cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
HD124421
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Еськовичи (Несвижан кӀошт)
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Несвижан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Бахо Гранде (Омеалка)
Бахо Гранде — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Бахо Гранде лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Скаридзев
Скаридзев — Польшин Великопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Бахо Гранде (Омеалка)
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Скаридзев
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Великопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
Бахо Гранде (Омеалка)
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Стрмиця (Врхника)
Стрмиця  — Словенин йукъараллера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Линдведель
Линдведель — Германин Лаха Саксони латтана йукъара коммуна.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Лаха Саксони латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Черничиха
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 22 стаг (2010 шо).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Гагинан кӀоштан нах беха меттигаш
Бяково (Кичменгски Городокан кӀошт)
Бяково (Бяково) — Российн Федерацин Вологдин областан Кичменгски Городокан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Слобозиа-Мыгура (Сынжерейн кӀошт)
Слобозиа-Мыгура (, Slobozia-Măgura) — Молдавин Сынжерейн кӀоштара эвла.
Литература
Категори:Сынжерейн кӀошт кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Молдавин нах беха меттигаш
Бяково (Кичменгски Городокан кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Кичменгски Городокан кӀоштан нах беха меттигаш
Сан-Пьетро-Авеллана
Сан-Пьетро-Авеллана — Италин Молизе регионера коммуна. Лаьтташ йу Изерни провинцехь.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Молизе йукъара гӀаланаш
Лагос Негрос (Папантла)
Лагос Негрос — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Лагос Негрос лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Януши
Януши (Янушы) — Белоруссин Брестан областан Каменецан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Брестан областан нах беха меттигаш Категори:Каменецан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Скужин (Лебушанийн воеводалла)
Скужин  — Польшин Лебушанийн воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лебушанийн воеводаллин нах беха меттигаш
Заря (Боброван кӀошт)
Заря (Заря) — Российн Федерацин Воронежан областан Боброван кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Климатан Ӏаткъам бо Байкалхьалхара, Алтайра, Монголера Кхазакхстанехула йогӀу климаткхолларан семано (Воейковн сема).
Меоре-Гурдземи
Меоре-Гурдземи (მეორე გურძემი) — Гуьржийчоьнан Самегрело — Земо-Сванети Мартвилин муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 235 стаг (2014 шо).
Билгалдахарш
Категори:Мартвилин муниципалитетан нах беха меттигаш
Заря (Боброван кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Боброван кӀоштан нах беха меттигаш
Торе деле Оке (Модена)
Торе деле Оке — Италин Эмилия-Романья регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Эмилия-Романья регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Сухановски
Сухановски (Сухановский) — Российн Федерацин Волгоградан областан Суровикинан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта Оьрсийн акъарин къилба-малхбалехь, океанашна а, хӀордашна а гена. Цундела областан климат континенталан, шийла, кӀезиг ло долуш Ӏаьнца а, йеха, йовха, йекъа аьхкенца йу. БӀаьсте йоца, гуьйре йовха, йекхна йу. Маьлхан йовхонан дукхаллийца ГӀирман къилба бердал оьшуш йац.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Суровикинан кӀоштан нах беха меттигаш
Казале Сант'Антонио-Эуропа (Лоди)
Казале Сант'Антонио-Эуропа — Италин Ломбарди регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Ломбарди регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Пананицы
Пананицы (Пананицы) — Российн Федерацин Ленинградан областан Сланцин кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Эвла йукъайогӀу хӀордан климатера континенталан дехьайолучу барамерачу климатан зонан. Цигахь барамера кӀеда Ӏа ду, барамехь йовха аьхке а йу. Климатан коьрта башхалла йу хенан хӀоттам цхьаьнаэшшара ца хилар, иза доьзна ду сих-сиха хийцалучу хӀаваан массех, уьш кхоллалучу кӀоште хьаьжжина хуьлу хӀордан, континенталан, арктикан.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Сланцин кӀоштан нах беха меттигаш
NGC 1412
NGC 1412 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Хьажа кхин а
1412 1412
Рушки (Куявско-Поморскан воеводалла)
Рушки  — Польшин Куявско-Поморскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Куявско-Поморскан воеводаллин нах беха меттигаш
Зуцелець
Зуцелець — Польшин Подлясьен воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Подлясьен воеводаллин нах беха меттигаш
Оса (Кировн область)
Оса (Оса) — Кировн областан Котельничан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь йуккъерачу барамехь континентан климат йу. Оцунна бахьна ду Къилбаседа Шен Ӏапказера шила мох цхьаа дуьхьало йоцуш кхуза схьакхачарна. Цундела кхузара Ӏа чӀогӀа шила ду, аьхкенна кест-кеста шила хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (93%).
Билгалдахарш
Категори:Кировн областан Котельничан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Кировн областан нах беха меттигаш
Мельнични (Пермийн мохк)
Мельнични (Мельничная) — Российн Федерацин Пермийн мехкан Частин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+5.
Хьажоргаш
Категори:Частин кӀоштан нах беха меттигаш
Вудене
Вудене — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БугӀгунди регионехь. Коммунан департамент — Кот-д’ОгӀ.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Кот-д’ОгӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Мовила-Оий
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Бузеу жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
МегӀеокугӀ
МегӀеокугӀ (Méréaucourt) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта О-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — Сомма.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Сомма департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Ошалаево
Ошалаево (Ошалаево) — Российн Федерацин Ярославлан областан Угличан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Угличан кӀоштан нах беха меттигаш
Северобайкальск
Северобайкальск (Северобайкальск) — Российн Федерацин гӀала, Бурятин Северобайкальскан гӀалин гуо административан центр.
Климат
Кхузахь климат — чӀогӀа континенталан йу, шийла Ӏа долуш, йовха аьхке йолуш. Ӏа шийла, декъа кӀезиг ло долуш хуьлу. БӀаьсте мохе йу, гӀоролаш йолуш, йочанаш чӀогӀа кӀезиг йолуш. Аьхке йоца, довхачу деношца а, шийлачу буьйсанашца, июлехь а, августехь а шортта догӀанаш долуш хуьлу. Гуьйре тӀекхочуш хаа а ца ло, хенан хӀоттам цӀеххьана хийца ца ло, цхьацца шерашкахь иза йеха а, йовха а хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Иркутскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+8.
Билгалдахарш
Категори:Северобайкальскан гӀалин гуонан нах беха меттигаш
Николаевка (Полтаван кӀошт)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Полтаван кӀоштан нах беха меттигаш
Юрцыно
Юрцыно (Юрцыно) — Российн Федерацин Ивановн областан Комсомольскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Цуьнан амалехь ду гӀеххьа йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а, дика лаьттачу лайн чкъоьраца. Уггар шийла бутт, Ӏадат хилла, январь бу, ткъа уггар бовха — июль. Алсама къилба-малхбузера мох хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Ивановн областан Комсомольскан кӀоштан нах беха меттигаш
Мирошов (Йиглава)
Мирошов  (Mirošov) — Чехин Высочина мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Осетеново
Осетеново — Болгарин Старозагоран областера эвла. Павел-Баня йукъараллин йукъайогӀу.
Мирошов (Йиглава)
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Осетеново
Хьажоргаш
Категори:Болгарин нах беха меттигаш Категори:Старозагоран областан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Мирошов (Йиглава)
Демографи
Бахархойн динамика:
Ереул
Ереул — Кхазакхстанан Алматан областан Райымбекан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Алматан областан нах беха меттигаш Категори:Райымбекан кӀоштан нах беха меттигаш
Эль Ратон, Селсо Рамирез Муньоз (Леон)
Эль Ратон, Селсо Рамирез Муньоз — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Ратон, Селсо Рамирез Муньоз лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Красноярка (Усть-Кокса кӀошт)
Красноярка (Красноярка) — Республика Алтайн Усть-Коксанан кӀоштара эвла.
Бахархойн дукхалла
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: алтайш (даиман Ӏаш нах бац).
Билгалдахарш
Категори:Усть-Коксанан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Республика Алтайн нах беха меттигаш
Якличи
Якличи — Украинин Черниговн областан Новгород-Северскан кӀоштара эвла.
Балджи (Гелендост)
Балджи (Balcı) — Туркойчоьнан Лаьттайуккъера хӀордан регионан Испарта провинцин (ил) Гелендостан кӀоштара эвла.
Якличи
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Балджи (Гелендост)
Хьажоргаш
Категори:Испарта провинцин нах беха меттигаш
Якличи
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Новгород-Северскан кӀоштан нах беха меттигаш
Балджи (Гелендост)
Хьажоргаш
Категори:Гелендостан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Джамалуддин (Шемалан воӀ)
Джамалудди́н Шема́л (Джема́ль ад-Дин, Джема́л-эд-Дин, Джема́луд-Дин, Джемалэдди́н; вина 1829 шарахь; Генубехь, ДегӀаста — ; КъаратӀахь, ДегӀаста) — ДегӀастанан а Нохчийчоьнан а имаман Шемалан воккхаха волу кӀант. 1839 шарахь 9 шо долуш дас аманатан велира оьрсийн правительствон ша Российн тешаме хилар хоуьйтуш. Амма, цуьнга хьаьжна ца Ӏаш, имама Шемалас оьрсийн эскаршца тӀемца къовсам дӀабаьхьира Кавказехь, 1855 шарахь хийцира ша Гуьржийчохь лаьцна элех болу нах шен кӀентаца, оцу хенахь иза дешна вара Россехь, тӀемлойн гӀуллакхехь вара оьрсийн эскарехь поручикан чинехь.
