cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Левково (Калугин область)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Сухиничин кӀоштан нах беха меттигаш
Козоногово
Козоногово (Козоногово) — Российн Федерацин Пскован областан Порхован кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Порхован кӀоштан нах беха меттигаш
Дубоцки
Дубоцки (Дубоцкое) — Российн Федерацин Тверан областан Жарковскан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Жарковскан кӀоштан нах беха меттигаш
(18589) 1997 YL10
(18589) 1997 YL10 — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Истори
ДӀайиллина 1997 шеран 28 декабрехь Т. Кобаяси цӀе йолу Ӏилманчо Оидзуми обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1997 YL10» саналган.
Долнослав
Долнослав — Болгарин Пловдиван областера эвла. Асеновград йукъараллин йукъайогӀу.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Болгарин нах беха меттигаш Категори:Пловдиван областан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Игнатково (Волоколамскан кӀошт)
Игнатково (Игнатково) — Российн Федерацин Москохан областан Волоколамскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Волоколамскан кӀоштан нах беха меттигаш
Сариайдин (Силифке)
Сариайдин (Sarıaydın) — Туркойчоьнан Лаьттайуккъера хӀордан регионан Мерсин провинцин (ил) Силифкенан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Мерсин провинцин нах беха меттигаш
Категори:Мерсин провинцин микрокӀошташ
Категори:Силифкенан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Псари (Бендзинскан повет)
Псари  — Польшин Силезин воеводаллин  гминера эвла.
Жерники (Жнинскан повет)
Жерники  — Польшин Куявско-Поморскан воеводаллин  гминера эвла.
Псари (Бендзинскан повет)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Силезин воеводаллин нах беха меттигаш
Жерники (Жнинскан повет)
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Куявско-Поморскан воеводаллин нах беха меттигаш
Рихнув (Ополен воеводалла)
Рихнув  — Польшин Ополен воеводаллин  гминера эвла.
Грунь (Ахтыркан кӀошт)
Грунь — Украинин Сумин областан Ахтыркан кӀоштара эвла.
Рихнув (Ополен воеводалла)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Грунь (Ахтыркан кӀошт)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Рихнув (Ополен воеводалла)
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Ополен воеводаллин нах беха меттигаш
Грунь (Ахтыркан кӀошт)
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Ахтыркан кӀоштан нах беха меттигаш
Петросян, Евгений Ваганович
Петрося́н Евге́ний Вага́нович (бакъ йолу фамили — Петрося́нц; вина 1945 шеран 16 сентябрехь, ССРС, Азербайджанийн ССР, Бакохахь) — советийн а, российн а эстрадин артист, йаздархо- а, телехьалхелелориг; РСФСР халкъан артист (1991).
Хьалхара шераш
Категори:ГИТИСан эстрадан говзаллин факультетехь дешнарш Категори:Конферансье Категори:Хьалхара каналан телехьалхелелориш Категори:«Росси-1» каналан телехьалхелелориш Категори:Харц цӀерашца бевза забарчаш Категори:Машанан фольклорера адамаш Категори:Москонцертан артисташ *
(9779) 1994 RA11
Истори
ДӀайиллина 1994 шеран 1 сентябрехь С. Уэда, Х. Канэда цӀе йолу Ӏилманчо Кусиро обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1994 RA11».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
ИгӀдеджик (Шаркишла)
ИгӀдеджик (İğdecik) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатоли регионан Сивас провинцин (ил) Шаркишланан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Сивас провинцин нах беха меттигаш
Категори:Шаркишланан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Катас-Алтас
Катас-Алтас — Бразилин Минас-Жерайс штатера муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —.
Хьажоргаш
Категори:Минас-Жерайс штатан муниципалитеташ Категори:Бразилин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Григорово (Кадуйн кӀошт)
Григорово (Григорово) — Российн Федерацин Вологдин областан Кадуйн кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Кадуйн кӀоштан нах беха меттигаш
Залесни (Ставрополан мохк)
Залесни (Залесный) — Российн Федерацин Ставрополан мехкан Ипатован кӀоштара эвла.
Климат
Эвла йу барамера континенталан климатан зонехь, алсама хуьлу малхбален а, малхбузен а мехаш. Климатан раж шеран дохаллехь чӀогӀа хийцало, шеран метеорологин заманаш, дукха хьолехь, рузманца ца нисло. Мехкан доккхаха долчу декъехь Ӏа доца а ду, цхьанаэшшара а дац. Уггар шийла бутт — январь. Аьхке Ставрополехь йеха йу: 140 де гергга.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Ипатован кӀоштан нах беха меттигаш
Родерсхаузен
Родерсхаузен — Германин Рейнланд-Пфальц латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Рейнланд-Пфальц латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Лесни Глубоке
Лесни Глубоке (Lesní Hluboké) — Чехин Къилба Морави мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Къилба Морави мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Ляски (Турецкан повет)
Ляски  — Польшин Великопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Великопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
Лелесе
Лелесе — Румынин Хунедоара жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Хунедоара жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Ноксвилл (Пенсильвани)
Ноксвилл  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Пенсильвани штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Хьажоргаш
Категори:Пенсильвани штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Гробелно (Шентюр)
Гробелно  — Словенин йукъараллера эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
GSC3157-1203
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Тшешковице
Тшешковице — Польшин Люблинан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Люблинан воеводаллин нах беха меттигаш
Чарко Ларго (Тариморо)
Чарко Ларго — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Талачево
Талачево — Башкирийчоьнан Стерлитамакан кӀоштара эвла, иза Буриказгановски йуьртан меттиган йукъайогӀу. Бахархойн дукхалла 970 стаг (2009 шо). Поштан индекс — 453136, код ОКАТО — 80249828004.
Демографи
Бахархойн дукхаллин динамика:
Хьажоргаш
Категори:Стерлитамакан кӀоштан нах беха меттигаш
Стайки (Каменскан йуьртан меттиг)
Стайки (Стайкі) — Белоруссин Минскан областан Логойскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Минскан областан нах беха меттигаш
Категори:Логойскан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Сен-ФгӀон-ла-ГӀивьегӀ
Сен-ФгӀон-ла-ГӀивьегӀ — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Коммунан департамент — ДогӀдонь.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ДогӀдонь департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
ФгӀонтене
ФгӀонтене (Frontenex) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ОвегӀнь — ГӀона — Альпаш регионехь. Коммунан департамент — Севваь.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Севваь департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
(18590) 1997 YO10
(18590) 1997 YO10 — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Истори
ДӀайиллина 1997 шеран 28 декабрехь Т. Кобаяси цӀе йолу Ӏилманчо Оидзуми обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1997 YO10» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Апела (Маса-Карара)
Апела  — Италин Тоскана регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Тоскана регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Счифра Масерия де Стефано (Потенца)
Счифра Масерия де Стефано — Италин Базиликата регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Ка д'Орзини (Реджо Эмилия)
Ка д'Орзини — Италин Эмилия-Романья регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Эмилия-Романья регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Запружаны (Чашникин кӀошт)
Запруженный (Запружаны) — Белоруссин Витебскан областан Чашникин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Витебскан областан нах беха меттигаш Категори:Чашникин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
(9780) Bandersnatch
(9780) Bandersnatch — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Маньи-ла-Фос
Маньи-ла-Фос (Magny-la-Fosse) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ПикагӀди регионехь. Коммунан департамент — Эна.
(9780) Bandersnatch
Истори
ДӀайиллина 1994 шеран 25 сентябрехь Ё. Симидзу, Т. Урата цӀе йолу Ӏилманчо Нати-Кацуура обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1994 SB».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Маньи-ла-Фос
Билгалдахарш
Категори:Францин гӀаланаш Категори:Эна департаментан коммунаш
Моксоб
Моксоб — ДегӀастанан Хаси-Эвлан кӀоштара эвла йу.
Иза йу Моксобан йуьртан меттиган административан центр.
Нови Драчева
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+5.
Хьажоргаш
Категори:Пермийн мехкан Осан кӀоштан нах беха меттигаш
Лесной (Богородскан кӀошт)
Лесной (Лесной) — Российн Федерацин Нижни Новгородан областан Богородскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан.
Мартьяновски (Ярославлан область)
Мартьяновски (Мартьяновское) — Российн Федерацин Ярославлан областан Рыбинскан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.
Лесной (Богородскан кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Мартьяновски (Ярославлан область)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Ярославлан областан Рыбинскан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Лесной (Богородскан кӀошт)
Билгалдахарш
Категори:Нижни Новгородан областан Богородскан кӀоштан нах беха меттигаш
Домлян
Домлян — Болгарин Пловдиван областера эвла. Карлово йукъараллин йукъайогӀу.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Зоряни (Ровнан область)
Зоряни — Украинин Ровнан областан Дубнон кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Дубнон кӀоштан нах беха меттигаш
Асусай
Асусай — Кхазакхстанан Малхбален-Кхазакхстанан областан Тарбагатайнан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Малхбален-Кхазакхстанан областан нах беха меттигаш Категори:Тарбагатайнан кӀоштан нах беха меттигаш
Хуан Майо (Минатитлан)
Хуан Майо — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Хуан Майо лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Октябрь (Кораблинан кӀошт)
Октябрь (Октябрь) — Российн Федерацин Рязанан областан Кораблинан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йовхачу аьхкенца а, барамера шийлачу Ӏаьнца а. ГӀоронаш йоцу муьран йукъара бохалла 130-149 де ду. Кхузахь сих-сиха тӀехьара бӀаьстен а, хьалхара гуьйренан а гӀоролаш хуьлу. Эвла лаьтта тоьушйолчу йочанийн зонехь. Йочанийн шеран барам кхузахь 500 мм кхоччуш бу. ДогӀнаш аьхкенан заманехь стигал къекъаш чӀогӀа догӀу, наггахь къора а тухуш. ХӀоьттина лайн чкъор хуьлу ноябрь чекхболуш – декабрь болалуш, деша март чекхболуш – апрель болалуш. Ло лаьтта денош - 135-145 шарахь. Климатан хьолаш дика ду йуьртабахамна. Йуьззина кхочу йовхо а, тӀуналла а гуьйренан йалташна, бӀаьстенан йалташна, техникин а, докъаран культурашна.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Кораблинан кӀоштан нах беха меттигаш
Кямпето (Торино)
Кямпето  — Италин Пьемонт регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Пьемонт регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Вахруши (Слободскойн кӀошт)
Вахруши (Вахруши) — Кировн областан Слободскойн кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь йуккъерачу барамехь континентан климат йу. Оцунна бахьна ду Къилбаседа Шен Ӏапказера шила мох цхьаа дуьхьало йоцуш кхуза схьакхачарна. Цундела кхузара Ӏа чӀогӀа шила ду, аьхкенна кест-кеста шила хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (99%).
Позио - Чантел (Торино)
Позио - Чантел — Италин Пьемонт регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Пьемонт регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Яковлево (Солигаличан кӀошт)
Яковлево (Яковлево) — Российн Федерацин Костромин областан Солигаличан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла йу Оьрсийн акъари тӀехь, йекъна хин тогӀенаш. Кхузахь климат барамера континенталан йу, Ӏа – ло долуш, шийла, аьхке – йовха. Алссам хьоькху къилба-малхбузера мехаш.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Эль Агвакате (Зиватанехо де Азуета)
Эль Агвакате — Мексикин Герреро штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Яковлево (Солигаличан кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Солигаличан кӀоштан нах беха меттигаш
Эль Агвакате (Зиватанехо де Азуета)
Географи
Эль Агвакате лаьтташ йу Мексикин къилба-малхбузехьара декъехь, Мехико гӀалин къилбехьа.
Жерники (Иновроцлавскан повет)
Жерники  — Польшин Куявско-Поморскан воеводаллин  гминера эвла.
Эль Агвакате (Зиватанехо де Азуета)
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 21,9 °C.
Жерники (Иновроцлавскан повет)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Куявско-Поморскан воеводаллин нах беха меттигаш
Эль Агвакате (Зиватанехо де Азуета)
Истори
1849 шеран 27 октябрехь дуьйна Герреро штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Герреро штатан нах беха меттигаш
Березовка (Кропивницкан кӀошт)
Березовка — Украинин Кировоградан областан Кропивницкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Кропивницкан кӀоштан нах беха меттигаш
Конгурджа (Саваштепе)
Конгурджа (Kongurca) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан Баликесир провинцин (ил) Саваштепенан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Баликесир провинцин нах беха меттигаш
Категори:Баликесир провинцин микрокӀошташ
Категори:Саваштепенан микрокӀошташ
Категори:Саваштепенан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
(18591) 1997 YT11
(18591) 1997 YT11 — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Истори
ДӀайиллина 1997 шеран 30 декабрехь Т. Кобаяси цӀе йолу Ӏилманчо Оидзуми обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1997 YT11» саналган.
Катас-Алтас-да-Норуэга
Катас-Алтас-да-Норуэга — Бразилин Минас-Жерайс штатера муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —.
Козьян
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Порхован кӀоштан нах беха меттигаш
Катас-Алтас-да-Норуэга
Хьажоргаш
Категори:Минас-Жерайс штатан муниципалитеташ Категори:Бразилин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Бабцыно (Заволжскан кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Ивановн областан Заволжскан кӀоштан нах беха меттигаш
ИгӀделиоьрен (Шаркишла)
ИгӀделиоьрен (İğdeliören) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатоли регионан Сивас провинцин (ил) Шаркишланан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Сивас провинцин нах беха меттигаш
Категори:Шаркишланан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Иевлево (Клинан кӀошт)
Иевлево (Иевлево) — Российн Федерацин Москохан областан Клинан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Клинан кӀоштан нах беха меттигаш
Дикмели (Чилимли)
Дикмели (Dikmeli) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Дуьздже провинцин (ил) Чилимлинан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Дуьздже провинцин нах беха меттигаш
Категори:Чилимлинан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Ла Сеиба (Акаюкан)
Ла Сеиба — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Ла Сеиба лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Маркс, Карл
Карл Генрих Маркс (Karl Heinrich Marx; 1818 шеран 5 май, Трир — 1883 шеран 14 март, Лондон) — немцойн философ, социолог, экономист, йаздархо, политикин журналист, йукъараллин гӀуллакххо. Цуьна белхаш кхоьллира философехь диалектикан а, историн а материализм, экономикехь — тӀекхета механ теори, политикехь — классийн къиссаман теори. Оцу хьажамах хилира коммунизман а, социализман а идеологин бух. Цунна цӀе тиллира «марксизм». Иза ву «Коммунистан партин манифестан» а, (дуьххьара арахецна 1848 шарахь), «Капиталан» а (1867 шо) автор. Цхьаболу цуьна белхаш йазбина бу Фридрих Энгельсца цхьана.
Жималла
Карл Маркс вара кхозлугӀа бера Трирехь Ӏаш волу Генрих Маркс цӀе йолу жуьгтех ваьлла адвокатан. Иза вина цӀен адрес дара: Трир, Брюккергассе/Brückergasse, 664 (хӀинца Brückenstraße, 10. Тахана цигахь музей ю). 1819 шеран 15 октябрехь цера доьзулла Симеонштрассе/Simeonstraße, 8 адрес долу керла цӀеночу дахара. Тахана цигахь меморилан экъа йиллина йу.
Цьунан нана йара Генриетта Маркс, маре йахале Прессбург (я Пресборк, Henrietta Pressburg, Henrietta Presborck). Иза йара Нимвеген цӀе йолу гӀалера (тахана Неймеген, Нидерландаш).
1817 шарахь Карл Марксан дас протестантизм тӀелецира шен суьдхон хьехамчан даржах ца валархьам.
1830—1835 шерашкахь Карл оьхура Трирехь йолу Фридрих-Вильгельман гимнази (Friedrich-Wilhelm-Gymnasium (FWG)). Цо иза чекхйаьккхира 17 шо кхаьчча волуш хенахь.
1836 шарахь цо мах бира Женни фон Вестфаленц (Jenny von Westphalen). Иза йара 1814 шарахь йина. ТӀаьхьо иза цуьнан зуда хилира. Женни йара Карлан Софи цӀе йолу йоккха йишан доттагӀ.
1849 шо кхачале
Маркс цу хенахь гегельянец-идеалист вара. Берлинехь иза дъакхитира младогегельянцийн тобанех (цу йуккъехь бара Бруно Бауэр а, кхибераш а). Уьш бара Гегелин философех революцин жамӀаш йан гӀерташ.
Университет чекхйакхча Маркс Бонне дӀавахара цигахь профессор хила гӀерташ. Иза вара Бауэрца цхьана Боннан университетехь философи хьеха а, Людвиг Фейербахца цхьана журнал арахеца а, керста исбаьхьаллех лаьцна болх йазба а лууш. Амма Ӏедалан реакционни политика бахьнехь Марксас Ӏилма дита дизира. Цу хенахь аьрру гегельянцашца уьйра йолу Рейнан буржуазин цхьаболу векалаш Кёльнехь кхоьллира оппозицин газета «Rheinische Zeitung». Иза арадала доладелира 1842 шеран 1 январехь.
1842—1843 шерашкахь Карл Маркс вара оцу газетан журналист а, редактор а. Хьалха Марксас цензура дӀайакха йеза аьлла вист хилира, тӀаккха волавелира Ӏедалан критика йан. Цуьнан дукха статьяш йа ара ца йалитира, йа чӀогӀа хийцира.
1843 шарахь Маркс шен статьяшкахь нисса дӀабахар революци а йина Пруссин монархи дӀа а йаьккхина, цуьнан метте демократи хӀоттае. Ӏедалан иза кӀординера. 1843 шарахь газета дӀакъойлира. Цул хьалха Маркс редакторан болх бита дийзира, амма и дӀавелча газета кӀелхьара ца делира. Ша газетехь болх беш Маркс кхийтира шен политикин экономи ца хаьи. Цундела шен журналистан болх бешшехь иза политэкономи Ӏамо волавелира.
Маркс дагахь вара Крёйцнахехь Арнольд Ругеца цхьане журнал арахеца. Оцу журналан коьрта Ӏалашо йара немцойн а, французийн а демократаш вовшахтохар. Уьш бара журнал Парижехь арахеца лууш.
Пруссин Ӏедал гӀортира Маркс эца, цунна болх белла. Амма иза реза ца хилира. 1843 шеран октябрехь Маркс шен доьзалца Париже дӀавахара. Цигахь Марксан Генрих Гейне а, Фридрих Энгельс а бевзира. Фридрих Энгельсца Марксас ша валлалц доттагӀалла а лелира, цуьнца цхьане болх а бира. Энгельсас хьажийра Марксан тидам белхан классан хьалтӀе.
Парижехь Маркс болх бан волавелира белхалойн организацишца а, французийн а, немцойн а эмигранташца а. Цигахь цунна вевзира Пьер Жозеф Прудон а, оьрсийн эмигранташ Михаил Александрович Бакунин а, Василий Петрович Боткин а. Цунна бевзира дукха французийн а, кхоьчу пачхьалкхашийн а Парижехь Ӏаш болу революционераш.
Сен-ФгӀон-суьгӀ-Низонн
Сен-ФгӀон-суьгӀ-Низонн — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Коммунан департамент — ДогӀдонь.
Маркс, Карл
1849 шо кхачале
1845 шарахь Маркс Ӏедало Парижера аравеккхира. ТӀаккха иза Брюсселе дӀавахара. ТӀаьхьа цига Энгельс а веара. Брюсселехь Марксас а, Энгельсас йазбира болх «Немцойн идеологи». Цигахь цара дицира Гегелин а, младогегельянцин а идейш харц хилар.
Сен-ФгӀон-суьгӀ-Низонн
Географи
.
Маркс, Карл
1849 шо кхачале
1847 шарахь Маркс а, Энгельс а халкъашна йуккъера «Нийсачера союз» цӀе йолу къайлаха пропагандан йукъараллин йукъабахара (цунна тӀаьхьа «Коммунистий союз» хилира). И йукъаралла йара немцойн эмигранташ кхоьллина. Оцу йукъараллос тӀедиллар кхочуш деш, цара хӀоттийра коммунистийн организацин программа — гӀарйалла «Коммунистан партин манифест». Иза арахийцира Лондонехь 1848 шеран 21 февралехь.
Сен-ФгӀон-суьгӀ-Низонн
Билгалдахарш
Категори:ДогӀдонь департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Маркс, Карл
1849 шо кхачале
1848 шарахь февралин революци йолаелча Маркс Бельгера аравеккхира. Иза Париже йухавеара. 1848—1849 шерашкахь Германехь революци йолаелча иза Кёльне дӀавахара. Цигахь цо арахеца доладира доккха хӀора дийнахь арадолуш долу революцин газета «Neue Rheinische Zeitung». Оцу газетан хаьлхара номер арайелира 1848 шеран 1 июнехь. Редакцин йукъабахара Карл Маркс — коьрта редактор, Генрих Бюргерс, Эрнст Дронке, Фридрих Энгельс, Георг Веерт, Фердинанд Вольф, Вильгельм Вольф — редактораш. «Neue Rheinische Zeitung» газетас лора Германехь а, Европехь а болучу революцин хилларгийн кӀорге анализ.
Газета дӀакъоьвлира Саксонехь а, Рейнан Пруссехь а, Къилбера-Малхбузера Германехь а гӀовттар эшайича а, Ӏедал газетан редакторашан таӀзараш дан доладелча а. 1849 шеран 19 майхь арайелира цӀен басарца зорба тоьхна газетан тӀаьххьара номер.
Лондонан эмиграци
Германера аравеккхича 1849 шеран 16 майхь Маркс шен доьзалца вахара Париже. Амма 13 июнехь цо демонстрацехь дакъа лаьцча иза цигара а аравеккхира. ТӀаьххьара Маркс шен доьзалца Лондоне вахара. Цигахь иза ша валлалц Ӏийра. Лондонехь цо кхоьллира шен коьрта экономикин произведениш, «Капитал» тӀехь.
Эмиграцехь ваха чӀогӀа хала дара. Маркс вехаш вара Энгельсас ахчанца деш долу гӀонца а, наггахь ша газеташкахь йазйешйолу статьяш бахьнехь а.
1850-гӀа шерашкахь Маркс волавелира шен экономикин теори кхолла. Цо дукха болх бора Британин музейн библиотекехь. Политикин экономи а, социальни философи а, бакъо а йоцурш, Марксас дукха кхидолу Ӏилманаш Ӏамийра (царна юккехь математика а, агрохими а, минералоги а).
Лондонехь Марксас чӀогӀа йукъараллин болх бора. 1864 шарахь цо кхоьллира «Халкъашна йуккъера белхалойн ассоциаци» (International Workingmen’s Association, тӀаьхьа цуьнан цӀе хийцира, Хьалхара Интернационал аьлла). Иза йара хьалхара массийн халкъашна йуккъера белхалойн классан организаци. Оцу организацин секциш йара дукха Европин пачхьалкхашахь а, АЦШ а кхоьллира.
Хьалха организацин йуккъе богӀуш бара анархисташ а, Британин тредюнионисташ а, Италин республикинцаш а. Кхано Марксан а, анархистийн куьйгалхон Михаил Бакунинан а коммунистан йукъараллех лаьцна, оцу йукъаралле тӀекхачаран некъашах лаьцна а барт ца хилар бахьнехь анархисташца барт буьйхира. 1872 шарахь Гааган конгрессехь анархисташ Хьалхара Интернационалера йукъара дӀабехира. 1872 шарахь Парижан коммуна эшайича Хьалхара Интернационал Нью-Йорке дӀайахара. Амма 4 шо даьлча, 1876 шарахь Филадельфин конференцехь иза дӀайелира.
Пхеа шарахь йукъаралла меттахӀоттаян гӀертарех гӀуллакх ца хуьлура. Амма 1889 шарахь, Маркс веллачул тӀехь 6 шо даьлча, кхоллайелира ШозлугӀа Интернационал. Цунна йуккъе йогӀуш йара Ингалсан а, Францин а, Германин а, Испанин а, кхийолу Европин пачхьалкхийн а аьрру партешь.
1867 шарахь арайелира «Капиталан» хьалхара том.
2-гӀа а (1885), 3-гӀа а (1894) «Капиталан» томаш Энгельсас арахийцира Маркс веллачул тӀехь.
Коьрта ойланаш
Марксан белхаш кхоьллира философехь диалектикан а, историн а материализм, экономикехь — тӀекхета механ теори, политикехь — классийн къиссамийн теори.
Марксан коьрта ойланашах кхета лиъча хаа деза, Маркс шен хьалхара образованица а, ойланан кепаца философ вара. 1848 шо кхаччалц иза кхиъна философ а, журналист а санна. Политикин экономи иза Ӏамо волавелла 30 шо сов кхаьчча. Политикин экономи цо Ӏамайора философас санна.
Маркс философ хилира дукха хьолехь Гегелин белханийн Ӏаткъамца. Гегелин ойланин бухехь дара «субъектах долу са» а (къаьстина стаг), «лаамза са» а (нахан йуккъехь долуш долу хьал а, бехкамалла а), «абсолютни са» а дуьхьалхӀоттор.
Гегелин хетара, стаг шен ойланца субъектан барамер абсолютни ойланин хетаре хьалавала йиш йолуш ву, лаамза долу дозанашах чекхволуш. Оцу ойлан леларах Гегельс олура «сан феноменологи», оцу леларан бакънашах а, логикех а — «диалектика».
Иштта, Марксан ойланашна боккху Ӏаткъам бира материализмас а, масала, Людвиг Фейербахан ойланаш. И Ӏаткъам гуш бу Марксас шира грекийн атомизамах лаьцна йазйина диссертацехь. Гегелин идеализман реза воцуш, Маркс младогегельянцийн тобана йукъавахара. Цара олура Гегель «коьртан тӀера когаш тӀе хӀотто веза» — Гегелин диалектика дуьненан хӀуманшна тӀейерзо йеза. Младогегельянцаш «субъектах долу сан» меттан билгала стаг къасто веза олура, оцу стаган лаамаш а, эмоциш а (М. Штирнер, «Единственный и его собственность»).
Маркс кхиъ гена вахара Гегелин хьехам табеш: цо «абсолютни сан» меттан хӀоттира билгала кхетамаш — йукъаралла а, пачхьалкх а, Ӏилма а, и. к. д.
1848 шарахь арайелира «Коммунистан партин манифест». Цу чохь Марксас а, Энгельсас боху:
Кхоьчу дешнашца аьлча, Марксан а, Энгельсан а хетарехь, дацадаран коьрта бахьан ду долара хьал хилар а, цо кхуллуш болу классийн къиссам а.
Йукъараллин дуьхь-дуьхьал хилар а, меттанийн а, культурийн а башхалаш а, мехкан къаьстина хилар Марксас а, Энгельсас а къастацабира уьш лараме бахьанаш ду аьлла. Цера хенахь хилла экономикин а, йукъараллин а кхиаро гойтура и дуьхь-дуьхьал хилараш чехка а, атта а эшало. Амма классийн къиссамаш чехка чӀагӀлуш йу.
Беррига цуьнан тӀаьхьбогӀуш болу теорин а, практикан а болх бара йукъараллехь долара хьал бахьнехь кхоллалуш йолу дуьхь-дуьхьалонаш талларан хьажийна.
Шен гӀуллакх дӀадолуш хенахь а хаьара Марксан долара хьал законаца дӀайаккхича цхьа а сакхт доцуш йукъаралла кхоллалур йоци. Иза дан гӀоьртача долчул вон йукъаралла кхоллалур йу:
… Муьлха а долара хьал ду вовшехь хьегарах а, нисвалан лаамех кхоллалуш. Морса коммунизм йу и хьегар а, и нисвалар а кхочушхилар. Цуьна кӀезиг барам бу. Иштта долара хьал дӀадаккхар нийса ца хилар гойту цо йерриге а хилла йолу культура а, цивилизаци а керстдаро а, Ӏаламан йоцу, чолхе доцу а, морса а, хьашташ доцуш а волу, доларан хьал лакха а ца волуш, оцу хьал тӀе кхачаз волу стаган тӀедар. Оцу тайпан коммунизман йукъарло йу къинхьегаман йукъарло а, йукъараллин капиталистас луш долу алап цхьатӀера хилар а, йукъаралла йукъара капиталист хилар а .
Марксан ойланаш йуьззина йазйина цуьнан коьрта белхехь «Капитал. Политикин экономин критика».
«Коммунистан партин манифестехь» Марксас а, Энгельсас а элира: Шайн ойланаш кйла йахар коммунисташ дешаш хӀума дац. Цара нийса дӀабах, цера Ӏалашонашна тӀекчаца йиш йац болуш болу берриг йукъараллин дӀахӀоттам хӀаллак бина бен. Ӏедал долу классаш кхера йеза тӀейогӀучу Коммунистан Революцех.
Амма тӀехьа Марксан капитализм эшаярех лаьцна ойланаш хийцайелира. 1872 шарахь цо бахара: Тхуна хаьа тайп-тайпан пачхьалкхийн учреждениш а, гӀиллакхаш а, ламасташ а лара дезий. Дуьненахь цхьайолу пачхьалкхашкахь, масала, Америка а, Ингалс а, (суна дика йовзахьари ас Голланди а тӀетухур йара) белхалой шайн Ӏалашошна машеран некъаца тӀекхачалуш болуш. Амма иза иштта делахь а, Европин дукха пачхьалкхашахь вайн революцин зеразакъ хила беза ницкъ. Ницкъ бан безар бу белхан куьйгал дӀахӀоттада.
Марксан белхийн тӀаьхьенаш Ӏаламат йаккхий йу. Иза дин волуш хенахь кхоллайелира марксизм. Амма цуьнана ойланашна тӀетевжина практикан политика кест-кеста Марксан йоланашца йогӀуш ца хуьлура. Историн материалистичеки кхетаман а хӀинца бу и кхетам истори ца Ӏамо бахьан долуш дукха доттагӀий. Таханлера хьал ду Марксас французийн 1870-гӀа шерашкара "марксистех" олуш хенахь санна: «Суна хаьа со марксист воци»
Марксан роль
"«Дуьненан цхьанна а стага ца бина Карл Марксас ХХ бӀешарахь биначул боккху Ӏаткъам» (Жак Аттали )."
Йолуш йу Карл Марксан шен а, цуьнан йукъараллин ролин а, цуьнан философин а, социологин а дилларан а шуьйра мах хадоран спектр.
Маркс дина волуш хенахь а цхьаболчара Марксан йойланаш похӀме йу оле кхайкхайора, кхоьчара царна къиза критика йора. Марксан шен дукха белхаш бу шен дуьхьалболчарца къиссаман лерина йазбина. Къорге къаьмнийн хийцамашах чекхйойла, Марксан ойланаш хилира ХХ бӀешерийн революцин боламийн идейш. Цара бира боккху Ӏаткъам XIX—XX бӀешерийн дуьненан историн.
Долуш ду кхидолу а хетарш Ӏилманан исторехь цуьнан меттигах лаьцна, амма ала йиш йу цуьнан ойланаш Ӏаламат боккху Ӏаткъам бина дуьненан историн.
Бераш
Марксан а, цьунан зудчунан Женни фон Вестфален дара 7 бера. Царех диъ жима долуш делира:
Иштта а, бохуш ду Маркс цера гӀуллакххо Хелен Демутс («Ленхен») 1852 шарахь дина беран да вара.
Виццавар
Карл Маркс вина гӀалехь, Трирехь, иза вина цӀина чохь Брюккергассе/Brückergasse, 664 (хӀинца Brückenstraße, 10) хӀинца музей йу.
1917 шарахь Россиехь Октябран революци тоьлча, керла Ӏедал дӀахуттуш йеррига а Россиехь дукха гӀаланашкахь коьрта урамашна Карл Марксан цӀе туьллура. Масала, Москвахь революци хилале «Охотный ряд» цӀе йолу ураман Марксан проспект аьлла цӀе тиллира. Изза цӀе тиллира уллехь йолу метро станцин. Иштта, Марксан цӀе тиллира Ташкентан йуккъера ураман а, Туркменан ССРн пачхьалкхан библиотекан а, Тбилисехь йолу Республикин пачхьалкхан библиотекан а.
Хьалха Машар беш волу Паччахьан пик Памирехь тиллира Карл Марксан пик аьлла цӀе.
1919 шарахь Екатериненштадт гӀалин керла цӀе тиллира Марксштадт (1942 шарахь цунна керла цӀе тиллира — Маркс).
ШозлугӀа дуьненан тӀом чекхбелча Марксан цӀе тилла болабелира кхоьчу социалистически пачхьалкхашахь йолу объекташна. ГДРхь йолу Хемниц гӀалин тиллира Карл-Маркс-Штадт цӀе. Берлинехь йу Карл-Маркс-Аллее цӀе йолу урам. Оцу урамехь иштта цӀе йолуш метрон станци а йу.
1991 шарал тӀехь дукха объекташна хьалха хилла цӀераш меттахӀоттайира (масала, Москвахь Марксан цӀе йолу проспектан йуха а «Охотный ряд» цӀе тиллира) йа керла цӀераш йала болабелира. Цхьайолу цӀераш ша ма-ярра йисира. Масала, Пензехь 1919 шарахь Никольски ураман Карл Марксан цӀе тиллира. И цӀе хӀинца а йолуш йу. Иштта хьал ду дукха Российн гӀаланашкахь: Самара, Казань, Ижевск, Иркутск, Калининград, и. к. д.
2013 шарахь Россиехь йара 1343 объект (урамаш, майданаш, кхи йолу объекташ а) Карл Марксан (я Марксан) цӀе йолуш.
Памятникаш
Дуьненахь хьалхара Марксан памятник хьайиллинера 1918 шеран 1 майхь Пензехь.
Керла памятникаш хиттош йу советан Ӏедал дӀаделча а, амма хьалха санна дукха ца хиттайо. 2003 шарахь Калугин администрацин хьалха хоттийра Лев Кербельс йина Марксан керла памятник.
Москохан метрон станцехь «Охотный ряд» летташ йу Марксан бюст (хьалха станцин цӀе йара «Проспект Маркса»).
Хьажоргаш
Категори:Немцойн философаш Категори:Немцойн политикаш Категори:Немцойн журналисташ Категори:Немцойн йаздархой
Сариджалар (Силифке)
Сариджалар (Sarıcalar) — Туркойчоьнан Лаьттайуккъера хӀордан регионан Мерсин провинцин (ил) Силифкенан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Мерсин провинцин нах беха меттигаш
Категори:Мерсин провинцин микрокӀошташ
Категори:Силифкенан микрокӀошташ
Категори:Силифкенан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Лясковниця-Велика
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Великопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
Псари (Люблинецкан повет)
Псари  — Польшин Силезин воеводаллин  гминера эвла.
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Силезин воеводаллин нах беха меттигаш
Гудими
Гудими — Украинин Сумин областан Ромнин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Украинин Ромнин кӀоштан нах беха меттигаш
Гранха ла Амистад, Эль Чута (Силао)
Географи
Гранха ла Амистад, Эль Чута лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Грищ
Грищ (Грищ) — Российн Федерацин Вологдин областан Кадуйн кӀоштара эвла.
Гранха ла Амистад, Эль Чута (Силао)
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Грищ
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Кадуйн кӀоштан нах беха меттигаш
Гранха ла Амистад, Эль Чута (Силао)
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Голленберг (Канзас)
Голленберг  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Канзас штатера гӀала.
Истори
Голленберг гӀала йиллина  шарахь.
Хьажоргаш
Категори:Канзас штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Родт-под-Ритбургом
Родт-под-Ритбургом — Германин Рейнланд-Пфальц латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Рейнланд-Пфальц латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Рогалице
Рогалице — Польшин Ополен воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Ополен воеводаллин нах беха меттигаш
Стайки (Янушковичскан йуьртан меттиг)
Стайки (Стайкі) — Белоруссин Минскан областан Логойскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Минскан областан нах беха меттигаш
Категори:Логойскан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Гробище (Постойна)
Гробище  — Словенин йукъараллера эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Порецки (Пензин область)
Порецки (Порецкое) — Российн Федерацин Пензин областан Мокшанан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, дикка йовхачу аьхкенца, барамехь шийлачу Ӏаьнца. Кхузахь йукъара климатан сиптийн амалехь ду, цхьацца муьрашкахь дикка хаалуш климатан элементаш ловзаран амплитуда йоккха хиларца. Шеран уггар шийла бутт январь бу, ткъа уггар бовха - июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Мокшанан кӀоштан нах беха меттигаш
Тшещани Други
Тшещани Други — Польшин Люблинан воеводаллин  гминера эвла.
Дуброво (Жарковскан кӀошт)
Дуброво (Дуброво) — Российн Федерацин Тверан областан Жарковскан кӀоштара дӀатесна эвла.
Тшещани Други
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Дуброво (Жарковскан кӀошт)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Тшещани Други
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Люблинан воеводаллин нах беха меттигаш
ФугӀно (Севваь)
Географи
.
Дуброво (Жарковскан кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Жарковскан кӀоштан нах беха меттигаш
ФугӀно (Севваь)
Билгалдахарш
Категори:Севваь департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
(9781) Jubjubbird
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Лесни Якубов
Лесни Якубов (Lesní Jakubov) — Чехин Высочина мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Высочина мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
(18592) 1997 YO18
(18592) 1997 YO18 — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Истори
ДӀайиллина 1997 шеран 24 декабрехь BAO SCAP проекты цӀе йолу Ӏилманчо Синлун обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1997 YO18» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Керла Коьстке
Керла Коьстке — ДегӀастанан Хаси-Эвлан кӀоштара эвла йу.
Иза йу Керла Коьсткен йуьртан меттиган административан центр.
Билгалдахарш
Категори:Хаси-Эвлан кӀоштан нах беха меттигаш
Поспелиха (Богородскан кӀошт)
Поспелиха (Поспелиха) — Российн Федерацин Нижни Новгородан областан Богородскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 53 стаг (2010 шо).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.