cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Холмушино
Хьажоргаш
Категори:Иркутскан областан Усольен кӀоштан нах беха меттигаш
Уьчкавак (Савур)
Уьчкавак (Üçkavak) — Туркойчоьнан Къилба-Малхбален Анатоли регионан Мардин провинцин (ил) Савурнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Мардин провинцин нах беха меттигаш
Категори:Мардин провинцин микрокӀошташ
Категори:Савурнан микрокӀошташ
Категори:Савурнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Большое Стремление
Климат
Эвла йукъайогӀу хӀордан климатера континенталан дехьайолучу барамерачу климатан зонан. Цигахь барамера кӀеда Ӏа ду, барамехь йовха аьхке а йу. Климатан коьрта башхалла йу хенан хӀоттам цхьаьнаэшшара ца хилар, иза доьзна ду сих-сиха хийцалучу хӀаваан массех, уьш кхоллалучу кӀоште хьаьжжина хуьлу хӀордан, континенталан, арктикан.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Кингисеппан кӀоштан нах беха меттигаш
Азакан (Азакан, Веракрус)
Азакан — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Азакан лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Стари Абдулово
Стари Абдулово (Старое Абдулово) — Российн Федерацин ГӀезалойчоьнан Тукаевн кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь йу йуккъерачу шораллера бараман континенталан кепара амалан климат, йовхачу аьхкенца а, барамехь шийла Іаьнца а. Уггар бовха бутт июль бу, уггар шийла — январь.
Уейкантенанго (Хосе Хоакин де Эрера)
Географи
Уейкантенанго лаьтташ йу Мексикин къилба-малхбузехьара декъехь, Мехико гӀалин къилбехьа.
Стари Абдулово
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 497 стаг (2010 ).
Уейкантенанго (Хосе Хоакин де Эрера)
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 21,9 °C.
Стари Абдулово
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Уейкантенанго (Хосе Хоакин де Эрера)
Истори
Дуьххьара адамаш 20 эзар герг шо хьалха кхуза даха хевшина. Уьш хила боху ольмекаш. ТӀаьхьо Теотиуаканан Ӏаткъам чӀагӀбелира кхузахь. VIII-XV бӀешерашкахь ацтекаш дола деш йара кху махкахь. 1521 шарахь кхуза баьхкира испанхой, цара мохк долабаьккхинчул тӀаьхьа территори Мехикон аудиенци хилира, дуьххьара цуьна йукъахь йара хилачу Ацтекийн империн провинцеш, тӀаьхьо мохк йукъа бахара Керла Испани вице-пачхьалкхаллин.
Стари Абдулово
Билгалдахарш
Категори:Тукаевн кӀоштан нах беха меттигаш
Уейкантенанго (Хосе Хоакин де Эрера)
Истори
1849 шеран 27 октябрехь дуьйна Герреро штатан йукъахь йу.
Таборище (Сумин область)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Шосткан кӀоштан нах беха меттигаш
Воронино (Грязовецан кӀошт)
Воронино (Воронино) — Российн Федерацин Вологдин областан Грязовецан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Грязовецан кӀоштан нах беха меттигаш
Лейквуд (Калифорни)
Лейквуд — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Калифорни штатера гӀала.
Истори
Лейквуд гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Калифорни штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Инажа (Пернамбуку)
Инажа  — Бразилин Пернамбуку штатера муниципалитет.
Хьажоргаш
Категори:Пернамбуку штатан муниципалитеташ Категори:Бразилин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Царицыно (Рязанан область)
Царицыно (Царицыно) — Российн Федерацин Рязанан областан Касимован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йовхачу аьхкенца а, барамера шийлачу Ӏаьнца а. ГӀоронаш йоцу муьран йукъара бохалла 130-149 де ду. Кхузахь сих-сиха тӀехьара бӀаьстен а, хьалхара гуьйренан а гӀоролаш хуьлу. Эвла лаьтта тоьушйолчу йочанийн зонехь. Йочанийн шеран барам кхузахь 500 мм кхоччуш бу. ДогӀнаш аьхкенан заманехь стигал къекъаш чӀогӀа догӀу, наггахь къора а тухуш. ХӀоьттина лайн чкъор хуьлу ноябрь чекхболуш – декабрь болалуш, деша март чекхболуш – апрель болалуш. Ло лаьтта денош - 135-145 шарахь. Климатан хьолаш дика ду йуьртабахамна. Йуьззина кхочу йовхо а, тӀуналла а гуьйренан йалташна, бӀаьстенан йалташна, техникин а, докъаран культурашна.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Касимован кӀоштан нах беха меттигаш
Бадия-Павезе
Бадия-Павезе — Италин Ломбарди регионера коммуна. Лаьтташ йу Пави провинцехь.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Ломбарди йукъара гӀаланаш
(8812) Кравцов
(8812) Кравцов — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Истори
ДӀайиллина 1982 шеран 20 октябрехь Карачкина Л. Г. цӀе йолу Ӏилманчо ГӀирма обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1982 UY6».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Стационе (Асти)
Стационе — Италин Пьемонт регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Пьемонт регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Лонниг
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Рейнланд-Пфальц латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Закозель
Закозель (Закозель) — Белоруссин Брестан областан Дрогичинан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Брестан областан нах беха меттигаш Категори:Дрогичинан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Пинья (Козенца)
Пинья — Италин Калабри регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Калабри регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Бусе (Алье)
Бусе — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ОвегӀнь — ГӀона — Альпаш регионехь. Коммунан департамент — Алье.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Францин гӀаланаш Категори:Алье департаментан коммунаш
Кретоне (Фрозиноне)
Кретоне  — Италин Лацио регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Лацио регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Алафая (Флорида)
Алафая  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Флорида штатера нах беха меттиг, иза лоруш йу бахархойн статистикин меттиг (census-designated place, CDP) санна.
Географи
Алафая бахархойн статистикин меттиган майда —. Статистикин йекъна меттиган бакъонан статус йац.
Хьажоргаш
Категори:Флорида штатан бахархойн статистикин меттигаш Категори:Флорида штатан нах беха меттигаш Категори:АЦШ бахархойн статистикин меттигаш
Луланд
Луланд (Louplande) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Пеи-де-ла-ЛуагӀ регионехь. Коммунан департамент — СагӀта.
Географи
.
Мягки (Калугин область)
Мягкое (Мягкое) — Российн Федерацин Калугин областан Мосальскан кӀоштара эвла.
Сен-Сантен
Сен-Сантен — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Окситани регионехь. Коммунан департамент — АвегӀон.
Мягки (Калугин область)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, дика къаьсташ шеран заманашца: барамехь довха а, тӀуьна а аьхкенца, барамера шийла хӀоьттина лайн чкъор долу Ӏаьнца.
Сен-Сантен
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:АвегӀон департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Мягки (Калугин область)
Хьажоргаш
Категори:Мосальскан кӀоштан нах беха меттигаш
Оскуй
Оскуй (Оскуй) — Российн Федерацин Новгородан областан Чудован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан, хӀордан климатан герга йу, цуьнан амалехь тӀех сов тӀуналла, йовха йоцу аьхке, йовха, йеха гуьйре, барамехь кӀеда Ӏа, йеха шийло бӀаьсте. Ӏай кхоьлина хенан хӀоттам хуьлу, йукъа-кара (5-7 де баттахь) йовхонашца. Ӏа дохделча ша хьокху. Баттахь 5-10 дийнахь дарц хьоькху. Дохк хуьлу Ӏаьн дохаллехь Ӏуьйренан сахьташкахь (5 — 15 де баттахь). Кхоьлина денош хуьлу 10 — 28 баттахь (максимум декабрехь), диекхна денош 2-6 баттахь. Аьхка доцца догӀанаш хуьлу (12-17 де баттахь). Диекхна денош 10-19 хуьлу баттахь. Буса а, Ӏуьйрана а дохк хуьлу (5-8 де баттахь). Гуьйре дохк йолуш кхоьлина хуьлу (12-14 де дохк йолуш). Йочанаш гурахь дехха дерз кепара, ноябрехь тӀеда ло кепара хуьлу.
Хьажоргаш
Категори:Чудован кӀоштан нах беха меттигаш
Буди (гмина Боброво)
Буди  — Польшин Куявско-Поморскан воеводаллин  гминера эвла.
Бомба Азул (Апасео эль Гранде)
Бомба Азул — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Буди (гмина Боброво)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Бомба Азул (Апасео эль Гранде)
Географи
Бомба Азул лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Буди (гмина Боброво)
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Куявско-Поморскан воеводаллин нах беха меттигаш
Бомба Азул (Апасео эль Гранде)
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
(17386) 1981 EA23
(17386) 1981 EA23 — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Истори
ДӀайиллина 1981 шеран 2 мартехь Шелте Бас цӀе йолу Ӏилманчо Сайдинг-Спринг обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1981 EA23» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Новр-ГӀала
Новр-ГӀала  (Нау́рская) — Нохчийчоьнан эвла, Невран кӀоштан центр. Кхуллу Новр-ГӀалин йуьртан меттиг.
Географи
Йуьрт лаьтта Соьлжа-ГӀалан 48 км къилбаседа-малхбузехьа (дуьхьала хилча), Новр-ГӀала цӀерпоштнекъан станцин 4 километр къилба-малхбузехьа.
Малхабале агlонахь Макан-Гlала йу, малхабуза агlора Алпатов-Йурт йу.
Йуьрт Теркан-Куман акъарин тӀехь, Теркан аьрру бердаца йу, хин харшан 1,5 км къилбаседехьа. Теркан йисттехула кхуьу юькъа хьун, вукха агӀора йуьртан гуо бина дуьй-дерзош долчу латташа.
Бахархой
2002 шеран Йерригроссийн бахархой багарбаран жамӀашца йуьртан бахархойн къоман хӀоттам:
Истори
Цхьаьна версица, дуьххьара Новр-ГӀала хьахийна 1642 шарахь. Цу тӀе, оцу хенахь иза лаьттина Теркан аьтту бердаца. 1715 шарахь Пётр I-чун омарца гӀала дехьайаьккхина аьрру бердан тӀе, ткъа оцу меттигехь тӀаьхьуо йиллина нохчийн эвла Лаха Невре.
Хаало чӀагӀдарш, гӀала йиллина нохчийн эвла лаьттинчохь. Елизаветпольскан гӀалан училищан хьехархочо П. А. Востриковс яздо цунах лаьцна: «ТӀеман чухьолхуш гӀалагӀазкхаша "бросимся на уръ!" олуш хилла; цундела керла йиллина гӀазакхийн гӀалах нохчаша а, гӀазкхаша а цхьаьна бертахь Наур элира: гӀало лело йолийра ша лаьттачу меттиган цӀе. Амма бакъ хета, гӀалан цӀе схьайаьлла хилар, гӀазакхий кхуза бахкале хиллачу нохчийн эвлан цӀарах».
XVIII бӀешо
1765 шарахь ГӀизларан алсама ламанхой тӀелатар бахьнехь Екатерина II-гӀачо омар делира Дубовкера Теркан тӀе дехьадаккха Ийдалан гӀазакхийн дакъа, охьаховшабе уьш Мазалкан полк цӀарца Мазалк гӀопан а, гребенскин гӀаланашна а йукъа. ГӀазакхий баьхкира Ийдал тӀиера 1769 шарахь, охьаховшийра Теркан тӀиерачу гӀаланашка Гуьлгани, Новр-ГӀала, Ишоре, Макан-ГӀала, Гал-ГӀала. Церан коьртехь вара атаман И. Д. Савельев, полковник даржехь (тӀаьхьа — инарла; дукха хенахь лаьттира Новр-ГӀалахь «Савельевн бошмаш»).
1772 шеран январехь Терка тӀехь гучувелира Пугачёв. Иза хилира Дон тӀиера кхелхина гӀазакхий болу кхаа гӀалахь, царна йукъахь яра Новр-ГӀала а. Кхаа гӀалан(Гуьлгани, Ишоре, Новр-ГӀала) гуламехь баккхий наха реза хилла дийхира Пугачёвга, хьайна тӀелацахьара ахьа Пачхьалкхан ТӀеман Коллеге дехар дан, ахчан алапа а, дуург а, духар а гӀазакхийн Теркан Доьзалан эскаран санна хилийта аьлла (хӀинцца ховшийна донан гӀазакхийн алапа кӀезиг дара, Теркан тӀехь хьалххе бехачу гӀазакхийнчул, ткъа Пугачёв вагӀийтира бухарчу Теркан гӀазакхийнчух шайн хьал дӀатаде аьлла). Пугачёв реза хилира. ГӀазакхаша гулдира цунна новкъана 20 сом, кхаа гӀалин дехар дехар а, Донан эскаран дашан мухар а. Москох воьдуш, 1772 шеран 8 февралехь иза кхечира Мазалке, новкъан оьшург эца. ГӀалара араволуш иза сацийра гӀролерчу гӀазакхаша, схьавалийра Мазалкан комендантан канцеляри. Левича Пугачёвс дери дира, ша ведда лела Дон тӀиера гӀазакхий хилар. ТӀаьхьо цуьнан гӀаролех вада аьтту белира.
оьрсий-туркойн тӀамехь куьйгаллехь гӀирман ханийн тайпанара калга Шахбаз Герай волу гӀирман гӀезалойн, гӀебартойн цхьаьнатоьхна эскарш, дӀахьажийна долу Хункар-мохк агӀо лаьцна (фактаца оцу хенахь гӀирман Ӏарш тӀехь вара Сахьиб II Герай, оьрсийн агӀора волу), гӀирман хан хиллачу Девлет IV Герайс, вериг а 8 эз. стаг, аьттехьа деира Мазалкан, амма гӀопан штурм ян ца хӀиттира, тӀелетира Новр-ГӀалан.
ГӀала ларъеш яра куьйгаллехь мазалкан гӀазакхийн хьаькам атаман И. Д. Савельев волу, теркан гӀазакхийн тобано (хьалха ийдалан хиллачу гӀазакхаша), иза дика къевлина яра — гӀалин гуонаха латтан вал бара, доьттина пенаш дара, яккхий тоьпаш а яра.
Иза бакъдолуш турпалийн тӀом бара, хӀунда аьлчи гӀалин коьрта ницкъаш — могӀарера гӀазакхий — оцу хенахь тӀаме бахна бара, ткъа цӀахь бисинера баккхий нах, зударий, бераш, жима легионан тоба. Шайн гӀала ларъян арабевлира Новр-ГӀалан зударий, цӀиен пхьуьйш доцу кучамаш а йоьхна, цара майранашца а, вежаршца а цхьаьна могӀара юхатухура тӀелетарш. Юьхьанца зударшна декхар деллера цӀе яго, силам бохбан, и пенаш тӀиера чубитта тӀелетачарна. Дуьцу, делкъен чорпа йийриш а гӀап ларъян хӀиттира. Цу тӀе зударий белаш тӀе белаш тоьхна къеначу ийдалан гӀазакхашца юха тухуш бара мостагӀий, мангалашца а, марсашца а вал тӀебевлларш.
ЧӀагӀонехь яра чуьйна яккхий тоьпаш, уьш хьоле хьаьжжина адамашна тӀехь дӀасатекхош яра. ТӀелетачарна баккхий иэшамаш хилира (800 стаг). Байинчарна йукъахь хилла гӀараваьлла ламанхойн эла Каргока Татарханов, цу тӀе цуьнан дакъа дӀа а ца даьхьнера юхабовлучара. Оцуо тешалла до тӀелетарш дика кхерийна хиларх, хӀунда аьлчи церан сийлахь декхар дара беллачеран декъий тӀеман аренара арадаккхар, куьйгалхо хьала а, охьа а.
Новр-ГӀалара тӀом лаьттира дерриг дийнахь, новр-гӀалахой орцане ладугӀуш бара, амма иза ца кхечира. Ерриг а шовзткъа чаккхарма гергахь яра Оьрза-ГӀала, амма цуьнца хаам бацара. Кхин а дуьйцу, Оьрза-ГӀалахь яккхий тоьпийн гӀовгӀа хазара, амма гӀалахь лаьттачу гӀашлойн полкан баьччана моьттира новр-гӀалахойн цхьа деза де ду фейерверкашца а, герз деттарца а, иштта даздар чӀогӀа хазахеташ вара къена полковник Савельев Иван. Иштта чекхделира де.
Сатасарца, шолгӀачу дийнахь, юха а етта йолийра гӀазакхийн яккхий тоьпаш, амма цӀеххьана мостагӀа юхавала вуьйлира гӀалин гергара. Дуьйцу, гуо бастаран бахьана хилира гӀазакхи Перепорх, цуо калган хӀоттам болу барз тӀехьажийна йоккха тоьпо цуьнан вешийн кӀант вийра. Оцунца калган гӀуо тӀаьхьало гира, кхин ца лиира цигахь виса. Дукха зударшна, Новр-ГӀала ларъярна, мидалш елира. ТӀаьхьа, и хилам дагабогӀий, гӀазакхаша лерамца олура цунах «и зударийн деза де»..
XIX бӀешо
1820 шарахь Новр-ГӀалахь гӀалагӀазакхийн ахчанах Кавказан асан бӀаьччан инарла-майор К. Ф. Сталан омарца лазарет йира.
XX бӀешо
1907 шарахь гӀалахь яра керт — 708, бахархой — 4785; 1 килс, 1 шираламастхойн ламазан цӀа, 2 ишкол, 1 маларан цӀа, 29 махлелоран-промыслан меттиг.
Россера гражданийн тӀом чекхбаьлчи 1920 шеран мартехь 1860 шарахь дуьйна шена йукъахь Неврен кӀоштан лаьтташ долу Теркан область, дӀайаьккхира.
1924 шеран 13 февралехь кхоьллира Къилба-Малхбален область йукъ Дон-тӀера-Ростовхь йолуш, керла кхоьллинчу область йукъаяхара Теркан губерни, йукъ Георгиевск гӀалахь йолуш, Кубанан-ӀаьржахӀордан область, Донан область, Ставрополан губерни. Оццу шеран 16 октябрехь Къилба-Малхбален областах дӀатуьйхира Къилбаседа Кавказан автономин областаш а, гуонаш а, царна йукъахь Соьлжа-ГӀала а, кхоллабелира цхьаьнатоьхна Къилбаседа-Кавказан мохк.
1924 шеран 2 июнехь Теркан губернех бина Теркан гуонан, шена йукъахь 16 кӀошт йолуш, царна йукъахь дуьххьара кхоьллина Невран кӀошт, административан йукъ хилира Новр-ГӀала.
1926 шарахь хиллачу нах багарбаран жамӀашца гӀалахь вехара 4648 стаг, царех оьрсий — 4444.
Амма, 1928 шарахь, рогӀера хийцамаш беш Невран кӀошт дӀайаьккхира. 1930 шарахь дӀабаьккхира Теркан гуо а.
1934 шеран 10 январехь юха а бийкъира Къилбаседа-Кавказан мохк Азовн-ӀаьржахӀордан мохк а, ша Къилбаседа-Кавказан мохк а коьрта шахьар Пятигорск гӀала а йолуш. Хийцамаш бинчул тӀаьхьа 1935 шеран 23 январехь Къилбаседа-Кавказан махкахь хилира 43 кӀошт, иза хилира Невран кӀошт кхолларан шолгӀа терахь. Оццу шарахь Ставрополь гӀалан цӀе хийцира Ворошиловск гӀала аьлла. Ткъа Серго Орджоникидзе веллачул тӀаьхьа 1937 шарахь Къилбаседа-Кавказан мехкан цӀе хийцира Орджоникидзен мохк аьлла. Орджоникидзен мехкан коьрта шахьар дехьайаьккхира Пятигорск гӀалара Ворошиловск гӀала. Иштта, Невран кӀошт Къилбаседа-Кавказан мехкара дехьаелира Орджоникидзен махка.
Орджоникидзен мохк немцойн-фашистийн махкбаккхархошах мукъабаьккхинчул тӀаьхьа 1943 шарахь Ворошиловск гӀалан шен Ставрополь цӀе юхаерзийра, ткъа Орджоникидзен мехках — Ставрополан мохк бира.
1944 ш. 7 мартехь д.№1/853 йолуш арадаьллачу ССРС Лакхарчу Советан Президиуман омарца сацам бира Нохч-ГӀалгӀайн АССР (НГӀАССР) дӀа а йаьккхина, керла административан хӀоттамех. Оцу омарца кхоьллира Грозненски область, цуьнан мохк дуккха а алсама бара хӀинцалерачу Нохчийн Республикин мехкал — цунна чудагӀара хӀинцалера ДегӀастанан а, Ставрополан мехкан дакъош.
1944 шерера 1957 шо кхаччалц Новр-ГӀала а, Невран кӀошт а чуйогӀура Грозненски областан.
1957 шеран 9 январехь даьллачу д.№721-4 йолу ССРС Лакхарчу Советан Президиуман даьллачу «Нохч-ГӀалгӀайн АССР РСФСР йукъахь меттахӀотторах а, Грозненски область дӀаяккхарх а» цӀе йолчу омарца Нохч-ГӀалгӀайн АССР меттахӀоттийра коьрта шахьар Соьлжа-ГӀала а йолуш.
Цу тӀе, оцу хенахь абсолютан дукха болу оьрсийн лааме а ца хоьжуш,, кӀошт дӀаелира, хӀинцалера Шелковски кӀоштан мехкаца цхьаьна, меттахӀоттийначу ЧИАССР йукъа.
МеттахӀоттийначу Нохч-ГӀалгӀайн АССР мехкан яра дикка хийцаелла, йохочу хене хьаьжча (1944 шеран 7 мартехь). Кхин а ца магийра ховша арадахале Ӏийначу ГаланчӀожан, ЧӀебарлойн, Шаройн кӀоштийн мехкашка, Итон-Кхаьллан а, Шуьйтан а кӀоштийн цхьацца меттигашка. Иштта ша-тайпа НГӀАССР дайна мехкаш меттахӀиттош, НГӀАССР йукъа делира оьрсий а, кхин вайнеха доцу къаьмнаш деха Невран, Каргалинскин, Шелковски кӀоштийн мехкаш, хьалха Ставрополан мехкан йукъахь хилла.
1957 шерера 1991 шо кхаччалц Новр-ГӀала а, невран кӀошт а йукъайодара НГӀАССР.
1990-гӀа шераш долалуш алахь меттахӀоттийра православин Ӏийса варна лерина килс, иза лаьттара хиллачу клубан гӀишло чохь.
XXI бӀешо
2011 шо долалуш хьалха 1937 шарахь йохийна килс лаьттинчохь, Новр-ГӀалахь ян йолийра керла Ӏийса варна лерина килс, иза ян ахча латтийра Оьрсийн цӀестан компани долахь йолу Алтушкин Игора. Килс йина а йаьлла, даздарца дӀайиллира 2017 шеран 4 мартехь.
Экономика
Советан Ӏедал долуш кхиана бара йуьртабахам, коьртаниг — чагӀар даккхар а, бошмаш лелор а. ГӀалахь яра масех мутт доккху а, консервийн сурсатийн а комбинат. Тахана кемсаш алсама ерш хӀаллакйина, комбинаташ цхьан а болх беш йац.
Болхбеш ю кхузара фермерийн бахаман ассоциаци, цера долахь 8 эзар гектар латта ду.
2021 шеран июнь баттахь Новр-ГӀалин тӀекхочучу меттигехь, некъан аьтту агӀора йиллина Нохчийчохь дуьххьара маьлхан электростанци, цуьнан нуьцкъалалла - 5 МВт ю.
Оьздангалла а, спорт а
ГӀалахь теркан гӀазакхийн а, нохчийн а колллараллин коллективаш ю (берийн хор «Наурские казачата»). КӀоштан библиотекехь 2015 шеран хьолашца 50 эз. сов жайна ду. Новр-ГӀалин йуккъерачу ишколан шен истории ю 1911 шерера дуьйна йогӀуш (Невран кӀоштахь йиллина хьалхара ишкол).
Спортан кхолламаш
''Хьост (кхин дерг ца гайтинехь). Ший а ловзуш яра КЪФО футболъезархойн лигехь.
Сийлахь меттигаш
Новр-ГӀалахь йисина хӀинца а гӀазакхийн шира хӀусмаш, ишкол, дарбанан цӀа 1912 шеран, советийн муьрера клуб. Иштта сийлаллашна йукъа тоха мегар ду гӀалин гуонахьара ножан хьаннаш Теркан йисттехула йолу. ГӀалахь ю паркан зона, мотодром, шиъ стадион.
Бахархой
йуьртара бахпархой къоман хӀоттам 2010 шеран Ерригроссийн бахархой багарбаран терхьашца :
Комм
<references group="Комм"/>
Билгалдахарш
Категори:Невран кӀоштан нах беха меттигаш
Нижний Тварожець
Нижний Тварожець — Словакин  гуонара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словакин нах беха меттигаш
Панача
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Минскан областан нах беха меттигаш
Категори:Клецкан кӀоштан нах беха меттигаш
Реткоцер
Реткоцер (Реткоцер) — Сербин Ябланич гуонан йукъараллера (општина) нах беха меттиг.
Географи
Лаьтташ йу Балканийн ахгӀайренан къилбаседа декъан тӀехь, хӀордан сизал локхалла.
Кржидлувки
Кржидлувки (Křídlůvky) — Чехин Къилба Морави мехкан кӀоштара эвла.
Реткоцер
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Кржидлувки
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Дягелиха
Дягелиха (Дягелиха) — Российн Федерацин Ивановн областан Вичуган кӀоштара эвла.
Реткоцер
Литература
Категори:Ябланич гуо нах беха меттигаш Категори:Сербин нах беха меттигаш
Дягелиха
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Цуьнан амалехь ду гӀеххьа йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а, дика лаьттачу лайн чкъоьраца. Уггар шийла бутт, Ӏадат хилла, январь бу, ткъа уггар бовха — июль. Алсама къилба-малхбузера мох хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Вичуган кӀоштан нах беха меттигаш
Рогув (Опольскан повет)
Рогув  — Польшин Люблинан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Люблинан воеводаллин нах беха меттигаш
Кржидлувки
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Къилба Морави мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Масленники
Масленники (Масленники) — Российн Федерацин Пермийн мехкан Кунгуран кӀоштара эвла.
Чаталзейтин
Чаталзейтин (Çatalzeytin) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Кастамону провинцин (ил) гӀала/кӀошт. Чаталзейтинан кӀоштан административан центр.
Масленники
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Малхбузера догӀучу хӀаваийн массийн новкъахь долчу Басеги дукъо, массо Урало санна, лекха дацахь а, дикка сацадо Атлантикин хӀаваъ малхбалехьа даржарах. Мехкан климататан амалехь континенталла йу, цуьнан бахьна дукха хьолахь бӀаьста догӀу арктикин хӀаваъ ду. Каран хӀордан шийла мох къаьста кӀезиг тӀаналлийца, Атлантикин хӀаваан массаш, бӀостанехьа, тӀуналла дукха йолуш ду (700—800 мм шарахь гергга). Махкахь дикка йовха аьхке йу, цхьадолчу шерашкахь уггар шийла бутт февраль хуьлу. Ах йочанаш ло кепара хуьлу. ДогӀанаш дукхахдерг сентябрехь а, июнехь а хуьлу, малхбузен басешкахь алсама дакъа — августехь хуьлу. Минимум йочанаш йогӀу февралехь а, декабрехь а. Аьхка лаьмнашкахь стигал къекъаш догӀанаш оьху. Мехкан амалехь йу сих-сиха хуьлу аьхкенан дохк, уьш наггахь масех дийнахь лаьтта.
Чаталзейтин
Хьажоргаш
Категори:Кастамону провинцин нах беха меттигаш
Масленники
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+5.
Албанели (Виченца)
Албанели  — Италин Венеция регионан  коммунера эвла.
Чаталзейтин
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Албанели (Виченца)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Масленники
Хьажоргаш
Категори:Кунгуран кӀоштан нах беха меттигаш
Албанели (Виченца)
Литература
Категори:Венеция регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Пинарбаши (Сивасли)
Пинарбаши (Pınarbaşı) — Туркойчоьнан Эгейн регион регионан Ушак провинцин (ил) Сиваслинан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Сиваслинан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Ромодановски махоркосовхоз
Ромодановский махоркосовхоз (Ромодановский махоркосовхоз) — Российн Федерацин Мордовин Ромоданован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат билгалйолу шен Оьрсийн акъарийн йуккъера бараман асанера физика-географин хӀоттамца, ткъа цуьнан амалехь ду хаа а луш шеран заманаш хийцайалар.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Ромоданован кӀоштан нах беха меттигаш
Граче (Ополен воеводалла)
Граче  — Польшин Ополен воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Ополен воеводаллин нах беха меттигаш
Костиша (Хомоча, Вранча)
Костиша — Румынин Вранча жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Вранча жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
(8813) Leviathan
(8813) Leviathan — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Истори
ДӀайиллина 1983 шеран 29 ноябрехь Эдвард Боуэлл цӀе йолу Ӏилманчо Андерсон-Меса обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1983 WF1».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Тундутово
Тундутово (Тундутово) — Российн Федерацин ГӀалмакхойчоьнан Мали Дербетин кӀоштара эвла. XIX бӀешо — Аштаркханан губерни, Российн импери.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан)
Имбречи (Козенца)
Имбречи — Италин Калабри регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Буковно (Силезин воеводалла)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Кызыл-Маяк (Башкирийчоь)
Кызыл-Маяк — Башкирийчоьнан Куюргазин кӀоштара эвла, иза Мурапталовски йуьртан меттиган йукъайогӀу. Бахархойн дукхалла 36 стаг (2009 шо). Поштан индекс — 453365, код ОКАТО — 80239835003.
Демографи
Бахархойн дукхаллин динамика:
Хьажоргаш
Категори:Куюргазин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
(17387) 1981 EV23
(17387) 1981 EV23 — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Кийовске-Новини
Кийовске-Новини — Польшин Великопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Великопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
Стеженски
Стеженски (Стеженский) — Российн Федерацин Волгоградан областан Алексеевскан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта Оьрсийн акъарин къилба-малхбалехь, океанашна а, хӀордашна а гена. Цундела областан климат континенталан, шийла, кӀезиг ло долуш Ӏаьнца а, йеха, йовха, йекъа аьхкенца йу. БӀаьсте йоца, гуьйре йовха, йекхна йу. Маьлхан йовхонан дукхаллийца ГӀирман къилба бердал оьшуш йац.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Новониколаевка (Пологин кӀошт)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Пологин кӀоштан нах беха меттигаш
Сажиха
Сажиха (Сажиха) — Российн Федерацин Тверан областан Весьегонскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Вест-Истон (Пенсильвани)
Вест-Истон  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Пенсильвани штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Хьажоргаш
Категори:Пенсильвани штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Какшински
Какшински (Какшинское) — Кировн областан Шабалинан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь йуккъерачу барамехь континентан климат йу. Оцунна бахьна ду Къилбаседа Шен Ӏапказера шила мох цхьаа дуьхьало йоцуш кхуза схьакхачарна. Цундела кхузара Ӏа чӀогӀа шила ду, аьхкенна кест-кеста шила хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Бахархойн дукхалла
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: даиман Ӏаш нах бац.
Билгалдахарш
Категори:Кировн областан дӀатесна нах беха меттигаш Категори:Кировн областан Шабалинан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Кировн областан нах беха меттигаш
Акжартас
Акжартас — Кхазакхстанан Карагандан областан Шетан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Карагандан областан нах беха меттигаш Категори:Шетан кӀоштан нах беха меттигаш
Инасиуландия
Инасиуландия — Бразилин Гояс штатера муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —.
Хьажоргаш
Категори:Гояс штатан муниципалитеташ Категори:Бразилин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Базильо
Базильо — Италин Ломбарди регионера коммуна. Лаьтташ йу Милан провинцехь.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Ломбарди йукъара гӀаланаш
Бережница (Жидачован гӀалин йукъаралла)
Бережница — Украинин Львован областан Стрийн кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Стрийн кӀоштан нах беха меттигаш
Бьоза
Бьоза — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ОвегӀнь — ГӀона — Альпаш регионехь. Коммунан департамент — Алье.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Францин гӀаланаш Категори:Алье департаментан коммунаш
Герасимово (Смоленскан область)
Герасимово (Герасимово) — Российн Федерацин Смоленскан областан Холм-Жирковскан кӀоштара эвла.
Климат
Климат барамера континенталан йу, амалехь барамера йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а ду. Ӏаьн хьалхара дакъа довха ду шолгӀачул. ХӀаваан йовхачу температуран (де-буьйсан йукъара барам) мур лаьтта 213-224 дийнахь. ГӀоролаш йоцучу муьран йукъара барам 125-148 де. Цхьацца шерашкахь хаало дикка дӀатовжар йийцинчу климатан амалех. Йочанийн шеран барам бу 645-691 мм. Кхааннах ши дакъа догӀан кепара догӀу, цхьа дакъа ло кепара хуьлу. Цхьаьна эшшара лон чкъор лаьтта декабрь болалуш, деша апрелан хьалхарчу декадехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Холм-Жирковскан кӀоштан нах беха меттигаш
Фамилия Васкез Роблес (Саламанка)
Географи
Фамилия Васкез Роблес лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Лонсфельд
Лонсфельд — Германин Рейнланд-Пфальц латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Плая Мартинез (Тлакоталпан)
Географи
Плая Мартинез лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Йайлайани (Савур)
Йайлайани (Yaylayanı) — Туркойчоьнан Къилба-Малхбален Анатоли регионан Мардин провинцин (ил) Савурнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Мардин провинцин нах беха меттигаш
Категори:Мардин провинцин микрокӀошташ
Категори:Савурнан микрокӀошташ
Категори:Савурнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Луьсе-су-Баллон
Луьсе-су-Баллон (Lucé-sous-Ballon) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Пеи-де-ла-ЛуагӀ регионехь. Коммунан департамент — СагӀта.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:СагӀта департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Мараев, Умар
Ӏума́р Мара́ев — нохчийн самбист а, дзюдоист а, ССРС чемпионатийн совгӀатхо, ССРС халкъашна йуккъера даржан спортан говзанча, Феликс Куцельс Ӏаминарг.
Къийсамаш
Тбилисехь хилла йолу халкъашна йуккъера турнираш:
Хьажоргаш
Категори:Нохчийчоьнан дзюдоисташ
Эсилда
Эсилда — Нохчийчоьнан Шаройн кӀоштара дӀатесна эвла.
Географи
Эвла йу Шара-Орга олучу хийистехь, ХӀиман къилба-малхбузехьа. Уллера нах беха меттигаш: къилбаседехьа — Шара а, ХӀиндой овл а, къилбаседа-малхбузехьа — Дукъа а, ГовлтӀа а Чихалда а, къилбаседа-малхбалехьа — МӀалчу-ХитӀе а, Хьакъмада а, къилбехьа — Хашалда, къилба-малхбузехьа — Борша-Куллаш а, Лаха-Хашалда а, къилба-малхбалехьа — ХӀиндуштара а, ХӀиндугӀа а.
Литература
Категори:Шаройн кӀоштан нах беха меттигаш
Стационе (Торино)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Пьемонт регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Большой Луцк
Большой Луцк (Большой Луцк) — Российн Федерацин Ленинградан областан Кингисеппан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла йукъайогӀу хӀордан климатера континенталан дехьайолучу барамерачу климатан зонан. Цигахь барамера кӀеда Ӏа ду, барамехь йовха аьхке а йу. Климатан коьрта башхалла йу хенан хӀоттам цхьаьнаэшшара ца хилар, иза доьзна ду сих-сиха хийцалучу хӀаваан массех, уьш кхоллалучу кӀоште хьаьжжина хуьлу хӀордан, континенталан, арктикан.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Кингисеппан кӀоштан нах беха меттигаш
(17388) 1981 EZ24
(17388) 1981 EZ24 — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Истори
ДӀайиллина 1981 шеран 2 мартехь Шелте Бас цӀе йолу Ӏилманчо Сайдинг-Спринг обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1981 EZ24» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Сен-СатуьгӀнен-де-Лен
Сен-СатуьгӀнен-де-Лен — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Окситани регионехь. Коммунан департамент — АвегӀон.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:АвегӀон департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Хакалес (Алто Лусеро де Гутьерез Бариос)
Хакалес — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Пиньян (Падова)
Пиньян — Италин Венеция регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Венеция регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Буди (Грудзёндзькан повет)
Буди  — Польшин Куявско-Поморскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Куявско-Поморскан воеводаллин нах беха меттигаш
Целоты
Целоты (Целоты) — Российн Федерацин Иркутскан областан Усольен кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат шен-кепара хилар билгалдолу иза материкан йуккъехь хиларо, хӀордан барамал дикка айайелла хиларо, орографин чолхалло. Махкахь азин антициклон хуьлу, Ӏаьнан заманахь цуьнан Монголи тӀехула кхуьу хӀаваан массаш нисло Азин атмосферан Ӏаткъаман максимум къилбаседа йисттехь. Оцу хьолехь циклонан жигаралла дикка гӀелло.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Иркутскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+8.
Хьажоргаш
Категори:Иркутскан областан Усольен кӀоштан нах беха меттигаш
Талици (Ростовн кӀошт)
Талицы (Талицы) — Российн Федерацин Ярославлан областан Ростовн кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Ростовн кӀоштан нах беха меттигаш
(8814) Rosseven
(8814) Rosseven — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Истори
ДӀайиллина 1983 шеран 1 декабрехь Эдвард Боуэлл цӀе йолу Ӏилманчо Андерсон-Меса обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1983 XG».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Крецо (Леко)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Ломбарди регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Воскресенски (Грязовецан кӀошт)
Воскресенски (Воскресенское) — Российн Федерацин Вологдин областан Грязовецан кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Грязовецан кӀоштан нах беха меттигаш
Панкратовичи (Клецкан кӀошт)
Панкратовичи (Панкратавічы) — Белоруссин Минскан областан Клецкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Минскан областан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Лукашенковски (Шосткан кӀошт)
Лукашенковски — Украинин Сумин областан Шосткан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Шосткан кӀоштан нах беха меттигаш
Артамоновка (Абдулинан кӀошт)
Артамоновка (Артамоновка) — Российн Федерацин Оренбурган областан Абдулинан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат континенталан йу, йовха, бекъа мехашца, шийлачу Ӏаьнца, дика лаьттачу луон чкъоьраца. Ӏа къаьста гуттара а дацаре температурашца а, луьра шелонашца а. Аьхке дийнахь йекхна, йовха, алссама июлехь. Вегетацин мур 180 де гергга ду. Климатан амалийн сипатех йу йокъаллаш. Аьхка хуьлу йочанаш латта худа а ца кхуьу, хӀунда аьлчи лакхара хӀаваан температураш уьш чехка Ӏаьнаре йоху. Махкахь йочанаш цхьабосса ца хуьлу.
Хьажоргаш
Категори:Оренбурган областан Абдулинан кӀоштан нах беха меттигаш
Новое Соколино
Новое Соколино (Новае Саколіна) — Белоруссин Витебскан областан Толочинан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Витебскан областан нах беха меттигаш Категори:Толочинан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Центрального отделения совхоза Маяк
Центрального отделения совхоза Маяк (Центрального отделения совхоза Маяк) — Российн Федерацин Рязанан областан Касимован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йовхачу аьхкенца а, барамера шийлачу Ӏаьнца а. ГӀоронаш йоцу муьран йукъара бохалла 130-149 де ду. Кхузахь сих-сиха тӀехьара бӀаьстен а, хьалхара гуьйренан а гӀоролаш хуьлу. Эвла лаьтта тоьушйолчу йочанийн зонехь. Йочанийн шеран барам кхузахь 500 мм кхоччуш бу. ДогӀнаш аьхкенан заманехь стигал къекъаш чӀогӀа догӀу, наггахь къора а тухуш. ХӀоьттина лайн чкъор хуьлу ноябрь чекхболуш – декабрь болалуш, деша март чекхболуш – апрель болалуш. Ло лаьтта денош - 135-145 шарахь. Климатан хьолаш дика ду йуьртабахамна. Йуьззина кхочу йовхо а, тӀуналла а гуьйренан йалташна, бӀаьстенан йалташна, техникин а, докъаран культурашна.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Ла Пондероса (Эмилияно Запата)
Ла Пондероса — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Селчиклер (Сивасли)
Селчиклер (Selçikler) — Туркойчоьнан Эгейн регион регионан Ушак провинцин (ил) Сиваслинан кӀоштара эвла.
Ла Пондероса (Эмилияно Запата)
Географи
Ла Пондероса лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Селчиклер (Сивасли)
Хьажоргаш
Категори:Ушак провинцин нах беха меттигаш
Ла Пондероса (Эмилияно Запата)
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Лейк-Элсинор (Калифорни)
Лейк-Элсинор — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Калифорни штатера гӀала.
Истори
Лейк-Элсинор гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Калифорни штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Ла Пондероса (Эмилияно Запата)
Климат
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш