cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ПагӀди
ПагӀди — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Коммунан департамент — Атлантикин ПигӀенейш. ОлогӀон-Сент-МагӀи гуон йукъа йогӀу.
Вишонки-Войцехи
Вишонки-Войцехи — Польшин Подлясьен воеводаллин  гминера эвла.
ПагӀди
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Францин гӀаланаш Категори:Атлантикин ПигӀенейш департаментан коммунаш
Вишонки-Войцехи
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Подлясьен воеводаллин нах беха меттигаш
II бӀешо
2 бӀешо — 100 шо еза заманан кийсиг, 101 шеран 1 январь дуьйна 200 шеран 31 декабрь кхаччалц.
ДӀасадаьржина ду гӀалат, 2 бӀешо 100 шеран 1 январехь доладелла а, 199 шеран 31 декабрехь чекхдаьлла а бохуш.
HD104671
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Карагоьз (Ташличай)
Карагоьз (Karagöz) — Туркойчоьнан Малхбален Анатоли регионан АгӀри провинцин (ил) Ташличайнан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:АгӀри провинцин нах беха меттигаш
Категори:Ташличайнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Эппенбрун
Эппенбрун — Германин Рейнланд-Пфальц латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Рейнланд-Пфальц латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Казмири
Казмири — Украинин Ровнан областан Дубнон кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Мгощ
Мгощ — Польшин Куявско-Поморскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Куявско-Поморскан воеводаллин нах беха меттигаш
Пахолево
Пахолево — Польшин Великопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Великопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
Сан-Джованни-Бьянко
Сан-Джованни-Бьянко — Италин Ломбарди регионера коммуна. Лаьтташ йу Бергамо провинцехь.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Ломбарди йукъара гӀаланаш
Сакабаши (ЭлаьзигӀ)
Сакабаши (Sakabaşı) — Туркойчоьнан Малхбален Анатолин ЭлаьзигӀ провинцин (ил) ЭлаьзигӀан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:ЭлаьзигӀ провинцин нах беха меттигаш
Категори:ЭлаьзигӀан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Заболотье (Щомыслицкан йуьртан меттиг)
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Минскан областан нах беха меттигаш Категори:Минскан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Каве (Варезе)
Каве — Италин Ломбарди регионан  коммунера эвла.
Литература
Категори:Ломбарди регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Богомоловка (Башкирийчоь)
Богомоловка — Башкирийчоьнан Чишмин кӀоштара эвла, иза Алкински йуьртан меттиган йукъайогӀу. Бахархойн дукхалла 90 стаг (2009 шо). Поштан индекс — 452170, код ОКАТО — 80257805003.
Демографи
Бахархойн дукхаллин динамика:
Хьажоргаш
Категори:Башкирийчоьнан Чишмин кӀоштан нах беха меттигаш
Ла Форначе (Модена)
Ла Форначе  — Италин Эмилия-Романья регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Эмилия-Романья регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Понти (Павия)
Понти — Италин Ломбарди регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Терчимонте (Удине)
Терчимонте — Италин Фриули-Венеци-Джули регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Фриули-Венеци-Джули регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Мегура (Сучава)
Мегура — Румынин Сучава жудецан коммунера эвла.
Босбулак
Босбулак — Кхазакхстанан Туркестанан областан Сузакан кӀоштара эвла.
Мегура (Сучава)
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Сучава жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Татищево (Код ОКТМО 46608437266)
Татищево (Татищево) — Российн Федерацин Москохан областан Дмитрован кӀоштара эвла.
Босбулак
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Татищево (Код ОКТМО 46608437266)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Босбулак
Хьажоргаш
Категори:Туркестанан областан нах беха меттигаш Категори:Сузакан кӀоштан нах беха меттигаш
Татищево (Код ОКТМО 46608437266)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Москохан областан Дмитрован кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Йазибаши (Келес)
Йазибаши (Yazıbaşı) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан Бурса провинцин (ил) Келеснан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Бурса провинцин нах беха меттигаш
Категори:Келеснан микрокӀошташ
Категори:Келеснан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Кирка (Анений Ной)
Кирка (, Chirca) — Молдавин Анений Нойн кӀоштара эвла.
Литература
Категори:Анений Нойн кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Молдавин нах беха меттигаш
Фредерик (Къилба Дакота)
Фредерик  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Къилба Дакота штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Къилба Дакота штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
I бӀешо
1 бӀешо — 100 шо еза заманан кийсиг, 1 шеран 1 январь дуьйна 100 шеран 31 декабрь кхаччалц.
Категори:БӀешераш Категори:I бӀешо
ХӀайрат
ХӀайрат (Hayrat) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Трабзон провинцин (ил) ХӀайратнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Трабзон провинцин нах беха меттигаш
Категори:Трабзон провинцин микрокӀошташ
Категори:ХӀайратнан микрокӀошташ
Категори:ХӀайратнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Таволжански (Волгоградан область)
Таволжански (Таволжанский) — Российн Федерацин Волгоградан областан Новоаннинскан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта Оьрсийн акъарин къилба-малхбалехь, океанашна а, хӀордашна а гена. Цундела областан климат континенталан, шийла, кӀезиг ло долуш Ӏаьнца а, йеха, йовха, йекъа аьхкенца йу. БӀаьсте йоца, гуьйре йовха, йекхна йу. Маьлхан йовхонан дукхаллийца ГӀирман къилба бердал оьшуш йац.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Новоаннинскан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Лучини
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Карловы Вары мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Керла-Хьамидие
Керла-Хьамидие (Ново-Хамидие) — Российн Федерацин ГӀебартойн-Балкхаройчоьнан Теркан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:ГӀебартойн-Балкхаройчоьнан Теркан кӀоштан нах беха меттигаш
(19897) 1097 T-3
Истори
ДӀайиллина 1977 шеран 17 октябрехь К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд, Том Герельс цӀе йолу Ӏилманчо Паломар обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1097 T-3» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Никитински (Тутаевн кӀошт)
Никитински (Никитинское) — Российн Федерацин Ярославлан областан Тутаевн кӀоштара эвла.
Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Тутаевн кӀоштан нах беха меттигаш
Савино (Петровскан йуьртан меттиг)
Савино (Савино) — Российн Федерацин Костромин областан Чухломан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Эвла йу Оьрсийн акъари тӀехь, йекъна хин тогӀенаш. Кхузахь климат барамера континенталан йу, Ӏа – ло долуш, шийла, аьхке – йовха. Алссам хьоькху къилба-малхбузера мехаш.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Чухломан кӀоштан нах беха меттигаш
Исаиха (Нижни Новгородан область)
Исаиха (Исаиха) — Российн Федерацин Нижни Новгородан областан Ветлуган кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 6 стаг (2010 шо).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Ветлуган кӀоштан нах беха меттигаш
Пустошка (Гатчинан кӀошт)
Пустошка (Пустошка) — Российн Федерацин Ленинградан областан Гатчинан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла йукъайогӀу хӀордан климатера континенталан дехьайолучу барамерачу климатан зонан. Цигахь барамера кӀеда Ӏа ду, барамехь йовха аьхке а йу. Климатан коьрта башхалла йу хенан хӀоттам цхьаьнаэшшара ца хилар, иза доьзна ду сих-сиха хийцалучу хӀаваан массех, уьш кхоллалучу кӀоште хьаьжжина хуьлу хӀордан, континенталан, арктикан.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Гатчинан кӀоштан нах беха меттигаш
Эль Колорадо (Харал дел Прогресо)
Эль Колорадо — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Колорадо лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Волосянка
Волосянка — Украинин Закарпатьен областан Велики Березнин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Велики Березнин кӀоштан нах беха меттигаш
Семенниково (Красноярскан мохк)
Семенниково (Семенниково) — Российн Федерацин Красноярскан мехкан Ермаковскан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Хьажоргаш
Категори:Ермаковскан кӀоштан нах беха меттигаш
Логвино (Тверан область)
Логвино (Логвино) — Российн Федерацин Тверан областан Зубцован кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Зубцован кӀоштан нах беха меттигаш
Донья Роса, Эль Чикоте (Саламанка)
Донья Роса, Эль Чикоте — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Донья Роса, Эль Чикоте лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
NGC 529
NGC 529 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
529 529
Куменово
Куменово (Куменово) — Российн Федерацин Ивановн областан Ильинскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Цуьнан амалехь ду гӀеххьа йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а, дика лаьттачу лайн чкъоьраца. Уггар шийла бутт, Ӏадат хилла, январь бу, ткъа уггар бовха — июль. Алсама къилба-малхбузера мох хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Ильинскан областан Ивановн кӀоштан нах беха меттигаш
Машаду (Минас-Жерайс)
Машаду  — Бразилин Минас-Жерайс штатера муниципалитет.
Ваньшины
Ваньшины (Ваньшины) — Кировн областан Кильмезан кӀоштара эвла.
Машаду (Минас-Жерайс)
Географи
Муниципалитетан майда —.
Ваньшины
Климат
Кхузахь йуккъерачу барамехь континентан климат йу. Оцунна бахьна ду Къилбаседа Шен Ӏапказера шила мох цхьаа дуьхьало йоцуш кхуза схьакхачарна. Цундела кхузара Ӏа чӀогӀа шила ду, аьхкенна кест-кеста шила хуьлу.
Машаду (Минас-Жерайс)
Хьажоргаш
Категори:Минас-Жерайс штатан муниципалитеташ Категори:Бразилин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Кумлубуджак (Ташличай)
Кумлубуджак (Kumlubucak) — Туркойчоьнан Малхбален Анатоли регионан АгӀри провинцин (ил) Ташличайнан кӀоштара эвла.
Ваньшины
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Кумлубуджак (Ташличай)
Хьажоргаш
Категори:АгӀри провинцин нах беха меттигаш
Категори:Ташличайнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Ваньшины
Бахархойн дукхалла
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (100%).
Билгалдахарш
Категори:Кировн областан Кильмезан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Кировн областан нах беха меттигаш
Кирпични (Орёлан область)
Кирпични (Кирпичный) — Российн Федерацин Орёлан областан Дмитровскан кӀоштара эвла.
Ист-Провиденс (Род-Айленд)
Ист-Провиденс  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Род-Айленд штатера гӀала.
Кирпични (Орёлан область)
Климат
Эвла лаьтта Среднерусски (Йуккъераоьрсийн) акъарин йуккъехь, аренан а, хьун-аренан а зонашкахь. Климат барамера континенталан. Ноябрь, декабрь, январь уггар кхуьйлина беттанаш ду. Ло лаьтта денойн йукъара барам — 126. Шарахь хуьлу барамера йочанаш — йуккъера 490 - 590 мм, цу тӀе аьхка шозза алсама, Ӏайчул, гурахь алсама, бӀаьстачул.
Ист-Провиденс (Род-Айленд)
Истори
Ист-Провиденс гӀала йиллина  шарахь.
(19898) 1177 T-3
(19898) 1177 T-3 — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Ист-Провиденс (Род-Айленд)
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
(19898) 1177 T-3
Истори
ДӀайиллина 1977 шеран 17 октябрехь К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд, Том Герельс цӀе йолу Ӏилманчо Паломар обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1177 T-3» саналган.
Кирпични (Орёлан область)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Ист-Провиденс (Род-Айленд)
Хьажоргаш
Категори:Род-Айленд штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Кирпични (Орёлан область)
Хьажоргаш
Категори:Орёлан областан Дмитровскан кӀоштан нах беха меттигаш
Малиновка (Путятинан кӀошт)
Малиновка (Малиновка) — Российн Федерацин Рязанан областан Путятинан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йовхачу аьхкенца а, барамера шийлачу Ӏаьнца а. ГӀоронаш йоцу муьран йукъара бохалла 130-149 де ду. Кхузахь сих-сиха тӀехьара бӀаьстен а, хьалхара гуьйренан а гӀоролаш хуьлу. Эвла лаьтта тоьушйолчу йочанийн зонехь. Йочанийн шеран барам кхузахь 500 мм кхоччуш бу. ДогӀнаш аьхкенан заманехь стигал къекъаш чӀогӀа догӀу, наггахь къора а тухуш. ХӀоьттина лайн чкъор хуьлу ноябрь чекхболуш – декабрь болалуш, деша март чекхболуш – апрель болалуш. Ло лаьтта денош - 135-145 шарахь. Климатан хьолаш дика ду йуьртабахамна. Йуьззина кхочу йовхо а, тӀуналла а гуьйренан йалташна, бӀаьстенан йалташна, техникин а, докъаран культурашна.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Путятинан кӀоштан нах беха меттигаш
Поэ-д’ОлогӀон
Поэ-д’ОлогӀон — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Коммунан департамент — Атлантикин ПигӀенейш. ОлогӀон-Сент-МагӀи гуон йукъа йогӀу.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Францин гӀаланаш Категори:Атлантикин ПигӀенейш департаментан коммунаш
Вультегон
Вультегон (Voultegon) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Коммунан департамент — Де-СевгӀ.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Де-СевгӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Волибуж
Волибуж — Польшин Нижнесилезин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Нижнесилезин воеводаллин нах беха меттигаш
Эппенрод
Эппенрод — Германин Рейнланд-Пфальц латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Рейнланд-Пфальц латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Медзно (Куявско-Поморскан воеводалла)
Медзно  — Польшин Куявско-Поморскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Куявско-Поморскан воеводаллин нах беха меттигаш
Салкайа (ЭлаьзигӀ)
Салкайа (Salkaya) — Туркойчоьнан Малхбален Анатолин ЭлаьзигӀ провинцин (ил) ЭлаьзигӀан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:ЭлаьзигӀ провинцин нах беха меттигаш
Категори:ЭлаьзигӀан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Эль Кизал (Телолоапан)
Эль Кизал — Мексикин Герреро штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 21,9 °C.
Истори
1849 шеран 27 октябрехь дуьйна Герреро штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Герреро штатан нах беха меттигаш
Каве (Анкона)
Каве — Италин Марке регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Марке регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Ла Хойита (Рафаел Делгадо)
Ла Хойита — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Ла Хойита лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
NGC 530
NGC 530 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
530 530
Ранчо Гарзан (Теколутла)
Ранчо Гарзан — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Ранчо Гарзан лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
(19899) 1188 T-3
(19899) 1188 T-3 — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Истори
ДӀайиллина 1977 шеран 17 октябрехь К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд, Том Герельс цӀе йолу Ӏилманчо Паломар обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1188 T-3» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Ла Форначе (Парма)
Ла Форначе  — Италин Эмилия-Романья регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Дженск-Великий
Дженск-Великий — Польшин Лебушанийн воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лебушанийн воеводаллин нах беха меттигаш
Экуатла (Экуатла, Веракрус)
Экуатла — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Экуатла лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Истори
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Карпиловка (Дубнон кӀошт)
Карпиловка — Украинин Ровнан областан Дубнон кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Дубнон кӀоштан нах беха меттигаш
Сан-Джованни-дель-Доссо
Сан-Джованни-дель-Доссо — Италин Ломбарди регионера коммуна. Лаьтташ йу Мантуя провинцехь.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Ломбарди йукъара гӀаланаш
Заводянка (Башкирийчоь)
Заводянка — Башкирийчоьнан Чишмин кӀоштара эвла, иза Алкински йуьртан меттиган йукъайогӀу. Бахархойн дукхалла 107 стаг (2009 шо). Поштан индекс — 452144, код ОКАТО — 80257805004.
Демографи
Бахархойн дукхаллин динамика:
Хьажоргаш
Категори:Башкирийчоьнан Чишмин кӀоштан нах беха меттигаш
Аройо Колорадо (Эспинал)
Аройо Колорадо — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Аройо Колорадо лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Кумлуджа (Ташличай)
Кумлуджа (Kumluca) — Туркойчоьнан Малхбален Анатоли регионан АгӀри провинцин (ил) Ташличайнан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:АгӀри провинцин нах беха меттигаш
Категори:Ташличайнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Пацановице
Пацановице — Польшин Великопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Великопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
Иваново (Смолянан область)
Иваново  — Болгарин Смолянан областера эвла. Рудозем йукъараллин йукъайогӀу.
Бадия а Пасиньяно (Фиренца)
Бадия а Пасиньяно  — Италин Тоскана регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Тоскана регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Иваново (Смолянан область)
Хьажоргаш
Категори:Болгарин нах беха меттигаш Категори:Смолянан областан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Безводовка (Самарин область)
Безводовка (Безводовка) — Российн Федерацин Самарин областан Челно-Вершинин кӀоштара эвла.
Босколь
Босколь — Кхазакхстанан Костанайн областан Карабалыкан кӀоштара эвла.
Безводовка (Самарин область)
Климат
Эвла йу барамера шораллера континенталан климатан асанехь, шен амалехь арктикан а, тропикан а а хӀаваъ кхачар а долуш. ГӀоролаш йоцу мур Ийдалан тогӀенехь лаьтта йуккъера барам 159 дийнахь, 29 апрелера 4 октябрь кхаччалц, амма гӀеххьа галл а долу оцу тӀиера цхьацца шерашкахь. Иштта, 1967 ш. тӀаьххьара бӀаьстенан гӀоролаш хилира 4 июнехь, ткъа 1950 ш. хьалхара гуьйренан гӀоролаш 14 сентябрехь хилира. ГӀоролаш цахуьлу мур бозу рельефан хьолах. Кхузахь йогӀу шарахь 500 мм йочанаш. Йочанаш цхьабосса цайаро сих-сиха йокъаллаш хӀиттайо. Йокъаллаш алсама хуьлу май беттан шолгӀа а, кхоалгӀа а декадашкахь, июнан хьалхарчу декадехь а, цасоццаш йочанаш хуьлу – дукха хьолахь январехь а, февралан хьалхарчу а, шолгӀачу а декадашкахь, ткъа кхин а октябран шолгӀачу декъехь – ноябран хьалхарчу декадехь.
Босколь
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Костанайн областан нах беха меттигаш Категори:Карабалыкан кӀоштан нах беха меттигаш
Безводовка (Самарин область)
Сахьтан аса
Эвла йу Самарин хенан сахьтийн асехь. UTC-ца хийцадалар ду +4:00. Москохан хенаца цу сахьтийн асан гуттар а хийцадалар ду +1 сахьт, MSK+1 санна Россехь къастош а йу. 2010-гӀа шо кхаччалц, областехь йара асан Самарин хан (МСК+1). 2010-2014-чу шерашкахь йара Москохан хан. 2014-чу шеран 26-чу октябрехь дуьйна регион йу йуха а кхоьллинчу кхозлагӀчу сахьтийн зонехь (МСК+1, Москохан хан + 1 сахьт, UTC+4). Маьлхан хенаца йукъара башхалла йу 30 минот тӀера областан малхбалехь, малхбузехь 48 минот тӀекхаччалц.
Хьажоргаш
Категори:Челно-Вершинин кӀоштан нах беха меттигаш
Заболотье (Минскан кӀошт)
Заболотье (Забалоцце) — Белоруссин Минскан областан Минскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Минскан областан нах беха меттигаш Категори:Минскан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Фрутдейл (Къилба Дакота)
Фрутдейл  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Къилба Дакота штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Балабан (ХӀайрат)
Балабан (Balaban) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Трабзон провинцин (ил) ХӀайратнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Фрутдейл (Къилба Дакота)
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Балабан (ХӀайрат)
Хьажоргаш
Категори:Трабзон провинцин нах беха меттигаш
Фрутдейл (Къилба Дакота)
Хьажоргаш
Категори:Къилба Дакота штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Балабан (ХӀайрат)
Хьажоргаш
Категори:Трабзон провинцин микрокӀошташ
Категори:ХӀайратнан микрокӀошташ
Категори:ХӀайратнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Лучице (Белотин)
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Оломоуц мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Телешово (Лотошинан кӀошт)
Телешово (Телешово) — Российн Федерацин Москохан областан Лотошинан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Лотошинан кӀоштан нах беха меттигаш
Мрзлий Врх (Жири)
Мрзлий Врх  — Словенин йукъараллера эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Кобуска Веке (Анений Ной)
Кобуска Веке (, Cobusca Veche) — Молдавин Анений Нойн кӀоштара эвла.
Литература
Категори:Анений Нойн кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Молдавин нах беха меттигаш
Мегура (Телеорман)
Мегура — Румынин Телеорман жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Телеорман жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Понти ди Бадия (Гросето)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Тоскана регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Российн Федералан маьӀнин автомобилан некъаш
Российн Федералан маьӀнин автомобилан некъаш — Российн Федерацин коьрта шахьар — Москох республикийн коьрта шахьаршца а, пачхьалкхан ладаме промышленни а, оьздангаллин а центрашца а; республикийн а, мехкийн а, областийн а административан йаккъаш;  : курорташ, заповедникаш, историн а, оьздангаллин а иэсаш, Ӏилманан йаккъаш, царех тера Федералан маьӀнин объектташ республикийн коьрта шахьаршца а, мехкийн а,обпастийн а административан йаккъаш, гергарчу цӀерпоштнекъан станцешца, аэропорташца, хӀордан а, эркан а порташца цхьаьнатуху автомобилийн некъаш.
2007 шеран 8 ноябрера «Россий Федерацин автомобилан некъех а, некъан гӀуллакхех а, кхин а Российн Федерацин цхьацца законийн акташна хийцамаш барех  лаьцна» цӀе йолчу N 257-ФЗ Федералан законаца федералан некъийн машанан йукъадоьлху некъаш:
Федералан маьӀна долу автомобилийн йукъара лело некъийн исписка чӀагӀйина 2010 шеран 17 ноябран N 928 йолу «Федералан маьӀна долу автомобилийн йукъара лело некъийн испискех лаьцна» цӀе йолчу РФ Правительствон сацамца.
Федералан некъан машанан бохалла, Пачхьалкхан «Автодор» компанин тешаман урхалле дӀаделла автонекъаш доцуш (механ некъаш), хуьлу 50 133,822 км. 2017 шеран йуьххьерачу хаамашца 86,1 % федералан некъан маша — силманбетонан некъаш ду, 7,6 % некъаш тӀон-жагӀан ду, 3,1 % — цеманцан-бетонан ду, 2,7 % — Ӏаьржа тӀох ду, 0,5 % — лаьттан ду. Некъашна тӀехь ду 5938 тӀай а, 46 автонекъийн тоннель, 286 тайп-тайпана тӀегӀанан гӀашлойн дехьаволийла.
Шира Русь а, Москохан паччахьалла а
Дуьххьара Шира Русин некъех лаьцна хьахийна Лаврентийн куьйгайозанехь, цигахь киевн элин Владимиран (980—1015) кхайкхам бу: «Некъаш дахка, тӀайнаш дахка». X—XII бӀешарахь шина тайпана некъаш бен дацара: меттигера «проселкаш» а, «даккхий хьешан цӀенош» — аренан асанера даккхий махлелоран некъаш. «Нисса доьлху» некъаш Русехь чӀогӀа кӀезиг ду.
Иван Калита (1325—1340) волуш оьрсийн латташна тӀехь долоделира цхьанакхетаран хьесап, цуо чехка кхио таро йира махлелоран уьйранаш, кхоллайелира Российн пачхьалкхан йукъара лаьттан некъийн система Москохахь йукъ а йолуш. Коьрта шахьрийн урамех хуьлура даккхий тракташ: Тверанчо вуьгура Твере а, Велики Новгороде а, Сретенских хилира Ярославлан тракт, Рогожан эвланара болалора некъ Нижни Новгороде а, Казане а, гӀалин йистера Коломенски эвлара — Туле боьду некъ, ткъа Арбат йукъахула Смоленске боьдура Можайскера некъ. 1595 шарахь паччахьан Фёдор Ивановичан омарца лаха болийра Соликамскера Тюмень а, Тобольск а кхечу гӀаланашка а боьду боцца некъ Уралан лаьмнаш тӀехула.
Дуьххьарлера некъаш лелорах а, дахкарх а законаш ду 1589 шеран «Судебник» тӀехь. Цунна тӀаьхь дуьххьара хӀоттабо некъийн лелачу декъан шоралла (цхьаъ ах сажа), меттигера бахархоша и некъаш дикачу хболехь лело дезар а.
Российн некъаш тодаран хаъал роль тойира 1665 шарахь поштан гӀуллакх йукъадаккхаро. XVII бӀешарахь билгалдаьхна некъаш а, некъийн объекташ а йахкарехь Ӏилманан хьесапаш лелор. Уьш хилира 1643 шарахь Москохахь Доккха ТӀулгийн тӀай дилла долоран йуьхьанцарчу муьрехь.
Российн импери
Петарбухера Волхов кхаччалц долу дуьххьарлера лаьттан некъан дакъа дан долийра Петр I-чун 1720 шеран 11 январан омарца, цуо тӀедуьллура хьун кечйар «Волхов кхаччалц тӀехьалонан некъаш тодан а, дахка а», 1723 шо кхаччалц «тӀаьхьалонан некъаш» дахкар тӀедуьллура меттигерачу ахархошна. Петр I-чун ойла йерриг кхочуш ца йира, Волхов боьду некъан хьалхара дакъа бен ца дира, цул тӀаьхьа некъ Новгородехула Москохбахара. 1746 шарахь и некъ лело баьккхира, хилира дуьхьарлера 728 чаккхарма беха (770 км гергга) некъ.
Документаш
* Росси
Каменка (Ветлуган кӀошт)
Каменка (Каменка) — Российн Федерацин Нижни Новгородан областан Ветлуган кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 19 стаг (2010 шо).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Ветлуган кӀоштан нах беха меттигаш
(19900) 2172 T-3
(19900) 2172 T-3 — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Истори
ДӀайиллина 1977 шеран 16 октябрехь К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд, Том Герельс цӀе йолу Ӏилманчо Паломар обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «2172 T-3» саналган.
Машадус
Машадус — Бразилин Пернамбуку штатера муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —.
Таловски (Волгоградан область)
Таловски (Таловский) — Российн Федерацин Волгоградан областан Новоаннинскан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта Оьрсийн акъарин къилба-малхбалехь, океанашна а, хӀордашна а гена. Цундела областан климат континенталан, шийла, кӀезиг ло долуш Ӏаьнца а, йеха, йовха, йекъа аьхкенца йу. БӀаьсте йоца, гуьйре йовха, йекхна йу. Маьлхан йовхонан дукхаллийца ГӀирман къилба бердал оьшуш йац.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Новоаннинскан кӀоштан нах беха меттигаш
Ульяновка (Житомиран кӀошт)
Ульяновка — Украинин Житомиран областан Житомиран кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Глене
Глене (Glénay) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Коммунан департамент — Де-СевгӀ.
Ульяновка (Житомиран кӀошт)
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Житомиран кӀоштан нах беха меттигаш
Глене
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Де-СевгӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
ПгӀесийон
ПгӀесийон — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Коммунан департамент — Атлантикин ПигӀенейш. ОлогӀон-Сент-МагӀи гуон йукъа йогӀу.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Францин гӀаланаш Категори:Атлантикин ПигӀенейш департаментан коммунаш
Савино (Судайскан йуьртан меттиг)
Савино (Савино) — Российн Федерацин Костромин областан Чухломан кӀоштара дӀатесна эвла.
Кренстон (Род-Айленд)
Кренстон  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Род-Айленд штатера гӀала.
Савино (Судайскан йуьртан меттиг)
Климат
Эвла йу Оьрсийн акъари тӀехь, йекъна хин тогӀенаш. Кхузахь климат барамера континенталан йу, Ӏа – ло долуш, шийла, аьхке – йовха. Алссам хьоькху къилба-малхбузера мехаш.
Кренстон (Род-Айленд)
Истори
Кренстон гӀала йиллина  шарахь.
Савино (Судайскан йуьртан меттиг)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Чухломан кӀоштан нах беха меттигаш
Кренстон (Род-Айленд)
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Род-Айленд штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Арнем
А́рнем (Arnhem, МФА : ) — Нидерландин йукъаралла а гӀала а, иза ю Рейне олучу хийистехь, Гелдерланд олучу провинцин административан центр.
Йукъаралин дӀахӀоттам
йукъаралла Арнемам йукъайогӀу гӀала Арнем, цуна гӀалин йистош а эвланаш а:
Билгалдахарш
Категори:Нидерландин гӀаланаш
Логово (Тверан область)
Логово (Логово) — Российн Федерацин Тверан областан Зубцован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Зубцован кӀоштан нах беха меттигаш
Вонигово
Вонигово — Украинин Закарпатьен областан Тячевкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Тячевкан кӀоштан нах беха меттигаш
Танзыбей
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Хьажоргаш
Категори:Ермаковскан кӀоштан нах беха меттигаш
Никифорово (Тутаевн кӀошт)
Никифорово (Никифорово) — Российн Федерацин Ярославлан областан Тутаевн кӀоштара эвла.
Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Тутаевн кӀоштан нах беха меттигаш
Турово (Тоснан кӀошт)
Турово (Турово) — Российн Федерацин Ленинградан областан Тоснан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Донья Сантос (Сан Дьего де ла Унион)
Донья Сантос — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Донья Сантос лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Котомино (Пермийн мохк)
Котомино (Котомино) — Российн Федерацин Пермийн мехкан Сиван кӀоштара дӀатесна эвла.
Клёсово
Клёсово (Клёсово) — Российн Федерацин Орёлан областан Дмитровскан кӀоштара эвла.
Котомино (Пермийн мохк)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Малхбузера догӀучу хӀаваийн массийн новкъахь долчу Басеги дукъо, массо Урало санна, лекха дацахь а, дикка сацадо Атлантикин хӀаваъ малхбалехьа даржарах. Мехкан климататан амалехь континенталла йу, цуьнан бахьна дукха хьолахь бӀаьста догӀу арктикин хӀаваъ ду. Каран хӀордан шийла мох къаьста кӀезиг тӀаналлийца, Атлантикин хӀаваан массаш, бӀостанехьа, тӀуналла дукха йолуш ду (700—800 мм шарахь гергга). Махкахь дикка йовха аьхке йу, цхьадолчу шерашкахь уггар шийла бутт февраль хуьлу. Ах йочанаш ло кепара хуьлу. ДогӀанаш дукхахдерг сентябрехь а, июнехь а хуьлу, малхбузен басешкахь алсама дакъа — августехь хуьлу. Минимум йочанаш йогӀу февралехь а, декабрехь а. Аьхка лаьмнашкахь стигал къекъаш догӀанаш оьху. Мехкан амалехь йу сих-сиха хуьлу аьхкенан дохк, уьш наггахь масех дийнахь лаьтта.
Клёсово
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Котомино (Пермийн мохк)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+5.
Клёсово
Хьажоргаш
Категори:Орёлан областан Дмитровскан кӀоштан нах беха меттигаш
Котомино (Пермийн мохк)
Хьажоргаш
Категори:Сиван кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Саманйолу (Ташличай)
Саманйолу (Samanyolu) — Туркойчоьнан Малхбален Анатоли регионан АгӀри провинцин (ил) Ташличайнан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:АгӀри провинцин нах беха меттигаш
Категори:Ташличайнан кӀоштан нах беха меттигаш
Варанкины
Варанкины (Варанкины) — Кировн областан Афанасьеван кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (100%).
Билгалдахарш
Категори:Кировн областан Афанасьеван кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Кировн областан нах беха меттигаш
Вишонки-Клюкувек
Вишонки-Клюкувек — Польшин Подлясьен воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Подлясьен воеводаллин нах беха меттигаш
(19901) 2191 T-3
(19901) 2191 T-3 — Мелхан системан коьрта асанан астероид.