cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Вашон (Вашингтон)
Хьажоргаш
Категори:Вашингтон штатан бахархойн статистикин меттигаш Категори:Вашингтон штатан нах беха меттигаш Категори:АЦШ бахархойн статистикин меттигаш
Новоселки (Рогачёван кӀошт)
Новоселки (Навасёлкі) — Белоруссин Гомелан областан Рогачёван кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Гомелан областан нах беха меттигаш Категори:Рогачёван кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Блек-Гок (Колорадо)
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Колорадо штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Инес Родригез (Халтипан)
Инес Родригез — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Воля-Зглобенска
Воля-Зглобенска — Польшин Подкарпатан воеводаллин  гминера эвла.
Инес Родригез (Халтипан)
Географи
Инес Родригез лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Воля-Зглобенска
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Подкарпатан воеводаллин нах беха меттигаш
Инес Родригез (Халтипан)
Климат
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
Мухьаррам
Мухьаррам (محرّم) — бусалба календаран хьалхара бутт бу, ца магош болчу беа баттах цхьаъ бу.
Инес Родригез (Халтипан)
Истори
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Мухьаррам
Категори:Мухьаррам
Инес Родригез (Халтипан)
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Гирино (Шосткан кӀошт)
Гирино — Украинин Сумин областан Шосткан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Шосткан кӀоштан нах беха меттигаш
Михайлован кӀошт (Рязанан область)
Административан центр — Михайлов.
Фрере (Кунео)
Фрере — Италин Пьемонт регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Пьемонт регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Михайлован кӀошт (Рязанан область)
Билгалдахарш
Категори:Рязанан область Категори:Российн кӀошташ
Эль Накасте (Чакалтиянгис)
Эль Накасте — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Накасте лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
ЭртугӀрул (Сарайоьнуь)
ЭртугӀрул (Ertuğrul) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатоли регионан Кони провинцин (ил) Сарайоьнуьнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Кони провинцин нах беха меттигаш
Категори:Кони провинцин микрокӀошташ
Категори:Сарайоьнуьнан микрокӀошташ
Категори:Сарайоьнуьнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Рока Корнета (Болонья)
Рока Корнета — Италин Эмилия-Романья регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Эмилия-Романья регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
NGC 5890
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
5890 5890
Чоьраькли
Чоьраькли (Çörəkli) — Азербайджанан Ходжаваьндан кӀоштара эвла.
Билгалдахарш
Категори:Ходжаваьндан кӀоштан нах беха меттигаш
Зимаки
Климат
Кхузахь йуккъерачу барамехь континентан климат йу. Оцунна бахьна ду Къилбаседа Шен Ӏапказера шила мох цхьаа дуьхьало йоцуш кхуза схьакхачарна. Цундела кхузара Ӏа чӀогӀа шила ду, аьхкенна кест-кеста шила хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
Билгалдахарш
Категори:Кировн областан Орлован кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Кировн областан нах беха меттигаш
Са
Са (ψυχή, anima) — философин а, динан а хала кхетам.
Дуккхачу идеалистин, дуалистин философин а, динийн а, некъаш боху адаман са — лийриг цахилар.
Кулеши (Житомиран область)
Кулеши — Украинин Житомиран областан Новоград-Волынскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Горка Грехнева
Горка Грехнева (Горка Грехнева) — Российн Федерацин Архангельскан областан Няндоман кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Няндоман кӀоштан нах беха меттигаш
Ксеригордонан гуо лацар
Ксеригордо́нан гуо ла́цар — коьртехь Рено де Брей волу Ахархойн жӀарахойн тӀелатарехь ахархоша-жӀарахоша дӀалаьцна Ксеригордон гӀопан, инарла Эльханешан баьччаллица, сельджукаша гуо лацар. ГӀап ларйархой хи доцуш бисина, гуо лацаран бархӀ де даьлча карабахара 1096 шеран 29 сентябрехь. Ткъа цхьаболу жӀарахой реза хилира ислам тӀеэца, ткъа ца эцнарш байира.
Хьалхара истори
Ахархойн-жӀарахойн эскар охьадоьссира 1096 шеран 6 августехь Жима Азехь, лагерца севцира Никейн къилбаседа-малхбузехьа Циветотехь, оцу хенахь Никей Конин султанатан коьрта шахьар. Къона султан Кылыч-Арслан I оцу хенахь малхбалехьа тӀамтӀехь вара, ДанишмендгӀаьрца.
ЖӀарахойн коьрта эскаре хьожуш низам доьхна ахархой-жӀарахой лулара йарташна тӀелета буьйлабелира. Уьш тобанашка гуллуш, цхьана хенахь тола а туьйлира совцо гӀерта Никейн гарнизонал. Рено де Брей коьрте хӀоьттира 6000 немцочун тобанан (лангобардаш а, алеманнаш а), царна йукъахь 200 гергга къонаха а вара. Рено реза вацара Никей гергара талорийн жамӀашна, иза кхин а гена Ксеригордоне, гӀап малхбалехьа деа дийнан новкъахь, вахара цигахь тӀелатаран бух билла. 1096 шеран 18 сентябрехь Ренос атта иэшийра Ксеригордонан гарнизон.
Кылыч-Арслан I-чо жӀарахой совцор тӀедиллира инарлин Эльханешан 15 эзар эскаран баьччалла, эскар лаьттара коьртаниг дошлойн пхарчхойх.
ТӀом
"Тхан нах чӀогӀа хьогах болуш шайн говрийн а, ишакийн а цӀий муьйлура, кхечара шайн доьхканаш а, йовлакхаш а чухоьций, уьш Ӏуьйдуш хи мала гӀертара… цхьаболчара хьатӀ канаш чу а тоьлуш, иза муьйлура, ткъа кхечара тӀуьна латта охкий, букъ тӀе буьйшура харш чу, хьогаллин бала байа а, дегӀ шелдан а"
ЖӀарахошна гӀо ца кхечира. Цхьаболчу талламхоша гойту, туркоша ши шпион вахийтанера, Ксеригордонехь хьалха санна кхерамаза ду, Никей Рено де Брейс дӀалаьцца аьлла Циветотера жӀарахойн лагерехь эладит хеца. Кхечара билгалдоккху, жӀарахойн тхьамданашна йукъахь барт ца балора, тӀаьххьара, октябрехь Ксеригордоно тӀом сацийна, гӀала дӀайелла аьлла хабар кхаччалц.
Рено де Брейх болу хаамаш чолхе бу. Цхьаболчара гойту, иза вира гуо лацаран йуьххьехь, туркойн хин шаьлгаш схьадаха гӀерташ волуш, кхечара — иза велла гуонехь йа ислам тӀеэцна.
Хьажа кхин а
Категори:ТІемаш абатца Категори:ЖӀарахойн тӀелетарера тӀемаш Категори:XI бӀешарахь гуонаш лецар Категори:1096 шеран девнаш Категори:1096 шеран тӀемаш Категори:1096 шеран гуонаш лецар
Чавдир (Каваклидере)
Чавдир (Çavdır) — Туркойчоьнан Эгейн регионан МугӀла провинцин (ил) Каваклидеренан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:МугӀла провинцин нах беха меттигаш
Категори:МугӀла провинцин микрокӀошташ
Категори:Каваклидеренан микрокӀошташ
Категори:Каваклидеренан кӀоштан нах беха меттигаш
Зембожин-Другий
Зембожин-Другий — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Мазовин воеводаллин нах беха меттигаш
Чавдир (Каваклидере)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Пангрч Грм
Пангрч Грм — Словенин йукъараллера эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Ржацовице
Ржацовице (Rácovice) — Чехин Высочина мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Пангрч Грм
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Ржацовице
Географи
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Литература
Категори:Высочина мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
HD244535
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Льнисно
Льнисно — Польшин Лодзинскан воеводаллин  гминера эвла.
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лодзинскан воеводаллин нах беха меттигаш
Нидерфрона
Нидерфрона (Niederfrohna) — Германин Саксони латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Саксони латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Жастар (Къилбаседа-Кхазакхстанан область)
Жастар — Кхазакхстанан Къилбаседа-Кхазакхстанан областан Жумабаев Магжанан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Къилбаседа-Кхазакхстанан областан нах беха меттигаш Категори:Жумабаев Магжанан кӀоштан нах беха меттигаш
Онацковцы
Онацковцы — Украинин Хмельницкан областан Шепетовкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Шепетовкан кӀоштан нах беха меттигаш
Нас (Штири)
Географи
ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Штири латтана гӀаланаш Категори:Австрин гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Камус (коммуна)
Камус — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Къилба-ПигӀенейш регионехь. Коммунан департамент — Лакха ПигӀенейш.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Лакха ПигӀенейш департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Нестеровка (Купянскан кӀошт)
Нестеровка — Украинин Харьковн областан Велики Бурлукан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Кочкор-Ата (Ноокенан кӀошт)
Кочкор-Ата — ГӀиргӀазойчоьнан Джалал-Абадан областан Ноокенан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Нестеровка (Купянскан кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Велики Бурлукан кӀоштан нах беха меттигаш
Кочкор-Ата (Ноокенан кӀошт)
Cахьтан аса
Сахьтан аса ю +6:00.
Хьажоргаш
Категори:Ноокенан кӀоштан нах беха меттигаш
Лесокомбината
Лесокомбината (Лесокомбината) — Российн Федерацин Нижни Новгородан областан Уренан кӀоштара эвла.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 19 стаг (2010 шо).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Уренан кӀоштан нах беха меттигаш
Момина-Сылза
Момина-Сылза — Болгарин Кырджалин областера эвла. Момчилград йукъараллин йукъайогӀу.
Хьажоргаш
Категори:Болгарин нах беха меттигаш Категори:Кырджалин областан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Сент-Фуа-Сен-Суьльпис
Сент-Фуа-Сен-Суьльпис (Sainte-Foy-Saint-Sulpice) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ОвегӀнь — ГӀона — Альпаш регионехь. Коммунан департамент — ЛуагӀа.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ЛуагӀа департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Джим Керри
Дже́ймс Ю́джин (Джим) Ке́рри (James Eugene «Jim» Carrey; вина 17 январехь 1962, Ньюмаркет, провинци Онтарио, Канада) — канадо-америкин актёр, забарча, сценарихо а, продюсер а ву. Дукха гӀараваьлла ву иза шен фильманашкахь: «ТуьтмӀаьжиг», «Даиманна Бэтмен», «Эйс Вентура», «Ӏовдал а, цул йоккха Ӏовдал а», «Харцлуьйриг, харцлуьйриг», «Доллучунна ницкъ кхочу Брюс», «Труманан шоу», «Бутт тӀехь стаг», «ЦӀена хьекъалан даим къегар». Иза АЦШн лакхара-мах баларан забархойх цхьаъ ву.
Категори:АЦШн актёраш
Сорд
Сорд (Сорд) — Коми Республикин Сысолан кӀоштара эвла.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: комий (100%).
Билгалдахарш
Категори:Сысолан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Коми Республикин нах беха меттигаш
ХӀаджи Али Оьзтуьрк (ИслахӀийе)
Хьажоргаш
Категори:Газиантеп провинцин нах беха меттигаш
Категори:Газиантеп провинцин микрокӀошташ
Категори:ИслахӀийенан микрокӀошташ
Категори:ИслахӀийенан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Озерово (Золотухинан кӀошт)
Озерово (Озерово) — Российн Федерацин Курскан областан Золотухинан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климатан башхаллаш йоьзна йу цуьнан хьун-аренан зонера барамерачу континенталан климатан хьолах.
Хьажоргаш
Категори:Золотухинан кӀоштан нах беха меттигаш
Горка (Разинскан йуьртан меттиг)
Горка (Горка) — Российн Федерацин Вологдин областан Харовскан кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Харовскан кӀоштан нах беха меттигаш
Солнечни (Воронежан область)
Солнечни (Солнечный) — Российн Федерацин Воронежан областан Рамонан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Климатан Ӏаткъам бо Байкалхьалхара, Алтайра, Монголера Кхазакхстанехула йогӀу климаткхолларан семано (Воейковн сема).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Рамонан кӀоштан нах беха меттигаш
Силичи (Костюковичин кӀошт)
Силичи (Сілічы) — Белоруссин Могилёвн областан Костюковичин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Могилёвн областан нах беха меттигаш
Категори:Костюковичин кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Рекитова (Хунедоара)
Рекитова — Румынин Хунедоара жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Видень (Ждяр над Сазавоу)
Видень  (Vídeň) — Чехин Высочина мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Марчиньяно (Перуджа)
Марчиньяно — Италин Умбрия регионан  коммунера эвла.
Видень (Ждяр над Сазавоу)
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Высочина мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Марчиньяно (Перуджа)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Умбрия регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Буфалара (Кампобасо)
Буфалара — Италин Молизе регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Молизе регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
NGC 5891
NGC 5891 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
5891 5891
Виста Эрмоса, Пуерто Агва Фрия (Тлапевала)
Виста Эрмоса, Пуерто Агва Фрия — Мексикин Герреро штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Виста Эрмоса, Пуерто Агва Фрия лаьтташ йу Мексикин къилба-малхбузехьара декъехь, Мехико гӀалин къилбехьа.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 21,9 °C.
Истори
Дуьххьара адамаш 20 эзар герг шо хьалха кхуза даха хевшина. Уьш хила боху ольмекаш. ТӀаьхьо Теотиуаканан Ӏаткъам чӀагӀбелира кхузахь. VIII-XV бӀешерашкахь ацтекаш дола деш йара кху махкахь. 1521 шарахь кхуза баьхкира испанхой, цара мохк долабаьккхинчул тӀаьхьа территори Мехикон аудиенци хилира, дуьххьара цуьна йукъахь йара хилачу Ацтекийн империн провинцеш, тӀаьхьо мохк йукъа бахара Керла Испани вице-пачхьалкхаллин.
1849 шеран 27 октябрехь дуьйна Герреро штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Герреро штатан нах беха меттигаш
ФатихӀ (Сарайоьнуь)
ФатихӀ (Fatih) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатоли регионан Кони провинцин (ил) Сарайоьнуьнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Кони провинцин нах беха меттигаш
Категори:Кони провинцин микрокӀошташ
Категори:Сарайоьнуьнан микрокӀошташ
Категори:Сарайоьнуьнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Святославка (Самойловкан кӀошт)
Святославка (Святославка) — Российн Федерацин Саратовн областан Самойловкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климатан амалийн башхаллаш — континенталалла, йокъалла, шо шере мел дели хийцамаш хилар — билгалйоккху цуьнан континенталан климатан зонехь латтаро, бараман шораллехь хиларо, мелхан радиацино Ӏаткъам баро, лаьттан бухах, цаьрца йоьзна атмосферан циркуляцица. Йокъаллаш хуьлу ши шо мел дели.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Самойловкан кӀоштан нах беха меттигаш
Воля-Здаковска
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Подкарпатан воеводаллин нах беха меттигаш
ШиӀаш
ШиӀаш ( — агӀончаш, лархой) — уьш Ӏали ибн Абу ТӀалибан а, цуьнан тӀаьхьенна а исламан некъ бакъбина нах бу. Мухьаммад пайхамаран ислам дин бакъдина а нах бу уьш. И некъ дӀахьуш бу ГӀажарийчоьнан, Азербайджанан, Бахьрейнан, Ӏиракъан а, Ливанан а бахархоша.
Кхин хьажа
Категори:Ислам
Надежковичи
Надежковичи (Надзейкавічы) — Белоруссин Гомелан областан Рогачёван кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Гомелан областан нах беха меттигаш Категори:Рогачёван кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
ДагӀдоьшуь
ДагӀдоьшуь (Dağdöşü) — Азербайджанан Ходжаваьндан кӀоштара эвла.
Кузоьрен (Эскипазар)
Кузоьрен (Kuzören) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регион регионан Карабуьк провинцин (ил) Эскипазаран кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Карабуьк провинцин нах беха меттигаш
Категори:Эскипазаран кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Ист-Термополис
Ист-Термополис — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Вайоминг штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Вайоминг штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Нижни Сиры
Нижние Сиры (Нижние Сиры) — Российн Федерацин Хакасин Таштыпан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат тайп-тайпана йу, бахьна географин хӀоттаман башхаллаш а, рельеф а йу. Климатан башхаллаш кхоллало маьлхан энергин, рельефан, ораматийн, атмосферан циркуляцин Ӏаткъамца. Мелхан радиацин цхьанатоьхна барам Хакасин аренийн декъехь дуккха а сов йу, иза санна шораллехь йолчу Российн малхбузан кӀошташкахьчул. Кхузахь алсама бу бекхна, кӀезиг мархаш йолуш хенан хӀоттам. Эрана олуш дац «маьлхан Хакаси». Боккъала а, кхузахь денош алсама ду Сочехьчул. Йакъон климат хиларан коьрта бахьна лаьмнийн даккъийн Ӏаткъам бу, цара догӀан ӀиндагӀа до (мархаш сехьа ца йовлуьйту). Кхузахь алсама ду къилба-малхбузен мехаш. ЧӀогӀа мехаш бӀаьстенан амалехь ду, дукхахьолахь цара йахьа чан. Къилбаседехьа йиллина хиларо аьтту бо арктикин хӀаваъ чубаийта. Ма-дарра аьлча, Хакасин климат чӀогӀа континенталан амалехь йу, аьхке йовха, Ӏа шийла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Хьажоргаш
Категори:Таштыпан кӀоштан нах беха меттигаш
Василец
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Шосткан кӀоштан нах беха меттигаш
Пителинан кӀошт
Пителинан кӀошт (Пителинский район) — Рязанан областан муниципалан кӀошт.
Административан центр — Пителино.
Билгалдахарш
Категори:Рязанан область Категори:Российн кӀошташ
Фрерола (Бергамо)
Фрерола — Италин Ломбарди регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Ломбарди регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Куларовски
Куларовски (Куларовское) — Российн Федерацин Тюменан областан Вагайн кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+5.
Хьажоргаш
Категори:Вагайн кӀоштан нах беха меттигаш
Березовская, Майя
Березовская Майя (Maja Berezowska; 1893 йа 1898 шеран 13 апрель, Барановичи, Минскан губерни, Российн импери — 1978 шеран 31 май, Варшава, Польша), кхин а йевза харц цӀарца Дитто (Ditto) — польшин исбаьхьалча, график, карикатурист, сценограф.
Биографи
Майян да хилла Оьрсийн императоран эскаран подполковник, Транссибрехан цӀерпоштнекъан магистралан некъашдахкархо, ткъа тӀаьхьуо — бригадан инарла.
Майяс дийшира Петарбухера доларчу хаза говзаллин ишколехь, лакхара исбаьхьаллин дешар чекхдаьккхира Краковехь, Парижехь, Мюнхенехь. дуьненан шолгӀа тӀом болабалале а гӀараелира шен эротикан суьрташца. Адамийн лакхара синкхетаман тема, дегӀан хазалла даиман хилира цуьнан кхоллараллин гуттаренна а болу мукъамаш. Къанъеллачу хенахь цуо йаздира:
1933 - 1936 шерашкахь ехира Парижехь, цигахь болхбира меттигерачу хӀора дийнахь арадовлу арахецаршца: «Le Figaro», «», «». 1935 шарахь тӀаьххьарчун цхьаьна лоьмарехь зорба туьйхира «Мерза Адольфан сеттар» цӀе йолу Гитлерах лаьцна крикатурийн сери, цунна сихха терго тӀеяхийтира германин вакилата, французийн криминалан полицин дийзира «пачхьалкхан корта сийсазаваккхарна» иза суьде озо. Адвокатан аьтту белира иза кӀелхьараяккха, гӀуллакх чекхделира символан гӀуда тохарца. ТӀом болабалале Польше йухайирзина, цуо болхбира провинцехь, амма йухайирзира Варшаве, цигахь 1942 шеран май баттахь лецира гестапос. Гитлер сийсазаваккхарна йира йиеран кхел, кхечира Равенсбрюк концлагере.
Йиеран кхел кхочуш ца йира. Концлагерехь мел дахкало суьрташ дехкира Майяс – коьртаниг, шеца чохь бохкучу доттагӀийн портреташ, цаьрга къайлаха уьш шайн доьзалшна дӀадахьадалийта. 1945 шеран майхь валаран лагерь мукъайаьккхира ЦӀиен эскаро; Березовская шен махкахойн тобанца Шведийн ЦӀен ЖӀаро дарба дан кхайкхарца йахара Стокгольмехь.
1946 шеран июнехь Березовская цӀайирзира Польше, цигахь цуьнан болх хилира бӀаьргаца сцена, театрашкахь костюмийн эскизаш кечйар. Кхин а цуо зорба тухура шен карикатураш газеташкахь а, журналашкахь а, суьрташ дохкура жайнашна.
Билгалдахарш
Категори:Равенсбрюк концлагерехь дийнабиснарш Категори:ДӀабоьхкинарш Воинские Повонзки кешнашкахь
Боулдер (Колорадо)
Боулдер  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Колорадо штатера гӀала.
Истори
Боулдер гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Колорадо штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Лос Порталитос (Уриянгато)
Лос Порталитос — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Лос Порталитос лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Кантаус
Кантаус — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Къилба-ПигӀенейш регионехь. Коммунан департамент — Лакха ПигӀенейш.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Лакха ПигӀенейш департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Рока Малатина (Модена)
Рока Малатина — Италин Эмилия-Романья регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Эмилия-Романья регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Велли (Вашингтон)
Велли  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Вашингтон штатера нах беха меттиг, иза лоруш йу бахархойн статистикин меттиг (census-designated place, CDP) санна.
Географи
Велли бахархойн статистикин меттиган майда —. Статистикин йекъна меттиган бакъонан статус йац.
ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Вашингтон штатан бахархойн статистикин меттигаш Категори:Вашингтон штатан нах беха меттигаш Категори:АЦШ бахархойн статистикин меттигаш
Саламов, Абдулхалим Асхабович
Абдулхали́м (Абдул-Хали́м) Асха́бович Сала́мов (1899 шо, Шела, Нохчийчоь, Терски область, Российн импери — 1978 шеран 18 апрель, Соьлжа-ГӀала, Нохч-ГӀалгӀайн АССР, РСФСР, СССР) — нохчийн политик, йукъараллин гӀуллакххо, Ӏилманча, Къилбаседа Кавказехь Ленинан орден йелла хьалхара стаг. <!--
Биографи
Родился в селе Шали в 1899 году в селе преуспевающего торговца. Отец определил Абдулхалима в сельское медресе, где мальчик хорошо освоил арабский язык. Затем его определили в светскую школу, в которой Абдулхалим также учился на отлично. В школе было только три класса. Для продолжения учёбы мальчик был направлен в школу станицы Червлённая, которую окончил без единой четвёрки. Но продолжить учёбу не удалось — в России наступили сложные времена.
Революция
В 1918 году участвовал в боевых действиях чеченских отрядов против станицы Петропавловская. В марте 1919 года участвовал в обороне аулов Устар-Гардой и Мескер-Юрт от войск Деникина, командовал артиллерией. После занятия деникинцами Шалинского района отступил в Ведено, где работал в правительстве Узун-Хаджи. Он возглавил монетный двор, чеканил деньги Северо-Кавказского эмирата.
В марте 1920 года, после установления Советской власти в Чечне, был назначен заведующим орготделом Чеченского ревкома. В 1923 году был направлен на учёбу в Москву в Коммунистический университет трудящихся Востока, где вступил в партию большевиков. После окончания учёбы вернулся в Грозный и стал редактором областной газеты «Серло». В 1926—1927 годах работал заведующим оргбюро в Чеченском облисполкоме. В начале 1927 года на съезде Советов Чечни был избран членом Крайисполкома. Также он состоял членом Президиума нацпарткомиссии крайкома партии и членом редколлегии краевого журнала «Революция и горец».
В 1927 году он женился. Его избранницей стала дочь чеченского купца Юсупа Эдельбиева Петимат. В том же году у них родилась дочь Роза.
Саламову неоднократно приходилось спасать своего отца от репрессий, так как он принадлежал к зажиточному сословию. По совету сына Асхаб переквалифицировался в жестянщики.
12 апреля 1929 года Саламов бы направлен на учёбу в Москву, в Институт красной профессуры, где учился вместе с Абдурахманом Авторхановым и Михаилом Сусловым. Все трое были отличниками.
Стипендии не хватало и Саламов читал лекции по философии и политэкономии. Он хотел, чтобы его жена тоже была образованным человеком — научил её читать и писать (арабскую грамоту она уже знала). Она посещала лекции, которые читал её муж. Также она посещала кружок «Ворошиловский стрелок», который работал в институте и научилась хорошо стрелять. Она и в 70 лет удивляла окружающих меткой стрельбой.
После окончания четырёх курсов Саламов был отозван Чечено-Ингушским обкомом партии. В марте 1933 года его назначили начальником политотдела Хасавюртовской МТС. За работу на Хасавюртовской МТС осенью 1934 года в Кремле Саламову вручили Орден Ленина. На банкете Михаил Калинин вручил ему золотые часы с гравировкой на крышке, а Климент Ворошилов — маузер, тоже с золотой гравировкой.
Саламов был переведён на должность начальника политотдела 1-й Чеченской МТС. Там он проработал до февраля 1935 года. После слияния политотделов МТС с райкомами партии он стал первым секретарём Грозненского РКП(б). Впоследствии был назначен наркомом земледелия ЧИАССР, а затем — заместителем председателя правительства.
Арест
Абдурахман Авторханов писал:
Ведущий дело Саламова следователь приходил к его супруге и рассказывал ей о пытках, которым подвергается её муж. Через два месяца он выселил её с четырьмя детьми во двор, а сам занял её квартиру. Всем было запрещено общаться с семьёй «врага народа». Супруга следователя целыми днями следила за исполнением распоряжения. Старшей дочери Саламова было в то время 10 лет, а младшей 9 месяцев.
Раиса Саламова вспоминала:
В ноябре семью Саламовых забрала к себе их дальняя родственница Дута Мустафинова. Она устроила Петимат на работу в аптеку, давала деньги, присматривала за детьми. Но доброта Дуты стоила ей семьи — муж развёлся с ней.
Пристроив своих детей, Петимат поехала в Москву, писала письма, добивалась приёма у руководителей. Ей даже удалось попасть на приём к Ежову. На письма ответа не было. Но расстрел был заменён ссылкой на 10 лет. В 1939 году Саламова отправили на каторгу в Карелию. Вскоре после этого известия скончался его отец.
Повторный арест
В 1951 году он был арестован снова. Жена искала его по всей стране, но найти не смогла. Два года от Саламова не было известий. После смерти Сталина семья получила письмо: он осуждён пожизненно по 58-й статье. Петимат тут же поехала к мужу, который отбывал срок в тайге в 100—150 км от Новосибирска. Вместе с Саламовым там отбывали срок бывшие секретари обкомов Латвии и Эстонии. Между заключёнными установились дружеские отношения, которые продолжались вплоть до смерти Саламова.
Освобождение
В 1955 году Саламов был освобождён и супруги смогли вернуться. Они переехали в Алма-Ату, где к тому времени жили почти все их родственники. В Алма-Ате начали выпускать первую после смерти Сталина газету на чеченском языке «Къинхьегаман байракх» («Знамя труда»). Саламов начал работать в этой газете, в редакции которой собрался цвет чеченской интеллигенции: журналисты Азамат Саракаев, Хамид Магомадов, Салаудин Магомаев, Ноха Магомедов, Абаз Чекуев, Висита Азамов, писатели Нурдин Музаев, Хасмагомед Эдилов, Раиса Ахматова, Зайнди Джамалханов, Саидбей Арсанов и другие.
Надежда на реабилитацию и возвращение домой крепла с каждым днём. Но это вопрос не мог решиться сам собой. В 1956 году представительная чечено-ингушская делегация поехала в Москву на встречу с Никитой Хрущёвым. В составе этой делегации был и Саламов. Вопрос о возвращении на родину был решён. Саламову было поручено выдавать разрешения на возвращение домой. Его семья не могла поехать домой, пока он не отправил всех желающих. Саламовы прибыли в Чечено-Ингушетию 6 ноября 1956 года.
Директор института
В 1958 году Саламов был назначен директором директором Чечено-Ингушского научно-исследовательского института истории, языка и литературы. Он принял это назначение с большой неохотой, так несколько раньше от этой должности было освобождён Дошлуко Мальсагов, вместе с которым они прошли через ссылку. В Грозном стоял памятник генералу Ермолову, прославившемуся жестоким отношением к горцам. Причиной отставки Мальсагова была его непримиримая позиция по вопросу сохранения памятника.
Саламов был директором института до 1971 года. Хасан Туркаев писал:
Главной проблемой в организации работы института было отсутствие кадров. Старые учёные в основной своей массе были уничтожены в ходе сталинских репрессий и депортации. Лишь немногим удалось получить образование в годы депортации. Первые после длительного перерыва выпускники вузов появились лишь в 1962 году. Поэтому Саламов делал всё возможное, чтобы содействовать развитию образования в республике, помогать молодым учёными, выбивал для них жильё, решал бытовые проблемы. Благодаря его помощи стали известными учёными Саид-Магомед Хасиев, Хамзат Ибрагимов, Муса Багаев и многие другие.
Саламов был первым чеченцем, написавшем кандидатскую диссертацию. Она была посвящена истории чеченского народа. Предполагалось защитить её в Москве. После своего ареста Саламову удалось передать своему коллеге записку с просьбой сохранить свою работу. Тот забрал диссертацию и успешно её защитил. Под впечатлением от этого поступка после возвращения к научной работе Саламов, несмотря на неоднократные предложения, отказывался снова писать диссертацию.
После назначения Саламова директором институтом за короткое время были написаны: К созданию этих работ Саламов привлёк ведущих чеченских и русских учёных, работавших в то время в Чечено-Ингушетии: Дошлоко Мальсагова, Багаудина Зязикова, Орцхо Мальсагова, Халида Ошаева, Магомеда и Махмуда Сулаевых, Марьям Чентиеву, Виктора Борисовича Корзуна, Владимира Ивановича Харчевникова, Владимира Михайловича Былова. Сам Саламов внёс весомый вклад в создание этих очерков, являлся членом редакционной коллегии.
Но впереди была более масштабная задача: написание «Очерков истории Чечено-Ингушской АССР». Чеченцы и ингуши не имели своей письменной истории, архивы и письменные источники были уничтожены во время депортации. Но главная проблема заключалась в том, что объективно написанная история могла не пройти цензуру местной партноменклатуры. Профессор Х. В. Туркаев вспоминал:
К написанию «Очерков» были привлечены известные советские учёные Е. И. Крупнов, В. И. Марковин, P. M. Мунчаев, Е. Н. Кушева, Н. П. Гриценко, Н. А. Тавакалян, Е. Н. Гонтарева, Л. Н. Колосов, И. М. Саидов, А. И. Хасбулатов. Сам Саламов написал разделы «Народные восстания в 60-70-х годах XIX века» и «Положение крестьянства (1900—1914)». В 1972 году был издан второй том «Очерков».
Саламов прилагал огромные усилия для сбора архивных материалов, разбросанных по всей стране, привлекал к этой работе лучших сотрудников, мобилизовывал для этого все имеющиеся командировочные ресурсы, если средств не хватало — расходовал личные. В результате были собранные ценные материалы по истории Чечни и Ингушетии, которые послужили основой для большого количества научных работ. Благодаря его усилиям в Грозный попали библиотеки Романа Фатуева, Евгения Крупнова и ряд других. По инициативе Саламова в районах республики ежегодно проводились фольклорные, этнографические и археологические экспедиции. К сожалению, богатейшая библиотека института была разграблена и уничтожена во время боевых действий в Чечне.
На пенсии
Даже после ухода на пенсию Саламов продолжал заниматься наукой и общественной деятельностью. Последним испытанием для него стала тяжёлая болезнь, начавшаяся в марте 1978 года. В том году в Чечено-Ингушетии проходило обсуждение плана второго тома четырёхтомной истории народов Северного Кавказа. Саламов не был приглашён на это обсуждение из-за болезни. Но он сам приехал на совещание и выступил с острой критикой предлагаемого плана. Скончался 18 апреля 1978 года. Телеграммы с соболезнованиями со всей страны шли в течение нескольких месяцев. -->
Хьажоргаш
Категори:Нохчийн Ӏилманчаш
Черемушки (Смоленскан область)
Черемушки (Черемушки) — Российн Федерацин Смоленскан областан Вязьман кӀоштара эвла.
Климат
Климат барамера континенталан йу, амалехь барамера йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а ду. Ӏаьн хьалхара дакъа довха ду шолгӀачул. ХӀаваан йовхачу температуран (де-буьйсан йукъара барам) мур лаьтта 213-224 дийнахь. ГӀоролаш йоцучу муьран йукъара барам 125-148 де. Цхьацца шерашкахь хаало дикка дӀатовжар йийцинчу климатан амалех. Йочанийн шеран барам бу 645-691 мм. Кхааннах ши дакъа догӀан кепара догӀу, цхьа дакъа ло кепара хуьлу. Цхьаьна эшшара лон чкъор лаьтта декабрь болалуш, деша апрелан хьалхарчу декадехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Вязьман кӀоштан нах беха меттигаш
Нассерайт
Нассерайт — Австрин Тироль федералан латтана йукъара коммуна. Имст гуонан йукъайогӀу.
Географи
ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Тироль латтана гӀаланаш Категори:Австрин гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Чайбойу (Каваклидере)
Чайбойу (Çayboyu) — Туркойчоьнан Эгейн регионан МугӀла провинцин (ил) Каваклидеренан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:МугӀла провинцин нах беха меттигаш
Категори:Каваклидеренан микрокӀошташ
Категори:Каваклидеренан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Пангршиця
Пангршиця — Словенин йукъараллера эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Онишковцы (Хмельницкан область)
Онишковцы — Украинин Хмельницкан областан Шепетовкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Любанув (Пйотрковскан повет)
Любанув  — Польшин Лодзинскан воеводаллин  гминера эвла.
Онишковцы (Хмельницкан область)
Хьажоргаш
Категори:Шепетовкан кӀоштан нах беха меттигаш
Любанув (Пйотрковскан повет)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лодзинскан воеводаллин нах беха меттигаш
Нидерштригис
Нидерштригис (Niederstriegis) — Германин Саксони латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Саксони латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Горка Дуплева
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Няндоман кӀоштан нах беха меттигаш
NGC 5892
NGC 5892 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
5892 5892
Мали Глумча
Мали Глумча — Украинин Житомиран областан Новоград-Волынскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Новоград-Волынскан кӀоштан нах беха меттигаш
Ржачеровице
Ржачеровице (Račerovice) — Чехин Высочина мехкан кӀоштара эвла.
Географи
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Исупово (Кировн область)
Исупово (Исупово) — Кировн областан Орлован кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь йуккъерачу барамехь континентан климат йу. Оцунна бахьна ду Къилбаседа Шен Ӏапказера шила мох цхьаа дуьхьало йоцуш кхуза схьакхачарна. Цундела кхузара Ӏа чӀогӀа шила ду, аьхкенна кест-кеста шила хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: даиман Ӏаш нах бац.
Билгалдахарш
Категори:Кировн областан Орлован кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Кировн областан нах беха меттигаш
Курулуш (Ноокенан кӀошт, Момбековн эвлан меттиг)
Курулуш — ГӀиргӀазойчоьнан Джалал-Абадан областан Ноокенан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Сахьтан аса ю +6:00.
Хьажоргаш
Категори:Ноокенан кӀоштан нах беха меттигаш
HD244545
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца