cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Трясогузка (Докшицин кӀошт)
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Витебскан областан нах беха меттигаш
Категори:Докшицин кӀоштан нах беха меттигаш
Нови Кара
Нови Кара — Башкирийчоьнан Аскин кӀоштара эвла, иза Казанчински йуьртан меттиган йукъайогӀу. Бахархойн дукхалла 172 стаг (2009 шо). Поштан индекс — 452887, код ОКАТО — 80204816006.
Трясогузка (Докшицин кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Нови Кара
Демографи
Бахархойн дукхаллин динамика:
Хьажоргаш
Категори:Аскин кӀоштан нах беха меттигаш
Валь-де-Сан-Висенте
Валь-де-Сан-Висенте — Испанин Кантабрия провинцин муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —. ХӀордан сизал локхалла. муниципалитеташ.
Хьажоргаш
Категори:Испанин муниципалитеташ Категори:Кантабрия провинцин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
БлиншвиллегӀ
БлиншвиллегӀ — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — Лаха ГӀейн.
Ильинка (Узловин кӀошт)
Ильинка (Ильинка) — Российн Федерацин Тулин областан Узловин кӀоштара эвла.
БлиншвиллегӀ
Географи
.
Ильинка (Узловин кӀошт)
Климат
Эвла лаьтта барамерачу климатан асанехь. Кхузахь климат барамера континенталан, йуккъера йу барамера тӀуьна Оьрсийн акъарин къилбаседа-малхбузан кӀошташкарчунний, къилба-малхбера йекъа кӀоштаркашчунний. Климат кхуллуш дакъа лоцу радиацин а, циркуляцин а фактор. Радиацин баланс 40 ккал/см2 гергга йу. Мохк лаьтта, Ӏаьнаре даккхарна а, йохйарна а цхьабосса йовхо йолчу зонехь. Къилбаседехьа мелхан радиацин алсама дакъа дойу Ӏаьнаре даккхарна, къилбехахь дохдарна. Климатан Ӏаткъам бо континентан а, хӀордан а хӀаваан массаша. Атлантикин хӀаваъ областе кхочу дуьненан къилбаседа эхиг тӀехь гуттарен а долчу малхбузан хӀаваан массаш бахьнехь; дукхаха дерг уьш циклон кепара кхочу. И хӀаваан массаш Атлантикин Ӏапказан къилбаседа декъан тӀехула кхоллало. Ӏай малхбузера мехаш жигарадевлча массанхьа йохло, шортта ло догӀу, ткъа аьхка — кхуьйлира, догӀанан хенан хӀоттам хуьлу. Арктикин массаш кхуза йаьхкича Ӏай цӀеххьана шеллало, бӀаьста, аьхкенан йуьххьехь, гурахь гӀоролаш хуьлу. И массаш кхоллало арктикин бассейн тӀехула.
БлиншвиллегӀ
Билгалдахарш
Категори:Лаха ГӀейн департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Ильинка (Узловин кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Узловин кӀоштан нах беха меттигаш
ОттвиллегӀ (Мозель)
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Мозель департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Мохначка Нижня
Мохначка Нижня — Польшин Малопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Кузуджулар (НаллихӀан)
Кузуджулар (Kuzucular) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатоли регионан Анкара провинцин (ил) НаллихӀанан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Анкара провинцин нах беха меттигаш
Категори:Анкара провинцин микрокӀошташ
Категори:НаллихӀанан микрокӀошташ
(10300) Tanakadate
(10300) Tanakadate — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Кузуджулар (НаллихӀан)
Хьажоргаш
Категори:НаллихӀанан кӀоштан нах беха меттигаш
(10300) Tanakadate
Истори
ДӀайиллина 1989 шеран 6 мартехь Ц. Сэки цӀе йолу Ӏилманчо Гэйсэй обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1989 EG1».
Кузуджулар (НаллихӀан)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Малеево (Ивановскан йуьртан меттиг)
Малеево (Малеево) — Российн Федерацин Вологдин областан Вашкин кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Вашкин кӀоштан нах беха меттигаш
Угово
Угово — Польшин Подлясьен воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Подлясьен воеводаллин нах беха меттигаш
Отейру-да-Кабеса
Отейру-да-Кабеса — Португалин Лиссабон гуонан йукъара фрегези. ЙукъайогӀуш йу цӀе йолучу муниципалитетан.
Хьажоргаш
Категори:Лиссабон кӀошташ Категори:Португалин фрегезеш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Гайдо (Торино)
Гайдо — Италин Пьемонт регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Пьемонт регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Санта Мария Асунта (Бреша)
Санта Мария Асунта — Италин Ломбарди регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Ломбарди регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Ясёнка (Лодзинскан воеводалла)
Ясёнка  — Польшин Лодзинскан воеводаллин  гминера эвла.
Олехово (Мошенскан кӀошт)
Олехово (Олехово) — Российн Федерацин Новгородан областан Мошенскан кӀоштара дӀатесна эвла.
Ясёнка (Лодзинскан воеводалла)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лодзинскан воеводаллин нах беха меттигаш
Олехово (Мошенскан кӀошт)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан, хӀордан климатан герга йу, цуьнан амалехь тӀех сов тӀуналла, йовха йоцу аьхке, йовха, йеха гуьйре, барамехь кӀеда Ӏа, йеха шийло бӀаьсте. Ӏай кхоьлина хенан хӀоттам хуьлу, йукъа-кара (5-7 де баттахь) йовхонашца. Ӏа дохделча ша хьокху. Баттахь 5-10 дийнахь дарц хьоькху. Дохк хуьлу Ӏаьн дохаллехь Ӏуьйренан сахьташкахь (5 — 15 де баттахь). Кхоьлина денош хуьлу 10 — 28 баттахь (максимум декабрехь), диекхна денош 2-6 баттахь. Аьхка доцца догӀанаш хуьлу (12-17 де баттахь). Диекхна денош 10-19 хуьлу баттахь. Буса а, Ӏуьйрана а дохк хуьлу (5-8 де баттахь). Гуьйре дохк йолуш кхоьлина хуьлу (12-14 де дохк йолуш). Йочанаш гурахь дехха дерз кепара, ноябрехь тӀеда ло кепара хуьлу.
Cахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Мошенскан кӀоштан нах беха меттигаш
Элеваторни (Матиясован йуьртан кхеташо)
Элеваторни — Украинин Николаевн областан Березанкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Березанкан кӀоштан нах беха меттигаш
Лебяжье (Чугуеван кӀошт)
Лебяжье — Украинин Харьковн областан Чугуеван кӀоштара эвла. XIX бӀешо — Харьковн губерни, Российн импери.
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Чугуеван кӀоштан нах беха меттигаш
Ногара II (Верона)
Ногара II — Италин Венеция регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Венеция регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
(12056) Yoshigeru
Истори
ДӀайиллина 1997 шеран 30 декабрехь Т. Кобаяси цӀе йолу Ӏилманчо Оидзуми обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1997 YS11» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Фаэтт (Айова)
Фаэтт  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Айова штатера гӀала.
Истори
Фаэтт гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Айова штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Нельбарк
Нельбарк — Польшин Вармия-Мазурин воеводаллин  гминера эвла.
Гранха Мария (Сан Франсиско де лос Ромо)
Гранха Мария — Мексикин Агуаскальентес штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Кухтерин Луг
Кухтерин Луг (Кухтерин Луг) — Российн Федерацин Амуран областан Шимановскан кӀоштара эвла.
Гранха Мария (Сан Франсиско де лос Ромо)
Истори
Кху махка испанхой бахкале, кхузахь дехаш дара чичимекийн тайпанаш, 1530-1531 шерашкахь испанхоша долайаьккхина.
1789 шеран 24 апрелехь дуьйна Сакатекас штатан йукъахь йара, 1835 шеран 23 майхь дуьйна Агуаскальентес штатан йукъахь йу
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Агуаскальентес штатан нах беха меттигаш
Кухтерин Луг
Климат
Кхузахь климат чӀогӀа континенталан йу муссоналлин сипташца. Иштта климат кхоллайаларан бахьна маьлхан радиацин а, хӀаваан массийн циркуляции а, географин факторийн а уьйр йу. Географин факторш йукъахь дукха хӀума ду: шораллин хӀоттам; мохк хӀордан гена хилар.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Якутскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+9.
Хьажоргаш
Категори:Шимановскан кӀоштан нах беха меттигаш
Острова (Сморгонан кӀошт)
Острова (Вострава) — Белоруссин Гроднон областан Сморгонан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Гроднон областан нах беха меттигаш
Категори:Сморгонан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
ЧӀаьнтий
ЧӀаьнтий — нохчийн шира тайпа, J1 гаплотобанера тайпа ду. ЧӀаьнташа а, Зумсойша а, Тумсойша а шаьш кхаа вешийн тӀаьхье лору.
Географи
ЧӀаьнтий мохк бу хӀинцалерачу Нохчийчоьнан Итон-Кхаьллан кӀоштехь, ЧӀантий-эркан а, Доьрахойн-эркан а бассейнехь. Доьрахойн-эркан хьост ду Кхаъ-Куьртий олучу меттигехь, охьадоьду къилба-малхбузера къилбаседа-малхбалехьа, кхета ЧӀаьнтийн Органах.
ЧӀаьнтан доза ду: къилбехахь - Хьачараца, малхбалехь - Шикъараца, къилбаседехь - Зумсаца, ЧӀиннахца, малхбузехь - Дишница.
Тайпанан лам бу ЧӀаьнтийн лам. ЧӀаьнтийн лам бахбелла ЧӀаьнта-Орган аьтту ген Доьрахойн эркан аьрру бердаца, малхбуза агӀора. Пайда эцара даьхний дажош, йол хьокхуш ЧӀаьнтан берриг бахархоша.
ЧӀаьнтан эвланаш
ЧӀаьнтан йукъахь йу эвланаш: Басара Доьра, Бобаш-ГутӀа, Борза хьалха, Бургул-Бийра, БӀаз-Кхелли, Гоьргача-ара, Гелин эвла, ГӀач-Кхелли, ГӀул-Кхелли, Дакна-Ара, Данкхелли, Дийхьа Доьра, Доьра, ДоьрхӀа, Дурзули, Жиелие, ЖӀараш-Йистие, ЗагӀаг эвла, Заза-Мерка, Итт-Куьллишка, Иэт-Кхелли, Йоховчу гути, КӀахий эвла, КӀел-ЦӀуьника, КӀогура-Доьра, Лакха Кхуокхада, Лаха Кхуокхада, Марашка, Мух-Мерка, ПхьаттӀа, Сакъаш ден гу, СелитӀа, Сехьа-Доьра, Тас гутӀа, Точин эвла, ТӀал-Кхелли, ТӀера-ЦӀуьника, УргӀала, Хаз-Кхелли, Хатта-эркие, Хьелди, Хуча-ара, Хьиерах, Хьуьрика, Цовханан корта, ЦӀагие, ЦӀамада (тера цӀе йолуш эвла ДегӀастанахь а йу), ЦӀанара, ЦӀег-гутӀа, ЦӀуьника, Чаначу, ЧӀагӀие, Шула, Йуккъерчу ЦӀамада, Юьрда-ара, Ӏахин гутӀа.
Мехкара шира эвла йу Доьра, шена йукъахь КӀел ЦӀуьника, ТӀера ЦӀуьника, ЦӀагӀие, Дийхьа Доьра, Сехьа Доьра (Басара Доьра, КӀогура Доьра) йолу.
Истори
Тайпа хьахадо 1621 шеран документехь: «гӀумкийн а, мержойн а, шотойн а, чӀаьнтийн а, гӀалгӀайн а, мулкъойн а, кхин шортта ломан мехканийн нах кийча бу цхьаьна НогӀийн нахана дуьхьала бовла», «гӀо доьху Теркан тӀийрачу оьрсийн воеводашка».
Я.З.Ахмадовн белхашкахь хаам бо, теркан воеводас 1651 шарахь дӀахаийтина: «ЧӀаьнтийн, ЧӀинхойн, Зумсойн, Вашандаройн тайпанаш барт а бина шотойца цхьаьна» Теркан гӀалин аманаташ белла церан куьйга кӀелахь хилар къобалдеш.
Императоран омарца арахоьцучу, 1859 шеран сентябрь беттан № 9 йолчу тӀеман гуламехь, чулацаман иссалгӀачу жайнахь (том ӀХ) яздо: «Нохчийн къоман йукъадогӀу бухара цхьа мотт буьйцу, Кавказан а, Ӏаьндийн а даккъийн къилбаседа агӀон тӀехь тӀеман хийцамашка а, оьрсийн герзан аьттонга а хьаьжжина Российца хӀинца а тайп-тайпана  йукъаметтигаш йолу, хӀинца Шемалан Ӏедал дохийначул тӀаьхьа дерриг а Кавказера оьрсийн мехкаш тӀехь Российн куьйгакӀела даьхкина тайпанаш: Шотой беха Орган Ӏинан лакхенашкахь, 15000 са, оцу тайпано 1858 шарахь къобалдина Российн Ӏедал (Шотой, ЧӀаьнтий, Зумсой, кхин а тайпанаш)».
Культан меттигаш
ЧӀаьнтахь цӀуйн динан культан меттигаш йу: СелитӀа, ЦӀуьника, Хуча-ара, ЧӀагӀие, ЦӀамада, ЦӀег-гутӀа, Йуьрда-ара, Гоьргача-ара, ЦӀовхьанан корта, Сакъаш ден гу, ЖӀараш йистие, Ӏо ховчу гутӀи, Хатта эркие, кхин а.
Тайпа декъадалар
ЧӀаьнтий бекъало гарашка: Борза-гар (J1), ГӀулккхаьллой, Пхьадухарой, Тичахой, Хьелдахой, Иди, Хаси-гар (J1), Эжи.
Гараш а. некъеш а: итон-кхаллой, тазбичи, цӀамдой, пхъадгӀурой, кхокхадой, тасгутӀахой, данкхелой, хъелдий, гугӀалатхой, итт-куъллишкхой, цӀуникхой, хазкхеллихой, иэт-кхеллихой, доьрахой, тӀалкхеллой, соьсанхой, хьурикхой, шулхой, хьирехой, бобашгутӀахой, пхъаттархой; муртаз-гар, музаг- гар, борз-гар, бахъмад-гар, кушани-гар, бачикх-гар, щихали-гар, ибакх-гар, кандаг-гар.
Беха меттигаш
ЧӀаьнтий беха меттигаш: Бена-Йурт, ВаларгтӀе, Махьмад-ХитӀе, Горагорск, Гребенски, ГӀойтӀа, Девкар-Эвла, Доьлаке, Зонах, Дуй-Йурт, Гал-ГӀала, Котар-Йурт, Лакха Невре, Пхьарчхошка, Маьлхбик, Новр-ГӀала, Нурадилово, Олхазар-КӀотар, Соьлже, Хьач-ХитIе, Эна-Хишка, ТӀехьа-Марта, Хаси-Эвл, Хьалха-Марта, Хаьмбин-Ирзе, ЧӀаьнти-Йурт, Шелковски, Аки-Йурт, Ӏалхан-ГӀала.
Литература
Категори:Нохчийн тайпанаш
Долни Островец
Долни Островец (Dolní Ostrovec) — Чехин Къилба Чехин мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Къилба Чехин мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Орган (Нью-Мексико)
Орган  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Нью-Мексико штатера нах беха меттиг, иза лоруш йу бахархойн статистикин меттиг (census-designated place, CDP) санна.
Географи
Орган бахархойн статистикин меттиган майда —. Статистикин йекъна меттиган бакъонан статус йац.
ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Нью-Мексико штатан бахархойн статистикин меттигаш Категори:Нью-Мексико штатан нах беха меттигаш Категори:АЦШ бахархойн статистикин меттигаш
Ниелла-Танаро
Ниелла-Танаро — Италин Пьемонт регионера коммуна. Лаьтташ йу Кунео провинцехь.
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Пьемонт йукъара гӀаланаш
(12057) Alfredsturm
(12057) Alfredsturm — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Истори
ДӀайиллина 1998 шеран 18 февралехь Ӏилманчаш цӀе йолу Ӏилманчо Штаркенбург обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1998 DK1» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Куматырь
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Оттонвиль
Оттонвиль — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — Мозель.
Куматырь
Хьажоргаш
Категори:Анапан муниципалан кхолламан нах беха меттигаш
Оттонвиль
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Мозель департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
HD60435
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Ижелькасы
Ижелькасы (Платкасси, Ижелькасы) — Чувашин Моргаушин кӀоштара эвла.
Налоган органан код - 2136.
Бахархой
Бахархойн дукхалла 86 стаг ( 2010 шо).
Хьажоргаш
Категори:Чувашин Моргаушин кӀоштан нах беха меттигаш
ВоданкугӀ
ВоданкугӀ (Vaudancourt) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта О-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — Уаза.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Уаза департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Сан Рафаел (Арселия)
Сан Рафаел — Мексикин Герреро штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 21,9 °C.
Истори
Дуьххьара адамаш 20 эзар герг шо хьалха кхуза даха хевшина. Уьш хила боху ольмекаш. ТӀаьхьо Теотиуаканан Ӏаткъам чӀагӀбелира кхузахь. VIII-XV бӀешерашкахь ацтекаш дола деш йара кху махкахь. 1521 шарахь кхуза баьхкира испанхой, цара мохк долабаьккхинчул тӀаьхьа территори Мехикон аудиенци хилира, дуьххьара цуьна йукъахь йара хилачу Ацтекийн империн провинцеш, тӀаьхьо мохк йукъа бахара Керла Испани вице-пачхьалкхаллин.
1849 шеран 27 октябрехь дуьйна Герреро штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Герреро штатан нах беха меттигаш
(10301) Катаока
(10301) Катаока — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Истори
ДӀайиллина 1989 шеран 30 мартехь К. Эндатэ, К. Ватанабэ цӀе йолу Ӏилманчо Китами обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1989 FH».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Кайсы
Кайсы (Кайсы) — Российн Федерацин Омскан областан Усть-Ишиман кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат дукхаха континенталан йу, аьхке йоца хуьлу. Климат кхолларан коьрта фактор географин хьал ду, коьртаниг лаьттан чкъор. ХӀордашна а, Ӏапказашна а гена хиларо лаьттан физикин хьоло климат кхоллайаларан роль чӀагӀйо, хӀунда аьлчи, лаьттан сипатех ду чехка а, чӀогӀа а аьхка дохдалар, иштта сиха шен йовхо Ӏай йайар.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Омскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+6.
Хьажоргаш
Категори:Усть-Ишиман кӀоштан нах беха меттигаш
Салтыкова Девица
Салтыкова Девица — Украинин Черниговн областан Черниговн кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Черниговн кӀоштан нах беха меттигаш
Байрактар (Измит)
Хьажоргаш
Категори:Коджаэли провинцин нах беха меттигаш
Категори:Коджаэли провинцин микрокӀошташ
Категори:Измитан микрокӀошташ
Категори:Измитан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Плитница (Докшицин кӀошт)
Плитница (Плітніца) — Белоруссин Витебскан областан Докшицин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Витебскан областан нах беха меттигаш
Категори:Докшицин кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Кйоке дел Форно (Авелино)
Кйоке дел Форно — Италин Кампания регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Кампания регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Ранчо эль Саусильо (Сан Фелипе)
Ранчо эль Саусильо — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Ранчо эль Саусильо лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Бобиньи (Сен-Сен-Дени)
Бобиньи — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Иль-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — Сен-Сен-Дени.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Сен-Сен-Дени департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Орловка (Барятинан кӀошт)
Орловка (Орловка) — Российн Федерацин Калугин областан Барятинан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, дика къаьсташ шеран заманашца: барамехь довха а, тӀуьна а аьхкенца, барамера шийла хӀоьттина лайн чкъор долу Ӏаьнца.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Барятинан кӀоштан нах беха меттигаш
ЭрдурагӀи (Курталан)
ЭрдурагӀи (Erdurağı) — Туркойчоьнан Къилба-Малхбален Анатоли регионан Сиирт провинцин (ил) Курталанан кӀоштара эвла.
Добрилово (Переславлан кӀошт)
Добрилово (Добрилово) — Российн Федерацин Ярославлан областан Переславлан кӀоштара эвла.
ЭрдурагӀи (Курталан)
Хьажоргаш
Категори:Сиирт провинцин нах беха меттигаш
Добрилово (Переславлан кӀошт)
Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.
ЭрдурагӀи (Курталан)
Хьажоргаш
Категори:Курталанан кӀоштан нах беха меттигаш
Добрилово (Переславлан кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
ЭрдурагӀи (Курталан)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Добрилово (Переславлан кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Переславлан кӀоштан нах беха меттигаш
Бакрче (Апастован кӀошт)
Бакрче (Бакрче) — Российн Федерацин ГӀезалойчоьнан Апастован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь йу йуккъерачу шораллера бараман континенталан кепара амалан климат, йовхачу аьхкенца а, барамехь шийла Іаьнца а. Уггар бовха бутт июль бу, уггар шийла — январь.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 473 стаг (2010).
2010 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: гӀезалой 473.
Билгалдахарш
Категори:Апастован кӀоштан нах беха меттигаш
Тржебнушка
Тржебнушка (Třebnuška) — Чехин Пльзень мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Пльзень мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Подгуже (Плоцкан повет)
Подгуже  — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Мазовин воеводаллин нах беха меттигаш
Дашкова, Екатерина Романовна
Сту Да́шкова Екатери́на Рома́новна (, Петарбух — , Москох), йинчу хенахь Воронцова. Сту Дашкова — Екатерину II-гӀа Ӏарш тӀейалийна 1762 шеран ГӀалин харцамехь ладаме роль ловзийна, Сийлахь Екатеринин доттагӀ а, накъост а; пачхьалкхан лакхара даржаш дӀалаьцна императорех йаьлла йоцу хьалхара зуда. Иза хилла Петарбухан Ӏилманийн академин директор а, Российн Академин председатель а; дуьххьарлера Оьрсийн меттан маьӀна даран дошам вовшахтохархо а, декъахо а, оьрсийн императоран кертан статс-дама, российн Серлонан къегина векал; гочдархо-журналист, йаздархо, музыкант, хьехархо, боккха Ӏаткъам бина Россера абсолютан монархи дешна монархица хуьйцуш.
Российн академи хьостехь лаьттина Российн Серлонан гӀарайаьллачех цхьаъ. Цуьнан мемуарашкахь бу, Пётр III-гӀачун урхаллех лаьцна, Екатерина II-гӀа паччахь хӀоттарх лаьцна мехала хаамаш.
Биографи
Воронцова Екатерина кхоалгӀа йоӀ йара Сенатан декъахочун а, инарла-аншефан а, графан Воронцов Роман Илларионовичан. Нана — Марфа Ивановна, йинчу хенахь Сурмина (1718—1745), схьайаьлла хьалжолчу совдегаран доьзалера. Деваша Михаил Илларионович 1758—1765 шерашкахь хилла Российн империн канцлер, ткъа ваша Александр Романович — 1802—1805 шерашкахь. Ваша Семён Романович — дипломат, гӀараваьлла англофил. Йиша Полянская Елизавета Романовна — Пётр III-гӀачун йезар. Кхин йиша Мария Романовна (1737—1765) хилла марехь Бутурлин, Пётр Александрович.
Диъ шо долучу хенахь дуьйна кхиийна девешин, вице-канцлеран Воронцов Михаил Илларионовичан, хӀусамехь. «ТӀехдика», оцу хенан кхетамашца, «цӀена французийн» кхиор (шичица Анница цхьаьна) мотт Ӏамор а, хелхарш Ӏамор, сурт дилла Ӏамор а дара. «ХӀума нисдалар бахьнехь» (Екатерина цомгуш хилла кхартанаш олучу лазарх, иза «хьажийра эвла, Петарбухан вуьрхӀитта чаккхарма гена») иза марзйелира жайнаш дешаре, цунах хилира шен заманахь уггаре дешна болчу зударех цхьаъ. Цуьнан хьомен йаздархой бара Бейль, Монтескьё, Вольтер, Буало, Гельвеций. Цуьнан дешаре болу безамах хиина, оцу заманан керла литература йохьуьйтура цунна И. И. Шуваловс.
1759 шеран февралехь Воронцова Екатерина Романовна мааре йахара смоленскера РюрикгӀарех волчу эле Дашков Михаил Ивановиче, цуьнца кхелхира Москоха.
Политикехь дакъалацар
Жима йолучу хенахь дуьйна Екатеринин хазахетара политика. Бераллехь а цуо кегадора шен девешин дипломатин кехаташ, терго йора оьрсийн политикина тӀехьа. Питанийн а, сих-сиха хуьлу пачхьалкхан харцамийн замано кхиийра цунна чохь сийлалла дезар а, историн роль ловзо лаам а. Цхьаьна тӀегӀане кхаччалц иза дан цуьнан аьтту белира.
Къона йоӀ йолучу хенахь дуьйна, иза паччахьан кертахь йара, Екатерина Алексеевна Ӏарш тӀейолучу боламехь гӀолоцуш коьртачарех цхьаъ йара. 1758 шарахь иза кховдийра стуне Екатерина Алексеевне «шен йерриг аьлча сан хан дешарехь йоккху къона йоӀ» йу аьлла, иза йовза лиира. Дашкован а, сийлахь стун а уьйр вовшен марзонца хилла цаӀаш, литература йезарца а йара :
Чеккхенца Екатеринин герга йахар нисделира 1761 шо чекхдолуш Ӏарш тӀе Петра III ваьлча. Дашковас дакъалецира Пётр III-гӀачун дуьхьаларчу харцамехь, император шен жӀаратоьхна да волушехь, ткъа шен йиша Елизавета цуьнан йезар йолуш, керла зуда хила тарлушшехь. Пачхьалкхан харцам бан ойла йолуш, цуьнца цхьаьна хан кхаччалц къайлехь Ӏан лууш, Екатерина Алексеевнас шен коьрта бартхо хаьржира Орлов Григорий Григорьевич а, сту Дашкова а. Хьалхарчо марздора эскаршна йукъахь, шолгӀачо — чинхошна а, аристократин а. Дашкова бахьнехь император-аьзнин агӀора ваьккхира граф Н. И. Панин, граф К. Г. Разумовский, И. И. Бецкой, Ф. С. Барятинский, А. И. Глебов, Г. Н. Теплов, кхин а.
Харцам бинчул тӀаьхьа, Екатерина Романовнин ца моьттучу агӀора, кхечара дӀалецира паччахьан кертара а, пачхьалкхан гӀуллакхашкара а хьалхара меттигаш; цуьнца цхьаьна император-аьзнин а, Дашкован а йукъаметтигаш шелйелира.
Бирючево (Тверан область)
Бирючево (Бирючево) — Российн Федерацин Тверан областан Спирован кӀоштара эвла.
Дашкова, Екатерина Романовна
Дозанал арахьа йахар
Шен майра, бригадир эла Дашков Михаила Иванович (1764), велла цхьа хан йаьлча, Екатеринас хан йаьккхира москохан бухара хӀусамехь Михалково, ткъа 1768 шарахь Россехахула лийлира. Екатерина II-гӀачунна 1763 шеран хиламаш чекхбевлча Дашкован деган йукъаметтигаш телхинехь а, амма иза муьтӀахь йара император-аьзнин. ТӀаккха а цунна ца безара император-аьзнин безарш, ткъа уьш оьгӀаза оьхура совгӀаташ а, терго а йаран чоьтан. Дашкова дуьххьал дӀа хиларна, цуо къайла ца бохуьйту цабезам паччахьан безархой, шен мах кӀезиг хадабарна дӀасакъастийра иза Екатеринех, тӀаккха Дашковас пурба даьккхира дозанал арахьа йахийта аьлла. Яха пурба делира, дукха хан йалале из адӀайахара, Екатеринин накъост а, доттагӀа а йуьсуш. Цхьацца хаамашца, Дашкова дӀайахаран баккъал а долу бахьна Екатеринас императоран гвардин полковник ца хӀоттор дара.
Бирючево (Тверан область)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Дашкова, Екатерина Романовна
Дозанал арахьа йахар
1769 шеран декабрехь цунна пурба делира дозанал арахьа некъ бан. Дашкова кхаа шарахь хилира Ингалсехь, Францехь, Швейцарехь, Пруссехь. Европехула лелачу хенахь боккха лерамца тӀеийцира кхечу пачхьалкхийн паччахбан гуонаша. Цуьнан литературин а, Ӏилманан а репутацис кхачийра иза Ӏилманчийн а, философийн а йукъараллашка Европин пачхьалкхийн коьрта шахьрашкахь. Парижехь цуо онда гергарло тесира Дидроца а, Вольтерца а.
Бирючево (Тверан область)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Дашкова, Екатерина Романовна
Дозанал арахьа йахар
1775—1782 шераш цуо йуха а дӀадаьхьира дозанал арахьа, Эдинбурган университетан курс чекхйаьккхина волу, шен цхьаъ бен воцу кӀант кхиорхьама. Иза йуха а йахара Париже, Швейцаре, Германе, ткъа кхин а Итале. Масех шарахь йехира Шотландехь, цигахь гуттаренна къамелаш дора Смит Адамца, Робертсон Уильямца (цунна тешам бина Ӏамо дӀавелира шен кӀант), шотландин Серлонан кхечу тхьамданашца.
Бирючево (Тверан область)
Хьажоргаш
Категори:Спирован кӀоштан нах беха меттигаш
Дашкова, Екатерина Романовна
Дозанал арахьа йахар
1789 шарахь Парижехь йолуш вевзира Бенджамин Франклин, цуо кховдорца а, цуьнан тешаллица а оццу шарахь дӀаийцира Америкин философин йукъараллин декъа, цунах хилира Российн шолгӀа векал (хьалхара вара Т. И. фон Клингштадт) а, хьалхара зуда — Йукъараллин сийлахь декъахо. По рекомендации Дашковой в том же году в члены Российской академии наук был принят Б. Франклин.
Академин урхалла а, литературин гӀуллакх а
1782 шо Дашкова йухайеира российн коьрта шахьре, цуьнан Екатериница йолу йукъаметтиг йуха а тойелира. Екатеринин чӀогӀа хазахетара Дашкован литературин чам, амма коьртаниг цунна товра Дашкова оьрсийн мотт Европин меттанийн сийлахь литературин мнттанийн тӀегӀане айа гӀертар.
шеран Омарца император-аьзнис Дашкова хӀоттийра Петарбухан Ӏилманийн академи директоран дарже президенталла граф К. Г. Разумовскехь долчу хенахь, оцу даржехь лаьттира шо кхаччалц, оцу хенахь Дашкова отпуске йахийтина,  шарахь, дӀайаьккхира дерриг гӀуллакхера. Кхин дӀа цуьнан дарж нисдира Бакунин Павел Петровича.
Ӏилманийн академин директор хӀоттийначу хенахь Дашкова шен къамелехь тешалла дира, Ӏилманаша монополи йийр йац академин, амма уьш «долахь хир ду даймехкана, орамаш а тесна кхуьур ду». Оцу Ӏалашонца цуо кховдорца академехь ехкира публикин лекцеш (хӀора шарахь, аьхкенан 4 баттахь), цуьнан боккха аьтту хилира, дукха ладогӀархой а гулбира. Дашковас тӀетуьйхира академин студенташ-стипендиаташ 17 тӀера 50 кхаччалц, ткъа исбаьхьаллин академин кхиорхой — 21 тӀера 40 кхаччалц. Дашкован директораллин 11 шарахь академин гимназис шен гӀуллакх кехатан тӀехь доцуш гайтира. Масех къона стаг дешар чекхдаккха хьажийра Гёттингене.
«Гочдаран департамент» («Гочдархойн гуламан» йа «российн гуламан» меттана) йилларан Ӏалашо оьрсийн йукъараллина уггаре дика кхечу пачхьалкхийн жайнаш оьрсийн маттахь деша таро хилийтар йара. Нисса оцу хенахь йукъаделира цхьа могӀа гочдарш, дукхаха дерг классикийн меттанашкара.
Дашкован ойланца кхоьллира журнал «Оьрсийн дош дезархойн къамелхо», иза араделира 1783 а, 1784 а шерашкахь (16 жайна), цуьнан емалан-публицистийн амал йара. Цунна чохь къахьийгира уггаре дика литературин ницкъаша: Державина, Хераскова, Капниста, Фонвизина, Богдановича, Княжнина. Журнал тӀейаьхнера паччахь-аьзнин Екатеринин «Оьрсийн историн йозанаш», цуьнан «Хилларг а, ца хилларг а», Фонвизинан хеттарашна жоьпаш, Державинан «Фелица».
Хьажоргаш
Категори:Российн империн пачхьалкхан гӀуллакххой Категори:Российн Академин декъахой Категори:Петарбухан Ӏилманийн академин бакъболу декъахой Екатерина Романовна Екатерина Романовна Категори:Российн империн стунаш Категори:XVIII бӀешеран Российн йаздархой Категори:1762 шеран харцаман декъахой (Екатерина II-гӀачун агӀончаш) Категори:Российн империн мемуархой Категори:Калугин областан сийлахь гражданаш Категори:Статс-даманаш Категори:Америкин философин йукъараллин декъахой Категори:Швецин паччахьан Ӏилманийн академин декъахой
Русски Кара
Русски Кара — Башкирийчоьнан Аскин кӀоштара эвла, иза Казанчински йуьртан меттиган йукъайогӀу. Бахархойн дукхалла 4 стаг (2009 шо). Поштан индекс — 452887, код ОКАТО — 80204816007.
Демографи
Бахархойн дукхаллин динамика:
Хьажоргаш
Категори:Аскин кӀоштан нах беха меттигаш
Назарово (Петушкин кӀошт)
Назарово (Назарово) — Российн Федерацин Владимиран областан Петушкин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат билгалйоккху цуьнан географин хьоло, цунах доьзна ду маьлхан йовхо кхачар а, тайп-тайпана хӀордан, континенталан барамера шораллин, арктикин хӀаваан массаш лелар а (луларчу Малхбузен Европин, Йуккъера а, Къилбаседера а Азин, Атлантикин а, Къилбаседа Шен Ӏапказийн акваторера).
(12058) 1998 DV11
(12058) 1998 DV11 — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Назарово (Петушкин кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Петушкин кӀоштан нах беха меттигаш
Удзеек
Удзеек — Польшин Подлясьен воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Подлясьен воеводаллин нах беха меттигаш
Мочидло (Малопольскан воеводалла)
Мочидло — Польшин Малопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Теочин
Теочин (Теочин) — Сербин Моравич гуонан йукъараллера (општина) нах беха меттиг.
Географи
Лаьтташ йу Балканийн ахгӀайренан къилбаседа декъан тӀехь, хӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Литература
Категори:Моравич гуо нах беха меттигаш Категори:Сербин нах беха меттигаш
Ясённа (Згерскан повет)
Ясённа  — Польшин Лодзинскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лодзинскан воеводаллин нах беха меттигаш
Малеево (Киснемскан йуьртан меттиг)
Малеево (Малеево) — Российн Федерацин Вологдин областан Вашкин кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Вашкин кӀоштан нах беха меттигаш
Деречифтлик (Айдинджик)
Деречифтлик (Dereçiftlik) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатолин Йозгат провинцин (ил) Айанджикан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Йозгат провинцин нах беха меттигаш
Категори:Йозгатан Айдинджикан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Нервик
Нервик — Польшин Вармия-Мазурин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Сосновские Шорни
Сосновские Шорни (Сосновские Шорни) — Российн Федерацин Удмуртин Игран кӀоштара эвла.
Нервик
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Варми-Мазурин воеводаллин нах беха меттигаш
Сосновские Шорни
Климат
Лаьтта къилбаседа бараман асанехь, Еврази материкан кӀоргенехь, Атлантикин а, Къилбаседа-Шатесна Ӏапказийн хӀордашна генахь. Цундела цуьнан климат барамера континенталан йу дехачу шийлачу Ӏашца, йовхачу аьхкенца, дика къаьстачу шеран заманашца бӀаьста а, гурахь а. Атлантикин Ӏапказ тӀиера кхуза йогӀу йовха хӀаваъ. Аьхка цуо йахьа йочанаш, йовхо лагӀйо, ткъа Ӏай ло дахьа, шелонаш лагӀйо, йовхонаш йахьа.
Монтевидео (Вега де Алаторе)
Монтевидео — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Сосновские Шорни
Сахьтан аса
Кхузахь йу Самарин хан лелаш. UTC-ца хийцадалар ду +4:00. Москохан хенаца цу сахьтийн асан гуттар а хийцадалар ду +1 сахьт, MSK+1 санна Россехь къастош а йу. 2010-гӀа шо кхаччалц, областехь йара асан Самарин хан (МСК+1). 2010-2014-чу шерашкахь йара Москохан хан. 2014-чу шеран 26-чу октябряхь дуьйна регион йу йуха а кхоьллинчу кхозлагӀчу сахьтийн зонехь (МСК+1, Москохан хан + 1 сахьт, UTC+4). Маьлхан хенаца йукъара башхалла ю 30 минот тӀера областан малхбалехь, малхбузехь 48 минот тӀекхаччалц.
Хьажоргаш
Категори:Игран кӀоштан нах беха меттигаш
Монтевидео (Вега де Алаторе)
Географи
Монтевидео лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Василевка (Березнеговатин кӀошт)
Василевка — Украинин Николаевн областан Березнеговатин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Березнеговатин кӀоштан нах беха меттигаш
Мейилдере (НаллихӀан)
Мейилдере (Meyildere) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатоли регионан Анкара провинцин (ил) НаллихӀанан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Анкара провинцин нах беха меттигаш
Категори:НаллихӀанан микрокӀошташ
Категори:НаллихӀанан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Санта Мария Валонго (Казерта)
Санта Мария Валонго — Италин Кампания регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Кампания регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
(12059) du Chatelet
Истори
ДӀайиллина 1998 шеран 1 мартехь Эрик Эльст цӀе йолу Ӏилманчо Ла-Силья обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1998 ED14» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Панж (Мозель)
Панж — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — Мозель.
Билгалдахарш
Категори:Мозель департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Оэйраш-и-Сан-Жулиан-да-Барра
Оэйраш-и-Сан-Жулиан-да-Барра — Португалин Лиссабон гуонан йукъара фрегези. ЙукъайогӀуш йу цӀе йолучу муниципалитетан.
Географи
кӀошташ. Майда —.
Хьажоргаш
Категори:Лиссабон кӀошташ Категори:Португалин фрегезеш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Ла Бока дел Эстеро (Алварадо)
Ла Бока дел Эстеро — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Ла Бока дел Эстеро лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
Вомуаз
Вомуаз (Vaumoise) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта О-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — Уаза.
Ла Бока дел Эстеро (Алварадо)
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Вомуаз
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Уаза департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
HD60455
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Гольцов (Одербрух)
Гольцов — Германин Бранденбург латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Ногара ди Пяна (Виченца)
Ногара ди Пяна — Италин Венеция регионан  коммунера эвла.
Гольцов (Одербрух)
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Бранденбург латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Ногара ди Пяна (Виченца)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Венеция регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Серебрянски (Новосибирскан область)
Серебрянски (Серебрянское) — Российн Федерацин Новосибирскан областан Чулыман кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат континенталан йу. Лаьттан гӀоролаш йуьйлало сентябран шолгӀачу декъехь, чекхйовлу май чекхболуш. Шелонан мур лаьтта - 178, йовхонан - 188, гӀур йоцуш – 120 дийнахь. Географин хьоло цуьнан климатан континенталалла алсама лурйо, оццу географин шораллашкахь лаьттачу, амма адаман даха аьтто болчу Европин а, Америкин а кӀошташкахьчул.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Омскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+6.
Хьажоргаш
Категори:Чулыман кӀоштан нах беха меттигаш
Угляны (Сморгонан кӀошт)
Угляны (Вугляны) — Белоруссин Гроднон областан Сморгонан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Гроднон областан нах беха меттигаш
Категори:Сморгонан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Гайко (Асколи Пичено)
Гайко — Италин Марке регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Марке регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Долни Пасека
Долни Пасека (Dolní Paseka) — Чехин Высочина мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.