cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Андрайч
Хьажоргаш
Категори:Испанин муниципалитеташ Категори:Балеарийн гӀайренаш провинцин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Пайн-Спрингс (Миннесота)
Пайн-Спрингс  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Миннесота штатера гӀала.
Истори
Пайн-Спрингс гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Миннесота штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Кампорагена (Маса-Карара)
Кампорагена — Италин Тоскана регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Тоскана регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Чентро Д (Гросето)
Чентро Д — Италин Тоскана регионан  коммунера эвла.
Литература
Категори:Тоскана регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Сулубулак
Сулубулак — Кхазакхстанан Туркестанан областан Мактааралан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Туркестанан областан нах беха меттигаш Категори:Мактааралан кӀоштан нах беха меттигаш
Док-Джанкшен (Джорджи)
Док-Джанкшен — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Джорджи штатера нах беха меттиг, иза лоруш йу бахархойн статистикин меттиг (census-designated place, CDP) санна.
Географи
Док-Джанкшен бахархойн статистикин меттиган майда —. Статистикин йекъна меттиган бакъонан статус йац.
ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Джорджи штатан бахархойн статистикин меттигаш Категори:Джорджи штатан нах беха меттигаш Категори:АЦШ бахархойн статистикин меттигаш
Таблово
Таблово (Таблово) — Российн Федерацин Москохан областан Рузан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Рузан кӀоштан нах беха меттигаш
Ставники
Ставники — Украинин Львован областан Львован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Львован кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Украинин нах беха меттигаш
Красовка (Марий Эл)
Красовка (Красовка) — Российн Федерацин Марий Элан Медведеван кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь бараме континенталан климат йу. Ӏа кхузахь дикка деха а, ло долуш а ду, ткъа аьхке — дикка йовха йу. Мехкан Ӏаткъам бо Атлантикин а, Арктикин а хӀаваан массаш. Ӏаьна заманахь кхузахь цӀеххьана температураш оьгу, ткъа гурахь а, бӀаьста а сих-сиха гӀура хуьлу. ХӀаваан температуран шеран йуккъера барам республикин малхбалехь Цельсин ноль градусал сов хуьлу, ткъа къилба-малхбузехь кхаа градусе кхочу. Уггар шийла бутт — январь, ткъа уггар бовха — июль бу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Медведеван кӀоштан нах беха меттигаш
Осыплянски
Осыплянски (Осыплянский) — Свердловскан областан Ачитан гӀалин гуонан йукъайогӀу эвла.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (47%).
Билгалдахарш
Категори:Ачитан гӀалин гуо нах беха меттигаш Категори:Свердловскан областан нах беха меттигаш
Елагино
Елагино (Елагино) — Российн Федерацин Тулин областан Дубнан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта барамерачу климатан асанехь. Кхузахь климат барамера континенталан, йуккъера йу барамера тӀуьна Оьрсийн акъарин къилбаседа-малхбузан кӀошташкарчунний, къилба-малхбера йекъа кӀоштаркашчунний. Климат кхуллуш дакъа лоцу радиацин а, циркуляцин а фактор. Радиацин баланс 40 ккал/см2 гергга йу. Мохк лаьтта, Ӏаьнаре даккхарна а, йохйарна а цхьабосса йовхо йолчу зонехь. Къилбаседехьа мелхан радиацин алсама дакъа дойу Ӏаьнаре даккхарна, къилбехахь дохдарна. Климатан Ӏаткъам бо континентан а, хӀордан а хӀаваан массаша. Атлантикин хӀаваъ областе кхочу дуьненан къилбаседа эхиг тӀехь гуттарен а долчу малхбузан хӀаваан массаш бахьнехь; дукхаха дерг уьш циклон кепара кхочу. И хӀаваан массаш Атлантикин Ӏапказан къилбаседа декъан тӀехула кхоллало. Ӏай малхбузера мехаш жигарадевлча массанхьа йохло, шортта ло догӀу, ткъа аьхка — кхуьйлира, догӀанан хенан хӀоттам хуьлу. Арктикин массаш кхуза йаьхкича Ӏай цӀеххьана шеллало, бӀаьста, аьхкенан йуьххьехь, гурахь гӀоролаш хуьлу. И массаш кхоллало арктикин бассейн тӀехула.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Тулин областан Дубнан кӀоштан нах беха меттигаш
ХӀисарджик (ЙайладагӀи)
ХӀисарджик (Hisarcık) — Туркойчоьнан Лаьттайуккъера хӀордан регионан ХӀатай провинцин (ил) ЙайладагӀинан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:ХӀатай провинцин нах беха меттигаш
Категори:ХӀатай провинцин микрокӀошташ
Категори:ЙайладагӀинан микрокӀошташ
Категори:ЙайладагӀинан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Тамарино (Николаевн область)
Тамарино — Украинин Николаевн областан Баштанкан кӀоштара эвла.
Митюны
Митюны (Міцюны) — Белоруссин Гроднон областан Островецан кӀоштара эвла.
Тамарино (Николаевн область)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Митюны
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Тамарино (Николаевн область)
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Митюны
Хьажоргаш
Категори:Гроднон областан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Гуьлдуьрен (ХӀисарджик)
Хьажоргаш
Категори:ХӀисарджикан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Михайловка (Каменскан кӀошт, Ростовн область)
Михайловка (Михайловка) — Российн Федерацин Ростовн областан Каменскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь амалехь йу бараман асанера бараман континенталан климат. Ӏа дукха хьолахь кхоьлина а, мохе а ду. Аьхке мохе а, йекъа а, йовха а йу. Климатан континенталан сипташ чӀагӀло мехкан къилбаседа-малхбузера къилба-малхбале. ТӀекхета йокъалла, йовхо. ЧӀагӀло мехаш, Ӏаьнан шелонаш. Климатан амалан башхалла йу маьлхан серло а, йовхо а шорта хилар. Дукха хуьлу барамера шораллин къилба зонин циркуляцин процессаш. Амма, Арктикера шийла массаш кхача тарло, масийттаза йан а тарло уьш.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Ростовн областан Каменскан кӀоштан нах беха меттигаш
Ортуккьо
Ортуккьо — Италин Абруццо регионера коммуна. Лаьтташ йу Л’Акуила провинцехь.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Абруццо йукъара гӀаланаш
Согласи (Карачеван кӀошт)
Согласие (Согласие) — Российн Федерацин Брянскан областан Карачеван кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта Российн Федерацин Европин декъан циклонаш а, антициклонаш а лела коьрта некъашна уллохь. Хийцалуш йолу довхачу а, шийлачу а хӀаваийн тулгӀенаш (дукха хьолахь майхь) кхуллу цхьаьнаэшшара боцу хенан хӀоттам, аьхка даладо стигал къекъарца догӀанаш, Ӏай йалайо йоццу йовхонаш.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Карачеван кӀоштан нах беха меттигаш
Вентурини (Мантова)
Вентурини — Италин Ломбарди регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Ломбарди регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
(3430) Бредфилд
Истори
ДӀайиллина 1980 шеран 9 октябрехь Кэролин Шумейкер цӀе йолу Ӏилманчо Паломар обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1980 TF4».
Богучан
Климат
Кхузахь климат чӀогӀа континенталан йу муссоналлин сипташца. Иштта климат кхоллайаларан бахьна маьлхан радиацин а, хӀаваан массийн циркуляции а, географин факторийн а уьйр йу. Географин факторш йукъахь дукха хӀума ду: шораллин хӀоттам; мохк хӀордан гена хилар.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Якутскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+9.
Хьажоргаш
Категори:Архаран кӀоштан нах беха меттигаш
(3430) Бредфилд
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Клинтон (гӀала, Висконсин)
Клинтон — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Висконсин штатера гӀала (town).
Хьажоргаш
Категори:Висконсин штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Бегачу (Клуж)
Бегачу — Румынин Клуж жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Клуж жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Сан Вито (Торино)
Сан Вито — Италин Пьемонт регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Пьемонт регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Маньшино (Курскан область)
Климат
Кхузахь климатан башхаллаш йоьзна йу цуьнан хьун-аренан зонера барамерачу континенталан климатан хьолах.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Понырин кӀоштан нах беха меттигаш
Вагерсрот
Вагерсрот (Wagersrott) — Германин Шлезвиг-Гольштейн латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Шлезвиг-Гольштейн латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Молино ди Форцо (Торино)
Молино ди Форцо — Италин Пьемонт регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Пьемонт регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Атайнш (Гимарайнш)
Атайнш  — Португалин Брага гуонан йукъара фрегези. ЙукъайогӀуш йу цӀе йолучу муниципалитетан.
Географи
кӀошташ. Майда —.
Хьажоргаш
Категори:Брага кӀошташ Категори:Португалин фрегезеш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Бездан
Бездан (Бездан) — Сербин Воеводинан автономин мехкан йукъараллера (општина) нах беха меттиг.
Географи
Лаьтташ йу Балканийн ахгӀайренан къилбаседа декъан тӀехь, хӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Литература
Категори:Воеводинан автономин мехкан нах беха меттигаш Категори:Сербин нах беха меттигаш
Белейка (Нелидован кӀошт)
Белейка (Белейка) — Российн Федерацин Тверан областан Нелидован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Нелидован кӀоштан нах беха меттигаш
Назарово (Вологдин область)
Назарово (Назарово) — Российн Федерацин Вологдин областан Шекснан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Шекснан кӀоштан нах беха меттигаш
Исаиха (Боровичин кӀошт)
Исаиха (Исаиха) — Российн Федерацин Новгородан областан Боровичин кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан, хӀордан климатан герга йу, цуьнан амалехь тӀех сов тӀуналла, йовха йоцу аьхке, йовха, йеха гуьйре, барамехь кӀеда Ӏа, йеха шийло бӀаьсте. Ӏай кхоьлина хенан хӀоттам хуьлу, йукъа-кара (5-7 де баттахь) йовхонашца. Ӏа дохделча ша хьокху. Баттахь 5-10 дийнахь дарц хьоькху. Дохк хуьлу Ӏаьн дохаллехь Ӏуьйренан сахьташкахь (5 — 15 де баттахь). Кхоьлина денош хуьлу 10 — 28 баттахь (максимум декабрехь), диекхна денош 2-6 баттахь. Аьхка доцца догӀанаш хуьлу (12-17 де баттахь). Диекхна денош 10-19 хуьлу баттахь. Буса а, Ӏуьйрана а дохк хуьлу (5-8 де баттахь). Гуьйре дохк йолуш кхоьлина хуьлу (12-14 де дохк йолуш). Йочанаш гурахь дехха дерз кепара, ноябрехь тӀеда ло кепара хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Боровичин кӀоштан нах беха меттигаш
Червянка (Алтайн мохк)
Климат
Кхузахь климат барамера а, чӀогӀа континенталан а йу, кхоллало Атлантикера, Арктикера, Малхбален Сибрехара, Йуккъерчу Азера сих-сиха хийца а луш кхочучу хӀаваан массаш бахьнехь. Маршах кӀезиг йолуш хенан хӀоттам хилар бахьнехь алссама маьлхан радиации кхачайо кхуза. Малх лепаран дохаллин йуккъера барам 2000—2300 сахьт шарахь бу, цхьаьнатоьхна радиацин барам кхочу 4500-4800 МДж/м2 шарахь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Хьажоргаш
Категори:Алтайн мехкан Троицкан кӀоштан нах беха меттигаш
Пем (кантон)
Пем (кантон) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ФгӀанш-Конте регионехь. Коммунан департамент — Лакха Сона.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Лакха Сона департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Пайпстон (Миннесота)
Пайпстон  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Миннесота штатера гӀала.
Истори
Пайпстон гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Ла-Плен
Ла-Плен (La Plaine (Maine-et-Loire)) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Пеи-де-ла-ЛуагӀ регионехь. Коммунан департамент — Мен а, ЛуагӀа а.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Мен а, ЛуагӀа а департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Хулуф
Хулуф (Xuluf) — Азербайджанан Шаьмкиран кӀоштара эвла.
Билгалдахарш
Категори:Шаьмкиран кӀоштан нах беха меттигаш
Албовски
Албовски (Албовский) — Российн Федерацин Воронежан областан Хохольскан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Хохольскан кӀоштан нах беха меттигаш
Эль Ребосо (Молоакан)
Эль Ребосо — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Ребосо лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Ариань
Ариань — Испанин Балеарийн гӀайренаш провинцин муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —. ХӀордан сизал локхалла. муниципалитеташ.
Хьажоргаш
Категори:Испанин муниципалитеташ Категори:Балеарийн гӀайренаш провинцин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Патровка
Патровка (Патровка) — Российн Федерацин Самарин областан Алексеевкан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла йу барамера шораллера континенталан климатан асанехь, шен амалехь арктикан а, тропикан а а хӀаваъ кхачар а долуш. ГӀоролаш йоцу мур Ийдалан тогӀенехь лаьтта йуккъера барам 159 дийнахь, 29 апрелера 4 октябрь кхаччалц, амма гӀеххьа галл а долу оцу тӀиера цхьацца шерашкахь. Иштта, 1967 ш. тӀаьххьара бӀаьстенан гӀоролаш хилира 4 июнехь, ткъа 1950 ш. хьалхара гуьйренан гӀоролаш 14 сентябрехь хилира. ГӀоролаш цахуьлу мур бозу рельефан хьолах. Кхузахь йогӀу шарахь 500 мм йочанаш. Йочанаш цхьабосса цайаро сих-сиха йокъаллаш хӀиттайо. Йокъаллаш алсама хуьлу май беттан шолгӀа а, кхоалгӀа а декадашкахь, июнан хьалхарчу декадехь а, цасоццаш йочанаш хуьлу – дукха хьолахь январехь а, февралан хьалхарчу а, шолгӀачу а декадашкахь, ткъа кхин а октябран шолгӀачу декъехь – ноябран хьалхарчу декадехь.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 592 адам леррана 2010 шарахь.
Хьажоргаш
Категори:Самарин областан Алексеевкан кӀоштан нах беха меттигаш
(2383) Брэдли
(2383) Брэдли  — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Истори
ДӀайиллина 1981 шеран 5 апрелехь Эдвард Боуэлл цӀе йолу Ӏилманчо Андерсон-Меса обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1981 GN».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Зашляшье
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Могилёвн областан нах беха меттигаш Категори:Чаусин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Ӏазалла
Ӏазалла йа Диктатура (латинан маттера схьадеъна дош dictatura)- пачхьалкхан урхаллин унитаре кеп ю. Диктатура йолчехь дерриг Ӏедал цхьана стеган (Ӏазалхочун) а, йа урхалла дечу партин (бертан, классан) а карахь хуьлу. Шена ма-луъу пачхьалкхана дола деш волчу урхалхочух Ӏазалхо йа диктатор олу. Ткъа диктатура йолчу махкахь адаман бакъонаш хьошу.
Диктаторш куьйгалле хуьтту чолхечу хенашкахь, масала массийн белхазалла а, инфляци а ялахь, йа нах карзах а бевллачу хенашкахь. Диктаторан гӀодеш а, цуьнан Ӏедал латтош а хуьлу Ӏаткъам болу тобанаш, масала лаьттадай а, долара компаниш ерш а, банкийн куьйгалхой а. Иштта цхьайолчу меттехь диктаторан урхалла а, низам а хӀотто а, чӀагӀдан а, гӀодеш а хуьлу тайп-тайпанара институташ, масала Руман-Католикийн килс.
Цхьайолчу диктатураш ницкъаш бан тарло билгалчу йукъараллин чкъуран, масала белхазхойн а, белхийн кӀоштийн а, йа кӀезиг къаьмнийн а,. Иштта Ӏазалла яра ХХ-чу бӀешеран 40-чу шерашкахь Германехь, жуьгтийн къам хьийза а динчу муьрехь. Цу могӀе юкъатоха мега Латинийн Америкехь йолу диктаторийн хӀоттамш.
Шай куьйгалла хӀоттодан диктаторш цхьацца леларш доладо- цара бойъу шйна дуьхьало йеш берш а, политикин йа динан довхой а, ткъа цхьаболу мостагӀий набахте чубухку йа махках (дозанал) арабоху.
Ӏазалхош боьхку шена муьтӀахь йоцучу политикин партийн белхаш. Церан бахам а, чоьнаш а пачхьалкхан долалле йоккху. Диктаторш хьийза а бо, таIзар а до динан тобанийн а, цхьайолчу хьукматийн а. Цара дӀайоккху  я дӀакъовлу демократийн институташ, масала парламент а, кхечу пачхьалкхашкахь конгресс а.
Йукъараллин организацеш, царна юкъахь махкаллин (граждански) бакъонийн тобанаш а, бакъоларъяран организацеш а, бакъонан гӀодаран яккъаш а, студентийн берташ а, профберташ йа белхийн берташ а хӀаллакдо. Ткъа и белхаш кхидӀа беш долу адамаш дайъа там бу.
Ӏазалхош гуттар юха а язйо йолушйолу конституци йа юкъайоккху керланиг. Керла конституци арахецарца церан Ӏедал де-юре догӀуш хуьлу. ТӀаккха церан куьйгалла къийса цхьанна а бакъо йац. Цул тӀаьхьа диктаторш шай Ӏедал леладо пачхьалкхан терроризмаца а. Пачхьалкхан терроризман юкъайоху къайлаха полици а, Ӏожаллин эскадронаш (эскарш) а, ларамаза йа буьйсанан комендантан сахьт а, кхел а, хан а йоцу лацар а, та1зарийн яккъаш а, концентрацин лагерш (концлагерш) а.
Цхьайолчу диктатураш кхуллу бокъалла а воцуш волу чоьхьара (пачхьалкхан чохь) мостагӀ. Диктаторо ша цуьнца тӀом беш хилар дӀахьедо. Иштта буха тӀе даладо Ӏазалхош шаьш машаре бахархойн дуьхьал лелош йолу харцонаш а, гӀело яр а.
Салташа урхалла деш долу диктатурах тӀеман диктатура йа хунта олу. ЦӀена (абсолютан) монархи (паччахьан шен махкахь дуьззина куьйгалла долу кеп) Ӏазалла санна лара мегар ду, амма цунах диктатура ца олу.
Дукхачу хьолехь адаман диктатура ца еза. ХӀунда аьлча, цхьанне а ца беза Ӏазап латтош болу пачхьалкхан дӀахӀоттам. Ткъа Ӏазалхой ахча а, Ӏедал а бахьана долуш латтадо адамийн тӀехь куьйгалла, иштта уьш эгоисташ бу.
Цхьаболу Ӏазалхой:
Коатитилан (Сико)
Географи
Коатитилан лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Задворье
Задворье (Задворье) — Российн Федерацин Архангельскан областан Холмогорин кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Холмогорин кӀоштан нах беха меттигаш
Чигинь
Чигинь — Словенин йукъараллера эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Санта Фе (Чонтла)
Географи
Санта Фе лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Друид-Гиллс (Джорджи)
Друид-Гиллс — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Джорджи штатера нах беха меттиг, иза лоруш йу бахархойн статистикин меттиг (census-designated place, CDP) санна.
Географи
Друид-Гиллс бахархойн статистикин меттиган майда —. Статистикин йекъна меттиган бакъонан статус йац.
ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Джорджи штатан бахархойн статистикин меттигаш Категори:Джорджи штатан нах беха меттигаш Категори:АЦШ бахархойн статистикин меттигаш
Караджурун (ЙайладагӀи)
Караджурун (Karacurun) — Туркойчоьнан Лаьттайуккъера хӀордан регионан ХӀатай провинцин (ил) ЙайладагӀинан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:ХӀатай провинцин микрокӀошташ
Категори:ЙайладагӀинан микрокӀошташ
Категори:ЙайладагӀинан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Топчулар (Суруч)
Топчулар (Topçular) — Туркойчоьнан Къилба-Малхбален Анатоли регионан Шанлиурфа провинцин (ил) Суручнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Чентро деле Кавале (Рим)
Чентро деле Кавале — Италин Лацио регионан  коммунера эвла.
Топчулар (Суруч)
Хьажоргаш
Категори:Шанлиурфа провинцин микрокӀошташ
Чентро деле Кавале (Рим)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Лацио регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Топчулар (Суруч)
Хьажоргаш
Категори:Суручнан микрокӀошташ
Категори:Суручнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Сулайман
Сулайма́н ( [Шломо́]; سُلَيمَان; Σαλωμών) — иза исламан пайхамар а, Цхьаьнатоьхна Исраилан пачхьалкхан кхоалгӏа паччахь а ву. Давуд пайхамаран а, Басшабаӏан а кӀант а ву. Къуръан чохь хьехийна ву иза а, цуьнан паччахьалла а. Цуьнан долахь хилла ду олхарийн а, жинийн а, адамийн а эскар, церан меттанех и кхетар а. Къуръан чохь масийтта меттехь хьехийна йу цуьнан тамашийна билгалонаш (муӀжизаташ).
Жималла а, а́ха дарехь хьикмат а
Сулайман дуьнен чу ваьлла Исраилан пачхьалкхан столицехь — Уршалимехь, Давуд пайхамаран доьзалехь. Аллахӏа цунна кӏорггера хьекъал а, кхетам а белла хилла, иштта нийса хьукма дар а, нахана йукъахь кхел йар а делла. Цуьнан цхьа хьикмат (хьекъалалла) хилла а̄ха дарехь кхел йар. Иштта дийцина ду, Давуд волчу веана хилла цхьа ши стаг, цу шиннах цхьаъ охана карахь дерг хилла, ткъа важа уьстагӏий карахь дерг хилла. Охана долчо элира: «Хӏокхуьнан уьстагӏий девдда сан беша а лилхина и хӏаллакйина цара, цуьнах цхьахӏума а ца йуьтуш». Тӏаккха Давуда кхел йира и уьстагӏий цуьнга дӏадала деза аьлла. И шиъ ара а ваьлла дӏавоьдуш Сулайманна тӏехвелира. Сулаймана хаьттира цу шинга муха кхел йина шу шинна аьлла. Цаьршимма дийцира цуьнга и. Сулаймана элира тӏаккха: Шу шинна гӏуллакхна со тӏехӏоттийнехьара ас кхечу агӏора кхел йийр йара. Шена хетарг элира цо: ''«Беш йолчуьнга уьстагӏий дӏало, ханна цо лелор ду уьш, церан тӏаьхьенах а, церан шура а молуш, церан цӏоканах а пайда оьцуш. Ткъа уьстагӏий долчо цуьнан беш хьалха хиллачу кепе йухайерзор йу. Цул тӏаьхьа хӏораммо шен даьхний йухадерзор ду»''. Хӏара дийцар деана ду Къуръан чохь:
Кампоранда (Лука)
Кампоранда — Италин Тоскана регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Сулайман
Куьйгалле хӀоттар
Дала паччахьаллица пайхамаралла а делира цунна, хӀунда аьлча цо Деле даьхна хиллера шена паччахьалла далар, шел тӀаьхьа кхин цхьаьнге а лур доцуш. ТӀаккха Дала цунна жоп делира, цунна муьтӀахь а дира Цо адамаш а, жинаш а, олхазарш а, мох а. Сулайман шен хӀусам чуьра ара а ваьлла шен охьахуучу метте воьдучу хенахь цунна тӀедогӀура олхазарш, тӀаккха и охьахаъалц хьалагӀовттура нах а, жинаш а.
Кампоранда (Лука)
Литература
Категори:Тоскана регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Сулайман
ХӀуттут а, Билкъис а
Дала Сулайманна делла хилла олхазарийн а, хьайбанийн а мотт хаар, жинаш балха озор а. Иза олхазаршкара гӀо лоцуш хиллера хинна ладаме талламаш барехь а, къаьмнийн хабарш довзарехь а, кхин къаьмнаш довзарехь а. Олхазаршка хьоьжуш волуш Сулаймана элира: «''ХIара хIун ду? ХIуттут ма ца го суна? Йа кхузахь доцучу олхазарех йу иза? Билггал, луьра таIзар дийр ма ду ас цунна, йа урс хьокхур ма ду ас цунна, нагахь цо суна билгала бехказло лорун болу бух охьа ца биллахь''». Гена доццуш саца а сецна, гIеххьа хан йаьлча, хIуттута элира: «''ХIай, Сулайман! Суна хиъна хьуна цахуург. Сабаъ-махкара билгала хаам бохьуш йеъна со хьуна. Цхьа зуда карийна суна цигахь церан паччахь — Билкъис бохуш. Массо а хIума делла цунна. Дукха йоккха Iарш а йу цуьнан. Иза а, цуьнан къам а, АллахIана дан дезачу меттана, малхана сужуд а, Iибадат деш а карийна суна. ШайтIано хаздина царна цара лелориг, нийсачу некъах а тилийна цо уьш. Цундела нийсачу новкъахь бац уьш. Цаьрга АллахIана Iибадат цадайтархьама дина ду иза. Къайлаха мел дерг гучудоккхуш волу АллахI ву И стигалшкахь а, лаьтта тIехь а. Хуушверг а ву И аш хьулдийриг а, Iорадохург (йа гучудохург) а. АллахI воцург, кхин дела вац, йоккхачу Iаьршан Дела волу».
Сулаймана элира хIуттуте: «''Хьовсур ду вай, ахь бакъдерг аьлла йа хьо харцлуьйчарех ю. Соьгара хIара кехат а эций, гIан а гIой, царна (сабаъхошна) охьатаса и. Цул тIаьхьа, царна дехьо саца а саций, цара хIун жоп ло хьажа''». ТӀаккха Сулаймана кехат йаздира, и ву-кх дуьххьара «БисмиллахӀи-р-Рахьмани-р-Рахьим» йаздинарг. И кехат дара АллахӀе иман дилларе кхойкхуш.
ХӀуттут йахара Сабаъ-махка, цунна кехат охьатесира цо и ша йолчохь, цул тӀаьхьа жимма генайелира иза цо хӀун до хьожуш. Билкъиса шен пачхьалкхехь мел болу бахархой а, элий а схьа а гулбина цаьрца дагайелира цу гӀуллакхан хьокъехь. Билкъис паччахьо элира: «''ХIай, элий! Цхьа лараме [йа мехала, йа деза] кехат тесна суна. Сулайман паччахьера ду и кехат. И кехат дIадолош аьлла ду: „Къинхетамечу а, Къинхетамбечу а АллахIан цIарца! Суна, даз а ца луш, муьтIахь а хилий, схьадуьйла суна тIе“''». Билкъиса элира: «''ХIай, элий! Хьехар дайша суна, хIун дан деза ас кху балхана. Айса цхьамма сацам ас цкъа а ца эцна тIе кхул хьалха а, шу теш долуш бен''». Цара элира цуьнга: «''Тхоьгахь ницкъ а, доккха гIора а ду, ткъа сацамбар хьоьгахь ду. Цундела ойла ехьа, айхьа хIун омра дан деза''». Билкъис паччахьо элира: «''Паччахьаша шаьш цхьана йуьртана чугIоьртича, и йохайо цара. Цигарчу уггаре а сийлахьчу бахархойх уггаре а сийсазанаш а бо цара. ХIан, и до-кх цара. Цкъа хьалха царна совгIаташ а дахьийтина, хьожур йу со, и бахийтинарш стенца йухабоьрзу''».
Билкъис паччахьо бахийтинарш Сулайманна тIе баьхкинчу хенахь, Сулаймана элира: «''Даьхница гIо далур ду, ткъа, шуьга суна? АллахIа суна делларг гIолехь ду Цо шуна деллачул а. ХIан-хIа, шу ду уьш даккхийдийраш шаьш деъначу совгIатех. ЙухагIо сабаъхой болчу. Ткъа тхо, шеко а йоцуш, дIадогIур ду цига тхайн эскарца, сабаъхой цунна дуьхьал латталун доцчу. Сийсаз а бина, кIад боцчу а баьхна, цигара [шайн махкара] ара а бохур бу оха уьш''». Сулаймана элира: «''ХIай, элийн тоба! Цуьнан [Билкъис паччахьан] Iарш схьа хьамма йохьур йара аш, суна муьтIахь а хилла, уьш [сабаъхой] суна хьалха схьакхачале?''». Iифритех долчу гIорадолчу жино элира: «''Ас схьайохьур йу хьуна и [Iарш], хьо хьо волучуьра хьалагIатта а кхиале. Соьгахь и дан ницкъ бу, со тешаме а ду''».
Мужилы
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Сулайман
ХӀуттут а, Билкъис а
Шегахь Жайнин Iилма долчу Бархиян кIанта Асифа элира: «Ас схьайохьур йу хьуна и Iарш, ахь бIаьрган негIар а тохале». Шена хьалха дIахIоттийна Билкъисан Iарш гича Сулаймана элира: «''ХIара сан Дала сох йина комаьршалла йу, со зерхьама, со баркалле хуьлу йа баркалла доцуш хуьлу хьажархьама. Ткъа баркалле верг — шена диканна хуьлуш ву баркалле. Нагахь баркалла доцуш верг хилахь, баккъалла а, сан Дела — [цхьана а хIумане хьашт воцуш] Хьалдерг а, Диканиг а ву''». Иштта цо элира: «''Хийцамаш бел аш цуьнан Iаршана тIехь [йа йевзара йоцчу кепара йаккхал цуьнан Iарш]. Вай хьовсур ду, иза нийсачу новкъа йоьду, йа нийсачу новкъа цабоьлхучарех хуьлу иза''». Иза схьайеанчу хенахь, цуьнга хаьттира Сулаймана: «Иштта йуй хьан Iарш?». Билкъиса элира: «Иза йолуш санна-м хета суна хIара». Сулаймана элира: «''Цунначул [Билкъисанчул] а хьалха деллера тхуна хаар. Бусалбанаш а ду тхо''». Билкъисна новкъарло йира АллахIана Iибадат дан — АллахIана дан дезачу меттана цо шена Iибадат динчо. Цуьнга элира: «ГIалина чоьхьа йала». Цунна и гIала гинчу хенахь, иза хин кIуркIмани а таръелла, шен ши ност гучуйаьккхира цо. Шен Ӏарш тӀехь хиина Ӏачу Сулаймана элира цуьнга тIаккха: «ГIала йу хIара шардинчу цIенчу ангалех йина». Циггахь элира Билкъиса: «''Сан Дела! Сайна зуламе хилла-кх со [Хьуна Iибадат деш цахиларна]. МуьтIахь йу-кх со Сулайманца цхьаьна Iаламийн Дална АллахIана''».
Иштта Сулайманера тамашийна билгалонаш гича, Деле йирзина, хьалха ша динчунна дохко а йаьлла иман диллира Билкъиса. Цул тӀаьхьа Сулаймана маре йигира иза. Цо мукӀарло дайтира цуьнга Йемен пачхьалкхана тӀехь, тӀаккха Билкъиса цунна дӀайелира и. Цу пачхьалкхе хӀор баттахь цкъа воьдура иза. Цигахь кхо де а доккхий йухавогӀура иза палс тӀехь. Цо жинашка омра динера Йеменехь а, ГӀумданехь а, Салихьинехь а, Битунехь а шена кхоъ гӀап йогӀа аьлла.
Мужилы
Хьажоргаш
Категори:Гроднон областан нах беха меттигаш
Сулайман
ХӀуттут а, Билкъис а
Амма цхьаболчу Ӏеламнаха дийцина, цо Билкъис маре ца йалийна аьлла, амма Сулаймана и маре йелла ХӀамданан паччахье, Йемен-пачхьалкхана мукӀарло а дойтуш, Йеменан паччахьан кӀуркӀамани реза а йина, цунна кхоъ гӀап йина цо.
Зингат
Цхьана дийнахь Сулайман тӀехвелира цхьана хьозана гуо туьйсуш долчу хьозана, тӀаккха шен накъосташка хаьттира цо: «Цо хӀун боху хаьий шуьна?» Цара элира: «ХӀун боху цо, хӀай Делан пайхамар?» Цо элира: «Цо шега йола боху цуьнга, цо боху: „Йола соьга, ас Димашкъера хьайн луъучу чоь чохь Ӏойтур йу хьо“». Сулаймана элира: «ХӀунда аьлча, Димашкъера чоьнаш тӀулгах йина йу, цу чохь цхьа а Ӏалур вац, ткъа хӀор зуда йало гӀертарг харцлуьйш ву».
Мужилы
Хьажоргаш
Категори:Островецан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Сулайман
Зингат
Цуьнан нана БасшабаӀ АллахӀан дикачу лешха хилла йу. Мухьаммад пайхамаран ﷺ къамелехь деана ду: «Давудан кӀентан Сулайманан нанас аьлла: „ХӀай кӀант, буьйсанна наб дукха ма йе, баккъалла а наб дукхайаро къематдийнахь стаг къен вуьтур ву“».
Дала и зер
Сулайман мукъаза хиллера говрашка хьоьжуш малхбуза ламаз хан дӀатиллалц, малх а чубуьзнера. Цо шена хуъушехь бехказло йоцуш дитина ца хилла ламаз, церан шариӀатехь мегаш хилла ламаз тӀаьхьататтар жихӀадан бахьнийн дуьхьа а, говрашка хьажаран дуьхьа а. Сулайман шен Ӏарш тӀехь ца Ӏийна шовзткъа дийнахь, цул тӀаьхьа вухавеара и. Йухавеъча цо омра дира Байтул-Макъдис догӀа аьлла. Цо дикка а дайтира иза. Цо меттахӀоттийнера иза, ткъа дуьххьара и динарг ЯӀкъуб пайхамар ву.
Хьадисашкахь
Абу ХӀурайрата дийцина, Делан Элчано ﷺ аьллера аьлла: «''Давудан кӀанта Сулаймана аьлла: Ас цхьана буьйсанна бӀе зудчунна гуо тосур ма бу, царах хӀор зудчо кӀант вийр ма ву Делан новкъахь тӀом беш, амма и вицвеллера „ин шаа АллахӀ“ (Дала мукъ лахь) ала. ТӀаккха цо гуо тесира царна, делахь а царах цхьана а зудчо ца вира кӀант цхьаммо бен, цо ах адам динера''».
Валар
Сулайманан Ӏадат хилла ша Байтул-Макъдис чохь Ӏуьйра ламаз динчул тӀаьхьа шен хьалха кхуьуш долчу дитте хьожуш, цуьнга хоьттуш хилла цо цуьнан цӀе а, цуьнан хӀума а, тӀаккха цо жоп лора Сулайманна. Цхьана дийнахь ламаз деш волуш шен хьалха гира цунна харнубан дитт, цо хаьттира цуьнга: «Муьлхачу хӀуманна (кхоьллина) ду хьо?» Цо жоп делира: «ХӀара цӀа дохон ду» Сулаймана элира: «АллахӀ ма вац и дохо лууш со дийна мел ву, ткъа хьо ду-кх хьайн йуьхь тӀехь со хӀаллакьхилар а, цӀа дохор дерг а». ТӀаккха Сулаймана и схьа а даьккхина цуьнан пенан чу дӀадуьйгӀира. Сулаймана Деле даьхна хиллера: «Везан Дела, са валар къайладаккха жинех, нахана хаийтархьама жинашна къайле ца хаьий».
Цо доӀа даран бахьана дара жинаш шайн къайле хаьа аьлла нахана тӀечӀагӀдар. Цо куьйгалла дора жинашна тӀехь халчу белхашкахь, ткъа йухакхеттачунна таӀзар дора цо. Дала жоп делира цунна, Цо дӀакхалхира Сулайман Ӏаса схьалаьцна дӀахӀоьттина Ӏаш волуш маьждиган михьраб чохь. ТӀаккха жинаш цу хенахь цунна болх беш дара, и араваларна кхоьруш шайна таӀзар дан. Цу йуккъе шо даьлча, зингаташ гулделира цуьнан Ӏасана гонах, и йаархьама. Карара Ӏаса хеца а йелла цуьнан дегӀ охьадуьйжира лаьтта тӀе. Цу йукъана жинашна хиира Сулайман велла дукха хан йуй. ХӀара хилам хиллачул тӀаьхьа нахана хиира жинашна къайле ца хаьий, цара шайн догӀмашна и йазза ма-дарра.
Клинтон (Баррон, Висконсин)
Клинтон — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Висконсин штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Висконсин штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Сулуколь (Актобен область)
Сулуколь — Кхазакхстанан Актобен областан Айтекебийн кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Акмолан областан нах беха меттигаш Категори:Айтекебийн кӀоштан нах беха меттигаш
Сан Вито (Рагуза)
Сан Вито — Италин Сицилия регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Сицилия регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Ульянова
Ульянова (Ульянова) — Российн Федерацин Тюменан областан Яркован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+5.
Хьажоргаш
Категори:Яркован кӀоштан нах беха меттигаш
Крутой Овраг (Марий Эл)
Крутой Овраг (Крутой Овраг) — Российн Федерацин Марий Элан Медведеван кӀоштара эвла.
Нови Александровка (Обухован кӀошт)
Новая Александровка — Украинин Киеван областан Обухован кӀоштара эвла.
Крутой Овраг (Марий Эл)
Климат
Кхузахь бараме континенталан климат йу. Ӏа кхузахь дикка деха а, ло долуш а ду, ткъа аьхке — дикка йовха йу. Мехкан Ӏаткъам бо Атлантикин а, Арктикин а хӀаваан массаш. Ӏаьна заманахь кхузахь цӀеххьана температураш оьгу, ткъа гурахь а, бӀаьста а сих-сиха гӀура хуьлу. ХӀаваан температуран шеран йуккъера барам республикин малхбалехь Цельсин ноль градусал сов хуьлу, ткъа къилба-малхбузехь кхаа градусе кхочу. Уггар шийла бутт — январь, ткъа уггар бовха — июль бу.
Нови Александровка (Обухован кӀошт)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Обухован кӀоштан нах беха меттигаш
Крутой Овраг (Марий Эл)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Медведеван кӀоштан нах беха меттигаш
Ставчаны (Львован кӀошт)
Ставчаны — Украинин Львован областан Львован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Львован кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Украинин нах беха меттигаш Ставчани (Львівський район)
Пен (Лакха Сона)
Пен — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ФгӀанш-Конте регионехь. Коммунан департамент — Лакха Сона.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Лакха Сона департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Нови Александровка
Приднестровье: Росси: Украина:
Арта (Испани)
Арта — Испанин Балеарийн гӀайренаш провинцин муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —. ХӀордан сизал локхалла. муниципалитеташ.
Хьажоргаш
Категори:Испанин муниципалитеташ Категори:Балеарийн гӀайренаш провинцин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Таганово (Москохан область)
Таганово (Таганово) — Российн Федерацин Москохан областан Рузан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Рузан кӀоштан нах беха меттигаш
Селишки (Смоленскан область)
Селишки (Селишки) — Российн Федерацин Смоленскан областан Духовщинан кӀоштара эвла.
Климат
Климат барамера континенталан йу, амалехь барамера йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а ду. Ӏаьн хьалхара дакъа довха ду шолгӀачул. ХӀаваан йовхачу температуран (де-буьйсан йукъара барам) мур лаьтта 213-224 дийнахь. ГӀоролаш йоцучу муьран йукъара барам 125-148 де. Цхьацца шерашкахь хаало дикка дӀатовжар йийцинчу климатан амалех. Йочанийн шеран барам бу 645-691 мм. Кхааннах ши дакъа догӀан кепара догӀу, цхьа дакъа ло кепара хуьлу. Цхьаьна эшшара лон чкъор лаьтта декабрь болалуш, деша апрелан хьалхарчу декадехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Духовщинан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Ла-ПоссоньегӀ
Ла-ПоссоньегӀ (La Possonnière) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Пеи-де-ла-ЛуагӀ регионехь. Коммунан департамент — Мен а, ЛуагӀа а.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Мен а, ЛуагӀа а департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Осыпь
Осыпь (Осыпь) — Свердловскан областан Ачитан гӀалин гуонан йукъайогӀу эвла.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (96%).
Билгалдахарш
Категори:Ачитан гӀалин гуо нах беха меттигаш Категори:Свердловскан областан нах беха меттигаш
ХӀалифелер (ХӀисарджик)
ХӀалифелер (Halifeler) — Туркойчоьнан Эгейн регион регионан КуьтахӀи провинцин (ил) ХӀисарджикан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
(2472) Брадман
(2472) Брадман  — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Тарасовка (Баштанкан гӀалин йукъаралла)
Тарасовка — Украинин Николаевн областан Баштанкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Баштанкан кӀоштан нах беха меттигаш
Палисад (Миннесота)
Палисад  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Миннесота штатера гӀала.
Истори
Палисад гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Миннесота штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Вальштедт
Вальштедт (Wahlstedt) — Германин Шлезвиг-Гольштейн латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Шлезвиг-Гольштейн латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Молино д'Элза (Сьена)
Молино д'Элза — Италин Тоскана регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Офена
Офена — Италин Абруццо регионера коммуна. Лаьтташ йу Л’Акуила провинцехь.
Молино д'Элза (Сьена)
Литература
Категори:Тоскана регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Офена
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Абруццо йукъара гӀаланаш
Венцоне (Порденоне)
Венцоне — Италин Фриули-Венеция-джулия регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Фриули-Венеция-джулия регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Атиайнш
Хьажоргаш
Категори:Брага кӀошташ Категори:Португалин фрегезеш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Соковнина
Соковнина (Соковнина) — Российн Федерацин Брянскан областан Карачеван кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта Российн Федерацин Европин декъан циклонаш а, антициклонаш а лела коьрта некъашна уллохь. Хийцалуш йолу довхачу а, шийлачу а хӀаваийн тулгӀенаш (дукха хьолахь майхь) кхуллу цхьаьнаэшшара боцу хенан хӀоттам, аьхка даладо стигал къекъарца догӀанаш, Ӏай йалайо йоццу йовхонаш.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Карачеван кӀоштан нах беха меттигаш
Чикечка Вас
Чикечка Вас — Словенин йукъараллера эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Молодежни (Каменскан кӀошт)
Молодежни (Молодежный) — Российн Федерацин Ростовн областан Каменскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь амалехь йу бараман асанера бараман континенталан климат. Ӏа дукха хьолахь кхоьлина а, мохе а ду. Аьхке мохе а, йекъа а, йовха а йу. Климатан континенталан сипташ чӀагӀло мехкан къилбаседа-малхбузера къилба-малхбале. ТӀекхета йокъалла, йовхо. ЧӀагӀло мехаш, Ӏаьнан шелонаш. Климатан амалан башхалла йу маьлхан серло а, йовхо а шорта хилар. Дукха хуьлу барамера шораллин къилба зонин циркуляцин процессаш. Амма, Арктикера шийла массаш кхача тарло, масийттаза йан а тарло уьш.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Ростовн областан Каменскан кӀоштан нах беха меттигаш
Матвеевка (Понырин кӀошт)
Матвеевка (Матвеевка) — Российн Федерацин Курскан областан Понырин кӀоштара эвла.
Бела Црква
Бела Црква (Бела Црква) — Сербин Воеводинан автономин мехкан йукъараллера (општина) нах беха меттиг.
Нестерово (Шекснан кӀошт)
Нестерово (Нестерово) — Российн Федерацин Вологдин областан Шекснан кӀоштара эвла.
Бела Црква
Географи
Лаьтташ йу Балканийн ахгӀайренан къилбаседа декъан тӀехь, хӀордан сизал локхалла.
Матвеевка (Понырин кӀошт)
Климат
Кхузахь климатан башхаллаш йоьзна йу цуьнан хьун-аренан зонера барамерачу континенталан климатан хьолах.
Бела Црква
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Стари Александровка
Росси: Украина: