cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Плеханово (Тверан область)
Плеханово (Плеханово) — Российн Федерацин Тверан областан Оленинан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Оленинан кӀоштан нах беха меттигаш
Кануце (Козенца)
Кануце — Италин Калабри регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Калабри регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
МигӀекугӀ
МигӀекугӀ — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — Вогезаш.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Вогезаш департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Долгие Лески
Долгие Лески (Долгие Лески) — Российн Федерацин Тулин областан Каменкан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта барамерачу климатан асанехь. Кхузахь климат барамера континенталан, йуккъера йу барамера тӀуьна Оьрсийн акъарин къилбаседа-малхбузан кӀошташкарчунний, къилба-малхбера йекъа кӀоштаркашчунний. Климат кхуллуш дакъа лоцу радиацин а, циркуляцин а фактор. Радиацин баланс 40 ккал/см2 гергга йу. Мохк лаьтта, Ӏаьнаре даккхарна а, йохйарна а цхьабосса йовхо йолчу зонехь. Къилбаседехьа мелхан радиацин алсама дакъа дойу Ӏаьнаре даккхарна, къилбехахь дохдарна. Климатан Ӏаткъам бо континентан а, хӀордан а хӀаваан массаша. Атлантикин хӀаваъ областе кхочу дуьненан къилбаседа эхиг тӀехь гуттарен а долчу малхбузан хӀаваан массаш бахьнехь; дукхаха дерг уьш циклон кепара кхочу. И хӀаваан массаш Атлантикин Ӏапказан къилбаседа декъан тӀехула кхоллало. Ӏай малхбузера мехаш жигарадевлча массанхьа йохло, шортта ло догӀу, ткъа аьхка — кхуьйлира, догӀанан хенан хӀоттам хуьлу. Арктикин массаш кхуза йаьхкича Ӏай цӀеххьана шеллало, бӀаьста, аьхкенан йуьххьехь, гурахь гӀоролаш хуьлу. И массаш кхоллало арктикин бассейн тӀехула.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Тулин областан Каменкан кӀоштан нах беха меттигаш
Серзеделу (Повуа-де-Ланьозу)
Серзеделу  — Португалин Брага гуонан йукъара фрегези. ЙукъайогӀуш йу цӀе йолучу муниципалитетан.
Географи
кӀошташ. Майда —.
Хьажоргаш
Категори:Брага кӀошташ Категори:Португалин фрегезеш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Толе би (Жамбылан область)
Толе би — Кхазакхстанан Жамбылан областан Шунан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Жамбылан областан нах беха меттигаш Категори:Шунан кӀоштан нах беха меттигаш
Дома (Германи)
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Саксони латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
(1001) Гауссия
(1001) Гауссия  — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Истори
ДӀайиллина 1923 шеран 8 августехь Белявский С. И. цӀе йолу Ӏилманчо ГӀирма (Симеиз) обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1923 OA».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Бентяи
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Витебскан областан нах беха меттигаш
Категори:Витебскан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Сухая Вязовка
Сухая Вязовка (Сухая Вязовка) — Российн Федерацин Самарин областан Волган кӀоштара эвла.
Климат
Эвла йу барамера шораллера континенталан климатан асанехь, шен амалехь арктикан а, тропикан а а хӀаваъ кхачар а долуш. ГӀоролаш йоцу мур Ийдалан тогӀенехь лаьтта йуккъера барам 159 дийнахь, 29 апрелера 4 октябрь кхаччалц, амма гӀеххьа галл а долу оцу тӀиера цхьацца шерашкахь. Иштта, 1967 ш. тӀаьххьара бӀаьстенан гӀоролаш хилира 4 июнехь, ткъа 1950 ш. хьалхара гуьйренан гӀоролаш 14 сентябрехь хилира. ГӀоролаш цахуьлу мур бозу рельефан хьолах. Кхузахь йогӀу шарахь 500 мм йочанаш. Йочанаш цхьабосса цайаро сих-сиха йокъаллаш хӀиттайо. Йокъаллаш алсама хуьлу май беттан шолгӀа а, кхоалгӀа а декадашкахь, июнан хьалхарчу декадехь а, цасоццаш йочанаш хуьлу – дукха хьолахь январехь а, февралан хьалхарчу а, шолгӀачу а декадашкахь, ткъа кхин а октябран шолгӀачу декъехь – ноябран хьалхарчу декадехь.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 1332 адам леррана 2010 шарахь.
Сахьтан аса
Эвла йу Самарин хенан сахьтийн асехь. UTC-ца хийцадалар ду +4:00. Москохан хенаца цу сахьтийн асан гуттар а хийцадалар ду +1 сахьт, MSK+1 санна Россехь къастош а йу. 2010-гӀа шо кхаччалц, областехь йара асан Самарин хан (МСК+1). 2010-2014-чу шерашкахь йара Москохан хан. 2014-чу шеран 26-чу октябрехь дуьйна регион йу йуха а кхоьллинчу кхозлагӀчу сахьтийн зонехь (МСК+1, Москохан хан + 1 сахьт, UTC+4). Маьлхан хенаца йукъара башхалла йу 30 минот тӀера областан малхбалехь, малхбузехь 48 минот тӀекхаччалц.
Хьажоргаш
Категори:Самарин областан Волган кӀоштан нах беха меттигаш
Меленки (Солнечногорскан кӀошт)
Меленки (Меленки) — Российн Федерацин Москохан областан Солнечногорскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Солнечногорскан кӀоштан нах беха меттигаш
Островск (Ровнан область)
Островск — Украинин Ровнан областан Варашан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Варашан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Голенищенски
Голенищенски (Голенищенская) — Российн Федерацин Архангельскан областан Шенкурскан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Шенкурскан кӀоштан нах беха меттигаш
Гуьчиг-Йурт
Гуьчиг-Йурт (Кизляр) — Российн Федерацин Къилбаседа ХӀирийчоьнан Мазалкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохаца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Мазалкан кӀоштан нах беха меттигаш
Вила (Сьена)
Вила — Италин Тоскана регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Тоскана регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Айронтон (Миссури)
Айронтон  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Миссури штатера гӀала.
Истори
Айронтон гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Миссури штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Ньюберри (гуо, Къилба Каролина)
Ньюберри — АЦШ Къилба Каролина штатера гуо. Центр – гӀала Ньюберри.
Истори
Йиллина 1785 шарахь.
Мохк
Гуон майда 1676 км².
Билгалдахарш
Категори:Къилба Каролина гуонаш
Категори:АЦШ гуонаш
Ельники
Ельники (Ельники) — Российн Федерацин Новгородан областан Валдайн кӀоштара дӀатесна эвла.
Хьажоргаш
Категори:Валдайн кӀоштан нах беха меттигаш
Южни (Мартыновкан кӀошт)
Южни (Южный) — Российн Федерацин Ростовн областан Мартыновкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь амалехь йу бараман асанера бараман континенталан климат. Ӏа дукха хьолахь кхоьлина а, мохе а ду. Аьхке мохе а, йекъа а, йовха а йу. Климатан континенталан сипташ чӀагӀло мехкан къилбаседа-малхбузера къилба-малхбале. ТӀекхета йокъалла, йовхо. ЧӀагӀло мехаш, Ӏаьнан шелонаш. Климатан амалан башхалла йу маьлхан серло а, йовхо а шорта хилар. Дукха хуьлу барамера шораллин къилба зонин циркуляцин процессаш. Амма, Арктикера шийла массаш кхача тарло, масийттаза йан а тарло уьш.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Мартыновкан кӀоштан нах беха меттигаш
Тросно-Исаево
Тросно-Исаево (Тросно-Исаево) — Российн Федерацин Смоленскан областан Ершичин кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Ершичин кӀоштан нах беха меттигаш
Тараш
Тараш (Тараш) — Сербин Воеводинан автономин мехкан йукъараллера (општина) нах беха меттиг.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Литература
Категори:Воеводинан автономин мехкан нах беха меттигаш Категори:Сербин нах беха меттигаш
Йухари Буджаг
Йухари Буджаг (Yuxarı Bucaq) — Азербайджанан Йевлаханан кӀоштара эвла.
Билгалдахарш
Категори:Йевлаханан кӀоштан нах беха меттигаш
Петровичи (Ошмянин кӀошт)
Петровичи (Пятровічы) — Белоруссин Гроднон областан Ошмянин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Гроднон областан нах беха меттигаш
Категори:Ошмянин кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Цвырково
Цвырково (Цвыркава) — Белоруссин Могилёвн областан Шклован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Могилёвн областан нах беха меттигаш Категори:Шклован кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Бережница (Самборан кӀошт)
Бережница — Украинин Львован областан Самборан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Самборан кӀоштан нах беха меттигаш
МонгӀабо
МонгӀабо — Францин гӀала-коммуна, лаьтта НогӀманди регионехь. Коммунан департамент — Манш.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Манш департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Гастелло (Сахалинан область)
Гастелло (Гастелло) — Российн Федерацин Сахалинан областан Поронайскан гӀалин гуонан йукъайогӀу эвла.
Климат
Эвла йогӀу бараман шораллин муссонийн зонин йукъа. Амма кхузара климат гуттар луьра йу бараман асанера кхечу областашца йуьстича. Атмосферан Ӏаткъамийн йукъ хийцайаларца, хӀаваан массийн агӀонаш хийцало шарахь шозза. Ӏай шийла хӀаваийн массаш материк тӀиера Ӏапказ агӀора хьоькху. Цундела кхузахь оцу хенахь алсама хуьлу къилбаседа а, къилбаседа-малхбузен а мехаш, лаьтта йаккхий шелонаш. Ткъа аьхка, шелйелла хӀаван массаш йуханехьа йогӀу, гӀайренаш тӀехула йовлуш шорта йочанаш йахьа, цундела аьхке кхузахь шийло а, тӀуьна а хуьлу. Шеран йочанийн барам кхузахь кхочу 1000 мм сов. Бакъду, йочанаш массанхьа цхьабосса-м ца хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Магаданца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+11.
Хьажоргаш
Категори:Поронайскан гӀалин гуонан нах беха меттигаш
Мали Вильял
Мали Вильял (Малый Вильял) — Российн Федерацин Марий Элан Нови Торъялан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь бараме континенталан климат йу. Ӏа кхузахь дикка деха а, ло долуш а ду, ткъа аьхке — дикка йовха йу. Мехкан Ӏаткъам бо Атлантикин а, Арктикин а хӀаваан массаш. Ӏаьна заманахь кхузахь цӀеххьана температураш оьгу, ткъа гурахь а, бӀаьста а сих-сиха гӀура хуьлу. ХӀаваан температуран шеран йуккъера барам республикин малхбалехь Цельсин ноль градусал сов хуьлу, ткъа къилба-малхбузехь кхаа градусе кхочу. Уггар шийла бутт — январь, ткъа уггар бовха — июль бу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Нови Торъялан кӀоштан нах беха меттигаш
КаьхӀта
КаьхӀта (Kâhta) — Туркойчоьнан Къилба-Малхбален Анатолин Адийаман провинцин (ил) гӀала/кӀошт. КаьхӀтанан кӀоштан административан центр.
Хьажоргаш
Категори:Адийаман провинцин нах беха меттигаш
Категори:КаьхӀтанан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Америкус (Индиана)
Америкус — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Индиана штатера нах беха меттиг, иза лоруш йу бахархойн статистикин меттиг (census-designated place, CDP) санна.
Географи
Америкус бахархойн статистикин меттиган майда —. Статистикин йекъна меттиган бакъонан статус йац.
ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Индиана штатан бахархойн статистикин меттигаш Категори:Индиана штатан нах беха меттигаш Категори:АЦШ бахархойн статистикин меттигаш
Городище (Турински Слободан кӀошт)
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (100%).
Билгалдахарш
Категори:Турински Слободан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Свердловскан областан нах беха меттигаш
Верх-Урюм
Верх-Урюм (Верх-Урюм) — Российн Федерацин Новосибирскан областан Здвинскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат континенталан йу. Лаьттан гӀоролаш йуьйлало сентябран шолгӀачу декъехь, чекхйовлу май чекхболуш. Шелонан мур лаьтта - 178, йовхонан - 188, гӀур йоцуш – 120 дийнахь. Географин хьоло цуьнан климатан континенталалла алсама лурйо, оццу географин шораллашкахь лаьттачу, амма адаман даха аьтто болчу Европин а, Америкин а кӀошташкахьчул.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Омскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+6.
Хьажоргаш
Категори:Здвинскан кӀоштан нах беха меттигаш
Рожны
Рожны (Рожны) — Российн Федерацин Брянскан областан Клинцин кӀоштара эвла. XIX бӀешо — Чернигован губерни, Российн импери.
Климат
Эвла лаьтта Российн Федерацин Европин декъан циклонаш а, антициклонаш а лела коьрта некъашна уллохь. Хийцалуш йолу довхачу а, шийлачу а хӀаваийн тулгӀенаш (дукха хьолахь майхь) кхуллу цхьаьнаэшшара боцу хенан хӀоттам, аьхка даладо стигал къекъарца догӀанаш, Ӏай йалайо йоццу йовхонаш.
ДжумхӀурийет (Буьйуькчекмедже)
ДжумхӀурийет (Cumhuriyet) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан Истмала провинцин (ил) Буьйуькчекмедженан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Рожны
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
ДжумхӀурийет (Буьйуькчекмедже)
Хьажоргаш
Категори:Истмала провинцин нах беха меттигаш Категори:Истмала провинцин микрокӀошташ Категори:Буьйуькчекмедженан микрокӀошташ Категори:Буьйуькчекмедженан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Плотки (Тверан область)
Плотки (Плотки) — Российн Федерацин Тверан областан Оленинан кӀоштара эвла.
Рожны
Хьажоргаш
Категори:Клинцин кӀоштан нах беха меттигаш
Плотки (Тверан область)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Хьажоргаш
Категори:Оленинан кӀоштан нах беха меттигаш
Арменто
Арменто — Италин Базиликата регионера коммуна. Лаьтташ йу Потенца провинцехь.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Базиликата йукъара гӀаланаш
Берзунць
Берзунць — Румынин Бакеу жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Бакеу жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Пек (Висконсин)
Пек — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Висконсин штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Монте Йота (Козенца)
Монте Йота — Италин Калабри регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Калабри регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
(2504) Гавиола
(2504) Гавиола  — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Истори
ДӀайиллина 1967 шеран 6 майхь Карлос Сеско, цӀе йолу Ӏилманчо Эль-Леонсито обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1967 JO».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Мон-ле-ЛамагӀш
Мон-ле-ЛамагӀш — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — Вогезаш.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Вогезаш департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Колбышево
Колбышево (Колбышево) — Российн Федерацин Омскан областан Большеречьен кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат дукхаха континенталан йу, аьхке йоца хуьлу. Климат кхолларан коьрта фактор географин хьал ду, коьртаниг лаьттан чкъор. ХӀордашна а, Ӏапказашна а гена хиларо лаьттан физикин хьоло климат кхоллайаларан роль чӀагӀйо, хӀунда аьлчи, лаьттан сипатех ду чехка а, чӀогӀа а аьхка дохдалар, иштта сиха шен йовхо Ӏай йайар.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Омскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+6.
Хьажоргаш
Категори:Большеречьен кӀоштан нах беха меттигаш
Берники (Витебскан кӀошт)
Берники (Бернікі) — Белоруссин Витебскан областан Витебскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Витебскан областан нах беха меттигаш
Категори:Витебскан кӀоштан нах беха меттигаш
Кануцо (Равена)
Кануцо — Италин Эмилия-Романья регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Ортуэлья
Ортуэлья — Испанин Бискайя провинцин муниципалитет.
Кануцо (Равена)
Литература
Категори:Эмилия-Романья регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Ортуэлья
Географи
Муниципалитетан майда —. ХӀордан сизал локхалла. муниципалитеташ.
Хьажоргаш
Категори:Испанин муниципалитеташ Категори:Бискайя провинцин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Эрек (Башкале)
Эрек (Erek) — Туркойчоьнан Малхбален Анатоли регионан Ван провинцин (ил) Башкаленан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Ван провинцин нах беха меттигаш
Категори:Ван провинцин микрокӀошташ
Категори:Башкаленан микрокӀошташ
Категори:Башкаленан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Сан Карло (Фиренца)
Сан Карло — Италин Тоскана регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Толен
Толен — Кхазакхстанан Малхбузен-Кхазакхстанан областан Каратобен кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
(4658) Гаврилов
(4658) Гаврилов  — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Истори
ДӀайиллина 1979 шеран 24 сентябрехь Черных Н. С. цӀе йолу Ӏилманчо ГӀирма обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1979 SO11».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Щекотово (Владимиран область)
Климат
Кхузахь климат билгалйоккху цуьнан географин хьоло, цунах доьзна ду маьлхан йовхо кхачар а, тайп-тайпана хӀордан, континенталан барамера шораллин, арктикин хӀаваан массаш лелар а (луларчу Малхбузен Европин, Йуккъера а, Къилбаседера а Азин, Атлантикин а, Къилбаседа Шен Ӏапказийн акваторера).
Хьажоргаш
Категори:Владимиран областан Александрован кӀоштан нах беха меттигаш
Герден (Саксони-Анхальт)
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Саксони-Анхальт латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Окони (гуо, Къилба Каролина)
Окони — АЦШ Къилба Каролина штатера гуо. Центр – гӀала Валхалла.
Истори
Йиллина 1868 шарахь.
МонсуьгӀван
МонсуьгӀван — Францин гӀала-коммуна, лаьтта НогӀманди регионехь. Коммунан департамент — Манш.
Географи
.
Окони (гуо, Къилба Каролина)
Билгалдахарш
Категори:Къилба Каролина гуонаш
МонсуьгӀван
Билгалдахарш
Категори:Манш департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Окони (гуо, Къилба Каролина)
Билгалдахарш
Категори:АЦШ гуонаш
Островцы (Варашан кӀошт)
Островцы — Украинин Ровнан областан Варашан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Вила (Болцано)
Вила — Италин Трентино-Альто-Адидже регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Трентино-Альто-Адидже регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Серзеду (Гимарайнш)
Серзеду  — Португалин Брага гуонан йукъара фрегези. ЙукъайогӀуш йу цӀе йолучу муниципалитетан.
Географи
кӀошташ. Майда —.
Хьажоргаш
Категори:Брага кӀошташ Категори:Португалин фрегезеш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Бережок (Украина)
Бережок — Украинин Львован областан Самборан кӀоштара эвла.
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Самборан кӀоштан нах беха меттигаш
Голыгински
Голыгински (Голыгинская) — Российн Федерацин Архангельскан областан Шенкурскан кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Шенкурскан кӀоштан нах беха меттигаш
Мелечкино (Москохан область)
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Константиново (Гаврилов-Яман кӀошт)
Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Гаврилов-Яман кӀоштан нах беха меттигаш
Алба (Миссури)
Алба  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Миссури штатера гӀала.
Истори
Алба гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Миссури штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Ходынка
Ходынка (Ходынка) — Российн Федерацин Смоленскан областан Ершичин кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Климат барамера континенталан йу, амалехь барамера йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а ду. Ӏаьн хьалхара дакъа довха ду шолгӀачул. ХӀаваан йовхачу температуран (де-буьйсан йукъара барам) мур лаьтта 213-224 дийнахь. ГӀоролаш йоцучу муьран йукъара барам 125-148 де. Цхьацца шерашкахь хаало дикка дӀатовжар йийцинчу климатан амалех. Йочанийн шеран барам бу 645-691 мм. Кхааннах ши дакъа догӀан кепара догӀу, цхьа дакъа ло кепара хуьлу. Цхьаьна эшшара лон чкъор лаьтта декабрь болалуш, деша апрелан хьалхарчу декадехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Ершичин кӀоштан нах беха меттигаш
Петрули
Петрули (Пятрулі) — Белоруссин Гроднон областан Ошмянин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Очандьяно
Очандьяно — Испанин Бискайя провинцин муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —. ХӀордан сизал локхалла. муниципалитеташ.
Хьажоргаш
Категори:Испанин муниципалитеташ Категори:Бискайя провинцин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Монте Казтаньето (Реджо Эмилия)
Монте Казтаньето — Италин Эмилия-Романья регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Эмилия-Романья регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Березови Гай
Березови Гай (Березовый Гай) — Российн Федерацин Самарин областан Волган кӀоштара эвла.
Климат
Эвла йу барамера шораллера континенталан климатан асанехь, шен амалехь арктикан а, тропикан а а хӀаваъ кхачар а долуш. ГӀоролаш йоцу мур Ийдалан тогӀенехь лаьтта йуккъера барам 159 дийнахь, 29 апрелера 4 октябрь кхаччалц, амма гӀеххьа галл а долу оцу тӀиера цхьацца шерашкахь. Иштта, 1967 ш. тӀаьххьара бӀаьстенан гӀоролаш хилира 4 июнехь, ткъа 1950 ш. хьалхара гуьйренан гӀоролаш 14 сентябрехь хилира. ГӀоролаш цахуьлу мур бозу рельефан хьолах. Кхузахь йогӀу шарахь 500 мм йочанаш. Йочанаш цхьабосса цайаро сих-сиха йокъаллаш хӀиттайо. Йокъаллаш алсама хуьлу май беттан шолгӀа а, кхоалгӀа а декадашкахь, июнан хьалхарчу декадехь а, цасоццаш йочанаш хуьлу – дукха хьолахь январехь а, февралан хьалхарчу а, шолгӀачу а декадашкахь, ткъа кхин а октябран шолгӀачу декъехь – ноябран хьалхарчу декадехь.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 882 адам леррана 2010 шарахь.
Сахьтан аса
Эвла йу Самарин хенан сахьтийн асехь. UTC-ца хийцадалар ду +4:00. Москохан хенаца цу сахьтийн асан гуттар а хийцадалар ду +1 сахьт, MSK+1 санна Россехь къастош а йу. 2010-гӀа шо кхаччалц, областехь йара асан Самарин хан (МСК+1). 2010-2014-чу шерашкахь йара Москохан хан. 2014-чу шеран 26-чу октябрехь дуьйна регион йу йуха а кхоьллинчу кхозлагӀчу сахьтийн зонехь (МСК+1, Москохан хан + 1 сахьт, UTC+4). Маьлхан хенаца йукъара башхалла йу 30 минот тӀера областан малхбалехь, малхбузехь 48 минот тӀекхаччалц.
Хьажоргаш
Категори:Самарин областан Волган кӀоштан нах беха меттигаш
Черепа (Шклован кӀошт)
Черепа (Чарапы) — Белоруссин Могилёвн областан Шклован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Могилёвн областан нах беха меттигаш
Категори:Шклован кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Йухари Гархун (Йевлаханан кӀошт)
Йухари Гархун (Yuxarı Qarxun) — Азербайджанан Йевлаханан кӀоштара эвла.
Билгалдахарш
Категори:Йевлаханан кӀоштан нах беха меттигаш
Центральни (Мартыновкан кӀошт)
Центральни (Центральный) — Российн Федерацин Ростовн областан Мартыновкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь амалехь йу бараман асанера бараман континенталан климат. Ӏа дукха хьолахь кхоьлина а, мохе а ду. Аьхке мохе а, йекъа а, йовха а йу. Климатан континенталан сипташ чӀагӀло мехкан къилбаседа-малхбузера къилба-малхбале. ТӀекхета йокъалла, йовхо. ЧӀагӀло мехаш, Ӏаьнан шелонаш. Климатан амалан башхалла йу маьлхан серло а, йовхо а шорта хилар. Дукха хуьлу барамера шораллин къилба зонин циркуляцин процессаш. Амма, Арктикера шийла массаш кхача тарло, масийттаза йан а тарло уьш.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Мартыновкан кӀоштан нах беха меттигаш
Жуков, Георгий Константинович
Жу́ков Гео́ргий Константи́нович (вина ; Стрелковка, Малоярославецки уезд, Калугин губерни, Российн импери — вела 1974 шеран 18 июнехь, Москохахь, РСФСР, ССРС) — советийн баьчча а, пачхьалкхан гӀуллакххо а. Советийн Союзан маршал (1943), Советийн Союзан доьазза Турпалхо (1939, 1944, 1945, 1956), шина «Толам» орденан (1944, 1945), йалх Ленинан Орденан (1936, 1939, 1945, 1956, 1966, 1971), дуккха а кхечу советийн а, арахьара мехкийн а орденийн, мидалийн кавалер.
ТӀемал тӀаьхьарчу шерашкахь халкъо цӀе тиллира «Толаман мудир». ССРС Дуьхьалонан министр (1955—1957). ССКП ЦК Президиуман декъахо (1957 шеран 29 июнь—29 октябрь). ССРС Лакхара Кхеташонан 1-ра, 2-гӀа, 3-гӀа, 4-гӀа кхайкхамийн депутат.
Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀом болуш, хьалхий-тӀаьхьий инарлин штабан хьаькам, фронтан баьчча, Лакхара Коьртабаьччин Ставкин декъахо,  ССРС ТӀеман Ницкъийн Лакхара Коьртабаьччин гӀовс даржашкахь хилира. ТӀемал тӀаьхьарчу заманахь Латтан тӀера эскарийн Коьртабаьччин, Одессин, цул тӀаьхьа Уралан тӀеман гуонийн баьччин даржашкахь вара.
Канучо (Сьена)
Канучо — Италин Тоскана регионан  коммунера эвла.
Жуков, Георгий Константинович
Сталин Иосиф веллачул тӀаьхьа хилира ССРС Дуьхьалонан министран хьалхара гӀовс, 1955 шерера 1957 шо кхаччалц — ССРС Дуьхьалонан министр. 1957 шарахь дӀаваьккхина ССКП ЦК йукъара, эскарера дерриг даржашкара, 1958 шарахь мукъаваьккхина эскарера.
Канучо (Сьена)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Тоскана регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Горни (Гарин гӀалин гуо)
Горни (Горный) — Свердловскан областан Гарин гӀалин гуонан йукъайогӀу эвла.
Жуков, Георгий Константинович
Хьалхара биографи а, гражданийн тӀом
Жуков Георгий вина Калугин губернин Малоярославецки уездера Стрелковка эвлахь ахархочун Жуков Константин Артемьевичан доьзалехь (1844—1921, оьрсий).
1908 шеран аьхка луларчу Величково эвлара килсан ишколан кхо класс хасторан кехатца чекхйаьккхинчул тӀаьхьа «нанас Георгий дӀахӀоттийра Ӏамо» Москохара лаьжгаш лелош волу, жимачу цӀоканан пхьолгӀан долахо волчу шен ваша Пилихин Михаил волчу.
Акинджилар (КаьхӀта)
Акинджилар (Akıncılar) — Туркойчоьнан Къилба-Малхбален Анатолин Адийаман провинцин (ил) КаьхӀтанан кӀоштара эвла.
Жуков, Георгий Константинович
Хьалхара биографи а, гражданийн тӀом
Москоха ваха сихха кечвелира. 1908 шеран июлан сарахь «Обнински» станцера Георгий, кхехкийна пхи хӀоа а, хьокам а тӀоьрмиг чу биллина, девешех Сергейх тоьхна дачин москохан цӀерпоштан тӀехь хьажийра «нахана йукъа», оцу хенахь иштта олура.
Акинджилар (КаьхӀта)
Хьажоргаш
Категори:Адийаман провинцин нах беха меттигаш
Горни (Гарин гӀалин гуо)
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
Жуков, Георгий Константинович
Хьалхара биографи а, гражданийн тӀом
1912 шеран аьхка Георгий, уггаре дика хьуьнара долчех цхьаъ а, кхиина физикин агӀора онда а дешархо хиларна, оьцу гӀарайьллачу Нижни Новгородан базара, цигахь цуо наггахь хуьцу павильонан гопастал дехьа рицкъан да, доьхкина сурсаташ дӀахьарчадо, заказаш дӀахьажайо гӀалин Ийдалан а, Окин а хикеманийн йистедогӀийлашкара йа цӀерпоштан сурсатийн конторехула. Оцуу шарахь Жуковн, деа шеран доьшийлехь дуьххьара, итт денна отпуск ло шен эвла ваха.
Акинджилар (КаьхӀта)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Жуков, Георгий Константинович
Хьалхара биографи а, гражданийн тӀом
1914 шарахь Георгий Константинович — москохан цӀоканийн гӀуллакхан говзанча ву. Баттахь кхо сом луш менга оьцу Охотни могӀанера доларчу квартирехь жерочуьнгара Малышевагара, из ахӀинца хуьлу «Москох» хьешан цӀийнан дуьххьала, ойла хӀутту хӀусаман да йолчуьнан йоӀ — Мария йало.
Амма тӀамо, даиман ма-хиллара, кегайо йерриг тхан догдохийлаш а, чоьташ а…
Горни (Гарин гӀалин гуо)
Бахархойн дукхалла
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (93%).
Жуков, Георгий Константинович
Хьалхара биографи а, гражданийн тӀом
Российн импери йукъайоьду Дуьненан хьалхарчу тӀеман. Фронтехь иэшамаш хиларна, 1915 шеран майхь хенал хьалха 1896 шарахь бина кегийрхой эскаре кхайкхийра.
Горни (Гарин гӀалин гуо)
Билгалдахарш
Категори:Гарин гӀалин гуо нах беха меттигаш Категори:Свердловскан областан нах беха меттигаш
Жуков, Георгий Константинович
Хьалхара биографи а, гражданийн тӀом
шарахь Жуков кхойкху Императоран эскаре. Малоярославецера хоржу дошлошка, оццу дийнахь керла схьаэцначаьрца цхьаьна новкъа бовлу Калуге, цигахь 189-гӀа резерван гӀашлойн батальонехь йолало тӀеман карьера. Цул тӀаьхьа, воьду Балаклей 5-гӀа резерван дошлойн полке.
Царна йелира Ӏаморан гӀашлойн пхоьазза йолу тоьпаш. ДӀакъастийна баьччас ефрейторо Шахворостовс кхайкхийра чоьхьара низам, тхан декхарш. Цуо луьра дӀакхайкхийра, шен «гӀуллакхна» бен, цхьа а тхо дӀакъаста йиш йолуш вац, нагахь низаман батальоне кхача ца лаахь аьлла.
Дошлойн унтер-эпсаран дешар чекхдаьккхича, 1916 шеран август чекхболуш хьажийра Къилба-Малхбузан фронте Новгородан 10-гӀа драгунийн полкера баьччан буьйр дан. ТӀемехь дакъалоцуш, «немцойн эпсар лацарна» совгӀат дина4-гӀачу тӀегӀанан Георгийн жӀараца. Октябрехь онда айп дира, дикка къорволарна хьажийра резерван дошлойн полке.
ТӀамтӀехь човйарна йелира шолгӀа Георгийн жӀар, хӀинца 3-гӀа тӀегӀанан. Оьрсийн императоран эскарехь гӀуллакх дира лахара унтер-эпсаре кхаччалц. Февралан революцил тӀаьхьа Жуков хаьржира салтийн эскадронан комитетан председатель. Эскадрон дӀасахецначул тӀаьхьа 1917 шеран декабрехь йухавирзира Москоха, цул тӀаьхьа да-нана долчу эвла вахара, цигахь йехачу заманахь цомгаш Ӏийра тифца.
ЦӀен эскарехь ву 1918 шеран 1 октябрехь дуьйна, шен лаамехь. 1919 шеран 1 мартехь РКП(б) йукъавахара. ГӀуллакхехь вара Москохан дошлойн дивизехь. Гражданийн тӀамехь цӀенэскархочо Жуков Георгийс тӀом бира 1919 шеран майхь дуьйна Малхбален, Малхбузан, Къилба фронташкара 4-гӀа эскаран оцу дивизехь. Иза декъахь волу дуьххьарлера операци хилира уралан гӀазакхаша гуо бина Уральск йастар. 1919 шеран августехь тӀом бира Царицынан гергахь 11-гӀа эскаран йукъахь Деникинан а, Врангелан а эскаршна дуьхьала тӀемехь Владимировка станцин а, Николаевск гӀалин а кӀоштахь. 1919 шеран сентябрехь-октябрехь дакъалецира Царицын гергарчу тӀамехь, цул тӀаьхьа Заплавнин а, Йуккъера Ахтубин а йуккъехь (хӀинцарера Волжски гӀалин уллехь), цигахь тӀамехь 26 йа 28 октябрехь чов йира гранатан герагашца. Лазаран цӀийнахь кхин а цомгаш хилира долу уьнах, товеллачул тӀаьхьа батана мукъаваьккхира даймахка ваха.
Отпуска чекхйаьллачул тӀаьхьа йукъатоьхна Тверера резерван батальонан, ткъа дукха хан йалале цигара деша хьажийра. Рязанера дошлойн курсаш 1920 шеран гурахь чекхйаьхначул тӀаьхьа хӀоттийра взводан, тӀаккха эскадронан баьчча; 1920 шеран августехь Улагайн десантаца тӀамехь дакъалецира Екатеринодар йолчохь, 1920 шеран декабрера — 1921 шеран август кхаччалц дакъалецира Тамбовн махкара ахархойн гӀаттам охьатаӀош, цигахь чов йира.
Антоновн гӀаттам охьатаӀорна 1922 шарахь совгӀат дира ЦӀен Байракхан орденца, формулировка иштта йира:
Тамбовн губернера Вязови Пошт йуьртан гергарчу тӀамтӀехь 1921 шеран 5 мартехь, 1500—2000 стаг таррийн ницкъашца тӀелетаре хьаьжна ца Ӏаш, цуо эскадронца 7 сахьтехь тӀелатар сецийра, цул тӀаьхьа контртӀелатар а деш, 6-за чуччабахана латарехь йохийра жӀога.
Полкан баьччан тӀера дивизин баьчче кхаччалц (1923—1939)
1925 шарахь, Петарбухехь дошлойн баьччийн корматалла айаран курсаш чекхйаьхначул тӀаьхьа — 42-гӀа дошлойн полкан баьччас М. Савельевс, 37-гӀа Аштаркхнен полкан эскадронан баьччас Н. Рыбалкина, Г. К. Жуковс сацам бира йухаберза гӀуллакхан меттиге Минске цӀерпошт тӀехь а ца боьлхуш, говрашкахь баха. 963 километр йеха йолу маршрут, Витебскехула, Оршехула, Борисовхула 7 дийнахь-бусий чекхбевлира. Оцу хенан чохь говраш гӀелйелира 8 - 12 кила, береш 5—6 кила. Массо декъахочунна делира правительствон совгӀаташ а, баьччаллин баркалалла а.
1926 шарахь дуьйна 5 шарахь хьоьху тӀеман-эскарекхайкхалал кечам Белоруссин пачхьалкхан университетехь.
Хьажоргаш
Категори:Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀамех дагалецамийн авторш * Категори:Лаьттахулара эскарийн коьртабаьччанаш (ССРС) Категори:Германера Советийн тӀеман администрацин коьртабаьччанаш Категори:ССКП XIX гуламан векалш Категори:ССКП XX гуламан векалш Категори:ССКП XXIV гуламан векалш Категори:ССРС Лакхара Кхеташонан 1-ра кхайкхаман депутаташ Категори:ССРС 2 кхайкхаман Лакхара Советан депутаташ Категори:ССРС Лакхара Кхеташонан 3-гӀа кхайкхаман депутаташ Категори:ССРС Лакхара Кхеташонан 4-гӀа кхайкхаман депутаташ Категори:Украинийн ССР Лакхара Кхеташонан 1-ра кхайкхаман депутаташ Категори:ССРС ЧГӀМ хьакъ долу белхалой Категори:ССКП ЦК Политбюрон декъахошка кандидаташ Категори:Киевн тӀеман гуонан баьччанаш Категори:Одессин тӀеман гуонан баьччанаш Категори:Уралан тӀеман гуонан баьччанаш Категори:Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀамтӀера фронтийн баьччанаш Категори:ССРС мемуархой Категори:ССРС Дуьхьалонан министраш Категори:Лахара унтер-эпсарш (Российн импери) Категори:ССРС Пачхьалкхан хӀостан дешин сурт долу сийлахь герзаца совгӀат динарш Категори:Советийн эскаран Инарлин штабан хьакмаш Категори:Адамаш:1-ра Украинин фронт Категори:Адамаш:Ленинградан фронт Категори:Белгородан сийлахь гражданаш Категори:Калугин областан сийлахь гражданаш Категори:Малоярославецан сийлахь гражданаш Категори:Белоруссин пачхьалкхан университетан хьехархой Категори:Берлинан операцин декъахой Категори:ЦӀен эскар Бессарабе дахаран декъахой (1940) Категори:Россера гражданийн тӀамера декъахой (цӀенарш) Категори:Курскан тӀеман декъашхой Категори:Толаман Парадан декъашхой Категори:Дуьненан хьалхара тӀеман декъахой (Росси) Категори:Ржевн тӀеман декъашхой Категори:Смоленскан тӀеман декъашхой (1941) Категори:Сталинградан тӀеман декъашхой Категори:Днепр къовсу тӀеман декъашхой Категори:Кавказ къовсу тӀеман декъашхой Категори:Ленинград къовсу тӀеман декъашхой Категори:Москох къовсу тӀеман декъашхой Категори:Халхин-Гол тӀиера тӀемийн декъашхой Категори:1956 шеран Мажарчуьра гӀаттам охьатаӀоран декъашхой Категори:Советийн Союзан доьазза Турпалхой Категори:ЙКП(б) декъашхой Категори:ССКП ЦК Политбюрон декъахо Категори:ССКП ЦК декъахой Категори:Бердан йисттерачу цӀийнан бахархой Категори:Советийн-японин тӀеман декъашхой (ССРС) Категори:Миокардан инфарктах белларш
Телечка (Сомбор)
Телечка  (Телечка) — Сербин Воеводинан автономин мехкан йукъараллера (општина) нах беха меттиг.
Географи
Лаьтташ йу Балканийн ахгӀайренан къилбаседа декъан тӀехь, хӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Литература
Категори:Воеводинан автономин мехкан нах беха меттигаш Категори:Сербин нах беха меттигаш
Монтабо
Монтабо — Францин гӀала-коммуна, лаьтта НогӀманди регионехь. Коммунан департамент — Манш.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Манш департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Сан Карло (Перуджа)
Сан Карло — Италин Умбрия регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Умбрия регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Дружба (Каменкан кӀошт)
Дружба (Дружба) — Российн Федерацин Тулин областан Каменкан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта барамерачу климатан асанехь. Кхузахь климат барамера континенталан, йуккъера йу барамера тӀуьна Оьрсийн акъарин къилбаседа-малхбузан кӀошташкарчунний, къилба-малхбера йекъа кӀоштаркашчунний. Климат кхуллуш дакъа лоцу радиацин а, циркуляцин а фактор. Радиацин баланс 40 ккал/см2 гергга йу. Мохк лаьтта, Ӏаьнаре даккхарна а, йохйарна а цхьабосса йовхо йолчу зонехь. Къилбаседехьа мелхан радиацин алсама дакъа дойу Ӏаьнаре даккхарна, къилбехахь дохдарна. Климатан Ӏаткъам бо континентан а, хӀордан а хӀаваан массаша. Атлантикин хӀаваъ областе кхочу дуьненан къилбаседа эхиг тӀехь гуттарен а долчу малхбузан хӀаваан массаш бахьнехь; дукхаха дерг уьш циклон кепара кхочу. И хӀаваан массаш Атлантикин Ӏапказан къилбаседа декъан тӀехула кхоллало. Ӏай малхбузера мехаш жигарадевлча массанхьа йохло, шортта ло догӀу, ткъа аьхка — кхуьйлира, догӀанан хенан хӀоттам хуьлу. Арктикин массаш кхуза йаьхкича Ӏай цӀеххьана шеллало, бӀаьста, аьхкенан йуьххьехь, гурахь гӀоролаш хуьлу. И массаш кхоллало арктикин бассейн тӀехула.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Тулин областан Каменкан кӀоштан нах беха меттигаш
Камешки (Пскован область)
Камешки (Камешки) — Российн Федерацин Пскован областан Бежаницин кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Бежаницин кӀоштан нах беха меттигаш
Ателла
Ателла — Италин Базиликата регионера коммуна. Лаьтташ йу Потенца провинцехь.
(2054) Гавейн
(2054) Гавейн  — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Ателла
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Базиликата йукъара гӀаланаш
(2054) Гавейн
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Плугино
Плугино (Плугино) — Российн Федерацин Тверан областан Оленинан кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Оленинан кӀоштан нах беха меттигаш
Бибиревка
Бибиревка (Бібіраўка) — Белоруссин Витебскан областан Витебскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Витебскан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Ельчино
Ельчино (Ельчино) — Российн Федерацин Новгородан областан Валдайн кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан, хӀордан климатан герга йу, цуьнан амалехь тӀех сов тӀуналла, йовха йоцу аьхке, йовха, йеха гуьйре, барамехь кӀеда Ӏа, йеха шийло бӀаьсте. Ӏай кхоьлина хенан хӀоттам хуьлу, йукъа-кара (5-7 де баттахь) йовхонашца. Ӏа дохделча ша хьокху. Баттахь 5-10 дийнахь дарц хьоькху. Дохк хуьлу Ӏаьн дохаллехь Ӏуьйренан сахьташкахь (5 — 15 де баттахь). Кхоьлина денош хуьлу 10 — 28 баттахь (максимум декабрехь), диекхна денош 2-6 баттахь. Аьхка доцца догӀанаш хуьлу (12-17 де баттахь). Диекхна денош 10-19 хуьлу баттахь. Буса а, Ӏуьйрана а дохк хуьлу (5-8 де баттахь). Гуьйре дохк йолуш кхоьлина хуьлу (12-14 де дохк йолуш). Йочанаш гурахь дехха дерз кепара, ноябрехь тӀеда ло кепара хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Валдайн кӀоштан нах беха меттигаш
Мон-ле-Нефшато
Мон-ле-Нефшато — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — Вогезаш.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Вогезаш департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Ӏалханчурт (Къилбаседа ХӀирийчоь)
Ӏалханчурт (Алханчурт) — Российн Федерацин Къилбаседа ХӀирийчоьнан Пригородни кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Чакмакли (Буьйуькчекмедже)
Чакмакли (Çakmaklı) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан Истмала провинцин (ил) Буьйуькчекмедженан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Истмала провинцин нах беха меттигаш
Категори:Истмала провинцин микрокӀошташ
Категори:Буьйуькчекмедженан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш