cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Дружба (Сызранан кӀошт)
Климат
Эвла йу барамера шораллера континенталан климатан асанехь, шен амалехь арктикан а, тропикан а а хӀаваъ кхачар а долуш. ГӀоролаш йоцу мур Ийдалан тогӀенехь лаьтта йуккъера барам 159 дийнахь, 29 апрелера 4 октябрь кхаччалц, амма гӀеххьа галл а долу оцу тӀиера цхьацца шерашкахь. Иштта, 1967 ш. тӀаьххьара бӀаьстенан гӀоролаш хилира 4 июнехь, ткъа 1950 ш. хьалхара гуьйренан гӀоролаш 14 сентябрехь хилира. ГӀоролаш цахуьлу мур бозу рельефан хьолах. Кхузахь йогӀу шарахь 500 мм йочанаш. Йочанаш цхьабосса цайаро сих-сиха йокъаллаш хӀиттайо. Йокъаллаш алсама хуьлу май беттан шолгӀа а, кхоалгӀа а декадашкахь, июнан хьалхарчу декадехь а, цасоццаш йочанаш хуьлу – дукха хьолахь январехь а, февралан хьалхарчу а, шолгӀачу а декадашкахь, ткъа кхин а октябран шолгӀачу декъехь – ноябран хьалхарчу декадехь.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 44 адам леррана 2010 шарахь.
Сахьтан аса
Эвла йу Самарин хенан сахьтийн асехь. UTC-ца хийцадалар ду +4:00. Москохан хенаца цу сахьтийн асан гуттар а хийцадалар ду +1 сахьт, MSK+1 санна Россехь къастош а йу. 2010-гӀа шо кхаччалц, областехь йара асан Самарин хан (МСК+1). 2010-2014-чу шерашкахь йара Москохан хан. 2014-чу шеран 26-чу октябрехь дуьйна регион йу йуха а кхоьллинчу кхозлагӀчу сахьтийн зонехь (МСК+1, Москохан хан + 1 сахьт, UTC+4). Маьлхан хенаца йукъара башхалла йу 30 минот тӀера областан малхбалехь, малхбузехь 48 минот тӀекхаччалц.
Хьажоргаш
Категори:Сызранан кӀоштан нах беха меттигаш
Сиски (Лодзький-Схиднан повет)
Сиски  — Польшин Лодзинскан воеводаллин  гминера эвла.
Веретье Кировски
Веретье Кировски (Веретье Кировское) — Российн Федерацин Пскован областан Локнян кӀоштара эвла.
Сиски (Лодзький-Схиднан повет)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Веретье Кировски
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Локнян кӀоштан нах беха меттигаш
Сиски (Лодзький-Схиднан повет)
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лодзинскан воеводаллин нах беха меттигаш
HD345266
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Насерово-Дзюравенець
Насерово-Дзюравенець — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Виноградни Яр
Виноградни Яр — Украинин Николаевн областан Арбузинкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Арбузинкан кӀоштан нах беха меттигаш
Мата де Агва (Карлос А. Карильо)
Мата де Агва — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Мата де Агва лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Чукурйази (РефахӀийе)
Чукурйази (Çukuryazı) — Туркойчоьнан Малхбален Анатолин Эрзинджан провинцин (ил) РефахӀийенан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Эрзинджан провинцин нах беха меттигаш
Категори:РефахӀийенан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Даниловка (Шаховскан кӀошт)
Даниловка (Даниловка) — Российн Федерацин Москохан областан Шаховскан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Шаховскан кӀоштан нах беха меттигаш
Сирогойно
Сирогойно (Сирогојно) — Сербин Златибор гуонан йукъараллера (општина) нах беха меттиг.
Географи
Лаьтташ йу Балканийн ахгӀайренан къилбаседа декъан тӀехь, хӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Литература
Категори:Златибор гуо нах беха меттигаш Категори:Сербин нах беха меттигаш
Мидлтаун (Огайо)
Мидлтаун  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Огайо штатера гӀала.
Истори
Мидлтаун гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Огайо штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Невструево
Климат
Эвла лаьтта Российн Федерацин Европин декъан циклонаш а, антициклонаш а лела коьрта некъашна уллохь. Хийцалуш йолу довхачу а, шийлачу а хӀаваийн тулгӀенаш (дукха хьолахь майхь) кхуллу цхьаьнаэшшара боцу хенан хӀоттам, аьхка даладо стигал къекъарца догӀанаш, Ӏай йалайо йоццу йовхонаш.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Стародубан кӀоштан нах беха меттигаш
Акимовка (Верхнеднепровскан кӀошт)
Акимовка — Украинин Днепропетровскан областан Каменскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Украинин Каменскан кӀоштан нах беха меттигаш
Кассано-Ирпино
Кассано-Ирпино — Италин Кампани регионера коммуна. Лаьтташ йу Авеллино провинцехь.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Кампани йукъара гӀаланаш
Семейки
Семейки (Сямейкі) — Белоруссин Гроднон областан Лидан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Гроднон областан нах беха меттигаш
Категори:Лидан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Осовиче
Осовиче — Польшин Подлясьен воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Подлясьен воеводаллин нах беха меттигаш
Оксобоксо-Ривер (Коннектикут)
Оксобоксо-Ривер — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Коннектикут штатера нах беха меттиг, иза лоруш йу бахархойн статистикин меттиг (census-designated place, CDP) санна.
