cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Премариакко
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Фриули-Венеци-Джули йукъара гӀаланаш
Растесни
Растесни — Украинин Киеван областан Вышгородан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Вышгородан кӀоштан нах беха меттигаш
Лапещина
Лапещина (Лапешчына) — Белоруссин Витебскан областан Россонинан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Витебскан областан нах беха меттигаш Категори:Россонинан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Финка де Санто Ниньо (Папантла)
Финка де Санто Ниньо — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Финка де Санто Ниньо лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
Скуоле Сант'Элена (Тревизо)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Венеция регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Пеиро (Бьела)
Пеиро — Италин Пьемонт регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Пьемонт регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Эхидо Пунта де Манглес а, Пало Алто (Тампико Алто)
Географи
Эхидо Пунта де Манглес и Пало Алто лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Русское село (Вилейкан кӀошт)
Русское село (Рускае Сяло) — Белоруссин Минскан областан Вилейкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Минскан областан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
(15974) 1998 FL103
(15974) 1998 FL103 — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Истори
ДӀайиллина 1998 шеран 31 мартехь LINEAR проект цӀе йолу Ӏилманчо Сокорро обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1998 FL103» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
(7693) Hoshitakuhai
(7693) Hoshitakuhai — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Истори
ДӀайиллина 1982 шеран 20 ноябрехь Ц. Сэки цӀе йолу Ӏилманчо Гэйсэй обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1982 WE».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Рушкув (Свентокшискан воеводалла)
Рушкув  — Польшин Свентокшискан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Свентокшискан воеводаллин нах беха меттигаш
Йумуртатепе (Татван)
Йумуртатепе (Yumurtatepe) — Туркойчоьнан Малхбален Анатолин Битлис провинцин (ил) Татванан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Битлис провинцин нах беха меттигаш
Категори:Татванан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Красноярово (Новомедведевски йуьртан меттиг)
Красноярово — Башкирийчоьнан Илишан кӀоштан йукъайогӀу эвла, иза Новомедведевски йуьртан меттиган йукъайогӀу. Бахархойн дукхалла 198 стаг (къоларг2009 шо). Поштан индекс — 452274, код ОКАТО — 80230856003.
Демографи
Бахархойн дукхаллин динамика:
Хьажоргаш
Категори:Башкирийчоьнан Илишан кӀоштан нах беха меттигаш
Гура (гмина Победзиска)
Гура  — Польшин Великопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Великопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
Красни Горка (Ельникин кӀошт)
Красни Горка (Красная Горка) — Российн Федерацин Мордовин Ельникин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат билгалйолу шен Оьрсийн акъарийн йуккъера бараман асанера физика-географин хӀоттамца, ткъа цуьнан амалехь ду хаа а луш шеран заманаш хийцайалар.
Хьажоргаш
Категори:Ельникин кӀоштан нах беха меттигаш
Арнетт (Оклахома)
Арнетт  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Оклахома штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Оклахома штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Санта Рита (Эль Льяно)
Санта Рита — Мексикин Агуаскальентес штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Истори
Кху махка испанхой бахкале, кхузахь дехаш дара чичимекийн тайпанаш, 1530-1531 шерашкахь испанхоша долайаьккхина.
1789 шеран 24 апрелехь дуьйна Сакатекас штатан йукъахь йара, 1835 шеран 23 майхь дуьйна Агуаскальентес штатан йукъахь йу
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Агуаскальентес штатан нах беха меттигаш
ТуагӀ (Де-СевгӀ)
Географи
.
Морсово
Морсово (Морсово) — Российн Федерацин Пензин областан Земетчинан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Земетчинан кӀоштан нах беха меттигаш
Ла Монтанья (Темпоал)
Ла Монтанья — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Семуссак
Семуссак — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Пуату — ШагӀанта регионехь. Коммунан департамент — ХӀордан йистера ШагӀанта.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ХӀордан йистера ШагӀанта департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Лупполово
Лупполово (Лупполово) — Российн Федерацин Ленинградан областан Всеволожскан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла йукъайогӀу хӀордан климатера континенталан дехьайолучу барамерачу климатан зонан. Цигахь барамера кӀеда Ӏа ду, барамехь йовха аьхке а йу. Климатан коьрта башхалла йу хенан хӀоттам цхьаьнаэшшара ца хилар, иза доьзна ду сих-сиха хийцалучу хӀаваан массех, уьш кхоллалучу кӀоште хьаьжжина хуьлу хӀордан, континенталан, арктикан.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Всеволожскан кӀоштан нах беха меттигаш
Вурпер (эвла)
Вурпер — Румынин Сибиу жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Сибиу жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
ГгӀиньи (Лион метрополи)
ГгӀиньи (Grigny (métropole de Lyon)) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ОвегӀнь — ГӀона — Альпаш регионехь. Коммунан департамент — Лион метрополи.
Географи
.
Варзеа (Риу-Гранди-ду-Норти)
Варзеа  — Бразилин Риу-Гранди-ду-Норти штатера муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —.
Хьажоргаш
Категори:Риу-Гранди-ду-Норти штатан муниципалитеташ Категори:Бразилин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Османджали (Йунусемре)
Османджали (Osmancalı) — Туркойчоьнан Эгейн регионан Маниса провинцин (ил) Йунусемренан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Маниса провинцин нах беха меттигаш
Категори:Маниса провинцин микрокӀошташ
Категори:Йунусемренан микрокӀошташ
Категори:Йунусемренан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Нариман (Нижнекамскан кӀошт)
Нариман (Нариман) — Российн Федерацин ГӀезалойчоьнан Нижнекамскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь йу йуккъерачу шораллера бараман континенталан кепара амалан климат, йовхачу аьхкенца а, барамехь шийла Іаьнца а. Уггар бовха бутт июль бу, уггар шийла — январь.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 156 стаг (2010 ).
Федяево (Тверан область)
Федяево (Федяево) — Российн Федерацин Тверан областан Бежецкан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Нариман (Нижнекамскан кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Нижнекамскан кӀоштан нах беха меттигаш
Федяево (Тверан область)
Хьажоргаш
Категори:Бежецкан кӀоштан нах беха меттигаш
Маседа (Испани)
Маседа — Испанин Оренсе провинцин муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —. ХӀордан сизал локхалла. муниципалитеташ.
Хьажоргаш
Категори:Испанин муниципалитеташ Категори:Оренсе провинцин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Каменноброд
Каменноброд — Украинин Львован областан Яворован кӀоштара эвла.
Маркем (Иллинойс)
Маркем  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Иллинойс штатера гӀала.
Каменноброд
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Яворован кӀоштан нах беха меттигаш
Маркем (Иллинойс)
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Иллинойс штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Йемишен (Буланик)
Йемишен (Yemişen) — Туркойчоьнан Малхбален Анатолин Муш провинцин (ил) Буланикан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Муш провинцин нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Христановка
Христановка — Украинин Полтаван областан Миргородан кӀоштара эвла.
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Кнежице (Подборжани)
Кнежице  (Kněžice) — Чехин Устецан мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Устецан мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
(15975) 1998 FW108
Истори
ДӀайиллина 1998 шеран 31 мартехь LINEAR проект цӀе йолу Ӏилманчо Сокорро обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1998 FW108» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Робунь
Робунь — Польшин Западно-Поморскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Западно-Поморскан воеводаллин нах беха меттигаш
Санто Ниньо (Сан Мигел де Альенде)
Санто Ниньо — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Санто Ниньо лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Меоре Саламалейки
Меоре Саламалейки (მეორე სალამალექი) — Гуьржийчоьнан Квемо-Картлин Дманисин муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 16 стаг (2014 шо).
Билгалдахарш
Категори:Дманисин муниципалитетан нах беха меттигаш
Сельково (Торопецан кӀошт)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Торопецан кӀоштан нах беха меттигаш
Цьвиклин
Цьвиклин — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Мазовин воеводаллин нах беха меттигаш
(7694) Красетин
(7694) Красетин — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Истори
ДӀайиллина 1983 шеран 29 сентябрехь А. Мркос цӀе йолу Ӏилманчо Клеть обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1983 SF».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Садки (Краснодаран мохк)
Садки (Садки) — Российн Федерацин Краснодаран мехкан Приморско-Ахтарскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Кастрат (Куршумлия)
Кастрат  (Кастрат) — Сербин Топлич гуонан йукъараллера (општина) нах беха меттиг.
Географи
Лаьтташ йу Балканийн ахгӀайренан къилбаседа декъан тӀехь, хӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Литература
Категори:Топлич гуо нах беха меттигаш Категори:Сербин нах беха меттигаш
Слободища (Вологдин кӀошт)
Слободища (Слободища) — Российн Федерацин Вологдин областан Вологдин кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Вологдин кӀоштан нах беха меттигаш
Веллинг
Веллинг — Германин Рейнланд-Пфальц латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Рейнланд-Пфальц латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Лучкино (Пошехоньен кӀошт)
Лучкино (Лучкино) — Российн Федерацин Ярославлан областан Пошехоньен кӀоштара эвла.
Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Пошехоньен кӀоштан нах беха меттигаш
Игирма
Игирма (Игирма) — Российн Федерацин Иркутскан областан Нижнеилимскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат шен-кепара хилар билгалдолу иза материкан йуккъехь хиларо, хӀордан барамал дикка айайелла хиларо, орографин чолхалло. Махкахь азин антициклон хуьлу, Ӏаьнан заманахь цуьнан Монголи тӀехула кхуьу хӀаваан массаш нисло Азин атмосферан Ӏаткъаман максимум къилбаседа йисттехь. Оцу хьолехь циклонан жигаралла дикка гӀелло.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Иркутскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+8.
Хьажоргаш
Категори:Нижнеилимскан кӀоштан нах беха меттигаш
Малониж
Малониж — Польшин Люблинан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Люблинан воеводаллин нах беха меттигаш
Тимофеево (Неян кӀошт)
Климат
Эвла йу Оьрсийн акъари тӀехь, йекъна хин тогӀенаш. Кхузахь климат барамера континенталан йу, Ӏа – ло долуш, шийла, аьхке – йовха. Алссам хьоькху къилба-малхбузера мехаш.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Неян кӀоштан нах беха меттигаш
Преоне
Преоне — Италин Фриули-Венеци-Джули регионера коммуна. Лаьтташ йу Удине провинцехь.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Фриули-Венеци-Джули йукъара гӀаланаш
Руща (Свентокшискан воеводалла)
Руща  — Польшин Свентокшискан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Свентокшискан воеводаллин нах беха меттигаш
Коллонтай
Коллонтай (Коллонтай) — Российн Федерацин Калугин областан Малоярославецан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, дика къаьсташ шеран заманашца: барамехь довха а, тӀуьна а аьхкенца, барамера шийла хӀоьттина лайн чкъор долу Ӏаьнца.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Башпинар (Тефенни)
Башпинар (Başpınar) — Туркойчоьнан Лаьттайуккъера хӀордан регионан Бурдур провинцин (ил) Тефеннинан кӀоштара эвла.
Раковка (Киеван область)
Раковка — Украинин Киеван областан Вышгородан кӀоштара эвла.
Башпинар (Тефенни)
Хьажоргаш
Категори:Бурдур провинцин нах беха меттигаш
Раковка (Киеван область)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Башпинар (Тефенни)
Хьажоргаш
Категори:Тефеннинан кӀоштан нах беха меттигаш
Раковка (Киеван область)
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Вышгородан кӀоштан нах беха меттигаш
Башпинар (Тефенни)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Подцепочье
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан, хӀордан климатан герга йу, цуьнан амалехь тӀех сов тӀуналла, йовха йоцу аьхке, йовха, йеха гуьйре, барамехь кӀеда Ӏа, йеха шийло бӀаьсте. Ӏай кхоьлина хенан хӀоттам хуьлу, йукъа-кара (5-7 де баттахь) йовхонашца. Ӏа дохделча ша хьокху. Баттахь 5-10 дийнахь дарц хьоькху. Дохк хуьлу Ӏаьн дохаллехь Ӏуьйренан сахьташкахь (5 — 15 де баттахь). Кхоьлина денош хуьлу 10 — 28 баттахь (максимум декабрехь), диекхна денош 2-6 баттахь. Аьхка доцца догӀанаш хуьлу (12-17 де баттахь). Диекхна денош 10-19 хуьлу баттахь. Буса а, Ӏуьйрана а дохк хуьлу (5-8 де баттахь). Гуьйре дохк йолуш кхоьлина хуьлу (12-14 де дохк йолуш). Йочанаш гурахь дехха дерз кепара, ноябрехь тӀеда ло кепара хуьлу.
Cахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Стари Руссан кӀоштан нах беха меттигаш
Пеироне (Торино)
Пеироне — Италин Пьемонт регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Пьемонт регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
ТуагӀе-суьгӀ-ЛуагӀ
Географи
.
Гура (гмина Тарново-Подгурне)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
ТуагӀе-суьгӀ-ЛуагӀ
Билгалдахарш
Категори:Атлантикин ЛуагӀа департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Джачинти (Катанцаро)
Джачинти — Италин Калабри регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Калабри регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Кооп. Ченто (Кальяри)
'''Кооп. Ченто ''' — Италин Сардини регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Сардини регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Новомедведево
Новомедведево — Башкирийчоьнан Илишан кӀоштан йукъайогӀу эвла, иза Новомедведевски йуьртан меттиган йукъайогӀу. Бахархойн дукхалла 293 стаг (2009 шо). Поштан индекс — 452274, код ОКАТО — 80230856001.
Демографи
Бахархойн дукхаллин динамика:
Хьажоргаш
Категори:Башкирийчоьнан Илишан кӀоштан нах беха меттигаш
ДагӀезе
ДагӀезе (Dareizé) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ОвегӀнь — ГӀона — Альпаш регионехь. Коммунан департамент — ГӀона.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ГӀона департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Семуьссак
Семуьссак — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Пуату — ШагӀанта регионехь. Коммунан департамент — ХӀордан йистера ШагӀанта.
Географи
.
(15976) 1998 FY119
(15976) 1998 FY119 — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Семуьссак
Билгалдахарш
Категори:ХӀордан йистера ШагӀанта департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
(15976) 1998 FY119
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Дубови (Аштаркханан область)
Дубови (Дубовый) — Российн Федерацин Аштаркханан областан Ахтубинскан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла йу экваторан а, Къилбаседа полюсан а йуккъера меттигехь. Климат кхолларан ладаме роль йу Дуьненан Ӏапказе хьаьжна меттиган хӀоттаман. Регион лаьтта барамера асанехь, цуьнан амалехь ду хӀаваан массаш Атлантикин Ӏапказан тӀиера малхбалехьа йахьар.
Сахьтан аса
Эвла йу Самарин хенан сахьтийн асехь. UTC-ца хийцадалар ду +4:00. Москохан хенаца цу сахьтийн асан гуттар а хийцадалар ду +1 сахьт, MSK+1 санна Россехь къастош а йу. 2010-гӀа шо кхаччалц, областехь йара асан Самарин хан (МСК+1). 2010-2014-чу шерашкахь йара Москохан хан. 2014-чу шеран 26-чу октябрехь дуьйна регион йу йуха а кхоьллинчу кхозлагӀчу сахьтийн зонехь (МСК+1, Москохан хан + 1 сахьт, UTC+4). Маьлхан хенаца йукъара башхалла йу 30 минот тӀера областан малхбалехь, малхбузехь 48 минот тӀекхаччалц.
Скурати (Трапани)
Скурати — Италин Сицилия регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Сицилия регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Ручные
Ручные (Ручавыя) — Белоруссин Минскан областан Вилейкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Минскан областан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Федоровка (Ясногорскан кӀошт)
Федоровка (Федоровка) — Российн Федерацин Тулин областан Ясногорскан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта барамерачу климатан асанехь. Кхузахь климат барамера континенталан, йуккъера йу барамера тӀуьна Оьрсийн акъарин къилбаседа-малхбузан кӀошташкарчунний, къилба-малхбера йекъа кӀоштаркашчунний. Климат кхуллуш дакъа лоцу радиацин а, циркуляцин а фактор. Радиацин баланс 40 ккал/см2 гергга йу. Мохк лаьтта, Ӏаьнаре даккхарна а, йохйарна а цхьабосса йовхо йолчу зонехь. Къилбаседехьа мелхан радиацин алсама дакъа дойу Ӏаьнаре даккхарна, къилбехахь дохдарна. Климатан Ӏаткъам бо континентан а, хӀордан а хӀаваан массаша. Атлантикин хӀаваъ областе кхочу дуьненан къилбаседа эхиг тӀехь гуттарен а долчу малхбузан хӀаваан массаш бахьнехь; дукхаха дерг уьш циклон кепара кхочу. И хӀаваан массаш Атлантикин Ӏапказан къилбаседа декъан тӀехула кхоллало. Ӏай малхбузера мехаш жигарадевлча массанхьа йохло, шортта ло догӀу, ткъа аьхка — кхуьйлира, догӀанан хенан хӀоттам хуьлу. Арктикин массаш кхуза йаьхкича Ӏай цӀеххьана шеллало, бӀаьста, аьхкенан йуьххьехь, гурахь гӀоролаш хуьлу. И массаш кхоллало арктикин бассейн тӀехула.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Ясногорскан кӀоштан нах беха меттигаш
Горбунова Гора
Горбунова Гора (Горбунова Гора) — Российн Федерацин Пскован областан Палкинан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Палкинан кӀоштан нах беха меттигаш
Краснофлотец
Краснофлотец (Краснофлотец) — Российн Федерацин Мордовин Ельникин кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Ельникин кӀоштан нах беха меттигаш
Ривне (Словаки)
Ривне  — Словакин  гуонара эвла.
Истори
Йиллина.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словакин нах беха меттигаш
Варзеа-Алегри
Варзеа-Алегри — Бразилин Сеара штатера муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —.
Хьажоргаш
Категори:Сеара штатан муниципалитеташ Категори:Бразилин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Атвуд (Оклахома)
Атвуд  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Оклахома штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Оклахома штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
(7695) Пржемысл
(7695) Пржемысл — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Истори
ДӀайиллина 1984 шеран 27 ноябрехь А. Мркос цӀе йолу Ӏилманчо Клеть обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1984 WA1».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Отманлар (Йунусемре)
Хьажоргаш
Категори:Маниса провинцин нах беха меттигаш
Категори:Маниса провинцин микрокӀошташ
Категори:Йунусемренан микрокӀошташ
Категори:Йунусемренан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Киммел, Хазбенд
Хазбенд Эдвард Киммел (Husband Edward Kimmel; 1882 26 февраль — 1968 14 май) — америкин адмирал (1941 шеран 24 июлехь). Японин авиаци Перл-Харборан тӀелетачу хенахь — АЦШ Тийнаокеанан флотан коьрта баьчча. Перл-Харборан тӀелеттачул тӀаьхьа 1941 шеран 17 декабрехь даржера дӀа а ваьккхина охьаваьккхина шен хьалха хиллачу эскархойн цӀере контр-адмирале кхаччалц. Цхьацца историкаша японин тӀелатар (официалан версица) америкин флотан цӀеххьана нисдаларан бехк Киммелан тӀебуьллу.
Хьалхара шераш
Хазбенд Киммел вина 1882 шеран 26 февралехь Хендерсонехь, Кентукки штатехь Маннинг Мариусан (Manning Marius) а, Ламберт-Кимел Сиббин (Sibbie (Lambert) Kimmel) а доьзалехь. Цуьнан да, Вест-Пойнт академин арахецархо Гражданийн тӀом болуш конфедератийн эскарехь вара, цул тӀаьхьа болх бира гражданийн инженер а, хуьнарча а хилира.
1899 шарахь Киммел деша хӀоьттира Кентуккин Центран университете, ткъа 1900 шарахь хӀоттийра АЦШ ТӀеман-ХӀордан академе. 1904 шарахь академи чекхйаьккхина, цуо гӀуллакх дира флотехь, цул тӀаьхьа дийшира ТӀеман-хӀордан колледжера артиллерин адъюнктурехь. 1906 шарахь цунна йелира лахара эпсаран эскархойн цӀе.
ТӀемал хьалхара шерашкара гӀуллакх
1906—1916 шерашкахь Киммел цхьа могӀа даржашкахь вара, цигахь гӀаравелира артиллерин а, артиллерин гӀуллакхан а областера эксперт санна. Вашингтонера Артиллерин бюрохь Артиллерин гӀуллакх Ӏамийначул тӀаьхьа цуо гӀуллакх дира асанан кеманаш тӀехь «Джорджи», «Висконсин» и «Луизиана», шозза хилла ТӀХӀФ министраллера артиллерийн кхийсарийн директоран гӀоьнча, артиллерин баьчча хилла броньлело «Калифорни» крейсер-кеман тӀехь, Тийнаокеанан флотан артиллерин баьчча. Цуо дакъа лаьцна 1914 шеран Веракрусера (Мексика) интервенцехь, 1915 шарахь йоцучу ханна ТӀХӀФ министран Рузвельт Франклинан гӀоьнча даржехь вара.
АЦШ Дуьненан хьалхара тӀеман йукъа йаханчул тӀаьхьа 1917 шарахь Киммел Йоккха Британи вахара артиллерин хьажоран керла техника йовзийтаран консультантан дарже, ткъа цул тӀаьхьа хилира америкин асанан кеманан штабера артиллерин хьаькам, иза тӀейаздина дара Гранд-флитана.
1939 – 1941 шерашкахь Киммел дивизионан крейсеран баьчча вара, цул тӀаьхьа Тийнаокеанан флотан асанан ницкъийн крейсер-кеманийн баьчча хилира. ТӀаьхьарчу даржехь ша дика баьчча гайтина, ТӀХӀФ министран Нокс Фрэнкан сацамца Киммелан 1941 шеран 1 февралехь ханна адмиралан цӀе а йелла, Тийнаокеанан флотан а, АЦШ флотан а баьчча хӀоттийра. 1941 шеран 24 июлехь гуттаренна а адмиралан чин йелира (вице-адмирал йукъахь а йуьтуш).
ТӀаьхьабогӀу масех баттахь Киммела жигара кечйира Перл-Харборехь лаьтта Тихоокеанан флот, Японица хила тарло тӀеманна, кхин а тӀеман хьалхарчу деношкахь Маршаллан гӀайренаш тӀехь тӀелатаран планаш кечйира.
Дуьненан шолгӀа тӀом
1941 шеран 7 декабрехь японин палубин кеманаша, Перл-Харбор бухтехь америкин флотан цӀеххьана тӀелетта, могӀанера дехира Тийнаокеанан дерриг асанан кеманаш. Хиллачу зуламе ца хьоьжуш, Киммелан план йара тӀелеттачу хенахь, базел арахьа хилла, дийна дисина кхо авиалелон кема тӀеман операцешкахь лело.
Амма Киммел хӀумма а дан ца кхуьуйтуш, 17 декабрехь иза дӀаваьккхира Тийнаокеанан флотан баьччин даржера. 1942 шо долалуш Пёрл-Харборера хилам толлу лерина комиссис, цуьнан коьртехь вара АЦШ Лакхара суьдан декъахо Робертс Оуэн (Owen J. Roberts), сацам бира, Киммел бехке ву ледарло йалийтарна. Комиссин сацамо Киммелан дийзийтира 1942 шеран 1 мартехь даржера мукъавалийта, гуттаренна эскархочун контр-адмиралан чинца. Цул тӀаьхьа 1947 шо кхаччалц Киммела болх бира Нью-Йоркера техникин консультацин фирмехь.
1942—1946 шерашкахь цунна тӀехь масийттаза талам бира Пёрл-Харборера хиламаш бахьнехь. 1944 шарахь ТӀеман-хӀордан суьдо сацам бира, Киммел бехке вац цхьан а зуламехь, иза жоп луш вац оцу иэшамехь. Амма тӀеман-хӀордан операцийн хьаькмо адмирала Эрнест Кинга (Ernest J. King) кхел нисйира, сацам бира, Киммела гӀалат далийтира, цунна ца хиира Перл-Харборан къилбехьара а, къилба-малхбузехьара дика хӀаваан патруль йан, ткъа мостагӀ цигара тӀелетира, кхин а оцу даржанна оьшу хаъал тидам ца бира. Шен бехказаллийна Киммела а, цуьнан агӀончаша а дӀакхайкхийра, шайна оьшу талламан хаамаш ца бар, кхин а тоъал талламан кеманаш ца хилар а, Киммел бехке вина лакхара баьччалло даьхначу гӀалаташна. Киммелан цхьацца агӀончаша тардалийтира, президентан Рузвельтана хаара хин долчу японин тӀелатарех, амма къайлабехира Киммеллах талламан хаамаш, японаш хьалха тӀе а латийтина, йукъараллин ойла Японица тӀом барехьа хилийтархьама.
Киммелан йемалчаш реза бацара, америкин-японин йукъаметтигаш 1941 шеран йуьххьехь йоьхна ала мегар долуш тоъал хаамаш бара, амма лардала хӀумма а ца дира бохура цара. Вашингтонера Ӏедаланна санна, Киммелан дӀахьединера, тӀом ца хилча ца болу аьлла, амма хийтира, иза оьккхур бу Генара Малхбалехь, Пёрл-Харборан тӀелатар хила тарло, амма тардалар кӀезиг ду. ЦӀеххьана тӀелатар ца хуьлийтаран ницкъаш хьажорхьама, Киммела алсама флотан тидам тӀебохуьйтура тӀом боьдучу хенахь дан дезачунна. Иштта, Киммела хиллачух жоьпаллин ладаме дакъа такха дийзира.
ТӀаьхьара шераш
Даржера мукъаваьккхинчул тӀаьхьа 1947 шо кхаччалц Киммела болх бира Нью-Йоркера техникин консультацин фирмехь. Велла Коннектикут штатера Гротонехь 1968 шеран 14 майхь.
Хьалхара дахар
Э. Киммелан майра вина Хендерсонехь, Кентуккехь 1882 шеран 26 февралехь, 1904 шарахь чекхйаьккхина ТӀеман-хӀордан академиу. Цуо масех асанан кеманан тӀехь гӀуллакх дина, баьччалла дина шина эсминец-кемин дивизионан, эскадрилин эсминец-кеманийн, USS New York (BB-34). Иза кхин а ладаме даржашкахь хилла эпсарийн штабехь а, АЦШ тӀеман-хӀордан министраллехь, кхин а чекъйаьккхира ТӀеман-хӀордан колледжан лакхара курс.
1937 шарахь контр-адмирал дарже кхаччалц баьчча вара крейсер-кеманийн ворхӀалгӀа дивизехь дипломатина Къилба Америке бахарехь, ткъа цул тӀаьхьа 1939 шарахь тӀеман тобанийн крейсер-кеманийн баьчча хилира.
Перл-Харбор
Джеймс О. Ричардсон дӀаваьккхинчул тӀаьхьа 1941 шеран февралехь Киммел хӀоттийра АЦШ флотан а, Тийнаокеанан флотан а коьртабаьчча, ханна йеллачу адмиралан цӀарца. Флотан база дехьайаьккхинера шен ламаста цӀера Сан-Диегора Перл-Харборе.
Япон Перл-Харборан тӀелетира 1941 шеран 7 декабрехь. Эдвин Т. Лейтон дийцира, тӀелетачу хенахь «Киммел лаьттара хин бухахула лела кеманийн базера шен кабинетан корехь, цуьнан мочхала тӀеттӀачӀагӀделира лазаманнна. Иза гаванехь бохам муха хуьла оьгӀазаллица хьоьжуш Ӏашшехь, 0,50 калибран пулемето тоьхна дӀандарго кор дохийра. Иза хьакхайелира адмиралах. Цуо хадийра цуьнан кӀайн курка, муо бира накханна тӀехь. «Къинхетаме хир дара цуо со вийнихьара», — элира Киммела шен зӀенан эпсаре, баьчче Морис «Германин» Куртсега «[[Машар тӀамехь» чохь адмирал Киммелан уллехь хиллачу ТӀХӀФ тӀеман гӀуллаккххочо дагалоьцура, Киммел хьоьжуш Ӏара флот хӀаллак йеш, Киммела схьабаьккхира шена тӀера биъ седа, хийцира уьш контр-адмираланчаьрца, цунна гора тӀейогӀу Тийнаокеанан флотан баьччаллин чаккхе.
Киммель мукъаваьккхира баьччаллех 1941 шеран йуккъехь, цуо план а хӀоттийна, дуьхьала болх бечу хенахь. Иза хенал хьалха пенсе вахара 1942 шарахь. Шен хенан доккхаха дакъа цуо дӀадаьхьира тайп-тайпана суьдашкахь ша бехказа ваккха гӀерташ, цуо гойтура, тӀелатар ган таро йолу коьрта хаам цунна цкъан а цуьнга кхочуш ца хилар.
Цхьацца историкаша, масала, submariner Captain Edward L. «Ned» Beach, тӀаьхьа лорура, адмирал Киммел а, Эскаран Инарла-лейтенант Уолтер Шорт а хилира йисттераниш Перл-Харборан тӀелаталал хьалха шайн аьтто боцучу хьаькамийн меттана.
Эдвин Т. Лейтон Киммелан талламан эпсарийн хьаькам (тӀаьхьа контр-адмирал Лейтон), иза дика вевза цхьа эпсара а, Киммелан агӀо лецира шен «Со а вара цигахь».: Перл-Харбор а, Мидуэй а — къайленаш гучуйохуш» цӀе йолчу жайнахь (1985).
Адмирал Лейтона чӀагӀдора, Киммелна буьззина хаам ца беллера бохуш, тӀаккха Киммела гӀаттийра шен карахь мел болу, дукха боцу, талламан ницкъаш, уггаре логика йолчу кепара, болуш болу хаамаш лоруш.
Вукха агӀор, Киммелан йемалчаша билгалдоккху, цунна делла омар дара (1941 шеран 27 ноябрехь, тӀелата итт де долуш) флот «дуьхьалонна кечйе аьлла. Киммел кхийтира, саботажах ларло бохург хӀун ду, цундела оьшу кечамаш бира. Оцу цакхетамо кеманаш портехь дитира, ткъа флот тӀеманна ца кечйира. Цул сов, цуьнан талламан дакъош японин авиа лело кеманийн лар йайинчул тӀаьхьа, Киммела омар а ца делира, хӀаваан йа тӀеман-хӀордан генара гӀуллакхан гӀарулешна, церан позицийн мах хадабе аьлла, цхьадолчун дацара доханза Consolidated PBY Catalina кема, цуьнан тренировкин график хиларна, Эскаран авиацин корпус жоп луш хиларна генара гӀарул дарна.
Честер Нимица тӀаьхьа элира: «Делан къинхетамца вайн флот Перл-Харборехь хилира 1941 шеран 7 декабрехь». Америкин авиалело а, асанан а кеманаш японин авиалело кеманел гӀочу хьолехь хиларна тарлора америкин асанан кеманаш кӀоргачу хӀорд бухадахийта, цигахь уьш гуттаренна а дайна хирдара бакхий иэшамашца (ткъа эзар стаг гергга), ткъа Перл-Харборехь, экипаж атта кӀелхьара йаккхалора, кхин тӀе хи чуьра айира йалх асанан кема а. Иштта ойла йара HYPO  коьртан Джозеф Рошфоран, цуо тидам бира тӀелатар механа дораха дара аьлла.
Роберт Стиннетта, шен «Аьшпан де» жайнахь (2000), чӀагӀдо, Киммела а, Шорта а хуушшехь къайлабехира хаамаш, лаххара а, Рузвельтан омарех, ткъа Эдвин Лейтон Киммелега кхачабеза хаамаш къайлабаьхначарех цхьаъ вара. Киммел деа денна пӀераскан дийнахь тӀом Ӏаморан болх бан безаш вара, 21 ноябрехь, ца хууш хьажийра оперативан тоба 7 декабрехь японаша лелийна меттиге. Амма 24 ноябрехь Киммелан адмирала Ингерсолла хаийтира цӀеххьана тӀелата мега, Япони карзахйоккху хьал ма хӀоттаде аьлла. Цундела Киммела сацийра Ӏамор планал 15 сахьт хьалха. Стиннета чӀагӀдо, Рузвельтанна лаара Япони хьалха тӀелатийта, иштта америкин йукъараллин ойла карзахйоккхур йара бохуш. Киммелан харц хаамаш а бела толам баккха новкъарло йира. Стиннетта чӀагӀдо, Киммел ТийнаӀаппазан флотан коьрта баьчча хӀоттийна вице-адмиралца Джеймс О. Ричардсонца бохуш, нисса Ричардсон Рузвельтца а, лейтенант-коммандер Артур Макколлумца а реза ца хилира Рузвельтан планаш чекхйаха, волавелира ТийнаӀаппазан флот ларйан болх бан. Макколлума Рузвельтна бархӀ гӀуллакхан исписка йелира, цара Япони АЦШца эгӀо йезара, цу тӀе F пункто флот малхбузен бердашкара Гавайка дехьа йаккха йезара хьаьнешна. Киммеланна ца хаара МакКоллуман бархӀ пунктах дерг йа, Стиннетта чӀагӀдарех, Рузвельт цаьрца реза хиларх. Стиннеттан жайнахь чӀагӀдина, тӀелатале «японис радио ца лелор» а, японин кодаш йаста ца йала тардалар а, харц ду, Рузвельтна а, кхечарна а хаара Япони Перл-Харборна тӀелата йоллий, кхин тӀе муьлхачу дийнахь а, хенахь а. Авиалелориш а, дукхаха долу керла асанан кеманаш а, крейсер-кеманаш а хьовсийнера B-17 Филиппинашка кхачоран миссе. 27 ноябрехь Киммелна а, Шортна а омараш делира, царна чохь билгалбоккхура сингаттам саботаж бахьнехь (хӀунда аьлча, дукхаха болчара ладоьгӀура, тӀом болалур бу «пхоьалгӀа богӀаман» саботажан тулгӀенаш тӀера), кхин а тӀаьхьара омарш «гражданийн бахархоша сагатдан ца деза». Муьлхха а цабаьлла кхерам йухатохаран мобилизаци МХГӀ билгалйоккхур йара.
Перл-Харборал тӀаьхьа
Контр-адмиралан Киммелан кӀант, Мэннинг, кхелхина 1944 шеран июлехь, иза баьчча волу хин бухахула лела кеманна (USS Robalo (SS-273)) Палавананна гена доццуш мина йоьллина эккхийтина. Ша Киммела тӀемал тӀаьхьа болх бира Frederic R. Harris, Inc..
Васташ
1965 шеран In Harm's Way фильмехь Киммел гайтина бехк боцуш винарг санна актеро Franchot Tone. 1970 шеран фильмехь Тора! Тора! Тора! Тора! Тора! Тора! '' актеро Мартин Балсама дикачу агӀора гайтина Киммел баьчча санна, цуо гӀуллакх дора дан а хууш, цуо лорура телхина талламан хаамаш а, куьйгакӀеларчеран гӀалаташ а. Канадин актеро Колм Фиора ловзийра цуьнан роль 2001 шеран Перл-Харбор фильмехь.
Хьажоргаш
Категори:АЦШ Тийнаокеанан флотан баьччанаш Категори:АЦШ ТӀеман-хӀордан академин арахецархой
Тлалкилзалапа (Авакуозинго)
Тлалкилзалапа — Мексикин Герреро штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Тлалкилзалапа лаьтташ йу Мексикин къилба-малхбузехьара декъехь, Мехико гӀалин къилбехьа.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 21,9 °C.
Истори
Дуьххьара адамаш 20 эзар герг шо хьалха кхуза даха хевшина. Уьш хила боху ольмекаш. ТӀаьхьо Теотиуаканан Ӏаткъам чӀагӀбелира кхузахь. VIII-XV бӀешерашкахь ацтекаш дола деш йара кху махкахь. 1521 шарахь кхуза баьхкира испанхой, цара мохк долабаьккхинчул тӀаьхьа территори Мехикон аудиенци хилира, дуьххьара цуьна йукъахь йара хилачу Ацтекийн империн провинцеш, тӀаьхьо мохк йукъа бахара Керла Испани вице-пачхьалкхаллин.
1849 шеран 27 октябрехь дуьйна Герреро штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Герреро штатан нах беха меттигаш
Нови Стефия
Новая Стефия (Новая Стефия) — Российн Федерацин Пензин областан Земетчинан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, дикка йовхачу аьхкенца, барамехь шийлачу Ӏаьнца. Кхузахь йукъара климатан сиптийн амалехь ду, цхьацца муьрашкахь дикка хаалуш климатан элементаш ловзаран амплитуда йоккха хиларца. Шеран уггар шийла бутт январь бу, ткъа уггар бовха - июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москваца нийса лелаш ду. Сахьтан аса ю UTC+4.
Хьажоргаш
Категори:Земетчинан кӀоштан нах беха меттигаш
Кнежице (Хрудим)
Кнежице  (Kněžice) — Чехин Пардубицен мехкан кӀоштара эвла.
Пасо Панал (Сико)
Пасо Панал — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Кнежице (Хрудим)
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Пасо Панал (Сико)
Географи
Пасо Панал лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Кнежице (Хрудим)
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Пасо Панал (Сико)
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
Кнежице (Хрудим)
Литература
Категори:Пардубицен мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Пасо Панал (Сико)
Истори
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Самаилли (Назилли)
Самаилли (Samailli) — Туркойчоьнан Эгейн регионан Айдин провинцин (ил) Назиллинан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Пасо Панал (Сико)
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Самаилли (Назилли)
Хьажоргаш
Категори:Айдин провинцин нах беха меттигаш
Категори:Айдин провинцин микрокӀошташ
Категори:Назиллинан микрокӀошташ
Категори:Назиллинан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Степуки
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Миргородан кӀоштан нах беха меттигаш
Йокушбаши (Буланик)
Йокушбаши (Yokuşbaşı) — Туркойчоьнан Малхбален Анатолин Муш провинцин (ил) Буланикан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Муш провинцин нах беха меттигаш
Категори:Буланикан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Галица (эвла)
Галица — Румынин Констанца жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Констанца жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Санта Рита (Ринкон де Ромос)
Санта Рита — Мексикин Агуаскальентес штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Истори
Кху махка испанхой бахкале, кхузахь дехаш дара чичимекийн тайпанаш, 1530-1531 шерашкахь испанхоша долайаьккхина.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Агуаскальентес штатан нах беха меттигаш
Манушкино (станци)
Манушкино (Манушкино) — Российн Федерацин Ленинградан областан Всеволожскан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла йукъайогӀу хӀордан климатера континенталан дехьайолучу барамерачу климатан зонан. Цигахь барамера кӀеда Ӏа ду, барамехь йовха аьхке а йу. Климатан коьрта башхалла йу хенан хӀоттам цхьаьнаэшшара ца хилар, иза доьзна ду сих-сиха хийцалучу хӀаваан массех, уьш кхоллалучу кӀоште хьаьжжина хуьлу хӀордан, континенталан, арктикан.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Всеволожскан кӀоштан нах беха меттигаш
Каклиани (Гомаретин йукъаралла)
Каклиани (კაკლიანი) — Гуьржийчоьнан Квемо-Картлин Дманисин муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 5 стаг (2014 шо).
Билгалдахарш
Категори:Дманисин муниципалитетан нах беха меттигаш
Масиде
Масиде — Испанин Оренсе провинцин муниципалитет.