cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Маьлхан система
Формирование и эволюция Солнечной системы
В конечном итоге, в результате развития термических неустойчивостей, внешние слои Солнца будут выброшены в окружающее пространство, образовав планетарную туманность, в центре которой останется лишь небольшое звёздное ядро — белый карлик, необычно плотный объект в половину первоначальной массы Солнца, но размером только с Землю. Эта туманность возвратит часть материала, который сформировал Солнце, в межзвёздную среду.
Нову-Лину
Нову-Лину — Бразилин Алагоас штатера муниципалитет.
Маьлхан система
«Открытие» и исследование Солнечной системы
То обстоятельство, что наблюдать движения небесных светил человек был вынужден с поверхности вращающейся вокруг своей оси и движущейся по орбите Земли, на протяжении многих столетий препятствовало осознанию структуры Солнечной системы. Видимые движения Солнца и планет воспринимались как их истинные движения вокруг неподвижной Земли.
Нову-Лину
Географи
Муниципалитетан майда —.
Хьажоргаш
Категори:Алагоас штатан муниципалитеташ Категори:Бразилин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Маьлхан система
Наблюдения
Невооружённым глазом с Земли можно наблюдать следующие объекты Солнечной системы: Солнце, Меркурий, Венеру (оба незадолго до восхода или сразу после захода Солнца), Марс, Юпитер и Сатурн; а также Луну. В бинокль или небольшой телескоп можно наблюдать 4 крупнейших спутника Юпитера (т. н. Галилеевы спутники), Уран, Нептун и Титан (самый крупный спутник Сатурна). Невооружённым глазом можно наблюдать также множество комет при их приближении к Солнцу. При сильном увеличении можно увидеть пятна на Солнце, фазы Венеры, кольца Сатурна и щель Кассини между ними.
Геоцентрическая и гелиоцентрическая системы
На протяжении долгого времени господствующей была геоцентрическая модель, в соответствии с которой в центре вселенной покоится неподвижная Земля, а вокруг неё по достаточно сложным законам движутся все небесные тела. Наиболее полно эта система была разработана античным математиком и астрономом Клавдием Птолемеем и позволяла с весьма высокой точностью описывать наблюдаемые движения светил.
Важнейший прорыв в понимании истинной структуры Солнечной системы произошёл в XVI веке, когда великий польский астроном Николай Коперник разработал гелиоцентрическую систему мира. В её основе лежали следующие утверждения:
Солнце в гелиоцентрической системе перестало считаться планетой, как и Луна, являющаяся спутником Земли. Вскоре были открыты 4 спутника Юпитера, благодаря чему исключительное положение Земли в Солнечной системе было упразднено. Теоретическое описание движения планет стало возможным после открытия законов Кеплера в начале XVII века, а с формулировкой законов тяготения количественное описание движения планет, их спутников и малых тел было поставлено на надёжную основу.
В 1672 году Джованни Кассини и Жан Рише определили расстояние до Марса, благодаря чему астрономическая единица получила выражение в земных единицах измерения расстояния.
Исследования Солнечной системы
История профессионального изучения состава Солнечной системы началась в 1610 году, когда Галилео Галилей открыл в свой телескоп 4 крупнейших спутника Юпитера. Это открытие явилось одним из доказательств правильности гелиоцентрической системы. В 1655 году Христиан Гюйгенс открыл Титан — самый крупный спутник Сатурна. До конца XVII века Кассини были открыты ещё 4 спутника Сатурна.
XVIII век ознаменовался важным событием в астрономии — впервые с помощью телескопа была открыта ранее не известная планета Уран. Вскоре Дж. Гершелем, первооткрывателем новой планеты, были открыты 2 спутника Урана и 2 спутника Сатурна.
Салакайка
Салакайка (Салакайка) — Российн Федерацин Пермийн мехкан Уинскан кӀоштара эвла.
Маьлхан система
Исследования Солнечной системы
XIX век начался с нового астрономического открытия — был обнаружен первый звездоподобный объект — астероид Церера, в 2006 году переведённый в ранг карликовой планеты. А в 1846 году была открыта восьмая планета — Нептун. Нептун был открыт «на кончике пера», то есть сначала предсказан теоретически, а затем обнаружен в телескоп, причём независимо друг от друга в Англии и во Франции.
Салакайка
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Малхбузера догӀучу хӀаваийн массийн новкъахь долчу Басеги дукъо, массо Урало санна, лекха дацахь а, дикка сацадо Атлантикин хӀаваъ малхбалехьа даржарах. Мехкан климататан амалехь континенталла йу, цуьнан бахьна дукха хьолахь бӀаьста догӀу арктикин хӀаваъ ду. Каран хӀордан шийла мох къаьста кӀезиг тӀаналлийца, Атлантикин хӀаваан массаш, бӀостанехьа, тӀуналла дукха йолуш ду (700—800 мм шарахь гергга). Махкахь дикка йовха аьхке йу, цхьадолчу шерашкахь уггар шийла бутт февраль хуьлу. Ах йочанаш ло кепара хуьлу. ДогӀанаш дукхахдерг сентябрехь а, июнехь а хуьлу, малхбузен басешкахь алсама дакъа — августехь хуьлу. Минимум йочанаш йогӀу февралехь а, декабрехь а. Аьхка лаьмнашкахь стигал къекъаш догӀанаш оьху. Мехкан амалехь йу сих-сиха хуьлу аьхкенан дохк, уьш наггахь масех дийнахь лаьтта.
HD115389
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Салакайка
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+5.
HD115389
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Маьлхан система
Исследования Солнечной системы
В 1930 году Клайд Томбо (США) открыл Плутон, названный девятой планетой Солнечной системы. Однако в 2006 году Плутон потерял статус планеты и «стал» планетой карликовой.
Во второй половине XX века было открыто множество крупных и совсем мелких спутников Юпитера, Сатурна, Урана, Нептуна, Плутона. Самую значительную роль в этой серии научных открытий сыграли миссии «Вояджеров» — американских АМС.
Колонизация Солнечной системы
Практическое значение колонизации обусловлено необходимостью обеспечить нормальное существование и развитие человечества. С течением времени рост населения Земли, экологические и климатические изменения могут создать ситуацию, когда недостаток пригодной для обитания территории поставит под угрозу дальнейшее существование и развитие земной цивилизации. Такую ситуацию, например, создадут неизбежные изменения размеров и активности Солнца, которые чрезвычайно изменят условия жизни на Земле. Также к необходимости заселения других объектов Солнечной системы может привести и деятельность человека: экономическая или геополитическая ситуация на планете; глобальная катастрофа, вызванная применением оружия массового поражения; истощение природных ресурсов планеты и др.
В рамках идеи колонизации Солнечной системы необходимо рассмотреть т. н. «терраформирование» (terra — земля и  — вид) — преобразование климатических условий планеты, спутника или же иного космического тела для создания или изменения атмосферы, температуры и экологических условий в состояние, пригодное для обитания земных животных и растений. Сегодня эта задача представляет в основном теоретический интерес, но в будущем может получить развитие и на практике.
В качестве объектов, наиболее пригодных для заселения их колонистами с Земли, в первую очередь рассматриваются Марс и Луна. Остальные объекты могут быть также преобразованы для проживания на них людей, однако осуществить это будет гораздо труднее ввиду как условий, царящих на этих планетах, так и ряда других факторов (например, отсутствие магнитного поля, чрезмерная удалённость или же приближённость к Солнцу в случае с Меркурием). При колонизации и терраформировании планет необходимо будет учитывать следующее: величина ускорения свободного падения, объём принимаемой солнечной энергии , наличие воды , уровень радиации (радиационный фон) , характер поверхности, степень угрозы столкновения планеты с астероидом и другими малыми телами Солнечной системы.
Галактическая орбита
Солнце вращается вокруг галактического центра по почти круговой орбите со скоростью около  (уточнено в 2009 г.) и совершает полный оборот примерно за 230 млн лет. Этот промежуток времени называется галактическим годом. Солнечный апекс (направление пути Солнца через межзвёздное пространство), расположен в созвездии Геркулеса в направлении текущего положения яркой звезды Вега.
Помимо кругового движения по орбите, Солнечная система совершает вертикальные колебания относительно галактической плоскости, пересекая её каждые 30—35 млн лет и оказываясь то в северном, то в южном галактическом полушарии.
Местоположение Солнечной системы в галактике, вероятно, является фактором эволюции жизни на Земле. Её орбита практически круглая; и скорость примерно равна скорости спиральных рукавов, что означает, что она проходит сквозь них чрезвычайно редко. Это даёт Земле длительные периоды межзвёздной стабильности для развития жизни, так как спиральные рукава обладают значительной концентрацией потенциально опасных сверхновых. Солнечная система также находится на значительном расстоянии от переполненных звёздами окрестностей галактического центра. Около центра, гравитационные воздействия соседних звёзд могли возмутить объекты облака Оорта и направить множество комет во внутреннюю Солнечную систему, вызвав столкновения с катастрофическими последствиями для жизни на Земле. Интенсивное излучение галактического центра также могло повлиять на развитие высокоорганизованной жизни. Некоторые учёные выдвигают гипотезу, что возможно даже в текущем положении Солнечной системы, недавние сверхновые неблагоприятно воздействовали на жизнь в прошедшие 35 000 лет, выбрасывая части звёздных ядер к Солнцу в виде частиц радиоактивной пыли и больших кометоподобных объектов.
Окрестности
Непосредственная галактическая окрестность Солнечной системы известна как Местное межзвёздное облако. Это более плотный участок области разреженного газа Местный пузырь — полости в межзвёздной среде протяжённостью примерно 300 св. лет, имеющей форму песочных часов. Пузырь заполнен высокотемпературной плазмой; это предполагает, что пузырь образовался в результате взрыва нескольких недавних сверхновых.
-->
Хьажоргаш
Категори:Маьлхан система
Огняново (Софин область)
Огняново  — Болгарин Софин областера эвла. Елин-Пелин йукъараллин йукъайогӀу.
Дзервани
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Огняново (Софин область)
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Дзервани
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Подлясьен воеводаллин нах беха меттигаш
Огняново (Софин область)
Хьажоргаш
Категори:Болгарин нах беха меттигаш Категори:Софин областан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Разгор (Войник)
Разгор  — Словенин йукъараллера эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Къилба Судан
Къилба Судан (South Sudan), официальни цӀе Республика Къилба Судан (Republic of South Sudan) — Африкера пачхьалкх, коьрта гӀала йу Джуба.
Ла Эсмералда (Хучике де Ферер)
Ла Эсмералда — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Ла Эсмералда лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Ларго Парадизо (Фрозиноне)
Ларго Парадизо  — Италин Лацио регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Лацио регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Поценго (Алесандрия)
Поценго — Италин Пьемонт регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Пьемонт регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Каза Пичони (Пяченца)
Каза Пичони — Италин Эмилия-Романья регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Эмилия-Романья регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Стари Ямм
Стари Ямм (Старый Ямм) — Российн Федерацин Пскован областан Пскован кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Пскован кӀоштан нах беха меттигаш
Герде
Герде — Германин Лаха Саксони латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Лаха Саксони латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Тодияно (Перуджа)
Тодияно — Италин Умбрия регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Умбрия регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Ведерниковски
Ведерниковски — Башкирийчоьнан Стерлитамакан кӀоштара эвла, иза Подлесненски йуьртан меттиган йукъайогӀу. Бахархойн дукхалла 2 стаг (2009 шо). Поштан индекс — 453155, код ОКАТО — 80249868011.
Демографи
Бахархойн дукхаллин динамика:
Хьажоргаш
Категори:Стерлитамакан кӀоштан нах беха меттигаш
Сен-Жуьльен-ан-ШансогӀ
Сен-Жуьльен-ан-ШансогӀ — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ПгӀованс — Альпаш — Сирла-сийна Йист регионехь. Коммунан департамент — Лакха Альпаш.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Францин гӀаланаш Категори:Лакха Альпаш департаментан коммунаш
Мезилеси (Чижкрайице)
Мезилеси  (Mezilesí) — Чехин Къилба Чехин мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Къилба Чехин мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Баньи ди Раби (Тренто)
Литература
Категори:Трентино-Альто-Адидже регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Радухув
Радухув — Польшин Великопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Великопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
БайрамдуьгӀуьн (Эскил)
БайрамдуьгӀуьн (Bayramdüğün) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатолин Аксарай провинцин (ил) Эскилан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Аксарай провинцин нах беха меттигаш
Категори:Эскилан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
(20622) 1999 TQ11
(20622) 1999 TQ11 — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Истори
ДӀайиллина 1999 шеран 8 октябрехь галимнәр цӀе йолу Ӏилманчо Клеть обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1999 TQ11» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Кутузы
Кутузы (Кутузы) — Кировн областан Пижанкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь йуккъерачу барамехь континентан климат йу. Оцунна бахьна ду Къилбаседа Шен Ӏапказера шила мох цхьаа дуьхьало йоцуш кхуза схьакхачарна. Цундела кхузара Ӏа чӀогӀа шила ду, аьхкенна кест-кеста шила хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: марийш (25%), оьрсий (61%).
