cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Дикинсон (Техас)
Истори
Дикинсон гӀала йиллина  шарахь.
Сенно (Куявско-Поморскан воеводалла)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Куявско-Поморскан воеводаллин нах беха меттигаш
Дикинсон (Техас)
Хьажоргаш
Категори:Техас штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Полеткино
Полеткино (Полеткино) — Российн Федерацин Ярославлан областан Угличан кӀоштара эвла.
Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Угличан кӀоштан нах беха меттигаш
NGC 1476
NGC 1476 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
1476 1476
Ле Конке (Пиза)
Ле Конке  — Италин Тоскана регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Тоскана регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Дьяконовски 2-й
Дьяконовский 2-й (Дьяконовский 2-й) — Российн Федерацин Волгоградан областан Урюпинскан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта Оьрсийн акъарин къилба-малхбалехь, океанашна а, хӀордашна а гена. Цундела областан климат континенталан, шийла, кӀезиг ло долуш Ӏаьнца а, йеха, йовха, йекъа аьхкенца йу. БӀаьсте йоца, гуьйре йовха, йекхна йу. Маьлхан йовхонан дукхаллийца ГӀирман къилба бердал оьшуш йац.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Урюпинскан кӀоштан нах беха меттигаш
Лапино (Городецан кӀошт)
Лапино (Лапино) — Российн Федерацин Нижни Новгородан областан Городецан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 0 стаг (2010 шо).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Городецан кӀоштан нах беха меттигаш
Хотило
Хотило (Хотило) — Российн Федерацин Ленинградан областан Сланцин кӀоштара эвла.
Климат
Эвла йукъайогӀу хӀордан климатера континенталан дехьайолучу барамерачу климатан зонан. Цигахь барамера кӀеда Ӏа ду, барамехь йовха аьхке а йу. Климатан коьрта башхалла йу хенан хӀоттам цхьаьнаэшшара ца хилар, иза доьзна ду сих-сиха хийцалучу хӀаваан массех, уьш кхоллалучу кӀоште хьаьжжина хуьлу хӀордан, континенталан, арктикан.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Сланцин кӀоштан нах беха меттигаш
Дарбане орам
Дарбане орам (Pánax ) («Дахаран орам») — дукха шерийн бецан орамат, Аралийнарш доьзалан тайпа. ЙукъайогӀу 12 Азехь а, Къилбаседа Америкехь кхуьу кеп.
Дика евза дарбанан орамат. Коьртаниг лелайо адаптоген санна а, йукъара тонус яран гӀирс санна а. Корейхь а, Цийхь а дарбане орам лелабо юургах тухуш а. Ламастийн цийн медицино чӀагӀдо, дарбане ораман препарато дахар а дахдо, къона а латтаво.
Яржар а, экологи а
Тайпанан чӀогӀа екъна ареал ю, коьрта дакъа ду малхбален Азехь (Генара Малхбале, Ций, Тибет, Алтай), ткъа цхьа кеп (пхиъ гӀа долу дарбане орам) кхуьу Къилбаседа Америкин малхбузехь. Вьетнаман дарбане ораман ареал ю Вьетнаман Юккъера ломан кӀошт.
Ботаникан сурт
Орам дарбане ораман чӀукепара, урчакхкепара, геннаш долуш, бохалла 25 см кхаччалц, стоммалла 0,7—2,5 см, 2—5 даккхий геннашца (кӀезиг уьш доцуш), дохалла я спиралькепара хебна, экама, кагбалар нисса. Ораман «дегӀ» стомма, цилиндр санна ала мегар долуш, лакхахь дика гуш хӀозкепара стоммаллаш йолуш. Лакхарчу декъехь бу гатбелла, пурхнехьа хебна орам — «лаг». Орам боца, эгначу гӀодах бисина масех мо болуш, лакхахь бо «корта», иза бу шоръелла гӀодах йисинарг а, лакхара патар а (наггахь 2 я 3 патар). «Лаг» тӀиера наггахь дӀасабоьду цхьаъ я масех тӀекхиина орам. «Лаг», «корта» а ца хила тарло. Орамийн бос тӀехулара а, хадийчи а можо-кӀай бу, керла каггийчи кӀай бу.
ПӀелгкепара чолхе еха гӀожмаш йолу дарбане ораман гӀаш тӀеттӀа доьду гӀодан боьххьехь, цуьнан локхалла 30—70 см ю.
Кегийра беда-баьццара зезагаш, геннара седарчий дагадохкуьйту, зазан цамзийн тӀехь гулдина четаре.
Дарбане ораман стом — йукъахь 2 чӀапа хӀу долу къегина-цӀиен лаг ду.
Ораман Ӏаткъаман хӀуманаш
Дарбане орамца ду:
Дарбане ораман орамашкара пхи микроэлемент (цӀеста, эчиг, молибден, марганец, цинк) екъар Ӏаморо гайтина, вегетацин муьрехь уьш хаъал тӀекхетар.
Кхиор
, цийн Юньнань провинцехь кхуьуш болу, Дуьненайукъара ЦӀиен жайнин чубаьккхина, кхин тайпанаш иштта Ӏалашдеш ду регионан тӀегӀанехь, хӀунда аьлча терго ца еш леладахь популяцин хӀу довр ду. Амма дарбане орам кхиабар шуьйра даьржина. Кхиош болу дарбане орамах «инсам» олу, иза корейхойн маттахь дарбане ораман цӀе ю. Корей — дуьххьара мохк бу, алссама дарбане орам кхио болабелла.
Дарбане орам буьйш лелабо Россехь (Приморьен мохк), Къилбаседа а, Къилба а Корейхь, Цийчохь, Японехь, Австралехь, АЦШхь, Канадехь, Вьетнамехь. Цийчохь билгалбаьлла 15 кепара дарбане орам. Дарбане орам кхиорехь коьрта меттигехь ю Къилба Корей, тӀаьхьа йогӀу Австрали а, АЦШ а.
Дарбане орамо чӀогӀа гӀелдо латта, цундела шозлагӀа иза бен мегар дац итт шо даьлчий бен. Иза ӀиндагӀа деза орамат ю, иза бахьнехь аренашна тӀехула рагӀуш до, цара 20-30 % мелхан зӀаьнарш бен чекх ца йовлуьйту. Ораматаш кхиайо диъ-ялх шарахь, нисса 6 шо даьлчи сапонинийн барам максимуме кхочу. Цул тӀаьхьа дарбане орам боькъу масех хьолац; йозаллин а, йоккхаллин а барамца, Ӏуьргаш хиларца а, ца хиларца а, серло чекхъяларца, кхин а кеп адамчух тера хиларца. Ламастаца къастайо дарбане ораман дикаллин йиъ тӀегӀа: «стигалниг» (heaven), «лаьттаниг» (earth), «диканиг» (good), «хедийнарг» (cut).
Оцу я кхечу тобане къастор хуьлу дуккха а параметрашца, масала, «стигалниг» орам 68 граммал кӀезиг хила йиш йац, Ӏуьргаш хила йиш йац, адамах тера хила беза, чекх серло йолуш хила беза, кхин дӀа а. Ораман мах чӀогӀа къаьсташ бу шен классе хьаьжжина: «стигалчун» гергара мел хуьлу, беза.
Цул тӀаьхьа орамаш буьлу, Ӏаьнарх боккхий, бакъабо. Цуо таро ло ораман пайден хӀуманаш дика кечъян. Орам байло шозза — диазза. Оцу кепара кечбина орамах олу цӀиен дарбане орам.
Вьетнаман Юккъера ломан кӀоштахь кхуьу дарбане орам Ngoc Linh (Нгок Линь), я  Ha et Grushv. Вьетнаман Ӏилманчаша Генара малхбален Ӏилманан центрера И. В. Грушвитскийца цхьаьна бийцина иза. Кхуззахь буьйш кхиош бу дарбане орам аренашкахь.
XX бӀешеран шолгӀачу декъехь биотехнологин кепара дарбане ораман хьесийн клеткийн культурех аьтту белира биомассам ян, шен органолептикан а, фармакологин хӀоттамца, хьолашца гергара йолу Ӏаламан аьргаллех. Цуо бира дарбане орам медицинан а, косметикан а лело атта.
Дарбане ораман цхьа дакъа контрабандаца ЦХР арабаккха гӀертар сацадо.
Дарбанехь лелор
Медицинан Ӏалашонна лелабо дарбане орам (Panax ginseng) — Radix Ginseng. Кхин а леладо пхи гӀа долу дарбане орам (Panax quinquefolium), тиекха дарбане орам (Panax repens). Уьш гурахь гулдина, пхи шо кхаьчна орамаш хила деза, латтан тӀехулара дакъа дӀа а доккхий латтах цӀандо. Акха кхуьу дарбане орам гулбо чӀогӀа кӀезиг барамехь. Аьргалла латторан хан 5 шо.
Дарбане орамо бо адаптогенан, дог цакерчийтаран, гӀорадаийтаран Ӏаткъам, юург яа дог доуьйту.
Фармакодинамика
Фармакологин жигаралла йоьзна ю йукъахь сапонинийн гликозидаш-гинсенозидаш (панаксозидаш A а, B а, панаквилон, панаксин), эфиран а, хьена а даьттанаш, стеролаш, пептидаш, витаминаш, минералаш хиларца.
Тойо центран нервийн система, ойбу артерийн Ӏаткъам, хьекъале а, физикин а къинхьегамалла. Охьадоккху цӀийнера холестерин а, глюкоза а, жигара боккху жаннаш тӀехуларчеран болх.
