cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
БӀов
История
Наиболее существенную роль в Европе башни играли именно в Средние века: укреплённые города и замки буквально облеплены башнями. Назначение их состояло главным образом в усилении обороны стены: выступая из за плоскости её своими боками, они давали возможность стрелять со своих боковых частей вдоль стены по нападающему неприятелю, которого таким образом можно было поражать не только с лица, но и с боков. Для этого башни обыкновенно помещались на углах; а если длина стены между углами превышала дальность полёта стелы (около 150 щитов), то и в промежутке между ними, то есть в средине стены, также возводились башни. Они обыкновенно значительно превышали городскую стену и состояли из нескольких этажей, с открытою обороною наверху. Средние этажи также иногда приспособлялись к обороне, для чего в них пробивались «стрельницы» или «бойницы», то есть узкие отверстия для стрельбы. Кроме обороны городов, башни служили также для обороны замков и для разных иных целей, как, например, для содержания наблюдательных отрядов в завоёванной стране, для передачи известий посредством условных знаков и пр. Уже в античные времена возникли и осуществлялись предложения об установке на башнях часов (Башня Ветров в Афинах, I в. до н. э.), но только с изобретением в средние века часов механических, эта идея нашла массовое применение на практике (например: «Часовня» в Новгороде). Часовые механизмы устанавливались как правило на ратушах, позднее, уже в новое время — на зданиях вокзалов и прочих важных городских строениях.
С введением огнестрельного оружия и усовершенствованием артиллерии башни заменены были бастионами. Впоследствии опять были попытки усиления укреплённых пунктов башнями, устроенными согласно требованиям современной военной науки. Так, в конце XVI века Альбрехт Дюрер предлагал различные системы башен, приспособленных к огнестрельной обороне; потом вопросом этим занимались Паган, Монталамбер, а позже — австрийский эрцгерцог Максимилиан.
Усовершенствование и распространение нарезных орудий породило в XIX веке устройство башен на совершенно новых основаниях. Орудийные башни металлические, броненосные и вращающиеся, устраивались на особенно важных пунктах, где при обыкновенной системе укреплений, по тесноте места, нельзя доставить орудиям желаемый обстрел. Первая мысль устройства железных вращающихся башен принадлежит капитану Кользу (1854). Затем предложено было много разных систем подобных башен, как для сухопутной обороны, так и для флота. Из них в конце XIX века была наиболее употребительной система Грюзона. Его башня, цилиндрической фирмы, имела в диаметре до 20 футов и назначалась для 1 — 2 орудий; верхняя часть её имела форму купола. Башня вращалась по рельсам (система зубчатых колёс и шестерня) 4-мя людьми, помещаемыми в особой подбашенной части постройки. Башня окружалась земляным валом, над которым ей давали до 5,5 футов превышения.
Кроме башен, замков и крепостей в Европе находится не мало башен, которые известны своею красотою, положением или какими либо историческими воспоминаниями. Таковы, например, Мышиная башня на средине Рейна, у Бингена, где с проходящих судов собиралась насильственная дань, башня собора св. Стефана в Вене, башня Хиральда в Севилье, башня св. Маржа в Венеции, с которой открывается удивительный вид на весь город, наклонная башня в Пизе и наклонные башни в Болонь — Азинелла и Гаризенда и, наконец, самая знаменитая — железная Эйфелева башня в Париже.
КагӀ (ЖигӀонда)
КагӀ — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Коммунан департамент — ЖигӀонда.
БӀов
Российские башни
В России башни также строились с незапамятных времён и упоминаются на первых же страницах наших летописей. Первоначально они были несомненно деревянные, так как первоначально все русские крепости были тоже деревянные. Форма их была четырёхугольная, шестигранная и восьмигранная. Даже в такую сравнительно позднюю эпоху как XVI в. каменных и кирпичных стен, а следовательно и башен было чрезвычайно мало, за исключением, впрочем, монастырей, которые чаще обносились каменными стенами. Котошихин свидетельствует, что при царе Алексее Михайловиче было всего только двадцать городов, которые имели каменные стены. Прочие имели укрепления деревянные или земляные; а некоторые, как например, Ярославль, имели деревянные стены и кирпичные башни. Количество башен в городах было весьма различно и зависело от длины стены; так например, в Астрахани было десять башен, в Воронеже — семнадцать, в Архангельске — девять, в Тотьме — семь и так далее. Вышина, форма и размеры их были весьма различны даже в одном и том же городе, как это ярко свидетельствуют башни московского Кремля и многие летописные данные. Иногда они имели очень высокие кровли; бывали даже примеры, что кровля бывала выше самой башни, примером чего может служить одна башня в Олонце, которая имела пять сажень высоты, а кровля её шесть саж.
Казе Мутона (Мантова)
Казе Мутона — Италин Ломбарди регионан  коммунера эвла.
БӀов
Российские башни
В плане башни редко бывали квадратные, а большие прямоугольные, например, четыре сажени длины и две с половиною ширины; наиболее обычная мера была около трёх саженей в длину и двух в ширину. Башни внутри по высоте обыкновенно разделялись полами на ярусы или этажи; полы эти назывались «мостами». Ярусов бывало обыкновенно три: нижний или «подошвенный», средний и верхний. В каждом ярусе устраивался свой «бой» — в нижнем стреляли из пушек и потому он назывался «пушечным», в верхних двух — из пищалей и мушкетов, а потому они назывались «пищальными» и «мушкетными». Иногда, впрочем, бои делались или в одном только среднем, или верхнем ярусе, а прочие были глухие. Ходы в башнях были или снаружи или внутри. Названия башен были весьма различны и находились в зависимости от их места, назначения, урочища, надвратного образа и других факторов. Так например, башни, стоявшие по углам, назывались «наугольными», посредине стены — «средними»; башни с воротами — «проезжими», «воротными» и «на воротах»; без ворот — «глухими». «Тайничными» башнями назывались такие, которые ставились над водяным «тайником» близ реки; под ними устраивался колодец, имевший скрытое сообщение с рекой, или же из под них шли подземные ходы со срубами на реку длиною иногда более 10 саж. «Водяными» назывались те, где был выезд к реке; в московском Кремле была «водовзводная» башня, в которой подымали воду из Москвы реки в царский дворец. В монастырских оградах башни нередко назывались по название служб в них помещавшихся, каковы, например, «квасо-варенная», «пивоваренная» и другие.
КагӀ (ЖигӀонда)
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ЖигӀонда департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
БӀов
Российские башни
Кроме этих общих названий у башен были ещё имена собственные, которые происходили от урочищ, каковы, например, «Боровицкая», «Новинская», или от праздников, образов и церквей, например, Троицкая, Спасская, Никольская, Константино-Еленинская и прочие. Иногда на кровле башен устраивались чердаки, клетки или караулки для дозора, которые назывались «вышками», отчего и самые башни этого вида назывались «вышками». Число проезжих башен зависело от величины города; в больших — было по нескольку, в московском Кремле напр. — пять, а в маленьких — не меньшие двух; это делалось очевидно с тою целью, чтобы гарнизон мог спастись в одни ворота, когда в другие врывается сильнейший неприятель; в противном случае он был бы перебит в тех самых стенах, которые ему служили защитой.
Казе Мутона (Мантова)
Литература
Категори:Ломбарди регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
БӀов
Хьажоргаш
Категори:Архитектура
Боальио (Кунео)
Боальио  — Италин Пьемонт регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Пьемонт регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Кведа-Кондиди
Кведа-Кондиди (ქვედა კონდიდი) — Гуьржийчоьнан Аджарин Кобулетин муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 320 стаг (2014 шо).
Билгалдахарш
Категори:Кобулетин муниципалитетан нах беха меттигаш
Борови (Слободскойн кӀошт)
Боровые (Боровые) — Кировн областан Слободскойн кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь йуккъерачу барамехь континентан климат йу. Оцунна бахьна ду Къилбаседа Шен Ӏапказера шила мох цхьаа дуьхьало йоцуш кхуза схьакхачарна. Цундела кхузара Ӏа чӀогӀа шила ду, аьхкенна кест-кеста шила хуьлу.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: даиман Ӏаш нах бац.
Билгалдахарш
Категори:Кировн областан Слободскойн кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Кировн областан нах беха меттигаш
Гуьзелдере (Генч)
Гуьзелдере (Güzeldere) — Туркойчоьнан Малхбален Анатолин Бингоьл провинцин (ил) Генчан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Бингоьл провинцин нах беха меттигаш
Категори:Генчан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Геречя Вас
Геречя Вас — Словенин йукъараллера эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Петрушино (Калязинан кӀошт)
Петрушино (Петрушино) — Российн Федерацин Тверан областан Калязинан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Калязинан кӀоштан нах беха меттигаш
Камишоба
Камишоба (Qamışoba) — Азербайджанан Астаран кӀоштара эвла.
Билгалдахарш
Категори:Астаран кӀоштан нах беха меттигаш
Ла Мора, Ла Чумбакуа (Акамбаро)
Ла Мора, Ла Чумбакуа — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Ла Мора, Ла Чумбакуа лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
БегӀнуий
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Йонна департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Александровски (Кизильскан кӀошт)
Александровски (Александровский) — Челябинскан областан Кизильскан кӀоштара эвла.
Бахархойн дукхалла
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (38%), башкираш (15%), кхазакхаш (13%).
Билгалдахарш
Категори:Кизильскан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Челябинскан областан нах беха меттигаш
Фонтене-ле-Конт (кантон)
Фонтене-ле-Конт — Францин кантон, лаьтта Пеи-де-ла-ЛуагӀ регионехь. Кантонан департамент — Вандей.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Вандей департаментан кантонаш Категори:Францин кантонаш
Обланов
Обланов (Oblanov) — Чехин Кралове Градец мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Кралове Градец мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Борисовка (Кировоградан область)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Бобринецан кӀоштан нах беха меттигаш
Белозорово
Белозорово (Белозорово) — Российн Федерацин Белгородан областан Алексеевкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат континенталан йу, амалехь ду гӀеххьа шийла Ӏа а, йовха аьхке а. Эвла лаьтта хьун-аренан а, аренан а зонийн дозанехь. Цуьнан Ӏаламан-климатан а, геологин а башхаллаш билгалайо ша-тайпа биологин бес-бесаралла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Белгородан областан Алексеевкан кӀоштан нах беха меттигаш
Пакия
Пакия — Румынин Ковасна жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Ковасна жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Гылыбец (Бургасан область)
Гылыбец  — Болгарин Бургасан областера эвла. Поморие йукъараллин йукъайогӀу.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Болгарин нах беха меттигаш Категори:Бургасан областан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Бараба (Далматован кӀошт)
Бараба (Бараба) — Российн Федерацин Курганан областан Далматован кӀоштара эвла.
Климат
Климат чӀогӀа континенталан йу. Цунна Ӏаткъам бо мохк хӀордашна гена хиларо, малхбузехьа Урал лаьмнийн турс хиларо, къилбехахь йаккхий аренийн кӀошташ хиларо, кхин тӀе меттиган рельеф нийса хиларо, хӀаваийн массийн циркуляции ша-тайпа хиларо. Шийла, кӀезиг ло долуш Ӏа а, йовха, йекъа аьхке. БӀаьстенна амалехь ду сих-сиха шелонаш йухайерзар. ТӀуналла аьхка тоьуш йац, муьрашкахь йакъонаш хуьлу. Оцу климато хьун-аренан Уралдехьех латталелоран кхераме зона йо. Цхьанаэшшара ца лаьтта хенан хӀоттам Ӏа долалуш декабрехь а, бӀаьста — апрелехь, майхь а. Уггар шийла бутт — январь, уггар бовха — июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+5.
Хьажоргаш
Категори:Далматован кӀоштан нах беха меттигаш
Каменка (Мендыкариннан кӀошт)
Каменка — Кхазакхстанан Костанайн областан Мендыкариннан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Костанайн областан нах беха меттигаш Категори:Мендыкариннан кӀоштан нах беха меттигаш
Гуьргуьр (ХӀилван)
Хьажоргаш
Категори:Шанлиурфа провинцин микрокӀошташ
Категори:ХӀилванан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Покров (Подольскан кӀошт)
Покров (Покров) — Российн Федерацин Москохан областан Подольскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Москохан областан Подольскан кӀоштан нах беха меттигаш
Мали Суворовка
Мали Суворовка (Малая Суворовка) — Российн Федерацин Липецкан областан Елецан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йовхачу аьхкенца, барамехь шийлачу Ӏаьнца. Шера заманаш дика къаьсташ йу. Уггар шийла бутт — январь. Уггар бовха бутт — июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Елецан кӀоштан нах беха меттигаш
Ленск (Красноярскан мохк)
Ленск (Ленск) — Российн Федерацин Красноярскан мехкан Шушенскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Хьажоргаш
Категори:Шушенскан кӀоштан нах беха меттигаш
NGC 2963
NGC 2963 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
2963 2963
Федулово (Нижни Новгородан область)
Федулово (Федулово) — Российн Федерацин Нижни Новгородан областан Ковернинан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 9 стаг (2010 шо).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Ковернинан кӀоштан нах беха меттигаш
Слобода-Шлишковецки
Слобода-Шлишковецки — Украинин Винницан областан Могилев-Подольскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Могилев-Подольскан кӀоштан нах беха меттигаш
Сен-Мелани
Сен-Мелани — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГӀона — Альпаш регионехь. Коммунан департамент — АгӀдеш.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:АгӀдеш департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Боженцино (ХӀордан воеводалла)
Боженцино  — Польшин ХӀордан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:ХӀордан воеводаллин нах беха меттигаш
Малиновка (Стари Дорогин кӀошт)
Малиновка (Малінаўка) — Белоруссин Минскан областан Стари Дорогин кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Минскан областан нах беха меттигаш
Категори:Стари Дорогин кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
HD159876
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Эстансия де ла Паз (Пенхамо)
Эстансия де ла Паз — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эстансия де ла Паз лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Фаджанерия (Казерта)
Фаджанерия — Италин Кампания регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Кампания регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Борки (Лодзький-Схиднан повет)
Борки  — Польшин Лодзинскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Валя-Лупулуй (коммуна)
Валя-Лупулуй — Румынин Ясси жудецан йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. Коммунан йукъара нах беха меттигаш.
Хьажоргаш
Категори:Румынин коммунаш Категори:Ясси жудецан коммунаш
КагӀдан (ЖигӀонда)
КагӀдан — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Коммунан департамент — ЖигӀонда.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ЖигӀонда департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
ХӀарманджик (Генч)
ХӀарманджик (Harmancık) — Туркойчоьнан Малхбален Анатолин Бингоьл провинцин (ил) Генчан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Бингоьл провинцин нах беха меттигаш
Категори:Генчан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Вилбер Гарсия Эстрада (Сан Хуан Эванхелиста)
Вилбер Гарсия Эстрада — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Вилбер Гарсия Эстрада лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Санту-Амару-да-Императрис
Санту-Амару-да-Императрис — Бразилин Санта-Катарина штатера муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —.
Хьажоргаш
Категори:Санта-Катарина штатан муниципалитеташ Категори:Бразилин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Пруцки
Пруцки (Пруцкий) — Российн Федерацин Тамбовн областан Первомайскан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Ӏаламан а, ландшафтийн а амалаш йоьзна йу цуьнан географин хьолах – эвла лаьтта Оьрсийн акъарин йуккъехь, цунна тӀиера акъарин муьлххачу дозане эзар километр йу. Алсама хуьлу долу континенталан барамера хӀаваъ, Эвла хӀордашна гена латтарех доьзна ду. Цуо областан климат барамера континенталан йо. Окан-Донан акъари тӀехь климат алсама континенталан йу, уллорчу гунаш тӀехьчулла. Эвла лаьтта кӀеззиг къилбаседехьа Сибрехан а, Азорийн а максимумашна йуккъехь долчу лакхарчу Ӏаткъаман дукъал, цундела бу кхузахь луларчу Владимирехь йа Рязанехьчул алсама, гӀийлачу мехца, бекхна хенан хӀоттам. Оцун тӀе мехаш дукхах дерг къилбан а, къилба-малхбален а ду, бӀаьста а, Ӏай а муххале а. оцу агӀора хьокху аьхка а, бӀаьста а йокъаллин мехаш, ткъа Ӏай – дарц.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Ле-ЕгӀбье (кантон)
Ле-ЕгӀбье — Францин кантон, лаьтта Пеи-де-ла-ЛуагӀ регионехь. Кантонан департамент — Вандей.
Пруцки
Хьажоргаш
Категори:Тамбовн областан Первомайскан кӀоштан нах беха меттигаш
Остербуркен
Остербуркен (Osterburken) — Германин Баден-Вуьртемберг латтана йукъара коммуна.
Ле-ЕгӀбье (кантон)
Географи
.
Доькметаш (ЙенишехӀир)
Доькметаш (Dökmetaş) — Туркойчоьнан Къилба-Малхбален Анатоли регионан Дийарбакир провинцин (ил) ЙенишехӀирнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Остербуркен
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Доькметаш (ЙенишехӀир)
Хьажоргаш
Категори:Дийарбакир провинцин нах беха меттигаш
Остербуркен
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Баден-Вуьртемберг латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Доькметаш (ЙенишехӀир)
Хьажоргаш
Категори:Дийарбакир провинцин микрокӀошташ
Категори:ЙенишехӀиран (Дийарбакир) микрокӀошташ
Категори:ЙенишехӀиран (Дийарбакир) кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Лора (Верона)
Лора — Италин Венеция регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Венеция регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Йорк (Къилбаседа Дакота)
Йорк  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Къилбаседа Дакота штатера гӀала.
Истори
Йорк гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Къилбаседа Дакота штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Луконино
Луконино (Луконино) — Российн Федерацин Ивановн областан Пучежан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Пучежан кӀоштан нах беха меттигаш
Родригез Клара (Аламо Темапаче)
Родригез Клара — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Гангалаш
Гангалаш (Qanqalaş) — Азербайджанан Астаран кӀоштара эвла.
Билгалдахарш
Категори:Астаран кӀоштан нах беха меттигаш
БегӀуь (Йонна)
БегӀуь — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БугӀгунди — ФгӀанш-Конте регионехь. Коммунан департамент — Йонна.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Йонна департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Пян ди Новело (Пистоя)
Пян ди Новело — Италин Тоскана регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Второй Ивань
Второй Ивань (Вторая Ивань) — Российн Федерацин Орёлан областан Малоархангельскан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта Среднерусски (Йуккъераоьрсийн) акъарин йуккъехь, аренан а, хьун-аренан а зонашкахь. Климат барамера континенталан. Ноябрь, декабрь, январь уггар кхуьйлина беттанаш ду. Ло лаьтта денойн йукъара барам — 126. Шарахь хуьлу барамера йочанаш — йуккъера 490 - 590 мм, цу тӀе аьхка шозза алсама, Ӏайчул, гурахь алсама, бӀаьстачул.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Малоархангельскан кӀоштан нах беха меттигаш
Кведа-Самеба (Кобулетин муниципалитет)
Кведа-Самеба (ქვედა სამება) — Гуьржийчоьнан Аджарин Кобулетин муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 929 стаг (2014 шо).
Билгалдахарш
Категори:Кобулетин муниципалитетан нах беха меттигаш
Алберж
Алберж (Albeř) — Чехин Къилба Чехин мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Къилба Чехин мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Казе Муци (Терамо)
Казе Муци — Италин Абруццо регионан  коммунера эвла.
Герлинци
Герлинци — Словенин йукъараллера эвла.
Казе Муци (Терамо)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Герлинци
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Казе Муци (Терамо)
Литература
Категори:Абруццо регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Герлинци
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Эль Зоро (Озулуама де Маскареньяс)
Эль Зоро — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Зоро лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Загривье (Тулинскан йуьртан меттиг)
Загривье (Загривье) — Российн Федерацин Пскован областан Пыталован кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Пыталован кӀоштан нах беха меттигаш
Стара Морава
Стара Морава — Польшин Нижнесилезин воеводаллин  гминера эвла.
NGC 2964
NGC 2964 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Стара Морава
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Нижнесилезин воеводаллин нах беха меттигаш
NGC 2964
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Боар (Верона)
Боар  — Италин Венеция регионан  коммунера эвла.
NGC 2964
Хьажа кхин а
2964 2964
Боар (Верона)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Венеция регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Сен-Мишель-д’ОгӀанс
Сен-Мишель-д’ОгӀанс — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГӀона — Альпаш регионехь. Коммунан департамент — АгӀдеш.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:АгӀдеш департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Слобода (Вилегодскан кӀошт)
Слобода (Слобода) — Российн Федерацин Архангельскан областан Вилегодскан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Вандышевка
Вандышевка (Вандышевка) — Челябинскан областан Уйн кӀоштара эвла.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (82%), гӀезалой (11%), кхазакхаш (4%).
Билгалдахарш
Категори:Уйн кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Челябинскан областан нах беха меттигаш
Гюлёвца
Гюлёвца — Болгарин Бургасан областера эвла. Несебыр йукъараллин йукъайогӀу.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Болгарин нах беха меттигаш Категори:Бургасан областан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Обоз
Обоз (Oboz) — Чехин Йуккъера Чехин мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Йуккъера Чехин мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Кудино (Кировн область)
Климат
Кхузахь йуккъерачу барамехь континентан климат йу. Оцунна бахьна ду Къилбаседа Шен Ӏапказера шила мох цхьаа дуьхьало йоцуш кхуза схьакхачарна. Цундела кхузара Ӏа чӀогӀа шила ду, аьхкенна кест-кеста шила хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
Билгалдахарш
Категори:Кировн областан Кировн гӀалин гуо нах беха меттигаш Категори:Кировн областан нах беха меттигаш
Лас Палмас (Пуенте Насионал)
Географи
Лас Палмас лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Бережной (Белгородан область)
Бережной (Бережной) — Российн Федерацин Белгородан областан Алексеевкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат континенталан йу, амалехь ду гӀеххьа шийла Ӏа а, йовха аьхке а. Эвла лаьтта хьун-аренан а, аренан а зонийн дозанехь. Цуьнан Ӏаламан-климатан а, геологин а башхаллаш билгалайо ша-тайпа биологин бес-бесаралла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Белгородан областан Алексеевкан кӀоштан нах беха меттигаш
КагӀиньян-де-БогӀдо
КагӀиньян-де-БогӀдо — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Коммунан департамент — ЖигӀонда.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ЖигӀонда департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Весновка (эвла)
Весновка — Украинин Тернополан областан Тернополан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Тернополан кӀоштан нах беха меттигаш
Ла Мора, Сан Каеетано (Абасоло)
Ла Мора, Сан Каеетано — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Каменка (Кокпектинан кӀошт)
Каменка — Кхазакхстанан Малхбален-Кхазакхстанан областан Кокпектинан кӀоштара эвла.
Ла Мора, Сан Каеетано (Абасоло)
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Каменка (Кокпектинан кӀошт)
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Ла Мора, Сан Каеетано (Абасоло)
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Каменка (Кокпектинан кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Малхбален-Кхазакхстанан областан нах беха меттигаш Категори:Кокпектинан кӀоштан нах беха меттигаш
Ла Мора, Сан Каеетано (Абасоло)
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
HD159877
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Светловодск
Светловодск — Украинин Кировоградан областан Александрин кӀоштара гӀала. Хьалха йара дӀайаьккхинчу Светловодскан кӀоштан административан центр.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Александрин кӀоштан нах беха меттигаш
Палазу-Маре
Палазу-Маре — Румынин Констанца жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Констанца жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Борки (Паенчанскан повет)
Борки  — Польшин Лодзинскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лодзинскан воеводаллин нах беха меттигаш
Божеполе-Велике
Божеполе-Велике — Польшин ХӀордан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:ХӀордан воеводаллин нах беха меттигаш
Малые Извалы
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йовхачу аьхкенца, барамехь шийлачу Ӏаьнца. Шера заманаш дика къаьсташ йу. Уггар шийла бутт — январь. Уггар бовха бутт — июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Елецан кӀоштан нах беха меттигаш
Л'Иль-д'Е (кантон)
Л'Иль-д'Е — Францин кантон, лаьтта Пеи-де-ла-ЛуагӀ регионехь. Кантонан департамент — Вандей.
Большаков, Александр Николаевич
Большако́в Алекса́ндр Никола́евич (вина 1946 шеран 27 августехь, Ленинградехь, ССРС) — советийн баскетболхо. Ловзар дӀахьо турсло. ССРС спортан хьакъ долу говзанча (1974).
Чекхйаьккхина Ленинградан хӀордкеманашдаран институт (1976).
Биографи
1964—77 шерашкахь левзира «Спартак» (Ленинград) йукъахь.
Командехь Большаковх олура «пхьагал». «Спартакехь» ловзура ловзар дӀахьо позицехь. Баскетболхочун хаъал доккха сакхт дара — йуккъера дистанцера буьрка гӀуо кхоссара (3-очкон зона оцу хенахь йацара). Амма цуьнан доккха плюс дара: дуьхьалонехь жигара ловзар. Цунна хаара шен дуьхьала верг «меца» вита, тӀаккха дукха хьолехь, матчехь 20—25 очко кхуссу баскетболхой, майдан тӀера араволура пхи-йалх очкоца. Иштта, ДЧ-1974 цуо цӀенна дӀакъевлира америкахо Лукас Джон, дукха хан йалале КъБА седа хилла волу. Кондрашинас дери дарца, Большаков ДЧ-1974 уггаре дика вара командехь.
1978 шарахь дуьйна — ленинградан «Спартакан» берийн командийн, 1980—1991 шерашкахь — 1981 шеран ССРС хьалхейаккхаран борзанан совгӀатхочун — «Спартак» (Ленинград) божарийн командин тренер. Кхин а болх бина Кувайтан клубан командин тренер. Малайзин гулйина командин тренер хилла, иза цуо йалийра Къилба-Малхбален Азин хьалхейаккхаран толаме.
ХӀинца бизнес лелош ву.
Хьосташ
Категори:ССРС баскетболхой Категори:Баскетболех ловзарехь дуьненан чемпионаш Категори:ССРС Спортан хьакъ долу говзанчаш Категори:БК «Спартак» Петарбух ловзархой Категори:Баскетболех ловзаран ССРС чемпионаш Категори:Баскетболех ловзаран ССРС гулйина командин ловзархой Категори:ССРС баскетболан тренераш Категори:Петарбухан хӀордан техникин университетан арахецархой
Валя-Маре (коммуна, Вилча)
Валя-Маре — Румынин Вилча жудецан йукъара коммуна.
Покровка (Наро-Фоминскан кӀошт)
Покровка (Покровка) — Российн Федерацин Москохан областан Наро-Фоминскан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Наро-Фоминскан кӀоштан нах беха меттигаш
Бели (Далматован кӀошт)
Белое (Белое) — Российн Федерацин Курганан областан Далматован кӀоштара эвла.
Климат
Климат чӀогӀа континенталан йу. Цунна Ӏаткъам бо мохк хӀордашна гена хиларо, малхбузехьа Урал лаьмнийн турс хиларо, къилбехахь йаккхий аренийн кӀошташ хиларо, кхин тӀе меттиган рельеф нийса хиларо, хӀаваийн массийн циркуляции ша-тайпа хиларо. Шийла, кӀезиг ло долуш Ӏа а, йовха, йекъа аьхке. БӀаьстенна амалехь ду сих-сиха шелонаш йухайерзар. ТӀуналла аьхка тоьуш йац, муьрашкахь йакъонаш хуьлу. Оцу климато хьун-аренан Уралдехьех латталелоран кхераме зона йо. Цхьанаэшшара ца лаьтта хенан хӀоттам Ӏа долалуш декабрехь а, бӀаьста — апрелехь, майхь а. Уггар шийла бутт — январь, уггар бовха — июль.
Караджурун (ХӀилван)
Караджурун (Karacurun) — Туркойчоьнан Къилба-Малхбален Анатоли регионан Шанлиурфа провинцин (ил) ХӀилваннан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Бели (Далматован кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+5.
Хьажоргаш
Категори:Далматован кӀоштан нах беха меттигаш
Караджурун (ХӀилван)
Хьажоргаш
Категори:Шанлиурфа провинцин нах беха меттигаш
Категори:ХӀилванан микрокӀошташ
Категори:ХӀилванан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Карджи (Генч)
Карджи (Karcı) — Туркойчоьнан Малхбален Анатолин Бингоьл провинцин (ил) Генчан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Бингоьл провинцин нах беха меттигаш
Категори:Генчан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Бесси-суьгӀ-КуьгӀ
Бесси-суьгӀ-КуьгӀ — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БугӀгунди — ФгӀанш-Конте регионехь. Коммунан департамент — Йонна.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Йонна департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Лыткино (Красноярскан мохк)
Лыткино (Лыткино) — Российн Федерацин Красноярскан мехкан Шушенскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Хьажоргаш
Категори:Шушенскан кӀоштан нах беха меттигаш
Сачино (Кобулетин муниципалитет)
Сачино (საჩინო) — Гуьржийчоьнан Аджарин Кобулетин муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 758 стаг (2014 шо).
Билгалдахарш
Категори:Кобулетин муниципалитетан нах беха меттигаш
Слобода-Яришевски
Слобода-Яришевски — Украинин Винницан областан Могилев-Подольскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Могилев-Подольскан кӀоштан нах беха меттигаш
NGC 2965
NGC 2965 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
2965 2965
Межилесье
Хьажоргаш
Категори:Минскан областан нах беха меттигаш
Категори:Стари Дорогин кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Сен-Мишель-де-Булонь
Сен-Мишель-де-Булонь — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГӀона — Альпаш регионехь. Коммунан департамент — АгӀдеш.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:АгӀдеш департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Доьнуьмлуь (ЙенишехӀир)
Доьнуьмлуь (Dönümlü) — Туркойчоьнан Къилба-Малхбален Анатоли регионан Дийарбакир провинцин (ил) ЙенишехӀирнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Дийарбакир провинцин нах беха меттигаш
Категори:Дийарбакир провинцин микрокӀошташ
Категори:ЙенишехӀиран (Дийарбакир) микрокӀошташ
Категори:ЙенишехӀиран (Дийарбакир) кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Санту-Амару-дас-Бротас
Санту-Амару-дас-Бротас — Бразилин Сержипи штатера муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —.
Лора (Виченца)
Лора — Италин Венеция регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Венеция регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Фаджани (Верона)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Венеция регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Пян ди Озпедалето (Лука)
Пян ди Озпедалето — Италин Тоскана регионан  коммунера эвла.