cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Парфенон
От разрушения к реконструкции
До сих пор остается невыясненной и юридическая сторона дела. Действия лорда Элджина и его агентов регулировались фирманом султана. Противоречили ли они ему, невозможно установить, поскольку оригинал документа не найден, известен только его перевод на итальянский, выполненный для Элджина при османском дворе. В итальянском варианте разрешается осуществлять измерения и зарисовывать скульптуры, используя лестницы и строительные леса; создавать гипсовые слепки, откапывать фрагменты, похороненные под почвой во время взрыва. Перевод ничего не повествует о разрешении или запрете снимать скульптуры с фасада или подбирать те, что упали. Доподлинно известно, что уже среди современников Элджина большинство критиковали по крайней мере использование резцов, пил, веревок и блоков для снятия скульптур, поскольку таким образом разрушались уцелевшие части здания. Ирландский путешественник, автор нескольких работ по античной архитектуре Эдвард Додвелл писал :
Независимая Греция
Афины присоединились к независимому Королевству Греция в 1832 году. 28 августа 1834 года во время пышной церемонии в баварском стиле Парфенон официально провозгласили памятником античного наследия. Молодой король Оттон, уже в качестве главы государства, под звуки оркестра вошел в Парфенон, где с речью выступил Лео фон Кленце, провозгласив достопримечательности древнегреческого искусства наиболее важными символами молодого государства. Так в истории Парфенона началась эпоха археологии и реставрации.
В 1835 году баварский гарнизон покинул Афины, и Акрополь перешел под контроль новообразованной Греческой археологической службы. Через полвека на Акрополе не осталось ни одного следа «варварского присутствия». Сразу разрушили остатки турецкого поселения, включая минарет у Парфенона; снесли остатки ренессансного палаццо, римские скульптуры Акрополя, а также Франкскую башню. К 1890 году раскопки настолько продвинулись, что достигли материнской породы холма. Поэтому на Афинском акрополе можно увидеть лишь то, что решили оставить археологи 19 века: несколько памятников 5 века до н. э. на фоне опустошения, почти полностью лишенные своей более поздней истории. Такой подход вызвал нарекания среди современников. Особый резонанс приобрело разрушение в 1875 году Франкской башни. Английский историк Эдуард Август Фриман писал :
Однако официальная археологическая политика оставалась неизменной до 1950-х годов, когда предложение убрать лестницу в средневековой башне в западной части Парфенона резко отклонили. В то же время разворачивалась программа реставрации внешнего вида храма. Еще в 1840-х годах частично восстановили четыре колонны северного фасада и одну колонну южного фасада. 150 блоков вернули на место в стены внутренних помещений храма, остальное пространство заполнили современным красным кирпичом. Больше всего активизировало работы землетрясение 1894 года, которое в значительной мере разрушило храм. Первый цикл работ завершили в 1902 году, их масштабы были довольно скромными, и они проводились под эгидой комитета международных консультантов. До 1920-х годов и долгое время после главный инженер Николаос Баланос работал уже без внешнего контроля. Именно он начал программу восстановительных работ, рассчитанную на 10 лет. Планировалось полностью реставрировать внутренние стены, укрепить фронтоны и установить гипсовые копии скульптур, вывезенных лордом Элджином. В конце концов наиболее значимым изменением стало воспроизведение длинных секций колоннад, которые соединяли восточный и западный фасады.
Важным вопросом для греческого правительства на современном этапе является также возвращение мраморов Элджина, которые в настоящее время представляют собой один из центров экспозиции Британского музея. Еще в начале 1980-х гг. министр культуры Греции Мелина Меркури начала кампанию по возвращению мраморов Парфенона в Грецию. Она неоднократно встречалась с руководством Британского музея, британскими парламентариями и учеными. В 1999 году состоялась конференция, на которой велась академическая дискуссия о безответственной «очистке» скульптур Джозефом Дювином. Именно действия Дювина значительно ослабили позицию Британского музея, который утверждал, будто на самом деле он спас скульптуры от небытия, обеспечив им достойные условия хранения. В 2000 году состоялось слушание Специального комитета по делам культуры, средств массовой информации и спорта Британского парламента по делу незаконного овладения Британским музеем мраморов Парфенона. Греческую сторону в конфликте представляли в частности Йоргос Папандреу, тогдашний министр иностранных дел Грециии, французский кинорежиссер Жюль Дассен, муж Мелины Меркури. 4 мая 2007 года в Лондоне состоялась встреча советников обоих правительств, однако договоренности достигнуто не было. Между тем в 2006 году немецкий Гейдельбергский университет стал первой европейской организацией, которая передала грекам незаконно вывезенный некогда фрагмент античного шедевра.
В июне 2009 года в Афинах открылся Новый музей Акрополя  — один из самых современных музеев в мире, который в состоянии обеспечить мраморам Парфенона достойные условия хранения. Британский музей выдвинул предложение Новому музея Акрополя вернуть оригиналы как музейный заем и при условии признания греческим правительством Британского музея их законным владельцем. Греция отвергла это предложение, поскольку его принятие означало бы прощение факта кражи мраморных скульптур более 200 лет назад. Одновременно в Интернете появилось несколько проектов электронной петиции за возвращение скульптур Парфенона в Грецию, которая будет направлена правительству и Парламенту Великобритании, в Британский Музей в Лондоне, Европейский Парламент, Совет Европы и Еврокомиссию, в ООН и ЮНЕСКО — например, Unite the Marbles и Bring Them Back.
3 марта 2011 года в газете «Элефтеротипия» греческие археологи сообщили о находке 5 фрагментов фриза Парфенона на южной стене Акрополя, вероятно, использовавшихся как строительный материал во время первой реконструкции стен в 18 веке. До сих пор они считались навсегда потерянными во время взрыва храма в 1687 году.
== Дуьненан культурехь == Парфенон является одним из символов не только античной культуры, но и красоты вообще.
Таханлера копиш
Идея воссоздания Парфенона была воплощена в жизнь в США. В городе Нэшвилле (штат Теннесси) Архитекторами У. Динзмуром и Р. Гартом в 1897 была построена полномасштабная реплика Парфенона, восстановленная по новейшим научным данным той эпохи. Сначала здание было сооружено из кирпичей, дерева и гипса, а в 1920-х перестроено с использованием бетона. В 1990 году американский скульптор А. Леквир выполнил реплику статуи Афины Парфенос. Парфенон стоит в центре большого общественного парка и является сегодня картинной галереей. Летом местные театры разыгрывают перед ним древнегреческие трагедии. В 1993 году недалеко от Токио открылся парк Tobu World Square, в котором представлены мировые архитектурные достопримечательности, выполненные в масштабе 1:25. Копия Парфенона входит в европейскую композицию и является единственным строением из Греции, представленным в парке. -->
Хьажоргаш
Категори:Архитектура
Нападовка (Винницан кӀошт)
Нападовка — Украинин Винницан областан Винницан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Винницан кӀоштан нах беха меттигаш
Ярошево-Друге
Ярошево-Друге — Польшин Великопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Великопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
Веравентурас (Актопан)
Веравентурас — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Веравентурас лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Дубенец
Дубенец (Дубенец) — Белоруссин Брестан областан Столинан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Скаршин (Нижнесилезин воеводалла)
Скаршин  — Польшин Нижнесилезин воеводаллин  гминера эвла.
Дубенец
Хьажоргаш
Категори:Брестан областан нах беха меттигаш Категори:Столинан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Скаршин (Нижнесилезин воеводалла)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Нижнесилезин воеводаллин нах беха меттигаш
NGC 2829
NGC 2829 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
2829 2829
Гребениха
Гребениха (Гребениха) — Российн Федерацин Ивановн областан Пучежан кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Пучежан кӀоштан нах беха меттигаш
Стрыева
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Минскан областан нах беха меттигаш
Категори:Смолевичин кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Кайнар (Курчуманан кӀошт)
Кайнар — Кхазакхстанан Малхбален-Кхазакхстанан областан Курчуманан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Малхбален-Кхазакхстанан областан нах беха меттигаш Категори:Курчуманан кӀоштан нах беха меттигаш
Артемы (Пскован область)
Артемы (Артемы) — Российн Федерацин Пскован областан Пыталован кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Пыталован кӀоштан нах беха меттигаш
Эрнестина Хименез Кваутле (Саламанка)
Эрнестина Хименез Кваутле — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эрнестина Хименез Кваутле лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Бельбат
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ЖигӀонда департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Пян д'Асино (Перуджа)
Пян д'Асино — Италин Умбрия регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Умбрия регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
ПейгӀа-де-Беллак
ПейгӀа-де-Беллак — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Коммунан департамент — Лакха Вьенна.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Лакха Вьенна департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Грибановка (Челябинскан область)
Грибановка (Грибановка) — Челябинскан областан Уйн кӀоштара эвла.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (25%), гӀезалой (28%), башкираш (34%), кхазакхаш (13%).
Билгалдахарш
Категори:Уйн кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Челябинскан областан нах беха меттигаш
Лас Месильяс (Трес Вальес)
Лас Месильяс — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Нови Драгонёв
Нови Драгонёв (Nový Drahoňov) — Чехин Высочина мехкан кӀоштара эвла.
Лас Месильяс (Трес Вальес)
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Нови Драгонёв
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Высочина мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Мокловка
Мокловка (Мокловка) — Российн Федерацин Нижни Новгородан областан Ковернинан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 10 стаг (2010 шо).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Ковернинан кӀоштан нах беха меттигаш
Санта-Мария-ду-Токантинс
Географи
Муниципалитетан майда —.
Хьажоргаш
Категори:Токантис штатан муниципалитеташ Категори:Бразилин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Лавьоль
Лавьоль — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГӀона — Альпаш регионехь. Коммунан департамент — АгӀдеш.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:АгӀдеш департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Осика-де-Сус
Осика-де-Сус — Румынин Олт жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Олт жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Казе Манфредели (Парма)
Казе Манфредели — Италин Эмилия-Романья регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Эмилия-Романья регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Кутлу (Дуьздже)
Кутлу (Kutlu) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Дуьздже провинцин (ил) Дуьздженан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Дуьздже провинцин нах беха меттигаш
Категори:Дуьздженан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Чиник (Теккекоьй)
Чиник (Çinik) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Самсун провинцин (ил) Теккекоьйнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Самсун провинцин нах беха меттигаш
Категори:Теккекоьйнан микрокӀошташ
Категори:Теккекоьйнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
HD156791
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Ткоца
Ткоца (ტკოცა) — Гуьржийчоьнан Шида-Картлин Хашурин муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 487 стаг (2014 шо).
Билгалдахарш
Категори:Хашурин муниципалитетан нах беха меттигаш
Диброва (Ковелан кӀошт)
Диброва — Украинин Волинан областан Ковелан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Ковелан кӀоштан нах беха меттигаш
Свишни
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Долгорукован кӀоштан нах беха меттигаш
Бураковске
Бураковске — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Мазовин воеводаллин нах беха меттигаш
Найдлинген
Найдлинген (Neidlingen) — Германин Баден-Вуьртемберг латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Мустафали
Мустафали (Mustafalı) — Азербайджанан АгӀсуйн кӀоштара эвла.
Билгалдахарш
Категори:АгӀсуйн кӀоштан нах беха меттигаш
Била-Парцеля (Лодзинскан воеводалла)
Била-Парцеля  — Польшин Лодзинскан воеводаллин  гминера эвла.
Будила
Будила — Румынин Брашов жудецан йукъара коммуна.
Била-Парцеля (Лодзинскан воеводалла)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Будила
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. Коммунан йукъара нах беха меттигаш.
Била-Парцеля (Лодзинскан воеводалла)
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лодзинскан воеводаллин нах беха меттигаш
Климовка (Клинан кӀошт)
Климовка (Климовка) — Российн Федерацин Москохан областан Клинан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Лесуново (Тверан область)
Лесуново (Лесуново) — Российн Федерацин Тверан областан Калязинан кӀоштара эвла.
Самуилово (Благоевградан область)
Самуилово  — Болгарин Благоевградан областера эвла. Петрич йукъараллин йукъайогӀу.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Болгарин нах беха меттигаш Категори:Благоевградан областан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Лесуново (Тверан область)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Калязинан кӀоштан нах беха меттигаш
Климовка (Клинан кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Локере (Тренто)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Трентино-Альто-Адидже регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Климовка (Клинан кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Клинан кӀоштан нах беха меттигаш
Органелла
Органе́ллаш йа органо́идаш (схьадаьлла меже а, εἶδος — кеп а) — клеткин иза хиларна дахаран оьшу гуттаренна долу дакъа. Органеллаш йохку клеткин чоьхьарчу декъехь — цитоплазмехь, цунна чохь, органеллаш йоцург, хила тарло тайп-тайпана йукъадараш.
NGC 2830
NGC 2830 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Органелла
Органеллаш хуьлу мембранин (цхьаьнамембранин йа шинамембранин) а, мембранин йоцуш а. Цхьаьнамембранин йу эндоплазмин ретикулум, Гольджин аппарат, лизосомаш, кхин органеллаш, кхин а плазматин мембрана. Шинамембранин — митохондреш, пластидаш, клеткин хӀоъ. Мембранин йоцучарна йукъайогӀу рибосомаш а, клеткин йукъ а. Къастийна хьожу цитогоме — ца хилча ца йолу, амма гуттаренна хийцало клеткин структура.
NGC 2830
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Органелла
Цитоплазма
Клеткин органеллаш йохку гиалоплазмех лаьтта цитоплазмехь, цуо цуьнан чоьхьара хьал кхуллу. Гиалоплазма йу цхьаьнакепара чолхе белокех, ферментех, углеводех, нуклеинан мусталлех, кхин коллоидан системин хӀуманех. Цуьнан функци цхьаьнатохарехь а, чоьхьара клеткин структурин йукъаметтиг латторехь а йу, масала, гиалоплазмехь хуьлу белокан биосинтез, дӀадохку гликоген, махьарийн йукъадараш, митохондрин белхо йоккху АТФ гулйо.
NGC 2830
Хьажа кхин а
2830 2830
Органелла
Эндомембранан система
Органеллийн йерриг мембранаш, плазмалемма — клеткин арахьара чкъуьйриг  а тӀехь, ду дуткъа липопротеидан пардо, иза лаьтта липидийн молекулийн шина гӀотах. Пардон тӀехула а, йуккъехь а хуьлу тайп-тайпана белокаш. Органикин хӀуманийн барам: 25—60 % гергга липидаш, 40—75 % гергга белокаш, 2—10 % гергга углеводаш мембранин башхаллашка хьаьжжина. Мембранийн функцешна йукъайогӀу: органелла йа клетка дийна латтор, хӀуманаш дӀасайахьар, арахьара сигналийн рецепци, клеткашна йукъара уьйранаш кхоллар.
ХӀоьънан аппарат
ХӀоьънан аппарат — генетикин гӀирс латторан а, лелоран а гӀодеш долу башха дакъа латто клеткин область. Эукариотийн хӀоъ лаьтта шинамембранан хӀоьънан чкъуьйригах, хроматинах, жимачу хӀоьънах, матриксах, кариоплазмех. ХӀоьънан чкъуьйриган цхьацца меттигашкахь мембранаш тӀеттӀайоьду, кхуллу хӀоьънан херонаш — хӀуманаш дӀасахьо белокийн молекулийн чолхе комплексаш йохку чкъуьйриган дакъош. прокариотийн клеткин хӀоьънан аналог йу — нуклеоид, йа нуклеоплазма. Нуклеоидан зона, клеткин хӀоьънах къаьстина, цитоплазмех чкъуьйригца дӀакъастийнайац, цуьнца йу рибосомаш, тайп-тайпана гранаш а, мембранаш а.
Эндоплазмин ретикулум
Эндоплазмин ретикулум (ЭПР) — клеткин чоьхьара чолхе мембранан структура, лаьтта барзех а, харшех а, уьш ду дӀакъастийна цхьаьнатоьхна резервуараш, царна чохь хуьлу тайп-тайпана синтетикин процессаш. ЭПР шина тайпане йекъало: гранулин, йа шога а, шера а. Шога ЭПРан тӀехула йу дуккха а гранулаш — белокан биосинтезехь дакъа лоцу рибосомаш йа полисомаш. Шера ЭПР кхоллало шогачух, дакъа лоцу триглицеридийн а, липидийн а синтезехь.
Рибосома
Рибосома — мембранан йоцу органелла, цуо белокан биосинтез йо. Клеткехь гайтина шортта органеллашца, цуо гойту рибосоман РНК алсама хилар. Рибосома лаьтта цхьа могӀа спецификин белокех а, масех рРНКах а. Болх бен рибосоман комплекс лаьтта шина субдекъех — жима а, доккху а. Рибосомийн синтезан меттиг йу хӀоъ.
Гольджин комплекс
Гольджин аппарат, йа комплекс, — цхьаьна меттигехь гулйина мембранан структураша гайтина органелла. Мембранаш гулйаларх диктиосома олу, цунна чохь йайнийн кепара дӀанисдина мембранан галеш. Аппаратан йистонашкахь хаало кегийра вакуолеш (везикулаш), уьш йайний йисташкара дӀакъаьстина кхоллало. Гольджин комплексо дакъа лоцу синтез йина ЭПР йукъара гулдаларш дӀадохуш,хӀуманаш дӀанисйеш, арайохуш. Шера ЭПРца цхьаьна Гольджин аппарато дакъа лоцу лизосома кхуллуш.
Лизосомаш
Лизосомаш — мембранин клеткийн чоьхьара дакъош, Гольджин аппаратан везикулаш, дакъалоцу экзогенийн а, эндогенийн а биологин макромолекулаш йашош. Лизосомашна чохь йу дуккха тайп-тайпана гидролитан ферменташ, ткъа шеш шайна ахьарах уьш, ларйеш хила тарло чоьхьара олигошекарийн дакъоша. Ферменташна чохь белхан гӀодеш латтайо протонан помпин pH 5 тӀегӀа, цуо болх бо АТФ чоьтах.
Цитогом
Цитогом — клеткин гӀортолан-леларан система, иза лаьтта дакъолгийн кхаа тобанах: микрофиламентех — хьесийн йерриг тобанех уггаре дуткъачех, алсамо стомма микротурбанех, барамца йуккъерачу йукъара филаментех. Йерриг и компоненташа дакъалоцу клеткийн компоненташна чоьхьарчу процессашкахь а, ша клетка леларехь а. Партала цитогомо каркасан роль ловзайо.
Клеткин йукъ — микротурбанаш кхолларан йукъ, уьш кхолларна а, кхиарна а аьтту бо. Клеткин йукъо ладаме роль ловзайо цитогома кхолларехь а, клетка йекъарехь. Клеткийн йукъан йукъайогӀу центросомаша, дакъалоцу декъаран урчакх кхуллуш, клеткин полюсаш ло. Клеткин йукъ лаьтта хӀоьан гергахь, гуо бина луьста матриксо.
Эндосимбионташ
Симбиотин теорица хила тардолийта, митохондреш, хлоропласташ, хьасанаш кхолладалар паргӀата лела бактерийн а, прокариот-хӀусамдайн симбиоз бахьнехь. Билгалдоккхуш ду, митохондрийн клеткийн садаӀаран функци а, хлоропластийн фотосинтезан процесс а йукъайевлла йуьззина эукариотийн организмашкхоллайалале дуккха хьалха.
Митохондреш
Митохондреша, хондриосомел кӀезиг, гойту ша «клеткин энергин станци» санна, церан функци органикин цхьаьнакхетарш мустйарехь йу, тӀаьхьа мустйелла зӀенийн энергица АТФ синтез йеш (хьажа клеткийн садаӀар). Хила тарло тайп-тайпана барамашка а, кепашка а хьаьжна ца Ӏаш, митохондрийн йу гуттаренна чолхе шинамембранин структура. Цитоплазмех уьш дӀакъастийна арахьара мембраница, ткъа дуккха а хебарш долчу чоьхьарачун — кристашца, Митохондрин ДНК, РНК, митохондрин рибосомин, тайп-тайпана йукъатохарийн матрикс йу.
Свободнин кӀошт
Свободнин кӀошт (Свободненский район) — Амуран областан муниципалан кӀошт.
Органелла
Пластидаш
Пластидаш — эукариот-фототрофийн клеткашкахь хуьлу шинамембранин органеллаш. Митохондрин санна, матриксехь пластидаца йу шен долара ДНК, РНК, белоксинтезйаран аппарат. Пластидаш йекъало хлоропласташка, лейкопласташка, хромопласташка. Уггаре ладаме йу хлоропласт — чохь фотосинтез йеш йолу пигмент хлорофилл йолу шинамембранин органоид. Арахьара мембрано дӀакъастадо цитоплазмин пластид, ткъа чоьхьарчо гуо бо стромин (митохондрин матриксан аналог). Чоьхьара мембранега йанло чӀепа озийна вовшешца уьйр йоцу ламеллаш, йа нисдина баьрзнаш (гранаш) дина тилакоидаш.
Нови Деревня (Никифоровкан кӀошт)
Климат
Ӏаламан а, ландшафтийн а амалаш йоьзна йу цуьнан географин хьолах – эвла лаьтта Оьрсийн акъарин йуккъехь, цунна тӀиера акъарин муьлххачу дозане эзар километр йу. Алсама хуьлу долу континенталан барамера хӀаваъ, Эвла хӀордашна гена латтарех доьзна ду. Цуо областан климат барамера континенталан йо. Окан-Донан акъари тӀехь климат алсама континенталан йу, уллорчу гунаш тӀехьчулла. Эвла лаьтта кӀеззиг къилбаседехьа Сибрехан а, Азорийн а максимумашна йуккъехь долчу лакхарчу Ӏаткъаман дукъал, цундела бу кхузахь луларчу Владимирехь йа Рязанехьчул алсама, гӀийлачу мехца, бекхна хенан хӀоттам. Оцун тӀе мехаш дукхах дерг къилбан а, къилба-малхбален а ду, бӀаьста а, Ӏай а муххале а. оцу агӀора хьокху аьхка а, бӀаьста а йокъаллин мехаш, ткъа Ӏай – дарц.
Органелла
Хьажоргаш
Категори:Цитологи Категори:Органеллаш
Нови Деревня (Никифоровкан кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Никифоровкан кӀоштан нах беха меттигаш
Огастус, Сеймон
Сеймон Делиция Огастус (Seimone Delicia Augustus; йина 1984 шеран 30 апрелехь, Батон-Руж гӀалахь, Луизиана штат, АЦШ) — америкин профессионалан баскетболхо, левзина Зударийн къоман баскетболан ассоциацин «Лос-Анджелес Спаркс»клубехь. Хаьржира 2006 шеран ДКъБА драфтехь хьалхарчу раундехь хьалхарчу лоьмарца «Миннесота Линкс» клубо. Ловзуш йара свингмэнан позицехь. Кхузза олимпийн чемпион а, дуьненан чемпион а. 2011 шарахь хилира ЗКъБА чемпион а, финалан серин MVP а.
Свободнин кӀошт
Административан центр — Свободни.
Огастус, Сеймон
Билгалдахарш
Категори: АЦШ баскетболхой Категори:Баскетболех ловзаран АЦШ гулйина командин ловзархой Категори:Баскетболех ловзаран Олимпийн чемпионаш Категори:АЦШ Олимпийн чемпионаш Категори:2008 шеран аьхкенан Олимпийн ловзарийн чемпионаш Категори:2012 шеран аьхкенан Олимпийн ловзарийн чемпионаш Категори:2016 шеран аьхкенан Олимпийн ловзарийн чемпионаш Категори:Баскетболхой 2008 шеран аьхкенан Олимпийн ловзаршкахь Категори:Баскетболхой 2012 шеран аьхкенан Олимпийн ловзаршкахь Категори:Баскетболхой 2016 шеран аьхкенан Олимпийн ловзаршкахь Категори:«Миннесота Линкс» ловзархой Категори:ЗБК «Динамо» Москох ловзархой Категори:ЗБК «Галатасарай» ловзархой Категори:ЗБК «Спарта&К» ловзархой Категори:ЗБК «Динамо» Курск ловзархой Категори:«Лос-Анджелес Спаркс» ловзархой
Свободнин кӀошт
Билгалдахарш
Категори:Амуран область Категори:Российн кӀошташ
Ершиха (Каргополан кӀошт)
Ершиха (Ершиха) — Российн Федерацин Архангельскан областан Каргополан кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Каргополан кӀоштан нах беха меттигаш
Скиднюв
Скиднюв — Польшин Нижнесилезин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Нижнесилезин воеводаллин нах беха меттигаш
Рио ла Лана (Сантияго Сочияпан)
Рио ла Лана — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Рио ла Лана лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Ярошево-Перше
Ярошево-Перше — Польшин Великопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Великопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
Эрйолу (Сур)
Эрйолу (Eryolu) — Туркойчоьнан Къилба-Малхбален Анатоли регионан Дийарбакир провинцин (ил) Сурнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Дийарбакир провинцин нах беха меттигаш
Категори:Дийарбакир провинцин микрокӀошташ
Категори:Сурнан микрокӀошташ
Категори:Сурнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Ершовка (Кировн область)
Ершовка (Ершовка) — Кировн областан Вятски Полянин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь йуккъерачу барамехь континентан климат йу. Оцунна бахьна ду Къилбаседа Шен Ӏапказера шила мох цхьаа дуьхьало йоцуш кхуза схьакхачарна. Цундела кхузара Ӏа чӀогӀа шила ду, аьхкенна кест-кеста шила хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: марийш (3%), оьрсий (68%), гӀезалой (11%), удмурташ (18%).
Билгалдахарш
Категори:Кировн областан Вятски Полянин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Кировн областан нах беха меттигаш
Парагуна (Юта)
Парагуна  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Юта штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Юта штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Бельфон (ЖигӀонда)
Бельфон — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Коммунан департамент — ЖигӀонда.
Билгалдахарш
Категори:ЖигӀонда департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Ганна (Къилбаседа Дакота)
Ганна  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Къилбаседа Дакота штатера гӀала.
Истори
Ганна гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Къилбаседа Дакота штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Отрадни (Орёлан область)
Отрадни (Отрадный) — Российн Федерацин Орёлан областан Ливнин кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Эвла лаьтта Среднерусски (Йуккъераоьрсийн) акъарин йуккъехь, аренан а, хьун-аренан а зонашкахь. Климат барамера континенталан. Ноябрь, декабрь, январь уггар кхуьйлина беттанаш ду. Ло лаьтта денойн йукъара барам — 126. Шарахь хуьлу барамера йочанаш — йуккъера 490 - 590 мм, цу тӀе аьхка шозза алсама, Ӏайчул, гурахь алсама, бӀаьстачул.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Ливнин кӀоштан нах беха меттигаш
Эль Запоте (Чиконтепек)
Эль Запоте — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Запоте лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
ЛагогӀс (АгӀдеш)
ЛагогӀс — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГӀона — Альпаш регионехь. Коммунан департамент — АгӀдеш.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:АгӀдеш департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
ПейгӀияк
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Лакха Вьенна департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Кайнарбулак
Кайнарбулак — Кхазакхстанан Туркестанан областан Сайраманан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Туркестанан областан нах беха меттигаш Категори:Сайраманан кӀоштан нах беха меттигаш
Васютино (Вологдин область)
Васютино (Васютино) — Российн Федерацин Вологдин областан Соколан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Вологдин областан Соколан кӀоштан нах беха меттигаш
Нарцизовка (Винницан область)
Нарцизовка — Украинин Винницан областан Винницан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Винницан кӀоштан нах беха меттигаш
Зубково (Столинан кӀошт)
Зубково (Зубкова) — Белоруссин Брестан областан Столинан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Брестан областан нах беха меттигаш Категори:Столинан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Коьйлуь (Нуьтуьрге)
Коьйлуь (Köylü) — Туркойчоьнан Малхбален Анатоли регионан Малати провинцин (ил) Пуьтуьргенан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Малати провинцин нах беха меттигаш
Категори:Малати провинцин микрокӀошташ
Категори:Пуьтуьргенан микрокӀошташ
Категори:Пуьтуьргенан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Роща (Красноярскан мохк)
Роща (Роща) — Российн Федерацин Красноярскан мехкан Уяран кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Хьажоргаш
Категори:Уяран кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Тюменцева (Курганан область)
Тюменцева (Тюменцева) — Российн Федерацин Курганан областан Белозерскан кӀоштара эвла.
Студенка (Смолевичин кӀошт)
Студенка (Студзёнка) — Белоруссин Минскан областан Смолевичин кӀоштара эвла.
Тюменцева (Курганан область)
Климат
Климат чӀогӀа континенталан йу. Цунна Ӏаткъам бо мохк хӀордашна гена хиларо, малхбузехьа Урал лаьмнийн турс хиларо, къилбехахь йаккхий аренийн кӀошташ хиларо, кхин тӀе меттиган рельеф нийса хиларо, хӀаваийн массийн циркуляции ша-тайпа хиларо. Шийла, кӀезиг ло долуш Ӏа а, йовха, йекъа аьхке. БӀаьстенна амалехь ду сих-сиха шелонаш йухайерзар. ТӀуналла аьхка тоьуш йац, муьрашкахь йакъонаш хуьлу. Оцу климато хьун-аренан Уралдехьех латталелоран кхераме зона йо. Цхьанаэшшара ца лаьтта хенан хӀоттам Ӏа долалуш декабрехь а, бӀаьста — апрелехь, майхь а. Уггар шийла бутт — январь, уггар бовха — июль.
Студенка (Смолевичин кӀошт)
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Тюменцева (Курганан область)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+5.
Студенка (Смолевичин кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Минскан областан нах беха меттигаш
Тюменцева (Курганан область)
Хьажоргаш
Категори:Курганан областан Белозерскан кӀоштан нах беха меттигаш
Студенка (Смолевичин кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Пян д'Ауди (Торино)
Пян д'Ауди — Италин Пьемонт регионан  коммунера эвла.
Литература
Категори:Пьемонт регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Казе Манцони-Пазколо-Королдо (Леко)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Ломбарди регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
КуйумджухӀаджиали (Дуьздже)
КуйумджухӀаджиали (Kuyumcuhacıali) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Дуьздже провинцин (ил) Дуьздженан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Дуьздже провинцин нах беха меттигаш
Категори:Дуьздженан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Коркодин
Коркодин (Коркодин) — Челябинскан областан Верхний Уфалейн гӀалин гуонан йукъайогӀу эвла.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (64%), гӀезалой (28%), башкираш (8%).
Билгалдахарш
Категори:Верхний Уфалейн гӀалин гуо нах беха меттигаш Категори:Челябинскан областан нах беха меттигаш
Русски Гута
Русски Гута — Украинин Тернополан областан Кременецан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Кременецан кӀоштан нах беха меттигаш
Покровка (Ковернинан кӀошт)
Покровка (Покровка) — Российн Федерацин Нижни Новгородан областан Ковернинан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 4 стаг (2010 шо).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Ковернинан кӀоштан нах беха меттигаш
Хмельники (Ярославлан кӀошт)
Хмельники (Хмельники) — Российн Федерацин Ярославлан областан Ярославлан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Ярославлан областан Ярославлан кӀоштан нах беха меттигаш
Афромеево (Пыталован кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Пыталован кӀоштан нах беха меттигаш
Буркати
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Гараж (фильм, 1979)
«Гараж» — 1979-чу шарахь йаьккхина йолу Эльдар Рязанов фильм ю.
Адубато, Ричи
Ричард Адам (Ричи) Адубато (Richard Adam 'Richie' Adubato ; вина 1937 шеран 23 ноябрехь, Эрвингтон, Нью-Джерси) — америкин баскетболан тренер, скаут, комментатор. Йуккъера ишколийн а, колледжийн а командашца болх бинчул тӀаьхьа, КъБА цхьа могӀа клубашца болх бира, царна йукъахь коьрта тренер волуш а — «Детройт Пистонс», «Даллас Маверикс», «Орландо Мэджик» клубаш. Кхин дӀа зударийн КъБА клубийн коьрта тренер, «Нью-Йорк Либерти» командица Малхбален конференцин кхузза чемпион, зударийн КъБА дерриг седарчийн матчан тренер.
Эренкоьй (Теккекоьй)
Эренкоьй (Erenköy) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Самсун провинцин (ил) Теккекоьйнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Адубато, Ричи
Биографи
Адубато Ричи, Нью-Джерсехь вина, йуккъерачу ишколехь уггаре дикачех цхьаъ вара бейсболех а, баскетболех а ловзуш, кхин а левзина америкин футболах. Патерсон Уильяман колледже хӀоьттича, лдм баскетболан гулйина командин капитан хилира, ткъа колледжан бейсболан командин йукъахь, хьалхара базин позицехь ловзуш, 1959 шарахь йаьккхира Нью-Джерси штатан Колледжийн спортан ассоциацин чемпионат, шен исторехь хьалхара къоман (NAIA) чемпионатан декъахо хилира. Дешаран тӀаьхьарчу 1959/60 шарахь, оцу гулйина командин капитан вара. Колледж чекхйаьккхича дакъа лецира МЛБ «Филадельфия Филлис» клубан тренировкин лагерехь, амма командин хӀоттаман йукъа ца кхачавелира.
Эренкоьй (Теккекоьй)
Хьажоргаш
Категори:Самсун провинцин нах беха меттигаш
Категори:Самсун провинцин микрокӀошташ
Адубато, Ричи
Биографи
Дешар администратор говзаллица академин тӀегӀанца чекхдаьккхина, бармен а, ишколан хьехархо а болх бира Нью-Джерсин йуккъерачу декъехь, амма коьртаниг тренеран болх бара. Стивенсан академин (Нью-Джерси, 1960—1962, толамийн а, иэшамийн а баланс 29-5), Сент-Джозеф-Уэст ишколан (Нью-Йорк, 1962—1963, баланс 15-2) а, Аур-Леди-оф-те-Валли ишколан а (Нью-Джерси, 1963—1965, баланс 28-3) шолгӀа командийн коьртехь вара. ТӀаьхьарчу шинца, ишколийн шолгӀа командашна йукъара, гуонан хьалхейаккхар йаьккхира. 1965 – 1969 шерашкахь тренер вара Аур-Леди-оф-те-Валли ишколан коьрта командин, цуьнца 76 толам баьккхира 14 иэшам а болуш, 1965 шарахь йаьккхира Нью-Джерси штатан чемпионат а, 1966 – 1967 шерашкахь Католикийн ишколийн федерацин 2-гӀа дивизионан чемпионат а. Оцу командица болх бечу шерашкахь Адубатон кхиархошна йукъахь вара Хилл Брайан — КъБА «Орландо Мэджик» клубан хин волу коьрта тренер.
Эренкоьй (Теккекоьй)
Хьажоргаш
Категори:Теккекоьйнан микрокӀошташ
Категори:Теккекоьйнан кӀоштан нах беха меттигаш
Адубато, Ричи
Биографи
Ишколийн командашца аьттонца болх бар бахьнехь 1969 шарахь Адубатога кхайкхира NCAA чемпионатан III дивизионехь ловзучу Упсала-колледжан гулйина командин тренерийн хӀоттаман йукъа. 1972 шо кхаччалц цуо Ӏамош йара шолгӀа курсерчеран команда, ткъа цул тӀаьхьа, 1978 шо кхаччалц, — колледжан коьрта гулйина команда, 1976 шарахь Упсала-колледжан команда III дивизионера ECAC конференцин чемпионатан толаме йалийра. Упсала-колледжехь болх бечу заманахь (толамийн а, иэшамийн а баланс 42-8 шолгӀа курсерчаьрца а, 100-53 коьрта гулйина командица а) масийттаза иэшийна NCAA I дивизионехь ловзу къийсамхой, хьошалгӀахь толаман герга вара коьрта командашца ловзуш, масала, Джорджтаунан университетан а, Виргинин политехникин университетан гулйина команда а.
Нью-Джерсера схьаваьлла, Витале Дика, Адубатога кхойкхура Детройтан университете ша волчу сехьавала бохуш, амма и кхайкхам Адубатос дӀатеттира. 1978 шарахь Виталес ша КъБА «Детройт Пистонс» клубан коьрта тренер хӀоьттича, йуха а кхайкхира шен гӀоьнчин дарже, Адубатос студентийн баскетбол йитира профессионалан баскетбол бахьнехь. Витален куьйгаллица болх бира шерал сов, иза дӀаваьккхича Адубатос дӀалецира коьрта тренеран дарж. Чевнаша гӀелйина а, оцу хенахь шен коьрта седица — Ленье Бобца къаьстина а, — шо аьттонза чекхдаьккхира, тӀаккха Адубатоца кхин контракт ца дира.
Эренкоьй (Теккекоьй)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Адубато, Ричи
Литература
Категори:АЦШ баскетболан тренераш Категори:«Детройт Пистонс» тренераш Категори:«Даллас Маверикс» тренераш ‎ Категори:«Орландо Мэджик» тренераш Категори:«Нью-Йорк Либерти» тренераш Категори:БК УГМК тренераш Категори:«Вашингтон Мистикс» тренераш Категори:Баскетболан комментаторш Категори:Патерсон Уильяман университетан арахецархой
Нови Дум
Нови Дум (Nový Dům) — Чехин Йуккъера Чехин мехкан кӀоштара эвла.
Географи
.