cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Миокус
Литература
Категори:Мачва гуо нах беха меттигаш Категори:Сербин нах беха меттигаш
Козловка (Амуран область)
Козловка (Козловка) — Российн Федерацин Амуран областан Мазанован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат чӀогӀа континенталан йу муссоналлин сипташца. Иштта климат кхоллайаларан бахьна маьлхан радиацин а, хӀаваан массийн циркуляции а, географин факторийн а уьйр йу. Географин факторш йукъахь дукха хӀума ду: шораллин хӀоттам; мохк хӀордан гена хилар.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Якутскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+9.
Хьажоргаш
Категори:Мазанован кӀоштан нах беха меттигаш
Ополе-Сьверчина
Ополе-Сьверчина — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Мазовин воеводаллин нах беха меттигаш
Пиодан
Пиодан — Португалин Коимбра гуонан йукъара фрегези. ЙукъайогӀуш йу цӀе йолучу муниципалитетан.
Географи
кӀошташ. Майда —.
Хьажоргаш
Категори:Коимбра кӀошташ Категори:Португалин фрегезеш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Кауцаро (Кампобасо)
Кауцаро — Италин Молизе регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Молизе регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Сангвинито (Беневенто)
Сангвинито — Италин Кампания регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Кампания регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Ляховка (Городокан кӀошт)
Ляховка (Ляхаўка) — Белоруссин Витебскан областан Городокан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Витебскан областан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Длоуга Лгота (Млада Болеслав)
Длоуга Лгота  (Dlouhá Lhota) — Чехин Йуккъера Чехин мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Йуккъера Чехин мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Судомержице
Судомержице (Sudoměřice) — Чехин Къилба Морави мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Къилба Морави мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Мэнли (Айова)
Мэнли  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Айова штатера гӀала.
Истори
Мэнли гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Айова штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Ватаманово (Белозерскан кӀошт)
Ватаманово (Ватаманово) — Российн Федерацин Вологдин областан Белозерскан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Вологдин областан Белозерскан кӀоштан нах беха меттигаш
Татмыш-Югелево
Татмыш-Югелево (Татмăш, Татмыш-Югелево) — Чувашин Батыреван кӀоштара эвла.
Поштан индекс — 429353. ОКАТО - 97207840003. Код КЛАДР - 2100400004700.
Налоган органан код - 2132.
Бахархой
Бахархойн дукхалла 551 стаг ( 2010 шо).
Хьажоргаш
Категори:Чувашин Батыреван кӀоштан нах беха меттигаш
Новогригоровка (Васильковкан кӀошт)
Новогригоровка — Украинин Днепропетровскан областан Васильковкан кӀоштара эвла. XIX бӀешо — Екатеринославан губерни, Российн импери.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Васильковкан кӀоштан нах беха меттигаш
Сижински
Сижински (Сижинское) — Российн Федерацин Тверан областан Селижарован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Селижарован кӀоштан нах беха меттигаш
Грошури
Грошури — Румынин Хунедоара жудецан Блежень коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Хунедоара жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Лубяной (Ростовн область)
Лубяной (Лубяной) — Российн Федерацин Ростовн областан Тацинскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь амалехь йу бараман асанера бараман континенталан климат. Ӏа дукха хьолахь кхоьлина а, мохе а ду. Аьхке мохе а, йекъа а, йовха а йу. Климатан континенталан сипташ чӀагӀло мехкан къилбаседа-малхбузера къилба-малхбале. ТӀекхета йокъалла, йовхо. ЧӀагӀло мехаш, Ӏаьнан шелонаш. Климатан амалан башхалла йу маьлхан серло а, йовхо а шорта хилар. Дукха хуьлу барамера шораллин къилба зонин циркуляцин процессаш. Амма, Арктикера шийла массаш кхача тарло, масийттаза йан а тарло уьш.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Тацинскан кӀоштан нах беха меттигаш
Сент-Джеймс (Нью-Йорк)
Сент-Джеймс  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Нью-Йорк штатера нах беха меттиг, иза лоруш йу бахархойн статистикин меттиг (census-designated place, CDP) санна.
Перчиле
Перчиле — Италин Лацио регионера коммуна. Лаьтташ йу Рум провинцехь.
Сент-Джеймс (Нью-Йорк)
Географи
Сент-Джеймс бахархойн статистикин меттиган майда —. Статистикин йекъна меттиган бакъонан статус йац.
Перчиле
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Лацио йукъара гӀаланаш
Ершово (Гвардейскан кӀошт)
Ершово (Ершово) — Российн Федерацин Калининградан областан Гвардейскан кӀоштара эвла.
