cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
HD165777
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Бездедице (Гостомице)
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Ридер (Къилбаседа Дакота)
Хьажоргаш
Категори:Къилбаседа Дакота штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Бенехилес
Бенехилес — Испанин Самора провинцин муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —. ХӀордан сизал локхалла. муниципалитеташ.
Хьажоргаш
Категори:Испанин муниципалитеташ Категори:Самора провинцин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Бездедице (Гостомице)
Географи
.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Йуккъера Чехин мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Оькуьзовтала
Оькуьзовтала (Öküzovtala) — Азербайджанан Белакенан кӀоштара эвла.
Билгалдахарш
Категори:Белакенан кӀоштан нах беха меттигаш
ПгӀованси
ПгӀованси — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БугӀгунди — ФгӀанш-Конте регионехь. Коммунан департамент — Йонна.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Йонна департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Пянелето (Парма)
Пянелето — Италин Эмилия-Романья регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Эмилия-Романья регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Венгельниця (Лодзинскан воеводалла)
Венгельниця  — Польшин Лодзинскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лодзинскан воеводаллин нах беха меттигаш
Сертан-Сантана
Сертан-Сантана — Бразилин Риу-Гранди-ду-Сул штатера муниципалитет.
ЖивгӀон
ЖивгӀон — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Шампань — АгӀденаш регионехь. Коммунан департамент — АгӀденаш.
Сертан-Сантана
Географи
Муниципалитетан майда —.
ЖивгӀон
Географи
.
Сертан-Сантана
Хьажоргаш
Категори:Риу-Гранди-ду-Сул штатан муниципалитеташ Категори:Бразилин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
ЖивгӀон
Билгалдахарш
Категори:АгӀденаш департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Ле-ПгӀешегӀ (кантон)
Ле-ПгӀешегӀ — Францин кантон, лаьтта Мартиника регионехь. Кантонан департамент — Мартиника.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Мартиника департаментан кантонаш Категори:Францин кантонаш
Виста Эрмоса (Атлавилко)
Виста Эрмоса — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Виста Эрмоса лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Политотдельски (Белгородан кӀошт)
Политотдельски (Политотдельский) — Российн Федерацин Белгородан областан Белгородан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат континенталан йу, амалехь ду гӀеххьа шийла Ӏа а, йовха аьхке а. Эвла лаьтта хьун-аренан а, аренан а зонийн дозанехь. Цуьнан Ӏаламан-климатан а, геологин а башхаллаш билгалайо ша-тайпа биологин бес-бесаралла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Белгородан кӀоштан нах беха меттигаш
Шужега
Шужега (Шужега) — Российн Федерацин Архангельскан областан Виноградовскан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Архангельскан областан Виноградовскан кӀоштан нах беха меттигаш
Гелетень (коммуна)
Гелетень — Румынин Телеорман жудецан йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. Коммунан йукъара нах беха меттигаш.
Хьажоргаш
Категори:Румынин коммунаш Категори:Телеорман жудецан коммунаш
Потелаури
Потелаури (ფოთელაური) — Гуьржийчоьнан Аджарин Шуахевин муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 88 стаг (2014 шо).
Оруч (Везиркоьпруь)
Оруч (Oruç) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Самсун провинцин (ил) Везиркоьпруьнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Потелаури
Билгалдахарш
Категори:Шуахевин муниципалитетан нах беха меттигаш
Оруч (Везиркоьпруь)
Хьажоргаш
Категори:Самсун провинцин нах беха меттигаш
Категори:Самсун провинцин микрокӀошташ
Категори:Везиркоьпруьнан микрокӀошташ
Категори:Везиркоьпруьнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Времьевка
Времьевка — Украинин Донецкан областан Велики Новоселкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Ла Плая (Ирапуато)
Ла Плая — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Ла Плая лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Оьзбек (Азизийе)
Оьзбек (Özbek) — Туркойчоьнан Малхбален Анатоли регионан Эрзурум провинцин (ил) Азизийенан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Эрзурум провинцин нах беха меттигаш
Категори:Эрзурум провинцин микрокӀошташ
Категори:Азизийенан микрокӀошташ
Категори:Азизийенан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Рудевичи (Столбцин кӀошт)
Рудевичи (Рудзевічы) — Белоруссин Минскан областан Столбцин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Минскан областан нах беха меттигаш
Категори:Столбцин кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Олешнице в Орлицких горах
Олешнице в Орлицких горах (Olešnice v Orlických horách) — Чехин Кралове Градец мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Кралове Градец мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Марьевка (Красни Октябран кӀошт)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 0 стаг (2010 шо).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Нижни Новгородан областан Красни Октябран кӀоштан нах беха меттигаш
Эль Кампо Аерео (Хучике де Ферер)
Географи
Эль Кампо Аерео лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Тшенсовице
Тшенсовице — Польшин Нижнесилезин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Нижнесилезин воеводаллин нах беха меттигаш
Подовинни
Подовинни (Подовинное) — Челябинскан областан Октябрьскан кӀоштара эвла.
