cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
HD224411
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Аев
Аев (Аев) — Российн Федерацин Хакасин Аскизан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат тайп-тайпана йу, бахьна географин хӀоттаман башхаллаш а, рельеф а йу. Климатан башхаллаш кхоллало маьлхан энергин, рельефан, ораматийн, атмосферан циркуляцин Ӏаткъамца. Мелхан радиацин цхьанатоьхна барам Хакасин аренийн декъехь дуккха а сов йу, иза санна шораллехь йолчу Российн малхбузан кӀошташкахьчул. Кхузахь алсама бу бекхна, кӀезиг мархаш йолуш хенан хӀоттам. Эрана олуш дац «маьлхан Хакаси». Боккъала а, кхузахь денош алсама ду Сочехьчул. Йакъон климат хиларан коьрта бахьна лаьмнийн даккъийн Ӏаткъам бу, цара догӀан ӀиндагӀа до (мархаш сехьа ца йовлуьйту). Кхузахь алсама ду къилба-малхбузен мехаш. ЧӀогӀа мехаш бӀаьстенан амалехь ду, дукхахьолахь цара йахьа чан. Къилбаседехьа йиллина хиларо аьтту бо арктикин хӀаваъ чубаийта. Ма-дарра аьлча, Хакасин климат чӀогӀа континенталан амалехь йу, аьхке йовха, Ӏа шийла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Хьажоргаш
Категори:Аскизан кӀоштан нах беха меттигаш
УгӀурлар (Элбейли)
УгӀурлар (Uğurlar) — Туркойчоьнан Къилба-Малхбален Анатоли регионан Килис провинцин (ил) Элбейлинан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Килис провинцин нах беха меттигаш
Категори:Элбейлинан кӀоштан нах беха меттигаш
Рамень (Нижни Новгородан область)
Рамень (Рамень) — Российн Федерацин Нижни Новгородан областан Тонкинан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Лоялл (Кентукки)
Лоялл  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Кентукки штатера гӀала.
Истори
Лоялл гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Кентукки штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Борисовка (Егорьевскан кӀошт)
Борисовка (Борисовка) — Российн Федерацин Алтайн мехкан Егорьевскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера а, чӀогӀа континенталан а йу, кхоллало Атлантикера, Арктикера, Малхбален Сибрехара, Йуккъерчу Азера сих-сиха хийца а луш кхочучу хӀаваан массаш бахьнехь. Маршах кӀезиг йолуш хенан хӀоттам хилар бахьнехь алссама маьлхан радиации кхачайо кхуза. Малх лепаран дохаллин йуккъера барам 2000—2300 сахьт шарахь бу, цхьаьнатоьхна радиацин барам кхочу 4500-4800 МДж/м2 шарахь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Хьажоргаш
Категори:Алтайн мехкан Егорьевскан кӀоштан нах беха меттигаш
Курманаевкан кӀошт
Курманаевкан кӀошт (Курманаевский район) — Оренбурган областан муниципалан кӀошт.
Административан центр — Курманаевка.
Билгалдахарш
Категори:Оренбурган область Категори:Российн кӀошташ
Бруньето (Реджо Эмилия)
Бруньето — Италин Эмилия-Романья регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Эмилия-Романья регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Сен-КгӀистоф-ДодиникугӀ
Сен-КгӀистоф-ДодиникугӀ — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Шампань — АгӀденаш регионехь. Коммунан департамент — Об.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Об департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Рахмановка (Саратовн область)
Рахмановка (Рахмановка) — Российн Федерацин Саратовн областан Пугачёван кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Пугачёван кӀоштан нах беха меттигаш
Коледино (Смоленскан область)
Коледино (Коледино) — Российн Федерацин Смоленскан областан Вязьман кӀоштара эвла.
Климат
Климат барамера континенталан йу, амалехь барамера йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а ду. Ӏаьн хьалхара дакъа довха ду шолгӀачул. ХӀаваан йовхачу температуран (де-буьйсан йукъара барам) мур лаьтта 213-224 дийнахь. ГӀоролаш йоцучу муьран йукъара барам 125-148 де. Цхьацца шерашкахь хаало дикка дӀатовжар йийцинчу климатан амалех. Йочанийн шеран барам бу 645-691 мм. Кхааннах ши дакъа догӀан кепара догӀу, цхьа дакъа ло кепара хуьлу. Цхьаьна эшшара лон чкъор лаьтта декабрь болалуш, деша апрелан хьалхарчу декадехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Вязьман кӀоштан нах беха меттигаш
Давыдово (Оричин кӀошт)
Давыдово (Давыдово) — Кировн областан Оричин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь йуккъерачу барамехь континентан климат йу. Оцунна бахьна ду Къилбаседа Шен Ӏапказера шила мох цхьаа дуьхьало йоцуш кхуза схьакхачарна. Цундела кхузара Ӏа чӀогӀа шила ду, аьхкенна кест-кеста шила хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (100%).
Билгалдахарш
Категори:Кировн областан Оричин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Кировн областан нах беха меттигаш
Ракша (коммуна)
Ракша — Румынин Сату-Маре жудецан йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. Коммунан йукъара нах беха меттигаш.
Хьажоргаш
Категори:Румынин коммунаш Категори:Сату-Маре жудецан коммунаш
NGC 5484
NGC 5484 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
5484 5484
Белья Виста Папагайо (Акапулко де Хуарез)
Белья Виста Папагайо — Мексикин Герреро штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Белья Виста Папагайо лаьтташ йу Мексикин къилба-малхбузехьара декъехь, Мехико гӀалин къилбехьа.
Истори
Дуьххьара адамаш 20 эзар герг шо хьалха кхуза даха хевшина. Уьш хила боху ольмекаш. ТӀаьхьо Теотиуаканан Ӏаткъам чӀагӀбелира кхузахь. VIII-XV бӀешерашкахь ацтекаш дола деш йара кху махкахь. 1521 шарахь кхуза баьхкира испанхой, цара мохк долабаьккхинчул тӀаьхьа территори Мехикон аудиенци хилира, дуьххьара цуьна йукъахь йара хилачу Ацтекийн империн провинцеш, тӀаьхьо мохк йукъа бахара Керла Испани вице-пачхьалкхаллин.
1849 шеран 27 октябрехь дуьйна Герреро штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Герреро штатан нах беха меттигаш
Броды (Петриковн кӀошт)
Броды (Брады) — Белоруссин Гомелан областан Петриковн кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Гомелан областан нах беха меттигаш Категори:Петриковн кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Лос Каналес (Озулуама де Маскареньяс)
Лос Каналес — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Лос Каналес лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Мелентьево (Коми Республика)
Мелентьево (Мелентьево) — Коми Республикин Удорийн кӀоштара эвла.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: комий (93%).
Билгалдахарш
Категори:Удорийн кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Коми Республикин нах беха меттигаш
Бабиця (Подкарпатан воеводалла)
Бабиця — Польшин Подкарпатан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Подкарпатан воеводаллин нах беха меттигаш
Миголиця
Миголиця — Словенин йукъараллера эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Демирджи (СиврихӀисар)
Демирджи (Demirci) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатоли регионан ЭскишехӀир провинцин (ил) СиврихӀисарнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:ЭскишехӀир провинцин нах беха меттигаш
Категори:СиврихӀисарнан микрокӀошташ
Категори:СиврихӀисарнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Ржабштейн (Ржабштейнска Лгота)
Ржабштейн  (Rabštejn) — Чехин Пардубицен мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Сувиньи-ан-Солонь
Сувиньи-ан-Солонь (Souvigny-en-Sologne) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ЦентгӀ — ЛуагӀан атагӀа регионехь. Коммунан департамент — ЛуагӀ а, ШегӀ а.
Ржабштейн (Ржабштейнска Лгота)
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Сувиньи-ан-Солонь
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ЛуагӀ а, ШегӀ а департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Ржабштейн (Ржабштейнска Лгота)
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Пардубицен мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Хинджаб
Билгалдахарш
Категори:Каьнгаьрлин кӀоштан нах беха меттигаш
Емельяниха (Вологдин область)
Емельяниха (Емельяниха) — Российн Федерацин Вологдин областан Устюжнан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Устюжнан кӀоштан нах беха меттигаш
Икрамийе (Сапанджа)
Икрамийе (İkramiye) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан Сакари провинцин (ил) Сапанджанан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Сакари провинцин нах беха меттигаш
Категори:Сапанджанан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Быковищи
Быковищи (Быковищи) — Российн Федерацин Тверан областан Красни Холман кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Волейбол
Волейбо́л (volleyball схьадаьлла volley — «тӀомахь тохар», ткъа ball — «буьрка») — спортан тайпа, командан спортан ловзар, ловзарехь ши команда къовсало бойца екъна йолу башха майданахь, буьрка дуьхьала болчеран агӀо хьажийна, иза церан майдан чу йожийта Ӏалашо йолуш цӀенкъанах а хьакхалуш, я дуьхьала йолчу командан ловзархочо гӀалат даккхийта Ӏалашо йолуш. Цу тӀе атака ян цхьаьна командан ловзархошна кхузза бен буьрканах хьакхабала ца мега (буьрка блоках кхетар ца лору).
Волейболан центран меже дуьненайукъара спортан тайпа санна, бакъонаш билгалйохуш — Дуьненайукъара волейболан федераци, FIVB ю. Волейбол йукъайоьду Олимпийн ловзаршна 1964 шарахь дуьйна.
Волейбол — контакт йоцу, комбинацин спортан тайпа ду, майдан тӀаьхь хӀора ловзархочун ю шен-шен говзалла. Волейболах ловзархойн ладаме дикалла ю бойн тӀехула лакха кхоссавалар, реакци, координаци, физикин ницкъ эффектаца буьрка тохархьам.
Волейбол езачарна — даьржина ловзар а, садаӀаран хьесап а ду, шен ловзаран бакъонаш атта хиларна а, гӀирс эца атта хиларна а.
Волейболан дуккха а варианташ ю, коьртачу кепах къаьстина — пляжан волейбол (олимпийн кеп 1996 шарахь дуьйна), лайн тӀиера волейбол, мини-волейбол, пионербол, паркан волейбол (чӀагӀйина FIVB конгрессо 1998 шеран ноябрехь Токиохь), хиина ловза волейбол (паралимпийн спортан кеп).
Таханлера волейбол схьаялар
Волейбол йукъаяьккхинарг лору Уильям Дж. Морган, Холиок гӀалара (Массачусетс штат, АЦШ) Къуоначу керстачеран ассоциацин (YMCA) колледжан физикин киоран хьехархо. 1985 шарахь спортан залехь цуо хьалаоьллира теннисан бой 198 см лакхахь, ткъа цуьнан дешархой, майдан тӀиера барам бихкина боцуш, дӀасакхийса буьйлабелира бойн тӀехула баскетболан буьрка. Моргана керлачу ловзарна цӀе тиллира «минтонет» аьлла. ТӀаьхьуо ловзар гайтира къуоначу керстачеран ассоциацин колледжийн конференцехь Спрингфилдехь, профессора Альфред Т. Хальстеда кховдорца керла цӀе елира — «волейбол». 1897 шарахь АЦШхь зорба туьйхира дуьххьарлера волейболан бакъонийн: майдан барам 7,6×15,1 м (25 x 50 фут), бойн локхалла 198 см (6,5 фут), буьркан гуо 63,5—68,5 см (25—27 дюйм), масса 340 г, майдан тӀиера ловзархойн барам а, буьрканах хьакхавалар а регламент йукъахь дацара, очко лорура шеш буьрка елчи, аьттонза буьрка елчи иза магара юха яла, ловзура партехь 21 очко кхаччалц.
Ловзар кхиаран процессехь цуьнан бакъонаш, техника, тактика гуттара тойора. Коьрта бакъонаш, дакъа царех вайн деношка евлла, кхоллаелла 1915—1925 шерашкахь: 1917 шарахь дуьйна парти ловзоран доза туьйхира 15 очкоца, ткъа бойн локхалла 243 см йира; 1918 шарахь билгалбаьккхира майдан тӀиера ловзархойн барам — ялх; 1922 шарахь дуьйна бакъо йелла кхузза буьрканах хьакхабала; 1925 шарахь чӀагӀбина таханлера майдан барамаш, волейболан буьркан барамаш а, масса а. И бакъонаш лелайора Америкин, Африкин, Европин мехкашкахь, ткъа оцу хенахь Азехь 1960-гӀа шераш тӀекхаччалц левзира шайн бакъонашца: исс я шийтта ловзархочунца 11×22 м майдан тӀаьхь ловзархойн меттигаш ца хуьйцуш ловзучу хенахь.
1922 шарахь дӀабаьхьира хьалхара дерриг къоман къовсамаш — Бруклинехь хилира 23 божарийн команда ловзу YMCA чемпионат. 1924 шарахь кхоьллира Чехословакин Баскетболан а, волейболан а союз — Европехь дуьххьарлера спортан волейболан кхоллам. 1920-гӀа шерийн шолгӀачу декъехь кхоллаелира Болгарин, ССРСн, АЦШн, Японин къоман федерацеш. Оццу муьрехь кхуллу коьрта техникин кепаш — буьрка тохар, дӀаялар, тӀелетаран тохар, блок. Церан бух тӀаьхь кхоллало командан гӀуллакхан тактика. 1930-гӀа шерашкахь йукъаелира тобан блок а, страховка, хуьйцура тӀелатаран а, хӀиллан а тохарш. 1936 шарахь Стокгольмехь хиллачу дуьненайукъара гандболан федерацин конгрессехь, Польшин векалш йукъадиллира волейболан техникин комитет кхоллар гандболан федерацин дакъа санна. Комисси кхоьллира, цунна йукъабахара Европин 13 мохк, Америкин 5 мохк, Азин 4 мохк. Оцу комиссин декъашхоша коьртачех лаьрра тӀеийцира америкин бакъонаш кӀеззига хийцамаш бина: дустарш дира метрин пропорцешкахь, буьрканах хьакхадала магийтира гӀодайукъал лакхара муьлхха меже, блокехь буьрка хьакхаеллачун шолгӀа цунна тӀаьххье буьрканах хьакхавала ца магийра, зударшна бойн локхалла хӀоттийра 224 см, буьрка тохаран зона луьра доза тоьхна яра.
ТӀемал тӀаьхьара истори
ШолгӀа дуьненан тӀом (1939—1945) чекхбаьллачул тӀаьхьа дуьненайукъара йукъаметтигаш шоръян йолийра. 1947 шеран 18—20 апрелехь Парижехь хилира Дуьненайукъара волейболан федерацин (FIVB) хьалхара конгресс, цигахь дакъалецира 14 мехко: АЦШ, Бельги, Бразили, Мажаройчоь, Мисар, Итали, Нидерландаш, Польша, Португали, Румыни, Уругвай, Франци, Чехословаки, Югослави, уьш хилира FIVB дуьххьарлера официалан декъашхой. 1949 шарахь Прагехь хилира дуьххьарлера божарийн командашна йукъара дуьненан чемпионат. 1951 шарахь ММагӀселера FIVB конгрессехь чӀагӀйира официалан дуьненайукъара бакъонаш, ткъа цунна йукъахь кхоьллира арбитражан комисси, ловзаран бакъонаш йоху а, тойо а комисси. Ловзархой хийца бакъо а елира, партешкахь тайм-ауташ эца бакъо а елира, божарийн а, зударийн а командийн матчаш буьйлабелира 5 партех ян.
FIVB хьалхара президент хаьржира французийн архитектор Либо Поль, тӀаьхьа масийттаза юха хаьржира оцу дарже 1984 шо кхаччалц. 1957 шарахь Дуьненайукъара олимпийн комитетан 53-гӀа сессехь волейбол кхайкхийра олимпийн спортан кеп; 58-гӀа сессехь сацам бира волейболан къийсамаш божарийн а, зударийн а гулйинчу командашна йукъахь Токиохь XVIII Олимпиадан ловзаршкахь бан. Токион Олимпиадал тӀаьхьа хаъал хийцамаш бира ловзаран бакъонашна йукъахь — блок ечарна бакъо елира куьйгаш бойн тӀехула мостагӀчун агӀора дехьадаха, блок йинчул тӀаьхьа шозлагӀа буьрканах хьакхавала. 1970 шарахь йукъайаьхна бойн йисташкара антеннаш, 1974 шарахь йукъадевлира суьдхойн можа а, цӀиен а карточкаш.
1960—1970-гӀа шерашкара дуьненайукъара къийсамашкахь уггаре дукха кхиамаш хилира къоман гулйина командийн: ССРСн, Чехословакин, Польшин, Румынин, Болгарин, Японин. Зударшна йукъахь москохан Олимпиада-1980 кхаччалц уггаре ладаме гуора къийсамаш советийн а, японин а ишколийн — ССРСн а, Японин а гулйина командаша къийсира вовшенца дешийн мидалш хьалхарчу деа олимпийн турнирашкахь, шишша толам а баьккхира. Билгала кхиамаш дехира Польшин а, ГДРн а, Румынин, Чехословакин, Къилбаседан а, Къилба а Корейн гулйина командаша. 1978 шарахь даиман болу хӀиттийна зударийн волейболера ницкъаш бохийра Кубан гулйина командо, цхьанне дагахь а доцуш, мостагӀчул алсама тоьлуш йолуш, схьайаьккхира Советийн Союзехь хилла дуьненан чемпионат.
1980—1990-гӀа шерашкахь ловзар кхиар
1984 шарахь Либо Поль FIVB президентан даржера хийцира Мексикера адвоката, доктора Акоста Рубена. Акоста Рубена кховдорца дуккха а хийцамаш бина ловзаран бакъонашкахь, уьш хьажийна бара волейболан къовсаман хазалла а, «телегенилла» а айа, матч яцъеш. Сеулера Олимпийн ловзарш-1988 долалуш хилира FIVB XXI конгресс, цигахь тӀеийцира регламентан хийцамаш коьрта пхеалгӀа партех: иза ловзо йолийра «ралли-пойнт», я «тай-брейк» («ловзор — очко») системехь, 1990-гӀа шерашкахь иштта хӀоттабора 17 очкон «тхьов» хьалхарчу йеа партин (аьлча а церан таро яра партии чекхъяккха 1 очко сов йолуш, чот 17:16 йолуш). Эксперимент йира волейболан партин хенаца доза тухуш, амма 1998 шеран октябрехь Токиохь FIVB конгрессехь тӀеийцира кхин а алсама революцин сацам — ловза «ралли-пойнт» системица хӀора парти: хьалхара йиъ 25 очко кхаччалц, пхоьалгӀаниг — 15 кхаччалц. 1996 шарахь бакъо йелла буьрканах муьлхха а дегӀан меженца хьакхавалар (царна йукъахь когаца а), 1997 шарахь FIVB кховдийра къаьмнийн гулйинчу командашка шайн йукъа тоха либеро ловзархо.
Хьажоргаш
*
Ломовец (Троснан кӀошт)
Ломовец (Ломовец) — Российн Федерацин Орёлан областан Троснан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта Среднерусски (Йуккъераоьрсийн) акъарин йуккъехь, аренан а, хьун-аренан а зонашкахь. Климат барамера континенталан. Ноябрь, декабрь, январь уггар кхуьйлина беттанаш ду. Ло лаьтта денойн йукъара барам — 126. Шарахь хуьлу барамера йочанаш — йуккъера 490 - 590 мм, цу тӀе аьхка шозза алсама, Ӏайчул, гурахь алсама, бӀаьстачул.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Троснан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Зилзапольо (Зонтекоматлан де Лопез а, Фуентес а)
Зилзапольо — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Зилзапольо лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Ходоровка (Ленинскан йуьртан меттиг)
Ходоровка (Ходараўка) — Белоруссин Могилёвн областан Горкин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Могилёвн областан нах беха меттигаш
Крушина (Лодзинскан воеводалла)
Крушина  — Польшин Лодзинскан воеводаллин  гминера эвла.
Ходоровка (Ленинскан йуьртан меттиг)
Хьажоргаш
Категори:Горкин кӀоштан нах беха меттигаш
Крушина (Лодзинскан воеводалла)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лодзинскан воеводаллин нах беха меттигаш
Ходоровка (Ленинскан йуьртан меттиг)
Хьажоргаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Припять (эвла)
Припять — Украинин Волинан областан Ковелан кӀоштара эвла.
Кензино (Ухолован йуьртан меттиг)
Кензино (Кензино) — Российн Федерацин Рязанан областан Ухолован кӀоштара эвла.
Припять (эвла)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Кензино (Ухолован йуьртан меттиг)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йовхачу аьхкенца а, барамера шийлачу Ӏаьнца а. ГӀоронаш йоцу муьран йукъара бохалла 130-149 де ду. Кхузахь сих-сиха тӀехьара бӀаьстен а, хьалхара гуьйренан а гӀоролаш хуьлу. Эвла лаьтта тоьушйолчу йочанийн зонехь. Йочанийн шеран барам кхузахь 500 мм кхоччуш бу. ДогӀнаш аьхкенан заманехь стигал къекъаш чӀогӀа догӀу, наггахь къора а тухуш. ХӀоьттина лайн чкъор хуьлу ноябрь чекхболуш – декабрь болалуш, деша март чекхболуш – апрель болалуш. Ло лаьтта денош - 135-145 шарахь. Климатан хьолаш дика ду йуьртабахамна. Йуьззина кхочу йовхо а, тӀуналла а гуьйренан йалташна, бӀаьстенан йалташна, техникин а, докъаран культурашна.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Припять (эвла)
Хьажоргаш
Категори:Ковелан кӀоштан нах беха меттигаш
Кензино (Ухолован йуьртан меттиг)
Хьажоргаш
Категори:Ухолован кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Кемп-Верде (Аризона)
Кемп-Верде — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Аризона штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Аризона штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Пускепалис, Сергей Витауто
Сергей Витауто Пускепалис — оьрсийн театран а кинон актёр ву. РФ сийлахь артист (1999).
Хьажоргаш
Категори:Российн актёраш
Петровски (Панинан кӀошт)
Петровски (Петровское) — Российн Федерацин Воронежан областан Панинан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Климатан Ӏаткъам бо Байкалхьалхара, Алтайра, Монголера Кхазакхстанехула йогӀу климаткхолларан семано (Воейковн сема).
Майкан
Майкан — Кхазакхстанан Алматан областан Алаколан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Алматан областан нах беха меттигаш Категори:Алаколан кӀоштан нах беха меттигаш
Кайтпас
Кайтпас — ГӀиргӀазойчоьнан Баткенан областан Кадамжайн кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Сахьтан аса ю +6:00.
