cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Басуреро Мунисипал (Веракрус)
Истори
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Пралунго (Падова)
Пралунго — Италин Венеция регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Венеция регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Торе Гарофоли (Алесандрия)
Торе Гарофоли — Италин Пьемонт регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Пьемонт регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Казале Коничела (Кьети)
Казале Коничела — Италин Абруццо регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Абруццо регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Устименки (Полтаван кӀошт)
Устименки — Украинин Полтаван областан Полтаван кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Полтаван кӀоштан нах беха меттигаш
Бардолине (Верона)
Бардолине  — Италин Венеция регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Венеция регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Пещеровски
Пещеровски (Пещеровский) — Российн Федерацин Волгоградан областан Суровикинан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта Оьрсийн акъарин къилба-малхбалехь, океанашна а, хӀордашна а гена. Цундела областан климат континенталан, шийла, кӀезиг ло долуш Ӏаьнца а, йеха, йовха, йекъа аьхкенца йу. БӀаьсте йоца, гуьйре йовха, йекхна йу. Маьлхан йовхонан дукхаллийца ГӀирман къилба бердал оьшуш йац.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Суровикинан кӀоштан нах беха меттигаш
Овинищи Никольски
Овинищи Никольские (Овинищи Никольские) — Российн Федерацин Ярославлан областан Угличан кӀоштара эвла.
Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Угличан кӀоштан нах беха меттигаш
Мотпхьа
Мотпхьа — Нохчийчоьнан Итон-Кхаьллан кӀоштара дӀатесна эвла.
Литература
Категори:Итон-Кхаьллан кӀоштан нах беха меттигаш
Толстиково (Ивановн область)
Толстиково (Толстиково) — Российн Федерацин Ивановн областан Комсомольскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Цуьнан амалехь ду гӀеххьа йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а, дика лаьттачу лайн чкъоьраца. Уггар шийла бутт, Ӏадат хилла, январь бу, ткъа уггар бовха — июль. Алсама къилба-малхбузера мох хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Ивановн областан Комсомольскан кӀоштан нах беха меттигаш
Эль Аторон (Хесус Каранза)
Эль Аторон — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Аторон лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Маца (Болгари)
Маца  — Болгарин Старозагоран областера эвла. Раднево йукъараллин йукъайогӀу.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Болгарин нах беха меттигаш Категори:Старозагоран областан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Эль Ранчито (Гуанахуато)
Эль Ранчито — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Ранчито лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Сен-Дени-д'ОжегӀон
Сен-Дени-д'ОжегӀон — Францин гӀала-коммуна, лаьтта НогӀманди регионехь. Коммунан департамент — ЭгӀ.
Эль Ранчито (Гуанахуато)
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Сен-Дени-д'ОжегӀон
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ЭгӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Эль Ранчито (Гуанахуато)
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
NGC 1383
NGC 1383 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
1383 1383
Ожеговцы
Ожеговцы (Ожеговцы) — Кировн областан Зуевкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь йуккъерачу барамехь континентан климат йу. Оцунна бахьна ду Къилбаседа Шен Ӏапказера шила мох цхьаа дуьхьало йоцуш кхуза схьакхачарна. Цундела кхузара Ӏа чӀогӀа шила ду, аьхкенна кест-кеста шила хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (100%).
Билгалдахарш
Категори:Кировн областан Зуевкан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Кировн областан нах беха меттигаш
Ельшата
Ельшата (Ельшата) — Российн Федерацин Пермийн мехкан Частин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Малхбузера догӀучу хӀаваийн массийн новкъахь долчу Басеги дукъо, массо Урало санна, лекха дацахь а, дикка сацадо Атлантикин хӀаваъ малхбалехьа даржарах. Мехкан климататан амалехь континенталла йу, цуьнан бахьна дукха хьолахь бӀаьста догӀу арктикин хӀаваъ ду. Каран хӀордан шийла мох къаьста кӀезиг тӀаналлийца, Атлантикин хӀаваан массаш, бӀостанехьа, тӀуналла дукха йолуш ду (700—800 мм шарахь гергга). Махкахь дикка йовха аьхке йу, цхьадолчу шерашкахь уггар шийла бутт февраль хуьлу. Ах йочанаш ло кепара хуьлу. ДогӀанаш дукхахдерг сентябрехь а, июнехь а хуьлу, малхбузен басешкахь алсама дакъа — августехь хуьлу. Минимум йочанаш йогӀу февралехь а, декабрехь а. Аьхка лаьмнашкахь стигал къекъаш догӀанаш оьху. Мехкан амалехь йу сих-сиха хуьлу аьхкенан дохк, уьш наггахь масех дийнахь лаьтта.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+5.
Хьажоргаш
Категори:Частин кӀоштан нах беха меттигаш
Росцимин
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Борозда (Тамбовн область)
Борозда (Борозда) — Российн Федерацин Тамбовн областан Знаменкан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Тамбовн областан Знаменкан кӀоштан нах беха меттигаш
Вилле-суьгӀ-Тий
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Кот-д’ОгӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Джамии (Атакум)
Джамии (Camii) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Самсун провинцин (ил) Атакумнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Самсун провинцин нах беха меттигаш
Категори:Самсун провинцин микрокӀошташ
Категори:Атакумнан микрокӀошташ
Категори:Атакумнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Гапишковка
Гапишковка — Украинин Черниговн областан Новгород-Северскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Новгород-Северскан кӀоштан нах беха меттигаш
Акдере (ЙенишехӀир)
Акдере (Akdere) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан Бурса провинцин (ил) ЙенишехӀирнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Бурса провинцин нах беха меттигаш
Категори:Бурса провинцин микрокӀошташ
Категори:ЙенишехӀирнан микрокӀошташ
Категори:ЙенишехӀирнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Патросиниу-Паулиста
Патросиниу-Паулиста — Бразилин Сан-Паулу штатера муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —.
Хьажоргаш
Категори:Сан-Паулу штатан муниципалитеташ Категори:Бразилин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Ранчо Нуево Охите (Эспинал)
Географи
Ранчо Нуево Охите лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Пьетракателла
Пьетракателла — Италин Молизе регионера коммуна. Лаьтташ йу Кампобассо провинцехь.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Молизе йукъара гӀаланаш
Адакент (Тутак)
Адакент (Adakent) — Туркойчоьнан Малхбален Анатоли регионан АгӀри провинцин (ил) Тутакан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:АгӀри провинцин нах беха меттигаш
Категори:Тутакан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Миржков
Миржков (Mířkov) — Чехин Пльзень мехкан кӀоштара эвла.
Географи
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Пльзень мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Стопник (Толмин)
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
HD123960
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Козлице (Любинскан повет)
Козлице  — Польшин Нижнесилезин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Нижнесилезин воеводаллин нах беха меттигаш
Прамаджоре Блесальия (Венеция)
Прамаджоре Блесальия — Италин Венеция регионан  коммунера эвла.
Литература
Категори:Венеция регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Лембрух
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Лаха Саксони латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Торе Гвевара (Фоджа)
Торе Гвевара — Италин Апулия регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Апулия регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Топач (Йозгат)
Хьажоргаш
Категори:Йозгат провинцин нах беха меттигаш
Категори:Йозгатан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Кижинган кӀошт
Кижинган кӀошт (Кижингинский район) — Бурятин муниципалан кӀошт.
Административан центр — Кижинга.
Билгалдахарш
Категори:Буряти Категори:Российн кӀошташ
Серошевице
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Сёдло (Лебушанийн воеводалла)
Сёдло  — Польшин Лебушанийн воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лебушанийн воеводаллин нах беха меттигаш
Ахтырка (Москохан область)
Ахтырка (Ахтырка) — Российн Федерацин Москохан областан Сергиев Посадан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Пепени (Сынжерейн кӀошт)
Пепени (, Pepeni) — Молдавин Сынжерейн кӀоштара эвла.
Ахтырка (Москохан область)
Хьажоргаш
Категори:Сергиев Посадан кӀоштан нах беха меттигаш
Казале Макафера (Модена)
Казале Макафера — Италин Эмилия-Романья регионан  коммунера эвла.
Пепени (Сынжерейн кӀошт)
Литература
Категори:Сынжерейн кӀошт кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Молдавин нах беха меттигаш
Казале Макафера (Модена)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Эмилия-Романья регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Хлевище (Белорусси)
Хлевище (Хлевішча) — Белоруссин Брестан областан Каменецан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Брестан областан нах беха меттигаш Категори:Каменецан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Земо-Хунци
Билгалдахарш
Категори:Мартвилин муниципалитетан нах беха меттигаш
Енбекши (Мактааралан кӀошт)
Енбекши — Кхазакхстанан Туркестанан областан Мактааралан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Туркестанан областан нах беха меттигаш Категори:Мактааралан кӀоштан нах беха меттигаш
Маунт-Олив (Къилбаседа Каролина)
Маунт-Олив  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Къилбаседа Каролина штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Къилбаседа Каролина штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Сараево (Кичменгски Городокан кӀошт)
Сараево (Сараево) — Российн Федерацин Вологдин областан Кичменгски Городокан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Моара-Домняске (Васлуй)
Моара-Домняске — Румынин Васлуй жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Васлуй жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Зельва (Сейненскан повет)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Подлясьен воеводаллин нах беха меттигаш
Бардона (Ла Специя)
Бардона  — Италин Лигурия регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Лигурия регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Гроувс (Техас)
Гроувс  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Техас штатера гӀала.
Истори
Гроувс гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Техас штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Велики Липа
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Минскан областан нах беха меттигаш Категори:Несвижан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Мокреди
Мокреди (Мокреди) — Российн Федерацин Ленинградан областан Сланцин кӀоштара эвла.
Климат
Эвла йукъайогӀу хӀордан климатера континенталан дехьайолучу барамерачу климатан зонан. Цигахь барамера кӀеда Ӏа ду, барамехь йовха аьхке а йу. Климатан коьрта башхалла йу хенан хӀоттам цхьаьнаэшшара ца хилар, иза доьзна ду сих-сиха хийцалучу хӀаваан массех, уьш кхоллалучу кӀоште хьаьжжина хуьлу хӀордан, континенталан, арктикан.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Сланцин кӀоштан нах беха меттигаш
Жураки
Жураки — Украинин Ивано-Франковскан областан Богородчанин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Богородчанин кӀоштан нах беха меттигаш
Медникарово
Медникарово — Болгарин Старозагоран областера эвла. Гылыбово йукъараллин йукъайогӀу.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Болгарин нах беха меттигаш Категори:Старозагоран областан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Чибижек
Чибижек (Чибижек) — Российн Федерацин Красноярскан мехкан Курагинан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Хьажоргаш
Категори:Курагинан кӀоштан нах беха меттигаш
Каярлык
Каярлык (Каярлык) — Республика Алтайн Онгудайн кӀоштара эвла.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин хийцаман динамика:
Билгалдахарш
Категори:Онгудайн кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Республика Алтайн нах беха меттигаш
Плесистовски
Плесистовски (Плесистовский) — Российн Федерацин Волгоградан областан Суровикинан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта Оьрсийн акъарин къилба-малхбалехь, океанашна а, хӀордашна а гена. Цундела областан климат континенталан, шийла, кӀезиг ло долуш Ӏаьнца а, йеха, йовха, йекъа аьхкенца йу. БӀаьсте йоца, гуьйре йовха, йекхна йу. Маьлхан йовхонан дукхаллийца ГӀирман къилба бердал оьшуш йац.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Суровикинан кӀоштан нах беха меттигаш
NGC 1384
NGC 1384 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
1384 1384
ДжумхӀурийет (Атакум)
ДжумхӀурийет (Cumhuriyet) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Самсун провинцин (ил) Атакумнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Самсун провинцин нах беха меттигаш
Категори:Самсун провинцин микрокӀошташ
Категори:Атакумнан микрокӀошташ
Категори:Атакумнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Томарово (Ивановн область)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Цуьнан амалехь ду гӀеххьа йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а, дика лаьттачу лайн чкъоьраца. Уггар шийла бутт, Ӏадат хилла, январь бу, ткъа уггар бовха — июль. Алсама къилба-малхбузера мох хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Ивановн областан Комсомольскан кӀоштан нах беха меттигаш
Эль Ранчито (Долорес Идальго Куна де ла Индепенденсия Насионал)
Географи
Эль Ранчито лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Ахтырка (Орёлан область)
Ахтырка (Ахтырка) — Российн Федерацин Орёлан областан Колпнан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта Среднерусски (Йуккъераоьрсийн) акъарин йуккъехь, аренан а, хьун-аренан а зонашкахь. Климат барамера континенталан. Ноябрь, декабрь, январь уггар кхуьйлина беттанаш ду. Ло лаьтта денойн йукъара барам — 126. Шарахь хуьлу барамера йочанаш — йуккъера 490 - 590 мм, цу тӀе аьхка шозза алсама, Ӏайчул, гурахь алсама, бӀаьстачул.
Хьажоргаш
Категори:Колпнан кӀоштан нах беха меттигаш
Гутище (Спаскан йуьртан кхеташо)
Гутище — Украинин Черниговн областан Новгород-Северскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Новгород-Северскан кӀоштан нах беха меттигаш
Сен-Дени-де-Мон
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ЭгӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Алайли (ЙенишехӀир)
Алайли (Alaylı) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан Бурса провинцин (ил) ЙенишехӀирнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Бурса провинцин микрокӀошташ
Категори:ЙенишехӀирнан микрокӀошташ
Категори:ЙенишехӀирнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Виллен-ан-Дуьэмуа
Виллен-ан-Дуьэмуа — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БугӀгунди регионехь. Коммунан департамент — Кот-д’ОгӀ.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Кот-д’ОгӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Ожеговщина
Ожеговщина (Ожеговщина) — Кировн областан Яранскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь йуккъерачу барамехь континентан климат йу. Оцунна бахьна ду Къилбаседа Шен Ӏапказера шила мох цхьаа дуьхьало йоцуш кхуза схьакхачарна. Цундела кхузара Ӏа чӀогӀа шила ду, аьхкенна кест-кеста шила хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (100%).
Билгалдахарш
Категори:Кировн областан Яранскан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Кировн областан нах беха меттигаш
Колония лос Пирулес де Трохес (Селая)
Колония лос Пирулес де Трохес — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Колония лос Пирулес де Трохес лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Руда (гмина Рогово)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Колония лос Пирулес де Трохес (Селая)
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Руда (гмина Рогово)
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Куявско-Поморскан воеводаллин нах беха меттигаш
Колония лос Пирулес де Трохес (Селая)
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Зибурти
Зибурти — Польшин Подлясьен воеводаллин  гминера эвла.
Пату (Бразилия)
Пату  — Бразилин Риу-Гранди-ду-Норти штатера муниципалитет.
Зибурти
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Пату (Бразилия)
Географи
Муниципалитетан майда —.
Хьажоргаш
Категори:Риу-Гранди-ду-Норти штатан муниципалитеташ Категори:Бразилин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Букари
Букари (Букари) — Российн Федерацин Тамбовн областан Знаменкан кӀоштара эвла.
Зибурти
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Подлясьен воеводаллин нах беха меттигаш
Букари
Климат
Ӏаламан а, ландшафтийн а амалаш йоьзна йу цуьнан географин хьолах – эвла лаьтта Оьрсийн акъарин йуккъехь, цунна тӀиера акъарин муьлххачу дозане эзар километр йу. Алсама хуьлу долу континенталан барамера хӀаваъ, Эвла хӀордашна гена латтарех доьзна ду. Цуо областан климат барамера континенталан йо. Окан-Донан акъари тӀехь климат алсама континенталан йу, уллорчу гунаш тӀехьчулла. Эвла лаьтта кӀеззиг къилбаседехьа Сибрехан а, Азорийн а максимумашна йуккъехь долчу лакхарчу Ӏаткъаман дукъал, цундела бу кхузахь луларчу Владимирехь йа Рязанехьчул алсама, гӀийлачу мехца, бекхна хенан хӀоттам. Оцун тӀе мехаш дукхах дерг къилбан а, къилба-малхбален а ду, бӀаьста а, Ӏай а муххале а. оцу агӀора хьокху аьхка а, бӀаьста а йокъаллин мехаш, ткъа Ӏай – дарц.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Маьршан-Кхаьлла
Маьршан-Кхаьлла  — Нохчийчоьнан Шуьйтан кӀоштара эвла. ХӀинца Асланбек-Шериповах дӀатоьхна йу.
Билгалдахарш
Категори:Шуьйтан кӀоштан нах беха меттигаш
АхӀметабат (Тутак)
Хьажоргаш
Категори:АгӀри провинцин нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Праманцо (Верона)
Праманцо — Италин Венеция регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Венеция регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Эль Папалоте (Петатлан)
Эль Папалоте — Мексикин Герреро штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Папалоте лаьтташ йу Мексикин къилба-малхбузехьара декъехь, Мехико гӀалин къилбехьа.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 21,9 °C.
Истори
Дуьххьара адамаш 20 эзар герг шо хьалха кхуза даха хевшина. Уьш хила боху ольмекаш. ТӀаьхьо Теотиуаканан Ӏаткъам чӀагӀбелира кхузахь. VIII-XV бӀешерашкахь ацтекаш дола деш йара кху махкахь. 1521 шарахь кхуза баьхкира испанхой, цара мохк долабаьккхинчул тӀаьхьа территори Мехикон аудиенци хилира, дуьххьара цуьна йукъахь йара хилачу Ацтекийн империн провинцеш, тӀаьхьо мохк йукъа бахара Керла Испани вице-пачхьалкхаллин.
1849 шеран 27 октябрехь дуьйна Герреро штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Герреро штатан нах беха меттигаш
Пугачёва, Алла Борисовна
Пугачёва А́лла Бори́совна (дуьххьара марехь йолуш — ; йина 1949 15 апрелехь, Москохахь, РСФСР, ССРС) — советийн а, российн а эстрадан йишлакхархо, композитор-эшархо, эстрадан режиссёр, продюсер, киноактриса, телехьалхелелорг. ССРС халкъан артист (1991). Российн Федерацин Пачхьалкхан совгӀатан лауреат (1995). II, III, IV тӀегӀанера «Даймехкан гӀуллакхдарна» орденан кавалер.
Цуьнан репертуар йукъахь йу 500 сов эшар оьрсийн, ингалс, немцойн, французийн, иврит, финийн, украинийн меттанашкахь, ткъа цуьнан дискографехь ду 20 сов солон пластинка, CD. Росси а, ССРС хилла мехкашкахь а доцург йишлакхархочун альбомаш арахецна Японехь, Корейхь , Швецехь , Финляндехь , Германехь , Польшехь , Чехословакехь , Болгарехь. Дискийн йукъара тираж совйаьлла экземплярал.
Пугачёва Аллин карьера лору йерригсоюзан санна, иштта дуьненайукъара аьтту хилла музыкин сценин тӀехь малхбален а, къилбаседан а Европин мехкашкахь. ХӀинца цунах олу «примадонна», «эстрадан паччахь-аьзни», «Российн коьрта йишлакхархо». 1976 шарахь дуьйна 1990-гӀа шераш дуьйладаллалц йерригсоюзан музыкин хит-парадийн хеттарийн жамӀашца хийца а ца луш лорура уггаре дика йишлакхархо.
2010 шарахь сацийра гастролийн гӀуллакх, амма ца йелира жигара кхоллараллин гӀуллакхна гена: сих-сиха дакъалоцу дуккха а гулйинчу концерташкахь а, телепередачашкахь а, ткъа кхин а цхьаьнаэшшара арахоьцу керла эшарш. Марехь йу Галкин Максимехь. Ши йоӀ а, кӀант а, кхоъ берийн бер а. ТЕПЕРЬ Я ПИШУ НЕ ПРО АЛЛУ ПУГАЧЕВУ. Я ПИШУ О ДРУГОМ.
Новой самой красивой девочкой стала Виолетта Антоновна. Эта милая красавица-блондинка с прекрасными голубыми глазами и выразительным лицом не может не понравится. Она покоряет мир! Но в тоже время красавицу шатенку тоже любят все.
Седльниця
Седльниця — Польшин Лебушанийн воеводаллин  гминера эвла.
Пугачёва, Алла Борисовна
Биографи
Да-нана: Одегова Зинаида Архиповна (1922—1986) а, Пугачёв Борис Михайлович (1918—1982) а девзира 1946 шарахь, ший а фронтовикаш бара, оццу шарахь оцу шимма мах бира, ткъа 1947 шарахь церан дуьххьара бер хилира – Геннадий, амма бер цомгаш дара, делира масех бутт болуш. 1949 шеран 15 апрелехь церан хилира шолгӀа бер — йоӀ, цунна цӀе тиллира МИАТан актрисийн Тарасова Аллин сийнна. 1950 шеран 7 апрелехь дира кхоалгӀа бер — кӀант Евгений (1950—2011).
Седльниця
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лебушанийн воеводаллин нах беха меттигаш
Пугачёва, Алла Борисовна
1949—1964: Бералла
Пугачёва Алла йина 1949 шеран 15 апрелехь Москохахь. Бералла йерриг чекхйаьлира Москохахь Крестьянски заставехь Зонточни урамалгехь.
1954 шарахь, 5 шо долуш, дас-нанас йоӀ дӀайелира музыкин М. М. Ипполитов-Ивановн цӀарах доьшийлера музыкин № 31 йолу ишколе. Оццу шарахь Алла дуьххьара сцени йелира. Цуо дакъалецира Союзийн цӀен колоннан залехь гулйинчу йоккха концертехь.
Ранчо Нуево Сан Хосе (Папантла)
Ранчо Нуево Сан Хосе — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Ранчо Нуево Сан Хосе лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Пугачёва, Алла Борисовна
1949—1964: Бералла
1964 шарахь чекхйаьккхира фортепиано классера музыкин ишкол а, йуккъерачу ишколан 8 класс а, цул тӀаьхьа деша хӀоьттира музыкин Ипполитов-Ивановн цӀарах доьшийле (хӀинца Пачхьалкхан музыкин-хьехархойн М. М. Ипполитов-Ивановн цӀарах институт), цуьнца цхьаьна курсехь доьшуш вара Шуфутинский Михаил. Музыкин ишколехь цунах дика пианистка хир йу баьхнехь а, цуо хаьржира дирижёрийн-хоран дакъа.
1965—1968: Музыкин доьшийлера дешар. Хьалхара йаздарш а, гайтарш а
1965 шеран ноябрехь доьшийлан шолгӀа курсехь йолчу хенахь йахара шен хьалхарчу гастролашка Мосэстрадица вовшахтоьхначу А. Лившицан а, А. Левенбукан а эстрадан программица «Пиф-Паф, йа тӀе ца кхетначун Сатирица тохар». Гайтамаш хилира Кировн, Перман, Свердловскан, Тюменан, Омскан областашкахула. 1965 шеран декабрехь цӀайирзинчул тӀаьхьа, Йерригсоюзан радион «Дикачу Ӏуьйренца!» программан дӀайазйира шен хьалхара эшар «Робот».
1966 шо долалуш йишлакхархо йолчу веира кӀезиг вевзаш волу композитор Шаинский Владимир. Цуо кховдийра цунна шен масех эшар дӀайазйар: «Как бы мне влюбиться», «Не спорь со мной», «Дрозды». Дукха хан йалале эшарш «Как бы мне влюбиться» а, «Не спорь со мной» а туьйлира Йерригсоюзан радион «Беттан эшар» къовсамехь.
1967 шеран 9 майхь дуьххьара телевизионехь гайтира ша. Ӏидан арахецна берийн «Будильник» телепередачан дуьхьала эфирехь эшар лекхира «Иду из кино» (муз. Б.Савельевн, деш. И.Кашежевой)
1967 шеран августехь «Юность» радиостанцин агитбригадан декъа йахара, цаьрца гастролашка йахара Тюменан областехула хинкеман тӀехь Иртыш а, Обь а эркашна чухула. Агитбригадан йукъахь эшарш лийкхира геологашна-мехкдаьттадаккхархошна, геофизикашна, бурутохархошна, гӀишлошйархошна, Йисттера Къилбаседан сенашлелорхошна, локхура : «Король, цветочница и шут» (Шаинский Владимиран), «Просто очень люблю» (Филиппова Каринин), «Единственный вальс» (ша йаьккхина йолу).
Еха гастролаш, ткъа уьш бахьнехь, доьшийлехь кӀезиг хиларо дешаран процессан вуон Ӏаткъам бира. Иза бахьнехь 1968 шеран майхь цуьнга арахецаран пачхьалкхан экзаменаш ца йалийтира, цунна диплом ца делира. Куьйгаллин сацамца Алла хьажийра музыкин а, йишлакхаран а хьехархочун стажировке москохан йуккъерачу № 621 йолчу ишколе. Хьехархо болх бира эха шарахь: 1968 шеран сентябрера 1969 шеран январь кхаччалц. ТӀаьххьара, 1969 шеран майхь цуо дӀайелира пачхьалкхан экзаменаш, чекхдаьккхира музыкин доьшийлин дирижёрийн-хоран дакъа, говзалла «Хоран дирижировани» а йолуш, «Хоран дирижёр» а, «Йукъарадешаран ишколан эшарлакхаран хьехархо», «Берийн музыкин ишколан сольфеджио хьехархо» квалификаци а луш.
Масех баттахь болх бира Ташкентан урамера москохан № 621 йолу ишколехь музыкин хьехархо даржехь.
1969—1974: Говзанчин карьерин йуьхьиг
1969 шеран апрелехь Циркан а, эстрадин а говзаллин пачхьалкхан доьшийлин (ЦЭГПД) солистка а, концертмейстер а балха хӀоьттира. Цигахь вевзира циркан артист-жухарг Орбакас Миколас, хин волу майра. 1969 шеран аьхка ЦЭГПД студенташца, царна йукъахь Орбакас а волуш, йахара гастролашка Российн йуккъера асанан областашкахула гулйинчу эстрадин «Кехатан кема» цӀе йолчу программица. Хин волу майра Орбакас Миколас воцуш, бригадехь вара тӀаьхьа Пугачёвн администратор хилла волу Олег Непомнящий, Киркоровн хьалхара директор, актёр Юрий Чернов, шен цхьа лоьмар Гиннессан рекордийн жайнин тӀейаьккхина иллюзионист Сос Петросян, Анатолий Марчевский, иза тӀаьхьа Екатеринбурган циркан коьрте хӀоьттира.
1969 шеран 8 октябрехь мааре йахара Орбакас Миколасега. Цуьнгахь йолуш цуо лелийра Орбакене фамили, хӀетте а концерташкахь лелайора шен ден фамили Пугачёва.
1969 шеран октябрехь дӀайелира ЦЭГПД, Липецкан филармоне солистка хӀоьттира ВГӀА «Керла электрон», цуьнан урхаллехь вара Приказчиков Валерий. Липецкехь а, Липецкан областехь а концерташ гайтарал сов, ансамблан йукъахь дукха гастролаш йора Йисттера Къилбаседен Архангельскан областан, республика Коми, Карелин кегийрачу гӀаланашкахула, посёлкашкахула, эвланашкахула.
1970 шеран августехь Липецкан филармонера а, ВГӀА «Керла электрон» балхара дӀайелира. Иза хӀоьттира Росконцерте Москохан областан филармонин солистка, оцу хенахь цигахь балхахь вара цуьнан майра Орбакас Миколас. Филармонин цӀарах майрачуьнца гулйинчу концерташкахула лийлира Сибрехахула а, Генара Малхбалехула а, ткъа керлачу шеран Ӏиданашкахь цуо ахча доккхура Москохгуонара берийн бошмашкахь, утренникашкахь. Доьзалхочух йолу 7 бутт кхаччалц болх бира, филармонера дӀа ца йелира 1971 шеран мартехь бен, декрете йахара.
1971 шеран 25 майхь Пугачёван а, Орбакасан а йоӀ хилира Орбакайте Кристина Эдмундовна.
ЙоӀ йинчул тӀаьхьа йишлакхархо цхьаьна хенахь йехира майрачун даймахкахь Литван гӀалахь Палангехь. Декретан отпускехь дукха ца Ӏийра, йоӀ йина йалх бутт ма-баьлла, 1971 шеран ноябрехь хилира урхаллехь Пузырёв Геннадий волу ВГӀА «Москохахойн» солистка. Амма «Москохахошца» болх шина баттахь бен ца бира, 1972 шеран январехь, ансамблера дӀа а йаьлла, хилира, урхаллехь Лундстрем Олег волу, Пачхьалкхан эстрадин-джазан оркестран солистка (Росконцерт). Оркестран йукъахь гастролаш йира ССРС дукха гӀаланашкахула, ткъа 1972 шеран сентябрехь хилира цуьнан дуьххьарлера дозанал арахьара гастролаш: цуо дакъа лецира джазан «» фестивалехь Варшавехь, ткъа кхин а Польшин гӀаланашкахула концерташкахь. 1972 шеран октябрехь Ленинградера гастролашкахь вевзира поэт-эшархо Резник Илья, цуо кховдийра эшар «Посидим, поокаем».
1973 шеран ноябрехь Орбакас Миколасца къаьстира, дӀайелира Росконцертера а, Москохан областан филармонера. Из адӀахӀоьттира Москонцерте, хилира, урхаллехь Кретюк Виталий волу, ВГӀА «Москохахойн» керла хӀоттаман солистка. Ансамблан йукъахь концерташ йелира Москохахь а, ССРС кхечу гӀаланашкахь а. 1974 шеран 14 майхь москохан цӀерпоштнекъахойн оьздангаллин цӀа чохь хилира ансамблан концертан «Хьо, со, эшар» программин премьера, цуьнан режиссёр-хӀотторхо вара Брод Наум, ткъа солисташ — Пугачёва Алла а, Слободкин Юлий а. Цара дукхах дерг дуэтаца локхура, Аллин масех солон лоьмарш йолушехь.
1974 шеран октябрехь дакъа лецира VЙерригсоюзан эстрадин артистийн къовсамехь эшаршца «Посидим, поокаем» а, «Ермолова ЦӀенчу Ӏаьмнашкара». Цуьнан жамӀашца совгӀатам меттиг ца белира цунна, амма жюрин декъахоша Кобзон Иосифа, Великанова Геленас, Орбелян Константина гӀолецира, къона солистка йуьстаха ца йитийта. ЖамӀехь уьш тӀетовӀар бахьнехь реза хилира цунна кхоалгӀа совгӀат дала, иза цуо бийкъира Айрумян Шайгенца, Лехтлаан Борисца, Мороз Сергейца, иштта хилира къовсаман лауреат. Хьалхара совгӀат делира Чемоданов Валерийс а, Ибрагимов Ренат.
1975—1976: ВГӀА «Весёлые ребята» (Самукъане бераш) а, «Арлекино» а
V Йерригсоюзан эстрадин артистийн къовсамехь дакъа лаьцначул тӀаьхьа йишлакхархочуьнга, ВГӀА «Весёлые ребята» Слободкин Павелас кхайкхира шен ансамбле. 1974 шеран ноябрехь из адӀайелира «Москвичашна» йукъара, хилира «Весёлые ребята» ансамблан солистк. Цуо интонации дика ярна, йуьхьанца Слободкина из ахӀоттайора кулисашна тӀехьа бэк-вокале. Амма дукха хан йалале цунна йелира ши эшар хьалхарчу декъехь, цул тӀаьхьа шишша эшар шинне а декъехь локхура (хьалхарниг чекхдолуш а, шолгӀаниг долалуш а).
1975 шо долалуш иза хаьржира Болгарера XIдуьненайукъара эшаран «Дешин Орфей» къовсаме ССРС векал. Оьздангаллин министраллин Пугачёва Аллин кандидатура кховдийра Орбелян Константина, хӀунда аьлча иза йерригсоюзан къовсаман лауреат йу аьлла. 1975 шеран мартехь дуьйна цуо къовсаман кечам болийра — хаьржира болгарин авторан а, йишлакхархочун а Димитров Эмилан эшар «Арлекино». Слободкин Павела мелоди то а йина керла аранжировка йира, Баркас Бориса йазйира оьрсийн текст, ткъа ша йишлакхархочо тӀетуьйхира гӀарадаьлла делар тӀехьара локхург чекх массаза дели. 1975 шеран майхь иза йиш лекха йолайелира концерташкахь, шарйалийтархьама.
1975 шеран 2 июнехь иза йахара «Дешин Орфее». 4 июнехь дакъалецира керлачу болгарийн эшаран къовсамехь, эшарца «Я вновь хочу увидеть Ленинград» (Суна йуха а ган лаь Ленинград), ткъа 5 июнехь — дуьненайукъара йишлакхархойн къовсамехь в международном эшаршца «Ты снишься мне» (Суна гӀенах го хьо) а, «Арлекино» а. «Арлекино» лакхаро чӀогӀа хазахетийтар нахана, хьажархой дехаршца кхин цкъа а лакха дийзира. Гайтаман жамӀашца жюрис, берриш реза болуш йишлакхархочун делира фестивалан коьрта совгӀат — гран-при Орфейн дешин хӀоллам кепара. 1975 шеран 4 июлехь фестиваль гайтира ССРС Центран телевизионехь, ткъа 1975 шеран 20 июлехь дуьненан чуйелира цуьнан солон релиз — миньон «Арлекино», цигахь иза дуьххьара йовзийтира ша бен йоцу йишлакхархо. Миньон йира гӀарайевллачу эшарех «Арлекино», «Посидим, поокаем», «Ты снишься мне». Экъан йукъара тираж хилира 14 миллион экземпляр. Оцу хенахь дуьйна иза сиха гӀарайелира Советийн Союзехь, ткъа «Арлекино» йиш цуьнан зиератан карточка хилира.
«Дешин Орфейн» аьттонан тулгӀенехь 1976 шеран дохаллехь цуьнга кхойкхура сий долу дуьненайукъара фестивалашка. 1976 шеран январехь дакъалецира дуьненайукъара музыкин MIDEM ярмаркехь Каннашкахь (Франци), цигахь цунна аккомпанировка йира ВГӀА «Песняры» (Эшархой). 1976 шеран апрелехь «Весёлые ребята» ансамбльца йахара ГДР беттан промотуре, цигахь дакъалецира дуккха а гуламан концерташкахь а, немцойн телевизионан а, радион а гӀарайевллачу передачашкахь, дӀайазйира сингл «Harlekino». Цул тӀаьхьа, 1976 шеран майхь—июнехь ансамбльца гастролаш йира Чехословакин а, Болгарин а гӀаланашкахула, цигахь йиш лекхира «Дешин Орфей» фестивалан сийдолчу хьешо санна. 1976 шеран августехь дакъалецира Польшера XVI дуьненайукъара эшаран «Сопот-76» фестивалехь, седарчийн концертехь. 1976 шеран сентябрехь ансамбльца гастролашка йахара ГДР гӀаланашка, дакъалецира дуьненайукъара шлягер-фестивалехь Дрезденехь. Дозанал арахьара гастролашкахь Пугачёваца ансамбль йолушехь, берриг публикин тидам тӀебирзинера Аллин, ткъа ша ансамбль хетара «Пугачёван тӀеоьллина хӀума» санна. Оцу хенахь, 1976 шо долалуш йишлакхархочун репертуар хаъал йуьзира керлачу эшаршца. Хан мел йолу «Весёлые ребята» ансамблан концертийн дерриг шолгӀа дакъа дӀалора цунна, царех де-дене мел долу хуьлура йишлакхархочун аккомпанировкин коллектив. Цунна реза бацара дукхаха болу музыканташ а, ансамблан куьйгалхо — Слободкин Павел а. Оцу бахьнехь Пугачёвин а, Слободкинан а дов делира, 1976 шеран 30 сентябрехь цуо йитира ансамбль, Москонцертера балхара дӀайелира.
ВГӀА «Весёлые ребята» йукъара дӀайаханчул тӀаьхьа 1976 шеран октябрехь балха хӀоьттира Росконцерте, хилира Эрмалойчоьнан Орбелян Константинан урхаллера эстрадин-симфонин оркестран солист. Оркестран йукъахь гуламан концерташкахь дакъалецира москохан ПЦКЗ «Росси» чохь, цигахь лекхира. Амма Орбелянан оркестрехь болх дукха ца бира. 1976 шеран ноябрехь вевзира Стефанович Александр, тӀаьхьо — цуьнан хин волу шолгӀа майра. Цуьнан хьехамца 1976 шеран декабрехь йитира Орбелянан оркестр, солон карьера йолорхьама. Иза дӀайелира Росконцертера, йуха а Москонцертан солист хилира.
1976 шарахь иза дуьххьара хилира «Песня года» (Шеран эшар) фестивалан лауреат. ТӀаьхьарчу «Песня-76» концертехь лекхира, оцу хенахь гӀарайаьлла йолу, эшар «Очень хорошо» (ЧӀогӀа дика ду) (муз. А. Мажуковн, деш. Д. Усмановн). Оццу хенахь, 1976 шарахь дуьххьара дакъалецира керлачу шеран «Голубой огонёк» (Айсина цӀе) телепередачехь, кхин тӀе йишлакхархо хилла ца Ӏаш, программа дӀакхоьхьучун накъост а хилира.
Дискографи
Йишлакхархочун дискографехь йу 100 сов солон экъа, CD а, DVD а экъанаш, царна йукъахь: 17 лоьмарийн альбом, 34 сингл а, 25 «компиляци» а, гуламаш а. Россехь а, ССРС хиллачу мехкашкахь а доцуш альбомаш арахийцира Японехь (5, йухаарахецаршца), Корейхь (1), Швецехь (6), Финляндехь (4), Германехь (1), Польшехь (2), Чехословакехь (3), Болгарехь (5).