cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Петровка (Мясникянан кӀошт)
Климат
Кхузахь амалехь йу бараман асанера бараман континенталан климат. Ӏа дукха хьолахь кхоьлина а, мохе а ду. Аьхке мохе а, йекъа а, йовха а йу. Климатан континенталан сипташ чӀагӀло мехкан къилбаседа-малхбузера къилба-малхбале. ТӀекхета йокъалла, йовхо. ЧӀагӀло мехаш, Ӏаьнан шелонаш. Климатан амалан башхалла йу маьлхан серло а, йовхо а шорта хилар. Дукха хуьлу барамера шораллин къилба зонин циркуляцин процессаш. Амма, Арктикера шийла массаш кхача тарло, масийттаза йан а тарло уьш.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Мясникянан кӀоштан нах беха меттигаш
Сен-Блен
Сен-Блен (Saint-Blin) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — Лакха МагӀна.
Билгалдахарш
Категори:Лакха МагӀна департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Даосизм
Даосизм (Цийн мотт: 道教 ) дин йа философи ю, Цийн-махкахь дIахоьттина шие цигахь орум а болуш. Цийн-махкахь хоьттина болчу кхаа философин некъах бу.Церан философин кхетамаьхь кIоргера хьекъалла лахар "Дао" бохучу некъаца вахар а, лелар нисдан ду бохуш хьоьху оцу философин Iамархошан
Категори:Динаш
Капучини ди Монтауто (Арецо)
Капучини ди Монтауто — Италин Тоскана регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Тоскана регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Бендзишево
Бендзишево — Польшин Вармия-Мазурин воеводаллин  гминера эвла.
Жеребцова, Полина Викторовна
Жеребцо́ва Поли́на Ви́кторовна (1985 шеран 20 март, Соьлжа-ГӀала, Нохч-ГӀалгӀайн АССР, РСФСР, ССРС) — йаздархо-документалист, поэтесса. Иза гӀарайаьллачу «Дневник Жеребцовой Полины» тептаран автор йу. Цуьнан дневник дуккха а Европерачу къаьмнийн маттахь гочйина, зорбатоьхна ара а хецна.
Бендзишево
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Жеребцова, Полина Викторовна
2013 шарахь Полинина йелира политикин кIелхьарйолийла Финляндехь.
Къаьсттина адамийн бакъонаш ларйечу хьокъехь болх беш а йу иза. Иштта, Борис Стомахин паргӀатваккхаран хьолехь болх дӀакхоьхьуш а йу.
А. Сахарова цӀарах долчу совгӀатан финалист йу: «За журналистику как поступок» 2012 шо.
Нохчийн пачхьалкхан махкахь 1994—2004 шерашкахь хиллачу тӀеман зуламех лаьцначу докладан автор а йу.
1999 шеран 21 октябрехь Соьлжа-гӀалара маьршан базарахь, шен нанна газеташ дохка гӀо деш йолчу Жеребцова Полинина, йуккъерачу барамехь чевнаш хуьлу. Шен дневникан тӀехь маьршан бахархойх лаьцна цо йаздира:
8 ноябрехь 1999 шарахь:
«…Селхана суьйренца къемате герзаш диттира!
Ракеташ а снарядаш а керта эгара.
Себольяна (Тлаколулан)
Себольяна — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Жеребцова, Полина Викторовна
Бералла
Полина Жеребцова йина 20 мартехь 1985 шарахь дуккхачу къаьмнийн доьзалехь Соьлжа-гӀалахь. Цо лору ша космополит (дуьненан гражданин), шен тайпанехь дуккхачу къаьмнийн гергара нах хилара бахьанехь.
Себольяна (Тлаколулан)
Географи
Себольяна лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Жеребцова, Полина Викторовна
Бералла
Полини да дӀакхелхина иза гуттар жима йолчу хенахь. Нана Полини — Жеребцова Елена, болх беш йара йоккхачу предприятехь лакхарчу товароведан даржехь. Шен йерриге мокъа хан цо лерина йара цхьаъ бен йоцу йоӀ кхиорна хьокъехь.
Къаьсттина гергара а, мерза уьйр йолуш йукъаметтиг йара Полинин шен ненан деца Жеребцов Анатолий Павловичца. Цо 25 шо сов болх бинера Соьлжа-ГӀалин телевиденехь журналист-кинооператор. Полинин ненан нана а, сурташ дохкуш говзанча (профессионалан художница) хилла. Ден да актёр а, музыкант а хилла. Иштта, ден нана а профессионалан актриса хилла.
Себольяна (Тлаколулан)
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Жеребцова, Полина Викторовна
ХӀалхара тӀом
ДӀайолайелира хьалхарчу тӀеман кампани (1994—1996 шераш). ТӀом болабелла дукха хан йалале дӀакхелхира Полини ненан да Жеребцов Анатолий. Боккхачу Даймехкан ТӀеман 72 шо долу декъахо дарба лоьхуш чохьӀуьллу Соьлжа-гӀалара Первомайски урамера больница тӀеман хӀаваан кеманаша тӀе герзаш детташ йара.
Полинас шен дневник тӀехь до дуьххьарлера баккъал йаздарш. Цо ша шена до и йоза, ткъа цу тӀехь буьйцучу лулахошна, иштта накъосташна а, кхин цӀераш тохку. ДӀайазйо забаре а, сингаттаме а, шен дахарехь тӀеӀиттало меттигаш. Нохчийн Республикехь 1994—1996 шерашкахь хиллачу тӀамо галйоккху нохчийн а, оьрсийн а, халкъийн йукъаметтиг. Кхоллало вовшашца гамо, цабезам, иштта тӀехтохарш а нисло.
Себольяна (Тлаколулан)
Климат
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Жеребцова, Полина Викторовна
ХӀалхара тӀом
Шен фамили бахьанехь, Полинина нисло школехь олуш хийланза цадогӀу халахетарш. Нохчийн къоман, шен оьрсийн лулахошца, иштта бойзучарца а, кхоллайелла оьгӀазло а, цуьнан бахьанаш, Полина Жеребцовас йаздира шен тӀаьхьа арахецначу дийцаршчохь.
Себольяна (Тлаколулан)
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
Жеребцова, Полина Викторовна
ШолгӀа тӀом
Йуха а, 1999 шарахь, Къилбаседа Кавказерачу Соьлжа гӀалахь дӀаболало шолгӀачу тӀеман керла мур. Ткъа Полини цу хенахь 14 шо кхаьчна. Цуьнан «Дневник» денна тамло хуьлуш долчу керлачу хӀуманех лаьцна.
ХӀора дийнахь, дешар чекхдаьлча, Соьлжа-гӀалара коьрта базарахь махбеш йолчу шен нанна гӀо деш йолчу Жеребцова Полинина, йуккъерачу барамехь когашна чевнаш хуьлу. ЦӀармата гӀарадаьлла, инзаре ларам боцу герзаш тохар маьршачу базарна 21 октябрехь 1999 шарахь, билгалйина тӀаьха хиллачу докладехь «Харжамбоцуш герзаш детташ ницӀкъбар федеральни эскарша Нохчичохь тӀом болалучу хенахь сентябрехь-октябрехь 1999 шарахь».
Себольяна (Тлаколулан)
Истори
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Жеребцова, Полина Викторовна
ШолгӀа тӀом
Чевнаш а, цамгар а бахьанехь, Жеребцова Полина шен ненаца ца ларайо тӀеман цӀе кхерстачу Соьлжа-гӀаличура арайала. Йолало мацалла а, ца доьвлачу денца кхерстар а, иштта, кхечу лулахошца «зачистке» арадахар а. И дерриге Полинас шен «Дневникан» агӀонашкахь йаздина.
Жеребцова Полина маситтазза нисло дахарна а, Ӏожаллина а, йуккъехь. Делахь а, цо къарцалуш дӀакхоьхьу шен йаздаран болх, хӀунда аьлча, ша сатуьйса дела, цкъа мацца а шен тетрадаш цхьанна кара а дина уьш доьшур ду, тӀаккха царна хуур ду, маьршан бахархоша — бераша, къеначара а муха баланаш хьегна тӀом болчу хенахь.
Себольяна (Тлаколулан)
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Жеребцова, Полина Викторовна
ШолгӀа тӀом
Коьртаниг цунна — адамаш кхетар тӀемаш бийлита мегарг цахиларх, къаьсттина шайн пачхьалкхан махкахь. Иштта «Дневник» тӀехь цо дуьйцу, 1994 шарал хьалха Республикехь, оьрсийн а, нохчийн а халкъийн йукъаметтиг гергара а, лараме а йара бохуш.
Соьлжа-гӀалара, Заветы-Ильича урамера, тӀом балале хьалха Жеребцова Полинин доьзал чохь баьхна долу цӀа, шолгӀа 1999—2000 шерашкахь хиллачу тӀамехь, дохийна, кхин меттахӀотталур долучу хьолехь дацара. Делахь а, Полинин шен ненаца кхин шо сов хан йаккха дийзира цу галдаьлла хьал долчу хӀусамашкахь.
Февраль баттахь 2000 шарахь, чевнаш хилла пхиъ бутт баьллачул тӀаьхьа бен ца йо,14-шо долчу Жеребцова Полинина операци. Операци йира 9-чу московски больницан лоьраша, йохийначу Соьлжа-гӀалахь йолчу МЧС госпиталехь — схьайаккхира уггаре йоккху гериг.
Чевнаш (16 гериг) бахьанехь могашаллина хилла зен Полинина хӀинца метта а ца хӀоттийна.
Корматалла
Полина Ставрополь гӀалара исбаьхьаллин гайтамехь. 2005 шо. Жеребцова Полинас хийцира 5 ишкол Соьлжа-гӀалахь. Уьш ерриген а рогӀ-роггӀана йохийра Нохчийн Республикехь тӀом болчу хенахь.
Ткъа 2004 шарахь цӀечу дипломаца чекхйаьккхира корреспондентин ишкол.
А 2003 шарахь дуйна цхьаьнагӀуллакхдо цо МХГӀ-хь (СМИ). Ткъа цуьнан литературни къахьоьгу аре йу: журналистски таллар, публицистика, интервьюш, очеркаш, дийцарш, байташ, эссе, фельетонаш, берашна туьйранаш.
Даимна лелхачу герзах, сих-сиха хуьлучу терактех кӀаддалар бахьанехь, 2005 шарахь Жеребцова Полина доьзалца дӀайоьду Ставрополе, бакъдерриг аьлчи, Нохчийн Республикехь, тӀом дӀабоьдуш болу дела. Ставрополехь Жеребцова Полина дехьайолу Къилбаседа Кавказера техникин университете дуьхьалйоцу декъе «Йукъара психологи» факультете (диплом схьаэцна 2010 шарахь).
Иштта 2006 шарахь цо кехат йаздира Солженицын Александре: шен Дневниках лаьцна а дуьйцуш и арахеца гӀо дийхира. Солженицына фонда белхалоша гӀо дира Полинина Москоха схьакхалха, делахь а, Дневник зорбатоьхна арахеца аьтту ца хилира.
А 2008—2010 шерашкахь Жеребцова Полинас цхьацца статьяш, дийцарш а зорбатуху Москохахь: журнал «Байракх», журнал «Йоккха шахьар», газета «Маьрша Дош».
Оцу хенах лаьцна иштта аьлла :
«Жеребцова хӀинца а хене йолу наг-наггахь доккхучу алапах, ца йаьллачу денна хьалтакхархьама, цо йазйо цхьацца статьяш, берашӀалашдеш болх бо нехан доьзалехь, иштта, наггахь консультант а.»
Гурахь 2011 шарахь зорбанехь арайолу "Дневник Жеребцовой Полины" (1999—2002 шераш).
Карарчу хенахь иза цхьаьнагӀуллакхдеш йу хаамийн интернет-порталашца: Wordyou.ru, Грани.ру, Slon.ru, Медведь (журнал) ,Кругозор (журнал, Бостон).
КхобӀе сов байташ поэтессин арахецна МХГӀ-хь.
Ткъа 2013 шарахь П. Жеребцован байташ араевлира антологин поэзехь:.
Акциш
Июль баттахь 2012 шарахь Жеребцова Полинас куьгтаӀийра российн оппозицин кхайкхаман кӀеллахь: «Путин дӀавала веза».
«И жоьжахате со Ӏаш хилла, и къемате, миллионаш адамаш Ӏаш долу РФ — хуьлийтила дац. Ӏедалехь хила беза филосовски кхетамехь хьекъал долу нах, даима машаре кхийдаш, ткъа иштта, хӀора хенахь шайн махкахошна адамашна догӀу хьакъ долу дахар хӀотто а гӀерташ. Ткъа хӀинца вайн долу хьал — йуханехьа йоьду процесс йу.»
'''П. Жеребцова''' .
Декабрь баттахь 2013 шарахь Жеребцова Полинас йаздира къайлазан Кехат Ходорковскега.
"Со чӀогӀа доглозуш йара хьоьх, хьо набахтехь волчу хенахь. Суна хетара хьуна йина кхел харцонехь а, политически а. Иштта хӀинца а хета, хьуна цхьа гӀело йеш бахуьйтуш санна. Делахь а, ахьа хьайн интервьюхь элира:
Ойлаехьа, хьа а дезар ма ду декъахо хила Кавказехь динчу тӀеман зуламех жоп дала дезаш хан йагӀахь.
Ешахьа сан дневник.
Дешахь, тхо муха къардина схьадехира.
Оха муха дӀабохкара, тхайн тӀеман кӀеллахь кхелхина лулахой, цкъа хьалха церан кешнаш гаьннашца дӀакъуьйлуш церан декъий мецачу жӀаьлешка вовшахцадахийта. Муха дайъира эзарнашкахь бераш, зударий а Нохчийн Республикехь.
Хьуна хӀинца а лаьий йукъаралла цу тайпанчу Россица? Суна-м ца лаьа!
Йа цуьнан гражданства а ца йеза суна.
Хуушдолу бакъдерш
П. Жеребцова 2007 шарахь дуйна Российн журналистийн союз йукъахь йу. Иштта, дуьненайукъара журналистан профессионалан карточка а ду International Press Card.
Ткъа 2012 шарахь дуйна ПЕН-клубехь а йу.
Махкахйалар
Кхерамаш бахьанехь,- чӀаго йо Жеребцова Полинас, — уьш тӀаьхьарчу хенахь йухь дуьхьал тийсара, почтехула бахкийтара, телефонехула а хазийтара, цхьацца «Российн патриоташ» ду шаьш бохучу наха. Цундела, йаздархо январь баттахь 2012 шарахь Россира дӀа а йахана политикин кIелхьарйолийла дийхира Финляндехь. .
ХӀоразза а, цу кхерамийн чулацам кху кеппара бара: хьайн йаздар цу теманах сацаде, нагахь хьайна йаха лаахь, йа хьайн доьзал хӀаллакбайта ца лаахь. Даима оцу кхерамехь йаха ницӀкъ бацара. Сайн доьзалах са чӀогӀа дог лазара, иштта хӀинцаа а лозу. Тха дӀадаха аьтто хилира, тӀаккха оха политически убежище йихира. (Америкин аз, 2012).
Аса сатуьйсу, Финляндис, ткъа иштта, массо йаккхичу малхбузерачу демократически пачхьалкхаша а, Российна а, Нихчийчоьнна а, шайн Ӏуналладеш тӀелаьцна, царна демократи йовзийтаре! Наггахь, аса сайга олу, гӀоли хира дара Наполеон тоьллехь…
Политикин мухажир 2013 шарахь дуьйна.
Телеканал ДогӀа (Дождь):
Дневникан зорбатохарш
«Дневник Жеребцовой Полины» хӀокху (1999—2002) шерашкара. дуьххьара арахийцира московский издательствос Детектив-Пресс 2011 шарахь .. Презентаци дӀайаьхьира академика А. Сахарова цӀарах йолчу музейхь.
Ткъа и тептар арадоллушехь, дуккхачу сайташтӀехь гучаевлира харц информациш: иза бакъдац — иза «художественный кхоллар» ду бохуш. Авторийн бакъонаш йу галйаьхна.
«Суна гина цо йаздинарг баккъалчу кепехь, цундела са чӀаго йан йиш йу, шуна хьалха йерг цу йоьӀан бакъйолу дневник хилар а,, иза цхьа а бӀалгӀа ца хиларх а», — элира презентацехь Ганнушкина Светланас, («Гражданийн накъосталла» комитетан председатель, Бакъонашларйечу «Мемориал» центран «Миграци а, бакъо а» машан советан декъахо а, куьйгалхо а), цу кепара и тайпана харц хаамаш бух боцуш хилар а гойтуш,- йаздора «Российский газетас» шен агӀонехь. .
Авторо дукхазза дӀахьедора шен дог-ойла хилар ерриге дневника томаш арахеца, Нохчийн Республикехь, иштта РФ кхечу меттигашкахь йазйина йолу. Цу могӀара, МХГӀ-хь зорбатоьхна арадевлира цхьацца дакъош «Европин дневникан», уьш Жеребцова Полинас йазйеш дӀахьушйара ша Финляндин махкахь лагерехь йолчу хенаь.[27]
Делахь а, 2013 шо долалуш хаам хилира, цуьнан дневникаш арахецар сацийна Россехь, цуьнан бахьана цензура реза ца хилар дара.
«Ас цхьа а ца во сийсаз — йа гӀаттамхой, йа оьрсийн салтий а, — боху Полинас. — Тептар тӀехь йац гамо, йа хӀуьттаре а, иза йу, ца бевлачу денна, тӀеман кӀеллахь Ӏаш болчу маьршачу бахархойн дахарах лаьцна».
1999—2000 шерийн «Дневникан» дацдина дакъош. Жеребцова Полинин зорбанехь арадевлира российски а, дозанал арахьарачу а МХГӀ-хь 2006—2010 шерашкахь. Дневник дӀахьош йу 1994 шарахь дуьйна (авторна хӀеттахь бен ца кхаьчнера 9 шо) — таханлера денналц.
«Суна хетара, нагахь со ехь, нахана карор йу сан дневник, — дийцира Полинас: — Суна хетара, адмаша сан дневник йоьшур йу, тӀаккха уьш кхетар бу, кхи цкъа а, тӀом бан безаш цахиларх.»
«The Guardian», Йоккха Британи
«Дневник Жеребцовой Полины» гочйина: французский, английский и словенский языки ., словенский маттахь.
Тептарах аьлларг
ТӀеман дневникашца йолу меттигаш ша-тайпана хуьлу, хӀунда аьлча, цу хаамийн гӀуртехь дукхахдерг ца дуьйцу, ткъа дуьйцург цхьана а ца догӀу. Амма, бехк, йа бахьана доцуш, цхьа ша кхолламан лаам хилла цу тӀеман йийсархо хиллачу адамо йина терго чӀогӀа мехала хуьлу,- цаьрга гайтало бакъдолу сурт хуьлушдолчух. Иштта масал хилла дӀахӀоьттина литературехь нохчийн «Дневник Жеребцовой Полины» (М.: Детектив-пресс, 2011), цуьнан арайалар чӀога билгале гӀуллакх хилла. Тептар шеко йоцуш бакъ йолу дневник йу, иза йазйина Соьлжа-гӀалара йахархочо Полина Жеребцовас, жимха йолчу 1999—2002 шерашкахь, шолгӀа нохчийн тӀом уггар марса баьллачу хенахь. Цхьацца долу дневникан дакъош арадевлира зорбанехь хьалхо а (масала, церах 2006 шарахь Полинас Иерусалимера Яноша Корчака цӀарах литературни совгӀат ийцира), делахь а, йерриге дневник арахеца цу хенахь аьтто ца хилира, хӀунда аьлча, цхьа а издательстваш «Нохчийчуьра бакъдерг» тӀелаьца а, йа арахеца а ца хӀиттара.
