cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Качорув (Нижнесилезин воеводалла)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Нижнесилезин воеводаллин нах беха меттигаш
Немовщина
Немовщина (Немовщина) — Кировн областан Свечан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь йуккъерачу барамехь континентан климат йу. Оцунна бахьна ду Къилбаседа Шен Ӏапказера шила мох цхьаа дуьхьало йоцуш кхуза схьакхачарна. Цундела кхузара Ӏа чӀогӀа шила ду, аьхкенна кест-кеста шила хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (100%).
Билгалдахарш
Категори:Кировн областан Свечан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Кировн областан нах беха меттигаш
Торби (Дженова)
Торби — Италин Лигурия регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Лигурия регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Михай-Воде
Михай-Воде — Румынин Джурджу жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Джурджу жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Юрински (Егорьевскан кӀошт)
Юрински (Юринская) — Российн Федерацин Москохан областан Егорьевскан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Москохан областан Егорьевскан кӀоштан нах беха меттигаш
NGC 1301
NGC 1301 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
1301 1301
Сливно (Лашко)
Сливно  — Словенин йукъараллера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Каменни Брод (Мордови)
Каменный Брод (Каменный Брод) — Российн Федерацин Мордовин Ельникин кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Ла-Невиль-СигӀ-БегӀнагӀ
Ла-Невиль-СигӀ-БегӀнагӀ (La Neuville-Sire-Bernard) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта О-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — Сомма.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Сомма департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Грушев (Ивано-Франковскан область)
Грушев — Украинин Ивано-Франковскан областан Коломин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Коломин кӀоштан нах беха меттигаш
Пастухово Болото
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Монтсеррат
Монтсеррат (Montserrat) — Британин хӀордал дехьара латта, латта ду Монтсеррат цӀе йолу гӀайренан тӀехь, иза архипелаг Кегий Антилийн гӀайренийн архипелаган йукъа богӀу. Латтан майда — 102 км².
Билгалдахарш
Категори:Йоккха Британи
Блессе
Блессе — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БугӀгунди регионехь. Коммунан департамент — Кот-д’ОгӀ.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Кот-д’ОгӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Диков (эвла)
Диков — Украинин Ровнан областан Ровнан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Ровнан кӀоштан нах беха меттигаш
Алиев, Хьасан Хусаинович
Хьасан Хусаинович Алиев — нохчийн хелхархо а, хореограф а, дукха ерригсоюзан а, халкъашна йуккъера фестивалийн лауреат, 1957 шарахь VI дерригдуьненан кегирхойн а, студентийн а фестивалин лауреат, СССР культурин отличник (1975), РСФСР культурин сийлахь белхало (1985). Башлам ансамблин кхоллархо а, хьалхара куьйгалхо а.
Прадивия (Реджо Эмилия)
Прадивия — Италин Эмилия-Романья регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Эмилия-Романья регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Барбере (Верона)
Барбере  — Италин Венеция регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Венеция регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Барио дел Теколоте (Коавитлан)
Барио дел Теколоте — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Барио дел Теколоте лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Йукариисирганли (Алачам)
Йукариисирганли (Yukarıısırganlı) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Самсун провинцин (ил) Алачамнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Самсун провинцин нах беха меттигаш
Категори:Самсун провинцин микрокӀошташ
Категори:Алачамнан микрокӀошташ
Категори:Алачамнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Куьплуьпинар (Османгази)
Куьплуьпинар (Küplüpınar) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан Бурса провинцин (ил) Османгазинан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Бурса провинцин нах беха меттигаш
Категори:Бурса провинцин микрокӀошташ
Категори:Османгазинан микрокӀошташ
Категори:Османгазинан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Парамбу
Географи
Муниципалитетан майда —.
Хьажоргаш
Категори:Сеара штатан муниципалитеташ Категори:Бразилин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Котляровка (Днепран кӀошт)
Котляровка — Украинин Днепропетровскан областан Днепран кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Днепран кӀоштан нах беха меттигаш
Елконыс
Елконыс — Кхазакхстанан Туркестанан областан Мактааралан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Туркестанан областан нах беха меттигаш Категори:Мактааралан кӀоштан нах беха меттигаш
Узла
Узла (Узла) — Белоруссин Минскан областан Мяделан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Минскан областан нах беха меттигаш
Категори:Мяделан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Маракуши
Маракуши (Маракуши) — Российн Федерацин Пермийн мехкан Чайковскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Малхбузера догӀучу хӀаваийн массийн новкъахь долчу Басеги дукъо, массо Урало санна, лекха дацахь а, дикка сацадо Атлантикин хӀаваъ малхбалехьа даржарах. Мехкан климататан амалехь континенталла йу, цуьнан бахьна дукха хьолахь бӀаьста догӀу арктикин хӀаваъ ду. Каран хӀордан шийла мох къаьста кӀезиг тӀаналлийца, Атлантикин хӀаваан массаш, бӀостанехьа, тӀуналла дукха йолуш ду (700—800 мм шарахь гергга). Махкахь дикка йовха аьхке йу, цхьадолчу шерашкахь уггар шийла бутт февраль хуьлу. Ах йочанаш ло кепара хуьлу. ДогӀанаш дукхахдерг сентябрехь а, июнехь а хуьлу, малхбузен басешкахь алсама дакъа — августехь хуьлу. Минимум йочанаш йогӀу февралехь а, декабрехь а. Аьхка лаьмнашкахь стигал къекъаш догӀанаш оьху. Мехкан амалехь йу сих-сиха хуьлу аьхкенан дохк, уьш наггахь масех дийнахь лаьтта.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+5.
Хьажоргаш
Категори:Чайковскан кӀоштан нах беха меттигаш
Корнелиус (Къилбаседа Каролина)
Корнелиус  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Къилбаседа Каролина штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Ташериха
Ташериха (Ташериха) — Российн Федерацин Вологдин областан Кичменгски Городокан кӀоштара эвла.
Корнелиус (Къилбаседа Каролина)
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Ташериха
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Корнелиус (Къилбаседа Каролина)
Хьажоргаш
Категори:Къилбаседа Каролина штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Ташериха
Хьажоргаш
Категори:Кичменгски Городокан кӀоштан нах беха меттигаш
Рацинево (Куявско-Поморскан воеводалла)
Рацинево  — Польшин Куявско-Поморскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Гагарка (Республика Алтай)
Гагарка (Гагарка) — Республика Алтайн Усть-Коксанан кӀоштара эвла.
Диди-Недзис-Кахати
Диди-Недзис-Кахати (დიდი ნეძის კახათი) — Гуьржийчоьнан Самегрело — Земо-Сванети Зугдидин муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 362 стаг (2014 шо).
Гагарка (Республика Алтай)
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин хийцаман динамика:
Диди-Недзис-Кахати
Билгалдахарш
Категори:Зугдидин муниципалитетан нах беха меттигаш
Гагарка (Республика Алтай)
Бахархойн дукхалла
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: алтайш (7%), оьрсий (90%).
Эль Охо де Агва (Коюка де Каталан)
Эль Охо де Агва — Мексикин Герреро штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Гагарка (Республика Алтай)
Билгалдахарш
Категори:Усть-Коксанан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Республика Алтайн нах беха меттигаш
Эль Охо де Агва (Коюка де Каталан)
Географи
Эль Охо де Агва лаьтташ йу Мексикин къилба-малхбузехьара декъехь, Мехико гӀалин къилбехьа.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 21,9 °C.
Истори
Дуьххьара адамаш 20 эзар герг шо хьалха кхуза даха хевшина. Уьш хила боху ольмекаш. ТӀаьхьо Теотиуаканан Ӏаткъам чӀагӀбелира кхузахь. VIII-XV бӀешерашкахь ацтекаш дола деш йара кху махкахь. 1521 шарахь кхуза баьхкира испанхой, цара мохк долабаьккхинчул тӀаьхьа территори Мехикон аудиенци хилира, дуьххьара цуьна йукъахь йара хилачу Ацтекийн империн провинцеш, тӀаьхьо мохк йукъа бахара Керла Испани вице-пачхьалкхаллин.
1849 шеран 27 октябрехь дуьйна Герреро штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Герреро штатан нах беха меттигаш
Кампомарино
Кампомарино — Италин Молизе регионера коммуна. Лаьтташ йу Кампобассо провинцехь.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Молизе йукъара гӀаланаш
Цигынешти (Страшенин кӀошт)
Цигынешти (, Țigănești) — Молдавин Страшенин кӀоштара эвла.
Еленино
Еленино — Болгарин Старозагоран областера эвла. Стара-Загора йукъараллин йукъайогӀу.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Болгарин нах беха меттигаш Категори:Старозагоран областан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Гит (Техас)
Гит  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Техас штатера гӀала.
Истори
Гит гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Техас штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Димара
Димара (Димара) — Российн Федерацин Нижни Новгородан областан Выксан гӀалин гуонан йукъайогӀу эвла.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 136 стаг (2010 шо).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Выксан гӀалин гуонан нах беха меттигаш
Муьзи
Муьзи — Францин гӀала-коммуна, лаьтта НогӀманди регионехь. Коммунан департамент — ЭгӀ.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ЭгӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Сарбка (Чарнковско-Тшцянецкан повет)
Сарбка  — Польшин Великопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Великопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
NGC 1302
NGC 1302 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Синан (Тунджели)
Синан (Sinan) — Туркойчоьнан Малхбален Анатоли регионан Тунджели провинцин (ил) Тунджелинан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Тунджели провинцин нах беха меттигаш
Категори:Тунджелинан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Эльчибей Абульфаз Къадиркъули охӀли
Эльчибе́й Абульфа́з Къадиркъули́ охӀли́ (Əbülfəz Qədirqulu oğlu Elçibəy, бакъ фамили Али́ев; 1938 шеран 24 июнь, Азербайджанийн ССР, Нахичеванан АССР, Ордубадан кӀошт, Келеки эвла —, Туркойчоь, Анкара) — азербайджанан пачхьалкхан а, политикин а гӀуллакххо; Ӏарбойчоьнан историк, гочдархо, хьехархо. Азербайджанан Президент (1992—1993).
1980-гӀа шераш чекхдовлучу хенахь дуьйна «Азербайджанан халкъан фронтан» лидервара. Хилира хьалхара дерриг халкъо а, демократица хаьржина мехкан президент. Цуьнан урхаллин мур дӀабахара экономикин а, политикин а къоьллица республикехь. Хала тӀаьхье йитира Карабахан тӀамо а, махкахь политикехь барт ца хиларо а, цара дийзийтира гражданийн тӀом ца хилийтархьама президентан дарж дита.
1993 шеран 28 августехь Эльчибей Абульфазах тешаран референдумехь из адӀаваккхарна кхаж тесира 97,5 % мехкан гражданаш. Азербайджанан халкъан фронто референдуман жамӀаш харц йина элира, ткъа АЦШ пачхьалкхан департаменто лерина дӀахьедарца сингаттам хилар хаийтира чолхе хьолехь долуш референдум ярна. Цул тӀаьхьа болу президентан харжамаш КхЦГӀКхЕ мах хадийра «КхЦГӀКхЕ гуран чуйогӀуш йац цхьацца хьолашца» аьлла.
Биографи
Алиев Абульфаз вина 1938 шеран 24 июнехь Нахичеванан АССР Ордубадан кӀоштан Келеки эвлахь, АлиевгӀеран Къадиркъулин а, Мейрансы ДжаӀфар кызын а доьзалехь. Цуьнан дас дакъа лецира Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀамехь. РФ ДМЦА Ӏалашдечу кехатца, «Алиев Къадиркъули Марданович» вина 1896 шарахь, 1942 шарахь Нахичеванан АССРн Ордубадан кӀошттӀемкомато (Азербайджанийн ССР) кхайкхира эскаре, лору тӀепаза вайна (дӀавигина терахь гойту 1945 шеран январь).
Нийсархойн цунах йолу ойла
2008 шарахь оцу хенахь хилла «Мусават» партин лидер, ткъа 1992—1993 шерашкахь мехкан президентан декхарш кхочуш дечу а, Милли Меджлисан председатела а, Гамбар Ӏийсас дийцура:
Эльчибей XX бӀешарахь вара М. Э. Расулзаде дӀаваьлча шолгӀа йукъараллин-политикин гӀуллакххо, цунна хиира идеологин агӀора кечбан а, коьрте хӀотто а Азербайджанан къоман-маршонан болам, иза толаман чеккхене кхаччалц дӀа а баьхьира. Иза демократин новкъа хаьржина Азербайджанан хьалхара президент а, мехкан демократин хьесапашца урхалла динарг а ву. Эльчибей Ӏедал ца къуьйсара, цуо къуйсара шен къоман а, мехкан а тӀаьхьало.
Видеоматериалаш
Категори:Азербайджанан Президенташ Категори:Азербайджанан Къоман гуламан депутаташ Категори:Харц цӀерашца бевза политикаш Категори:1992 шарахь Ӏедале баьхкинарш Категори:Азербайджанан диссиденташ Категори:«Азербайджанан халкъан фронт» партин декъахой Категори:Бакохара Сийлахь дӀабохкаран аллейхь дӀабоьхкинарш Категори:Бакохан пачхьалкхан университетера арахецнарш Категори:Бакохан пачхьалкхан университететан хьехархой
Залесе-Починки
Залесе-Починки — Польшин Подлясьен воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Подлясьен воеводаллин нах беха меттигаш
HD121841
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Кочергино (Красноярскан мохк)
Кочергино (Кочергино) — Российн Федерацин Красноярскан мехкан Курагинан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Хьажоргаш
Категори:Курагинан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Эль Прогресо (Силао)
Эль Прогресо — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Прогресо лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Пашуки (Каменецан кӀошт)
Пашуки (Пашукі) — Белоруссин Брестан областан Каменецан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Брестан областан нах беха меттигаш Категори:Каменецан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Торбиято (Бреша)
Торбиято — Италин Ломбарди регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Ломбарди регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Новопавловка (Жердевкан кӀошт)
Новопавловка (Новопавловка) — Российн Федерацин Тамбовн областан Жердевкан кӀоштара эвла.
Климат
Ӏаламан а, ландшафтийн а амалаш йоьзна йу цуьнан географин хьолах – эвла лаьтта Оьрсийн акъарин йуккъехь, цунна тӀиера акъарин муьлххачу дозане эзар километр йу. Алсама хуьлу долу континенталан барамера хӀаваъ, Эвла хӀордашна гена латтарех доьзна ду. Цуо областан климат барамера континенталан йо. Окан-Донан акъари тӀехь климат алсама континенталан йу, уллорчу гунаш тӀехьчулла. Эвла лаьтта кӀеззиг къилбаседехьа Сибрехан а, Азорийн а максимумашна йуккъехь долчу лакхарчу Ӏаткъаман дукъал, цундела бу кхузахь луларчу Владимирехь йа Рязанехьчул алсама, гӀийлачу мехца, бекхна хенан хӀоттам. Оцун тӀе мехаш дукхах дерг къилбан а, къилба-малхбален а ду, бӀаьста а, Ӏай а муххале а. оцу агӀора хьокху аьхка а, бӀаьста а йокъаллин мехаш, ткъа Ӏай – дарц.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Жердевкан кӀоштан нах беха меттигаш
Эвджи (Йозгат)
Эвджи (Evci) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатолин Йозгат провинцин (ил) Йозгатан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Йозгат провинцин нах беха меттигаш
Ранчо Нуево (Сочияпа)
Ранчо Нуево — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Ранчо Нуево лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Ле Казе (Фиренца)
Ле Казе  — Италин Тоскана регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Тоскана регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Кашице-Велики
Кашице-Велики — Польшин Нижнесилезин воеводаллин  гминера эвла.
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Нижнесилезин воеводаллин нах беха меттигаш
Колония де лос Саусес (Леон)
Колония де лос Саусес — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Колония де лос Саусес лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Михай-Еминеску (Ботошань)
Михай-Еминеску — Румынин Ботошань жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Ботошань жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Кирхвиштедт
Кирхвиштедт — Германин Лаха Саксони латтана йукъара коммуна.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Лаха Саксони латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Песчанка (Стари Полтавкан кӀошт)
Песчанка (Песчанка) — Российн Федерацин Волгоградан областан Стари Полтавкан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта Оьрсийн акъарин къилба-малхбалехь, океанашна а, хӀордашна а гена. Цундела областан климат континенталан, шийла, кӀезиг ло долуш Ӏаьнца а, йеха, йовха, йекъа аьхкенца йу. БӀаьсте йоца, гуьйре йовха, йекхна йу. Маьлхан йовхонан дукхаллийца ГӀирман къилба бердал оьшуш йац.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Стари Полтавкан кӀоштан нах беха меттигаш
Словенська Бистриця (община)
Словенська Бистриця  — Словенин йукъараллера эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Юрцово (Сергиев Посадан кӀошт)
Юрцово (Юрцово) — Российн Федерацин Москохан областан Сергиев Посадан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Сергиев Посадан кӀоштан нах беха меттигаш
NGC 1303
NGC 1303 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
1303 1303
Мертвигино
Мертвигино (Мертвигино) — Российн Федерацин Ярославлан областан Угличан кӀоштара дӀатесна эвла.
Низино (Орёлан область)
Климат
Эвла лаьтта Среднерусски (Йуккъераоьрсийн) акъарин йуккъехь, аренан а, хьун-аренан а зонашкахь. Климат барамера континенталан. Ноябрь, декабрь, январь уггар кхуьйлина беттанаш ду. Ло лаьтта денойн йукъара барам — 126. Шарахь хуьлу барамера йочанаш — йуккъера 490 - 590 мм, цу тӀе аьхка шозза алсама, Ӏайчул, гурахь алсама, бӀаьстачул.
Мертвигино
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Низино (Орёлан область)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Мертвигино
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Низино (Орёлан область)
Хьажоргаш
Категори:Орёлан областан Знаменскан кӀоштан нах беха меттигаш
Мертвигино
Хьажоргаш
Категори:Угличан кӀоштан нах беха меттигаш
Ла-Фалуаз
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Сомма департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Максем (Османгази)
Максем (Maksem) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан Бурса провинцин (ил) Османгазинан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Бурса провинцин нах беха меттигаш
Немченята
Немченята (Немченята) — Кировн областан Шабалинан кӀоштара эвла.
Максем (Османгази)
Хьажоргаш
Категори:Бурса провинцин микрокӀошташ
Немченята
Климат
Кхузахь йуккъерачу барамехь континентан климат йу. Оцунна бахьна ду Къилбаседа Шен Ӏапказера шила мох цхьаа дуьхьало йоцуш кхуза схьакхачарна. Цундела кхузара Ӏа чӀогӀа шила ду, аьхкенна кест-кеста шила хуьлу.
Ла Эстансия (Малтрата)
Ла Эстансия — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Максем (Османгази)
Хьажоргаш
Категори:Османгазинан микрокӀошташ
Ла Эстансия (Малтрата)
Географи
Ла Эстансия лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Максем (Османгази)
Хьажоргаш
Категори:Османгазинан кӀоштан нах беха меттигаш
Ла Эстансия (Малтрата)
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Максем (Османгази)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Блиньи-ле-Бон
Блиньи-ле-Бон — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БугӀгунди регионехь. Коммунан департамент — Кот-д’ОгӀ.
Максем (Османгази)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Ла Эстансия (Малтрата)
Климат
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Блиньи-ле-Бон
Географи
.
Ла Эстансия (Малтрата)
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Блиньи-ле-Бон
Билгалдахарш
Категори:Кот-д’ОгӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Немченята
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Окулово (Комсомольскан кӀошт)
Окулово (Окулово) — Российн Федерацин Ивановн областан Комсомольскан кӀоштара эвла.
Немченята
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
Окулово (Комсомольскан кӀошт)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Цуьнан амалехь ду гӀеххьа йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а, дика лаьттачу лайн чкъоьраца. Уггар шийла бутт, Ӏадат хилла, январь бу, ткъа уггар бовха — июль. Алсама къилба-малхбузера мох хуьлу.
Немченята
Бахархойн дукхалла
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (100%).
Окулово (Комсомольскан кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Немченята
Билгалдахарш
Категори:Кировн областан Шабалинан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Кировн областан нах беха меттигаш
Окулово (Комсомольскан кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Ивановн областан Комсомольскан кӀоштан нах беха меттигаш
Залесе-Стари
Залесе-Стари — Польшин Подлясьен воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Подлясьен воеводаллин нах беха меттигаш
Бали (хӀорд)
ХӀорд Ба́ли (Бали́йн хӀорд) (Bali Sea, Laut Bali), Тийна Ӏапказан гӀайренашна йукъара хӀорд малхбалехьара йистехь Ява гӀайре а, Бали а, Ломбок а, Сумбава а, Сулавеси а Мадура а гӀайренаш бу. Майда 40 эзар км², йукъара кӀоргалла 411 м, максимальни кӀоргалла 1590 м (кӀаг Бали). Хина температура 27—28 °C. Дуьралла 33,0—34,0 ‰.
Коьрта порт — Сурабая (гӀайре Ява).
Билгалдахарш
Категори:ХӀордаш
Эль Аройито (Алто Лусеро де Гутьерез Бариос)
Эль Аройито — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Аройито лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Гузеев
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Калушан кӀоштан нах беха меттигаш
Раденцин
Раденцин — Польшин Лебушанийн воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лебушанийн воеводаллин нах беха меттигаш
Парамирин
Парамирин — Бразилин Баия штатера муниципалитет.
Суват (Тунджели)
Суват (Suvat) — Туркойчоьнан Малхбален Анатоли регионан Тунджели провинцин (ил) Тунджелинан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Тунджели провинцин нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Барио Куарто (Мистла де Алтамирано)
Географи
Барио Куарто лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Дихагудзуба
Дихагудзуба (დიხაგუძუბა) — Гуьржийчоьнан Самегрело — Земо-Сванети Зугдидин муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 6 стаг (2014 шо).
Билгалдахарш
Категори:Зугдидин муниципалитетан нах беха меттигаш
Словенська Вас (Брежице)
Словенська Вас  — Словенин йукъараллера эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Муьи (ЭгӀ)
Географи
.
Мартыновка (Ровнан кӀошт)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Муьи (ЭгӀ)
Билгалдахарш
Категори:ЭгӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Сарбя (Вонгровецкан повет)
Сарбя  — Польшин Великопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Великопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
Мартыновка (Ровнан кӀошт)
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Ровнан кӀоштан нах беха меттигаш
Диод
Дио́д (от δις  — шиъ, -од — электрод дош чохь йолу -од чеккхенах догӀуш ду; ма-дарра «шина электродан»; -од орам баьлла ὁδός «некъ») — шинна а агӀона йодуш йолу токан тайп-тайпан дуьхьало яш йолу электроникан элемент. Плюсах дӀатосуш йолу диодан электродах анод олу. Минусах дӀатосу электродах катод олу.
История создания и развития диодов
Развитие диодов началось в третьей четверти XIX века сразу по двум направлениям: в 1873 году британский учёный Фредерик Гутри открыл принцип действия термионных (вакуумных ламповых с прямым накалом) диодов, в 1874 году германский учёный Карл Фердинанд Браун открыл принцип действия кристаллических (твёрдотельных) диодов.
В конце XIX века устройства подобного рода были известны под именем выпрямителей, и лишь в 1919 году Вильям Генри Иклс ввёл в оборот слово «диод», образованное от греческих корней «di» — два, и «odos» — путь.
Ключевую роль в разработке первых отечественных полупроводниковых диодов в 1930-х годах сыграл советский физик Б. М. Вул.
Типы диодов
Диоды бывают электровакуумными (кенотроны), газонаполненными (газотроны, игнитроны, стабилитроны), полупроводниковыми и др. В настоящее время в подавляющем большинстве случаев применяются полупроводниковые диоды.
Ламповые диоды
Ламповые диоды представляют собой радиолампу с двумя рабочими электродами, один из которых подогревается (проходящим через него током из специальной цепи накала или отдельной нитью накала). Благодаря этому, часть электронов покидает поверхность разогретого электрода (катода) и под действием электрического поля движется к другому электроду — аноду. Если же поле направлено в противоположную сторону, электрическое поле препятствует этим электронам и тока (практически) нет.
Полупроводниковые диоды
Полупроводниковые диоды используют свойство односторонней проводимости p-n перехода — контакта между полупроводниками с разным типом примесной проводимости, либо между полупроводником и металлом (Диод Шоттки).
Классификация и система обозначений
Классификация диодов по их назначению, физическим свойствам, основным электрическим параметрам, конструктивно-технологическим признакам, роду исходного материала (полупроводника) отображается системой условных обозначений их типов. Система условных обозначений постоянно совершенствуется в соответствии с возникновением новых классификационных групп и типов диодов. Обычно системы обозначений представлены буквенно-цифровым кодом.
СССР
Кроме того, система обозначений предусматривает (в случае необходимости) введение в обозначение дополнительных знаков для выделения отдельных существенных конструктивно-технологических особенностей изделий.
Россия
Продолжает действовать ГОСТ 2.730-73 — приборы полупроводниковые. Условные обозначения графические. Planned
Импортные радиодетали
Существует ряд общих принципов стандартизации системы кодирования для диодов за рубежом — наиболее распространены EIA/JEDEC и европейский Pro Electron стандарты.
EIA/JEDEC
Стандартизированная система EIA370 нумерации 1N-серии была введена в США EIA/JEDEC (Объединенный Инженерный Консилиум по Электронным Устройствам) приблизительно в 1960 году. Среди самого популярного в этой серии были: 1N34A/1N270 (германиевый), 1N914/1N4148 (кремниевый), 1N4001—1N4007 (кремниевый выпрямитель 1A) и 1N54xx (мощный кремниевый выпрямитель 3A).
Pro Electron
Согласно европейской системы обозначений активных компонентов Pro Electron, введенной в 1966 году и состоящей из двух букв и числового кода:
Другие
Другие распространённые системы нумерации/кодирования (обычно производителем), включают:
Система JIS маркирует полупроводниковые диоды, начинаясь с «1S».
Кроме того, многие производители или организации имеют свои собственные системы общей кодировки, например:
Уравнение Шокли для диода
Уравнение Шокли для идеального диода (названо в честь соизобретателя транзистора Уильяма Шокли) представляет собой вольт-амперную характеристику идеального диода для прямого и обратного тока. Уравнение Шокли для идеального диода:
где
I
— ток проходящий через диод,
IS
— ток насыщения диода,
VD
— напряжение на диоде,
VT
— термическое напряжение диода,
n
— коэффициент идеальности, известный также как коэффициент эмиссии. Коэффициент идеальности
обычно лежит в пределах от 1 до 2 (хотя в некоторых случаях может быть выше), в зависимости от процесса изготовления и полупроводникового материала. Во многих случаях предполагается, что
примерно равно 1 (таким образом, коэффициент
Кашице-Милицки
Кашице-Милицки — Польшин Нижнесилезин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Нижнесилезин воеводаллин нах беха меттигаш
Диод
Уравнение Шокли для диода
уравнение сводится к уравнению Шокли для идеального диода.
Термическое напряжение
приблизительно составляет 25,85 мВ при 300 K (температура, близкая к «комнатной температуре», обычно используемой в программах моделирования). Для конкретной температуры его можно найти по формуле:
k
— постоянная Больцмана,
T
— абсолютная температура p-n-перехода, и
— элементарный заряд электрона.
Ток насыщения,
, не является постоянным для каждого диода, но зависит от температуры значительно больше
обычно уменьшается при увеличении
.
Уравнение Шокли для идеального диода(или закон диода) получено с допущением, что единственными процессами, вызывающими ток в диоде, является дрейф (под действием электрического тока), диффузия и термическая рекомбинация. Оно также полагает, что ток в p-n-области, вызванный термической рекомбинацией, незначителен.
Диодные выпрямители
Диоды широко используются для преобразования переменного тока в постоянный (точнее, в однонаправленный пульсирующий). Диодный выпрямитель или диодный мост (То есть 4 диода для однофазной схемы, 6 для трёхфазной полумостовой схемы или 12 для трёхфазной полномостовой схемы, соединённых между собой по схеме) — основной компонент блоков питания практически всех электронных устройств. Диодный трёхфазный выпрямитель по схеме А. Н. Ларионова на трёх параллельных полумостах применяется в автомобильных генераторах, он преобразует переменный трёхфазный ток генератора в постоянный ток бортовой сети автомобиля. Применение генератора переменного тока в сочетании с диодным выпрямителем вместо генератора постоянного тока с щёточно-коллекторным узлом позволило значительно уменьшить размеры автомобильного генератора и повысить его надёжность.
В некоторых выпрямительных устройствах до сих пор применяются селеновые выпрямители. Это вызвано той особенностью данных выпрямителей, что при превышении предельно допустимого тока, происходит выгорание селена (участками), не приводящее (до определенной степени) ни к потере выпрямительных свойств, ни к короткому замыканию — пробою.
В высоковольтных выпрямителях применяются селеновые высоковольтные столбы из множества последовательно соединённых селеновых выпрямителей и кремниевые высоковольтные столбы из множества последовательно соединённых кремниевых диодов.
Если соединено последовательно и согласно (в одну сторону) несколько диодов, пороговое напряжение, необходимое для отпирания всех диодов, увеличивается.
Диодные детекторы
Диоды в сочетании с конденсаторами применяются для выделения низкочастотной модуляции из амплитудно-модулированного радиосигнала или других модулированных сигналов. Диодные детекторы применяются в радиоприёмных устройствах: радиоприёмниках, телевизорах Используется квадратичный участок вольт-амперной характеристики диода.
Диодная защита
Диоды применяются для защиты устройств от неправильной полярности включения, защиты входов схем от перегрузки, защиты ключей от пробоя ЭДС самоиндукции, возникающей при выключении индуктивной нагрузки
Для защиты входов аналоговых и цифровых схем от перегрузки используется цепочка из двух диодов, подключенных к шинам питания в обратном направлении, защищаемый вход подключается к средней точке этой цепочки. При нормальной работе диоды закрыты и почти не оказывают влияния на работу схемы. При уводе потенциала входа за пределы питающего напряжения один из диодов открывается и шунтирует вход схемы, ограничивая таким образом допустимый потенциал входа диапазоном в пределах питающего напряжения плюс прямое падение напряжения на диоде. Такие цепочки могут быть уже включены в состав ИС на этапе проектирования кристалла, либо предусматриваться при разработке схем узлов, блоков, устройств. Выпускаются готовые защитные сборки из двух диодов в трёхвыводных «транзисторных» корпусах.
Для сужения или расширения диапазона защиты вместо потенциалов питания необходимо использовать другие потенциалы в соответствии с требуемым диапазоном. При защите от мощных помех, возникающих на длинных проводных линиях, например, при грозовых разрядах, может потребоваться использование более сложных схем, вместе с диодами включающих в себя резисторы, варисторы, разрядники.
При выключении индуктивных нагрузок (таких как реле, электромагниты, магнитные пускатели, электродвигатели) возникает ЭДС самоиндукции: где L — индуктивность, I — ток через индуктивность, t — время.
ЭДС самоиндукции препятствует уменьшению силы тока через индуктивность и «стремится» поддержать ток на прежнем уровне. При выключении тока энергия магнитного поля, созданного индуктивностью, должна где-то рассеяться. Магнитное поле, создаваемое индуктивной нагрузкой, обладает энергией: где L — индуктивность, I — ток через индуктивность,.