cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Больоь (АгӀдеш)
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:АгӀдеш департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Голден (Юта)
Голден  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Юта штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Юта штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Ла Луз де Ороско (Кортазар)
Географи
Ла Луз де Ороско лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Ордоряну
Ордоряну — Румынин Илфов жудецан коммунера эвла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Илфов жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Балахонка (Ярославлан область)
Балахонка (Балахонка) — Российн Федерацин Ярославлан областан Любиман кӀоштара эвла.
Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Чахец
Чахец (Чахец) — Белоруссин Брестан областан Пружанин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Локалита Сан Марко
Локалита Сан Марко — Италин Сицилия регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Сицилия регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Новодворье (Смолевичин кӀошт)
Новодворье (Навадвор’е) — Белоруссин Минскан областан Смолевичин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Минскан областан нах беха меттигаш
Категори:Смолевичин кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Санта-Изабел-ду-Иваи
Санта-Изабел-ду-Иваи — Бразилин Парана штатера муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —.
Хьажоргаш
Категори:Парана штатан муниципалитеташ Категори:Бразилин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Приреченск
Приреченск (Приреченск) — Российн Федерацин Красноярскан мехкан Ужуран кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Хьажоргаш
Категори:Ужуран кӀоштан нах беха меттигаш
Веинтикуатро де Фебреро (Хесус Каранза)
Веинтикуатро де Фебреро — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Веинтикуатро де Фебреро лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Арефински (Ивановн область)
Арефински (Арефинская) — Российн Федерацин Ивановн областан Пучежан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Цуьнан амалехь ду гӀеххьа йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а, дика лаьттачу лайн чкъоьраца. Уггар шийла бутт, Ӏадат хилла, январь бу, ткъа уггар бовха — июль. Алсама къилба-малхбузера мох хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Пучежан кӀоштан нах беха меттигаш
Буди-Гарлински
Буди-Гарлински — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Мазовин воеводаллин нах беха меттигаш
Алехново (Пушкински Горин кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Пушкински Горин кӀоштан нах беха меттигаш
Пяве Биз (Падова)
Пяве Биз — Италин Венеция регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Венеция регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Спасскан кӀошт (Приморьен мохк)
Спасскан кӀошт (Спасский район) — Приморьен мехкан муниципалан кӀошт.
Думацхови
Билгалдахарш
Категори:Хашурин муниципалитетан нах беха меттигаш
Выселок Успенски
выселок Успенски (выселок Успенский) — Российн Федерацин Нижни Новгородан областан Ковернинан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 14 стаг (2010 шо).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Ковернинан кӀоштан нах беха меттигаш
Бенчковице-Подуховне
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лодзинскан воеводаллин нах беха меттигаш
Нове Лосини
Нове Лосини (Nové Losiny) — Чехин Оломоуц мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Оломоуц мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Копривлен
Копривлен — Болгарин Благоевградан областера эвла. Хаджидимово йукъараллин йукъайогӀу.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Болгарин нах беха меттигаш Категори:Благоевградан областан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Эль Запоте (Анхел Р. Кабада)
Эль Запоте — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Запоте лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Упяно (Перуджа)
Упяно — Италин Умбрия регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Умбрия регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Митинген
Митинген (Mietingen) — Германин Баден-Вуьртемберг латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Баден-Вуьртемберг латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
NGC 2743
NGC 2743 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
2743 2743
Цой, Виктор Робертович
Виктор Цой (1962 21 июньехь, Петарбух—1990 15 августехь, Талси) — советийн рок-музыкахо, эшарийн автор а, исбаьхьалча а. «Кино» рок-тоба кхоьллинарг а цуьна лидер а, оьцу тобан юкъахь Виктора эшараш лоьккхура, гитарин тӀехь ловзура.
Цул совнах массийта фильмашкахь гайтира Виктор. «Советийн экран» цӀе йолучо журнала билгал вина 1989 шеран Дика актёр ву аьлла.
Бивио Сан Никола (Терамо)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Абруццо регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Сен-Шапт
Сен-Шапт — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БгӀетань регионехь. Коммунан департамент — ГагӀ.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ГагӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Слободка (Хмельникан кӀошт)
Слободка — Украинин Винницан областан Хмельникан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Хмельникан кӀоштан нах беха меттигаш
Санта-Изабел-ду-Пара
Санта-Изабел-ду-Пара — Бразилин Пара штатера муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —.
Хьажоргаш
Категори:Пара штатан муниципалитеташ Категори:Бразилин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Инархово (Тверан область)
Инархово (Инархово) — Российн Федерацин Тверан областан Калязинан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Калязинан кӀоштан нах беха меттигаш
Кекликдере (Силван)
Кекликдере (Keklikdere) — Туркойчоьнан Къилба-Малхбален Анатоли регионан Дийарбакир провинцин (ил) Силваннан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Дийарбакир провинцин нах беха меттигаш
Категори:Дийарбакир провинцин микрокӀошташ
Категори:Силванан микрокӀошташ
Категори:Силванан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Эль Эхидо (Ирапуато)
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Зекота
Зекота (ზეკოტა) — Гуьржийчоьнан Шида-Картлин Хашурин муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 172 стаг (2014 шо).
Билгалдахарш
Категори:Хашурин муниципалитетан нах беха меттигаш
Акшар (Аджипайам)
Акшар (Akşar) — Туркойчоьнан Эгейн регионан регионан Денизли провинцин (ил) Аджипайанан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Денизли провинцин нах беха меттигаш
Категори:Денизли провинцин микрокӀошташ
Категори:Денизли микрокӀошташ
Категори:Аджипайа кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Волче Ниве
Волче Ниве — Словенин йукъараллера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Казе Ла Вале ди Трезоле (Пезаро а, Урбино а)
Казе Ла Вале ди Трезоле — Италин Марке регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Марке регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
ГажубегӀ
ГажубегӀ — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Коммунан департамент — Лакха Вьенна.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Лакха Вьенна департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Браништя (коммуна, Мехединць)
Браништя — Румынин Мехединць жудецан йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. Коммунан йукъара нах беха меттигаш.
Хьажоргаш
Категори:Румынин коммунаш Категори:Мехединць жудецан коммунаш
Садовка (Ульяновскан область)
Садовка (Садовка) — Российн Федерацин Ульяновскан областан Стари Майнан кӀоштара эвла.
Климат
Климат барамера континенталан, шийлачу Ӏаьца, йовхачу аьхкенца. Регионан климатан башхалла йу йоца йекъа бӀаьсте. Ульяновскан областан гуьйре, йовха; лайн чкъор хӀутту ноябран шолгӀачу декхъехь. Уггаре шийла бутт — январь. Ӏа лайне ду, сих-сиха техка температурашца (атлантикин циклонаш хийцало арктикин хӀаваан массашца), лаьтта ноябрера март йуккъе баххалц областан къилба кӀошташкахь, ткъа Ӏаьнан-бӀаьстенан муьрехь йогӀа Воейковн сема, цуо Ӏаткъам бо меттигерчу климатна. Январан йуккъера температура −12 °C, июлан +20 °C. Аьхкенан хенан-хӀоттам хуьлу май беттан йуккъехь. Аьхке, йовха хуьлу кӀезиг лела азин антициклонан Ӏаткъам бахьнехь. Июлехь, йуккъера барам, 5 де 22 °C йуккъера температура а, сов а йолуш хуьлу. Йочанаш областан къилбехьа 350 мм тӀиера, къилбаседа-малхбузехь 500 мм кхаччалц. Аьхка догӀнаш цхьаьнаэшшара ца хуьлу, амма догӀучу хенахь стигал къекъаш, доцца догӀу. Регионехь йуькъаллаш кӀезиг ца хуьлу. Вегетацин мур лаьтта 180 де гергга.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москваца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Стари Майнан кӀоштан нах беха меттигаш
Абасханли
Абасханли (Abasxanlı) — Азербайджанан АгӀсуйн кӀоштара эвла.
Билгалдахарш
Категори:АгӀсуйн кӀоштан нах беха меттигаш
Язьвини (Остшешовскан повет)
Язьвини  — Польшин Великопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Буди-Гжибек
Буди-Гжибек — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Язьвини (Остшешовскан повет)
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Великопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
Буди-Гжибек
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Мазовин воеводаллин нах беха меттигаш
Ружанка (Нижнесилезин воеводалла)
Ружанка  — Польшин Нижнесилезин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Нижнесилезин воеводаллин нах беха меттигаш
Чавушлар (Дуьздже)
Чавушлар (Çavuşlar) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Дуьздже провинцин (ил) Дуьздженан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Дуьздже провинцин нах беха меттигаш
Категори:Дуьздженан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Нове Лублице
Нове Лублице (Nové Lublice) — Чехин Моравия-Силезия мехкан кӀоштара эвла.
NGC 2744
NGC 2744 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Нове Лублице
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
NGC 2744
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Нове Лублице
Географи
.
NGC 2744
Хьажа кхин а
2744 2744
Нове Лублице
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Литература
Категори:Моравия-Силезия мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
HD154097
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Беняминув (Лодзинскан воеводалла)
Беняминув  — Польшин Лодзинскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лодзинскан воеводаллин нах беха меттигаш
Николаевка (Песчани Бродан йуьртан йукъаралла)
Николаевка — Украинин Кировоградан областан Новоукраинкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Новоукраинкан кӀоштан нах беха меттигаш
Напалки
Атаки (Напалкі) — Белоруссин Минскан областан Смолевичин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Минскан областан нах беха меттигаш Категори:Смолевичин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Гуьзелватан (Салипазари)
Гуьзелватан (Güzelvatan) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Самсун провинцин (ил) Салипазаринан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Самсун провинцин нах беха меттигаш
Категори:Самсун провинцин микрокӀошташ
Категори:Салипазаринан микрокӀошташ
Категори:Салипазаринан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Шакуны
Шакуны (Шакуны) — Белоруссин Брестан областан Пружанин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Джафаров, Магомед Раджабович
Магомед Раджабович Джафаров  — российн дзюдоист, Российн чемпионатийн толамхо а, совгӀатхо а, 2001-гӀа шарахь Пекинехь хилла Универсиадан толамхо, дуьнен Суперкубок йаккхинарг, дуьненан чемпионатан совгӀатхо, Российн хакъашна йуккъера классан спортан говзанча. 2004 шарахь Афинашкахь хилла Олимпиадан декъашхо.
2006 шарахь цо чекхйаьккхира Дагестанан пачхьалкхан университет. Цул тӀаьхьа цо болхбира Ӏаламан Ӏалашйашйолу территорий Дирекцин куьгулхонан когаметтаниг. 2014 шеран октябрехь иза хӀоттийнера Росрыболовство Малхбузу-Каспийн территорий урхаллийн куьйгалхо. 2020 шеран февраль дуьйна цо болхбо ЧӀаралоцу федерални агентствон Къилба-Седан Кавказан территорийн урхаллийн куьйгалхо.
Хьажоргаш
Категори:Дуьненан чемпионаш Категори:Российн чемпионаш Категори:Российн дзюдоисташ
Урбани ди Сопра (Виченца)
Урбани ди Сопра — Италин Венеция регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Венеция регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Новостепановка (Одессин область)
Новостепановка — Украинин Одессин областан Березовкан кӀоштара эвла.
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Березовкан кӀоштан нах беха меттигаш
Казански (Костанайн область)
Казански — Кхазакхстанан Костанайн областан Наурзуманан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Пявезела (Тревизо)
Пявезела — Италин Венеция регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Венеция регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Лас Маргаритас (Тантима)
Географи
Лас Маргаритас лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Кирачтепе (Силван)
Кирачтепе (Kıraçtepe) — Туркойчоьнан Къилба-Малхбален Анатоли регионан Дийарбакир провинцин (ил) Силваннан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Лас Маргаритас (Тантима)
Климат
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Кирачтепе (Силван)
Хьажоргаш
Категори:Дийарбакир провинцин нах беха меттигаш
Категори:Дийарбакир провинцин микрокӀошташ
Лас Маргаритас (Тантима)
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
Кирачтепе (Силван)
Хьажоргаш
Категори:Силванан микрокӀошташ
Лас Маргаритас (Тантима)
Истори
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Кирачтепе (Силван)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Локалита Сан Пьетро (Фрозиноне)
Локалита Сан Пьетро — Италин Лацио регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Лацио регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Оревица-Маре
Оревица-Маре — Румынин Мехединць жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Мехединць жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Бивио Сан Поло (Рим)
Бивио Сан Поло  — Италин Лацио регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Лацио регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Тернейн кӀошт
Тернейн кӀошт (Тернейский район) — Приморьен мехкан муниципалан кӀошт.
Административан центр — Терней.
Мартемьяновски (Подпорожьен кӀошт)
Мартемьяновски (Мартемьяновская) — Российн Федерацин Ленинградан областан Подпорожьен кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Подпорожьен кӀоштан нах беха меттигаш
Бакланиха (Ивановн область)
Бакланиха (Бакланиха) — Российн Федерацин Ивановн областан Пучежан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Цуьнан амалехь ду гӀеххьа йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а, дика лаьттачу лайн чкъоьраца. Уггар шийла бутт, Ӏадат хилла, январь бу, ткъа уггар бовха — июль. Алсама къилба-малхбузера мох хуьлу.
Хьажоргаш
Категори:Пучежан кӀоштан нах беха меттигаш
Ла Луз де Пенья (Херекуаро)
Ла Луз де Пенья — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Ла Луз де Пенья лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Вельмогово
Вельмогово (Вельмогово) — Российн Федерацин Москохан областан Клинан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Клинан кӀоштан нах беха меттигаш
Сенешас
Сенешас — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БгӀетань регионехь. Коммунан департамент — ГагӀ.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ГагӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
«Бакъдерг» (газет)
«Бакъдерг» — 1912 шарахь В.И. Ленина кхоьллина аьрру маьӀнийн советийн а, российн газет. 1991 шо кхаччалц — хӀора дийнан ССКП коьрта зорбанан массийн хаамийн гӀирс а, ССРС уггаре ладаме арахецар ав. ССКП йихкинчул тӀаьхьа — РФКП центран меже, кӀирнах кхузза арадолу.
Костомарово (Орёлан область)
Костомарово (Костомарово) — Российн Федерацин Орёлан областан Ливнин кӀоштара эвла.
«Бакъдерг» (газет)
Шен хенаца шолгӀа российн МХГӀ «Дуьненан гуонаха» журналал тӀаьхьа.
Костомарово (Орёлан область)
Климат
Эвла лаьтта Среднерусски (Йуккъераоьрсийн) акъарин йуккъехь, аренан а, хьун-аренан а зонашкахь. Климат барамера континенталан. Ноябрь, декабрь, январь уггар кхуьйлина беттанаш ду. Ло лаьтта денойн йукъара барам — 126. Шарахь хуьлу барамера йочанаш — йуккъера 490 - 590 мм, цу тӀе аьхка шозза алсама, Ӏайчул, гурахь алсама, бӀаьстачул.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Ливнин кӀоштан нах беха меттигаш
«Бакъдерг» (газет)
Газет кхоллар
Дуьххьарлера «Бакъдерг» йукъадаьлла 1903 шарахь литературин-публицистийн журнал санна, иза арахоьцуш хилла Кожевников Валентин Алексеевича — некъийн-инженер а, исбаьхьаллайевзарг а волу. Журнало ша гойтура хӀора беттан исбаьхьаллин а, литературин а, йукъараллин дахаран а арахецар санна, иза дара аьрру агӀора хьажийна, дукхаха болу цуьнан авторийн марксистийн ойланаш йара, амма цунна чохь зорба тухура литературин проза а. Журналехь зорба тухура А. А. Богданов, А. В. Луначарский, И. А. Бунин, Ю. М. Стеклов. Цу тӀе, социал-демократин гуонашкахь лорура меньшевикийн агӀоне таьӀна. Цензурин бехкамаш бахьнехь дукхаха болу редакторш журнал дитира, 1906 шарахь иза факт хилла сецира ала мегар дара.
1908 шеран октябрера 1912 шеран апрель кхаччалц, хьалха Львовехь, цул тӀаьхьа Венехь арахоьцура 3000—4000 тираж гӀарадаьлла Троцкийн редакцӀера социал-демократин газет «Бакъдерг», цуьнан дуьненайукъара дакъа лелош вара Иоффе (цунах олура «Венин „Бакъдерг“»). 1910 шарахь йоцучу ханна цунах хилира РСДРП ЦК меже (цуьнан редколлегин йукъавалийра ЦК декъахо Каменев Лев).
1912 шарахь РСДБП(б) VI Йерригроссийн (Прагин) конференцис В. И. Ленина кховдорца белхалойн большевикийн массийн хӀора дийнан газет арахецаран сацам тӀеийцира. Иза арахеца ахча гулдира заводашкахула а, фабрикашкахула а белхалошна йукъахь. Ленскан тоьпаш тохаро сихбира газет арахецаран болх. Газетан хьалхара лоьмар «Бакъдерг» цӀе йолуш арайелира, Маркс Карл винчу дийнахь. Оцу хенахь «Бакъдерг» РСДРП (б)ЦК официалан меже йацара, ишттаниг лорура къайлаха газет «Социал-демократ», дозанал арахьа зорба тухуш долу, Россех къайлаха чудохьуш долу. Оццу цӀарца газет арадаларна реза ца хилар гайтийра венин «Бакъдерг» редакцин агӀорхьара, цунна йукъахь немцойн социалисташкара доьху гӀо а дара кхоалгӀа агӀонхьара суьдхо хилар доьхуш, цунах гӀуллакх ца хилира, тӀаккха «Бакъдерг» цӀе йисира ленинан газетан. «Бакъдерг» дагадеина дара легалан массийн арахецар санна. Большевикаш аьтту бира 1905 шеран паччахьан манифесто кхайкхийначу зорбанан маршонах.
