cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Бибиково (Советскан кӀошт)
Климат
Кхузахь климатан башхаллаш йоьзна йу цуьнан хьун-аренан зонера барамерачу континенталан климатан хьолах.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Курскан областан Советскан кӀоштан нах беха меттигаш
Заречье (Пенон кӀошт)
Заречье (Заречье) — Российн Федерацин Тверан областан Пенон кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Пенон кӀоштан нах беха меттигаш
Оли
Оли — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Окситани регионехь. Коммунан департамент — ЖегӀ.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ЖегӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
2640 км
2640 км (2640 км) — Российн Федерацин Омскан областан Любинскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат дукхаха континенталан йу, аьхке йоца хуьлу. Климат кхолларан коьрта фактор географин хьал ду, коьртаниг лаьттан чкъор. ХӀордашна а, Ӏапказашна а гена хиларо лаьттан физикин хьоло климат кхоллайаларан роль чӀагӀйо, хӀунда аьлчи, лаьттан сипатех ду чехка а, чӀогӀа а аьхка дохдалар, иштта сиха шен йовхо Ӏай йайар.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Омскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+6.
Улаш (Кириккале)
Улаш (Ulaş) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатолин Кириккале провинцин (ил) Кириккален кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Кириккале провинцин нах беха меттигаш
Категори:Кириккален кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Малая Жорновка
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Кишаново
Кишаново (Кишаново) — Российн Федерацин Ярославлан областан Данилован кӀоштара эвла.
Малая Жорновка
Хьажоргаш
Категори:Гроднон областан нах беха меттигаш
Категори:Гроднон кӀоштан нах беха меттигаш
Кишаново
Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.
Малая Жорновка
Хьажоргаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Кишаново
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Ярославлан областан Данилован кӀоштан нах беха меттигаш
Сен-Лу (МагӀна)
Сен-Лу (Saint-Loup (Marne)) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — МагӀна.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:МагӀна департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Грингорн (Калифорни)
Грингорн — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Калифорни штатера нах беха меттиг, иза лоруш йу бахархойн статистикин меттиг (census-designated place, CDP) санна.
Географи
Грингорн бахархойн статистикин меттиган майда —. Статистикин йекъна меттиган бакъонан статус йац.
ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Калифорни штатан бахархойн статистикин меттигаш Категори:Калифорни штатан нах беха меттигаш Категори:АЦШ бахархойн статистикин меттигаш
Дмитрошино
Дмитрошино (Дмитрошино) — Российн Федерацин Пскован областан Велики Лукин кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Велики Лукин кӀоштан нах беха меттигаш
Ла-Пас (гуо, Аризона)
Ла-Пас — АЦШ Аризона штатера гуо. Центр – гӀала Паркер.
Истори
Йиллина 1983 шарахь.
Мохк
Гуон майда 11 689 км².
Билгалдахарш
Категори:Аризона гуонаш
Категори:АЦШ гуонаш
Луго-ди-Виченца
Луго-ди-Виченца — Италин Венето регионера коммуна. Лаьтташ йу Виченца провинцехь.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Венето йукъара гӀаланаш
Чакмак (Мурадийе)
Чакмак (Çakmak) — Туркойчоьнан Малхбален Анатоли регионан Ван провинцин (ил) Мурадийенан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Ван провинцин нах беха меттигаш
Категори:Ван провинцин микрокӀошташ
Категори:Мурадийенан микрокӀошташ
Категори:Мурадийенан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Орандж (Миссури)
Орандж  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Миссури штатера гӀала.
Истори
Орандж гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Миссури штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Пиньейруш (Монсан)
Пиньейруш  — Португалин Виана-ду-Каштелу гуонан йукъара фрегези. ЙукъайогӀуш йу цӀе йолучу муниципалитетан.
Географи
кӀошташ. Майда —.
Редекин
Редекин (Redekin) — Германин Саксони-Анхальт латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Саксони-Анхальт латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Киреевск
Киреевск (Киреевск) — Российн Федерацин гӀала, Тулин областан Киреевскан кӀоштан административан центр.
Климат
Эвла лаьтта барамерачу климатан асанехь. Кхузахь климат барамера континенталан, йуккъера йу барамера тӀуьна Оьрсийн акъарин къилбаседа-малхбузан кӀошташкарчунний, къилба-малхбера йекъа кӀоштаркашчунний. Климат кхуллуш дакъа лоцу радиацин а, циркуляцин а фактор. Радиацин баланс 40 ккал/см2 гергга йу. Мохк лаьтта, Ӏаьнаре даккхарна а, йохйарна а цхьабосса йовхо йолчу зонехь. Къилбаседехьа мелхан радиацин алсама дакъа дойу Ӏаьнаре даккхарна, къилбехахь дохдарна. Климатан Ӏаткъам бо континентан а, хӀордан а хӀаваан массаша. Атлантикин хӀаваъ областе кхочу дуьненан къилбаседа эхиг тӀехь гуттарен а долчу малхбузан хӀаваан массаш бахьнехь; дукхаха дерг уьш циклон кепара кхочу. И хӀаваан массаш Атлантикин Ӏапказан къилбаседа декъан тӀехула кхоллало. Ӏай малхбузера мехаш жигарадевлча массанхьа йохло, шортта ло догӀу, ткъа аьхка — кхуьйлира, догӀанан хенан хӀоттам хуьлу. Арктикин массаш кхуза йаьхкича Ӏай цӀеххьана шеллало, бӀаьста, аьхкенан йуьххьехь, гурахь гӀоролаш хуьлу. И массаш кхоллало арктикин бассейн тӀехула.
Хьажоргаш
Категори:Киреевскан кӀоштан нах беха меттигаш
Нововасильевка (Брянскан область)
Нововасильевка (Нововасильевка) — Российн Федерацин Брянскан областан Навлян кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта Российн Федерацин Европин декъан циклонаш а, антициклонаш а лела коьрта некъашна уллохь. Хийцалуш йолу довхачу а, шийлачу а хӀаваийн тулгӀенаш (дукха хьолахь майхь) кхуллу цхьаьнаэшшара боцу хенан хӀоттам, аьхка даладо стигал къекъарца догӀанаш, Ӏай йалайо йоццу йовхонаш.
Хьажоргаш
Категори:Навлян кӀоштан нах беха меттигаш
Бобры (Владимиран область)
Бобры (Бобры) — Российн Федерацин Владимиран областан Гусь-Хрустальнин кӀоштара эвла.
Он (ЖегӀ)
Он — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Окситани регионехь. Коммунан департамент — ЖегӀ.
Бобры (Владимиран область)
Климат
Кхузахь климат билгалйоккху цуьнан географин хьоло, цунах доьзна ду маьлхан йовхо кхачар а, тайп-тайпана хӀордан, континенталан барамера шораллин, арктикин хӀаваан массаш лелар а (луларчу Малхбузен Европин, Йуккъера а, Къилбаседера а Азин, Атлантикин а, Къилбаседа Шен Ӏапказийн акваторера).
Он (ЖегӀ)
Географи
.
Бобры (Владимиран область)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Он (ЖегӀ)
Билгалдахарш
Категори:ЖегӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Бобры (Владимиран область)
Хьажоргаш
Категори:Гусь-Хрустальнин кӀоштан нах беха меттигаш
Шолаккорган
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Боерень
Боерень — Румынин Марамуреш жудецан коммунера эвла.
Шолаккорган
Хьажоргаш
Категори:Туркестанан областан нах беха меттигаш Категори:Сузакан кӀоштан нах беха меттигаш
Боерень
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Марамуреш жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Нови Семенкино
Климат
Эвла йу барамера шораллера континенталан климатан асанехь, шен амалехь арктикан а, тропикан а а хӀаваъ кхачар а долуш. ГӀоролаш йоцу мур Ийдалан тогӀенехь лаьтта йуккъера барам 159 дийнахь, 29 апрелера 4 октябрь кхаччалц, амма гӀеххьа галл а долу оцу тӀиера цхьацца шерашкахь. Иштта, 1967 ш. тӀаьххьара бӀаьстенан гӀоролаш хилира 4 июнехь, ткъа 1950 ш. хьалхара гуьйренан гӀоролаш 14 сентябрехь хилира. ГӀоролаш цахуьлу мур бозу рельефан хьолах. Кхузахь йогӀу шарахь 500 мм йочанаш. Йочанаш цхьабосса цайаро сих-сиха йокъаллаш хӀиттайо. Йокъаллаш алсама хуьлу май беттан шолгӀа а, кхоалгӀа а декадашкахь, июнан хьалхарчу декадехь а, цасоццаш йочанаш хуьлу – дукха хьолахь январехь а, февралан хьалхарчу а, шолгӀачу а декадашкахь, ткъа кхин а октябран шолгӀачу декъехь – ноябран хьалхарчу декадехь.
Сахьтан аса
Эвла йу Самарин хенан сахьтийн асехь. UTC-ца хийцадалар ду +4:00. Москохан хенаца цу сахьтийн асан гуттар а хийцадалар ду +1 сахьт, MSK+1 санна Россехь къастош а йу. 2010-гӀа шо кхаччалц, областехь йара асан Самарин хан (МСК+1). 2010-2014-чу шерашкахь йара Москохан хан. 2014-чу шеран 26-чу октябрехь дуьйна регион йу йуха а кхоьллинчу кхозлагӀчу сахьтийн зонехь (МСК+1, Москохан хан + 1 сахьт, UTC+4). Маьлхан хенаца йукъара башхалла йу 30 минот тӀера областан малхбалехь, малхбузехь 48 минот тӀекхаччалц.
Сен-Луьмье-ан-Шампань
Сен-Луьмье-ан-Шампань (Saint-Lumier-en-Champagne) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — МагӀна.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:МагӀна департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Марикопа (гуо, Аризона)
Марикопа — АЦШ Аризона штатера гуо. Центр – гӀала Финикс.
Мирклишки (Поставин кӀошт)
Мирклишки (Мірклішкі) — Белоруссин Витебскан областан Поставин кӀоштара эвла.
Марикопа (гуо, Аризона)
Истори
Йиллина 1871 шарахь.
Мохк
Гуон майда 23 890 км².
