cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Услар, Пётр Карлович
Изучение языков и народов Кавказа
Первым кавказским сочинением П. К. Услара стало «Военно-статистическое обозрение Эриванской губернии» (составлено в 1850 году). В 1851 году он вошёл в число первых 16 действительных членов Кавказского отдела Императорского Русского географического общества, созданного по ходатайству наместника Кавказа М. С. Воронцова. В 1856 году назначен начальником штаба при Кутаисском генерал-губернаторе А. И. Гагарине, вскоре убитом местным князем Дадишкилиани.
В 1858 году на Услара было возложено составление истории Кавказа. Он начинает очерк древнейшей истории Кавказа, который дорабатывает в последующие годы (опубликован уже после его смерти). Видя в языке надежнейший источник истории народа, Услар обращается к изучению языков. Исследование горских языков он начал с западнокавказской семьи — с черкесского, убыхского и абхазского. По первым двум было собрано мало материала и краткие заметки о черкесском и убыхском были опубликованы лишь после смерти Услара (вместе с его очерком сванской грамматики, также небольшим по объёму). Более подробно изучался абхазский язык, работа над грамматикой которого была начата в 1861 году в Сухуми и продолжена в 1862 году в Тифлисе; за сравнительно короткое время исследователю удалось разобраться в структуре одного из самых сложных кавказских языков и разработать его азбуку (на основе бзыбского наречия).
Уже в 1861 году Услар разрабатывает «Кавказскую азбуку» для записи бесписьменных горских языков — за основу он берёт принцип грузинской азбуки, но с русскими буквами и добавлениями, частично использовав буквы из осетинского алфавита Шёгрена.
В 1862 году Услар также посещает Нальчик вместе с кабардинским писателем Умаром Берсеевым. Они создают кабардинскую азбуку на русской основе (эта работа была завершена местным просветителем Кази Атажукиным, составившим и издавшим в 1865 году кабардинский букварь).
В том же году Услар принимается за изучение чеченского языка: он обращается в главный штаб кавказской армии с просьбой вызвать в Тифлис двух чеченцев, по возможности знакомых с русской грамотой, и в марте туда прибывают прапорщик милиции Кеди Досов и мулла Янгулбай Хасанов. Затем занятия переносятся в крепость Грозную, где в июне была открыта временная школа, в котором в течение шести недель мулла Янгулбай проводил занятия по чеченской грамоте для 25 учеников, не говоривших по-русски. По прошествии этого времени все ученики научились писать и читать по-чеченски, а Услар смог завершить чеченскую грамматику; впоследствии Кеди Досов составил чеченский букварь на основе того способа записи, который предложил Услар.
С 1863 года Услар поселяется в Темир-Хан-Шуре и приступает к изучению дагестанских языков, начиная с аварского — наиболее распространённого языка в Дагестане. В основу было положено хунзахское наречие как более доступное для исследования; всё лето Услар проводит в селении Гуниб. Консультантом учёного был Айдемир Чиркеевский, который был охарактеризован Усларом как «не только усердный, но и в высшей степени даровитый сотрудник», от деятельности которого «на поприще дагестанского языкоизучения наука вправе ожидать в будущем драгоценных приношений». Действительно, в 1867 году в Темир-Хан-Шуре был издан сборник «Аварские сказки и песни, собранные Айдемиром Чиркеевским»; однако в 1871 году Айдемир бежал в Турцию и, по всей видимости, в Дагестан более не возвращался.
13 декабря 1868 года Услар становится членом-корреспондентом по разряду лингвистики Историко-филологического отделения Академии наук. В 1871 году он заканчивает исследование лезгинского («кюринского») языка; в роли консультанта выступил «природный кюринец по имени Ганазфер, из аула Мамрачар, человек даровитый и трудолюбивый»; в феврале 1872 года отлитографированная лезгинская грамматика отослана академику Шифнеру.
Последним языком, который исследует Услар, явился табасаранский язык, к изучению которого он приступил в 1870 году, отмечая, что «из всех дагестанских языков табасаранский представил наиболее затруднений». Затруднения эти заключались прежде всего в том, что исследователь долгое время не мог подыскать пригодного информанта: «Почти год уже, как я приступил к исследованию табасаранского языка, — пишет Услар Шифнеру в сентябре 1871 года, — но принужден беспрестанно менять руководителей… в них не удаётся мне развить хоть какое-либо грамматическое понимание». Сбор материала в Табасаране производился в Ерси (ауле с азербайджанским населением, но с резиденцией уездного начальника), куда вызывались информанты из табасаранских аулов. Обработку табасаранского материала Услар частично вел в Темир-Хан-Шуре, административном центре Дагестанской области, в основном же — в родовом имении, куда он обычно уезжал на лето с накопленным материалом.
Судьба научного наследия
П. К. Услар внёс огромный вклад в документацию бесписьменных кавказских языков и явился стихийным основателем методики полевых исследований.
Описания кавказских языков Услар мыслил в виде серии монографий «Caucase polyglotte», охватывающей все основные языки «кавказского семейства». Ознакомлению учёного мира и специалистов с работами Услара в значительной мере способствовал академик А. А. Шифнер — один и первых исследователей кавказских языков. Отлитографировав очередную свою грамматику, Услар посылал ее Шифнеру, который делал сообщения о работах Услара в Петербургской Академии наук. Грамматики Услара были переизложены Шифнером на немецком языке и изданы в Бюллетенях (Mémoires) Академии наук.
В конце 1880-х гг. монографии Услара по кавказским языкам, за исключением грамматики табасаранского языка, были изданы типографским способом Управлением Кавказского учебного округа. К некоторым монографиям приложены отдельные статьи и письма, в которых представлен материал о ходе работы над изучаемыми языками и трудностями, с которыми Услар он встречался при исследовании языков.
Монография о табасаранском языке осталась незавершенной, хотя уже был отлитографирован заглавный лист и алфавит. Дочь покойного отослала рукопись табасаранской грамматики, а также все лингвистические и нелингвистические заметки и даже черновые бумаги отца академику Шифнеру. Однако тот до своей смерти в 1879 году не успел заняться последней монографией Услара, и она оставалась неизданной более 100 лет. Лишь в 1953—54 гг. табасаранская грамматика была подготовлена к печати в Тбилиси дагестановедом А. А. Магометовым (весь текст грамматики Услара был переписан им от руки) и опубликована в 1979 году с его комментариями и дополнениями. В том же году А. А. Магометов издал также монографию о жизни и деятельности Услара.
Услар был инициатором создания в горных селах светских школ, где обучение велось бы на родном языке. На основе азбуки Услара было издано несколько букварей нахско-дагестанских языков (чеченский, лакский, аварский), хотя в целом программа обучения местных жителей грамоте на родном языке в то время, к сожалению, так и не была реализована.
Высказывания
-->
Хьажоргаш
Категори:Оьрсийн Ӏилманчаш
Казтело ди Токи (Сьена)
Казтело ди Токи — Италин Тоскана регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Тоскана регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Аьфаьндилаьр (Джаьбраилан кӀошт)
Аьфаьндилаьр (Əfəndilər) — Азербайджанан Джаьбраилан кӀоштара эвла.
Билгалдахарш
Категори:Джаьбраилан кӀоштан нах беха меттигаш
Пошторна
Пошторна (Poštorná) — Чехин Къилба Морави мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Сан Мигел Буенависта (Акула)
Сан Мигел Буенависта — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Пошторна
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Сан Мигел Буенависта (Акула)
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Пошторна
Демографи
Бахархойн динамика:
Сан Мигел Буенависта (Акула)
Климат
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Куркуреусу
Куркуреусу — Кхазакхстанан Жамбылан областан Жуалынан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Жамбылан областан нах беха меттигаш Категори:Жуалынан кӀоштан нах беха меттигаш
Бандунг
Бандунг — ХӀиндонезин Малхбузен Ява олучу провинцин административан центр. Иза ю Яве. ХӀиндонезин Джакартал Сурабаял а, Меданал а тӀехьа 4-гӀ. меттигехь йолу гӀала.
Билгалдахарш
Категори:ХӀиндонези
Мочу (коммуна)
Мочу — Румынин Клуж жудецан йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. Коммунан йукъара нах беха меттигаш.
Хьажоргаш
Категори:Румынин коммунаш Категори:Клуж жудецан коммунаш
Фолькероде
Фолькероде (Volkerode) — Германин Туьринген латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Туьринген латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Дос Эрманос (Косамалоапан де Карпио)
Дос Эрманос — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Дос Эрманос лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Батлер (Алабама)
Батлер — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Алабама штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Шевченко (Донецкан кӀошт)
Шевченко — Украинин Донецкан областан Донецкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Донецкан кӀоштан нах беха меттигаш
Дубови (Волинан область)
Дубови — Украинин Волинан областан Ковелан кӀоштара эвла.
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Ковелан кӀоштан нах беха меттигаш
Бодиньян
Бодиньян — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Аквитани регионехь. Коммунан департамент — Ландаш.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Ландаш департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Йоанюв
Йоанюв — Польшин Лодзинскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лодзинскан воеводаллин нах беха меттигаш
Маньоне (Бергамо)
Маньоне — Италин Ломбарди регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Ломбарди регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Эль Майор (Чакалтиянгис)
Эль Майор — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Майор лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Трегубово (Нижни Новгородан область)
Трегубово (Трегубово) — Российн Федерацин Нижни Новгородан областан Семёнован гӀалин гуонан йукъайогӀу эвла.
Эль Майор (Чакалтиянгис)
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Трегубово (Нижни Новгородан область)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Семёнован гӀалин гуонан нах беха меттигаш
Большое Ивановски (Раменскан кӀошт)
Большое Ивановски (Большое Ивановское) — Российн Федерацин Москохан областан Раменскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
HD208108
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Гебер-Овергаард
Гебер-Овергаард — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Аризона штатера нах беха меттиг, иза лоруш йу бахархойн статистикин меттиг (census-designated place, CDP) санна.
Географи
Гебер-Овергаард бахархойн статистикин меттиган майда —. Статистикин йекъна меттиган бакъонан статус йац.
ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Аризона штатан бахархойн статистикин меттигаш Категори:Аризона штатан нах беха меттигаш Категори:АЦШ бахархойн статистикин меттигаш
Сивялка
Сивялка — Польшин ХӀордан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:ХӀордан воеводаллин нах беха меттигаш
Аройо Хикаро (Сочистлавака)
Аройо Хикаро — Мексикин Герреро штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Аройо Хикаро лаьтташ йу Мексикин къилба-малхбузехьара декъехь, Мехико гӀалин къилбехьа.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 21,9 °C.
Истори
Дуьххьара адамаш 20 эзар герг шо хьалха кхуза даха хевшина. Уьш хила боху ольмекаш. ТӀаьхьо Теотиуаканан Ӏаткъам чӀагӀбелира кхузахь. VIII-XV бӀешерашкахь ацтекаш дола деш йара кху махкахь. 1521 шарахь кхуза баьхкира испанхой, цара мохк долабаьккхинчул тӀаьхьа территори Мехикон аудиенци хилира, дуьххьара цуьна йукъахь йара хилачу Ацтекийн империн провинцеш, тӀаьхьо мохк йукъа бахара Керла Испани вице-пачхьалкхаллин.
1849 шеран 27 октябрехь дуьйна Герреро штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Герреро штатан нах беха меттигаш
Брайда (Венеция)
Брайда  — Италин Венеция регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Венеция регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Лас Паредес (Пенхамо)
Лас Паредес — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Лас Паредес лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Салово (Тверан область)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Лас Паредес (Пенхамо)
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Салово (Тверан область)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Лас Паредес (Пенхамо)
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Салово (Тверан область)
Хьажоргаш
Категори:Кимрин кӀоштан нах беха меттигаш
Кадиевка
Кадиевка — Украинин Луганскан областан Кадиевкан гӀалин кхеташоан йукъайогӀу гӀала.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Стахановн гӀалин кхеташо
Дуьзгечит (Дигор)
Дуьзгечит (Düzgeçit) — Туркойчоьнан Малхбален Анатоли регионан Карс провинцин (ил) Дигоран кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Карс провинцин нах беха меттигаш
Категори:Дигоран кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
МагӀли-ла-Виль
МагӀли-ла-Виль — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Иль-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — Валь-д’Уаз.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Валь-д’Уаз департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Зюдев (гӀайре, Казахстан)
Зюдев — Каспий-хӀордан чуьра гӀайре.
Билгалдахарш
Категори:Кхазакхстан
Туьрбе (Эмиргази)
Туьрбе (Türbe) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатоли регионан Кони провинцин (ил) Эмиргазинан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Кони провинцин нах беха меттигаш
Категори:Кони провинцин микрокӀошташ
Категори:Эмиргазинан микрокӀошташ
Категори:Эмиргазинан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
NGC 4894
NGC 4894 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Стерлинг (Канзас)
Стерлинг  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Канзас штатера гӀала.
Истори
Стерлинг гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Канзас штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Заречье-Ломови
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йовхачу аьхкенца, барамехь шийлачу Ӏаьнца. Шера заманаш дика къаьсташ йу. Уггар шийла бутт — январь. Уггар бовха бутт — июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Чаплыгинан кӀоштан нах беха меттигаш
Пою
Пою — Румынин Алба жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Алба жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Блинов (гӀайре)
Блинов — Каспий-хӀордан чуьра гӀайре.
Билгалдахарш
Категори:Росси
Лорензо Гарсия Техеда (Трес Вальес)
Лорензо Гарсия Техеда — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Аьмирварли
Аьмирварли (Əmirvarlı) — Азербайджанан Джаьбраилан кӀоштара эвла.
Билгалдахарш
Категори:Джаьбраилан кӀоштан нах беха меттигаш
БоннгагӀд
БоннгагӀд — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Аквитани регионехь. Коммунан департамент — Ландаш.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Ландаш департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Болошки
Болошки (Болошки) — Российн Федерацин Смоленскан областан Велижан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Климат барамера континенталан йу, амалехь барамера йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а ду. Ӏаьн хьалхара дакъа довха ду шолгӀачул. ХӀаваан йовхачу температуран (де-буьйсан йукъара барам) мур лаьтта 213-224 дийнахь. ГӀоролаш йоцучу муьран йукъара барам 125-148 де. Цхьацца шерашкахь хаало дикка дӀатовжар йийцинчу климатан амалех. Йочанийн шеран барам бу 645-691 мм. Кхааннах ши дакъа догӀан кепара догӀу, цхьа дакъа ло кепара хуьлу. Цхьаьна эшшара лон чкъор лаьтта декабрь болалуш, деша апрелан хьалхарчу декадехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Велижан кӀоштан нах беха меттигаш
Менувиль
Менувиль — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Иль-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — Валь-д’Уаз.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Валь-д’Уаз департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Форначе (Торино)
Форначе — Италин Пьемонт регионан  коммунера эвла.
Нолай
Нолай — Испанин Сори провинцин муниципалитет.
Форначе (Торино)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Нолай
Географи
Муниципалитетан майда —. ХӀордан сизал локхалла. муниципалитеташ.
Хьажоргаш
Категори:Испанин муниципалитеташ Категори:Сори провинцин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Йоахимув-Могили
Йоахимув-Могили — Польшин Лодзинскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лодзинскан воеводаллин нах беха меттигаш
Сикожино
Сикожино — Польшин ХӀордан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:ХӀордан воеводаллин нах беха меттигаш
HD208132
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Дилев (Мазовин воеводалла)
Дилев  — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Мазовин воеводаллин нах беха меттигаш
Эрен (Дигор)
Хьажоргаш
Категори:Карс провинцин нах беха меттигаш
Категори:Дигоран кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Риводора (Торино)
Риводора — Италин Пьемонт регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Праветин
Праветин (Pravětín) — Чехин Къилба Чехин мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Лазе-при-Онеку
Лазе-при-Онеку — Словенин йукъараллера эвла.
Праветин
Демографи
Бахархойн динамика:
Лазе-при-Онеку
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Праветин
Литература
Категори:Къилба Чехин мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Борзови
Борзови — Украинин Волинан областан Ковелан кӀоштара эвла.
Безводица
Безводица — Болгарин Добричин областера эвла. Балчик йукъараллин йукъайогӀу.
Борзови
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Безводица
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Болгарин нах беха меттигаш Категори:Добричин областан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Борзови
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Ковелан кӀоштан нах беха меттигаш
БагӀджаз (Гейве)
БагӀджаз (Bağcaz) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан Сакари провинцин (ил) Гейвенан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Сакари провинцин нах беха меттигаш
Категори:Сакари провинцин микрокӀошташ
Категори:Гейвенан микрокӀошташ
Категори:Гейвенан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Ирдица
Ирдица (Ірдзіца) — Белоруссин Могилёвн областан Быхован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Могилёвн областан нах беха меттигаш Категори:Быхован кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Долиновски (Воронежан область)
Долиновски (Долиновский) — Российн Федерацин Воронежан областан Новохопёрскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Климатан Ӏаткъам бо Байкалхьалхара, Алтайра, Монголера Кхазакхстанехула йогӀу климаткхолларан семано (Воейковн сема).
Хьажоргаш
Категори:Новохопёрскан кӀоштан нах беха меттигаш
Бекаси
Бекаси (Kota Bekasi) — ХӀиндонезин Малхбузен Ява олучу провинцера гӀала. Бахархойн дукхалла 1 993 478 адам леррина 2005 шарахь.
ГӀалин майда 210,49 км², бахархойн дукхалла — 1 993 478 адам леррина 2005 шарахь.
Билгалдахарш
Категори:ХӀиндонези
Стоктон (Канзас)
Стоктон  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Канзас штатера гӀала.
Истори
Стоктон гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Канзас штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Бондаревски
Бондаревски — Украинин Донецкан областан Донецкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Борец (Мытищин кӀошт)
Борец (Борец) — Российн Федерацин Москохан областан Мытищин кӀоштара эвла.
Бондаревски
Хьажоргаш
Категори:Донецкан кӀоштан нах беха меттигаш
Борец (Мытищин кӀошт)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Мытищин кӀоштан нах беха меттигаш
Грамаштеттен
Грамаштеттен — Австрин Лакха Австри федералан латтана йукъара коммуна. Урфар-Умгебунг гуонан йукъайогӀу.
Географи
ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Лакха Австри латтана гӀаланаш Категори:Австрин гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Выставка из Кузнецова
Выставка из Кузнецова (Выставка из Кузнецова) — Российн Федерацин Архангельскан областан Красноборскан кӀоштара дӀатесна эвла.
Зелена (Волинан область)
Зелена — Украинин Волинан областан Ковелан кӀоштара эвла.
Выставка из Кузнецова
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Красноборскан кӀоштан нах беха меттигаш
Зелена (Волинан область)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Ковелан кӀоштан нах беха меттигаш
Зелени колодезь
Зеленый колодезь (Зеленый колодезь) — Российн Федерацин Липецкан областан Чаплыгинан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йовхачу аьхкенца, барамехь шийлачу Ӏаьнца. Шера заманаш дика къаьсташ йу. Уггар шийла бутт — январь. Уггар бовха бутт — июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Чаплыгинан кӀоштан нах беха меттигаш
Курлеут
Курлеут — Кхазакхстанан Къилбаседа-Кхазакхстанан областан Уалиханован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Къилбаседа-Кхазакхстанан областан нах беха меттигаш Категори:Уалиханован кӀоштан нах беха меттигаш
Казтело ди Чинтоя (Фиренца)
Казтело ди Чинтоя — Италин Тоскана регионан  коммунера эвла.
Юшки (Калинковичин кӀошт)
Ухи (Юшкі) — Белоруссин Гомелан областан Калинковичин кӀоштара эвла.
Казтело ди Чинтоя (Фиренца)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Тоскана регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Юшки (Калинковичин кӀошт)
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Седьмой
Билгалдахарш
Категори:Росси
Суьткор
Суьткор — ГӀиргӀазойчоьнан Ошан областан Араванан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Сахьтан аса ю +6:00.
Хьажоргаш
Категори:Араванан кӀоштан нах беха меттигаш
Йамач (Эмиргази)
Йамач (Yamaç) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатоли регионан Кони провинцин (ил) Эмиргазинан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Кони провинцин нах беха меттигаш
Категори:Кони провинцин микрокӀошташ
Категори:Эмиргазинан микрокӀошташ
Категори:Эмиргазинан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Буткан
Буткан (Буткан) — Коми Республикин Удорийн кӀоштара эвла.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: комий (53%), оьрсий (41%), украинаш (6%).
Билгалдахарш
Категори:Удорийн кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Коми Республикин нах беха меттигаш
NGC 4895
NGC 4895 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
4895 4895
Якимиха (Нижни Новгородан область)
Якимиха (Якимиха) — Российн Федерацин Нижни Новгородан областан Семёнован гӀалин гуонан йукъайогӀу эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 22 стаг (2010 шо).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Семёнован гӀалин гуонан нах беха меттигаш
Беатрис (Алабама)
Беатрис — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Алабама штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Алабама штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Бублава
Бублава (Bublava) — Чехин Карловы Вары мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
АшагӀидудаш (Бейликова)
АшагӀидудаш (Aşağıdudaş) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатоли регионан ЭскишехӀир провинцин (ил) Бейликованан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Бублава
Литература
Категори:Карловы Вары мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
АшагӀидудаш (Бейликова)
Хьажоргаш
Категори:ЭскишехӀир провинцин микрокӀошташ
Категори:Бейликованан микрокӀошташ
Категори:Бейликованан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Топки (эвла, Кемеровн область)
Топки (Топки) — Российн Федерацин Кемеровн областан Топкин кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Хьажоргаш
Категори:Топкин кӀоштан нах беха меттигаш
Лас Партидас (Акамбаро)
Лас Партидас — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Лас Партидас лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Воробьево (Юрьевецан кӀошт)
Воробьево (Воробьево) — Российн Федерацин Ивановн областан Юрьевецан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Цуьнан амалехь ду гӀеххьа йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а, дика лаьттачу лайн чкъоьраца. Уггар шийла бутт, Ӏадат хилла, январь бу, ткъа уггар бовха — июль. Алсама къилба-малхбузера мох хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Юрьевецан кӀоштан нах беха меттигаш
Боос (Ландаш)
Боос — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Аквитани регионехь. Коммунан департамент — Ландаш.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Ландаш департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Фищево
Фищево (Фищево) — Российн Федерацин Белгородан областан Красни Яруган кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат континенталан йу, амалехь ду гӀеххьа шийла Ӏа а, йовха аьхке а. Эвла лаьтта хьун-аренан а, аренан а зонийн дозанехь. Цуьнан Ӏаламан-климатан а, геологин а башхаллаш билгалайо ша-тайпа биологин бес-бесаралла.
Хьажоргаш
Категори:Красни Яруган кӀоштан нах беха меттигаш
Морски Чапура
Морская Чапура — Каспий-хӀордан чуьра гӀайре. иза ю ГӀалмакхойчоьнан долахь.
Аьсгаьрханли
Аьсгаьрханли (Əsgərxanlı) — Азербайджанан Джаьбраилан кӀоштара эвла.
Билгалдахарш
Категори:Джаьбраилан кӀоштан нах беха меттигаш
Савиненки (Афанасьеван кӀошт)
Савиненки (Савиненки) — Кировн областан Афанасьеван кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь йуккъерачу барамехь континентан климат йу. Оцунна бахьна ду Къилбаседа Шен Ӏапказера шила мох цхьаа дуьхьало йоцуш кхуза схьакхачарна. Цундела кхузара Ӏа чӀогӀа шила ду, аьхкенна кест-кеста шила хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (100%).
Билгалдахарш
Категори:Кировн областан Афанасьеван кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Кировн областан нах беха меттигаш
МенуькугӀ
МенуькугӀ — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Иль-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — Валь-д’Уаз.
Географи
.
Фолькмансдорф
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
МенуькугӀ
Билгалдахарш
Категори:Валь-д’Уаз департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Фолькмансдорф
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Туьринген латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
NGC 4896
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
4896 4896
Депок
Билгалдахарш
Категори:ХӀиндонези
Троицки (Покровскан кӀошт)
Троицки (Троицкое) — Российн Федерацин Орёлан областан Покровскан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта Среднерусски (Йуккъераоьрсийн) акъарин йуккъехь, аренан а, хьун-аренан а зонашкахь. Климат барамера континенталан. Ноябрь, декабрь, январь уггар кхуьйлина беттанаш ду. Ло лаьтта денойн йукъара барам — 126. Шарахь хуьлу барамера йочанаш — йуккъера 490 - 590 мм, цу тӀе аьхка шозза алсама, Ӏайчул, гурахь алсама, бӀаьстачул.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Орёлан областан Покровскан кӀоштан нах беха меттигаш
Дилево (Маковскан повет)
Дилево  — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Ривоира (Кунео)
Ривоира — Италин Пьемонт регионан  коммунера эвла.
Дилево (Маковскан повет)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Мазовин воеводаллин нах беха меттигаш
Ривоира (Кунео)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Пьемонт регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Сильно (ХӀордан воеводалла)
Сильно — Польшин ХӀордан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:ХӀордан воеводаллин нах беха меттигаш
Йодловець
Йодловець — Польшин Лодзинскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лодзинскан воеводаллин нах беха меттигаш
Аройо Хусте (Сочистлавака)
Аройо Хусте — Мексикин Герреро штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Аройо Хусте лаьтташ йу Мексикин къилба-малхбузехьара декъехь, Мехико гӀалин къилбехьа.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 21,9 °C.
Истори
Дуьххьара адамаш 20 эзар герг шо хьалха кхуза даха хевшина. Уьш хила боху ольмекаш. ТӀаьхьо Теотиуаканан Ӏаткъам чӀагӀбелира кхузахь. VIII-XV бӀешерашкахь ацтекаш дола деш йара кху махкахь. 1521 шарахь кхуза баьхкира испанхой, цара мохк долабаьккхинчул тӀаьхьа территори Мехикон аудиенци хилира, дуьххьара цуьна йукъахь йара хилачу Ацтекийн империн провинцеш, тӀаьхьо мохк йукъа бахара Керла Испани вице-пачхьалкхаллин.
1849 шеран 27 октябрехь дуьйна Герреро штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Герреро штатан нах беха меттигаш
Поян
Поян — Румынин Ковасна жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Ковасна жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Хохлатски
Билгалдахарш
Категори:Росси
HD208133
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Сан Мигел де Альенде (Лас Чоапас)
Сан Мигел де Альенде — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.