cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Жалпакшилик
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Карагандан областан нах беха меттигаш Категори:Каркаралинскан кӀоштан нах беха меттигаш
Прецелле
Прецелле — Германин Лаха Саксони латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Лаха Саксони латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Подвижичи
Подвижичи (Руховічы) — Белоруссин Брестан областан Кобринан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Брестан областан нах беха меттигаш Категори:Кобринан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Костулени (Унгенин кӀошт)
Костулени (, Costuleni) — Молдавин Унгенин кӀоштара эвла.
Литература
Категори:Унгенин кӀошт кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Молдавин нах беха меттигаш
Причеповка (Одессин область)
Причеповка — Украинин Одессин областан Березовкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Одессин областан Березовкан кӀоштан нах беха меттигаш
Корал де Пьедра (Виктория)
Корал де Пьедра — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Корал де Пьедра лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Орцево
Орцево — Болгарин Благоевградан областера эвла. Белица йукъараллин йукъайогӀу.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Болгарин нах беха меттигаш Категори:Благоевградан областан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Медыня
Медыня — Украинин Ивано-Франковскан областан Галичан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Алибей (Бисмил)
Алибей (Alibey) — Туркойчоьнан Къилба-Малхбален Анатоли регионан Дийарбакир провинцин (ил) Бисмилнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Медыня
Хьажоргаш
Категори:Галичан кӀоштан нах беха меттигаш
Алибей (Бисмил)
Хьажоргаш
Категори:Дийарбакир провинцин нах беха меттигаш
Категори:Дийарбакир провинцин микрокӀошташ
Категори:Бисмилнан микрокӀошташ
Категори:Бисмилнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Сысоево (Угличан кӀошт)
Сысоево (Сысоево) — Российн Федерацин Ярославлан областан Угличан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Угличан кӀоштан нах беха меттигаш
Марково (Междуреченскан кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Междуреченскан кӀоштан нах беха меттигаш
Картедж (Техас)
Картедж  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Техас штатера гӀала.
Истори
Картедж гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Техас штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Шиба (Республика Алтай)
Шиба (Шиба) — Республика Алтайн Онгудайн кӀоштара эвла.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин хийцаман динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: алтайш (93%).
Билгалдахарш
Категори:Онгудайн кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Республика Алтайн нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Заборовье (Ленинградан область)
Заборовье (Заборовье) — Российн Федерацин Ленинградан областан Тихвинан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла йукъайогӀу хӀордан климатера континенталан дехьайолучу барамерачу климатан зонан. Цигахь барамера кӀеда Ӏа ду, барамехь йовха аьхке а йу. Климатан коьрта башхалла йу хенан хӀоттам цхьаьнаэшшара ца хилар, иза доьзна ду сих-сиха хийцалучу хӀаваан массех, уьш кхоллалучу кӀоште хьаьжжина хуьлу хӀордан, континенталан, арктикан.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Тихвинан кӀоштан нах беха меттигаш
Слободка (Болградан кӀошт)
Слободка — Украинин Одессин областан Болградан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Эль Росалито (Сан Дьего де ла Унион)
Географи
Эль Росалито лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Моцоешть
Моцоешть — Румынин Олт жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Олт жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Сыктывдин кӀошт
Билгалдахарш
Категори:Коми Республика Категори:Российн кӀошташ
Большие Березки
Большие Березки (Большие Березки) — Российн Федерацин Нижни Новгородан областан Городецан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 4 стаг (2010 шо).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Городецан кӀоштан нах беха меттигаш
NGC 1620
NGC 1620 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
1620 1620
Благодатни (Волгоградан область)
Благодатни (Благодатный) — Российн Федерацин Волгоградан областан Фролован кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта Оьрсийн акъарин къилба-малхбалехь, океанашна а, хӀордашна а гена. Цундела областан климат континенталан, шийла, кӀезиг ло долуш Ӏаьнца а, йеха, йовха, йекъа аьхкенца йу. БӀаьсте йоца, гуьйре йовха, йекхна йу. Маьлхан йовхонан дукхаллийца ГӀирман къилба бердал оьшуш йац.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Фролован кӀоштан нах беха меттигаш
Семёновка (Инжавинан кӀошт)
Семёновка (Семёновка) — Российн Федерацин Тамбовн областан Инжавинан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Инжавинан кӀоштан нах беха меттигаш
Собичеви
Собичеви — Польшин Куявско-Поморскан воеводаллин  гминера эвла.
Вески (Калининскан кӀошт)
Вески (Вески) — Российн Федерацин Тверан областан Калининскан кӀоштара эвла.
Собичеви
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Куявско-Поморскан воеводаллин нах беха меттигаш
Вески (Калининскан кӀошт)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Тверан областан Калининскан кӀоштан нах беха меттигаш
Нижни Шакшер
Нижний Шакшер (Нижний Шакшер) — Российн Федерацин Пермийн мехкан Чердынан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Малхбузера догӀучу хӀаваийн массийн новкъахь долчу Басеги дукъо, массо Урало санна, лекха дацахь а, дикка сацадо Атлантикин хӀаваъ малхбалехьа даржарах. Мехкан климататан амалехь континенталла йу, цуьнан бахьна дукха хьолахь бӀаьста догӀу арктикин хӀаваъ ду. Каран хӀордан шийла мох къаьста кӀезиг тӀаналлийца, Атлантикин хӀаваан массаш, бӀостанехьа, тӀуналла дукха йолуш ду (700—800 мм шарахь гергга). Махкахь дикка йовха аьхке йу, цхьадолчу шерашкахь уггар шийла бутт февраль хуьлу. Ах йочанаш ло кепара хуьлу. ДогӀанаш дукхахдерг сентябрехь а, июнехь а хуьлу, малхбузен басешкахь алсама дакъа — августехь хуьлу. Минимум йочанаш йогӀу февралехь а, декабрехь а. Аьхка лаьмнашкахь стигал къекъаш догӀанаш оьху. Мехкан амалехь йу сих-сиха хуьлу аьхкенан дохк, уьш наггахь масех дийнахь лаьтта.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+5.
Хьажоргаш
Категори:Чердынан кӀоштан нах беха меттигаш
ШегӀонвилье
ШегӀонвилье — Францин гӀала-коммуна, лаьтта НогӀманди регионехь. Коммунан департамент — ЭгӀ.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ЭгӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Эль Полворин (Маркелия)
Эль Полворин — Мексикин Герреро штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Полворин лаьтташ йу Мексикин къилба-малхбузехьара декъехь, Мехико гӀалин къилбехьа.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 21,9 °C.
Истори
Дуьххьара адамаш 20 эзар герг шо хьалха кхуза даха хевшина. Уьш хила боху ольмекаш. ТӀаьхьо Теотиуаканан Ӏаткъам чӀагӀбелира кхузахь. VIII-XV бӀешерашкахь ацтекаш дола деш йара кху махкахь. 1521 шарахь кхуза баьхкира испанхой, цара мохк долабаьккхинчул тӀаьхьа территори Мехикон аудиенци хилира, дуьххьара цуьна йукъахь йара хилачу Ацтекийн империн провинцеш, тӀаьхьо мохк йукъа бахара Керла Испани вице-пачхьалкхаллин.
1849 шеран 27 октябрехь дуьйна Герреро штатан йукъахь йу.
Пиракуара
Пиракуара — Бразилин Парана штатера муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —.
Хьажоргаш
Категори:Парана штатан муниципалитеташ Категори:Бразилин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Ишикли (Туьркели)
Ишикли (Işıklı) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регион регионан Синоп провинцин (ил) Туьркелинан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Синоп провинцин нах беха меттигаш
Категори:Туьркелинан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Кшидлина-Велика
Кшидлина-Велика — Польшин Нижнесилезин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Нижнесилезин воеводаллин нах беха меттигаш
Витораж
Витораж (Вітораж) — Белоруссин Минскан областан Пуховичин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Пуховичин кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Лазаро Карденас (Омеалка)
Лазаро Карденас — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Эль Бинарио (Темпоал)
Эль Бинарио — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Бинарио лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Хосрари
Билгалдахарш
Категори:Местин муниципалитетан нах беха меттигаш
Эль Бинарио (Темпоал)
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Борго-Тичино
Борго-Тичино — Италин Пьемонт регионера коммуна. Лаьтташ йу Новара провинцехь.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Пьемонт йукъара гӀаланаш
Бенито Хуарез (Косамалоапан де Карпио)
Бенито Хуарез — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Бенито Хуарез лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
КахӀвелерйани (Гуьмуьшова)
КахӀвелерйани (Kahveleryanı) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Дуьздже провинцин (ил) Гуьмуьшован кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Дуьздже провинцин нах беха меттигаш
Категори:Гуьмуьшован кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Русски Тимкино
Русски Тимкино (Русское Тимкино) — Кировн областан Уржуман кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь йуккъерачу барамехь континентан климат йу. Оцунна бахьна ду Къилбаседа Шен Ӏапказера шила мох цхьаа дуьхьало йоцуш кхуза схьакхачарна. Цундела кхузара Ӏа чӀогӀа шила ду, аьхкенна кест-кеста шила хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: марийш (24%), оьрсий (76%).
Билгалдахарш
Категори:Кировн областан Уржуман кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Кировн областан нах беха меттигаш
Алуч (Бисмил)
Алуч (Aluç) — Туркойчоьнан Къилба-Малхбален Анатоли регионан Дийарбакир провинцин (ил) Бисмилнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Дийарбакир провинцин нах беха меттигаш
Категори:Дийарбакир провинцин микрокӀошташ
Категори:Бисмилнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Сен-Леже-суьгӀ-БгӀель
Сен-Леже-суьгӀ-БгӀель (Saint-Léger-sur-Bresle) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта О-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — Сомма.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Сомма департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Мочериш
Мочериш — Румынин Караш-Северин жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Караш-Северин жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Муса
Му́са ( [Моше́] — «хи чуьра схьаваьккхинарг»; مُوسَى) — иза исламан пайхамар а, элча а, Делан къамелхо а ву. Улул-Ӏазм олучу элчанех цхьаъ ву. Къуръан чохь уггар дукха хьехийнарг ву, цу чохь масийтта сурат чохь хьехош ду цуьнан дийцар. Къуръан чохь хьаха ма-дарра Муса ӏаш хилла Пирӏунан заман чохь. Иштта хьехийна йу коьрта совцу меттигаш: хи чуьра и схьаэцар а, иза Мадьян-махка вахар а, Сийлахьчу тогӏичохь Делаца цуьнан хилла долу къамел а, Мисаран баланаш а, Цӏен хӏорд бекъар а, Синай лома тӏийра экъанаш схьаэцар а, исраилхоша дашо старгӏана ӏибадат дар а, Тихӏ (къам Мисарера арадаккхар) олу хилам а.
Дуьнен чу валар а, жималла а
Муса а, цуьнан дахар а Къуръан чохь масийтта тайп-тайпанчу меттигашкахь ма-дарра хьахийна ду.
Пирӏуно Мисаран бахархой масийтта декъе бекъна хиллера. Ткъа царах цхьана тобана гӏелойеш вара иза, уьш исраилхой бара, Яӏкъуб пайхамаран тӏаьхьенах долу къам. Цу заман чохь лаьтта тӏехь уггар дика къам дара иза. Оцу зуламе, керста, къиза ӏазапхо волчу паччахьо царна тӏехь куьйгалла дора, шена ӏибадат дар а, шена гӏуллакх дар а лоьхура цергара. Церан зударий ӏад а буьтуш, церан кӏентий байара цо арсаш хьоькхуш. Хӏунда аьлча Пирӏунна гӏенах гина хиллера Байтул-Макъдисан агӏора цхьа цӏе тӏейеана, тӏаккха цо Мисаран хӏусамаш а, берриге бахархой а багош, амма исраилхошна зе ца дира цо. Юха самаваьлча оцу гӏено кхерийнера иза, тӏаккха цо схьагулбира мозгӏарш а, бозбуунчаш а. И гӏан тида аьлла цо дехначу хенахь цара элира: Хӏара кӏант ву оцу нахах (исраилхошха) дуьнен чу вера волуш, Мисар бахархой хӏаллакхиларан бахьана цуьнан куьйгахула хир ду. Цундела цо омра дира церан кӏентий байа аьлла, йоӏарий ӏадбита аьлла.
Мусан нана Юкабад доьзалхочух йолчу хенахь кхерайеллера Пирӏуно шен кӏант верна. Цу хенахь Пирӏун вар исраилхойн берашна арсаш хьоькхуш, уьш дойъуш. Тӏаккха цо и вина чул тӀаьхьа, Дала вахьйу дира (дагчу тесира) цунна и тускар чу а виллий, хӏорда чу кхосса аьлла, тӏаккха цо и кхочуш дира. Цу тускарца хӏорд чухула лийлира иза. Цул тӏаьхьа и схьаийцира цу хӏорд чуьра Пирӏунан зудчо Асията, и дукха а вийзира цунна, Пирӏунан гӏали чу а вигира. Шен цӏийндега Пирӏуне дийхира цо и шайца вита аьлла. Тӏаккха цо цунна цӏе тиллира «Муса» аьлла, цуьнан маьӏна «хи чуьра схьаваьккхинарг» бохург ду. Мусан нанас цуьнан йише Марьяме аьллера и волу меттиг мичахь йу лаха аьлла. Муса йухакхийтира шена тӏе мел йалийначу бер дакхош йолчу зудчух. Цуьнан йишас элира церга ша цхьа зуда йалор йу и вакхо аьлла, тӏаккха шайн нана йалийра цо, цара и бер цуьнга йухадерзира. КӀант воккха хилира. Нанас иза ПирӀунан зудчуьнга дӀавелира. Вукхо иза, шен волуш санна, лелавора.
Пирӏунан къомах цхьа стаг вер а, вадар а
Цхьана дийнахь, гӏалин цхьана некъахула дӏавоьдуш, Мусана гира цхьана мисархочо шен къомах волчу Ӏебархочунна (исраилхочунна) йетташ. Мисархочунна лиънера ӏебархочунга болх байта, ткъа иза йухахьаваьллера и ца беш. Муса гича исраилхочо орца дийхира цуьнга. Мусас тӏе а веана, буй тоьхна и мисархо вийра. Шена хьалха̄ и велла гича, делахь а, и вен лууш-м вацара иза, цо элира: «Баккъалла а, хӏара шайтӏанан болх бу, иза билггала нах тилош мостагӏ дер ма ду». Цул тӏаьхьа Муса кхоьруш вара гӏали чохь, ладоьгӏуш ша схьа маца лоцу те бохуш, некъахула ларлуш лелаш. Селхана шега гӏо дехна волу стаг гора цунна йуха а орца доьхуш, геннара мохь бетташ. Цунна тӏе а вахана Мусас элира цунга: «Баккъалла а, ма билггала галаваьлла ву-кх хьо». Шаьшинна мостагӏчунна тоха гӏерташ вара Муса, амма исраилхочунна и шена тоха воллу моьтнера.
Наха схьалецира исраилхочун дош, тӏаккха царна хиира селхана мисархо вийнарг Муса вуй. И хабар цу мисархочо даржийра пирӏунан гӏали чу кхаччалц. Тӏаккха Пирӏунан доьзал Муса вийца буьйлабелира, цуьнгара чӏира эцархьама. Церан къомаха волчу цхьана стага Мусага дӏахьедира и вен гӏерташ цара къайлаха барт бина аьлла, цундела гӏали чуьра вада веза аьлла. И хезча Муса кхеравелира, вада кечам а бира, хӏунда аьлча хилларг массанхьа хууш дар, Пирӏуне а кхаьчнера. Муса гӀала дӏа а тесна, Шема махка дӏавахара, Мадьянна дуьхьал. Мала хи а доцуш, йуург а йоцуш, дитташ тӏийра гӏаш а дууш дӏавахара иза Мадьянхойн къомана тӏекхаччалц. Мадьянхошна йукъахь цунна карийра Ибрахӏимах тӏаьхьенах болу цхьа доьзал, Ибрахӏиман кӏентан Мадьянах схьабевлла, иза исраилхойн девежарех цхьа деваша ву, шена хуъушехь вахана хила мега иза царна тӏе, уьш шен гергара болу дела.
Беркате вовшахкхетар
Бехха некъ бина чул тӀаьхьа Муса Мадьяне кхечира. Мусас эмгаралла дира цхьана шина йоӏана, хьоьжуш ӏаш йолу божарий хи эцна бовллалц, тӏаккха цо хаьттира цу шинга: «Хӏун гӏуллакх ду шу шиннан?». И шиъ бехказйелира шаьшшимма хи малочу балхах шайн доьзалах болу божарий шаьшшинца бац аьлла.
Вуьшта аьлча, цуьнан ницкъ кхочур бац и гӏуллакх дан. Хьала а гӏаьттина
Цу шиннан да, воккха стаг цецваьллера и шиъ хьалххе йухайарах. Цу шиммо дийцира оцу хийрачу стагах (Мусах) лаьцна, шаьшинна хи малийна волу. Ткъа церан дас цу шиннах цхьаьнга элира и волчу йуха гӏо, ша волчу кхайкха аьлла, цо диначунна дуьхьал мах балархьама.
Ӏеламнах бекъабелла оцу воккхачу стеган хьокъехь, дукхахболчара иза — Шуӏайб пайхамар ву аьлла, Мадьянхойн къомана ваийтина волу. Ткъа цхьаболчара иза Шуӏайбан къомах волуш, бусалба стаг хилла боху, хӏунда аьлча Шуӏайбний, Мусаний йукъахь йолу заманан йохалла гена хилла дела, ткъа хӏара ӏеламнехан гӏолехь йолу ойла йу.
Да̄с тамаша бира шен йоьӏан ойланна. Тӏаккха цо Мусага маре йалае элира шен шина йоӏах цхьаъ, Мусас хи малийна йолу.
Цу кепара цо Мусана бехкам хӀоттийра, шен йоьӏан там бархӏ шарахь цо шена гӏуллакх дар бу аьлла. Нагахь цо итт шаре хьалдузахь, иза совдаьлларг хир ду, тӏедиллина а доцуш. Реза а хилла, воккхачу стагаца чӏагӏам бира Мусас, тӏаккха элира цо (Мусас): «''Хӏара суна а, хьуна а йукъахь ду. Цу шиннах муьлхха а зама ас кхочушйахь, соьц мостагӏалла лело ца деза. Ткъа Дела вай олучунна ӏуналла деш (Теш) ву''».
Цуьнан йоӏ маре йалийра Мусас. ӏеламнаха цуьнан цӏе «Саффурат» йу аьлла. И йоккхаха ерг а хилла. Ткъа цхьаболчара цуьнан жимах ерг «Лая» хилла боху цуьнан зуда. Муса ӏийра шен стунда, воккха стага волчохь Мадьянехь, бехкамо ма-бохху цунна гӏуллакх деш. Цо дӏайаьхьара цунна гӏуллакх деш йуьззина ши хан, и шиъ итт шо дара. Мадьянехь цуьнан зудчо Саффурата цунна кӏант вира, Мусас цӏе тиллира цунна «Джиршум» аьлла (иза «тамашена винарг» бохург ду).
Иза Мисаре йухавар
Мусана дагадеанера шен доьзалца Мисаре йухаваха. Гӏур ву аьлла сацам бира цо, новкъа вала кечам а бира. Дӏакъаста лиъначу хенахь цо шен зудчуьнга элира цуьнан дега шайн уьстагӏий ло ала аьлла, шаьш цаьрца дехар долуш. Тӏаккха царна делира цуьнан дас цу шарахь дина долу бос хийцина уьстагӏий, «бос хийцина» бохучун маьӏна: шен ненан бос боцуш бохург ду.
Муса дӏавахара шен доьзалца Мадьян-махка ӏаьнан муьрехь, уьстагӏий лоьхкуш. Синай-ломан йуххе кхаьчначу хенахь некъах тиллера иза шийлачу буьйсанна. Цхьаболчара аьлла: цуьнан зуда доьзалхочух йара цу буьйсанна, тӏаккха Мусана цӏе лато лиънера, цуьнан цӏетухург чӏагӏйеллер, тӏаккха суьйнаш ца тохара цо.
Тӏува йеза тогӏи
Муса кхаьчначу хенахь Синай лам (Тӏува) олучу метте Вуьшта аьлча, Мисаре боьду некъ хьам гойтур бу шена. Тӏаккха и цӏаран тӏе ваханчу хенахь, беркате диттана йуххехь йолу, цунна шега кхойкхуш хезира:
Тӏаккха Дала элира:
Пирӏунан иза дуьхьалхӏоттар
Мусас дӏадаьхьира элчаналла шеца тамашена билгалонаш (муӏджизаташ) а йолуш. Шена вешица Хӏарунца иза Пирӏунна дуьхьалхӏоьттира. Цу шиннан балхах ду Пирӏунна дуьхьалхӏоттар а, тӏом бар а доккхачу дийцарехь хьехийна долу: Мусас муӏджизаташца толам баккхар а, Цӏен хӏорд шина декъе бекъар а, Пирӏун хи буха вахар а ша тешо гӏиртина чул тӏаьхьа, делахь а теша ца тийшира иза, тӏом ба лиира цунна.
Мисарера арадовлар
Мусас арабехира исраилхой Мисарера. Дала Пирӏунах кӏелхьарваьккхира иза а, цуьнан къам а. Цул тӏаьхьа Муса вахара Делаца къамел дан шовзткъа дийнахь. Делера схьаийцира цо экъанаш, царна чохь итт Делан весет дар. Цул тӏаьхьа иза вухавеара шен къомана тӏе. Цунна карийра уьш дашо старгӏан ӏибадат деш, ша Самирийчо дела вина царна лаьцна йолу. Цул тӏаьхьа Мусас дуккха а муӏджизаташ гайтира царна, цул тӏаьхьа церга дийхира цо Дезачу лаьтта тӏе дисса аьлла (иза Арихьа олу латта ду), Делан новкъахь тӏемалой а болуш шайна тамашийна билгалонаш гайтина чул тӀаьхьа. Тӏаккха цара элира цуьнга: «''Хӏай Муса‚ цу чохь цхьа ницкъболуш къам ду‚ тхо даханне а цу чу гӏур ма дац уьш цу чуьра арабовллалц. Уьш арабевлча цу чуьра, тхо чу гур ду''». Делах кхоьруш волчу цхьана шина стага элира: «''Чу гӏо царна тӏе неӏарехула‚ шу цу чу додахь, тоьлур ду шу. Далла тӏетовжа‚ шаьш ийман диллина (Делах тешаш) делахь''». Цара юха элира: «Хӏай Муса‚ тхо цкъа а цу чу гӏур ма дац‚ уьш цу чохь мел лаьтта‚ вало хьо а, хьан Дела а гӏо‚ шу шиъ лата (цаьрца)‚ амма тхо кхузахь хевшина ӏийр ду» (Аль-Маидат 22, 23, 24). Тӏаккха Мусас оьгӏазвахана царна дуьхьал доӏа дира: «Сан Дела‚ со доладеш ма вац сайн синна а‚ сайн вешина а бен‚ дӏакъастаде тхо хӏокху ӏесачу къомах». Дала цунна жоп делира: «''Царна хьарам ю иза (Тӏува). Шовзткъа шарахь кхерсташ лелар бу уьш лаьтта тӏехь. Хьо гӏайгӏане ма вожа ӏесачу нахана''» (Аль-Маидат 25—26). Иштта бисира уьш оцу Тихӏ чохь шовзткъа шарахь, Синай гӀум-аренгахула а, Фаран гӀум-аренгахула а лелаш.
Хизраца цхьаьнакхетар
Муса дикачу лайца, Хизраца цхьаьнакхеттачу хенахь цо аьллера цуьнга: «Суна пурба лой ахь хӏай дика стаг, хьайгара ӏилма суна дала, со хьайна тӏаьхьахӏоттахь, ахь де аьлларг а, ма де аьлларг а ас кхочуш дахь?». Амма Хизр хууш вара Муса собаре хир воций, виста ца хуьлуш ӏийр воцийла шена ца дезарг гича. Тӏаккха Хизра элира цуьнга: Хьо соьца вагӏахь тамашийна хийра хӏуманаш гур ду хьуна. Ткъа Муса ӏилманна тӏевирзина вара и довза гӏерташ, цо элира: «АллахIана лаахь, собаре карор ву хьуна со, йа хьан омранна Iеса а хир вац со». ТIаккха Хизра элира: «Нагахь хьо суна тIаьхьахIоттахь, цхьана а хIуманах лаций хатта ма хатталахь соьга, цуьнах дерг ас айса хьайна дийццалц». И шиъ дIа новкъа велира. Ткъа и шиъ хIордкеманна тIехиъначу хенахь, Хизра Iуьрг даьккхира хIордкеманна. ТIаккха Мусас элира: «Оцу тI''ера нах хичу бахийтархьама даьккхи ахь и Iуьрг? Ма доккха хIума ду ахь динарг!''». Хизра ша хIоттийна бехкам а, чIагIо а дагайоуьйтуш элира цуьнга: «Ас ца бехира хьоьга, соьца собаре чекхвалалур вац хьо?». Жоп делира Мусас: «''Бехке ма вехьа со [йа Iоттар ма ехьа суна] со вицвеллачунна. Беза мохь а ма биллахьа суна тIе''». Цул тIаьхьа и шиъ хIоркеман чур охьавоьссича цуьшинна гира кегий кIентий а, йоIарий а ловзуш. Царах цхьа кIант схьалецира Хизра, и кIант къола деш а, некъаш хедош а хиллера. Цеш деца-ненаца дуйнаш диира цо ша и хIума ца лелийна аьлла. ТIаккха Хизра и гена а ваьккхина, охьавиллина вийра. ТIаккха Мусас элира цуьнга: «''Бехке воцу стаг муха воь ахь, ша цхьа а адам дийна а воцу? Ма вон хIума ду ахь динарг!''». Хизра жоп делира цунна: «Ас ца бехира хьоьга, соьца собаре чекхвалалур вац хьо?». Цо элира: «''Нагахь ас кхул тIаьхьа хьоьга цхьаъ хаттахь, хьайца цхьаьна ма ваийта ахь со. ХIинцале а соьгара бехказло ю-кх хьуна''».
ТIаккха, новкъа а ваьлла, кхин дIа а некъ бира цаьршимма, цхьана юьртарчу бахархошна тIекхаччалц. Цигарчу бахархошка юург йийхира цаьршимма, амма вукхара хьошалла ца дира цаьршинна. Цигахь цхьа пен гира цаьршинна, охьабожа гIерташ, ткъа Хизра хьаланисбира и. Мусас элира: «Хьайна лиъча, мах оьцур бара ахь цуьнах». Хизра элира: «''Кхузахь дIасакъаьстар ву вайшиъ. Амма ас туьдур ду [дуьйцур ду] хьуна, хьо собарца чекхцавалавелларг [хьан собар цатоьънарг]''(Аль-КахIф, аят 78). ''ХIордкеманах дерг аьлча, къечу нехан дара и, хIорда тIехь шайна сискал йаккха къахьоьгуш болчу. И лазон [ханна дохо] лиира суна, хIунда аьлча царна хьалха лаьтташ паччахь вара, нуьцкъашха дийна хIордкеманаш нахера схьадохуш''(Аль-КахIф, аят 79). ''Вийначу кIантах дерг аьлча, цуьнан да-нана бусалба дара. Тхо кхераделира цо цаьршинна гIелойарах, шен зуламе хилар а, шен керста хилар а бахьанехь''(Аль-КахIф, аят 80). ''Ткъа оцу [нисбинчу] пенах дерг аьлча, оцу юьртарчу байлахь висинчу шина кIентан бара и. Оцу бухахь цаьршиннан хазна йара. Цаьршиннан да дика стаг вара. Цундела хьан Делана лиира, и шиъ анда а валийтина, цаьршинга шаьшшиннан хазна схьайаккхийта, хьан Делан къинхетамца. Сайггара лелийна дацара хьуна ас [иза]. И дара-кх хьуна тидар хьо собарца чекхцавалавеллачуьнан»''(Аль-КахIф, аят 82).
ДIавоьллина меттиг
Имамийн шиIит волу Iали ибн ИбрахIим аль-Къуммис шен тафсир чохь ма-аллара Муса а, ХIарун а дIакхелхина ТихI чохь. Иштта дийцина ду, Мусана каш даьккхинарг мулкалмот дара аьлла, адамийн сибатехь деана. Цундела ца хаьа исраилхошна Мусан каш мичахь ду. Аль-Маджлисис дийцина, Элчане цуьнан кашах лаьцна хаьттинчу хенахь цо элира: «Боккхачу некъан йуххахь ду и, ЦӀечу гу йуххехь». Иштта цо дийцина аьлла ду: «Мусаний, Давудний йукъахь пхи бӀе шо ду, ткъа Давудний, Ӏисаний йукъахь цхьа эзар бӀе шо ду».
Хьажоргаш
Категори:Ислам
ОРГРЭС
ОРГРЭС (ОРГРЭС) — Российн Федерацин Москохан областан Сергиев Посадан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Казалмартино (Л'Аквила)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Абруццо регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Торета (Трапани)
Торета — Италин Сицилия регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Сонтопи (Великопольскан воеводалла)
Сонтопи  — Польшин Великопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Торета (Трапани)
Литература
Категори:Сицилия регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Кобиля (Подлясьен воеводалла)
Кобиля  — Польшин Подлясьен воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Подлясьен воеводаллин нах беха меттигаш
Рыбна
Рыбна (Рыбна) — Белоруссин Брестан областан Кобринан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Брестан областан нах беха меттигаш Категори:Кобринан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Баса (Парма)
Баса  — Италин Эмилия-Романья регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Калитино (Междуреченскан кӀошт)
Калитино (Калитино) — Российн Федерацин Вологдин областан Междуреченскан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Междуреченскан кӀоштан нах беха меттигаш
Симс (Къилбаседа Каролина)
Симс  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Къилбаседа Каролина штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Къилбаседа Каролина штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Корал де Пьедра (Леон)
Корал де Пьедра — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Корал де Пьедра лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Пратолунго (Дженова)
Пратолунго — Италин Лигурия регионан  коммунера эвла.
Голубки
Голубки (Голубки) — Российн Федерацин Красноярскан мехкан Назарован кӀоштара эвла.
Ле Ривате (Порденоне)
Ле Ривате  — Италин Фриули-Венеция-джулия регионан  коммунера эвла.
Пратолунго (Дженова)
Литература
Категори:Лигурия регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Зараево
Зараево — Болгарин Тырговиштен областера эвла. Попово йукъараллин йукъайогӀу.
Голубки
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Ле Ривате (Порденоне)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Фриули-Венеция-джулия регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Зараево
Хьажоргаш
Категори:Болгарин нах беха меттигаш Категори:Тырговиштен областан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Герзелилер (Бафра)
Герзелилер (Gerzeliler) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Самсун провинцин (ил) Бафранан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Самсун провинцин нах беха меттигаш Категори:Самсун провинцин микрокӀошташ Категори:Бафранан микрокӀошташ Категори:Бафранан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Принцхоьфте
Принцхоьфте — Германин Лаха Саксони латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Лаха Саксони латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Кошени (Унгенин кӀошт)
Кошени (, Coșeni) — Молдавин Унгенин кӀоштара эвла.
Литература
Категори:Унгенин кӀошт кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Молдавин нах беха меттигаш
Войлоково
Войлоково (Войлоково) — Российн Федерацин Нижни Новгородан областан Городецан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 3 стаг (2010 шо).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Городецан кӀоштан нах беха меттигаш
Жалсары
Жалсары — Кхазакхстанан Малхбален-Кхазакхстанан областан Кокпектинан кӀоштара эвла.
HD129418
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Ушаково (Орёлан область)
Ушаково (Ушаково) — Российн Федерацин Орёлан областан Колпнан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта Среднерусски (Йуккъераоьрсийн) акъарин йуккъехь, аренан а, хьун-аренан а зонашкахь. Климат барамера континенталан. Ноябрь, декабрь, январь уггар кхуьйлина беттанаш ду. Ло лаьтта денойн йукъара барам — 126. Шарахь хуьлу барамера йочанаш — йуккъера 490 - 590 мм, цу тӀе аьхка шозза алсама, Ӏайчул, гурахь алсама, бӀаьстачул.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Колпнан кӀоштан нах беха меттигаш
Растилково Мали
Растилково Малое (Растилково Малое) — Российн Федерацин Ивановн областан Лежневан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Цуьнан амалехь ду гӀеххьа йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а, дика лаьттачу лайн чкъоьраца. Уггар шийла бутт, Ӏадат хилла, январь бу, ткъа уггар бовха — июль. Алсама къилба-малхбузера мох хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Лежневан кӀоштан нах беха меттигаш
Залющик
Залющик (Залющик) — Российн Федерацин Ленинградан областан Тихвинан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла йукъайогӀу хӀордан климатера континенталан дехьайолучу барамерачу климатан зонан. Цигахь барамера кӀеда Ӏа ду, барамехь йовха аьхке а йу. Климатан коьрта башхалла йу хенан хӀоттам цхьаьнаэшшара ца хилар, иза доьзна ду сих-сиха хийцалучу хӀаваан массех, уьш кхоллалучу кӀоште хьаьжжина хуьлу хӀордан, континенталан, арктикан.
Шунарак
Шунарак (Шунарак) — Республика Алтайн Турочакан кӀоштара эвла.
NGC 1621
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Залющик
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Тихвинан кӀоштан нах беха меттигаш
Шунарак
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин хийцаман динамика:
NGC 1621
Хьажа кхин а
1621 1621
Шунарак
Бахархойн дукхалла
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: алтайш (74%), оьрсий (26%).
Палатик
Палатик — Болгарин Благоевградан областера эвла. Белица йукъараллин йукъайогӀу.
Шунарак
Билгалдахарш
Категори:Турочакан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Республика Алтайн нах беха меттигаш
Палатик
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Болгарин нах беха меттигаш Категори:Благоевградан областан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Тараканово (Угличан кӀошт)
Тараканово (Тараканово) — Российн Федерацин Ярославлан областан Угличан кӀоштара эвла.
Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Угличан кӀоштан нах беха меттигаш
Касл-Гиллс (Техас)
Касл-Гиллс  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Техас штатера гӀала.
Истори
Касл-Гиллс гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Техас штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
ШовенкугӀ-ПгӀовемон
ШовенкугӀ-ПгӀовемон — Францин гӀала-коммуна, лаьтта НогӀманди регионехь. Коммунан департамент — ЭгӀ.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ЭгӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Сен-Максан
Сен-Максан (Saint-Maxent) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта О-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — Сомма.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Сомма департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Ранчо Сан Хуан (Тамиява)
Ранчо Сан Хуан — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Ранчо Сан Хуан лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Пиракурука
Пиракурука — Бразилин Пиауи штатера муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —.
Цаланари
Цаланари (ცალანარი) — Гуьржийчоьнан Самегрело — Земо-Сванети Местин муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 35 стаг (2014 шо).
Пиракурука
Хьажоргаш
Категори:Пиауи штатан муниципалитеташ Категори:Бразилин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Цаланари
Билгалдахарш
Категори:Местин муниципалитетан нах беха меттигаш
Кийикоьй (Гуьмуьшова)
Хьажоргаш
Категори:Дуьздже провинцин нах беха меттигаш
Категори:Гуьмуьшован кӀоштан нах беха меттигаш
Соколе-Кузьниця (Бидгозькан повет)
Соколе-Кузьниця  — Польшин Куявско-Поморскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Куявско-Поморскан воеводаллин нах беха меттигаш
Карабей (Туьркели)
Карабей (Karabey) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регион регионан Синоп провинцин (ил) Туьркелинан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Синоп провинцин нах беха меттигаш
Категори:Туьркелинан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Черненово
Черненово (Черненово) — Российн Федерацин Ульяновскан областан Сурскан кӀоштара эвла.
Климат
Климат барамера континенталан, шийлачу Ӏаьца, йовхачу аьхкенца. Регионан климатан башхалла йу йоца йекъа бӀаьсте. Ульяновскан областан гуьйре, йовха; лайн чкъор хӀутту ноябран шолгӀачу декхъехь. Уггаре шийла бутт — январь. Ӏа лайне ду, сих-сиха техка температурашца (атлантикин циклонаш хийцало арктикин хӀаваан массашца), лаьтта ноябрера март йуккъе баххалц областан къилба кӀошташкахь, ткъа Ӏаьнан-бӀаьстенан муьрехь йогӀа Воейковн сема, цуо Ӏаткъам бо меттигерчу климатна. Январан йуккъера температура −12 °C, июлан +20 °C. Аьхкенан хенан-хӀоттам хуьлу май беттан йуккъехь. Аьхке, йовха хуьлу кӀезиг лела азин антициклонан Ӏаткъам бахьнехь. Июлехь, йуккъера барам, 5 де 22 °C йуккъера температура а, сов а йолуш хуьлу. Йочанаш областан къилбехьа 350 мм тӀиера, къилбаседа-малхбузехь 500 мм кхаччалц. Аьхка догӀнаш цхьаьнаэшшара ца хуьлу, амма догӀучу хенахь стигал къекъаш, доцца догӀу. Регионехь йуькъаллаш кӀезиг ца хуьлу. Вегетацин мур лаьтта 180 де гергга.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москваца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Сурскан кӀоштан нах беха меттигаш
Мейи-суьгӀ-ГӀувгӀ
Мейи-суьгӀ-ГӀувгӀ — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БугӀгунди регионехь. Коммунан департамент — Кот-д’ОгӀ.
Сончково
Сончково — Польшин Великопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Мейи-суьгӀ-ГӀувгӀ
Билгалдахарш
Категори:Кот-д’ОгӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Сончково
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Великопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
Торета (Болонья)
Торета — Италин Эмилия-Романья регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Эмилия-Романья регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Кшидлина-Мала
Кшидлина-Мала — Польшин Нижнесилезин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Нижнесилезин воеводаллин нах беха меттигаш
Казалобио (Реджо Эмилия)
Казалобио — Италин Эмилия-Романья регионан  коммунера эвла.
Кобилянка (Подлясьен воеводалла)
Кобилянка  — Польшин Подлясьен воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Подлясьен воеводаллин нах беха меттигаш
Храще (Постойна)
Храще  — Словенин йукъараллера эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Хицина
Хицина — Польшин Лебушанийн воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лебушанийн воеводаллин нах беха меттигаш
Межгорье (Ивано-Франковскан область)
Межгорье — Украинин Ивано-Франковскан областан Богородчанин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).