Фиданлик (Чанкайа)
Фиданлик (Fidanlık) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатоли регионан Анкара провинцин (ил) Чанкайанан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Оксобоксо-Ривер (Коннектикут)
Географи
Оксобоксо-Ривер бахархойн статистикин меттиган майда —. Статистикин йекъна меттиган бакъонан статус йац.
Фиданлик (Чанкайа)
Хьажоргаш
Категори:Анкара провинцин нах беха меттигаш
Категори:Анкара провинцин микрокӀошташ
Оксобоксо-Ривер (Коннектикут)
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Фиданлик (Чанкайа)
Хьажоргаш
Категори:Чанкайанан микрокӀошташ
Оксобоксо-Ривер (Коннектикут)
Хьажоргаш
Категори:Коннектикут штатан бахархойн статистикин меттигаш Категори:Коннектикут штатан нах беха меттигаш Категори:АЦШ бахархойн статистикин меттигаш
Фиданлик (Чанкайа)
Хьажоргаш
Категори:Чанкайанан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Каминщина (Озерецкан йуьртан меттиг)
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Витебскан областан нах беха меттигаш
Категори:Глубокин кӀоштан нах беха меттигаш
Гаррис (Айова)
Гаррис  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Айова штатера гӀала.
Истори
Гаррис гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Айова штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
ДжумхӀурийет (Девели)
ДжумхӀурийет (Cumhuriyet) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатоли регионан Кайсери провинцин (ил) Девелинан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Кайсери провинцин нах беха меттигаш
Категори:Девелинан микрокӀошташ
Категори:Девелинан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Старе Седло (Стадлец)
Географи
.
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Къилба Чехин мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Тимишоара
Тимишоа́ра (Timişoara, Temesvár) — Румынин шен йокхаллица 3-гӀа. меттигехь йолу гӀала, Банат олучу областан шира центр, Тимиш жудецан административан центр. Бахархойн дукхалла — 303,7 эзар адам (2011). Майда — 130,5 км².
Билгалдахарш
Категори:Румыни
Сан Пьетро (Месина)
Сан Пьетро — Италин Сицилия регионан  коммунера эвла.
Генч
Генч — Румынин Сату-Маре жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Сату-Маре жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Сан Пьетро (Месина)
Литература
Категори:Сицилия регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Шея (эвла)
Шея (Шея) — Российн Федерацин Якутин Сунтаран улусан йукъайогӀу эвла.
Черкесски
Черкесски (Черкесский) — Российн Федерацин Ростовн областан Орловскан кӀоштара эвла.
Шея (эвла)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Якутскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+9.
Черкесски
Климат
Кхузахь амалехь йу бараман асанера бараман континенталан климат. Ӏа дукха хьолахь кхоьлина а, мохе а ду. Аьхке мохе а, йекъа а, йовха а йу. Климатан континенталан сипташ чӀагӀло мехкан къилбаседа-малхбузера къилба-малхбале. ТӀекхета йокъалла, йовхо. ЧӀагӀло мехаш, Ӏаьнан шелонаш. Климатан амалан башхалла йу маьлхан серло а, йовхо а шорта хилар. Дукха хуьлу барамера шораллин къилба зонин циркуляцин процессаш. Амма, Арктикера шийла массаш кхача тарло, масийттаза йан а тарло уьш.
Хьажоргаш
Категори:Ростовн областан Орловскан кӀоштан нах беха меттигаш
Граз (Мечин)
Граз  (Hráz) — Чехин Пльзень мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Пльзень мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Бучкув (Малопольскан воеводалла)
Бучкув — Польшин Малопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Ла-Шез (Кот-д’АгӀмогӀ)
Ла-Шез — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БгӀетань регионехь. Коммунан департамент — Кот-д’АгӀмогӀ.
Бучкув (Малопольскан воеводалла)
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Малопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
Ла-Шез (Кот-д’АгӀмогӀ)
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Кот-д’АгӀмогӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Мордже (Кьети)
Мордже — Италин Абруццо регионан  коммунера эвла.
Александровски (Новодугинан кӀошт)
Александровски (Александровское) — Российн Федерацин Смоленскан областан Новодугинан кӀоштара эвла.
Мордже (Кьети)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Александровски (Новодугинан кӀошт)
Климат
Климат барамера континенталан йу, амалехь барамера йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а ду. Ӏаьн хьалхара дакъа довха ду шолгӀачул. ХӀаваан йовхачу температуран (де-буьйсан йукъара барам) мур лаьтта 213-224 дийнахь. ГӀоролаш йоцучу муьран йукъара барам 125-148 де. Цхьацца шерашкахь хаало дикка дӀатовжар йийцинчу климатан амалех. Йочанийн шеран барам бу 645-691 мм. Кхааннах ши дакъа догӀан кепара догӀу, цхьа дакъа ло кепара хуьлу. Цхьаьна эшшара лон чкъор лаьтта декабрь болалуш, деша апрелан хьалхарчу декадехь.
Мордже (Кьети)
Литература
Категори:Абруццо регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Александровски (Новодугинан кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Новодугинан кӀоштан нах беха меттигаш
Еньевиль (МоьгӀт а, Мозель а)
Еньевиль — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — МоьгӀт а, Мозель а.
Географи
.
Краснопутиловка
Краснопутиловка (Краснопутиловка) — Российн Федерацин Омскан областан Полтавкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат дукхаха континенталан йу, аьхке йоца хуьлу. Климат кхолларан коьрта фактор географин хьал ду, коьртаниг лаьттан чкъор. ХӀордашна а, Ӏапказашна а гена хиларо лаьттан физикин хьоло климат кхоллайаларан роль чӀагӀйо, хӀунда аьлчи, лаьттан сипатех ду чехка а, чӀогӀа а аьхка дохдалар, иштта сиха шен йовхо Ӏай йайар.
Хьажоргаш
Категори:Омскан областан Полтавкан кӀоштан нах беха меттигаш
Игумново (Бабаеван кӀошт)
Игумново (Игумново) — Российн Федерацин Вологдин областан Бабаеван кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Бабаеван кӀоштан нах беха меттигаш
Дроздово (Сандован кӀошт)
Дроздово (Дроздово) — Российн Федерацин Тверан областан Сандован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Хьажоргаш
Категори:Сандован кӀоштан нах беха меттигаш
Апнерка
Апнерка (Упнер разъезчĕ, Апнерка) — Чувашин Вурнаран кӀоштара разъезд.
Поштан индекс — 429201. ОКАТО - 97210856002. Код КЛАДР - 2100500013100.
Налоган органан код - 2133.
Бахархой
Бахархойн дукхалла 2 стаг (2010 шо).
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (66,66666667%).
Хьажоргаш
Категори:Чувашин Вурнаран кӀоштан нах беха меттигаш
Винье (Терни)
Винье — Италин Умбрия регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Умбрия регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Хинтершмидинг
Хинтершмидинг — Германин Бавари латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Бавари латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Позос де Лисеас (Сан Мигел де Альенде)
Позос де Лисеас — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Позос де Лисеас лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Регобот (Массачусетс)
Регобот  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Массачусетс штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Хьажоргаш
Категори:Массачусетс штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Княжее Село-2
Княжее Село-2 (Княжее Село-2) — Российн Федерацин Новгородан областан Любытинан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан, хӀордан климатан герга йу, цуьнан амалехь тӀех сов тӀуналла, йовха йоцу аьхке, йовха, йеха гуьйре, барамехь кӀеда Ӏа, йеха шийло бӀаьсте. Ӏай кхоьлина хенан хӀоттам хуьлу, йукъа-кара (5-7 де баттахь) йовхонашца. Ӏа дохделча ша хьокху. Баттахь 5-10 дийнахь дарц хьоькху. Дохк хуьлу Ӏаьн дохаллехь Ӏуьйренан сахьташкахь (5 — 15 де баттахь). Кхоьлина денош хуьлу 10 — 28 баттахь (максимум декабрехь), диекхна денош 2-6 баттахь. Аьхка доцца догӀанаш хуьлу (12-17 де баттахь). Диекхна денош 10-19 хуьлу баттахь. Буса а, Ӏуьйрана а дохк хуьлу (5-8 де баттахь). Гуьйре дохк йолуш кхоьлина хуьлу (12-14 де дохк йолуш). Йочанаш гурахь дехха дерз кепара, ноябрехь тӀеда ло кепара хуьлу.
Cахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Любытинан кӀоштан нах беха меттигаш
Хмелёвка (Вохман кӀошт)
Хмелёвка (Хмелёвка) — Российн Федерацин Костромин областан Вохман кӀоштара эвла.
Климат
Эвла йу Оьрсийн акъари тӀехь, йекъна хин тогӀенаш. Кхузахь климат барамера континенталан йу, Ӏа – ло долуш, шийла, аьхке – йовха. Алссам хьоькху къилба-малхбузера мехаш.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Серёдка (Некоузан кӀошт)
Серёдка (Серёдка) — Российн Федерацин Ярославлан областан Некоузан кӀоштара эвла.
Алтинова
Алтинова (Altınova) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан Йалова провинцин (ил) гӀала/кӀошт. Алтинован кӀоштан административан центр.
Хмелёвка (Вохман кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Вохман кӀоштан нах беха меттигаш
Карчоле (Мачерата)
Карчоле — Италин Марке регионан  коммунера эвла.
Серёдка (Некоузан кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Карчоле (Мачерата)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Марке регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Серёдка (Некоузан кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Некоузан кӀоштан нах беха меттигаш
Алтинова
Хьажоргаш
Категори:Йалова провинцин нах беха меттигаш
Категори:Алтинован кӀоштан нах беха меттигаш
Колония Льяно Перикон (Акатепек)
Географи
Колония Льяно Перикон лаьтташ йу Мексикин къилба-малхбузехьара декъехь, Мехико гӀалин къилбехьа.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 21,9 °C.
Истори
Дуьххьара адамаш 20 эзар герг шо хьалха кхуза даха хевшина. Уьш хила боху ольмекаш. ТӀаьхьо Теотиуаканан Ӏаткъам чӀагӀбелира кхузахь. VIII-XV бӀешерашкахь ацтекаш дола деш йара кху махкахь. 1521 шарахь кхуза баьхкира испанхой, цара мохк долабаьккхинчул тӀаьхьа территори Мехикон аудиенци хилира, дуьххьара цуьна йукъахь йара хилачу Ацтекийн империн провинцеш, тӀаьхьо мохк йукъа бахара Керла Испани вице-пачхьалкхаллин.
1849 шеран 27 октябрехь дуьйна Герреро штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Герреро штатан нах беха меттигаш
Ламбаль-АгӀмогӀ (кантон)
Ламбаль — Францин кантон, лаьтта БгӀетань регионехь. Кантонан департамент — Кот-д’АгӀмогӀ.
Географи
. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.
Билгалдахарш
Категори:Кот-д’АгӀмогӀ департаментан кантонаш Категори:Францин кантонаш
(3709) Полипет
(3709) Полипет  — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Истори
ДӀайиллина 1985 шеран 14 октябрехь Кэролин Шумейкер цӀе йолу Ӏилманчо Паломар обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1985 TL3».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Фаустини (беттан кратер)
Фаустини - Шенан тӀе жима космосан объект кхетар бахьнехь кхоллаелла беттан кратер, диаметрехь 42,48 км гергга.
ЦӀе
Кратеран цӀе тиллина Арнальдо Фаустини (1874—1944) сийдина.
Истори
Кратер чӀагӀйина International Astronomical Union (IAU) 1994 шарахь.
Хьажоргаш
Категори:Беттан кратерш Категори:Кратерш абатца
Затонски
Климат
Кхузахь климат континенталан йу. Лаьттан гӀоролаш йуьйлало сентябран шолгӀачу декъехь, чекхйовлу май чекхболуш. Шелонан мур лаьтта - 178, йовхонан - 188, гӀур йоцуш – 120 дийнахь. Географин хьоло цуьнан климатан континенталалла алсама лурйо, оццу географин шораллашкахь лаьттачу, амма адаман даха аьтто болчу Европин а, Америкин а кӀошташкахьчул.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Омскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+6.
Хьажоргаш
Категори:Новосибирскан кӀоштан нах беха меттигаш
Галац
Гала́ц (Galaţi) грекийн Галазион (Γαλαζιον — «сийна», цуна Византехь тиллина цӀе) — Румынин гӀала, Дуная олучу хийистехь, Галац олучу жудецан административан центр. Бахархойн дукхалла 331,4 эзар адам леррана 2005 шарахь.
Билгалдахарш
Категори:Румыни
Фаут (беттан кратер)
Фаут - Шенан тӀе жима космосан объект кхетар бахьнехь кхоллаелла беттан кратер, диаметрехь 11,94 км гергга.
ЦӀе
Кратеран цӀе тиллина Филипп Фаут (1867—1941) сийдина.
Истори
Кратер чӀагӀйина International Astronomical Union (IAU) 1935 шарахь.
