cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Топчиха
Климат
Кхузахь климат барамера а, чӀогӀа континенталан а йу, кхоллало Атлантикера, Арктикера, Малхбален Сибрехара, Йуккъерчу Азера сих-сиха хийца а луш кхочучу хӀаваан массаш бахьнехь. Маршах кӀезиг йолуш хенан хӀоттам хилар бахьнехь алссама маьлхан радиации кхачайо кхуза. Малх лепаран дохаллин йуккъера барам 2000—2300 сахьт шарахь бу, цхьаьнатоьхна радиацин барам кхочу 4500-4800 МДж/м2 шарахь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Хьажоргаш
Категори:Топчихан кӀоштан нах беха меттигаш
Михеево (Молокован кӀошт)
Михеево (Михеево) — Российн Федерацин Тверан областан Молокован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Молокован кӀоштан нах беха меттигаш
Гощь
Гощь (Гощь) — Российн Федерацин Брянскан областан Карачеван кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта Российн Федерацин Европин декъан циклонаш а, антициклонаш а лела коьрта некъашна уллохь. Хийцалуш йолу довхачу а, шийлачу а хӀаваийн тулгӀенаш (дукха хьолахь майхь) кхуллу цхьаьнаэшшара боцу хенан хӀоттам, аьхка даладо стигал къекъарца догӀанаш, Ӏай йалайо йоццу йовхонаш.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Карачеван кӀоштан нах беха меттигаш
Хровача
Хровача — Словенин йукъараллера эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Императоран Москохан университет
Импера́торан Моско́хан университе́т (ИМУ, 1755—1917 шерашкахь) — Российн империн ширачех университет, йиллина шарахь меценат а, хьаькам а волу И. И. Шуваловс, М. В. Ломоносовс дакъа а лоцуш йинчу проектаца, император-аьзнин Елизавета Петровнин «Москохан университет а, шиъ гимнази а йилларах» цӀе йолчу омарца.
1755 шарахь йиллина Императоран Москохан университет, хилира российн дуьххьарлера классикин университет. Университет йилла таро хилира М. В. Ломоносовс, дешна волчу хьаькамца, император-аьзнин Елизавета Петровнин везаргца И. И. Шуваловца цхьаьнагӀуллакхдар бахьнехь. Цара 1754 шеран июнехь—июлехь цхьаьна бинчу белхашца хӀоттийра Москохан университет йилларан проект, иза къобал йира 19 июлехь Урхаллин сенато. Москохахь университет дӀаелларан бахьна дуьйцура юьллучара: «цигахь беха дукха элий а, тайп-тайпана чинаш ерш», Российн пачхьалкхехь Москохан юккъера меттиг, тӀебогӀучарна Москохар дахар атта хилар а, дораха хилар а, Москахан а, гуонахьарчу губернийн а бахархошна шайн берашна дика дешар иэшар. Елизавета Петровнин шеран Москохан университет дӀаелларан омарца, цунна дӀаделира Китай-гӀалин Воскресенски кевнашкара «Аптекарийн цӀа» — дуьххьарлера Москохан университетан гӀишло. ГӀишлонан кечам бира архитекторо эла Ухтомский Дмитрийс, цунна Статс-конторин ахчанех цхьа эзар сом делира. Даздарца университет дӀаелла план яра оццу шарахь (1754), амма тояран белхаш хьебалар бахьнехь из адӀатеттира тӀехьадогӀучу шеран юьххье.
Императоран Москохан университет 1755—1804 шерашкахь
1755 шеран 12 январех, Сийлахь Ӏазапхочун Татианин иэсан дийнахь, цунах тӀаьхьа хилира ерригроссий студенталлин деза де, Татьянин де. 1755 шеран 26 апрелехь хилира Москохан университетан инаугураци, оцу дийнахь дуьйна лору хьехархойн гӀуллакх доладелла хан.
Москохан университет кхоьллира кхаа факультетех («базин» философин факультет, шиъ «лакхара» факультет — юридически а, медицинин а) а, иттех кафедрех а. Москохан университетевропин классикинчух къаьстара йоьалгӀа факультет ца хиларца — дин Ӏаморан, хӀунда аьлча сацам бинера, Россехь иза Сийлахь Синодан гӀуллакх ду, пачхьалкхан гӀуллакх дац аьлла.
Профессораш харжар а, университ тӀаьхьара лакхара терго латтайора цуьнан куратораш, хьалхара куратор хӀоттийра Шувалов Иван Иванович. Сенатан гайтина официалан документашкахь а, университет дӀайоьллуш динчу къамелашкахь а Ломоносов хьаха а ца вира. Историкан М. Т. Белявскийн хетарехь, «Шуваловс проектан авторалла а, университет кхоллархочун а сий шена дитина ца Ӏаш», «дикка талхийра Ломоносовн проект, цуо цунна йукъатуьйхира, Ломоносов а, кхин хьалхара оьрсийн Ӏилманан академин Ӏилманчаш а къийсина цхьа могӀа меттигаш». Университетан карара гӀуллакхашна урхалла дора коьртехь диретор волу университетан канцелярис. Директоран декхарш йукъадоьдура университетан санан урхалла, иза дикачу хьолехь латтор, хьехаран терго латтор. Университет Сенатан куьйгакӀела яра, меттигера урхаллин меженаш а юьтуш, ткъа ладаме университетан гӀуллакхаш кураторо дийцарца кхочуш дора ша император-аьзни. Университетан цӀеран йукъахь леладора дош «Императоран» (хьалхара шерашкахь кхин а леладора — «Елизаветин»), цуо гойтура университетан башха меттиг, Российн империн дешаран меттигашна йукъахь. Университетан елира цхьа могӀа гӀоленаш. Университетан штатан финансаш латтайора дуьззина пачхьалкхан чоьтах, XVIII бӀешарахь гуттаренна а тӀекхеташ яра хьехар шордар бахьнехь. 1756 шарахь дуьйна университетехь зорба тоха долийра Москохан хьалхара газет — «Москохан ведомосташ», иза арахецар ца сацийра 1917 шеран ноябрь кхаччалц.
Университетан башхалла яра цунна цунна йукъахь ши дакъа долу гимнази хилар (элашна а, тайп-тайпана чинхошна а), иза йиллинера М. В. Ломоносовн ойланца, университетехь хӀора шарахь студенташ латто а, царна лекцешка ладогӀа оьшу юьхьанцара кечам. Университетехь элий а, кхин чинаш ерш а цхьаьна доьшура. Шен чоьтах доьшучу студенташ боцуш, университетехь йукъайаьккхира, бахархойн къечу чкъоьрах бевлла, хӀазнан чоьтах доьшу категори, царна таро лора дуьззина лакхара дешар чекхдаккха Ӏедалан чоьтах. Университетехь Ӏан а, деша а луу элий охьаховшо, йиллира дика цӀийнах болчеран пансион (1779), цунах хилира (XVIII бӀешо чекхдолуш — XIX бӀешо долалуш) элитин дешаран меттиг, кхиоран системех масала хилира Российн кхечу гӀаланашкахь пансионаш а, лицейш а йохкуш.
XVIII бӀешарахь Москохан университет екъалора кхаа факультетан: бакъонан факультет, медицинин факультет, философин факультет. Юридически факультетехь хила везара кхо профессор: йукъара а, российн а юриспруденцин, политикш; медицин — кхоъ: химин, натуралан историн, анатомин, медицинан практика йолуш; философин — виъ: философин, цунна йукъахь яра логика, метафизикин а, хьехамийн а, экспериментан а, теоретикин а физикин, хаза къамел даран, йукъара а, оьрсийн а истори, шираллин а, геральдикин а. Лекцеш йоьшура кӀиранан чохь пхеа дийнахь; шот деношкахь хуьлура конференцийн гуламаш, берриг профессораш болуш, председатель директор а волуш. Университетан коьртехь лаьттара ши куратор: Шувалов Иван Иванович, цуо лелайора «хьалхара кураторан» цӀе, и дарж лелийра ша валлалц (1797), шолгӀаниг вара архиятр Блюментрост, сийлахь титул а, лелийна университет йиллина дукха хан ялале вела волу. Кураторан тӀедиллинера урхаллин сенате профессорашна а, хьехархошна а, университетан студенташна а, гимназин дешархошна а инструкцеш а, законаш а чудала. Хьалхара директор хӀоттийра коллегин хьехамча Аргамаков Алексей Михайлович. Профессораш а, студенташ а бара университетан суьдан кӀела богӀуш. Университете дӀаоьцура кегий нах профессораш ечу башха экзаменашца; гӀопаллехь берш студенташна йукъа ца оьцура. Студентийн дешар, цхьаьна лекцешка ладогӀар доцуш (лаам болчарна шайна а йоьшура), хӀора беттан профессоран куьйгаллица йолу диспутех лаьттара. Иштта диспуташ хуьлура хӀора ах шо чекхдолуш Ӏилма дезархой а болуш; дешаран курс кхаа шеран яра. Курс чекхъяьлча студенташна аттестаташ лора, цаьрца уьш дӀахӀиттабора гражданийн гӀуллакхе.
Университетан, гимназица цхьаьна, хьашташна штаташца хӀоттийра 10 000 сом шерна, амма университетан хьалхарчу шарахь дуьйна сагӀанаш дуьйладелира; иштта, П. А. Демидовс 1755 шарахь делира 13 000 сом, 1757 шарахь — 8000 сом. Профессораш университете дукхаха берш балийра дозанал арахьара, шиъ бен — Н. Н. Поповский (дошалла а, философи а) а, А. А. Барсов (математика а, дошалла а) а — вацара Ӏилманан академин кхиорхойх. Хьалхара меттиг профессорашна йукъахь йоккхура И. М. Шадена а, Ф. Г. Дильтейс. 1761 шарахь математикашна йукъахь хаало оьрсийн цӀераш Д. В. Савичан а, С. Лобановн а. Хьехам бора дукхаха долчу декъехь латинан маттахь. 1758 шарахь студентийн барам кхочура 100 стеге, тӀаьхь-тӀаьхьа тӀекхетара, амма дукхаха йолу кафедра еса яра, ма-дарра аьлча университетан хьал сингаттаме дара. 1765 шо чекхдолуш Екатерина II-гӀачо профессорашна тӀедиллира университетан хьал тодаран хьесапех шайна хетарг дийцар. Амма профессораш шайн жоьпашкахь алсама совцура шайн бахаман хьолан тӀехь, дешаран дакъа а ца дуьцуш. 1767 шарахь оьрсийн профессор пхиъ вара, амма хьехар дора латинан маттахь, цунна тидам бира император-аьзнис, 1767 шеран 19 ноябран омарехь шен ойла йовзийтира «гӀоле хир дара университетехь лекцеш оьрсийн маттахь ешча».
Молинето (Падова)
Молинето — Италин Венеция регионан  коммунера эвла.
Императоран Москохан университет
Императоран Москохан университет 1755—1804 шерашкахь
Университет кхиарна хьалхарчу шерашкахь дуьйна а цунна ийшира керла гӀишло а, латта шордар а, цуо кхоьллира «университетан куп» Мохови урамера. Екатерина II-гӀа йолуш университет кхелхира Мохови урамера гӀишлон чохь. Коьрта корпус — Россехь университет чуяхийтина проект йина дуьххьарлера гӀишло ю, йина 1782 -1793 заманан муьрехь Казаков Матвейн проектца. ТӀаьхьа, 1812 шарахь Москохах цӀе яьллачул тӀаьхьа, йиъ гӀат йолу гӀишло метахӀоттийра 1819 шарахь архитекторо Жилярди Доменикос. ГӀишлонан аьрру тӀемехь 1791 – 1812 шерашкахь лаьттира университет килс.
Молинето (Падова)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Венеция регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Императоран Москохан университет
Императоран Москохан университет 1755—1804 шерашкахь
М. М. Херасковс йиллира Москохан университетан дика цӀийнах болчеран пансион (1779), цунах йира гимнази (1830). Университетан пресса йира 1780-гӀа шерашкахь Н. И. Новиковс. Москохан университетан профессораш бара хьехархойн гӀуллакхера чинера нах, ткъа ша дешаран меттиг — пачхьалкхан аппаратан дакъа. Университетехь арадолура Российн империн уггаре гӀарадаьлла газет — «Москохан Хаамаш».
Оцу хенахь университетехь кхолла йолийра Ӏилманан йукъараллаш. Университетан кураторо И. И. Мелиссинос жигара дакъа лацарца кхоллабелира «ПаргӀата российн гулам» (1771—1787). Профессоро И. Г. Шварца кхоьллира «Университетан кхиорхойн гулам» (1781), цунна йукъахь студенташа доьшура, дийцаре дохура шайн литературин кхолламаш, цул тӀаьхьа кхоьллура «ДоттагӀаллин Ӏилманан йукъаралла» (1782—1785). Университетан кхиорхойн белхех, дукхаха дерг, хӀиттабора гуламаш, уьш Н. И. Новиковс арахоьцура «Москохан Хаамашкахь». 1789 шарахь университетехь кхоллаелира «Ӏилманалла дезаран йукъаралла».
1791 шеран 29 сентябрехь дуьйна университетан бакъо елира медицинин факультет чекхъяьккхинчарна докторан Ӏилманан тӀегӀа яла, билам бира, докторантан экзамен яла еза медицинин коллегин депутаци йолуш. 1793—1796 шерашкахь реакци хилира Москохан университетехь хьехаран: оьрсийн историс а, географис а цхьан хаам ца лора, оьрсийн законех профессоро З. А. Горюшкина Ӏамориг лакхарчу даржашкарчу хьаькмашка дехар яздар а, закон цхьаьна хиламан лелор бен дацара.
Императоран Москох университет 1804—1917
Императоран Москохан университетан хьалхара уставан (оццу хенахь дӀайиллина Харьковн а, Казанан университеташна, 1824 шарахь йиллина Петарбухан университетан догӀу) императоро Александр I-чо куьг яздинера 1804 шарахь Москохан университетан ЧӀагӀдаран грамотица цхьаьна.
Москохан университетан юбилейш
Москохан университетан юбилейш язъяран ламасташ хьалайоьду XVIII бӀешерашка. Императоран Москохан университетехь даздарца билгалъехира цуьнан 25, 50, 100 шеран юбилейш. Политикин бахьнашца Москохан университетехь ца даздира университетан 150 шо кхачар, ткъа цуьнан 175 шеран юбилей шуьйра билгалъйаьккхира оьрсийн эмиграцин гуонашкахь.
Москохан университетан 100 шо кхачар
Москохан университетан бӀе шо кхачаран юбилей язйира 1855 шеран 12—16 январехь. Ӏида дуьххьара даздира Татьянин дийнахь, цуо студенташа хӀора шарахь даздаран ламастан юьхьиг йиллира. Юбилей кечам бира масех шарахь. Москохахь юбилей язъяран бакъо елира 1849 шарахь, ткъа 1851 шарахь императоро Николай I-гӀачо къобал йира шен халкъан серлонан министро хьалха йиллина даздаран программа. Программин йукъайогӀура цхьа могӀа юбилейн арахецар зорбане кечъяр, университетан цӀийнан килсан даздаран дуӀа, даздаран гулам, цунна чохь маршаллин адресаш а, декъала барш а. Ректор вистхилар, цхьа могӀа Ӏилманан докладаш, курс чекхъяьккхинчу студенташна дипломаш далар, даздаран банкет программин йукъахь яра.
Хьажоргаш
Категори:Российн империн университеташ Категори:Императоран Москохан университет Категори:Москохан пачхьалкхан университет
Новоингулка
Новоингулка — Украинин Николаевн областан Николаевн кӀоштара эвла.
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Николаевн кӀоштан нах беха меттигаш
Штайнхорст (Лауэнбург)
Штайнхорст (Steinhorst) — Германин Шлезвиг-Гольштейн латтана йукъара коммуна.
Накоряково
Накоряково (Накоряково) — Свердловскан областан Нижнесергинскан кӀоштара эвла.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (72%), гӀезалой (15%), марийш (10%), немцой (4%).
Билгалдахарш
Категори:Нижнесергинскан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Свердловскан областан нах беха меттигаш
(4831) Болдуин
(4831) Болдуин  — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Истори
ДӀайиллина 1988 шеран 14 сентябрехь Шелте Бас цӀе йолу Ӏилманчо Серро-Тололо обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1988 RX11».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
ХӀарран (РейхӀанли)
ХӀарран (Harran) — Туркойчоьнан Лаьттайуккъера хӀордан регионан ХӀатай провинцин (ил) РейхӀанлинан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:ХӀатай провинцин нах беха меттигаш
Категори:ХӀатай провинцин микрокӀошташ
Категори:РейхӀанлинан микрокӀошташ
Категори:РейхӀанлинан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Мали Полюхов
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Львован кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Украинин нах беха меттигаш
Лихар
Лихар — Испанин Альмерия провинцин муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —. ХӀордан сизал локхалла. муниципалитеташ.
Хьажоргаш
Категори:Испанин муниципалитеташ Категори:Альмерия провинцин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Ла-Кот
Ла-Кот — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ФгӀанш-Конте регионехь. Коммунан департамент — Лакха Сона.
Билгалдахарш
Категори:Лакха Сона департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Маунд (Миннесота)
Маунд  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Миннесота штатера гӀала.
Истори
Маунд гӀала йиллина  шарахь.
Хьажоргаш
Категори:Миннесота штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Новотроицк (Читан кӀошт)
Климат
Кхузахь климат луьра, чӀогӀа континенталан йу. Октябрехь дуьйна кхузахь хӀутту лакхара атмосферан Ӏаткъам. Йочанаш кӀезиг хуьлу, ткъа малх лепар кхузахь алсама хуьлу Ялтехь а, Кисловодскехь а чул. Оцу хенахь гӀийла мох а наггахь бен ца хуьлу. Оцу хьолашкахь латтано йойу дукха йовхо атмосферан дӀайалар бахьнехь, цуьнца кхетадо температуран инверсеш а, алссама тӀетаьӀӀа шелонаш латтар. Аьхке кхузахь йовха йу, цхьаццанхьа тӀех йовха йу, ткъа Ӏа шийла ду.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Якутскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+9.
Хьажоргаш
Категори:Читан кӀоштан нах беха меттигаш
Рановац
Рановац (Рановац) — Сербин Браничево гуонан йукъараллера (општина) нах беха меттиг.
Географи
Лаьтташ йу Балканийн ахгӀайренан къилбаседа декъан тӀехь, хӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Литература
Категори:Браничево гуо нах беха меттигаш Категори:Сербин нах беха меттигаш
ФгӀессине-де-ФугӀк
ФгӀессине-де-ФугӀк — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Окситани регионехь. Коммунан департамент — ЛозегӀ.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ЛозегӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Новопавловски (Марий Эл)
Новопавловски (Новопавловский) — Российн Федерацин Марий Элан Мари-Турекан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь бараме континенталан климат йу. Ӏа кхузахь дикка деха а, ло долуш а ду, ткъа аьхке — дикка йовха йу. Мехкан Ӏаткъам бо Атлантикин а, Арктикин а хӀаваан массаш. Ӏаьна заманахь кхузахь цӀеххьана температураш оьгу, ткъа гурахь а, бӀаьста а сих-сиха гӀура хуьлу. ХӀаваан температуран шеран йуккъера барам республикин малхбалехь Цельсин ноль градусал сов хуьлу, ткъа къилба-малхбузехь кхаа градусе кхочу. Уггар шийла бутт — январь, ткъа уггар бовха — июль бу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Мари-Турекан кӀоштан нах беха меттигаш
Гоьйбулаг (Шаькин кӀошт)
Гоьйбулаг (Göybulaq) — Азербайджанан Шаькин кӀоштара эвла.
Березник (Хаврогорин йуьртан меттиг)
Березник (Березник) — Российн Федерацин Архангельскан областан Холмогорин кӀоштара дӀатесна эвла.
Гоьйбулаг (Шаькин кӀошт)
Билгалдахарш
Категори:Шаькин кӀоштан нах беха меттигаш
Березник (Хаврогорин йуьртан меттиг)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Холмогорин кӀоштан нах беха меттигаш
Зелёни Роща (Кагальницкан кӀошт)
Зелёная Роща (Зелёная Роща) — Российн Федерацин Ростовн областан Кагальницкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь амалехь йу бараман асанера бараман континенталан климат. Ӏа дукха хьолахь кхоьлина а, мохе а ду. Аьхке мохе а, йекъа а, йовха а йу. Климатан континенталан сипташ чӀагӀло мехкан къилбаседа-малхбузера къилба-малхбале. ТӀекхета йокъалла, йовхо. ЧӀагӀло мехаш, Ӏаьнан шелонаш. Климатан амалан башхалла йу маьлхан серло а, йовхо а шорта хилар. Дукха хуьлу барамера шораллин къилба зонин циркуляцин процессаш. Амма, Арктикера шийла массаш кхача тарло, масийттаза йан а тарло уьш.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Кагальницкан кӀоштан нах беха меттигаш
Эмберг (Висконсин)
Эмберг — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Висконсин штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Висконсин штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Векия Стряно (Салерно)
Векия Стряно — Италин Кампания регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Кампания регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Банка (Васлуй)
Банка — Румынин Васлуй жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Васлуй жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Дурасово (Шекснан кӀошт)
Дурасово (Дурасово) — Российн Федерацин Вологдин областан Шекснан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Шекснан кӀоштан нах беха меттигаш
Красная Поляна (Хотимскан кӀошт)
Красная Поляна (Красная Паляна) — Белоруссин Могилёвн областан Хотимскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Могилёвн областан нах беха меттигаш
Категори:Хотимскан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Сан Бяджо (Бреша)
Сан Бяджо — Италин Ломбарди регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Ломбарди регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
СарибугӀдай (ХӀамур)
СарибугӀдай (Sarıbuğday) — Туркойчоьнан Малхбален Анатоли регионан АгӀри провинцин (ил) ХӀамуран кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:АгӀри провинцин нах беха меттигаш
Категори:ХӀамуран кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Каноза-Саннита
Каноза-Саннита — Италин Абруццо регионера коммуна. Лаьтташ йу Кьети провинцехь.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Абруццо йукъара гӀаланаш
Ойукташ (Сиверек)
Ойукташ (Oyuktaş) — Туркойчоьнан Къилба-Малхбален Анатоли регионан Шанлиурфа провинцин (ил) Сиверекнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Шанлиурфа провинцин нах беха меттигаш
Категори:Шанлиурфа провинцин микрокӀошташ
Категори:Сиверекнан микрокӀошташ
Категори:Сиверекнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Зеленка
Зеленка (Зяленка) — Белоруссин Гроднон областан Островецан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Гроднон областан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Солоновка (Катон-Карагайнан кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Малхбален-Кхазакхстанан областан нах беха меттигаш Категори:Катон-Карагайнан кӀоштан нах беха меттигаш
Лесной (Сокольскан кӀошт)
Лесной (Лесной) — Российн Федерацин Нижни Новгородан областан Сокольскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 93 стаг (2010 шо).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Нижни Новгородан областан Сокольскан кӀоштан нах беха меттигаш
(770) Бали
(770) Бали  — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Истори
ДӀайиллина 1913 шеран 31 октябрехь Адам Массингер цӀе йолу Ӏилманчо Хайдельберг обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1913 TE».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Лузианиш-Гари
Географи
кӀошташ. Майда —.
Хьажоргаш
Категори:Бежа кӀошташ Категори:Португалин фрегезеш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Кампозоналдо (Форли-Чезена)
Кампозоналдо — Италин Эмилия-Романья регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Эмилия-Романья регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Лос-Гальярдос
Лос-Гальярдос — Испанин Альмерия провинцин муниципалитет.
Хьажоргаш
Категори:Испанин муниципалитеташ Категори:Альмерия провинцин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Ченая
Ченая — Италин Тоскана регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Тоскана регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Сийлахьчу Маркан килс (Венеци)
Сийлахьчу Маркан килс я Везачу Маркан зиярт (итал. Basilica di San Marco — «Сан-Марко цӀе йолу базилика»)- Венецин кафедралан килс ю. 1807-гӀа шо кхаччалц дожийн капелла яра.
Малхбузера Европехь наггахь бен йоцу византийн архитектура гойтуш масала ду.
Везачу Маркан майданехь Дожийн уьйтӀен йистехь лаьтташ ю. Патриархалан базилика статус ю цуьнан.
Визайнтийн кепехь мозаикаца кечдина ду зиярт. Марк апосталан декъий долу а, жӀаран тӀемнашкахь Константинополера араяьхна исбаьхьаллин хӀуманаш Ӏалашйеш а меттиг ю иза.
Сергиевски (Таловин кӀошт)
Сергиевски (Сергиевский) — Российн Федерацин Воронежан областан Таловин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Климатан Ӏаткъам бо Байкалхьалхара, Алтайра, Монголера Кхазакхстанехула йогӀу климаткхолларан семано (Воейковн сема).
Хьажоргаш
Категори:Таловин кӀоштан нах беха меттигаш
Хрпеле
Хрпеле — Словенин йукъараллера эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Малиновка (Львован кӀошт)
Малиновка — Украинин Львован областан Львован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Львован кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Украинин нах беха меттигаш
Константиново (Рузан кӀошт)
Константиново (Константиново) — Российн Федерацин Москохан областан Рузан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Рузан кӀоштан нах беха меттигаш
Могутово (Тверан область)
Могутово (Могутово) — Российн Федерацин Тверан областан Молокован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Молокован кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Манино (Смоленскан область)
Манино (Манино) — Российн Федерацин Смоленскан областан Духовщинан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Климат барамера континенталан йу, амалехь барамера йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а ду. Ӏаьн хьалхара дакъа довха ду шолгӀачул. ХӀаваан йовхачу температуран (де-буьйсан йукъара барам) мур лаьтта 213-224 дийнахь. ГӀоролаш йоцучу муьран йукъара барам 125-148 де. Цхьацца шерашкахь хаало дикка дӀатовжар йийцинчу климатан амалех. Йочанийн шеран барам бу 645-691 мм. Кхааннах ши дакъа догӀан кепара догӀу, цхьа дакъа ло кепара хуьлу. Цхьаьна эшшара лон чкъор лаьтта декабрь болалуш, деша апрелан хьалхарчу декадехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Духовщинан кӀоштан нах беха меттигаш
Труд (Алтайн мохк)
Труд (Труд) — Российн Федерацин Алтайн мехкан Топчихан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера а, чӀогӀа континенталан а йу, кхоллало Атлантикера, Арктикера, Малхбален Сибрехара, Йуккъерчу Азера сих-сиха хийца а луш кхочучу хӀаваан массаш бахьнехь. Маршах кӀезиг йолуш хенан хӀоттам хилар бахьнехь алссама маьлхан радиации кхачайо кхуза. Малх лепаран дохаллин йуккъера барам 2000—2300 сахьт шарахь бу, цхьаьнатоьхна радиацин барам кхочу 4500-4800 МДж/м2 шарахь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Хьажоргаш
Категори:Топчихан кӀоштан нах беха меттигаш
Налимова (Свердловскан область)
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (98%).
Билгалдахарш
Категори:Пышман гӀалин гуо нах беха меттигаш Категори:Свердловскан областан нах беха меттигаш
Нижни Воробжа
Нижняя Воробжа (Нижняя Воробжа) — Российн Федерацин Курскан областан Октябрьскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климатан башхаллаш йоьзна йу цуьнан хьун-аренан зонера барамерачу континенталан климатан хьолах.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Курскан областан Октябрьскан кӀоштан нах беха меттигаш
Штелле-Виттенвурт
Штелле-Виттенвурт (Stelle-Wittenwurth) — Германин Шлезвиг-Гольштейн латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Шлезвиг-Гольштейн латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Молинето (Бреша)
Молинето — Италин Ломбарди регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Москохан университетан хьехархойн институт
Хьехархойн институт (1804—1858) — Императоран Москохан университет йукъара дешаран меттиг.
Истори
Халкъан серлонан министраллин 1804 шеран 24 январехь арадаьллачу дошийлин хӀоттаман низамца, хьехархойн институташ ехкира университеташкахь. 1904 шарахь арадевлла Москохан, Харьковн, Казанан императоран университетийн уставашна юкъатоьхнера оцу институташна лерина корта. Университеташкара хьехархойн институтийн, Коьрта хьехархойн институтаца цхьаьна могӀара, 1804 шеран Уставаца Ӏалашо яра университетан дешаран гуонан гимназийн а, уездан доьшийлашна а хьехархой кечбар, ткъа кхин а университетан шена керла хьехархойн кадраш кечдар. Москохан университетера Хьехархойн институтал хьалха хилларг яра Хьехархойн (педагогийн) семинари.
Уставаца институте дӀаоьцура, дукхаха дерг, кандидатан тӀегӀанан аьттонца экзаменаш дӀаелла хӀазнин чоьтан студенташ. Москохан университетан штатаца институте дӀаэца леринера 12 кандидат. Институтехь кхаа шарахь Ӏийначул тӀаьхьа кандидаташ декхарийлахь бара экзамен дӀаяла, цуьнан жамӀашца церан таро яра я магистран тӀегӀа а йаьккхина университетан кафедрашкахь кхин дӀа деша кечбала, я гуонан доьшийлашка хьехархой бохуьйтура. Хьехархойн институтера арахецначара Халкъан серлонан министраллин хьалха, 6 шерал кӀезиг ца беш болх бийр бу олий, декхар тӀелоцура
1835 шеран университетан уставо доза туьйхира Хьехархойн институтан беккъа гимназешна а, уездан доьшийлашна а хьехархой бен ца кечбойтуш. Институте дӀаоьцура 20, хӀазнин чоьтах доьшу гимназийн кхиорхойх болу, студенташ (ткъа иштта, меттигаш бисахь — шен чоьтах доьшу студенташ а).
Институтан урхалла дора директоро, иза хоржура Университетан кхеташоно числа ординаран профессорашна йукъара. Директоран тӀаьхь лаьттара институтера дешаран процессан дуьззина куьйгалла: дешаран план хӀоттор, дешаран литература харжар, «хьехаран говзалле» Ӏамор.
Институтан директорш:
Университетан профессораш декхарийлахь бара кӀирнах цхьа сахьт мукъане а дӀадала кандидатийн дешаран, и сахьташ хуьлура институтан дешаран план юкъахь, цул сов, институтехь хьоьхура адъюнкташа а, университетан магистраша а.
Институт дӀайаьккхира 1858 шарахь Халкъан серлонан министраллин сацамца, российн университеташкахь хьехархой кечбаран системин хийцамаш бахьнехь. Хьехархойн институташ лерира шайн Ӏалашоне ца кхочуш, 1860 шарахь, церан меттана ехкира университеташкахь хьехархойн курсаш, цигахь деша таро яцара университет чекхйаьккхина кегий нехан бен.
Литература
Категори:Хьехархойн дешар Россехь
Караджанлик (РейхӀанли)
Караджанлик (Karacanlık) — Туркойчоьнан Лаьттайуккъера хӀордан регионан ХӀатай провинцин (ил) РейхӀанлинан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:ХӀатай провинцин нах беха меттигаш
Категори:ХӀатай провинцин микрокӀошташ
Категори:РейхӀанлинан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Менгарски
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Ялуторовскан кӀоштан нах беха меттигаш
ФугӀнель
ФугӀнель — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Окситани регионехь. Коммунан департамент — ЛозегӀ.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ЛозегӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Лигуе (Гавай)
Лигуе  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Гавай штатера нах беха меттиг, иза лоруш йу бахархойн статистикин меттиг (census-designated place, CDP) санна.
Географи
Лигуе бахархойн статистикин меттиган майда —. Статистикин йекъна меттиган бакъонан статус йац.
Хьажоргаш
Категори:Гавай штатан бахархойн статистикин меттигаш Категори:Гавай штатан нах беха меттигаш Категори:АЦШ бахархойн статистикин меттигаш
Ла-КгӀоьз
Ла-КгӀоьз — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ФгӀанш-Конте регионехь. Коммунан департамент — Лакха Сона.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Лакха Сона департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Маундс-Вью (Миннесота)
Маундс-Вью  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Миннесота штатера гӀала.
Истори
Маундс-Вью гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Новокантакузовка
Новокантакузовка — Украинин Николаевн областан Вознесенскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Вознесенскан кӀоштан нах беха меттигаш
ИбрахӀимкаьнд
ИбрахӀимкаьнд (İbrahimkənd) — Азербайджанан Шаькин кӀоштара эвла.
Билгалдахарш
Категори:Шаькин кӀоштан нах беха меттигаш
Мавистлан (Коатепек)
Мавистлан — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Мавистлан лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Волгино (Новгородан область)
Волгино (Волгино) — Российн Федерацин Новгородан областан Боровичин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан, хӀордан климатан герга йу, цуьнан амалехь тӀех сов тӀуналла, йовха йоцу аьхке, йовха, йеха гуьйре, барамехь кӀеда Ӏа, йеха шийло бӀаьсте. Ӏай кхоьлина хенан хӀоттам хуьлу, йукъа-кара (5-7 де баттахь) йовхонашца. Ӏа дохделча ша хьокху. Баттахь 5-10 дийнахь дарц хьоькху. Дохк хуьлу Ӏаьн дохаллехь Ӏуьйренан сахьташкахь (5 — 15 де баттахь). Кхоьлина денош хуьлу 10 — 28 баттахь (максимум декабрехь), диекхна денош 2-6 баттахь. Аьхка доцца догӀанаш хуьлу (12-17 де баттахь). Диекхна денош 10-19 хуьлу баттахь. Буса а, Ӏуьйрана а дохк хуьлу (5-8 де баттахь). Гуьйре дохк йолуш кхоьлина хуьлу (12-14 де дохк йолуш). Йочанаш гурахь дехха дерз кепара, ноябрехь тӀеда ло кепара хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Боровичин кӀоштан нах беха меттигаш
Гремучий (Карачеван кӀошт)
Гремучий (Гремучий) — Российн Федерацин Брянскан областан Карачеван кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Эвла лаьтта Российн Федерацин Европин декъан циклонаш а, антициклонаш а лела коьрта некъашна уллохь. Хийцалуш йолу довхачу а, шийлачу а хӀаваийн тулгӀенаш (дукха хьолахь майхь) кхуллу цхьаьнаэшшара боцу хенан хӀоттам, аьхка даладо стигал къекъарца догӀанаш, Ӏай йалайо йоццу йовхонаш.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Карачеван кӀоштан нах беха меттигаш
Пролетарски (Тулин область)
Пролетарски (Пролетарский) — Российн Федерацин Тулин областан Волован кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Эвла лаьтта барамерачу климатан асанехь. Кхузахь климат барамера континенталан, йуккъера йу барамера тӀуьна Оьрсийн акъарин къилбаседа-малхбузан кӀошташкарчунний, къилба-малхбера йекъа кӀоштаркашчунний. Климат кхуллуш дакъа лоцу радиацин а, циркуляцин а фактор. Радиацин баланс 40 ккал/см2 гергга йу. Мохк лаьтта, Ӏаьнаре даккхарна а, йохйарна а цхьабосса йовхо йолчу зонехь. Къилбаседехьа мелхан радиацин алсама дакъа дойу Ӏаьнаре даккхарна, къилбехахь дохдарна. Климатан Ӏаткъам бо континентан а, хӀордан а хӀаваан массаша. Атлантикин хӀаваъ областе кхочу дуьненан къилбаседа эхиг тӀехь гуттарен а долчу малхбузан хӀаваан массаш бахьнехь; дукхаха дерг уьш циклон кепара кхочу. И хӀаваан массаш Атлантикин Ӏапказан къилбаседа декъан тӀехула кхоллало. Ӏай малхбузера мехаш жигарадевлча массанхьа йохло, шортта ло догӀу, ткъа аьхка — кхуьйлира, догӀанан хенан хӀоттам хуьлу. Арктикин массаш кхуза йаьхкича Ӏай цӀеххьана шеллало, бӀаьста, аьхкенан йуьххьехь, гурахь гӀоролаш хуьлу. И массаш кхоллало арктикин бассейн тӀехула.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Тулин областан Волован кӀоштан нах беха меттигаш
Рашанац
Рашанац (Рашанац) — Сербин Браничево гуонан йукъараллера (општина) нах беха меттиг.
Географи
Лаьтташ йу Балканийн ахгӀайренан къилбаседа декъан тӀехь, хӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Литература
Категори:Браничево гуо нах беха меттигаш Категори:Сербин нах беха меттигаш
Березы (Архангельскан область)
Березы (Березы) — Российн Федерацин Архангельскан областан Холмогорин кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Холмогорин кӀоштан нах беха меттигаш
Санта Тереса (Лас Чоапас)
Географи
Санта Тереса лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
(4808) Бэллаэро
(4808) Бэллаэро  — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Санта Тереса (Лас Чоапас)
Климат
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
(4808) Бэллаэро
Истори
ДӀайиллина 1925 шеран 21 январехь Карл Райнмут цӀе йолу Ӏилманчо Хайдельберг обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1925 BA».
Санта Тереса (Лас Чоапас)
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
(4808) Бэллаэро
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Санта Тереса (Лас Чоапас)
Истори
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Эль Прогресо (Халтипан)
Эль Прогресо — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Прогресо лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Круглый
Круглый (Круглы) — Белоруссин Могилёвн областан Хотимскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Эмгерст (гӀала, Висконсин)
Эмгерст — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Висконсин штатера гӀала (town).
Круглый
Хьажоргаш
Категори:Могилёвн областан нах беха меттигаш Категори:Хотимскан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Эмгерст (гӀала, Висконсин)
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Висконсин штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Векияно-Нодика (Пиза)
Векияно-Нодика — Италин Тоскана регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Кинта лос Корона (Озулуама де Маскареньяс)
Кинта лос Корона — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Кинта лос Корона лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Зеленопольски (Ростовн область)
Зеленопольски (Зеленопольский) — Российн Федерацин Ростовн областан Кагальницкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь амалехь йу бараман асанера бараман континенталан климат. Ӏа дукха хьолахь кхоьлина а, мохе а ду. Аьхке мохе а, йекъа а, йовха а йу. Климатан континенталан сипташ чӀагӀло мехкан къилбаседа-малхбузера къилба-малхбале. ТӀекхета йокъалла, йовхо. ЧӀагӀло мехаш, Ӏаьнан шелонаш. Климатан амалан башхалла йу маьлхан серло а, йовхо а шорта хилар. Дукха хуьлу барамера шораллин къилба зонин циркуляцин процессаш. Амма, Арктикера шийла массаш кхача тарло, масийттаза йан а тарло уьш.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Кагальницкан кӀоштан нах беха меттигаш
Нови Мир (Марий Эл)
Нови Мир (Новый Мир) — Российн Федерацин Марий Элан Мари-Турекан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь бараме континенталан климат йу. Ӏа кхузахь дикка деха а, ло долуш а ду, ткъа аьхке — дикка йовха йу. Мехкан Ӏаткъам бо Атлантикин а, Арктикин а хӀаваан массаш. Ӏаьна заманахь кхузахь цӀеххьана температураш оьгу, ткъа гурахь а, бӀаьста а сих-сиха гӀура хуьлу. ХӀаваан температуран шеран йуккъера барам республикин малхбалехь Цельсин ноль градусал сов хуьлу, ткъа къилба-малхбузехь кхаа градусе кхочу. Уггар шийла бутт — январь, ткъа уггар бовха — июль бу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Мари-Турекан кӀоштан нах беха меттигаш
Сольветка
Сольветка — Кхазакхстанан Павлодаран областан Аксу гӀалин администрацин йукъайогӀу эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Аксу гӀалин администраци
Оьндер (Сиверек)
Оьндер (Önder) — Туркойчоьнан Къилба-Малхбален Анатоли регионан Шанлиурфа провинцин (ил) Сиверекнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Шанлиурфа провинцин нах беха меттигаш
Категори:Шанлиурфа провинцин микрокӀошташ
Категори:Сиверекнан микрокӀошташ
Категори:Сиверекнан кӀоштан нах беха меттигаш