Революцил хьалхара мур
Революцил хьалхарчу «Бакъдерг» газетан тираж йара 40 - 60 эзар экземпляр. 1912—1914 шерашкахь «Бакъдерг» газетехь зорбатоьхна 285 ленинан болх.
Газетан официалан арахецархо 1912 шеран декабрь кхаччалц вара Н. Г. Полетаев, цул тӀаьхьа А. Е. Бадаев. 1912—1914 шерашкахь литературин декъан коьртехь вара Горький Максим. Редакцин секретарь болх беш вара В. М. Молотов.
Газет масийттаза дӀакъевлира (дуьххьара иза хилира ; 356 лоьмарех схьайаьккхира — 49, гӀуда тоьхна — 21), амма арадолура кхин цӀерашца: 1913 шарахь — «Белхалойн бакъдерг» (13 июль — 1 август): арахецна 17 лоьмар, царех схьайаьккхина — 12, гӀуда тоьхна — 2, «Къилбаседин бакъдерг» (1 август — 7 сентябрь): арахецна 31 лоьмар, царех схьайаьккхина — 20, гӀуда тоьхна — 3, «Къинхьегаман бакъдерг» (11 сентябрь — 9 октябрь): арахецна 52 лоьмар, царех схьайаьккхина — 21, гӀуда тоьхна — 2, «Бакъдолчунна тӀаьхьа» (1 октябрь — 5 декабрь), цул тӀаьхьа — «Пролетарин бакъдерг» (1913 шеран 7 декабрь — 1914 шеран 21 январь): арахецна 34 лоьмар, царех схьайаьккхина — 13, «Бакъонан некъ» (1914 шеран 22 январь — 21 май): арахецна 92 лоьмар, «Къинхьегаман бакъдерг» (23 май — 8 июль): арахецна 35 лоьмар. , Дуьненан хьалхара тӀом болабалале, газет чаккхенца дихкира.
арайаьллачу «Бакъдерг» газетан хьалхарчу лоьмарехь балийна гуттаренна болчу белхалошна йукъахь бу:
Б. Авилов, Н. Азаров, М. Бакланов, Н. Батурин, Демьян Бедный, В. Брусинин, Эдуард Бельский, Б. Веселовский, А. Виноградов, П. Виноградов, член Госдумы С. Воронин, Пачхьалкхан думин декъахо А. Войлошников, П. Войский, С. Гамышин, Л. Германов, И. Гладнев, М. Горький, Ю. Градов, С. Гусев-Оренбургский, Т. Гневич, Б. Г. Данский, А. Дикий, П. Дневницкий, Илья Дубов, Пачхьалкхан думин декъахо Н. Егоров, К. Еремеев, член Госдумы М. Захаров, Г. Зарим, Г. Зуев, Г. Зиновьев, В. Ильин, Иваши, Ф. Ильин, Б. Иванов, Ю. Каменев, Керженцев, И. Колосов, В. Косицын, П. Курмский, И. Ларский, Г. Лебедев, Роза Люксембург, М. Медведев, В. Невский, М. Ольминский, П. Орловский, Г. Плеханов, Пачхьалкхан думин декъахо Н. Полетаев, Е. Придворов, Пачхьалкхан думин декъахо А. Предкальн, Политикус, Пачхьалкхан думин декъахо И. Покровский, В. Пономарев, И. Попов (Брюссель), Ф. Раскольников, Н. Рожков, А. Рябин, П. Рябовский, Н. Рязанов, Ф. Ротштейн (Лондон), П. Салин (Швейцари), Ю. Стеклов (Париж), Пачхьалкхан думин декъахо Н. Сурков, Н. Топалов, П. Уральский, С. Фрид, В. Фрей, Г. Цыперович, И. Чернышев, Е. Чириков, Н. Чужак, Г. Шапир, В. Шкулев, Штукарь, член Госдумы В. Шурканов, Д. Явон.
Сайтиев
И фамили йолу нах:
«Бакъдерг» (газет)
1917 шо. Немцоша ахча латторех
Революци йаккхале тиражан дакъа зорбатухура Норвегин Финнмаркан типографешкахь, тӀаккха Архангельске дехьайоккхура селедкаш чохь йолчу чарманаш чохь, ткъа цул тӀаьхьа даржадора Российн мехкашкахула.
Февралан революцил тӀаьхьа дуьйна «Бакъдерг» арадала доладелира РСДБП(б) ЦК а, Петроградан комитетан а меже санна. «Бакъдерг» газетан тираж кхочура 85-90 эз. экз. Цхьаболчу Ӏилманчашна хетарехь, оцу хенахь газетан жигара финансаш латтайора Германис Парвусан йукъараллица. Германин статс-секретарь (арахьара гӀуллакхийн министр) волчу Кюльмана 1917 шеран 3 декабрехь кайзере йаздинчу кехатехь билгалдоккхура: «Большевикашна вайгара маьӀ-маьӀӀера а, тайп-тайпана хӀосташца а гуттаренна фондаш кхача йолайелча бен уьш таро йолуш хилира шайн коьрта меже «Бакъдерг» когаш тӀехӀотто, энергица пропаганда йан, ладаме шорйан шайн партин йуьхьанцара готта базис». 3 июлехь статс-секретара Циммермана реза хиларца телеграф йахьийтира, «Ленинан машаре пропаганда тӀаьхь-тӀаьхьа чагӀлуш йу, ткъа цуьнан газет „Бакъдерг“ зорбатухуш ду 300 000 экземпляр».
1917 шеран 18 июлехь, Петроградехь правительствон дуьхьала гӀевттинчул тӀаьхьа, газет дӀакъевлира, октябрь кхаччалц араделира тайп-тайпана цӀераш йолуш («„Бакъдолчун“ кехат», «Белхало а, салти а», «Пролетарий», «Белхало», «Белхалойн некъ»). Октябран революцил тӀаьхьа, дуьйна, газет йуха а арадала доладелира «Бакъдерг» цӀе йолуш, РСДРП(б) ЦК меже санна.
, Петроградехь правительствон дуьхьала гӀевттинчул тӀаьхьа, газет дӀакъевлира, октябрь кхаччалц араделира тайп-тайпана цӀераш йолуш («„Бакъдолчун“ кехат», «Белхало а, салти а», «Пролетарий», «Белхало», «Белхалойн некъ»). Октябран революцил тӀаьхьа, 1917 шеран дуьйна, газет йуха а арадала доладелира «Бакъдерг» цӀе йолуш, РСДРП(б) ЦК меже санна.
…ТӀаьхьий-хьалхий дӀакъевлира «бакъдерг» газетан меттана йаьхкина («Белхало а, салти а», «Пролетарий», «Белхало») тхан партин зорбанан меженаш. Ши де хьалха Керенскийн правительствос сацам бира «Белхалойн Некъ» тӀепаза дайа». Амма хӀинца тӀепаза дайина Керенскийн Ӏедал, пролетарин-ахархойн революции йоккхайуьйш йу. Буржуазин-латтан дайн контрреволюции йухайолу низам доцуш. ХӀинца дуьйна оха къийсам дӀахьур бу «Бакъдолчун» ширачу байракхан кӀелахь»…
Советийн зама
1918 шарахь коммунистийн йоцу пресса дӀайаьккхинчул тӀаьхьа, мехкан коьрта газет хилира «Бакъдерг», оцу даржера дӀатеттира Советийн меже — «Хаамаш». Цуьнан хьалхара лоьмар арахецна де — 5 май «Зорбанан де» кхайкхийна.
1934 шеран майхь йиллира «Бакъдерг» газетан типографи — йаккхийчех полиграфин газетан-журналан предприяти, йан йолийнера 1931 шарахь.
Москохан а, Ленинградан дешархошн газет цхьана дийнахь кхачийтархьама, 1931 шеран июнехь дуьйна Москохан а, Ленинградан а йукъахь авиааса болхбан йолайелира, цуо Ленинграде кхачайора центран газетийн матрицаш, уггаре хьалха «Бакъдерг» газетан. Ленинградан кеманаш лелара муьлххачу хенан-хӀоттамехула. Асанехь болх беш йара «поштан звено» — мехкан уггаре дика пилоташ. И аса дӀайиллича дуьйна политикин ладаме пошт дӀакхачош дакъалоцуш вара пилот Л. Г. Краузе. Ишттачу кепара газетан матрицаш кхачайора мехкан кхечу типографешца.
Технологеш кхиарца матрицаш типографе кхачо иэшар дӀа а даьлла, газет Москохара ССРС йаккхий гӀаланашка дӀадохьуьйтура фототелеграфаца.
Газет правительствон идеологин некъаца нисса дара, масала — Молотовн — Риббентроппан пактаца барт бинчул тӀаьхьа, газето германин правительство йемала дар сацийна ца Ӏаш, цуьнан агӀонашна тӀера «фашизм» дош а дайра, оццу хенахь Ингалс, Франци, АЦШ кхайкхира «тӀом баккхарна коьрта бехкенаш». «Бакъдерг» газетан йаззамаш а, фельетонаш а правительствон сацамца йа суьдан кхелаца нислора. «Бакъдерг» газето хӀун зорба тоха, хӀун ма тоха, сацам бора политбюрохь. Дукхаха йолу идеологин кампанеш — стахановн болам, Зощенкон а, Ахматовин а йемалалла, «тайпа доцу космополитизмаца» къовсам, целинан эпопей — йолайелира «Бакъдерг» газето зорба тохарца.
Газетин тираж тӀекхетара, ткъа 1975 шарахь кхечира 10,6 млн экземпляре. Дукхаха дерг иза кхеталора ССКП декъахошна партин арахецарш йаздан декхарехь хиларна. «Бакъдерг» газето зорба тоьхна йаззамаш, очеркаш, фельетонаш, йерриг партин кхолламашна, берриг махкана кхочушдан а, куьйгалладан а омарш (директиваш) ду ала мегар ду.
1972 шеран 25 апрелехь газет арадолура шина арахецарца, уьш лерина дара ССРС тайп-тайпанчу регионашна, сахьтан асанаш а, гергарчу типографешкара дӀакхачоран хан а лоруш (масала, Москохара Калининан областе кхачадора хьалхара арахецар, ткъа Москоха а, Москохан областе кхочура шолгӀаниг). Хьалхара арахецар зорбане куьг йаздаран график — москохан хенан 18:00, шолгӀаниг — 23:00. Арахецаран тӀаьхьарчу агӀонехь билггала гайтарал сов, арахецаршна кечдаран дакъолгашца маркировкаш йора: хьалхара арахецаран коьртехь а, колонтитулашкахь ромбикца ⯁, шолгӀачун гуонца ● арахецаран коьртехь а, колонтитулашкахь. Российн пачхьалкхан библиотекин газетийн декъехь Ӏалашдеш ду хӀора дийнан шинне а газетан вариант.
Кхин долу советийн газеташ кӀирнаха 6-зза бен ца довлахьа а, арадолура хӀора дийнахь.
Москохахь зорба туху хьалхара а, шолгӀа а арахецаран коьрта тираж, йора газетан доларчу типографехь лакхара зорба а лелош, амма деккъа Москоханна тиражан цхьа дакъа хан мел йолу зорба тоха долийра офсетан хьесапца, цуо хаъал тодира суьртийн дикалла.
Спорт
1962 шарахь дуьйна дӀахьуш йара «Бакъдерг» газетан кросс, 1968 шарахь дуьйна «Бакъдерг» газетан совгӀаташна йайн атлетикера къийсамаш. 1988 шарахь «Бакъдерг» газетан кросс дӀакъевлинчул тӀаьхьа бан болийра «Бакъдерг» газет совгӀаташна кад.
Советел тӀаьхьара зама
1991 шеран 19 августехь «Бакъдерг» газет ЧХьПК сацамца дӀа ца къевлинчу исс газетан йукъахь дара.
22 августехь газет тӀаьххьара арадолу «ССКП ЦК меже» санна, коьртехь хӀоттийна бара Москохара хиламаш йемалбаран а, ССКП йукъараполитикин «Бакъдерг» газет хийцаран газетан редакцин кхайкхам. Оццу дийнахь газет арахецар сацийра Б. Н. Ельцинан омарца, ЧХьПКана гӀо лацарна.
1991 шеран сентябрехь газет арахецар карладоккху «йукъараполитикин газет» санна, иза арахоьцу къинхьегаман коллективо коьрта редакторан Селезнёв Геннадийн куьйгаллица. Оццу хенахь редакцегара схьадоккху «Бакъдерг» газетан ураман, 24 адресера редакцин гӀишлон чуьра шен чоьнийн доккхаха долу дакъа. РСФСР Ӏедало кхоьллина арахецаршна мукъайоккху гӀишлон масех гӀат, масала, «Российн газетана» а, «Росси» газетана а. Газетан урхаллин меже йина, Н. И. Рыжков коьртехь волуш редакцица цхьаьна кхоьллира Йукъараллин кхеташо.
1992 шарахь кхоьллира КъАЙ «Бакъдерг-Интернешнл», 1996 шо кхаччалц газетана ахча латтадо желтойн бизнесменаша ЯнникосгӀара. 1993 шеран 4 октярехь хилла хиламашал тӀаьхьа РФ Зорбмино йоцучу ханна йуха а сацийра газет арахецар. Оцу хенахь коьртачу редакторан харжамаш хилира (иза хилира Линник Виктор), тӀаккха 21 октябрехь «Бакъдерг» арахецар карладелира. Оцу хенахь советийн «Бакъдерг» газетан редакторийн цхьа дакъа дехьаделира «Правда. Ру» интермаша-ресурсе. Цара дийцарехь иза цара дира, Селезнёвс газетан редакцин аьттехьа «редакторийн лерина категори» бен ца йитар бахьнехь, тӀаккха газетах «хилира партин (РФКП) дуккха тиражан газет, цигахь ца хьахавора Зюганов а, Видьманов а бен» «Правда. Ру» ресурсо кхин дӀа а лору ша советийн газетан бакъо йолу когаметтаниг.
ГӀарабевлла журналисташ
Газетан 100 шо кхачаран юбилейн лерина 2012 шеран 5 майра дезчу дийнан лоьмарехь, багарбина газетан исторехь лар йитина «Бакъдерг» газетан журналисташ а, авторш а. «Правда» газетан гӀарабевлла журналисташ гайтина кхин а Москохан журналистийн берто 100 шо кхачарца декъала барехь.
Хьажоргаш
Категори:Российн коммунизм Категори:Социалистийн пресса Категори:Коммунистийн газеташ Категори:ССРС центран газеташ Категори:Российн газеташ
Знаменка (Долгорукован кӀошт)
Знаменка (Знаменка) — Российн Федерацин Липецкан областан Долгорукован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йовхачу аьхкенца, барамехь шийлачу Ӏаьнца. Шера заманаш дика къаьсташ йу. Уггар шийла бутт — январь. Уггар бовха бутт — июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Долгорукован кӀоштан нах беха меттигаш
Миттельбиберах
Миттельбиберах (Mittelbiberach) — Германин Баден-Вуьртемберг латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Баден-Вуьртемберг латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Литвины (Полтаван кӀошт)
Литвины — Украинин Полтаван областан Полтаван кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Полтаван кӀоштан нах беха меттигаш
Светли (Красноярскан мохк)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Хьажоргаш
Категори:Ужуран кӀоштан нах беха меттигаш
Суховерково (Ярославлан область)
Суховерково (Суховерково) — Российн Федерацин Ярославлан областан Ярославлан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Ярославлан областан Ярославлан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Андрохново (Пушкински Горин кӀошт)
Андрохново (Андрохново) — Российн Федерацин Пскован областан Пушкински Горин кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Пушкински Горин кӀоштан нах беха меттигаш
Лебяжье (Белозерскан кӀошт)
Лебяжье (Лебяжье) — Российн Федерацин Курганан областан Белозерскан кӀоштара эвла.
Климат
Климат чӀогӀа континенталан йу. Цунна Ӏаткъам бо мохк хӀордашна гена хиларо, малхбузехьа Урал лаьмнийн турс хиларо, къилбехахь йаккхий аренийн кӀошташ хиларо, кхин тӀе меттиган рельеф нийса хиларо, хӀаваийн массийн циркуляции ша-тайпа хиларо. Шийла, кӀезиг ло долуш Ӏа а, йовха, йекъа аьхке. БӀаьстенна амалехь ду сих-сиха шелонаш йухайерзар. ТӀуналла аьхка тоьуш йац, муьрашкахь йакъонаш хуьлу. Оцу климато хьун-аренан Уралдехьех латталелоран кхераме зона йо. Цхьанаэшшара ца лаьтта хенан хӀоттам Ӏа долалуш декабрехь а, бӀаьста — апрелехь, майхь а. Уггар шийла бутт — январь, уггар бовха — июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+5.
Гландон
Гландон — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Коммунан департамент — Лакха Вьенна.
Географи
.
Инкино (Тверан область)
Инкино (Инкино) — Российн Федерацин Тверан областан Калязинан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
NGC 2745
NGC 2745 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
2745 2745
Столыпино (Пензин область)
Столыпино (Столыпино) — Российн Федерацин Никольскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, дикка йовхачу аьхкенца, барамехь шийлачу Ӏаьнца. Кхузахь йукъара климатан сиптийн амалехь ду, цхьацца муьрашкахь дикка хаалуш климатан элементаш ловзаран амплитуда йоккха хиларца. Шеран уггар шийла бутт январь бу, ткъа уггар бовха - июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Пензин областан Никольскан кӀоштан нах беха меттигаш
Санта-Изабел-ду-Риу-Негру
Санта-Изабел-ду-Риу-Негру — Бразилин Амазонас штатера муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —.
Хьажоргаш
Категори:Амазонас штатан муниципалитеташ Категори:Бразилин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
АгӀабаьйли (АгӀсуйн кӀошт)
АгӀабаьйли (Ağabəyli) — Азербайджанан АгӀсуйн кӀоштара эвла.
Билгалдахарш
Категори:АгӀсуйн кӀоштан нах беха меттигаш