cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Абу (кунья)
Зударийн охьанехьа цӀераш кхуллу дешца «умм» (umm), нана.
Лелоран масалаш
Ӏаьрбийн дош ду дукхах йолчу долара цӀеран дакъа, гойту:
Географин цӀераш: Абу-Симбел (кенан да), Абу-Даби (акха гезан да), Абу-ГӀарайб (къиган да).
Жуьгтийн алар
Жуьгташа дош «абу» олу «аб» йа «аби» (грекаш яздарехь «ав» йа «ави») олий, кхузара Авимелех (паччахьан да), Авессалом (машаран да), кхин а.
Хьажоргаш
Категори:Адамийн цӀераш * *
Николаевка (Мензелинскан кӀошт)
Николаевка (Николаевка) — Российн Федерацин ГӀезалойчоьнан Мензелинскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь йу йуккъерачу шораллера бараман континенталан кепара амалан климат, йовхачу аьхкенца а, барамехь шийла Іаьнца а. Уггар бовха бутт июль бу, уггар шийла — январь.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 453 стаг (2010 ).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Мензелинскан кӀоштан нах беха меттигаш
Соргун
Соргун (Sorgun) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатолин Йозгат провинцин (ил) гӀала/кӀошт. Соргунан кӀоштан административан центр.
Хьажоргаш
Категори:Йозгат провинцин нах беха меттигаш
Категори:Соргунан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Первомайски (Межан кӀошт)
Первомайски (Первомайский) — Российн Федерацин Костромин областан Межан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла йу Оьрсийн акъари тӀехь, йекъна хин тогӀенаш. Кхузахь климат барамера континенталан йу, Ӏа – ло долуш, шийла, аьхке – йовха. Алссам хьоькху къилба-малхбузера мехаш.
Хьажоргаш
Категори:Межан кӀоштан нах беха меттигаш
Подстола (Свентокшискан воеводалла)
Подстола  — Польшин Свентокшискан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Свентокшискан воеводаллин нах беха меттигаш
Чинарликуйу (ШехӀзаделер)
Чинарликуйу (Çınarlıkuyu) — Туркойчоьнан Эгейн регионан Маниса провинцин (ил) ШехӀзаделернан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Маниса провинцин нах беха меттигаш
Категори:Маниса провинцин микрокӀошташ
Категори:ШехӀзаделернан микрокӀошташ
Категори:ШехӀзаделернан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
(15669) Pshenichner
(15669) Pshenichner — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Истори
ДӀайиллина 1974 шеран 19 сентябрехь Черных Л. И. цӀе йолу Ӏилманчо Кырым обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1974 ST1» саналган.
Лопенник-Подлесьни
Лопенник-Подлесьни — Польшин Люблинан воеводаллин  гминера эвла.
(15669) Pshenichner
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Лопенник-Подлесьни
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Люблинан воеводаллин нах беха меттигаш
Остров (Селиванован йуьртан меттиг)
Остров (Остров) — Российн Федерацин Ленинградан областан Волхован кӀоштара эвла.
Климат
Эвла йукъайогӀу хӀордан климатера континенталан дехьайолучу барамерачу климатан зонан. Цигахь барамера кӀеда Ӏа ду, барамехь йовха аьхке а йу. Климатан коьрта башхалла йу хенан хӀоттам цхьаьнаэшшара ца хилар, иза доьзна ду сих-сиха хийцалучу хӀаваан массех, уьш кхоллалучу кӀоште хьаьжжина хуьлу хӀордан, континенталан, арктикан.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
(7439) Tetsufuse
(7439) Tetsufuse — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Пасо дел Торо (Вега де Алаторе)
Пасо дел Торо — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Стари Баево
Стари Баево (Старое Баево) — Российн Федерацин Мордовин Атяшеван кӀоштара эвла.
Тарасовка (Бердянскан кӀошт)
Тарасовка — Украинин Запорожьен областан Бердянскан кӀоштара эвла.
Стари Баево
Климат
Кхузахь климат билгалйолу шен Оьрсийн акъарийн йуккъера бараман асанера физика-географин хӀоттамца, ткъа цуьнан амалехь ду хаа а луш шеран заманаш хийцайалар.
Тарасовка (Бердянскан кӀошт)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Стари Баево
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Новинка (Бежецкан кӀошт)
Новинка (Новинка) — Российн Федерацин Тверан областан Бежецкан кӀоштара эвла.
Стари Баево
Хьажоргаш
Категори:Атяшеван кӀоштан нах беха меттигаш
Тарасовка (Бердянскан кӀошт)
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Бердянскан кӀоштан нах беха меттигаш
Новинка (Бежецкан кӀошт)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Бежецкан кӀоштан нах беха меттигаш
Абакшата (57627408106, Пермийн мохк)
Абакшата (Абакшата) — Российн Федерацин Пермийн мехкан Краснокамскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Малхбузера догӀучу хӀаваийн массийн новкъахь долчу Басеги дукъо, массо Урало санна, лекха дацахь а, дикка сацадо Атлантикин хӀаваъ малхбалехьа даржарах. Мехкан климататан амалехь континенталла йу, цуьнан бахьна дукха хьолахь бӀаьста догӀу арктикин хӀаваъ ду. Каран хӀордан шийла мох къаьста кӀезиг тӀаналлийца, Атлантикин хӀаваан массаш, бӀостанехьа, тӀуналла дукха йолуш ду (700—800 мм шарахь гергга). Махкахь дикка йовха аьхке йу, цхьадолчу шерашкахь уггар шийла бутт февраль хуьлу. Ах йочанаш ло кепара хуьлу. ДогӀанаш дукхахдерг сентябрехь а, июнехь а хуьлу, малхбузен басешкахь алсама дакъа — августехь хуьлу. Минимум йочанаш йогӀу февралехь а, декабрехь а. Аьхка лаьмнашкахь стигал къекъаш догӀанаш оьху. Мехкан амалехь йу сих-сиха хуьлу аьхкенан дохк, уьш наггахь масех дийнахь лаьтта.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+5.
