cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Колония ла Провиденсия (Текпан де Галеана)
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Герреро штатан нах беха меттигаш
Остроги
Остроги (Остроги) — Российн Федерацин Ярославлан областан Некоузан кӀоштара эвла.
Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.
Алексеевка (Якути)
Алексеевка (Алексеевка) — Российн Федерацин Якутин Олёкминскан улусан йукъайогӀу эвла.
Климат
Кхузахь климат чӀогӀа луьра ю. Иза къастало чӀогӀа континенталлийца. Аьхке кхузахь йоца, йовха ю. Ӏа кхузахь деха, чӀогӀа шелонаш йолуш ду. Буьрса климат бахьнехь массанхьа а кхиина дукха шерашкахь лаьтта лаьттан гӀур.
Остроги
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Некоузан кӀоштан нах беха меттигаш
Лосяч
Лосяч — Украинин Тернополан областан Чорткиван кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Чорткиван кӀоштан нах беха меттигаш
Пихтовка (Удмурти)
Пихтовка (Пихтовка) — Российн Федерацин Удмуртин Воткинскан кӀоштара эвла.
Климат
Лаьтта къилбаседа бараман асанехь, Еврази материкан кӀоргенехь, Атлантикин а, Къилбаседа-Шатесна Ӏапказийн хӀордашна генахь. Цундела цуьнан климат барамера континенталан йу дехачу шийлачу Ӏашца, йовхачу аьхкенца, дика къаьстачу шеран заманашца бӀаьста а, гурахь а. Атлантикин Ӏапказ тӀиера кхуза йогӀу йовха хӀаваъ. Аьхка цуо йахьа йочанаш, йовхо лагӀйо, ткъа Ӏай ло дахьа, шелонаш лагӀйо, йовхонаш йахьа.
Сахьтан аса
Кхузахь йу Самарин хан лелаш. UTC-ца хийцадалар ду +4:00. Москохан хенаца цу сахьтийн асан гуттар а хийцадалар ду +1 сахьт, MSK+1 санна Россехь къастош а йу. 2010-гӀа шо кхаччалц, областехь йара асан Самарин хан (МСК+1). 2010-2014-чу шерашкахь йара Москохан хан. 2014-чу шеран 26-чу октябряхь дуьйна регион йу йуха а кхоьллинчу кхозлагӀчу сахьтийн зонехь (МСК+1, Москохан хан + 1 сахьт, UTC+4). Маьлхан хенаца йукъара башхалла ю 30 минот тӀера областан малхбалехь, малхбузехь 48 минот тӀекхаччалц.
Хьажоргаш
Категори:Воткинскан кӀоштан нах беха меттигаш
Жеча (Стародубан кӀошт)
Жеча (Жеча) — Российн Федерацин Брянскан областан Стародубан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта Российн Федерацин Европин декъан циклонаш а, антициклонаш а лела коьрта некъашна уллохь. Хийцалуш йолу довхачу а, шийлачу а хӀаваийн тулгӀенаш (дукха хьолахь майхь) кхуллу цхьаьнаэшшара боцу хенан хӀоттам, аьхка даладо стигал къекъарца догӀанаш, Ӏай йалайо йоццу йовхонаш.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Стародубан кӀоштан нах беха меттигаш
Хальсбах
Хальсбах — Германин Бавари латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Бавари латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Моралеха-де-лас-Панадерас
Моралеха-де-лас-Панадерас — Испанин Вальядолид провинцин муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —. ХӀордан сизал локхалла. муниципалитеташ.
Бумбари
Бумбари (Bombus) — пардо тӀемаш долу сагалматийн тайп доьзал, дукху долу хӀумнашца моз докху накхармозах тера ю бумбари. 300 бумбарийн тайпанаш дк къилбаседера Евразехь, Къилбаседера Америкехь, Къилбаседера Африкехь, кхин цхьайолу регионийн лаьмнашкахь а.
Билгалдахарш
Категори:Сагалматаш
Олекши
Олекши — Польшин Подлясьен воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Богданувка (Малопольскан воеводалла)
Богданувка — Польшин Малопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Малопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
Эштабула (Огайо)
Эштабула  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Огайо штатера гӀала.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Огайо штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Форнелуш (Санта-Марта-де-Пенагиан)
Форнелуш  — Португалин Вила-Реал гуонан йукъара фрегези. ЙукъайогӀуш йу цӀе йолучу муниципалитетан.
Географи
кӀошташ. Майда —.
