cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Тиванцы
Климат
Климат барамера континенталан йу, амалехь барамера йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а ду. Ӏаьн хьалхара дакъа довха ду шолгӀачул. ХӀаваан йовхачу температуран (де-буьйсан йукъара барам) мур лаьтта 213-224 дийнахь. ГӀоролаш йоцучу муьран йукъара барам 125-148 де. Цхьацца шерашкахь хаало дикка дӀатовжар йийцинчу климатан амалех. Йочанийн шеран барам бу 645-691 мм. Кхааннах ши дакъа догӀан кепара догӀу, цхьа дакъа ло кепара хуьлу. Цхьаьна эшшара лон чкъор лаьтта декабрь болалуш, деша апрелан хьалхарчу декадехь.
Левашовка (Пильнан кӀошт)
Левашовка (Левашовка) — Российн Федерацин Нижни Новгородан областан Пильнан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 6 стаг (2010 шо).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Тиванцы
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Велижан кӀоштан нах беха меттигаш
Марина ди Камерота (Салерно)
Марина ди Камерота — Италин Кампания регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Кампания регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Мавчиче
Мавчиче — Словенин йукъараллера эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Цуканы
Цуканы (Цуканы) — Российн Федерацин Орёлан областан Свердловн кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта Среднерусски (Йуккъераоьрсийн) акъарин йуккъехь, аренан а, хьун-аренан а зонашкахь. Климат барамера континенталан. Ноябрь, декабрь, январь уггар кхуьйлина беттанаш ду. Ло лаьтта денойн йукъара барам — 126. Шарахь хуьлу барамера йочанаш — йуккъера 490 - 590 мм, цу тӀе аьхка шозза алсама, Ӏайчул, гурахь алсама, бӀаьстачул.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Орёлан областан Свердловн кӀоштан нах беха меттигаш
Нью-Кингмен-Батлер
Нью-Кингмен-Батлер — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Аризона штатера нах беха меттиг, иза лоруш йу бахархойн статистикин меттиг (census-designated place, CDP) санна.
Географи
Нью-Кингмен-Батлер бахархойн статистикин меттиган майда —. Статистикин йекъна меттиган бакъонан статус йац.
ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Аризона штатан бахархойн статистикин меттигаш Категори:Аризона штатан нах беха меттигаш Категори:АЦШ бахархойн статистикин меттигаш
Стариково (Рязанан область)
Стариково (Стариково) — Российн Федерацин Рязанан областан Спасскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йовхачу аьхкенца а, барамера шийлачу Ӏаьнца а. ГӀоронаш йоцу муьран йукъара бохалла 130-149 де ду. Кхузахь сих-сиха тӀехьара бӀаьстен а, хьалхара гуьйренан а гӀоролаш хуьлу. Эвла лаьтта тоьушйолчу йочанийн зонехь. Йочанийн шеран барам кхузахь 500 мм кхоччуш бу. ДогӀнаш аьхкенан заманехь стигал къекъаш чӀогӀа догӀу, наггахь къора а тухуш. ХӀоьттина лайн чкъор хуьлу ноябрь чекхболуш – декабрь болалуш, деша март чекхболуш – апрель болалуш. Ло лаьтта денош - 135-145 шарахь. Климатан хьолаш дика ду йуьртабахамна. Йуьззина кхочу йовхо а, тӀуналла а гуьйренан йалташна, бӀаьстенан йалташна, техникин а, докъаран культурашна.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Рязанан областан Спасскан кӀоштан нах беха меттигаш
Крысичи
Крысичи (Крысичи) — Кировн областан Котельничан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь йуккъерачу барамехь континентан климат йу. Оцунна бахьна ду Къилбаседа Шен Ӏапказера шила мох цхьаа дуьхьало йоцуш кхуза схьакхачарна. Цундела кхузара Ӏа чӀогӀа шила ду, аьхкенна кест-кеста шила хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (100%).
Билгалдахарш
Категори:Кировн областан Котельничан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Кировн областан нах беха меттигаш
Гагарино (Белгородан область)
Гагарино (Гагарино) — Российн Федерацин Белгородан областан Прохоровкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат континенталан йу, амалехь ду гӀеххьа шийла Ӏа а, йовха аьхке а. Эвла лаьтта хьун-аренан а, аренан а зонийн дозанехь. Цуьнан Ӏаламан-климатан а, геологин а башхаллаш билгалайо ша-тайпа биологин бес-бесаралла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Прохоровкан кӀоштан нах беха меттигаш
Маниловка (Хмельницкан область)
Маниловка — Украинин Хмельницкан областан Хмельницкан кӀоштара эвла.
Красноярски (Курганан область)
Красноярски (Красноярское) — Российн Федерацин Курганан областан Щучьен кӀоштара эвла.
Маниловка (Хмельницкан область)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Красноярски (Курганан область)
Климат
Климат чӀогӀа континенталан йу. Цунна Ӏаткъам бо мохк хӀордашна гена хиларо, малхбузехьа Урал лаьмнийн турс хиларо, къилбехахь йаккхий аренийн кӀошташ хиларо, кхин тӀе меттиган рельеф нийса хиларо, хӀаваийн массийн циркуляции ша-тайпа хиларо. Шийла, кӀезиг ло долуш Ӏа а, йовха, йекъа аьхке. БӀаьстенна амалехь ду сих-сиха шелонаш йухайерзар. ТӀуналла аьхка тоьуш йац, муьрашкахь йакъонаш хуьлу. Оцу климато хьун-аренан Уралдехьех латталелоран кхераме зона йо. Цхьанаэшшара ца лаьтта хенан хӀоттам Ӏа долалуш декабрехь а, бӀаьста — апрелехь, майхь а. Уггар шийла бутт — январь, уггар бовха — июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+5.
Хьажоргаш
Категори:Щучьен кӀоштан нах беха меттигаш
Маниловка (Хмельницкан область)
Хьажоргаш
Категори:Хмельницкан кӀоштан нах беха меттигаш
Берлускони, Сильвио
Си́львио Берлуско́ни (1936 шеран 29 сентябрь, Милан, Италин пачхьалкхалла — 2023 шеран 12 июнь, Милан, Итали) — итальянийн пачхьалкхан а, политикин а гӀулакххо, доьуза Италин министрийн кхеташонан председатель (1994—1995, 2001—2005, 2005—2006, 2008—2011), предприниматель.
Хьажоргаш
Категори:Италин премьер-министраш
Острогожск
Острогожск (Острогожск) — Российн Федерацин гӀала, Воронежан областан Острогожскан кӀоштан административан центр. XIX бӀешо — Воронежан губерни, Российн импери.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Климатан Ӏаткъам бо Байкалхьалхара, Алтайра, Монголера Кхазакхстанехула йогӀу климаткхолларан семано (Воейковн сема).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Острогожскан кӀоштан нах беха меттигаш
Лос Борегос (Молоакан)
Лос Борегос — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Лос Борегос лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Джейн Линч
Джейн Линч (Jane Lynch) — иза америкин сийлахь йолу актриса, эшархо, забарча, сценарихо а йу. Джейн йина Долтон йуьртахь. Иллинойс штатан Университет чекйаьккхина хиллера цо.
Головлёв, Алексей Алексеевич
Головлёв Алексе́й Алексе́евич (1956 23 майхь; ССРС, Нохч-ГӀалгӀайн АССР, Соьлжа-ГӀала) — советийн а, российн а географ. Географин Ӏилманийн доктор, доцент, Самарин пачхьалкхан экономикин университет экологин а, дахаран кхерамазаллин а кафедран профессор. Кавказан Ӏаламан талламча, Самаран мохкӀаморхо. Цхьа могӀа Ӏилманан-талламан монографин а, тайп-тайпана Ӏилманан арахецаршкахь дуккха йаззамийн а автор.
Советийн мур
1973 шарахь Головлёв Алексея чекхйаьккхира йуккъера йукъарадешаран ишкол Соьлжа-ГӀалахь, цул тӀаьхьа деша хӀоьттира Нохч-ГӀалгӀайн пачхьалкхан университет биологин-химин факультетан географин декъе. Студент волуш, цунах 1974 шарахь хилира ССРС географин йукъараллин Нохч-ГӀалгӀайн декъан боккъала волу декъашхо.
1978 шарахь Головлёвс тӀехдика чекхйаьккхира НГӀПУ географин факультет, цул тӀаьхьа хьажийра географин а, историн а хьехархо балха НГӀАССРн Советийн кӀоштара Итон-Кхаьллан йуккъерачу ишколе, ткъа цул тӀаьхьа хьийхира Соьлжа-ГӀалин кӀоштан Шинасуьйра-йукъарчу йуккъерачу ишколехь. Цул сов, 1979 - 1981 шерашкахь Головлёвс дийшира ССКП Соьлжа-ГӀалин гӀалин комитетера Марксизман-ленинизман университетан пропагандистийн факультетан Ӏилманан Ӏосаллин декъехь, цигахь цунна йелира лакхара политикин говзалла партин дешаран системехь.
1985 шарахь Головлёвс Нохч-ГӀалгӀайн областан туризман а, экскурсин а советан Соьлжа-ГӀалин новкъалеларийн а, экскурсийн а бюрохь чекхйехира экскурсилелоран курсаш. 1985 шеран февралехь иза хӀоттийра НГӀПУ экономикин географин кафедран ассистент. Оцу шеран сентябрехь Головлёв дехьаваьккхира оццу дарже физикин географин кафедре, ткъа 1988 шеран октябрехь ― НГӀПУ рационалан Ӏаламлелоран а, Ӏалам Ӏалашдаран а кафедре.
Советал тӀаьхьара мур
1994 шеран январехь Головлёв, НГӀПУ балхара дӀаваьлла, кхелхира Краснодаран махка, цигахь балха хӀоьттира Отраднин университете (пачхьалкхан йоцу лакхара дешаран меттиг) доцент дарже, оцу хенахь ректор вара НГӀПУ Ӏилманан белхан хилла проректор доцент Касаков. Чолхе хьал хиларна Головлёвн дийзира болх бан «вахтан» хьесапца, Соьлжа-ГӀалара самаре воьдуш, йуха вогӀуш, иштта Соьлжа-ГӀалара дӀакхалха дийзира цуьнан гергара нах а.
1996 шеран июлехь Головлёв Самарин пачхьалкхан экономикин университетан арахецаран ницкъаш дӀанисдаран кафедре доцент дарже ийцира (тӀаьхьа цунах йина экономикин а, социалан а географин кафедра). 2005 шарахь болх бира экономикин а, социалан а географин кафедрехь иза 2011 шарахь дӀайаккхалц.
2005 шеран 23 декабрехь Головлёвс географин Ӏилманийн докторан Ӏилманан тӀегӀа яккха «Нохчийн Республикин ломан ландшафташ а, царех пайда эцаран башхаллаш» цӀе йолу теман диссертаци чекхйаьккхира (йелира 2006 шеран 14 апрелехь). 2007 шеран апрелехь дуьйна профессоран даржехь болх бира Самарин пачхьалкхан экономикин университетан экономикин а, социалан а географин кафедрехь, 2012 шарахь ― къоман экономикин а, Ӏаламан ресурсийн а кафедрехь, ткъа 2012 шарахь дуьйна ― экологин а, дахаран гӀуллакхан кхерамазаллин а кафедрехь.
Головлёв Алексейн коьрта библиографи
Йаззамийн зорбатоьхна ишттачу журналашкахь: «Самарская Лука: проблемы региональной и глобальной экологии» (ИЭВБ РАН), «Вестник Самарского университета. Естественнонаучная серия» (СНИУ им. академика С. П. Королёва), «Историческая демография» (ИЯЛИ Коми НЦ УрО РАН), «Экологический мониторинг и биоразнообразие» (ТюмГУ), «Фиторазнообразие Восточной Европы» (ИЭВБ РАН), «Известия Самарского научного центра РАН» (СамНЦ РАН), «Вестник Тамбовского университета. Сери: Естественные и технические науки» (ТГУ им. Г. Р. Державина), «Поволжский экологический журнал» (ред. журн.), «Нефтяное хозяйство» (ред. журн.), «Русский орнитологический журнал» (ред. журн.), «Самарский научный вестник» (СГСПУ), «Региональное развитие» (СГЭУ), кхин а, тайп-тайпанчу Ӏилманан белхийн гуламашкахь.
Хьажоргаш
Категори:Нохчийн пачхьалкхан университетехь дешнарш Категори:Нохчийн пачхьалкхан университетан хьехархой Категори:Москохан лакхарчу дешаран меттигашкахь дешнарш Категори:Географин Ӏилманийн докторш
Хошкешин
Хошкешин (Xoşkeşin) — Азербайджанан Джульфан кӀоштара эвла.
Билгалдахарш
Категори:Джульфан кӀоштан нах беха меттигаш
БуьксьегӀ-суьгӀ-АгӀс
БуьксьегӀ-суьгӀ-АгӀс — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Шампань — АгӀденаш регионехь. Коммунан департамент — Об.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Об департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
NGC 5186
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
5186 5186
Ильичевка (Багратионовскан кӀошт)
Ильичевка (Ильичевка) — Российн Федерацин Калининградан областан Багратионовскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат хӀордан йу, аьхка йовха хуьлу Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре бовха бутт бу — июль, уггаре шийла — январь.
Хьажоргаш
Категори:Багратионовскан кӀоштан нах беха меттигаш
Церква
Церква — Болгарин Добричин областера эвла. Балчик йукъараллин йукъайогӀу.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Болгарин нах беха меттигаш Категори:Добричин областан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Эль Манго, Эстасион Метеоролохика (Чалма)
Эль Манго, Эстасион Метеоролохика — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Манго, Эстасион Метеоролохика лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Сан Педро (Хесус Каранза)
Сан Педро — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Зоннтаг (Форарльберг)
Зоннтаг  — Австрин Форарльберг федералан латтана йукъара коммуна. Блуденц гуонан йукъайогӀу.
Географи
ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Форарльберг латтана гӀаланаш Категори:Австрин гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
HD216608
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
СарухӀанлар (Доманич)
СарухӀанлар (Saruhanlar) — Туркойчоьнан Эгейн регион регионан КуьтахӀи провинцин (ил) Доманичан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:КуьтахӀи провинцин нах беха меттигаш
Категори:Доманичан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Дучки
Дучки — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Бонастре
Бонастре — Испанин Таррагана провинцин муниципалитет.
Хьажоргаш
Категори:Испанин муниципалитеташ Категори:Таррагана провинцин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Кобиле (Лодзинскан воеводалла)
Кобиле  — Польшин Лодзинскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лодзинскан воеводаллин нах беха меттигаш
Штрауфхайн
Штрауфхайн (Straufhain) — Германин Туьринген латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Туьринген латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Сент-Елали-ан-БогӀн
Сент-Елали-ан-БогӀн — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Аквитани регионехь. Коммунан департамент — Ландаш.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Ландаш департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Малиновка (Лоеван кӀошт)
Малиновка (Малінаўка) — Белоруссин Гомелан областан Лоеван кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Бречоне (Перуджа)
Бречоне — Италин Умбрия регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Умбрия регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Рипаберарда (Асколи Пичено)
Рипаберарда — Италин Марке регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Марке регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Подзамша
Подзамша (Падзамша) — Белоруссин Могилёвн областан Глусскан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Могилёвн областан нах беха меттигаш Категори:Глусскан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Плакуново
Плакуново (Плакуново) — Российн Федерацин Архангельскан областан Красноборскан кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Красноборскан кӀоштан нах беха меттигаш
Перишору (коммуна)
Перишору — Румынин Келераш жудецан йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. Коммунан йукъара нах беха меттигаш.
Хьажоргаш
Категори:Румынин коммунаш Категори:Келераш жудецан коммунаш
Пржитлуки
Пржитлуки (Přítluky) — Чехин Къилба Морави мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Къилба Морави мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Прибоешть
Прибоешть — Румынин Мехединць жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Мехединць жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Фортинела (Реджо Эмилия)
Фортинела — Италин Эмилия-Романья регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Эмилия-Романья регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Маголник
Маголник — Словенин йукъараллера эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Будки (Волинан область)
Будки — Украинин Волинан областан Камень-Каширскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Камень-Каширскан кӀоштан нах беха меттигаш
Марина ди Кампанья (Салерно)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Кампания регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Велики Медведевка (Шепетовкан кӀошт)
Великая Медведевка — Украинин Хмельницкан областан Шепетовкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Шепетовкан кӀоштан нах беха меттигаш
Гантерс-Голлоу (Кентукки)
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Кентукки штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Гомель
Го́мель (Гомель) — Белоруссин гӀала, Гомелан областан а, Гомелан кӀоштан административан центр, цуна йукъайогӀуш йац.
Билгалдахарш
Категори:Белоруссин гӀаланаш Категори:Гомелан областан гӀаланаш
Кызылтан (Жамбылан кӀошт)
Кызылтан — Кхазакхстанан Алматан областан Жамбылан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Лисберг (Алабама)
Лисберг — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Алабама штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Алабама штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Нафтуловка
Нафтуловка — Украинин Хмельницкан областан Хмельницкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Хмельницкан кӀоштан нах беха меттигаш
Казчина Берета (Милано)
Казчина Берета — Италин Ломбарди регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Ломбарди регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Ираёль
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: комий (6%), оьрсий (77%), украинаш (14%).
Билгалдахарш
Категори:Сосногорск муниципалан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Коми Республикин нах беха меттигаш
Никольски (Горшечнин кӀошт)
Никольски (Никольское) — Российн Федерацин Курскан областан Горшечнин кӀоштара эвла.
Валдек (Старе Кржечани)
Валдек  (Valdek) — Чехин Устецан мехкан кӀоштара эвла.
Никольски (Горшечнин кӀошт)
Климат
Кхузахь климатан башхаллаш йоьзна йу цуьнан хьун-аренан зонера барамерачу континенталан климатан хьолах.
Валдек (Старе Кржечани)
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Никольски (Горшечнин кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Валдек (Старе Кржечани)
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Никольски (Горшечнин кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Горшечнин кӀоштан нах беха меттигаш
Валдек (Старе Кржечани)
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Устецан мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Гаюры
Гаюры (Гаюры) — Российн Федерацин Белгородан областан Прохоровкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат континенталан йу, амалехь ду гӀеххьа шийла Ӏа а, йовха аьхке а. Эвла лаьтта хьун-аренан а, аренан а зонийн дозанехь. Цуьнан Ӏаламан-климатан а, геологин а башхаллаш билгалайо ша-тайпа биологин бес-бесаралла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Прохоровкан кӀоштан нах беха меттигаш
Елдино
Елдино (Елдино) — Российн Федерацин Тверан областан Конакован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Конакован кӀоштан нах беха меттигаш
Фадин
Фадин (Фадин) — Российн Федерацин Саратовн областан Перелюбан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климатан амалийн башхаллаш — континенталалла, йокъалла, шо шере мел дели хийцамаш хилар — билгалйоккху цуьнан континенталан климатан зонехь латтаро, бараман шораллехь хиларо, мелхан радиацино Ӏаткъам баро, лаьттан бухах, цаьрца йоьзна атмосферан циркуляцица. Йокъаллаш хуьлу ши шо мел дели.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Перелюбан кӀоштан нах беха меттигаш
Бойни
Бойни — Украинин Харьковн областан Борован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Борован кӀоштан нах беха меттигаш
Павловка (Баеван кӀошт)
Павловка (Павловка) — Российн Федерацин Алтайн мехкан Баеван кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера а, чӀогӀа континенталан а йу, кхоллало Атлантикера, Арктикера, Малхбален Сибрехара, Йуккъерчу Азера сих-сиха хийца а луш кхочучу хӀаваан массаш бахьнехь. Маршах кӀезиг йолуш хенан хӀоттам хилар бахьнехь алссама маьлхан радиации кхачайо кхуза. Малх лепаран дохаллин йуккъера барам 2000—2300 сахьт шарахь бу, цхьаьнатоьхна радиацин барам кхочу 4500-4800 МДж/м2 шарахь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Хьажоргаш
Категори:Баеван кӀоштан нах беха меттигаш
Перевозан кӀошт
Перевозан кӀошт (Перевозский район) — Нижни Новгородан областан муниципалан кӀошт.
Административан центр — Перевоз.
Билгалдахарш
Категори:Нижни Новгородан область Категори:Российн кӀошташ
Лома де ла Эсперанза (Абасоло)
Лома де ла Эсперанза — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Лома де ла Эсперанза лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Буьсе-ан-От
Буьсе-ан-От — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Шампань — АгӀденаш регионехь. Коммунан департамент — Об.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Об департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Леушино (Кировн область)
Леушино (Леушино) — Кировн областан Котельничан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь йуккъерачу барамехь континентан климат йу. Оцунна бахьна ду Къилбаседа Шен Ӏапказера шила мох цхьаа дуьхьало йоцуш кхуза схьакхачарна. Цундела кхузара Ӏа чӀогӀа шила ду, аьхкенна кест-кеста шила хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (100%).
Билгалдахарш
Категори:Кировн областан Котельничан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Кировн областан нах беха меттигаш
Чибисы
Чибисы (Чибисы) — Российн Федерацин Орёлан областан Свердловн кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта Среднерусски (Йуккъераоьрсийн) акъарин йуккъехь, аренан а, хьун-аренан а зонашкахь. Климат барамера континенталан. Ноябрь, декабрь, январь уггар кхуьйлина беттанаш ду. Ло лаьтта денойн йукъара барам — 126. Шарахь хуьлу барамера йочанаш — йуккъера 490 - 590 мм, цу тӀе аьхка шозза алсама, Ӏайчул, гурахь алсама, бӀаьстачул.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Орёлан областан Свердловн кӀоштан нах беха меттигаш
Йайикли (ХӀалкапинар)
Йайикли (Yayıklı) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатоли регионан Кони провинцин (ил) ХӀалкапинарнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Кони провинцин нах беха меттигаш
Категори:Кони провинцин микрокӀошташ
Категори:ХӀалкапинаран микрокӀошташ
Категори:ХӀалкапинаран кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Красни Увал
Климат
Климат чӀогӀа континенталан йу. Цунна Ӏаткъам бо мохк хӀордашна гена хиларо, малхбузехьа Урал лаьмнийн турс хиларо, къилбехахь йаккхий аренийн кӀошташ хиларо, кхин тӀе меттиган рельеф нийса хиларо, хӀаваийн массийн циркуляции ша-тайпа хиларо. Шийла, кӀезиг ло долуш Ӏа а, йовха, йекъа аьхке. БӀаьстенна амалехь ду сих-сиха шелонаш йухайерзар. ТӀуналла аьхка тоьуш йац, муьрашкахь йакъонаш хуьлу. Оцу климато хьун-аренан Уралдехьех латталелоран кхераме зона йо. Цхьанаэшшара ца лаьтта хенан хӀоттам Ӏа долалуш декабрехь а, бӀаьста — апрелехь, майхь а. Уггар шийла бутт — январь, уггар бовха — июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+5.
Хьажоргаш
Категори:Щучьен кӀоштан нах беха меттигаш
Павловски (Острогожскан кӀошт)
Павловски (Павловский) — Российн Федерацин Воронежан областан Острогожскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Климатан Ӏаткъам бо Байкалхьалхара, Алтайра, Монголера Кхазакхстанехула йогӀу климаткхолларан семано (Воейковн сема).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Острогожскан кӀоштан нах беха меттигаш
NGC 5187
NGC 5187 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Хьажа кхин а
5187 5187
Иневка
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Наро-Фоминскан кӀоштан нах беха меттигаш
Челопечене
Челопечене — Болгарин Добричин областера эвла. Каварна йукъараллин йукъайогӀу.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Болгарин нах беха меттигаш Категори:Добричин областан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Новороманово (Кемеровн область)
Новороманово (Новороманово) — Российн Федерацин Кемеровн областан Юрган кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Хьажоргаш
Категори:Юрган кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Кирна (Азербайджан)
Кирна (Kırna) — Азербайджанан Джульфан кӀоштара эвла.
Билгалдахарш
Категори:Джульфан кӀоштан нах беха меттигаш
Триково
Климат
Климат барамера континенталан йу, амалехь барамера йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а ду. Ӏаьн хьалхара дакъа довха ду шолгӀачул. ХӀаваан йовхачу температуран (де-буьйсан йукъара барам) мур лаьтта 213-224 дийнахь. ГӀоролаш йоцучу муьран йукъара барам 125-148 де. Цхьацца шерашкахь хаало дикка дӀатовжар йийцинчу климатан амалех. Йочанийн шеран барам бу 645-691 мм. Кхааннах ши дакъа догӀан кепара догӀу, цхьа дакъа ло кепара хуьлу. Цхьаьна эшшара лон чкъор лаьтта декабрь болалуш, деша апрелан хьалхарчу декадехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Велижан кӀоштан нах беха меттигаш
HD216754
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Першинари (коммуна)
Першинари — Румынин Димбовица жудецан йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. Коммунан йукъара нах беха меттигаш.
Хьажоргаш
Категори:Румынин коммунаш Категори:Димбовица жудецан коммунаш
Першинарі
Абашево (Ярославлан область)
Абашево (Абашево) — Российн Федерацин Ярославлан областан Большеселон кӀоштара эвла.
Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Большеселон кӀоштан нах беха меттигаш
Марс (Лоеван кӀошт)
Марс (Марс) — Белоруссин Гомелан областан Лоеван кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Гомелан областан нах беха меттигаш Категори:Лоеван кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Рипабиянка (Беневенто)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Кампания регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Сейдикузу (Доманич)
Сейдикузу (Seydikuzu) — Туркойчоьнан Эгейн регион регионан КуьтахӀи провинцин (ил) Доманичан кӀоштара эвла.
Стари Тонино
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йовхачу аьхкенца а, барамера шийлачу Ӏаьнца а. ГӀоронаш йоцу муьран йукъара бохалла 130-149 де ду. Кхузахь сих-сиха тӀехьара бӀаьстен а, хьалхара гуьйренан а гӀоролаш хуьлу. Эвла лаьтта тоьушйолчу йочанийн зонехь. Йочанийн шеран барам кхузахь 500 мм кхоччуш бу. ДогӀнаш аьхкенан заманехь стигал къекъаш чӀогӀа догӀу, наггахь къора а тухуш. ХӀоьттина лайн чкъор хуьлу ноябрь чекхболуш – декабрь болалуш, деша март чекхболуш – апрель болалуш. Ло лаьтта денош - 135-145 шарахь. Климатан хьолаш дика ду йуьртабахамна. Йуьззина кхочу йовхо а, тӀуналла а гуьйренан йалташна, бӀаьстенан йалташна, техникин а, докъаран культурашна.
Сейдикузу (Доманич)
Хьажоргаш
Категори:КуьтахӀи провинцин нах беха меттигаш
Стари Тонино
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Сейдикузу (Доманич)
Хьажоргаш
Категори:Доманичан кӀоштан нах беха меттигаш
Стари Тонино
Хьажоргаш
Категори:Рязанан областан Спасскан кӀоштан нах беха меттигаш
Сейдикузу (Доманич)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Евелин
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Мазовин воеводаллин нах беха меттигаш
Зоннхофен
Зоннхофен — Австрин Штири федералан латтана йукъара коммуна. Хартберг-Фуьрстенфельд гуонан йукъайогӀу.
Географи
ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Штири латтана гӀаланаш Категори:Австрин гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Плосски (Красноборскан кӀошт)
Плосски (Плосская) — Российн Федерацин Архангельскан областан Красноборскан кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Красноборскан кӀоштан нах беха меттигаш
Соркун (МихӀаличчик)
Соркун (Sorkun) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатоли регионан ЭскишехӀир провинцин (ил) МихӀаличчикнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:ЭскишехӀир провинцин нах беха меттигаш
Категори:ЭскишехӀир провинцин микрокӀошташ
Категори:МихӀаличчикнан микрокӀошташ
Категори:МихӀаличчикнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Кобилин (Лодзинскан воеводалла)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лодзинскан воеводаллин нах беха меттигаш
Велики Ведмежка
Велики Ведмежка — Украинин Волинан областан Камень-Каширскан кӀоштара эвла.
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Камень-Каширскан кӀоштан нах беха меттигаш
Брига (Месина)
Брига — Италин Сицилия регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Сицилия регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Пржитоки
Пржитоки (Přítoky) — Чехин Йуккъера Чехин мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Йуккъера Чехин мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Кызылтан (Мактааралан кӀошт)
Кызылтан — Кхазакхстанан Туркестанан областан Мактааралан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Туркестанан областан нах беха меттигаш Категори:Мактааралан кӀоштан нах беха меттигаш
Подколенда
Подколенда (Падкаленда) — Белоруссин Могилёвн областан Глусскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Могилёвн областан нах беха меттигаш
Категори:Глусскан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Велики Побойна
Велики Побойна — Украинин Хмельницкан областан Каменец-Подольскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Каменец-Подольскан кӀоштан нах беха меттигаш
Истори
Исто́ри (ἱστορία) — дуккха чкъоьрнийн йохаллехь адаман белхо хьалхалераниг, хила факташ, историн хиламаш хийцабалар, йукъараллин эволюци, цунна чура йукъаметтигаш толу Ӏилма. В наши дни появилось новое определение истории как науки «о прошлой социальной реальности».
Готтачу маьӀнехь истори — хиламийн рагӀ хӀотторхьама, хиламийн хьалхе-тӀаьхье хӀотто, хьалхалерачух муьлхха а хьост Ӏамо, гайтина фактораш нийса хилар Ӏамо, хиламийн бахьнехь лаьцна жамӀ ден Ӏилма.
Терминан йуьхьанцара маьӀна а, этимологи а
«Истори» дешан йуьхьанцара маьӀна хьаладоьду ширажелтойн термине, цуьнан маьӀна дара «хеттар, хаар, хӀоттор, хаарш лахар». Шираруман историографехь (историографии таханлерачу маьӀнехь —цуьнан истории Ӏамо Ӏилман историн отрасль) оцу дашо хааран хьесап билгал ца доккхура, ткъа хьалхалерачу хиламех долу дийцар доккхура. Дукха хан йалале «истори» ала долийра муьлхха а хиламех дийцарах, бакъ йа кхоьллина делахь а.
Оцу йа кхечу оьздангаллехь гӀарайевлла, амма кхечу хьосташа тешалла ца до, масала, Артур паччахьах долу легенда, Оьздангаллин тӀаьхьенан дакъа лору, «озабезам боцу таллам» ца лору.
Говзанчийн ойланашца, ионийн дош истори (ἱστορία) схьадолу «хӀиндиевропийн орамах vid, цуьнан маьӀна лела лат. video а, оьрсийн видеть (гар)».
Шира Желтойчоьнан «истори» дашо билгалдоккхура талламан новкъа доккху муьлхха хаар. Масала, Аристотела леладора и дош «Дийнатийн исторехь». Иза хаало иштта Гомеран хӀосташкахь, Гераклитан сочиненешкахь, Афинин пачхьалкхан байӀат даран йозанашкахь. Ширажелтойн маттахь кхин а дара historeîn, «талла» дош, иза йуьхьанца Ионехь бен ца леладора, цигара даьржира йерриг Желтойчухула а, тӀаьххьара, йерриг эллинийн цивилизацехула.
Оццу ширажелтойн маьӀнехь «истории» дош леладора XVII бӀешарахь Бэкон Фрэнсиса шуьйралелоран «Ӏаламан истори» терминехь. Бэконна истори — «шортенехь а, заманехь а меттиг билгалйаьккхина хӀуманехь хаар» ду, цуьнан хьост ду иэс (Ӏилма санна — ойланийн стом, ткъа поэзи — фантазин стом). ЙуккъерабӀешерийн Ингалсчохь «истори» дош дукха хьолехь леладора дийцаран маьӀнехь леладора (story). Башха термин истори (history) дӀабевлла хиламийн хьалхе-тӀаьхье санна йукъабевлла ингалсан маттахь XV бӀешо чекхдолуш, ткъа «историн» (historical, historic) дош — XVII бӀешарахь. Германехь, Францехь, Россехь шине маьӀнехь хьалха санна леладора изза дош «истори».
Историкаш цхьаьнахеннахь хиламийн тидамчаш а, декъахой а хиларна, церан историн къинхьегамаш йаздина церан заманахь ма-гарра, политикин агӀор узуш хилла ца Ӏаш, амма шен муьрера тиларца а хуьлу. Италихойн ойланчин Кроче Бенедеттон дешнашца, «йерриг истори — хӀокху заманан истори». Историн Ӏилмано латтадо историн бакъ некъ охьабиллар хиламех лаьцна дийцаршца, церан озабезам боцу анализца. Вайн заманахь истори кхуллу Ӏилманан институтийн ницкъашца.