Хьажоргаш
Категори:Беттан кратерш Категори:Кратерш абатца
Кастеллабате
Кастеллабате — Италин Кампани регионера коммуна. Лаьтташ йу Салерно провинцехь.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Кампани йукъара гӀаланаш
Маклец
Маклец (Маклец) — Российн Федерацин Тулин областан Новомосковскан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта барамерачу климатан асанехь. Кхузахь климат барамера континенталан, йуккъера йу барамера тӀуьна Оьрсийн акъарин къилбаседа-малхбузан кӀошташкарчунний, къилба-малхбера йекъа кӀоштаркашчунний. Климат кхуллуш дакъа лоцу радиацин а, циркуляцин а фактор. Радиацин баланс 40 ккал/см2 гергга йу. Мохк лаьтта, Ӏаьнаре даккхарна а, йохйарна а цхьабосса йовхо йолчу зонехь. Къилбаседехьа мелхан радиацин алсама дакъа дойу Ӏаьнаре даккхарна, къилбехахь дохдарна. Климатан Ӏаткъам бо континентан а, хӀордан а хӀаваан массаша. Атлантикин хӀаваъ областе кхочу дуьненан къилбаседа эхиг тӀехь гуттарен а долчу малхбузан хӀаваан массаш бахьнехь; дукхаха дерг уьш циклон кепара кхочу. И хӀаваан массаш Атлантикин Ӏапказан къилбаседа декъан тӀехула кхоллало. Ӏай малхбузера мехаш жигарадевлча массанхьа йохло, шортта ло догӀу, ткъа аьхка — кхуьйлира, догӀанан хенан хӀоттам хуьлу. Арктикин массаш кхуза йаьхкича Ӏай цӀеххьана шеллало, бӀаьста, аьхкенан йуьххьехь, гурахь гӀоролаш хуьлу. И массаш кхоллало арктикин бассейн тӀехула.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Тулин областан Новомосковскан кӀоштан нах беха меттигаш
Вале-де-Аморейра
Вале-де-Аморейра — Португалин Гуарда гуонан йукъара фрегези. ЙукъайогӀуш йу цӀе йолучу муниципалитетан.
Географи
кӀошташ. Майда —.
Хьажоргаш
Категори:Гуарда кӀошташ Категори:Португалин фрегезеш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
HD34533
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Гордейки
Гордейки — Польшин Вармия-Мазурин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Варми-Мазурин воеводаллин нах беха меттигаш
Скакавци (Косъерич)
Скакавци  (Скакавци) — Сербин Златибор гуонан йукъараллера (општина) нах беха меттиг.
Географи
Лаьтташ йу Балканийн ахгӀайренан къилбаседа декъан тӀехь, хӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Литература
Категори:Златибор гуо нах беха меттигаш Категори:Сербин нах беха меттигаш
Торресилья-де-ла-Орден
Торресилья-де-ла-Орден — Испанин Вальядолид провинцин муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —. ХӀордан сизал локхалла. муниципалитеташ.
Хьажоргаш
Категори:Испанин муниципалитеташ Категори:Вальядолид провинцин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Акйуьнлуь (КемахӀ)
Акйуьнлуь (Akyünlü) — Туркойчоьнан Малхбален Анатоли регионан Эрзинджан провинцин (ил) КемахӀанан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Эрзинджан провинцин нах беха меттигаш
Категори:КемахӀанан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Гразани (Ржадич)
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Йуккъера Чехин мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Насилув (Мазовин воеводалла)
Насилув  — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Чадирйери (Девели)
Чадирйери (Çadıryeri) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатоли регионан Кайсери провинцин (ил) Девелинан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Кайсери провинцин нах беха меттигаш
Категори:Кайсери провинцин микрокӀошташ
Категори:Девелинан микрокӀошташ
Категори:Девелинан кӀоштан нах беха меттигаш
Насилув (Мазовин воеводалла)
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Мазовин воеводаллин нах беха меттигаш
Чадирйери (Девели)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Бушкув (Малопольскан воеводалла)
Бушкув — Польшин Малопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Малопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
Власково (Локнян кӀошт)
Власково (Власково) — Российн Федерацин Пскован областан Локнян кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Локнян кӀоштан нах беха меттигаш
Агдары
Агдары (Агдары) — Российн Федерацин Якутин Сунтаран улусан йукъайогӀу эвла.
Климат
Кхузахь климат чӀогӀа луьра ю. Иза къастало чӀогӀа континенталлийца. Аьхке кхузахь йоца, йовха ю. Ӏа кхузахь деха, чӀогӀа шелонаш йолуш ду. Буьрса климат бахьнехь массанхьа а кхиина дукха шерашкахь лаьтта лаьттан гӀур.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Якутскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+9.
Хьажоргаш
Категори:Сунтаран улусан нах беха меттигаш
Старе Седло (Тахов)
Старе Седло  (Staré Sedlo) — Чехин Пльзень мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Пльзень мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Гаррисон (Айова)
Гаррисон  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Айова штатера гӀала.
Истори
Гаррисон гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Айова штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Каминщина (Плискан йуьртан меттиг)
Каминщина (Каміншчына) — Белоруссин Витебскан областан Глубокин кӀоштара эвла.
1921—1945 шерашкахь Полякийн Республикин Вильнон воеводаллин Диснан поветан йукъайогӀуш йара.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Витебскан областан нах беха меттигаш
Категори:Глубокин кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Хиршайд
Хиршайд — Германин Бавари латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Бавари латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Газиосманпаша (Чанкайа)
Газиосманпаша (Gaziosmanpaşa) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатоли регионан Анкара провинцин (ил) Чанкайанан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Анкара провинцин нах беха меттигаш
Категори:Анкара провинцин микрокӀошташ
Категори:Чанкайанан микрокӀошташ
Категори:Чанкайанан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Вишневи (Николаевн область)
Вишневи — Украинин Николаевн областан Арбузинкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Арбузинкан кӀоштан нах беха меттигаш
Нижни (Брянскан область)
Нижни (Нижнее) — Российн Федерацин Брянскан областан Стародубан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта Российн Федерацин Европин декъан циклонаш а, антициклонаш а лела коьрта некъашна уллохь. Хийцалуш йолу довхачу а, шийлачу а хӀаваийн тулгӀенаш (дукха хьолахь майхь) кхуллу цхьаьнаэшшара боцу хенан хӀоттам, аьхка даладо стигал къекъарца догӀанаш, Ӏай йалайо йоццу йовхонаш.
Хьажоргаш
Категори:Стародубан кӀоштан нах беха меттигаш
Сан Пьетро (Болцано)
Сан Пьетро — Италин Трентино-Альто-Адидже регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Трентино-Альто-Адидже регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Ист-Фолмаут (Массачусетс)
Ист-Фолмаут  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Массачусетс штатера нах беха меттиг, иза лоруш йу бахархойн статистикин меттиг (census-designated place, CDP) санна.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Геняса (Илфов)
Геняса — Румынин Илфов жудецан коммунера эвла.
Мордже (Терамо)
Мордже — Италин Абруццо регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Абруццо регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Дашково (Москохан область)
Дашково (Дашково) — Российн Федерацин Москохан областан Шаховскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Шаховскан кӀоштан нах беха меттигаш
Осовка (Гайнивскан повет)
Осовка  — Польшин Подлясьен воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Подлясьен воеводаллин нах беха меттигаш
Сиски (Опочинскан повет)
Сиски  — Польшин Лодзинскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лодзинскан воеводаллин нах беха меттигаш
Олиев
Олиев — Украинин Тернополан областан Зборован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Зборован кӀоштан нах беха меттигаш
Апнеры
Апнеры (Упнер, Апнеры) — Чувашин Вурнаран кӀоштара эвла.
Поштан индекс — 429220. ОКАТО - 97210812001. Код КЛАДР - 2100500001000.
Налоган органан код - 2133.
Хьажоргаш
Категори:Чувашин Вурнаран кӀоштан нах беха меттигаш
Андреевка (Карповкан йуьртан йукъаралла)
Андреевка — Украинин Днепропетровскан областан Кривой Роган кӀоштара эвла.
Дупли (Тверан область)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Андреевка (Карповкан йуьртан йукъаралла)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Дупли (Тверан область)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Андреевка (Карповкан йуьртан йукъаралла)
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Дупли (Тверан область)
Хьажоргаш
Категори:Сандован кӀоштан нах беха меттигаш
Андреевка (Карповкан йуьртан йукъаралла)
Хьажоргаш
Категори:Кривой Роган кӀоштан нах беха меттигаш
Епли
Епли — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — МоьгӀт а, Мозель а.
Билгалдахарш
Категори:МоьгӀт а, Мозель а департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Чернозубов
Чернозубов (Чернозубов) — Российн Федерацин Ростовн областан Орловскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь амалехь йу бараман асанера бараман континенталан климат. Ӏа дукха хьолахь кхоьлина а, мохе а ду. Аьхке мохе а, йекъа а, йовха а йу. Климатан континенталан сипташ чӀагӀло мехкан къилбаседа-малхбузера къилба-малхбале. ТӀекхета йокъалла, йовхо. ЧӀагӀло мехаш, Ӏаьнан шелонаш. Климатан амалан башхалла йу маьлхан серло а, йовхо а шорта хилар. Дукха хуьлу барамера шораллин къилба зонин циркуляцин процессаш. Амма, Арктикера шийла массаш кхача тарло, масийттаза йан а тарло уьш.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Ростовн областан Орловскан кӀоштан нах беха меттигаш
Винье Вецкье (Ливорно)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Тоскана регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Прейсиш-Эйлаура тӀом
Прейсиш-Эйлаура тӀом — ЙоьлгӀа коалицин тӀеман уггаре цӀийне тӀом. Хилла 1807 шарахь. Оцу тӀамтӀехь вийна а, чевнаш йина а хилла 50 000 стаганна.
ТӀемал хьалхара хьал
1807 шеран январехь Нойденбурган гуонахьара шен эскаран гӀуо Ӏаьнан Ӏойлина реза воцуш Ней, Наполеонан омре а ца хьоьжуш шен лаамца гӀуллакх лело волавелира, дошлой хӀиттийра Гуттштадте а, Гейльсберге а. Ший а гӀала Кёнигсбергант 50 км бен гена йацара.
Оьрсийн эскаран коьртабаьччана Беннигсенна и дошлой корпус Нейс меттаха йаккхар Кёнигсберган даккхийчу ницкъашца тӀелатар долош ду моьттура. И гӀала Малхбален Пруссин коьрта гӀала йара, цигахь йара бартхойн эскарийн коьрта ларманаш. Цул сов, Кёнигсберг цхьаъ бен йоцу ладаме гӀала йара пруссин паччахьан Фридрих Вильгельм III-гӀачун Ӏедалан кӀелара, бартхой муьлххачу мехах, царна йукъахь политикин хьесапашца а и гӀала латто йезаш бара.
Оьрсийн эскар сихха Ӏаьнан Ӏойла йитина, Варшава йолчохь Эссенан баьччаллехь 20 000 салти витина, гӀоьртира [[Лидзбарк-Варминьски|Гейльсберган агӀорхьа. Беннигсен, аьтту агӀора ларвеш вара пруссин Лестокан корпусо (10 000 гергга стаг), сацам бира Пассарга эрк долчохь кхечу эскарах дӀахадийна Бернадотан 1-ра эскаран корпусна тӀелата, цул тӀаьхьа Висла эрках бевлла, Сийлахь эскаран коммуникацеш дӀахедо йезара.
Алсама болу мостагӀан ницкъаш тӀелатарна, Бернадот, оьрсийн эскарш, французашкара аьттонца тӀом бина йаьккхина Морунгенехь севццачу хенахь, Торнехула йухавелира Остероде. 28 январехь оьрсийн эскар тӀелатарх хиича, Наполеон йуьхьанца чӀогӀа реза вацара Ней шен лаамехь леларна. Амма, оццу хенахь шелонаш лилхира, некъаш декабрехьчул дика лелалуш дара. Наполеона сацам бира, оьрсийн эскаран гуо а бина, хӀаллакдан Ӏалашо йолуш, йенехь санна манёвр йан.
Манёвран аьтту боьзна бара операцин къайлаллех. Цундела Наполеон Варшавера Вилленберге вахар а дуьйцура инспекций ан вахана бохуш. Амма лардалар эрна хилира.
ГӀазакхаша Бертье волчура Бернадот волчу воьду геланча лецира. Беннигсенна хиира французийн йерриг планаш, цуо сихха дуьхьала болх бира. Дерриг оьрсийн эскар гулдала доладелира Янковон гергахь. Цул тӀаьхьа оьрсийн эскар йухадала дезара Алленштайн йолчу, Аллех далархьама. Оцу хенахь Мюрата а, Сульта а дӀалаьцнера Алленштайн, ткъа французийн 4-гӀа корпус Наполеонан омарца Гуттштадт тӀейолайелира, оьрсийн эскар йухадолуш иза схьалацархьама. Шайн дошлошкара мостагӀчунна хиира, оьрсаша Янковохь дуьхьалонан позицеш лаьцний, Алленштейнехула йухадовлалур доций хиина, Беннигсена сацам бира тӀом бан.
Наполеона сацам бо сихха тӀелата. Амма Сультан корпус 3 февралехь йеса меттиган тӀелета — Беннигсен цӀеххьана планаш а хийцина йухавала сацам бина. Наполеонна ца хаара мичхьа гӀоьртина оьрсийн эскар. Цундела цуо дохуьйту шен эскар кхаа могӀара: Даву — Аллен тогӀица, малхбалехьа боьду некъ хадорхьама; коьрта ницкъаш — Лансбергхула а, Эйлаухула а; Ней — Пассаргехула. Бернадотанна Наполеона омар делла цасоццуш лахка Лестокан пруссихой аьлла.
МостагӀ гуттаренна а ларлаьцна вогӀура оьрсийн арьергардан. ЧӀогӀа гӀоьртина а, цӀий Ӏанош а хилира 6 февралехь хилла Гофера тӀом. ШолгӀачу дийнахь къиза тӀом хилира Цигельхофехь, баьччаллехь эла Багратион а, инарла Барклай де Толли волу оьрсийн эскаран арьергардан а, Мюратан а, Сультан а корпусашна йукъахь.
1807 шеран 7 февраль
Наполеон, шеца Сийлахь эскаран дакъий бен доцуш, оьрсашца тӀом бан ойла йолуш вацара. 7 февралехь цуо Ожерога элира: «Суна хьехар дина Эйлау тахана сарахь йаккха аьлла, амма, и буса бо тӀом безаш ца хиларал сов, суна ца лаьа сайн йукъ дукха хьалхататта сан аьтту агӀо Даву схьакхаччалц а, аьрру агӀо Ней схьакхаччалц а. Иштта со кханналц хьожуш Ӏийр ву хӀокху акъарин тӀехь, артиллери хилча дика позици йара хӀара гӀашлошна. Кхана, Ней а, Даву а моггӀара дӀахӀиттича, тхо массо а мостагӀчунна тӀелетар ду».
Оццу хенахь Беннигсена омар дира Багратионега, 4-гӀа гӀашлойн дивизица французаш Прейсиш-Эйлаура арабаха аьлла. Эла ша хьалхаваьлла тӀелата бигира гӀашлой. Бист ца хуьлуш оьрсий кхаа могӀанца гӀалин тӀе а баьхкина, Багратионан омарца хьалха хьевдира «Ура!» маьхьарца. МостагӀ йухакхоьссира. Ах сахьт даьлча французаша контртӀелетира кхаа агӀора цхьана хеннахь, амма йуккъехь совцийра Пскован а, Софийн а мушкетёраша, Москохан гренадерийн а, 24-гӀа иччархойн а полкаша, аьтту агӀор резерван дошлойн корпус контртӀелетира французийн дошлошна, иза Беннигсена дийцира шен кехатехь Паччахьна: «Хьан Сийлаллин Лейб-Кирасирийн, Ингерманландан, Каргополан драгунийн полкаш а, Елисаветградан гусарийн а тӀелетира тхуна агӀонна тӀехула чекхбовла гӀертачу мостагӀчун дошлошна, уьш дуккха а байира», — иза бахьнехь мостагӀа тӀе ца летиш йухавелира. Аьрру агӀор мостагӀ йухатуьйхира 8-гӀа дивизин артиллерица, ткъа гӀоьнна бахкийтина кхийсархой баржийра Изюман гусараша.
Иштта буьйцу гӀала къуьйсу тӀом Жоминис: «Эйлау гӀалин чуьра тӀом гӀийла бацара. Голицынан дивизис гӀолаьцна, Барклай де Толлис, шозза йухатуьйхира иза буьйсанан боданца, французаша, Легранаан дивизис кхузлагӀа тӀелетта бен ца йаьккхира гӀала».
Оьрсийн хьосташа дуьхьала дерг чӀагӀдо: «Буьйсано тӀом сацийра. ГӀала тхоьгахь йисира».
ЖамӀ
Буса оьрсийн эскар йухадала доладелира. Французийн ницкъ бацара цунна дуьхьало йан. Цигахь хиллачу цхьамма дуьйцу цунах хилларг: «Хьалха цкъан а ца Ӏаьхкина оццул дукха декъий иштта жимачу аренехь. Массанхьа а Ӏанийна цӀий дара. Деина а, догӀу а луоно къайладохура догӀмаш адамийн бӀаьрера». Дуьйцу, мудира Нейс, байиний, чевнаш йиний иттаннаш эзаршка хьоьжуш, элира: «ХӀара хӀун нах байар ду, цхьан пайда а боцуш!»
СовгӀаташ
ТӀамехь дакъа лацарна дукха совгӀаташ дира. ТӀамах лаьцна хаам Петарбуха кхочушехь, кхоьллира тӀеман орденан къасторан билгало, иза лерина йара эскаран лахарчу чинашна. 1807 шеран 31 августехь леррина тӀамехь дакъа лаьцна эпсарна совгӀат дан, кхоьллира «Прейсиш-Эйлаухь толам баккхарна» жӀар. Кхин а 18 эпсарна кхечира 3-гӀа тӀегӀанера Сийлахь Георгийн орден, ткъа 33 эпсарна — 4-гӀа тӀегӀанера Сийлахь Георгийн орден, йара мелла а Сийлахь Владимиран орденаш. Дошлойн инарлин Л. Л. Беннигсенна совгӀат дира Сийлахь асхьабан Андрей Первозваннин орденца а, валлалц 12000 сом пенсица а.
Хьажоргаш
Категори:ТІемаш абатца Категори:Францин тӀемаш Категори:Российн тӀемаш Категори:Пруссин тӀемаш Категори:Наполеонан тӀемашна йукъара тӀемаш Категори:7 февралан хӀиламаш
Категори:1807 шеран февраль Категори:Малхбален Пруссин истори Категори:1807 шеран тӀемаш
Хожаев, Далхан
Биографи
Вина 1961 шарахь Соьлжа-ГӀалахь.
1983 шарахь чекхйаьккхина историн Нохч-ГӀалгӀайн пачхьалкхан университетан факультет. Историк.
Велла 2000 шеран 26 июлехь российн спецназца къесамашкахь ВаларгтӀехь, долара гӀишлонан чохь.
Литература
Категори:ТӀеман историкаш Категори:Нохчийчоьнан Ӏилманчаш Категори:Мохкбовзархой
Фёдоров (беттан кратер)
Фёдоров - Шенан тӀе жима космосан объект кхетар бахьнехь кхоллаелла беттан кратер, диаметрехь 6,08 км гергга.
ЦӀе
Кратеран цӀе тиллина Александр Петрович Фёдоров (1872 — после 1910) сийдина.
Истори
Кратер чӀагӀйина International Astronomical Union (IAU) 1979 шарахь.
Хьажоргаш
Категори:Беттан кратерш Категори:Кратерш абатца