Хьажоргаш
Категори:Вила-Реал кӀошташ Категори:Португалин фрегезеш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Кондоминиос Корморан (Алварадо)
Кондоминиос Корморан — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Кондоминиос Корморан лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Эредита (Рагуза)
Эредита — Италин Сицилия регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Сицилия регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Зеленовка (Омскан кӀошт)
Зеленовка (Зеленовка) — Российн Федерацин Омскан областан Омскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат дукхаха континенталан йу, аьхке йоца хуьлу. Климат кхолларан коьрта фактор географин хьал ду, коьртаниг лаьттан чкъор. ХӀордашна а, Ӏапказашна а гена хиларо лаьттан физикин хьоло климат кхоллайаларан роль чӀагӀйо, хӀунда аьлчи, лаьттан сипатех ду чехка а, чӀогӀа а аьхка дохдалар, иштта сиха шен йовхо Ӏай йайар.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Омскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+6.
Хьажоргаш
Категори:Омскан кӀоштан нах беха меттигаш
Стара Вода (Горчапско)
Стара Вода  (Stará Voda) — Чехин Йуккъера Чехин мехкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Грязни Замостье
Грязное Замостье (Грязное Замостье) — Российн Федерацин Новгородан областан Любытинан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Любытинан кӀоштан нах беха меттигаш
Неченек (Чамлидере)
Хьажоргаш
Категори:Анкара провинцин нах беха меттигаш
Категори:Анкара провинцин микрокӀошташ
Категори:Чамлидеренан микрокӀошташ
Категори:Чамлидеренан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Василий III
Васи́лий III Иванович, шолгӀачу цӀарца Гавриил, дин тӀеоьцуш тиллина цӀе Варлаам ( — ) — 1505—1533 владимиран а, москохан а сийлахь эла, Йерриг русин паччахь. Иван III-гӀа Сийлахь-воккхачун а, София Палеологан а кӀант, Иван IV Грознин да.
Морандино (Бреша)
Морандино — Италин Ломбарди регионан  коммунера эвла.
Василий III
Биографи
Вина 1479 шеран 25 мартехь сийлахь-воккха москохан элан Иван III-гӀачун доьзалехь а, «шолгӀа цӀе» Гавриил елла. Иза элан шолгӀа кӀант хилла, ткъа Иванан шолгӀачу зудчун София Палеологан воккхаха волу кӀант хилла. И воцу цуьнан кхин а жимаха виъ ваша а хилла: Ӏедал цхьана метте гулдаран политика лелош волчу Иван III-гӀачо, гӀайгӀа бора дерриг Ӏедал воккхачу кӀенте дӀадала, кегийчу кӀентийн Ӏедална доза а тухуш. Цундела цуо 1470 шарахь кхайкхийна шеца цхьаьна урхалча ву аьлла хьалхарчу зудчо вина воккхаха волу кӀант Иван Къонаниг. Амма 1490 шарахь иза лазарх велира. Паччахьан цӀахь ши партии кхоллайелира: цхьамма тоба йира Ивана III-гӀачун кӀентан Иван Къоначун кӀантана Дмитрий Ивановичан а, Иван Къоначух йисина жерочун цуьнан нанна Елена Стефановнин а гуонаха, ткъа важа Василийн а, цуьнан нанна Софьин а гуонаха.
Морандино (Бреша)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Василий III
Биографи
Йуьхьанца хьалхар парти тоьлура. Василийн гуонахьа, цуьнан ненан дакъа доцуш а дацара, Дмитрийн дуьхьала къайлаха барт бира. Масала,Москохахь башха безам боцучу Софьян агӀора болу цхьаболу боярийн а, дьякийн а бераш, жӀаран барт а боккхуш, байӀат дира Василийн, хьехар лора цунна, хьалха Дмитрий вен а вей, хазна а эций къилбаседехьа вада бохуш. И къайле гучуйелира, ткъа цуьнан декъашхой, царна йукъахь Гусев Владимир а, байира. Василий а, цуьнан нана а паччахьан таӀзарехь хилира, Иванан омарца элах гена бехира, хой а хӀиттийна. Амма Софья йуха ца йолура. Эладиташ а дара, цуо Иванан бозбунчалла лелийна, цунна дӀовш мало а гӀиртина бохуш. 1498 шеран 4 февралехь Дмитрий Ивановичан таж тиллира Успенскан килсахь сийлахь олалла дан.
Морандино (Бреша)
Литература
Категори:Ломбарди регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Василий III
Биографи
Амма кӀентан кӀента агӀончаш Софьян таьжгенашца Ӏиттабелира Иван III-гӀачуьнца. 1499 шарахь элий ПатрикеевгӀар а, РяполовскигӀар а бара коьртачарех бартхой Дмитрийн-кӀентан кӀента. "«7007 шеран январехь аьхка сийлахь элас омар делира шен бояраш эла Иван Юриевич берашца а, эла Семен Иванович Ряполовский а лаца; омар делира 5 февралехь, шинара дийнахь, эла Семен Иванович Ряполовский Москох эрк тӀехь тӀайн лахахь корта а боккхуш виен; ткъа эла Иван Юриевич витира ца вуьйш, дӀавахийтира Троице, ткъа цуьнан кӀант, эла Василь Иванович Кривой, вахийтира Кириловера килсе Белоозеро Ӏам тӀиера»" ТӀаьххьаре оьгӀазло кхечира шен Дмитрийн а, цуьнан ненан а 1502 шарахь. 1499 шеран 21 мартехь Василий кхайкхийра Новгородан а, Псковн а Сийлахь эла, 1502 шеран 14 апрелехь — Москохан а, Владимиран а Сийлахь эла а, Йерриг Русин урхалча а, аьлчи а иза хилира деца цхьаьна урхалча. 1505 шарахь Иван веллачул тӀаьхьа Дмитрий зӀенашца вихкира, 1509 шарахь велира. Василий тӀаккха ца кхоьрура шен Ӏедал карара даларна.