Хьажоргаш
Категори:Кадамжайн кӀоштан нах беха меттигаш
HD224421
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Робела (Кунео)
Робела — Италин Пьемонт регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Пьемонт регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Юматово (Наро-Фоминскан кӀошт)
Юматово (Юматово) — Российн Федерацин Москохан областан Наро-Фоминскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Хьажоргаш
Категори:Наро-Фоминскан кӀоштан нах беха меттигаш
Эль Мирадор (Катемако)
Эль Мирадор — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Мирадор лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Русски Березовка
Русски Березовка (Русская Березовка) — Российн Федерацин Белгородан областан Ракитнин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат континенталан йу, амалехь ду гӀеххьа шийла Ӏа а, йовха аьхке а. Эвла лаьтта хьун-аренан а, аренан а зонийн дозанехь. Цуьнан Ӏаламан-климатан а, геологин а башхаллаш билгалайо ша-тайпа биологин бес-бесаралла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Ракитнин кӀоштан нах беха меттигаш
Эль Мирадор (Катемако)
Климат
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Ощепково (Тюменан область)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+5.
Хьажоргаш
Категори:Абатскан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
NGC 5485
NGC 5485 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
5485 5485
Литвино (Код ОКАТО 11235828007)
Литвино (Литвино) — Российн Федерацин Архангельскан областан Ленан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Ленан кӀоштан нах беха меттигаш
Лос Галванес (Селая)
Лос Галванес — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Завади (гмина Трошин)
Завади  — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Мазовин воеводаллин нах беха меттигаш
Казчина Империяле (Милано)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Ломбарди регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Лайбниц
Лайбниц — Австрин Штири федералан латтана йукъара коммуна. Лайбниц гуонан йукъайогӀу.
Хьажоргаш
Категори:Штири латтана гӀаланаш Категори:Австрин гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Зори (Кальмиускин кӀошт)
Зори — Украинин Донецкан областан Кальмиускин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Кальмиускин кӀоштан нах беха меттигаш
ЙагӀизкоьй (Элбейли)
ЙагӀизкоьй (Yağızköy) — Туркойчоьнан Къилба-Малхбален Анатоли регионан Килис провинцин (ил) Элбейлинан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Килис провинцин нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Бруньоли (Парма)
Бруньоли — Италин Эмилия-Романья регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Эмилия-Романья регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Вудлон (Кливленд гуо, Арканзас)
Вудлон  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Арканзас штатера нах беха меттиг, иза лоруш йу бахархойн статистикин меттиг (census-designated place, CDP) санна.
Географи
Вудлон бахархойн статистикин меттиган майда —. Статистикин йекъна меттиган бакъонан статус йац.
ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Арканзас штатан бахархойн статистикин меттигаш Категори:Арканзас штатан нах беха меттигаш Категори:АЦШ бахархойн статистикин меттигаш
Аврамово (Кырджалин область)
Аврамово  — Болгарин Кырджалин областера эвла. Ардино йукъараллин йукъайогӀу.
Хьажоргаш
Категори:Болгарин нах беха меттигаш Категори:Кырджалин областан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Сен-Леже-пгӀе-ТгӀуа
Сен-Леже-пгӀе-ТгӀуа — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Шампань — АгӀденаш регионехь. Коммунан департамент — Об.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Об департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Беликово (Дмитриеван кӀошт)
Климат
Кхузахь климатан башхаллаш йоьзна йу цуьнан хьун-аренан зонера барамерачу континенталан климатан хьолах.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Курскан областан Дмитриеван кӀоштан нах беха меттигаш
Луиза (Кентукки)
Луиза  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Кентукки штатера гӀала.
Истори
Луиза гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Кентукки штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
ХӀотамиш (Карапинар)
ХӀотамиш (Hotamış) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатоли регионан Кони провинцин (ил) Карапинарнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Кони провинцин микрокӀошташ
Категори:Карапинаран микрокӀошташ
Категори:Карапинаран кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Суде (ЛуагӀ а, ШегӀ а)
Суде (Souday) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ЦентгӀ — ЛуагӀан атагӀа регионехь. Коммунан департамент — ЛуагӀ а, ШегӀ а.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ЛуагӀ а, ШегӀ а департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Легково (Большеселон кӀошт)
Легково (Легково) — Российн Федерацин Ярославлан областан Большеселон кӀоштара эвла.
Рамна (коммуна)
Рамна — Румынин Караш-Северин жудецан йукъара коммуна.
Легково (Большеселон кӀошт)
Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.
Рамна (коммуна)
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. Коммунан йукъара нах беха меттигаш.
Хьажоргаш
Категори:Румынин коммунаш Категори:Караш-Северин жудецан коммунаш
Легково (Большеселон кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Большеселон кӀоштан нах беха меттигаш
Бринев (Петриковн кӀошт)
Бринев (Брынёў) — Белоруссин Гомелан областан Петриковн кӀоштара эвла.
Илмийе (Сапанджа)
Илмийе (İlmiye) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан Сакари провинцин (ил) Сапанджанан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Бринев (Петриковн кӀошт)
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Илмийе (Сапанджа)
Хьажоргаш
Категори:Сакари провинцин нах беха меттигаш
Категори:Сакари провинцин микрокӀошташ
Категори:Сапанджанан микрокӀошташ
Категори:Сапанджанан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Матвеевкан кӀошт
Административан центр — Матвеевка.
Билгалдахарш
Категори:Оренбурган область Категори:Российн кӀошташ
Сан Себастиян (Хуан Родригез Клара)
Географи
Сан Себастиян лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Бабичи (Подкарпатан воеводалла)
Бабичи — Польшин Подкарпатан воеводаллин  гминера эвла.
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Подкарпатан воеводаллин нах беха меттигаш
Хок
Хок (Xok) — Азербайджанан Каьнгаьрлин кӀоштара эвла.
Билгалдахарш
Категори:Каьнгаьрлин кӀоштан нах беха меттигаш
Миголська Гора
Миголська Гора — Словенин йукъараллера эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Демирджикоьй (СиврихӀисар)
Демирджикоьй (Demirciköy) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатоли регионан ЭскишехӀир провинцин (ил) СиврихӀисарнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:ЭскишехӀир провинцин нах беха меттигаш
Категори:ЭскишехӀир провинцин микрокӀошташ
Категори:СиврихӀисарнан микрокӀошташ
Категори:СиврихӀисарнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Жирухины
Жирухины (Жирухины) — Кировн областан Оричин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь йуккъерачу барамехь континентан климат йу. Оцунна бахьна ду Къилбаседа Шен Ӏапказера шила мох цхьаа дуьхьало йоцуш кхуза схьакхачарна. Цундела кхузара Ӏа чӀогӀа шила ду, аьхкенна кест-кеста шила хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (100%).
Билгалдахарш
Категори:Кировн областан Оричин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Кировн областан нах беха меттигаш
Долино
Долино (Долино) — Российн Федерацин Алтайн мехкан Егорьевскан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Хьажоргаш
Категори:Алтайн мехкан Егорьевскан кӀоштан нах беха меттигаш
Ружьевка (Пугачёван кӀошт)
Ружьевка (Ружьевка) — Российн Федерацин Саратовн областан Пугачёван кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климатан амалийн башхаллаш — континенталалла, йокъалла, шо шере мел дели хийцамаш хилар — билгалйоккху цуьнан континенталан климатан зонехь латтаро, бараман шораллехь хиларо, мелхан радиацино Ӏаткъам баро, лаьттан бухах, цаьрца йоьзна атмосферан циркуляцица. Йокъаллаш хуьлу ши шо мел дели.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Мельниковчи
Мельниковчи (Мельниковчи) — Коми Республикин Сысолан кӀоштара эвла.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: комий (100%).
Билгалдахарш
Категори:Сысолан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Коми Республикин нах беха меттигаш
NGC 5486
NGC 5486 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
5486 5486
Колодезни (Смоленскан область)
Климат
Климат барамера континенталан йу, амалехь барамера йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а ду. Ӏаьн хьалхара дакъа довха ду шолгӀачул. ХӀаваан йовхачу температуран (де-буьйсан йукъара барам) мур лаьтта 213-224 дийнахь. ГӀоролаш йоцучу муьран йукъара барам 125-148 де. Цхьацца шерашкахь хаало дикка дӀатовжар йийцинчу климатан амалех. Йочанийн шеран барам бу 645-691 мм. Кхааннах ши дакъа догӀан кепара догӀу, цхьа дакъа ло кепара хуьлу. Цхьаьна эшшара лон чкъор лаьтта декабрь болалуш, деша апрелан хьалхарчу декадехь.
Хьажоргаш
Категори:Вязьман кӀоштан нах беха меттигаш
Кензино (станци)
Кензино (Кензино) — Российн Федерацин Рязанан областан Ухолован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йовхачу аьхкенца а, барамера шийлачу Ӏаьнца а. ГӀоронаш йоцу муьран йукъара бохалла 130-149 де ду. Кхузахь сих-сиха тӀехьара бӀаьстен а, хьалхара гуьйренан а гӀоролаш хуьлу. Эвла лаьтта тоьушйолчу йочанийн зонехь. Йочанийн шеран барам кхузахь 500 мм кхоччуш бу. ДогӀнаш аьхкенан заманехь стигал къекъаш чӀогӀа догӀу, наггахь къора а тухуш. ХӀоьттина лайн чкъор хуьлу ноябрь чекхболуш – декабрь болалуш, деша март чекхболуш – апрель болалуш. Ло лаьтта денош - 135-145 шарахь. Климатан хьолаш дика ду йуьртабахамна. Йуьззина кхочу йовхо а, тӀуналла а гуьйренан йалташна, бӀаьстенан йалташна, техникин а, докъаран культурашна.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Ухолован кӀоштан нах беха меттигаш
Пулемец
Пулемец — Украинин Волинан областан Ковелан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Ковелан кӀоштан нах беха меттигаш
Еремейцево (Вологдин область)
Еремейцево (Еремейцево) — Российн Федерацин Вологдин областан Устюжнан кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Устюжнан кӀоштан нах беха меттигаш
HD224423
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Ржабштейн над Стржелоу
Ржабштейн над Стржелоу (Rabštejn nad Střelou) — Чехин Пльзень мехкан кӀоштара эвла.
Телешовка (Белорусси)
Телешовка (Целяшоўка) — Белоруссин Могилёвн областан Горкин кӀоштара эвла.
Ржабштейн над Стржелоу
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Телешовка (Белорусси)
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Ржабштейн над Стржелоу
Географи
.
Телешовка (Белорусси)
Хьажоргаш
Категори:Могилёвн областан нах беха меттигаш Категори:Горкин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Лайзах
Лайзах — Австрин Тироль федералан латтана йукъара коммуна. Лиенц гуонан йукъайогӀу.
Ржабштейн над Стржелоу
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Пылёвка
Пылёвка (Пылёвка) — Российн Федерацин Воронежан областан Панинан кӀоштара эвла.
Ржабштейн над Стржелоу
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Лайзах
Географи
ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Тироль латтана гӀаланаш Категори:Австрин гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Пылёвка
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Климатан Ӏаткъам бо Байкалхьалхара, Алтайра, Монголера Кхазакхстанехула йогӀу климаткхолларан семано (Воейковн сема).
Ржабштейн над Стржелоу
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Пльзень мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Пылёвка
Хьажоргаш
Категори:Панинан кӀоштан нах беха меттигаш
Сен-Леже-су-БгӀиен
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Об департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Фрайне ди Сопра (Верона)
Фрайне ди Сопра — Италин Венеция регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Венеция регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Ала-Тау (станци)
Ала-Тау (Ала-Тау) — Российн Федерацин Хакасин Аскизан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат тайп-тайпана йу, бахьна географин хӀоттаман башхаллаш а, рельеф а йу. Климатан башхаллаш кхоллало маьлхан энергин, рельефан, ораматийн, атмосферан циркуляцин Ӏаткъамца. Мелхан радиацин цхьанатоьхна барам Хакасин аренийн декъехь дуккха а сов йу, иза санна шораллехь йолчу Российн малхбузан кӀошташкахьчул. Кхузахь алсама бу бекхна, кӀезиг мархаш йолуш хенан хӀоттам. Эрана олуш дац «маьлхан Хакаси». Боккъала а, кхузахь денош алсама ду Сочехьчул. Йакъон климат хиларан коьрта бахьна лаьмнийн даккъийн Ӏаткъам бу, цара догӀан ӀиндагӀа до (мархаш сехьа ца йовлуьйту). Кхузахь алсама ду къилба-малхбузен мехаш. ЧӀогӀа мехаш бӀаьстенан амалехь ду, дукхахьолахь цара йахьа чан. Къилбаседехьа йиллина хиларо аьтту бо арктикин хӀаваъ чубаийта. Ма-дарра аьлча, Хакасин климат чӀогӀа континенталан амалехь йу, аьхке йовха, Ӏа шийла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Валгус
Валгус (Валгус) — Российн Федерацин Тверан областан Красни Холман кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Западинцы (Хмельницкан кӀошт)
Западинцы — Украинин Хмельницкан областан Хмельницкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Роберзо (Торино)
Роберзо — Италин Пьемонт регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Пьемонт регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
ЙенидегӀирмен (Элбейли)
Хьажоргаш
Категори:Килис провинцин нах беха меттигаш
Категори:Элбейлинан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Завади (гмина Церанув)
Завади  — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).