Лело магар а, цамагар а
Дарбане орам гӀора доуьйту гӀирс санна пайден бу баккхийчарна хьекъалан а, физикин а балехь белахь, дегапхан гипотензи, неврозаш, неврастениш, гипотонийн тайпана нейроциркуляторан дистони (НЦД), тайп-тайпана этиологин астени, реконвалесценци цамгарш хиллехь.
Дарбане ораман препараташ ца мега лело, нагахь церан компоненташна гиперхаамалла елахь, дегапхан гипертензи, карзахвалар совдалар, наб яр, цӀий дийлар, хоршан синдром чӀагӀъелла уьнан цамгарш йолчу хенахь. Лелоран бехкаман доза ду берийн хан, доьзалах хилар, бетташ бохар. Оцу меттигашкахь оьшу лоьран хьехар. Оцу йукъа ца богӀу лахара температуран технологица (28 °C) кечбина дарбане орам — цуо кӀеда, амма шуьйра Ӏаткъам бо организман, цхьа аьлча санна бехкам а бац.
Арахецаран кепаш
Дарбане орам арахоьцу коьртаниг ишттачу кепашкахь:
Кепаш
GRIN хаамашца хуьлу иштта кепара дарбане орам:
Хьажоргаш
Категори:Аралийнарш Категори:Генара Малхбален ораматаш Категори:Дарбане ораматаш Категори:ЙукъарагӀорадоуьйту гӀирсаш а, адаптогенаш а Категори:Къилбаседа Америкин ораматаш
Эль Барио (Тьера Бланка)
Географи
Эль Барио лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Петруненки
Климат
Кхузахь йуккъерачу барамехь континентан климат йу. Оцунна бахьна ду Къилбаседа Шен Ӏапказера шила мох цхьаа дуьхьало йоцуш кхуза схьакхачарна. Цундела кхузара Ӏа чӀогӀа шила ду, аьхкенна кест-кеста шила хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (92%), удмурташ (8%).
Билгалдахарш
Категори:Кировн областан Фалёнкин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Кировн областан нах беха меттигаш
Вичнаши
Вичнаши (ვიჩნაში) — Гуьржийчоьнан Самегрело — Земо-Сванети Местин муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 18 стаг (2014 шо).
Билгалдахарш
Категори:Местин муниципалитетан нах беха меттигаш
Казали (Терни)
Казали — Италин Умбрия регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Узуноьз (Тутак)
Узуноьз (Uzunöz) — Туркойчоьнан Малхбален Анатоли регионан АгӀри провинцин (ил) Тутакан кӀоштара эвла.
Казали (Терни)
Литература
Категори:Умбрия регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Узуноьз (Тутак)
Хьажоргаш
Категори:АгӀри провинцин нах беха меттигаш
Категори:Тутакан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Калиновка (Дмитровкан йуьртан йукъаралла)
Калиновка — Украинин Кировоградан областан Кропивницкан кӀоштара эвла.
Эль Рефухио (Саламанка)
Эль Рефухио — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Рефухио лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Калиновка (Дмитровкан йуьртан йукъаралла)
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Эль Рефухио (Саламанка)
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Славошево (Великопольскан воеводалла)
Славошево  — Польшин Великопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Великопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
Быковка (Лежневан кӀошт)
Быковка (Быковка) — Российн Федерацин Ивановн областан Лежневан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Лежневан кӀоштан нах беха меттигаш
Тенетише (Крань)
Тенетише  — Словенин йукъараллера эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Казаковка (Колпнан кӀошт)
Казаковка (Казаковка) — Российн Федерацин Орёлан областан Колпнан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта Среднерусски (Йуккъераоьрсийн) акъарин йуккъехь, аренан а, хьун-аренан а зонашкахь. Климат барамера континенталан. Ноябрь, декабрь, январь уггар кхуьйлина беттанаш ду. Ло лаьтта денойн йукъара барам — 126. Шарахь хуьлу барамера йочанаш — йуккъера 490 - 590 мм, цу тӀе аьхка шозза алсама, Ӏайчул, гурахь алсама, бӀаьстачул.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Колпнан кӀоштан нах беха меттигаш
Альбера-Лигуре
Альбера-Лигуре — Италин Пьемонт регионера коммуна. Лаьтташ йу Алессандри провинцехь.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Пьемонт йукъара гӀаланаш
Богачёвка (Тамбовн область)
Богачёвка (Богачёвка) — Российн Федерацин Тамбовн областан Инжавинан кӀоштара эвла.
Климат
Ӏаламан а, ландшафтийн а амалаш йоьзна йу цуьнан географин хьолах – эвла лаьтта Оьрсийн акъарин йуккъехь, цунна тӀиера акъарин муьлххачу дозане эзар километр йу. Алсама хуьлу долу континенталан барамера хӀаваъ, Эвла хӀордашна гена латтарех доьзна ду. Цуо областан климат барамера континенталан йо. Окан-Донан акъари тӀехь климат алсама континенталан йу, уллорчу гунаш тӀехьчулла. Эвла лаьтта кӀеззиг къилбаседехьа Сибрехан а, Азорийн а максимумашна йуккъехь долчу лакхарчу Ӏаткъаман дукъал, цундела бу кхузахь луларчу Владимирехь йа Рязанехьчул алсама, гӀийлачу мехца, бекхна хенан хӀоттам. Оцун тӀе мехаш дукхах дерг къилбан а, къилба-малхбален а ду, бӀаьста а, Ӏай а муххале а. оцу агӀора хьокху аьхка а, бӀаьста а йокъаллин мехаш, ткъа Ӏай – дарц.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Инжавинан кӀоштан нах беха меттигаш
Крайно
Крайно — Польшин Нижнесилезин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Нижнесилезин воеводаллин нах беха меттигаш
Мерцхалдиг
Мерцхалдиг — мерцхалдигкепарчеран тобан олхазарийн бухара тоба. Девза 80 кепара мерцхалдиг.
Декъало шина доьзале къужалан мерцхалдигаш (Hemiprocnidae) — 4 кепара, деха тропикан Азехь, мерцхалгаш (Apodidae) — 74 кепара, деха массанхьа а, полюсан областаш йоцучохь.
Мерцхалдигашна юкъахь Ӏаьнан дӀадоьлху кепарниш а ду, охьахевшинарш а ду, уьш деха субтропикашкахь а, тропикашкахь а.
Нохчийчохь девза кӀайн гай долу мерцхалдиг – дургали а, ломан мерцхалдиг – лечкъардиг а.
ЧӀогӀа тера ду чӀегӀардигах. ЗӀок йоца, батт йоккха ю. ТӀемаш деха, ира ду; цӀога гӀеххьа доца ду; цхьадолчу мерцхалгийн урхаллин месийн юьхьигийн чӀунаш баьӀаш санна ду, иза Ӏуьргахь текхархьама ду. ДегӀе хьаьжчи когаш доца ду (цундела лаьтта досса царна ца мега, тӀемадала гӀоьртича олхазаран деха тӀемаш лаьттах деттало), биий пӀелг хьалха бирзина бу (лаьттахула уьш лела ца ло; тӀомахь доллушехь хи мала таро ю). Боьрша а, стен а таьӀна бесаш долуш ду, наггахь эчиган басахь къега. ТӀома чӀогӀа сиха лела (цхьадерш — 120 км/ч кхаччалц, кхин сов а). ДегӀан температура цхьанаэшшара йац, дукхах долчу олхазарийн санна, цӀеххьана шелъелчи мерцхалгаш оьгу анабиозе — акъдолу.
Цхьайолчу кепаш шайн бенаш бо хӀаваэхь дакъалуш долчу шайн туйнех — «чӀегӀардаган бенаш», уьш адамана даа мега...
Нохчийчохь девза кӀайн гай долу мерцхалдиг – дургали а, ломан мерцхалдиг – лечкъардиг а,
ТӀемаш деха, ира; цӀога дукха хьолахь гӀеххьа доца; цхьадолчу мерцхалдигийн тӀоман масийн чӀун чаккхенаш баьӀаш санна хуьлу, уьш гӀортолаш ю Ӏуьргахь текхачу хенахь. ДегӀаца дуьстича когаш чӀогӀа доца ду (цундела лаьтта досса царна магне а мегаш дац, хӀунда аьлча тӀома дала гӀоьртича олхазаран тӀемаш лаьттаха детталур ду), дукхах дерг берриг биъ пӀелг хьалха бирзина бу. Хи тӀома лелашехь молу. Тарло, нисса и бахьна долуш мерцхалдигаш алсама хан хӀаваэхь йоккху, немцойн Ӏилманчаша Ӏилманан арахецаршкахь Nature а, Bild der Wissenschaft а дийцарехь, эха шарахь сов ца дуссуш лела таро ю церан, уьш доьлху ца соццуш 2000 километр гена, Европера Малхбуза Африке.
Билгалдахарш
Категори:Мерцхалдигкепарнаш
Индуктивностин туьппалг
Индуктивностин туьппалг — йоккха индуктивность йолу, жима чухоам йолу, лахара дуьхьало йолу винтан я спиралин туьппалг хьарчийна къастина серах. Оцу туьппалган чекх хийцалуш ток йодуш хенахь оцу токан цо индуктивни дуьхьало йо.
Лелош ю электромагнитан новкъалонаш дӀаяхархьам а, ток яттаялар дӀаяккхархьам а, ницкъ ӀаӀоран а, хийцалуш йолу ток доза хӀотторхьам а, резонансан а (лестаман контур) лестам хоржачу а зӀенашкахь а, искусственни хьеваран линишкахь а, магнитан поле кхоллархьам а, и. к. д.
Терминологи
Электромагнитан новкъалонаш дӀаяха лелош хенахь а, ток ятталар дӀайоккхучехь лелош хенахь а, лакхара лестамехь схемин дакъонаш дӀасакъастош хенахь а, ницкъ ӀаӀош лелош хенахь цунах олу дроссель.
Ницкъан электротехникехь токан доза хӀотташ, масала, ЛЭП йоцу замыкани хилча, цунах олу реактор.
<!-- Цилиндрическую катушку индуктивности, длина которой намного превышает диаметр, называют соленоидом, магнитное поле внутри длинного соленоида однородно. Кроме того, зачастую соленоидом называют устройство, выполняющее механическую работу за счёт магнитного поля при втягивании ферромагнитного сердечника, или электромагнитом. В электромагнитных реле называют обмоткой реле, реже — электромагнитом.
Нагревательный индуктор — специальная катушка индуктивности, рабочий орган установок индукционного нагрева.
Конструкция
Конструктивно выполняется в виде винтовых, или винтоспиральных (диаметр намотки изменяется по длине катушки) катушек однослойных или многослойных намоток изолированного одножильного или многожильного (литцендрат) проводника на диэлектрическом каркасе круглого, прямоугольного или квадратного сечения, часто на тороидальном каркасе или, при использовании толстого провода и малом числе витков — без каркаса. Иногда, для снижения распределённой паразитной ёмкости при использовании в качестве высокочастотного дросселя, однослойные катушки индуктивности наматываются с «прогрессивным» шагом, — шаг намотки плавно изменяется по длине катушки. Намотка может быть как однослойной (рядовая и с шагом), так и многослойная (рядовая, внавал, типа «универсал»). Намотка «универсал» имеет меньшую паразитную ёмкость. Часто, опять же, для снижения паразитной ёмкости, намотку выполняют секционированной, группы витков отделяются пространственно (обычно по длине) друг от друга.
Для увеличения индуктивности, катушки часто снабжают замкнутым или разомкнутым ферромагнитным сердечником. Дроссели подавления высокочастотных помех имеют ферродиэлектрические сердечники: ферритовые, флюкстроловые, из карбонильного железа. Дроссели, предназначенные для сглаживания пульсаций промышленной и звуковой частот, имеют сердечники из электротехнических сталей или магнитомягких сплавов (пермаллоев). Также сердечники (как правило, ферромагнитные) используют для изменения индуктивности катушек в небольших пределах путём изменения положения сердечника относительно обмотки. На сверхвысоких частотах, когда ферродиэлектрики теряют высокую магнитную проницаемость и резко увеличивают потери, применяются металлические (латунные) сердечники.
На печатных платах электронных устройств так же иногда делают плоские «катушки» индуктивности: геометрия печатного проводника выполняется в виде круглой или прямоугольной спирали, волнистой линии или в виде меандра. Такие «катушки индуктивности» часто используются в сверхбыстродействующих цифровых устройствах для выравнивания времени распространения группы сигналов по разным печатным проводникам от источника до приемника, например, в шинах данных и адреса.
Свойства катушки индуктивности
Свойства катушки индуктивности: Катушка индуктивности в электрической цепи для переменного тока имеет не только собственное омическое сопротивление, но имеет реактивное сопротивление переменному току, нарастающее при увеличении частоты, поскольку при изменении тока в катушке возникает ЭДС самоиндукции, препятствующая этому изменению.
Катушка индуктивности обладает реактивным сопротивлением, модуль которого, где L~ — индуктивность катушки, \omega~ — циклическая частота протекающего тока. Соответственно, чем больше частота тока, протекающего через катушку, тем больше её сопротивление.
Катушка с током запасает энергию в магнитном поле, равную работе, которую необходимо совершить для установления текущего тока I~. Эта энергия равна:
При изменении тока в катушке возникает ЭДС самоиндукции, значение которой:
Для идеальной катушки индуктивности (не имеющей паразитных параметров) ЭДС самоиндукции равна по модулю и противоположна по знаку напряжению на концах катушки:
Постоянная времени выражается формулой:
При закорачивании катушки с током процесс характеризуется собственной постоянной времени : T_i катушки:
При стремлении R_i к нулю, постоянная времени стремится к бесконечности, именно поэтому в сверхпроводящих контурах ток течёт «вечно».
В цепи синусоидального тока, ток в катушке по фазе отстаёт от фазы напряжения на ней на π/2.
Индуктивность
Основным параметром катушки индуктивности является её индуктивность, численно равная отношению создаваемого током потока магнитного поля, пронизывающего катушку к силе протекающего тока. Типичные значения индуктивностей катушек от десятых долей мкГн до десятков Гн.
Индуктивность катушки пропорциональна линейным размерам катушки, магнитной проницаемости сердечника и квадрату числа витков намотки. Индуктивность катушки, намотанной на тороидальном сердечнике:
При последовательном соединении катушек общая индуктивность равна сумме индуктивностей всех соединённых катушек:
При параллельном соединении катушек общая индуктивность равна:
Сопротивление потерь
В катушках индуктивности помимо основного эффекта взаимодействия тока и магнитного поля наблюдаются паразитные эффекты, вследствие которых импеданс катушки не является чисто реактивным. Наличие паразитных эффектов ведёт к появлению потерь в катушке, оцениваемых сопротивлением потерь ~R_{\Pi OT}. Потери складываются из потерь в проводах, диэлектрике, сердечнике и экране:
Потери в проводах
Потери в проводах вызваны тремя причинами:
Потери в сердечнике
Потери в сердечнике складываются из потерь на вихревые токи, потерь на перемагничивание ферромагнетика — на «гистерезис».
Потери на вихревые токи
Переменное магнитное поле индуцирует вихревые ЭДС в окружающих проводниках, например в сердечнике, экране и в проводах соседних витков. Возникающие при этом вихревые токи (токи Фуко) становятся источником потерь из-за омического сопротивления проводников.
Добротность
Иногда потери в катушке характеризуют тангенсом угла потерь (величина, обратная добротности) — сдвигом фаз тока и напряжения катушки в цепи синусоидального сигнала относительно π/2 — для идеальной катушки.
Практически добротность лежит в пределах от 30 до 200. Повышение добротности достигается оптимальным выбором диаметра провода, увеличением размеров катушки индуктивности и применением сердечников с высокой магнитной проницаемостью и малыми потерями, намоткой вида «универсаль», применением посеребрёного провода, применением многожильного провода вида «литцендрат» для снижения потерь, вызванных скин-эффектом.
Паразитная емкость и собственный резонанс
Межвитковая паразитная емкость проводника в составе катушки индуктивности превращает катушку в сложную распределенную цепь. В первом приближении можно принять, что реальная катушка эквивалентно представляет собой идеальную индуктивность, включенной последовательно с резистором активного сопротивления обмотки с присоединенной параллельно этой цепочке паразитной ёмкостью (см. рис). В результате этого катушка индуктивности представляет собой колебательный контур с характерной частотой резонанса. Эта резонансная частота легко может быть измерена и называется собственной частотой резонанса катушки индуктивности. На частотах много ниже частоты собственного резонанса импеданс катушки индуктивный, при частотах вблизи резонанса в основном активный (на частоте резонанса чисто активный) и большой по модулю, на частотах много выше частоты собственного резонанса — ёмкостный. Обычно собственная частота указывается изготовителем в технических данных промышленных катушек индуктивности, либо в явном виде, либо косвенно — в виде рекомендованной максимальной рабочей частоты. .
Для увеличения частоты собственного резонанса используют сложные схемы намотки катушек, разбиение одной обмотки на разнесённые секции.
Температурный коэффициент индуктивности (ТКИ)
ТКИ — это параметр, характеризующий зависимость индуктивности катушки от температуры.
Температурная нестабильность индуктивности обусловлена целым рядом факторов: при нагреве увеличивается длина и диаметр провода обмотки, увеличивается длина и диаметр каркаса, в результате чего изменяются шаг и диаметр витков; кроме того при изменении температуры изменяются диэлектрическая проницаемость материала каркаса, что ведёт к изменению собственной ёмкости катушки. Очень существенно влияние температуры на магнитную проницаемость ферромагнетика сердечника.
Применение катушек индуктивности
-->
Хьажоргаш
Категори:Электричество
Миттельнкирхен
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Данишмент (Йенипазар)
Данишмент (Danişment) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан Биледжик провинцин (ил) Йенипазаран кӀоштара эвла.
Миттельнкирхен
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Лаха Саксони латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Данишмент (Йенипазар)
Хьажоргаш
Категори:Биледжик провинцин нах беха меттигаш
Категори:Биледжикан Йенипазаран кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Новый Снов
Новый Снов (Новы Сноў) — Белоруссин Минскан областан Несвижан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Минскан областан нах беха меттигаш
Категори:Несвижан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Кеминьи-Пуазо
Кеминьи-Пуазо — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БугӀгунди регионехь. Коммунан департамент — Кот-д’ОгӀ.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Кот-д’ОгӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Педру-Режис
Педру-Режис — Бразилин Параиба штатера муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —.
Пайнблафф (Къилбаседа Каролина)
Пайнблафф  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Къилбаседа Каролина штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Къилбаседа Каролина штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
ОбегӀкугӀ
ОбегӀкугӀ (Aubercourt) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта О-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — Сомма.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Сомма департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Яган (Пермийн мохк)
Яган (Яган) — Российн Федерацин Пермийн мехкан Частин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Малхбузера догӀучу хӀаваийн массийн новкъахь долчу Басеги дукъо, массо Урало санна, лекха дацахь а, дикка сацадо Атлантикин хӀаваъ малхбалехьа даржарах. Мехкан климататан амалехь континенталла йу, цуьнан бахьна дукха хьолахь бӀаьста догӀу арктикин хӀаваъ ду. Каран хӀордан шийла мох къаьста кӀезиг тӀаналлийца, Атлантикин хӀаваан массаш, бӀостанехьа, тӀуналла дукха йолуш ду (700—800 мм шарахь гергга). Махкахь дикка йовха аьхке йу, цхьадолчу шерашкахь уггар шийла бутт февраль хуьлу. Ах йочанаш ло кепара хуьлу. ДогӀанаш дукхахдерг сентябрехь а, июнехь а хуьлу, малхбузен басешкахь алсама дакъа — августехь хуьлу. Минимум йочанаш йогӀу февралехь а, декабрехь а. Аьхка лаьмнашкахь стигал къекъаш догӀанаш оьху. Мехкан амалехь йу сих-сиха хуьлу аьхкенан дохк, уьш наггахь масех дийнахь лаьтта.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+5.
Хьажоргаш
Категори:Частин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Шестикурганни
Шестикурганни (Шестикурганный) — Российн Федерацин Воронежан областан Боброван кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Климатан Ӏаткъам бо Байкалхьалхара, Алтайра, Монголера Кхазакхстанехула йогӀу климаткхолларан семано (Воейковн сема).
Хьажоргаш
Категори:Боброван кӀоштан нах беха меттигаш
Лагуна дел Седрал (Тлалискоян)
Лагуна дел Седрал — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Лагуна дел Седрал лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Сыединение (Старозагоран область)
Сыединение  — Болгарин Старозагоран областера эвла. Братя-Даскалови йукъараллин йукъайогӀу.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Болгарин нах беха меттигаш Категори:Старозагоран областан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Сенчково (Куявско-Поморскан воеводалла)
Сенчково  — Польшин Куявско-Поморскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Куявско-Поморскан воеводаллин нах беха меттигаш
Есик
Есик — Кхазакхстанан Алматан областан Енбекшикхазакхийн кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Алматан областан нах беха меттигаш Категори:Енбекшикхазакхийн кӀоштан нах беха меттигаш
Камень (Гайнивскан повет)
Камень  — Польшин Подлясьен воеводаллин  гминера эвла.
Старкув (Лебушанийн воеводалла)
Старкув  — Польшин Лебушанийн воеводаллин  гминера эвла.
Камень (Гайнивскан повет)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Старкув (Лебушанийн воеводалла)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лебушанийн воеводаллин нах беха меттигаш
HD126264
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Базавлучок
Базавлучок — Украинин Днепропетровскан областан Кривой Роган кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Кривой Роган кӀоштан нах беха меттигаш
Прибрежни (Стари Майнан кӀошт)
Прибрежное (Прибрежное) — Российн Федерацин Ульяновскан областан Стари Майнан кӀоштара эвла.
Климат
Климат барамера континенталан, шийлачу Ӏаьца, йовхачу аьхкенца. Регионан климатан башхалла йу йоца йекъа бӀаьсте. Ульяновскан областан гуьйре, йовха; лайн чкъор хӀутту ноябран шолгӀачу декхъехь. Уггаре шийла бутт — январь. Ӏа лайне ду, сих-сиха техка температурашца (атлантикин циклонаш хийцало арктикин хӀаваан массашца), лаьтта ноябрера март йуккъе баххалц областан къилба кӀошташкахь, ткъа Ӏаьнан-бӀаьстенан муьрехь йогӀа Воейковн сема, цуо Ӏаткъам бо меттигерчу климатна. Январан йуккъера температура −12 °C, июлан +20 °C. Аьхкенан хенан-хӀоттам хуьлу май беттан йуккъехь. Аьхке, йовха хуьлу кӀезиг лела азин антициклонан Ӏаткъам бахьнехь. Июлехь, йуккъера барам, 5 де 22 °C йуккъера температура а, сов а йолуш хуьлу. Йочанаш областан къилбехьа 350 мм тӀиера, къилбаседа-малхбузехь 500 мм кхаччалц. Аьхка догӀнаш цхьаьнаэшшара ца хуьлу, амма догӀучу хенахь стигал къекъаш, доцца догӀу. Регионехь йуькъаллаш кӀезиг ца хуьлу. Вегетацин мур лаьтта 180 де гергга.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москваца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Стари Майнан кӀоштан нах беха меттигаш
Гуьрчам (Айваджик)
Гуьрчам (Gürçam) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Самсун провинцин (ил) Айваджикнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Самсун провинцин нах беха меттигаш
Категори:Самсун провинцин микрокӀошташ
Категори:Айваджикнан микрокӀошташ
Категори:Айваджикнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Ле Контесе (Арецо)
Ле Контесе  — Италин Тоскана регионан  коммунера эвла.
Эль Периконал (Хенерал Элиодоро Кастильо)
Эль Периконал — Мексикин Герреро штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Ле Контесе (Арецо)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Эль Периконал (Хенерал Элиодоро Кастильо)
Географи
Эль Периконал лаьтташ йу Мексикин къилба-малхбузехьара декъехь, Мехико гӀалин къилбехьа.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 21,9 °C.
Кучиоая (Теленештин кӀошт)
Кучиоая (, Cucioaia) — Молдавин Теленештин кӀоштара эвла.
Эль Периконал (Хенерал Элиодоро Кастильо)
Истори
Дуьххьара адамаш 20 эзар герг шо хьалха кхуза даха хевшина. Уьш хила боху ольмекаш. ТӀаьхьо Теотиуаканан Ӏаткъам чӀагӀбелира кхузахь. VIII-XV бӀешерашкахь ацтекаш дола деш йара кху махкахь. 1521 шарахь кхуза баьхкира испанхой, цара мохк долабаьккхинчул тӀаьхьа территори Мехикон аудиенци хилира, дуьххьара цуьна йукъахь йара хилачу Ацтекийн империн провинцеш, тӀаьхьо мохк йукъа бахара Керла Испани вице-пачхьалкхаллин.
Кучиоая (Теленештин кӀошт)
Литература
Категори:Теленештин кӀошт кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Молдавин нах беха меттигаш
Эль Периконал (Хенерал Элиодоро Кастильо)
Истори
1849 шеран 27 октябрехь дуьйна Герреро штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Герреро штатан нах беха меттигаш
NGC 1477
NGC 1477 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
1477 1477
Прати (Пескара)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Гвалдери
Гвалдери (გვალდერი) — Гуьржийчоьнан Самегрело — Земо-Сванети Местин муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 4 стаг (2014 шо).
Прати (Пескара)
Литература
Категори:Абруццо регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Гвалдери
Билгалдахарш
Категори:Местин муниципалитетан нах беха меттигаш
75. Йил (Йилдирим)
75. Йил (75. Yıl) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан Бурса провинцин (ил) Йилдиримнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Бурса провинцин нах беха меттигаш
Категори:Бурса провинцин микрокӀошташ
Категори:Йилдиримнан микрокӀошташ
Категори:Йилдиримнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Колодиев
Колодиев — Украинин Ивано-Франковскан областан Галичан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Галичан кӀоштан нах беха меттигаш
Барки (Мантова)
Барки  — Италин Ломбарди регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Ломбарди регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Нарва (Красноярскан мохк)
Нарва (Нарва) — Российн Федерацин Красноярскан мехкан Манан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Хьажоргаш
Категори:Манан кӀоштан нах беха меттигаш
Михаловице (Млада Болеслав)
Михаловице  (Michalovice) — Чехин Йуккъера Чехин мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Йуккъера Чехин мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Славск (Конинскан повет)
Славск  — Польшин Великопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Великопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
Йайикли (Тутак)
Йайикли (Yayıklı) — Туркойчоьнан Малхбален Анатоли регионан АгӀри провинцин (ил) Тутакан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:АгӀри провинцин нах беха меттигаш
Категори:Тутакан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Колония Санта Сесилия (Долорес Идальго Куна де ла Индепенденсия Насионал)
Колония Санта Сесилия — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Колония Санта Сесилия лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Диккенс (Техас)
Диккенс  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Техас штатера гӀала.
Истори
Диккенс гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Техас штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Альбуньяно
Альбуньяно — Италин Пьемонт регионера коммуна. Лаьтташ йу Асти провинцехь.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Пьемонт йукъара гӀаланаш
Тенетише (Лития)
Тенетише  — Словенин йукъараллера эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Хрель
Хрель (Хрель) — Российн Федерацин Ленинградан областан Сланцин кӀоштара эвла.
Климат
Эвла йукъайогӀу хӀордан климатера континенталан дехьайолучу барамерачу климатан зонан. Цигахь барамера кӀеда Ӏа ду, барамехь йовха аьхке а йу. Климатан коьрта башхалла йу хенан хӀоттам цхьаьнаэшшара ца хилар, иза доьзна ду сих-сиха хийцалучу хӀаваан массех, уьш кхоллалучу кӀоште хьаьжжина хуьлу хӀордан, континенталан, арктикан.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Сланцин кӀоштан нах беха меттигаш
Эль Рефухио (Сан Дьего де ла Унион)
Эль Рефухио — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Рефухио лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Поспелихан кӀошт
Административан центр — Поспелиха.
Билгалдахарш
Категори:Алтайн мохк Категори:Российн кӀошташ
Долина (Кировоградан область)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Кропивницкан кӀоштан нах беха меттигаш
Вахнеево
Вахнеево (Вахнеево) — Российн Федерацин Ивановн областан Лежневан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Цуьнан амалехь ду гӀеххьа йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а, дика лаьттачу лайн чкъоьраца. Уггар шийла бутт, Ӏадат хилла, январь бу, ткъа уггар бовха — июль. Алсама къилба-малхбузера мох хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Лежневан кӀоштан нах беха меттигаш
Полино (Росси)
Полино (Полино) — Российн Федерацин Ярославлан областан Угличан кӀоштара эвла.