Хьалхара зуда йалийра цуьнан дас Ивана, йуьхьанца цунна нускал лаха гӀиртира Европехь, амма гӀуллакх ца хилира. Ийшира харжа 1500 цӀе йахна йоьӀрех, уьш балийра берриг махкара. Василийн хьалхарчу зудчун Соломонийн да, Юрий Константинович Сабуров, боярин Фёдор Сабуран кӀентан кӀант а, Новгородан лаьттан Обонежскан пятинан йозанча а вара. ЙоьӀа ловзар дӀадаьлчи цунах боярин хилира, шолгӀа йоӀ маре йелира стародубскан элега. Дуьххьара российн исторехь урхаллин паччахьо шен зуда йира элийн аристократех йоцу йа кхечу мехкан паччахьан йоӀ йоцу, ткъа лакхара чкъоьрера «гӀуллакхан нахах» йолу зуда.
Хьалхара зуда доьзалхо хуьлуш ца хиларна, Василийс йитира иза 1525 шарахьу, шолгӀачу шеран (1526-гӀа) йуьххьехь йалийра Елена Глинская, литван элан Глинский Василий Львовичан йоӀ. Йуьхьанца керла зуда доьзалхочух ца хуьлура, амма тӀаьххьара 1530 шеран 25 августехь вира кӀант Иван, тӀаьхьа Иван Грозни хилла волу, ткъа цул тӀаьхьа шолгӀа кӀант а хилира — Юрий.
Волоколамске воьдуш новкъахь Василийн аьрру варен тӀаьхь чкъоьран бухахь ноткъа йира, иза сиха кхуьура, лоьрашка хӀумма а ца дан лора (тарло, иза тӀаьххьарчу тӀегӀанера рак хила, амма XVI бӀешарахь иштта диагноз ца хӀоттайора). Ницкъ боцуш сийлахь эла кхачийра москохан бухарчу эвла Воробьёво. Ша дийна вуьсар воций хиинчу Василийс весет йаздира, кхайкхира митрополит Даниила, масех боярине, дехар дира Ӏаршан когаметта шен кхо шо кхаьчна кӀант Иван къобал вар. 1533 шеран 3 декабрехь, хьалха схима тӀеэцна, велира цӀий бехдаларх.
Чоьхьара политика
Василий III-гӀачо лорура, сийлахь элан Ӏедалана доза хила а ца деза. Килсано жигара гӀолацара феодалийн боярийн оппозицица болчу къийсамехь, реза боцурш луьра совцабора. 1521 шарахь митрополит Варлаам махках ваьккхира Василийн элан Шемячич Василий Ивановичан дуьхьала къовсамехь дакъа ца лацарна, ткъа эланаш РюрикгӀар Василий Шуйский а, Иван Воротынский а гена бехира. Дипломат а, пачхьалкхан гӀуллакххо а волу Берсень-Беклемишев Иван вийра 1525 шарахь Василийн политика емал йина аьлла, аьлчи а ца лечкъош грекийн керла хӀуманаш ца деза аьлла, ткъа уьш даьхкинера Русе София Палеологца цхьаьна. Василий III-гӀачун урхаллехь тӀекхийтира латтан элий, Ӏедало жигара доза тухура боярийн иммунитетан а, аьттонашна а — пачхьалк йоьдура централизацин новкъа. Амма луьра урхаллин аматаш, цуьнан да Иван III-гӀа а, деда Василий Тёмни волуш йуьззина гучуевлла йолу, Василийн муьрех кхин а чӀагӀйелира.
Килсан политикехь, Саломони цуьнгахь йолучу хенахь, Василийс агӀо лоцура нестяжателашна, ткъа иза йитина шен хьехамчийца инок волчу Вассианца, килсан а, дуьненан а кхечу нахаца, агӀо лаца волавелира иосифлянашна, хӀунда аьлчи цара а лецира паччахьан гӀо. Максим Грек, Вассиан Патрикеев, кхин нестяжателашна Килсан гуламехь байаран кхел йира, цхьаберш килсехь чубоьхкира царна долу эладиташ бахьнехь.