Бахархойн дукхалла
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (72%), гӀезалой (6%), украинаш (7%), немцой (12%), кхазакхаш (1%).
Билгалдахарш
Категори:Челябинскан областан Октябрьскан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Челябинскан областан нах беха меттигаш
Крылов (Буда-Кошелёван кӀошт)
Крылов (Крылоў) — Белоруссин Гомелан областан Буда-Кошелёван кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Гомелан областан нах беха меттигаш Категори:Буда-Кошелёван кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
NGC 3252
NGC 3252 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Хьажа кхин а
3252 3252
Каракойтас
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Малхбален-Кхазакхстанан областан нах беха меттигаш Категори:Жарминан кӀоштан нах беха меттигаш
Йукарикараашик (Йенидже)
Йукарикараашик (Yukarıkaraaşık) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан Чанаккале провинцин (ил) Йенидженан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Чанаккале провинцин нах беха меттигаш
Лопатин (Саратовн область)
Лопатин (Лопатин) — Российн Федерацин Саратовн областан Ершован кӀоштара дӀатесна эвла.
Йукарикараашик (Йенидже)
Хьажоргаш
Категори:Йенидженан кӀоштан нах беха меттигаш
Лопатин (Саратовн область)
Климат
Кхузахь климатан амалийн башхаллаш — континенталалла, йокъалла, шо шере мел дели хийцамаш хилар — билгалйоккху цуьнан континенталан климатан зонехь латтаро, бараман шораллехь хиларо, мелхан радиацино Ӏаткъам баро, лаьттан бухах, цаьрца йоьзна атмосферан циркуляцица. Йокъаллаш хуьлу ши шо мел дели.
Йукарикараашик (Йенидже)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Лопатин (Саратовн область)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Ершован кӀоштан нах беха меттигаш
Городище (Мценскан кӀошт)
Городище (Городище) — Российн Федерацин Орёлан областан Мценскан кӀоштара эвла.
Бозкоротондо (Асти)
Бозкоротондо  — Италин Пьемонт регионан  коммунера эвла.
Городище (Мценскан кӀошт)
Климат
Эвла лаьтта Среднерусски (Йуккъераоьрсийн) акъарин йуккъехь, аренан а, хьун-аренан а зонашкахь. Климат барамера континенталан. Ноябрь, декабрь, январь уггар кхуьйлина беттанаш ду. Ло лаьтта денойн йукъара барам — 126. Шарахь хуьлу барамера йочанаш — йуккъера 490 - 590 мм, цу тӀе аьхка шозза алсама, Ӏайчул, гурахь алсама, бӀаьстачул.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Мценскан кӀоштан нах беха меттигаш
Жонваль
Жонваль — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Шампань — АгӀденаш регионехь. Коммунан департамент — АгӀденаш.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:АгӀденаш департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Сен-ЛубегӀ
Сен-ЛубегӀ — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Коммунан департамент — ЖигӀонда.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ЖигӀонда департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Киняусь
Киняусь (Киняусь) — Кировн областан Вятски Полянин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь йуккъерачу барамехь континентан климат йу. Оцунна бахьна ду Къилбаседа Шен Ӏапказера шила мох цхьаа дуьхьало йоцуш кхуза схьакхачарна. Цундела кхузара Ӏа чӀогӀа шила ду, аьхкенна кест-кеста шила хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (88%), гӀезалой (12%).
Горче
Горче — Словенин йукъараллера эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Височе (Польша)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Мазовин воеводаллин нах беха меттигаш
HD165814
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Алпатово (Кашинан кӀошт)
Алпатово (Алпатово) — Российн Федерацин Тверан областан Кашинан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Кашинан кӀоштан нах беха меттигаш
Венгжиновице
Венгжиновице — Польшин Лодзинскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лодзинскан воеводаллин нах беха меттигаш
Глинч
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:ХӀордан воеводаллин нах беха меттигаш
ПгӀуьнуа
ПгӀуьнуа — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БугӀгунди — ФгӀанш-Конте регионехь. Коммунан департамент — Йонна.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Йонна департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Сети-Баррас
Сети-Баррас — Бразилин Сан-Паулу штатера муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —.
Хьажоргаш
Категори:Сан-Паулу штатан муниципалитеташ Категори:Бразилин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Санкт-Петер (Лакха Шварцвальд)
Санкт-Петер (St-Peter) — Германин Баден-Вуьртемберг латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Баден-Вуьртемберг латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Бермильо-де-Саяго
Бермильо-де-Саяго — Испанин Самора провинцин муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —. ХӀордан сизал локхалла. муниципалитеташ.
Хьажоргаш
Категори:Испанин муниципалитеташ Категори:Самора провинцин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Ле ГӀобегӀт 1-гӀа Къилба Кантон
Ле ГӀобегӀт 1-гӀа Къилба Кантон — Францин кантон, лаьтта Мартиника регионехь. Кантонан департамент — Мартиника.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Мартиника департаментан кантонаш Категори:Францин кантонаш
Пиргах
Пиргах (Pirgax) — Азербайджанан Белакенан кӀоштара эвла.
Билгалдахарш
Категори:Белакенан кӀоштан нах беха меттигаш
Нечунаева
Нечунаева (Нечунаева) — Российн Федерацин Курганан областан Каргапольен кӀоштара эвла.
Климат
Климат чӀогӀа континенталан йу. Цунна Ӏаткъам бо мохк хӀордашна гена хиларо, малхбузехьа Урал лаьмнийн турс хиларо, къилбехахь йаккхий аренийн кӀошташ хиларо, кхин тӀе меттиган рельеф нийса хиларо, хӀаваийн массийн циркуляции ша-тайпа хиларо. Шийла, кӀезиг ло долуш Ӏа а, йовха, йекъа аьхке. БӀаьстенна амалехь ду сих-сиха шелонаш йухайерзар. ТӀуналла аьхка тоьуш йац, муьрашкахь йакъонаш хуьлу. Оцу климато хьун-аренан Уралдехьех латталелоран кхераме зона йо. Цхьанаэшшара ца лаьтта хенан хӀоттам Ӏа долалуш декабрехь а, бӀаьста — апрелехь, майхь а. Уггар шийла бутт — январь, уггар бовха — июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+5.
Хьажоргаш
Категори:Каргапольен кӀоштан нах беха меттигаш
Себежи
Себежи (Себежи) — Российн Федерацин Пскован областан Пыталован кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Пыталован кӀоштан нах беха меттигаш
Пелтиниш (Сучава)
Пелтиниш — Румынин Сучава жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Сучава жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Петровка (Нижнедевицкан кӀошт)
Петровка (Петровка) — Российн Федерацин Воронежан областан Нижнедевицкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Климатан Ӏаткъам бо Байкалхьалхара, Алтайра, Монголера Кхазакхстанехула йогӀу климаткхолларан семано (Воейковн сема).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Нижнедевицкан кӀоштан нах беха меттигаш
Бездедовице
Бездедовице (Bezdědovice) — Чехин Къилба Чехин мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Къилба Чехин мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Эль Трапичал (Арселия)
Эль Трапичал — Мексикин Герреро штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Трапичал лаьтташ йу Мексикин къилба-малхбузехьара декъехь, Мехико гӀалин къилбехьа.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 21,9 °C.
Истори
Дуьххьара адамаш 20 эзар герг шо хьалха кхуза даха хевшина. Уьш хила боху ольмекаш. ТӀаьхьо Теотиуаканан Ӏаткъам чӀагӀбелира кхузахь. VIII-XV бӀешерашкахь ацтекаш дола деш йара кху махкахь. 1521 шарахь кхуза баьхкира испанхой, цара мохк долабаьккхинчул тӀаьхьа территори Мехикон аудиенци хилира, дуьххьара цуьна йукъахь йара хилачу Ацтекийн империн провинцеш, тӀаьхьо мохк йукъа бахара Керла Испани вице-пачхьалкхаллин.
1849 шеран 27 октябрехь дуьйна Герреро штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Герреро штатан нах беха меттигаш
Луминьяко (Удине)
Луминьяко — Италин Фриули-Венеция-джулия регионан  коммунера эвла.
Самолети
Самолети (სამოლეთი) — Гуьржийчоьнан Аджарин Шуахевин муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 58 стаг (2014 шо).
Луминьяко (Удине)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Самолети
Билгалдахарш
Категори:Шуахевин муниципалитетан нах беха меттигаш
Салвадор Эскер Аподака, Унидад Абитасионал (Пасо дел Мачо)
Географи
Салвадор Эскер Аподака, Унидад Абитасионал лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Лещинцы
Лещинцы — Украинин Винницан областан Винницан кӀоштара эвла.
Пянели (Модена)
Пянели — Италин Эмилия-Романья регионан  коммунера эвла.
Лещинцы
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Пянели (Модена)
Литература
Категори:Эмилия-Романья регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
NGC 3253
NGC 3253 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
3253 3253
Риджент (Къилбаседа Дакота)
Риджент  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Къилбаседа Дакота штатера гӀала.
Истори
Риджент гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Къилбаседа Дакота штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Таймыр
Таймы́р (Таймы́ран ахгӀайре) — Российн ахгӀайре, Евразин континентан уггар къилбаседа материкан дакъа, иза бу Енисейн айман Каран хӀордан а, Хатанган айман Лаптевийн хӀордан а юккъехь. АхгӀайре тӀехула бекъа луш бу кха декъе: Къилбаседа-Сибиран тогӀе, лаьмнаш Бырранга (бохалла 1125 метр), иза бу къилба-малхбузехь къилбаседа-малхбалехь, Каран хӀордан йистан аре. АхгӀайренан къилба доза лоруш ду Путоранан акъари.
Таймыран дакхий хиш: Пясина, Лакхара а, Лахара а Таймыра, Хатанга.
Бакхий аймаш: Миддендорфа, Пясин, Симсан, Таймыран айма, Тереза Клавенесан, Фаддей, Мари Прончищеван бухта.
Билгалдахарш
Категори:Росси
Оьзбилен (Азизийе)
Оьзбилен (Özbilen) — Туркойчоьнан Малхбален Анатоли регионан Эрзурум провинцин (ил) Азизийенан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Эрзурум провинцин нах беха меттигаш
Категори:Эрзурум провинцин микрокӀошташ
Категори:Азизийенан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Сергиевка (Задонскан кӀошт)
Сергиевка (Сергиевка) — Российн Федерацин Липецкан областан Задонскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йовхачу аьхкенца, барамехь шийлачу Ӏаьнца. Шера заманаш дика къаьсташ йу. Уггар шийла бутт — январь. Уггар бовха бутт — июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Задонскан кӀоштан нах беха меттигаш
АбдуррахӀим (Энез)
Хьажоргаш
Категори:Эдирне провинцин нах беха меттигаш
Категори:Энезан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Фарнета (Терни)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Умбрия регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Вязово (Ивановн область)
Вязово (Вязово) — Российн Федерацин Ивановн областан Родникин кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Цуьнан амалехь ду гӀеххьа йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а, дика лаьттачу лайн чкъоьраца. Уггар шийла бутт, Ӏадат хилла, январь бу, ткъа уггар бовха — июль. Алсама къилба-малхбузера мох хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Лас Пресас (Тамиява)
Лас Пресас — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Лас Пресас лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Жуаньи-суьгӀ-Моьз
Жуаньи-суьгӀ-Моьз — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Шампань — АгӀденаш регионехь. Коммунан департамент — АгӀденаш.
Гелеуцаш (коммуна)
Гелеуцаш — Румынин Харгита жудецан йукъара коммуна.
Жуаньи-суьгӀ-Моьз
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:АгӀденаш департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Гелеуцаш (коммуна)
Хьажоргаш
Категори:Румынин коммунаш Категори:Харгита жудецан коммунаш
Высокополье (Краматорскан кӀошт)
Высокополье — Украинин Донецкан областан Александровкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Донецкан областан Александровкан кӀоштан нах беха меттигаш
Тшенсув (Нижнесилезин воеводалла)
Тшенсув  — Польшин Нижнесилезин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Нижнесилезин воеводаллин нах беха меттигаш
Яковлевски (Виноградовскан кӀошт)
Яковлевски (Яковлевская) — Российн Федерацин Архангельскан областан Виноградовскан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Архангельскан областан Виноградовскан кӀоштан нах беха меттигаш
Сен-Луи-де-МонфегӀгӀан
Сен-Луи-де-МонфегӀгӀан — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Коммунан департамент — ЖигӀонда.
Географи
.
Оваджик (Везиркоьпруь)
Оваджик (Ovacık) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Самсун провинцин (ил) Везиркоьпруьнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Самсун провинцин нах беха меттигаш
Категори:Везиркоьпруьнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Волчьи Ямы (Калугин область)
Волчьи Ямы (Волчьи Ямы) — Российн Федерацин Калугин областан Хвастовичин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, дика къаьсташ шеран заманашца: барамехь довха а, тӀуьна а аьхкенца, барамера шийла хӀоьттина лайн чкъор долу Ӏаьнца.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Хвастовичин кӀоштан нах беха меттигаш
ЛаптевгӀеран хӀорд
Билгалдахарш
Категори:Росси
Горюше
Горюше — Словенин йукъараллера эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Орловка (Красни Октябран кӀошт)
Орловка (Орловка) — Российн Федерацин Нижни Новгородан областан Красни Октябран кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 6 стаг (2010 шо).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Нижни Новгородан областан Красни Октябран кӀоштан нах беха меттигаш
Пуляевка
Пуляевка (Пуляевка) — Российн Федерацин Белгородан областан Белгородан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Белгородан кӀоштан нах беха меттигаш
Иччархо
Иччархо — нийса топ кхуссуш а, къайлавала хууш а, терго ян хууш а леррина Ӏамина салти. Дукха хьолехь хьалхара патармаца Ӏалашон тӀекхета цо кхоьссина топ. Иччархон Ӏалашо ю мостагӀан куьӀгалхой а, зӀенхой а, лараме Ӏалашой а хӀаллакъяр (иччархой, эпсараш, и. к. д.). Иччархон луш хуьлу оптически Ӏалашо йолу иччархойн топ.
ЦкъацӀа иччархо олу кхоьчу эскарашкара нийса герз кхуссу салтех (артиллери, авиаци).
<!-- Слово «Снайпер» впервые появилось в английской армии во время Первой мировой войны, происходит от snipe — «бекас» (мелкая и быстрая птица, охота на которую сложна тем, что траектория полёта птички непредсказуема, и выстрел должен проводиться «навскидку»).
История
Хотя нарезные ружья были известны уже в XVI веке, их производство было крайне сложным и дорогостоящим делом, и, как следствие, они были исключительно редки. Первые случаи использования длинноствольных охотничих ружей в боевых условиях для высокоточной стрельбы были зафиксированы во время гражданской войны в Англии (1642—1648 гг). Самым известным инцидентом стало убийство командира армии парламента лорда Брука во время осады города Личфилда в марте 1643-го года. Солдат Джон Дайот, дежуривший на крыше местного кафедрального собора, был вооружен длинным охотничьим ружьем. Он выстрелил в лорда Брука, когда тот неосторожно высунулся из укрытия. Джон Дайот попал Бруку в левый глаз. По меркам того времени, подобный выстрел, произведенный из длинного гладкоствольного мушкета с расстояния 150 ярдов (137.2 метра), считался незаурядным (дальность эффективной прицельной стрельбы самого распространенного вида огнестрельного оружия той эпохи мушкета, в лучшем случае, составляла 80 ярдов (73.2 метра)).
Столкновения Британской армии во время войны за независимость с американскими колонистами, среди которых было немало охотников, выявило уязвимость регулярных войск перед искусными стрелками, способными поражать цели на дистанции, вдвое превосходящей действенный огонь мушкетов. Это превращало боевые подразделения в промежутках между боями и во время перемещений в мишень для охоты. Обозы, отдельные отряды несли непредвиденные потери; от огня укрывшегося противника не было защиты; противник оставался недосягаем, а в большинстве случаев и просто невидим. Попытки некоторых энтузиастов Британской армии перенять эту тактику остались практически незамеченными командованием.
К 1850-м годам практически все основные военные державы мира «перевели» свои армии на ружья с ударным механизмом (капсюльные ружья). Новые нарезные ружья могли производить стрельбу на расстоянии, в 10 раз превышающем дальность своих гладкоствольных предшественников. Во время войны 1853 года в Южной Африке британские стрелки были в состоянии поражать живую силу противника на расстоянии 1200 ярдов (1097 метров). Это было невероятным достижением, которое было до конца не осознано военным командованием, так как всего за 20 лет до этого пехота могла чувствовать себя в полной безопасности от мушкетного огня на расстоянии в 200 ярдов (182.8 метра). Конечно говорить об удачной прицельной стрельбе по единичной мишени можно было как об исключительном случае, но факт остается фактом: это стало, во всяком случае, технически возможно.
Крымская война стала новым этапом в развитии дальнобойного стрелкового оружия. В Крымской войне одиночки-англичане из дальнобойных штуцеров со сделанными под заказ прицелами убивали русских солдат и офицеров. Во время Крымской войны обнаружилась новая проблема: на расстоянии в 700 и более ярдов совместить фигуру человека и мушку ружья было крайне трудно: для стрелка мушка была больше по размеру, чем вражеский солдат.
Впоследствии в англо-бурских войнах буры (голландские поселенцы) расстреливали английских солдат даже, казалось бы, в самых безопасных местах. Совпадение, но правило «От одной спички троим не прикуривать» появилось и у англичан. Первый английский солдат зажигал спичку — бур их видел. Второй англичанин зажигал — бур наводил ружье. И уже третий получал точной выстрел бурского стрелка.
К 1900 году существовало огромное количество производителей стрелкового оружия, таких, как Mauser, Enfield, Krag, Mannlicher, Schmidt-Rubin и Remington, которые выпускали ружья с дальностью стрельбы до 2000 ярдов (1829 метров) и уже многозарядные (магазинные винтовки). Первыми получили возможность проверить эффективность ружей нового поколения буры во время второй англо-бурской войны (как правило это были немецкие винтовки). Именно буры впервые продемонстрировали, что малочисленная группа рассеянных по местности искусных стрелков может противостоять частям регулярной армии противника. Снайперский огонь впервые стал существенным фактором в боевых действиях регулярных войск.
Первая мировая война
В Первую мировую войну, с её окопами, протянувшимися на тысячи километров, произошёл расцвет снайперской стрельбы. Траншеи стали настоящим «раем» для снайперов. Первые штатные снайперы в армейских подразделениях появились в 1915 году в немецкой армии. Немцы в это время безоговорочно доминировали в ведении дальнего прицельного огня из стрелкового оружия, что может быть отчасти объяснено наличием огромного количества винтовок с оптическими прицелами. В германских войсках уже к концу первого года войны официально было более 20000 снайперских винтовок. Согласно свидетельствам англичан, зимой 1915-го года любое появление британского солдата за пределами окопа гарантировало смерть от снайперской пули. Имея до шести снайперов на роту, немцы обладали большим преимуществом в развернувшейся позиционной войне. Настроение англо-французских частей, изо дня в день терявших своих боевых товарищей убитыми и ранеными, было подавленным. Моральный эффект от таких потерь был чрезвычайно велик.
В 1915-ом году британское военное руководство, обеспокоенное успехами немцев, организовало собственную школу снайперов. Длительность курсов составляла 17 дней. В результате обучения, однако, выяснилось, что одно лишь умение метко стрелять было недостаточным для снайпера. Многие искусные стрелки британцев привыкли воевать в открытом бою, но абсолютно не умели маскироваться, прятаться от противника и терпеливо караулить цели, и быстро гибли в новых для них условиях. Лучшими молодыми стрелками для подготовки снайперов в британской армии стали канадские, австралийские и южноафриканские охотники, которые обладали умением оставаться незамеченным для объекта охоты. Лучшим из них в те годы был признан канадский индеец Франсис Пегхмагабоу, имеющий 378 подтвержденных побед. Маскировочные костюмы для снайперов из легкой зелёной материи и пучков травы, впервые примененные британцами, стали традиционной формой экипировки снайперов большинства стран мира. Именно английские снайперы отработали методику использования «скульпмакетов» — муляжей местных предметов, внутри которых помещались стрелки. Невидимые для наблюдателей противника, они вели визуальную разведку вражеских передовых позиций, вскрывали расположение огневых средств и уничтожали наиболее важные цели. В каждом пехотном батальоне по штату имелось 8 снайперов, ещё 8 солдат готовились для их замены.
Во время Первой мировой войны выяснилось, что лучшим средством от снайпера является другой снайпер, в годы войны впервые произошли снайперские дуэли.
В новых условиях войска массово перешли на обмундирование цвета «хаки», а форма младших офицеров теряет ярко выраженные знаки различия. Появился также запрет на отдание чести в боевых условиях.
В начале 1914 года в России, на полигоне Офицерской стрелковой школы в г. Ораниенбаум на трехлинейной винтовке был испытан оптический прицел системы Герца. В конце 1916 года данные прицелы, производившиеся на Обуховском заводе, были признаны пригодными для использования в войсках и началось их массовое производство.
Немцы применяли 7,92-мм винтовку Маузера образца 1898 г. с пятикратным прицелом берлинской фирмы Р. Р. Фус. и 7,92-мм охотничью винтовку Маузера обр. 1908 г. Британские снайперы пользовались 7,71-мм винтовкой Ли-Энфилд № 3 МкӀ*(Т) с прицелом трехкратного увеличения и № 4 (Т) с прицелом той же кратности. В австро-венгерской армии использовали 8-мм винтовку системы Манлихера обр. 1895 г. с трехкратным оптическим прицелом фирмы «Райхерт» или немецким пятикратным прицелом берлинской фирмы Р. Р. Фус.
Именно на фронтах Первой мировой войны определились основные принципы и специфические приемы снайпинга. С окончанием Первой мировой войны большинство стран, включая Великобританию, Францию, США и, в несколько меньшей степени, Германию, вновь пренебрегли полученным столь дорогой ценой опытом снайперской стрельбы, значительно сократив или полностью расформировав свои снайперские отряды.
Вторая мировая война
В СССР в 1929 году на курсах «Выстрел» в Подмосковье был специально создан снайперский курс, где готовились снайперы и руководители снайперского дела. Позднее подготовкой снайперов занимались специальные курсы ОСОАВИАХИМа и воинские части.
В 1940 году на вооружение была принята снайперская винтовка на базе самозарядной винтовки Токарева СВТ-40 (однако из-за недостаточной кучности производство снайперской СВТ-40 вскоре прекратилось). Только до 1938 года было выпущено около 53 тыс. снайперских винтовок, а после 1938 года такое количество винтовок изготовлялось ежегодно.
В Финскую войну мелкие группы неприятельских снайперов порой практически полностью парализовали своими действиями части Красной армии. Хорошее знание местности, исключительная приспособленность к природным условиям, заранее подготовленные укрытия и пути отступления позволяли финским «кукушкам» успешно выполнять боевые задачи и незаметно отходить на новые позиции. Наработки финских снайперов в плане тактики признаны во всех армиях мира, по существу к ним нечего добавить и по настоящее время.
К началу Великой Отечественной войны Красная Армия располагала значительными кадрами снайперов. Чувствительный урон, наносимый советскими снайперами, побудил немцев к производству в большом масштабе оптических прицелов и обучение снайперов. . В 1942 году начали работать трехмесячные курсы снайперов, срок обучения на которых был увеличен до полугода, но и этого было недостаточно. Как и в Первую мировую снайперами в полном смысле этого слова становились, как правило, бывшие охотники. Именно охотники, привыкшие выслеживать зверя, могли по малейшим изменениям обстановки — примятой траве, сломанным веткам деревьев — определить местоположение цели и поразить её, оставшись незамеченными.
Германия хорошо готовилась к снайперской войне. Будущих снайперов отбирали из воинских частей. В снайперских школах проводились ежедневные учения по стрельбе, маскировке, наблюдению, обнаружению противника и др.
Матиас Хетценауер был, предположительно, самым результативным немецким снайпером Второй мировой, общее количество «подтвержденных убийств» на его счету — 345. Получил рыцарский крест в апреле сорок пятого года, в мае был взят в плен и пять лет провёл в заключении в СССР.
Однако рекордсменами по уничтожению вражеских солдат во время ВОВ безусловно являются советские снайперы. Согласно «смертного списка» первым номером идет Михаил Ильич Сурков, снайпер 4 стрелковой дивизии, на его счету записано 702 убитых солдата и офицера противника. Далее в первой десятке значатся: Владимир Гаврилович Салбиев (71 ГвСД и 95 ГвСД) — 601; Василий Шалвович Квачантирадзе (259 с.п.) — 534; Ахат Абдулхакович Ахметьянов (260 СП) — 502; Иван Михайлович Сидоренко (1122 с.п.) — 500 чел. + 1 танк, 3 тягача; Николай Яковлевич Ильин (50 Гв.с.п.) — 494 чел.; Иван Николаевич Кульбертинов (23 отд.лыж.бр.; 7 Гв.возд.-дес.п.) — 487 чел; Владимир Николаевич Пчелинцев (11 с.бр.) — 456 чел.(в том числе 14 снайперов); Николай Евдокимович Казюк — 446 чел.; Петр Алексеевич Гончаров (44 Гв.с.п.) — 441 чел.
Самым известным советским снайпером, безусловно, является герой Сталинграда Василий Зайцев, уничтоживший 242 немецких солдата и офицера. Всего же группа Зайцева за четыре месяца боев уничтожила 1126 военнослужащих противника.
По мнению некоторых исследователей, реальные счета многих советских снайперов на самом деле больше, чем подтвержденные. Так, например, Федор Охлопков, снайпер 259 с.п., по некоторым данным, всего уничтожил более 1000(!) немцев, используя при этом также и пулемет, однако на официальном боевом счету у него записано только 429 уничтоженных солдат врага,.
Среди советских снайперов было уже более 1000 женщин, за время войны им было засчитано более 12000 убитых фашистов. Всего насчитывается 17 советских снайперов, у которых счет уничтоженных вражеских солдат превышает 400 человек. Свыше 300 уничтоженных солдат противника записаны на счет 25 советских снайперов, 36 советских снайперов уничтожили более 200 солдат врага. Василий Голосов всего уничтожил 422 чел. вражеских солдат, из которых 70 чел. сами были снайперами.
У американцев не было своей Зимней войны, как у СССР, и им не приходилось сталкиваться с ожесточенным сопротивлением умелых финских снайперов, как советским войскам. Как следствие, основным и достаточным качеством снайпера считалось умение хорошо стрелять. Только после высадки в Нормандии британские и американские войска в полной мере смогли почувствовать на себе, что такое настоящий «снайперский террор». Излюбленным укрытием для немцев стали живые изгороди. Войскам союзников пришлось буквально под «огнём», на ходу, в максимальные короткие сроки овладевать тактикой противодействия немецким снайперам, организовывать собственные снайперские отряды. Как и на восточном фронте, в первые ряды метких стрелков выдвинулись охотники и следопыты — у американцев ими были в основном индейцы. В американских войсках снайперов в основном использовали для прикрытия своих позиций. Главной их задачей было подавить пулеметные и минометные расчеты противника, а также его снайперов.
Лучше обстояло дело с подготовкой снайперов в британской армии, здесь помог опыт Первой мировой войны. Но когда английские стрелки смогли, наконец, проверить свои навыки на практике, война уже приближалась к завершению, и это, возможно, объясняет тот факт, что в списках лучших снайперов Второй мировой войны англичан нет.