cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Нохчийчоьнан истори
Нохчийн шолгӀа тӀом
30 сентябрехь российн эскаран бронетанкийн подразделенеш Ставрополан махкара а, ДегӀастанара а чуйаьхкира Нохчийчура Невран а, Шелковскан а кӀошташка. 5 октябрехь Масхадовс Нохчийчохь кхайкхийра тӀеман хьал. Ноябрь болалуш российн эскарш Нохчийчура Теркан дукъ шадерриг дӀалецира, ткъа 11 ноябрехь дӀалецира Гуьмсе. Декабре гӀоьртича федеральни ницкъаш доладеш дара Нохчийн Республикин шадолу акъарийн дакъа. 14 декабрехь российн эскарш гуобан болира Соьлжа-гӀалин, дӀалецира малхбален йист — Хьенакхаьлла, ткъа 26 декабрехь федеральни эскарш гуобира гӀалина. Соьлжа-гӀалин тӀелеташ федеральни эскарийн тӀемалойн кхоъ гуо хадо бийзира, амма 2000 шеран 6 февралехь гӀала схьайаьккхира. Столица йоьжначул тӀехьа нохчийн тӀемлойн йоккха группировка йухайелира Нохчийчура Шуьйтан кӀоште, цигахь 9 февралехь федеральни эскарша гуобира царна. 22 февралехь российн эскарш дагӀара Шуьйтан тӀелата, иза НРИ тӀеман ницкъийн йоккхачех тӀаьххьара база йара, 29 февралехь Шуьйта дӀалецира. ТӀемлойн йоккха шит оба гуон йукъара араяла аьтту белира: Гелаев Русланан тоба тӀемаца арайелира къилбаседа-малхбузан агӀора СоӀдин-кӀотарехьа (Хьалха-Мартан кӀошт), ткъа Хаттабан тоба — къилбаседа-малхбузан агӀора Улус-Кертехьа (Шуьтан кӀошт).
XX бӀаьшо чекхдолуш XXI бӀаьшо долалуш Нохчийчоьнан этнически дакъош хийцадалар
Нагахь 1959-гӀа шеран халкъдагардаран терхьаша НГӀАССР 348 343 оьрсий, 243 974 нохчий гайтахь а, амма цул тӀехьа 1970-гӀа ш. хиллачу халкъдагардаро гайтира оьрсий 366 959 стаг, ткъа нохчий 508 898 стаг хилар. Дукхахболу оьрсий НГӀАССР йуьтуш СССР-н кхечу регионашка дӀакхелхара (алсама долу дакъа Балтикайисте).
1979 шарахь 336 044 стаг оьрсий бахархой бара, ткъа нохчий хӀинцале 611 405 стаг вара, шозза гергга сов.
1989 шеран шайолу союзан халкъдагардаран жамӀашца, Нохч-ГӀалгӀайн АССРехь вехара 1 270 429 стаг, царех нохчий — 734 501, оьрсий — 293 771, гӀалгӀай — 163 762 , эрмлой — 14 824 , гӀезалой — 14 824 , ногӀий — 12 637 иштта кхин дӀа а. Нохчий сов бара массо а ала мегар долуш республикин ломан кӀошташкахь.
Соьлжа-г1алахь вехара 397 эзар стаг, царех 1989 шеран шайолу союзан халкъдагардаран терхьашца этнически декъахь деккъа оьрсийн дакъа дара 210 эзар стаг.
ШолгӀа Нохчийн тӀом болалуш республика дӀатесира 350 эзар стага. Царех цхьа дакъа йухадирзина, амма 150 эзар гергга стаг 2002 шарахь а Нохчийчоьнан арахьа висира. 1989—2002 шерашкахь 200 эзар сов оьрсий, 125 эзар сов нохчий а, гӀалгӀай а, Нохчийчохь бехачу кавказхойх 50-75 % бахархой: — гуьржий, азербайджанаш, хӀирий, гӀезалой арабевлира Нохчийчура. . Иштта дукха а, чехка а Нохчийчура араделира ДегӀастанан къаьмнаш: жӀай, акхшой, гӀумкхий, гӀазгӀумкхий, ногӀий. Амма, журналист волу Черкасов Александра дийцарехь, хала мор боллушехь, шолгӀа нохчийн тӀом болабаллалц оьрсийн мотт буьйцу бахархой алссама дӀаоьхуш бацара республикера Ӏедалан структураш а, бакъоларйаран меженаш а гӀелйаларна 1991—1994 шерашкахь сихо йира Нохчийчура оьрсийн мотт буьйцу къаьмнаш дӀаэхарна, амма хьалхара нохчийн тӀом болуш а Соьлжа-гӀала ах оьрсийн гӀала йара. 1996—1999 шерашкахь Ӏедал дохарна а, Нохчийчура Ӏедал ойххьаза къуйн структурех дӀахьарчарна цхьана агӀор, российн Ӏедална инкарлойарна, регионехь адамийн бакъонашца долу хьал дика цахиларна вукха агӀор, вайнехан доцу къаьмнаш дӀадахара республикера. 1999 шарахь болабеллачу шолгӀачу нохчийн тӀамо чекхдаьккхира нохчий боцу бахархой арататтаран процесс — тӀамах уьдура массо а, йуха нохчий бен ца багӀара. ГӀалгӀай соьлжа-гӀалахой а бацара йухаберза лууш ГӀалгӀайчохь охьахуьйшура уьш. .
2002 шарахь Нохчийчохь вехара 700 эзар гергга стаг, амма 2002 ш. халкъдагардаран жамӀашца — 1,085 млн стаг. Кхечу терхьашца 600—900 эзар вахархо вара, царех (2002 шеран Шайолу российн халкъдагардар) 40 645 бен оьрсий вацара, кхин а 5 559 оьрсий вехара ГӀалгӀайчохь. Царех, демоскоп.ру сайтан обозреватель волу Максудов Сергейн хетарехь, 40 эзар а российн эскаре кхайкхина салтий ву, инструкцино мабаххара, уьш багарбо шайн эскаран дакъош долччохь. Цул сов, 2002 шерахь халкъдагардаран болх нийса бина хиларх забар а йоцуш шеко йу, хӀунда аьлча статистика тоян гӀерташ дӀайазбора хьалха «тӀеязбина болу» дӀабахана нах а.
Кхечу агӀора 2002 шарахь тайп-тайпана къаьмнийн терахьаш шекойолуш ду, хӀунда аьлча беккъа федеральни ницкъийн тӀемагӀуллакхдийриш Нохчийчохь бара 80 эзар гергга, мадарра аьлча беккъа Нохчийчура оьрсийн терахь охьайаьккхинера 23 эзар стаг.
Мескорицы
Мескорицы (Мескорицы) — Российн Федерацин Ивановн областан Приволжскан кӀоштара эвла.
Нохчийчоьнан истори
XX бӀаьшо чекхдолуш XXI бӀаьшо долалуш Нохчийчоьнан этнически дакъош хийцадалар
2009 шарахь апрелехь «Дозушдоцчу газето» йаздора, бевддабахана оьрсий кхоьру Нохчийчу йухаберза. Нохчийчура тӀом болуш гӀишлош а, бахам а байна 11 000 вахархочун (Ӏедало бахам меттахотто безачу) исписки тӀехь, «1989 шеран халкъдагардаран терахьашца республикехь 360 эзар сов боллушехь, кӀеззиг бен бац оьрсий а, кхин къоман нах а». Газето «Москвохара Карнеги центран» Ӏилманан кхеташон декъашхо волу А. В. Малашенкос 2007 шарахь ца вешаш Кадыров Рамзана Нохчийчу оьрсий йухаберзарах лаьцна хьалха аьлла долу дешнаш даладо, тӀаьххьара шина шарахь республике йухабирзина 200 гергга оьрсийн мотт буьйцу доьзал.
Мескорицы
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Нохчийчоьнан истори
ГӀалгӀайчоьнца йолу йукъаметтиг
2012 шеран 27 августехь Нохчийчохь кхоьллира республикин комиссии ГӀалгӀайчоьнца административани доза хотто. ГӀалгӀайчоьнан Коьрто Евкуров Юнус-Бека ша, ГӀалгӀайчоьнна а, Нохчийчоьнна а йукъахь лаьтташ долу административани доза хийца, дуьхьала хилар хаийтира. Цуо йаздо шен блогехь, йукъаметтиг хийца гӀертаро «девне дуьгур ду». Соьлжа-гӀалахь бехкедира луларчу федерацин субъектан Ӏедал, къовсаме латташ цхьанааггӀора низамца шайна дӀалацар доцуш, кхин а дайшкара схьа бакъдолу нохчийн латташ дӀалацарна а.
2012 шеран 1 августехь ГӀалгӀайчохь байира КадыровгӀеран дай баьхна Хоси-Йуртан тӀелатар кечдинарш. ГӀалгӀайчоьнан Коьрто Евкуров Юнус-Бека бакъ ца бира, Галашкехь нохчийн ницкъашца леррина кечйина, операци йаран хаам.
Мескорицы
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Нохчийчоьнан истори
ГӀалгӀайчоьнца йолу йукъаметтиг
2012 шеран 4 августехь Нохчийн Республикин Коьрто Кадыров Рамзана дӀакхайкхийра, ГӀалгӀайчоьнан куьйгалхочо Евкуров Юнус-Бека бан мабеззара болх ца бо къизаллин тобанашна дуьхьал, Ӏоттарйира Евкуров «бандитийн тезеташкахула лелаш ву» аьлла.
Мескорицы
Хьажоргаш
Категори:Приволжскан кӀоштан нах беха меттигаш
Нохчийчоьнан истори
ГӀалгӀайчоьнца йолу йукъаметтиг
ГӀалгӀайчоьнан Коьрто Евкуров Юнус-Бека, Нохчийчоьнан Коьрто Кадыров Рамзана бандашна дуьхьала тоъал жигара болх ца бо аьлла хьалхуо йинчу Ӏиттаршна, жоп делира. Оцунах лаьцна 4 августехь, шота дийнахь, хаамбо «Интерфаксо». «ТӀемлойн бандашца къинхетам боцуш тӀом латтобеза, цуьндела Кадыров Рамзанан шен некъ бу, ткъа сан сайн некъ бу", — кхайкхийра Евкуровс «Интерфаксехь» . ГӀалгӀайчоьнан Корта Евкуров Юнус-Бек къинтӀеравелира Кадыров Рамзанна, цуо Евкуровс тоам боллуш къизаллашна дуьхьало ца йо бахарна. ХӀинца Сийлахь Рамадан бутт бу, Лекхачу АллахӀа вовшешна къинтӀерадовла боху
Билгалдахарш
Категори:Нохчийчоь
Мтиултубани
Мтиултубани (მთიულთუბანი) — Гуьржийчоьнан Шида-Картлин Каспин муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 48 стаг (2014 шо).
Билгалдахарш
Категори:Каспин муниципалитетан нах беха меттигаш
Гуровцы
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Хмельникан кӀоштан нах беха меттигаш
Велико Мрашево
Велико Мрашево — Словенин йукъараллера эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Ринкон де Сан Андрес (Тлаколулан)
Ринкон де Сан Андрес — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Ринкон де Сан Андрес лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Кутлу (Лидже)
Кутлу (Kutlu) — Туркойчоьнан Къилба-Малхбален Анатоли регионан Дийарбакир провинцин (ил) Лидженан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Дийарбакир провинцин нах беха меттигаш
Категори:Лидженан микрокӀошташ
Категори:Лидженан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Ла Леона (Сан Дьего де ла Унион)
Ла Леона — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Ла Леона лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Ленино (Удмурти)
Ленино (Ленино) — Российн Федерацин Удмуртин Завьялован кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь йу Самарин хан лелаш. UTC-ца хийцадалар ду +4:00. Москохан хенаца цу сахьтийн асан гуттар а хийцадалар ду +1 сахьт, MSK+1 санна Россехь къастош а йу. 2010-гӀа шо кхаччалц, областехь йара асан Самарин хан (МСК+1). 2010-2014-чу шерашкахь йара Москохан хан. 2014-чу шеран 26-чу октябряхь дуьйна регион йу йуха а кхоьллинчу кхозлагӀчу сахьтийн зонехь (МСК+1, Москохан хан + 1 сахьт, UTC+4). Маьлхан хенаца йукъара башхалла ю 30 минот тӀера областан малхбалехь, малхбузехь 48 минот тӀекхаччалц.
Хьажоргаш
Категори:Удмуртин Завьялован кӀоштан нах беха меттигаш
Обе (ГагӀ)
Обе — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БгӀетань регионехь. Коммунан департамент — ГагӀ.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ГагӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Эль Чарко, Эль Ромерал (Леон)
Эль Чарко, Эль Ромерал — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Чарко, Эль Ромерал лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Манчики
Манчики (Манчыкі) — Белоруссин Брестан областан Пружанин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Брестан областан нах беха меттигаш Категори:Пружанин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Антонев (Кутновскан повет)
Антонев  — Польшин Лодзинскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лодзинскан воеводаллин нах беха меттигаш
Лас Ломас (Чиконтепек)
Географи
Лас Ломас лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Ракловице
Ракловице — Польшин Нижнесилезин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Нижнесилезин воеводаллин нах беха меттигаш
Туркати (Виченца)
Туркати — Италин Венеция регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Интернациональни (Жамбылан область)
Интернациональни — Кхазакхстанан Жамбылан областан Меркенан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Жамбылан областан нах беха меттигаш Категори:Меркенан кӀоштан нах беха меттигаш
Черноус
Черноус (Черноус) — Кировн областан Фалёнкин кӀоштара аьчка некъан разъезд.
Климат
Кхузахь йуккъерачу барамехь континентан климат йу. Оцунна бахьна ду Къилбаседа Шен Ӏапказера шила мох цхьаа дуьхьало йоцуш кхуза схьакхачарна. Цундела кхузара Ӏа чӀогӀа шила ду, аьхкенна кест-кеста шила хуьлу.
ДегӀерли (Йуьксекова)
ДегӀерли (Değerli) — Туркойчоьнан Малхбален Анатоли регионан ХӀаккаьри провинцин (ил) Йуьксекован кӀоштара эвла.
Черноус
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
ДегӀерли (Йуьксекова)
Хьажоргаш
Категори:ХӀаккаьри провинцин нах беха меттигаш
Категори:Йуьксекован кӀоштан нах беха меттигаш
Черноус
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
ДегӀерли (Йуьксекова)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Черноус
Бахархойн дукхалла
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (100%).
Шишлово (Польша)
Шишлово — Польшин Великопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Черноус
Билгалдахарш
Категори:Кировн областан Фалёнкин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Кировн областан нах беха меттигаш
Шишлово (Польша)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Великопольскан воеводаллин нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Локалита Монаке (Бреша)
Локалита Монаке — Италин Ломбарди регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Ломбарди регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Симеоново
Симеоново — Болгарин Ямболан областера эвла. Тунджа йукъараллин йукъайогӀу.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Увальни (Приморьен мохк)
Увальное (Увальное) — Приморьен мехкан Кировскан кӀоштара эвла.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (86%), украинаш (12%).
Сенон (Мез)
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Моьз департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
HD151533
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Павлодаран область
Павлодаран область (Павлодар облысы) — Кхазакхстанан область. Бахархойн дукхалла 752 793 стаг (2014 шо).
Административан центр — гӀала Павлодар.
Билгалдахарш
Категори:Кхазакхстан
Оселок (Княгининан кӀошт)
Оселок (Оселок) — Российн Федерацин Нижни Новгородан областан Княгининан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 11 стаг (2010 шо).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Княгининан кӀоштан нах беха меттигаш
Северни (Верхни Тойман кӀошт)
Северни (Северный) — Российн Федерацин Архангельскан областан Верхни Тойман кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Верхни Тойман кӀоштан нах беха меттигаш
Ледово (Каширан кӀошт, эвла)
Ледово (Ледово) — Российн Федерацин Москохан областан Каширан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Каширан кӀоштан нах беха меттигаш
Бистра (коммуна, Алба)
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. Коммунан йукъара нах беха меттигаш.
Хьажоргаш
Категори:Румынин коммунаш Категори:Алба жудецан коммунаш
Осово (Жодинскан йуьртан меттиг)
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Минскан областан нах беха меттигаш Категори:Смолевичин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Казе Канделоро (Пескара)
Казе Канделоро — Италин Абруццо регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Абруццо регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Давутбейли (Гереде)
Давутбейли (Davutbeyli) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Болу провинцин (ил) Гереденан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Болу провинцин нах беха меттигаш
Категори:Гереденан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
NGC 2601
NGC 2601 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
2601 2601
Сан-Мигел-ди-Тайпу
Сан-Мигел-ди-Тайпу — Бразилин Параиба штатера муниципалитет.
Оймапинар (Ладик)
Хьажоргаш
Категори:Самсун провинцин нах беха меттигаш
Сан-Мигел-ди-Тайпу
Географи
Муниципалитетан майда —.
Хьажоргаш
Категори:Параиба штатан муниципалитеташ Категори:Бразилин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Оймапинар (Ладик)
Хьажоргаш
Категори:Самсун провинцин микрокӀошташ
Категори:Ладикнан микрокӀошташ
Категори:Ладикнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Верещагинан кӀошт
Верещагинан кӀошт (Верещагинский район) — Пермийн мехкан муниципалан кӀошт.
Административан центр — Верещагино.
Билгалдахарш
Категори:Пермийн мохк Категори:Российн кӀошташ
Керивилл (Флорида)
Керивилл  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Флорида штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Флорида штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Буча (гӀала)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Бучан кӀоштан нах беха меттигаш
Ладенбург
Ладенбург (Ladenburg) — Германин Баден-Вуьртемберг латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Баден-Вуьртемберг латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Фритч (Техас)
Фритч  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Техас штатера гӀала.
Истори
Фритч гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Техас штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Быково (Калязинан кӀошт)
Быково (Быково) — Российн Федерацин Тверан областан Калязинан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Семенова Гора
Семенова Гора (Семенова Гора) — Российн Федерацин Вологдин областан Нюксеницан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Нюксеницан кӀоштан нах беха меттигаш
Хильден
Хильден — Германин Къилбаседа Рейн-Вестфали латтана йукъара коммуна.
Пьетра Скрита (Потенца)
Пьетра Скрита — Италин Базиликата регионан  коммунера эвла.
Хильден
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Пьетра Скрита (Потенца)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Хильден
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Къилбаседа Рейн-Вестфали латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Пьетра Скрита (Потенца)
Литература
Категори:Базиликата регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Лавровка (Кировоградан область)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Кропивницкан кӀоштан нах беха меттигаш
Бефи (Л'Аквила)
Бефи  — Италин Абруццо регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Абруццо регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
ГӀалгӀайн Википеди
Хьажоргаш
Категори:Википедийн дакъош
Олариу
Олариу — Румынин Клуж жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Клуж жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Мулла (Лидже)
Мулла (Mulla) — Туркойчоьнан Къилба-Малхбален Анатоли регионан Дийарбакир провинцин (ил) Лидженан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Дийарбакир провинцин нах беха меттигаш
Категори:Дийарбакир провинцин микрокӀошташ
Категори:Лидженан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Миловка (Ивановн область)
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Приволжскан кӀоштан нах беха меттигаш
Александровка (Мучкапскан кӀошт)
Александровка (Александровка) — Российн Федерацин Тамбовн областан Мучкапскан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Ӏаламан а, ландшафтийн а амалаш йоьзна йу цуьнан географин хьолах – эвла лаьтта Оьрсийн акъарин йуккъехь, цунна тӀиера акъарин муьлххачу дозане эзар километр йу. Алсама хуьлу долу континенталан барамера хӀаваъ, Эвла хӀордашна гена латтарех доьзна ду. Цуо областан климат барамера континенталан йо. Окан-Донан акъари тӀехь климат алсама континенталан йу, уллорчу гунаш тӀехьчулла. Эвла лаьтта кӀеззиг къилбаседехьа Сибрехан а, Азорийн а максимумашна йуккъехь долчу лакхарчу Ӏаткъаман дукъал, цундела бу кхузахь луларчу Владимирехь йа Рязанехьчул алсама, гӀийлачу мехца, бекхна хенан хӀоттам. Оцун тӀе мехаш дукхах дерг къилбан а, къилба-малхбален а ду, бӀаьста а, Ӏай а муххале а. оцу агӀора хьокху аьхка а, бӀаьста а йокъаллин мехаш, ткъа Ӏай – дарц.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Мучкапскан кӀоштан нах беха меттигаш
Прокшино (Ярославлан кӀошт)
Прокшино (Прокшино) — Российн Федерацин Ярославлан областан Ярославлан кӀоштара эвла.
Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Ярославлан областан Ярославлан кӀоштан нах беха меттигаш
Теличино (Пскован область)
Теличино (Теличино) — Российн Федерацин Пскован областан Пушкински Горин кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Пушкински Горин кӀоштан нах беха меттигаш
ОбуьссагӀг
ОбуьссагӀг — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БгӀетань регионехь. Коммунан департамент — ГагӀ.
СенонкугӀ-ле-Можуи
СенонкугӀ-ле-Можуи — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — Моьз.
ОбуьссагӀг
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ГагӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
СенонкугӀ-ле-Можуи
Географи
.
Велико Тине
Велико Тине — Словенин йукъараллера эвла.
СенонкугӀ-ле-Можуи
Билгалдахарш
Категори:Моьз департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Велико Тине
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Ситово (Ямболан область)
Ситово  — Болгарин Ямболан областера эвла. Болярово йукъараллин йукъайогӀу.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Болгарин нах беха меттигаш Категори:Ямболан областан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Ниаби
Ниаби (ნიაბი) — Гуьржийчоьнан Шида-Картлин Каспин муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 225 стаг (2014 шо).
Билгалдахарш
Категори:Каспин муниципалитетан нах беха меттигаш
Сан-Мигел-ду-Алейшу
Сан-Мигел-ду-Алейшу — Бразилин Сержипи штатера муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —.
Хьажоргаш
Категори:Сержипи штатан муниципалитеташ Категори:Бразилин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Веветекпан (Косаутлан де Карвахал)
Веветекпан — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Веветекпан лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
NGC 2602
NGC 2602 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
2602 2602
Антонев (Пабьяницкан повет)
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лодзинскан воеводаллин нах беха меттигаш
HD151560
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Демирконак (Йуьксекова)
Демирконак (Demirkonak) — Туркойчоьнан Малхбален Анатоли регионан ХӀаккаьри провинцин (ил) Йуьксекован кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:ХӀаккаьри провинцин нах беха меттигаш
Категори:Йуьксекован кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Ринкон де Соса (Сантияго Тустла)
Ринкон де Соса — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Шкарадово
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Великопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
Локалита Монгатино (Лоди)
Локалита Монгатино — Италин Ломбарди регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Ломбарди регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Осово (Плиски сельсовет, Смолевичин кӀошт)
Осово (Восава) — Белоруссин Минскан областан Смолевичин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Минскан областан нах беха меттигаш
Категори:Смолевичин кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Демирджисопран (Гереде)
Демирджисопран (Demircisopran) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Болу провинцин (ил) Гереденан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Болу провинцин нах беха меттигаш
Категори:Гереденан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Туркети (Верона)
Туркети — Италин Венеция регионан  коммунера эвла.
Казе Кандиото (Тревизо)
Казе Кандиото — Италин Венеция регионан  коммунера эвла.
Туркети (Верона)
Литература
Категори:Венеция регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Казе Кандиото (Тревизо)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Венеция регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Эль Дураснильо (Тлалтетела)
Эль Дураснильо — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Дураснильо лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Истори
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Лар (Шварцвальд)
Лар (Lahr/Schwarzwald) — Германин Баден-Вуьртемберг латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Брвильно (гмина Стара Била)
Брвильно  — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Мазовин воеводаллин нах беха меттигаш
Интумак (Бухар-Жыраунан кӀошт)
Интумак — Кхазакхстанан Карагандан областан Бухар-Жыраунан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Карагандан областан нах беха меттигаш Категори:Бухар-Жыраунан кӀоштан нах беха меттигаш
Фриер (Техас)
Фриер  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Техас штатера гӀала.
Истори
Фриер гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Техас штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Ледовские Выселки
Ледовские Выселки (Ледовские Выселки) — Российн Федерацин Москохан областан Каширан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Каширан кӀоштан нах беха меттигаш
Ударни (Приморьен мохк)
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (100%).
Билгалдахарш
Категори:Дальнереченскан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Приморьен мехкан нах беха меттигаш
Бистра (коммуна, Марамуреш)
Бистра — Румынин Марамурешу жудецан йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. Коммунан йукъара нах беха меттигаш.
Хьажоргаш
Категори:Румынин коммунаш Категори:Марамурешу жудецан коммунаш
Белалькасар, Себастьян де
Себастья́н де Белалька́сар (Sebastián de Belalcázar; бакъ фамили Мойано; вина 1480 шо гергга долуш, —1550,, Колумби) — аделантадо титул йолу испанхойн конкистадор, гӀараваьлла Эквадор, Никарагуа, Колумбин къилба-малхбузе йаккхарца. Гуаякиль (Эквадор) а, Попаян (Колумби) а шахьарш йехкина. Мифийн Эльдорадо лаха хьалхара экспедици кечйина.
Биографи
Кордова провинцера Белалькасар эвлахь жӀаратоьхна. Белалькасар Керлачу Дуьнена кхачаран хан билгал ца йаьккхина. 1519 шарахь дуьйна иза гӀуллакхехь Педрариас Давила хьаькам волуш, ткъа 1524 шарахь йаьккхира Никарагуа. Кхечу конкистадорашца дов даьлла, 1531 шарахь иза хӀордаца гӀоьнна вахара Франсиско Писаррон, тӀаккха дӀакхийтира цуьнан эскарх Перун бердашца.
Белалькасаран тӀедиллинера хӀокху заманан Эквадоран инкийн къилбаседа мохк баккхар. Инкийн тхьамда вохийна, Белалькасара 1534 шеран 6 декабрехь йаьккхира индахойн чӀагӀо Кито. «Дешин шахьар» Эльдорадо лоьхуш къилбаседехьа оьхуш, конкистадора кхайкхийра испанин тажан мохк бу аьлла Магдалена эркан тогӀи, цигахь кхийтира хьалха къилбаседехьара чувеина Хименес де Кесада. Паччахьо конкистадорийн латташна дозанаш тоьхча, Белалькасаран тоам бан дийзира Попаян коьрта шахьар йолчу провинцин урхаллех.
Белалькасаран дахаран тӀаьххьара итт шерашкахь сингаттам баллийра конкистадорашца долчу керла девнаша. Цуьнан эскарш дакъа лецира Перухь коьртера меттиг къуьйсу Писаррон а, Альмагрон девнехь. 1547 шарахь Белалькасаре гӀо доьху Педро де ла Гаскас (керла губернаторо), гӀаьттинчу Гонсало Писаррон дуьхьала. Белалькасарца араваьлла Попаян шахьрара историк Сьеса де Леон.
1546 шарахь Белалькасара виеран кхел йина луларчу провинцин урхалчина, иза бахьнехь испанхойн суьдо виеран кхел кхайкхийна цунна. Иза гӀертара паччахьан хьалха и кхел къовса, амма велира Картахенехь Европе новкъа валале. ДӀавоьллира йоккха кеп хӀотторца.
Хьажоргаш
Категори:Конкистадораш Категори:Колумбин истори Категори:Эквадоран истори Категори:ГІаланаш йехкинарш Категори:Къилба Америкин талламчаш Категори:Виеран кхел кхайкхинарш
Слотино (Нижни Новгородан область)
Слотино (Слотино) — Российн Федерацин Нижни Новгородан областан Княгининан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 16 стаг (2010 шо).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Княгининан кӀоштан нах беха меттигаш
Лесни (Луховицин кӀошт)
Лесни (Лесное) — Российн Федерацин Москохан областан Луховицин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Ла Леона (Сан Луис де ла Паз)
Географи
Ла Леона лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Селивановски (Верхни Тойман кӀошт)
Селивановски (Селивановская) — Российн Федерацин Архангельскан областан Верхни Тойман кӀоштара дӀатесна эвла.
Хьажоргаш
Категори:Верхни Тойман кӀоштан нах беха меттигаш
Нова Глина
Нова Глина (Nová Hlína) — Чехин Къилба Чехин мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Гнатовка (Киеван область)
Гнатовка — Украинин Киеван областан Киево-Святошинскан кӀоштара эвла.
Нова Глина
Демографи
Бахархойн динамика:
Гнатовка (Киеван область)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Нова Глина
Литература
Категори:Къилба Чехин мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Гнатовка (Киеван область)
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Киево-Святошинскан кӀоштан нах беха меттигаш
Салур (Ладик)
Салур (Salur) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Самсун провинцин (ил) Ладикнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Самсун провинцин нах беха меттигаш
Категори:Самсун провинцин микрокӀошташ
Категори:Ладикнан микрокӀошташ
Категори:Ладикнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Клауд-Лейк (Флорида)
Клауд-Лейк  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Флорида штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Флорида штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Пьетра Форчела
Пьетра Форчела — Италин Сицилия регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Сицилия регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Мурадийе (Лидже)
Мурадийе (Muradiye) — Туркойчоьнан Къилба-Малхбален Анатоли регионан Дийарбакир провинцин (ил) Лидженан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Дийарбакир провинцин нах беха меттигаш
Категори:Дийарбакир провинцин микрокӀошташ
Категори:Лидженан микрокӀошташ
Категори:Лидженан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Эль Чаркон (Мануел Добладо)
Эль Чаркон — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Скалица (Болгари)
Скалица  — Болгарин Ямболан областера эвла. Тунджа йукъараллин йукъайогӀу.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Болгарин нах беха меттигаш Категори:Ямболан областан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Сент-Аман-суьгӀ-ОгӀнен
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Моьз департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Лас Ломас (Чинамека)
Лас Ломас — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Лас Ломас лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Лебединка (Кировоградан область)
Лебединка — Украинин Кировоградан областан Голованевскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Голованевскан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Ожак (ГагӀ)
Ожак — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БгӀетань регионехь. Коммунан департамент — ГагӀ.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ГагӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Васюсино
Васюсино (Васюсино) — Российн Федерацин Тверан областан Калязинан кӀоштара эвла.
Велико Требелево
Велико Требелево — Словенин йукъараллера эвла.
Васюсино
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Велико Требелево
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Васюсино
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.