cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Зманово (Кировн область)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: даиман Ӏаш нах бац.
Билгалдахарш
Категори:Кировн областан дӀатесна нах беха меттигаш Категори:Кировн областан Лузан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Кировн областан нах беха меттигаш
GSC1870-1299
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Старе Задибе
Старе Задибе — Польшин Люблинан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Люблинан воеводаллин нах беха меттигаш
Варяж (Пермийн мохк)
Варяж (Варяж) — Российн Федерацин Пермийн мехкан Октябрьскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Малхбузера догӀучу хӀаваийн массийн новкъахь долчу Басеги дукъо, массо Урало санна, лекха дацахь а, дикка сацадо Атлантикин хӀаваъ малхбалехьа даржарах. Мехкан климататан амалехь континенталла йу, цуьнан бахьна дукха хьолахь бӀаьста догӀу арктикин хӀаваъ ду. Каран хӀордан шийла мох къаьста кӀезиг тӀаналлийца, Атлантикин хӀаваан массаш, бӀостанехьа, тӀуналла дукха йолуш ду (700—800 мм шарахь гергга). Махкахь дикка йовха аьхке йу, цхьадолчу шерашкахь уггар шийла бутт февраль хуьлу. Ах йочанаш ло кепара хуьлу. ДогӀанаш дукхахдерг сентябрехь а, июнехь а хуьлу, малхбузен басешкахь алсама дакъа — августехь хуьлу. Минимум йочанаш йогӀу февралехь а, декабрехь а. Аьхка лаьмнашкахь стигал къекъаш догӀанаш оьху. Мехкан амалехь йу сих-сиха хуьлу аьхкенан дохк, уьш наггахь масех дийнахь лаьтта.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+5.
Хьажоргаш
Категори:Пермийн мехкан Октябрьскан кӀоштан нах беха меттигаш
Ка Галоти (Павия)
Ка Галоти — Италин Ломбарди регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Ломбарди регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Карагоьл (ЧеликхӀан)
Карагоьл (Karagöl) — Туркойчоьнан Къилба-Малхбален Анатолин Адийаман провинцин (ил) ЧеликхӀанан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:ЧеликхӀанан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Камбе
Камбе — Бразилин Парана штатера муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —.
Подере Изола (Прато)
Подере Изола — Италин Тоскана регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Тоскана регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Романовка (Синельникован кӀошт)
Романовка — Украинин Днепропетровскан областан Синельникован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Синельникован кӀоштан нах беха меттигаш
Урняк (Миякин кӀошт)
Урняк — Башкирийчоьнан Миякин кӀоштара эвла, иза Миякибашевски йуьртан меттиган йукъайогӀу. Бахархойн дукхалла 95 стаг (2009 шо). Поштан индекс — 452095, код ОКАТО — 80244845005.
Грумелло-Кремонезе-эд-Унити
Грумелло-Кремонезе-эд-Унити — Италин Ломбарди регионера коммуна. Лаьтташ йу Кремона провинцехь.
Урняк (Миякин кӀошт)
Демографи
Бахархойн дукхаллин динамика:
Грумелло-Кремонезе-эд-Унити
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Урняк (Миякин кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Башкирийчоьнан Миякин кӀоштан нах беха меттигаш
Ломовка (Верхни Услонан кӀошт)
Ломовка (Ломовка) — Российн Федерацин ГӀезалойчоьнан Верхни Услонан кӀоштара эвла.
Великие Нестановичи
Великие Нестановичи (Вялікія Нястанавічы) — Белоруссин Минскан областан Логойскан кӀоштара эвла.
Грумелло-Кремонезе-эд-Унити
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Ломбарди йукъара гӀаланаш
Великие Нестановичи
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Ломовка (Верхни Услонан кӀошт)
Климат
Кхузахь йу йуккъерачу шораллера бараман континенталан кепара амалан климат, йовхачу аьхкенца а, барамехь шийла Іаьнца а. Уггар бовха бутт июль бу, уггар шийла — январь.
Великие Нестановичи
Хьажоргаш
Категори:Минскан областан нах беха меттигаш Категори:Логойскан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Ломовка (Верхни Услонан кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Верхни Услонан кӀоштан нах беха меттигаш
Ерши (Спас-Деменскан кӀошт)
Ерши (Ерши) — Российн Федерацин Калугин областан Спас-Деменскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, дика къаьсташ шеран заманашца: барамехь довха а, тӀуьна а аьхкенца, барамера шийла хӀоьттина лайн чкъор долу Ӏаьнца.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Спас-Деменскан кӀоштан нах беха меттигаш
Купо (Анкона)
Купо  — Италин Марке регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Марке регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Велика Полана (община)
Велика Полана  — Словенин йукъараллера эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Лясоцице (Ополен воеводалла)
Лясоцице  — Польшин Ополен воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Ополен воеводаллин нах беха меттигаш
Алебастрово
Алебастрово — Кхазакхстанан Малхбузен-Кхазакхстанан областан Теректинан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Теректинан кӀоштан нах беха меттигаш
Шан (Эна)
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Францин гӀаланаш Категори:Эна департаментан коммунаш
Сергиевка (Таврийскан гӀалин йукъаралла)
Сергиевка — Украинин Херсонан областан Каховкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Каховкан кӀоштан нах беха меттигаш
Нови Жизнь (ГӀалмакхойчоь)
Нови Жизнь (Новая Жизнь) — Российн Федерацин ГӀалмакхойчоьнан Яшалтан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Яшалтан кӀоштан нах беха меттигаш
(9405) Johnratje
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Уьчолук (Гуьлнар)
Уьчолук (Üçoluk) — Туркойчоьнан Лаьттайуккъера хӀордан регионан Мерсин провинцин (ил) Гуьлнарнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Мерсин провинцин нах беха меттигаш
Категори:Мерсин провинцин микрокӀошташ
Категори:Гуьлнарнан микрокӀошташ
Категори:Гуьлнарнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Кларендон (Пенсильвани)
Кларендон  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Пенсильвани штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Пенсильвани штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Пожога (Смоленскан область)
Пожога (Пожога) — Российн Федерацин Смоленскан областан Шумячин кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Климат барамера континенталан йу, амалехь барамера йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а ду. Ӏаьн хьалхара дакъа довха ду шолгӀачул. ХӀаваан йовхачу температуран (де-буьйсан йукъара барам) мур лаьтта 213-224 дийнахь. ГӀоролаш йоцучу муьран йукъара барам 125-148 де. Цхьацца шерашкахь хаало дикка дӀатовжар йийцинчу климатан амалех. Йочанийн шеран барам бу 645-691 мм. Кхааннах ши дакъа догӀан кепара догӀу, цхьа дакъа ло кепара хуьлу. Цхьаьна эшшара лон чкъор лаьтта декабрь болалуш, деша апрелан хьалхарчу декадехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Шумячин кӀоштан нах беха меттигаш
(18105) 2000 NT3
Истори
ДӀайиллина 2000 шеран 7 июлехь LINEAR проекты цӀе йолу Ӏилманчо Сокорро обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «2000 NT3» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Гадаев, Мохьмад-Салахь
Мохьмад-Салахь Гадаев (1909 шеран 6 декабрь, Чуьрча-Ирзе — 1972 шеран 24 декабрь) — нохчийн поэт, йаздархо, драматург, Ӏилманча.
<!--
Биография
Родился Магомед-Салах Гадаев в селе Чурчу-Ирзе 6 декабря 1909 года. В 1924 году его семья переезжает в село Нижний Герзель, где он оканчивает 4-е класса начальной сельской школы. В 1928 году поступает на рабфак в Ростове-на-Дону, где начинает литературную и научную деятельность. Работает в аппарате крайисполкома.
Но уже 1930-е годы возвращается в Чечню и работает научным сотрудником Чечено-Ингушского научно-исследовательского института истории, языка и литературы. Где проводит фольклорные и космологические исследования.
Занимается переводом на чеченский язык произведений Лермонтова, Толстого, Пушкина, Некрасова, Шевченко. В это время выходя в свет его романы «Два человека» и «Ночной всадник», повести «Невестка», «Грузин» и «Дикость», рассказы «Хазман», «Друзья» и др. И в 1940 году публикует поэтический сборник «Стихи».
В 1938 году у него рождается сын Руслан.
В 1942 году Магомед-Салах Гадаев в соавторстве с ученым-языковедом и просветителем Сираждином Эльмурзаевым составляют хрестоматию для средней школы «Литература на родном языке».
В 1942 году Магомед-Салаха обвиняют в антисоветской агитации и участии в национал-троцкистской организации и осуждают на 15 лет лагерей. В лагере он пишет труд «К вопросу о правописании чеченского языка», и направляет эту работу в Чечено-Ингушский научно-исследовательский институт языка и литературы. В этом труде Гадаев предлагает переработанный вариант орфографии и морфологии, облегчающий восприятие и усвоение текста.
В 1947 году врачи обнаруживают язву желудка. А позже, в 1952 году — рак желудка.
В 1957 году его освобождают. Гадаев едет в Киргизию, где жила его депортированная в 1944 году семья, и возвращается с ними в Чечню. Магомед-Салах для учащихся третьих классов составляет учебник чеченского языка и несколько поэтических сборников. Публикует в республиканской газете поэму «Ночной всадник». Составляет «Словарь правописания чеченского языка» (не издан).
В 1957 году его повторно арестовывают за убийство писателя, оскорбившего чеченский народ. Но приговор к расстрелу заменяют осуждением на 25 лет тюремного заключения. После ходатайства председателя правления Союза писателей Чечено-Ингушетии Саидбея Арсанова срок сокращают до 15 лет.
Спустя 15 лет, в 1972 году он возвращается домой, где под псевдонимом подготавливает к изданию сборники «Исповедь», «Последняя любовь», «Разговор с чинарой», «Горячее сердце», «Любовная лирика», «Партизаны», «Ночной всадник».
В 2003 году выходят в свет сборники «Баллада о Джихаде», «Антология чеченской поэзии», включающие произведение Гадаева. -->
Хьажоргаш
Категори:Нохчийн поэташ Категори:Нохчийн йаздархой Категори:Нохчийн Ӏилманчаш
Пелеши (Плюссан кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Плюссан кӀоштан нах беха меттигаш
Скоморохово (Грязовецан кӀошт)
Скоморохово (Скоморохово) — Российн Федерацин Вологдин областан Грязовецан кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Грязовецан кӀоштан нах беха меттигаш
Авилов (Волгоградан область)
Авилов (Авилов) — Российн Федерацин Волгоградан областан Иловлян кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта Оьрсийн акъарин къилба-малхбалехь, океанашна а, хӀордашна а гена. Цундела областан климат континенталан, шийла, кӀезиг ло долуш Ӏаьнца а, йеха, йовха, йекъа аьхкенца йу. БӀаьсте йоца, гуьйре йовха, йекхна йу. Маьлхан йовхонан дукхаллийца ГӀирман къилба бердал оьшуш йац.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Иловлян кӀоштан нах беха меттигаш
Васильевка (Покрово-Березовкан йуьртан меттиг)
Васильевка (Васильевка) — Российн Федерацин Пензин областан Пензин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, дикка йовхачу аьхкенца, барамехь шийлачу Ӏаьнца. Кхузахь йукъара климатан сиптийн амалехь ду, цхьацца муьрашкахь дикка хаалуш климатан элементаш ловзаран амплитуда йоккха хиларца. Шеран уггар шийла бутт январь бу, ткъа уггар бовха - июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Пензин кӀоштан нах беха меттигаш
Сонино (Рязанан область)
Сонино (Сонино) — Российн Федерацин Рязанан областан Клепикин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йовхачу аьхкенца а, барамера шийлачу Ӏаьнца а. ГӀоронаш йоцу муьран йукъара бохалла 130-149 де ду. Кхузахь сих-сиха тӀехьара бӀаьстен а, хьалхара гуьйренан а гӀоролаш хуьлу. Эвла лаьтта тоьушйолчу йочанийн зонехь. Йочанийн шеран барам кхузахь 500 мм кхоччуш бу. ДогӀнаш аьхкенан заманехь стигал къекъаш чӀогӀа догӀу, наггахь къора а тухуш. ХӀоьттина лайн чкъор хуьлу ноябрь чекхболуш – декабрь болалуш, деша март чекхболуш – апрель болалуш. Ло лаьтта денош - 135-145 шарахь. Климатан хьолаш дика ду йуьртабахамна. Йуьззина кхочу йовхо а, тӀуналла а гуьйренан йалташна, бӀаьстенан йалташна, техникин а, докъаран культурашна.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Клепикин кӀоштан нах беха меттигаш
Берлинан университет
Гу́мбольдтан цӀарах йолу Берли́нан университе́т (Humboldt-Universität zu Berlin, доцца HU Berlin, Alma Mater Berolinensis) — Берлинан ширачу университетех еаннах цхьаъ. Кхоьллина 1809 шеран 16 августехь фон Гумбольдт Вильгельма дӀадолорца. 1828 шарахь цӀе елира Вильгельм Фридрихан университет аьлла пруссин паччахьан Вильгельма III Фридрихан цӀарах, цуьнан пачхьалалла долчу хенахь кхоьллинадела; 1949 шарахь цӀе хийцина Гумбольдт вежарийн цӀарах.
Университетехь дешар дӀадолийна 1810 шарахь, оцу хенахь дӀаэцнера 256 студент. 2008 шарахь уьш хилира 34 612.
XIX бӀешарахь университет яра европин Ӏилманан центрех яккхийчех цхьаъ.
Истори
Хьохуш дара юристийн, медицинан, философин, теологин факультеташкахь. Ӏаламан Ӏилманаш оцу хенахь философин факультетан дакъа дара. Дуьххьарлера ректор хилира Шмальц Теодор.
Университет кхолла хьалхабевлларш бара оцу хенан гӀарабевлла Ӏилманчаш, уггар хьалха философ Фихте Иоганн Готлиб а, теолог Шлейермахер Фридрих а.
Гумбольдтан ойланашца болу университетан дуьххьарлера профессораш хилира Бёк Август (филологи), Тэер Альбрехт (юьртбахам), фон Савиньи Карл Фридрих (юриспруденци), Хуфеланд Кристоф Вильгельм (медицина), Риттер Карл (географи).
Университетан елира даьсса лаьтта, 1748—1766 шерашкахь йина Генрих принцан гIала. Дуккха а юхайина оцу хенахь дуьйна гӀишло, тахана университетан коьрта корпус ю.
ГӀалахь кхоллабелира кхин а университетан йукъабогӀу кхолламаш.
1810 шарахь дӀайиллира университетан медикан-хирургин клиника, тӀаккха 1816 шарахь бердаран цӀа, цунах 1882 шарахь хилира дуьххьарлера зударийн клиника.
Университетан 1810 шарахь дуьйна болу Ӏаламан-историн гуламан 1889 шарахь шайна гӀишло елира, тахана — Ӏаламдовзаран музей. 1790 шарахь коьллина ветеринарин ишкол хилира ветеринарин медицинан коьрта факультет, ткъа 1881 шарахь кхоьллина Лакхара юьртбахаман ишкол — юьртбахаман факультет.
Къоман-социализман хан йолаелира Берлинан университетехь жугтех бевлла Ӏилманчашна а, студенташна а диффамаци еш. Жугтийн профессорийн лекцешка боьлхуш бацара, боьлхучарна ницкъ бора. Режиман тешаме боцу профессораш хьийзабора. Университетан белхалоша а, дешархоша а 1933 шеран 10 майхь жайнаш дагорехь дакъалацар эхь хилира университетан. Цул тӀехьарчу шерашкахь къоман-социалисташ дӀабехира кхоалгӀа дакъа белхалой, дукхаха болу Ӏилманчаш а, студенташ а дӀакъаьстира хьалха гуманистийн центр хиллайолу университетах.
1946 шеран январехь университет юха дӀайиллира. Дешар дара ворхӀ факультетех гӀеххьа тӀамо йохийначу гӀишлош чохь, цул тӀехьа дӀайиллира экономикин а, педагогикан а факультеташ. 1948 шарахь Малхбуза Берлинехь кхоллаелира Берлинан паргIата университет, цига дехьабевлира Берлинан университетан советийн режиман реза боцу студенташ.
Германи цхьанатоьхначул тӀехьа Берлинехь 4 университет яра. Цунна реформа а йина, университетан некъ хийцира.
1994 шарахь дуьйна университетехь ю цхьайтта факультет а, масех Ӏилманаш йукъара центраш а, институташ а. Университетехь дешар сийлахь хилла, иштта, масала, Ӏаьнан семестрехь абитуриентийн барам хилира 25 750 стаг 3 455 дешаран меттиган. Дешаран корпусаш Берлинан юккъехь, Адлерсгофехь, Берлинан къилбаседан декъехь ю. 14 % студенташ 100 сов пачхьалкхашкара бу. Дешаран мах 2008—2009 шеран Ӏаьнан семестрехь хилира 242,68 евро, оцу йукъахь новкъан билетан мах а бу.
2006 шарахь университето йолийна он-лайнехь деша дӀаэцаран кехаташ чуэца.
Университетан гуламаш
Университетан Ӏилманан гуламаш 35 сов миллион экспонат йолуш бу, уггар лоруш бу немцой мотт буьйцучу пачхьалкхашкахь. Уьш кхоллар 1700 шарахь хилла, Пруссин Ӏилманан Академи кхоьлличхьа. 1810 шарахь оцу а, кхечу а Ӏилманан гуламийн цхьа дакъа дӀаделира университетан.
100 сов гуламех уггар боккханиг ӀаламӀаморехь берг бу 30 миллион экспонат йолуш, 1889 шарахь кхоьллинчу музейхь лаьтта иза. Кхузахь ю дуьненахь уггар яккхий вовшехтесна брахиозавран дегӀан даьӀахкаш (локхалла 13,27 м), уггар дика дисина лаьттах даьллина шира олхазар археоптерикс, минералогин а, петрографин а коллекци шена йукъахь Германин уггар боккха метеоритийн гулам болуш. Энтомологин коллекцехь ю 15 миллион сов препараци йина дийнаташ.
Университетан гӀарабевлла нах
Гумбольдтан университетан истори язйина дукха гӀарабевлла Ӏилманчийн цӀераш. 1901 шарахь, дуьххьара Нобелевн преми луш, цхьа преми йахара Берлинан университете нидерландин химикна Вант-Гофф Якоб Хендрикна. ШолгӀачу шарахь литературера Нобелевн премица билгалваьккхира Моммзен Теодор, ширачу дуьненан историн профессор. Физикера Нобелевн преми кхечира шайн Ӏилманан болх университетаца уьйр йолчу дуккха Ӏилманчашна. 29 лауреатана йукъахь бара Эйнштейн Альберт а, Планк Макс а. Химера кхиамашна преми елира Фишер Эмилан, Нернст Вальтеран, Ган Оттон, медицинехь Кох Робертан а, Варбург Отто Генрихна а.
Нобелевн лауреаташ сий латтийна а, латтош а ца Ӏа Берлинан университет. Уьш бу Гейне Генрих, фон Шамиссо Адельберт, Фейербах Людвиг, фон Бисмарк Отто, Маркс Карл, Меринг Франц, Либкнехт Вильгельм, Либкнехт Карл, Вегенер Альфред, Саломон Алиса, Тухольский Курт. Дуьххьарлера амфетаминан синтез йина университетан пенаш йукъахь 1887 шарахь химика.
Нумизматикехь
Университет болхбан йолаелла 100 шеран лерина 1910 шарахь арахийцира юбилеян ахча 3 марка номинал а, тираж 200 эзар экземпляр а йолуш.
Ректораш
Университетан ректораш хилла: Кхин дуккха а гӀарабевлла Ӏилманчаш а, оьздангаллин белхалой а.
Хьажоргаш
Категори:Германин университеташ Категори:Берлинан лакхара дешаран меттигаш * Категори:Гумбольдт Александр Категори:Унтер-ден-Линден Категори:Фон Гумбольдт Вильгельм
Клемещей
Клемещей (Клемещей) — Российн Федерацин Мордовин Теньгушеван кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Теньгушеван кӀоштан нах беха меттигаш
Ракшевка
Ракшевка — Украинин Днепропетровскан областан Днепран кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Днепран кӀоштан нах беха меттигаш
Тон (Лакха Севваь)
Тон (Thônes) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ОвегӀнь — ГӀона — Альпаш регионехь. Коммунан департамент — Лакха Севваь.
Географи
.
Икизли (Сунгурлу)
Икизли (İkizli) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регион регионан Чорум провинцин (ил) Сунгурлунан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Чорум провинцин нах беха меттигаш
Категори:Сунгурлунан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
ХӀаджиисмаил (Кареси)
ХӀаджиисмаил (Hacıismail) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан Баликесир провинцин (ил) Каресинан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Баликесир провинцин нах беха меттигаш
Категори:Баликесир провинцин микрокӀошташ
Категори:Каресинан микрокӀошташ
Категори:Каресинан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Локгарт (Флорида)
Локгарт  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Флорида штатера нах беха меттиг, иза лоруш йу бахархойн статистикин меттиг (census-designated place, CDP) санна.
Географи
Локгарт бахархойн статистикин меттиган майда —. Статистикин йекъна меттиган бакъонан статус йац.
ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Флорида штатан бахархойн статистикин меттигаш Категори:Флорида штатан нах беха меттигаш Категори:АЦШ бахархойн статистикин меттигаш
Куздриоара
Куздриоара — Румынин Клуж жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Клуж жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Ланжов
Ланжов (Lanžov) — Чехин Кралове Градец мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Кралове Градец мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
(18106) Блюм
(18106) Блюм — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Истори
ДӀайиллина 2000 шеран 4 июлехь LONEOS проекты цӀе йолу Ӏилманчо Андерсон-Меса обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «2000 NX3» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Куьнеж
Куьнеж — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Коммунан департамент — ДогӀдонь.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ДогӀдонь департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Фостер-Сити (Калифорни)
Фостер-Сити — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Калифорни штатера гӀала.
Истори
Фостер-Сити гӀала йиллина  шарахь.
Хьажоргаш
Категори:Калифорни штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Александровка (Кировскан кӀошт)
Александровка (Александровка) — Российн Федерацин Ленинградан областан Кировскан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Эвла йукъайогӀу хӀордан климатера континенталан дехьайолучу барамерачу климатан зонан. Цигахь барамера кӀеда Ӏа ду, барамехь йовха аьхке а йу. Климатан коьрта башхалла йу хенан хӀоттам цхьаьнаэшшара ца хилар, иза доьзна ду сих-сиха хийцалучу хӀаваан массех, уьш кхоллалучу кӀоште хьаьжжина хуьлу хӀордан, континенталан, арктикан.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Ленинградан областан Кировскан кӀоштан нах беха меттигаш
(9406) 1994 WG2
(9406) 1994 WG2 — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Оберлашайд
Оберлашайд — Германин Рейнланд-Пфальц латтана йукъара коммуна.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Рейнланд-Пфальц латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Кшижовники (Познанскан повет)
Кшижовники  — Польшин Великопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Гуанцате
Гуанцате — Италин Ломбарди регионера коммуна. Лаьтташ йу Комо провинцехь.
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Ломбарди йукъара гӀаланаш
Халпа (Сан Мигел де Альенде)
Географи
Халпа лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Мештица
Мештица — Болгарин Перникан областера эвла. Перник йукъараллин йукъайогӀу.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Старе Залуче
Старе Залуче — Польшин Люблинан воеводаллин  гминера эвла.
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Люблинан воеводаллин нах беха меттигаш
Новое Село (Вышни Волочёкан кӀошт)
Новое Село (Новое Село) — Российн Федерацин Тверан областан Вышни Волочёкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Вышни Волочёкан кӀоштан нах беха меттигаш
Хоел Кардона Гонзалез (Туспан)
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Верхни Идыга
Верхни Идыга (Верхняя Идыга) — Российн Федерацин Иркутскан областан Эхирит-Булагатийн кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат шен-кепара хилар билгалдолу иза материкан йуккъехь хиларо, хӀордан барамал дикка айайелла хиларо, орографин чолхалло. Махкахь азин антициклон хуьлу, Ӏаьнан заманахь цуьнан Монголи тӀехула кхуьу хӀаваан массаш нисло Азин атмосферан Ӏаткъаман максимум къилбаседа йисттехь. Оцу хьолехь циклонан жигаралла дикка гӀелло.
Камбира
Камбира — Бразилин Парана штатера муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —.
Хьажоргаш
Категори:Парана штатан муниципалитеташ Категори:Бразилин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
GSC1870-1407
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
ШагӀли-суьгӀ-МагӀн
ШагӀли-суьгӀ-МагӀн (Charly-sur-Marne) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ПикагӀди регионехь. Коммунан департамент — Эна.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Францин гӀаланаш Категори:Эна департаментан коммунаш
Язвицы (Верхни Ландехан кӀошт)
Язвицы (Язвицы) — Российн Федерацин Ивановн областан Верхни Ландехан кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Верхни Ландехан кӀоштан нах беха меттигаш
Ка Гамба (Венеция)
Ка Гамба — Италин Венеция регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Венеция регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Ляховске
Ляховске — Польшин Ополен воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Ополен воеводаллин нах беха меттигаш
(18107) 2000 NC5
(18107) 2000 NC5 — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Истори
ДӀайиллина 2000 шеран 7 июлехь LINEAR проекты цӀе йолу Ӏилманчо Сокорро обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «2000 NC5» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Подере Изола (Модена)
Подере Изола — Италин Эмилия-Романья регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Велики Укроповичи
Велики Укроповичи (Вялікія Укропавічы) — Белоруссин Минскан областан Логойскан кӀоштара эвла.
Николаевка (Миякин кӀошт)
Николаевка — Башкирийчоьнан Миякин кӀоштара эвла, иза Миякибашевски йуьртан меттиган йукъайогӀу. Бахархойн дукхалла 20 стаг (2009 шо). Поштан индекс — 452096, код ОКАТО — 80244845009.
Досугово (Ярославлан область)
Досугово (Досугово) — Российн Федерацин Ярославлан областан Рыбинскан кӀоштара дӀатесна эвла.
Николаевка (Миякин кӀошт)
Демографи
Бахархойн дукхаллин динамика:
Велики Укроповичи
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Досугово (Ярославлан область)
Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.
Велики Укроповичи
Хьажоргаш
Категори:Минскан областан нах беха меттигаш Категори:Логойскан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Николаевка (Миякин кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Башкирийчоьнан Миякин кӀоштан нах беха меттигаш
Коруджак (ЧеликхӀан)
Коруджак (Korucak) — Туркойчоьнан Къилба-Малхбален Анатолин Адийаман провинцин (ил) ЧеликхӀанан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Адийаман провинцин нах беха меттигаш
Категори:ЧеликхӀанан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Велике Доле (Требне)
Велике Доле  — Словенин йукъараллера эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Купо Бянкучи (Терамо)
Купо Бянкучи  — Италин Абруццо регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Абруццо регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Сергеевка (Сергеевкан йуьртан кхеташо, Геническан кӀошт)
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Геническан кӀоштан нах беха меттигаш
Алпирез (Тамиява)
Алпирез — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Алпирез лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Достык (Бурлинан кӀошт)
Достык — Кхазакхстанан Малхбузен-Кхазакхстанан областан Бурлинан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Малхбузен-Кхазакхстанан областан нах беха меттигаш Категори:Бурлинан кӀоштан нах беха меттигаш
Пешелань (эвла)
Пешелань (Пешелань) — Российн Федерацин Нижни Новгородан областан Арзамасан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Арзамасан кӀоштан нах беха меттигаш
Хулиянтла (Таско де Аларкон)
Хулиянтла — Мексикин Герреро штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Хулиянтла лаьтташ йу Мексикин къилба-малхбузехьара декъехь, Мехико гӀалин къилбехьа.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 21,9 °C.
Истори
Дуьххьара адамаш 20 эзар герг шо хьалха кхуза даха хевшина. Уьш хила боху ольмекаш. ТӀаьхьо Теотиуаканан Ӏаткъам чӀагӀбелира кхузахь. VIII-XV бӀешерашкахь ацтекаш дола деш йара кху махкахь. 1521 шарахь кхуза баьхкира испанхой, цара мохк долабаьккхинчул тӀаьхьа территори Мехикон аудиенци хилира, дуьххьара цуьна йукъахь йара хилачу Ацтекийн империн провинцеш, тӀаьхьо мохк йукъа бахара Керла Испани вице-пачхьалкхаллин.
1849 шеран 27 октябрехь дуьйна Герреро штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Герреро штатан нах беха меттигаш
Йанишли (Гуьлнар)
Йанишли (Yanışlı) — Туркойчоьнан Лаьттайуккъера хӀордан регионан Мерсин провинцин (ил) Гуьлнарнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Мерсин провинцин нах беха меттигаш
Категори:Мерсин провинцин микрокӀошташ
Категори:Гуьлнарнан микрокӀошташ
Категори:Гуьлнарнан кӀоштан нах беха меттигаш
Зернови (ГӀалмакхойчоь)
Зернови (Зерновое) — Российн Федерацин ГӀалмакхойчоьнан Яшалтан кӀоштара эвла.
(9407) Кимуранаото
(9407) Кимуранаото — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Зернови (ГӀалмакхойчоь)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан)
(9407) Кимуранаото
Истори
ДӀайиллина 1994 шеран 28 ноябрехь С. Отомо цӀе йолу Ӏилманчо Такане обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1994 WS3».
Йанишли (Гуьлнар)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
(9407) Кимуранаото
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Зернови (ГӀалмакхойчоь)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Яшалтан кӀоштан нах беха меттигаш
Плишкино (Кировн область)
Плишкино (Плишкино) — Кировн областан Лузан кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: даиман Ӏаш нах бац.
Билгалдахарш
Категори:Кировн областан дӀатесна нах беха меттигаш Категори:Кировн областан Лузан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Кировн областан нах беха меттигаш
Полосы (Плюссан кӀошт)
Полосы (Полосы) — Российн Федерацин Пскован областан Плюссан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Плюссан кӀоштан нах беха меттигаш
Ла-БашеллегӀи
Ла-БашеллегӀи — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Коммунан департамент — ДогӀдонь.
Географи
.
Ла Реата (Халтипан)
Ла Реата — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Ла Реата лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Васильевка (Октябрьскан кӀошт, Пермийн мохк)
Васильевка (Васильевка) — Российн Федерацин Пермийн мехкан Октябрьскан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+5.
Хьажоргаш
Категори:Пермийн мехкан Октябрьскан кӀоштан нах беха меттигаш
Перше Травня (Любимовкан йуьртан йукъаралла)
Перше Травня — Украинин Днепропетровскан областан Днепран кӀоштара эвла.
(18108) 2000 NT5
(18108) 2000 NT5 — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Истори
ДӀайиллина 2000 шеран 8 июлехь LINEAR проекты цӀе йолу Ӏилманчо Сокорро обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «2000 NT5» саналган.
Перше Травня (Любимовкан йуьртан йукъаралла)
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
(18108) 2000 NT5
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Перше Травня (Любимовкан йуьртан йукъаралла)
Хьажоргаш
Категори:Днепран кӀоштан нах беха меттигаш
Кларион (Пенсильвани)
Кларион  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Пенсильвани штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Пенсильвани штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Варварино (Мокшанан кӀошт)
Варварино (Варварино) — Российн Федерацин Пензин областан Мокшанан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Рудево-Николаевка
Рудево-Николаевка — Украинин Днепропетровскан областан Синельникован кӀоштара эвла.
Имирли (Сунгурлу)
Имирли (İmirli) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регион регионан Чорум провинцин (ил) Сунгурлунан кӀоштара эвла.
Рудево-Николаевка
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Имирли (Сунгурлу)
Хьажоргаш
Категори:Чорум провинцин нах беха меттигаш
Рудево-Николаевка
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Имирли (Сунгурлу)
Хьажоргаш
Категори:Сунгурлунан кӀоштан нах беха меттигаш
Рудево-Николаевка
Хьажоргаш
Категори:Синельникован кӀоштан нах беха меттигаш
Имирли (Сунгурлу)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Скоморохово (разъезд)
Скоморохово (Скоморохово) — Российн Федерацин Вологдин областан Грязовецан кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Грязовецан кӀоштан нах беха меттигаш
Потреро, Потрерильо (Зентла)
Потреро, Потрерильо — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Потреро, Потрерильо лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Лорел (Флорида)
Географи
Лорел бахархойн статистикин меттиган майда —. Статистикин йекъна меттиган бакъонан статус йац.
ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Флорида штатан бахархойн статистикин меттигаш Категори:Флорида штатан нах беха меттигаш Категори:АЦШ бахархойн статистикин меттигаш