cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Эль Олвидо (Петатлан)
Истори
1849 шеран 27 октябрехь дуьйна Герреро штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Герреро штатан нах беха меттигаш
Гейиксуйу (Тунджели)
Гейиксуйу (Geyiksuyu) — Туркойчоьнан Малхбален Анатоли регионан Тунджели провинцин (ил) Тунджелинан кӀоштара эвла.
Цаликари
Цаликари (წალიკარი) — Гуьржийчоьнан Самегрело — Земо-Сванети Абашан муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 122 стаг (2014 шо).
Гейиксуйу (Тунджели)
Хьажоргаш
Категори:Тунджели провинцин нах беха меттигаш
Цаликари
Билгалдахарш
Категори:Абашан муниципалитетан нах беха меттигаш
Гейиксуйу (Тунджели)
Хьажоргаш
Категори:Тунджелинан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Мундоро (Кировн область)
Мундоро (Мундоро) — Кировн областан Орлован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь йуккъерачу барамехь континентан климат йу. Оцунна бахьна ду Къилбаседа Шен Ӏапказера шила мох цхьаа дуьхьало йоцуш кхуза схьакхачарна. Цундела кхузара Ӏа чӀогӀа шила ду, аьхкенна кест-кеста шила хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (100%).
Праделе (Верона)
Праделе — Италин Венеция регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Венеция регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Зозов (Ровнан область)
Зозов — Украинин Ровнан областан Ровнан кӀоштара эвла.
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Ровнан кӀоштан нах беха меттигаш
Сади (Познанскан повет)
Сади  — Польшин Великопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Великопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
Эль Потреро де Манзанильяс (Окампо)
Эль Потреро де Манзанильяс — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Потреро де Манзанильяс лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Липовка (Жердевкан кӀошт)
Липовка (Липовка) — Российн Федерацин Тамбовн областан Жердевкан кӀоштара эвла.
Климат
Ӏаламан а, ландшафтийн а амалаш йоьзна йу цуьнан географин хьолах – эвла лаьтта Оьрсийн акъарин йуккъехь, цунна тӀиера акъарин муьлххачу дозане эзар километр йу. Алсама хуьлу долу континенталан барамера хӀаваъ, Эвла хӀордашна гена латтарех доьзна ду. Цуо областан климат барамера континенталан йо. Окан-Донан акъари тӀехь климат алсама континенталан йу, уллорчу гунаш тӀехьчулла. Эвла лаьтта кӀеззиг къилбаседехьа Сибрехан а, Азорийн а максимумашна йуккъехь долчу лакхарчу Ӏаткъаман дукъал, цундела бу кхузахь луларчу Владимирехь йа Рязанехьчул алсама, гӀийлачу мехца, бекхна хенан хӀоттам. Оцун тӀе мехаш дукхах дерг къилбан а, къилба-малхбален а ду, бӀаьста а, Ӏай а муххале а. оцу агӀора хьокху аьхка а, бӀаьста а йокъаллин мехаш, ткъа Ӏай – дарц.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Жердевкан кӀоштан нах беха меттигаш
КгӀез (Сомма)
КгӀез (Creuse (Somme)) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта О-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — Сомма.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Сомма департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Колышкино (Волгоградан область)
Колышкино (Колышкино) — Российн Федерацин Волгоградан областан Стари Полтавкан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта Оьрсийн акъарин къилба-малхбалехь, океанашна а, хӀордашна а гена. Цундела областан климат континенталан, шийла, кӀезиг ло долуш Ӏаьнца а, йеха, йовха, йекъа аьхкенца йу. БӀаьсте йоца, гуьйре йовха, йекхна йу. Маьлхан йовхонан дукхаллийца ГӀирман къилба бердал оьшуш йац.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Стари Полтавкан кӀоштан нах беха меттигаш
Парагуасу (Минас-Жерайс)
Парагуасу  — Бразилин Минас-Жерайс штатера муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —.
Хьажоргаш
Категори:Минас-Жерайс штатан муниципалитеташ Категори:Бразилин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Коробецки
Коробецки (Коробецкое) — Российн Федерацин Орёлан областан Знаменскан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Эвла лаьтта Среднерусски (Йуккъераоьрсийн) акъарин йуккъехь, аренан а, хьун-аренан а зонашкахь. Климат барамера континенталан. Ноябрь, декабрь, январь уггар кхуьйлина беттанаш ду. Ло лаьтта денойн йукъара барам — 126. Шарахь хуьлу барамера йочанаш — йуккъера 490 - 590 мм, цу тӀе аьхка шозза алсама, Ӏайчул, гурахь алсама, бӀаьстачул.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Орёлан областан Знаменскан кӀоштан нах беха меттигаш
Екпенди (Алматан область)
Екпенди — Кхазакхстанан Алматан областан Ескельдинан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Алматан областан нах беха меттигаш Категори:Ескельдинан кӀоштан нах беха меттигаш
Фетюхино
Фетюхино (Фетюхино) — Российн Федерацин Москохан областан Егорьевскан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Москохан областан Егорьевскан кӀоштан нах беха меттигаш
(20980) 1981 ED16
(20980) 1981 ED16 — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Истори
ДӀайиллина 1981 шеран 1 мартехь Шелте Бас цӀе йолу Ӏилманчо Сайдинг-Спринг обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1981 ED16» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Тораца (Торино)
Тораца — Италин Пьемонт регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Пьемонт регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
NGC 1278
NGC 1278 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Хьажа кхин а
1278 1278
Стругалапы
Стругалапы (Стругалапы) — Белоруссин Минскан областан Мяделан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Минскан областан нах беха меттигаш Категори:Мяделан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
HD121208
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Кальбе (Лаха Саксони)
Кальбе — Германин Лаха Саксони латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Лаха Саксони латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Новики (Каменецан кӀошт)
Новики (Навікі) — Белоруссин Брестан областан Каменецан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Брестан областан нах беха меттигаш Категори:Каменецан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Пшиборовице (Лебушанийн воеводалла)
Пшиборовице  — Польшин Лебушанийн воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лебушанийн воеводаллин нах беха меттигаш
Истиклал (Османгази)
Истиклал (İstiklal) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан Бурса провинцин (ил) Османгазинан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Бурса провинцин нах беха меттигаш
Категори:Османгазинан микрокӀошташ
Категори:Османгазинан кӀоштан нах беха меттигаш
Радищево (Пензин область)
Радищево (Радищево) — Российн Федерацин Пензин областан Кузнецкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, дикка йовхачу аьхкенца, барамехь шийлачу Ӏаьнца. Кхузахь йукъара климатан сиптийн амалехь ду, цхьацца муьрашкахь дикка хаалуш климатан элементаш ловзаран амплитуда йоккха хиларца. Шеран уггар шийла бутт январь бу, ткъа уггар бовха - июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Кузнецкан кӀоштан нах беха меттигаш
Гранит (эвла)
Гранит  — Болгарин Старозагоран областера эвла. Братя-Даскалови йукъараллин йукъайогӀу.
Хьажоргаш
Категори:Болгарин нах беха меттигаш Категори:Старозагоран областан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Славина (Лития)
Славина  — Словенин йукъараллера эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Боьнсе
Боьнсе — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БугӀгунди регионехь. Коммунан департамент — Кот-д’ОгӀ.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Кот-д’ОгӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Карловець
Карловець — Польшин Нижнесилезин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Нижнесилезин воеводаллин нах беха меттигаш
(20981) 1981 EZ16
(20981) 1981 EZ16 — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Истори
ДӀайиллина 1981 шеран 6 мартехь Шелте Бас цӀе йолу Ӏилманчо Сайдинг-Спринг обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1981 EZ16» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
МеликугӀ
МеликугӀ — Францин гӀала-коммуна, лаьтта НогӀманди регионехь. Коммунан департамент — ЭгӀ.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ЭгӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Пустошка (Выксан гӀалин гуо)
Пустошка (Пустошка) — Российн Федерацин Нижни Новгородан областан Выксан гӀалин гуонан йукъайогӀу эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 8 стаг (2010 шо).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Ранчо Нуево (Пасо де Овехас)
Ранчо Нуево — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Ранчо Нуево лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Бояно
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Гэмпстед (Техас)
Гэмпстед  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Техас штатера гӀала.
