cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Славное (Кобринан кӀошт)
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хриб (Преддвор)
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Славное (Кобринан кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Брестан областан нах беха меттигаш Категори:Кобринан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Гуьржийн калиграфи
Гуьржийн калиграфи (ქართული კალიგრაფია) — гуьржийн меттан калиграфийн йукъара цхьаъ йа гуьржийн меттан исбаьхьаллин элпаш яздар.
Хриб (Преддвор)
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Гуьржийн калиграфи
Билгалдахарш
Категори:Гуьржийн калиграфеш
Казалорцо Болдори (Кремона)
Казалорцо Болдори — Италин Ломбарди регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Ломбарди регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Селамлар (Гуьмуьшова)
Хьажоргаш
Категори:Дуьздже провинцин нах беха меттигаш
Категори:Гуьмуьшован кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Раде
Раде — Германин Лаха Саксони латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Лаха Саксони латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Ынырга
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин хийцаман динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: алтайш (15%), оьрсий (85%).
Билгалдахарш
Категори:Чоянан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Республика Алтайн нах беха меттигаш
Торета Вецкия (Ливорно)
Торета Вецкия — Италин Тоскана регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Тоскана регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Сноу-Гилл (Къилбаседа Каролина)
Сноу-Гилл  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Къилбаседа Каролина штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Къилбаседа Каролина штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Звездица (Тырговиштен область)
Звездица  — Болгарин Тырговиштен областера эвла. Омуртаг йукъараллин йукъайогӀу.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Болгарин нах беха меттигаш Категори:Тырговиштен областан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Гоькчекент (Бафра)
Гоькчекент (Gökçekent) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Самсун провинцин (ил) Бафранан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Арикгоьл (Бисмил)
Арикгоьл (Arıkgöl) — Туркойчоьнан Къилба-Малхбален Анатоли регионан Дийарбакир провинцин (ил) Бисмилнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Дийарбакир провинцин нах беха меттигаш
Категори:Дийарбакир провинцин микрокӀошташ
Категори:Бисмилнан микрокӀошташ
Категори:Бисмилнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Сен-СовегӀ (Сомма)
Сен-СовегӀ (Saint-Sauveur (Somme)) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта О-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — Сомма.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Сомма департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Жалтырколь (Акмолан область)
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Акмолан областан нах беха меттигаш Категори:Аршалин кӀоштан нах беха меттигаш
Пратолунго (Гросето)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Тоскана регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Басана ди Сопра-Матоце (Верона)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Венеция регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Бели (Одессин область)
Бели — Украинин Одессин областан Измаилан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Измаилан кӀоштан нах беха меттигаш
Хлебово (Лебушанийн воеводалла)
Хлебово  — Польшин Лебушанийн воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лебушанийн воеводаллин нах беха меттигаш
Мниховски Тинец
Мниховски Тинец (Mnichovský Týnec) — Чехин Устецан мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Устецан мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Парфёнково
Парфёнково (Парфёнково) — Российн Федерацин Москохан областан Сергиев Посадан кӀоштара дӀатесна эвла.
Межречье
Межречье — Украинин Ивано-Франковскан областан Калушан кӀоштара эвла.
NGC 1625
NGC 1625 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Межречье
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Парфёнково
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
NGC 1625
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
1625 1625
Межречье
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Парфёнково
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Межречье
Хьажоргаш
Категори:Калушан кӀоштан нах беха меттигаш
Парфёнково
Хьажоргаш
Категори:Сергиев Посадан кӀоштан нах беха меттигаш
Мошешть
Мошешть — Румынин Бузеу жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Бузеу жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Леордоая (Унгенин кӀошт)
Леордоая (, Leordoaia) — Молдавин Унгенин кӀоштара эвла.
Литература
Категори:Унгенин кӀошт кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Молдавин нах беха меттигаш
Эль Росарио (Долорес Идальго Куна де ла Индепенденсия Насионал)
Эль Росарио — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Заручевье (Тихвинан кӀошт)
Заручевье (Заручевье) — Российн Федерацин Ленинградан областан Тихвинан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Тихвинан кӀоштан нах беха меттигаш
Корал де Пьедрас де Абахо (Сан Мигел де Альенде)
Корал де Пьедрас де Абахо — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Корал де Пьедрас де Абахо лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Емелино (Нижни Новгородан область)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 0 стаг (2010 шо).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хорошевка (Орёлан область)
Хорошевка (Хорошевка) — Российн Федерацин Орёлан областан Колпнан кӀоштара эвла.
Емелино (Нижни Новгородан область)
Билгалдахарш
Категори:Городецан кӀоштан нах беха меттигаш
Хорошевка (Орёлан область)
Климат
Эвла лаьтта Среднерусски (Йуккъераоьрсийн) акъарин йуккъехь, аренан а, хьун-аренан а зонашкахь. Климат барамера континенталан. Ноябрь, декабрь, январь уггар кхуьйлина беттанаш ду. Ло лаьтта денойн йукъара барам — 126. Шарахь хуьлу барамера йочанаш — йуккъера 490 - 590 мм, цу тӀе аьхка шозза алсама, Ӏайчул, гурахь алсама, бӀаьстачул.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Кат-енд-Шут (Техас)
Кат-енд-Шут  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Техас штатера гӀала.
Истори
Кат-енд-Шут гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Техас штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Пирангинью
Пирангинью — Бразилин Минас-Жерайс штатера муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —.
Хьажоргаш
Категори:Минас-Жерайс штатан муниципалитеташ Категори:Бразилин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Вишенки (Калининскан кӀошт)
Вишенки (Вишенки) — Российн Федерацин Тверан областан Калининскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Тверан областан Калининскан кӀоштан нах беха меттигаш
Рыбопитомник (Слободскойн кӀошт)
Рыбопитомник (Рыбопитомник) — Кировн областан Слободскойн кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь йуккъерачу барамехь континентан климат йу. Оцунна бахьна ду Къилбаседа Шен Ӏапказера шила мох цхьаа дуьхьало йоцуш кхуза схьакхачарна. Цундела кхузара Ӏа чӀогӀа шила ду, аьхкенна кест-кеста шила хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
Билгалдахарш
Категори:Кировн областан Слободскойн кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Кировн областан нах беха меттигаш
Сабуриха (Ивановн область)
Сабуриха (Сабуриха) — Российн Федерацин Ивановн областан Лежневан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Цуьнан амалехь ду гӀеххьа йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а, дика лаьттачу лайн чкъоьраца. Уггар шийла бутт, Ӏадат хилла, январь бу, ткъа уггар бовха — июль. Алсама къилба-малхбузера мох хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Лежневан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Ельник (Красноярскан мохк)
Ельник (Ельник) — Российн Федерацин Красноярскан мехкан Назарован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Хьажоргаш
Категори:Назарован кӀоштан нах беха меттигаш
Стахановка (Инжавинан кӀошт)
Стахановка (Стахановка) — Российн Федерацин Тамбовн областан Инжавинан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Ӏаламан а, ландшафтийн а амалаш йоьзна йу цуьнан географин хьолах – эвла лаьтта Оьрсийн акъарин йуккъехь, цунна тӀиера акъарин муьлххачу дозане эзар километр йу. Алсама хуьлу долу континенталан барамера хӀаваъ, Эвла хӀордашна гена латтарех доьзна ду. Цуо областан климат барамера континенталан йо. Окан-Донан акъари тӀехь климат алсама континенталан йу, уллорчу гунаш тӀехьчулла. Эвла лаьтта кӀеззиг къилбаседехьа Сибрехан а, Азорийн а максимумашна йуккъехь долчу лакхарчу Ӏаткъаман дукъал, цундела бу кхузахь луларчу Владимирехь йа Рязанехьчул алсама, гӀийлачу мехца, бекхна хенан хӀоттам. Оцун тӀе мехаш дукхах дерг къилбан а, къилба-малхбален а ду, бӀаьста а, Ӏай а муххале а. оцу агӀора хьокху аьхка а, бӀаьста а йокъаллин мехаш, ткъа Ӏай – дарц.
Удорийн кӀошт
Удорийн кӀошт (Удорский район) — Коми Республикин муниципалан кӀошт.
Стахановка (Инжавинан кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Удорийн кӀошт
Административан центр — Кослан.
Стахановка (Инжавинан кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Инжавинан кӀоштан нах беха меттигаш
Удорийн кӀошт
Билгалдахарш
Категори:Коми Республика Категори:Российн кӀошташ
NGC 1626
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
1626 1626
Аллен-МегӀвилье
Аллен-МегӀвилье (Allaines-Mervilliers) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ЦентгӀ — ЛуагӀан атагӀа регионехь. Коммунан департамент — ЭгӀ а, ЛуагӀ а.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ЭгӀ а, ЛуагӀ а департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
HD129494
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Кузкоьй (Туьркели)
Кузкоьй (Kuzköy) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регион регионан Синоп провинцин (ил) Туьркелинан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Синоп провинцин нах беха меттигаш
Категори:Туьркелинан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Хох (орамат)
Хох (Allium) — (хьалха лииличарна йукъахь йара) могӀанера  доьзалера  бухара доьзалера, шина шеран а, дуккха шерийн а бецан ораматийн тайпа.
Тайпанахь, The Plant List сайтан терахьашца, 900 сов кеп ю, уьш кхуьу Къилбаседа эхиг тӀехь. Тайпанан векалш кхуьу байнаш тӀехь, аренашкахь, хьаннашкахь.
Ораматийн систематика еш доккха дакъа лаьцна Регель Эдуарда, цуо хьалха гайтина йоцу 250 кеп тӀехь йолу шиъ монографии зорба тоьхна (1875, 1887).
ЦӀе
Линней Карла йелла Ӏилманера латинан цӀе — allium — схьайаьлла саьрмасекхан цӀарах, ткъа иза, шен рогӀехь, йихкина хила тарло кельтийн дашца all — кӀуо; кхин верси — схьайолу halare — хьожа йан.
Ботаникан сурт
ЧӀогӀа хохан (йа саьрмасекхан) хьожа а, чам а болу дукхашерийн (культурин кепаш наггахь шина шеран) хохан коьртийн йа кхиина баланза хохан коьртийн бецан ораматаш.
Тайпанан векалийн хуьлу чӀапа-горгала тӀехула цӀегӀуо, кӀайн я шекъа бесара чкъор долу хохан корта.
ГӀаш асанан я доьхкан кепара, орам тӀиера хьаладогӀу, зурмакепара, гӀад стомма, 1 м гергга лекха, дуьйсина.
Зазанаш кегийра, ирча, лаьтта дехачу гӀад тӀехь, четар кепара, къуона долуш бот чохь, цхьайолчу кепийн 40 см диаметр йолуш. Зазан улле паргӀата йа дукха-кӀезга тӀеттӀалеттачу гӀашшах, 6—7 пхенах лаьтта, кхиина даьлчи а охьа ца дужу, хийцалуш а, ца луш а хуьлу. Дургал 6 йу, уьш тӀеттӀалетта йу шайна йукъахь а, зазан улленан а. Дургалш тӀелетта йу тӀехьа. ЧӀениг кхоъ йа цхьаъ бен болуш, йалх йа шортта хӀун патаршца. БӀогӀамалг заза долалуче тӀелетта бу. Заза долу июнехь-августехь.
ХӀу са болуш а, гоьрга а хуьлу. ТӀедолу августехь-сентябрехь.
Химин хӀоттам
Хохан коьртаца ду азот долу хӀуманаш (2,5 % кхаччалц), тайп-тайпана шекарш (10—11 %) (глюкоза, фруктоза, сахароза, мальтоза), полисахаридаш инулин, фитин, флавоноидаш, кверцетин а, цуьнан глюкозидаш а, даьттанаш, тайп-тайпана ферменташ, туьхнаш кальций а, фосфор а, фитонцидаш, лимонан а, Ӏежан а мусталлаш, А витаминаш A (3,75 мг%), B1 (60 мг%), B2 (50 мг%), PP (0,20 мг%), C (10,5—33 мг%), ткъа иштта чӀогӀа хьожа йолу эфиран даьтта, цара Ӏийжадо бӀаьргийн мазан чкъор а, маара а.
БӀаьргаш Ӏийжор а, хох цостуш бӀаьрхи далар а хуьлу хохан коьртан клеткашца йукъахь сульфоксидийн тобанаш а, ферменташ а йолу аминомусталлаш долудера. Клеткийн цхьаалла а, церан структуран элементаш а йохийча, аминомусталлаш ферментийн Ӏаткъамца, уьш вовшешца уьйрйан юьйлаелчи хуьлу 1-пропенсульфенан мусталла, ткъа иза шен рогӀехь ферменташца уьйр тесчи хуьлу хӀаваэ йолу зӀе — 1-сульфинилпропан. БӀаьргийн мазан чкъоьран тӀекхетчи цуо зӀе тосу бӀаьхишца, цуьнан жамӀ хуьлу кӀеззиг барам саьнгалан мусталла, цуо Ӏийжадойту бӀаьргаш.
Бахамехь иэшар а, лелор а
Чоман а, хьожан а хьал бахьнехь цхьадолу кепара хохаш дукха хенахь дуьйна культуре дерзийна, амма дукха меттигашкахь бахархоша леладо акха кепаш а. Уьш ду:, , , кхин а. Амма башха шуьйра лелабо шуьйра гӀадерг а,, дукха хьолахь цхьаьнатуху цхьана цӀарца «хьонка», ткъа иштта гергара культурерчарна , ,. XX бӀешеран юккъехь Россехь шуьйра девзаш дара иштта дуу кепаш, , ,. Байкалдехьехь Стеллеран хох а, Къанло хох а дӀа а буьллий буу аьрга болуш, туьха тесна, бакъийна. Йуккъера Азехь лелайбо кхин а хохан кортош а, Шуран бесара хохан, Вавиловн хохан гӀаш а. Ломан Туркменехь кхуьу Боккха хохан гӀашца витамин C эвсаре ду (5330 мг% кхаччалц). Тянь-Шань а, Памир-Алай а лаьмнийн альпийн байнаш тӀехь болу Федченкон хох; меттигерчу бахархоша лелабо аьрга бууш а, далнаш чубуллуш а. Баа мега хохан корта а, гӀаш а айсина хохан. Кавказехь буу ТаьӀнашекъанбесара хох, Гоьрга хох, Гоьрга корта болу хох сортийн сийна хох.
Соколово (гмина Бжешць-Куявский)
Соколово  — Польшин Куявско-Поморскан воеводаллин  гминера эвла.
Хох (орамат)
Бахамехь иэшар а, лелор а
Кхин кепара хохаш леладо декоративан ораматаш санна. Царна йукъахь уггаре хаза бу а,  а. ЧӀогӀа декоративан бу цӀиен зезагашца болу, сира-сийна хьийзина гӀаш долу ,.
Соколово (гмина Бжешць-Куявский)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хох (орамат)
Бахамехь иэшар а, лелор а
Байдашкахь хох дика бац, хӀунда аьлчи и биинчу дийнатан шура гӀуо хьожа йолуш хуьлу.
Соколово (гмина Бжешць-Куявский)
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Куявско-Поморскан воеводаллин нах беха меттигаш
Хох (орамат)
Бахамехь иэшар а, лелор а
Тайп-тайпана кепара ду хохаш — дарбанан, басаран, моз доккху, цхьадерш леладо халкъан медицинехь, масала, юккъераазин каратаван хох а, Суворовн хох а лелабо пехаш лазачарна , ткъа иштта фармацевтикехь а, косметологехь а.
Кобуси (Подлясьен воеводалла)
Кобуси  — Польшин Подлясьен воеводаллин  гминера эвла.
Хох (орамат)
Бахамехь иэшар а, лелор а
Хаамаш бу тайпанан цхьацца ораматаш дӀевше хиларх.
Кобуси (Подлясьен воеводалла)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хох (орамат)
Экологии
Адаман бахамера белхийн Ӏаткъам бахьнехь кхуьу меттиг хийцаро а, хох юургах тохаро а, Ӏаламехь хох болу меттигаш лагӀъелла. Иштта, ССРС ЦӀиен жайни чу йазбира, бисина ССРС хиллачу махкахь, бисина хила тарло, Цийчуьра  дозанера кӀошташкахь, Ӏаьржа Иртышан тогӀенехь. Российн а, Республика Алтайн а ЦӀиен жайнин чу даьхна, и орамат ца карийнера цкъа бен Укок акъари тӀехь, тарло, хӀинцале хӀудайна хила мега.
Хохийн тайпанаш
Тайпанехь йу дукха а, кӀезиг а 1000 сов кеп.
Хохаш декъа таро йу дууш долчарна а, декоративан а, делахь а цхадерш царех шинне а категори йукъадоьду.
Из съедобных хохов наиболее известны следующие виды:
Декоративан хохаш (аллиумаш)
Хьажоргаш
Категори:Евразера ораматаш Категори:Африкин ораматаш Категори:Къилбаседа Америкин ораматаш Категори:Хасстоьмаш Категори:Чам бийриш Категори:Бецаш
Кшижанув (Нижнесилезин воеводалла)
Кшижанув  — Польшин Нижнесилезин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Шеевщино
Шеевщино (Шеевщино) — Российн Федерацин Ульяновскан областан Сурскан кӀоштара эвла.
Кшижанув (Нижнесилезин воеводалла)
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Нижнесилезин воеводаллин нах беха меттигаш
Шеевщино
Климат
Климат барамера континенталан, шийлачу Ӏаьца, йовхачу аьхкенца. Регионан климатан башхалла йу йоца йекъа бӀаьсте. Ульяновскан областан гуьйре, йовха; лайн чкъор хӀутту ноябран шолгӀачу декхъехь. Уггаре шийла бутт — январь. Ӏа лайне ду, сих-сиха техка температурашца (атлантикин циклонаш хийцало арктикин хӀаваан массашца), лаьтта ноябрера март йуккъе баххалц областан къилба кӀошташкахь, ткъа Ӏаьнан-бӀаьстенан муьрехь йогӀа Воейковн сема, цуо Ӏаткъам бо меттигерчу климатна. Январан йуккъера температура −12 °C, июлан +20 °C. Аьхкенан хенан-хӀоттам хуьлу май беттан йуккъехь. Аьхке, йовха хуьлу кӀезиг лела азин антициклонан Ӏаткъам бахьнехь. Июлехь, йуккъера барам, 5 де 22 °C йуккъера температура а, сов а йолуш хуьлу. Йочанаш областан къилбехьа 350 мм тӀиера, къилбаседа-малхбузехь 500 мм кхаччалц. Аьхка догӀнаш цхьаьнаэшшара ца хуьлу, амма догӀучу хенахь стигал къекъаш, доцца догӀу. Регионехь йуькъаллаш кӀезиг ца хуьлу. Вегетацин мур лаьтта 180 де гергга.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москваца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Сурскан кӀоштан нах беха меттигаш
Сосьне
Сосьне — Польшин Великопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Менебль
Менебль — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БугӀгунди регионехь. Коммунан департамент — Кот-д’ОгӀ.
Сосьне
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Менебль
Географи
.
Сосьне
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Великопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
Боско-Маренго
Боско-Маренго — Италин Пьемонт регионера коммуна. Лаьтташ йу Алессандри провинцехь.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Пьемонт йукъара гӀаланаш
Ольховка (Чердынан кӀошт)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Малхбузера догӀучу хӀаваийн массийн новкъахь долчу Басеги дукъо, массо Урало санна, лекха дацахь а, дикка сацадо Атлантикин хӀаваъ малхбалехьа даржарах. Мехкан климататан амалехь континенталла йу, цуьнан бахьна дукха хьолахь бӀаьста догӀу арктикин хӀаваъ ду. Каран хӀордан шийла мох къаьста кӀезиг тӀаналлийца, Атлантикин хӀаваан массаш, бӀостанехьа, тӀуналла дукха йолуш ду (700—800 мм шарахь гергга). Махкахь дикка йовха аьхке йу, цхьадолчу шерашкахь уггар шийла бутт февраль хуьлу. Ах йочанаш ло кепара хуьлу. ДогӀанаш дукхахдерг сентябрехь а, июнехь а хуьлу, малхбузен басешкахь алсама дакъа — августехь хуьлу. Минимум йочанаш йогӀу февралехь а, декабрехь а. Аьхка лаьмнашкахь стигал къекъаш догӀанаш оьху. Мехкан амалехь йу сих-сиха хуьлу аьхкенан дохк, уьш наггахь масех дийнахь лаьтта.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+5.
Хьажоргаш
Категори:Чердынан кӀоштан нах беха меттигаш
Осово (Пуховичин кӀошт)
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Минскан областан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Хлебув (Лебушанийн воеводалла)
Хлебув  — Польшин Лебушанийн воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лебушанийн воеводаллин нах беха меттигаш
Хриб (Шмарешке Топлице)
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Райнсторф
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Лаха Саксони латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Сен-Софлие
Сен-Софлие (Saint-Sauflieu) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта О-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — Сомма.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Сомма департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
СогӀуксу (Гуьмуьшова)
СогӀуксу (Soğuksu) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Дуьздже провинцин (ил) Гуьмуьшован кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Дуьздже провинцин нах беха меттигаш
Категори:Гуьмуьшован кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Эль Полео, Де Абахо (Зирандаро)
Эль Полео, Де Абахо — Мексикин Герреро штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Полео, Де Абахо лаьтташ йу Мексикин къилба-малхбузехьара декъехь, Мехико гӀалин къилбехьа.
Истори
Дуьххьара адамаш 20 эзар герг шо хьалха кхуза даха хевшина. Уьш хила боху ольмекаш. ТӀаьхьо Теотиуаканан Ӏаткъам чӀагӀбелира кхузахь. VIII-XV бӀешерашкахь ацтекаш дола деш йара кху махкахь. 1521 шарахь кхуза баьхкира испанхой, цара мохк долабаьккхинчул тӀаьхьа территори Мехикон аудиенци хилира, дуьххьара цуьна йукъахь йара хилачу Ацтекийн империн провинцеш, тӀаьхьо мохк йукъа бахара Керла Испани вице-пачхьалкхаллин.
Казалорцо Джеролди (Кремона)
Казалорцо Джеролди — Италин Ломбарди регионан  коммунера эвла.
Эль Полео, Де Абахо (Зирандаро)
Истори
1849 шеран 27 октябрехь дуьйна Герреро штатан йукъахь йу.
Казалорцо Джеролди (Кремона)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Эль Полео, Де Абахо (Зирандаро)
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Герреро штатан нах беха меттигаш
Казалорцо Джеролди (Кремона)
Литература
Категори:Ломбарди регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Торета Каза ди Фйори (Павия)
Торета Каза ди Фйори — Италин Ломбарди регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Ломбарди регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Эдиган
Эдиган (Эдиган) — Республика Алтайн Чемалнан кӀоштара эвла.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин хийцаман динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: алтайш (52%), оьрсий (48%).
Билгалдахарш
Категори:Чемалнан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Республика Алтайн нах беха меттигаш
Гоькчесу (Бафра)
Гоькчесу (Gökçesu) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Самсун провинцин (ил) Бафранан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Самсун провинцин нах беха меттигаш Категори:Самсун провинцин микрокӀошташ Категори:Бафранан микрокӀошташ Категори:Бафранан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Бенито Хуарез (Минатитлан)
Бенито Хуарез — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Лазаро Карденас (Пуебло Вьехо)
Географи
Лазаро Карденас лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Здравец (Тырговиштен область)
Здравец  — Болгарин Тырговиштен областера эвла. Тырговиште йукъараллин йукъайогӀу.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Болгарин нах беха меттигаш Категори:Тырговиштен областан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Пратолунго (Маса-Карара)
Пратолунго — Италин Тоскана регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Тоскана регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Басанега (Бреша)
Басанега  — Италин Ломбарди регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Ломбарди регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Цвирми
Цвирми (წვირმი) — Гуьржийчоьнан Самегрело — Земо-Сванети Местин муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 157 стаг (2014 шо).
Билгалдахарш
Категори:Местин муниципалитетан нах беха меттигаш
Ахберг
Ахберг (Achberg) — Германин Баден-Вуьртемберг латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Новокаланчак
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Ахберг
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Баден-Вуьртемберг латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Новокаланчак
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Измаилан кӀоштан нах беха меттигаш
АсланогӀлу (Бисмил)
АсланогӀлу (Aslanoğlu) — Туркойчоьнан Къилба-Малхбален Анатоли регионан Дийарбакир провинцин (ил) Бисмилнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Дийарбакир провинцин нах беха меттигаш
Категори:Дийарбакир провинцин микрокӀошташ
Категори:Бисмилнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Сомиллс (Къилбаседа Каролина)
Сомиллс  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Къилбаседа Каролина штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Къилбаседа Каролина штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Жалтырколь (Аулиеколан кӀошт)
Жалтырколь — Кхазакхстанан Костанайн областан Аулиеколан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Костанайн областан нах беха меттигаш Категори:Аулиеколан кӀоштан нах беха меттигаш
Микуличин
Микуличин — Украинин Ивано-Франковскан областан Яремчен гӀалин кхеташон йукъайогӀу эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Мнишек (Нова Вес в Горах)
Мнишек  (Mníšek) — Чехин Устецан мехкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Алленвиль (ЭгӀ а, ЛуагӀ а)
Алленвиль (Allainville (Eure-et-Loir)) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ЦентгӀ — ЛуагӀан атагӀа регионехь. Коммунан департамент — ЭгӀ а, ЛуагӀ а.
Мнишек (Нова Вес в Горах)
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Алленвиль (ЭгӀ а, ЛуагӀ а)
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ЭгӀ а, ЛуагӀ а департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Мнишек (Нова Вес в Горах)
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Устецан мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Матюшкино (Вологдин область)
Матюшкино (Матюшкино) — Российн Федерацин Вологдин областан Междуреченскан кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Междуреченскан кӀоштан нах беха меттигаш
Нью-Хейвен (колони)
Нью-Хе́йвен Коло́ни (New Haven Colony) — Къилбаседа Америкера ингалсан 1638—1665 шерашкара колони.
1637 шеран 26 июнехь «Hector» кеман тӀехь Бостоне баьхкира пуританийн мозгӀар шен мурдашца. Массачусетсан айман колонис чӀогӀа гӀуо лелош а хетта динан болх, цара бартбира шайн колони кхолла. Гурахь коьртехь волу талламан парти яхара къилбехьа, Лонг-Айленд хидоькъен къилбаседа берда тӀе дико меттиг лаха. Цара ийцира индахошкара Киннипиак хин хикхочера латта, 1638 шеран 14 апрелехь кхоьллира юрт Нью-Хейвен.
1639 шарахь Хартфордан, Виндзоран, Ветерсфилдан бахархой беха законаш, цхьаьнатуьйхира, уьш девза «» цӀарца. Нью-Хейвенан бахархошна ца лиира тӀаьхьабиса лулахойл, иштта законаш тӀеийцира шайна а. Кхоьллира урхаллин ВорхӀанан Кхеташо, барт бира, «…Делан законо бен урхалла ма-дойла…»: библин законаш лакхара дара ингалсан законел (масала, Библехь дуйбианчера суд хьахийна йац, цундела колонехь иза ян а йац, ткъа кхелан сацам бо Кхеташоно). Кхаж таса бакъо яра килсан конгрегацин юкъарчеран.
Колонин аьттуно кхин а мухажираш балийра, массо а пуританаш а бацара уьш. Керла кегийра гӀаланаш кхоллаяла юьйлаелира (царех «плантацеш олура»): 1639-гӀа — Милфорд а, Гилфорд а, 1640-гӀа — Стэмфорд а, Саутолд а Норт-Форк ахгӀайренан Лонг-Айленд хидоькъен дехьарчу бердаца, 1643-гӀа — Брэнфорд.
1660 шарахь Ӏедале веанчу Ингалсан паччахьо Карл II-гӀачо хийзо болийра 1649 шарахь шайн дена Карл I-чун виеран кхелйина суьдхой. Цхьаберш царех бевдира Керлачу Дуьнене, 1661 шарахь а,  а гӀоьртира Нью-Хейвенехь лачкъа, тӀаьхьуо царах кхийтира.
1662 шеран 22 апрелехь араделира паччахьан харти, цуо къобалйира Фундаментан законашца йолу Коннектикут колонин шайн урхалла. Хартис юкъатоьхна уггаре керланиг дара, Коннектикутан махкахь цхьа правительство хӀоттаяр, къилбехьара доза Лонг-Айленд хидоькъе, ткъа малхбузехь — Тийна Ӏапказ. Оцуо дӀакхаллийтира Коннектикут колонега Нью-Хейвен колони, Нью-Хейвен Коннектикутан юкъаяхаран процесс чекхъелира 1665 шарахь.
Категори:Коннектикутан истори Категори:Йоккха Британин хилла колонеш
Парфёново (Солнечногорскан кӀошт)
Парфёново (Парфёново) — Российн Федерацин Москохан областан Солнечногорскан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Солнечногорскан кӀоштан нах беха меттигаш
Мошия-Мике
Мошия-Мике — Румынин Димбовица жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Димбовица жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
NGC 1627
NGC 1627 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
1627 1627
Абдулвадудов, Омар
Ома́р Абдулваду́дов (1957 шеран 2 апрель, Хаси-Эвл, Дагестанан АССР, РСФСР, ССРС) — нохчийн штангист а, пауэрлифтер а, Российн чемпион, ССРС спортан говзанча, Нохчийн Республикин йеза атлетикин Федерацин вице-президент.
Доьзалла
Кхо бера.
Хьажоргаш
Категори:Нохчийчоьнан спортхой Категори:Нохчийчоьнан тренераш
Пирангусу
Пирангусу — Бразилин Минас-Жерайс штатера муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —.
Хьажоргаш
Категори:Минас-Жерайс штатан муниципалитеташ Категори:Бразилин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Кауфман (Техас)
Кауфман  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Техас штатера гӀала.
Истори
Кауфман гӀала йиллина  шарахь.
Хьажоргаш
Категори:Техас штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Корал де Пьедрас де Ариба (Сан Мигел де Альенде)
Корал де Пьедрас де Ариба — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Корал де Пьедрас де Ариба лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Эль Росарио (Ирапуато)
Эль Росарио — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Росарио лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Засыпье
Засыпье (Засыпье) — Российн Федерацин Ленинградан областан Тихвинан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Тихвинан кӀоштан нах беха меттигаш
Калинкино (Нижни Новгородан область)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Городецан кӀоштан нах беха меттигаш
Соколово (гмина Избиця-Куявска)
Соколово  — Польшин Куявско-Поморскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Куявско-Поморскан воеводаллин нах беха меттигаш
МенессегӀ
МенессегӀ — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БугӀгунди регионехь. Коммунан департамент — Кот-д’ОгӀ.
HD12950
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
МенессегӀ
Географи
.
HD12950
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Босконеро
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
МенессегӀ
Билгалдахарш
Категори:Кот-д’ОгӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
HD12950
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Босконеро
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Пьемонт йукъара гӀаланаш
Самушино
Самушино (Самушино) — Российн Федерацин Ивановн областан Лежневан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Цуьнан амалехь ду гӀеххьа йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а, дика лаьттачу лайн чкъоьраца. Уггар шийла бутт, Ӏадат хилла, январь бу, ткъа уггар бовха — июль. Алсама къилба-малхбузера мох хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Лежневан кӀоштан нах беха меттигаш
Сен-Фуьсьян
Сен-Фуьсьян (Saint-Fuscien) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта О-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — Сомма.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Сомма департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Ковале (Билостоцкан повет)
Ковале  — Польшин Подлясьен воеводаллин  гминера эвла.
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Подлясьен воеводаллин нах беха меттигаш
Теренькино (Ильинскан йуьртан меттиг)
Теренькино (Теренькино) — Российн Федерацин Ярославлан областан Угличан кӀоштара эвла.
Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Угличан кӀоштан нах беха меттигаш
Хриби (Луковиця)
Хриби  — Словенин йукъараллера эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Рыжаково (Яранскан кӀошт)
Рыжаково (Рыжаково) — Кировн областан Яранскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь йуккъерачу барамехь континентан климат йу. Оцунна бахьна ду Къилбаседа Шен Ӏапказера шила мох цхьаа дуьхьало йоцуш кхуза схьакхачарна. Цундела кхузара Ӏа чӀогӀа шила ду, аьхкенна кест-кеста шила хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (100%).
Билгалдахарш
Категори:Кировн областан Яранскан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Кировн областан нах беха меттигаш
Остров (Пуховичин кӀошт)
Остров (Востраў) — Белоруссин Минскан областан Пуховичин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.