cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Жайна
Свитки
В Древнем Египте для записи, со времён Первой Династии, использовался папирус (вид бумаги, сделанной из стеблей одноимённого растения). Однако первым свидетельством считают бухгалтерские книги царя Нефериркаре Какйя Пятой Династии (приблизительно 2400 лет до н.э). Отдельные листы папируса, для удобства хранения, склеивались в свитки. Эта традиция получила широкое распространение в Эллинском и Римском мире, хотя есть свидетельства, что использовались так же древесная кора и другие материалы. Технологию изготовления папируса описал в «Естественной истории» (XIII. 11-13) Плиний Старший. Согласно Геродоту (История 5:58), финикийцы принесли письменность и папирус в Грецию около X или IX века до н. э. Греческим словом для папируса как материала для записей стало «библион», а для книги — «библос» которое произошло от названия финикийского портового города Библос, через который папирус экспортировался в Грецию.
Чернила с поверхности папируса легко смывались и лист мог использоваться вторично для новых записей. Длинная полоса (по-гречески «хартия») склеенных листов папируса (обычно около 20) исписывалась с одной стороны. Папирусная полоса наматывалась на валик с ручками. При чтении надо было держать одной рукой валик, а другой разматывать свиток.
Кодексы
В V веке Исидор Севильский разъяснял различия между книгой, свитком и кодексом в соответствии с существовавшими тогда представлениями следующим образом: кодекс составлен из множества книг, книга — из одного свитка. В современном понимании кодекс можно назвать первым носителем информации, который характеризуется заметным сходством с книгой: страницы равнозначного размера тем или иным образом скреплены с одной стороны и заключены в обложку, изготовленную из некоторого достаточно прочного материала. Несмотря на свои положительные аспекты, кодексы не получили широкого распространения в эпоху античности и приобрели популярность уже в III—IV веках, в христианском обществе, когда для записей стал использоваться пергамен, который, в отличие от папируса, не ломался, когда его сгибали, его можно было резать. Преимущества такого формата состояли в его экономичности (можно было использовать обе стороны носителя письменной информации), портативности и удобстве поиска сведений. Кроме того, пергамен — материал многократного применения: с него легко удаляется краска. Распространена была записная книжка из четырёх листов пергамена, согнутых и прошитых посередине, так получалось 16 страниц. Такая книжка по-гречески называлась «тетрада» («четвёрка»), современные книжные блоки собираются из 16-ти и 32-страничных тетрадей.
Книготорговля
О торговцах книгами сообщают греческие авторы V века до н. э. (например, Ксенофонт). Книгопродавцев (библиополов) упоминают в своих комедиях Аристомен и Никофон. Торговля книгами в Риме уже была обычным явлением. Появляются мастерские, где книги переписываются и продаются. Одним из первых издателей, имя которого дошло до наших дней был Тит Помпоний Аттик. С теми из авторов, кто давал разрешение на переписку своих произведений, Аттик расплачивался несколькими экземплярами их копий.
Рукописи
Рукописные книги (манускрипты) создавались в мастерских-скрипториях (от латинского «скриптор» — «писец»). В столице Византии Константинополе скрипторий (известно, что он работал уже в 356 году) основал Констанций II, при котором также в столице появилась публичная библиотека (в 475 году в ней насчитывалось 120 000 книг). Скриптории были также при монастырях, крупнейший из них работал в Студийском монастыре. Для того, чтобы строки выходили ровными, пергамен разлиновывался пластинкой из мягкого свинца, позднее для этой цели использовался грифель. Текст каллиграфы наносили чернилами с помощью тростникового пера, деревянной палочки, позднее использовались также птичьи перья. Со временем листы некоторых рукописей стали окрашивать в разные цвета, текст выполнялся цветными чернилами. Начало нового абзаца писалось красными чернилами (их делали из киновари или сурика). Каллиграфов, писавших начала абзацев называли рубрикаторами (от латинского «рубер» — красный). Появилось мягкое и округлое унциальное письмо, удобное для исполнения на пергамене пером, расцвет его приходится на IV век. Так как пергамен был очень дорог, его часто использовали повторно — тексты смывали специальными составами, скоблили пемзой и писали новые. Рукописи, выполненные на пергамене повторного применения, называются палимпсестами. Бо́льшей частью таким образом в средние века уничтожались античные книги, однако известны и обратные случаи — в эпоху высокого средневековья уже тексты античных авторов писались поверх произведений отцов церкви.
Падение Римской империи в V веке уменьшило её культурное влияние на остальной мир. В Западной Римской империи традиции письма латынью хранили в монастырях, так как сначала Кассиодор в монастыре Вивария, а позже Бенедикт Нурсийский в VI веке подчеркнули важность переписывания текстов. Это очень повлияло на значимость книг в период Средневековья, хотя тогда книги, в основном, читало духовенство. До изобретения и широкого распространения печатного станка практически все книги копировались от руки, ввиду чего рукописные издания были довольно редки и дороги. Небольшие монастыри обыкновенно имели несколько десятков книг, в распоряжении более крупных насчитывалось до нескольких сотен; к IX веку крупной считалась коллекция в 500 книг, и даже к концу периода Средневековья папская библиотека в Авиньоне и собрание книг Сорбонны насчитывали лишь около двух тысяч изданий.
Ксилография и инкунабулы
В начале XIV века в Западной Европе появилась ксилография (она была разработана задолго до этого на Востоке (один из самых ранних образцов датируется VIII веком), издавна ксилографические книги печатались в Корее). В ксилографии матрица с изображением страницы вырезалась из куска древесины. Её можно было окунуть в чернила и использовать, чтобы сделать несколько копий страницы. Самые ранние печатные формы с текстом использовались для производства набивных тканей. Книги, так же, как набойку, игральные карты и религиозные изображения, начали производить ксилографией. Поначалу бумажные листы печатались лишь с одной стороны, а их пустные стороны склеивались. Печать с обеих сторон листа стала возможна после изобретения станка. Создание книги было кропотливым процессом, так как для каждой страницы нужно было делать свою резьбу (на что уходило около месяца). Кроме того, дерево было недолговечно — оно легко стиралось и трескалось, а после того, как деревянные формы были использованы для печати, их выбрасывали.
С широким распространением бумаги, известной Европе с XII века, удешевилось книгопечатание. Первые книги, в которых использовалась бумага, содержали также и листы пергамена: обыкновенно бумажная тетрадь из 4 листов оборачивалась листом пергамена.
Наборная форма
Воспроизведение текста оттисками отдельных штампов было известно с давних времён (самый ранний известный пример — Фестский диск). В монастыре Прюфенинг хранится запись на латинском языке об основании церкви, оттиснутая отдельными штампами в 1119 году.
Изобретателем печати с наборной печатной формы считается китайский кузнец Би Шэн (990—1051). Его способ печати сотен и тысяч оттисков с одной формы, набранной литерами из обожжённой глины, был описан учёным Шэнь Ко в «Записках о ручье снов». Однако в связи с тем, что китайская письменность идеографическая, печать с наборной формы в Китае не получила широкого распространения, так как наборные кассы со всеми необходимыми литерами достигали огромных размеров.
Гутенберг
В XV веке Иоганн Гутенберг первым в Европе использовал для печати типографский станок с металлическими подвижными литерами, это позволяло получить большое количество оттисков. Механизмы, подобные станку Гутенберга, издавна применялись в виноделии и при производстве бумаги. Также Гутенберг начал изготавливать литеры с помощью словолитной формы, значительно упростив процесс.
Книги стали сравнительно доступными, хотя для большинства всё ещё весьма дорогими. Закрепление текста в сотнях или тысячах идентичных экземплярах привело к появлению устоявшихся редакций произведений, свободных от ошибок и искажений, неизбежных при их переписывании.
Новое время
Несмотря на рост масштабов книгопечати в XV веке, книги ещё издавались в ограниченных тиражах и были весьма дороги. Необходимость бережного отношения к ним была очевидна.
Одно из самых ранних упоминаний об использовании закладок относится к 1584 году, когда королевский печатник Кристофер Баркер подарил королеве Елизавете I шёлковую закладку с каймой. Узкие шёлковые ленты стали распространённой закладкой в XVIII и XIX веках, их закрепляли на обложке и делали больше, чем высота страницы. Первые съёмные закладки начали появляться в 1850-х, их выполняли, как правило, из шёлка или вышитой ткани.
В начале 1800-х стали популярны паровые печатные машины. Они могли печатать до 1100 листов в час, однако рабочие могли установить за то же время не более 2000 знаков.
В конце XIX века были внедрены монотипные и линотипные прессы. На них можно было ставить до 6000 знаков и даже целые строки сразу.
Многие годы, начиная с XV века, были потрачены на улучшение печатных машин и принятие свободы слова, постепенно снижая уровень цензуры. А к середине XX века производство книг в Европе перешагнуло отметку 200 тыс. наименований в год.
Всего, на сегодня, существует примерно 130 миллионов наименований книг.
Современные технологии
Методы, используемые для печатания и переплетания книг, практически не подвергались никаким изменениям в период с XV по начало XX века. Хотя в процесс постепенно вносились те или иные средства автоматизации, в 1900 году печатный механизм всё ещё имел много общего со станком Гутенберга. Сегодня при изготовлении книг чаще всего используется технология офсетной печати или литографии, при которой краска с печатающей формы переносится на бумагу через промежуточный цилиндр. Страницы последовательно напечатываются на рулонной бумаге, которая впоследствии разделяется на отдельные листы, таким образом, что в итоге книга сразу будет собрана в правильном порядке. Такой станок, соответственно, называется рулонным, или ротационным; существуют также и офсетные станки, печатающие на отдельных листах, а не на рулонах.
Для современного книгопечатания характерна стандартизация: изготавливаемые книги имеют, как правило, определённый размер и формат. В англоговорящих странах, за исключением США, доминируют британские стандарты; собственные нормы и правила действуют в странах Европы. Бумага также изготавливается специально для полиграфических нужд; для облегчения процесса чтения она традиционно делается не чисто белой, а слегка затемнённой, а также имеет определённую плотность, чтобы напечатанный на одной стороне листа текст не просвечивал с другой стороны. В зависимости от конкретного типа книги применяется бумага определённого качества; наиболее распространённой разновидностью является мелованная бумага того или иного сорта.
Цифровая печать
Помимо прочего, на современном этапе книги изготавливаются также и методом цифровой печати. При этом страницы формируются примерно тем же способом, что и документы, печатаемые офисной техникой — лазерными принтерами или копировальными аппаратами, с использованием тонера, а не чернил. Такой подход позволяет печатать малые тиражи изданий (до нескольких сотен экземпляров), в том числе благодаря отсутствию подготовительных этапов, необходимых в работе с офсетным станком. Появление цифровой печати содействовало формированию нового подхода к книгоизданию — т. н. печати по требованию, когда копии книг изготавливаются специально для конкретного клиента, уже после того, как он оформит заказ на то или иное издание.
Электронная книга
Термин «электронная книга» (также e-книга, e-book) применяется по отношению к книге, содержащей информацию обычной книги, но представленную в цифровом формате и размещённой на электронном носителе (CD-ROM, DVD-ROM и пр.).
Нарастающее число публикаций (так называемый информационный взрыв) поставил перед библиотеками вопрос хранения столь большого массива информации. Появление электронной публикации и сети Интернет позволяет не печатать информацию в виде бумажных книг, а хранить её на гораздо более ёмких электронных носителях в электронных библиотеках, предоставляя доступ к ней как локально, так и дистанционно — через Всемирную сеть.
Книги в таком виде имеют как свои плюсы, так и минусы, но, в связи с некоторым неудобством существующих систем чтения электронных книг, зачастую отдаётся предпочтение традиционным бумажным, поддерживая их производство на достаточном уровне.
Тем не менее, в настоящее время многие стараются оцифровать имеющиеся книги, чтобы обеспечить удобство хранения их на электронных носителях и обеспечить беспрепятственный доступ к ним всех желающих. Также есть наработки и для процесса их публикации, например печать по требованию, электронные журналы и т. п.
Аудиокнига
Для создания аудиокниги текст того или иного произведения начитывается человеком — как правило, профессиональным актёром либо группой таковых — или (реже) синтезатором речи, после чего записывается на какой-либо звуковой носитель. К тексту может также добавляться определённое шумовое или музыкальное сопровождение. Аудиокниги обладают как преимуществами (к примеру, возможность восприятия информации людьми, по той или иной причине не способными к чтению), так и недостатками (в частности, звуковой файл существенно более объёмен, нежели собственно текст).
Оформление книги
В зависимости от типа книги (энциклопедия, словарь, учебник, монография и др.), её структура может меняться, но обычно в ней присутствуют следующие части:
Хранение
Последние десятилетия широко используют электронные фотокопии старинных книг для читателей, а оригинал хранится в особых условиях.
Собрания книг
Собрание книг может быть как частным (коллекция), так и общественным (библиотека). Иметь подобное собрание первое время было привилегией дворян и состоятельных людей, а также монастырей и университетов. С удешевлением книг и увеличением их количества получили распространение общественные библиотеки, сделавшие книги доступными широким массам. Однако, из различных соображений (быстрота доступа, вкусы, соображения престижа) некоторые предпочитали (и предпочитают) иметь собственную (личную) библиотеку.
В крупных библиотеках поиск книг был довольно трудоёмок, поэтому были созданы системы их каталогизации — по теме, именам авторов, стране издания и пр. — упрощающие поиск и сортировку.
Классификация книг
Кроме ISBN, есть и другие системы классификации — к примеру, ББК или УДК. -->
Самукъане хилларш
Дуьненахь массарелла а йоккха жайна ду Кодекс Гигас (Codex Gigas) — XIII бӀешерахь куьйга йаздина жайна (640 (624) агӀо, мужалт 92 см лекха, 50 см шуьйра; 22 см томма, 75 кг еза).
Дуьненахь массарелла жима жайна йу А. П. Чеховс йазйина «Хамелеон». Иза йу 0,9×0,9 мм. Цуьнан 30 агӀо йу, хӀора агӀонехь 11 могӀа бу, цу тӀехь 3 бос болу сурт ду. Жайна йина А. И. Коненкос 1996 шарахь Омскехь.
Брюстер Кейл ву Британии дуьненахь мел йолу Жайнийн архив хьаялла гӀерташ.
Хьажоргаш
Категори:Книгаш
Липухина
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Малхбузера догӀучу хӀаваийн массийн новкъахь долчу Басеги дукъо, массо Урало санна, лекха дацахь а, дикка сацадо Атлантикин хӀаваъ малхбалехьа даржарах. Мехкан климататан амалехь континенталла йу, цуьнан бахьна дукха хьолахь бӀаьста догӀу арктикин хӀаваъ ду. Каран хӀордан шийла мох къаьста кӀезиг тӀаналлийца, Атлантикин хӀаваан массаш, бӀостанехьа, тӀуналла дукха йолуш ду (700—800 мм шарахь гергга). Махкахь дикка йовха аьхке йу, цхьадолчу шерашкахь уггар шийла бутт февраль хуьлу. Ах йочанаш ло кепара хуьлу. ДогӀанаш дукхахдерг сентябрехь а, июнехь а хуьлу, малхбузен басешкахь алсама дакъа — августехь хуьлу. Минимум йочанаш йогӀу февралехь а, декабрехь а. Аьхка лаьмнашкахь стигал къекъаш догӀанаш оьху. Мехкан амалехь йу сих-сиха хуьлу аьхкенан дохк, уьш наггахь масех дийнахь лаьтта.
Бабины (Велейскан йуьртан меттиг)
Бабины (Бабины) — Российн Федерацин Пскован областан Пушкински Горин кӀоштара эвла.
Липухина
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+5.
Хьажоргаш
Категори:Юрлан кӀоштан нах беха меттигаш
Бабины (Велейскан йуьртан меттиг)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Пушкински Горин кӀоштан нах беха меттигаш
Эль Тепамал (Саламанка)
Эль Тепамал — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Тепамал лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Ротейру (Алагоас)
Ротейру  — Бразилин Алагоас штатера муниципалитет.
Эль Тепамал (Саламанка)
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Ротейру (Алагоас)
Географи
Муниципалитетан майда —.
Эль Тепамал (Саламанка)
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Ротейру (Алагоас)
Хьажоргаш
Категори:Алагоас штатан муниципалитеташ Категори:Бразилин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Ровнан область
Ровнан область (Рівненська область) — Украинин область, административан центр — Ровно.
Билгалдахарш
Категори:Украина
Чуриново
Чуриново (Чуриново) — Российн Федерацин Красноярскан мехкан Рыбнин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Хьажоргаш
Категори:Красноярскан мехкан Рыбнин кӀоштан нах беха меттигаш
Рязанка (Тамбовн область)
Рязанка (Рязанка) — Российн Федерацин Тамбовн областан Мордован кӀоштара эвла.
Климат
Ӏаламан а, ландшафтийн а амалаш йоьзна йу цуьнан географин хьолах – эвла лаьтта Оьрсийн акъарин йуккъехь, цунна тӀиера акъарин муьлххачу дозане эзар километр йу. Алсама хуьлу долу континенталан барамера хӀаваъ, Эвла хӀордашна гена латтарех доьзна ду. Цуо областан климат барамера континенталан йо. Окан-Донан акъари тӀехь климат алсама континенталан йу, уллорчу гунаш тӀехьчулла. Эвла лаьтта кӀеззиг къилбаседехьа Сибрехан а, Азорийн а максимумашна йуккъехь долчу лакхарчу Ӏаткъаман дукъал, цундела бу кхузахь луларчу Владимирехь йа Рязанехьчул алсама, гӀийлачу мехца, бекхна хенан хӀоттам. Оцун тӀе мехаш дукхах дерг къилбан а, къилба-малхбален а ду, бӀаьста а, Ӏай а муххале а. оцу агӀора хьокху аьхка а, бӀаьста а йокъаллин мехаш, ткъа Ӏай – дарц.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Мордован кӀоштан нах беха меттигаш
Л'Иль-д'Е
Л'Иль-д'Е (L'Île-d'Yeu) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Пеи-де-ла-ЛуагӀ регионехь. Коммунан департамент — Вандей.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Вандей департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Бреккерфельд
Бреккерфельд — Германин Къилбаседа Рейн-Вестфали латтана йукъара коммуна.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Къилбаседа Рейн-Вестфали латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
HD142065
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Патара-Цеми
Патара-Цеми (პატარა ცემი) — Гуьржийчоьнан Самцхе-Джавахетин Боржомин муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 1 стаг (2014 шо).
Билгалдахарш
Категори:Боржомин муниципалитетан нах беха меттигаш
Ланнили
Ланнили — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БгӀетань регионехь. Коммунан департамент — ФинистегӀ.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ФинистегӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
NGC 2194
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
2194 2194
БугӀай (Йапракли)
Хьажоргаш
Категори:Чанкири провинцин нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Цихорадз
Цихорадз — Польшин Куявско-Поморскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Куявско-Поморскан воеводаллин нах беха меттигаш
Казе Векье (Парма)
Казе Векье — Италин Эмилия-Романья регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Ольшини (Нижнесилезин воеводалла)
Ольшини  — Польшин Нижнесилезин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Нижнесилезин воеводаллин нах беха меттигаш
Адинката (коммуна, Яломица)
Адинката — Румынин Яломица жудецан йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. Коммунан йукъара нах беха меттигаш.
Хьажоргаш
Категори:Румынин коммунаш Категори:Яломица жудецан коммунаш
Эль Гвасимал (Озулуама де Маскареньяс)
Эль Гвасимал — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Гвасимал лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Краснояровка (Приморьен мохк)
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (93%).
Билгалдахарш
Категори:Яковлевкан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Приморьен мехкан нах беха меттигаш
Йокушлу (Диджле)
Йокушлу (Yokuşlu) — Туркойчоьнан Къилба-Малхбален Анатоли регионан Дийарбакир провинцин (ил) Диджленан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Дийарбакир провинцин нах беха меттигаш
Категори:Дийарбакир провинцин микрокӀошташ
Категори:Диджленан микрокӀошташ
Категори:Диджленан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Линфано (Тренто)
Линфано  — Италин Трентино-Альто-Адидже регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Трентино-Альто-Адидже регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Сладун
Сладун — Болгарин Хасковон областера эвла. Свиленград йукъараллин йукъайогӀу.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Болгарин нах беха меттигаш Категори:Хасковон областан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Дуплёво
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Истран кӀоштан нах беха меттигаш
Шипинки
Шипинки — Украинин Винницан областан Баран кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Баран кӀоштан нах беха меттигаш
Корытовата
Корытовата — Украинин Винницан областан Хмельникан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Хмельникан кӀоштан нах беха меттигаш
Прогресс (Солигорскан кӀошт)
Прогресс (Прагрэс) — Белоруссин Минскан областан Солигорскан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Минскан областан нах беха меттигаш
Скиношика (Чимишлин кӀошт)
Литература
Категори:Чимишлин кӀошт кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Молдавин нах беха меттигаш
Прогресс (Солигорскан кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Солигорскан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Худяково (дӀатесна эвла)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 0 стаг (2010 шо).
Билгалдахарш
Категори:Городецан кӀоштан нах беха меттигаш
Лас Игерас (Пасо дел Мачо)
Лас Игерас — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Лас Игерас лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Жоламан (эвла, Алматан область)
Жоламан — Кхазакхстанан Алматан областан Кербулакан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Алматан областан нах беха меттигаш Категори:Кербулакан кӀоштан нах беха меттигаш
Трепаоли (Салерно)
Трепаоли — Италин Кампания регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Липово (Никольскан кӀошт)
Липово (Липово) — Российн Федерацин Вологдин областан Никольскан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Вологдин областан Никольскан кӀоштан нах беха меттигаш
Буена Виста (Уаякокотла)
Буена Виста — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Буена Виста лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Немотице
Немотице (Nemotice) — Чехин Къилба Морави мехкан кӀоштара эвла.
Географи
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Къилба Морави мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Эдмонсон (Техас)
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Техас штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Рошеду
Рошеду — Бразилин Мату-Гросу-ду-Су штатера муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —.
Хьажоргаш
Категори:Мату-Гросу-ду-Су штатан муниципалитеташ Категори:Бразилин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Гертринген
Гертринген (Gärtringen) — Германин Баден-Вуьртемберг латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Баден-Вуьртемберг латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Клещево (Ярославлан область)
Клещево (Клещево) — Российн Федерацин Ярославлан областан Ярославлан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Ярославлан областан Ярославлан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
NGC 2195
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Плезантон (Техас)
Истори
Плезантон гӀала йиллина  шарахь.
NGC 2195
Хьажа кхин а
2195 2195
Плезантон (Техас)
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Техас штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Винницан область
Винницан область (Вінницька область) — Украинин область, административан центр — Винница.
Билгалдахарш
Категори:Украина
Усьценцице
Усьценцице — Польшин Великопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Великопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
Пуети (Торино)
Литература
Категори:Пьемонт регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Л'Иль-д'Олонн
Л'Иль-д'Олонн (L'Île-d'Olonne) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Пеи-де-ла-ЛуагӀ регионехь. Коммунан департамент — Вандей.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Вандей департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Бжезьце (Мазовин воеводалла)
Бжезьце  — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Мазовин воеводаллин нах беха меттигаш
ЛангӀивоагӀе
ЛангӀивоагӀе — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БгӀетань регионехь. Коммунан департамент — ФинистегӀ.
Географи
.
Молдовень (эвла, Яломица)
Молдовень — Румынин Яломица жудецан коммунера эвла.
Андреевка (Днепран кӀошт)
Андреевка — Украинин Днепропетровскан областан Днепран кӀоштара эвла.
Молдовень (эвла, Яломица)
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Яломица жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Андреевка (Днепран кӀошт)
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Днепран кӀоштан нах беха меттигаш
Аласханов, Тимур Зайндиевич
Тиму́р Зайнди́евич Аласха́нов (1979 шеран 22 февраль) — хьалхара нохчийн фигурист, Российн Кубок якххинарг, Кхазакхстанан чемпион, Российн спортан говзанча.
Хьажоргаш
Категори:Нохчийчоьнан спортхой
Брилон
Брилон — Германин Къилбаседа Рейн-Вестфали латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Къилбаседа Рейн-Вестфали латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
HD142070
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Левицке-Стаця
Левицке-Стаця — Польшин Подлясьен воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Подлясьен воеводаллин нах беха меттигаш
Рагодино
Рагодино (Рагодино) — Российн Федерацин Тверан областан Калининскан кӀоштара эвла.
Красни (Данкован кӀошт)
Красни (Красное) — Российн Федерацин Липецкан областан Данкован кӀоштара эвла.
Рагодино
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Красни (Данкован кӀошт)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йовхачу аьхкенца, барамехь шийлачу Ӏаьнца. Шера заманаш дика къаьсташ йу. Уггар шийла бутт — январь. Уггар бовха бутт — июль.
Рагодино
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Красни (Данкован кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Рагодино
Хьажоргаш
Категори:Тверан областан Калининскан кӀоштан нах беха меттигаш
Красни (Данкован кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Данкован кӀоштан нах беха меттигаш
Шоготово
Шоготово (Шоготово) — Российн Федерацин Ивановн областан Палехан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Палехан кӀоштан нах беха меттигаш
Ла Калера (Виктория)
Ла Калера — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Ла Калера лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Красиева
Красиева (Красіева) — Белоруссин Брестан областан Пинскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Брестан областан нах беха меттигаш Категори:Пинскан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Рвели
Билгалдахарш
Категори:Боржомин муниципалитетан нах беха меттигаш
Цишин
Цишин — Польшин Куявско-Поморскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Куявско-Поморскан воеводаллин нах беха меттигаш
Булуджа (Йапракли)
Булуджа (Buluca) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатоли регионан Чанкири провинцин (ил) Йапраклинан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Чанкири провинцин нах беха меттигаш
Категори:Йапраклинан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
БугӀей
БугӀей — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — Моьз.
Географи
.
Казе Векье (Пяченца)
Казе Векье — Италин Эмилия-Романья регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Эмилия-Романья регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Заозёрни
Заозёрни (Заозёрный) — Российн Федерацин гӀала, Красноярскан мехкан Рыбнин кӀоштан административан центр.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Хьажоргаш
Категори:Красноярскан мохк
Петропавловски (Корсакован кӀошт)
Петропавловски (Петропавловский) — Российн Федерацин Орёлан областан Корсакован кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта Среднерусски (Йуккъераоьрсийн) акъарин йуккъехь, аренан а, хьун-аренан а зонашкахь. Климат барамера континенталан. Ноябрь, декабрь, январь уггар кхуьйлина беттанаш ду. Ло лаьтта денойн йукъара барам — 126. Шарахь хуьлу барамера йочанаш — йуккъера 490 - 590 мм, цу тӀе аьхка шозза алсама, Ӏайчул, гурахь алсама, бӀаьстачул.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Корсакован кӀоштан нах беха меттигаш
Пружанка (Солигорскан кӀошт)
Пружанка (Пружанка) — Белоруссин Минскан областан Солигорскан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Минскан областан нах беха меттигаш
Категори:Солигорскан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Эль Сересо, Сересо Ломас Бонитас (Текпан де Галеана)
Эль Сересо, Сересо Ломас Бонитас — Мексикин Герреро штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Сересо, Сересо Ломас Бонитас лаьтташ йу Мексикин къилба-малхбузехьара декъехь, Мехико гӀалин къилбехьа.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 21,9 °C.
Истори
Дуьххьара адамаш 20 эзар герг шо хьалха кхуза даха хевшина. Уьш хила боху ольмекаш. ТӀаьхьо Теотиуаканан Ӏаткъам чӀагӀбелира кхузахь. VIII-XV бӀешерашкахь ацтекаш дола деш йара кху махкахь. 1521 шарахь кхуза баьхкира испанхой, цара мохк долабаьккхинчул тӀаьхьа территори Мехикон аудиенци хилира, дуьххьара цуьна йукъахь йара хилачу Ацтекийн империн провинцеш, тӀаьхьо мохк йукъа бахара Керла Испани вице-пачхьалкхаллин.
1849 шеран 27 октябрехь дуьйна Герреро штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Герреро штатан нах беха меттигаш
Ольшувка (Нижнесилезин воеводалла)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Нижнесилезин воеводаллин нах беха меттигаш
Росташи
тӀекхетараши (тӀекхетараши) — Российн Федерацин Саратовн областан Аркадакан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климатан амалийн башхаллаш — континенталалла, йокъалла, шо шере мел дели хийцамаш хилар — билгалйоккху цуьнан континенталан климатан зонехь латтаро, бараман шораллехь хиларо, мелхан радиацино Ӏаткъам баро, лаьттан бухах, цаьрца йоьзна атмосферан циркуляцица. Йокъаллаш хуьлу ши шо мел дели.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москваца нийса лелаш ду. Сахьтан аса ю UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Аркадакан кӀоштан нах беха меттигаш
Бакино (Пскован область)
Бакино (Бакино) — Российн Федерацин Пскован областан Пушкински Горин кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Пушкински Горин кӀоштан нах беха меттигаш
Адунаций-Копечень (коммуна)
Адунаций-Копечень — Румынин Джурджу жудецан йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. Коммунан йукъара нах беха меттигаш.
Хьажоргаш
Категори:Румынин коммунаш Категори:Джурджу жудецан коммунаш
Смирненци
Смирненци — Болгарин Хасковон областера эвла. Харманли йукъараллин йукъайогӀу.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Болгарин нах беха меттигаш Категори:Хасковон областан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Трепеличе (Торино)
Трепеличе — Италин Пьемонт регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Пьемонт регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Эль Тепевахе (Виктория)
Эль Тепевахе — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
ЭгӀил
ЭгӀил (Eğil) — Туркойчоьнан Къилба-Малхбален Анатоли регионан Дийарбакир провинцин (ил) ЕгӀилнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:ЕгӀилнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Линьера (Кунео)
Линьера  — Италин Пьемонт регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Пьемонт регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Красни Кут
Красни Кут (Красный Кут) — Российн Федерацин Саратовн областан гӀала, Красни Кутан кӀоштан административан центр.
Климат
Кхузахь климатан амалийн башхаллаш — континенталалла, йокъалла, шо шере мел дели хийцамаш хилар — билгалйоккху цуьнан континенталан климатан зонехь латтаро, бараман шораллехь хиларо, мелхан радиацино Ӏаткъам баро, лаьттан бухах, цаьрца йоьзна атмосферан циркуляцица. Йокъаллаш хуьлу ши шо мел дели.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Саратовн областан Красни Кутан кӀоштан нах беха меттигаш
Прудово (дӀатесна эвла)
Прудово (Прудово) — Российн Федерацин Нижни Новгородан областан Городецан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 0 стаг (2010 шо).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Городецан кӀоштан нах беха меттигаш
Духанино
Духанино (Духанино) — Российн Федерацин Москохан областан Истран кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Истран кӀоштан нах беха меттигаш
Велики (Винницан область)
Велики — Украинин Винницан областан Хмельникан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Хмельникан кӀоштан нах беха меттигаш