cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Малий Осолник
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Йолуьстуь (Эдирне)
Хьажоргаш
Категори:Эдирне провинцин нах беха меттигаш
Категори:Эдирненан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Кослан (Коми Республика)
Кослан (Кослан) — Коми Республикин Удорийн кӀоштара эвла.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: комий (79%), оьрсий (19%).
Билгалдахарш
Категори:Удорийн кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Коми Республикин нах беха меттигаш
Коьссен
Коьссен — Австрин Тироль федералан латтана йукъара коммуна. Кицбуьэль гуонан йукъайогӀу.
Географи
ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Тироль латтана гӀаланаш Категори:Австрин гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Желязня
Желязня — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Мазовин воеводаллин нах беха меттигаш
Новосумино
Новосумино (Новосумино) — Российн Федерацин Москохан областан Наро-Фоминскан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Наро-Фоминскан кӀоштан нах беха меттигаш
Узаккишла (Кайнарджа)
Узаккишла (Uzakkışla) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан Сакари провинцин (ил) Кайнарджанан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Сакари провинцин нах беха меттигаш
Категори:Сакари провинцин микрокӀошташ
Категори:Кайнарджанан микрокӀошташ
Категори:Кайнарджанан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Каьраьмли (Каьлбаьджаьран кӀошт)
Каьраьмли (Kərəmli) — Азербайджанан Каьлбаьджаьран кӀоштара эвла.
Узаккишла (Кайнарджа)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Каьраьмли (Каьлбаьджаьран кӀошт)
Билгалдахарш
Категори:Каьлбаьджаьран кӀоштан нах беха меттигаш
Санкт-Ингберт
Санкт-Ингберт (St-Ingbert) — Германин Саар латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Саар латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Баранка Тигре (Копанатояк)
Географи
Баранка Тигре лаьтташ йу Мексикин къилба-малхбузехьара декъехь, Мехико гӀалин къилбехьа.
Истори
Дуьххьара адамаш 20 эзар герг шо хьалха кхуза даха хевшина. Уьш хила боху ольмекаш. ТӀаьхьо Теотиуаканан Ӏаткъам чӀагӀбелира кхузахь. VIII-XV бӀешерашкахь ацтекаш дола деш йара кху махкахь. 1521 шарахь кхуза баьхкира испанхой, цара мохк долабаьккхинчул тӀаьхьа территори Мехикон аудиенци хилира, дуьххьара цуьна йукъахь йара хилачу Ацтекийн империн провинцеш, тӀаьхьо мохк йукъа бахара Керла Испани вице-пачхьалкхаллин.
1849 шеран 27 октябрехь дуьйна Герреро штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Герреро штатан нах беха меттигаш
Вевров
Вевров (Věvrov) — Чехин Пльзень мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Осиновка (Конакован кӀошт)
Осиновка (Осиновка) — Российн Федерацин Тверан областан Конакован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Вевров
Демографи
Бахархойн динамика:
Осиновка (Конакован кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Конакован кӀоштан нах беха меттигаш
Вевров
Литература
Категори:Пльзень мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
КутуьгӀ-суьгӀ-ЛуагӀ
КутуьгӀ-суьгӀ-ЛуагӀ (Couture-sur-Loir) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ЦентгӀ — ЛуагӀан атагӀа регионехь. Коммунан департамент — ЛуагӀ а, ШегӀ а.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ЛуагӀ а, ШегӀ а департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
NGC 5323
NGC 5323 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Хьажа кхин а
5323 5323
Голенищево (Каменец-Подольскан кӀошт)
Голенищево — Украинин Хмельницкан областан Каменец-Подольскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Каменец-Подольскан кӀоштан нах беха меттигаш
Ляховцы (Мозыран кӀошт)
Ляховцы (Ляхаўцы) — Белоруссин Гомелан областан Мозыран кӀоштара эвла.
Кременик
Кременик — Болгарин Кюстендилан областера эвла. Дупница йукъараллин йукъайогӀу.
Ляховцы (Мозыран кӀошт)
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Кременик
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Болгарин нах беха меттигаш Категори:Кюстендилан областан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Ляховцы (Мозыран кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Гомелан областан нах беха меттигаш Категори:Мозыран кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Консе (Белхатовскан повет)
Консе  — Польшин Лодзинскан воеводаллин  гминера эвла.
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лодзинскан воеводаллин нах беха меттигаш
Новогнездилово
Новогнездилово (Новогнездилово) — Российн Федерацин Орёлан областан Соскован кӀоштара эвла. XIX бӀешо — Орёлан губерни, Российн импери.
Климат
Эвла лаьтта Среднерусски (Йуккъераоьрсийн) акъарин йуккъехь, аренан а, хьун-аренан а зонашкахь. Климат барамера континенталан. Ноябрь, декабрь, январь уггар кхуьйлина беттанаш ду. Ло лаьтта денойн йукъара барам — 126. Шарахь хуьлу барамера йочанаш — йуккъера 490 - 590 мм, цу тӀе аьхка шозза алсама, Ӏайчул, гурахь алсама, бӀаьстачул.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Соскован кӀоштан нах беха меттигаш
Казчина Винцазка (Кремона)
Казчина Винцазка — Италин Ломбарди регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Ломбарди регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Козаченковка
Козаченковка — Украинин Харьковн областан Валкин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Валкин кӀоштан нах беха меттигаш
Шаркийе (Одунпазари)
Шаркийе (Şarkiye) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатоли регионан ЭскишехӀир провинцин (ил) Одунпазаринан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:ЭскишехӀир провинцин нах беха меттигаш
Категори:ЭскишехӀир провинцин микрокӀошташ
Категори:Одунпазаринан микрокӀошташ
Категори:Одунпазаринан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Маргалеф
Маргалеф — Испанин Таррагана провинцин муниципалитет.
Хьажоргаш
Категори:Испанин муниципалитеташ Категори:Таррагана провинцин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Чарна-Домбрувка (Битивскан повет)
Чарна-Домбрувка — Польшин ХӀордан воеводаллин  гминера эвла.
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:ХӀордан воеводаллин нах беха меттигаш
Крутоярка (Курганан область)
Крутоярка (Крутоярка) — Российн Федерацин Курганан областан Юргамышан кӀоштара эвла.
Климат
Климат чӀогӀа континенталан йу. Цунна Ӏаткъам бо мохк хӀордашна гена хиларо, малхбузехьа Урал лаьмнийн турс хиларо, къилбехахь йаккхий аренийн кӀошташ хиларо, кхин тӀе меттиган рельеф нийса хиларо, хӀаваийн массийн циркуляции ша-тайпа хиларо. Шийла, кӀезиг ло долуш Ӏа а, йовха, йекъа аьхке. БӀаьстенна амалехь ду сих-сиха шелонаш йухайерзар. ТӀуналла аьхка тоьуш йац, муьрашкахь йакъонаш хуьлу. Оцу климато хьун-аренан Уралдехьех латталелоран кхераме зона йо. Цхьанаэшшара ца лаьтта хенан хӀоттам Ӏа долалуш декабрехь а, бӀаьста — апрелехь, майхь а. Уггар шийла бутт — январь, уггар бовха — июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+5.
Бабаевски
Бабаевски (Бабаевская) — Кировн областан Лузан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь йуккъерачу барамехь континентан климат йу. Оцунна бахьна ду Къилбаседа Шен Ӏапказера шила мох цхьаа дуьхьало йоцуш кхуза схьакхачарна. Цундела кхузара Ӏа чӀогӀа шила ду, аьхкенна кест-кеста шила хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (100%).
Билгалдахарш
Категори:Кировн областан Лузан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Кировн областан нах беха меттигаш
Ле-ГгӀанд-Шапель
Ле-ГгӀанд-Шапель — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Шампань — АгӀденаш регионехь. Коммунан департамент — Об.
Билгалдахарш
Категори:Об департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Киликино
Киликино (Киликино) — Российн Федерацин Курскан областан Дмитриеван кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климатан башхаллаш йоьзна йу цуьнан хьун-аренан зонера барамерачу континенталан климатан хьолах.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Курскан областан Дмитриеван кӀоштан нах беха меттигаш
Яя-Борик
Яя-Борик (Яя-Борик) — Российн Федерацин Кемеровн областан Яян кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат чӀогӀа континенталан йу. Ӏа — шийла а, деха а, аьхке — йоца а, йовха а. ГӀоролаш йоцу мур лаьтта 100 дийнахь областан къилбаседехь, 120 де гергга Кузнецкан боьран къилбехь. Къилбаседа дуьненан эхиган барамера асехь лаьттачу Кемеровн областана кхочу дикка дукха маьлхан йовхо шарахь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Хьажоргаш
Категори:Яян кӀоштан нах беха меттигаш
Комаровичи (Горкин кӀошт)
Комаровичи (Камаровічы) — Белоруссин Могилёвн областан Горкин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Могилёвн областан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Броки I (Римини)
Броки I — Италин Эмилия-Романья регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Эмилия-Романья регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Чупровски
Чупровски (Чупровская) — Российн Федерацин Архангельскан областан Красноборскан кӀоштара дӀатесна эвла.
Крицки
Крицки (Крицкий) — Российн Федерацин Воронежан областан Павловскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Климатан Ӏаткъам бо Байкалхьалхара, Алтайра, Монголера Кхазакхстанехула йогӀу климаткхолларан семано (Воейковн сема).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Воронежан областан Павловскан кӀоштан нах беха меттигаш
Чупровски
Хьажоргаш
Категори:Красноборскан кӀоштан нах беха меттигаш
Котур-Суу
Котур-Суу — ГӀиргӀазойчоьнан Нарынан областан Жумгалан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Сахьтан аса ю +6:00.
Хьажоргаш
Категори:Жумгалан кӀоштан нах беха меттигаш
Пикенсвилл
Пикенсвилл — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Алабама штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Прохоровка (Белгородан область)
Прохоровка (Прохоровка) — Российн Федерацин гӀалин кепара эвла, Белгородан областан Прохоровкан кӀоштан административан центр.
Климат
Кхузахь климат континенталан йу, амалехь ду гӀеххьа шийла Ӏа а, йовха аьхке а. Эвла лаьтта хьун-аренан а, аренан а зонийн дозанехь. Цуьнан Ӏаламан-климатан а, геологин а башхаллаш билгалайо ша-тайпа биологин бес-бесаралла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Прохоровкан кӀоштан нах беха меттигаш
Ричи (Кунео)
Ричи — Италин Пьемонт регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Пьемонт регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Лорето (Доктор Мора)
Лорето — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Лорето лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Михайловка (Благовещенкан кӀошт)
Михайловка (Михайловка) — Российн Федерацин Алтайн мехкан Благовещенкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера а, чӀогӀа континенталан а йу, кхоллало Атлантикера, Арктикера, Малхбален Сибрехара, Йуккъерчу Азера сих-сиха хийца а луш кхочучу хӀаваан массаш бахьнехь. Маршах кӀезиг йолуш хенан хӀоттам хилар бахьнехь алссама маьлхан радиации кхачайо кхуза. Малх лепаран дохаллин йуккъера барам 2000—2300 сахьт шарахь бу, цхьаьнатоьхна радиацин барам кхочу 4500-4800 МДж/м2 шарахь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Хьажоргаш
Категори:Алтайн мехкан Благовещенкан кӀоштан нах беха меттигаш
Самары (Ковелан кӀошт)
Самары — Украинин Волинан областан Ковелан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Ковелан кӀоштан нах беха меттигаш
Малий Оток
Малий Оток — Словенин йукъараллера эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Сверчково (Усть-Кубинскан кӀошт)
Сверчково (Сверчково) — Российн Федерацин Вологдин областан Усть-Кубинскан кӀоштара эвла.
Малий Оток
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Сверчково (Усть-Кубинскан кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Усть-Кубинскан кӀоштан нах беха меттигаш
Тракторни (Саратовн область)
Тракторни (Тракторный) — Российн Федерацин Саратовн областан Петровскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климатан амалийн башхаллаш — континенталалла, йокъалла, шо шере мел дели хийцамаш хилар — билгалйоккху цуьнан континенталан климатан зонехь латтаро, бараман шораллехь хиларо, мелхан радиацино Ӏаткъам баро, лаьттан бухах, цаьрца йоьзна атмосферан циркуляцица. Йокъаллаш хуьлу ши шо мел дели.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Саратовн областан Петровскан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Куффи
Куффи (Couffy) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ЦентгӀ — ЛуагӀан атагӀа регионехь. Коммунан департамент — ЛуагӀ а, ШегӀ а.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ЛуагӀ а, ШегӀ а департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Калистратовка
Калистратовка — Украинин Одессин областан Подольскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Одессин областан Подольскан кӀоштан нах беха меттигаш
Сан Рафаел (Куитлавак)
Сан Рафаел — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Сан Рафаел лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Фосато (Мантова)
Фосато — Италин Ломбарди регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Ломбарди регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Санта-Крус (Аризона)
Санта-Крус  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Аризона штатера нах беха меттиг, иза лоруш йу бахархойн статистикин меттиг (census-designated place, CDP) санна.
Географи
Санта-Крус бахархойн статистикин меттиган майда —. Статистикин йекъна меттиган бакъонан статус йац.
ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Аризона штатан бахархойн статистикин меттигаш Категори:Аризона штатан нах беха меттигаш Категори:АЦШ бахархойн статистикин меттигаш
Мариоломео (Салерно)
Мариоломео — Италин Кампания регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Кампания регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Желязова Воля
Желязова Воля — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Поенарий-де-Арджеш
Поенарий-де-Арджеш — Румынин Арджеш жудецан йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. Коммунан йукъара нах беха меттигаш.
Хьажоргаш
Категори:Румынин коммунаш Категори:Арджеш жудецан коммунаш
NGC 5324
NGC 5324 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
5324 5324
Залипяжье
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йовхачу аьхкенца а, барамера шийлачу Ӏаьнца а. ГӀоронаш йоцу муьран йукъара бохалла 130-149 де ду. Кхузахь сих-сиха тӀехьара бӀаьстен а, хьалхара гуьйренан а гӀоролаш хуьлу. Эвла лаьтта тоьушйолчу йочанийн зонехь. Йочанийн шеран барам кхузахь 500 мм кхоччуш бу. ДогӀнаш аьхкенан заманехь стигал къекъаш чӀогӀа догӀу, наггахь къора а тухуш. ХӀоьттина лайн чкъор хуьлу ноябрь чекхболуш – декабрь болалуш, деша март чекхболуш – апрель болалуш. Ло лаьтта денош - 135-145 шарахь. Климатан хьолаш дика ду йуьртабахамна. Йуьззина кхочу йовхо а, тӀуналла а гуьйренан йалташна, бӀаьстенан йалташна, техникин а, докъаран культурашна.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Старожилован кӀоштан нах беха меттигаш
Абаколу (Эфлани)
Абаколу (Abakolu) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регион регионан Карабуьк провинцин (ил) Эфланинан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Карабуьк провинцин нах беха меттигаш
Категори:Эфланинан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
КолатагӀ
КолатагӀ (Kolatağ) — Азербайджанан Каьлбаьджаьран кӀоштара эвла.
Билгалдахарш
Категори:Каьлбаьджаьран кӀоштан нах беха меттигаш
Бронски Ватрас
Бронский Ватрас (Бронский Ватрас) — Российн Федерацин Нижни Новгородан областан Спасскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 305 стаг (2010 шо).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Нижни Новгородан областан Спасскан кӀоштан нах беха меттигаш
Коьстендорф
Коьстендорф — Австрин Зальцбург федералан латтана йукъара коммуна. Зальцбург-Умгебунг гуонан йукъайогӀу.
Географи
ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Зальцбург латтана гӀаланаш Категори:Австрин гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Консе (Радомщанскан повет)
Консе  — Польшин Лодзинскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лодзинскан воеводаллин нах беха меттигаш
Носово (Наро-Фоминскан кӀошт)
Носово (Носово) — Российн Федерацин Москохан областан Наро-Фоминскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Наро-Фоминскан кӀоштан нах беха меттигаш
Простржедни Вес
Простржедни Вес (Prostřední Ves) — Чехин Йуккъера Чехин мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Ле-ГгӀанж
Ле-ГгӀанж — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Шампань — АгӀденаш регионехь. Коммунан департамент — Об.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Об департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Мошенскан кӀошт
Мошенскан кӀошт (Мошенской район) — Новгородан областан муниципалан кӀошт.
Административан центр — Мошенски.
Билгалдахарш
Категори:Новгородан область Категори:Российн кӀошташ
Элсмер (Кентукки)
Элсмер  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Кентукки штатера гӀала.
Истори
Элсмер гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Кентукки штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Мозырь
Мозырь (Мазыр) — Белоруссин Гомелан областан Мозыран кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Гомелан областан нах беха меттигаш Категори:Мозыран кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Крумово (Кюстендилан область)
Крумово  — Болгарин Кюстендилан областера эвла. Кочериново йукъараллин йукъайогӀу.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Болгарин нах беха меттигаш Категори:Кюстендилан областан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Санкт-Вендель
Санкт-Вендель (St-Wendel) — Германин Саар латтана йукъара коммуна.
Костин (Коми Республика)
Костин (Костин) — Коми Республикин Сысолан кӀоштара эвла.
Санкт-Вендель
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Саар латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Костин (Коми Республика)
Бахархойн дукхалла
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: комий (100%).
Билгалдахарш
Категори:Сысолан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Коми Республикин нах беха меттигаш
Воросна
Воросна (Воросна) — Российн Федерацин Смоленскан областан Вязьман кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Климат барамера континенталан йу, амалехь барамера йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а ду. Ӏаьн хьалхара дакъа довха ду шолгӀачул. ХӀаваан йовхачу температуран (де-буьйсан йукъара барам) мур лаьтта 213-224 дийнахь. ГӀоролаш йоцучу муьран йукъара барам 125-148 де. Цхьацца шерашкахь хаало дикка дӀатовжар йийцинчу климатан амалех. Йочанийн шеран барам бу 645-691 мм. Кхааннах ши дакъа догӀан кепара догӀу, цхьа дакъа ло кепара хуьлу. Цхьаьна эшшара лон чкъор лаьтта декабрь болалуш, деша апрелан хьалхарчу декадехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Вязьман кӀоштан нах беха меттигаш
Узуналан (Кайнарджа)
Узуналан (Uzunalan) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан Сакари провинцин (ил) Кайнарджанан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Сакари провинцин микрокӀошташ
Категори:Кайнарджанан микрокӀошташ
Категори:Кайнарджанан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Голики (Хмельницкан область)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Шепетовкан кӀоштан нах беха меттигаш
Туьркментокат (Одунпазари)
Туьркментокат (Türkmentokat) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатоли регионан ЭскишехӀир провинцин (ил) Одунпазаринан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:ЭскишехӀир провинцин нах беха меттигаш
Категори:ЭскишехӀир провинцин микрокӀошташ
Категори:Одунпазаринан микрокӀошташ
Категори:Одунпазаринан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Казчина Винья (Бреша)
Казчина Винья — Италин Ломбарди регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Ломбарди регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Марса (Испани)
Марса — Испанин Таррагана провинцин муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —. ХӀордан сизал локхалла. муниципалитеташ.
Хьажоргаш
Категори:Испанин муниципалитеташ Категори:Таррагана провинцин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Каменка (Горкин кӀошт)
Каменка (Каменка) — Белоруссин Могилёвн областан Горкин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Могилёвн областан нах беха меттигаш
Категори:Горкин кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Эль Меските (Чиконамел)
Эль Меските — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Меските лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Чарна-Домбрувка (Вейгеровскан повет)
Чарна-Домбрувка — Польшин ХӀордан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:ХӀордан воеводаллин нах беха меттигаш
Гросвальд, Михаил Григорьевич
Гро́свальд Михаил Григорьевич (1921 5 октябрехь— 2007 16 декабрехь) — советийн а, российн а географ, геоморфолог, даймехкан а, дуьненан а гляциологин ишколаш кхоьллинчех цхьаъ, континентан шельфийн къовлу шах лаьцна башха Ӏилманан агӀо йинарг, масех фундаменталан монографийн а, бӀенаш Ӏилманан йаззамийн а автор, участник Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀеман декъашхо, Российн Федерацин Хьакъдолу Ӏилманан гӀуллакххо, географин Ӏилманийн доктор, профессор, Шведийн паччахьан Ӏилманийн академин (Стокгольман университет) сийлахь доктор. Америкин геологин йукъараллин вице-президента Бейкер Викас амал йийцарехь «Сийлахь-воккха стаг» (Victor R. Baker).
Биографи
Вина 1921 шеран 5 октябрехь Соьлжа-ГӀалахь, мехкдаьттан промыслийн инженеран доьзалехь, дешна москохан № 342 йолчу ишколехь, цул тӀаьхьа — МЛТД, цигахь хьалха дешнера дас а, воккхаха волчу вашас а. 1939 шеран октябрехь, студент волуш эскаре кхайкхира. Иза вара 1-ра прожекторан полкан цӀиенэскархо, ткъа 1943 шеран февралехь дуьйна — лейтенант, батарейн политдекъан баьччан гӀовс. ТӀом чекхбаллалц эскарехь вара 544-гӀа зенитан-артиллерийн полкехь.
Харьковхь эскарехь волуш, М. Г. Гросвальдах ТӀеман-политикин В. И. Ленинан цӀарах академин дуьхьала воцуш дешаран факультетан ладогӀархо хилира. Амма, иза чекхйала герга йаханчу хенахь, цунна дагадаийтира, ша эсперантахо волучу хенахь цуо кхечу махкахошка кехаташ йаздар. М. Г. Гросвальд эскарера дӀаваьккхира. Шен автобиографин жайнахь цуо йаздо, «''со вохаран жамӀ суна дикачу агӀора дирзира. Суна керла говзалла йелира, цуо латтийра сунна самукъане болх тӀаьхьарчу иттаннаш шерашкахь''».
Шадрино (Архангельскан область)
Шадрино (Шадрино) — Российн Федерацин Архангельскан областан Красноборскан кӀоштара эвла.
Гросвальд, Михаил Григорьевич
Биографи
Демобилизаци йинчул тӀаьхьа 1950 шеран бӀаьста М. Г. Гросвальд дӀахӀоьттира Москохан пачхьалкхан М. В. Ломоносовн цӀарах университетан географин факультетан дуьхьала воцуш дешаран декъе геоморфоло́ги кафедре. Ткъа оцу шеран гурахь аьттонца экзаменаш а, зачёташ а дӀаелла, дехьавелира дуьхьала волчу декъан шолгӀачу курсе. 1950-гӀа шеран хьалхарчу декъехь иза Ӏамош вара Саянийн а, Туван а геологи, геоморфологи, тӀапломалла, неотектоника, цигахь цуо керла хӀуманаш дӀадиллира, масала, — карийра туфоморе́нан чкъор, цара гӀодира шен бухахь база́льт Ӏаьтторан а, Къилба Сибрехан лаьмнашкахь ша баран дукха шира зама хиларан а далил гайта. Дуккха а тӀаьхьа, XX бӀешо чекхдолуш, тӀаьхьа кхиира, Саянийн-Туван акъари бен йац Евразехь, терахь тоьхна шаломан-тӀапломан чкъоьрашца (туфашца а, туфоморенашца а) абсолютан хан гайталуш а, къовларан амал пхеа шен чкъоьрах лаьтташ а. И хаамаш цхьаьнатуьйхира классикан монографехь, тахна а ду иза хӀора ӀаламӀамочуьнан коьрта жайна. Оцу тематике М. Г. Гросвальд йухавоьрзу дерриг шен дахарехь, цхьаьна шен тӀаьхьарчу йаззамехь дийцира шен шовзткъа шо хьалха хиллачу ойланех, шен бухара туван тӀаплаьмнаш-ту́йя (Tuya) Ӏаьтторах йолу.
Шадрино (Архангельскан область)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Красноборскан кӀоштан нах беха меттигаш
Гросвальд, Михаил Григорьевич
Биографи
И хьолаш дукха хан йоцуш керла фактан гӀирсашца тӀечӀагӀдира гӀараваьллачу японин геолога Го́ро Комацус шен накъосташца.
Цуьнца цхьаьна, с началом Дуьненайукъара геофизикан шо доладаларца, М. Г. Гросвальд Франц-Иосифан Латтан ша баран динамикан а, перигляциа́лан зонан географин а программин йукъавахара. Аренан белхийн шина шарахь оцу экспедицин декъашхоша, хьалхара жамӀ дина «Франц-Иосифан Латтан ша бар» (1973) цӀе йолчу коллективан монографехь, архипела́ган гляциологин. Цунна чохь йара шаломан комплексийн морфологин, шаломан климатан, ша баран зонийн, температуран ражан, шаломан леларан а, текто́никан а амал. Нисса оцу хенахь дуьххьара дина ладаме Франц-Иосифан Латтан ша лагӀлуш хиларх жамӀ: тӀаьхьарчу 30 шарахь архипелаг тӀиера байна йуккъера барам 3,3 куб. км ша шарахь. Иза тӀечӀагӀдира кхин а 30 шо даьллачул тӀаьхьа советийн гляциолога В. С. Корякина. Хьалха Ӏилманан йукъараллехь П. А. Шумскийн, Франц-Иосифан Латтан ша лаьтташ а бу, кхин тӀе кхуьуш а бу боху, ойла къобал йора.
Шовзткъе итт шарахь сов М. Г. Гросвальда теллина йерриг аьлча санна йу боху Дуьненан керла а, шира а ша баран кӀошташ. Цуо болх бина аренан Ӏилманан лехаршца Шпицберген тӀаьхь, Советийн а, Америкин а антаркти́кан экспедицешкахь, Гренландехь, Канадан Арктикехь, Японехь, ткъа иштта Таймыр, Тянь-Шань, Памир лаьмнашкахь, Къилбаседа Якутехь, Новосибирскан гӀайренашна тӀаьхь, Чукоткехь, Колан ахгӀайрен тӀаьхь, кхин а дакъалаьцна Керла Зеландин шаломан кӀошташка йолчу аренан экскурсешкахь.
«Гро́свальдан палеогеографи́н моде́ль» — Панарктикан шен чкъор
1970-гӀа шерашна йуккъехь Денверехь М. Г. Гросвальда охьаехкира шен хӀордан шен чкъоьраш кхиар муха го — иза оцу хенахь керла Ӏилманан кхетам бара. ГӀарабевлла америкин палеоклиматологех, геологех, гляциологех лаьтта аудиторис, массо а реза хиларца билгалдаьккхира, докладан авторо «йухайазйина деалгӀа декъан муьран йерриг геологи» аьлла. Шо даьлча изза кхайкхийра, оцу хенахь ССРС ӀА Географин институтан директоро, гӀараваьлла советийн географа а, геолога а, академика И. П. Герасимовс. Цуо элира, М. Г. Гросвальда кхоьллина «Конце́пци», — доккхачу элпан тӀиера, цу тӀе билгалдаьккхира, къамел ду хьажаран керла система арататтарх, керла йоккха фундаментан ойланийн «хьерах», цунах кхин а дуккха дохур ду керла хӀумнаш. Тарло, йаздо А. Н. Рудойс, И. П. Герасимовн бен бакъо йацара оцу хенахь вистхила иштта мах хадош. «Иза вара Юпи́тер, — тӀетуху ша М. Г. Гросвальда, — иза лаьттара кхин ца лаьттачу кепара лакхахь, цхьанне хӀумано а талхор йацара цуьнан авторитет, хьагӀ а хир йацара».
Шен кхоллараллин биографехь ша М. Г. Гросвальда билгалбоккхура пхиъ билламе хронологин мур: йуьхьанцара, чекхбаьлла 1960-гӀа шерашкахь, оцу хенахь формула йина, жамӀ дина Баренцан хӀордан шельфан ша барах; шолгӀа, 1970-гӀа шераш, оцу хенахь Арктикан па́леогляциологин картин тӀе даьккхина Карскан шен турс а, йерриг Евразин шен чкъор а, ткъа иштта дуьххьала йукъадаьккхина термин «Евразин („Европин“ меттана) шен чкъор»; кхоалгӀа муьрехь (1970-80-гӀа шераш) «кхолладелла» Панаркти́кан шен чкъор, иза хилла лаьттан а, хӀордан а, хин чухула лела а шаш марталлин динамикан антарктикан тайпана системе цхьанакхетар бахьнехь. «Science» журналехь, америкин КЛИМАП проектан зорбанехь, оцу чкъоьрах элира, Дуьненан шен палеогеографин уггаре инзаре васт. М. Г. Гросвальдан панарктикан шен чкъор тӀедаьккхина Атласан картийн системера дуьненан лайн-шен ресурсашна (1997 шо).
М. Г. Гросвальдан Ӏилманан гӀуллакхан деалгӀа мур хилира Арктикан а, Российн Тийна океанан а ша баран «мехкан экспансин» хан. Охотскан чкъоьран реконструкци, Беринган хидоькъен а, Японин а бердаш тӀаьхь тергонаш ярца цхьаьна, ткъа иштта буру туху JOIDES Resolution кеман Къилбаседа Пацификера белхийн жамӀаша таро йира йухахьовса йолуш йолчу палеокли́матийн реконструкцега а, Тийна океанан дерриг къилбаседа декъан ша баре а.
Евразин гидросферан бохамаш а, Арктикан ша бар
М. Г. Гросвальдан Ӏилманан кхоллараллин пхеалгӀа муьран амалехь дара шаломан палеогидрологин баланаш берзоран сацам, гидросферан бохамийн механизмаш гуттарен чӀогӀа даржор, церан йара локалан а, континенталан а масштабаш. Цу тӀе гидросферан бохамашкахь дакъалоцу хин массашка, М. Г. Гросвальд хьожура ша барах къаьстина доцуш, ткъа цуьнца цхьаьна, марталлин шаломан системан коча компоненташ. Цундела бохаман шаломан меттаха хьиерех — сёрджашкахь а, дилювийн Ӏоврашкахь а — мегафладашкахь цунна ган йолалора ши агӀо цхьаьна — эррупцин — деятельности горно-покровных оледенений и всего Арктического комплекса.
Литература о Гросвальде
Категори:Российн географаш Категори:ССРС географаш Категори:РӀА Географин институтан белхалой Категори:Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀеман артиллеристаш Категори:Российн гляциологаш Категори:ССРС гляциологаш Категори:Российн геологаш Категори:ССРС геологаш Категори:Сийлахь полюсхой Категори:Новкъахой абатца Категори:Арктикан талламхой Категори:Антарктикан талламхой Категори:А. А. Григорьевн цӀарах совгӀатан лауреаташ Категори:МПУ географин факультетан геоморфологин а, палеогеографин а кафедрехь дешнарш
Вевчице
Вевчице (Vevčice) — Чехин Къилба Морави мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Ричи (Форли-Чезена)
Ричи — Италин Эмилия-Романья регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Эмилия-Романья регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Броко (Фрозиноне)
Броко — Италин Лацио регионан  коммунера эвла.
Кызыл-Коргон (Жумгалан кӀошт)
Кызыл-Коргон — ГӀиргӀазойчоьнан Нарынан областан Жумгалан кӀоштара эвла.
NGC 5325
NGC 5325 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Броко (Фрозиноне)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
NGC 5325
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Кызыл-Коргон (Жумгалан кӀошт)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
NGC 5325
Хьажа кхин а
5325 5325
Кызыл-Коргон (Жумгалан кӀошт)
Cахьтан аса
Сахьтан аса ю +6:00.
Хьажоргаш
Категори:Жумгалан кӀоштан нах беха меттигаш
Осипово (Конакован кӀошт)
Осипово (Осипово) — Российн Федерацин Тверан областан Конакован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Конакован кӀоштан нах беха меттигаш
Баранка Фаисан (Кочоапа эль Гранде)
Географи
Баранка Фаисан лаьтташ йу Мексикин къилба-малхбузехьара декъехь, Мехико гӀалин къилбехьа.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 21,9 °C.
Истори
Дуьххьара адамаш 20 эзар герг шо хьалха кхуза даха хевшина. Уьш хила боху ольмекаш. ТӀаьхьо Теотиуаканан Ӏаткъам чӀагӀбелира кхузахь. VIII-XV бӀешерашкахь ацтекаш дола деш йара кху махкахь. 1521 шарахь кхуза баьхкира испанхой, цара мохк долабаьккхинчул тӀаьхьа территори Мехикон аудиенци хилира, дуьххьара цуьна йукъахь йара хилачу Ацтекийн империн провинцеш, тӀаьхьо мохк йукъа бахара Керла Испани вице-пачхьалкхаллин.
1849 шеран 27 октябрехь дуьйна Герреро штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Герреро штатан нах беха меттигаш
Малий Подлог
Малий Подлог — Словенин йукъараллера эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
HD221218
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Адай (Эфлани)
Адай  (Aday) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регион регионан Карабуьк провинцин (ил) Эфланинан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Карабуьк провинцин нах беха меттигаш
Категори:Эфланинан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
ОрхӀанийе (Илгин)
ОрхӀанийе (Orhaniye) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатоли регионан Кони провинцин (ил) Илгинан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Кони провинцин нах беха меттигаш
Категори:Кони провинцин микрокӀошташ
Категори:Илгинан микрокӀошташ
Категори:Илгинан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Кирпиловка
Кирпиловка (Кирпиловка) — Российн Федерацин Курскан областан Дмитриеван кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климатан башхаллаш йоьзна йу цуьнан хьун-аренан зонера барамерачу континенталан климатан хьолах.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Курскан областан Дмитриеван кӀоштан нах беха меттигаш
Кулаш
Кулаш (Кулаш) — Российн Федерацин Курганан областан Юргамышан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Юргамышан кӀоштан нах беха меттигаш
Лос Гомез (Теколутла)
Лос Гомез — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Коьттманнсдорф
Географи
ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Лос Гомез (Теколутла)
Географи
Лос Гомез лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Коьттманнсдорф
Хьажоргаш
Категори:Каринти латтана гӀаланаш Категори:Австрин гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Лос Гомез (Теколутла)
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Желязув (Мазовин воеводалла)
Желязув  — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.