cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Казе Гвидоти (Пиза)
Литература
Категори:Тоскана регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Шихово (Польша)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хобенице
Хобенице — Польшин Великопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Великопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
Морозовка (Челябинскан область)
Морозовка (Морозовка) — Челябинскан областан Бредин кӀоштара эвла.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (62%), гӀезалой (15%), украинаш (23%).
Билгалдахарш
Категори:Бредин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Челябинскан областан нах беха меттигаш
Карахасани (Штефан-Водин кӀошт)
Карахасани (, Carahasani) — Молдавин Штефан-Водин кӀоштара эвла.
Литература
Категори:Штефан-Водин кӀошт кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Молдавин нах беха меттигаш
Блазини-Гурне
Блазини-Гурне — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Мазовин воеводаллин нах беха меттигаш
Подгорни (Советскан кӀошт)
Подгорни (Подгорная) — Кировн областан Советскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь йуккъерачу барамехь континентан климат йу. Оцунна бахьна ду Къилбаседа Шен Ӏапказера шила мох цхьаа дуьхьало йоцуш кхуза схьакхачарна. Цундела кхузара Ӏа чӀогӀа шила ду, аьхкенна кест-кеста шила хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (100%).
Билгалдахарш
Категори:Кировн областан Советскан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Кировн областан нах беха меттигаш
Зассенберг
Зассенберг — Германин Къилбаседа Рейн-Вестфали латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Къилбаседа Рейн-Вестфали латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Несвачилка
Несвачилка (Nesvačilka) — Чехин Къилба Морави мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Къилба Морави мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Адигоьзаьлбаьйли
Адигоьзаьлбаьйли (Adıgözəlbəyli) — Азербайджанан Агдаман кӀоштара эвла.
Билгалдахарш
Категори:Агдаман кӀоштан нах беха меттигаш
Пелчице (Вроцлавскан повет)
Пелчице  — Польшин Нижнесилезин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Нижнесилезин воеводаллин нах беха меттигаш
Сан-Бернарду (Мараньян)
Сан-Бернарду  — Бразилин Мараньян штатера муниципалитет.
Хьажоргаш
Категори:Мараньян штатан муниципалитеташ Категори:Бразилин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Марково-Курсаково
Марково-Курсаково (Марково-Курсаково) — Российн Федерацин Москохан областан Истран кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Истран кӀоштан нах беха меттигаш
Ла Карбонера (Саламанка)
Ла Карбонера — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Пон-Аван
Пон-Аван — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БгӀетань регионехь. Коммунан департамент — ФинистегӀ.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ФинистегӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Жусандой
Жусандой — Кхазакхстанан Малхбузен-Кхазакхстанан областан Каратобен кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Малхбузен-Кхазакхстанан областан нах беха меттигаш Категори:Каратобен кӀоштан нах беха меттигаш
NGC 2299
NGC 2299 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Диди-Гареджвари
Диди-Гареджвари (დიდი გარეჯვარი) — Гуьржийчоьнан Шида-Картлин Горин муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 711 стаг (2014 шо).
NGC 2299
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
2299 2299
Горбановка (Винницан область)
Горбановка — Украинин Винницан областан Винницан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Винницан кӀоштан нах беха меттигаш
Брежець-при-Дивачи
Брежець-при-Дивачи — Словенин йукъараллера эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Юм
Юм (Юм) — Российн Федерацин Пермийн мехкан Юрлан кӀоштара эвла.
Брежець-при-Дивачи
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Юм
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Малхбузера догӀучу хӀаваийн массийн новкъахь долчу Басеги дукъо, массо Урало санна, лекха дацахь а, дикка сацадо Атлантикин хӀаваъ малхбалехьа даржарах. Мехкан климататан амалехь континенталла йу, цуьнан бахьна дукха хьолахь бӀаьста догӀу арктикин хӀаваъ ду. Каран хӀордан шийла мох къаьста кӀезиг тӀаналлийца, Атлантикин хӀаваан массаш, бӀостанехьа, тӀуналла дукха йолуш ду (700—800 мм шарахь гергга). Махкахь дикка йовха аьхке йу, цхьадолчу шерашкахь уггар шийла бутт февраль хуьлу. Ах йочанаш ло кепара хуьлу. ДогӀанаш дукхахдерг сентябрехь а, июнехь а хуьлу, малхбузен басешкахь алсама дакъа — августехь хуьлу. Минимум йочанаш йогӀу февралехь а, декабрехь а. Аьхка лаьмнашкахь стигал къекъаш догӀанаш оьху. Мехкан амалехь йу сих-сиха хуьлу аьхкенан дохк, уьш наггахь масех дийнахь лаьтта.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+5.
Хьажоргаш
Категори:Юрлан кӀоштан нах беха меттигаш
Сен-МатуьгӀен
Сен-МатуьгӀен (Saint-Mathurin) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Пеи-де-ла-ЛуагӀ регионехь. Коммунан департамент — Вандей.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Вандей департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Мали Пица
Мали Пица (Малая Пица) — Российн Федерацин Нижни Новгородан областан Дальни Константинован кӀоштара эвла.
Спичево
Спичево (Спичево) — Российн Федерацин Тверан областан Калининскан кӀоштара эвла.
Мали Пица
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 523 стаг (2010 шо).
Спичево
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Тверан областан Калининскан кӀоштан нах беха меттигаш
Мали Пица
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Дальни Константинован кӀоштан нах беха меттигаш
Залесье (Каменец-Подольскан кӀошт)
Залесье — Украинин Хмельницкан областан Каменец-Подольскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Каменец-Подольскан кӀоштан нах беха меттигаш
Анфимовски
Анфимовски (Анфимовская) — Российн Федерацин Архангельскан областан Верхни Тойман кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Верхни Тойман кӀоштан нах беха меттигаш
Раевщино
Раевщино (Раевщино) — Российн Федерацин Липецкан областан Данкован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йовхачу аьхкенца, барамехь шийлачу Ӏаьнца. Шера заманаш дика къаьсташ йу. Уггар шийла бутт — январь. Уггар бовха бутт — июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Данкован кӀоштан нах беха меттигаш
Дулькон
Дулькон — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — Моьз.
Географи
.
Тризольи (Алесандрия)
Тризольи — Италин Пьемонт регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Пьемонт регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Рокпорт (Техас)
Рокпорт  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Техас штатера гӀала.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Техас штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Кривий (эвла)
Кривий — Румынин Марамуреш жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Марамуреш жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Ходибки
Ходибки — Польшин Великопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Великопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
Аричештий-Рахтивань (коммуна)
Аричештий-Рахтивань — Румынин Прахова жудецан йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. Коммунан йукъара нах беха меттигаш.
Хьажоргаш
Категори:Румынин коммунаш Категори:Прахова жудецан коммунаш
Эль Тамариндал, Гауденсио Апортела (Уамуститлан)
Географи
Эль Тамариндал, Гауденсио Апортела лаьтташ йу Мексикин къилба-малхбузехьара декъехь, Мехико гӀалин къилбехьа.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 21,9 °C.
Истори
Дуьххьара адамаш 20 эзар герг шо хьалха кхуза даха хевшина. Уьш хила боху ольмекаш. ТӀаьхьо Теотиуаканан Ӏаткъам чӀагӀбелира кхузахь. VIII-XV бӀешерашкахь ацтекаш дола деш йара кху махкахь. 1521 шарахь кхуза баьхкира испанхой, цара мохк долабаьккхинчул тӀаьхьа территори Мехикон аудиенци хилира, дуьххьара цуьна йукъахь йара хилачу Ацтекийн империн провинцеш, тӀаьхьо мохк йукъа бахара Керла Испани вице-пачхьалкхаллин.
1849 шеран 27 октябрехь дуьйна Герреро штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Герреро штатан нах беха меттигаш
Эль Техон, Соледад Пуенте дел Кармен (Сан Мигел де Альенде)
Эль Техон, Соледад Пуенте дел Кармен — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Техон, Соледад Пуенте дел Кармен лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Николаевка (Аткарскан кӀошт)
Климат
Кхузахь климатан амалийн башхаллаш — континенталалла, йокъалла, шо шере мел дели хийцамаш хилар — билгалйоккху цуьнан континенталан климатан зонехь латтаро, бараман шораллехь хиларо, мелхан радиацино Ӏаткъам баро, лаьттан бухах, цаьрца йоьзна атмосферан циркуляцица. Йокъаллаш хуьлу ши шо мел дели.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москваца нийса лелаш ду. Сахьтан аса ю UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Аткарскан кӀоштан нах беха меттигаш
Эсенлер (Карадениз ЭрегӀли)
Эсенлер (Esenler) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Зонгулдак провинцин (ил) Карадениз ЭрегӀлин кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Зонгулдак провинцин нах беха меттигаш
Категори:Карадениз ЭрегӀлин кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Шкленець
Шкленець — Польшин Куявско-Поморскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Куявско-Поморскан воеводаллин нах беха меттигаш
Пон-де-Буьи-ле-КимегӀш
Пон-де-Буьи-ле-КимегӀш — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БгӀетань регионехь. Коммунан департамент — ФинистегӀ.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ФинистегӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Сан-Бернарду-ду-Кампу
Сан-Бернарду-ду-Кампу — Бразилин Сан-Паулу штатера муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —.
Хьажоргаш
Категори:Сан-Паулу штатан муниципалитеташ Категори:Бразилин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Сосновичи
Сосновичи (Сасновічы) — Белоруссин Брестан областан Пинскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Брестан областан нах беха меттигаш Категори:Пинскан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Озерни (Херсонан область)
Озерни — Украинин Херсонан областан Скадовскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Акпинар (Йеркоьй)
Акпинар (Akpınar) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатоли регионан Йозгат провинцин (ил) Йеркоьйнан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Йозгат провинцин нах беха меттигаш
Категори:Йеркоьйнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Кайан (Эргани)
Кайан (Kayan) — Туркойчоьнан Къилба-Малхбален Анатоли регионан Дийарбакир провинцин (ил) Эрганинан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Дийарбакир провинцин нах беха меттигаш
Категори:Дийарбакир провинцин микрокӀошташ
Категори:Эрганинан микрокӀошташ
Категори:Эрганинан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Блазини-Дольне
Блазини-Дольне — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Мазовин воеводаллин нах беха меттигаш
Маллин (Техас)
Маллин  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Техас штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Техас штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Бер
Бераллин хенан дозанаш тайп-тайпана ду бес-бесара оьздангаллашкахь, дахаран циклан теорешкахь а, юридически системашкахь а. Йукъарчу меттигашкахь бер олу винчу хенан тӀера пубертатан муьре кхаччалц. ЙоӀ — зудабер; кӀант — боьрша бер. Берийн могашаллин лерина медицинин декъах педиатри олу.
Историн хаамаш
Берех лаьцна Ӏилмано шен йуьхьиг йиллина лору вайн эрал IV бӀешо хьалха медицинин ден Гиппократан «Берийн Ӏаламех» цӀе йолчу жайница. Кхин дӀа (I—II бӀешерашкахь) бераш кхиорех лаьцна а, царна Ӏуналла дарех лаьцна а йаздо Цельса, Галена, Сорана. Цул тӀаьхьарчу 15 бӀешарахь хьалха Галена а, Сорана а дийцинарг йухадуьйцура. Амма лакхара бераш даларалло, Диканаш ден кхолламаш йукъабовларо, кхин а цхьацца Европин мехкашкахь дӀакхийсина бераш а, Ӏуналла доцу бераш а кхиоран цӀенош (бераш тӀеоьцийла), таро йира XV—XVII бӀешерашкахь берийн организман башхаллашна ойла тӀейахийта — бераш кхиорна а, Ӏуналлина а лерина дуккха а къинхьегамашна зорба тоьхна.
Россехь Пётр I-чо омар ло «Москохахь къуотгӀала дина берашна госпиталш йе, царна а, уьш кхобучарна ахча а, алапа а ло» олий. ТӀаьхьуо М. В. Ломоносовс кховдийра, къуотгӀала динчу берашна, халкъан богадельнеш йахкаран ойла а, берийн цамгаршна дарба лело хьехам арахецаран ойла а. Иза йаздира «Российн халкъ дебарах а, Ӏалашдарах а лаьцна» шен кехатехь. Амма дуьххьарлера бераш кхиоран хӀусамаш дӀа ца йиллинера Россехь (1763 шарахь — Москохахь, 1771 шарахь Петарбухехь) И. И. Бецкийн ницкъашца бен, цуо шен куьйга оцу хӀусамийн проекташ йира, хьехамаш а кечбира бераш кхиорех а, Ӏалашдарех а.
Даккхий хиларан муьраш
Бер — гуттара кхуьу организм йу, хӀора хенан муьрехь хуьлу билгала морфологин, физиологин, психологин башхаллаш. Къастабо берийн психика кхиаран лахара муьраш:
Декха бер
Декха бер — шо кхаччалц долу бер. Къастабо керла дина бераллин (хьалхара диъ кӀира) а, декха хенан (4 кӀиранна тӀера 1 шо кхаччалц) муьраш. Декха бер кхиаро хьекъалан а, физикин а кхиаран кхин дӀайолчу тӀаьхьенна ладаме Ӏаткъам бо. Цуьнан организм арахьарчу Ӏаткъамашна экаме йу, цамгарш лехьайо, цундела цунна лерина Ӏуналла деза.
Бер кхиар
Хьалхарчу дахаран шарахь бер дахло юккъера барам 25—27 см. Шо кхаьчна беран локхалла кхочу 75—77 см. Хьалхарчу дахаран шарахь беран девза гуонахьара Ӏалам, цуьнан кхуьу моторика, хьекъалан а, физикин а хьуьнарш. Кхуьу муьрашкахула. ХӀора мур болало билггалчу хенахь, иза къаста а тарло бере хьаьжжина. Хьуьнар кхиар дозу генетикин агӀора а, бер кхуьу гуоне хьаьжжина а, баккхийчар цунна шайн мел хан дӀало хьаьжжина а.
Цхьа бутт
1 бутт хан йолуш объект гар дерзийна хуьлу оцу объектан дозанаш Ӏаморе. Нагахь беран геометрин фигура гайтахь, цуо цуьнан йисташ Ӏамор ю.
Бер долало базан дуьнен тӀедолуш чудехкина доцу меттахдалар карадерзо: катохар а, дӀакхоссар а. Оцу хенахь, бертал дижина бере йоццачу хенан корта айбало, латтало.
Ши бутт
ШолгӀачу баттахь беран къастало цӀие, баьццара, сийна бесаш, ткъа иштта къегина серло. Роберт Фантца йинчу эксперименташца, берашка къаьстало кӀайн бесара ши аса, вовшех къагарца 5% бен къаьсташ йоцу.
Кхо бутт
2-гӀачу—3-гӀачу беттанашкахь берана бос гар воккхачун санна ду.
3 бутт кхаьчначу беран хаза тарлуш долу озан чӀогӀалла, — 40 децибел гергга ю.
<!--
Исторические сведения
Учение о ребёнке, как принято считать, берёт своё начало в IV веке до нашей эры книгой отца медицины Гиппократа «О природе ребёнка». В дальнейшем (I—II века) о воспитании детей и уходе за ними пишут Цельс, Гален и Соран. В последующие 15 веков практически повторялось то, что было изложено ранее у Галена и Сорана. Однако, высокая детская смертность, появление благотворительных организаций, а также создание в некоторых странах Европы воспитательных домов (приютов) для подкидышей и беспризорных детей, способствовали пробуждению интереса к особенностям детского организма в XV—XVII веках — опубликовано большое количество трудов, посвящённых воспитанию и выхаживанию детей.
Периоды детства
Ребёнок — постоянно растущий и развивающийся организм, на каждом возрастном этапе обладающий определёнными морфологическими, физиологическими и психологическими особенностями. В постнатальном (послеродовом) периоде различают:
Особенности физиологии
У новорождённых и детей раннего возраста растущие потребности в кислороде и отводе углекислого газа и мочевины пропорционально гораздо больше, чем у взрослых. Дыхание ребёнка очень отличается от взрослого, слизистая оболочка лёгких тонкая и ранимая, но более гибкая, часто с обильными выделениями слизи, лучшей мукоцилиарной деятельностью; более эффективен кашель и чихание, но они менее контролируемы, чем у взрослых. Частота дыхания (по отношению к весу тела) у ребёнка от 6 месяцев до 4 лет в три раза больше, чем у взрослого, а для ребёнка от 5 до 11 лет — в два раза. Это означает, что организм ребёнка лучше снабжается кислородом, чем организм взрослого, но также более уязвим, когда вдыхает загрязнённый воздух; а именно: в то время как организм взрослого поглощает токсичные газы или аэрозольные взвеси из расчёта 1 мг на 1 кг массы тела в сутки, то ребёнок в возрасте от 6 месяцев до 4 лет поглощает в три раза больше, и при этом его детоксикационный потенциал зачастую ниже, чем у взрослых.
Юридический статус
Статус «ребёнка» равно как и «взрослого» варьируется в разных культурах и юридических системах. В настоящее время Конвенция о правах ребёнка определяет ребёнка как человеческое существо до достижения восемнадцатилетнего возраста. При этом национальные законодательства имеют приоритет в данном вопросе.
Права ребёнка
В соответствии с международным и российским законодательством ребёнок от рождения имеет неотъемлемые права, которые гарантируются ему государством: ребёнок, как и любое человеческое существо, имеет неотъемлемое право на жизнь, на уважение его взглядов и права свободного выражения этих взглядов по всем затрагивающим его вопросам, иметь и выражать своё мнение, право получать и передавать информацию в различных формах, право на защиту от дискриминации, право на образование, на отдых и досуг и т. д.
Традиционно полагают, что человек остаётся ребёнком до 13-16 лет, но, в зависимости от контекста, можно использовать другие определения, например, легальный возраст, когда можно покупать спиртные напитки, получить паспорт, голосовать на выборах или «возраст согласия». Другой способ определения, перестал ли человек быть ребёнком, — по достижении половой зрелости.
До наступления совершеннолетия человек не обладает всей полнотой юридических прав, ответственность за него несёт родитель, или иной законный представитель (например опекун).
В большинстве стран существуют законы по которым несовершеннолетним запрещена продажа алкогольной и табачной продукции.
Также существуют законы о защите детей от вредоносной информации (запрещена например демонстрация насилия, порнографии, пропаганда употребления наркотиков, и суицида).
В России с 1 сентября 2012 года действует федеральный закон устанавливающий правила для всех источников массовой информации.
''Cм. также — Ювенальная юстиция в России''
Развитие ребёнка
Развитие ребёнка — направление науки, посвящённое изучению процессов и механизмов, которые сопровождают физическое и психологическое развитие младенца в процессе его взросления.
Психосоциальная теория развития личности Эриксона
Эрик Эриксон выделял восемь психосоциальных стадий развития человека. Четыре из них примерно соответствуют периода детства.
Эти возрастные рамки могут различаться в зависимости от культуры. Ниже представлен список, отображающий этапы развития ребёнка в соответствии с современными представлениями.
Развитие психики ребёнка
Сложный процесс созревания и усложнения психических функций и личности, происходящий под влиянием ряда факторов — наследственно-биологических и социальных (воспитания, обучения, влияния окружающей среды).
Развитие личности младшего школьника
На развитие личности младшего школьника имеет смысл посмотреть в свете формирования у него внутренней позиции, результатом действия которой является его произвольное поведение — стратегическая цель всего психического развития в целом в этом возрасте.
В младшем школьном возрасте ведущим фактором становления произвольного поведения является учебная деятельность, отчасти труд в семье. Последний связан с обязанностями в семье, когда сама деятельность начинает носить выраженный произвольный характер.
Пунтац (Болцано)
Пунтац — Италин Трентино-Альто-Адидже регионан  коммунера эвла.
Бер
Развитие личности младшего школьника
Показателем возникновения чувства взрослости можно считать :
Психологи считают, что появление чувства взрослости является важным психологическим новообразованием этого периода и по его появлению можно судить о начале нового этапа личностного развития ребёнка.
Габрица (Шуменан область)
Габрица  — Болгарин Шуменан областера эвла. Венец йукъараллин йукъайогӀу.
Пунтац (Болцано)
Литература
Категори:Трентино-Альто-Адидже регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Габрица (Шуменан область)
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Бер
Подростковый период
Возрастной период, в котором происходит половое созревание ребёнка и перестроение организма на более высокий уровень развития — совершеннолетие.
Габрица (Шуменан область)
Хьажоргаш
Категори:Болгарин нах беха меттигаш Категори:Шуменан областан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Бер
Подростковый период
Подро́сток — юноша или девушка в переходном от детства к юности возрасте. Современная наука определяет подростковый возраст в зависимости от страны (региона проживания) и культурно-национальных особенностей, а также пола (от 12—14 до 15—17 лет). На 2011 год в мире насчитывается более миллиарда подростков.
Здоровье
Следит за течением процессов роста и развития детей, а также состоянием здоровья и связанными с этим проблемами самостоятельная область медицины — педиатрия. В отличие от других медицинских специальностей, занимающихся в основном изучением отдельных органов и систем либо течения биологических процессов, педиатрия изучает любые отклонения, возникающие в процессе роста, развития и возможные нарушения состояния здоровья ребёнка ибо течение патологических процессов у детей существенно отличается от таковых у взрослых, а реакция организма на заболевания меняется по мере роста ребёнка. В числе прочего, в обязанности педиатра входит обеспечение для всех детей организованного коллектива (ясли, дом ребёнка, детский комбинат, школа, интернат, стационар) благоприятных условий достижения ими природного потенциала развития. Таким образом, педиатры находятся в авангарде служб социальной заботы о детях, выступая в роли хранителей физического, умственного и эмоционального развития детей.
Состояние здоровья детей в различных популяциях земного шара и вызванные этим проблемы зачастую обусловлены многими, нередко взаимосвязанными, факторами, среди которых :
В настоящее время особое внимание придаётся социальным и поведенческим аспектам помощи детям: начиная от пересмотра привычных методов воспитания ребёнка и заканчивая внедрением важных программ, направленных на профилактику жестокого обращения с детьми раннего и более старшего возраста, а также неудовлетворительного ухода за ребёнком.
Профилактическое направление в педиатрии в первую очередь включает мероприятия, направленные на предупреждение заболеваний и возможного развития инвалидизации подрастающего поколения :
Мир детства
Психологически ребёнок отличается от взрослого большей склонностью к познанию, открытию нового. Для дошкольника игра является одним из основных видов деятельности. Что бы помочь ребёнку удовлетворить потребность в игре и познании, и направить это стремление в полезное для него русло, существуют:
Детская литература
Примеры:
Список произведений Корнея Чуковского
Детское кино
Примеры:
Гостья из будущего Приключения Электроника Приключения Буратино Про Красную Шапочку Незнайка с нашего двора Приключения Петрова и Васечкина Сережа По секрету всему свету
Также немаловажную роль в процессе становления и формирования личности ребёнка играет самостоятельное детское творчество.
Дети в искусстве
Большой детский хор Всесоюзного радио и Центрального телевидения Родион Газманов Юлия Началова Непоседы -->
Хьажа иштта
Категори:Бералла Категори:Берийн хенан онтогенез Категори:Берийн бакъонаш Категори:Доьзал
Зельм
Зельм — Германин Къилбаседа Рейн-Вестфали латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Пелчниця (Нижнесилезин воеводалла)
Пелчниця  — Польшин Нижнесилезин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Нижнесилезин воеводаллин нах беха меттигаш
Бранова
Бранова (Бранава) — Белоруссин Минскан областан Слуцкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Слуцкан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Берег Таскино
Берег Таскино (Берег Таскино) — Российн Федерацин Красноярскан мехкан Сухобузимскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Велики Северинка
Велики Северинка — Украинин Кировоградан областан Кропивницкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Кропивницкан кӀоштан нах беха меттигаш
Бергамаско (Павия)
Бергамаско  — Италин Ломбарди регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Ломбарди регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
NGC 2300
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
2300 2300
Хлебороб (Калачан кӀошт)
Хлебороб (Хлебороб) — Российн Федерацин Воронежан областан Калачан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Климатан Ӏаткъам бо Байкалхьалхара, Алтайра, Монголера Кхазакхстанехула йогӀу климаткхолларан семано (Воейковн сема).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Воронежан областан Калачан кӀоштан нах беха меттигаш
Курилово (Ярославлан кӀошт)
Курилово (Курилово) — Российн Федерацин Ярославлан областан Ярославлан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Ярославлан областан Ярославлан кӀоштан нах беха меттигаш
Горбово (Велейскан йуьртан меттиг)
Горбово (Горбово) — Российн Федерацин Пскован областан Пушкински Горин кӀоштара дӀатесна эвла.
Копчеак (Штефан-Водин кӀошт)
Копчеак (, Copceac) — Молдавин Штефан-Водин кӀоштара эвла.
Горбово (Велейскан йуьртан меттиг)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Пушкински Горин кӀоштан нах беха меттигаш
Копчеак (Штефан-Водин кӀошт)
Литература
Категори:Штефан-Водин кӀошт кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Молдавин нах беха меттигаш
Сен-Мексан-суьгӀ-Ви
Сен-Мексан-суьгӀ-Ви (Saint-Maixent-sur-Vie) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Пеи-де-ла-ЛуагӀ регионехь. Коммунан департамент — Вандей.
Билгалдахарш
Категори:Вандей департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Морской (Приморьен мохк)
Морской (Морской) — Приморьен мехкан Надеждинскан кӀоштара эвла.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (100%).
Делянки
Делянки (Делянки) — Российн Федерацин Тамбовн областан Моршанскан кӀоштара эвла.
Морской (Приморьен мохк)
Билгалдахарш
Категори:Надеждинскан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Приморьен мехкан нах беха меттигаш
Делянки
Климат
Ӏаламан а, ландшафтийн а амалаш йоьзна йу цуьнан географин хьолах – эвла лаьтта Оьрсийн акъарин йуккъехь, цунна тӀиера акъарин муьлххачу дозане эзар километр йу. Алсама хуьлу долу континенталан барамера хӀаваъ, Эвла хӀордашна гена латтарех доьзна ду. Цуо областан климат барамера континенталан йо. Окан-Донан акъари тӀехь климат алсама континенталан йу, уллорчу гунаш тӀехьчулла. Эвла лаьтта кӀеззиг къилбаседехьа Сибрехан а, Азорийн а максимумашна йуккъехь долчу лакхарчу Ӏаткъаман дукъал, цундела бу кхузахь луларчу Владимирехь йа Рязанехьчул алсама, гӀийлачу мехца, бекхна хенан хӀоттам. Оцун тӀе мехаш дукхах дерг къилбан а, къилба-малхбален а ду, бӀаьста а, Ӏай а муххале а. оцу агӀора хьокху аьхка а, бӀаьста а йокъаллин мехаш, ткъа Ӏай – дарц.
Хьажоргаш
Категори:Моршанскан кӀоштан нах беха меттигаш
Диди-Гориджвари
Диди-Гориджвари (დიდი გორიჯვარი) — Гуьржийчоьнан Шида-Картлин Горин муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 65 стаг (2014 шо).
Билгалдахарш
Категори:Горин муниципалитетан нах беха меттигаш
Брежець-при-Подгорьи
Брежець-при-Подгорьи — Словенин йукъараллера эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Гутах-им-Брайсгау
Гутах-им-Брайсгау (Gutach im Breisgau) — Германин Баден-Вуьртемберг латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Баден-Вуьртемберг латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Поляки (Орлован кӀошт)
Поляки (Поляки) — Кировн областан Орлован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь йуккъерачу барамехь континентан климат йу. Оцунна бахьна ду Къилбаседа Шен Ӏапказера шила мох цхьаа дуьхьало йоцуш кхуза схьакхачарна. Цундела кхузара Ӏа чӀогӀа шила ду, аьхкенна кест-кеста шила хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (100%).
Билгалдахарш
Категори:Кировн областан Орлован кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Кировн областан нах беха меттигаш
Несветице
Несветице (Nesvětice) — Чехин Устецан мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Устецан мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Мартюшино (Москохан область)
Мартюшино (Мартюшино) — Российн Федерацин Москохан областан Истран кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Дье-суьгӀ-Мез
Дье-суьгӀ-Мез — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — Моьз.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Моьз департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Ла Карбонера (Тарандаквао)
Географи
Ла Карбонера лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Карпово (Пестякин кӀошт)
Карпово (Карпово) — Российн Федерацин Ивановн областан Пестякин кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Цуьнан амалехь ду гӀеххьа йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а, дика лаьттачу лайн чкъоьраца. Уггар шийла бутт, Ӏадат хилла, январь бу, ткъа уггар бовха — июль. Алсама къилба-малхбузера мох хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Пестякин кӀоштан нах беха меттигаш
Збриж (Каменец-Подольскан кӀошт)
Збриж — Украинин Хмельницкан областан Каменец-Подольскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Каменец-Подольскан кӀоштан нах беха меттигаш
Аркань (коммуна)
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. Коммунан йукъара нах беха меттигаш.
Хьажоргаш
Категори:Румынин коммунаш Категори:Горж жудецан коммунаш
Жусансай
Жусансай — Кхазакхстанан Туркестанан областан Ордабасынан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Туркестанан областан нах беха меттигаш Категори:Ордабасынан кӀоштан нах беха меттигаш
Анциферовски (Верхни Тойман кӀошт)
Анциферовски (Анциферовская) — Российн Федерацин Архангельскан областан Верхни Тойман кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Верхни Тойман кӀоштан нах беха меттигаш
Каваджик (Илкадим)
Каваджик (Kavacık) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Самсун провинцин (ил) Илкадимнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Самсун провинцин нах беха меттигаш
Категори:Самсун провинцин микрокӀошташ
Категори:Илкадимнан микрокӀошташ
Категори:Илкадимнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Гуменни
Гуменни — Украинин Винницан областан Винницан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Винницан кӀоштан нах беха меттигаш
Эль Готеро (Плая Висенте)
Географи
Эль Готеро лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Стари Ведерня
Стари Ведерня (Старая Ведерня) — Российн Федерацин Тверан областан Калининскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Тверан областан Калининскан кӀоштан нах беха меттигаш
Реневка (Данкован кӀошт)
Реневка (Реневка) — Российн Федерацин Липецкан областан Данкован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йовхачу аьхкенца, барамехь шийлачу Ӏаьнца. Шера заманаш дика къаьсташ йу. Уггар шийла бутт — январь. Уггар бовха бутт — июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Данкован кӀоштан нах беха меттигаш
Сан-Берту
Сан-Берту — Бразилин Сан-Паулу штатера муниципалитет.
Хоенцин
Хоенцин — Польшин Великопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Сан-Берту
Хьажоргаш
Категори:Сан-Паулу штатан муниципалитеташ Категори:Бразилин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Хоенцин
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Великопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
Тризунго (Асколи Пичено)
Тризунго — Италин Марке регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Марке регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Пон-КгӀуа
Пон-КгӀуа — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БгӀетань регионехь. Коммунан департамент — ФинистегӀ.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ФинистегӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Курилово (Дальни Константинован кӀошт)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 136 стаг (2010 шо).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Дальни Константинован кӀоштан нах беха меттигаш
Лас Карбонерас (Тлалискоян)
Географи
Лас Карбонерас лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
NGC 2301
NGC 2301 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
АрифеогӀлу (Йеркоьй)
АрифеогӀлу (Arifeoğlu) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатоли регионан Йозгат провинцин (ил) Йеркоьйнан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Йозгат провинцин нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Финдикли (Карадениз ЭрегӀли)
Финдикли (Fındıklı) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Зонгулдак провинцин (ил) Карадениз ЭрегӀлин кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Зонгулдак провинцин нах беха меттигаш
Категори:Карадениз ЭрегӀлин кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Зелени (Скадовскан кӀошт)
Зелени — Украинин Херсонан областан Скадовскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).