Гиппократ
Гиппократ (шира.-грек : Ἱπποκράτης), вина в. з. к. 460 шаран Кос бохучу гӀайренан тӀаьхь, тӀаккха, велла в. з. к. 377 шаран Ларисса бохучу гӀалахь. Шийра Желтойчоь гӀараваьлла грекийн лор, цул совнах, филосов а хилла.
Жеребцова, Полина Викторовна
Тептарах аьлларг
Лидия Хесед, критик.
Хилла меттиг — тӀом. Журнальный чоь. .
Гиппократ
«Mедицинaн да» ву аьлла цӀе йaхана, Ӏеламча наха вуйцуш ву из-а, таханлерчу дийнахь. Цуо кхоьллан гиппократийн ишкола бахьан долуш баккхий хийцамаш а, кхиораш хилла адамийн дарбанан говзаллаьхь. Цул совнах, Гиппократо адамийн дарбанан говзалла (медицина) ша кхаьстан Ӏилма ду аьлла билгал даьккхана кхечу Ӏилманаш йукъара схьа а къастийна.
Жеребцова, Полина Викторовна
Тептарах аьлларг
«Дневник Жеребцовой Полины» чохь дуьйцу Соьлжа-гӀаличохь ШолгӀа нохчийн тӀом болчу хенахь хиллачу гӀуллакхех лаьцна. Шен дневникан чохь жимха-йоӀа йазйеш схьагайтина 1999—2002 шерашкара чолхе мур. Жеребцова Полинин лазаман истори дӀахӀотто мегар йу цхьана могӀара кхечу берийн тӀеман дневникашца — Савичева Танин блокадан Ленинградера, иштта, Франк Аннин, нацистски зуламех дийцина йолу.
Вагина Мария, Оьздангаллин декъан редактор.
Гиппократ
Цуьнан дахараьхь а, цуьнах лаьцна кӀеззиг хаамаш бу вай заме а кхаьчна, ткъа таханлера медицийнан профессих йоьзна йoлу бакъонаш а, этика a, лоьран декъараш, лоьран лелар муха хила деза билгал йоккху «Гиппократан дуй» кхоллархо иза хилар массо историйн Ӏилманчаша бакъ до.
Сумраковац
Сумраковац (Сумраковац) — Сербин Заечар гуонан йукъараллера (општина) нах беха меттиг.
Географи
Лаьтташ йу Балканийн ахгӀайренан къилбаседа декъан тӀехь, хӀордан сизал локхалла.
Гиппократ
Биографи
Историйн Ӏилманчаша бакъ до Гиппократ в. з. к. 460 шарахь Кос боху гӀайренан тӀаьхь вина хилар. Дуьххьара цуьна дахараьхь лаьцна биографийн тептар йазинарг ву Эфесан Соран, и хилла ша а лор.
Жеребцова, Полина Викторовна
Тептарах аьлларг
Хийцините цу тептаро суна хетачу хьесапехь кавказски тӀемах сан кхетам? ХӀаъ-а, иштта хетта суна. Со урам новкъара политически хьолах ца кхеташ йу бохург-м дац иза. Со мелла кхеташ йу аьлла хетара суна дуьххьарлера а, шолгӀа а нохчийн тӀемаш муха хилла а, иштта Соьлжа-гӀала муьлхачу хьоле йалийна а. Делахь а, цигахь хилла а, Ӏийна а, кхалларан йуьхик бахьанехь къийсам латтийна, дийна йолу теш а гича, цо йаздинарг а дешча, шекойоццуш, кхетам а, дог-ойла а хуьйцу.
Сумраковац
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Жеребцова, Полина Викторовна
Тептарах аьлларг
Давыдова Марина, театран критик, «Театр» журналан коьрта редактор .
Гиппократ
Биографи
Цуо дуьйцу: цуьнан де цӀе Гераклид хилла, тӀаккха из-а ша а лор хилла.Эфесан Соранo вайна гучдоккху уьш шай дайшкар дуьйндахь адамийн дарбанан говзаллийн некъ лелош хилар. Ишта, Гиппокрити бераш а лела бина шай дас шайга кховда бина болу- шай дайша лелина некъ.
Сумраковац
Литература
Категори:Заечар гуо нах беха меттигаш Категори:Сербин нах беха меттигаш
Жеребцова, Полина Викторовна
Тептарах аьлларг
Жеребцован дара 14 шо, стиглара бомбанаш чуӀеначу хенахь. Уьш охьаегара цо шен ненаца болх беш йолчу базартӀе а, иза хӀора дийнахь лелачу урамашка а. Цара этира Грозный ша кегирий дакъош дича санна, цул тӀаьхьа хьоме гӀала ца йевзачу хьоле йелира. Дуьххьара дуйна Жеребцовас цуьнах лаьцна йаздора, цуьнан дагна и чӀогӀа лазаме а,.чевне а дара. Делахь а, шолгӀачу тӀемах документ хилла дӀахӀоьттина иза. Цо, шен кегарийн сихаллица дечу йозанца йуьзира иттех дневник, наггахь, лелхачу герзаша хӀаллакйо хӀусумаш, шен сурташца, генара хьаьжначунна зезагех а тарйеш.
Гиппократ
Говзалла
Гиппократи дарбанан говзалла къаьстина хилар билгалонаш: Ша тӀе лаьцна лелош болу стеган дарба дан некъ чӀогӀа тидаме а оьцуш хилла цуо. Оц тӀаьхь, хӀора боккхуш болу ког шие низам долуш хилла.
Острова Мантсинсаари
Острова Мантсинсаари (Острова Мантсинсаари) — Российн Федерацин Карелин Питкярантан кӀоштара эвла.
Гоьйчай
Гёйчай (Göyçay) — Азербайджанан Гоьйчайн кӀоштан гӀала а, административан центр а. Бахархойн дукхалла 37 эзар стаг (2012 шо).
Билгалдахарш
Категори:Азербайджанан гӀаланаш
Гиппократ
Говзалла
Цамгар кхолла йалар бахьанaш лахар, ишта оц балхан тIаьхь таллам бар. Белхан гIирс леларабаран раж а, тIе деан адамийца хила йизаш йoлу юккъаметтиг а, тIаккха лоьри куьйга пIелгаш тIера маIараийн йахаллe моццул хила йеза бист кхаччалца дуккху хIумнашан тидаме хилла из-а.
Ишта, профессионализм а, къовламе белхан методологи а, оцу белхан документаци а йoлуш хилла. Цундела олу цуьнах Ӏилманчаша «медицинaн да»
Чикула (Пезаро а, Урбино а)
Чикула — Италин Марке регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Марке регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Жеребцова, Полина Викторовна
Тептарах аьлларг
Рыбакова Елена, «Москохан хаамаш» корреспондент .
Ӏазапан дийцар Жеребцован хӀинцале дуста мегар долуш ду цул хьалха и санна хиллачаьрца — Анной Франк, ШолгӀа дуьненан тӀом болчу хенахь шен дневник йазйина йолу, иштта,Злата Филипович. Боснерачу тӀемах шен дневника тӀехь дуьйцуш йолу. Издателаш лакхара мах хадабора дневникан, делахь а, хӀораммо ша-ша йухатохара цунна зорбатоха, шаьш « Российн таханлерачу Ӏедална муьтӀахь» хиларна бахьанехь.
Alissa de Carbonne, «Reuters», Йоккха Британия .
Жеребцова Полинас йелла интервьюш
Категори:Оьрсийн йаздархой Категори:Нохчийн йаздархой
Острова Мантсинсаари
Хьажоргаш
Категори:Питкярантан кӀоштан нах беха меттигаш
ГоькчедогӀан (Карги)
ГоькчедогӀан (Gökçedoğan) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регион регионан Чорум провинцин (ил) Каргинан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Чорум провинцин нах беха меттигаш
Категори:Каргинан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Сан Марко (Месина)
Сан Марко — Италин Сицилия регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Алферьево (Тулин область)
Алферьево (Алферьево) — Российн Федерацин Тулин областан Ленинскан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта барамерачу климатан асанехь. Кхузахь климат барамера континенталан, йуккъера йу барамера тӀуьна Оьрсийн акъарин къилбаседа-малхбузан кӀошташкарчунний, къилба-малхбера йекъа кӀоштаркашчунний. Климат кхуллуш дакъа лоцу радиацин а, циркуляцин а фактор. Радиацин баланс 40 ккал/см2 гергга йу. Мохк лаьтта, Ӏаьнаре даккхарна а, йохйарна а цхьабосса йовхо йолчу зонехь. Къилбаседехьа мелхан радиацин алсама дакъа дойу Ӏаьнаре даккхарна, къилбехахь дохдарна. Климатан Ӏаткъам бо континентан а, хӀордан а хӀаваан массаша. Атлантикин хӀаваъ областе кхочу дуьненан къилбаседа эхиг тӀехь гуттарен а долчу малхбузан хӀаваан массаш бахьнехь; дукхаха дерг уьш циклон кепара кхочу. И хӀаваан массаш Атлантикин Ӏапказан къилбаседа декъан тӀехула кхоллало. Ӏай малхбузера мехаш жигарадевлча массанхьа йохло, шортта ло догӀу, ткъа аьхка — кхуьйлира, догӀанан хенан хӀоттам хуьлу. Арктикин массаш кхуза йаьхкича Ӏай цӀеххьана шеллало, бӀаьста, аьхкенан йуьххьехь, гурахь гӀоролаш хуьлу. И массаш кхоллало арктикин бассейн тӀехула.
Сан Марко (Месина)
Литература
Категори:Сицилия регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Алферьево (Тулин область)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Харабалин кӀошт
Харабалин кӀошт (Муниципальное образование «Харабалинский район») — Российн Федерацин Аштаркханан областера муниципалан кхоллам.
Административан центр — Харабали.
Билгалдахарш
Категори:Аштаркханан область Категори:Российн кӀошташ
Вилчелеле (Бихор)
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Бихор жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Драйден (беттан кратер)
Драйден - Шенан тӀе жима космосан объект кхетар бахьнехь кхоллаелла беттан кратер, диаметрехь 54,45 км гергга.
ЦӀе
Кратеран цӀе тиллина Хью Драйден (1898—1965) сийдина.
Истори
Кратер чӀагӀйина International Astronomical Union (IAU) 1970 шарахь.
Хьажоргаш
Категори:Беттан кратерш Категори:Кратерш абатца
Альдая
Альдая — Испанин Валенси провинцин муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —. ХӀордан сизал локхалла. муниципалитеташ.
Хьажоргаш
Категори:Испанин муниципалитеташ Категори:Валенси провинцин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Гоьллуьдже (Акинджилар)
Гоьллуьдже (Göllüce) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатолин Сивас провинцин (ил) Акинджиларан кӀоштара эвла.
Билгалдахарш
Категори:Акинджиларан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Макув-Новий
Макув-Новий — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Мазовин воеводаллин нах беха меттигаш
Сент-Аньян-ле-МалегӀб
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Кальвадос департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
ДжумхӀурийет (Гоьксун)
ДжумхӀурийет (Cumhuriyet) — Туркойчоьнан Лаьттайуккъера хӀордан регионан КахӀраманмараш провинцин (ил) Гоьксунан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:КахӀраманмараш провинцин нах беха меттигаш
Категори:КахӀраманмараш провинцин микрокӀошташ
Категори:Гоьксунан микрокӀошташ
Категори:Гоьксунан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Гоуп (Айдахо)
Гоуп  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Айдахо штатера гӀала.
Истори
Гоуп гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Ваулово (Москохан область)
Ваулово (Ваулово) — Российн Федерацин Москохан областан Чехован кӀоштара эвла.
Гоуп (Айдахо)
Хьажоргаш
Категори:Айдахо штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Ваулово (Москохан область)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Чехован кӀоштан нах беха меттигаш
Малыгино (Владимиран область)
Малыгино (Малыгино) — Российн Федерацин Владимиран областан Коврован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат билгалйоккху цуьнан географин хьоло, цунах доьзна ду маьлхан йовхо кхачар а, тайп-тайпана хӀордан, континенталан барамера шораллин, арктикин хӀаваан массаш лелар а (луларчу Малхбузен Европин, Йуккъера а, Къилбаседера а Азин, Атлантикин а, Къилбаседа Шен Ӏапказийн акваторера).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Коврован кӀоштан нах беха меттигаш
Саутбери (Коннектикут)
Саутбери  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Коннектикут штатера гӀала (town).
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Коннектикут штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Романовка (Ярославлан область)
Романовка (Романовка) — Российн Федерацин Ярославлан областан Мышкинан кӀоштара эвла.
Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Мышкинан кӀоштан нах беха меттигаш
Вилавезко (Лоди)
Вилавезко — Италин Ломбарди регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Ломбарди регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Кваулотитлан (Тлалчапа)
Кваулотитлан — Мексикин Герреро штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Кваулотитлан лаьтташ йу Мексикин къилба-малхбузехьара декъехь, Мехико гӀалин къилбехьа.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 21,9 °C.
Истори
Дуьххьара адамаш 20 эзар герг шо хьалха кхуза даха хевшина. Уьш хила боху ольмекаш. ТӀаьхьо Теотиуаканан Ӏаткъам чӀагӀбелира кхузахь. VIII-XV бӀешерашкахь ацтекаш дола деш йара кху махкахь. 1521 шарахь кхуза баьхкира испанхой, цара мохк долабаьккхинчул тӀаьхьа территори Мехикон аудиенци хилира, дуьххьара цуьна йукъахь йара хилачу Ацтекийн империн провинцеш, тӀаьхьо мохк йукъа бахара Керла Испани вице-пачхьалкхаллин.
1849 шеран 27 октябрехь дуьйна Герреро штатан йукъахь йу.
(3214) Макаренко
(3214) Макаренко  — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Истори
ДӀайиллина 1978 шеран 2 октябрехь Журавлёва Л. В. цӀе йолу Ӏилманчо ГӀирма обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1978 TZ6».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Стари Московка
Стари Московка — Украинин Харьковн областан Харьковн кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Харьковн кӀоштан нах беха меттигаш
Телеши (Брянскан область)
Телеши (Телеши) — Российн Федерацин Брянскан областан Почепан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта Российн Федерацин Европин декъан циклонаш а, антициклонаш а лела коьрта некъашна уллохь. Хийцалуш йолу довхачу а, шийлачу а хӀаваийн тулгӀенаш (дукха хьолахь майхь) кхуллу цхьаьнаэшшара боцу хенан хӀоттам, аьхка даладо стигал къекъарца догӀанаш, Ӏай йалайо йоццу йовхонаш.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Почепан кӀоштан нах беха меттигаш
Заречни (Ржеван кӀошт)
Заречни (Заречная) — Российн Федерацин Тверан областан Ржеван кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Ржеван кӀоштан нах беха меттигаш
Самодайнш
Самодайнш — Португалин Визеу гуонан йукъара фрегези. ЙукъайогӀуш йу цӀе йолучу муниципалитетан.
Географи
кӀошташ. Майда —.
Хьажоргаш
Категори:Визеу кӀошташ Категори:Португалин фрегезеш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Инженеран гӀуллакх
Инженеран гIуллакх (орам ingénierie ← ingeniare — «кхолламан болх » — «говзаллийн болх»,) Iилманан некъаш юккъар говза кхолламан гIуллакх ду.Цуьн Iалашонаш: нахан дахар атта дан а, тIаккха  Iаламан тIаьхьалонашех адамийгa пайдa эцитар ду. Инженеран гIуллакх масийтта декъе декъа мегар ду: хьекъалийца а, говзалийца а, къинхьегамца цхьан пайден хира йолу хIуман духе тIаьхьа кхиар, цул тIаьхь и хIум кхоллар, юх кхолламан болх берзабин: - цуьнах пайда эцар.
Таханлерчу дийнахь, йаккхи компаниш ю инжеренеран гIуллакхaш лелош. Инженеран гIуллакxаш тайп тайпана хуьлу.
Калинино (Буйн кӀошт)
Калинино (Калинино) — Российн Федерацин Костромин областан Буйн кӀоштара эвла.
HD26445
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Калинино (Буйн кӀошт)
Климат
Эвла йу Оьрсийн акъари тӀехь, йекъна хин тогӀенаш. Кхузахь климат барамера континенталан йу, Ӏа – ло долуш, шийла, аьхке – йовха. Алссам хьоькху къилба-малхбузера мехаш.
HD26445
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Славковице (Вижице)
Славковице  (Slavkovice) — Чехин Пардубицен мехкан кӀоштара эвла.
HD26445
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Калинино (Буйн кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Славковице (Вижице)
Географи
.
Калинино (Буйн кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Буйн кӀоштан нах беха меттигаш
Славковице (Вижице)
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Пардубицен мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Горни Датине
Горни Датине (Horní Datyně) — Чехин Моравия-Силезия мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Моравия-Силезия мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Рендолф (Небраска)
Истори
Рендолф гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Небраска штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Пушендорф
Пушендорф — Германин Бавари латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Бавари латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Дреббель (беттан кратер)
Дреббель - Шенан тӀе жима космосан объект кхетар бахьнехь кхоллаелла беттан кратер, диаметрехь 30,23 км гергга.
ЦӀе
Кратеран цӀе тиллина Корнелиус Дреббель (1572—1634) сийдина.
Истори
Кратер чӀагӀйина International Astronomical Union (IAU) 1935 шарахь.
Хьажоргаш
Категори:Беттан кратерш Категори:Кратерш абатца
Кхо мушкетёр
«Кхо мушкетёр» (Les trois mousquetaires) — Александр Дюма-ден историн-хиламан роман, дуьххьара зорба тоьхна 1844 шеран 14 мартера 11 июль кхаччалц парижан Le Siècle журналехь. Жайна лаьцна ду мушкетёр хилархьама шен цӀа а дитина араваьллачу д’Артаньян цӀе йолчу жимачу стеган а, цуьнан кхаа доттагӀчун-мушкетёрийн Атосан, Портосан, Арамисан 1625 - 1628 шерашкарчу муьран хиламех.
Д’Артаньянан истори дӀайоьду кхин а шина романахь: «Ткъа шо даьллачул тӀаьхьа» а, «Виконт де Бражелон, йа Итт шо даьллачул тӀаьхьа» а.
Сурт
Къона хьал долуш воцу гасконийн эла д’Артаньян (цуьнан маьӀна «Артаньянера») 1625 шеран апрелехь шен дай баьхна цӀа а дитина, новкъа велира Парижехь мушкетёрийн полкехь меттиг хиларна дог дохуш. Новкъахь,, иза таса а луш девне велира кардинал Ришельён гергахь волчу граф Рошфорца, ткъа цо лачкъийра цуьнан и магош йаздина кехат. Париже кхаьчначул тӀаьхьа д’Артаньян воьду мушкетёрийн капитан эла де Тревилан аудиенце, амма цуо кхетаво, долчу низамца керлачун шен полкехь меттиг бала йиш ца хилар, цуо шен майралла а, хьуьнар а гайтталц йа гӀуллакхехь хила веза мелла а лахарчу полкехь шина шарахь, цуо иза хьажаво дез Эссаран гвардийн полке.
Д’Артаньяна лецира ялхо Планше цӀе а йолуш, охьахиира баккхалхочун Бонасьен а, цуьнан зудчун Констанцин а цӀа чохь, иза дукха хан ялале цунна йезайелира. Констанци паччахь-аьзнин Анна Австрийн камергер балхахь йара, ткъа иза кардиналаца паччахьан Ӏаткъам барца къовсамехь йара. Паччахь-аьзнис, цхьан а аьтту боцуш ша езаш ирахь а веанчу ингалсан министран герцог Бекингеман совгӀатан йелира шен алмазан шийтта кочауллург, ткъа уьш хьалха цунна совгӀатна еллера паччахьо. Иза шпионашкара хиина кардинал хьожу паччахь-аьзни бехъян: цуо дехарш дой бал хӀоттайойту паччахье, ткъа Аннега цига кхойкху ша йелла кочауллурш а охкий йола олий, ша цаьрга хьажа волу олий. Кхин тӀе, кардиналан агент, Миледи, Ингалсе а йоьдий, лачкъа йо Бекингеман шиъ кочауллург, балехь хада а йой. Паччахь-аьзнин ца хаа хӀун дан деза, халчахӀуттий шен бала балхабо Констанцега. Констанцис хьал дуьйцу д’Артаньянега, ткъа иза, безам бахьнехь, кийча ву паччахь-аьзнин сий лардан Лондоне ваха. Атосан, Портосан, Арамисан де Тревила отпускаш лой, таро ло д’Артаньянаца баха. Новкъахь берриг мушкетёраш йукъара боху кардинала йина кӀелонаша, — веккъа д’Артаньян, Кале гергахь кардиналан векалца граф де Вардаца летий, кхочу порте, дехьаволу Ла-Маншах Лондоне. Цигахь иза воьду Бекингем волчу, цуьнгара кочауллургаш схьа а оьций (лачкъийна шиъ хийца дийзира, сихха йина йолчу Бекингеман дешин пхьеро копешца), кхачайо уьш йуха Париже, тӀаьххьарчу моментехь. Паччахь-аьзни бале йогӀу кочауллургаш а ухкий, кардинал йуьхьӀаьржа хӀоттийна.
Цхьаьна дийнахь, чӀогӀо къамел хааделла цхьаьна хазчу йоьӀан а, ингалсхочун а, д’Артаньяна кхойкху тӀаьххьарчуьнга дуэле. Дуэлехь мушкетёраш туьйлира ингалсхойл, д’Артаньяна къинхетам бина волу лорд Винтера йовзуьйту и йоӀ, иза хуьлу лордан вешех йисина жеро — леди Кларик. Д’Артаньянан безам бахара цуьнга, амма цуьнан ялхочуьнгара Кэттигара хиира, миледин граф де Вард везий. Де Варда йаздина кехаташ хуьйций, д’Артаньяна миледи иэгӀайо ша дӀатеттинчу графаца. Иза хьожа де Вард д’Артаньянан куьйгашца дӀаваккха, цунна цуо буьйса йоккху д’Артаньянаца. ТӀаккха д’Артаньянан хаало цуьнан белша тӀехь хӀост, дагайогӀу мацах цкъа йийцина Атосан къайле, — цуьнан зуда хилла, амма, хиина, иза хӀост тоьхна йуй, Атосан хиира, иза къу йуй а, элех йоций а (эланашна хӀост тухуш ца хилла), йийна иза (цунна моттарехь), оцу хенан феодалан бакъонашца, тӀаккха мушкетёрийн гӀуллакхе вахна. Миледи оьгӀаза йоьди виен хьожу д’Артаньян, амма цуьнан аьтту болу вада.
Оцу хенахь паччахьо лоцу гуо дуьхьала йаьллачу Ла-Рошель гӀопан, гугенотийн бенан. Кхаа мушкетёро а, д’Артаньяна а, хӀинца иза а мушкетёр ву, тӀамехь гойту парталла, турпалалла а. Миледи масийттаза виен хьожу д’Артаньян, амма аьтту ца болу. Кардиналан ойла хӀутту Бекингем виен, оцу Ӏалашонца хьажайо Миледи Лондоне. Иза Атосан гой, евза шен хилла зуда, граф-аьзни Ла Фер. Мушкетёраш хоуьйту лорд Винтеран кхерамах, Миледи лоцу, Ингалсан латта тӀейолушехь. Амма цуьнан аьтту болу лорд Винтера кхиийна волу а, куьйгакӀела волу а капитан Фелтон Ӏехо, иза ловзу цуьнан динан синхаам тӀехь, дуьйцу Бекингема шен ницкъ бар; Фельтона гӀо до цунна яда, вуьй Бекингем.
Миледи йухайоьрза Франце, кхочу кармелитийн килсе. Оцу килсехь къайлайаьлла хуьлу, кочаухкаршца хилла истории бахьнехь, д’Артаньянан езар Констанци. Миледи иза шех тешийтий, лачкъо хьожу. Ткъа килсе цӀеххьана виъ мушкетёр веача, миледис дӀовш маладо Констанцин. Мушкетёраш лар лоцу зуламхочун, йиен кхел йо. Лиллан чалтачо, цуьунан ваша а вийна хуьлу Миледис, кхиел кхочуш йо.
Мушкетёраш лардора луьра таӀзар шеш динчунна. Амма Ришелье, къайлаха кхоьруш волу шен йийначу накъостах, мах хадабо д’Артаньянан хьуьнаран, йукъахь машар беш совгӀатна ло мушкетёрийн лейтенант даржан патент. И кампани чекхйоллушехь Портоса йалайо хьал долу жеро, ткъа Арамисах хуьлу аббат (мозгӀар). Атоса мушкетёрийн гӀуллакхехь Ӏа д’Артаньянан куьйгакӀела 1631 шо кхаччалц, тӀаккха болх буьту, гергарчеран ирс кхочий.
Кхолларан истори
«Кхо мушкетёр» йуьхьанца зорба туьйхира кортошкахь «Le Siècle» газетехь 1844 шеран 14 мартера 11 июль кхаччалц. Иза йара ламастан роман кхин дӀа сурт долуш, роман-фельетон: корта соцура уггаре хазчу меттигехь, дешархошка сатийсийтархьама тӀаьхьа догӀучу суьрте. Иштта, оцу хенахь жайна дешар къаьстара хӀинцалерачух, хӀинца жайна дерриг цхьаьна доьшу: Вайна Констанци елла, Миледин корта баьккхина, Портоса прокурор-аьзни ялийна, Арамисах мозгӀар хилла, Атоса гӀуллакх дитина, провинце дӀавахана. Хьовсий вай, хӀун ойла йара дуьххьарлера «Кхаа мушкетёрийн» дешархой, Атоса шен хиллачу зудчунна тӀе тапча лаьцчи… ТӀаккха хьежа веза тӀаьхьайогӀу фельетоне. Мас мсье а, мадам а лууш бара иза йиер, ткъа массанна лаара церан барт хилийта? Мас стаг вара реза воцуш, Атоса шен зудчунгара диллина кехат схьа бен ца даккхарна? Дюман газето хӀора могӀанна а мах луш хиларна, цуо йукъатуьйхира Гримо — Атосан ялхо, чӀогӀа чолхе къамел деш волу. Иштта, могӀа, «хӀаъ» йа «хӀанхӀа» йаздечехь, мах луш бара текстера буьззина могӀа санна. «Ткъа шо даьллачул тӀаьхьа» язъечу хенахь арахецархоша барт бира Дюман хӀора дашна мах бала, тӀаккха Гримо а цӀеххьана хабар дийца волавелира.
Йуьхьанца куьйгайозанехь лаьттара д’Артаньянан цӀе — Натаниэль. Иза ца тевра арахецархошна, иза цара дӀайайира.
Лаго
Лаго — Италин Калабри регионера коммуна. Лаьтташ йу Козенца провинцехь.
Кхо мушкетёр
Кхолларан истори
Дюма, гуттара а литературин негрийн болх лелош вара, «Кхаа мушкетёран» тӀаьхь болх бира Маке Огюстаца (1813—1886) цхьаьна. Оццу авторо гӀо дира цунна «Граф Монте-Кристо» а, «Ӏаьржа алцӀензӀам» а, «Паччахь-аьзнин туьтеш» а кхуллуш. ТӀаьхьуо Макес суьде делира Дюмаца соавтораллехь йазйина 18 роман шен лара аьлла, амма суьдо лерира цуьнан болх кечаман болх бен бац аьлла.
Лаго
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Кхо мушкетёр
Литературин хьосташ
Жайна долош Дюмас йаздира, романан бух хилира Французийн къоман библиотекехь карийна цхьа мемуараш. ТӀаьхьа гучуделира, и хьост хиллера «Паччахьан мушкетерийн хьалхара ротин капитан-лейтенантан эла д’Артаньянан дагалецамаш» (Mémoires de Monsieur d’Artagnan, capitaine lieutenant de la première compagnie des Mousquetaires du Roi). Бакъду, жайна д’Артаньяна ца йаздинера, ткъа кхоьллинера Гасьен де Куртиль де Сандра (Courtilz de Sandraz) цӀе йолу йаздархочо, зорба тоьхнера цунна Кёльнехь (1700) мушкетёр веллачул тӀаьхьа 27 шо даьлча. И жайна Дюмас эцнера Марселан муниципалан библиотекехь, дӀа а ца делира, цуьнан тешалла ду библиотеко хьажийна дуккха а рекламацешца кехаташ, уьш жоп доцуш дисира.
Кочаухкучеран истори: Ларошфукон «Мемуарашкахь» (1662, йуьззина арахецар 1817) хьахадо, граф-аьзнис Люси Карлайла (графан Генри Нортумберлендан йоӀ) балехь хадийра герцог Бэкингеман алмазан кочауллург. Иштта лелийра Редерер «Политикин а, галантан а хӀилланаш французийн паччахьан цӀийнан». Констанци лачкъор эцна Анна Австрийн камердинеран эла де Ла Портан «Мемуарашкара».
Дюмас жайнин йуьххьехь бийцина «Дагалецамаш», ша жайнин зорбий бен ца тоьхна, цуо дийцарехь, язбина графа де Ла Фера. Аьлчи а, литературахойн маттахь дийцича, нисса Атос хуьлу «Кхаа мушкетёрах» дийцинарг.
Коьрта турпалхойн сурт схьадаьлларш
Д’Артаньянан васт кхоьллина де Куртила, тӀаккха Дюмас а кхоьллина баккъал хиллачу стеган бух тӀехь: Кхаа мушкетерийн харц цӀераш, тарло, де Куртила кхоьллина хила боккъал хиллачу адамийн цӀерех. Дийцар долало 1625 шеран апрелехь, ткъа Ла-Рошелан гуо лацар хилла 1627 шарахь. Оцу муьрехь уггаре дукха д’Артаньянан 14 шерал сов дацара, Атосан — 12, Портосан — 10, ткъa Арамиcан — 7. И хиламаш дийцар йукъатохархьама, Дюмас «къанбира» шен персонажаш.
Экранаш тӀеяккхар
Роман йукъайоьду дуьненахь уггаре дукха экранашна тӀейоху литературин кхолламашна, дуккха а экранашна тӀейаьхна XIX бӀешо чекхдолуш дуьйна. Еккъа америкин а, французийн а экранашна тӀейаьлла, романан мукъмашца фильмаш а, мультфильмаш а 20 сов. Иштта мушкетёрех лаьцна исторе кхевдира Австралин, Бразилин, Йоккха Британин, Германин, Испанин, Италин, СССРн, кхечу мехкийн кинематографихой.
ТӀаьхьенаш
Роман гӀарайалар бахьнехь шортта тӀаьхьенаш хилира оцу турпалхойх лаьцна.
Хьажоргаш
Категори:1844 шеран романаш Категори:Александр Дюман (ден) романаш Категори:Парижех лаьцна жайнаш Категори:Кхо мушкетёр Категори:XVII бӀешерах лаьцна историн романаш Категори:Французийн маттара хиламийн романаш
Сен-БгӀуен-ле-Буа
Сен-БгӀуен-ле-Буа (Saint-Broingt-le-Bois) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — Лакха МагӀна.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Лакха МагӀна департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Массак (Кентукки)
Массак — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Кентукки штатера нах беха меттиг, иза лоруш йу бахархойн статистикин меттиг (census-designated place, CDP) санна.
Географи
Массак бахархойн статистикин меттиган майда —. Статистикин йекъна меттиган бакъонан статус йац.
ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Кентукки штатан бахархойн статистикин меттигаш Категори:Кентукки штатан нах беха меттигаш Категори:АЦШ бахархойн статистикин меттигаш
Лясанка
Лясанка — Польшин Подлясьен воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Подлясьен воеводаллин нах беха меттигаш
Ястреб
Ястреб (Ястреб) — Российн Федерацин Омскан областан Называевскан кӀоштара эвла.