cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Гедикли (Измит)
Хьажоргаш
Категори:Измитан микрокӀошташ
Категори:Измитан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Терновка (Николаевн область)
Терновка — Украинин Николаевн областан Березнеговатин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Березнеговатин кӀоштан нах беха меттигаш
Регенгу-Гранде
Регенгу-Гранде — Португалин Лиссабон гуонан йукъара фрегези. ЙукъайогӀуш йу цӀе йолучу муниципалитетан.
Географи
кӀошташ. Майда —.
Хьажоргаш
Категори:Лиссабон кӀошташ Категори:Португалин фрегезеш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Нодол (Белуно)
Нодол — Италин Венеция регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Венеция регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Никоново (Вашкин кӀошт)
Никоново (Никоново) — Российн Федерацин Вологдин областан Вашкин кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Уьчпинар (Курталан)
Уьчпинар (Üçpınar) — Туркойчоьнан Къилба-Малхбален Анатоли регионан Сиирт провинцин (ил) Курталанан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Сиирт провинцин нах беха меттигаш
Категори:Курталанан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Нашацовице
Нашацовице — Польшин Малопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Малопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
Узуноьз (НаллихӀан)
Узуноьз (Uzunöz) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатоли регионан Анкара провинцин (ил) НаллихӀанан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Анкара провинцин нах беха меттигаш
Категори:Анкара провинцин микрокӀошташ
Категори:НаллихӀанан микрокӀошташ
Категори:НаллихӀанан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Усатова Балка
Усатова Балка (Усатова Балка) — Российн Федерацин Краснодаран мехкан Анапан муниципалан кхолламан йукъайогӀу эвла.
Хьажоргаш
Категори:Анапан муниципалан кхолламан нах беха меттигаш
Жёлти Яр (Жуьгтийн автономин область)
Жёлти Яр (Жёлтый Яр) — Российн Федерацин Жуьгтийн автономин областан Биробиджанан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Владивостокца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+10.
Хьажоргаш
Категори:Биробиджанан кӀоштан нах беха меттигаш
(10329) 1991 GJ1
Истори
ДӀайиллина 1991 шеран 11 апрелехь С. Уэда, Х. Канэда цӀе йолу Ӏилманчо Кусиро обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1991 GJ1».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Сулейманов, Ахьмад Сулейманович
Ахьма́д Сулейма́нович Сулейма́нов (1922 шеран 1 май, Олхазар-КӀотар, Нохч-ГӀалгӀайн АССР, РСФСР, СССР — 1995 шеран 20 июнь, Олхазар-КӀотар, Нохчийчоь, Росси) — нохчийн Ӏилманча, кавказйовзархо, хьехархо, поэт, художник, музыкант. Вевзаш ву цо йазйина Нохчийн а, ГӀалгӀайн а мехкан топонимех а, тайпанех а лаьцна книгаш бахьнехь. Цунна йелира Нохч-ГӀалгӀайн Республикин Халкъан поэтан цӀе. Иза вара Нохчийчоьнан пачхьалкхан совгӀатан лауреат, Нохчийчоьнан а, СССР а йаздархойн Союзийн декъашхо.
Биографи
Иза винера Олхазар-КӀотарехь 1922 шеран 1 майхь. Цуьнан да-нана дехаш нах бара. Цуьнан да гӀиллакх долуш хилара бахьнехь даимна юртан да хоржуш вара. Цера цӀахь йоккха библиотека йара. Сулейманас шен бераш дешна кхиита царна массо а тайпан аьтто бан гӀерташ вара. Цуьнан воккха кӀантас Ростовн дечкан институт чекхйаьккхира; шозлугӀа кӀант Ӏарбийн мотт а, бусалба дин а хууш вара; йоӀ Кхокха кехат пондар дика локхуш йара.
Ахьмад массо хӀума хаа лууш вара. Цо дика доьшура. Школехь гучуйелира цуьнан сурт дилларан а, байт йазйаран а, пондар лакхаран а похӀманаш. Школа чекхйаьккхича цо Наркомпросан инструкторан а, комсомолан райкоман секретарь а болхбира.
1944 шеран 23 февралехь нохчий а, гӀалгӀай а цӀера бехира. Йуккъерачу Азехь цо чекхйаьккхира Семипалатинскан пачхьалкхан хьехархойн институт. Институтехь доьшуш хенахь цунна топоними кӀорге Ӏамо дагадеара.
Сталин веллачул тӀехь иза шен юрта цӀавирзира. Цигахь иза школан директор хилира. Цо нохчийн а, оьрсийн а меттанаш а, литература а хьоьхура. Иза куьйгахь волу школаш даимна тоьлла хуьлура. Иза гӀертара дешархой дешар хууш хилара сов шайн мотт а, литература а хууш шайн халкъан хакъ йолу векалаш бан. Цо кест-кест буьгура шен дешархой республикин историца доьзна меттигашка, царна цигахь хилларг а дуьцура, тайп-тайпан литературин произведениш а йошура. Цуьнан дешархо Муса Бексултанов тӀаьхьа вевзаш нохчийн йаздархо хилира. Ша йазйина хьалхара книга цо шен хьехархон лерина йазйинера.
1967 шарахь арахийцира цо йазйина байтан хьалхара гулам. Цул тӀаьхьа кхиъ иттехь арабевлира уьш: «Надежда», «Горный родник», «Огонь, согревающий сердце», «Симфония гор», «Дороги Родины», кхибераш а. Дукха цуьнан байташха хӀинца а йевзаш йолу эшараш хилира. Сулеймановс нохчийн матта йаьккхира А. С. Пушкинан а, М. Ю. Лермонтован а, Муса Джалилин а, кхиболу а бевзаш поэтийн байташ. Цуьнан байташах а, поэмашах а дукха Нохчийн пачхьалкхан драман театран спектаклийн сценарийш хилира.
Иза жима волуш гучуйелира цуьнан художникан похӀма. Цо дехкина сурташ гойтуш дара йерригроссийн гайтахӀоттамашкахь. Амма цӀера дохуш хенахь дерриг цуьнан суьрташ хӀаллакхилира. ШозлугӀа хӀаллакхилира цо дехкин суьрташ 1994 шарахь Нохчийчоьхь тӀом болабелча.
Цо чӀогӀа дика дечиг-пондур а, пианино а локхара. Ша школан директор волуш хенахь Сулеймановс берашна лерина масийтта эшар йазйира.
Цо дӀайаздира дукха баккхийчу нехан шира дийцарш, иллеш, назманаш. Царна йуккъехь «Ненан бӀархиш», «Зарон тӀулг», «Гио», «Алпатован гу», «Кура Малцаг», «Нахчи жаххӀан», «Пхьармат».
Пенси ваххалц цо хьехархо болх а бира, Ӏилманан болх а бира. Иза вара Нохч-ГӀалгӀайн Ӏилманийн талламан историн а, меттан а, литературин а институтан белхало.
1978 шарахь иза хилира Нохч-ГӀайлгӀайн йаздархойн бертан декъашхо. 1988 шарахь цо арахецна «Цхьа-ши дош» цӀе йолу философийн байтин гуламийн цунна делира Нохч-ГӀалгӀайн АССР пачхьалкхан литературин совгӀат. И гулам дукха чӀогӀа гӀарбаларан бахьнехь цхьаболчара Сулейманован Нобелийн литературин совгӀат дала деза бохуш дийца болабелира.
Коьрта болх
Сулейманов 20 шарахь сов вара Ночх-ГӀалгӀайн Республикин топоними толлуш. Иза гӀаш кхечира массо а нохчийн а, гӀалгӀайн а юрте. Цо дӀайаздира Ӏаламат дукха топонимин цӀераш. Цуьнан йоӀас дуьйцура: ''«Цо шен болх беш хенахь юртан йистехь палатка хӀоттайора. Юртара наха шаш болчу чукхойкхара, амма цунна ца леара шех цхьанна а бала бан. Наха цунна чӀепалгаш а, кхийолу яа хӀуманаш кхоьхьура. Цхьана юртехь цунна дина уьстагӀ белира»''.
Цуьнан балхах хилира 4 дакъа долу «Нохч-ГӀалгӀайн Республикин топоними» цӀе йолу книга. Иза арахоьцуш йара Соьлжа-ГӀалахь 1976—1985 шерашкахь. ХӀора декъан тираж 5000 экземпляр йара. Оцу книгехь гулйина материал дукха Ӏилманашца йогӀуш ю: истори а, этнографи а, топоними а, лингвистика а, археологи а, кхиераш а.
Исмаил Мунаевс дуьцура:
Виццавар
2013 шеран июлехь цуьнан юртахь схьайиллира литературин а, мемориалана музей. Оцу музейн директор йу Сулейманован йоӀ Совдат.
Оцу шеран декабрехь 1971—1995 шерашкахь иза Ӏийна цӀенон тӀетуьхуьра мемориалан у.
Хьажоргаш
Категори:Нохчийн Ӏилманчаш Категори:Нохчийн йаздархой Категори:Нохчийн поэташ
(12107) 1998 KU46
(12107) 1998 KU46 — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Истори
ДӀайиллина 1998 шеран 22 майхь LINEAR проект цӀе йолу Ӏилманчо Сокорро обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1998 KU46» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Джорджтаун (Миссисипи)
Джорджтаун  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Миссисипи штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Миссисипи штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Палимовка
Палимовка (Палимовка) — Российн Федерацин Оренбурган областан Бузулукан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат континенталан йу, йовха, бекъа мехашца, шийлачу Ӏаьнца, дика лаьттачу луон чкъоьраца. Ӏа къаьста гуттара а дацаре температурашца а, луьра шелонашца а. Аьхке дийнахь йекхна, йовха, алссама июлехь. Вегетацин мур 180 де гергга ду. Климатан амалийн сипатех йу йокъаллаш. Аьхка хуьлу йочанаш латта худа а ца кхуьу, хӀунда аьлчи лакхара хӀаваан температураш уьш чехка Ӏаьнаре йоху. Махкахь йочанаш цхьабосса ца хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+6.
Хьажоргаш
Категори:Бузулукан кӀоштан нах беха меттигаш
Гранха Пуенте (Агуаскальентес)
Гранха Пуенте — Мексикин Агуаскальентес штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Истори
Кху махка испанхой бахкале, кхузахь дехаш дара чичимекийн тайпанаш, 1530-1531 шерашкахь испанхоша долайаьккхина.
1789 шеран 24 апрелехь дуьйна Сакатекас штатан йукъахь йара, 1835 шеран 23 майхь дуьйна Агуаскальентес штатан йукъахь йу
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Агуаскальентес штатан нах беха меттигаш
Форт-Додж (Айова)
Форт-Додж  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Айова штатера гӀала.
Истори
Форт-Додж гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Айова штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Елизарка
Елизарка (Елизарка) — Российн Федерацин Ярославлан областан Переславлан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Переславлан кӀоштан нах беха меттигаш
Долни Похловице
Долни Похловице (Dolní Pochlovice) — Чехин Карловы Вары мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Карловы Вары мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Белакенан кӀошт
Белакенан кӀошт (Balakən rayonu) — Азербайджанан административан дакъа. Административан центр — гӀала Белакен.
Билгалдахарш
Категори:Азербайджан
Саургачи (Усть-Ишиман кӀошт)
Саургачи (Саургачи) — Российн Федерацин Омскан областан Усть-Ишиман кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Усть-Ишиман кӀоштан нах беха меттигаш
Тржебсин
Тржебсин (Třebsín) — Чехин Йуккъера Чехин мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Йуккъера Чехин мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Пуьзье (Мозель)
Пуьзье — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — Мозель.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Мозель департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Сельцо (Барятинан кӀошт)
Сельцо (Сельцо) — Российн Федерацин Калугин областан Барятинан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, дика къаьсташ шеран заманашца: барамехь довха а, тӀуьна а аьхкенца, барамера шийла хӀоьттина лайн чкъор долу Ӏаьнца.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Барятинан кӀоштан нах беха меттигаш
Назино (Томскан область)
Назино (Назино) — Российн Федерацин Томскан областан Александровскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат континенталан йу, йовхачу аьхкенца а, шийлачу Ӏаьнца а, тӀуналла цхьабосса йу, хенан хӀоттаман элементаш хийца дукха сиха ло, боцучу хенан муьрехь (масех дийнахь йа сахьтехь). Меттигера климат, хьалхарчу шерашкахь санна хийца ца луш схьайогӀу, иза доьзна ду Малхбуза-Сибрехан акъарин тӀехуларчу хӀаваийн массийн чолхечу циркуляцех эвла шера а, массо агӀора йиллина а йу, къилба-малхбале йоцург, цуо аьтту бо Арктикин а, Атлантикин а, Йуккъерчу Азин а хӀаваан массашна кхуза чуйахка. Цундела циркуляцин процессаш Малхбуза-Сибрехан тӀехула массо а хенахь дакъалоцу арктикин а, бараман а хӀаваан массаш, ткъа аьхка кхин тропикера а. ХӀаваан массаш дӀахьо циклонийн а, антициклонийн а системехь, цуо хенан хӀоттам областехь цхьаьна эшшар ца лоттуьйту, шо шере мел деле ловзаш хуьлу иза.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Хьажоргаш
Категори:Томскан областан Александровскан кӀоштан нах беха меттигаш
Петушки (гӀала)
Петушки (Петушки) — Российн Федерацин гӀала, Владимиран областан Петушкин кӀоштан административан центр.
Климат
Кхузахь климат билгалйоккху цуьнан географин хьоло, цунах доьзна ду маьлхан йовхо кхачар а, тайп-тайпана хӀордан, континенталан барамера шораллин, арктикин хӀаваан массаш лелар а (луларчу Малхбузен Европин, Йуккъера а, Къилбаседера а Азин, Атлантикин а, Къилбаседа Шен Ӏапказийн акваторера).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Эль Трапиче (Лас Чоапас)
Эль Трапиче — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Трапиче лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
(12108) 1998 KJ48
(12108) 1998 KJ48 — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Эль Трапиче (Лас Чоапас)
Климат
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
(12108) 1998 KJ48
Истори
ДӀайиллина 1998 шеран 22 майхь LINEAR проект цӀе йолу Ӏилманчо Сокорро обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1998 KJ48» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Эль Трапиче (Лас Чоапас)
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Уьзуьмлуьк
Хьажоргаш
Категори:Йозгат провинцин нах беха меттигаш
Большая Березина
Большая Березина (Большая Березина) — Российн Федерацин Смоленскан областан Руднян кӀоштара эвла.
Климат
Климат барамера континенталан йу, амалехь барамера йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а ду. Ӏаьн хьалхара дакъа довха ду шолгӀачул. ХӀаваан йовхачу температуран (де-буьйсан йукъара барам) мур лаьтта 213-224 дийнахь. ГӀоролаш йоцучу муьран йукъара барам 125-148 де. Цхьацца шерашкахь хаало дикка дӀатовжар йийцинчу климатан амалех. Йочанийн шеран барам бу 645-691 мм. Кхааннах ши дакъа догӀан кепара догӀу, цхьа дакъа ло кепара хуьлу. Цхьаьна эшшара лон чкъор лаьтта декабрь болалуш, деша апрелан хьалхарчу декадехь.
Уьзуьмлуьк
Хьажоргаш
Категори:Йозгатан Айдинджикан кӀоштан нах беха меттигаш
Большая Березина
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Уьзуьмлуьк
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Большая Березина
Хьажоргаш
Категори:Смоленскан областан Руднян кӀоштан нах беха меттигаш
ДамегӀокугӀ
ДамегӀокугӀ (Daméraucourt) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта О-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — Уаза.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Уаза департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Листопадовка (Калининградан область)
Листопадовка (Листопадовка) — Российн Федерацин Калининградан областан Зеленоградскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат хӀордан йу, аьхка йовха хуьлу Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре бовха бутт бу — июль, уггаре шийла — январь.
Сахьтан аса
Кхузахь UTCн дӀахилар +3:00 йу. Кхузара хан Москохан хенал 1 сахьт башха йу, Аьхка Балтикайистера республикашкахь а кхин Финляндехь а, Исраилехь а, Туруойчохь а, Украинехь а, Белоруссехь а йолу хенаца нийса йу. Йукъара Европин хенал +1 сахьт башха йу. Ӏай Йукъара Европин хенал +2 башха йу.
Хьажоргаш
Категори:Зеленоградскан кӀоштан нах беха меттигаш
(10330) Durkheim
(10330) Durkheim — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Истори
ДӀайиллина 1991 шеран 8 апрелехь Эрик Эльст цӀе йолу Ӏилманчо Ла-Силья обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1991 GH3».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
HD61273
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Ла Бонита (Пануко)
Ла Бонита — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Ла Бонита лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Абрамув (Любартивскан повет)
Абрамув — Польшин Люблинан воеводаллин  гминера эвла.
Флеше
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Абрамув (Любартивскан повет)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Флеше
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Подлясьен воеводаллин нах беха меттигаш
Половниково
Половниково (Половниково) — Российн Федерацин Новгородан областан Мошенскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан, хӀордан климатан герга йу, цуьнан амалехь тӀех сов тӀуналла, йовха йоцу аьхке, йовха, йеха гуьйре, барамехь кӀеда Ӏа, йеха шийло бӀаьсте. Ӏай кхоьлина хенан хӀоттам хуьлу, йукъа-кара (5-7 де баттахь) йовхонашца. Ӏа дохделча ша хьокху. Баттахь 5-10 дийнахь дарц хьоькху. Дохк хуьлу Ӏаьн дохаллехь Ӏуьйренан сахьташкахь (5 — 15 де баттахь). Кхоьлина денош хуьлу 10 — 28 баттахь (максимум декабрехь), диекхна денош 2-6 баттахь. Аьхка доцца догӀанаш хуьлу (12-17 де баттахь). Диекхна денош 10-19 хуьлу баттахь. Буса а, Ӏуьйрана а дохк хуьлу (5-8 де баттахь). Гуьйре дохк йолуш кхоьлина хуьлу (12-14 де дохк йолуш). Йочанаш гурахь дехха дерз кепара, ноябрехь тӀеда ло кепара хуьлу.
Cахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Мошенскан кӀоштан нах беха меттигаш
Подлесе-Мали (Мазовин воеводалла)
Подлесе-Мали  — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Мазовин воеводаллин нах беха меттигаш
Тезакуал (Зонтекоматлан де Лопез а, Фуентес а)
Географи
Тезакуал лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Истори
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Люторичи
Люторичи (Люторичи) — Российн Федерацин Тулин областан Узловин кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта барамерачу климатан асанехь. Кхузахь климат барамера континенталан, йуккъера йу барамера тӀуьна Оьрсийн акъарин къилбаседа-малхбузан кӀошташкарчунний, къилба-малхбера йекъа кӀоштаркашчунний. Климат кхуллуш дакъа лоцу радиацин а, циркуляцин а фактор. Радиацин баланс 40 ккал/см2 гергга йу. Мохк лаьтта, Ӏаьнаре даккхарна а, йохйарна а цхьабосса йовхо йолчу зонехь. Къилбаседехьа мелхан радиацин алсама дакъа дойу Ӏаьнаре даккхарна, къилбехахь дохдарна. Климатан Ӏаткъам бо континентан а, хӀордан а хӀаваан массаша. Атлантикин хӀаваъ областе кхочу дуьненан къилбаседа эхиг тӀехь гуттарен а долчу малхбузан хӀаваан массаш бахьнехь; дукхаха дерг уьш циклон кепара кхочу. И хӀаваан массаш Атлантикин Ӏапказан къилбаседа декъан тӀехула кхоллало. Ӏай малхбузера мехаш жигарадевлча массанхьа йохло, шортта ло догӀу, ткъа аьхка — кхуьйлира, догӀанан хенан хӀоттам хуьлу. Арктикин массаш кхуза йаьхкича Ӏай цӀеххьана шеллало, бӀаьста, аьхкенан йуьххьехь, гурахь гӀоролаш хуьлу. И массаш кхоллало арктикин бассейн тӀехула.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Нова Гуя
Нова Гуя — Польшин Вармия-Мазурин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Варми-Мазурин воеводаллин нах беха меттигаш
Монтерей (Соледад Азомпа)
Монтерей — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Монтерей лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Санта Мария дел Маре (Венеция)
Санта Мария дел Маре — Италин Венеция регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Венеция регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Балайнац (Мерошина)
Балайнац  (Балајнац) — Сербин Ниш гуонан йукъараллера (општина) нах беха меттиг.
Географи
Лаьтташ йу Балканийн ахгӀайренан къилбаседа декъан тӀехь, хӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Литература
Категори:Ниш гуо нах беха меттигаш Категори:Сербин нах беха меттигаш
Скураты (Докшицин кӀошт)
Скураты (Скураты) — Белоруссин Витебскан областан Докшицин кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Витебскан областан нах беха меттигаш
Категори:Докшицин кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Кастро-Урдьялес
Географи
Муниципалитетан майда —. ХӀордан сизал локхалла. муниципалитеташ.
Хьажоргаш
Категори:Испанин муниципалитеташ Категори:Кантабрия провинцин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Рибамар
Рибамар — Португалин Лиссабон гуонан йукъара фрегези. ЙукъайогӀуш йу цӀе йолучу муниципалитетан.
Географи
кӀошташ. Майда —.
Хьажоргаш
Категори:Лиссабон кӀошташ Категори:Португалин фрегезеш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Выдропужск
Выдропужск (Выдропужск) — Российн Федерацин Тверан областан Спирован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Спирован кӀоштан нах беха меттигаш
Галара Бота (Павия)
Галара Бота — Италин Ломбарди регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Ломбарди регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Слободка (Новгород-Северскан кӀошт)
Слободка — Украинин Черниговн областан Новгород-Северскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Новгород-Северскан кӀоштан нах беха меттигаш
Небила (Малопольскан воеводалла)
Небила — Польшин Малопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Малопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
(12109) 1998 KD51
(12109) 1998 KD51 — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Истори
ДӀайиллина 1998 шеран 23 майхь LINEAR проект цӀе йолу Ӏилманчо Сокорро обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1998 KD51» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Лукашовка (Красноградан кӀошт)
Лукашовка — Украинин Харьковн областан Красноградан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Красноградан кӀоштан нах беха меттигаш
Лапкасы
Лапкасы (Лапкас, Лапкасы) — Чувашин Моргаушин кӀоштара эвла.
Поштан индекс — 429555. ОКАТО - 97232845006. Код КЛАДР - 2101300006700.
Налоган органан код - 2136.
Бахархой
Бахархойн дукхалла 61 стаг ( 2010 шо).
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (93,24%),.
Хьажоргаш
Категори:Чувашин Моргаушин кӀоштан нах беха меттигаш
Джорочел
Джорочел — Румынин Долж жудецан коммунера эвла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Долж жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Базанчатово
Базанчатово — Башкирийчоьнан Аскин кӀоштара эвла, иза Кшлау-Елгински йуьртан меттиган йукъайогӀу. Бахархойн дукхалла 252 стаг (2009 шо). Поштан индекс — ?, код ОКАТО — ?.
Демографи
Бахархойн дукхаллин динамика:
Хьажоргаш
Категори:Аскин кӀоштан нах беха меттигаш
Кйотмартин (Кунео)
Кйотмартин — Италин Пьемонт регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Пьемонт регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Петрушина, Татьяна Сергеевна
Петрушина Татьяна Сергеевна (йина 1990 21 январехь, Снежинскехь, Челябинскан область, РСФСР, ССРС) — российн баскетболхо, ловза тӀелета турсло. Баскетболех ловзаран Российн кегийрхойн гулйина командин йукъахь дуккха а дуьненайукъара къийсамийн совгӀатхо. Российн дуьненайукъара классан спортан говзанча.
Биографи
Петрушина Татьяна кхиийна уралан баскетболо (Снежинск гӀала, хьалхара тренераш - Балхина Т.В. а, Кожевников В.Л. а). 8 классехь иза кхелхира Москоха, цигахь тӀехьожуш йоккхаха йолу йиша Елена а йолуш, баскетболан говзалла Ӏамийра. 14 шо долуш Татьяна кхайкхира «Берийн-жимахойн баскетболан лигехь» ловзу «Глория-МИИТ» (Москох) команде. «БЖБЛ» цхьаьнаэшшара ловзар гойтуш, иза кхайкха йолийра тайп-тайпана хенара къоман гулйина командашка.
2008- 2010 шерашкахь левзира УГМК-Юниор (Екатеринбург) йукъахь, цунна йукъахь 2010 шарахь Российн кегийрхойн чемпионатан толамхо хилира.
2010 шарахь хилира Европин кегийрхойн чемпионатан толамхо. Хьалхейаккхар йоьдуш а йолуш Российн гулйина командин а, «Динамо-ГУВД» а коьрта тренеро Соколовский Бориса новосибирскан клубе дехьайалар дийхира.
2010 - 2012 шерашкахь Петрушина Татьяна левзира Российн зударийн чемпионатан Премьер-лигехь «Динамо-ГУВД» йукъахь.
Дакъалецира Российн гулйина командин кечаман гуламехь, 2011 шеран Европин чемпионатан кечлуш, амма хьалхара гулам чекхбаьлча команда йитина дӀайахара. Коьрта тренеро Соколовский Бориса элира :
Ноджано (Козенца)
Ноджано — Италин Калабри регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Калабри регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Петрушина, Татьяна Сергеевна
Биографи
Командин лидераш дӀабаханчул тӀаьхьа (2010/11 шарахь), шолгӀачу шарахь цуьнан ловзаран практика алсамайелира, йаьхна очкошца йукъайахара клубан уггаре дика кхаанна. Амма гӀелъелла гуттаренна схьа ца ло алапа бахьнехь 2012 шеран 23 январехь Татьянас сацам бира «Динамо-ГУВД» клубаца барт бохо, шен карьера екатеринбурган «УГМК» йукъахь дӀайахьа, цигахь 2012 шеран 8 мартехь баьккхира Российн кад, цул тӀаьхьа цуо йехира Российн хьалхейаккхаран дешийн мидалш.
Хьажоргаш
Категори:Российн баскетболхой Категори:Российн дуьненайукъара классан спортан говзанча Категори:Российн спортан хакъ долу говзанча Категори:ЗБК «Динамо» Новосибирск ловзархой Категори:БК УГМК ловзархой Категори:БК «Вологда-Чеваката» ловзархой Категори:Европин ловзарийн баскетболан чемпионаш
Гоькчеоьрен (Измит)
Гоькчеоьрен (Gökçeören) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан Коджаэли провинцин (ил) Измитнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Коджаэли провинцин нах беха меттигаш
Категори:Коджаэли провинцин микрокӀошташ
Сан Фелипе Аматитлан, Аматитлан (Олинала)
Сан Фелипе Аматитлан, Аматитлан — Мексикин Герреро штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Гоькчеоьрен (Измит)
Хьажоргаш
Категори:Измитан микрокӀошташ
Сан Фелипе Аматитлан, Аматитлан (Олинала)
Географи
Сан Фелипе Аматитлан, Аматитлан лаьтташ йу Мексикин къилба-малхбузехьара декъехь, Мехико гӀалин къилбехьа.
Гоькчеоьрен (Измит)
Хьажоргаш
Категори:Измитан кӀоштан нах беха меттигаш
Билаьсуваран кӀошт
Билаьсуваран кӀошт (Biləsuvar rayonu) — Азербайджанан административан дакъа. Административан центр — гӀала Билаьсувар.
Билгалдахарш
Категори:Азербайджан
Сан Фелипе Аматитлан, Аматитлан (Олинала)
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 21,9 °C.
Гоькчеоьрен (Измит)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Рафаел Роблес Рамос (Тариморо)
Рафаел Роблес Рамос — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Гоькчеоьрен (Измит)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Сан Фелипе Аматитлан, Аматитлан (Олинала)
Истори
Дуьххьара адамаш 20 эзар герг шо хьалха кхуза даха хевшина. Уьш хила боху ольмекаш. ТӀаьхьо Теотиуаканан Ӏаткъам чӀагӀбелира кхузахь. VIII-XV бӀешерашкахь ацтекаш дола деш йара кху махкахь. 1521 шарахь кхуза баьхкира испанхой, цара мохк долабаьккхинчул тӀаьхьа территори Мехикон аудиенци хилира, дуьххьара цуьна йукъахь йара хилачу Ацтекийн империн провинцеш, тӀаьхьо мохк йукъа бахара Керла Испани вице-пачхьалкхаллин.
Рафаел Роблес Рамос (Тариморо)
Географи
Рафаел Роблес Рамос лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Сан Фелипе Аматитлан, Аматитлан (Олинала)
Истори
1849 шеран 27 октябрехь дуьйна Герреро штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Герреро штатан нах беха меттигаш
Рафаел Роблес Рамос (Тариморо)
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Новец (Вашкин кӀошт)
Новец (Новец) — Российн Федерацин Вологдин областан Вашкин кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Вашкин кӀоштан нах беха меттигаш
Йакиттепе (Курталан)
Йакиттепе (Yakıttepe) — Туркойчоьнан Къилба-Малхбален Анатоли регионан Сиирт провинцин (ил) Курталанан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Сиирт провинцин нах беха меттигаш
Категори:Курталанан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
(10331) Peterbluhm
(10331) Peterbluhm — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Истори
ДӀайиллина 1991 шеран 9 апрелехь Ф. Бёрнген цӀе йолу Ӏилманчо Таутенбург обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1991 GM10».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Федоровка (Березнеговатин кӀошт)
Федоровка — Украинин Николаевн областан Березнеговатин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Березнеговатин кӀоштан нах беха меттигаш
Форт-Медисон (Айова)
Форт-Медисон  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Айова штатера гӀала.
Истори
Форт-Медисон гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Айова штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Гумтов
Гумтов — Германин Бранденбург латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Йакапинар (НаллихӀан)
Йакапинар (Yakapınar) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатоли регионан Анкара провинцин (ил) НаллихӀанан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Анкара провинцин нах беха меттигаш
Категори:Анкара провинцин микрокӀошташ
Категори:НаллихӀанан микрокӀошташ
Категори:НаллихӀанан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Пуьттиньи
Пуьттиньи — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — Мозель.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Мозель департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
ДагӀжи
ДагӀжи (Dargies) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта О-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — Уаза.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Уаза департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Птичник (Жуьгтийн автономин область)
Птичник (Птичник) — Российн Федерацин Жуьгтийн автономин областан Биробиджанан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Владивостокца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+10.
Хьажоргаш
Категори:Биробиджанан кӀоштан нах беха меттигаш
Ди-Каб (Миссисипи)
Ди-Каб  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Миссисипи штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Миссисипи штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Гранха Реес (Тепезала)
Гранха Реес — Мексикин Агуаскальентес штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Истори
Кху махка испанхой бахкале, кхузахь дехаш дара чичимекийн тайпанаш, 1530-1531 шерашкахь испанхоша долайаьккхина.
1789 шеран 24 апрелехь дуьйна Сакатекас штатан йукъахь йара, 1835 шеран 23 майхь дуьйна Агуаскальентес штатан йукъахь йу
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Агуаскальентес штатан нах беха меттигаш
Тржебско
Тржебско (Třebsko) — Чехин Йуккъера Чехин мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Йуккъера Чехин мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Паника (Бузулукан кӀошт)
Паника (Паника) — Российн Федерацин Оренбурган областан Бузулукан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат континенталан йу, йовха, бекъа мехашца, шийлачу Ӏаьнца, дика лаьттачу луон чкъоьраца. Ӏа къаьста гуттара а дацаре температурашца а, луьра шелонашца а. Аьхке дийнахь йекхна, йовха, алссама июлехь. Вегетацин мур 180 де гергга ду. Климатан амалийн сипатех йу йокъаллаш. Аьхка хуьлу йочанаш латта худа а ца кхуьу, хӀунда аьлчи лакхара хӀаваан температураш уьш чехка Ӏаьнаре йоху. Махкахь йочанаш цхьабосса ца хуьлу.
HD61314
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Плотавцево
Плотавцево (Плотавцево) — Российн Федерацин Владимиран областан Петушкин кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь климат билгалйоккху цуьнан географин хьоло, цунах доьзна ду маьлхан йовхо кхачар а, тайп-тайпана хӀордан, континенталан барамера шораллин, арктикин хӀаваан массаш лелар а (луларчу Малхбузен Европин, Йуккъера а, Къилбаседера а Азин, Атлантикин а, Къилбаседа Шен Ӏапказийн акваторера).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Петушкин кӀоштан нах беха меттигаш
Хьакмадой
Хьажа. кхин
Категори:Нохчийн тайпанаш
Уташ (Анапан муниципалан кхоллар)
Уташ (Уташ) — Российн Федерацин Краснодаран мехкан Анапан муниципалан кхолламан йукъайогӀу эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Анапан муниципалан кхолламан нах беха меттигаш
Бордадыны
Бордадыны (Бордадыны) — Российн Федерацин Смоленскан областан Руднян кӀоштара дӀатесна эвла.
Елизарово (Переславлан кӀошт)
Елизарово (Елизарово) — Российн Федерацин Ярославлан областан Переславлан кӀоштара эвла.
Бордадыны
Климат
Климат барамера континенталан йу, амалехь барамера йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а ду. Ӏаьн хьалхара дакъа довха ду шолгӀачул. ХӀаваан йовхачу температуран (де-буьйсан йукъара барам) мур лаьтта 213-224 дийнахь. ГӀоролаш йоцучу муьран йукъара барам 125-148 де. Цхьацца шерашкахь хаало дикка дӀатовжар йийцинчу климатан амалех. Йочанийн шеран барам бу 645-691 мм. Кхааннах ши дакъа догӀан кепара догӀу, цхьа дакъа ло кепара хуьлу. Цхьаьна эшшара лон чкъор лаьтта декабрь болалуш, деша апрелан хьалхарчу декадехь.
Скородум (Омскан область)
Скородум (Скородум) — Российн Федерацин Омскан областан Усть-Ишиман кӀоштара эвла.
Елизарово (Переславлан кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Скородум (Омскан область)
Климат
Кхузахь климат дукхаха континенталан йу, аьхке йоца хуьлу. Климат кхолларан коьрта фактор географин хьал ду, коьртаниг лаьттан чкъор. ХӀордашна а, Ӏапказашна а гена хиларо лаьттан физикин хьоло климат кхоллайаларан роль чӀагӀйо, хӀунда аьлчи, лаьттан сипатех ду чехка а, чӀогӀа а аьхка дохдалар, иштта сиха шен йовхо Ӏай йайар.
Бордадыны
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Смоленскан областан Руднян кӀоштан нах беха меттигаш
Скородум (Омскан область)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Омскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+6.
Хьажоргаш
Категори:Усть-Ишиман кӀоштан нах беха меттигаш
Долни Пржим
Долни Пржим (Dolní Přím) — Чехин Кралове Градец мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
(12110) 1998 KL56
(12110) 1998 KL56 — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Нова Калетка
Нова Калетка — Польшин Вармия-Мазурин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Варми-Мазурин воеводаллин нах беха меттигаш
Попово (Новгородан область)
Попово (Попово) — Российн Федерацин Новгородан областан Мошенскан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан, хӀордан климатан герга йу, цуьнан амалехь тӀех сов тӀуналла, йовха йоцу аьхке, йовха, йеха гуьйре, барамехь кӀеда Ӏа, йеха шийло бӀаьсте. Ӏай кхоьлина хенан хӀоттам хуьлу, йукъа-кара (5-7 де баттахь) йовхонашца. Ӏа дохделча ша хьокху. Баттахь 5-10 дийнахь дарц хьоькху. Дохк хуьлу Ӏаьн дохаллехь Ӏуьйренан сахьташкахь (5 — 15 де баттахь). Кхоьлина денош хуьлу 10 — 28 баттахь (максимум декабрехь), диекхна денош 2-6 баттахь. Аьхка доцца догӀанаш хуьлу (12-17 де баттахь). Диекхна денош 10-19 хуьлу баттахь. Буса а, Ӏуьйрана а дохк хуьлу (5-8 де баттахь). Гуьйре дохк йолуш кхоьлина хуьлу (12-14 де дохк йолуш). Йочанаш гурахь дехха дерз кепара, ноябрехь тӀеда ло кепара хуьлу.
Cахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Мошенскан кӀоштан нах беха меттигаш
Пеньяско (Нью-Мексико)
Пеньяско  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Нью-Мексико штатера нах беха меттиг, иза лоруш йу бахархойн статистикин меттиг (census-designated place, CDP) санна.
Географи
Пеньяско бахархойн статистикин меттиган майда —. Статистикин йекъна меттиган бакъонан статус йац.
ХӀордан сизал локхалла.