Сент-Джеймс (Нью-Йорк)
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Ершово (Гвардейскан кӀошт)
Климат
Кхузахь климат хӀордан йу, аьхка йовха хуьлу Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре бовха бутт бу — июль, уггаре шийла — январь.
Сент-Джеймс (Нью-Йорк)
Хьажоргаш
Категори:Нью-Йорк штатан бахархойн статистикин меттигаш Категори:Нью-Йорк штатан нах беха меттигаш Категори:АЦШ бахархойн статистикин меттигаш
Ершово (Гвардейскан кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь UTCн дӀахилар +3:00 йу. Кхузара хан Москохан хенал 1 сахьт башха йу, Аьхка Балтикайистера республикашкахь а кхин Финляндехь а, Исраилехь а, Туруойчохь а, Украинехь а, Белоруссехь а йолу хенаца нийса йу. Йукъара Европин хенал +1 сахьт башха йу. Ӏай Йукъара Европин хенал +2 башха йу..
Хьажоргаш
Категори:Гвардейскан кӀоштан нах беха меттигаш
Антаново (Новгородан область)
Антаново (Антаново) — Российн Федерацин Новгородан областан Марёван кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан, хӀордан климатан герга йу, цуьнан амалехь тӀех сов тӀуналла, йовха йоцу аьхке, йовха, йеха гуьйре, барамехь кӀеда Ӏа, йеха шийло бӀаьсте. Ӏай кхоьлина хенан хӀоттам хуьлу, йукъа-кара (5-7 де баттахь) йовхонашца. Ӏа дохделча ша хьокху. Баттахь 5-10 дийнахь дарц хьоькху. Дохк хуьлу Ӏаьн дохаллехь Ӏуьйренан сахьташкахь (5 — 15 де баттахь). Кхоьлина денош хуьлу 10 — 28 баттахь (максимум декабрехь), диекхна денош 2-6 баттахь. Аьхка доцца догӀанаш хуьлу (12-17 де баттахь). Диекхна денош 10-19 хуьлу баттахь. Буса а, Ӏуьйрана а дохк хуьлу (5-8 де баттахь). Гуьйре дохк йолуш кхоьлина хуьлу (12-14 де дохк йолуш). Йочанаш гурахь дехха дерз кепара, ноябрехь тӀеда ло кепара хуьлу.
Cахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Марёван кӀоштан нах беха меттигаш
Глинки (Рославлан кӀошт)
Глинки (Глинки) — Российн Федерацин Смоленскан областан Рославлан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Рославлан кӀоштан нах беха меттигаш
Новокрасни (Брянскан область)
Новокрасни (Новокрасный) — Российн Федерацин Брянскан областан Унечан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта Российн Федерацин Европин декъан циклонаш а, антициклонаш а лела коьрта некъашна уллохь. Хийцалуш йолу довхачу а, шийлачу а хӀаваийн тулгӀенаш (дукха хьолахь майхь) кхуллу цхьаьнаэшшара боцу хенан хӀоттам, аьхка даладо стигал къекъарца догӀанаш, Ӏай йалайо йоццу йовхонаш.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Унечан кӀоштан нах беха меттигаш
БистгӀофф
БистгӀофф — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — Мозель.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Мозель департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Кедзя
Кедзя (Кедзя) — Российн Федерацин Удмуртин Дебёсин кӀоштара эвла.
Климат
Лаьтта къилбаседа бараман асанехь, Еврази материкан кӀоргенехь, Атлантикин а, Къилбаседа-Шатесна Ӏапказийн хӀордашна генахь. Цундела цуьнан климат барамера континенталан йу дехачу шийлачу Ӏашца, йовхачу аьхкенца, дика къаьстачу шеран заманашца бӀаьста а, гурахь а. Атлантикин Ӏапказ тӀиера кхуза йогӀу йовха хӀаваъ. Аьхка цуо йахьа йочанаш, йовхо лагӀйо, ткъа Ӏай ло дахьа, шелонаш лагӀйо, йовхонаш йахьа.
Хьажоргаш
Категори:Дебёсин кӀоштан нах беха меттигаш
ГагӀши
ГагӀши — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БугӀгунди — ФгӀанш-Конте регионехь. Коммунан департамент — НьевгӀ.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:НьевгӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Марчаль
Марчаль — Испанин Гранада провинцин муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —. ХӀордан сизал локхалла. муниципалитеташ.
Хьажоргаш
Категори:Испанин муниципалитеташ Категори:Гранада провинцин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Червони Став (Баштанкан кӀошт)
Червони Став — Украинин Николаевн областан Баштанкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Баштанкан кӀоштан нах беха меттигаш
Берёзовка (Владимиран область)
Берёзовка (Берёзовка) — Российн Федерацин Владимиран областан Муроман кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат билгалйоккху цуьнан географин хьоло, цунах доьзна ду маьлхан йовхо кхачар а, тайп-тайпана хӀордан, континенталан барамера шораллин, арктикин хӀаваан массаш лелар а (луларчу Малхбузен Европин, Йуккъера а, Къилбаседера а Азин, Атлантикин а, Къилбаседа Шен Ӏапказийн акваторера).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Муроман кӀоштан нах беха меттигаш
Бад-Бруьккенау
Бад-Бруьккенау — Германин Бавари латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Бавари латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
HD49087
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Клодне
Клодне — Польшин Малопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Малопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
Челлено
Челлено — Италин Лацио регионера коммуна. Лаьтташ йу Витербо провинцехь.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Лацио йукъара гӀаланаш
Оррингтон (Мэн)
Оррингтон  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Мэн штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Мэн штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Йешилкоьй (ХӀаймана)
Йешилкоьй (Yeşilköy) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатоли регионан Анкара провинцин (ил) ХӀаймананан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Анкара провинцин нах беха меттигаш
Категори:Анкара провинцин микрокӀошташ
Категори:ХӀаймананан микрокӀошташ
Категори:ХӀаймананан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Сочтита (Азалан)
Географи
Сочтита лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Йешилкоьй (ХӀаймана)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Сочтита (Азалан)
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Оваджик (Ардануч)
Оваджик (Ovacık) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Артвин провинцин (ил) Арданучан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Ардануч провинцин нах беха меттигаш
Категори:Арданучан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Майкобулак
Майкобулак (Майкобулак) — Российн Федерацин Оренбурган областан Акбулакан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат континенталан йу, йовха, бекъа мехашца, шийлачу Ӏаьнца, дика лаьттачу луон чкъоьраца. Ӏа къаьста гуттара а дацаре температурашца а, луьра шелонашца а. Аьхке дийнахь йекхна, йовха, алссама июлехь. Вегетацин мур 180 де гергга ду. Климатан амалийн сипатех йу йокъаллаш. Аьхка хуьлу йочанаш латта худа а ца кхуьу, хӀунда аьлчи лакхара хӀаваан температураш уьш чехка Ӏаьнаре йоху. Махкахь йочанаш цхьабосса ца хуьлу.
(11334) Рио-де-Жанейро
Истори
ДӀайиллина 1996 шеран 18 апрелехь Эрик Эльст цӀе йолу Ӏилманчо Ла-Силья обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1996 HM18» саналган.
Майкобулак
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+6.
Хьажоргаш
Категори:Акбулакан кӀоштан нах беха меттигаш
Лисьи Норки
Лисьи Норки (Лисьи Норки) — Российн Федерацин Новосибирскан областан Убинскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат континенталан йу. Лаьттан гӀоролаш йуьйлало сентябран шолгӀачу декъехь, чекхйовлу май чекхболуш. Шелонан мур лаьтта - 178, йовхонан - 188, гӀур йоцуш – 120 дийнахь. Географин хьоло цуьнан климатан континенталалла алсама лурйо, оццу географин шораллашкахь лаьттачу, амма адаман даха аьтто болчу Европин а, Америкин а кӀошташкахьчул.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Омскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+6.
(397) Вена
(397) Вена  — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Истори
ДӀайиллина 1894 шеран 19 декабрехь Огюст Шарлуа цӀе йолу Ӏилманчо Ницца обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1894 BM».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Куатоматитлан (Кечултенанго)
Куатоматитлан — Мексикин Герреро штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Куатоматитлан лаьтташ йу Мексикин къилба-малхбузехьара декъехь, Мехико гӀалин къилбехьа.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 21,9 °C.
Истори
Дуьххьара адамаш 20 эзар герг шо хьалха кхуза даха хевшина. Уьш хила боху ольмекаш. ТӀаьхьо Теотиуаканан Ӏаткъам чӀагӀбелира кхузахь. VIII-XV бӀешерашкахь ацтекаш дола деш йара кху махкахь. 1521 шарахь кхуза баьхкира испанхой, цара мохк долабаьккхинчул тӀаьхьа территори Мехикон аудиенци хилира, дуьххьара цуьна йукъахь йара хилачу Ацтекийн империн провинцеш, тӀаьхьо мохк йукъа бахара Керла Испани вице-пачхьалкхаллин.
1849 шеран 27 октябрехь дуьйна Герреро штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Герреро штатан нах беха меттигаш
Йешилкент (Сариз)
Йешилкент (Yeşilkent) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатоли регионан Кайсери провинцин (ил) Саризнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Эль Суспиро (Озулуама де Маскареньяс)
Эль Суспиро — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Йешилкент (Сариз)
Хьажоргаш
Категори:Кайсери провинцин нах беха меттигаш
Эль Суспиро (Озулуама де Маскареньяс)
Географи
Эль Суспиро лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Йешилкент (Сариз)
Хьажоргаш
Категори:Кайсери провинцин микрокӀошташ
Эль Суспиро (Озулуама де Маскареньяс)
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Йешилкент (Сариз)
Хьажоргаш
Категори:Саризнан микрокӀошташ
Эль Суспиро (Озулуама де Маскареньяс)
Климат
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Йешилкент (Сариз)
Хьажоргаш
Категори:Саризнан кӀоштан нах беха меттигаш
Эль Суспиро (Озулуама де Маскареньяс)
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
Йешилкент (Сариз)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Эль Суспиро (Озулуама де Маскареньяс)
Истори
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Йешилкент (Сариз)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Эль Суспиро (Озулуама де Маскареньяс)
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Мигел Лопез (Плая Висенте)
Географи
Мигел Лопез лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Харлупя-Велика
Харлупя-Велика — Польшин Лодзинскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лодзинскан воеводаллин нах беха меттигаш
Ранчо де лос Рамирез (Долорес Идальго Куна де ла Индепенденсия Насионал)
Ранчо де лос Рамирез — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Ранчо де лос Рамирез лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Ильенки (Пскован область)
Ильенки (Ильенки) — Российн Федерацин Пскован областан Невелан кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Пскован областан Невелан кӀоштан нах беха меттигаш
Кухулияпан (Хосе Азуета)
Кухулияпан — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Кухулияпан лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Мишар (населье)
Географи
Лаьтташ йу Балканийн ахгӀайренан къилбаседа декъан тӀехь, хӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Литература
Категори:Мачва гуо нах беха меттигаш Категори:Сербин нах беха меттигаш
Бйонвиль-суьгӀ-Нье
Бйонвиль-суьгӀ-Нье — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — Мозель.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Мозель департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Дор (Первомайскан кӀошт)
Дор (Дор) — Российн Федерацин Ярославлан областан Первомайскан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
ГагӀшизи
ГагӀшизи — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БугӀгунди — ФгӀанш-Конте регионехь. Коммунан департамент — НьевгӀ.
Дор (Первомайскан кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Ярославлан областан Первомайскан кӀоштан нах беха меттигаш
ГагӀшизи
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:НьевгӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Сангвиньоло (Торино)
Сангвиньоло — Италин Пьемонт регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Пьемонт регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Канино (Итали)
Канино — Италин Лацио регионера коммуна. Лаьтташ йу Витербо провинцехь.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Лацио йукъара гӀаланаш
Зеленые Лужки
Зеленые Лужки (Зеленые Лужки) — Российн Федерацин Тулин областан Суворован кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Эвла лаьтта барамерачу климатан асанехь. Кхузахь климат барамера континенталан, йуккъера йу барамера тӀуьна Оьрсийн акъарин къилбаседа-малхбузан кӀошташкарчунний, къилба-малхбера йекъа кӀоштаркашчунний. Климат кхуллуш дакъа лоцу радиацин а, циркуляцин а фактор. Радиацин баланс 40 ккал/см2 гергга йу. Мохк лаьтта, Ӏаьнаре даккхарна а, йохйарна а цхьабосса йовхо йолчу зонехь. Къилбаседехьа мелхан радиацин алсама дакъа дойу Ӏаьнаре даккхарна, къилбехахь дохдарна. Климатан Ӏаткъам бо континентан а, хӀордан а хӀаваан массаша. Атлантикин хӀаваъ областе кхочу дуьненан къилбаседа эхиг тӀехь гуттарен а долчу малхбузан хӀаваан массаш бахьнехь; дукхаха дерг уьш циклон кепара кхочу. И хӀаваан массаш Атлантикин Ӏапказан къилбаседа декъан тӀехула кхоллало. Ӏай малхбузера мехаш жигарадевлча массанхьа йохло, шортта ло догӀу, ткъа аьхка — кхуьйлира, догӀанан хенан хӀоттам хуьлу. Арктикин массаш кхуза йаьхкича Ӏай цӀеххьана шеллало, бӀаьста, аьхкенан йуьххьехь, гурахь гӀоролаш хуьлу. И массаш кхоллало арктикин бассейн тӀехула.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Тулин областан Суворован кӀоштан нах беха меттигаш
Магомадов, Вахит Гараевич
Вахи́т Гара́евич Магома́дов (1967 шеран 20 сентябрь, Шела, Шелан кӀошт, Нохч-ГӀалгӀайн АССР, РСФСР, ССРС) — 67,5 а, 71 а кг кхаччалц йозаллин категорешкахь лаьтта волу нохчийн боксёр, ССРС кегирхойн йукъахь чемпион, ССРС Кубок йаьккхинарг (1986 шо), МВД белхалойн йукъахь дуьненан чемпион, ССРС говзанчийн йукъахь чемпион, дукха халкъашна йуккъера йахьаллонийн толамхо, ССРС халкъашна йуккъера классан спортан говзанча.
Биографи
Винера 1967 шеран 20 сентябрехь Шелахь. 1978 шарахь иза волавелира паргӀат кепар латар Ӏамадан. Юртан йистера йуккъе дӀаэха гена дара. Цундела генахь йоцуш боксан секци схьайиллича иза цига дӀайазвелира. Цуьнан хьалхара тренер вара Умар Эдильханов. Цуьнан куьйгалца иза 1980—1983 шерашкахь хилира кегирхойн юккехь Нохч-ГӀалгӀайн республикин чемпион, кегирхойн йуккъехь Российн къилбан чемпион, кегирхойн йуккъехь ССРС чемпионатан финалист.
1984 шарахь иза веара «Динамо» спортан йукъаралле Владимир Алексеевич Моребис тренер волча. Цуьнан куьйгалца иза хилира «Динамо» спортан йукъараллин чемпион (1984 шо), РСФСР чемпион (1985 шо), ССРС Кубок йаьккхинарг (1986 шо), къона спортсменашна йукъахь ССРС чемпион (1987 шо), дукха халкъашна йукъараллин йахьаллонийн толамхо, МВД белхалойн йукъахь дуьненан чемпион (Пхеньян, КНДР, 1987 шо).
1987 шарахь Владимир Моребис веллачул тӀехь, иза волавелира Хамзат Джабраиловца болх бан. Уьш цхьана болабелира Сеулехь хила йезаш йолу Олимпиадан кечбала. Амма цамгар бахьнехь цуьнан ССРС чемпионатехь дакъа лацар ца нисделира.
Магомадов марзбеллачарца 130-за летира, царех 115-за туьлира. 57-за иза летира халкъашна йуккъера йахьаллонашкахь, царех 50-за туьлира.
Цул тӀаьхьа иза профессионал хилира. 1990—1991 шерашкахь иза хилира профессионалашна йуккъехь ССРС чемпион. Профессионал волуш иза Россиехь 11 летира, шен массо а къийсархо эша а бира.
1991 шарахь иза АЦШ дӀавахара. Цигахь иза 6-за летира, царех 5-за туьлира, 2-за — нокаутца.
1992 шарахь цуьнца чӀагӀам бинера пхеа шеран. Амма иза цӀавирзича Нохчичоьхь керла Ӏедал а хӀоттина, нохчашна доза дӀакъевлира.
Вахитан бокс йита дизира. Иза тренеран болх бан волавелира. Цо кхиина 15 сов Российн спортан говзанча.
Доьзалла
Цуьнан кхо бер ду.
Бурубайтал
Бурубайтал — Кхазакхстанан Жамбылан областан Мойынкуманан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Жамбылан областан нах беха меттигаш Категори:Мойынкуманан кӀоштан нах беха меттигаш
Бад-Воьрисхофен
Бад-Воьрисхофен — Германин Бавари латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Бавари латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
HD49098
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Аишево
Аишево (Аишево) — Российн Федерацин ГӀезалойчоьнан Актанышан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь йу йуккъерачу шораллера бараман континенталан кепара амалан климат, йовхачу аьхкенца а, барамехь шийла Іаьнца а. Уггар бовха бутт июль бу, уггар шийла — январь.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 454 стаг (2010).
2010 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий 11, гӀезалой  432, башкираш  7.
Билгалдахарш
Категори:Актанышан кӀоштан нах беха меттигаш
Петровка (Амуран область)
Петровка (Петровка) — Российн Федерацин Амуран областан Мазанован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат чӀогӀа континенталан йу муссоналлин сипташца. Иштта климат кхоллайаларан бахьна маьлхан радиацин а, хӀаваан массийн циркуляции а, географин факторийн а уьйр йу. Географин факторш йукъахь дукха хӀума ду: шораллин хӀоттам; мохк хӀордан гена хилар.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Якутскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+9.
Хьажоргаш
Категори:Мазанован кӀоштан нах беха меттигаш
Ксенжно (Браневскан повет)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Варми-Мазурин воеводаллин нах беха меттигаш
Кауце (Л'Аквила)
Кауце — Италин Абруццо регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Шевченко (Баштанкан кӀошт)
Шевченко — Украинин Николаевн областан Баштанкан кӀоштара эвла.
Кауце (Л'Аквила)
Литература
Категори:Абруццо регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Шевченко (Баштанкан кӀошт)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Баштанкан кӀоштан нах беха меттигаш
Великая Свентица
Великая Свентица (Вялікая Свянціца) — Белоруссин Гроднон областан Свислочан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Гроднон областан нах беха меттигаш
Категори:Свислочан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Оьртуьлуь (Ардануч)
Оьртуьлуь (Örtülü) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Артвин провинцин (ил) Арданучан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Ардануч провинцин нах беха меттигаш
Категори:Арданучан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Новогригоровка (Синельникован кӀошт)
Новогригоровка — Украинин Днепропетровскан областан Синельникован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Оришев-Осада
Оришев-Осада — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Новогригоровка (Синельникован кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Синельникован кӀоштан нах беха меттигаш
Оришев-Осада
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Мазовин воеводаллин нах беха меттигаш
Гурбинцы (Черниговн область)
Гурбинцы — Украинин Черниговн областан Прилукин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Прилукин кӀоштан нах беха меттигаш
Велики Село (Вологдин область)
Велики Село (Великое Село) — Российн Федерацин Вологдин областан Белозерскан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Вологдин областан Белозерскан кӀоштан нах беха меттигаш
Талас (Туркойчоь)
Талас (Talas) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатоли регионан Кайсери провинцин (ил) Талас (Туркойчоь)нан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Кайсери провинцин нах беха меттигаш
Категори:Кайсери провинцин микрокӀошташ
Моисеева (Городокан кӀошт)
Моисеева (Маісеева) — Белоруссин Витебскан областан Городокан кӀоштара эвла.
Мутетере (Лече)
Мутетере — Италин Апулия регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Апулия регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Моисеева (Городокан кӀошт)
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Витебскан областан нах беха меттигаш
Категори:Городокан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Талас (Туркойчоь)
Хьажоргаш
Категори:Таласнан микрокӀошташ
Категори:Таласнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Тигашево
Тигашево (Тикеш, Тигашево) — Чувашин Батыреван кӀоштара эвла.
Поштан индекс — 429371. ОКАТО - 97207820005. Код КЛАДР - 2100400004800.
Налоган органан код - 2132.
Бахархой
Бахархойн дукхалла 365 стаг ( 2010 шо).
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (100%).
Хьажоргаш
Категори:Чувашин Батыреван кӀоштан нах беха меттигаш
Дуьххьара дуьненна гуо баккхар
Ду́ьххьара дуьне́нна гу́о ба́ккхар — Магеллан Фернан коьртехь волу Испанин хӀордан экспедици, чекхйаьккхина Элькано Хуан Себастьян куьйгаллехь волуш.
Португалхойн элас Магеллана 1515 шерал тӀаьхьа Чамбечеран гӀайренашка малхбузен агӀор хӀордан новкъа кхача проект кечйира. Экспедицин — официалан цунах олура «Молуккин арданг» — цунна йукъадогӀура пхи кема, царна тӀаьхь вара, цхьацца мах хадорца, 235 – 280 стаг. Новкъа бевлира 1519 шеран 20 сентябрехь Санлукар-де-Баррамеда портера. Арданг гӀоьртира къилба-малхбузен агӀор, кхо бутт гергга Ӏапказ чохь боккхуш. Команда йоьссира Сийлахь Люсин бухтехь (цигахь тӀаьхьа йиллира Рио-де-Жанейро), цигахь кхо кӀира даьккхина, къилбан аьхка охьабахара Бразилин а, Аргентинин а бердашца. Патагонехь 1520 шеран 1 апрелехь Пасхехь кхаа кемано гӀаттам бира, амма Магеллан баьччаллех ца велира, бисинаш къар а бира. ГӀовттамхойн кортошна суд йина, байаран кхел йира. 1520 шеран майхь тархех кхетта дуьйхира «Сантьяго» кема, 35 дийна висина хӀордахо арданган дисинчу декъан тӀекхечира латта тӀехула.
Штормаш йолушехь, 1520 шеран 1 ноябрехь аьтту белира диъ кема готта тӀаьхьа Магелланан цӀарах цӀе тиллина хидоькъен чудига. Цунна дехьа лаьттачу гӀайренах, баьччано элира ЦӀеран латта, цигахь йагош дуккха а аборигенийн Ӏойланашкахь цӀераш хиларна йа хьаннаш йагарна. Коьртехь штурман Гомес Эстебан волу «Сан-Антонио» дедира (штурмана капитананна — Магелланан вешин кӀантана чов йина), 1521 шеран мартехь йухадирзира Испане. Хидоькъех даьлла кхо кема 28 ноябрехь Ӏапказ чуделира, цунах Магеллана элира Тийна Ӏапказ, хӀунда аьлча беа баттахь некъбарх цуьнан хиш чохь цкъа шторм ца хилира. Командин берриг аьлча санна декъахошна цинга цамгарх бала хьоьгуш бара, хи а, кхача а ца тоарна. Экватор шолгӀа хадийра 1521 шеран 13 февралехь. 6 мартехь хааделира Гуам гӀайренан лаьмнаш. Кхин дӀа команда кхечира хьалха европахошна йевзаш ца хиллачу Филиппинийн архипелаг тӀе.
1521 шеран 27 апрелехь Мактан гӀайрен тӀехь девнехь Магеллан вийна. 1 майхь филиппинийн раджас цӀий Ӏанийра, цигахь байира алсама дакъа эскадрин эпсарш. Команда жимйаларна «Консепсьон» кема дагийна дӀатесира; ардангехь дисира ши кема: тобанехь уггара жиманиг «Виктори» а, флагман «Тринидад» а. Коьртехь Гонсало Гомес де Эспиноса волу «Тринидад» гӀоьртира йуханехьа Тийна Ӏапказ чухула дӀадаха, амма штормаш бахьнехь ворхӀ бутт баьлча халла йухадеира Тернате гӀайрен тӀе. Цуьнан командех бисинарш лицира португалин Ӏазапдархоша, уьш Магеллан лаца везаш бара. Каторгехь дийна висира виъ йа пхиъ стаг, царна йукъахь Эспиноса а.
Эльканос куьйгалла ден «Виктори» (кеманна тӀехь хилла иштта историк Пигафетта Антонио) ХӀиндин Ӏапказ чухула даьлла, Дика Догдохийлин мерехула а ваьлла, Баьццара Меран гӀайрен тӀехула бевлла, цигахь португалхоша лецира командера 13 стаг. 1522 шеран 6 сентябрехь кема цӀа деира Севильйе. Кеманна тӀехь висира 18 дийна висина экспедицин декъахо. Эльканон дуьненан горгал тӀехь йолу хӀост йелира, девиз йелира «Хьо ву дуьххьара сунна гуо теснарг» (Primus circumdedisti me). Паччахьан секретаро Максимилиан Трансильвана 1523 шарахь экспедицех дуьххьарлера дийцар арахийцира.
Хордан чухула Чамбечеран Гайренашка кхачар йуккъерабешерашкахь гар
ЙуккъерабӀешерийн Европехь малхбузен хӀордан новкъа Азе кхачаран ойла, йовзийтина уггаре хьалхарчех цхьаъ вара Бэкон Роджер. Оцу проекташна ойла тӀейахара Константинополь йоьжначул тӀаьхьа, бух тӀера хийцира чамбечаьрца а, хазаллин хӀуманашца а дуьненайукъара махлелор, европин мехкийн дийзира керла некъаш леха, Ӏапказ чухула а. 1474 шарахь флоренцин гуманиста Тосканелли Паолос португалхойн паччахье Афонсу V-гӀачуьнга йаздина теорин сурт хӀоттийра, тӀаьхьа Ӏама а йина Колумба кхайкхийна йолу: латта а, хӀордаш а цхьатерра деза хила деза, ткъа Дуьненан барам буьстича боккха бац, цуо таро йийр йу Европера Малхбален Азе Ӏапказ чухула дехьадовла, цуо таро йийр йу Ӏапказан сеца а ца сецаш дехьадоала. Колумба Антилийн гӀайренаш дӀаделларо а, португалхой Санта-Мария мере кхачаро а, ткъа иза Дика Догдохийлин меран шораллехь йу, космографаш 1500 шарахь Азе боьду малхбузен некъ ца хила тарло бохучу ойлане балийра. 1500—1505 шерашкахь дехкинчу хьалхарчу карташ тӀехь Керла Дуьне, керла хӀордал дехьара материк кхочура къилба шораллин 35° йа 40°. Веспуччи Америгос 1503—1504 шерашкахь некъбеш (Коэлью Гонсалун арданг йукъахь) азин «Мелакке» боьду хӀордан некъ лаха ойла йолуш вара иза цуо хуьлийтира Къилба эхигехь.
Оьздангаллин иэс
Ф. Фернандеса-Арместо хетарца, Малхбузен Европин йукъараллин хьекъалехь Магелланан турпалаллех миф кхолладалар а, чӀагӀдалар а доладелира XVI бӀешеран шолгӀачу декъехь. Рамузиос Пигафеттин тептарш зорба тоьхначул тӀаьхьа (1550 шо) алсама, Антонио де Эррера-и-Тордесильясан къинхьегам дуьненна чу баьлла зорбатоьхначул тӀаьхьа, цуо экспедици кхайкхийра «дуьне кхоьллинчул тӀаьхьа адаман гина уггаре хаза хилам». де Брин пхьолгӀехь массийн тиражашкахь арахоьцу Страданусан гравюраш, Магелланан васт чӀагӀйира къонахчун куьцехь, ассоциаци йора хаос нисйарца, хӀунда аьлча йевзачу гравюрехь иза гайтина хи-аьзница а, Армилляран кхачонца а. Магелланан аллегорин суьртехь гайтар ца сецира XVII бӀешеран дохаллехь, цуьнан сийлаллин суьрташ хӀиттадора некъаш барех долчу жайнаш тӀе, дуьненан атласашна тӀе а, Нидерландашкахь а, Францехь а.
Ӏилманан кхачонехь Магелланан цӀе шуьйра лелор хьаладоьду, схьагарехь, португалин-французийн философ-Ӏаламдовзархочун пропагандистийн ницкъашка. Нисса цуо 1786 шарахь къарвира Франклин Магеллан Фернанан цӀарах Америкин философийн йукъараллин цӀарах совгӀат йукъадаккха, иза ло навигацин, астрономин, Ӏаламан Ӏилманийн областера кхиамашна.
Хьажоргаш
Категори:Дуьненна гуонаха некъашбар Категори:XVI бӀешо Испанехь Категори:Баккхий географин белламийн мур Категори:XVI бӀешо ХӀиндонезехь Категори:XVI бӀешо Филиппинашкахь
Йешилйурт (ХӀаймана)
Йешилйурт (Yeşilyurt) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатоли регионан Анкара провинцин (ил) ХӀаймананан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Анкара провинцин нах беха меттигаш
Категори:Анкара провинцин микрокӀошташ
Категори:ХӀаймананан микрокӀошташ
Категори:ХӀаймананан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Осборн (Мэн)
Осборн  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Мэн штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Мэн штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Кривошеевка (Алматан область)
Кривошеевка — Кхазакхстанан Алматан областан Кербулакан кӀоштара эвла.
Судслава
Судслава (Sudslava) — Чехин Пардубицен мехкан кӀоштара эвла.
Кривошеевка (Алматан область)
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Алматан областан нах беха меттигаш Категори:Кербулакан кӀоштан нах беха меттигаш
Судслава
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Пардубицен мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Сичи (Польша)
Сичи  — Польшин Подлясьен воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Подлясьен воеводаллин нах беха меттигаш
Луговой (Ростовн область)
Климат
Кхузахь амалехь йу бараман асанера бараман континенталан климат. Ӏа дукха хьолахь кхоьлина а, мохе а ду. Аьхке мохе а, йекъа а, йовха а йу. Климатан континенталан сипташ чӀагӀло мехкан къилбаседа-малхбузера къилба-малхбале. ТӀекхета йокъалла, йовхо. ЧӀагӀло мехаш, Ӏаьнан шелонаш. Климатан амалан башхалла йу маьлхан серло а, йовхо а шорта хилар. Дукха хуьлу барамера шораллин къилба зонин циркуляцин процессаш. Амма, Арктикера шийла массаш кхача тарло, масийттаза йан а тарло уьш.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Тацинскан кӀоштан нах беха меттигаш
Длоуга Лгота (Пржибрам)
Длоуга Лгота  (Dlouhá Lhota) — Чехин Йуккъера Чехин мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Йуккъера Чехин мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Павловка (Седельникован кӀошт)
Павловка (Павловка) — Российн Федерацин Омскан областан Седельникован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат дукхаха континенталан йу, аьхке йоца хуьлу. Климат кхолларан коьрта фактор географин хьал ду, коьртаниг лаьттан чкъор. ХӀордашна а, Ӏапказашна а гена хиларо лаьттан физикин хьоло климат кхоллайаларан роль чӀагӀйо, хӀунда аьлчи, лаьттан сипатех ду чехка а, чӀогӀа а аьхка дохдалар, иштта сиха шен йовхо Ӏай йайар.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Омскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+6.
Хьажоргаш
Категори:Седельникован кӀоштан нах беха меттигаш
Мэнло (Айова)
Мэнло  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Айова штатера гӀала.
Истори
Мэнло гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Меловой Завод
Меловой Завод (Меловой Завод) — Российн Федерацин Оренбурган областан Акбулакан кӀоштара эвла.