cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ветлянка (Нефтегорскан кӀошт)
Ветлянка (Ветлянка) — Российн Федерацин Самарин областан Нефтегорскан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла йу барамера шораллера континенталан климатан асанехь, шен амалехь арктикан а, тропикан а а хӀаваъ кхачар а долуш. ГӀоролаш йоцу мур Ийдалан тогӀенехь лаьтта йуккъера барам 159 дийнахь, 29 апрелера 4 октябрь кхаччалц, амма гӀеххьа галл а долу оцу тӀиера цхьацца шерашкахь. Иштта, 1967 ш. тӀаьххьара бӀаьстенан гӀоролаш хилира 4 июнехь, ткъа 1950 ш. хьалхара гуьйренан гӀоролаш 14 сентябрехь хилира. ГӀоролаш цахуьлу мур бозу рельефан хьолах. Кхузахь йогӀу шарахь 500 мм йочанаш. Йочанаш цхьабосса цайаро сих-сиха йокъаллаш хӀиттайо. Йокъаллаш алсама хуьлу май беттан шолгӀа а, кхоалгӀа а декадашкахь, июнан хьалхарчу декадехь а, цасоццаш йочанаш хуьлу – дукха хьолахь январехь а, февралан хьалхарчу а, шолгӀачу а декадашкахь, ткъа кхин а октябран шолгӀачу декъехь – ноябран хьалхарчу декадехь.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 123 адам леррана 2010 шарахь.
Хьажоргаш
Категори:Нефтегорскан кӀоштан нах беха меттигаш
Семенки (Белорусси)
Семенки (Сямёнкі) — Белоруссин Гроднон областан Ивьенан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Гроднон областан нах беха меттигаш Категори:Ивьенан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Эль Респландор (Котастла)
Эль Респландор — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Респландор лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Аьсгаьран
Аьсгаьран (Əsgəran, Ասկերան) — Азербайджанан гӀала. Бахархойн дукхалла ~2300 стаг (2005 шо).
Билгалдахарш
Категори:Азербайджанан гӀаланаш
Резенде (кӀошт)
Резенде  — Португалин Визеу гуонан йукъара фрегези. ЙукъайогӀуш йу цӀе йолучу муниципалитетан.
Географи
кӀошташ. Майда —.
Хьажоргаш
Категори:Визеу кӀошташ Категори:Португалин фрегезеш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Дженкинс (беттан кратер)
Дженкинс - Шенан тӀе жима космосан объект кхетар бахьнехь кхоллаелла беттан кратер, диаметрехь 37,77 км гергга.
ЦӀе
Кратеран цӀе тиллина Луиза Дженкинс (1888—1970) сийдина.
Истори
Кратер чӀагӀйина International Astronomical Union (IAU) 1982 шарахь.
Хьажоргаш
Категори:Беттан кратерш Категори:Кратерш абатца
Баворов (Тернополан область)
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Тернополан кӀоштан нах беха меттигаш
Прессекк
Прессекк — Германин Бавари латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Бавари латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Сврльишка Топла
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Литература
Категори:Заечар гуо нах беха меттигаш Категори:Сербин нах беха меттигаш
Вилчеле (Бузеу)
Вилчеле — Румынин Бузеу жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Бузеу жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Надточии
Надточии — Украинин Харьковн областан Харьковн кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Харьковн кӀоштан нах беха меттигаш
Лупянка-Стара
Лупянка-Стара — Польшин Подлясьен воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Подлясьен воеводаллин нах беха меттигаш
Макарувка
Макарувка — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Мазовин воеводаллин нах беха меттигаш
Колония Мигел Идальго (Папантла)
Колония Мигел Идальго — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Колония Мигел Идальго лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Вилабалцана (Виченца)
Вилабалцана — Италин Венеция регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Венеция регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Подольск (Украина)
Подольск — Украинин Одессин областан Подольскан кӀоштара эвла.
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Капучини (Рьети)
Капучини — Италин Лацио регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Сан Марко (Латина)
Сан Марко — Италин Лацио регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Лацио регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Красни Маяк (Владимиран область)
Климат
Кхузахь климат билгалйоккху цуьнан географин хьоло, цунах доьзна ду маьлхан йовхо кхачар а, тайп-тайпана хӀордан, континенталан барамера шораллин, арктикин хӀаваан массаш лелар а (луларчу Малхбузен Европин, Йуккъера а, Къилбаседера а Азин, Атлантикин а, Къилбаседа Шен Ӏапказийн акваторера).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Коврован кӀоштан нах беха меттигаш
Грулево
Грулево (Грулёва) — Белоруссин Витебскан областан Верхнедвинскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Витебскан областан нах беха меттигаш
Категори:Верхнедвинскан кӀоштан нах беха меттигаш
(1353) Марче
(1353) Марче  — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Истори
ДӀайиллина 1935 шеран 13 февралехь Х. ван Гент цӀе йолу Ӏилманчо Йоханнесбург обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1935 CU».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Авшар (Акинджилар)
Авшар (Avşar) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатолин Сивас провинцин (ил) Акинджиларан кӀоштара эвла.
Билгалдахарш
Категори:Акинджиларан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Инджирлик ДжумхӀурийет (ЙуьрегӀир)
Инджирлик ДжумхӀурийет (İncirlik Cumhuriyet) — Туркойчоьнан Лаьттайуккъера хӀордан регионан Адана провинцин (ил) ЙуьрегӀирнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Адана провинцин нах беха меттигаш
Категори:Адана провинцин микрокӀошташ
Категори:ЙуьрегӀирнан микрокӀошташ
Категори:ЙуьрегӀирнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Гейли (Айдахо)
Истори
Гейли гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Айдахо штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Лыза
Лыза (Лыза) — Российн Федерацин Смоленскан областан Монастырщинан кӀоштара эвла.
Климат
Климат барамера континенталан йу, амалехь барамера йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а ду. Ӏаьн хьалхара дакъа довха ду шолгӀачул. ХӀаваан йовхачу температуран (де-буьйсан йукъара барам) мур лаьтта 213-224 дийнахь. ГӀоролаш йоцучу муьран йукъара барам 125-148 де. Цхьацца шерашкахь хаало дикка дӀатовжар йийцинчу климатан амалех. Йочанийн шеран барам бу 645-691 мм. Кхааннах ши дакъа догӀан кепара догӀу, цхьа дакъа ло кепара хуьлу. Цхьаьна эшшара лон чкъор лаьтта декабрь болалуш, деша апрелан хьалхарчу декадехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Старий Яворник
Старий Яворник — Польшин Подкарпатан воеводаллин  гминера эвла.
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Подкарпатан воеводаллин нах беха меттигаш
Спасски (Брянскан область)
Спасски (Спасский) — Российн Федерацин Брянскан областан Почепан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта Российн Федерацин Европин декъан циклонаш а, антициклонаш а лела коьрта некъашна уллохь. Хийцалуш йолу довхачу а, шийлачу а хӀаваийн тулгӀенаш (дукха хьолахь майхь) кхуллу цхьаьнаэшшара боцу хенан хӀоттам, аьхка даладо стигал къекъарца догӀанаш, Ӏай йалайо йоццу йовхонаш.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Почепан кӀоштан нах беха меттигаш
Карку
Карку (Карку) — Российн Федерацин Карелин Питкярантан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Питкярантан кӀоштан нах беха меттигаш
Сен-ПьегӀ-дуь-Мон (Кальвадос)
Сен-ПьегӀ-дуь-Мон — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Лаха НогӀманди регионехь. Коммунан департамент — Кальвадос.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Кальвадос департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Чиколелио (Торино)
Чиколелио — Италин Пьемонт регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Пьемонт регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Монтелатероне (Гросето)
Монтелатероне — Италин Тоскана регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Тоскана регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Ефимово (Ржеван кӀошт)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Ржеван кӀоштан нах беха меттигаш
Дженнер (беттан кратер)
ЦӀе
Кратеран цӀе тиллина Эдвард Дженнер (1749—1823) сийдина.
Хьажоргаш
Категори:Беттан кратерш Категори:Кратерш абатца
Плейнфилд (Коннектикут)
Плейнфилд  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Коннектикут штатера гӀала (town).
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Коннектикут штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Новолок (Красногородскан кӀошт)
Новолок (Новолок) — Российн Федерацин Пскован областан Красногородскан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Красногородскан кӀоштан нах беха меттигаш
Староназываевка
Староназываевка (Староназываевка) — Российн Федерацин Омскан областан Называевскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат дукхаха континенталан йу, аьхке йоца хуьлу. Климат кхолларан коьрта фактор географин хьал ду, коьртаниг лаьттан чкъор. ХӀордашна а, Ӏапказашна а гена хиларо лаьттан физикин хьоло климат кхоллайаларан роль чӀагӀйо, хӀунда аьлчи, лаьттан сипатех ду чехка а, чӀогӀа а аьхка дохдалар, иштта сиха шен йовхо Ӏай йайар.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Омскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+6.
Хьажоргаш
Категори:Называевскан кӀоштан нах беха меттигаш
Манго Чино (Тьера Бланка)
Манго Чино — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Манго Чино лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Шипицына (Свердловскан область)
Шипицына (Шипицына) — Свердловскан областан Камышловскан кӀоштара эвла.
Манго Чино (Тьера Бланка)
Климат
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Шипицына (Свердловскан область)
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
ГӀувгӀ-суьгӀ-Об
Географи
.
Манго Чино (Тьера Бланка)
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
Шипицына (Свердловскан область)
Билгалдахарш
Категори:Камышловскан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Свердловскан областан нах беха меттигаш
ГӀувгӀ-суьгӀ-Об
Билгалдахарш
Категори:Лакха МагӀна департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Манго Чино (Тьера Бланка)
Истори
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Захарово (Буйн кӀошт)
Захарово (Захарово) — Российн Федерацин Костромин областан Буйн кӀоштара эвла.
Климат
Эвла йу Оьрсийн акъари тӀехь, йекъна хин тогӀенаш. Кхузахь климат барамера континенталан йу, Ӏа – ло долуш, шийла, аьхке – йовха. Алссам хьоькху къилба-малхбузера мехаш.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Буйн кӀоштан нах беха меттигаш
Горни Гержманице (Тржебич)
Горни Гержманице  (Horní Heřmanice) — Чехин Высочина мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Высочина мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Славин (Неуступов)
Славин  (Slavín) — Чехин Йуккъера Чехин мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Перу (Небраска)
Перу  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Небраска штатера гӀала.
Славин (Неуступов)
Литература
Категори:Йуккъера Чехин мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Перу (Небраска)
Истори
Перу гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Небраска штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Беляево (Чехован кӀошт)
Беляево (Беляево) — Российн Федерацин Москохан областан Чехован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Чехован кӀоштан нах беха меттигаш
Бедашки-Мали
Бедашки-Мали — Польшин Вармия-Мазурин воеводаллин  гминера эвла.
Лавлейсвилл (Кентукки)
Лавлейсвилл — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Кентукки штатера нах беха меттиг, иза лоруш йу бахархойн статистикин меттиг (census-designated place, CDP) санна.
Бедашки-Мали
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Варми-Мазурин воеводаллин нах беха меттигаш
Лавлейсвилл (Кентукки)
Географи
Лавлейсвилл бахархойн статистикин меттиган майда —. Статистикин йекъна меттиган бакъонан статус йац.
ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Кентукки штатан бахархойн статистикин меттигаш Категори:Кентукки штатан нах беха меттигаш Категори:АЦШ бахархойн статистикин меттигаш
Джехан (беттан кратер)
ЦӀе
Кратеран цӀе тиллина Туркойн цӀе сийдина.
Истори
Кратер чӀагӀйина International Astronomical Union (IAU) 1976 шарахь.
Хьажоргаш
Jehan (crater) Jehan (lunar crater)
HD263361
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
(510) Мабелла
(510) Мабелла  — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Истори
ДӀайиллина 1903 шеран 20 майхь Р. С. Дуган цӀе йолу Ӏилманчо Хайдельберг обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1903 LT».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Сергеевка (Ивьенан кӀошт)
Сергеевка (Сяргееўка) — Белоруссин Гроднон областан Ивьенан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Гроднон областан нах беха меттигаш
Категори:Ивьенан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Айело-де-Ругат
Айело-де-Ругат — Испанин Валенси провинцин муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —. ХӀордан сизал локхалла. муниципалитеташ.
Хьажоргаш
Категори:Испанин муниципалитеташ Категори:Валенси провинцин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Калмыково (Ростовн область)
Калмыково (Калмыково) — Российн Федерацин Ростовн областан Мясникянан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь амалехь йу бараман асанера бараман континенталан климат. Ӏа дукха хьолахь кхоьлина а, мохе а ду. Аьхке мохе а, йекъа а, йовха а йу. Климатан континенталан сипташ чӀагӀло мехкан къилбаседа-малхбузера къилба-малхбале. ТӀекхета йокъалла, йовхо. ЧӀагӀло мехаш, Ӏаьнан шелонаш. Климатан амалан башхалла йу маьлхан серло а, йовхо а шорта хилар. Дукха хуьлу барамера шораллин къилба зонин циркуляцин процессаш. Амма, Арктикера шийла массаш кхача тарло, масийттаза йан а тарло уьш.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Мясникянан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Эльбрус
Эльбру́с (Минги-Тау, Iуащхьэмахуэ) — Кавказера стратовулкан (хӀордан тӀегӀанан тӀехула 5642 метр) — Российн а, Европин а уггаре лекха ламанан бохь, нагахь доза Европин а, Азин а йукъара доза Коьрта Кавказан дукъ тӀехула йа къилбехьахула даьккхича (кхечу меттигашкахь уггаре лекха Европин бохь лору альпийн лам Монблан). Эльбрус йукъатоьхна дуьненан дакъойн уггаре лекъа баххьийн испискина «ВорхӀ бохь».
Эльбрус «Российн лайн цӀокъберг» цӀе йаларе кховдийна Российн Федерацин итт боххьан испискин йукъабоьду.
Этимологи
Эльбрус ширачу заманахь дуьйна бевзаш бара дукха къаьмнашна Кавказал генна арахьа а, цундела цуьнан цӀе схьайаларан нисса этимологи хууш йац. ТӀеэцначу цхьаьна версица лору иранан меттанех (скифин) схьайалар долу цӀе Elburz — «лекха лам». Иранехь а ду лаьмнаш Эльбрусчух тера цӀераш йолуш, масала Эльбурс. Иранан а (алсама малхбален а) истори йайечара олура Эльбурз дерриг коьрта Кавказан дукъах. И цӀе тӀаьхьа йеккъа оцу ламанна йисинчух тера ду.
Нохчийн маттахь маьӀна даьккхича историн Ӏилманийн кандидат волчу Тесаев Амина дийцарехь Эла барз хуьлу иза.
Кавказера орамера бахархошна йукъахь алсама йаьржина кхарачойн-балкхарийн цӀе Минги-Тау а, гӀебартойн Ошхамахо (Ӏуащхьэмахуэ). Минги-Тау «Гуттаренна а лам» бохург ду. ГӀебартойн цӀе Ошхамахо гочйо «ирсе лам» (схьадаьлла Ӏуащхьэ — «айам, гу», махуэ — «ирс» ), кхин маьӀна — «дийнан лам».
Физикин-географин амал
Эльбрус лам Йоккха Кавказан АгӀонан дукъца бу, Коьрта Кавказан дукъан 10 км къилбаседехьа ГӀебартойн-Балкхаройн а, Кхарачой-Чергазийн а республикийн дозанехь, иза йу бух тӀера диаметр 15 км а йолуш тӀапломаллин схьайалар долу ламанан массив, къаьсташ къегина Малхбален (5621 м) а, Малхбузен а кортошца (5642 м), и шиъ бекъна йеха легӀана нуьйро (дукъдоккхийла Эльбрусан нуьйра, 5416 м). шина коьртан йукъ 1500 м йу. Абсолютные высоты цоколя 3200—3800 м. Басен охьанен йуккъера барам 35°. Дуьххьара Эльбрусан локхалла билгалайаьккхира 1813 шарахь академика В. К. Вишневскийс, цуо ларарца иза хилира 5421 м.
Эльбрусан басенашкара охьашерша 23 шалам, церан йукъара майда 134 км². Царех уггаре даккхийнарш Боккха а, Жима Азау, Терскол, Кюкюртлю (кхин тайпана цӀераш а хила тарло), Ирик. Эльбрусан шалаьмнийн бохаллин максимум— 6—9 км, иза шозза гергга боцу бу Кавказан уггаре бехачу шалаьмнел Дыхсул а, Безенгин а. ТӀаьхьарчу 100 шарахь шалаьмнийн йукъара майда жимйелла 18 %, ткъа Кубанан тогӀин чу шершачин — на 33 %. Эльбрусан шалаьмнаш Кавказан а, Ставрополан мехкан а уггаре даккххийчех кхаа эрканна хи латтадо: Баксанна, Малкина, Кубанна.
ТӀапломан жигараллин истори Эльбрус йисташкахь
Эльбрус йисташкара къона тӀапломан породаш гуттаренна талла долийна Г. В. Абиха XIX бӀешеран йуккъехь. Цул тӀаьхьа Эльбрусан геологи Ӏамош лилира дуккха даймехкан Ӏилманчаш, царна йукъахь, В. В. Дубянский, А. П. Герасимов, С. П. Соловьёв, К. Н. Паффенгольц, Е. Е. Милановский, Н. В. Короновский, кхин берш. ТӀаьхьара шин говзанчийн талламо, тӀаплам талларан хьалхарчу муьран жамӀ дира. Цара оцу хенахь зорбатоьхна Эльбрусан геологин хӀоттам Ӏамор цхьаьнатоьхна, геоморфологин а, стратиграфин а хаамийн бух тӀаьхь, гӀоьртира къона лавин чкъоьрнаш декъна, магматизман фазанаш билгалйаха хьевсира, тӀаккха Йоккха Кавказан оцу декъехь тӀапломан жигараллин эволюци тидам бан гӀоьртира.
ТӀаьхьарчу иттанаш шерашкахь бинчу комплексан геологин талламаша таро йира шеко йоцуш Эльбрус хила тарло жигара тӀаплаьмнийн категорешна йукъатоха, цуо некъ белира оцу регионехь магматизм кхиаран а, магмин лаламаш схьадовлар Ӏаморан а, тӀаплам Ӏаьттораца доьзна Ӏаламан палеобохамийн ларраш лахаран а хьесапаш а, истории а дӀайелларан ойла айа.
Изотопан-геохронологин талламийн (K-Ar а, Rb-Sr а терхьаш хӀиттор) жамӀашца Эльбрусйисташкара уггаре хьалхара къоначу тӀапломангенан кхолламех бу плиоценан риолитийн игнимбриташ а, къилбаседа а, малхбален а басешкара йеа останцех туфаш а йу: уьш йу Ирикчат (Липаритан корта) ламбоккхийлин кӀоштахь, Тузлук лам тӀехь, Бирджалысу эркан аьтту берд тӀехь а, Уллукол шаломан къилбаседехьа. Оцу породийн хан 3,0-2,7 млн шо йу. Эльбрусан къилбаседа а, малхбален а басенашкара туфийн пирокластин плиоценийн кхолламаш кхолладалар доьзна жигараллин тӀапломан аппарат, схьагарехь, лаьттина Ирикчат ламбоккхийлин кӀоштахь; магматӀедогӀу харшийн останцаш кхузахь марканаш хӀиттийна йу фельзитийн даекийн серица. Эльбрусйисташкара муьста магматизм гучуйалар билгалйина кӀезга масштабаца.
Эльбрусйисташкара тӀапломан жигаралла карлайалар хилла боьалгӀа муьран йуккъехь 950—900 эз. Шо хьалха, регионан малхбален декъехь. Тызыл эркан хикхочехь кхоллайелла базальтан андезитийн лавин Ӏовраш; мелла а къилбехьа Ташлысырт ломан кӀажошкахь кхоллайелла иштта цӀе йолу тӀапломан конус, иза лаьтта дацитех. Кхин а къилбехьа, Кыртык а, Сылтран а эркашна йукъахь кхоллайелла масех лавин конус, иштта Ӏаьттийна дацитийн лава. Цул тӀаьхьара боьалгӀачу муьран магматизм (800—700 эз. шо хьалха) гучуйаьлла Эльбрусйистан малхбузен декъехь, цигахь девза масех шеш лаьтта хьалхараплейстоценан заманера тӀаплаьмнаш (Палео-Эльбрус, Чучхур, Чомарткол, Таш-Тебе).
Бохамаш
Эльбрусан боьххье вала атта долушехь, цунна тӀехь хӀора шарахь, тайп-тайпана мах хадорца, кхелха пхийттана тӀера ткъан тӀекхаччалц стаг, иза хуьлу 80 % гергга Эльбрусйисташкахь хуьлчу бохамех. Кхелханчарна а, зулам хиллачарна а йукъахь туристаш-дезархой хилла ца Ӏа («акха туристаш» олурш), амма зиеделла кечам бина хила деза ламанан зиеделларг долу спортхой а бу.
Коьрта объективан маршруташкара кхерам лилхина шеш ду, хенан-хӀоттаман хьелаш — шен спецификин латтар а, шен хӀуонда хьал а бахьнехь, Эльбрус тӀера хенан-хӀоттам талха тарло сахьташкахь, иза гар лагӀдаларо, цӀеххьана температура йожаро (номиналан а, хетарг а), ориентаци а, гипотерми а йойу, кхин а хила тарло хьалабовлучеран локхаллин акклиматизаци а, цуьнца йоьзна факторш а, масала, хидӀадалар, хаъал гӀуо хетар, цигара схьадогӀу, тидаман концентраци йар, иштта кхин дӀа а. .
Хьажоргаш
Категори:Российн тӀаплаьмнаш Категори:СтратотӀаплаьмнаш Категори:Дийшина тӀаплаьмнаш Категори:Кавказан лаьмнийн кортош Категори:ГӀебартойн-Балкхаройчоьнан лаьмнийн кортош Категори:Дуьненан мехкийн уггаре лекха меттигаш Категори:Кхарачойн-Чергазийчоьнан лаьмнийн кортош Категори:Российн йисттера меттигаш Категори:РФ субъектийн уггаре лекха меттигаш
Чакирлар (Карги)
Чакирлар (Çakırlar) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регион регионан Чорум провинцин (ил) Каргинан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Каргинан кӀоштан нах беха меттигаш
Рейгозу (Оливейра-де-Фрадеш)
Рейгозу  — Португалин Визеу гуонан йукъара фрегези. ЙукъайогӀуш йу цӀе йолучу муниципалитетан.
Географи
кӀошташ. Майда —.
Хьажоргаш
Категори:Визеу кӀошташ Категори:Португалин фрегезеш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Лучае
Лучае — Польшин Подлясьен воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Подлясьен воеводаллин нах беха меттигаш
Базар (Тернополан область)
Базар — Украинин Тернополан областан Чорткиван кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Чорткиван кӀоштан нах беха меттигаш
Астара (Азербайджан)
Астара (Astara) — Азербайджанан Астаран кӀоштан административан центр. Бахархойн дукхалла 16,8 эзар стаг (2012 шо).
Билгалдахарш
Категори:Азербайджанан гӀаланаш
Охо де Агва де Истла (Апасео эль Гранде)
Охо де Агва де Истла — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Охо де Агва де Истла лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Лобино
Лобино (Лобино) — Российн Федерацин Новосибирскан областан Краснозёрскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат континенталан йу. Лаьттан гӀоролаш йуьйлало сентябран шолгӀачу декъехь, чекхйовлу май чекхболуш. Шелонан мур лаьтта - 178, йовхонан - 188, гӀур йоцуш – 120 дийнахь. Географин хьоло цуьнан климатан континенталалла алсама лурйо, оццу географин шораллашкахь лаьттачу, амма адаман даха аьтто болчу Европин а, Америкин а кӀошташкахьчул.
Хьажоргаш
Категори:Краснозёрскан кӀоштан нах беха меттигаш
Трокели (Браславан кӀошт)
Трокели (Тракелі) — Белоруссин Витебскан областан Браславан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Сен-ПьегӀ-дуь-ФгӀен
Сен-ПьегӀ-дуь-ФгӀен — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Лаха НогӀманди регионехь. Коммунан департамент — Кальвадос.
Географи
.
Прессиг
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Бавари латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Сен-ПьегӀ-дуь-ФгӀен
Билгалдахарш
Категори:Кальвадос департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Селачка (Заечар)
Селачка  (Селачка) — Сербин Заечар гуонан йукъараллера (општина) нах беха меттиг.
Географи
Лаьтташ йу Балканийн ахгӀайренан къилбаседа декъан тӀехь, хӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Литература
Категори:Заечар гуо нах беха меттигаш Категори:Сербин нах беха меттигаш
Подберёза
Подберёза (Подберёза) — Российн Федерацин Новгородан областан Демянскан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан, хӀордан климатан герга йу, цуьнан амалехь тӀех сов тӀуналла, йовха йоцу аьхке, йовха, йеха гуьйре, барамехь кӀеда Ӏа, йеха шийло бӀаьсте. Ӏай кхоьлина хенан хӀоттам хуьлу, йукъа-кара (5-7 де баттахь) йовхонашца. Ӏа дохделча ша хьокху. Баттахь 5-10 дийнахь дарц хьоькху. Дохк хуьлу Ӏаьн дохаллехь Ӏуьйренан сахьташкахь (5 — 15 де баттахь). Кхоьлина денош хуьлу 10 — 28 баттахь (максимум декабрехь), диекхна денош 2-6 баттахь. Аьхка доцца догӀанаш хуьлу (12-17 де баттахь). Диекхна денош 10-19 хуьлу баттахь. Буса а, Ӏуьйрана а дохк хуьлу (5-8 де баттахь). Гуьйре дохк йолуш кхоьлина хуьлу (12-14 де дохк йолуш). Йочанаш гурахь дехха дерз кепара, ноябрехь тӀеда ло кепара хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Демянскан кӀоштан нах беха меттигаш
Маковець (Мазовин воеводалла)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Мазовин воеводаллин нах беха меттигаш
Нескучни (Харьковн кӀошт)
Нескучни — Украинин Харьковн областан Харьковн кӀоштара эвла.
Вилчеле (Васлуй)
Вилчеле — Румынин Васлуй жудецан коммунера эвла.
Нескучни (Харьковн кӀошт)
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Вилчеле (Васлуй)
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Нескучни (Харьковн кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Харьковн кӀоштан нах беха меттигаш
Вилчеле (Васлуй)
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Васлуй жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Стасювка (Подкарпатан воеводалла)
Стасювка — Польшин Подкарпатан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Подкарпатан воеводаллин нах беха меттигаш
Кахелитос Куатро (Чилпансинго де лос Браво)
Кахелитос Куатро — Мексикин Герреро штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Кахелитос Куатро лаьтташ йу Мексикин къилба-малхбузехьара декъехь, Мехико гӀалин къилбехьа.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 21,9 °C.
Истори
Дуьххьара адамаш 20 эзар герг шо хьалха кхуза даха хевшина. Уьш хила боху ольмекаш. ТӀаьхьо Теотиуаканан Ӏаткъам чӀагӀбелира кхузахь. VIII-XV бӀешерашкахь ацтекаш дола деш йара кху махкахь. 1521 шарахь кхуза баьхкира испанхой, цара мохк долабаьккхинчул тӀаьхьа территори Мехикон аудиенци хилира, дуьххьара цуьна йукъахь йара хилачу Ацтекийн империн провинцеш, тӀаьхьо мохк йукъа бахара Керла Испани вице-пачхьалкхаллин.
1849 шеран 27 октябрехь дуьйна Герреро штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Герреро штатан нах беха меттигаш
Себастиян Камачо (Наутла)
Себастиян Камачо — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Себастиян Камачо лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Чикона (Тренто)
Чикона — Италин Трентино-Альто-Адидже регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Себастиян Камачо (Наутла)
Истори
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Чикона (Тренто)
Литература
Категори:Трентино-Альто-Адидже регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Себастиян Камачо (Наутла)
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Чудновка
Чудновка (Чудновка) — Российн Федерацин Тулин областан Куркинан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта барамерачу климатан асанехь. Кхузахь климат барамера континенталан, йуккъера йу барамера тӀуьна Оьрсийн акъарин къилбаседа-малхбузан кӀошташкарчунний, къилба-малхбера йекъа кӀоштаркашчунний. Климат кхуллуш дакъа лоцу радиацин а, циркуляцин а фактор. Радиацин баланс 40 ккал/см2 гергга йу. Мохк лаьтта, Ӏаьнаре даккхарна а, йохйарна а цхьабосса йовхо йолчу зонехь. Къилбаседехьа мелхан радиацин алсама дакъа дойу Ӏаьнаре даккхарна, къилбехахь дохдарна. Климатан Ӏаткъам бо континентан а, хӀордан а хӀаваан массаша. Атлантикин хӀаваъ областе кхочу дуьненан къилбаседа эхиг тӀехь гуттарен а долчу малхбузан хӀаваан массаш бахьнехь; дукхаха дерг уьш циклон кепара кхочу. И хӀаваан массаш Атлантикин Ӏапказан къилбаседа декъан тӀехула кхоллало. Ӏай малхбузера мехаш жигарадевлча массанхьа йохло, шортта ло догӀу, ткъа аьхка — кхуьйлира, догӀанан хенан хӀоттам хуьлу. Арктикин массаш кхуза йаьхкича Ӏай цӀеххьана шеллало, бӀаьста, аьхкенан йуьххьехь, гурахь гӀоролаш хуьлу. И массаш кхоллало арктикин бассейн тӀехула.
Хьажоргаш
Категори:Куркинан кӀоштан нах беха меттигаш
ГӀувгӀуа-суьгӀ-МагӀн
ГӀувгӀуа-суьгӀ-МагӀн (Rouvroy-sur-Marne) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — Лакха МагӀна.
Географи
.
Джинс (беттан кратер)
Джинс - Шенан тӀе жима космосан объект кхетар бахьнехь кхоллаелла беттан кратер, диаметрехь 81,13 км гергга.
ЦӀе
Кратеран цӀе тиллина Джеймс Хопвуд Джинс (1877—1946) сийдина.
Истори
Кратер чӀагӀйина International Astronomical Union (IAU) 1964 шарахь.
Хьажоргаш
Категори:Беттан кратерш Категори:Кратерш абатца
Вилабела (Верона)
Вилабела — Италин Венеция регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Венеция регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Монтелеоне (Салерно)
Монтелеоне — Италин Кампания регионан  коммунера эвла.
Керисюрья
Керисюрья (Керисюрья) — Российн Федерацин Карелин Питкярантан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Питкярантан кӀоштан нах беха меттигаш
Монтелеоне (Салерно)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Кампания регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
(3949) Мах
(3949) Мах  — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Истори
ДӀайиллина 1985 шеран 20 октябрехь А. Мркос цӀе йолу Ӏилманчо Клеть обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1985 UL».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Зуевка (Нефтегорскан кӀошт)
Зуевка (Зуевка) — Российн Федерацин Самарин областан Нефтегорскан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла йу барамера шораллера континенталан климатан асанехь, шен амалехь арктикан а, тропикан а а хӀаваъ кхачар а долуш. ГӀоролаш йоцу мур Ийдалан тогӀенехь лаьтта йуккъера барам 159 дийнахь, 29 апрелера 4 октябрь кхаччалц, амма гӀеххьа галл а долу оцу тӀиера цхьацца шерашкахь. Иштта, 1967 ш. тӀаьххьара бӀаьстенан гӀоролаш хилира 4 июнехь, ткъа 1950 ш. хьалхара гуьйренан гӀоролаш 14 сентябрехь хилира. ГӀоролаш цахуьлу мур бозу рельефан хьолах. Кхузахь йогӀу шарахь 500 мм йочанаш. Йочанаш цхьабосса цайаро сих-сиха йокъаллаш хӀиттайо. Йокъаллаш алсама хуьлу май беттан шолгӀа а, кхоалгӀа а декадашкахь, июнан хьалхарчу декадехь а, цасоццаш йочанаш хуьлу – дукха хьолахь январехь а, февралан хьалхарчу а, шолгӀачу а декадашкахь, ткъа кхин а октябран шолгӀачу декъехь – ноябран хьалхарчу декадехь.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 1254 адам леррана 2010 шарахь.
Сахьтан аса
Эвла йу Самарин хенан сахьтийн асехь. UTC-ца хийцадалар ду +4:00. Москохан хенаца цу сахьтийн асан гуттар а хийцадалар ду +1 сахьт, MSK+1 санна Россехь къастош а йу. 2010-гӀа шо кхаччалц, областехь йара асан Самарин хан (МСК+1). 2010-2014-чу шерашкахь йара Москохан хан. 2014-чу шеран 26-чу октябрехь дуьйна регион йу йуха а кхоьллинчу кхозлагӀчу сахьтийн зонехь (МСК+1, Москохан хан + 1 сахьт, UTC+4). Маьлхан хенаца йукъара башхалла йу 30 минот тӀера областан малхбалехь, малхбузехь 48 минот тӀекхаччалц.
Хьажоргаш
Категори:Нефтегорскан кӀоштан нах беха меттигаш
Красни Октябрь (Коврован кӀошт)
Красни Октябрь (Красный Октябрь) — Российн Федерацин Владимиран областан Коврован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат билгалйоккху цуьнан географин хьоло, цунах доьзна ду маьлхан йовхо кхачар а, тайп-тайпана хӀордан, континенталан барамера шораллин, арктикин хӀаваан массаш лелар а (луларчу Малхбузен Европин, Йуккъера а, Къилбаседера а Азин, Атлантикин а, Къилбаседа Шен Ӏапказийн акваторера).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Коврован кӀоштан нах беха меттигаш
Сан Марко (Рим)
Сан Марко — Италин Лацио регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Лацио регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
ЙогӀунсоьгӀуьт (Элбистан)
ЙогӀунсоьгӀуьт (Yoğunsöğüt) — Туркойчоьнан Лаьттайуккъера хӀордан регионан КахӀраманмараш провинцин (ил) Элбистанан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:КахӀраманмараш провинцин нах беха меттигаш
Категори:КахӀраманмараш провинцин микрокӀошташ
Категори:Элбистанан микрокӀошташ
Категори:Элбистанан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Капучини (Рим)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Лацио регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Ночево
Ночево (Ночево) — Российн Федерацин Пскован областан Красногородскан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Красногородскан кӀоштан нах беха меттигаш
Жаднево
Жаднево (Жаднево) — Российн Федерацин Тверан областан Ржеван кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Ржеван кӀоштан нах беха меттигаш
Шипични
Шипични (Шипичный) — Свердловскан областан Ивделан гӀалин гуонан йукъайогӀу эвла.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (77%), гӀезалой (5%), украинаш (16%), мансаш (4%).
Билгалдахарш
Категори:Ивделан гӀалин гуо нах беха меттигаш Категори:Свердловскан областан нах беха меттигаш
Кропалати
Кропалати — Италин Калабри регионера коммуна. Лаьтташ йу Козенца провинцехь.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Калабри йукъара гӀаланаш
Старокрасни Слобода
Климат
Эвла лаьтта Российн Федерацин Европин декъан циклонаш а, антициклонаш а лела коьрта некъашна уллохь. Хийцалуш йолу довхачу а, шийлачу а хӀаваийн тулгӀенаш (дукха хьолахь майхь) кхуллу цхьаьнаэшшара боцу хенан хӀоттам, аьхка даладо стигал къекъарца догӀанаш, Ӏай йалайо йоццу йовхонаш.
Хьажоргаш
Категори:Почепан кӀоштан нах беха меттигаш
Горни Гержманице (Усти над Орлици)
Горни Гержманице  (Horní Heřmanice) — Чехин Пардубицен мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Пардубицен мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Кадикоьй (ЙуьрегӀир)
Кадикоьй (Kadıköy) — Туркойчоьнан Лаьттайуккъера хӀордан регионан Адана провинцин (ил) ЙуьрегӀирнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Адана провинцин нах беха меттигаш
Категори:Адана провинцин микрокӀошташ
Категори:ЙуьрегӀирнан микрокӀошташ
Категори:ЙуьрегӀирнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Айора
Айора — Испанин Валенси провинцин муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —. ХӀордан сизал локхалла. муниципалитеташ.
Хьажоргаш
Категори:Испанин муниципалитеташ Категори:Валенси провинцин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Балчик (Акинджилар)
Балчик (Balçık) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатолин Сивас провинцин (ил) Акинджиларан кӀоштара эвла.
Бедково
Бедково — Польшин Вармия-Мазурин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Варми-Мазурин воеводаллин нах беха меттигаш
Стрункино (Омскан область)
Стрункино (Стрункино) — Российн Федерацин Омскан областан Называевскан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Называевскан кӀоштан нах беха меттигаш
Куртиль де Сандра, Гасьен де
Гасье́н де Курти́ль де Сандра́ (наггахь Готьен де Куртиль де Сандра, Gatien de Courtilz de Sandras, 1644—1712) — французийн йаздархо,, публицист, мемуарист, уггаре чӀогӀа гӀараваьлла шен «Эла д’Артаньянан мемуараш» (1700) жайница, Дюма Александра тӀаьхьа лелийна кхо жайна йаздеш: «Кхо мушкетёр», «Ткъа шо даьллачул тӀаьхьа», «Виконт де Бражелон».