cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кувшин
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Климатан Ӏаткъам бо Байкалхьалхара, Алтайра, Монголера Кхазакхстанехула йогӀу климаткхолларан семано (Воейковн сема).
Монтерде-де-Альбаррасин
Географи
Муниципалитетан майда —. ХӀордан сизал локхалла. муниципалитеташ.
Кувшин
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Монтерде-де-Альбаррасин
Хьажоргаш
Категори:Испанин муниципалитеташ Категори:Теруэль провинцин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Кувшин
Хьажоргаш
Категори:Подгоренскан кӀоштан нах беха меттигаш
Лезьниця-Мала
Лезьниця-Мала — Польшин Лодзинскан воеводаллин  гминера эвла.
Замосць (Вишковскан повет)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Лезьниця-Мала
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лодзинскан воеводаллин нах беха меттигаш
Замосць (Вишковскан повет)
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Мазовин воеводаллин нах беха меттигаш
Саду (коммуна, Румыни)
Саду — Румынин Сибиу жудецан йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. Коммунан йукъара нах беха меттигаш.
Хьажоргаш
Категори:Румынин коммунаш Категори:Сибиу жудецан коммунаш
Казмасоькуь (Эрфелек)
Казмасоькуь (Kazmasökü) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регион регионан Синоп провинцин (ил) Эрфелекан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Синоп провинцин нах беха меттигаш
Категори:Эрфелекан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Роджери (Кунео)
Роджери — Италин Пьемонт регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Пьемонт регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Егрек
Егрек — Болгарин Кырджалин областера эвла. Крумовград йукъараллин йукъайогӀу.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Болгарин нах беха меттигаш Категори:Кырджалин областан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Алпарслан (Кулу)
Алпарслан (Alparslan) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатоли регионан Кони провинцин (ил) Кулунан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Кони провинцин нах беха меттигаш
Категори:Кони провинцин микрокӀошташ
Категори:Кулунан микрокӀошташ
Категори:Кулунан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Манжиков Угол
Манжиков Угол — Украинин Донецкан областан Кальмиускин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Кальмиускин кӀоштан нах беха меттигаш
Зарёвка
Зарёвка (Зарёвка) — Российн Федерацин Орёлан областан Урицкан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта Среднерусски (Йуккъераоьрсийн) акъарин йуккъехь, аренан а, хьун-аренан а зонашкахь. Климат барамера континенталан. Ноябрь, декабрь, январь уггар кхуьйлина беттанаш ду. Ло лаьтта денойн йукъара барам — 126. Шарахь хуьлу барамера йочанаш — йуккъера 490 - 590 мм, цу тӀе аьхка шозза алсама, Ӏайчул, гурахь алсама, бӀаьстачул.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Орёлан областан Урицкан кӀоштан нах беха меттигаш
Резя
Резя (Резя) — Российн Федерацин Архангельскан областан Лешуконскан кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Престонвилл (Кентукки)
Истори
Престонвилл гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Кентукки штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Черново (Гатчинан кӀошт)
Черново (Черново) — Российн Федерацин Ленинградан областан Гатчинан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла йукъайогӀу хӀордан климатера континенталан дехьайолучу барамерачу климатан зонан. Цигахь барамера кӀеда Ӏа ду, барамехь йовха аьхке а йу. Климатан коьрта башхалла йу хенан хӀоттам цхьаьнаэшшара ца хилар, иза доьзна ду сих-сиха хийцалучу хӀаваан массех, уьш кхоллалучу кӀоште хьаьжжина хуьлу хӀордан, континенталан, арктикан.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Гатчинан кӀоштан нах беха меттигаш
Казчина Луини (Павия)
Казчина Луини — Италин Ломбарди регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Ломбарди регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Петрунь
Петрунь (Петрунь) — Коми Республикин Интан гӀалин гуонан йукъайогӀу эвла.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
Половецки (Бердичеван кӀошт)
Половецки — Украинин Житомиран областан Бердичеван кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Петрунь
Бахархойн дукхалла
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: комий (100%).
Половецки (Бердичеван кӀошт)
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Бердичеван кӀоштан нах беха меттигаш
Петрунь
Билгалдахарш
Категори:Интан гӀалин гуо нах беха меттигаш Категори:Коми Республикин нах беха меттигаш
NGC 5695
NGC 5695 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
5695 5695
Мутталип Орта (Тепебаши)
Мутталип Орта (Muttalip Orta) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатоли регионан ЭскишехӀир провинцин (ил) Тепебашинан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:ЭскишехӀир провинцин нах беха меттигаш
Категори:ЭскишехӀир провинцин микрокӀошташ
Категори:Тепебашинан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Кодерсдорф
Кодерсдорф (Kodersdorf) — Германин Саксони латтана йукъара коммуна.
КарабагӀ (Бодрум)
КарабагӀ (Karabağ) — Туркойчоьнан Эгейн регионан МугӀла провинцин (ил) Бодрумнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:МугӀла провинцин нах беха меттигаш
Категори:МугӀла провинцин микрокӀошташ
Категори:Бодрумнан микрокӀошташ
Категори:Бодрумнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Лесоводы (эвла)
Лесоводы — Украинин Хмельницкан областан Хмельницкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Норман (Арканзас)
Норман — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Арканзас штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Арканзас штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Ржадоуш
Ржадоуш (Radouš) — Чехин Йуккъера Чехин мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Йуккъера Чехин мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Рачу
Рачу — Румынин Димбовица жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Димбовица жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Селище (Устюжнан кӀошт)
Селище (Селище) — Российн Федерацин Вологдин областан Устюжнан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Устюжнан кӀоштан нах беха меттигаш
Матвеевка (Къилбаседа-Кхазакхстанан область)
Матвеевка — Кхазакхстанан Къилбаседа-Кхазакхстанан областан Айыртаунан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Къилбаседа-Кхазакхстанан областан нах беха меттигаш Категори:Айыртаунан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Пекшик
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 6 стаг (2010 шо).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Тоншаеван кӀоштан нах беха меттигаш
Савкино (Большеселон кӀошт)
Савкино (Савкино) — Российн Федерацин Ярославлан областан Большеселон кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.
Осташково (Красни Холман кӀошт)
Осташково (Осташково) — Российн Федерацин Тверан областан Красни Холман кӀоштара эвла.
Савкино (Большеселон кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Большеселон кӀоштан нах беха меттигаш
Осташково (Красни Холман кӀошт)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Красни Холман кӀоштан нах беха меттигаш
Лос Мексиканос (Гуанахуато)
Лос Мексиканос — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Лос Мексиканос лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Батунни (станци)
Батунная (Батунная) — Российн Федерацин Алтайн мехкан Заринскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера а, чӀогӀа континенталан а йу, кхоллало Атлантикера, Арктикера, Малхбален Сибрехара, Йуккъерчу Азера сих-сиха хийца а луш кхочучу хӀаваан массаш бахьнехь. Маршах кӀезиг йолуш хенан хӀоттам хилар бахьнехь алссама маьлхан радиации кхачайо кхуза. Малх лепаран дохаллин йуккъера барам 2000—2300 сахьт шарахь бу, цхьаьнатоьхна радиацин барам кхочу 4500-4800 МДж/м2 шарахь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Хьажоргаш
Категори:Заринскан кӀоштан нах беха меттигаш
Певни
Певни (Певное) — Российн Федерацин Смоленскан областан Вязьман кӀоштара эвла.
Климат
Климат барамера континенталан йу, амалехь барамера йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а ду. Ӏаьн хьалхара дакъа довха ду шолгӀачул. ХӀаваан йовхачу температуран (де-буьйсан йукъара барам) мур лаьтта 213-224 дийнахь. ГӀоролаш йоцучу муьран йукъара барам 125-148 де. Цхьацца шерашкахь хаало дикка дӀатовжар йийцинчу климатан амалех. Йочанийн шеран барам бу 645-691 мм. Кхааннах ши дакъа догӀан кепара догӀу, цхьа дакъа ло кепара хуьлу. Цхьаьна эшшара лон чкъор лаьтта декабрь болалуш, деша апрелан хьалхарчу декадехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Вязьман кӀоштан нах беха меттигаш
Медоу-Ейкерс (Вайоминг)
Географи
Медоу-Ейкерс бахархойн статистикин меттиган майда —. Статистикин йекъна меттиган бакъонан статус йац.
ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Вайоминг штатан бахархойн статистикин меттигаш Категори:Вайоминг штатан нах беха меттигаш Категори:АЦШ бахархойн статистикин меттигаш
Ивановка (Стари Осколан гӀалин гуо)
Ивановка (Ивановка) — Российн Федерацин Белгородан областан Стари Осколан гӀалин гуонан йукъайогӀу эвла.
Климат
Кхузахь климат континенталан йу, амалехь ду гӀеххьа шийла Ӏа а, йовха аьхке а. Эвла лаьтта хьун-аренан а, аренан а зонийн дозанехь. Цуьнан Ӏаламан-климатан а, геологин а башхаллаш билгалайо ша-тайпа биологин бес-бесаралла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Стари Осколан гӀалин гуонан нах беха меттигаш
АгӀгӀоде-э-Англь
АгӀгӀоде-э-Англь — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Къилба-ПигӀенейш регионехь. Коммунан департамент — Лакха ПигӀенейш.
Географи
.
Гарабулаг (Хизин кӀошт)
Гарабулаг (Qarabulaq) — Азербайджанан Хизин кӀоштара эвла.
Бекован кӀошт
Бекован кӀошт (Бековский район) — Пензин областан муниципалан кӀошт.
Гарабулаг (Хизин кӀошт)
Билгалдахарш
Категори:Хизин кӀоштан нах беха меттигаш
Бекован кӀошт
Административан центр — Беково.
Билгалдахарш
Категори:Пензин область Категори:Российн кӀошташ
Маллеваль (ЛуагӀа)
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ЛуагӀа департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Привольни (Кировн область)
Привольни (Привольное) — Кировн областан Свечан кӀоштара отар.
Климат
Кхузахь йуккъерачу барамехь континентан климат йу. Оцунна бахьна ду Къилбаседа Шен Ӏапказера шила мох цхьаа дуьхьало йоцуш кхуза схьакхачарна. Цундела кхузара Ӏа чӀогӀа шила ду, аьхкенна кест-кеста шила хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: даиман Ӏаш нах бац.
Билгалдахарш
Категори:Кировн областан Свечан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Кировн областан нах беха меттигаш
Суховка (Чучкован кӀошт)
Суховка (Суховка) — Российн Федерацин Рязанан областан Чучкован кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йовхачу аьхкенца а, барамера шийлачу Ӏаьнца а. ГӀоронаш йоцу муьран йукъара бохалла 130-149 де ду. Кхузахь сих-сиха тӀехьара бӀаьстен а, хьалхара гуьйренан а гӀоролаш хуьлу. Эвла лаьтта тоьушйолчу йочанийн зонехь. Йочанийн шеран барам кхузахь 500 мм кхоччуш бу. ДогӀнаш аьхкенан заманехь стигал къекъаш чӀогӀа догӀу, наггахь къора а тухуш. ХӀоьттина лайн чкъор хуьлу ноябрь чекхболуш – декабрь болалуш, деша март чекхболуш – апрель болалуш. Ло лаьтта денош - 135-145 шарахь. Климатан хьолаш дика ду йуьртабахамна. Йуьззина кхочу йовхо а, тӀуналла а гуьйренан йалташна, бӀаьстенан йалташна, техникин а, докъаран культурашна.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Чучкован кӀоштан нах беха меттигаш
NGC 5696
NGC 5696 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
5696 5696
Мариаштайн (Тироль)
Хьажоргаш
Категори:Тироль латтана гӀаланаш Категори:Австрин гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Новониколаевка (Беян кӀошт)
Климат
Кхузахь климат тайп-тайпана йу, бахьна географин хӀоттаман башхаллаш а, рельеф а йу. Климатан башхаллаш кхоллало маьлхан энергин, рельефан, ораматийн, атмосферан циркуляцин Ӏаткъамца. Мелхан радиацин цхьанатоьхна барам Хакасин аренийн декъехь дуккха а сов йу, иза санна шораллехь йолчу Российн малхбузан кӀошташкахьчул. Кхузахь алсама бу бекхна, кӀезиг мархаш йолуш хенан хӀоттам. Эрана олуш дац «маьлхан Хакаси». Боккъала а, кхузахь денош алсама ду Сочехьчул. Йакъон климат хиларан коьрта бахьна лаьмнийн даккъийн Ӏаткъам бу, цара догӀан ӀиндагӀа до (мархаш сехьа ца йовлуьйту). Кхузахь алсама ду къилба-малхбузен мехаш. ЧӀогӀа мехаш бӀаьстенан амалехь ду, дукхахьолахь цара йахьа чан. Къилбаседехьа йиллина хиларо аьтту бо арктикин хӀаваъ чубаийта. Ма-дарра аьлча, Хакасин климат чӀогӀа континенталан амалехь йу, аьхке йовха, Ӏа шийла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Хьажоргаш
Категори:Беян кӀоштан нах беха меттигаш
Весела (Седлетин)
Весела  (Veselá) — Чехин Высочина мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Литература
Категори:Высочина мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Валява (Перемискан повет)
Валява — Польшин Подкарпатан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Подкарпатан воеводаллин нах беха меттигаш
Сан Франсиско (Алварадо)
Сан Франсиско — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Сан Франсиско лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Замосць (Маковскан повет)
Замосць  — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Смородиновка (Тюменан область)
Смородиновка (Смородиновка) — Российн Федерацин Тюменан областан Аромашеван кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+5.
Хьажоргаш
Категори:Аромашеван кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Кизилджаелма (Эрфелек)
Кизилджаелма (Kızılcaelma) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регион регионан Синоп провинцин (ил) Эрфелекан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Синоп провинцин нах беха меттигаш
Категори:Эрфелекан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Ачы (Кара-Суунан кӀошт)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Едрино (Болгари)
Едрино  — Болгарин Кырджалин областера эвла. Крумовград йукъараллин йукъайогӀу.
Ачы (Кара-Суунан кӀошт)
Cахьтан аса
Сахьтан аса ю +6:00.
Едрино (Болгари)
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Болгарин нах беха меттигаш Категори:Кырджалин областан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Ачы (Кара-Суунан кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Кара-Суунан кӀоштан нах беха меттигаш
Монфорте-де-Моюэла
Монфорте-де-Моюэла — Испанин Теруэль провинцин муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —. ХӀордан сизал локхалла. муниципалитеташ.
Хьажоргаш
Категори:Испанин муниципалитеташ Категори:Теруэль провинцин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Булгари (Форли-Чезена)
Булгари — Италин Эмилия-Романья регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Эмилия-Романья регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Хомино (Сумин кӀошт)
Хомино — Украинин Сумин областан Сумин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Сумин кӀоштан нах беха меттигаш
Заречный (Орёлан область)
Климат
Эвла лаьтта Среднерусски (Йуккъераоьрсийн) акъарин йуккъехь, аренан а, хьун-аренан а зонашкахь. Климат барамера континенталан. Ноябрь, декабрь, январь уггар кхуьйлина беттанаш ду. Ло лаьтта денойн йукъара барам — 126. Шарахь хуьлу барамера йочанаш — йуккъера 490 - 590 мм, цу тӀе аьхка шозза алсама, Ӏайчул, гурахь алсама, бӀаьстачул.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Орёлан областан Урицкан кӀоштан нах беха меттигаш
Кулешовка (Подгоренскан кӀошт)
Кулешовка (Кулешовка) — Российн Федерацин Воронежан областан Подгоренскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Климатан Ӏаткъам бо Байкалхьалхара, Алтайра, Монголера Кхазакхстанехула йогӀу климаткхолларан семано (Воейковн сема).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Подгоренскан кӀоштан нах беха меттигаш
Корен-Залис
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Саксони латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Караова (Бодрум)
Караова (Karaova) — Туркойчоьнан Эгейн регионан МугӀла провинцин (ил) Бодрумнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:МугӀла провинцин нах беха меттигаш
Категори:МугӀла провинцин микрокӀошташ
Категори:Бодрумнан микрокӀошташ
Категори:Бодрумнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
HD23791
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Доьрахойн эрк
Доьрахойн эрк — Российн ломан эрк, охьадогӀу Нохчийн Республикин Итон-Кхаьллан кӀоштахула. Эркан дохалла – 16 км. Хи гулден майда — 60,4 км².
Географи
Схьадолу ДженжӀарие (2332 м) дукъ доккхийлера, Чорхамаш коьртан къилбаседа-малхбузен басера. ОхьадогӀу къилбаседа-малхбузан агӀора Хьачаройн дукъан кӀажошкахула. Аьрру бердаца яьлла докхан хьун, аьтту бердашца лаьтта Итт-куьллишкан саьлнаш а, Тас-ГутӀе эвла а. Эркан хикхоче лаьтта Орган хикхочел 85 км лакхахь, аьтту бердаца, коштан йукъ йолчу Итон-Кхаьллахь.
Орган аьрру берд тӀиера къилба-малхбалехьа, Шикъаран дозане кхаччалц, бахбелла Доьрахойн лам.
Доьрахойн эркан аьрру бердаца малхбузехьара схьабахбелла ЧӀаьнтийн лам.
Коьрта га — Домчерко эрк — кхета аьтту агӀора.
Хин реестрах хаамаш
Российн пачхьалкхан хин реестран хаамашца йукъахь ду Малхбуза-Каспийн бассейнан гуонан, эркан хин бахаман дакъа — Соьлжа Соьлжа-ГӀалан тӀиера Органах кхетталц. Эркан майда — Каспий-хӀордан бассейнан эркаш Теркан а, Ийдалан а шина хин йукъ.
Билгалдахарш
Категори:Нохчийчоьнан эркаш Категори:Соьлжан бассейн Категори:Итон-Кхаьллан кӀоштан эркаш Категори:Итон-Кхаьллан кӀоштан хин объекташ Категори:Орган бассейн Категори:Орган геннаш
Роджери I (Кунео)
Роджери I — Италин Пьемонт регионан  коммунера эвла.
Вальядитос (Текпан де Галеана)
Вальядитос — Мексикин Герреро штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Вальядитос лаьтташ йу Мексикин къилба-малхбузехьара декъехь, Мехико гӀалин къилбехьа.
Роджери I (Кунео)
Литература
Категори:Пьемонт регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Вальядитос (Текпан де Галеана)
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 21,9 °C.
Истори
Дуьххьара адамаш 20 эзар герг шо хьалха кхуза даха хевшина. Уьш хила боху ольмекаш. ТӀаьхьо Теотиуаканан Ӏаткъам чӀагӀбелира кхузахь. VIII-XV бӀешерашкахь ацтекаш дола деш йара кху махкахь. 1521 шарахь кхуза баьхкира испанхой, цара мохк долабаьккхинчул тӀаьхьа территори Мехикон аудиенци хилира, дуьххьара цуьна йукъахь йара хилачу Ацтекийн империн провинцеш, тӀаьхьо мохк йукъа бахара Керла Испани вице-пачхьалкхаллин.
1849 шеран 27 октябрехь дуьйна Герреро штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Герреро штатан нах беха меттигаш
Алтилар (Кулу)
Алтилар (Altılar) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатоли регионан Кони провинцин (ил) Кулунан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Кони провинцин нах беха меттигаш
Категори:Кони провинцин микрокӀошташ
Категори:Кулунан микрокӀошташ
Категори:Кулунан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Родома
Родома (Родома) — Российн Федерацин Архангельскан областан Лешуконскан кӀоштара эвла.
Пиль-Егор
Пиль-Егор (Пиль-Егор) — Коми Республикин Ижман кӀоштара эвла.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
Родома
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Пиль-Егор
Бахархойн дукхалла
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: комий (100%).
Родома
Хьажоргаш
Категори:Лешуконскан кӀоштан нах беха меттигаш
Пиль-Егор
Билгалдахарш
Категори:Ижман кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Коми Республикин нах беха меттигаш
Романовка (Бердичеван кӀошт)
Романовка — Украинин Житомиран областан Бердичеван кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Бердичеван кӀоштан нах беха меттигаш
Мартинело (Ла Специя)
Мартинело — Италин Лигурия регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Лигурия регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Ржадохлин
Ржадохлин (Radochlín) — Чехин Пардубицен мехкан кӀоштара эвла.
Браиловка (Черновцин область)
Браиловка — Украинин Черновцин областан Кельменцин кӀоштара эвла.
Ржадохлин
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Браиловка (Черновцин область)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Ржадохлин
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Браиловка (Черновцин область)
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Кельменцин кӀоштан нах беха меттигаш
Ржадохлин
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Пардубицен мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Сидорово (Устюжнан кӀошт)
Сидорово (Сидорово) — Российн Федерацин Вологдин областан Устюжнан кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Устюжнан кӀоштан нах беха меттигаш
Болотня (Белорусси)
Болотня (Балотня) — Белоруссин Гомелан областан Рогачёван кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Гомелан областан нах беха меттигаш Категори:Рогачёван кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Лесови Гриневцы
Лесови Гриневцы — Украинин Хмельницкан областан Хмельницкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Хмельницкан кӀоштан нах беха меттигаш
ОьмерагӀа (Тепебаши)
ОьмерагӀа (Ömerağa) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатоли регионан ЭскишехӀир провинцин (ил) Тепебашинан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:ЭскишехӀир провинцин нах беха меттигаш
Категори:ЭскишехӀир провинцин микрокӀошташ
Категори:Тепебашинан микрокӀошташ
Категори:Тепебашинан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Матибулак
Матибулак — Кхазакхстанан Алматан областан Жамбылан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Алматан областан нах беха меттигаш Категори:Алматан областан Жамбылан кӀоштан нах беха меттигаш
Нова Липа
Нова Липа — Словенин йукъараллера эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Шульгино (Ногинскан кӀошт)
Шульгино (Шульгино) — Российн Федерацин Москохан областан Ногинскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Ногинскан кӀоштан нах беха меттигаш
Драгуновка
Драгуновка (Драгуновка) — Российн Федерацин Саратовн областан Ртищеван кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климатан амалийн башхаллаш — континенталалла, йокъалла, шо шере мел дели хийцамаш хилар — билгалйоккху цуьнан континенталан климатан зонехь латтаро, бараман шораллехь хиларо, мелхан радиацино Ӏаткъам баро, лаьттан бухах, цаьрца йоьзна атмосферан циркуляцица. Йокъаллаш хуьлу ши шо мел дели.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Ртищеван кӀоштан нах беха меттигаш
Казчина Луого Нуово (Бергамо)
Казчина Луого Нуово — Италин Ломбарди регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
АгӀсизак-АдугӀ
Географи
.
Казчина Луого Нуово (Бергамо)
Литература
Категори:Ломбарди регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
АгӀсизак-АдугӀ
Билгалдахарш
Категори:Лакха ПигӀенейш департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Ширажелтойчоьнан астрономи
Шира Желтойчоьнан астро́номи — географин регионашка: шега Элладега, Малхбален эллинийн монархешка, Румега йа хьалхара Византега а ца хьоьжуш, шира желтойн маттахь йаздеш хилла адамийн астрономин хаарш а, ойланаш а. ДӀалоцу вайн эрал хьалхара VI бӀешеран тӀера вайн эран V бӀешеран мур. Ширажелтойн астрономи, астрономи кхиоран ладамечу муьрех цхьаъ хилла ца Ӏаш, амма дерриг Ӏилма кхиориг а хилла. Ширажелтойн Ӏилманчийн белхашкахь ду Керла заманан Ӏилмин бух тӀехь лаьтта дуккха а ойланийн хьосташ. ХӀинцалера а, ширажелтойн а астрономин йукъахь йу нисса кар-кара даларан йукъаметтигаш, ткъа кхечу шира цивилизацийн Ӏилмано Ӏаткъам ца бина желтой йукъалелаш бен.
Ширажелтойн астрономин историографи
Цхьацца кӀезиг хӀума доцург, вайга ца кхаьчна антикин астрономийн башха белхаш, вайга метта ца хӀиттало, философийн сочиненийн баххаш тӀехь, церан кхиамаш. Философийн даимна а бацара Ӏилмин теорин кӀоргаллех, лартӀехь кхетам, цу тӀе, шайн жайнашкахь ма-йаздарра, даимна а бацара Ӏилмийн кхиамийн нийсархой. Дукха хьолехь антикин астрономин истори тойеш лелабо йуккъера бӀешерашкара ХӀиндин астрономийн къинхьегамаш, хӀунда аьлча, хӀинцалера талламчех дукхаха болчара, хӀиндин йуккъерабӀешерийн астрономин бух ладамечу декъехь хуьлийта птоломейл (кхин тӀе гиппархал) хьалхара желтойн астрономин муьрера. ТӀаккха а, таханлера историкийн хӀинца цхьана кепара кхетам бац ширажелтойн астрономи кхиарх лаьцна.
Антикин астрономин ламаста версис дуьненан геоцентрин системин гуран чура планетийн иррегуляран болам кхеторан кхетаме гӀертуьйта. Астрономи кхиорехь йоккха роль ловзийна лору досократикаша, цара Ӏаламах кхетаран формула йелла, церан Ӏаламех лаьцна кхетамехь, иза ша лаьтта дахар ду, цуьнца цхьаьна Ӏаламан дахаран чоьхьара законийн философин бух белла. Амма, цуьнца цхьаьна, коьрта стаг хилла Платон (вайн эрал V—IV бӀешо хьалха), цуо математикашна хьалха планетийн чолхе леларш гайтаран Ӏалашо хӀоттийна (царна йукъахь йуханехьа лелар). Оцу программин бух буьллуш йоккха роль ловзийра Аристотелан дешаро. «Платонан Ӏалашо» чекхйаккха дуьххьара гӀоьртира Евдокс шен гомоцентрин кхачонийн теорица, цунна тӀеххье йеира Перган Аполлонийн эпициклийн теори. Цу тӀе Ӏилманчаш стиглан хиламаш кхето гӀиртина ца Ӏаш, абстрактан геометрин Ӏалашонан а, философин спекуляцин а бахьне санна хьовса гӀертара. Цуьнца цхьаьна, астрономаш тидаман методикаш кхиор а, теореш йахар а ца леладора, ткъа оцу теореша таро лур йара цхьацца стиглан хиламаш хьалххе хаа. Оцу балхехь, лору, желтой чӀогӀа тӀаьхьабисинера вавилонхойл, цара генара схьа Ӏамош дара стиглан догӀмаш леларан законаш. Оцу агӀора, антикин астрономехь боккха каггам хилира церан кара вавилонхойн астрономийн тидамаш кхаьчча (иза хилира Македонийн Искандара мехкаш бахар бахьнехь). ТӀаккхий бен желтошна чам ца кхийтира седийн стиглан тӀехьа тидам баран а, седарчийн меттиг лоруш геометри лелоран а. Дуьххьара оцу новкъа ваьлла лору Гиппарх (вайн эрал хьалхара II бӀешеран шолгӀа дакъа), цуо хӀиттийра дуьххьарлера Малх а, Бутт а леларан кепаш, цара философийн тӀедахкарш кхочушдина ца Ӏаш, амма и тидамаш хьеха а хьоьхура. Оцу Ӏалашонца цуо кечйира керла математикин аппарат — тригонометри. Антикин астрономин кульминаци хилира птолемейн планеташ леларан теореш (II бӀешо).
Альтернативан гарца, ширажелтойн астрономийн коьрта Ӏалашонашна йукъа ца багӀара планетийн теори хӀотторан баланаш. Оцу агӀончийн ойланашца, йехачу хенахь желтошна хаъанен ца хаара планетийн йуханехьа боламех, йа цунна башха маьӀна а ца лора. Астрономийн коьрта Ӏалашо йара рузма йар а, седарчийн гӀоьнца хан билгалйаккхаран хьесапаш довзар а. Цу тӀе коьрта роль тӀейазйо Евдоксна, амма ца йазйо гомоцентрин кхачонийн теори йарна, кхачайо стиглан кхачонан концепци йарна. Хьалхара гаран агӀончашца дуьстича, кхин а алсама бухера хуьлу Гиппархан роль а, кхин а чӀогӀа Птолемейн, хӀунда аьлча тидамийн хаамийн бух тӀера седарчийн гуш долу леларийн теори хӀотторан Ӏалашо йоьзна нисса оцу астрономех.
Муьрашка йекъар
Ширажелтойн астрономин историю йекъа мегар ду пхеа муьре, антикин йукъаралла кхиаран муьрашца цхьаьна : Империн мур (II—V бӀешо): йерриг ЛаьттайуккъерахӀордйист Руман империн куьйгакӀела цхьаьнатохар, Желтойчоьнца а, Мисарца а.
И муьрашка йекъар дикка схемин кепехь ду. Цхьацца меттигашкахь оцу йа кхечу муьрера ду аьлла билгалдаккха хала ду. Астрономин а, Ӏилманан а йукъара амал классикин а, эллинхойн а муьрашкахь хаъал къаьсташ йу, дерриг цхьаьна схьаэцча вайн эрал VI—II бӀешерашкахь цахеддаш кхиар го. Кхечу агӀора, империн муьрера (башха астрономин приборашйаран областера) Ӏилманан цхьа могӀа кхиамаш бу, эллинхойн муьрера астрономашна кхаьчна аьттонаш йуха гайтар.
Ӏилманан хьалхара мур (вайн эрал VI бӀешо хьалха)
Цуьнца цхьаьна, цхьацца Ӏилманан историкашна, оцу заманан цхьаьна эллинхойн динан-философин бертан декъахошна (орфалла) бевзара цхьацца башха астрономин кхетамаш (масала, цхьацца стиглан гуонех лаьцна кхетам). Оцу ойланна реза бац дукхаха болу талламхой.
Йаззамаш
Категори:Астрономин истори Категори:Ӏилма Шира Желтойчохь Категори:Антикин астрономи
Манье-От-ГӀив
Манье-От-ГӀив (Magneux-Haute-Rive) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ОвегӀнь — ГӀона — Альпаш регионехь. Коммунан департамент — ЛуагӀа.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ЛуагӀа департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
NGC 5697
NGC 5697 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Плащенер
Плащенер (Плащенер) — Российн Федерацин Нижни Новгородан областан Тоншаеван кӀоштара дӀатесна эвла.
NGC 5697
Хьажа кхин а
5697 5697
Плащенер
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 0 стаг (2010 шо).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Тоншаеван кӀоштан нах беха меттигаш
Раши (Яломица)
Раши — Румынин Яломица жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Яломица жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Гарс (Хизин кӀошт)
Гарс (Qars) — Азербайджанан Хизин кӀоштара эвла.
Билгалдахарш
Категори:Хизин кӀоштан нах беха меттигаш
ОьКин (Арканзас)
ОьКин — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Арканзас штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Арканзас штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Престонсбург (Кентукки)
Престонсбург  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Кентукки штатера гӀала.
Истори
Престонсбург гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Кентукки штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Остолопово (разъезд)
Остолопово (Остолопово) — Российн Федерацин Тверан областан Красни Холман кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Красни Холман кӀоштан нах беха меттигаш
Самарино (Ярославлан область)
Самарино (Самарино) — Российн Федерацин Ярославлан областан Большеселон кӀоштара эвла.
Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Большеселон кӀоштан нах беха меттигаш
Лос Куатитос (Озулуама де Маскареньяс)
Лос Куатитос — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Лос Куатитос лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Мора-де-Рубьелос
Географи
Муниципалитетан майда —. ХӀордан сизал локхалла. муниципалитеташ.
Домчерко эрк
Домчерко эрк — Российн ломан эрк, охьадогӀу Нохчийн Республикин Итон-Кхаьллан кӀоштахула. Эркан дохалла – 5 км.
ОхьадогӀу къилба-малхбузан агӀора. Эркан хикхоче лаьтта Хилдехьаройн эркан хикхочел 3 км лакхахь, аьтту бердаца.
Хин реестрах хаамаш
Российн пачхьалкхан хин реестран хаамашца йукъахь ду Малхбуза-Каспийн бассейнан гуонан, эркан хин бахаман дакъа — Соьлжа Соьлжа-ГӀалан тӀиера Органах кхетталц. Эркан майда — Каспий-хӀордан бассейнан эркаш Теркан а, Ийдалан а шина хин йукъ.
Билгалдахарш
Категори:Нохчийчоьнан эркаш Категори:Соьлжан бассейн Категори:Итон-Кхаьллан кӀоштан эркаш Категори:Итон-Кхаьллан кӀоштан хин объекташ Категори:Орган бассейн
Батунни
Батунный (Батунный) — Российн Федерацин Алтайн мехкан Заринскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера а, чӀогӀа континенталан а йу, кхоллало Атлантикера, Арктикера, Малхбален Сибрехара, Йуккъерчу Азера сих-сиха хийца а луш кхочучу хӀаваан массаш бахьнехь. Маршах кӀезиг йолуш хенан хӀоттам хилар бахьнехь алссама маьлхан радиации кхачайо кхуза. Малх лепаран дохаллин йуккъера барам 2000—2300 сахьт шарахь бу, цхьаьнатоьхна радиацин барам кхочу 4500-4800 МДж/м2 шарахь.
Эль Молино (Чиконтепек)
Географи
Эль Молино лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Игнасио Альенде (Халасинго)
Игнасио Альенде — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Игнасио Альенде лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш