cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Лендингвилл (Пенсильвани)
Хьажоргаш
Категори:Пенсильвани штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Кабашнур
Кабашнур (Кабашнур) — Кировн областан Пижанкан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь йуккъерачу барамехь континентан климат йу. Оцунна бахьна ду Къилбаседа Шен Ӏапказера шила мох цхьаа дуьхьало йоцуш кхуза схьакхачарна. Цундела кхузара Ӏа чӀогӀа шила ду, аьхкенна кест-кеста шила хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: даиман Ӏаш нах бац.
Билгалдахарш
Категори:Кировн областан дӀатесна нах беха меттигаш Категори:Кировн областан Пижанкан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Кировн областан нах беха меттигаш
Анджелара
Анджелара — Италин Кампания регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Кампания регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
GSC2405-1168
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Данизи
Данизи (Danizy) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ПикагӀди регионехь. Коммунан департамент — Эна.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Францин гӀаланаш Категори:Эна департаментан коммунаш
Алуа
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Аркалык гӀалин администраци
Хосе Исабел Кабадас (Лас Чоапас)
Хосе Исабел Кабадас — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Хосе Исабел Кабадас лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Ивашево (Солигаличан кӀошт)
Климат
Эвла йу Оьрсийн акъари тӀехь, йекъна хин тогӀенаш. Кхузахь климат барамера континенталан йу, Ӏа – ло долуш, шийла, аьхке – йовха. Алссам хьоькху къилба-малхбузера мехаш.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Солигаличан кӀоштан нах беха меттигаш
Лгота (Пржеров)
Лгота  (Lhota) — Чехин Оломоуц мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Оломоуц мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Лялики
Лялики — Польшин Силезин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Силезин воеводаллин нах беха меттигаш
Капустино (Ярославлан область)
Капустино (Капустино) — Российн Федерацин Ярославлан областан Рыбинскан кӀоштара эвла.
Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Ярославлан областан Рыбинскан кӀоштан нах беха меттигаш
Гоьбел (Кепсут)
Гоьбел (Göbel) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан Баликесир провинцин (ил) Кепсутнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Баликесир провинцин нах беха меттигаш
Категори:Кепсутнан микрокӀошташ
Категори:Кепсутнан кӀоштан нах беха меттигаш
Канарана (Мату-Гросу)
Канарана  — Бразилин Мату-Гросу штатера муниципалитет.
Гоьбел (Кепсут)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Канарана (Мату-Гросу)
Географи
Муниципалитетан майда —.
Хьажоргаш
Категори:Мату-Гросу штатан муниципалитеташ Категори:Бразилин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Студзянка (Люблинан воеводалла)
Студзянка  — Польшин Люблинан воеводаллин  гминера эвла.
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Люблинан воеводаллин нах беха меттигаш
Самозванка (Мордови)
Самозванка (Самозванка) — Российн Федерацин Мордовин Торбееван кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат билгалйолу шен Оьрсийн акъарийн йуккъера бараман асанера физика-географин хӀоттамца, ткъа цуьнан амалехь ду хаа а луш шеран заманаш хийцайалар.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Торбееван кӀоштан нах беха меттигаш
Курметура (Долж)
Курметура — Румынин Долж жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Долж жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Хлебниково (Вологдин область)
Хлебниково (Хлебниково) — Российн Федерацин Вологдин областан Грязовецан кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Грязовецан кӀоштан нах беха меттигаш
Змейка (Ставрополан мохк)
Змейка (Змейка) — Российн Федерацин Ставрополан мехкан Минводан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла йу барамера континенталан климатан зонехь, алсама хуьлу малхбален а, малхбузен а мехаш. Климатан раж шеран дохаллехь чӀогӀа хийцало, шеран метеорологин заманаш, дукха хьолехь, рузманца ца нисло. Мехкан доккхаха долчу декъехь Ӏа доца а ду, цхьанаэшшара а дац. Уггар шийла бутт — январь. Аьхке Ставрополехь йеха йу: 140 де гергга.
Билгалдахарш
Категори:Минводан кӀоштан нах беха меттигаш
Чоьрдуьк (Черкеш)
Чоьрдуьк (Çördük) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатолин Чанкири провинцин (ил) Черкешан кӀоштара эвла.
Явкино (Смоленскан область)
Климат
Климат барамера континенталан йу, амалехь барамера йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а ду. Ӏаьн хьалхара дакъа довха ду шолгӀачул. ХӀаваан йовхачу температуран (де-буьйсан йукъара барам) мур лаьтта 213-224 дийнахь. ГӀоролаш йоцучу муьран йукъара барам 125-148 де. Цхьацца шерашкахь хаало дикка дӀатовжар йийцинчу климатан амалех. Йочанийн шеран барам бу 645-691 мм. Кхааннах ши дакъа догӀан кепара догӀу, цхьа дакъа ло кепара хуьлу. Цхьаьна эшшара лон чкъор лаьтта декабрь болалуш, деша апрелан хьалхарчу декадехь.
Чоьрдуьк (Черкеш)
Хьажоргаш
Категори:Чанкири провинцин нах беха меттигаш
Явкино (Смоленскан область)
Хьажоргаш
Категори:Шумячин кӀоштан нах беха меттигаш
Чоьрдуьк (Черкеш)
Хьажоргаш
Категори:Черкешан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Долгоруково (Сердобскан кӀошт)
Долгоруково (Долгоруково) — Российн Федерацин Пензин областан Сердобскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, дикка йовхачу аьхкенца, барамехь шийлачу Ӏаьнца. Кхузахь йукъара климатан сиптийн амалехь ду, цхьацца муьрашкахь дикка хаалуш климатан элементаш ловзаран амплитуда йоккха хиларца. Шеран уггар шийла бутт январь бу, ткъа уггар бовха - июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Чоьмелек (Мут)
Чоьмелек (Çömelek) — Туркойчоьнан Лаьттайуккъера хӀордан регионан Мерсин провинцин (ил) Мутнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Мерсин провинцин нах беха меттигаш
Категори:Мерсин провинцин микрокӀошташ
Категори:Мутнан микрокӀошташ
Категори:Мутнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
(9531) Jean-Luc
(9531) Jean-Luc — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Истори
ДӀайиллина 1981 шеран 30 августехь Эдвард Боуэлл цӀе йолу Ӏилманчо Андерсон-Меса обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1981 QK».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Монтаньяк-ла-КгӀампс
Монтаньяк-ла-КгӀампс — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Коммунан департамент — ДогӀдонь.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ДогӀдонь департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
(18247) 3151 T-2
(18247) 3151 T-2 — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Нивки (Стшелецкан повет)
Нивки  — Польшин Ополен воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Ополен воеводаллин нах беха меттигаш
Кощеево (Гаврилов Посадан кӀошт)
Кощеево (Кощеево) — Российн Федерацин Ивановн областан Гаврилов Посадан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Цуьнан амалехь ду гӀеххьа йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а, дика лаьттачу лайн чкъоьраца. Уггар шийла бутт, Ӏадат хилла, январь бу, ткъа уггар бовха — июль. Алсама къилба-малхбузера мох хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Гаврилов Посадан кӀоштан нах беха меттигаш
Чаполапа (Мочитлан)
Чаполапа — Мексикин Герреро штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Чаполапа лаьтташ йу Мексикин къилба-малхбузехьара декъехь, Мехико гӀалин къилбехьа.
Истори
Дуьххьара адамаш 20 эзар герг шо хьалха кхуза даха хевшина. Уьш хила боху ольмекаш. ТӀаьхьо Теотиуаканан Ӏаткъам чӀагӀбелира кхузахь. VIII-XV бӀешерашкахь ацтекаш дола деш йара кху махкахь. 1521 шарахь кхуза баьхкира испанхой, цара мохк долабаьккхинчул тӀаьхьа территори Мехикон аудиенци хилира, дуьххьара цуьна йукъахь йара хилачу Ацтекийн империн провинцеш, тӀаьхьо мохк йукъа бахара Керла Испани вице-пачхьалкхаллин.
1849 шеран 27 октябрехь дуьйна Герреро штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Герреро штатан нах беха меттигаш
(18248) 3152 T-2
(18248) 3152 T-2 — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Истори
ДӀайиллина 1973 шеран 30 сентябрехь К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд, Том Герельс цӀе йолу Ӏилманчо Паломар обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «3152 T-2» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
ДегӀси
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Францин гӀаланаш Категори:Эна департаментан коммунаш
Лейбниц, Готфрид Вильгельм
Го́тфрид Ви́льгельм Ле́йбниц (Gottfried Wilhelm Leibniz йа Gottfried Wilhelm von Leibniz, МФА: я  ; 1646 шеран 21 июнь (1 июль) — 1716 шеран 14 ноябрь — немцойн философ, логик, математик, механик, физик, юрист, историк, дипломат, кхоллархо, меттан Ӏилманча, Берлинан Ӏилманийн Академин бухбиллинарг а, хьалхара президент а, Французийн Ӏилманийн Академин кхьчу пачхьалкхара декъашхо.
Хьажоргаш
Категори:Немцойн философаш Категори:Немцойн логикаш Категори:Немцойн математикаш Категори:Немцойн механикаш Категори:Немцойн физикаш Категори:Немцойн юристаш Категори:Немцойн историкаш Категори:Немцойн дипломаташ Категори:Немцойн кхоллархой Категори:Немцойн меттан Ӏилманчаш
Ляндек
Ляндек — Польшин Силезин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Силезин воеводаллин нах беха меттигаш
Гурна-Група
Гурна-Група — Польшин Куявско-Поморскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Куявско-Поморскан воеводаллин нах беха меттигаш
Канас (муниципалитет)
Канас  — Бразилин Сан-Паулу штатера муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —.
Хьажоргаш
Категори:Сан-Паулу штатан муниципалитеташ Категори:Бразилин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Зелени Под (Каховкан кӀошт)
Зелени Под — Украинин Херсонан областан Каховкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Каховкан кӀоштан нах беха меттигаш
(9532) Абраменко
(9532) Абраменко — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Студзянки (Люблинан воеводалла)
Студзянки  — Польшин Люблинан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Люблинан воеводаллин нах беха меттигаш
Струда (Лече)
Струда — Италин Апулия регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Апулия регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Веретени
Веретени (Веретени) — Российн Федерацин Пскован областан Порхован кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Порхован кӀоштан нах беха меттигаш
Ка де Скиявино (Реджо Эмилия)
Ка де Скиявино — Италин Эмилия-Романья регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Эмилия-Романья регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
ДагӀчукуроьрен (Черкеш)
ДагӀчукуроьрен (Dağçukurören) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатолин Чанкири провинцин (ил) Черкешан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Чанкири провинцин нах беха меттигаш
Категори:Черкешан кӀоштан нах беха меттигаш
Пятницы (Ушачин кӀошт)
Пятницы (Пятніцы) — Белоруссин Витебскан областан Ушачин кӀоштара эвла.
ДагӀчукуроьрен (Черкеш)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Пятницы (Ушачин кӀошт)
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Витебскан областан нах беха меттигаш Категори:Ушачин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Зыково (Логойскан кӀошт)
Зыково (Зыкава) — Белоруссин Минскан областан Логойскан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Минскан областан нах беха меттигаш Категори:Логойскан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Поджо (Алесандрия)
Поджо — Италин Пьемонт регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Пьемонт регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Борислав (эвла)
Борислав  — Болгарин Плевенан областера эвла. Пордим йукъараллин йукъайогӀу.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Кьеза (Бреша)
Кьеза  — Италин Ломбарди регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
ЧукурбагӀ (Мут)
ЧукурбагӀ (Çukurbağ) — Туркойчоьнан Лаьттайуккъера хӀордан регионан Мерсин провинцин (ил) Мутнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Мерсин провинцин нах беха меттигаш
Категори:Мерсин провинцин микрокӀошташ
Категори:Мутнан микрокӀошташ
Категори:Мутнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
GSC2405-1439
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Кавакурта
Кавакурта — Италин Ломбарди регионера коммуна. Лаьтташ йу Лоди провинцехь.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Ломбарди йукъара гӀаланаш
Вишневи (Новоукраинкан кӀошт)
Вишневи — Украинин Кировоградан областан Новоукраинкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Новоукраинкан кӀоштан нах беха меттигаш
ГгӀанье (Севваь)
ГгӀанье (Granier) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ОвегӀнь — ГӀона — Альпаш регионехь. Коммунан департамент — Севваь.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Севваь департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Каданово (Нижни Новгородан область)
Каданово (Каданово) — Российн Федерацин Нижни Новгородан областан Балахнан кӀоштара эвла.
Курметура (Караш-Северин)
Курметура — Румынин Караш-Северин жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Караш-Северин жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Хлызино
Хлызино (Хлызино) — Российн Федерацин Вологдин областан Грязовецан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Грязовецан кӀоштан нах беха меттигаш
Алчановка
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Костанайн областан нах беха меттигаш Категори:Денисовкан кӀоштан нах беха меттигаш
Анджели (Виченца)
Анджели  — Италин Венеция регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Венеция регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
(18249) 3175 T-2
(18249) 3175 T-2 — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Истори
ДӀайиллина 1973 шеран 30 сентябрехь К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд, Том Герельс цӀе йолу Ӏилманчо Паломар обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «3175 T-2» саналган.
Глория Соса (Акамбаро)
Глория Соса — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Глория Соса лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Баффало (Канзас)
Баффало  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Канзас штатера гӀала.
Истори
Баффало гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Канзас штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Либерти (Аллегени, Пенсильвани)
Либерти  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Пенсильвани штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Пенсильвани штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Оук-Ридж (Флорида)
Оук-Ридж  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Флорида штатера нах беха меттиг, иза лоруш йу бахархойн статистикин меттиг (census-designated place, CDP) санна.
Географи
Оук-Ридж бахархойн статистикин меттиган майда —. Статистикин йекъна меттиган бакъонан статус йац.
ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Флорида штатан бахархойн статистикин меттигаш Категори:Флорида штатан нах беха меттигаш Категори:АЦШ бахархойн статистикин меттигаш
Хутор имени Тельмана
Хутор имени Тельмана (Хутор имени Тельмана) — Российн Федерацин Ставрополан мехкан Минводан кӀоштара кӀотар.
Климат
Эвла йу барамера континенталан климатан зонехь, алсама хуьлу малхбален а, малхбузен а мехаш. Климатан раж шеран дохаллехь чӀогӀа хийцало, шеран метеорологин заманаш, дукха хьолехь, рузманца ца нисло. Мехкан доккхаха долчу декъехь Ӏа доца а ду, цхьанаэшшара а дац. Уггар шийла бутт — январь. Аьхке Ставрополехь йеха йу: 140 де гергга.
Билгалдахарш
Категори:Минводан кӀоштан нах беха меттигаш
Примеро де Майо, Лос Мангос (Пуебло Вьехо)
Примеро де Майо, Лос Мангос — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Войсько (Идрия)
Войсько  — Словенин йукъараллера эвла.
Примеро де Майо, Лос Мангос (Пуебло Вьехо)
Географи
Примеро де Майо, Лос Мангос лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Войсько (Идрия)
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Примеро де Майо, Лос Мангос (Пуебло Вьехо)
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Войсько (Идрия)
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Примеро де Майо, Лос Мангос (Пуебло Вьехо)
Климат
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Войсько (Идрия)
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Светли Путь (Мордови)
Светлый Путь (Светлый Путь) — Российн Федерацин Мордовин Торбееван кӀоштара эвла.
Примеро де Майо, Лос Мангос (Пуебло Вьехо)
Истори
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Светли Путь (Мордови)
Климат
Кхузахь климат билгалйолу шен Оьрсийн акъарийн йуккъера бараман асанера физика-географин хӀоттамца, ткъа цуьнан амалехь ду хаа а луш шеран заманаш хийцайалар.
Примеро де Майо, Лос Мангос (Пуебло Вьехо)
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Назия (Приладожскан гӀалин меттиг)
Назия (Назия) — Российн Федерацин Ленинградан областан Кировскан кӀоштара эвла.
Светли Путь (Мордови)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Торбееван кӀоштан нах беха меттигаш
Назия (Приладожскан гӀалин меттиг)
Климат
Эвла йукъайогӀу хӀордан климатера континенталан дехьайолучу барамерачу климатан зонан. Цигахь барамера кӀеда Ӏа ду, барамехь йовха аьхке а йу. Климатан коьрта башхалла йу хенан хӀоттам цхьаьнаэшшара ца хилар, иза доьзна ду сих-сиха хийцалучу хӀаваан массех, уьш кхоллалучу кӀоште хьаьжжина хуьлу хӀордан, континенталан, арктикан.
Афина
Афи́на  (Αθήνα) — Желтойчоьнан нома Аттика а, номархин (префектуран) Афинан а коьрта гӀала. Иза ю пачхьалкхан экономикин а, культурин а центр.
Назия (Приладожскан гӀалин меттиг)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Афина
Билгалдахарш
Категори:Желтойчоьнан гӀаланаш
Бабарыкино (Кузнецкан кӀошт)
Бабарыкино (Бабарыкино) — Российн Федерацин Пензин областан Кузнецкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, дикка йовхачу аьхкенца, барамехь шийлачу Ӏаьнца. Кхузахь йукъара климатан сиптийн амалехь ду, цхьацца муьрашкахь дикка хаалуш климатан элементаш ловзаран амплитуда йоккха хиларца. Шеран уггар шийла бутт январь бу, ткъа уггар бовха - июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Кузнецкан кӀоштан нах беха меттигаш
Пашки (Калугин область)
Пашки (Пашки) — Российн Федерацин Калугин областан Спас-Деменскан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, дика къаьсташ шеран заманашца: барамехь довха а, тӀуьна а аьхкенца, барамера шийла хӀоьттина лайн чкъор долу Ӏаьнца.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Спас-Деменскан кӀоштан нах беха меттигаш
Онсдорф
Онсдорф — Германин Рейнланд-Пфальц латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Рейнланд-Пфальц латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Куругоьл (Сусуз)
Куругоьл (Kurugöl) — Туркойчоьнан Малхбален Анатоли регионан Карс провинцин (ил) Сусузан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Карс провинцин нах беха меттигаш
Категори:Сусузан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Караново
Караново (Караново) — Российн Федерацин Ярославлан областан Рыбинскан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Ярославлан областан Рыбинскан кӀоштан нах беха меттигаш
(9533) Алексейлеонов
(9533) Алексейлеонов — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Истори
ДӀайиллина 1981 шеран 28 сентябрехь Журавлёва Л. В. цӀе йолу Ӏилманчо ГӀирма обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1981 SA7».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Монтиньяк (ДогӀдонь)
Монтиньяк — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Коммунан департамент — ДогӀдонь.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ДогӀдонь департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Мали Утлюг (Мелитополан кӀошт)
Мали Утлюг — Украинин Запорожьен областан Мелитополан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Мелитополан кӀоштан нах беха меттигаш
Хесус Ромеро, Эль Меските (Окампо)
Хесус Ромеро, Эль Меските — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Хесус Ромеро, Эль Меските лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Первомайск (Нуриманован кӀошт)
Первомайск — Башкирийчоьнан Нуриманован кӀоштара эвла, иза Первомайски йуьртан меттиган йукъайогӀу. Бахархойн дукхалла 366 стаг (2009 шо). Поштан индекс — 452433, код ОКАТО — 80245845001.
Хьажоргаш
Категори:Нуриманован кӀоштан нах беха меттигаш
(18250) 3178 T-2
(18250) 3178 T-2 — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Истори
ДӀайиллина 1973 шеран 30 сентябрехь К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд, Том Герельс цӀе йолу Ӏилманчо Паломар обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «3178 T-2» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Кангуаретама
Кангуаретама — Бразилин Риу-Гранди-ду-Норти штатера муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —.
Хьажоргаш
Категори:Риу-Гранди-ду-Норти штатан муниципалитеташ Категори:Бразилин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Нивниця
Нивниця — Польшин Ополен воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Ополен воеводаллин нах беха меттигаш
Доьйе
Доьйе (Deuillet) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ПикагӀди регионехь. Коммунан департамент — Эна.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Францин гӀаланаш Категори:Эна департаментан коммунаш
Акчам (Абана)
Акчам (Akçam) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Кастамону провинцин (ил) Абанан кӀоштара эвла.
Билгалдахарш
Категори:Туркойчоьнан Абанан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Яновка (Шумячин кӀошт)
Яновка (Яновка) — Российн Федерацин Смоленскан областан Шумячин кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Климат барамера континенталан йу, амалехь барамера йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а ду. Ӏаьн хьалхара дакъа довха ду шолгӀачул. ХӀаваан йовхачу температуран (де-буьйсан йукъара барам) мур лаьтта 213-224 дийнахь. ГӀоролаш йоцучу муьран йукъара барам 125-148 де. Цхьацца шерашкахь хаало дикка дӀатовжар йийцинчу климатан амалех. Йочанийн шеран барам бу 645-691 мм. Кхааннах ши дакъа догӀан кепара догӀу, цхьа дакъа ло кепара хуьлу. Цхьаьна эшшара лон чкъор лаьтта декабрь болалуш, деша апрелан хьалхарчу декадехь.
Верея (Клепикин кӀошт)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йовхачу аьхкенца а, барамера шийлачу Ӏаьнца а. ГӀоронаш йоцу муьран йукъара бохалла 130-149 де ду. Кхузахь сих-сиха тӀехьара бӀаьстен а, хьалхара гуьйренан а гӀоролаш хуьлу. Эвла лаьтта тоьушйолчу йочанийн зонехь. Йочанийн шеран барам кхузахь 500 мм кхоччуш бу. ДогӀнаш аьхкенан заманехь стигал къекъаш чӀогӀа догӀу, наггахь къора а тухуш. ХӀоьттина лайн чкъор хуьлу ноябрь чекхболуш – декабрь болалуш, деша март чекхболуш – апрель болалуш. Ло лаьтта денош - 135-145 шарахь. Климатан хьолаш дика ду йуьртабахамна. Йуьззина кхочу йовхо а, тӀуналла а гуьйренан йалташна, бӀаьстенан йалташна, техникин а, докъаран культурашна.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Клепикин кӀоштан нах беха меттигаш
Арсанукаева, Малика Султановна
Малика Султановна Арсанукаева (йина 1955 шеран 7 сентябрехь, Новопавловкехь, Кызыл-Аскеран кӀоштан, Чуйн областан, ГӀиргӀазойн ССР, ССРС ) — экономикийн Ӏилманийн кандидат, юридически Ӏилманийн доктор, доцент. 2011—2016 шерашкахь — Российн Минюстан Российн бакъонан академин хьуьнарчийн бакъонийн, гражданийн а, арбитражан а процессан кафедран профессор. 2016—2017 шерашкахь — университетан гражданийн процессан а, суьдан пурстоьпийн болх тобаран кафедран профессор. Къоман нохчо, тайпана цӀонтаро.
Къуоналла
Йина 1955 шеран 7 сентябрехь ГӀиргӀазойн ССР Кызыл-Аскеран кӀоштан Новопавловка юртахь. Депортацера доьзал цӀабирзина 1957 шарахь. Маликин массо а гергара нах хьалха охьахевшира Мичуринан эвлахь (Соьлжа-гӀалин кӀошт), амма баха дӀабахара Нохч-ГӀалгӀайн АССР Невран кӀоштерчу В. И. Ленинан цӀарахчу совхозе. Совхозехь йоккха школа дӀайиллича, Малика хьалхарчу классе йахара. Оцу хенахь цуьнан 6 шо кхаьчнера. Маликин дас а, нанас а къахьийгира, цуо а, цуьнан массо а вежарш а, йишас а лакхара дешар дешийтархьама, берашка шайна луъу говзалла хоржуйтуш а. Маликин дас Султана дийнна оьла жайнаш дара цӀа, безам бохуйтура дешарна. Ишколехь йолушехь Маликас тайп-тайпанчу арахецаршкара жайнаш йаздора. Кхин а Маликас дара жайнаш йуьртан библиотекера. Цул сов, цунна литератураца гӀодора ишколера хьехархоша.
1971 шарахь цуо чекхйаьккхира ишкол, йуккъерачу дешаран аттестат делира. ДӀахӀоттаран экзаменаш Нохч-ГӀалгӀайн пачхьалкхан университетан историн факультете дӀаелира «дика» а, «тӀех дика» мах хадорца. 1976 шарахь чекхйаьккхира Нохч-ГӀалгӀайн пачхьалкхан университет, тӀех дикаллин диплом делира цунна. Университетан Ӏилманан кхеташонан бертаца Малика цхьа дуьхьал а воцуш хьажийра аспирантуре хӀотта.
Карьера
1977—1980 шерашкахь ССРС Iилманан академин Социологийн талламийн институтехь дийшира дуьхьала а йолуш Ӏалашонан аспирантурехь. 1983 ш. экономикийн Ӏилманийн Ӏилманчийн кандидат тӀегӀан диссертаци чекхйаьккхира «Прикладни социологи» говзаллехь. Цуьнан Ӏилманан куьйгалхо вара гӀараваьлла Ӏилманча, экономикийн Ӏилманийн доктор, ССРС ӀА декъашхо-корреспондент, ССРС ӀА СТИ директор волу Рябушкин Тимон Васильевич.
1986 шарахь, къовсамехь тоьлла, йолаелира болх бан Нохч-ГӀалгӀайн историн, экономикин, социологин, филологин 1ТИ лакхара белхало даржехь (хӀинца Гуманитарийн Ӏилманийн институт). Нохчийчура тӀом бахьнехь доьзалан Соьлжа-ГӀала а йитана Москвох дӀабаха бийзира.
2006 шарахь тӀех дика мах хадорца чекхйаьккхира шолгӀа лакхарчу дешаран заведени Москвохан хьаштийн кооперацин университет «Юриспруденци» говзаллехь. Оццу шарахь Москвохан пачхьалкхан юридически академин докторант хилира, тӀаккха 2010 шарахь чекхдаьккхира докторан диссертаци. Ӏилманан консультант — юридически Ӏилманийн доктор, профессор, Российн Федерацин Iилманийн Сийлахь гIуллакханча Исаев Игорь Андреевич.
Автор йу 150 сов Ӏилманан, дешаран-методикан белхийн: пачхьалхан а, бакъонийн а теорийн а, историйн а; гражданин а, арбитражан а процессийн; прикладни социологин, царна йукъахь — кхоъ монографии йу, Россехь а, дозанал арахьа а арахецна. Цуо Ӏилманан а, кхоллараллин а зӀенаш лелайо Российн Федерацин дуккха а дешаран заведенешца а, Ӏилманан центрашца а. Болх беш йу лулара пачхьалкхийн, Польшин (Варшаван университет, Люблинера Склодовской-Кюри Мариян цӀарах университет, Торунера Коперник Николаян цӀарах университет, Люблинера II Иоанн Павел цӀарах католикин университет, Жешуван университет), кхечу пачхьалкхийн а талламхошца.
2009—2017 шерашкахь болх бира Российн Минюстан Российн бакъонийн академехь (Шайолу российн пачхьалкхан юстицин университетехь) хьийхира хӀара говзаллаш: «Гражданийн процесс», «Суьдан-арбитражан белхехь бехкийн кепашйаран баланаш», «Трансдозанера банкроталла бакъонца нисйар», кхин а. . Иштта 1999—2009 шш. Москвохан хьаштийн кооперацин университетехь (Российн кооперацин университет) лакхара хьехархо, доцент, профессор йара. 2014—2015 а, 2016—2017 шш. шолгӀачу меттигехь а, Москвохан пачхьалкхан О. Е. Кутафинан цӀарахчу юридически университетехь хьоьхуш йара. Малика говзанча йу бакъонийн а, пачхьалкхан а историн областехь, гражданийн а, арбитражан а процессехь, прикладни социологехь.
Библиографи
{{Hider |title        = Библиографи |content      =
Статьяш
|hidden       = 1 }}
Дикенли (Черкеш)
Хьажоргаш
Категори:Чанкири провинцин нах беха меттигаш
Игнатово (Солигаличан кӀошт)
Климат
Эвла йу Оьрсийн акъари тӀехь, йекъна хин тогӀенаш. Кхузахь климат барамера континенталан йу, Ӏа – ло долуш, шийла, аьхке – йовха. Алссам хьоькху къилба-малхбузера мехаш.
Дикенли (Черкеш)
Хьажоргаш
Категори:Черкешан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Игнатово (Солигаличан кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Солигаличан кӀоштан нах беха меттигаш
Цадаса, Гамзат
Гамзат Цадаса́  — жӀайхойн советски поэт, драматург, гочдархо, пачхьалкхан гӀуллакхо. Дагестан АССРн Халкъан йаздархо (1934). ШолагӀчу рогӀер Сталинан совгӀатан лауреат (1951 шо). Расул Гамзатован а, Гаджи Гамзатован а да.
Биографи
Вина 1877 шеран 9 (21) августехь Цада цӀе йолу юртахь (хӀинци Дагестанан Хунзахан кӀошт) юртбахамхо доьзаллехь. Цуьнан фамили «Цадаса» маьӀан ду иза Цада юртар ву бохург. Цун 7 кхаьчча цуьнан да велла, дукха хан йалале цуьнан нана а кхелхина.
Цадасас хуьжарехь дешна. Кхаа шарахь иза вара шен юртан имам а, суьдхо а. Цхьа хан ялча цо и болх битира. Цадасас эчка некъехь а, лесосплавехь а болхбира. 1908—1917 шерашкахь цо юртбахаман болх бира. 1917—1919 шерашкахь Цадаса вара Хунзахан шарӀан декъашхо. 1921—1922 шерашкахь цо болх бина «Красные горы» цӀе йолу газетехь. Оцу газетехь цо шен хьалхара байташ арахийцира.
1923—1925 шерашкахь иза вара революцин шарӀан председатель. 1925—1932 шерашкахь цо болхбира Хунзахан райисполкомехь. 1932—1933 шерашкахь иза вара «Горец» цӀе йолу газетан редакцин секретарь. 1925 шо дуьйна Цадаса вара хийца а цалуш Хунзах районан къинхьегамхойн депутатийн Советан депутат. 1934 шо дуьйна СССР йаздархойн Советан декъашхо. Советски йаздархойн хьалхара гуламан делегат. 1934 шарахь иза хаьржира Дагестанан ЦИК депутат. 1950 шарахь иза хаьржира СССР Лакхара Советан 3-гӀа гуламан депутат а, Дагестан АССРн Лакхара Советан депутат а.
Велла 1951 шеран 11 июнехь Махачкалахь. Иза гӀалан йуккъехь дӀавоьллина (Проспект Расула Гамзатова).
Кхолларалла
1891 шарахь цо арахецна шен хьалхара байт — «Собака Алибека». Октябран революци хилчул тӀаьхьа Цадаса волавелира къинхьегамхойн керла дахар хьаьсто («Октябрь», «Слово старухи в день 8 марта», «Старое и новое», «Сталину», «К мести», «Горные вершины», «Метла адатов», кхиераш а). Цуьнан хьалхара байтин гулам «Метла адатов» арайелира 1934 шарахь. Оцу шарахь иза хержира хьлхара Дагестанан Халкъан поэт.
Гамзат Цадаса ву хаьлхара жӀайхойн байтийн, берийн туьйранийн автор. Цуьана тӀема хенан эшарш а, патриотически байтийн гулам «За Родину» а чӀогӀа яржира Дагестанехь. Цуьнан кхолларалла чӀогӀа уьра йолуш йу жӀайхойн фольклорца. Цадаса жӀайхойн матте йохара А. С. Пушкинан говзарш.
Фильмографи
Гамзат Цадасас йаздина туьйранашца йаьккхина мультфильмаш:
Оьрсийн меттан йаьккхинарш
Категори:Сценаристаш мультипликацин Категори:ШариӀатан суьдхой Категори:ССРС Йаздархойн бертан декъашхой Категори:Йаздархой-соцреалисташ Категори:«1941—1945 шерашкахь Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀамтӀехь сийлахь къахьегаран» мидал йелла нах Категори:«Кавказ ларйаран» мидал йелла нах Категори:Ленинан орден елларш Категори:Сталинан совгӀатан лауреаташ Категори:Российн драматургаш Категори:ССРС драматургаш Категори:Драматургаш абатца Категори:Адамаш абатца Категори:XX бӀешеран Российн поэташ Категори:Поэташ ССРС Категори:Поэташ абатца Категори:ДегӀастанан халкън йаздархой
Гурне-Вимяри
Гурне-Вимяри — Польшин Куявско-Поморскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Куявско-Поморскан воеводаллин нах беха меттигаш
(9534) 1981 TP
(9534) 1981 TP — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Истори
ДӀайиллина 1981 шеран 4 октябрехь Н. Томас цӀе йолу Ӏилманчо Андерсон-Меса обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1981 TP».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Кокичи
Кокичи (Кокичи) — Кировн областан Пижанкан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь йуккъерачу барамехь континентан климат йу. Оцунна бахьна ду Къилбаседа Шен Ӏапказера шила мох цхьаа дуьхьало йоцуш кхуза схьакхачарна. Цундела кхузара Ӏа чӀогӀа шила ду, аьхкенна кест-кеста шила хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: даиман Ӏаш нах бац.
Зеленый Луг (Логойскан кӀошт)
Зеленый Луг (Зялёны Луг) — Белоруссин Минскан областан Логойскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Минскан областан нах беха меттигаш
Категори:Логойскан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Преображенка (Скадовскан кӀошт)
Преображенка — Украинин Херсонан областан Скадовскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Скадовскан кӀоштан нах беха меттигаш
Рогозина (Ушачин кӀошт)
Рогозина (Рагазіна) — Белоруссин Витебскан областан Ушачин кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Витебскан областан нах беха меттигаш Категори:Ушачин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Ла Реформа (Тамиява)
Ла Реформа — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Ла Реформа лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Бохот (Болгари)
Бохот  — Болгарин Плевенан областера эвла. Плевен йукъараллин йукъайогӀу.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Болгарин нах беха меттигаш Категори:Плевенан областан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Струли (Виченца)
Струли — Италин Венеция регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Венеция регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Красково (Гаврилов Посадан кӀошт)
Красково (Красково) — Российн Федерацин Ивановн областан Гаврилов Посадан кӀоштара эвла.