Билгалдахарш
Категори:Кировн областан Пижанкан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Кировн областан нах беха меттигаш
Анненка (Клинан кӀошт)
Анненка (Анненка) — Российн Федерацин Москохан областан Клинан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Клинан кӀоштан нах беха меттигаш
Снежково (Кировоградан область)
Снежково — Украинин Кировоградан областан Александрин кӀоштара эвла.
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Эзе (Токат)
Эзе (Eze) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регион регионан Токат провинцин (ил) Токатан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Токат провинцин нах беха меттигаш
Категори:Токатан кӀоштан нах беха меттигаш
Иванки (Мяделан кӀошт)
Иванки (Іванкі) — Белоруссин Минскан областан Мяделан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Минскан областан нах беха меттигаш Категори:Мяделан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Магомадов, Тарам Амхатович
Магома́дов Тара́м Амха́тович (1958 шо) — нохчийн паргӀат кепара латархо, 1983 шарахь ССРС чемпион, VIII Ӏаьхкен ССРС халкъийн Спартакиадан толамхо (1983 шо), Европин чемпион (1984 шо), Дуьненан чемпионатан дато совгӀатхо (1983 шо), «Дружба-84» турниран толамхо, ССРС Сийлахь спортан говзанча (1984 шо). Цуьна тренер вара Дэги Багаев.
Цо чекхйаьккхира Москван К. А. Тимирязеван цӀарах йолу йуьртабахаман академи. Цул тӀаьхьа иза юртабахаман Ӏилманийн кандидат а, 2007 шарахь доктор а хилира. Цо болх бина Тимирязевски академехь жалелоран кафедрехь, йазбина шорта Ӏилманийн белхаш. Тахана иза йоккха предприятин генеральни директор ву.
Дуен (ЭгӀ)
Дуен — Францин гӀала-коммуна, лаьтта НогӀманди регионехь. Коммунан департамент — ЭгӀ.
Магомадов, Тарам Амхатович
Хьажоргаш
Категори:Нохчийн паргӀат кепар латархой Категори:ССРС чемпионаш Категори:Европин чемпионаш Категори:ССРС Сийлахь спортан говзанчаш
Дуен (ЭгӀ)
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ЭгӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Микесаса
Микесаса — Румынин Сибиу жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
NGC 1035
NGC 1035 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
1035 1035
Дуруйтоареа Ноуы (Рышканин кӀошт)
Дуруйтоареа Ноуы (, Duruitoarea Nouă) — Молдавин Рышканин кӀоштара эвла.
Литература
Категори:Рышканин кӀошт кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Молдавин нах беха меттигаш
HD115398
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Гейикли (Шалпазари)
Гейикли (Geyikli) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Трабзон провинцин (ил) Шалпазаринан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Трабзон провинцин нах беха меттигаш
Категори:Трабзон провинцин микрокӀошташ
Категори:Шалпазаринан микрокӀошташ
Категори:Шалпазаринан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Пигжа (Торунскан повет)
Пигжа  — Польшин Куявско-Поморскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Куявско-Поморскан воеводаллин нах беха меттигаш
Вейк-Форест (Къилбаседа Каролина)
Вейк-Форест  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Къилбаседа Каролина штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Къилбаседа Каролина штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Клюсы (Сумин область)
Клюсы — Украинин Сумин областан Ромнин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Украинин Ромнин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Халапья
Халапья (Халап’я) — Белоруссин Брестан областан Ивацевичин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Брестан областан нах беха меттигаш Категори:Ивацевичин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Би-Кейв (Техас)
Би-Кейв  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Техас штатера гӀала.
Истори
Би-Кейв гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Техас штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Каменка (Воскресенскан кӀошт)
Каменка (Каменка) — Российн Федерацин Нижни Новгородан областан Воскресенскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 81 стаг (2010 шо).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Нижни Новгородан областан Воскресенскан кӀоштан нах беха меттигаш
Эль Мачито де лас Флорес (Кокула)
Эль Мачито де лас Флорес — Мексикин Герреро штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Мачито де лас Флорес лаьтташ йу Мексикин къилба-малхбузехьара декъехь, Мехико гӀалин къилбехьа.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 21,9 °C.
Истори
Дуьххьара адамаш 20 эзар герг шо хьалха кхуза даха хевшина. Уьш хила боху ольмекаш. ТӀаьхьо Теотиуаканан Ӏаткъам чӀагӀбелира кхузахь. VIII-XV бӀешерашкахь ацтекаш дола деш йара кху махкахь. 1521 шарахь кхуза баьхкира испанхой, цара мохк долабаьккхинчул тӀаьхьа территори Мехикон аудиенци хилира, дуьххьара цуьна йукъахь йара хилачу Ацтекийн империн провинцеш, тӀаьхьо мохк йукъа бахара Керла Испани вице-пачхьалкхаллин.
1849 шеран 27 октябрехь дуьйна Герреро штатан йукъахь йу.
Сасаши
Сасаши (სასაში) — Гуьржийчоьнан Рача-Лечхуми а, Лаха Сванети а Лентехин муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 182 стаг (2014 шо).
Билгалдахарш
Категори:Лентехин муниципалитетан нах беха меттигаш
Эль Паломар (Ирапуато)
Географи
Эль Паломар лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Нову-Машаду
Нову-Машаду — Бразилин Риу-Гранди-ду-Сул штатера муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —.
Хьажоргаш
Категори:Риу-Гранди-ду-Сул штатан муниципалитеташ Категори:Бразилин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Мельно (Жарскан повет)
Мельно  — Польшин Лебушанийн воеводаллин  гминера эвла.
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лебушанийн воеводаллин нах беха меттигаш
Денисовка (Костанайн область)
Денисовка — Кхазакхстанан Костанайн областан Денисовкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Костанайн областан нах беха меттигаш Категори:Денисовкан кӀоштан нах беха меттигаш
(20623) Davidyoung
Истори
ДӀайиллина 1999 шеран 10 октябрехь M. Abraham, G. Fedon цӀе йолу Ӏилманчо EverStaR обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1999 TS11» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Чивили (ОрхӀанели)
Чивили (Çivili) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан Бурса провинцин (ил) ОрхӀанелинан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Бурса провинцин нах беха меттигаш
Категори:Бурса провинцин микрокӀошташ
Категори:ОрхӀанелинан микрокӀошташ
Категори:ОрхӀанелинан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Сен-Клеман-суьгӀ-ДуьгӀанс
Сен-Клеман-суьгӀ-ДуьгӀанс — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ПгӀованс — Альпаш — Сирла-сийна Йист регионехь. Коммунан департамент — Лакха Альпаш.
Географи
.
Солнечни (Приозерскан кӀошт)
Солнечни (Солнечное) — Российн Федерацин Ленинградан областан Приозерскан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Приозерскан кӀоштан нах беха меттигаш
Верхненазаровски
Верхненазаровски (Верхненазаровское) — Российн Федерацин Адыгейчоьнан Красногвардейскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера-йовха а, кӀеда а йу. Регионан климат кхоллайаларна боккха Ӏаткъамбо атмосферан циркуляцин амало. Меттиган климатан а, рекреацин а ладаме амалех ду малх къегина деха де. Ткъа шадерг республикехь хуьлу 200 - 250 йекхна денош шеран чохь; вовшахтоьхна маьлхан радиации йу 115 - 120 ккал/кв.см.
Билгалдахарш
Категори:Адыгейчоьнан Красногвардейскан кӀоштан нах беха меттигаш
Красни (Залегощан кӀошт)
Красни (Красное) — Российн Федерацин Орёлан областан Залегощан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта Среднерусски (Йуккъераоьрсийн) акъарин йуккъехь, аренан а, хьун-аренан а зонашкахь. Климат барамера континенталан. Ноябрь, декабрь, январь уггар кхуьйлина беттанаш ду. Ло лаьтта денойн йукъара барам — 126. Шарахь хуьлу барамера йочанаш — йуккъера 490 - 590 мм, цу тӀе аьхка шозза алсама, Ӏайчул, гурахь алсама, бӀаьстачул.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Залегощан кӀоштан нах беха меттигаш
Стари Малыкла
Старая Малыкла (Старая Малыкла) — Российн Федерацин Ульяновскан областан Нови Малыклан кӀоштара эвла.
Климат
Климат барамера континенталан, шийлачу Ӏаьца, йовхачу аьхкенца. Регионан климатан башхалла йу йоца йекъа бӀаьсте. Ульяновскан областан гуьйре, йовха; лайн чкъор хӀутту ноябран шолгӀачу декхъехь. Уггаре шийла бутт — январь. Ӏа лайне ду, сих-сиха техка температурашца (атлантикин циклонаш хийцало арктикин хӀаваан массашца), лаьтта ноябрера март йуккъе баххалц областан къилба кӀошташкахь, ткъа Ӏаьнан-бӀаьстенан муьрехь йогӀа Воейковн сема, цуо Ӏаткъам бо меттигерчу климатна. Январан йуккъера температура −12 °C, июлан +20 °C. Аьхкенан хенан-хӀоттам хуьлу май беттан йуккъехь. Аьхке, йовха хуьлу кӀезиг лела азин антициклонан Ӏаткъам бахьнехь. Июлехь, йуккъера барам, 5 де 22 °C йуккъера температура а, сов а йолуш хуьлу. Йочанаш областан къилбехьа 350 мм тӀиера, къилбаседа-малхбузехь 500 мм кхаччалц. Аьхка догӀнаш цхьаьнаэшшара ца хуьлу, амма догӀучу хенахь стигал къекъаш, доцца догӀу. Регионехь йуькъаллаш кӀезиг ца хуьлу. Вегетацин мур лаьтта 180 де гергга.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москваца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Нови Малыклан кӀоштан нах беха меттигаш
ДаьргӀара тӀом
ДаьргӀара тӀом – (Даргинский поход йа Сухарная экспедиция) – 1845-чу шарахь Товбеца-баттахь хилла мехал йолу тӀеман операци.
1845-чу шарахь Имам Шемала кхоьллинчу Имаматан коьрта шахьар лоруш йолу ДаьргӀа схьаяккха сацам бо оьрсийн паччахьан Кавказехь долчу эскаран буьйранчо княза Воронцовс. Инарлашна юкъахь, хеташ ма-хиллара, коьрта шахьара схьа а яьккхкина дӀабоьрзур бу моьтташ хилла Воронцовна иттаннаш шерашкахь схьабогӀуш болу Кавказера тӀом. Цуо дагалаьцначуьнан хӀун жамӀ хилира дуьйцуш ву историн Ӏилманча Абумуслимов Сайд-Хьасан: «Товбеца-баттахь Ӏаламат доккху эскар теттина хилла ДаьргӀа схьаяккха. Кхузахь 21 батальон хилла. 46 йоккха топ а хилла. ГӀо деш гӀалгӀазакхийн эскарш а хилла. Тактика а хийцина цара, Дагестанехула тӀелатар дан сацам а беш. ДӀоггара дукха яккхийн дуьхьалонаш а йоцуш нохчийн дозане кхаьчна уьш. Вайна хууш ма-хиллара, ДаьргӀа Дагестанан дозанна дукха гена йац. ДаьргӀана чу баха аьтто баьлла церан. Нохчаша и юрт йитина. Иза оьрсийн эскарша, дӀа а лаьцна, ягийна. Амма цул тӀаьхьа, Воронцовн эскаршна го а бина, уьш охьаата долийна. Оьрсийн кхетта шаьш эшна хиларх. Хиина царна шайн гӀалат даьллий. Цул тӀаьхьа церан Ӏалашо ца хилла имам Шемил вохо. Пачхьалкх дӀаяккха еза боху ойланаш йита дезна церан. Дерриг а эскар хӀаллак а ца дойтуш, ах мукъане а кхелхьара муха доккхур дар-те аьлла, оцу хьолана тӀебаьхна хилла уьш. И эскар доха-м дина, амма цхьана декъан къелхьара дала аьтто баьлла. Герзелехь резервехь дитина кхин а цхьа эскар хилла церан. Иза дуьхьала а деана, цхьа дакъа къелхьара даьлла. Масала, терахьашца дуьстича, 4000 сов стаг вийна а, чевнаш йина а хилла. Царна юкъахь инарла а хилла 168 эпсар а хилла. Коьрта маьӀна ду кхузахь, ДаьргӀахь хиллачу тӀеман политикин тӀаьхьло хилар. 1845-гӀа шарахь дуьйна оьрсийн куьйгалхоша, хьалха ма-хиллара нисса дӀа тӀамца чекхбовла а ца гӀерташ, тӀе тидам бахийтина халкъана юкъахь йолчу морзагӀаллех а, халкъана юкъахь болчу цатемех, адамийн гӀийла агӀонех а пайдарна эца. Цунна алссам ахча теттина хилла оьрсийн пачхьалкхо. Иза ду-кх 1845 шарахь хиллачу тӀеман коьрта жамӀ».
Хьалха-МартантӀера Эльмурзаев Юсупс дийцарехь, 13 эзар оьрсий хӀаллак винна ДаьргӀахь.
Билгалдахарш
Категори:ТӀом
Шалагино (Красноярскан мохк)
Шалагино (Шалагино) — Российн Федерацин Красноярскан мехкан Каратузскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Каратузскан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
ВегӀмандовилле
ВегӀмандовилле (Vermandovillers) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта О-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — Сомма.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Сомма департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Форнош
Форнош — Украинин Закарпатьен областан Мукачеван кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Мукачеван кӀоштан нах беха меттигаш
Касабланка (Апасео эль Гранде)
Касабланка — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Касабланка лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Ларго Цуло-Стерпаро (Кампобасо)
Ларго Цуло-Стерпаро  — Италин Молизе регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Молизе регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Аявалулко (Мистла де Алтамирано)
Аявалулко — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Аявалулко лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Тодоко (Кунео)
Тодоко — Италин Пьемонт регионан  коммунера эвла.
Литература
Категори:Пьемонт регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
NGC 1036
NGC 1036 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
1036 1036
Раздрто (Постойна)
Раздрто  — Словенин йукъараллера эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Пашкино (Ивановн область)
Пашкино (Пашкино) — Российн Федерацин Ивановн областан Кинешман кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Цуьнан амалехь ду гӀеххьа йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а, дика лаьттачу лайн чкъоьраца. Уггар шийла бутт, Ӏадат хилла, январь бу, ткъа уггар бовха — июль. Алсама къилба-малхбузера мох хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Кинешман кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
ДуьгӀанвиль
ДуьгӀанвиль — Францин гӀала-коммуна, лаьтта НогӀманди регионехь. Коммунан департамент — ЭгӀ.
Географи
.
БуьгӀет (Эскил)
БуьгӀет (Büğet) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатолин Аксарай провинцин (ил) Эскилан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Аксарай провинцин нах беха меттигаш
Категори:Эскилан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Огоя
Огоя — Болгарин Софин областера эвла. Своге йукъараллин йукъайогӀу.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Болгарин нах беха меттигаш Категори:Софин областан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Каза Понте (Павия)
Каза Понте — Италин Ломбарди регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Ломбарди регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Поцера (Виченца)
Поцера — Италин Венеция регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Венеция регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Степаши (Пскован область)
Степаши (Степаши) — Российн Федерацин Пскован областан Пскован кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Райско (Великопольскан воеводалла)
Райско  — Польшин Великопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Великопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
Косково (эвла, Плосковскан йуьртан меттиг)
Косково (Косково) — Российн Федерацин Вологдин областан Кичменгски Городокан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Кичменгски Городокан кӀоштан нах беха меттигаш
Мезилечи
Мезилечи (Mezilečí) — Чехин Кралове Градец мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Кралове Градец мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Крутовски (Волгоградан область)
Крутовски (Крутовский) — Российн Федерацин Волгоградан областан Серафимовичан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта Оьрсийн акъарин къилба-малхбалехь, океанашна а, хӀордашна а гена. Цундела областан климат континенталан, шийла, кӀезиг ло долуш Ӏаьнца а, йеха, йовха, йекъа аьхкенца йу. БӀаьсте йоца, гуьйре йовха, йекхна йу. Маьлхан йовхонан дукхаллийца ГӀирман къилба бердал оьшуш йац.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Сосновка (Уинскан кӀошт)
Сосновка (Сосновка) — Российн Федерацин Пермийн мехкан Уинскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Малхбузера догӀучу хӀаваийн массийн новкъахь долчу Басеги дукъо, массо Урало санна, лекха дацахь а, дикка сацадо Атлантикин хӀаваъ малхбалехьа даржарах. Мехкан климататан амалехь континенталла йу, цуьнан бахьна дукха хьолахь бӀаьста догӀу арктикин хӀаваъ ду. Каран хӀордан шийла мох къаьста кӀезиг тӀаналлийца, Атлантикин хӀаваан массаш, бӀостанехьа, тӀуналла дукха йолуш ду (700—800 мм шарахь гергга). Махкахь дикка йовха аьхке йу, цхьадолчу шерашкахь уггар шийла бутт февраль хуьлу. Ах йочанаш ло кепара хуьлу. ДогӀанаш дукхахдерг сентябрехь а, июнехь а хуьлу, малхбузен басешкахь алсама дакъа — августехь хуьлу. Минимум йочанаш йогӀу февралехь а, декабрехь а. Аьхка лаьмнашкахь стигал къекъаш догӀанаш оьху. Мехкан амалехь йу сих-сиха хуьлу аьхкенан дохк, уьш наггахь масех дийнахь лаьтта.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+5.
Илово (Мяделан кӀошт)
Илово (Ілава) — Белоруссин Минскан областан Мяделан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Минскан областан нах беха меттигаш Категори:Мяделан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Мухьаммад Салахь
Мухьаммад Салахь (محمد صلاح) – мисран футболист, Ливерпулан ловзархо.
Билгалдахарш
Категори:Ливерпулан ловзархой
HD11543
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
(20624) Dariozanetti
(20624) Dariozanetti — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Истори
ДӀайиллина 1999 шеран 9 октябрехь Стефано Спозетти цӀе йолу Ӏилманчо Ньоска обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1999 TB12» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Газиосманпаша (Токат)
Газиосманпаша (Gaziosmanpaşa) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регион регионан Токат провинцин (ил) Токатан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Токат провинцин нах беха меттигаш
Категори:Токатан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Кушак
Климат
Кхузахь йуккъерачу барамехь континентан климат йу. Оцунна бахьна ду Къилбаседа Шен Ӏапказера шила мох цхьаа дуьхьало йоцуш кхуза схьакхачарна. Цундела кхузара Ӏа чӀогӀа шила ду, аьхкенна кест-кеста шила хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (100%).
Билгалдахарш
Категори:Кировн областан Вятски Полянин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Кировн областан нах беха меттигаш
Гоькчекоьй (Шалпазари)
Гоькчекоьй (Gökçeköy) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Трабзон провинцин (ил) Шалпазаринан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Трабзон провинцин нах беха меттигаш
Категори:Трабзон провинцин микрокӀошташ
Категори:Шалпазаринан микрокӀошташ
Категори:Шалпазаринан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Баньи ди Сан Каталдо (Потенца)
Баньи ди Сан Каталдо  — Италин Базиликата регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Базиликата регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Анохино (Москохан область)
Анохино (Анохино) — Российн Федерацин Москохан областан Егорьевскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Москохан областан Егорьевскан кӀоштан нах беха меттигаш
Пикутково
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Куявско-Поморскан воеводаллин нах беха меттигаш
Колесники (Сумин область)
Колесники — Украинин Сумин областан Ромнин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Украинин Ромнин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Эль Альясго (Платон Санчез)
Географи
Эль Альясго лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Андреевка (Бели Церкован кӀошт)
Андреевка — Украинин Киеван областан Бели Церкован кӀоштара эвла.