Мирклишки (Поставин кӀошт)
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Витебскан областан нах беха меттигаш Категори:Поставин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Марикопа (гуо, Аризона)
Билгалдахарш
Категори:Аризона гуонаш
Категори:АЦШ гуонаш
Хизова
Хизова (Хізава) — Белоруссин Витебскан областан Бешенковичин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Витебскан областан нах беха меттигаш
Категори:Бешенковичин кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
ЙукаримахӀмутлар (Кириккале)
ЙукаримахӀмутлар (Yukarımahmutlar) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатолин Кириккале провинцин (ил) Кириккален кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Кириккале провинцин нах беха меттигаш
Категори:Кириккален кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
АбдуррахӀмангази (Султанбейли)
АбдуррахӀмангази (Abdurrahmangazi) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан Истмала провинцин (ил) Султанбейлинан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Истмала провинцин нах беха меттигаш
Категори:Истмала провинцин микрокӀошташ
Категори:Султанбейлинан микрокӀошташ
Категори:Султанбейлинан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
2647 км
2647 км (2647 км) — Российн Федерацин Омскан областан Любинскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат дукхаха континенталан йу, аьхке йоца хуьлу. Климат кхолларан коьрта фактор географин хьал ду, коьртаниг лаьттан чкъор. ХӀордашна а, Ӏапказашна а гена хиларо лаьттан физикин хьоло климат кхоллайаларан роль чӀагӀйо, хӀунда аьлчи, лаьттан сипатех ду чехка а, чӀогӀа а аьхка дохдалар, иштта сиха шен йовхо Ӏай йайар.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Омскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+6.
Хьажоргаш
Категори:Любинскан кӀоштан нах беха меттигаш
Малая Каплица
Малая Часовня (Малая Капліца) — Белоруссин Гроднон областан Гроднон кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Гроднон областан нах беха меттигаш
Категори:Гроднон кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Айви (Джорджи)
Айви  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Джорджи штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Джорджи штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Должа
Должа (Должа) — Российн Федерацин Пскован областан Велики Лукин кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Велики Лукин кӀоштан нах беха меттигаш
ОгӀаде
ОгӀаде — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Окситани регионехь. Коммунан департамент — ЖегӀ.
Географи
.
Агаев, Мамед
Мамед Ага́ев (1976 шеран 26 май) — эрмалойн махкара паргӀат кепар нохчийн латархо, Европин чемпионатан дети совгӀатхо (2003 шо, Рига), 2004 шарахь Афинашкахь хилла долу Аьхкенан Олимпан ловзарийн декъашхо.
Вина 1976 шеран 26 маехь. 1987 шарахь волавелира лата Ӏама. Иза вара Кировоканера «Ажастан» клубан декъашхо. Цуьнан тренераш бара Грант Енокян а, Араик Багдадян а. Цо дукха халкъашна йуккъера йахьалонашкахь дакъа лаьцна.
Хьажоргаш
for Athletes «Athens 2004». Results
Категори:Нохчийчоьнан латархой
Подаме
Подаме — Португалин Виана-ду-Каштелу гуонан йукъара фрегези. ЙукъайогӀуш йу цӀе йолучу муниципалитетан.
Хьажоргаш
Категори:Виана-ду-Каштелу кӀошташ Категори:Португалин фрегезеш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Гринейкерс (Калифорни)
Гринейкерс — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Калифорни штатера нах беха меттиг, иза лоруш йу бахархойн статистикин меттиг (census-designated place, CDP) санна.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Ресдорф (Флеминг)
Ресдорф (Reesdorf) — Германин Саксони-Анхальт латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Саксони-Анхальт латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Чичекли (Мурадийе)
Чичекли (Çiçekli) — Туркойчоьнан Малхбален Анатоли регионан Ван провинцин (ил) Мурадийенан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Ван провинцин микрокӀошташ
Категори:Мурадийенан микрокӀошташ
Категори:Мурадийенан кӀоштан нах беха меттигаш
Барково (Советскан кӀошт)
Барково (Барково) — Российн Федерацин Курскан областан Советскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климатан башхаллаш йоьзна йу цуьнан хьун-аренан зонера барамерачу континенталан климатан хьолах.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Курскан областан Советскан кӀоштан нах беха меттигаш
Кишкино (Данилован кӀошт)
Кишкино (Кишкино) — Российн Федерацин Ярославлан областан Данилован кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Ярославлан областан Данилован кӀоштан нах беха меттигаш
Сен-Луьмье-ла-Попуьлез
Сен-Луьмье-ла-Попуьлез (Saint-Lumier-la-Populeuse) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — МагӀна.
Билгалдахарш
Категори:МагӀна департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Зароево
Зароево (Зароево) — Российн Федерацин Тверан областан Пенон кӀоштара дӀатесна эвла.
Мохаве (гуо, Аризона)
Мохаве — АЦШ Аризона штатера гуо. Центр – гӀала Кингмен.
Зароево
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Мохаве (гуо, Аризона)
Истори
Йиллина 1864 шарахь.
Зароево
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Пенон кӀоштан нах беха меттигаш
Мохаве (гуо, Аризона)
Мохк
Гуон майда 34 887 км².
Билгалдахарш
Категори:Аризона гуонаш
Категори:АЦШ гуонаш
Сава (Таранто провинци)
Сава — Италин Апули регионера коммуна. Лаьтташ йу Таранто провинцехь.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Апули йукъара гӀаланаш
Божила
Божила — Румынин Ясси жудецан коммунера эвла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Ясси жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Беркема
Беркема — нийсса ирх а долу охьа а хуу винтӀоман тӀемалела аппарат, цуьнан массо а тӀомалеларан муьрашкахь ойу а, тотту (пропульсиван ) ницкъаш кхуллу цхьаьнна йа масех мотор тӀехь болх беш йолу цхьамма йа масех винто.
Коьрта хьесапаш
ХӀаваан кеман тӀемах тера, беркеман винтан лара винт хьовзаран воьдаллин са таьӀна йу, цунах олу ларин хӀоттийна са. ТӀаккха а, меттаха ца болу кеман тӀомах къаьсташ, беркеман ларин хӀоттийна са хийцабала таро йу шуьйрачу барамехь (30° градус кхаччалц).
Даиманна ала йиш йолуш беркеман винтаца йу агӀордаккхаран автомат, цуо тӀомалеларан урхалла дархьама винтан Ӏаткъаман йукъ дӀахилайо нагахь ларин шарниран хӀоттам балахь йа винт хьийзаран чӀепалла охьатаӀайо, нагахь ахчӀогӀа хӀоьттина йалахь.
АгӀордаккхаран автомат, дукха хьолехь, чӀогӀа хӀутту семанан шарнирца ларин тӀелатаран СА хийцархьама.
Беркеман ларанаш, дукха хьолехь, тӀомалеларан массо а рожехь хьийза цхьаьнаэшшара, лело винтан озор тӀекхетар йа лагӀдалар дозу винтан гӀулчах.
Дукха хьолехь винт хьийзайо цхьанна йа шинна моторо трансмиссин йа лело винтан колонкин йуккъера редуктор чухула. Цу тӀе кхоллало реактиван момент, иза гӀерта беркема лело винт хьийзачу агӀонна дуьхьала хьовзо. Реактиван моментан дуьхьало йан а, кхин а новкъахь урхалла дан а, лелайо йа тайп-тайпана агӀор хьийза урхаллин винт, йа лело винтийн семанан схема.
Урхаллин гӀирсан меттана лелайо цӀоганан йуьххьера тӀайн вертикалан урхаллин винт, наггахь лелайо хӀозан харш — фенестрон чуьра урхаллин винт, кхин а кӀезиг лелайо Коандин эффектан бух тӀера NOTAR система.
NOTAR система лаьтта цӀоганера деса тӀайх, цунна йуьххьехь лаьтта оьшу Ӏаткъам латто тӀайн тӀехьалонан дохаллехь хераллашкахула урхалла ден винт а, тӀайн йуьххьера новкъан урхаллин дерзо сопло а. Урхаллин херонашна чуьра арадолу хӀавао, цӀоганан тӀайн тӀаьхь тайп-тайпана сихаллаш йо. Бернуллин законца, дозанера хӀаваан чкъор дӀадахаран тӀехалонан декъера сихалла, хӀаваан Ӏаткъамал кӀезиг йелахь. ЦӀоганан агӀонашна болу хӀаваан Ӏаткъам цхьатерра ца хиларна кхоллало оьшу ницкъ, иза хьажийна бу боккха Ӏаткъамаш болчу агӀонера кӀезиг Ӏаткъам болчу (ишттачу масалан беркема — MD 500).
Кхин варианташ йу беркеман тӀам тӀера урхаллин винтан, цу тӀе винто дуьхьало йина ца Ӏа реактиван моментанна, дакъа лаьцна ца Ӏа новкъан урхаллехь, амма кхуллу, хьалха хьажийна, кхин тӀе а озор, тӀомадоьдучу хенахь лело винт цуьнца цхьаьна мелла а мукъа йоккху.
Семанан гуонахьара схема лелийча дуьхь-дуьхьала хьийза винташа реактиван моменташ вовшашкара йойу, цу тӀе моторийн кхин тӀе ницкъ а ца оьшу. Амма иштта схемано хаъал чолхе йоккху беркеман конструкци.
Нагахь, винт, ларашна тӀечӀагӀбина реактиван мотораша хьийзайахь, реактиван момент ца хаало ала мегар ду.
Лело винтанна йоккхачу сихаллехь хуьлу ницкъ йухабаккхархьама, беркеманашна хӀиттадо дика кхиина тӀемаш, новкъахь дика латтийта лело таро йу кеманан цӀога.
Беркема хьалха доьдуш, хьалха йоьду ларанийн алсама сихалла йу тӀехьа доьдучу хӀаваал. Иза бахьнехь винтан цхьаьна эхо кхуллу алсама айаран ницкъ, вукхочулла, кхоллало кхин тӀе таӀаран момент. Цу тӀе тӀедогӀу ларанаш долу ах винто, тӀехьаьдда хӀаваан Ӏовраш бахьнехь хьаладала гӀерта ана шарнирехь. Нагахь агӀордаларан автоматан уьйр чӀогӀа йалахь лагӀло тӀелатаран са, цигара схьа, лагӀло айаран ницкъ. Винтан вукха эхан тӀехь дуккха а кӀезиг хӀаваан Ӏаткъам хуьлу, дӀахӀиттийна ларанийн са тӀекхета, тӀекхета айаран ницкъ а. Оцу аттачу хьесапо таӀаран моментан Ӏаткъам лагӀбо. Йухадоьлху ларанашкахь билгалчу хьелашкахь терго йан ло Ӏовраш хадаран, тӀедогӀу ларанийн йуьххьера дакъоша, озан дуьхьалонах чекхдолуш, лан тарло тулгӀенийн къоьлла.
Цул сов, тӀемадоьдуш дика дахийта а, чехка дахийта а, мохь айийта а, леладо кхин тӀе тӀемаш (масала, Ми-6 тӀехь а, цхьацца Ми-24 тӀехь а — оцу беркеманийн кхин тӀе тӀемийн роль лелайо хьалауллу герзан пилонаша). ТӀемаш тӀера айаран ницкъийн чоьтах лело винт мукъа йоккху, лаха йоккху винтан йукъара гӀулч, мелла а лаха боккху таӀаран эффектан ницкъ, амма тӀам кхазаран рожехь кхоллало кхин тӀе дуьхьало охьайогӀучу хӀаваан Ӏоврашна хьийзачу винт тӀера, цуьнца цхьаьна охьадолу цхьанаэшаралла.
Мотор сецча беркемин таро хила йеза авторотацин рожехь кхерамза охьахаа, аьлча а тӀейогӀу хӀаваан Ӏовраша лело винтан бен Ӏаткъамца ша хьийзаран рожехь. Оцунна дерриг аьлча санна беркеманаш, реактиван доцучеран, паргӀата лела мухта йолуш йу, цуо оьшучу хенахь трансмисси дӀахадайо лело винтах. Авторотацин рожехь охьахаор нисло урхаллица, амма лору аварин раж: дайн беркеманийн хӀоттийна охьадоссаран сихалла 5 м/с йу, ткъа дезачеран 30 м/с кхаччалц а, кхин сов а хуьлу. Лаьттах хьакхалучу хенахь иза кӀезиг къаьста охьадожарх.
Беркеманан амал йозу гуонахьара хӀаваан Ӏаткъамах, масала тӀомалеларан локхалла, хӀаваан температурех, тӀуналлех.
Хьажоргаш
*
Киркларели
Киркларели (Kırklareli) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан Киркларели провинцин (ил) гӀала/кӀошт. Киркларелинан кӀоштан административан центр.
Хьажоргаш
Категори:Киркларели провинцин нах беха меттигаш
Категори:Киркларелинан кӀоштан нах беха меттигаш
Орегон (Миссури)
Орегон  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Миссури штатера гӀала.
Истори
Орегон гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Миссури штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
ОгӀансан (ЖегӀ)
ОгӀансан — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Окситани регионехь. Коммунан департамент — ЖегӀ.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ЖегӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Хмельник (Бешенковичин кӀошт)
Хмельник (Хмяльнік) — Белоруссин Витебскан областан Бешенковичин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Витебскан областан нах беха меттигаш
Категори:Бешенковичин кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Миськие
Миськие (Міськія) — Белоруссин Витебскан областан Поставин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Витебскан областан нах беха меттигаш Категори:Поставин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Адил (Султанбейли)
Адил (Adil) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан Истмала провинцин (ил) Султанбейлинан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Истмала провинцин нах беха меттигаш
Категори:Истмала провинцин микрокӀошташ
Категори:Султанбейлинан микрокӀошташ
Категори:Султанбейлинан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Малое Демидково
Малое Демидково (Малое Дзямідкава) — Белоруссин Гроднон областан Гроднон кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Гроднон областан нах беха меттигаш
Категори:Гроднон кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Навахо (гуо, Аризона)
Навахо — АЦШ Аризона штатера гуо. Центр – гӀала Холбрукruen.
Истори
Йиллина 1895 шарахь.
Мохк
Гуон майда 22 794 км².
Билгалдахарш
Категори:Аризона гуонаш
Категори:АЦШ гуонаш
Чулпан (Малхбузен-Кхазакхстанан область)
Чулпан — Кхазакхстанан Малхбузен-Кхазакхстанан областан Зеленовн кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Малхбузен-Кхазакхстанан областан нах беха меттигаш Категори:Зеленовн кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
ДагӀоьрен (Мурадийе)
ДагӀоьрен (Dağören) — Туркойчоьнан Малхбален Анатоли регионан Ван провинцин (ил) Мурадийенан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Ван провинцин нах беха меттигаш
Категори:Мурадийенан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Сен-Мам
Сен-Мам (Saint-Masmes) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — МагӀна.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:МагӀна департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Понте-да-Барка (кӀошт)
Понте-да-Барка  — Португалин Виана-ду-Каштелу гуонан йукъара фрегези. ЙукъайогӀуш йу цӀе йолучу муниципалитетан.
Географи
кӀошташ. Майда —.
Хьажоргаш
Категори:Виана-ду-Каштелу кӀошташ Категори:Португалин фрегезеш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Старые Сосны
Старые Сосны (Старые Сосны) — Российн Федерацин Самарин областан Клявлинан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла йу барамера шораллера континенталан климатан асанехь, шен амалехь арктикан а, тропикан а а хӀаваъ кхачар а долуш. ГӀоролаш йоцу мур Ийдалан тогӀенехь лаьтта йуккъера барам 159 дийнахь, 29 апрелера 4 октябрь кхаччалц, амма гӀеххьа галл а долу оцу тӀиера цхьацца шерашкахь. Иштта, 1967 ш. тӀаьххьара бӀаьстенан гӀоролаш хилира 4 июнехь, ткъа 1950 ш. хьалхара гуьйренан гӀоролаш 14 сентябрехь хилира. ГӀоролаш цахуьлу мур бозу рельефан хьолах. Кхузахь йогӀу шарахь 500 мм йочанаш. Йочанаш цхьабосса цайаро сих-сиха йокъаллаш хӀиттайо. Йокъаллаш алсама хуьлу май беттан шолгӀа а, кхоалгӀа а декадашкахь, июнан хьалхарчу декадехь а, цасоццаш йочанаш хуьлу – дукха хьолахь январехь а, февралан хьалхарчу а, шолгӀачу а декадашкахь, ткъа кхин а октябран шолгӀачу декъехь – ноябран хьалхарчу декадехь.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 364 адам леррана 2010 шарахь.
Сахьтан аса
Эвла йу Самарин хенан сахьтийн асехь. UTC-ца хийцадалар ду +4:00. Москохан хенаца цу сахьтийн асан гуттар а хийцадалар ду +1 сахьт, MSK+1 санна Россехь къастош а йу. 2010-гӀа шо кхаччалц, областехь йара асан Самарин хан (МСК+1). 2010-2014-чу шерашкахь йара Москохан хан. 2014-чу шеран 26-чу октябрехь дуьйна регион йу йуха а кхоьллинчу кхозлагӀчу сахьтийн зонехь (МСК+1, Москохан хан + 1 сахьт, UTC+4). Маьлхан хенаца йукъара башхалла йу 30 минот тӀера областан малхбалехь, малхбузехь 48 минот тӀекхаччалц.
Хьажоргаш
Категори:Клявлинан кӀоштан нах беха меттигаш
Новотроицки (Навлян кӀошт)
Новотроицки (Новотроицкий) — Российн Федерацин Брянскан областан Навлян кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Эвла лаьтта Российн Федерацин Европин декъан циклонаш а, антициклонаш а лела коьрта некъашна уллохь. Хийцалуш йолу довхачу а, шийлачу а хӀаваийн тулгӀенаш (дукха хьолахь майхь) кхуллу цхьаьнаэшшара боцу хенан хӀоттам, аьхка даладо стигал къекъарца догӀанаш, Ӏай йалайо йоццу йовхонаш.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
2664 Км
Климат
Кхузахь климат дукхаха континенталан йу, аьхке йоца хуьлу. Климат кхолларан коьрта фактор географин хьал ду, коьртаниг лаьттан чкъор. ХӀордашна а, Ӏапказашна а гена хиларо лаьттан физикин хьоло климат кхоллайаларан роль чӀагӀйо, хӀунда аьлчи, лаьттан сипатех ду чехка а, чӀогӀа а аьхка дохдалар, иштта сиха шен йовхо Ӏай йайар.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Омскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+6.
Хьажоргаш
Категори:Любинскан кӀоштан нах беха меттигаш
Холм (Бешенковичин кӀошт)
Холм (Холм) — Белоруссин Витебскан областан Бешенковичин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Витебскан областан нах беха меттигаш
Категори:Бешенковичин кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Заселица
Заселица (Заселица) — Российн Федерацин Тверан областан Пенон кӀоштара эвла.
Большая Артёмовка
Климат
Кхузахь климат билгалйоккху цуьнан географин хьоло, цунах доьзна ду маьлхан йовхо кхачар а, тайп-тайпана хӀордан, континенталан барамера шораллин, арктикин хӀаваан массаш лелар а (луларчу Малхбузен Европин, Йуккъера а, Къилбаседера а Азин, Атлантикин а, Къилбаседа Шен Ӏапказийн акваторера).
Заселица
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Большая Артёмовка
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Заселица
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Большая Артёмовка
Хьажоргаш
Категори:Гусь-Хрустальнин кӀоштан нах беха меттигаш
Резен
Резен (Rehsen) — Германин Саксони-Анхальт латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Саксони-Анхальт латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
КиршехӀир
КиршехӀир (Kırşehir) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатолин КиршехӀир провинцин (ил) гӀала/кӀошт. КиршехӀиран кӀоштан административан центр.
Хьажоргаш
Категори:КиршехӀир провинцин нах беха меттигаш
Категори:КиршехӀиран кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Кишманово
Кишманово (Кишманово) — Российн Федерацин Ярославлан областан Данилован кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Ярославлан областан Данилован кӀоштан нах беха меттигаш
Ключевка (Киреевскан кӀошт)
Ключевка (Ключевка) — Российн Федерацин Тулин областан Киреевскан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта барамерачу климатан асанехь. Кхузахь климат барамера континенталан, йуккъера йу барамера тӀуьна Оьрсийн акъарин къилбаседа-малхбузан кӀошташкарчунний, къилба-малхбера йекъа кӀоштаркашчунний. Климат кхуллуш дакъа лоцу радиацин а, циркуляцин а фактор. Радиацин баланс 40 ккал/см2 гергга йу. Мохк лаьтта, Ӏаьнаре даккхарна а, йохйарна а цхьабосса йовхо йолчу зонехь. Къилбаседехьа мелхан радиацин алсама дакъа дойу Ӏаьнаре даккхарна, къилбехахь дохдарна. Климатан Ӏаткъам бо континентан а, хӀордан а хӀаваан массаша. Атлантикин хӀаваъ областе кхочу дуьненан къилбаседа эхиг тӀехь гуттарен а долчу малхбузан хӀаваан массаш бахьнехь; дукхаха дерг уьш циклон кепара кхочу. И хӀаваан массаш Атлантикин Ӏапказан къилбаседа декъан тӀехула кхоллало. Ӏай малхбузера мехаш жигарадевлча массанхьа йохло, шортта ло догӀу, ткъа аьхка — кхуьйлира, догӀанан хенан хӀоттам хуьлу. Арктикин массаш кхуза йаьхкича Ӏай цӀеххьана шеллало, бӀаьста, аьхкенан йуьххьехь, гурахь гӀоролаш хуьлу. И массаш кхоллало арктикин бассейн тӀехула.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Киреевскан кӀоштан нах беха меттигаш
Пима (гуо, Аризона)
Пима — АЦШ Аризона штатера гуо. Центр – гӀала Тусон.
Истори
Йиллина 1864 шарахь.
Мохк
Гуон майда 23 799 км².
Билгалдахарш
Категори:АЦШ гуонаш
ОгӀбесан
ОгӀбесан — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Окситани регионехь. Коммунан департамент — ЖегӀ.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ЖегӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Лузиана
Лузиана — Италин Венето регионера коммуна. Лаьтташ йу Виченца провинцехь.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Венето йукъара гӀаланаш
Гринфилд (Керн гуо, Калифорни)
Гринфилд — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Калифорни штатера нах беха меттиг, иза лоруш йу бахархойн статистикин меттиг (census-designated place, CDP) санна.
Географи
Гринфилд бахархойн статистикин меттиган майда —. Статистикин йекъна меттиган бакъонан статус йац.
Божину
Божину — Румынин Горж жудецан коммунера эвла.
Гринфилд (Керн гуо, Калифорни)
Хьажоргаш
Категори:Калифорни штатан бахархойн статистикин меттигаш Категори:Калифорни штатан нах беха меттигаш Категори:АЦШ бахархойн статистикин меттигаш
Божину
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Горж жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Сен-МагӀ-ле-ГӀуффи
Сен-МагӀ-ле-ГӀуффи (Saint-Mard-lès-Rouffy) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — МагӀна.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:МагӀна департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
АхӀмет Йесеви (Султанбейли)
АхӀмет Йесеви (Ahmet Yesevi) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан Истмала провинцин (ил) Султанбейлинан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Истмала провинцин нах беха меттигаш
Категори:Истмала провинцин микрокӀошташ
Категори:Султанбейлинан микрокӀошташ
Категори:Султанбейлинан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Дорожни (Велики Лукин кӀошт)
Дорожни (Дорожный) — Российн Федерацин Пскован областан Велики Лукин кӀоштара эвла.
Понти-ди-Лима (кӀошт)
Географи
кӀошташ. Майда —.
Дорожни (Велики Лукин кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Велики Лукин кӀоштан нах беха меттигаш
Понти-ди-Лима (кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Виана-ду-Каштелу кӀошташ Категори:Португалин фрегезеш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Айрон-Сити (Джорджи)
Айрон-Сити  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Джорджи штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Джорджи штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Марьяновка (Белорусси)
Марьяновка (Мар’янаўка) — Белоруссин Гроднон областан Гроднон кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Гроднон областан нах беха меттигаш Категори:Гроднон кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Демиртепе (Мурадийе)
Демиртепе (Demirtepe) — Туркойчоьнан Малхбален Анатоли регионан Ван провинцин (ил) Мурадийенан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Ван провинцин нах беха меттигаш
Категори:Ван провинцин микрокӀошташ
Категори:Мурадийенан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Чунджа
Чунджа — Кхазакхстанан Алматан областан Уйгурийн кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
1-е Апухтино
1-е Апухтино (1-е Апухтино) — Российн Федерацин Курскан областан Солнцеван кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климатан башхаллаш йоьзна йу цуьнан хьун-аренан зонера барамерачу континенталан климатан хьолах.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Курскан областан Солнцеван кӀоштан нах беха меттигаш
Ирхкема
Ирхкема  (Ирх тӀема долу а охьахуу а кема), доца — ИТӀОК йа VTOL — Vertical Take-Off and Landing — кема, Ирх тӀема дала а охьахаа луш долу а кема.
Билгалдахарш
Категори:Кеманаш
Пинал (гуо, Аризона)
Истори
Йиллина 1875 шарахь.
Мохк
Гуон майда 13 919 км².
Билгалдахарш
Категори:Аризона гуонаш
Категори:АЦШ гуонаш
Гроувленд (Калифорни)
Гроувленд — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Калифорни штатера нах беха меттиг, иза лоруш йу бахархойн статистикин меттиг (census-designated place, CDP) санна.
Географи
Гроувленд бахархойн статистикин меттиган майда —. Статистикин йекъна меттиган бакъонан статус йац.
ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Калифорни штатан бахархойн статистикин меттигаш Категори:Калифорни штатан нах беха меттигаш Категори:АЦШ бахархойн статистикин меттигаш
ОгӀдан-ЛагӀгӀок
ОгӀдан-ЛагӀгӀок — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Окситани регионехь. Коммунан департамент — ЖегӀ.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ЖегӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Кизилирмак
Кизилирмак (Kızılırmak) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатолин Чанкири провинцин (ил) гӀала/кӀошт. Кизилирмакан кӀоштан административан центр.
Хьажоргаш
Категори:Чанкири провинцин нах беха меттигаш
Категори:Кизилирмакан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Михничи (Поставин кӀошт)
Михничи (Міхнічы) — Белоруссин Витебскан областан Поставин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Витебскан областан нах беха меттигаш Категори:Поставин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Хотина (Бешенковичин кӀошт)
Хотина (Хоціна) — Белоруссин Витебскан областан Бешенковичин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Дрепино
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Ключевка (Клявлинан кӀошт)
Ключевка (Ключевка) — Российн Федерацин Самарин областан Клявлинан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Эвла йу барамера шораллера континенталан климатан асанехь, шен амалехь арктикан а, тропикан а а хӀаваъ кхачар а долуш. ГӀоролаш йоцу мур Ийдалан тогӀенехь лаьтта йуккъера барам 159 дийнахь, 29 апрелера 4 октябрь кхаччалц, амма гӀеххьа галл а долу оцу тӀиера цхьацца шерашкахь. Иштта, 1967 ш. тӀаьххьара бӀаьстенан гӀоролаш хилира 4 июнехь, ткъа 1950 ш. хьалхара гуьйренан гӀоролаш 14 сентябрехь хилира. ГӀоролаш цахуьлу мур бозу рельефан хьолах. Кхузахь йогӀу шарахь 500 мм йочанаш. Йочанаш цхьабосса цайаро сих-сиха йокъаллаш хӀиттайо. Йокъаллаш алсама хуьлу май беттан шолгӀа а, кхоалгӀа а декадашкахь, июнан хьалхарчу декадехь а, цасоццаш йочанаш хуьлу – дукха хьолахь январехь а, февралан хьалхарчу а, шолгӀачу а декадашкахь, ткъа кхин а октябран шолгӀачу декъехь – ноябран хьалхарчу декадехь.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 0 адам леррана 2010 шарахь.
Сахьтан аса
Эвла йу Самарин хенан сахьтийн асехь. UTC-ца хийцадалар ду +4:00. Москохан хенаца цу сахьтийн асан гуттар а хийцадалар ду +1 сахьт, MSK+1 санна Россехь къастош а йу. 2010-гӀа шо кхаччалц, областехь йара асан Самарин хан (МСК+1). 2010-2014-чу шерашкахь йара Москохан хан. 2014-чу шеран 26-чу октябрехь дуьйна регион йу йуха а кхоьллинчу кхозлагӀчу сахьтийн зонехь (МСК+1, Москохан хан + 1 сахьт, UTC+4). Маьлхан хенаца йукъара башхалла йу 30 минот тӀера областан малхбалехь, малхбузехь 48 минот тӀекхаччалц.
Хьажоргаш
Категори:Клявлинан кӀоштан нах беха меттигаш
2672 км
2672 км (2672 км) — Российн Федерацин Омскан областан Любинскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат дукхаха континенталан йу, аьхке йоца хуьлу. Климат кхолларан коьрта фактор географин хьал ду, коьртаниг лаьттан чкъор. ХӀордашна а, Ӏапказашна а гена хиларо лаьттан физикин хьоло климат кхоллайаларан роль чӀагӀйо, хӀунда аьлчи, лаьттан сипатех ду чехка а, чӀогӀа а аьхка дохдалар, иштта сиха шен йовхо Ӏай йайар.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Омскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+6.
Хьажоргаш
Категори:Любинскан кӀоштан нах беха меттигаш
Сен-МагӀ-суьгӀ-Ов
Сен-МагӀ-суьгӀ-Ов (Saint-Mard-sur-Auve) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — МагӀна.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:МагӀна департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Зимник (Пенон кӀошт)
Зимник (Зимник) — Российн Федерацин Тверан областан Пенон кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Ороного (Миссури)
Ороного  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Миссури штатера гӀала.
Зимник (Пенон кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Ороного (Миссури)
Истори
Ороного гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Миссури штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Борзинка
Борзинка (Борзинка) — Российн Федерацин Владимиран областан Гусь-Хрустальнин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат билгалйоккху цуьнан географин хьоло, цунах доьзна ду маьлхан йовхо кхачар а, тайп-тайпана хӀордан, континенталан барамера шораллин, арктикин хӀаваан массаш лелар а (луларчу Малхбузен Европин, Йуккъера а, Къилбаседера а Азин, Атлантикин а, Къилбаседа Шен Ӏапказийн акваторера).
Хьажоргаш
Категори:Гусь-Хрустальнин кӀоштан нах беха меттигаш
Клоково (Ярославлан область)
Клоково (Клоково) — Российн Федерацин Ярославлан областан Данилован кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Ярославлан областан Данилован кӀоштан нах беха меттигаш
Дециев, Бисолт Османович
Биографи
Нохчийн цӀадерза йиш хиллачул тӀехь Дециеван да-нана Кхазакхстанехь сецира. Бисолт вина цигахь 1964 шеран 17 январехь. 1977 шарахь иза волавелира классикан латар Ӏамадан. Иза вара Кхазакхстанан кегирхойн гулйина тобан декъашхо. 1982 шарахь Лейпцигехь иза хилира Европин чемпион.
1986 шарахь шен хьалхара ССРС чемпионатехь цо йаккхира 7-гӀа меттиг. Цул тӀаьхьа цо ССРС Спартакиадехь борзан мидал а йаккхира, социалистически пачхьалкхийн Динамиадан чемпион а хилира. 1990—1991 шерашкахь иза хилира ССРС чемпион. 1991 шарахь цо ССРС халкъийн Спартакиадехь толам беккхира. 1987 а, 1989—1991 а шерашкахь цо Дуьненан Кубок йаккхира.
Цо толам беккхира АЦШ а, Иранехь а, Италехь а, Норвегехь а, Венгрехь а, Россехь а, хилла халкъашна йуккъера йахьаллонашкахь. 1989 шарахь цо толам беккхира Будапештехь хилла дуьненан Гран-прихь.
1997 шо дуьйна ГӀиргӀазойчоьнан гулйина тобанан декъашхо вара. Оцу тобанан йукъахь цо 1997 шарахь Азин чемпионатехь дато мидал йаккхира, Аьхкенан Азин ловзаршкахь 4-гӀа меттиг йаккхира, дуьненан чемпионаташкахь 12-гӀа а (1997 шо), 15-гӀа а (1998 шо) меттиг йаккхира.
Хьажоргаш
Категори:Нохчийчоьнан латархой Категори:ССРС чемпионаш Категори:Европин чемпионаш
Божия
Божия — Румынин Караш-Северин жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.