Хьажоргаш
Категори:Пермийн мехкан Краснокамскан кӀоштан нах беха меттигаш
Эхидо Бара де Галиндо (Туспан)
Эхидо Бара де Галиндо — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эхидо Бара де Галиндо лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Баранцево (Башкирийчоь)
Баранцево — Башкирийчоьнан Иглин кӀоштара эвла, иза Калтымановски йуьртан меттиган йукъайогӀу. Бахархойн дукхалла 84 стаг (2009 шо). Поштан индекс — 452401, код ОКАТО — 80228820003.
Демографи
Бахархойн дукхаллин динамика:
Осадне
Осадне — Словакин  гуонара эвла.
Истори
Йиллина.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Словакин нах беха меттигаш
Санта Сесилия (Селая)
Санта Сесилия — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Санта Сесилия лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Киржиць
Киржиць — Румынин Хунедоара жудецан коммунера эвла.
Сент-Етьенн-су-Баель
Сент-Етьенн-су-Баель — Францин гӀала-коммуна, лаьтта НогӀманди регионехь. Коммунан департамент — ЭгӀ.
Киржиць
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Сент-Етьенн-су-Баель
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ЭгӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Киржиць
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Хунедоара жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
(15670) 1975 SO1
(15670) 1975 SO1 — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Тайога (Нью-Йорк)
Тайога  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Нью-Йорк штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Контрада Монтерон (Венеция)
Контрада Монтерон  — Италин Венеция регионан  коммунера эвла.
Тайога (Нью-Йорк)
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Контрада Монтерон (Венеция)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Тайога (Нью-Йорк)
Хьажоргаш
Категори:Нью-Йорк штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Кубаниха
Кубаниха (Кубаниха) — Российн Федерацин Тверан областан Торопецан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Хьажоргаш
Категори:Торопецан кӀоштан нах беха меттигаш
Сан Матео (Хесус Мария)
Сан Матео — Мексикин Агуаскальентес штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Истори
Кху махка испанхой бахкале, кхузахь дехаш дара чичимекийн тайпанаш, 1530-1531 шерашкахь испанхоша долайаьккхина.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Агуаскальентес штатан нах беха меттигаш
Мурьета
Мурьета — Испанин Наварра провинцин муниципалитет.
Аткино
Аткино (Аткино) — Российн Федерацин Пензин областан Вадинскан кӀоштара эвла.
Ниванкюль
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Мурьета
Географи
Муниципалитетан майда —. ХӀордан сизал локхалла. муниципалитеташ.
Хьажоргаш
Категори:Испанин муниципалитеташ Категори:Наварра провинцин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Аткино
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, дикка йовхачу аьхкенца, барамехь шийлачу Ӏаьнца. Кхузахь йукъара климатан сиптийн амалехь ду, цхьацца муьрашкахь дикка хаалуш климатан элементаш ловзаран амплитуда йоккха хиларца. Шеран уггар шийла бутт январь бу, ткъа уггар бовха - июль.
Ниванкюль
Хьажоргаш
Категори:Колан кӀоштан нах беха меттигаш
Шипулинка
Шипулинка (Шипулинка) — Российн Федерацин Пскован областан Острован кӀоштара дӀатесна эвла.
Аткино
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Вадинскан кӀоштан нах беха меттигаш
Шипулинка
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Пскован областан Острован кӀоштан нах беха меттигаш
Паникале
Паникале — Италин Умбри регионера коммуна. Лаьтташ йу Перуджа провинцехь.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Умбри йукъара гӀаланаш
Бережиновски
Бережиновски (Бережиновский) — Российн Федерацин Краснодаран мехкан Отраднин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Отраднин кӀоштан нах беха меттигаш
Гузнево
Гузнево (Гузнево) — Российн Федерацин Ярославлан областан Пошехоньен кӀоштара эвла.
Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Пошехоньен кӀоштан нах беха меттигаш
Бомбиньяс
Бомбиньяс — Бразилин Санта-Катарина штатера муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —.
Скварчи (Парма)
Скварчи — Италин Эмилия-Романья регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Эмилия-Романья регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Кийовице (Опава)
Кийовице  (Kyjovice) — Чехин Моравия-Силезия мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Подхиби
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Свентокшискан воеводаллин нах беха меттигаш
Пеньково (Западно-Поморскан воеводалла)
Пеньково  — Польшин Западно-Поморскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Западно-Поморскан воеводаллин нах беха меттигаш
Ла Пастория (Ометепек)
Ла Пастория — Мексикин Герреро штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Ла Пастория лаьтташ йу Мексикин къилба-малхбузехьара декъехь, Мехико гӀалин къилбехьа.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 21,9 °C.
Истори
Дуьххьара адамаш 20 эзар герг шо хьалха кхуза даха хевшина. Уьш хила боху ольмекаш. ТӀаьхьо Теотиуаканан Ӏаткъам чӀагӀбелира кхузахь. VIII-XV бӀешерашкахь ацтекаш дола деш йара кху махкахь. 1521 шарахь кхуза баьхкира испанхой, цара мохк долабаьккхинчул тӀаьхьа территори Мехикон аудиенци хилира, дуьххьара цуьна йукъахь йара хилачу Ацтекийн империн провинцеш, тӀаьхьо мохк йукъа бахара Керла Испани вице-пачхьалкхаллин.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Герреро штатан нах беха меттигаш
Гожиково
Гожиково — Польшин Великопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Великопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
Браунсхорн
Браунсхорн — Германин Рейнланд-Пфальц латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Рейнланд-Пфальц латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
(7440) Завист
Истори
ДӀайиллина 1995 шеран 1 мартехь М. Тихи цӀе йолу Ӏилманчо Клеть обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1995 EA».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Мелехи (Кировн область)
Мелехи (Мелехи) — Кировн областан Зуевкан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь йуккъерачу барамехь континентан климат йу. Оцунна бахьна ду Къилбаседа Шен Ӏапказера шила мох цхьаа дуьхьало йоцуш кхуза схьакхачарна. Цундела кхузара Ӏа чӀогӀа шила ду, аьхкенна кест-кеста шила хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (100%).
Билгалдахарш
Категори:Кировн областан дӀатесна нах беха меттигаш Категори:Кировн областан Зуевкан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Кировн областан нах беха меттигаш
Третьяки (Воронежан область)
Третьяки (Третьяки) — Российн Федерацин Воронежан областан Борисоглебскан гӀалин гуонан эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Климатан Ӏаткъам бо Байкалхьалхара, Алтайра, Монголера Кхазакхстанехула йогӀу климаткхолларан семано (Воейковн сема).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Борисоглебскан гӀалин гуонан нах беха меттигаш
(15671) Suzannedébarbat
(15671) Suzannedébarbat — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Истори
ДӀайиллина 1977 шеран 12 мартехь Х. Косай, К. Фурукава цӀе йолу Ӏилманчо Кисо обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1977 EP6» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Храпонь (гмина Лютоцин)
Храпонь  — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Мазовин воеводаллин нах беха меттигаш
СоьгӀуьт
СоьгӀуьт (Söğüt) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан Биледжик провинцин (ил) гӀала/кӀошт. СоьгӀуьтан кӀоштан административан центр.
Хьажоргаш
Категори:СоьгӀуьтан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Шаронье (Нови Пазар)
Шаронье  (Шароње) — Сербин Рашка гуонан йукъараллера (општина) нах беха меттиг.
Географи
Лаьтташ йу Балканийн ахгӀайренан къилбаседа декъан тӀехь, хӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Литература
Категори:Рашка гуо нах беха меттигаш Категори:Сербин нах беха меттигаш
Пачино
Пачино — Италин Сицилия регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Сицилия регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Лопочно
Лопочно — Польшин Люблинан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Люблинан воеводаллин нах беха меттигаш
Джумайани (Коьшк)
Джумайани (Cumayanı) — Туркойчоьнан Эгейн регионан Айдин провинцин (ил) Коьшкнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Сарайджик (Бозуьйуьк)
Сарайджик (Saraycık) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан Биледжик провинцин (ил) Бозуьйуькан кӀоштара эвла.
Джумайани (Коьшк)
Хьажоргаш
Категори:Айдин провинцин нах беха меттигаш
Сарайджик (Бозуьйуьк)
Хьажоргаш
Категори:Биледжик провинцин нах беха меттигаш
Категори:Бозуьйуькан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Джумайани (Коьшк)
Хьажоргаш
Категори:Коьшкнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Русски Каран
Русский Каран (Русский Каран) — Российн Федерацин ГӀезалойчоьнан Мензелинскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь йу йуккъерачу шораллера бараман континенталан кепара амалан климат, йовхачу аьхкенца а, барамехь шийла Іаьнца а. Уггар бовха бутт июль бу, уггар шийла — январь.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 85 стаг (2010 ).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Мензелинскан кӀоштан нах беха меттигаш
Тазнеево
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Атяшеван кӀоштан нах беха меттигаш
Королевцы
Королевцы (Каралеўцы) — Белоруссин Минскан областан Вилейкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Минскан областан нах беха меттигаш
Категори:Вилейкан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Заречье (Стари Руссан кӀошт)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан, хӀордан климатан герга йу, цуьнан амалехь тӀех сов тӀуналла, йовха йоцу аьхке, йовха, йеха гуьйре, барамехь кӀеда Ӏа, йеха шийло бӀаьсте. Ӏай кхоьлина хенан хӀоттам хуьлу, йукъа-кара (5-7 де баттахь) йовхонашца. Ӏа дохделча ша хьокху. Баттахь 5-10 дийнахь дарц хьоькху. Дохк хуьлу Ӏаьн дохаллехь Ӏуьйренан сахьташкахь (5 — 15 де баттахь). Кхоьлина денош хуьлу 10 — 28 баттахь (максимум декабрехь), диекхна денош 2-6 баттахь. Аьхка доцца догӀанаш хуьлу (12-17 де баттахь). Диекхна денош 10-19 хуьлу баттахь. Буса а, Ӏуьйрана а дохк хуьлу (5-8 де баттахь). Гуьйре дохк йолуш кхоьлина хуьлу (12-14 де дохк йолуш). Йочанаш гурахь дехха дерз кепара, ноябрехь тӀеда ло кепара хуьлу.
Cахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Стари Руссан кӀоштан нах беха меттигаш
Кущевка (Хмельницкан область)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Хмельницкан кӀоштан нах беха меттигаш
Дяна Марина (Бриндизи)
Дяна Марина — Италин Апулия регионан  коммунера эвла.
Литература
Категори:Апулия регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Косичино (разъезд, Людинован кӀошт)
Косичино (Косичино) — Российн Федерацин Калугин областан Людинован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, дика къаьсташ шеран заманашца: барамехь довха а, тӀуьна а аьхкенца, барамера шийла хӀоьттина лайн чкъор долу Ӏаьнца.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Людинован кӀоштан нах беха меттигаш
Кривошапкино
Кривошапкино (Кривошапкино) — Российн Федерацин Иркутскан областан Киренскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат шен-кепара хилар билгалдолу иза материкан йуккъехь хиларо, хӀордан барамал дикка айайелла хиларо, орографин чолхалло. Махкахь азин антициклон хуьлу, Ӏаьнан заманахь цуьнан Монголи тӀехула кхуьу хӀаваан массаш нисло Азин атмосферан Ӏаткъаман максимум къилбаседа йисттехь. Оцу хьолехь циклонан жигаралла дикка гӀелло.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Иркутскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+8.
Хьажоргаш
Категори:Киренскан кӀоштан нах беха меттигаш
Чаплин, Чарльз
Ча́рльз Спе́нсер (Ча́рли) Ча́плин (англ. Charles Spencer «Charlie» Chaplin; 1889 шеран 16 апрель — 1977 шеран 25 декабрь) — америкин а, ингалсан а киноактёр, сценарист, композитор, режиссёр.
Бералла (1889—1909)
Чарли Чаплин винера 1889 шеран 16 апрелехь Лондонехь. Цуьна да а, нана а мюзик-холлан артисташ бара. Нана, Ханна Чаплин, йара хелха йолуш а, эшараш локхуш а тайп-тайпана театрашках. Да, Чарльз Чаплин-вокхаверг, вара 1880-гӀу шерашкахь Лондонера мюзик-холашкахь гӀарваьлла эшархо. Масийттаза иза гастролешка ваханера Европе а, Нью-Йорке а. Цо локхуш йолу эшаршан йуккъехь цхьаераш цо ша йазйина йара. Амма иза мала волавелира. 1901 шеран 9 майхь 37 шо кхаьчча волуш иза велира.
Чарли дуьххьара сцени тӀе велира 1894 шарахь, пхи шо кхаьчна волуш, мюзик-холл программехь ше ненан меттан. Легашан цамгар бахьнехь тӀаьххьаре цуьна ненан аз дайра. Чарлис эшар локхуш дукха чогӀа хазахетта нах цунна ахчанаш кхисса буьйлабелира. Эшар локхучур сецна иза ахча гулда волавелир. Гулдин велча югӀа а сцени тӀе хьала а ваьлла цо эшар чекхйаьккхира. Иза йара Чарлин хьалхара концерт а, цуьнан ненан тӀаьххьарниг а.
Майра веллачул тӀехьа Чарлин нана чӀогӀа цомгуш хилира. Ханна Чаплин а, цуьна ши кӀант а къинхьегамхойн цӀачу кхечира. Ши къант, Сидий, Чарлий дӀавелира боберийн а, къен бохкучу нехан школе. Цера дийзира шайна рицкъ даккха. 1896 шарахь цера нана кхетам чуьра ялла психиатрин больнице дӀайигира.
1898 шарахь Чаплин «БархӀ Ланкаширера кӀант» аьлла берийн хелхара тобана йукъавахара. 1900 шо дӀадолалуш оцу тобанас «Золушка» аьлла пантомимехь дакъалецира. 1901 шарахь Чаплин оцу тобана йукъара дӀавелира.
Чаплин наггахь бе школе ца воьдура. Дукха хьолехь цо меъ-меънехь болх бора, амма цхьанхьа ца хьелура хенан жима хилар бахьнехь.
1903 шарахь, иза 14 шо кхаьчна волуш хенахь, цунна театрехь болх карийра. Цуьна хьалхара роль йара Билли хьадалча «Шерлок Холмс» аьлла пьесехь. Цу хенахь Чаплин деша хууш вацара. Шега и роль йеша аларна кхоьруш вара иза. Роль Ӏамош цунна цуьна вашас гӀодира.
Масийтта шарахь цо варьетехь болхбира. 16 шо кхаьчна дуьна цо шена чӀондар Ӏамо лууш хӀора дийнахь 4-16 сахьтехь болхбора, шена бойзучаргара урокаш оьцуш.
1908 шеран 21 февралехь цунна йелира меттиг Фред Карно театран предприятехь. Оцо кича скетчаш а, пантомимаш латтайора дукха мюзик-холашна. Кестта Чаплин оцу театрехь цхьайолу хӀотторашкахь хьалхара артист хилира (оцу хӀотторашках цхьаераш цо кхоно экране йаьккхира).
Америкехь даьккхина дуьххьара шераш (1910—1913)
1910 шеран сентябрь дуьйна 1912 шеран июнь кхаччалца Чаплин Карно труппица Америкехь гастролешкахь вара. 1912 шарахь уьш 5 баттан Англе йухабогӀу, амма 2 октябрехь йуха а Америке дӀабахара. Чаплинан дагадеара Америкехь саца. Чаплин кхоно Стэн Лорел аьлла псевдонимца вевзина волу Артур Стенлица цхьана чохь Ӏаш вара.
Цкъа хьалха къоначу актеран халадара кинематографан тӀедилларшца тарвала. Чаплинс дакъалецна хьалхара фильм якхинчула тӀехь Сеннетс аьллера Чаплин балха эцара шен гӀалат дара.
Мак Сеннетс халонца Чаплине кхидӀа болхба йишйелира. Амма кхоно къона актер дакъалоцу фильмаш са йала йолайелира. ТӀаьххьаре Чаплин киностудийн тоьлла артист хилира. Чаплин сценарист а, режиссер а болх беш йолу Мэйбл Норман куьйга кӀел вахара. Амма Чаплин вараш шен фильмаш ша йа лууш. Кино йоккхучу хенахь цера девнаш дуьйлура. Амма цера йукъаметтигаш ца телхира.
Кхерстанча васт схьайалар, Чаплин гӀарвалар (1914—1918)
"Суна ца хаьара муха грим йа йеза. Со сайн куцан резавацар. Костюмерны чуьвоьдуш суна цӀеххьана дагадеара шуьра, кхозуш хеча тӀейоха, чӀогӀа йаккхи мачаш а, котелок а, кера Ӏаса эца а. Суна леара сан бедарш цхьана ца йогӀуш хила: дукха шуьйра хеча а, готта костюм а, жима котелок а, йаккхи мачаша а. Суна ца хаьара со жима хила веза, йа воккху хила веза. Амма суна дагадеара со Сеннетна дукха жима хетар. Цун дела аса сайна жима мекхаш тӀелатийра. Суна хетара и мекхаш бахьнехь со воккху хетар ву, ама цара са мимика къайла йоккхур йац аьлла. Кечлуш хенахь суна ца хаьар хӀун амал хила йеза оцу вастан тӀехьа, амма со кеч ма велла сан костюмс а, гримс а схьаэлира сога хила йеза васт. Со павильончу веача сан персонаж кхоллайелира."
Кхерстанча дукха хууш а, цхьана ца йогӀу амалаш йолуша а вара. Шен цӀенга хьаьжна а воцуш, цуьна амалаш эхӀ-аьлла йу, джентельменан бедар а, дикалла а йу. Оцу вастахь дукха дакъанаш Чаплинел хьалха пайда эцнера кхоьчу комикаш. ӀасантӀе а вазвелла дӀахӀоттар Чаплинс шен дегара хьаийцира — иза гинера цун цхьана цӀера суртан тӀехь. «Верстина» Арбаклс лелайора шен вастаца йогӀуш йолу жима котелок а, нана йоккху хеча а. Честер Конклинс ша комедийш йоккхуш лелайора фрак, Форд Стерлингс лелайора 47-гӀа барам болу мачаш, Мак Суэйнс леладора жима мекхаш. Амма и массо хӀума цхьанатоьхча а, шегара цхьацца хӀуманаш тӀетоьхча а (Чаплинс аьрру мача аьтто кога тӀеюхура, аьтто мача аьрру кога тӀеюхура), цуьнга кхоллайелира шатайпа Кхерстанчи васт.
Жим-жимма кино йаккхар массо агӀонаш шена Ӏамча, Чаплинан кхачаме ца хетара актер болх бе ша беш ца хилча. Цо Сеннетегара шена бакъо йаьккхира ша кино йаккха. Кестта Чаплин кхийтира Сеннетан ша болх мел бо ша паргӀат хира воци. Цундела иза «Кистоунера» балхара дӀаволу.
1914 шарахь Чаплинс йаьккхира шен дуьххьара фильм «ДогӀан къела нисвелларг» ша артист, режиссер, сценарист а волуш. Цуьна алап сиха тӀекхеташ дара: 1914 шарахь «Кистоун» студехь цо кӀирнах доккхура 150 доллар, 1915 шарахь «Эссеней филм» студехь цуьна алап дара 1250 доллар хӀора кӀиранх, цул сов 10 эзар доллар контрактех, 1916-17 шарашкахь «Мьючуэл филм» студехь — 10 эзар доллар хӀора къирнах, цул совнах 150 эзар доллар контрактех. 1917 шарахь Чаплинс чӀагам бинера «Ферст Нэшнл» студица цхьан миллион долларан. Цу хенахь иза массарелла веза актер вара.
United Artists студехь бина болх (1919—1939)
Цхьа хан ялча Чаплинан шен кхолларалехь паргӀато йазна. 1919 шарахь цо хьайиллина «Юнайтед Артистс» студи. И хьайоллуш цунна гӀо деш бара Мэри Пикфорд, Дуглас Фэрбенкс, Дэвид Гриффит. Царна лаьара кинопрокатчикий а, финансистий а куьйга кӀелара бовла. Студи йиллиначултӀехь Чаплине йиш хилира шена ма луа фильмаш. Чаплинс болх бира «Юнайтед Артистс» студехь ша 1950-гӀа шарашкахь Амеркира дӀаваггӀалц.
Массо а Чаплинс шен студехь йахна фильмаш йуьззина метраж йолуш йара. Хьалхарниг йара «Парижанка» аьлларг (1923 шо). Иза Чаплинан кхолларалин тайпаналин йоцу психологически драма йара. Оцу фильмехь Чаплин ша цкъай бен гучуцавелира камео ролехь. «Парижанка» башха хаза а ца хийтира хьовсархошна. Амма критикаш а, кинематографисташ а реза хилира цунна.
Цул тӀаьха цо йаьккхира «Дешин хорша» а (1925 шо), «Цирк» а (1928 шо).
1921 шарахь «Олимпик» лайнер тӀехь Чаплин Европе вахара. Иза вогӀи хиъча Лондонехь а, Парижехь а дукха нах гулло. Лондоне иза веача дуьххара кхаа дийнахь цуьнга деара 73 эзар кехат. Берлинехь тӀом чекхбеллачул тӀехь цуьна фильмаш гойтуш йацара, цундела иза цхьанна а ца войзар. ШозлугӀа Чаплин веара Европе 1931 шарахь цуьна керла «Йокху гӀалин серло» аьлла фильман премьера йолуш. КхозлугӀа иза веара Европе 1936 шарахь шен «Керла зама» аьлла фильм гайта.
1922 шо кхаччалца Чаплине шен цӀа дацара — иза вехара гостиницашкахь, аренде лаьцна цӀеношкахь, клубашкахь. 1922 шарахь Чаплинс шена цӀено дира Беверли-Хиллс аьлла Калифорнехь йолу гӀаличохь. Оцу цӀеночохь 40 чоь йара, кинозал а, орган а.
Кино чохь аз дуьххьара 1927 шарахь йукъаделира, амма кхиа итт шарахь Чаплинс аз доцу фильмаш йоккхура. Чаплинс дуьххьара аз долуш йаьккхина фильм йара 1940 шарахь йаьккхина «Сийлахь-воккху диктатор». Иза йара тӀаьххьара фильм чохь Кхерстанча а волуш.
Америкехь хьийзам болабар
Америкехь маккартизм йолаелча Чаплин америкин дуьхьал болх беш ву аьлла бехкева болабелира. Иза къайлах коммунист ву аьлла шекбойлера. ФБР куьйгалхо Эдгар Гувер омра йинера Чаплинах лаьцна досье гулйеш беш болу болх чӀагӀбе аьлла. И досье гулдеш болх 1930-гӀа шарашкахь болабина бара. Цул совнах Гувер гӀертара Чаплин Америкера араваккха. ФБРс Чаплин хьийзавар совделир Чаплинс 1942 шарахь шозлугӀа фронт хьаялларгахьа кампани йиначулатӀехь. 1940-гӀа шараш чекхдолуш хенахь конгрессменаш бара Чаплин конгрессе кхайкха гӀерташ. Амма цара иза ца дира, схьахетарехь, цо шайх лаьцна цхьа кхардам баккхарна кхоьруш.
1952 шарахь Чаплинс йаьккхина «Рампина серло» аьлла фильм. Иза йара кхолларалах а, кхолларалин болх бечу стагахь а лаьцна. 1952 шеран 17 сентябрехь Чаплин Лондоне вахара шен керла фильм премьерина. Гуверс иза йуха ца ваийтина, цуьна цӀе Оруэлл спискехь йу аьлла.
ТӀаккха Чаплин Швейцарехь йолу Веве аьлла гӀалахь Ӏа волавелира.
Политика бахьнехь хьийзавар
Хьлахара дуьненан тӀом болу хенахь Америкин эдалан дехарца пачхьалкхан облигациш йаржош дакъа лоцуш вара. И бахьнехь иза а, Мэри Пикфорд а, Дуглас Фэрбенкс а леррина гулйина митингашкахь бистхуьлура.
Чаплинс «Керла зама» аьлла фильм йаккхича ФБРс иза тидаме ийцира.
Чаплинс «Сийлахь-воккху диктатор» фильм йоккхуш хенахь Чаплинега олура цуьна фильм цензурехь чекхъера йац. Цуьнга олура и фильм ма йаккха, иза цкъаа Америкехь йа Англехь гойтура йац.
Германи СССРн тӀекхеттачултӀехь эдил Чаплин хьийзочура сецира, амма хьовсархойгара кхерамаш туьйсуш кехаташ аьха доладелира. Цхьа долчу кехаташчохь йаздора «Диктатор» гойтуш хенахь зал чу садукъдо газ йолуш бомбанаш кхуьссур йу аьлла а, экранах герз даьттарду аьлла а. Чаплин барт ба гӀиртира портан грузчики профсоюзан хьаькимца кинотеатраш ларйаран.
«Диктатор» фильм араялча «Дейли ньюс» аьлла нью-йоркера газетас йаздора, «Чаплинс хьовсархошна „коммунистин пӀелг“ Ӏуьттура» аьлла. Нацистан пропагандас Чаплин жуьгти ву олура. Америкен дуьхьул бешболу балхан комиссис Чаплине балхан таллар долийра. Оцу таллар йукъахь цхьа дакъа дара Чаплине къам къастадар.
«Месье Верду» аьлла фильм йоккхуш хенахь Чаплин Вашингтоне кхайкхира Америкин дуьхьал беш болу балхан таллар до Комиссис, амма кхоно кхайкхар дӀадекхир. Голливудера 19 стаг дӀакхийкхинера. Царехь шай бакъонаш йица болабелларш цхьана шеран набахте чубуьхкира Комисси ца ларарна. Чаплинс дуьйцура, Комиссехь велархьамма иза Комисси йолчу Кхерстанча дохарехь ва лууш вара. И бахьнехь Комиссис шен кхайкхар дӀадекхир.
Чаплин цкъа а ца хилла Америкен гражданин. «Месье Верду» фильм цензурас чекх ца йолитара. Иза чекх йалийтир кхи цхьаъ монтаж йиначул тӀехь. «Месье Верду» гойтуш хенахь цунна дуьхьалонаш йора. Газеташкахь Чаплинан дуьхьал хӀумнаш йазйора. Коммунист ву аьлла Чаплинан бехк биллар совнах, цунна бехк буьллура иза Америке гражданин вац аьлла.
«Католикин легион» боху тобана фильман бойкот йира, кинотеатраш «Месье Верду» гайта реза ца хуьлура. Газеташкахь «Католикин легион» йина пикеташи сурташ тӀедеттар. Цергахь долу плакаташ тӀехь йазйина хуьлура «Чаплин — цӀечера некъахо!», «Неха стаг араваккха вайн пачхьалкхан!», «Чаплин дукха хьевелла вайгахь!», «Чаплин Россие дӀахьажаве!». Амма и фильм Оскар совгӀатан халхатеттинера «Тоьлла сценари» категорехь.
1952 шарахь Чаплинан лиира Англе вагӀа. Цо дийхира иммиграцин белхалошка йухава бакъо лушйолу виза. Иммиграцин гӀуллакхош шайн таллар йолайира. Иза масийтта беттан йахйелира. Амма тӀаьххаре а виза йелира цара. Амма Чаплин Америке дӀавогӀучу хенахь Чаплинега хаитира иза Америке йухава ца магитиний. Нагахь санна цунна пачхьалкхан чу ва лаахь, цуьна иммиграци департамент комиссин цхьацца политикин бехкдаран жоп дала дезарду. Цул совнахь цунна цхьацца телхинхилар бехк биллина бара. Чаплинан и хьовзам боккхуш дакъа лецир Америке хирволу президент Ричард Никсон.
Чаплин Америкера дӀаваханчул тӀехь Америкера налоган департамент Европехь Чаплинс гайтина йолу «Рампин серло» фильман тӀера 1955 шо кхаччалц налог йаьккхина. Америкен налоган департаментс Чаплин Америкин гуттарлера вахархо лоруш вара. Чаплин йиш ца хилира америкен суде дехар да шен бакъонаш ларйа.
ТӀаьххьара белхаш
Швейцарехь Чаплинс йазйира эшар шен аздоцу фильмашна, «Дешин хорша» фильман аз дира.
1954 шарахь цунна делира Халкъашна йуккъера Машеран совгӀат.
Ша йаьккхина «Паччахь Нью-Йоркехь» аьлла фильмехь (1957 шо) и ша левзира коьрта роль.
1962 шарахь Чаплинс шен мемуараш арахийцира. Оцу мемуарашца «Чаплин» аьлла исбаьхьаллин фильм йаьккхира (1992 шо).
1967 шарахь цо шен тӀаьххьара «Гонконгера графиня» аьлла фильм шен сценарийца йаьккхира. Цу чохь коьрта ролешкахь бара Софи Лорен а, Марлен Брандо а.
Ларам а, валар а
1972 шарахь цунна шозлугӀа йелира «Оскар». И бахьнехь иза Америке веара йоцца хан йаккха — цунна кӀезиг виза бе ца йелира.
1975 шеран 4 мартехь иза рыцарь вира Елизавета II.
1977 шеран 25 декабрехь Чаплин наб ечахь велира шен цӀено чохь Вевехь. Циггара кешнашкахь дӀавоьллира иза.
Чаплин безамна Женевин Ӏаьмна йистехь хӀоттина хӀоллам.
1978 шеран 1 мартехь Чаплинан дакъ хьа а деккхина лачкъинера мах баккхарна. Полицис къуй хьалецира. Цуьна дакъ йуха а дӀадоьллира 1978 шеран 17 майхь Швейцарехь Мероуз цӀе йолу кешнашкахь Корсье-Сюр-Веве гӀалахь тӀоьгӀула 1,8 м бетон йиллина йухаа иза лачкъа ца дайта.
Чаплинс йоаза зуда йалийра, цунах 12 бер диснера. Царех цхьаберш г1иртира артисташ хила, амма йевзаш артист Джеральдина Чаплин бен ца хилира.
Лархой а, ӀаткӀам а
Чаплин Ӏаламат чӀогӀа гӀарвалар бахьнехь дукха нах гӀиртира цунах тарбала. «The Сandy Kid» (1917) фильмехь Билли Уэстс схьаицира Чаплинан амалш. Цхьадолу иштта лелараш бахьнехь цакхетараш нислора. Масала, «Чаплинс йаьккхина ю» аьлла «Пропеллер тӀехь волу стаг» боху 1922 шарахь Москвахь гайтина фильм прессехь йицира Алексей Ганс.
Ша йица мегир йу Чаплине а, цо кхоьллинчу Кхерстанчи вастан а ХХ бӀешеран хьалхара эха исбаьхьалли боламанаш тӀе. Иштта, йевзаш йу «Чаплин — йалха суртехь трагигротеск» аьлла пьеса (1924 шо, Мелхиор Фишер), «Чаплиниада» аьлла «кино-поэма» (1920 шо, Иван Голль).
Чаплинехь лаьцна Владимир Маяковскийс йазйира «Киноповетрие» аьлла байт (1923 шо) : Молчи, Европа, дура сквозная!
Мусьи, заткните ваше орло.
Не вы, я уверен, —
не вы, я знаю, —
Над вами смеется товарищ Ша́рло. Кхерстанчи сурт дуьллура бойзушбола художникаш, царна йукъахь Фернан Леже а, Марк Шагал а. Шагал 1927 шарахь интервью луш элира :
Иштта Чаплинан исбаьхьаллин мах лакхара хадора Илья Эренбургс :
Шарло вайн ву, керла, ФУТУРИСТ. Амма иза куьйгалле хӀоьттинаг кхетачера а, хуучера кружокаш йацара. Иза хьалхара куьйгалле хӀоьттира динна халкъашна. <…> Вайна го — Шарло дог-ойлан артист вац, дог ирахӀоьттин комик вац, амма къовламе КОНСТРУКТОР ву, леррина массо а леларан схема хоттош йуккъерчу бӀешерен жонглер санна. Цо нийса ФОРМУЛИЦА самукъадоккху.
Чаплинца доьзна исбаьхьалли ойланех лаьцна, цуьна кхолларах а лаьцна деша мегирду Юрий Цивьянс йазбина болхтӀехь «О Чаплине в русском авангарде и о законах случайного в искусстве» (2006).
Аздоцу кино меттан аздолушъерг еанехь а, Чаплин кхолларалли йоккха Ӏаткъам йара дукха комедин арстисташна. Къаьстина иза гуш йу Жак Тати боху французан артисти кхолларалехь. Цо йохучу аздолу фильмаш чохь боккху кхиамца лелайора аздоцу кинохь хуьлушйолу кепаш (масала, «Юло боху элин каникулаш»). Кхерстанчи васт къестина гуш йу советски клоун Карандаш кхолларалехь.
Ша тайпа Чапланан лархо лара мегирду Гонконгера актер а, латар говзанча а Джеки Чан. Цо лелайо шера трюкан говзалла динна самукъане ситуаций чахчаре кхоллархам.
«Бенни и Джун» фильмехь Сэм боху персонаж шен дохарца а, боларца а Чаплинах тераву. Оццу фильмехь Сэмс гойту булкашца хелхар.
Самукъане хилларш
Чаплин аьттехьа комически актер вац. Иза клоун ву, шена тӀараш доьттитуш верг ву. Россиехь Чаплине кхиам хуьлуьла дац. Иза таьх вон, гома ву, исбаьхьалли вац. Макс Линдер а, Пренс а, Паташон а, Андре Дид а вайн дуккха а цулла гергара бу, кхета атта а бу.
«Keystone» студис йаьккхина фильмаш
Массо фильм арахецна 1914 шарахь:
Хьажоргаш
Категори:Ингалсан артисташ Категори:Ингалсан композиторш Категори:Ингалсан сценаристаш Категори:Америкин артисташ Категори:Америкин композиторш Категори:Америкин сценаристаш Категори:Бинарш апрелехь Категори:Белларш декабрехь
Сен-ФагӀжо (Йонна)
Сен-ФагӀжо — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БугӀгунди — ФгӀанш-Конте регионехь. Коммунан департамент — Йонна.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Йонна департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Верни (Иглин кӀошт)
Демографи
Бахархойн дукхаллин динамика:
Хьажоргаш
Категори:Иглин кӀоштан нах беха меттигаш
Грозево
Грозево — Украинин Львован областан Самборан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Самборан кӀоштан нах беха меттигаш
(7441) Ласка
(7441) Ласка — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Истори
ДӀайиллина 1995 шеран 30 июлехь Я. Тиха, М. Тихи цӀе йолу Ӏилманчо Клеть обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1995 OZ».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
(15672) Сато-Норио
(15672) Сато-Норио — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Истори
ДӀайиллина 1977 шеран 12 мартехь Х. Косай, К. Фурукава цӀе йолу Ӏилманчо Кисо обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1977 EX7» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Соломирье
Соломирье (Саламір’е) — Белоруссин Витебскан областан Полоцкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Витебскан областан нах беха меттигаш Категори:Полоцкан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Григорьевски (Тулин область)
Григорьевски (Григорьевское) — Российн Федерацин Тулин областан Ясногорскан кӀоштара эвла.
Остра Лука
Остра Лука — Словакин  гуонара эвла.
Григорьевски (Тулин область)
Климат
Эвла лаьтта барамерачу климатан асанехь. Кхузахь климат барамера континенталан, йуккъера йу барамера тӀуьна Оьрсийн акъарин къилбаседа-малхбузан кӀошташкарчунний, къилба-малхбера йекъа кӀоштаркашчунний. Климат кхуллуш дакъа лоцу радиацин а, циркуляцин а фактор. Радиацин баланс 40 ккал/см2 гергга йу. Мохк лаьтта, Ӏаьнаре даккхарна а, йохйарна а цхьабосса йовхо йолчу зонехь. Къилбаседехьа мелхан радиацин алсама дакъа дойу Ӏаьнаре даккхарна, къилбехахь дохдарна. Климатан Ӏаткъам бо континентан а, хӀордан а хӀаваан массаша. Атлантикин хӀаваъ областе кхочу дуьненан къилбаседа эхиг тӀехь гуттарен а долчу малхбузан хӀаваан массаш бахьнехь; дукхаха дерг уьш циклон кепара кхочу. И хӀаваан массаш Атлантикин Ӏапказан къилбаседа декъан тӀехула кхоллало. Ӏай малхбузера мехаш жигарадевлча массанхьа йохло, шортта ло догӀу, ткъа аьхка — кхуьйлира, догӀанан хенан хӀоттам хуьлу. Арктикин массаш кхуза йаьхкича Ӏай цӀеххьана шеллало, бӀаьста, аьхкенан йуьххьехь, гурахь гӀоролаш хуьлу. И массаш кхоллало арктикин бассейн тӀехула.
Остра Лука
Истори
Йиллина.
Григорьевски (Тулин область)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Остра Лука
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Григорьевски (Тулин область)
Хьажоргаш
Категори:Ясногорскан кӀоштан нах беха меттигаш
Остра Лука
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словакин нах беха меттигаш
Контрада Назтази (Палермо)
Контрада Назтази  — Италин Сицилия регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Сицилия регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Муэс
Муэс — Испанин Наварра провинцин муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —. ХӀордан сизал локхалла. муниципалитеташ.
Хьажоргаш
Категори:Испанин муниципалитеташ Категори:Наварра провинцин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Паррано
Паррано — Италин Умбри регионера коммуна. Лаьтташ йу Терни провинцехь.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Умбри йукъара гӀаланаш
Гринпис
«Гринпис» (green peace — «баьццара дуьне» (аьлчи а "тӀом ца хилар") — 1971 шарахь Канадехь кхоьллина дуьненайукъара маьрша, правительствон боцу, экологин кхоллам.
Хьажоргаш
* Категори:Дуьненайукъара экологин кхолламаш Категори:Йукъараллин кхолламаш