Василий III-гӀачун урхаллехь кхоьллира «ТӀаьхьенан дола доьрзу дайн латтан низам» а, «Купашха долу устав» а (царех лаьцна хаьа хьакхалуш долу хьосташца, хӀунда аьлчи тептарш ца дисина).
Герберштейнан хаамашца, москохан паччахьан керташкахь лорура, Василийн Ӏедал чӀогӀа дара дуьненан мел болчу паччахьийначул а, императорийнчул а. Цуьнан мухар тӀехь йоза хилла: «Делан къинхетамца Сийлахь Паччахь Василий йерриг Русин паччахь а, эла а». Вукха агӀора дара: «Владимиран, Москохан, Новгородан, Пскован, Тверан, Югоран, Перман, кхин дуккха а латтанийн Паччахь».
Василийн урхаллин зама — Русехь гӀишлош йаран зама йу, ткъа йолайелира иза цуьнан ден урхаллехь. Москохан Кремлехь йоьгӀна Архангельскан килс, ткъа Коломнан чохь йоьгӀна Эла далла тӀевигаран килс. Йо тӀулгийн чӀагӀонаш Тулехь, Нижни Новгородехь, Коломнехь, кхечу гӀаланашкахь. Кхоллало керла нах хевшина меттигаш, острогаш, гӀопаш.
Оьрсийн латтанаш цхьаьнатохар
Василийс шен кхечу олаллашца йолчу политикехь дӀайаьхьира шен ден политика, оьрсийн латтанаш гулдеш.
1509 шарахь, Велики Новгородехь волуш, Василийс омар дира ша волчу схьагулло Псков хаийначуьнга а, кхечу гӀаланийн векалшка а, цаьрца цхьаьна царна реза боцучу арзнаш долчаьрга а. 1510 шо долалуш Ӏийса пайхамар вина денна Ӏиде иза волчу кхаьчна псковхой, бехке бина ца тешарна сийлахьчу элех, кхел йина церан сардалаш байира. Псковхойн дийзира дехар дан Василега шайн махка дӀаэца аьлла. Василийс омар дира вече дӀайаккха аьлла. Псковн республикин исторехь тӀаьххьара вечехь сацам хилира дуьхьало ца йеш, Василийс тӀедиллинарг кхочуш дан. 13 январехь охьабаьккхира вечен гаргол, бӀаьрахиш а дуьйлуш дӀабахьийтира Новгороде. 24 январехь Василий веира Псков цуо шен дас 1478 шарахь Новгородан республикехь динарг дира. 300 уггаре бевза доьзалаш кхалхийра Москохан латташ тӀе, ткъа церан эвланаш дӀайелира москохан гӀуллакхера нахан.
Рязань раж тӀекхечира, иза дукха хенахь дуьйна Москохан Ӏаткъам бухахь йара. 1517 шарахь Василийс кхайкхира ша волчу Москоха рязанан эле Иван Ивановиче, иза вара берта ваха гӀерташ гӀирман ханаллица, омар делира иза чуволла аьлла (тӀаьхьа Иван корта лергина монах вина килси чувоьллира, ткъа цуьнан мохк шена схьийцира. Рязанал тӀаьхьа схьатуьйхира Стародубски олалла, 1523 шарахь — Новгород-Северски, церан элан Василий Иванович Шемячичан рязанан элан динарг дина, чувоьллира Москохахь.
Гедайти
Гедайти — Польшин Вармия-Мазурин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Варми-Мазурин воеводаллин нах беха меттигаш
Сан Потито (Л'Аквила)
Сан Потито — Италин Абруццо регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Абруццо регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Мосьциска (Гостининскан повет)
Мосьциска  — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Мазовин воеводаллин нах беха меттигаш
Сарни (Лодзинскан воеводалла)
Сарни  — Польшин Лодзинскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лодзинскан воеводаллин нах беха меттигаш
Слэйтер (беттан кратер)
Слэйтер - Шенан тӀе жима космосан объект кхетар бахьнехь кхоллаелла беттан кратер, диаметрехь 25,1 км гергга.
ЦӀе
Кратеран цӀе тиллина Дэвид Чарльз Слэйтер (1957—2011) сийдина.
Истори
Кратер чӀагӀйина International Astronomical Union (IAU) 2015 шарахь.
Савино (Новодугинан кӀошт)
Савино (Савино) — Российн Федерацин Смоленскан областан Новодугинан кӀоштара дӀатесна эвла.
Слэйтер (беттан кратер)
Хьажоргаш
Категори:Беттан кратерш Категори:Кратерш абатца
Савино (Новодугинан кӀошт)
Климат
Климат барамера континенталан йу, амалехь барамера йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а ду. Ӏаьн хьалхара дакъа довха ду шолгӀачул. ХӀаваан йовхачу температуран (де-буьйсан йукъара барам) мур лаьтта 213-224 дийнахь. ГӀоролаш йоцучу муьран йукъара барам 125-148 де. Цхьацца шерашкахь хаало дикка дӀатовжар йийцинчу климатан амалех. Йочанийн шеран барам бу 645-691 мм. Кхааннах ши дакъа догӀан кепара догӀу, цхьа дакъа ло кепара хуьлу. Цхьаьна эшшара лон чкъор лаьтта декабрь болалуш, деша апрелан хьалхарчу декадехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Новодугинан кӀоштан нах беха меттигаш
(2202) Пеле
(2202) Пеле  — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Истори
ДӀайиллина 1972 шеран 7 сентябрехь Арнольд Клемола цӀе йолу Ӏилманчо Сан-Хосе обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1972 RA».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Старые Мураты
Старые Мураты (Хирти Мăрат, Старые Мураты) — Чувашин Комсомольскан кӀоштара эвла.
Поштан индекс — 429144. ОКАТО - 97221810004. Код КЛАДР - 2100900004900.
Налоган органан код - 2132.
Бахархой
Бахархойн дукхалла 180 стаг ( 2010 шо).
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (100%).
Хьажоргаш
Категори:Чувашин Комсомольскан кӀоштан нах беха меттигаш
Ортакоьй (Аккишла)
Ортакоьй (Ortaköy) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатоли регионан Кайсери провинцин (ил) Аккишланан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Кайсери провинцин нах беха меттигаш
Категори:Кайсери провинцин микрокӀошташ
Категори:Аккишланан микрокӀошташ
Категори:Аккишланан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Карпинело (Фрозиноне)
Карпинело — Италин Лацио регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Лацио регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Машпи (Массачусетс)
Машпи  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Массачусетс штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Массачусетс штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Куьркуьклер (Алапли)
Куьркуьклер (Kürkükler) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Зонгулдак провинцин (ил) Алаплин кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Зонгулдак провинцин нах беха меттигаш
Категори:Алаплин кӀоштан нах беха меттигаш
Киличли (Келкит)
Киличли (Kılıçlı) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регион регионан ГуьмуьшхӀане провинцин (ил) Келкитан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Келкитан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Приднепровски (Херсонан область)
Приднепровски — Украинин Херсонан областан Херсонан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Херсонан кӀоштан нах беха меттигаш
Агафоново (Сандован кӀошт)
Агафоново (Агафоново) — Российн Федерацин Тверан областан Сандован кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Сандован кӀоштан нах беха меттигаш
Градек (Манетин)
Градек  (Hrádek) — Чехин Пльзень мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Пльзень мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Ватимений
Ватимений — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — МоьгӀт а, Мозель а.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:МоьгӀт а, Мозель а департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Гебуд (Алба)
Гебуд — Румынин Алба жудецан коммунера эвла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Алба жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Юрьево (Ленинскан кӀошт)
Юрьево (Юрьево) — Российн Федерацин Тулин областан Ленинскан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта барамерачу климатан асанехь. Кхузахь климат барамера континенталан, йуккъера йу барамера тӀуьна Оьрсийн акъарин къилбаседа-малхбузан кӀошташкарчунний, къилба-малхбера йекъа кӀоштаркашчунний. Климат кхуллуш дакъа лоцу радиацин а, циркуляцин а фактор. Радиацин баланс 40 ккал/см2 гергга йу. Мохк лаьтта, Ӏаьнаре даккхарна а, йохйарна а цхьабосса йовхо йолчу зонехь. Къилбаседехьа мелхан радиацин алсама дакъа дойу Ӏаьнаре даккхарна, къилбехахь дохдарна. Климатан Ӏаткъам бо континентан а, хӀордан а хӀаваан массаша. Атлантикин хӀаваъ областе кхочу дуьненан къилбаседа эхиг тӀехь гуттарен а долчу малхбузан хӀаваан массаш бахьнехь; дукхаха дерг уьш циклон кепара кхочу. И хӀаваан массаш Атлантикин Ӏапказан къилбаседа декъан тӀехула кхоллало. Ӏай малхбузера мехаш жигарадевлча массанхьа йохло, шортта ло догӀу, ткъа аьхка — кхуьйлира, догӀанан хенан хӀоттам хуьлу. Арктикин массаш кхуза йаьхкича Ӏай цӀеххьана шеллало, бӀаьста, аьхкенан йуьххьехь, гурахь гӀоролаш хуьлу. И массаш кхоллало арктикин бассейн тӀехула.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
БугӀсоьль
БугӀсоьль — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БгӀетань регионехь. Коммунан департамент — Кот-д’АгӀмогӀ.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Кот-д’АгӀмогӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
HD33628
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Александровски (Волковскан йуьртан меттиг)
Александровски (Александровская) — Российн Федерацин Вологдин областан Бабаеван кӀоштара эвла.
Орловица
Орловица (Орловица) — Российн Федерацин Костромин областан Вохман кӀоштара эвла.
Климат
Эвла йу Оьрсийн акъари тӀехь, йекъна хин тогӀенаш. Кхузахь климат барамера континенталан йу, Ӏа – ло долуш, шийла, аьхке – йовха. Алссам хьоькху къилба-малхбузера мехаш.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Вохман кӀоштан нах беха меттигаш
Бондаревка (Коростенан кӀошт)
Бондаревка — Украинин Житомиран областан Коростенан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Коростенан кӀоштан нах беха меттигаш
Пилица (Байина Башта)
Пилица  (Пилица) — Сербин Златибор гуонан йукъараллера (општина) нах беха меттиг.
Географи
Лаьтташ йу Балканийн ахгӀайренан къилбаседа декъан тӀехь, хӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Литература
Категори:Златибор гуо нах беха меттигаш Категори:Сербин нах беха меттигаш
Гулидова
Гулидова (Гулідава) — Белоруссин Витебскан областан Глубокин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Витебскан областан нах беха меттигаш
Категори:Глубокин кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Обской
Климат
Кхузахь климат континенталан йу. Лаьттан гӀоролаш йуьйлало сентябран шолгӀачу декъехь, чекхйовлу май чекхболуш. Шелонан мур лаьтта - 178, йовхонан - 188, гӀур йоцуш – 120 дийнахь. Географин хьоло цуьнан климатан континенталалла алсама лурйо, оццу географин шораллашкахь лаьттачу, амма адаман даха аьтто болчу Европин а, Америкин а кӀошташкахьчул.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Омскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+6.
Хьажоргаш
Категори:Мошкован кӀоштан нах беха меттигаш
Ступино (Куньян кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Куньян кӀоштан нах беха меттигаш
Гуардия-Ломбарди
Гуардия-Ломбарди — Италин Кампани регионера коммуна. Лаьтташ йу Авеллино провинцехь.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Вореган (Коннектикут)
Вореган — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Коннектикут штатера нах беха меттиг, иза лоруш йу бахархойн статистикин меттиг (census-designated place, CDP) санна.
Географи
Вореган бахархойн статистикин меттиган майда —. Статистикин йекъна меттиган бакъонан статус йац.
ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Коннектикут штатан бахархойн статистикин меттигаш Категори:Коннектикут штатан нах беха меттигаш Категори:АЦШ бахархойн статистикин меттигаш
Минойты
Минойты (Мінойты) — Белоруссин Гроднон областан Лидан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Гроднон областан нах беха меттигаш
Категори:Лидан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Позо де лос Фрияс (Вильягран)
Позо де лос Фрияс — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Позо де лос Фрияс лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Серо де Оро (Чинампа де Горостиза)
Серо де Оро — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Серо де Оро лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Лопатино (Ставрополан кӀошт)
Лопатино (Лопатино) — Российн Федерацин Самарин областан Ставрополан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла йу барамера шораллера континенталан климатан асанехь, шен амалехь арктикан а, тропикан а а хӀаваъ кхачар а долуш. ГӀоролаш йоцу мур Ийдалан тогӀенехь лаьтта йуккъера барам 159 дийнахь, 29 апрелера 4 октябрь кхаччалц, амма гӀеххьа галл а долу оцу тӀиера цхьацца шерашкахь. Иштта, 1967 ш. тӀаьххьара бӀаьстенан гӀоролаш хилира 4 июнехь, ткъа 1950 ш. хьалхара гуьйренан гӀоролаш 14 сентябрехь хилира. ГӀоролаш цахуьлу мур бозу рельефан хьолах. Кхузахь йогӀу шарахь 500 мм йочанаш. Йочанаш цхьабосса цайаро сих-сиха йокъаллаш хӀиттайо. Йокъаллаш алсама хуьлу май беттан шолгӀа а, кхоалгӀа а декадашкахь, июнан хьалхарчу декадехь а, цасоццаш йочанаш хуьлу – дукха хьолахь январехь а, февралан хьалхарчу а, шолгӀачу а декадашкахь, ткъа кхин а октябран шолгӀачу декъехь – ноябран хьалхарчу декадехь.
Сахьтан аса
Эвла йу Самарин хенан сахьтийн асехь. UTC-ца хийцадалар ду +4:00. Москохан хенаца цу сахьтийн асан гуттар а хийцадалар ду +1 сахьт, MSK+1 санна Россехь къастош а йу. 2010-гӀа шо кхаччалц, областехь йара асан Самарин хан (МСК+1). 2010-2014-чу шерашкахь йара Москохан хан. 2014-чу шеран 26-чу октябрехь дуьйна регион йу йуха а кхоьллинчу кхозлагӀчу сахьтийн зонехь (МСК+1, Москохан хан + 1 сахьт, UTC+4). Маьлхан хенаца йукъара башхалла йу 30 минот тӀера областан малхбалехь, малхбузехь 48 минот тӀекхаччалц.
Хьажоргаш
Категори:Ставрополан кӀоштан нах беха меттигаш
Дерриге чоьхьара сурсат
Дерриге чоьхьара сурсат (gross domestic product), массара а тӀеэцна дацдар — ДЧС (GDP) — макроэкономикан гайтар оьцу гойту базаран чоьхьара мах.
Хьажоргаш
Категори:Макроэкономика
Олендзьке
Олендзьке — Польшин Подлясьен воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Подлясьен воеводаллин нах беха меттигаш
Хальфинг
Хальфинг — Германин Бавари латтана йукъара коммуна.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Бавари латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Волочаевски
Волочаевски (Волочаевский) — Российн Федерацин Ростовн областан Орловскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь амалехь йу бараман асанера бараман континенталан климат. Ӏа дукха хьолахь кхоьлина а, мохе а ду. Аьхке мохе а, йекъа а, йовха а йу. Климатан континенталан сипташ чӀагӀло мехкан къилбаседа-малхбузера къилба-малхбале. ТӀекхета йокъалла, йовхо. ЧӀагӀло мехаш, Ӏаьнан шелонаш. Климатан амалан башхалла йу маьлхан серло а, йовхо а шорта хилар. Дукха хуьлу барамера шораллин къилба зонин циркуляцин процессаш. Амма, Арктикера шийла массаш кхача тарло, масийттаза йан а тарло уьш.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Ростовн областан Орловскан кӀоштан нах беха меттигаш
Мосьциска (Гродзискан повет)
Мосьциска  — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Мазовин воеводаллин нах беха меттигаш
Смит (беттан кратер)
ЦӀе
Кратеран цӀе тиллина Майкл Джон Смит (1945—1986) сийдина.
Истори
Кратер чӀагӀйина International Astronomical Union (IAU) 1988 шарахь.
Хьажоргаш
Категори:Беттан кратерш Категори:Кратерш абатца
Smith (crater)
Форнуш-ду-Пиньял
Форнуш-ду-Пиньял — Португалин Вила-Реал гуонан йукъара фрегези. ЙукъайогӀуш йу цӀе йолучу муниципалитетан.
Географи
кӀошташ. Майда —.
Хьажоргаш
Категори:Вила-Реал кӀошташ Категори:Португалин фрегезеш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
(1667) Пельс
Истори
ДӀайиллина 1930 шеран 16 сентябрехь Х. ван Гент цӀе йолу Ӏилманчо Йоханнесбург обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1930 SY».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Хорваташ
Хорваташ (Hrvati; шира. кроа́таш) — къилба славянийн йукъа догӀуш долу кхам, уьш Ӏаш бу Хорватехь, Босни а, Герцеговинехь а, Сербехь, Черногорехь, Румынехь, Словакехь, Словенехь, Чехехь, кхин Австралехь, Австрехь, Аргентинехь, Боливехь, Бразилехь, Мажаройчохь, Германехь, Италехь, Канадехь, Керла Зеландехь, Перухь, АЦШхь, кхин пачхьалкхашкахь.
Билгалдахарш
Категори:Къаьмнаш
Карпинело (дженова)
Литература
Категори:Лигурия регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Везелиз
Везелиз — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — МоьгӀт а, Мозель а.
Авиапорт (Олёкминскан улус)
Авиапорт (Авиапорт) — Российн Федерацин Якутин Олёкминскан улусан йукъайогӀу эвла.
Климат
Кхузахь климат чӀогӀа луьра ю. Иза къастало чӀогӀа континенталлийца. Аьхке кхузахь йоца, йовха ю. Ӏа кхузахь деха, чӀогӀа шелонаш йолуш ду. Буьрса климат бахьнехь массанхьа а кхиина дукха шерашкахь лаьтта лаьттан гӀур.
Везелиз
Билгалдахарш
Категори:МоьгӀт а, Мозель а департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Авиапорт (Олёкминскан улус)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Якутскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+9.
Хьажоргаш
Категори:Олёкминскан улусан нах беха меттигаш
Стара Вода (Градец Кралове)
Стара Вода  (Stará Voda) — Чехин Кралове Градец мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Кралове Градец мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Мораль-де-ла-Рейна
Мораль-де-ла-Рейна — Испанин Вальядолид провинцин муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —. ХӀордан сизал локхалла. муниципалитеташ.
Хьажоргаш
Категори:Испанин муниципалитеташ Категори:Вальядолид провинцин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Пушкино (Омскан кӀошт)
Пушкино (Пушкино) — Российн Федерацин Омскан областан Омскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат дукхаха континенталан йу, аьхке йоца хуьлу. Климат кхолларан коьрта фактор географин хьал ду, коьртаниг лаьттан чкъор. ХӀордашна а, Ӏапказашна а гена хиларо лаьттан физикин хьоло климат кхоллайаларан роль чӀагӀйо, хӀунда аьлчи, лаьттан сипатех ду чехка а, чӀогӀа а аьхка дохдалар, иштта сиха шен йовхо Ӏай йайар.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Омскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+6.
Хьажоргаш
Категори:Омскан кӀоштан нах беха меттигаш
Нелитчик (Чамлидере)
Нелитчик (Pelitçik) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатоли регионан Анкара провинцин (ил) Чамлидеренан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Анкара провинцин нах беха меттигаш
Категори:Анкара провинцин микрокӀошташ
Категори:Чамлидеренан микрокӀошташ
Категори:Чамлидеренан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Буьлат-Пестивьен
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Кот-д’АгӀмогӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Заболотье (Брянскан область)
Заболотье (Заболотье) — Российн Федерацин Брянскан областан Стародубан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта Российн Федерацин Европин декъан циклонаш а, антициклонаш а лела коьрта некъашна уллохь. Хийцалуш йолу довхачу а, шийлачу а хӀаваийн тулгӀенаш (дукха хьолахь майхь) кхуллу цхьаьнаэшшара боцу хенан хӀоттам, аьхка даладо стигал къекъарца догӀанаш, Ӏай йалайо йоццу йовхонаш.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Стародубан кӀоштан нах беха меттигаш
Морандо (Верона)
Морандо — Италин Венеция регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Венеция регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Богонёвице
Богонёвице — Польшин Малопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Малопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
Эрезац (Валле д'Аоста)
Эрезац — Италин Валле д'Аоста регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Валле д'Аоста регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Вилли (Айова)
Истори
Вилли гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Айова штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Эль Росарио (Трес Вальес)
Эль Росарио — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Росарио лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Стари Сундырь
Стари Сундырь (Кивĕ Сĕнтĕр, Старый Сундырь) — Чувашин Комсомольскан кӀоштара эвла.
Поштан индекс — 429152. ОКАТО - 97221805008. Код КЛАДР - 2100900005000.
Эль Росарио (Трес Вальес)
Климат
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Стари Сундырь
Налоган органан код - 2132.
Эль Росарио (Трес Вальес)
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
Стари Сундырь
Бахархой
Бахархойн дукхалла 352 стаг ( 2010 шо).
Эль Росарио (Трес Вальес)
Истори
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Стари Сундырь
Бахархой
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (98%).
Хьажоргаш
Категори:Чувашин Комсомольскан кӀоштан нах беха меттигаш
Гедиле
Гедиле — Польшин Вармия-Мазурин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Варми-Мазурин воеводаллин нах беха меттигаш
Осипино
Осипино (Осипино) — Российн Федерацин Костромин областан Вохман кӀоштара эвла.
Медвей (Массачусетс)
Медвей  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Массачусетс штатера гӀала (town).
Осипино
Климат
Эвла йу Оьрсийн акъари тӀехь, йекъна хин тогӀенаш. Кхузахь климат барамера континенталан йу, Ӏа – ло долуш, шийла, аьхке – йовха. Алссам хьоькху къилба-малхбузера мехаш.
Медвей (Массачусетс)
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Массачусетс штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Осипино
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Вохман кӀоштан нах беха меттигаш
Слоново (Куньян кӀошт)
Слоново (Слоново) — Российн Федерацин Пскован областан Куньян кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Куньян кӀоштан нах беха меттигаш
Павлицево (Некоузан кӀошт)
Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Некоузан кӀоштан нах беха меттигаш
Смитсон (беттан кратер)
Смитсон - Шенан тӀе жима космосан объект кхетар бахьнехь кхоллаелла беттан кратер, диаметрехь 6,0 км гергга.
ЦӀе
Кратеран цӀе тиллина Джеймс Смитсон (1765—1829) сийдина.
Истори
Кратер чӀагӀйина International Astronomical Union (IAU) 1976 шарахь.
Хьажоргаш
Категори:Беттан кратерш Категори:Кратерш абатца
Самоскли
Самоскли (Самоскли) — Российн Федерацин Смоленскан областан Новодугинан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Климат барамера континенталан йу, амалехь барамера йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а ду. Ӏаьн хьалхара дакъа довха ду шолгӀачул. ХӀаваан йовхачу температуран (де-буьйсан йукъара барам) мур лаьтта 213-224 дийнахь. ГӀоролаш йоцучу муьран йукъара барам 125-148 де. Цхьацца шерашкахь хаало дикка дӀатовжар йийцинчу климатан амалех. Йочанийн шеран барам бу 645-691 мм. Кхааннах ши дакъа догӀан кепара догӀу, цхьа дакъа ло кепара хуьлу. Цхьаьна эшшара лон чкъор лаьтта декабрь болалуш, деша апрелан хьалхарчу декадехь.
HD33629
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Самоскли
Хьажоргаш
Категори:Новодугинан кӀоштан нах беха меттигаш
HD33629
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Сан Потито (Равена)
Сан Потито — Италин Эмилия-Романья регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Эмилия-Романья регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш