cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ЙешилбагӀджилар (ЙатагӀан)
ЙешилбагӀджилар (Yeşilbağcılar) — Туркойчоьнан Эгейн регионан МугӀла провинцин (ил) ЙатагӀанан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:МугӀла провинцин нах беха меттигаш
Категори:МугӀла провинцин микрокӀошташ
Категори:ЙатагӀанан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Ракова Стеза
Ракова Стеза — Словенин йукъараллера эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Верхние Дольцы
Верхни Дольцы (Верхние Дольцы) — Российн Федерацин Тулин областан Белёван кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта барамерачу климатан асанехь. Кхузахь климат барамера континенталан, йуккъера йу барамера тӀуьна Оьрсийн акъарин къилбаседа-малхбузан кӀошташкарчунний, къилба-малхбера йекъа кӀоштаркашчунний. Климат кхуллуш дакъа лоцу радиацин а, циркуляцин а фактор. Радиацин баланс 40 ккал/см2 гергга йу. Мохк лаьтта, Ӏаьнаре даккхарна а, йохйарна а цхьабосса йовхо йолчу зонехь. Къилбаседехьа мелхан радиацин алсама дакъа дойу Ӏаьнаре даккхарна, къилбехахь дохдарна. Климатан Ӏаткъам бо континентан а, хӀордан а хӀаваан массаша. Атлантикин хӀаваъ областе кхочу дуьненан къилбаседа эхиг тӀехь гуттарен а долчу малхбузан хӀаваан массаш бахьнехь; дукхаха дерг уьш циклон кепара кхочу. И хӀаваан массаш Атлантикин Ӏапказан къилбаседа декъан тӀехула кхоллало. Ӏай малхбузера мехаш жигарадевлча массанхьа йохло, шортта ло догӀу, ткъа аьхка — кхуьйлира, догӀанан хенан хӀоттам хуьлу. Арктикин массаш кхуза йаьхкича Ӏай цӀеххьана шеллало, бӀаьста, аьхкенан йуьххьехь, гурахь гӀоролаш хуьлу. И массаш кхоллало арктикин бассейн тӀехула.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Белёван кӀоштан нах беха меттигаш
Шубаркайын
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Малхбален-Кхазакхстанан областан нах беха меттигаш Категори:Кокпектинан кӀоштан нах беха меттигаш
Ожехувек (Згерскан повет)
Ожехувек  — Польшин Лодзинскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лодзинскан воеводаллин нах беха меттигаш
Туьркоба (Масаллин кӀошт)
Туьркоба (Türkoba) — Азербайджанан Масаллин кӀоштара эвла.
Амбакс
Амбакс — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Къилба-ПигӀенейш регионехь. Коммунан департамент — Лакха ГагӀонна.
Билгалдахарш
Категори:Лакха ГагӀонна департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
NGC 6652
NGC 6652 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Гоенка
Гоенка (Гоенка) — Белоруссин Могилёвн областан Круглин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Могилёвн областан нах беха меттигаш Категори:Круглин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Воков
Воков (Vokov) — Чехин Высочина мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Высочина мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Русчори (Сибиу)
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Сибиу жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Быково (Павлово-Посадан кӀошт)
Быково (Быково) — Российн Федерацин Москохан областан Павлово-Посадан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
10 лет Октября
10 лет Октября (10 лет Октября) — Российн Федерацин Алтайн мехкан Новичихан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера а, чӀогӀа континенталан а йу, кхоллало Атлантикера, Арктикера, Малхбален Сибрехара, Йуккъерчу Азера сих-сиха хийца а луш кхочучу хӀаваан массаш бахьнехь. Маршах кӀезиг йолуш хенан хӀоттам хилар бахьнехь алссама маьлхан радиации кхачайо кхуза. Малх лепаран дохаллин йуккъера барам 2000—2300 сахьт шарахь бу, цхьаьнатоьхна радиацин барам кхочу 4500-4800 МДж/м2 шарахь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Хьажоргаш
Категори:Новичихан кӀоштан нах беха меттигаш
Кампесина эль Мирадор (Ногалес)
Кампесина эль Мирадор — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Кампесина эль Мирадор лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
Лос Пинос (Лас Чоапас)
Лос Пинос — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Лос Пинос лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Мезча (Новара)
Мезча — Италин Пьемонт регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Пьемонт регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Каватаче (Халпатлавак)
Каватаче — Мексикин Герреро штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Каватаче лаьтташ йу Мексикин къилба-малхбузехьара декъехь, Мехико гӀалин къилбехьа.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 21,9 °C.
Истори
Дуьххьара адамаш 20 эзар герг шо хьалха кхуза даха хевшина. Уьш хила боху ольмекаш. ТӀаьхьо Теотиуаканан Ӏаткъам чӀагӀбелира кхузахь. VIII-XV бӀешерашкахь ацтекаш дола деш йара кху махкахь. 1521 шарахь кхуза баьхкира испанхой, цара мохк долабаьккхинчул тӀаьхьа территори Мехикон аудиенци хилира, дуьххьара цуьна йукъахь йара хилачу Ацтекийн империн провинцеш, тӀаьхьо мохк йукъа бахара Керла Испани вице-пачхьалкхаллин.
1849 шеран 27 октябрехь дуьйна Герреро штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Герреро штатан нах беха меттигаш
Голые Бугры
Голые Бугры (Голые Бугры) — Российн Федерацин Ростовн областан Багаевскан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Цоваяни
Цоваяни — Италин Калабри регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Григоровка (Черкассин кӀошт)
Григоровка — Украинин Черкассин областан Черкассин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Трудовик (Черниговн область)
Трудовик — Украинин Черниговн областан Корюковкан кӀоштара эвла.
Григоровка (Черкассин кӀошт)
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Черкассин кӀоштан нах беха меттигаш
Трудовик (Черниговн область)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Корюковкан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Старицкое (Оренбурган область)
Старицкое (Старицкое) — Российн Федерацин Оренбурган областан Беляевкан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+6.
Хьажоргаш
Категори:Оренбурган областан Беляевкан кӀоштан нах беха меттигаш
Вале дел Морто (Кунео)
Вале дел Морто — Италин Пьемонт регионан  коммунера эвла.
Литература
Категори:Пьемонт регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Доьрплинг
Доьрплинг (Dörpling) — Германин Шлезвиг-Гольштейн латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Шлезвиг-Гольштейн латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Федяйково (Леснойн кӀошт)
Федяйково (Федяйково) — Российн Федерацин Тверан областан Леснойн кӀоштара эвла.
Фомински (Ильинскан йуьртан меттиг)
Фомински (Фоминская) — Российн Федерацин Архангельскан областан Вилегодскан кӀоштара эвла.
Большая Кочевка
Большая Кочевка (Большая Кочевка) — Свердловскан областан Ирбитан гӀалин гуонан йукъайогӀу эвла.
Федяйково (Леснойн кӀошт)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Большая Кочевка
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (100%).
Фомински (Ильинскан йуьртан меттиг)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Большая Кочевка
Билгалдахарш
Категори:Ирбитан гӀалин гуо нах беха меттигаш Категори:Свердловскан областан нах беха меттигаш
Фомински (Ильинскан йуьртан меттиг)
Билгалдахарш
Категори:Вилегодскан кӀоштан нах беха меттигаш
Федяйково (Леснойн кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Тверан областан Леснойн кӀоштан нах беха меттигаш
Коровники (Польша)
Коровники — Польшин Подкарпатан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Подкарпатан воеводаллин нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Кабасакал (Чукурова)
Кабасакал (Kabasakal) — Туркойчоьнан Лаьттайуккъера хӀордан регионан Адана провинцин (ил) Чукурованан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Адана провинцин нах беха меттигаш
Категори:Адана провинцин микрокӀошташ
Категори:Чукурованан микрокӀошташ
Категори:Чукурованан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Спартанбург (Къилба Каролина)
Спартанбург  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Къилба Каролина штатера гӀала.
Истори
Спартанбург гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Къилба Каролина штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Хомород (коммуна)
Хомород — Румынин Брашов жудецан йукъара коммуна.
Бриджвотер (Виргини)
Бриджвотер — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Виргини штатера гӀала (town).
Хомород (коммуна)
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. Коммунан йукъара нах беха меттигаш.
Бриджвотер (Виргини)
Истори
Йиллина.
Хомород (коммуна)
Хьажоргаш
Категори:Румынин коммунаш Категори:Брашов жудецан коммунаш
Бриджвотер (Виргини)
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Виргини штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
(4161) Амасис
(4161) Амасис — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Истори
ДӀайиллина 1960 шеран 24 сентябрехь К. Й. Ван Хаутен, цӀе йолу Ӏилманчо Паломар обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «6627 P-L».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Кавшак (ШахӀинбей)
Кавшак (Kavşak) — Туркойчоьнан Къилба-Малхбален Анатоли регионан Газиантеп провинцин (ил) ШахӀинбейнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Газиантеп провинцин микрокӀошташ
Категори:ШахӀинбейнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Кайо Тиберио Грако (Рим)
Кайо Тиберио Грако — Италин Лацио регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Лацио регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Колони-Госьценьчице
Колони-Госьценьчице — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Санкт-Якоб-ин-Деферегген
Географи
ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Тироль латтана гӀаланаш Категори:Австрин гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Чайковка (Житомиран область)
Чайковка — Украинин Житомиран областан Житомиран кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Житомиран кӀоштан нах беха меттигаш
Ржупрехтице (Мезимести)
Ржупрехтице  (Ruprechtice) — Чехин Кралове Градец мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Кралове Градец мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Роси (Бьела)
Роси — Италин Пьемонт регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Пьемонт регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
КугӀтампьегӀгӀ
КугӀтампьегӀгӀ (Courtempierre) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ЦентгӀ — ЛуагӀан атагӀа регионехь. Коммунан департамент — ЛуагӀе.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ЛуагӀе департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Месудийе (Гиресун)
Месудийе (Mesudiye) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регион регионан Гиресун провинцин (ил) Гиресунан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Гиресун провинцин нах беха меттигаш
Категори:Гиресунан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Моро (Арканзас)
Моро — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Арканзас штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Арканзас штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Белвъю (Виргини)
Белвъю  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Виргиния штатера нах беха меттиг, иза лоруш йу бахархойн статистикин меттиг (census-designated place, CDP) санна.
Географи
Белвъю бахархойн статистикин меттиган майда —. Статистикин йекъна меттиган бакъонан статус йац.
ХӀордан сизал локхалла.
Могушков, Муса Хож-Ахматович
Муса́ Хож-Ахма́тович (Хож-Ахме́тович) Могушко́в  — российн дзюдоист, 2007 шо дуьйна Российн гулйина тобанан декъашхо, Российн а, Европин а, дуьненан а чемпионатийн совгӀатхо, Российн халкъашна йуккъера даржан спортан говзанча. Тюменехь йолу Российн МВД юридически институт чекхйаьккхинарг.
Биографи
Вина 1988 шеран 6 февралехь Несарехь. 10 шо кхаьчча дзюдо Ӏамадан волавелла. Цуьнан хьалхара тренер вара И. А. Кодзоев.
2008 шарахь Мусса дӀавахара Тюмене. Цигахь иза Тюменан юридически институтехь деша вола а велира, шен дзюдо Ӏамадар дӀадахьа а. Тюменехь цуьна тренера вара Николай Хохлов.
2009 шарахь иза хилира 23 шо кхачаз болу спортхойн йукъахь Российн хьалхараллийн толамхо. Цу шарахь Москвахь хилла «Йоккха шлем» турнирехь Могушковс 5-гӀа меттиг йаьккхира. Анконехь (Итали) хилла дуьненан Кубкехь цо йаьккхира борзан мидал.
2009 шеран 18 июнехь цунна йелира «Российн халкъашна йуккъера даржан спортан говзанча».
2011 шаран 23 августехь Парижехь хилла дуьненан чемпионатехь цо йаьккхира борзан мидал.
2012 шарахь Лондонехь хилла Олимпиадехь Могушков финалан 1/16 декъехь иза эшийра Азербайджанера латархос Тарлан Керимовс.
Хьажоргаш
Категори:Википеди:Заманхойн биографи
Йешилкоьй (ЙатагӀан)
Хьажоргаш
Категори:МугӀла провинцин нах беха меттигаш
Категори:МугӀла провинцин микрокӀошташ
Категори:ЙатагӀанан микрокӀошташ
Категори:ЙатагӀанан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Меса де лос Агире (Саламанка)
Меса де лос Агире — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Меса де лос Агире лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
NGC 6653
NGC 6653 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Октябрьски (Журиничин йуьртан меттиг)
Октябрьски (Октябрьский) — Российн Федерацин Брянскан областан Брянскан кӀоштара эвла.
NGC 6653
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
6653 6653
Октябрьски (Журиничин йуьртан меттиг)
Климат
Эвла лаьтта Российн Федерацин Европин декъан циклонаш а, антициклонаш а лела коьрта некъашна уллохь. Хийцалуш йолу довхачу а, шийлачу а хӀаваийн тулгӀенаш (къоларгдукха хьолахь майхь) кхуллу цхьаьнаэшшара боцу хенан хӀоттам, аьхка даладо стигал къекъарца догӀанаш, Ӏай ялайо йоццу йовхонаш.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Брянскан кӀоштан нах беха меттигаш
Верхняя Медведица
Верхни Медведица (Верхняя Медведица) — Российн Федерацин Курскан областан Курскан кӀоштара эвла.
Ромоданово (Смоленскан область)
Ромоданово (Ромоданово) — Российн Федерацин Смоленскан областан Глинкан кӀоштара эвла.
Верхняя Медведица
Климат
Кхузахь климатан башхаллаш йоьзна йу цуьнан хьун-аренан зонера барамерачу континенталан климатан хьолах.
Ромоданово (Смоленскан область)
Климат
Климат барамера континенталан йу, амалехь барамера йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а ду. Ӏаьн хьалхара дакъа довха ду шолгӀачул. ХӀаваан йовхачу температуран (де-буьйсан йукъара барам) мур лаьтта 213-224 дийнахь. ГӀоролаш йоцучу муьран йукъара барам 125-148 де. Цхьацца шерашкахь хаало дикка дӀатовжар йийцинчу климатан амалех. Йочанийн шеран барам бу 645-691 мм. Кхааннах ши дакъа догӀан кепара догӀу, цхьа дакъа ло кепара хуьлу. Цхьаьна эшшара лон чкъор лаьтта декабрь болалуш, деша апрелан хьалхарчу декадехь.
Верхняя Медведица
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Курскан областан Курскан кӀоштан нах беха меттигаш
Ромоданово (Смоленскан область)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Глинкан кӀоштан нах беха меттигаш
Ампо
Ампо — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Къилба-ПигӀенейш регионехь. Коммунан департамент — Лакха ГагӀонна.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Лакха ГагӀонна департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
(3471) Амелин
(3471) Амелин — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Эль Пакитал (Минатитлан)
Географи
Эль Пакитал лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Большая Тура
Большая Тура (Большая Тура) — Российн Федерацин Байкалдехьара мехкан Карымскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат луьра, чӀогӀа континенталан йу. Октябрехь дуьйна кхузахь хӀутту лакхара атмосферан Ӏаткъам. Йочанаш кӀезиг хуьлу, ткъа малх лепар кхузахь алсама хуьлу Ялтехь а, Кисловодскехь а чул. Оцу хенахь гӀийла мох а наггахь бен ца хуьлу. Оцу хьолашкахь латтано йойу дукха йовхо атмосферан дӀайалар бахьнехь, цуьнца кхетадо температуран инверсеш а, алссама тӀетаьӀӀа шелонаш латтар. Аьхке кхузахь йовха йу, цхьаццанхьа тӀех йовха йу, ткъа Ӏа шийла ду.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Якутскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+9.
Хьажоргаш
Категори:Карымскан кӀоштан нах беха меттигаш
Колони-Градовска
Колони-Градовска — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Мазовин воеводаллин нах беха меттигаш
Тардьента
Тардьента — Испанин Уэска провинцин муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —. ХӀордан сизал локхалла. муниципалитеташ.
Хьажоргаш
Категори:Испанин муниципалитеташ Категори:Уэска провинцин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Загалье (Хойникин кӀошт)
Загалье (Загалле) — Белоруссин Гомелан областан Хойникин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Гомелан областан нах беха меттигаш Категори:Хойникин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Ожехувек (Радомщанскан повет)
Ожехувек  — Польшин Лодзинскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лодзинскан воеводаллин нах беха меттигаш
Сан Энрике (Тьера Бланка)
Сан Энрике — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Грибина (Круглин кӀошт)
Грибина (Грыбіна) — Белоруссин Могилёвн областан Круглин кӀоштара эвла.
Сан Энрике (Тьера Бланка)
Географи
Сан Энрике лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Грибина (Круглин кӀошт)
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Сан Энрике (Тьера Бланка)
Климат
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Грибина (Круглин кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Круглин кӀоштан нах беха меттигаш
Сан Энрике (Тьера Бланка)
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
Грибина (Круглин кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Сан Энрике (Тьера Бланка)
Истори
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
КугӀтене (ЛуагӀе)
КугӀтене (Courtenay (Loiret)) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ЦентгӀ — ЛуагӀан атагӀа регионехь. Коммунан департамент — ЛуагӀе.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ЛуагӀе департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Королик Волоский
Королик Волоский — Польшин Подкарпатан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Окулово (Чагодан кӀошт)
Окулово (Окулово) — Российн Федерацин Вологдин областан Чагодан кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Чагодан кӀоштан нах беха меттигаш
Алемаево
Алемаево (Алемаево) — Российн Федерацин Нижни Новгородан областан Шаткин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 446 стаг (2010 шо).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Шаткин кӀоштан нах беха меттигаш
Раковле
Раковле — Словенин йукъараллера эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Окчу (Гиресун)
Окчу (Okçu) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регион регионан Гиресун провинцин (ил) Гиресунан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Гиресун провинцин нах беха меттигаш
Категори:Гиресунан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Вале дел Порко (Изерния)
Вале дел Порко — Италин Молизе регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Молизе регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Хомоча (коммуна)
Хомоча — Румынин Вранча жудецан йукъара коммуна.
Беллвуд (Виргини)
Беллвуд  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Виргиния штатера нах беха меттиг, иза лоруш йу бахархойн статистикин меттиг (census-designated place, CDP) санна.
Хомоча (коммуна)
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. Коммунан йукъара нах беха меттигаш.
Беллвуд (Виргини)
Географи
Беллвуд бахархойн статистикин меттиган майда —. Статистикин йекъна меттиган бакъонан статус йац.
Хомоча (коммуна)
Хьажоргаш
Категори:Румынин коммунаш Категори:Вранча жудецан коммунаш
Беллвуд (Виргини)
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Виргиния штатан бахархойн статистикин меттигаш Категори:Виргиния штатан нах беха меттигаш Категори:АЦШ бахархойн статистикин меттигаш
Санкт-Якоб-ин-Хаус
Санкт-Якоб-ин-Хаус — Австрин Тироль федералан латтана йукъара коммуна. Кицбуьэль гуонан йукъайогӀу.
Географи
ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Тироль латтана гӀаланаш Категори:Австрин гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Большая Лавровка
Большая Лавровка (Большая Лавровка) — Свердловскан областан Полевскан гӀалин гуонан йукъайогӀу эвла.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (86%), башкираш (14%).
Билгалдахарш
Категори:Полевскан гӀалин гуо нах беха меттигаш Категори:Свердловскан областан нах беха меттигаш
Роси (Кунео)
Роси — Италин Пьемонт регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Пьемонт регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Цовело (Удине)
Цовело — Италин Фриули-Венеци-Джули регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Фриули-Венеци-Джули регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Йукарийайла (ЙатагӀан)
Йукарийайла (Yukarıyayla) — Туркойчоьнан Эгейн регионан МугӀла провинцин (ил) ЙатагӀанан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:МугӀла провинцин нах беха меттигаш
Категори:МугӀла провинцин микрокӀошташ
Категори:ЙатагӀанан микрокӀошташ
Категори:ЙатагӀанан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
(4847) Аменхотеп
(4847) Аменхотеп — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Истори
ДӀайиллина 1960 шеран 24 сентябрехь К. Й. ван Хоутен, И. ван Хаутен-Груневельд,Том Герельс цӀе йолу Ӏилманчо Паломар обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «6787 P-L».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Кайакент (ШахӀинбей)
Кайакент (Kayakent) — Туркойчоьнан Къилба-Малхбален Анатоли регионан Газиантеп провинцин (ил) ШахӀинбейнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Газиантеп провинцин нах беха меттигаш
Категори:Газиантеп провинцин микрокӀошташ
Категори:ШахӀинбейнан микрокӀошташ
Категори:ШахӀинбейнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Доьрпштедт
Доьрпштедт (Dörpstedt) — Германин Шлезвиг-Гольштейн латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Шлезвиг-Гольштейн латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Грищинцы
Грищинцы — Украинин Черкассин областан Черкассин кӀоштара эвла.
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Черкассин кӀоштан нах беха меттигаш
Чудин (Житомиран область)
Чудин — Украинин Житомиран областан Житомиран кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Алейниковски
Алейниковски (Алейниковский) — Российн Федерацин Алтайн мехкан Новичихан кӀоштара эвла.
Чудин (Житомиран область)
Хьажоргаш
Категори:Житомиран кӀоштан нах беха меттигаш
Алейниковски
Климат
Кхузахь климат барамера а, чӀогӀа континенталан а йу, кхоллало Атлантикера, Арктикера, Малхбален Сибрехара, Йуккъерчу Азера сих-сиха хийца а луш кхочучу хӀаваан массаш бахьнехь. Маршах кӀезиг йолуш хенан хӀоттам хилар бахьнехь алссама маьлхан радиации кхачайо кхуза. Малх лепаран дохаллин йуккъера барам 2000—2300 сахьт шарахь бу, цхьаьнатоьхна радиацин барам кхочу 4500-4800 МДж/м2 шарахь.
Богдалевка
Богдалевка — Украинин Черниговн областан Корюковкан кӀоштара эвла.
Алейниковски
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Богдалевка
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Алейниковски
Хьажоргаш
Категори:Новичихан кӀоштан нах беха меттигаш
Богдалевка
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Корюковкан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Ржупрехтов (Грознетин)
Ржупрехтов  (Ruprechtov) — Чехин Карловы Вары мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Карловы Вары мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Шидрово (Код ОКТМО 11614447121)
Шидрово (Шидрово) — Российн Федерацин Архангельскан областан Виноградовскан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Архангельскан областан Виноградовскан кӀоштан нах беха меттигаш
Васютино (Павлово-Посадан кӀошт)
Васютино (Васютино) — Российн Федерацин Москохан областан Павлово-Посадан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Павлово-Посадан кӀоштан нах беха меттигаш
Кайолите (Пезаро а, Урбино а)
Кайолите — Италин Марке регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Марке регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Верхни Талача
Верхни Талача (Верхняя Талача) — Российн Федерацин Байкалдехьара мехкан Карымскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат луьра, чӀогӀа континенталан йу. Октябрехь дуьйна кхузахь хӀутту лакхара атмосферан Ӏаткъам. Йочанаш кӀезиг хуьлу, ткъа малх лепар кхузахь алсама хуьлу Ялтехь а, Кисловодскехь а чул. Оцу хенахь гӀийла мох а наггахь бен ца хуьлу. Оцу хьолашкахь латтано йойу дукха йовхо атмосферан дӀайалар бахьнехь, цуьнца кхетадо температуран инверсеш а, алссама тӀетаьӀӀа шелонаш латтар. Аьхке кхузахь йовха йу, цхьаццанхьа тӀех йовха йу, ткъа Ӏа шийла ду.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Якутскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+9.
Хьажоргаш
Категори:Карымскан кӀоштан нах беха меттигаш
Панфилово (Алматан область)
Панфилово — Кхазакхстанан Алматан областан Талгаран кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Бродвей (Виргини)
Бродвей — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Виргини штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Виргини штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
NGC 6654
NGC 6654 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
6654 6654
Терновка (Балашован кӀошт)
Терновка (Терновка) — Российн Федерацин Саратовн областан Балашован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климатан амалийн башхаллаш — континенталалла, йокъалла, шо шере мел дели хийцамаш хилар — билгалйоккху цуьнан континенталан климатан зонехь латтаро, бараман шораллехь хиларо, мелхан радиацино Ӏаткъам баро, лаьттан бухах, цаьрца йоьзна атмосферан циркуляцица. Йокъаллаш хуьлу ши шо мел дели.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москваца нийса лелаш ду. Сахьтан аса ю UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Балашован кӀоштан нах беха меттигаш
КӀелхьараваккхархо волу Ӏийсан Килс
КӀелхьараваккхархо Ӏийсан Килс (оьрс. Храм Христа Спасителя) я Ӏийса Вина Денна сийнна Зиярт (оьрс. Храм Рождества Христова)- Москвахь Волхонка урамехь лаьтташ Оьрсийн Ортодоксан Килсан коьрта зиярт ду.
1931-чу шарахь цу меттахь йохайина хилла дуьххьарлерачу килсан кепехь ю.
1812-чу шеран Оьрсийн-Французийн тӀамехь толам баккхарна керла килс ян сацам хилира I-чу Александран.
12 октябрехь (эсаран баттахь) 1817 шарахь Воробьеван гунаш тӀехь КӀелхьараваккхархо Ӏийсан цӀарах керлачу килсан бух боьттар. Амма 1825-чу шарахь белхаш сацийра. Архитектор а, кхинболу гӀишлойн комиссин декъашхой финансаш дайаран бехкебира.
Архитектор Константин Тон вара керлачу проектан автор. Килсан гӀишло яр чекхделира 1860-чу шарахь. Цул тӀаьхьа, доладелира килсан чоьхьара интерьер кечъяр.
26-чу майехь (хӀутосург баттахь)1883 шарахь хьалхара килсан чохь хьалхара ламасташ даздира (сийлахь-серлаяьккхира).
Эвенкаш
Эвенкаш (шен цӀе — эвенкил, 1931 шарахь дуьйна официальни цӀе ю, шира цӀе — тунгусаш) — Тунгусо-маньчжурийн мотт буьйцу къам. Цера дукхалла 80 000 адам.
КӀелхьараваккхархо волу Ӏийсан Килс
1931 шарахь 5 декабрехь (гӀуран) Москвахь Сталинан гӀалан реконструкци муьрехь килс хӀаллакйира. И меттан Советийн ЦӀа дан Ӏалашо яра, амма тӀаьхьо цигахь «Москва» бассейнан комплекс схьайиллира.
Эвенкаш
Билгалдахарш
Категори:Къаьмнаш
КӀелхьараваккхархо волу Ӏийсан Килс
Патриарх вогӀу-воьду цӀа статус ю килсан. Иштта а, Наполеонан дуьхьал тӀамехь белчарна Оьрсийн Императоран Эскаран декъашхойн йукъара кенотаф ю. Килсан пенаш тӀехь язйина ю 6-гӀа коалицин тӀемашкахь (1797—1806; 1813—1814) хӀаллакхила офицершан цӀерш.
Килс ян дагадар
I-ра Александран накъост волу генерал Пётр Кикин вара 1812-чу шеран Оьрсийн-Французийн тӀамехь толамбаккхарна килс ян лаам болуш. Российн Империер Наполеонан эскар эккхийча 25 декабрехь (гӀуран) 1812 шарахь I-ра Александрас КӀелхьараваккхархо Ӏийсан цӀарах килс яран Лакхара манифестан куьг яздо.
Витберган проект
I-ра Александран хетарехь, керла килс сийлахь а, Ӏаламаталла а йолуш хил йезара. Дукх ца Ӏаш дӀаяхьира 38 дакъалацархой болуш халкъаш юккъера конкурс. Царна юкъехь бара гӀарабоьвла гӀишлоярхой, масала Андрей Воронихин а, Джакомо Кваренги а, Василий Стасов а, кхиберш а. 1813-чу шарахь архитектор Воронихино шен ворхӀ проект гайтира, амма уьш тӀе ца ийцира. Хьалхарчу конкурсехь толам баьккхира Карл Витберган проекто. Иза вара ткъе бархӀ шо кхаьчна масон а, суртдуьллург а. Цуьнан планехь килсан лакхе ши бӀе шовзткъе метр яра, хӀинцалер килсал кхузза йоккха яра. Килсан чуйохуш Пантеон а, хӀонсанан яккхий-тоьпашах йина ялх бӀе колонна а; иштта паччахьашна а, баьччашна а лерина хӀоллам. Проект тӀечӀагӀяйта Карло керста дин тӀелецара. Воробьёван гунаш «Москохан таж» ю олура I-ра Александрас, цундела цигахь килс ян сацам бира цо. Цигахь хьалхе дуьйна Воробьёвски гӀала цӀе йолу паччахьан а, цуьнан цӀийнан нах а беха гӀишло яра.
Ма-дарра аьлча, Витберг корматаллин архитектор вацар. Ша масон хиларе терра керла Соломанан арда ян лаам бара цуьнан. Шен кехаташ тӀехь проектах «кӀорггера хьекъаллан килс» олура цо.
Кхузза тӀекӀелдина йолуш, лаьттан бухахь йина галереяш йолуш КӀелхьараваккхархо Ӏийсан килсас гайта езар Делан а, адаман а юкъахь йолу зӀе. Цул сов, 1812-чу шарахь хӀаллакхилла салтий дагалоцуш доӀанаш деш меттиг хир яра цигахь.
Лахара гӀат «ДегӀан килс» цӀе йолуш хир яра. Цо гойтуш хир дара эхарт я кешан барз. КӀелара сагӀдарехь (алтарехь) Ӏийса дуьненчу ваьлла денна а, Цуьнан а, Аполстолийн Ӏожаллах лаьцна барельеф хӀотто дагахь вара Витберг. «ДегӀан килс» шолгӀачу гӀатца зӀе  йолуш яра. Цуьнан жӀаран кеп дог ирахӀоьттина хилар а, дахаран а билгало (символ) яра. Юккъера килс Ӏийсан Сийлахь Хийцаваларан цӀарах хил йезаш яра. 3-гӀа гӀат «Делан килс» цӀе йолуш хир яра. Иза лерина яра адаман син ипостасин. Килсан лакхара дакъа кхинйолу  чоьнаш серлайохур яра, нартолан плафон кораш сирла йир яра.
Килс яр
1817 шеран эсаран (октябрь) беттан 12-чу дийнахь Воробьеван гунаш тӀехь I-ра Александр а, императоран зударий Елизавета Алексеевна а, Мария Фёдоровна а, сийлахь-воккха эла Николай  Павлович а, Пруссин Принц Вильгельм а, архиепископ Августин а декъахь болуш доладелира килсан гӀишло яр. 1820-чу шарахь Витбергас хӀоттийна харжа (смета) 1-чу Александрас чӀагӀйира. Москван Митрополит Серафим а, Москван тӀеман генерал-губернатор а пирсдаталш болуш Ӏуналлин комисси кхоьллира. 1821-чу шарахь комиссино бакъо йелар лаьттан белхаш долада. Хьалхара шерашкахь белхаш сиха дӀаоьхура. Цигахь къахьогуш 20000 Подмосковер гӀопан ахархой бара. ТӀулган материалаш сиха тӀекхехьита Лакхара указца тӀедиллира Ийдал а, Москва-хи цхьанатоха. Мостовскийс дийцарехь, ши бӀе кхузткъа берхӀитта эзар (278000) сом делар «Москва хинкортахь хикеманаш лелар дӀохӀотторан а, хи дӀаоьхуьйту саьнгар (канал) таяран а», баркаш яран ши бӀе доьзткъе шийтта (292000) сом, ткъа ши хи вовшахтохуш кхиъ цхьа бӀе ткъе кхоъ эзар (123000) сов соьман харж йира.
Амма  ворхӀ шарахь «нолан цикле» тӀе ца кхечира белхалой. Шарвелла архитектор ца хиларна дукха гӀалаташ дехира Витбергас. Цо чот а, таллам ца бора. Бан беза болх а, цу белхан алапа а тӀехь долу кехаташ къоламца леладора. Иштта тӀелацамхошан дов ца дора, цара аьлчунах совнаха тешар. Кацайелар Витберган и проект чекхъяккха.
1825 шарахь 1-ра Николай император хӀоттарца арда яран белхаш сацийра. Леррина схьахьедарехь и доьзна дара килс йеш йолу меттиган латтах тешам ца хиларна. Ардан кхолламах сацам бан схьакхайкхира керла комитет. Цуьнан пирсдатал инженер-генерал Карл Опперман вара. ХӀоттамехь бара гӀарабевлла пхьераш Лев Карбонье а,Пьер-Доминик Базен а, архитектораш Карл Росси а, Василий Стасов а, Андрей Михайлов а, кхинберш. Проект кхочушъяран гӀуллакхехь пачхьалкхо ассигнацишца 4 миллион сом дайъан хилар сацам бира комиссино. Цул сов, комиссино 16 миллион соьман харж йинера.
1827-чу шарахь килс яран комиссин болх сацийра. Дайаран а, даржехь харцо лелаярна а суьде велира Витберг а, цуьнан куьйгалхой а. БархӀ шарахь лаьтташ яра кхиэлан процесс. Ткъа 1835-чу шарахь комиссин декъашхошан 1000000 сом гӀуда туьхира. Витберг махках ваьккхар. Вятка гӀала дӀахьажира иза .Шен бахамах а, даьхнех а вохийра. Историкаш дийцарехь, Витберган финансаш дайарехь бехк бацара, амма цуьнан вон Ӏедал дара тӀаьхьенан ойла цаяр а, адамах тешам хилар. Амма дукх ца Ӏира иза Вяткехь. ТӀаьхьо Перьмехь а, Тифлисехь а цуьнан проекташца килсаш йира.
Тонан Проект
Керла конкурс ца йеш, I-чу Николайо Константин Тон архитектор хӀоттира. Императоран хазахеташ йолу оьрсийн-византийн стилехь белхаш беш вара иза. Чертолье цӀе йолу меттиг хаьржира керла килс дан. Пачхьалкхо и латт схьаэца ахч делар. Цигахь мел йолу гӀишлош йохайира (царна юкъахь яра XVII-чу бӀешаран хӀоллам- Алексеевски зударийн монастырь.
1832-чу шеран  оханан беттан (апрелехь) 10-чу дийнахь керлачу килсан проект къобалйира. Кестта «Москвахь КӀелхьараваккхархо Ӏийсан цӀарах килс яран» комисси кхоьллар. Цуьнан пирсдатал вара Москван генерал-губернатор а, эла а Дмитрий Голицын. Хазнин (казна чур) ахчах йеш яра килс.
1841-чу шарахь килсан пенаш цоколан локхаллехь бара. 8 шо даьлча чекхъйелира килсан йоккха нартол яр. 1860-чу шарахь дӀадехира гӀоьнан ламеш. Цул тӀаьхьа 20 шарахь дӀакхехьийра килсан чоьнаш тояр, хазъяр а. Кечбира хийистера урам а, майда а.