cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Химино (Пскован область)
Хьажоргаш
Категори:Велики Лукин кӀоштан нах беха меттигаш
Рандолф (гуо, Иллинойс)
Рандолф — АЦШ Иллинойс штатера гуо. Центр – гӀала Честер.
Истори
Йиллина 1795 шарахь.
Мохк
Гуон майда 1491 км².
Билгалдахарш
Категори:АЦШ гуонаш
Фарра-д’Альпаго
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Венето йукъара гӀаланаш
Вассерлебен
Вассерлебен (Wasserleben) — Германин Саксони-Анхальт латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Саксони-Анхальт латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
КгӀашье
КгӀашье — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГӀона — Альпаш регионехь. Коммунан департамент — ИзегӀ.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ИзегӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
ХӀаджили (ХӀайраболу)
ХӀаджили (Hacılı) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан ТекирдагӀ провинцин (ил) ХӀайраболунан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:ТекирдагӀ провинцин нах беха меттигаш
Категори:ТекирдагӀ провинцин микрокӀошташ
Категори:ХӀайраболунан микрокӀошташ
Категори:ХӀайраболунан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Заборники
Заборники (Заборнікі) — Белоруссин Витебскан областан Браславан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Витебскан областан нах беха меттигаш
Категори:Браславан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Райвио
Райвио (Райвио) — Российн Федерацин Карелин Лахденпохьян кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Лахденпохьян кӀоштан нах беха меттигаш
Уьналан (Уьскуьдар)
Уьналан (Ünalan) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан Истмала провинцин (ил) Уьскуьдарнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Истмала провинцин нах беха меттигаш
Категори:Истмала провинцин микрокӀошташ
Категори:Уьскуьдарнан микрокӀошташ
Категори:Уьскуьдарнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
1-е Выгорни
1-е Выгорни (1-е Выгорное) — Российн Федерацин Курскан областан Тиман кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климатан башхаллаш йоьзна йу цуьнан хьун-аренан зонера барамерачу континенталан климатан хьолах.
Хьажоргаш
Категори:Тиман кӀоштан нах беха меттигаш
Нью-Гейвен (Малхбузен Виргини)
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Малхбузен Виргини штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Брабець (Арджеш)
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Арджеш жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Гуьллуьдже (Козлук)
Гуьллуьдже (Güllüce) — Туркойчоьнан Къилба-Малхбален Анатолин Батман провинцин (ил) Козлукан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Батман провинцин нах беха меттигаш
Категори:Козлукан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Клион (Калифорни)
Клион — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Калифорни штатера нах беха меттиг, иза лоруш йу бахархойн статистикин меттиг (census-designated place, CDP) санна.
Географи
Клион бахархойн статистикин меттиган майда —. Статистикин йекъна меттиган бакъонан статус йац.
ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Калифорни штатан бахархойн статистикин меттигаш Категори:Калифорни штатан нах беха меттигаш Категори:АЦШ бахархойн статистикин меттигаш
Веддерслебен
Веддерслебен (Weddersleben) — Германин Саксони-Анхальт латтана йукъара коммуна.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Саксони-Анхальт латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Каупинские
Каупинские (Каўпінскія) — Белоруссин Гроднон областан Дятлован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Гроднон областан нах беха меттигаш
Категори:Дятлован кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Шукурлюк
Шукурлюк — Кхазакхстанан Къилбаседа-Кхазакхстанан областан Айыртаунан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хоружево (Пскован область)
Хоружево (Хоружево) — Российн Федерацин Пскован областан Велики Лукин кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Бентон-Гарбор (Мичиган)
Бентон-Гарбор  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Мичиган штатера гӀала.
Истори
Бентон-Гарбор гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Мичиган штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Фарра-ди-Солиго
Фарра-ди-Солиго — Италин Венето регионера коммуна. Лаьтташ йу Тревизо провинцехь.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Венето йукъара гӀаланаш
Валиде-и Атик
Валиде-и Атик (Valide-i Atik) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан Истмала провинцин (ил) Уьскуьдарнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Истмала провинцин нах беха меттигаш
Категори:Истмала провинцин микрокӀошташ
Категори:Уьскуьдарнан микрокӀошташ
Категори:Уьскуьдарнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
КгӀемьоь
КгӀемьоь — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГӀона — Альпаш регионехь. Коммунан департамент — ИзегӀ.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ИзегӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Ричленд (гуо, Иллинойс)
Ричленд — АЦШ Иллинойс штатера гуо. Центр – гӀала Олни.
Истори
Йиллина 1841 шарахь.
Мохк
Гуон майда 932 км².
Билгалдахарш
Категори:Иллинойс гуонаш
Категори:АЦШ гуонаш
Заполье (Рамешкин кӀошт)
Заполье (Заполье) — Российн Федерацин Тверан областан Рамешкин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Рамешкин кӀоштан нах беха меттигаш
ХӀаскоьй (ХӀайраболу)
ХӀаскоьй (Hasköy) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан ТекирдагӀ провинцин (ил) ХӀайраболунан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:ТекирдагӀ провинцин нах беха меттигаш
Категори:ТекирдагӀ провинцин микрокӀошташ
Категори:ХӀайраболунан микрокӀошташ
Категори:ХӀайраболунан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Гуьмуьшоьргуь (Козлук)
Гуьмуьшоьргуь (Gümüşörgü) — Туркойчоьнан Къилба-Малхбален Анатолин Батман провинцин (ил) Козлукан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Батман провинцин нах беха меттигаш
Категори:Козлукан кӀоштан нах беха меттигаш
Раухала
Раухала (Раухала) — Российн Федерацин Карелин Лахденпохьян кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Лахденпохьян кӀоштан нах беха меттигаш
1-я Каменка
1-я Каменка (1-я Каменка) — Российн Федерацин Курскан областан Тиман кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климатан башхаллаш йоьзна йу цуьнан хьун-аренан зонера барамерачу континенталан климатан хьолах.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Тиман кӀоштан нах беха меттигаш
Рок-Айленд (гуо, Иллинойс)
Рок-Айленд — АЦШ Иллинойс штатера гуо. Центр – гӀала Рок-Айленд.
Истори
Йиллина 1831 шарахь.
Мохк
Гуон майда 1108 км².
Заборные Гумны
Заборные Гумны (Заборныя Гумны) — Белоруссин Витебскан областан Браславан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Витебскан областан нах беха меттигаш
Категори:Браславан кӀоштан нах беха меттигаш
ХӀедейли (ХӀайраболу)
ХӀедейли (Hedeyli) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан ТекирдагӀ провинцин (ил) ХӀайраболунан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:ТекирдагӀ провинцин микрокӀошташ
Категори:ХӀайраболунан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Кашкалы
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Гроднон областан нах беха меттигаш
Категори:Дятлован кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Шукырколь
Шукырколь — Кхазакхстанан Къилбаседа-Кхазакхстанан областан Мусрепов Габитан цӀарах кӀоштара эвла.
Фельтре
Фельтре — Италин Венето регионера коммуна. Лаьтташ йу Беллуно провинцехь.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Венето йукъара гӀаланаш
Беркли (Мичиган)
Беркли  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Мичиган штатера гӀала.
Истори
Беркли гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Мичиган штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Починок (Бабаевскан йуьртан меттиг)
Починок (Починок) — Российн Федерацин Ярославлан областан Данилован кӀоштара эвла.
Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Ярославлан областан Данилован кӀоштан нах беха меттигаш
Клиппер-Миллс (Калифорни)
Клиппер-Миллс — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Калифорни штатера нах беха меттиг, иза лоруш йу бахархойн статистикин меттиг (census-designated place, CDP) санна.
Географи
Клиппер-Миллс бахархойн статистикин меттиган майда —. Статистикин йекъна меттиган бакъонан статус йац.
Веддерштедт
Веддерштедт (Wedderstedt) — Германин Саксони-Анхальт латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Саксони-Анхальт латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Гуьндуьзлуь (Козлук)
Гуьндуьзлуь (Gündüzlü) — Туркойчоьнан Къилба-Малхбален Анатолин Батман провинцин (ил) Козлукан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Батман провинцин нах беха меттигаш
Категори:Козлукан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Ньюбург (Малхбузен Виргини)
Ньюбург  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Малхбузен Виргини штатера гӀала (town).
Хьажоргаш
Категори:Малхбузен Виргини штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Йавузтуьрк (Уьскуьдар)
Йавузтуьрк (Yavuztürk) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан Истмала провинцин (ил) Уьскуьдарнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Истмала провинцин микрокӀошташ
Категори:Уьскуьдарнан микрокӀошташ
Категори:Уьскуьдарнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Хохлово (Велики Лукин кӀошт)
Хохлово (Хохлово) — Российн Федерацин Пскован областан Велики Лукин кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Велики Лукин кӀоштан нах беха меттигаш
КгӀес-Мепьоь
КгӀес-Мепьоь — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГӀона — Альпаш регионехь. Коммунан департамент — ИзегӀ.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ИзегӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Салин (гуо, Иллинойс)
Салин — АЦШ Иллинойс штатера гуо. Центр – гӀала Гаррисберг.
Истори
Йиллина 1847 шарахь.
Мохк
Гуон майда 984 км².
Билгалдахарш
Категори:Иллинойс гуонаш
Категори:АЦШ гуонаш
Ринтала
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Лахденпохьян кӀоштан нах беха меттигаш
Заверье
Заверение (Завер’е) — Белоруссин Витебскан областан Браславан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Витебскан областан нах беха меттигаш
Категори:Браславан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Брабець (Долж)
Брабець — Румынин Долж жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Ведлиц
Ведлиц (Wedlitz) — Германин Саксони-Анхальт латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Саксони-Анхальт латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Шукырсай
Шукырсай — Кхазакхстанан Туркестанан областан Келесин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Туркестанан областан нах беха меттигаш Категори:Келесин кӀоштан нах беха меттигаш
Оберн (Малхбузен Виргини)
Оберн  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Малхбузен Виргини штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Малхбузен Виргини штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Гуьнйайла (Козлук)
Гуьнйайла (Günyayla) — Туркойчоьнан Къилба-Малхбален Анатолин Батман провинцин (ил) Козлукан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Козлукан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
ХӀисар (ХӀайраболу)
ХӀисар (Hisar) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан ТекирдагӀ провинцин (ил) ХӀайраболунан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:ТекирдагӀ провинцин нах беха меттигаш
Категори:ТекирдагӀ провинцин микрокӀошташ
Категори:ХӀайраболунан микрокӀошташ
Категори:ХӀайраболунан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Бертон (Мичиган)
Бертон  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Мичиган штатера гӀала.
Истори
Бертон гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Мичиган штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Сангамон (гуо, Иллинойс)
Сангамон — АЦШ Иллинойс штатера гуо. Центр – гӀала Спрингфилд.
Истори
Йиллина 1821 шарахь.
Мохк
Гуон майда 2249 км².
Билгалдахарш
Категори:Иллинойс гуонаш
Категори:АЦШ гуонаш
2-е Выгорни
2-е Выгорни (2-е Выгорное) — Российн Федерацин Курскан областан Тиман кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климатан башхаллаш йоьзна йу цуьнан хьун-аренан зонера барамерачу континенталан климатан хьолах.
КгӀоль (ИзегӀ)
КгӀоль — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГӀона — Альпаш регионехь. Коммунан департамент — ИзегӀ.
2-е Выгорни
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
КгӀоль (ИзегӀ)
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ИзегӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
2-е Выгорни
Хьажоргаш
Категори:Тиман кӀоштан нах беха меттигаш
Ша-шен дер
Ша-шен дер йа суицид (латинан маттера sui caedere «ша вер») — хуъушехь ша шена тоьхна хӀаллакхилар ду.
Суицидан бахьанаш йукъахь ду — синӀаткъаман цамгарш а (царна йукъахь депресси а, биполяран карзахалла а, аутизм спектран карзахаллаш а, шизофрени а, стеган цамгарш а, сингаттаме цамгарш а), физически цамгарш а (масала дӀа ца долу гӀелдалар), психотропан молханаш мийлар а, маларийн цамгар а.
Ша кхоа ца вар (масала тӀамехь а, къаьсттина халчу хьолехь а) турпалалла санна лоруш ду; башхо йоцу суицидах а, альтруистан суицидах а къастадо иза.
Дерригдуьненан могушалла Ӏалашйаран организацин (ВОЗ-ан) хаамашца, хӀора шовзткъе секундехь суицид ярца цхьа стаг хӀаллакхуьлу. ХӀора дийнахь дуьненахь кхо эзар адамо суицид йо. ХӀора шарахь цхьа миллион адамо суицид йо.
Ша-шен деран уггара лахара гайтамаш бу Латинан Америкехь а, Ӏаьрбойн а, цхьайолчу азиатийн а пачхьалкхашкахь. Суицидийн йуккъера барам бу Къилбаседера а Йуккъерачу а Европехь а, Къилбаседа Америкехь а, Къилба-Малхбале Азехь а, Тийначу Ӏапказан Малхбузера декъехь а (Австрали а, Канада а, ХӀинди а, Керла Зеланди а, Америкин Цхьанатоьхна Штаташ а). 2008-чу шеран ша-шен деран уггар лакхара гайтамаш бара Литвахь а, Беларусехь а, Россехь а, Шри-Ланкехь а, Кхазакхстанехь а, Мажаройчоьнах а, Японехь а, Украинехь а, Латвехь а.
Суицидийн бахьанаш
Билгалдоху рогӀера суицидийн бахьанаш:
Тайпанаш
Ша-шен дер тайп-тайпана хуьлу. Л. З. Трегубовс а, Ю. Р. Вагинс а билгалйаьккхина цуьнан тайпанаш :
Америкин Цхьанатоьхначу Штаташкахь 2005-чу шарахь ша-шен деран уггаре йаьржина кепаш йара :
·       долучу герзаца йина суицид — 52,1 %
·       ша-шен ирхъолла— 22,2 %
·       дӀовш малар — 17,6 %
·       кхийолу методаш — 8,1 %
Ша-шен дер а, дин а
Дела цхьаъ веш волчу динашкахь (ислам а, керсталла а, яхӀудийн дин а) ша-шен дер къилахь лоруш ду. Делахь а, цхьацца йукъарадаккхарш хуьлу. Суицид йинчу адаман докъан ламасташ кхочуш ца до. Йукъарадаккхарш ду: синтӀаткъаме цамгар йолуш нах а, кхетам чохь ца хилла адам а, вехна хилла адам а ; шайн динан а, даймехкан а дуьхьа белларш а, шен ницкъ ца байта кхелхинарш а.
Сийлахьчу Къуръанехь Аннисаъ (Зударий) суратехь а, 29-чу айатехь йаздина ду:"ХӀай шаьш [Дéлах] тешнарш! Ма даа вовшийн даьхнеш шайна йукъахь харцонца, и [даьхнеш] шу вовшийн рéза долу совдéгар [даьхнеш] хилча бен . Ма дайъа шайн догӀмаш . Баккъалла а АллахӀ ву шоьца къинхéтамé."Ортодоксан керсталлехь суицид йинчарна тӀера доӀа дан магош ду. Протестанталлехь а, таханлерачу католицизмехь а ша-шен дер динчунна тӀера докъан ламасташ кхочушдо. Кхиболчу неха дуьхьа шен дахар дӀадалар суицид санна лара ца деза бохучу нахас даладо Ӏийсан Инжилера дешнаш: "«Шен доттагӀашна хьалхара шен са а дӀадаллал болчу безамал сов безам цхьанна а хир бац.» (Яхья 15:13)"
Билгалдахарш
Категори:Ша-шен дер
Хребтово (Пскован область)
Хребтово (Хребтово) — Российн Федерацин Пскован областан Велики Лукин кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Велики Лукин кӀоштан нах беха меттигаш
Заверские Хуторы
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Витебскан областан нах беха меттигаш
Категори:Браславан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Сикопохья
Сикопохья (Сикопохья) — Российн Федерацин Карелин Лахденпохьян кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Лахденпохьян кӀоштан нах беха меттигаш
Шукырши
Шукырши — Кхазакхстанан Актобен областан Байганинан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Актобен областан нах беха меттигаш Категори:Байганинан кӀоштан нах беха меттигаш
Скайлер (гуо, Иллинойс)
Скайлер — АЦШ Иллинойс штатера гуо. Центр – гӀала Рашвилл.
Истори
Йиллина 1825 шарахь.
Мохк
Гуон майда 1133 км².
Билгалдахарш
Категори:Иллинойс гуонаш
Категори:АЦШ гуонаш
Клир-Крик (Лассен гуо, Калифорни)
Географи
Клир-Крик бахархойн статистикин меттиган майда —. Статистикин йекъна меттиган бакъонан статус йац.
Адаховщина (Барановичин кӀошт)
Адаховщина (Адахаўшчына) — Белоруссин Брестан областан Барановичин кӀоштара эвла.
Клишевичи
Клишевичи (Клішавічы) — Белоруссин Гроднон областан Дятлован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Адаховщина (Барановичин кӀошт)
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Клишевичи
Хьажоргаш
Категори:Гроднон областан нах беха меттигаш
Категори:Дятлован кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Адаховщина (Барановичин кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Брестан областан нах беха меттигаш
Категори:Барановичин кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Сацаран мур
Сацаран мур — ССРС историн мур билгалабоккхуш лелайо политикин клише, цуо дӀалоцу ткъа сов «кхиина яьлла социализман» — Ӏедале Л. И. Брежнев веъча хенера (1964 шо) ССКП XXVII гуламе кхаччалц (1986 шеран февраль) болу мур, ткъа кхин а нийса хир ду — 1987 шеран январан Пленум кхаччалц, цул тӀаьхьа ССРСхь буьйлабелира йукъараллин дахаран ерриг сферашкара яккхийн масштабан хийцамаш.
Термин схьаялар
Советийн Союзехь термин «сацар» схьаделира М. С. Горбачёвс дешна ССКП ЦК XXVII гуламан политикин докладера, цунна чохь гойтура, «йукъараллин дахарехь буьйлабелла сацаран хиламаш», экономикин а, социалан а сферашкахь. Дукха хьолехь оцу терминца билгалйоккху Л. И. Брежнев Ӏедале веана хенера, «перестройкаш йолаяллалц йолу хан», ткъа оцу хенахь, билгалдаьккхина ду, хӀоьттина экономикин темпаш охьайовлар, мехкан политикин дахарехь цхьан а хилла хӀума а доцуш, ладаме къинхьегаман эвсараллин динамика талхар, ткъа кхин а мелла а социалан чӀогӀалла а, алсамо лакхара, хьалхалерачу шерашка хьаьжчи (1920-гӀа — 1960-гӀа шерийн хьалхара дакъа) дахаран тӀегӀа.
Кублеви
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ИзегӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Сацаран мур
Термин схьаялар
Британника энциклопедин хаамашца, ССРС сацаран мур болуш кхаьчна шен апогей, АЦШ-ца хоьӀнан паритете кхечира, суперпачхьалкх ю аьлла къобал йира. ТӀекхийтира юккъера класс, бахамера хӀуманаш (холодильникаш, машенаш) дукхаха болчу бахархойн керта кхечира
Цхьацца формалан гайтамашца, 1964—1986 шерашкахь мохк кхуьуш бара. Амма, кхечу агӀора, пайден маьӀданийн экспортех йозуш хиларо, ялийра экономикехь оьшу хийцамаш цахиларе. 1970-гӀа шерашна юккъехь ресурсех йозуш йоцу экономикин сектораш кхиар дикка лагӀделира. Цуьнан хьесапаш дара лакхара технологин областашкахь тӀехьадисар, сурсатийн лахара дикалла, арахецараллин эффект ца хилар, къинхьегаман эвсараллин лахара тӀегӀа. Халонаш яра йуьртан бахамехь а, мехко дойура дааран сурсаташ эца даккхий ахчанаш. Дуккха а кхиира коррупци, ткъа Ӏедало санна ойлацаяр законо таӀзар деш дара.
Категори:Брежнев Леонид * Категори:Советизмаш
Гуьрпинар (Козлук)
Хьажоргаш
Категори:Козлукан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Олбрайт (Малхбузен Виргини)
Олбрайт  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Малхбузен Виргини штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Малхбузен Виргини штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Зейнеп Камил
Зейнеп Камил (Zeynep Kamil) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан Истмала провинцин (ил) Уьскуьдарнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Истмала провинцин нах беха меттигаш
Категори:Истмала провинцин микрокӀошташ
Категори:Уьскуьдарнан микрокӀошташ
Категори:Уьскуьдарнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Заречье (Рамешкин кӀошт)
Заречье (Заречье) — Российн Федерацин Тверан областан Рамешкин кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Рамешкин кӀоштан нах беха меттигаш
Вефенслебен
Вефенслебен (Wefensleben) — Германин Саксони-Анхальт латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Саксони-Анхальт латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Зейтинбурну
Зейтинбурну (Zeytinburnu) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан Истмала провинцин (ил) Зейтинбурнунан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Истмала провинцин нах беха меттигаш
Категори:Истмала провинцин микрокӀошташ
Категори:Зейтинбурнунан микрокӀошташ
Категори:Зейтинбурнунан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Бессемер (Мичиган)
Бессемер  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Мичиган штатера гӀала.
Истори
Бессемер гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Мичиган штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Починок (Семловскан йуьртан меттиг)
Починок (Починок) — Российн Федерацин Ярославлан областан Данилован кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
КугӀ-э-Буьи
КугӀ-э-Буьи — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГӀона — Альпаш регионехь. Коммунан департамент — ИзегӀ.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ИзегӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Заеленцы
Заеленцы (Заеленцы) — Белоруссин Витебскан областан Браславан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Браславан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Цветково (Пскован область)
Цветково (Цветково) — Российн Федерацин Пскован областан Велики Лукин кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Велики Лукин кӀоштан нах беха меттигаш
2-гӀа Никольски (Курскан область)
2-гӀа Никольски (2-е Никольское) — Российн Федерацин Курскан областан Тиман кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климатан башхаллаш йоьзна йу цуьнан хьун-аренан зонера барамерачу континенталан климатан хьолах.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Тиман кӀоштан нах беха меттигаш
Инишли (Козлук)
Инишли (İnişli) — Туркойчоьнан Къилба-Малхбален Анатолин Батман провинцин (ил) Козлукан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Батман провинцин нах беха меттигаш
Категори:Козлукан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Сорола
Сорола (Сорола) — Российн Федерацин Карелин Лахденпохьян кӀоштара эвла.
Скотт (гуо, Иллинойс)
Скотт — АЦШ Иллинойс штатера гуо. Центр – гӀала Уинчестер.
Сорола
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Скотт (гуо, Иллинойс)
Истори
Йиллина 1839 шарахь.
Сорола
Хьажоргаш
Категори:Лахденпохьян кӀоштан нах беха меттигаш
Скотт (гуо, Иллинойс)
Мохк
Гуон майда 650 км².
Билгалдахарш
Категори:Иллинойс гуонаш
Клирлейк-Оукс (Калифорни)
Клирлейк-Оукс — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Калифорни штатера нах беха меттиг, иза лоруш йу бахархойн статистикин меттиг (census-designated place, CDP) санна.
Географи
Клирлейк-Оукс бахархойн статистикин меттиган майда —. Статистикин йекъна меттиган бакъонан статус йац.
ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Калифорни штатан бахархойн статистикин меттигаш Категори:Калифорни штатан нах беха меттигаш Категори:АЦШ бахархойн статистикин меттигаш
Исмаилли (ХӀайраболу)
Исмаилли (İsmailli) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан ТекирдагӀ провинцин (ил) ХӀайраболунан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:ТекирдагӀ провинцин нах беха меттигаш
Категори:ТекирдагӀ провинцин микрокӀошташ
Категори:ХӀайраболунан микрокӀошташ
Категори:ХӀайраболунан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Альбинки
Альбинки (Альбінкі) — Белоруссин Брестан областан Барановичин кӀоштара эвла.
Заручье (Рамешкин кӀошт)
Заручье (Заручье) — Российн Федерацин Тверан областан Рамешкин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Альбинки
Хьажоргаш
Категори:Барановичин кӀоштан нах беха меттигаш
Заручье (Рамешкин кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Рамешкин кӀоштан нах беха меттигаш
Альбинки
Хьажоргаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Илйас (ХӀайраболу)
Илйас (İlyas) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан ТекирдагӀ провинцин (ил) ХӀайраболунан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:ТекирдагӀ провинцин нах беха меттигаш
Категори:ТекирдагӀ провинцин микрокӀошташ
Категори:ХӀайраболунан микрокӀошташ
Категори:ХӀайраболунан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Брабова
Брабова — Румынин Долж жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Долж жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Шульбинск
Шульбинск — Кхазакхстанан Малхбален-Кхазакхстанан областан Семей гӀалин администрацин йукъайогӀу эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Семей гӀалин администраци
Веферлинген
Веферлинген (Weferlingen) — Германин Саксони-Анхальт латтана йукъара коммуна.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Саксони-Анхальт латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Шелби (гуо, Иллинойс)
Шелби — АЦШ Иллинойс штатера гуо. Центр – гӀала Шелбивилл.
Истори
Йиллина 1827 шарахь.
Мохк
Гуон майда 1965 км².
Билгалдахарш
Категори:Иллинойс гуонаш
Категори:АЦШ гуонаш
Олдерсон (Малхбузен Виргини)
Олдерсон  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Малхбузен Виргини штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
2-я Каменка
2-я Каменка (2-я Каменка) — Российн Федерацин Курскан областан Тиман кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Тиман кӀоштан нах беха меттигаш
Бештелсиз (Зейтинбурну)
Бештелсиз (Beştelsiz) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан Истмала провинцин (ил) Зейтинбурнунан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Истмала провинцин нах беха меттигаш
Категори:Истмала провинцин микрокӀошташ
Категори:Зейтинбурнунан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Клирлейк-Ривьера (Калифорни)
Клирлейк-Ривьера — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Калифорни штатера нах беха меттиг, иза лоруш йу бахархойн статистикин меттиг (census-designated place, CDP) санна.
Географи
Клирлейк-Ривьера бахархойн статистикин меттиган майда —. Статистикин йекъна меттиган бакъонан статус йац.
ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Калифорни штатан бахархойн статистикин меттигаш Категори:Калифорни штатан нах беха меттигаш Категори:АЦШ бахархойн статистикин меттигаш
Колки (Дятлован кӀошт)
Колки (Колкі) — Белоруссин Гроднон областан Дятлован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Гроднон областан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
КугӀтене (ИзегӀ)
КугӀтене — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГӀона — Альпаш регионехь. Коммунан департамент — ИзегӀ.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ИзегӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Зазоны
Зазоны (Зазоны) — Белоруссин Витебскан областан Браславан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Витебскан областан нах беха меттигаш
Категори:Браславан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Бивертон (Мичиган)
Бивертон  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Мичиган штатера гӀала.
Истори
Бивертон гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Мичиган штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Черенка
Черенка (Черенка) — Российн Федерацин Пскован областан Велики Лукин кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Велики Лукин кӀоштан нах беха меттигаш
Починок (Середскан йуьртан меттиг)
Починок (Починок) — Российн Федерацин Ярославлан областан Данилован кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Ярославлан областан Данилован кӀоштан нах беха меттигаш
Шункыркол
Шункыркол — Кхазакхстанан Карагандан областан Осакаровкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Карагандан областан нах беха меттигаш Категори:Осакаровкан кӀоштан нах беха меттигаш
Куьлен
Куьлен — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГӀона — Альпаш регионехь. Коммунан департамент — ИзегӀ.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ИзегӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
КахӀведжи (Козлук)
КахӀведжи (Kahveci) — Туркойчоьнан Къилба-Малхбален Анатолин Батман провинцин (ил) Козлукан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Батман провинцин нах беха меттигаш
Категори:Козлукан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
ХӀу дӀадолуш йолу тайпанаш
ХӀу дӀадолуш йолу тайпанаш (инг. Endangered species, EN) — тӀейогӀучу хенахь дерриг дуьненахь я цхьа пачхьалкхехь хӀаллакхила кхерам болу биологин тайпанаш ду. Уьш дӀаяларан бахьанаш хила тарло доккха доцу масалла а, Ӏаламан Ӏаткъам а, зуламхойн (браконьерийн) таллар а.
Хьалхалерачу заманахь нах дийнаташна сагатдеш бацара. Шайн кхача кечбан а, цӀокаш ян а, дийнаташ луш кхиболу гӀирс а дуьхьа мел оьшу хӀаллак йора уьш. Адамаш а, йохк-эцар а совдалар бахьана долуш цхьайолу тайпанаш хӀаллакхилла меттиг бара. XVI-чу бӀешерахь нахана дагадеара дийнаташ ларъян езар. Цу заманахь юкъадаьккхира хьалхара талларан дехкарш. Амма оцу дехкаран цхьа Ӏалашо яра — дийнатийн дукхалла меттахӀоьттича тӀаьхьа таллар дӀадоладар.
Ткъа юьхьанцара, таллар а, кхидолу дийнатийн хӀаллакдар а доьхкуш долу низамаш юкъадаьхна XIX-чу бӀешеран чаккхенгахь. ХӀунда аьлча, цу оьмарехь Европехь цхьацца дийнаташ (масала буланаш, оьрс. зубр) хӀаллакхуьлуш яра — 1627-чу шарахь хӀаллакхилира тур а, дӀайолуш яра тарпан а. 1918-чу шарахь тарпан дуьнен тӀера яйна дӀайелира. Дукхачу пачхьалкхашкахь хӀу дӀадолуш йолу тайпанаш лардеш Ӏедалш ду: масала, таллар дехкар а, цхьадолу латтанех пайда эцар дехкар а, йихкина меттигаш (оьрс. заповедник) кхоллар а. Де-факто хӀу дӀадолуш йолу тайпанийн юридикан гӀо кӀеззигчу барамехь бен ца хуьлу. Юкъаралло кхин гӀо ца деш и тайпанаш хӀаллакхуьлу.
КабахӀоьйуьк (ХӀайраболу)
КабахӀоьйуьк (Kabahöyük) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан ТекирдагӀ провинцин (ил) ХӀайраболунан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:ТекирдагӀ провинцин нах беха меттигаш
Категори:ТекирдагӀ провинцин микрокӀошташ
Категори:ХӀайраболунан микрокӀошташ
Категори:ХӀайраболунан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Сорьё
Сорьё (Сорьё) — Российн Федерацин Карелин Лахденпохьян кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Лахденпохьян кӀоштан нах беха меттигаш
3-е Выгорни
Климат
Кхузахь климатан башхаллаш йоьзна йу цуьнан хьун-аренан зонера барамерачу континенталан климатан хьолах.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Тиман кӀоштан нах беха меттигаш
Сент-Клэр (гуо, Иллинойс)
Сент-Клэр — АЦШ Иллинойс штатера гуо. Центр – гӀала Белвилл.
Истори
Йиллина 1790 шарахь.
Мохк
Гуон майда 1704 км².
Оуквейл (Малхбузен Виргини)
Истори
Йиллина.
Сент-Клэр (гуо, Иллинойс)
Билгалдахарш
Категори:Иллинойс гуонаш
Оуквейл (Малхбузен Виргини)
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Малхбузен Виргини штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Сент-Клэр (гуо, Иллинойс)
Билгалдахарш
Категори:АЦШ гуонаш
Чирпиджи (Зейтинбурну)
Чирпиджи (Çırpıcı) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан Истмала провинцин (ил) Зейтинбурнунан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Истмала провинцин нах беха меттигаш
Категори:Истмала провинцин микрокӀошташ
Категори:Зейтинбурнунан микрокӀошташ
Категори:Зейтинбурнунан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Вегелебен
Вегелебен (Wegeleben) — Германин Саксони-Анхальт латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Саксони-Анхальт латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Закаменка (эвла)
Закаменка (Закаменка) — Белоруссин Витебскан областан Браславан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Витебскан областан нах беха меттигаш
Категори:Браславан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Кадрийе (ХӀайраболу)
Кадрийе (Kadriye) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан ТекирдагӀ провинцин (ил) ХӀайраболунан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:ТекирдагӀ провинцин нах беха меттигаш
Категори:ХӀайраболунан микрокӀошташ
Категори:ХӀайраболунан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Калетепе (Козлук)
Калетепе (Kaletepe) — Туркойчоьнан Къилба-Малхбален Анатолин Батман провинцин (ил) Козлукан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Батман провинцин нах беха меттигаш
Черпесса
Черпесса (Черпесса) — Российн Федерацин Пскован областан Велики Лукин кӀоштара эвла.
Калетепе (Козлук)
Хьажоргаш
Категори:Козлукан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Черпесса
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Велики Лукин кӀоштан нах беха меттигаш
Кобб (Калифорни)
Кобб — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Калифорни штатера нах беха меттиг, иза лоруш йу бахархойн статистикин меттиг (census-designated place, CDP) санна.
Географи
Кобб бахархойн статистикин меттиган майда —. Статистикин йекъна меттиган бакъонан статус йац.
ХӀордан сизал локхалла.
Старк (гуо, Иллинойс)
Старк — АЦШ Иллинойс штатера гуо. Центр – гӀала Тулон.
Истори
Йиллина 1839 шарахь.
Амневичи
Амневичи (Амнявічы) — Белоруссин Брестан областан Барановичин кӀоштара эвла.
Старк (гуо, Иллинойс)
Мохк
Гуон майда 746 км².
Амневичи
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Брестан областан нах беха меттигаш
Категори:Барановичин кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Заря (Рамешкин кӀошт)
Заря (Заря) — Российн Федерацин Тверан областан Рамешкин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Биг-Рапидс (Мичиган)
Биг-Рапидс  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Мичиган штатера гӀала.
Заря (Рамешкин кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Рамешкин кӀоштан нах беха меттигаш
Биг-Рапидс (Мичиган)
Истори
Биг-Рапидс гӀала йиллина  шарахь.
Старк (гуо, Иллинойс)
Билгалдахарш
Категори:АЦШ гуонаш