Биографи
Джамалуддин, имам Шемалан хьалхарчу зудчо ПатӀимата вина воккхаха волу кӀант. Вина 1829 шарахь ДегӀастанан ламанан эвлахь Генубехь. ЦӀе цунна йеллера Шемалан муршидан (син-мехаллин устаз) — шейхан ГӀазгӀумкийн Джамалуддинан сийнна.
Аманат (Ахьулгохь)
баьччаллехь инарла-лейтенант Граббе волу Кавказера оьрсийн эскаран экспедицин тобано гуо лецира Шемалан резиденцин — чӀагӀйинчу ламанан Ахьулгохь эвлана. Июнь чекхболуш, шинне а агӀора шортта иэшам хилла, цхьа могӀа штурмаш йина, Шемалан дийзира дийцарш дан. Граббес капитуляции йарх билам бира, цуьнан 1-ра пункт йара — Шемалас шен кӀант схьавалар, вуьззина куьйгакӀела варан закъалтана. Шамила жоп эцна геланча вахийтира, цуо шен кӀентан меттана закъалтхо вуьту цхьаъ йа шиъ шен гергарниг, царна тӀе, закъалтана совцийна ӀашильтӀа а, Чиркей а эвланашкара бахархой а. Царна дуьхьала Шемалас тӀедиллира дуьхьало а ца йеш Ахьулгохьара цхьаъ ца вуьтуш дерриг адам арадалийтар. Амма, Граббе, шечунна тӀера ца валара, сеццера къамелаш доцуш капитуляци йарна а, Шемалан кӀант закъалтан валарна а тӀехь. Дийцарш дахделира, кхин дуьхьала ца баьхкича Граббес тӀом кхин дӀа бар кховдийра. оьрсаша Ӏаьндийн ГӀойсин аьрру берд а, цигахь лаьтта ЧӀиркъатӀа эвла а дӀалаьцначул тӀаьхьа, ткъа цигашхула Ахьулгохье кхочура гӀо а, даар а, гуо бинчеран хьал чӀогӀа халачу делира. Гуо хӀора дийнахь гатталуш бара, тӀаккха Шемалан йуха а дийзира дийцарш дан, уьш, Граббен дешнашца, «чекхдевлира азихошха — цхьан хӀума доцуш». Гуо бинчарна машаро шайн позицеш чӀагӀйан таро лой гина, Граббес Шемале хабар дахьийтира, нагахь Ӏаржйалале цуо шен кӀант оьрсийн правительствон шен тешам гойтушсхьа ца лахь, Ӏуьйрана штурм хир йу аьлла. Шемалан йозанчо Мухьаммад-ТӀахира (Махаматилав) хоуьйту, Шемалца берш массо а, «чӀогӀа меца а, гӀелбелла а, бара», доьхура Шемалега, кӀант дӀа а лой оьрсийн инарлас тӀедуьллург кхочуш де бохуш, амма Шемал иза ца дира, элира, «цуо шуна пайда бахьар бац…». Ӏуьйрана 6 сахьт долуш штурм йолийра, иза бахьнехь оьрсийн дакъоша схьалецира эвлан хьалхара чӀагӀдинчу декъера гӀап-гӀала (Керла Ахулгохь), ткъа мурдийн баккхий иэшамаш хилира. 10 сахьт долуш Шемалас кӀайн байракх кхоьссира, кхийсарш совцийначул тӀаьхьа оьрсийн лагере хьажийра шен воккхаха волу кӀант Джамалуддин, цуьнца цхьаьна вара шен кхиорхо Юнус а. Граббен дневник тӀера:
Россехь
Джамалуддин Росси кхаьчначул тӀаьхьа цунна верасалла шена тӀелецира ша Николай I-чо. Динах дерг аьлча, Николайн гӀоле хийтира Джамалуддинан жималлехь жӀар ца тохар, ткъа гӀеметтахӀоьттинчул тӀаьхьа, динах дерг шега харжийта. Дукха хан йалале Джамалуддин дӀахӀоттийра элийн кегийра берийн, дукхах берш тӀамехь да-нана делла Александран байн кадетийн корпусе. Цунна бакъо йелира къоман духар (чоа) лело. Оццу 1839 шеран декабрехь Джамалуддин дехьаваьккхира Петарбухан 1-ра кадетийн корпусе. Цуо дикка сиха караберзийра оьрсийн мотт, ткъа иштта Ӏамийра французийн а, немцойн а меттанаш.
1842 шарахь, Николай I имам Шемалца долу гӀуллакх машаре дерзо гӀертачу хенахь, Шемала тӀедиллира шен кӀант йухаверзо шеш йийсар винчу эла Орбелианин дуьхьала. ТӀаьхьарниг ша а реза ца хилира оцу балхана, цуо дӀакхайкхийра, Шемалас тӀедиллинарг кхочуш далур дац аьлла. Амма имам тӀаккха а оцу гӀуллакхна инарла-майоре Клюгенауца зӀене велира, ткъа цуо и болх шен бакъонашкахь бац элира. ТӀаккха имама инарла-адъютанте Нейдгардте вистхилира. ТӀаьхьарчо иза хаийтира Петарбухе, амма Шемале дӀаала элира, хьан кӀант Петарбухехь императоран шен Ӏуналлехь ву алий, цхьаъ далур ду, имаман бакъо ло цхьаъ иза ган коьрта шахьре вахийта. ТӀаьхьа а Шемал аьттонза гӀиртира масийттаза Джамалуддин российн йийсар бинчу тайп-тайпана тӀеман чинашкара цхьаьнца хийца.
Оцу хенахь Джамалуддин, 1849 шарахь корпусехь курс чекхйаьккхина, корнетан чинехь хьажийнера Владимиран 13-гӀа уланийн полке, иза лаьттара оцу хенахь Тверан губернин Торжкехь. Паччахьо делира цунна ваха тоъал рицкъ. 1852 шарахь Джамалуддинах поручик вира. ТӀемлочун карьерех иза Ӏеха ца лора. Иза чӀагӀлора кхин а, жима волуш чов йина цуьнан куьг гӀуо болх беш хиларна. Джамалуддинна хазахетара Ӏилманаш, уггаре дукха йезара математика, «цуьнан шовкъе волий самукъадолура математикин задачаш йеш». Цул сов, ша Джамалуддина шен дега йаздарехь, цунна «чӀогӀа марзделла» хелхарш а, гимнастика а.
Торжкехь Джамалуддинна йевзира Оленина Елизавета Петровна (1832—1922), мукъаваьккхина инарла-майоран а, Императоран исбаьхьаллин Академи декъахочун П. А. Оленинан (1794—1868) йоӀП. Оленина (Оленина Елизаветин вешин кӀанта) йаздина.
Даймахкахь
Джамалуддин даймахкара доьзале цӀавирзича цуьнан вежарий чӀогӀа хазахетта бара, башха хазахетта вара ша Шемал. Шемалан баккхий сатийсамаш бара воккхаха волчу кӀентана. Цу тӀе Джамалуддина гойтура Россехь Ӏемина говзалла а, оьздангалла а. Шемалан накъоста ЧӀокхера Хьаьжа Ӏелас дийцарехь, Джамалуддин «уггаре хьекъале а, дешна а стаг» вара, шен хаарш халкъан пайденна хьажо лууш а вара. Иза кхийтира Ӏилманчех Щачинилаух, цуьнца Къуръан Ӏаьрбийн маттера жӀайхойн матте даккха сацам бинера цара. Амма Шемал чӀогӀа дуьхьала велира цунна, кхайкхийра: «ХӀинца къоламца болх бан ца беза, ткъа тарраш хьакха деза!» аьлла. Кхин а хьоьжура гӀопашка, лелара эвланашкахула, ламанхой беха хьелийн анализ йеш. Кхин а иза хьаьжира эскаршка, чӀогӀа реза воцуш висира церан хӀоттамех а, царна йукъара низамех а. Джамалуддина лорура дерриг иза «декъаза а, гӀийла а» цу тӀе дуьйцура дега оьрсийн паччахьах лаьцна, цуьнан эскар а, хӀазна а хестош. Джамалуддина кхин а гӀертара да паччахьца машаре вало, арахьара политикин хьелашца цуьнан оцу белха тӀехь мелла а аьтту белира. Джамалуддинан йукъараллица Шемал къамеле велира Ша йолу Кавказан корпусан баьччица инарла Муравьёвца. Цхьаьна заманахь ладаме тӀемаш ца хилира, массашкахь хуьйцуш бара тӀеман йийсархой, ткъа Имаматан экономикин гуо баьстинера. Шена Джамалуддинанна Шемалас тӀедиллира административан гӀуллакхаш дӀакхехьар а, герзан терго латтор а.
Шемалан хаза ца хетара Россех агӀора йолу ориентаци, Джамалуддинан «оьрсийн амал» муххале а. Йоккха къоьлла хӀоьттира цунна а, цуьнан ден а йукъаметтигашкахь Кавказехь административан а, тӀеман а хийцамаш бечу хенахь, 1857 шеран 26 августехь Кавказан сардал инарла-адъютант эла А. И. Барятинский хӀоттийначул тӀаьхьа, иза вара мурдашна дуьхьала хадам боллуш гӀуллакхаш даран агӀонча. ГӀирмин кампанеш чекхйовларца оьрсийн эскарийн дакъа йуха а сехьакхоьссира Кавказе. Ша Джамалуддин ницкъ болуш вацара Шемалан а, оьрсийн баьччаллин а йукъара машаре йукъаметтигашна гӀо дан. Дукха хан йалале Джамалуддинах къехка буьйлабелира да а, вежарий а. Цунах дӀахедира наибаш а, кхин махкахой а.
Оцу хенахь Джамалуддин а, Оленина Елизавета а вовшашка кехаташ йаздеш бара, амма Шемалас къобал ца йора и йукъаметтигаш, кехаташ дӀаса ца кхочура хьажийначаьрга. Да, вежарий, йисина йукъаралла шена тӀе ца йерзарна, кхин а «цӀе тоьхна нускалан» болу сингаттамо а Джамалуддинан могашалла иэшо йолийра. Чохера Хьаьжа-Ӏелас дийцарехь, ― «Джемалэддин сингаттамехь вара, дохко а ваьллера ша цӀаварна». Оцу хенахь Кавказехь гӀуллакхехь а болуш Джамалуддин вевза оьрсийн эпсарш бара, царна гуттаренна хаамаш бохьура кунакаша. ТӀаьхьарчара дӀалора, «… буьрса Шемалас шен кӀан ор чу воьллина, оьрсийн хьожа дӀайаккха…, Джемаль-Эддин чӀогӀа хийцавелла, къанвелла, худавелла, сагаттош ву цхьаьна оьрсийн йоӀанна…». Оцу хенахь Къилбаседа Кавказехь йолчу Нижегородски 17-гӀа драгунийн полкехь, гӀуллакхехь вара Елизаветин ваша ― Оленин Алексей. Веданара Джамалуддина «тешаме кунакехула» Оленине дахьийтира къайлаха французийн маттахь кехат цхьаьнакхетар доьхуш. Кунак иза кхочушдан волавелира, Оленин аьллачу меттиге а вахара, амма, эвлана тӀекхача 3―4 чаккхарма йолуш, цунна дуьхьала кхийтира Джамалуддинан керла хьадалча, цуо дӀаэлира, Шемалан хиъна цхьаьнакхетарх дерг, Оленинна йина кӀело йу, доьху йухаверзар аьлла.
Шемалас оцу йуккъехула Джамалуддинан йигира гӀараваьллачу нохчийн наибан Шелара ТIелхиган йоӀ. Иза гинчара дийцарехь:
Аманаташ хийцар
Гуьржийчоьнна тӀелетначул тӀаьхьа сихха йийсархой хицарх дийцарш долийра. Шемалас тӀедилларан хьалхара а, «хийцалуш а йоцу» пункт йара шен кӀант Джамалуддин йухаверзор. Верриг а хийца таро йерг ламанхошкахь йийсарехь волу 120 стаг вара, хӀора мурдан дуьхьала цхьацца йийсархо луш. Цул сов, Шемилас, наиба тӀедилларца 1 миллион детин сом а дийхира. Ша Шемал реза вара кӀезиг ахчанна а, амма кхоьркура халкъ меттахдаларх. Дуккха а ламанхойн доьзалийн оцу тӀамехь шеш кхобуш болу дай беллера. Дийцарш цхьа могӀа бахьнашца дӀадоьлхура чолхечу хьолехь, дахлора билгалйоцучу заманна.
Джамалуддин Шемалан дӀавала чӀогӀа ца лаьара Николай I, амма оццу хенахь цуьнан дӀататта йиш йацара эла Чавчавадзен шен доьзал йухаберзоран дехар. Цу тӀе ша-тайпа агӀо лаьцнера оцу балхахь инарлаш барона Л. П. Николаис а, эло Г. Д. Джамбакуриан-Орбелианис а. Царна хетарехь, Шемалан кӀант йухаверзоро башха зулам дийр дац, кхин тӀе, царна гора оцу балхахь билгала пайда а, Шемал веллачул тӀаьхьа Джамалуддин воккхаха волу кӀант хиларна цуо шен веше хьалхе дӀалур йац бохуш, ткъа церан тайп-тайпана политикин хьежарш ду, царна йукъара барт оьгӀур бу, иза оьрсийн правительствон чӀогӀа пайденна хир ду. Ткъа 1 миллион соьмах дерг, оццул дукха ахча «тӀедилларал хьалха, аьтту балахь, даккха гӀертар ду», барона Николаис вогӀуьйту геланчас хаийтарехь, «Шемалас дуккха а дӀадоккхур ду оцу ахчанах, нагахь кӀант йухаверзор ву аьлла дош лахь».
Паулистас (Минас-Жерайс)
Паулистас  — Бразилин Минас-Жерайс штатера муниципалитет.
Джамалуддин (Шемалан воӀ)
Цамгар а, валар а
Ӏаткъаман а, хала а хьолехь волчу, Джамалуддинан бала бара некха ун бухахь чӀогӀа лазар долуш, йовхарш йолуш. Шамиль хьажийра иза лекха ломарчу КъаратӀа эвла (ГӀеза-Мухьаммадан наибалла). Цигара климат дарбане лорура, амма Джамалуддинан хьал телхаш дара, ткъа меттигера уггаре дика лоьрийн ницкъ ца кхечира цомгушчунна гӀодан. Шемалан дийзира оьрсийн баьччаллица зӀене вала, цуо геланча вахийтира эла А. И. Барятинскийга лоьраш бахкийтахьара аьлла дехаре Шури-ГӀала, ша закъалтан шен кхоъ наиб вуьтур вара аьлла. Элас, шен рогӀехь, омар дира Хаси-Элахь лаьттачу ГӀебартлойн полкан баьччин полковник Д. И. Святополк-Мирскийн. ТӀаьхьарчо хьажийра КъаратӀа зиеделла полкан лор С. Пиотровский (цуьнан шен пурбанца), иза йуха верзалц закъалтан пхи мурд а витина.
Паулистас (Минас-Жерайс)
Географи
Муниципалитетан майда —.
Джамалуддин (Шемалан воӀ)
Цамгар а, валар а
а Джамалуддин велира, дӀавоьллира циггахь КъаратӀахь. Меттигерачу бахархошна йукъахь эладиташ даьржира, оьрсаша цунна дӀовш тесна бохуш.
Паулистас (Минас-Жерайс)
Хьажоргаш
Категори:Минас-Жерайс штатан муниципалитеташ Категори:Бразилин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Минерал-Спрингс (Къилбаседа Каролина)
Минерал-Спрингс  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Къилбаседа Каролина штатера гӀала (town).
Джамалуддин (Шемалан воӀ)
Зийарат
Ӏахвахойн кӀоштан сийлаллех цхьаъ ду имам Шемалан кӀентан Джамалуддинан КъаратӀара зийарат.
Минерал-Спрингс (Къилбаседа Каролина)
Истори
Йиллина.
Джамалуддин (Шемалан воӀ)
Билгалдахарш
Комментареш
HD124425
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Джамалуддин (Шемалан воӀ)
Билгалдахарш
Хьосташ
Минерал-Спрингс (Къилбаседа Каролина)
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
HD124425
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Джамалуддин (Шемалан воӀ)
Хьажоргаш
Категори:Хьалхара кадетийн корпусан арахецархой
Минерал-Спрингс (Къилбаседа Каролина)
Хьажоргаш
Категори:Къилбаседа Каролина штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
HD124425
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Ранчо Нуево, Лагуна Чикиха (Эль Иго)
Ранчо Нуево, Лагуна Чикиха — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Бревново
Бревново (Бревново) — Российн Федерацин Москохан областан Сергиев Посадан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Сергиев Посадан кӀоштан нах беха меттигаш
ХӀайрийе (ЙенишехӀир)
ХӀайрийе (Hayriye) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан Бурса провинцин (ил) ЙенишехӀирнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Жайма (Красноярскан мохк)
Жайма (Жайма) — Российн Федерацин Красноярскан мехкан Манан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Хьажоргаш
Категори:Манан кӀоштан нах беха меттигаш
Конари (Стшелинскан повет)
Конари  — Польшин Нижнесилезин воеводаллин  гминера эвла.
ХӀайрийе (ЙенишехӀир)
Хьажоргаш
Категори:Бурса провинцин микрокӀошташ
Конари (Стшелинскан повет)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
ХӀайрийе (ЙенишехӀир)
Хьажоргаш
Категори:ЙенишехӀирнан микрокӀошташ
Конари (Стшелинскан повет)
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Нижнесилезин воеводаллин нах беха меттигаш
ХӀайрийе (ЙенишехӀир)
Хьажоргаш
Категори:ЙенишехӀирнан кӀоштан нах беха меттигаш
Замагора
Замагора — Украинин Ивано-Франковскан областан Верховинан кӀоштара эвла.
ХӀайрийе (ЙенишехӀир)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Замагора
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
ХӀайрийе (ЙенишехӀир)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Замагора
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Верховинан кӀоштан нах беха меттигаш
Камали (Атакум)
Камали (Kamalı) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Самсун провинцин (ил) Атакумнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Самсун провинцин нах беха меттигаш
Категори:Самсун провинцин микрокӀошташ
Категори:Атакумнан микрокӀошташ
Категори:Атакумнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Женковичи
Женковичи (Жанкавічы) — Белоруссин Минскан областан Несвижан кӀоштара эвла.
NGC 1413
NGC 1413 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
1413 1413
Скаршев
Скаршев — Польшин Великопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Великопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
Рушково (Липновскан повет)
Рушково  — Польшин Куявско-Поморскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Куявско-Поморскан воеводаллин нах беха меттигаш
Скшиниця
Скшиниця — Польшин Лебушанийн воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лебушанийн воеводаллин нах беха меттигаш
Линдерн (Ольденбург)
Линдерн — Германин Лаха Саксони латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Кузьмински (Тамбовн область)
Кузьмински (Кузьминский) — Российн Федерацин Тамбовн областан Знаменкан кӀоштара эвла.
Климат
Ӏаламан а, ландшафтийн а амалаш йоьзна йу цуьнан географин хьолах – эвла лаьтта Оьрсийн акъарин йуккъехь, цунна тӀиера акъарин муьлххачу дозане эзар километр йу. Алсама хуьлу долу континенталан барамера хӀаваъ, Эвла хӀордашна гена латтарех доьзна ду. Цуо областан климат барамера континенталан йо. Окан-Донан акъари тӀехь климат алсама континенталан йу, уллорчу гунаш тӀехьчулла. Эвла лаьтта кӀеззиг къилбаседехьа Сибрехан а, Азорийн а максимумашна йуккъехь долчу лакхарчу Ӏаткъаман дукъал, цундела бу кхузахь луларчу Владимирехь йа Рязанехьчул алсама, гӀийлачу мехца, бекхна хенан хӀоттам. Оцун тӀе мехаш дукхах дерг къилбан а, къилба-малхбален а ду, бӀаьста а, Ӏай а муххале а. оцу агӀора хьокху аьхка а, бӀаьста а йокъаллин мехаш, ткъа Ӏай – дарц.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Тамбовн областан Знаменкан кӀоштан нах беха меттигаш
Чирпили (Тутак)
Чирпили (Çırpılı) — Туркойчоьнан Малхбален Анатоли регионан АгӀри провинцин (ил) Тутакан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:АгӀри провинцин нах беха меттигаш
Категори:Тутакан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Эль Баикал (Пануко)
Географи
Эль Баикал лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Меоре-Кициа
Меоре-Кициа (მეორე კიწია) — Гуьржийчоьнан Самегрело — Земо-Сванети Мартвилин муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 263 стаг (2014 шо).
Билгалдахарш
Категори:Мартвилин муниципалитетан нах беха меттигаш
Зюлково (Подлясьен воеводалла)
Зюлково  — Польшин Подлясьен воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Подлясьен воеводаллин нах беха меттигаш
Сен-Леже-дуь-Женнете
Сен-Леже-дуь-Женнете — Францин гӀала-коммуна, лаьтта НогӀманди регионехь. Коммунан департамент — ЭгӀ.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ЭгӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Сант-Агапито
Сант-Агапито — Италин Молизе регионера коммуна. Лаьтташ йу Изерни провинцехь.
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Молизе йукъара гӀаланаш
Баригацо (Модена)
Баригацо  — Италин Эмилия-Романья регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Стрмиця (Шкофя Лока)
Стрмиця  — Словенин йукъараллера эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Ясиновка (Белорусси)
Ясиновка (Ясінаўка) — Белоруссин Брестан областан Каменецан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Брестан областан нах беха меттигаш Категори:Каменецан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Словеанка (Сынжерейн кӀошт)
Словеанка (, Sloveanca) — Молдавин Сынжерейн кӀоштара эвла.
Литература
Категори:Сынжерейн кӀошт кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Молдавин нах беха меттигаш
Итманово
Итманово (Итманово) — Российн Федерацин Нижни Новгородан областан Гагинан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 389 стаг (2010 шо).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Гагинан кӀоштан нах беха меттигаш
Демино (Кичменгски Городокан кӀошт)
Демино (Демино) — Российн Федерацин Вологдин областан Кичменгски Городокан кӀоштара эвла.
Чувашски Кулатка
Чувашская Кулатка (Чувашская Кулатка) — Российн Федерацин Ульяновскан областан Стари Кулаткан кӀоштара эвла.
Климат
Климат барамера континенталан, шийлачу Ӏаьца, йовхачу аьхкенца. Регионан климатан башхалла йу йоца йекъа бӀаьсте. Ульяновскан областан гуьйре, йовха; лайн чкъор хӀутту ноябран шолгӀачу декхъехь. Уггаре шийла бутт — январь. Ӏа лайне ду, сих-сиха техка температурашца (атлантикин циклонаш хийцало арктикин хӀаваан массашца), лаьтта ноябрера март йуккъе баххалц областан къилба кӀошташкахь, ткъа Ӏаьнан-бӀаьстенан муьрехь йогӀа Воейковн сема, цуо Ӏаткъам бо меттигерчу климатна. Январан йуккъера температура −12 °C, июлан +20 °C. Аьхкенан хенан-хӀоттам хуьлу май беттан йуккъехь. Аьхке, йовха хуьлу кӀезиг лела азин антициклонан Ӏаткъам бахьнехь. Июлехь, йуккъера барам, 5 де 22 °C йуккъера температура а, сов а йолуш хуьлу. Йочанаш областан къилбехьа 350 мм тӀиера, къилбаседа-малхбузехь 500 мм кхаччалц. Аьхка догӀнаш цхьаьнаэшшара ца хуьлу, амма догӀучу хенахь стигал къекъаш, доцца догӀу. Регионехь йуькъаллаш кӀезиг ца хуьлу. Вегетацин мур лаьтта 180 де гергга.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москваца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Стари Кулаткан кӀоштан нах беха меттигаш
Торе деле Стеле (Кальяри)
Торе деле Стеле — Италин Сардини регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Сардини регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Сысоевски (Волгоградан область)
Сысоевски (Сысоевский) — Российн Федерацин Волгоградан областан Суровикинан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта Оьрсийн акъарин къилба-малхбалехь, океанашна а, хӀордашна а гена. Цундела областан климат континенталан, шийла, кӀезиг ло долуш Ӏаьнца а, йеха, йовха, йекъа аьхкенца йу. БӀаьсте йоца, гуьйре йовха, йекхна йу. Маьлхан йовхонан дукхаллийца ГӀирман къилба бердал оьшуш йац.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Суровикинан кӀоштан нах беха меттигаш
Девин (Техас)
Девин  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Техас штатера гӀала.
Истори
Девин гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Техас штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Патреева Гора
Патреева Гора (Патреева Гора) — Российн Федерацин Ленинградан областан Сланцин кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Сланцин кӀоштан нах беха меттигаш
Эль Параисо (Сан Луис Акатлан)
Эль Параисо — Мексикин Герреро штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Параисо лаьтташ йу Мексикин къилба-малхбузехьара декъехь, Мехико гӀалин къилбехьа.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 21,9 °C.
Истори
Дуьххьара адамаш 20 эзар герг шо хьалха кхуза даха хевшина. Уьш хила боху ольмекаш. ТӀаьхьо Теотиуаканан Ӏаткъам чӀагӀбелира кхузахь. VIII-XV бӀешерашкахь ацтекаш дола деш йара кху махкахь. 1521 шарахь кхуза баьхкира испанхой, цара мохк долабаьккхинчул тӀаьхьа территори Мехикон аудиенци хилира, дуьххьара цуьна йукъахь йара хилачу Ацтекийн империн провинцеш, тӀаьхьо мохк йукъа бахара Керла Испани вице-пачхьалкхаллин.
1849 шеран 27 октябрехь дуьйна Герреро штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Герреро штатан нах беха меттигаш
Осарт
Осарт (Осарт) — Кировн областан Слободскойн кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь йуккъерачу барамехь континентан климат йу. Оцунна бахьна ду Къилбаседа Шен Ӏапказера шила мох цхьаа дуьхьало йоцуш кхуза схьакхачарна. Цундела кхузара Ӏа чӀогӀа шила ду, аьхкенна кест-кеста шила хуьлу.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
Билгалдахарш
Категори:Кировн областан Слободскойн кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Кировн областан нах беха меттигаш
NGC 1414
NGC 1414 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
1414 1414
Зелёни Луг (Воронежан область)
Зелёный Луг (Зелёный Луг) — Российн Федерацин Воронежан областан Боброван кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Климатан Ӏаткъам бо Байкалхьалхара, Алтайра, Монголера Кхазакхстанехула йогӀу климаткхолларан семано (Воейковн сема).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Боброван кӀоштан нах беха меттигаш
Вулен-ле-Тамплие
Вулен-ле-Тамплие — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БугӀгунди регионехь. Коммунан департамент — Кот-д’ОгӀ.
Билгалдахарш
Категори:Кот-д’ОгӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
МегӀикугӀ-л'Аббе
МегӀикугӀ-л'Аббе (Méricourt-l'Abbé) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта О-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — Сомма.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Сомма департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Лагос Негрос (Эспинал)
Лагос Негрос — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Лагос Негрос лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Рушково (Рипинскан повет)
Рушково  — Польшин Куявско-Поморскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Куявско-Поморскан воеводаллин нах беха меттигаш
Сен-ЛогӀан-де-Буа (ЭгӀ)
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ЭгӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Паулу-Афонсу
Паулу-Афонсу — Бразилин Баия штатера муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —.
Хьажоргаш
Категори:Баия штатан муниципалитеташ Категори:Бразилин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Конари (Сьредскан повет)
Конари  — Польшин Нижнесилезин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Нижнесилезин воеводаллин нах беха меттигаш
Скаршевек
Скаршевек — Польшин Великопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Великопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
ХӀидирбали (ЙенишехӀир)
ХӀидирбали (Hıdırbali) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан Бурса провинцин (ил) ЙенишехӀирнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Бурса провинцин нах беха меттигаш