cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кишкенеколь
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Къилбаседа-Кхазакхстанан областан нах беха меттигаш Категори:Уалиханован кӀоштан нах беха меттигаш
Мишкова
Мишкова (Мишкова) — Российн Федерацин Архангельскан областан Коношан кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Коношан кӀоштан нах беха меттигаш
NGC 3846
NGC 3846 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
3846 3846
Исады (Нижни Новгородан область)
Исады (Исады) — Российн Федерацин Нижни Новгородан областан Лыскован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 12 стаг (2010 шо).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Лыскован кӀоштан нах беха меттигаш
Лакха Корсика
Къилба Корсика (Haute-Corse, Corsica suprana) — Францин малхбален декъера департамент, Корсика регионан шина департаментех цхьаъ. Къепан лоьмар — 2B. Административан центр — Бастия.
Билгалдахарш
Категори:Францин департаменташ
Ново-Село (Великотырновон область)
Ново-Село — Болгарин Великотырновон областера эвла. Велико-Тырново йукъараллин йукъайогӀу.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Пацетлуки
Пацетлуки (Pacetluky) — Чехин Злин мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Верейки (Москохан область)
Верейки (Верейки) — Российн Федерацин Москохан областан Лотошинан кӀоштара дӀатесна эвла.
Пацетлуки
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Злин мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Верейки (Москохан область)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Лотошинан кӀоштан нах беха меттигаш
Гипель
Гипель — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БгӀетань регионехь. Коммунан департамент — Иль а, Вилен а.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Иль а, Вилен а департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Неманан кӀошт
Административан центр — Неман.
Билгалдахарш
Категори:Калининградан область Категори:Российн кӀошташ
Малая Ганута
Малая Ганута (Малая Ганута) — Белоруссин Минскан областан Червенан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Минскан областан нах беха меттигаш
Категори:Червенан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Мадона ди Пьетраволта (Модена)
Мадона ди Пьетраволта — Италин Эмилия-Романья регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Эмилия-Романья регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Илларионовка (Краснодаран мохк)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Сочин гӀалин гуонан нах беха меттигаш
Заречнин гӀалин гуо
Заречнин гӀалин гуо — Свердловскан областан муниципалан кхоллам. Административан центр — Заречни.
Билгалдахарш
Категори:Свердловскан область
Ла-Бастид-де-Беспла
Ла-Бастид-де-Беспла — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Окситани регионехь. Коммунан департамент — АгӀеж.
Билгалдахарш
Категори:АгӀеж департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Блатно (Лоуни)
Блатно  (Blatno) — Чехин Устецан мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Устецан мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Авакосихтик (Хосе Хоакин де Эрера)
Авакосихтик — Мексикин Герреро штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Авакосихтик лаьтташ йу Мексикин къилба-малхбузехьара декъехь, Мехико гӀалин къилбехьа.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 21,9 °C.
Истори
Дуьххьара адамаш 20 эзар герг шо хьалха кхуза даха хевшина. Уьш хила боху ольмекаш. ТӀаьхьо Теотиуаканан Ӏаткъам чӀагӀбелира кхузахь. VIII-XV бӀешерашкахь ацтекаш дола деш йара кху махкахь. 1521 шарахь кхуза баьхкира испанхой, цара мохк долабаьккхинчул тӀаьхьа территори Мехикон аудиенци хилира, дуьххьара цуьна йукъахь йара хилачу Ацтекийн империн провинцеш, тӀаьхьо мохк йукъа бахара Керла Испани вице-пачхьалкхаллин.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Герреро штатан нах беха меттигаш
Флореста-Азул
Флореста-Азул — Бразилин Баия штатера муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —.
Хьажоргаш
Категори:Баия штатан муниципалитеташ Категори:Бразилин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Берсанов, Ибрагим Алиханович
Ибраги́м Алиха́нович Берса́нов — Кхазакхстанехь Ӏаш волу нохчийн штангист, Азин чемпионатан бронзан совгӀатхо.
Хьажоргаш
Категори:Нохчийчоьнан спортхой
Еперек
Еперек — Словенин йукъараллера эвла.
ЙенидогӀан (Фатса)
ЙенидогӀан (Yenidoğan) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Орду провинцин (ил) Фатсанан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Еперек
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
ЙенидогӀан (Фатса)
Хьажоргаш
Категори:Орду провинцин нах беха меттигаш
Еперек
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
ЙенидогӀан (Фатса)
Хьажоргаш
Категори:Орду провинцин микрокӀошташ
Еперек
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
ЙенидогӀан (Фатса)
Хьажоргаш
Категори:Фатсанан микрокӀошташ
Категори:Фатсанан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Лейк-Мери (Флорида)
Истори
Лейк-Мери гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Флорида штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
NGC 3847
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
3847 3847
Филия (Торино)
Филия — Италин Пьемонт регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Пьемонт регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Долно Палчиште
Долно Палчиште — Къилбаседа Македонин Пологан регионан эвла. Боговинье йукъараллин йукъайогӀу.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Къилбаседа Македонин нах беха меттигаш Категори:Пологан регионан нах беха меттигаш
Висловка (Самарин область)
Висловка (Висловка) — Российн Федерацин Самарин областан Краснояран кӀоштара эвла.
Климат
Эвла йу барамера шораллера континенталан климатан асанехь, шен амалехь арктикан а, тропикан а а хӀаваъ кхачар а долуш. ГӀоролаш йоцу мур Ийдалан тогӀенехь лаьтта йуккъера барам 159 дийнахь, 29 апрелера 4 октябрь кхаччалц, амма гӀеххьа галл а долу оцу тӀиера цхьацца шерашкахь. Иштта, 1967 ш. тӀаьххьара бӀаьстенан гӀоролаш хилира 4 июнехь, ткъа 1950 ш. хьалхара гуьйренан гӀоролаш 14 сентябрехь хилира. ГӀоролаш цахуьлу мур бозу рельефан хьолах. Кхузахь йогӀу шарахь 500 мм йочанаш. Йочанаш цхьабосса цайаро сих-сиха йокъаллаш хӀиттайо. Йокъаллаш алсама хуьлу май беттан шолгӀа а, кхоалгӀа а декадашкахь, июнан хьалхарчу декадехь а, цасоццаш йочанаш хуьлу – дукха хьолахь январехь а, февралан хьалхарчу а, шолгӀачу а декадашкахь, ткъа кхин а октябран шолгӀачу декъехь – ноябран хьалхарчу декадехь.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 73 адам леррана 2010 шарахь.
Сахьтан аса
Эвла йу Самарин хенан сахьтийн асехь. UTC-ца хийцадалар ду +4:00. Москохан хенаца цу сахьтийн асан гуттар а хийцадалар ду +1 сахьт, MSK+1 санна Россехь къастош а йу. 2010-гӀа шо кхаччалц, областехь йара асан Самарин хан (МСК+1). 2010-2014-чу шерашкахь йара Москохан хан. 2014-чу шеран 26-чу октябрехь дуьйна регион йу йуха а кхоьллинчу кхозлагӀчу сахьтийн зонехь (МСК+1, Москохан хан + 1 сахьт, UTC+4). Маьлхан хенаца йукъара башхалла йу 30 минот тӀера областан малхбалехь, малхбузехь 48 минот тӀекхаччалц.
Хьажоргаш
Категори:Самарин областан Краснояран кӀоштан нах беха меттигаш
Ла Тихера, Сан Антонио ла Тихера (Апасео эль Алто)
Ла Тихера, Сан Антонио ла Тихера — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Ла Тихера, Сан Антонио ла Тихера лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
HD182080
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Мартино (Курганан область)
Мартино (Мартино) — Российн Федерацин Курганан областан Макушинан кӀоштара эвла.
Климат
Климат чӀогӀа континенталан йу. Цунна Ӏаткъам бо мохк хӀордашна гена хиларо, малхбузехьа Урал лаьмнийн турс хиларо, къилбехахь йаккхий аренийн кӀошташ хиларо, кхин тӀе меттиган рельеф нийса хиларо, хӀаваийн массийн циркуляции ша-тайпа хиларо. Шийла, кӀезиг ло долуш Ӏа а, йовха, йекъа аьхке. БӀаьстенна амалехь ду сих-сиха шелонаш йухайерзар. ТӀуналла аьхка тоьуш йац, муьрашкахь йакъонаш хуьлу. Оцу климато хьун-аренан Уралдехьех латталелоран кхераме зона йо. Цхьанаэшшара ца лаьтта хенан хӀоттам Ӏа долалуш декабрехь а, бӀаьста — апрелехь, майхь а. Уггар шийла бутт — январь, уггар бовха — июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+5.
Хьажоргаш
Категори:Макушинан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Буьто-Веневиль
Буьто-Веневиль — Францин гӀала-коммуна, лаьтта НогӀманди регионехь. Коммунан департамент — Сен-МагӀитим.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Сен-МагӀитим департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Пяцано (Фиренца)
Пяцано — Италин Тоскана регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Тоскана регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Гжибув (Лодзинскан воеводалла)
Гжибув  — Польшин Лодзинскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лодзинскан воеводаллин нах беха меттигаш
Нови Ракитино
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йовхачу аьхкенца, барамехь шийлачу Ӏаьнца. Шера заманаш дика къаьсташ йу. Уггар шийла бутт — январь. Уггар бовха бутт — июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Лебедянан кӀоштан нах беха меттигаш
Красни Нива (Волоконовкан кӀошт)
Красни Нива (Красная Нива) — Российн Федерацин Белгородан областан Волоконовкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат континенталан йу, амалехь ду гӀеххьа шийла Ӏа а, йовха аьхке а. Эвла лаьтта хьун-аренан а, аренан а зонийн дозанехь. Цуьнан Ӏаламан-климатан а, геологин а башхаллаш билгалайо ша-тайпа биологин бес-бесаралла.
Хьажоргаш
Категори:Волоконовкан кӀоштан нах беха меттигаш
Борго (Валле д'Аоста)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Валле д'Аоста регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Кишкенеталдыкудук
Кишкенеталдыкудук — Кхазакхстанан Малхбузен-Кхазакхстанан областан Казталовкан кӀоштара эвла.
Красный Маяк
Красный Маяк (Красны Маяк) — Белоруссин Гомелан областан Гомелан кӀоштара эвла.
Кишкенеталдыкудук
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Красный Маяк
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Кишкенеталдыкудук
Хьажоргаш
Категори:Малхбузен-Кхазакхстанан областан нах беха меттигаш Категори:Казталовкан кӀоштан нах беха меттигаш
Красный Маяк
Хьажоргаш
Категори:Гомелан областан нах беха меттигаш Категори:Гомелан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Турлеево (Росси)
Турлеево (Турлеево) — Российн Федерацин Тверан областан Кашинан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Кашинан кӀоштан нах беха меттигаш
СугӀа
СугӀа (Sorghum) — цхьана я масийта шарахь кхуьуш йолу бецан ораматаш. Уьш ю 50 тайп гергга. Хьалакхуьуш ю Азехь а, Африкехь а, Къилба а, Къилбаседа Америкехь а, Европехь а, Австралехь а.
Розовка (Тельманован кӀошт)
Розовка — Украинин Донецкан областан Тельманован кӀоштара эвла.
СугӀа
<!--
Розовка (Тельманован кӀошт)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
СугӀа
Происхождение
Родина сорго — Северо-Восточная Африка, в частности, Эфиопия и Судан, где в настоящее время находится наибольшее количество её диких видов и культурных форм. В Индии сорго выращивали с III тыс. до н. э., а в Китае и Египте — с II тыс. до н. э. В XV веке сорго завезли в Европу, а в XVII веке — в Америку.
Розовка (Тельманован кӀошт)
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
СугӀа
Происхождение
По мнению академика Н. И. Вавилова (1887—1943), культура сорго ведёт своё начало из Африки и Китая, которые он считал самостоятельными очагами происхождения культурных растений. Вторичным очагом возделывания сорго Н. И. Вавилов называл Индию, где оно является одним из важнейших хлебных злаков.
Описание
Сорго — яровая культура. Отличается теплолюбивостью, очень высокой засухоустойчивостью, солестойкостью. Легко приспосабливается к различным почвам. Вегетационный период 120—130 суток, опыление перекрёстное.
Сорго имеет прямой высокий стебель от 0,5 м (у карликовых форм) до 7 м (у тропических форм) высотой. Корневая система сорго проникает в почву на глубину 2—2,5 м.
Произрастание
Около 50 культурных и диких видов, произрастающих или возделываемых в Азии (преимущественно в юго-западной части), Африке (Экваториальной и Южной), Южной и Северной Америке, Европе (на Юге континента), Австралии. Также сорго выращивается и на юге России и в степной зоне Украины, в Молдавии.
Индустрия
Согласно данным ФАО крупнейшим производителем сорго в 2009 году были Соединённые Штаты Америки (9,7 млн тонн). За ними в числе основных производителей сорго следуют Индия, Нигерия, Судан и Эфиопия. Также много сорго выращивают в следующих странах: Австралия, Бразилия, Китай, Буркина-Фасо, Аргентина, Мали, Камерун, Египет, Нигер, Танзания, Чад, Уганда, Мозамбик, Венесуэла и Гана. В России в 2007 году произвели 351 тыс. тонн сорго.
Во всём мире в 2010 году собрали 55,6 миллионов тонн сорго. Средняя урожайность составила 1,37 тонны с гектара. Наиболее продуктивными были фермерские хозяйства в Иордании, где урожайность достигла 12,7 тонн с гектара. Средняя урожайность в крупнейшем производителе сорго, США, составила 4,5 тонны с гектара.
Площади, отводимые для выращивания сорго уменьшаются, в то время как урожайность с гектара растет. За последние 40 лет наибольшее в мире количество сорго было произведено в 1985 году — 77,6 миллионов тонн.
Использование
Зерно сорго перерабатывают на крупу, муку и крахмал, из соломы изготовляют плетёные изделия, бумагу, веники. Зелёная масса идёт на силос (молодые растения многих видов сорго ядовиты).
Целесообразность возделывания сорго в засушливых и полузасушливых регионах планеты обусловливается его универсальностью и высокой продуктивностью. Зелёная масса и зерно охотно поедается многими видами сельскохозяйственных животных. Сорго не только высокоурожайная культура, оно богато углеводами, белками, каротином, дубильными веществами, витаминами, которые играют важную роль в повышении продуктивности животных.
По питательным свойствам зерно и зелёная масса сорго почти не уступают кукурузе, а в некоторых регионах и превосходят её. Кроме фуража зерно сорго используется для спиртовой и крахмалопаточной промышленности. Техническое (веничное) сорго широко используется для производства различных мётел и веников.
По данным S.L Patil и H. Basappa в засушливый период сорго является главным пищевым продуктом в полупустынных районах Индии.
Многие виды сорго наряду с высоким качеством зерна и зелёной массы содержат в зерне танин и синильную кислоту в листьях и стеблях растений, что в некоторых случаях приводило к отравлению животных.
Сахарное сорго и суданская трава хорошо зарекомендовали себя в смешанных посевах с бобовыми травами, кукурузой, подсолнечником. Сочный стебель, богатый сахарами позволяет получать сбалансированный силос и сенаж, при этом продуктивность посевов остается очень высокой.
Розовка (Тельманован кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Тельманован кӀоштан нах беха меттигаш
ГипгӀи
ГипгӀи — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БгӀетань регионехь. Коммунан департамент — Иль а, Вилен а.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Иль а, Вилен а департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Зернешть (коммуна)
Зернешть — Румынин Бузеу жудецан йукъара коммуна.
Хьажоргаш
Категори:Румынин коммунаш Категори:Бузеу жудецан коммунаш
Ясные Поляны
Ясные Поляны (Ясные Поляны) — Челябинскан областан Троицкан кӀоштара эвла.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (84%), украинаш (5%), немцой (5%), кхазакхаш (3%).
Билгалдахарш
Категори:Челябинскан областан Троицкан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Челябинскан областан нах беха меттигаш
СугӀа
Общая характеристика
По биологическим характеристикам, больших различий между группами сорго нет. Сорго — культура теплолюбивая, жаро- и засухоустойчивая. Оптимальная температура для прорастания семян, роста и развития растений составляет +20…+30С. Растения не переносят заморозков в любой фазе развития. Весенние заморозки могут полностью уничтожить или значительно изредить посевы, поэтому не стоит торопиться со сроками посева. Похолодание во время цветения, даже при положительных температурах, может привести к череззернице.
Для полного вызревания большинства сортов сорго сумма положительных температур должна составлять 3000—3500°С. Как указывают S.L Patil и H. Basappa (2004) при сильной засухе урожайность различных по продуктивности гибридов сорго нивелируется.
Сорго не требовательно к влаге. Количество воды, необходимое для набухания семян сорго, составляет 35 % от общего веса семян (для кукурузы — 40 %, чумизы — 42 %, могара — 58 %, пшеницы — 60 %). Установлено также, что на образование единицы сухого вещества сорго расходует 300 частей воды (суданская трава — 340, кукуруза — 338, пшеница — 515, ячмень — 534, овёс — 600, горох — 730, люцерна — 830, подсолнечник — 895, клещевина — 1200). Поэтому Н. И. Вавилов называл сорго «верблюдом растительного мира». Как тропическое растение, оно в процессе эволюции выработало большую приспособленность к недостатку влаги и экономному её расходованию.
Исследования анатомического строения, биологических и физиологических особенностей сорго показали его высокую ксерофитность, которая обусловлена не только мощностью и избирательной способностью корневой системы, но и особенностями строения листовой поверхности, устьичного аппарата, наличием плотного эпидермиса и белого воскового налёта.
Характерной особенностью сорго является низкая интенсивность роста в начальный период, а также способность приостанавливать свой рост в период неблагоприятных условий для роста и развития и оставаться в анабиотическом состоянии до тех пор, пока не наступят благоприятные условия.
Сорговые культуры хорошо отрастают после скашивания, что активно используется в кормопроизводстве. В условиях Ставропольского края при орошении можно получать за сезон до 4-х полноценных укосов. М. Н. Худенко и И. П. Кузнецов (1991) отмечают, что на орошении наиболее экономически выгодным является скашивание суданской травы в фазу «начало вымётывания». Это позволяет сократить межукосный период и получать в условиях Саратовской области три полноценных укоса зелёной массы за сезон.
Несмотря на высокую засухоустойчивость, сорго сильно реагирует на влагообеспеченность и даёт большую прибавку урожая. В условиях предгорной сухостепной зоны Казахстана при орошении зерновое сорго способно давать зерна от 52,6 до 62,5 ц/га.
Сорго — светолюбивое растение короткого дня. Это обусловлено, приспособлением его к высокому солнцестоянию и связано с большой требовательностью к напряженности коротковолновой радиации. У большинства образцов сорго при коротком дне вегетация сокращается, а при длинном (свыше 15 часов) — увеличивается. В то же время имеются нейтральные и слабо-чувствительные к продолжительности дня сорта и формы сорго.
Сорго довольно неприхотливая культура к почвам и может произрастать на плодородных суглинках, лёгких песчаных и хорошо аэрируемых глинистых, чистых от сорняков почвах. Зачастую сорго используют для освоения целинных и рекультивированных земель. Кроме того, обладая мощной корневой системой, сорго может давать удовлетворительные и хорошие урожаи в течение ряда лет на обедненной и истощённой для других злаков почве. Сорго не переносит только холодных, заболоченных почв и плохо растёт на кислых почвах. Неприхотливость к почвам позволяет использовать сорго в качестве первой культуры при освоении эродированных склонов.
Сорго, будучи нетребовательно к почвам, положительно отзывается на улучшение условий минерального питания, особенно на бедных почвах.
Классификация сорго
1. Сорго зерновое гвинейское (S. guineense Stapf., Jakuschev.) обладает наибольшим сортовым разнообразием в странах Западной Экваториальной Африки, расположенных к югу от Сахары и прилегающих к Гвинейскому заливу. Этот вид сорго обладает восстановительной способностью. В коллекции ВИРа имеется несколько позднеспелых низкорослых форм гвинейское сорго, обладающих высокой комбинационной способностью.
2. Сорго зерновое кафрское (S. caffrorum Beauv., Jakuschev.) имеет наибольшее сортовое разнообразие в странах Южной Африки, расположенных к югу от 10° ю. ш. Кафрское сорго — наиболее распространённый вид и в условиях нашей страны. В результате гибридизации его с формами хлебного сорго российскими селекционерами, прежде всего Е. С. Якушевским, выведен целый ряд сортов зернового сорго, восстановителей фертильности и закрепителей стерильности.
3. Сорго зерновое негритянское (S. bantuorum Jakuschev.) обладает сортовым разнообразием в странах Центральной и Восточной Экваториальной Африки. В нашей стране негритянское сорго не получило большого распространения.
4. Сорго зерновое хлебное (S. durra Forsk., Jakuschev.) в основном распространено в странах Северо-Восточной Африки, Ближнего и Среднего Востока, в Аравии, Индии и Пакистане, где с незапамятных времён являлось важной продовольственной и кормовой культурой. Оно представлено сорто-типами дурра, джугара, майло. Хлебное сорго по форме и характеру плодущих колосков, плёнок и зерна разделяется на следующие подвиды:
5. Сорго зерновое китайское (S.chinense Jakuschev.) или гаолян, обладает наибольшим сортовым разнообразием в странах Восточной Азии. Этот вид характеризуется относительной холодостойкостью, скороспелостью. Цвет зерна сортов этого вида, как правило, красновато-бурый с разными оттенками. Зерно содержит много танинов, которые придают ему горький вкус. Поэтому в России он практически не возделывается. Гаолян используется в селекционных программах как донор холодостойкости, скороспелости и устойчивости к некоторым видам болезней и вредителей. По характеру эндосперма зерновки сорта сорго-гаоляна делятся на две подгруппы:
6. Сорго сахарное (Sorghum saccuratum Jakuschev.) является ценной культурой. С одного гектара посевов можно собирать 90-120 т/га биомассы с общим содержанием сахаров в соке до 20 %; в 100 кг зелёной массы сахарного сорго содержится 24-25 кормовых единиц. Сахарное сорго, как сахарная свекла, является универсальной культурой, сырье которой может использоваться не только в кормопроизводстве, но и в пищевой промышленности и для производства биотоплива. Сок из стеблей сахарного сорго, полученный вальцовым прессованием, по общему содержанию сахаров не уступает сахарному тростнику, но в отличие от последнего кроме сахарозы содержит значительную долю глюкозы, фруктозы и растворимого крахмала, который препятствует кристаллизации: поэтому из сока сахарного сорго изготавливают не кристаллизованный, а жидкий сахар (сироп), содержание сухих веществ в котором составляет примерно 75 %. Выход такого сока составляет около 20 % массы стеблей. Последующее удаление сока на экструдерах позволяет получить ещё 40 его процентов с повышенным содержанием сухих веществ; этот сок может использоваться для биоэтанола. После экструдирования влажность стеблей сахарного сорго не превышает 50 %, поэтому они могут быть сырьем для производства твердого биотоплива (топливных гранул или брикетов), или их можно использовать в биогазовых генераторах для получения биогаза.
7. Сорго травянистое (Sorghum sudanense Jakuschev.). Из всего вида травянистого сорго всего две разновидности — суданская трава и сорго щедрое интродуцированы в культуру. Суданская трава является одной из наиболее ценных однолетних трав и широко возделывается в различных почвенно-климатических условиях. Она несколько уступает сорго по засухоустойчивости, но хорошо выдерживает определённую степень засолённости почв. Селекционерами создано большое разнообразие сортов суданской травы. А при скрещивании со стерильными линиями зернового сорго она даёт сорго-суданковые гибриды, которые превосходят по многим показателям своих родителей. Суданская трава и сорго-суданковые гибриды прекрасно отрастают и могут дать полноценный второй укос отличного зелёного корма.
8. Сорго техническое или веничное (Sorghum technikus sonvar, occidentocuresicum Jakuschev.). Этот вид преимущественно используется для производства высококачественных веников, щёток, мётел, которые пользуются большим спросом в народном хозяйстве. Отдельные линии используют в создании гибридов, некоторые из них (Саратовский силосный) отличаются высокой продуктивностью.
Таким образом, классификация Е. С. Якушевского (1969) достаточно полно и конкретно охватывает планетарное видовое разнообразие сорго, которое в настоящее время используется в различных соргосеющих странах мира. -->
Хьажоргаш
Категори:Кенан ораматаш
Чепи (Карайази)
Чепи (Çepi) — Туркойчоьнан Малхбален Анатоли регионан Эрзурум провинцин (ил) Карайазинан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Эрзурум провинцин нах беха меттигаш
Категори:Эрзурум провинцин микрокӀошташ
Категори:Карайазинан микрокӀошташ
Категори:Карайазинан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Обединение
Обединение — Болгарин Великотырновон областера эвла. Полски-Трымбеш йукъараллин йукъайогӀу.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Урнек (Кировн область)
Урнек (Урнек) — Кировн областан Малмыжан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь йуккъерачу барамехь континентан климат йу. Оцунна бахьна ду Къилбаседа Шен Ӏапказера шила мох цхьаа дуьхьало йоцуш кхуза схьакхачарна. Цундела кхузара Ӏа чӀогӀа шила ду, аьхкенна кест-кеста шила хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: гӀезалой (100%).
Билгалдахарш
Категори:Кировн областан Малмыжан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Кировн областан нах беха меттигаш
Ивделан гӀалин гуо
Ивделан гӀалин гуо — Свердловскан областан муниципалан кхоллам. Административан центр — Ивдель.
Билгалдахарш
Категори:Свердловскан область
Бечеви (Полтаван кӀошт)
Бечеви — Украинин Полтаван областан Полтаван кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Пештиш
Пештиш — Румынин Бихор жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Бихор жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Пацов (Местечко Трнавка)
Пацов  (Pacov) — Чехин Пардубицен мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Пардубицен мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Калаторао
Географи
Муниципалитетан майда —. ХӀордан сизал локхалла. муниципалитеташ.
Ла-Бастид-де-Бузиньяк
Ла-Бастид-де-Бузиньяк — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Окситани регионехь. Коммунан департамент — АгӀеж.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:АгӀеж департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
NGC 3848
NGC 3848 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
3848 3848
Правдинка
Правдинка (Правдинка) — Российн Федерацин Кемеровн областан Мариинскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат чӀогӀа континенталан йу. Ӏа — шийла а, деха а, аьхке — йоца а, йовха а. ГӀоролаш йоцу мур лаьтта 100 дийнахь областан къилбаседехь, 120 де гергга Кузнецкан боьран къилбехь. Къилбаседа дуьненан эхиган барамера асехь лаьттачу Кемеровн областана кхочу дикка дукха маьлхан йовхо шарахь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Хьажоргаш
Категори:Мариинскан кӀоштан нах беха меттигаш
Флореста-ду-Арагуая
Флореста-ду-Арагуая — Бразилин Пара штатера муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —.
Хьажоргаш
Категори:Пара штатан муниципалитеташ Категори:Бразилин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Неверово (Лыскован кӀошт)
Неверово (Неверово) — Российн Федерацин Нижни Новгородан областан Лыскован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 792 стаг (2010 шо).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Лыскован кӀоштан нах беха меттигаш
Фило (Равена)
Фило — Италин Эмилия-Романья регионан  коммунера эвла.
Доронино (Тейкован кӀошт)
Доронино (Доронино) — Российн Федерацин Ивановн областан Тейкован кӀоштара дӀатесна эвла.
Фило (Равена)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Эмилия-Романья регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Доронино (Тейкован кӀошт)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Цуьнан амалехь ду гӀеххьа йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а, дика лаьттачу лайн чкъоьраца. Уггар шийла бутт, Ӏадат хилла, январь бу, ткъа уггар бовха — июль. Алсама къилба-малхбузера мох хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Тейкован кӀоштан нах беха меттигаш
Галки (Соколовскан повет)
Галки  — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Мазовин воеводаллин нах беха меттигаш
Смоленски (Орёлан область)
Смоленски (Смоленское) — Российн Федерацин Орёлан областан Новодеревеньковскан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта Среднерусски (Йуккъераоьрсийн) акъарин йуккъехь, аренан а, хьун-аренан а зонашкахь. Климат барамера континенталан. Ноябрь, декабрь, январь уггар кхуьйлина беттанаш ду. Ло лаьтта денойн йукъара барам — 126. Шарахь хуьлу барамера йочанаш — йуккъера 490 - 590 мм, цу тӀе аьхка шозза алсама, Ӏайчул, гурахь алсама, бӀаьстачул.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Новодеревеньковскан кӀоштан нах беха меттигаш
Йеникент (Фатса)
Йеникент (Yenikent) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Орду провинцин (ил) Фатсанан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Орду провинцин нах беха меттигаш
Категори:Орду провинцин микрокӀошташ
Категори:Фатсанан микрокӀошташ
Категори:Фатсанан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Нови Павловка
Нови Павловка (Новая Павловка) — Российн Федерацин Тамбовн областан Сосновкан кӀоштара эвла.
Климат
Ӏаламан а, ландшафтийн а амалаш йоьзна йу цуьнан географин хьолах – эвла лаьтта Оьрсийн акъарин йуккъехь, цунна тӀиера акъарин муьлххачу дозане эзар километр йу. Алсама хуьлу долу континенталан барамера хӀаваъ, Эвла хӀордашна гена латтарех доьзна ду. Цуо областан климат барамера континенталан йо. Окан-Донан акъари тӀехь климат алсама континенталан йу, уллорчу гунаш тӀехьчулла. Эвла лаьтта кӀеззиг къилбаседехьа Сибрехан а, Азорийн а максимумашна йуккъехь долчу лакхарчу Ӏаткъаман дукъал, цундела бу кхузахь луларчу Владимирехь йа Рязанехьчул алсама, гӀийлачу мехца, бекхна хенан хӀоттам. Оцун тӀе мехаш дукхах дерг къилбан а, къилба-малхбален а ду, бӀаьста а, Ӏай а муххале а. оцу агӀора хьокху аьхка а, бӀаьста а йокъаллин мехаш, ткъа Ӏай – дарц.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Тамбовн областан Сосновкан кӀоштан нах беха меттигаш
Можуга
Можуга (Можуга) — Российн Федерацин Архангельскан областан Коношан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Коношан кӀоштан нах беха меттигаш
Мадона ди Пьетракупа (Фиренца)
Мадона ди Пьетракупа — Италин Тоскана регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Тоскана регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Сан Бартоло (Сан Рафаел)
Сан Бартоло — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Сан Бартоло лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Ераново
Ераново — Словенин йукъараллера эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Буьши (Сен-МагӀитим)
Буьши — Францин гӀала-коммуна, лаьтта НогӀманди регионехь. Коммунан департамент — Сен-МагӀитим.
Ераново
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Буьши (Сен-МагӀитим)
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Сен-МагӀитим департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
NGC 3849
NGC 3849 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
3849 3849
Ирбитан муниципалан кхоллам
Билгалдахарш
Категори:Свердловскан область
Олизаровка
Олизаровка — Украинин Киеван областан Вышгородан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Вышгородан кӀоштан нах беха меттигаш
Жеровяне
Жеровяне — Къилбаседа Македонин Пологан регионан эвла. Боговинье йукъараллин йукъайогӀу.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Къилбаседа Македонин нах беха меттигаш Категори:Пологан регионан нах беха меттигаш
Лимон (Темпоал)
Лимон — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Лимон лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Гишан
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Иль а, Вилен а департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Блатно (Хомутов)
Блатно  (Blatno) — Чехин Устецан мехкан кӀоштара эвла.
Географи
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Устецан мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Аваксотитла (Куезала дел Прогресо)
Аваксотитла — Мексикин Герреро штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Аваксотитла лаьтташ йу Мексикин къилба-малхбузехьара декъехь, Мехико гӀалин къилбехьа.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 21,9 °C.
Истори
Дуьххьара адамаш 20 эзар герг шо хьалха кхуза даха хевшина. Уьш хила боху ольмекаш. ТӀаьхьо Теотиуаканан Ӏаткъам чӀагӀбелира кхузахь. VIII-XV бӀешерашкахь ацтекаш дола деш йара кху махкахь. 1521 шарахь кхуза баьхкира испанхой, цара мохк долабаьккхинчул тӀаьхьа территори Мехикон аудиенци хилира, дуьххьара цуьна йукъахь йара хилачу Ацтекийн империн провинцеш, тӀаьхьо мохк йукъа бахара Керла Испани вице-пачхьалкхаллин.
1849 шеран 27 октябрехь дуьйна Герреро штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Герреро штатан нах беха меттигаш
Лейк-Сити (Флорида)
Лейк-Сити  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Флорида штатера гӀала.
Истори
Лейк-Сити гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Флорида штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Малиновка (Лядскан йуьртан меттиг)
Малиновка (Малінаўка) — Белоруссин Минскан областан Червенан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Минскан областан нах беха меттигаш
Категори:Червенан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
HD182109
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца