cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кошоновка
Хьажоргаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Каза Роки-Крота (Павия)
Каза Роки-Крота — Италин Ломбарди регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Ломбарди регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Алешковичи (Каменецан кӀошт)
Алешковичи (Алешкавічы) — Белоруссин Брестан областан Каменецан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Брестан областан нах беха меттигаш Категори:Каменецан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Ленински Искра (Кировн область)
Ленински Искра (Ленинская Искра) — Кировн областан Котельничан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь йуккъерачу барамехь континентан климат йу. Оцунна бахьна ду Къилбаседа Шен Ӏапказера шила мох цхьаа дуьхьало йоцуш кхуза схьакхачарна. Цундела кхузара Ӏа чӀогӀа шила ду, аьхкенна кест-кеста шила хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Бахархойн дукхалла
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: марийш (1%), оьрсий (99%).
Билгалдахарш
Категори:Кировн областан Котельничан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Кировн областан нах беха меттигаш
Уьзуьмоьзуь (Шалпазари)
Уьзуьмоьзуь (Üzümözü) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Трабзон провинцин (ил) Шалпазаринан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Трабзон провинцин нах беха меттигаш
Категори:Трабзон провинцин микрокӀошташ
Категори:Шалпазаринан микрокӀошташ
Категори:Шалпазаринан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Микшунешть
Микшунешть — Румынин Нямц жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Нямц жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Пожарево (Софин область)
Пожарево  — Болгарин Софин областера эвла. Божуриште йукъараллин йукъайогӀу.
HD116002
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Пожарево (Софин область)
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
HD116002
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Пожарево (Софин область)
Хьажоргаш
Категори:Болгарин нах беха меттигаш Категори:Софин областан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
HD116002
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Брёховски (Москохан область)
Брёховски (Брёховская) — Российн Федерацин Москохан областан Егорьевскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Москохан областан Егорьевскан кӀоштан нах беха меттигаш
Чернотисов
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Виноградован кӀоштан нах беха меттигаш
Рачице (Илирська Бистриця)
Рачице  — Словенин йукъараллера эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Миростовице-Дольне
Миростовице-Дольне — Польшин Лебушанийн воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лебушанийн воеводаллин нах беха меттигаш
Еманвиль (ЭгӀ)
Еманвиль — Францин гӀала-коммуна, лаьтта НогӀманди регионехь. Коммунан департамент — ЭгӀ.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ЭгӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
NGC 1060
NGC 1060 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Бразория (Техас)
Истори
Бразория гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Техас штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Гоьктепе (ОрхӀанели)
Гоьктепе (Göktepe) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан Бурса провинцин (ил) ОрхӀанелинан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Тешково (Пскован область)
Тешково (Тешково) — Российн Федерацин Пскован областан Пскован кӀоштара эвла.
Гоьктепе (ОрхӀанели)
Хьажоргаш
Категори:Бурса провинцин микрокӀошташ
Тешково (Пскован область)
Хьажоргаш
Категори:Пскован кӀоштан нах беха меттигаш
Гоьктепе (ОрхӀанели)
Хьажоргаш
Категори:ОрхӀанелинан микрокӀошташ
Категори:ОрхӀанелинан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
(20657) Alvarez-Candal
(20657) Alvarez-Candal — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Истори
ДӀайиллина 1999 шеран 14 октябрехь LONEOS проекты цӀе йолу Ӏилманчо Андерсон-Меса обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1999 TL261» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Льюисвилл (Арканзас)
Льюисвилл — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Арканзас штатера гӀала.
Истори
Льюисвилл гӀала йиллина шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Арканзас штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Малые Отары
Мали Отары (Малые Отары) — Российн Федерацин Нижни Новгородан областан Воскресенскан кӀоштара эвла.
Вингейт (Къилбаседа Каролина)
Вингейт  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Къилбаседа Каролина штатера гӀала (town).
Малые Отары
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан.
Вингейт (Къилбаседа Каролина)
Истори
Йиллина.
Малые Отары
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 29 стаг (2010 шо).
Вингейт (Къилбаседа Каролина)
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Малые Отары
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Вингейт (Къилбаседа Каролина)
Хьажоргаш
Категори:Къилбаседа Каролина штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Малые Отары
Билгалдахарш
Категори:Нижни Новгородан областан Воскресенскан кӀоштан нах беха меттигаш
Кодинск
Кодинск (Кодинск) — Российн Федерацин гӀала, Красноярскан мехкан Кежман кӀоштан административан центр.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Хьажоргаш
Категори:Красноярскан мохк
Эль Параисо (Ромита)
Эль Параисо — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Параисо лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Дикан
Дикан — Кхазакхстанан Туркестанан областан Мактааралан кӀоштара эвла.
Отделени N 3 Совхоза Усть-Медведицки
Отделени N 3 Совхоза Усть-Медведицки (Отделения N 3 Совхоза Усть-Медведицкий) — Российн Федерацин Волгоградан областан Серафимовичан кӀоштара эвла.
Дикан
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Отделени N 3 Совхоза Усть-Медведицки
Климат
Эвла лаьтта Оьрсийн акъарин къилба-малхбалехь, океанашна а, хӀордашна а гена. Цундела областан климат континенталан, шийла, кӀезиг ло долуш Ӏаьнца а, йеха, йовха, йекъа аьхкенца йу. БӀаьсте йоца, гуьйре йовха, йекхна йу. Маьлхан йовхонан дукхаллийца ГӀирман къилба бердал оьшуш йац.
Дикан
Хьажоргаш
Категори:Туркестанан областан нах беха меттигаш Категори:Мактааралан кӀоштан нах беха меттигаш
Отделени N 3 Совхоза Усть-Медведицки
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Серафимовичан кӀоштан нах беха меттигаш
Боква
Боква (ბოყვა) — Гуьржийчоьнан Рача-Лечхуми а, Лаха Сванети а Онин муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 2 стаг (2014 шо).
Билгалдахарш
Категори:Онин муниципалитетан нах беха меттигаш
Гнарренбург
Гнарренбург — Германин Лаха Саксони латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Лаха Саксони латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Лаптюг
Лаптюг (Лаптюг) — Российн Федерацин Вологдин областан Кичменгски Городокан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Кичменгски Городокан кӀоштан нах беха меттигаш
Терешки (Киеван область)
Терешки — Украинин Киеван областан Бели Церкован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Бели Церкован кӀоштан нах беха меттигаш
Заболотье (Угличан кӀошт)
Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Угличан кӀоштан нах беха меттигаш
Кадивакфи (Токат)
Кадивакфи (Kadıvakfı) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регион регионан Токат провинцин (ил) Токатан кӀоштара эвла.
Братски (Ромнин кӀошт)
Братски — Украинин Сумин областан Ромнин кӀоштара эвла.
Кадивакфи (Токат)
Хьажоргаш
Категори:Токат провинцин нах беха меттигаш
Братски (Ромнин кӀошт)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Кадивакфи (Токат)
Хьажоргаш
Категори:Токатан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Черемухино (Приозерскан кӀошт)
Черемухино (Черемухино) — Российн Федерацин Ленинградан областан Приозерскан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла йукъайогӀу хӀордан климатера континенталан дехьайолучу барамерачу климатан зонан. Цигахь барамера кӀеда Ӏа ду, барамехь йовха аьхке а йу. Климатан коьрта башхалла йу хенан хӀоттам цхьаьнаэшшара ца хилар, иза доьзна ду сих-сиха хийцалучу хӀаваан массех, уьш кхоллалучу кӀоште хьаьжжина хуьлу хӀордан, континенталан, арктикан.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Приозерскан кӀоштан нах беха меттигаш
Ларчано-Казтело (Форли-Чезена)
Ларчано-Казтело  — Италин Эмилия-Романья регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
ВигӀи-о-Мон
Билгалдахарш
Категори:Сомма департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Длужнево (Подлясьен воеводалла)
Длужнево  — Польшин Подлясьен воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Подлясьен воеводаллин нах беха меттигаш
Тульски (Адыгейчоь)
Тульски (Тульский) — Российн Федерацин эвла, Адыгейчоьнан Майкопан кӀоштан административан центр.
Климат
Кхузахь климат барамера-йовха а, кӀеда а йу. Регионан климат кхоллайаларна боккха Ӏаткъамбо атмосферан циркуляцин амало. Меттиган климатан а, рекреацин а ладаме амалех ду малх къегина деха де. Ткъа шадерг республикехь хуьлу 200 - 250 йекхна денош шеран чохь; вовшахтоьхна маьлхан радиации йу 115 - 120 ккал/кв.см.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Майкопан кӀоштан нах беха меттигаш
Кривополянье (Тамбовн область)
Кривополянье (Кривополянье) — Российн Федерацин Тамбовн областан Бондарин кӀоштара эвла.
Климат
Ӏаламан а, ландшафтийн а амалаш йоьзна йу цуьнан географин хьолах – эвла лаьтта Оьрсийн акъарин йуккъехь, цунна тӀиера акъарин муьлххачу дозане эзар километр йу. Алсама хуьлу долу континенталан барамера хӀаваъ, Эвла хӀордашна гена латтарех доьзна ду. Цуо областан климат барамера континенталан йо. Окан-Донан акъари тӀехь климат алсама континенталан йу, уллорчу гунаш тӀехьчулла. Эвла лаьтта кӀеззиг къилбаседехьа Сибрехан а, Азорийн а максимумашна йуккъехь долчу лакхарчу Ӏаткъаман дукъал, цундела бу кхузахь луларчу Владимирехь йа Рязанехьчул алсама, гӀийлачу мехца, бекхна хенан хӀоттам. Оцун тӀе мехаш дукхах дерг къилбан а, къилба-малхбален а ду, бӀаьста а, Ӏай а муххале а. оцу агӀора хьокху аьхка а, бӀаьста а йокъаллин мехаш, ткъа Ӏай – дарц.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Бондарин кӀоштан нах беха меттигаш
Мохови (Орёлан область)
Мохови (Моховая) — Российн Федерацин Орёлан областан Залегощан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта Среднерусски (Йуккъераоьрсийн) акъарин йуккъехь, аренан а, хьун-аренан а зонашкахь. Климат барамера континенталан. Ноябрь, декабрь, январь уггар кхуьйлина беттанаш ду. Ло лаьтта денойн йукъара барам — 126. Шарахь хуьлу барамера йочанаш — йуккъера 490 - 590 мм, цу тӀе аьхка шозза алсама, Ӏайчул, гурахь алсама, бӀаьстачул.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Раценцин
Раценцин — Польшин Великопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Великопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
(20658) Bushmarinov
(20658) Bushmarinov — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Истори
ДӀайиллина 1999 шеран 3 октябрехь LINEAR проекты цӀе йолу Ӏилманчо Сокорро обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1999 TY270» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Эль Меските (Зирандаро)
Эль Меските — Мексикин Герреро штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Меските лаьтташ йу Мексикин къилба-малхбузехьара декъехь, Мехико гӀалин къилбехьа.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 21,9 °C.
Истори
Дуьххьара адамаш 20 эзар герг шо хьалха кхуза даха хевшина. Уьш хила боху ольмекаш. ТӀаьхьо Теотиуаканан Ӏаткъам чӀагӀбелира кхузахь. VIII-XV бӀешерашкахь ацтекаш дола деш йара кху махкахь. 1521 шарахь кхуза баьхкира испанхой, цара мохк долабаьккхинчул тӀаьхьа территори Мехикон аудиенци хилира, дуьххьара цуьна йукъахь йара хилачу Ацтекийн империн провинцеш, тӀаьхьо мохк йукъа бахара Керла Испани вице-пачхьалкхаллин.
1849 шеран 27 октябрехь дуьйна Герреро штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Герреро штатан нах беха меттигаш
Сиготье
Сиготье — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ПгӀованс — Альпаш — Сирла-сийна Йист регионехь. Коммунан департамент — Лакха Альпаш.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Францин гӀаланаш Категори:Лакха Альпаш департаментан коммунаш
Нову-Триунфу
Географи
Муниципалитетан майда —.
Хьажоргаш
Категори:Баия штатан муниципалитеташ Категори:Бразилин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Мондольфо
Мондольфо — Италин Марке регионера коммуна. Лаьтташ йу Пезаро-э-Урбино провинцехь.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Дрошкув (Нижнесилезин воеводалла)
Дрошкув  — Польшин Нижнесилезин воеводаллин  гминера эвла.
Мондольфо
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Марке йукъара гӀаланаш
Дрошкув (Нижнесилезин воеводалла)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Нижнесилезин воеводаллин нах беха меттигаш
NGC 1061
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
1061 1061
КуьчуькаслихӀанлар (Думлупинар)
КуьчуькаслихӀанлар (Küçükaslıhanlar) — Туркойчоьнан Эгейн регионан КуьтахӀи провинцин (ил) Думлупинаран кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:КуьтахӀи провинцин нах беха меттигаш
Категори:Думлупинаран кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Эль Амате (Тексистепек)
Эль Амате — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Амате лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Тозтини (Рим)
Тозтини — Италин Лацио регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Лацио регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
(20659) 1999 UE
(20659) 1999 UE — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Истори
ДӀайиллина 1999 шеран 16 октябрехь К. Корлевич цӀе йолу Ӏилманчо Вишня обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1999 UE» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
ЕнкагӀвиль
ЕнкагӀвиль — Францин гӀала-коммуна, лаьтта НогӀманди регионехь. Коммунан департамент — ЭгӀ.
Географи
.
Ла Эсперанза (Анхел Р. Кабада)
Ла Эсперанза — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Ла Эсперанза лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
Ранчо Манила (Пасо де Овехас)
Ранчо Манила — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Ла Эсперанза (Анхел Р. Кабада)
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Ранчо Манила (Пасо де Овехас)
Географи
Ранчо Манила лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Мироцин-Гурни
Мироцин-Гурни — Польшин Лебушанийн воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лебушанийн воеводаллин нах беха меттигаш
Поцило Музо (Авелино)
Поцило Музо — Италин Кампания регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Кампания регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Гоьйнуькбелен (ОрхӀанели)
Гоьйнуькбелен (Göynükbelen) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан Бурса провинцин (ил) ОрхӀанелинан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
HD116105
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Гоьйнуькбелен (ОрхӀанели)
Хьажоргаш
Категори:Бурса провинцин микрокӀошташ
HD116105
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Гоьйнуькбелен (ОрхӀанели)
Хьажоргаш
Категори:ОрхӀанелинан микрокӀошташ
Каза Рокино (Маса-Карара)
Каза Рокино — Италин Тоскана регионан  коммунера эвла.
Гоьйнуькбелен (ОрхӀанели)
Хьажоргаш
Категори:ОрхӀанелинан кӀоштан нах беха меттигаш
Каза Рокино (Маса-Карара)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Гоьйнуькбелен (ОрхӀанели)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Каза Рокино (Маса-Карара)
Литература
Категори:Тоскана регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Гоьйнуькбелен (ОрхӀанели)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Баньо Виньони
Баньо Виньони — Италин Тоскана регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Черни Поток (Виноградован кӀошт)
Черни Поток — Украинин Закарпатьен областан Виноградован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Дмохи-Випихи
Дмохи-Випихи — Польшин Подлясьен воеводаллин  гминера эвла.
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Подлясьен воеводаллин нах беха меттигаш
Киржина
Киржина (Кіржына) — Белоруссин Минскан областан Мяделан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Минскан областан нах беха меттигаш
Категори:Мяделан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Борцо
Борцо (ბორცო) — Гуьржийчоьнан Рача-Лечхуми а, Лаха Сванети а Онин муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 23 стаг (2014 шо).
Билгалдахарш
Категори:Онин муниципалитетан нах беха меттигаш
Касияно Сервин (Леон)
Касияно Сервин — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Касияно Сервин лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Бруски (Москохан область)
Бруски (Бруски) — Российн Федерацин Москохан областан Егорьевскан кӀоштара эвла.
Тонйа
Тонйа (Tonya) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Трабзон провинцин (ил) Тонйанан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Бруски (Москохан область)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Москохан областан Егорьевскан кӀоштан нах беха меттигаш
Тонйа
Хьажоргаш
Категори:Трабзон провинцин микрокӀошташ
Категори:Тонйанан микрокӀошташ
Категори:Тонйанан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Бурбино (Ромнин кӀошт)
Бурбино — Украинин Сумин областан Ромнин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Дикан баба
Дикан баба — Кхазакхстанан Туркестанан областан Сарыагашан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Туркестанан областан нах беха меттигаш Категори:Сарыагашан кӀоштан нах беха меттигаш
Каракайа (Токат)
Каракайа (Karakaya) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регион регионан Токат провинцин (ил) Токатан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Токат провинцин нах беха меттигаш
Категори:Токатан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Токаревка (Киеван область)
Токаревка — Украинин Киеван областан Бели Церкован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Бели Церкован кӀоштан нах беха меттигаш
Косой Бык
Косой Бык (Косой Бык) — Российн Федерацин Красноярскан мехкан Кежман кӀоштара дӀатесна эвла.
Гольденштедт
Гольденштедт — Германин Лаха Саксони латтана йукъара коммуна.
Косой Бык
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Гольденштедт
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Косой Бык
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Гольденштедт
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Лаха Саксони латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Косой Бык
Хьажоргаш
Категори:Кежман кӀоштан нах беха меттигаш
Сигуайе (Лакха Альпаш)
Сигуайе — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ПгӀованс — Альпаш — Сирла-сийна Йист регионехь. Коммунан департамент — Лакха Альпаш.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Францин гӀаланаш Категори:Лакха Альпаш департаментан коммунаш
Товарец
Товарец (Товарец) — Российн Федерацин Пскован областан Пскован кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Пскован кӀоштан нах беха меттигаш
Виндзор (Къилбаседа Каролина)
Виндзор  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Къилбаседа Каролина штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
(20660) 1999 UF
(20660) 1999 UF — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Виндзор (Къилбаседа Каролина)
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Къилбаседа Каролина штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
(20660) 1999 UF
Истори
ДӀайиллина 1999 шеран 16 октябрехь К. Корлевич цӀе йолу Ӏилманчо Вишня обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1999 UF» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Руя (Воскресенскан кӀошт)
Руя (Руя) — Российн Федерацин Нижни Новгородан областан Воскресенскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 18 стаг (2010 шо).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Нижни Новгородан областан Воскресенскан кӀоштан нах беха меттигаш
Полянци
Полянци — Болгарин Софин областера эвла. Ихтиман йукъараллин йукъайогӀу.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Болгарин нах беха меттигаш Категори:Софин областан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Бразос-Бенд (Техас)
Истори
Бразос-Бенд гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Техас штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Пйотрово (Накельскан повет)
Пйотрово  — Польшин Куявско-Поморскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Куявско-Поморскан воеводаллин нах беха меттигаш
NGC 1062
NGC 1062 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
1062 1062
Рачиця (Севниця)
Рачиця  — Словенин йукъараллера эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Леонтьевщина
Леонтьевщина (Леонтьевщина) — Российн Федерацин Вологдин областан Кичменгски Городокан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Кичменгски Городокан кӀоштан нах беха меттигаш
Четверяково
Четверяково (Четверяково) — Российн Федерацин Ленинградан областан Приозерскан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла йукъайогӀу хӀордан климатера континенталан дехьайолучу барамерачу климатан зонан. Цигахь барамера кӀеда Ӏа ду, барамехь йовха аьхке а йу. Климатан коьрта башхалла йу хенан хӀоттам цхьаьнаэшшара ца хилар, иза доьзна ду сих-сиха хийцалучу хӀаваан массех, уьш кхоллалучу кӀоште хьаьжжина хуьлу хӀордан, континенталан, арктикан.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Приозерскан кӀоштан нах беха меттигаш
Шотланди
ДӀалоцу Йоккха Британи гӀайренан къилбаседа дакъа, латта тӀехула доза ду Ингалсца. Кхечу агӀонашкахь Атлантикин океанан хӀордаш ду: Къилбаседа хӀорд малхбалехь, Къилбаседа хидоькъе а, Ирландин хӀорд а малхбузехь а, къилба-малхбузехь а. Британин гӀайрен тӀиера коьрта мохк боцуш, Шотландин иштта ду 790 гергга жима гӀайренаш, дукха дерш тӀехь стаг а воцуш.
Шотландин паччахьалла — маьрша пачхьалкх хилла 854 - 1707 шерашкахь. 1603 шарахь СтюартгӀеран некъех волу Шотландин паччахь Яков VI-гӀа Ингалсан а, Ирландин а дуьххьара паччахь хилира. 1706 шарахь Шотландин а, Ингалсан а йукъахь «Униях барт» кӀела куьг таӀийра, ткъа 1707-гӀа шарахь шинне а мехкан парламенташа ратификации йира «Униях актан», цуо кхоьллира Йоккха Британин паччахьалла, цул тӀаьхьа Шотландин парламент дӀасахийцира, ткъа марталлин парламент болх бан йолаелира Вестминстерехь.
Шотландин бакъонан система Ингалсан а, Уэльсан а, Къилбаседа Ирландин системех маьрша йисира, иштта, махкахь лелайо шайн долара а, публикан а юакъо. 1997 шеран референдумал тӀаьхьа, 1998 шарахь хилла Шотландин акто 1999 шарахь меттахӀоттийра Шотландин парламент. 2014 шеран 18 сентябрехь махкахь дӀайаьхьна Шотландин маршонан референдум, цуьнан жамӀашца кхаж тесначарех 55,3 % лаам гайтира Йоккха Британин йукъахь йиса. 2016 шеран 23 июнехь Европин барт йукъара арадовларх референдумал тӀаьхьа, цигахь 62 % Шотландин бахархоша кхаж тесира мохк ЕБ йукъара арабаларан дуьхьала (38 % реза бара), сацам бира, шен йозаш йоцу арахьара политика лелор, Европин барт йукъахь дакъа а долуш.
ЦӀеран этимологи
Шотланди дош даьлла латинан дешах Scoti, цуо билгала бохура гэлаш. ТӀаьхьарчу латинехь Scotia («Гэлийн латта») цӀарца кхетайора Ирланди. XI бӀешарахь оцу дешан кхетам бара Шотландин Форт эркан къилбаседехьара дакъа. ХӀинцалера мехкан латтах ТӀаьхьарчу БӀешерашкахь ала долийра Scotland, ткъа цигахь дехачу адамех, — Scots.
Шира истори
Шотландехь дуьххьарлера адамаш 13 эзар шо хьалха, ТӀаьххьара шен мур чекхбаьллачул тӀаьхьа, гучудевлла хилар тардолийта Ӏилманчаша. Дуьххьарлера гӀишлош йина 9 500 шо гергга хьалха, ткъа гуттара беха бахархой — 6 эзар шо хьалха. Царех йу неолита муьрера дика лаьттина цхьа эвла — Оркнейн гӀайренаш тӀиера Скара-Брей. Оцу муьран кхин иэсаш хаало Арахьара Гебридийн а, Шетландин а гӀайренаш тӀаьхь, иза кхетадо кӀезиг ораматаш а хилла, шайн хӀусамаш тӀулгех йан йезарца.
Руман Ӏаткъам
Шотландин йозан истори йолало Румо Британи йаккхарца. Яьккхинчул тӀаьхьа царна руман провинций статус йелира, ала долийра Британи, иза бара хӀинцалера Ингалсан а, Уэльсан а мохк. Къилба Шотландин дакъа кӀеззиг йолчу хенан карадахара Руман дуьххьала дӀа йоцучу тергонан. Къилбаседехьа лаьттара Румо даханза латтанаш, — пиктийн а, гэлийн а тайпанаш деха Каледони. Руман историко Тацита дийцарехь, каледонхоша йолийра «йоккха масштабан тӀеман дуьхьало», румхойн легионашна тӀелеташ. Цхьаьна буьйсана тӀелетта хӀаллакйира IX Испанин легион, ерриг хӀаллакъярх кӀелхьара яьккхира иза Гней Юлий Агриколан дошлой тӀелатаро.
Британин мохк ларбархьама, 122—126 шерашкахь румхоша Адрианан вал бира, цунах Империн къилбаседа доза хилира. ТӀаьхьа, 144—146 шерашкахь кхин а къилбаседехьа, Йуккъерашотландин аренахь бира Антонинан вал, иза битира императоран Септимий Северан омарца 208 шарахь.
Шотландин доккхаха долу дакъа руман куьйгакӀелахь 40 шарахь бен ца лаьттинехь а, цуо ладаме Ӏаткъам бира тӀехь вотадинаш а, дамнонеш а беха мехкан къилба декъана. Валлийхойн Yr Hen Ogledd (Шира Къилбаседа) цӀе лелайора, румхой дӀабаханчул тӀаьхьа, Къилбаседа Ингалсан а, Къилба Шотландин а мехкашкахь кхоллаелла паччахьаллаш билгалйохуш. IX а, X а бӀешерийн тептаршца, IX бӀешо кхочуш Малхбуза Шотландин махкахь кхоьллира гэлийн паччахьалла Дал Риада.
Йуккъера бӀешераш
Пиктийн паччахьаллашна йукъахь уггаре йоккханиг йара Фортриу, иза йевзара Alba я Scotland цӀарца. Пикташ масийттаза кхечира уггаре лакхарчу кхиаме: Бруде III-гӀачун (671—693) урхаллехь Нехтансмерера тӀом чекхбаьлча а, Энгус I-чун урхаллехь а.
Шотландин паччахьалла кхоьллина шо лору 843, скоттийн а, пиктийн а цхьаьнатоьхна паччахьаллин паччахь Кеннет Макальпин хиллачул тӀаьхьа.
ТӀаьхьарчу бӀешерашкахь Шотландин паччахьалла шоръелира хӀинцалерачу Шотландин дозанашка кхаччалц. Давид I-чун урхаллехь Шотланди хилира феодалийн паччахьалла, цунна чохь урхаллин хийцамаш бира, йукъаяьккхира бургийн система.
Оцу муьрехь мехкан латта тӀе кхелха французийн а, ингалс-французийн рыцарш а, килсан гӀуллакххой а. Иза бахьнехь паччахьаллин малхбален а, къилба-малхбален а мехкаш ингалс мотт буьйцуш хилира, ткъа бисина махко буьйцура гэлийн мотт, ткъа Оркнейн а, Шетландин а гӀайренаш буьйцура норвегийн мотт, Норвегийн паччахьаллин куьйга кӀела йисира 1468 шо кхаччалц. XII а, XIV а бӀешерашна йукъахь Шотландехь хӀутту дикка паргӀата мур, оцу хенахь хилира машаре йукъаметтигаш Ингалсца, кхиира континентца йохк-эцаран йукъаметтигаш, ткъа цхьаболу Ӏилманчийн, масала, Иоанн Дунс Скот санна болчеран, боккха Ӏаткъам бара мехкал генна арахьа.
XIII бӀешо Шотландин ладаме зиеделларг хилира. 1286 шарахь паччахь Александр III-гӀа веллачул тӀаьхьа ца бисира когаметта болу божарий, цундела паччахь-аьзни кхайкхийра Маргарет, Норвегин паччахьехь Эрик II-гӀачунгахь марехь йолу Александр III-гӀачун йоьӀан йоӀ. Ингалсан паччахь Эдуард I-ра гӀоьртира Шотланди юха а куьйга кӀела лаца, цуо йийхира паччахь-аьзни Маргарет шен паччахь хин волчу кӀантана Эдуард II-гӀачун, иза жима йоллушехь. Амма Маргаретан ловзар а, тажтиллар а ца хилира, новкъахь иза шелон лазар кхетта, шотландин латта тӀе кхачале йелира Оркнейн гӀайренаш тӀехь.
Уллера гергара когаметтаберш дӀабевлира, 1290 шарахь Ӏарше кхача лаам дӀахаийтира масех кандидата, царна йукъахь Давид Хантингдонан йоккхаха йолчу йоьӀан кӀант Иоанн Баллиол а (паччахьийн Малькольм IV-гӀачун а, Вильгельм I Лоьман а ваша), Давидан йуккъерачу йоьӀан кӀант Роберт Брюс, 5-й лорд Аннандейла а. Луучех цхьаъ вара ша Эдуард I-ра а, иза вара Матильда Шотландин тӀаьхьенах. Амма ингалсан паччахьо ша харжаран мах лахара буй хууш, «Боккха Къовсаман» суьдан коьрте хӀоьттира, дов листархьама. 1292 шарахь Эдуард I-чо сацам бира Иоанн Баллиолехьа, 1292 шеран 30 ноябрехь Иоанна Шотландин паччахьан тажтиллира. Шен гӀолацарна баркалла олуш Иоанн I Баллиола къобал йира Ингалсан сюзеренитет.
Тажтиллин йолушехь, Иоаннан Ӏаршан бакъо къобал ца йира Брюс, Роберт, Аннандейлан 5-гӀа лорд коьртехь волу шотландин баронийн цхьаьна декъо. Ткъа Эдуард I волавелира Шотландица йукъаметтигаш лело иза шайн куьйга кӀелара мохк болуш санна, Иоаннан дийзийтира ингалсан суьдашкахь жоп дала шотландийн доьвнаш луьстуш, хӀиттайора шотландийн гӀопашкахь ингалсан гарнизонаш. Ингалсан Ӏаткъам лагӀбар Ӏалашо йолуш Иоанн Баллиола 1295 шарахь карлабаьккхира Шира барт олуш болу Францица а, Норвегица барт, тӀаккха виллина дуьхьалавелира Эдуард I-чун.
Билгалдахарш
Категори:Йоккха Британи
Яндарбиев, Хьамзат Шамсадович
Хьамзат Шамсадович Яндарбиев — нохчийн йаздархо, поэт, Ӏилманча, политик, йукъараллин гӀуллакххо, Нохчийчоьнан а, Российн а йаздархойн тобанийн декъашхо, хьехархойн Ӏилманийн кандидат, Нохчийн пачхьалкхан университетан даймехкан а, дуьнена йукъаран а литературийн кафедран доцент, Нохчийн Республикин Сийлахь гражданин. <!--
Биография
В годы депортации учился в школе № 14 Лениногорска Восточно-Казахстанской области. В 6-м классе скопил денег и подписался на чеченскую газету «Къинхьегаман байракх» («Знамя труда»), в которой публиковались произведения известных чеченских писателей и поэтов Халида Ошаева, Саидбея Арсанова, Магомета Мамакаева, Магомед-Салаха Гадаева, Абдулы Хамидова, Нурдина Музаева, Магомеда Сулаева, Хасмагомеда Эдилова, Раисы Ахматовой.
В 1964 году окончил историко-филологический факультет Чечено-Ингушского педагогического института. После завершения учёбы был учителем в школе, работал в музее-заповеднике, в институте усовершенствования учителей, пединституте, университете. Учился в аспирантуре научно-исследовательского института национальных школ Министерства образования России. В 1990 году защитил диссертацию.
С конца 1970-х годов стал активно выступать в республиканской прессе со статьями на актуальные темы по общественной жизни республики, истории чеченского народа, сохранении культурного наследия. Некоторые из его статей обсуждались на заседаниях Грозненского горсовета и по ним принимались соответствующие решения.
Политическая деятельность
Неоднократно встречался с парламентариями Грузии, Армении, Азербайджана, стран Балтии, выступал с осуждением войны на выездных парламентских слушаниях Госдумы России в июне 1996 года, защищал интересы чеченского народа на международных конференциях.
Проекты
Много лет по собственной инициативе работал над проектом транскавказской автомобильной дороги. Дважды пешком прошёл по предполагаемому маршруту будущей трассы. Дорога была закончена в 1999 году.
В 1990-е годы он предлагал построить завод технического стекла на базе сохранившихся к тому времени производственных мощностей, который использовал бы местное сырьё. Реализация проекта могла бы заметно улучшить экономическое положение республики.
Вместе с тогдашним президентом Академии наук Чечни Хамзатом Ибрагимовым планировал создать совместную арабско-чеченскую Академию наук, финансируемую богатыми арабскими странами. Начавшиеся военные действия сорвали реализацию этих планов.
Награды
В 1993 году ему было присвоено звание «Почётный гражданин Чеченской Республики». -->
Хьажоргаш
Категори:Нохчийн йаздархой Категори:Нохчийн поэташ Категори:Нохчийн политикаш Категори:Нохчийн Ӏилманчаш
Почиумбени (Рышканин кӀошт)
Почиумбени (, Pociumbeni) — Молдавин Рышканин кӀоштара эвла.
Литература
Категори:Рышканин кӀошт кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Молдавин нах беха меттигаш
Дрошув
Дрошув — Польшин Нижнесилезин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Нижнесилезин воеводаллин нах беха меттигаш
Отрожки
Климат
Эвла лаьтта Оьрсийн акъарин къилба-малхбалехь, океанашна а, хӀордашна а гена. Цундела областан климат континенталан, шийла, кӀезиг ло долуш Ӏаьнца а, йеха, йовха, йекъа аьхкенца йу. БӀаьсте йоца, гуьйре йовха, йекхна йу. Маьлхан йовхонан дукхаллийца ГӀирман къилба бердал оьшуш йац.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Раценцице
Раценцице — Польшин Великопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Великопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
Нову-Шингу
Нову-Шингу — Бразилин Риу-Гранди-ду-Сул штатера муниципалитет.
Загайново (Ярославлан область)
Загайново (Загайново) — Российн Федерацин Ярославлан областан Угличан кӀоштара эвла.
Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.