Истори
Гэмпстед гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Мали Дуброва (Ярославлан область)
Мали Дуброва (Малая Дуброва) — Российн Федерацин Ярославлан областан Угличан кӀоштара эвла.
Гэмпстед (Техас)
Хьажоргаш
Категори:Техас штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Мали Дуброва (Ярославлан область)
Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Угличан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Зайки
Зайки — Польшин Подлясьен воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Подлясьен воеводаллин нах беха меттигаш
Радзинь-Весь
Радзинь-Весь — Польшин Куявско-Поморскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Знаменка (Курагинан кӀошт)
Знаменка (Знаменка) — Российн Федерацин Красноярскан мехкан Курагинан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Хьажоргаш
Категори:Курагинан кӀоштан нах беха меттигаш
ЧагӀлайан (Йозгат)
ЧагӀлайан (Çağlayan) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатолин Йозгат провинцин (ил) Йозгатан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Йозгат провинцин нах беха меттигаш
Категори:Йозгатан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Лесниково (Подозерскан йуьртан меттиг)
Лесниково (Лесниково) — Российн Федерацин Ивановн областан Комсомольскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Цуьнан амалехь ду гӀеххьа йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а, дика лаьттачу лайн чкъоьраца. Уггар шийла бутт, Ӏадат хилла, январь бу, ткъа уггар бовха — июль. Алсама къилба-малхбузера мох хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Ивановн областан Комсомольскан кӀоштан нах беха меттигаш
Митрень
Митрень — Румынин Келераш жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Келераш жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Цилори
Цилори (ცილორი) — Гуьржийчоьнан Самегрело — Земо-Сванети Абашан муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 398 стаг (2014 шо).
Билгалдахарш
Категори:Абашан муниципалитетан нах беха меттигаш
КгӀемгӀи
КгӀемгӀи (Crémery) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта О-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — Сомма.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Сомма департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Гоькчек (Тунджели)
Гоькчек (Gökçek) — Туркойчоьнан Малхбален Анатоли регионан Тунджели провинцин (ил) Тунджелинан кӀоштара эвла.
Бархатово (Республика Алтай)
Бархатово (Бархатово) — Республика Алтайн Онгудайн кӀоштара эвла.
Гоькчек (Тунджели)
Хьажоргаш
Категори:Тунджели провинцин нах беха меттигаш
Бархатово (Республика Алтай)
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин хийцаман динамика:
Екпенды
Екпенды — Кхазакхстанан Жамбылан областан Меркенан кӀоштара эвла.
Бархатово (Республика Алтай)
Бахархойн дукхалла
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (100%).
Гоькчек (Тунджели)
Хьажоргаш
Категори:Тунджелинан кӀоштан нах беха меттигаш
Бархатово (Республика Алтай)
Билгалдахарш
Категори:Онгудайн кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Республика Алтайн нах беха меттигаш
Екпенды
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Жамбылан областан нах беха меттигаш Категори:Меркенан кӀоштан нах беха меттигаш
Гоькчек (Тунджели)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Ташкелик (Алачам)
Хьажоргаш
Категори:Самсун провинцин нах беха меттигаш
Категори:Самсун провинцин микрокӀошташ
Категори:Алачамнан микрокӀошташ
Категори:Алачамнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Исхьакъ
Исхьакъ  (إسحاق) — исламан пайхамар ву, Исхьакъ ву ИбраьхӀим пайхамаран а, Саратан  а кӀант, Якъуб пайхамаран  да а ву. Исхьакъан тӀаьхьенах схьабевлла бу жуьгтий.
Дахарах лаьцна
ИбраьхӀим дӀакхелхинчул тӀаьхьа, АллахӀ-дала Исхьакъ — «пайхамар» хаьржинера. Исхьакъ пайхамара КанӀанехь болчу бахархошка, Дела цхьаъ варе дина тӀелаца аьлла кхайкхина хилла. Цуьнан ши кӀант вара, цуьнан уггаре хьомениг вара воккхах волу Ӏайсу, а жиманиг вара Якъуб (Делан пайхамар). АллахӀ-далаАллахӀ Исхьакъан тайп-тайпана хӀуманаш дан Ӏамийнера, пайхамаран говзаллаш а. 120-шо долуш иза КанӀанехь дӀакхелхира.
Билгалдахарш
Категори:Пайхамараш
Парагуасу-Паулиста
Парагуасу-Паулиста — Бразилин Сан-Паулу штатера муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —.
Хьажоргаш
Категори:Сан-Паулу штатан муниципалитеташ Категори:Бразилин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Колония Вилья Коломбия (Апасео эль Гранде)
Колония Вилья Коломбия — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Колония Вилья Коломбия лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Барио де Сан Мигел (Ла Перла)
Барио де Сан Мигел — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Барио де Сан Мигел лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
NGC 1279
NGC 1279 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
1279 1279
Барио де Сан Мигел (Ла Перла)
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
Садльно (Великопольскан воеводалла)
Садльно  — Польшин Великопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Барио де Сан Мигел (Ла Перла)
Истори
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Садльно (Великопольскан воеводалла)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Барио де Сан Мигел (Ла Перла)
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Садльно (Великопольскан воеводалла)
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Великопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
(20982) 1981 EL17
(20982) 1981 EL17 — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Истори
ДӀайиллина 1981 шеран 1 мартехь Шелте Бас цӀе йолу Ӏилманчо Сайдинг-Спринг обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1981 EL17» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Дорошенко (кӀотар)
Дорошенко (Дорошенко) — Российн Федерацин Адыгейчоьнан Шовгенован кӀоштара кӀотар.
Климат
Кхузахь климат барамера-йовха а, кӀеда а йу. Регионан климат кхоллайаларна боккха Ӏаткъамбо атмосферан циркуляцин амало. Меттиган климатан а, рекреацин а ладаме амалех ду малх къегина деха де. Ткъа шадерг республикехь хуьлу 200 - 250 йекхна денош шеран чохь; вовшахтоьхна маьлхан радиации йу 115 - 120 ккал/кв.см.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Шовгенован кӀоштан нах беха меттигаш
Пынышешти (Страшенин кӀошт)
Пынышешти (, Pănășești) — Молдавин Страшенин кӀоштара эвла.
Литература
Категори:Страшенин кӀошт кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Молдавин нах беха меттигаш
Кингстаун (Къилбаседа Каролина)
Кингстаун  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Къилбаседа Каролина штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
HD121265
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Кингстаун (Къилбаседа Каролина)
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
HD121265
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Кингстаун (Къилбаседа Каролина)
Хьажоргаш
Категори:Къилбаседа Каролина штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
HD121265
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Барбарано дел Капо (Лече)
Барбарано дел Капо  — Италин Апулия регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Ивазпаша (Османгази)
Ивазпаша (İvazpaşa) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан Бурса провинцин (ил) Османгазинан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Бурса провинцин нах беха меттигаш
Категори:Бурса провинцин микрокӀошташ
Праделе (Сондрио)
Праделе — Италин Ломбарди регионан  коммунера эвла.
Ивазпаша (Османгази)
Хьажоргаш
Категори:Османгазинан микрокӀошташ
Праделе (Сондрио)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Ивазпаша (Османгази)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Пшиборув (Новосольскан повет)
Пшиборув  — Польшин Лебушанийн воеводаллин  гминера эвла.
Ивазпаша (Османгази)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Пшиборув (Новосольскан повет)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лебушанийн воеводаллин нах беха меттигаш
Фильчаково
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Праделе (Сондрио)
Литература
Категори:Ломбарди регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Фильчаково
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Глинки (Ровнан область)
Глинки — Украинин Ровнан областан Ровнан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Эль Аркито (Алпатлавак)
Эль Аркито — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Аркито лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Глинки (Ровнан область)
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Эль Аркито (Алпатлавак)
Климат
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Глинки (Ровнан область)
Хьажоргаш
Категори:Ровнан кӀоштан нах беха меттигаш
Эль Аркито (Алпатлавак)
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Голубиновка (Днепропетровскан область)
Голубиновка — Украинин Днепропетровскан областан Днепран кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Днепран кӀоштан нах беха меттигаш
Тораца - Меинери (Кунео)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Пьемонт регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Славина (Постойна)
Славина  — Словенин йукъараллера эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Мусихи
Мусихи (Мусихи) — Кировн областан Зуевкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь йуккъерачу барамехь континентан климат йу. Оцунна бахьна ду Къилбаседа Шен Ӏапказера шила мох цхьаа дуьхьало йоцуш кхуза схьакхачарна. Цундела кхузара Ӏа чӀогӀа шила ду, аьхкенна кест-кеста шила хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (98%).
Билгалдахарш
Категори:Кировн областан Зуевкан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Кировн областан нах беха меттигаш
Новицковичи
Новицковичи (Навіцкавічы) — Белоруссин Брестан областан Каменецан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Брестан областан нах беха меттигаш Категори:Каменецан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Менескевиль
Менескевиль — Францин гӀала-коммуна, лаьтта НогӀманди регионехь. Коммунан департамент — ЭгӀ.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ЭгӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
(20983) 1981 EN20
(20983) 1981 EN20 — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Истори
ДӀайиллина 1981 шеран 2 мартехь Шелте Бас цӀе йолу Ӏилманчо Сайдинг-Спринг обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1981 EN20» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Коршуновка (Волгоградан область)
Климат
Эвла лаьтта Оьрсийн акъарин къилба-малхбалехь, океанашна а, хӀордашна а гена. Цундела областан климат континенталан, шийла, кӀезиг ло долуш Ӏаьнца а, йеха, йовха, йекъа аьхкенца йу. БӀаьсте йоца, гуьйре йовха, йекхна йу. Маьлхан йовхонан дукхаллийца ГӀирман къилба бердал оьшуш йац.
Эль Потреро де Сан Мигел (Херекуаро)
Эль Потреро де Сан Мигел — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Коршуновка (Волгоградан область)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Эль Потреро де Сан Мигел (Херекуаро)
Географи
Эль Потреро де Сан Мигел лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Кальберла
Кальберла — Германин Лаха Саксони латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Лаха Саксони латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Карловице (Нижнесилезин воеводалла)
Карловице  — Польшин Нижнесилезин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Нижнесилезин воеводаллин нах беха меттигаш
Слобода (Кичменгски Городокан кӀошт)
Слобода (Слобода) — Российн Федерацин Вологдин областан Кичменгски Городокан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Кичменгски Городокан кӀоштан нах беха меттигаш
Бенуазе
Бенуазе — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БугӀгунди регионехь. Коммунан департамент — Кот-д’ОгӀ.
Даскал-Атанасово
Даскал-Атанасово — Болгарин Старозагоран областера эвла. Раднево йукъараллин йукъайогӀу.
Бенуазе
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Кот-д’ОгӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Даскал-Атанасово
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Болгарин нах беха меттигаш Категори:Старозагоран областан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
КгӀеси-ан-Понтье
КгӀеси-ан-Понтье (Crécy-en-Ponthieu) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта О-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — Сомма.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Сомма департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Буссо
Буссо — Италин Молизе регионера коммуна. Лаьтташ йу провинцехь.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Молизе йукъара гӀаланаш
Эсперанто
Эсперанто буьйцуш болу нахах олу эсперантисташ я эсперантофонаш.
Тахана дуьненахь бу, тайп-тайпана мах хадорашан хьаьжна, масийтта бӀе эзир я масийтта миллион стаг эсперанто хууш.
Истори
Людвиг Заменгоф вина Белостокехь, таханлера Польшехь. Цу хенахь Польша Российн империн юкъйогӀуш яра. Белостокехь шортта тайп-тайпна къаьмнаш Ӏаш дара: белорусаш, полякаш, оьрсий, жуьгтий, немцой, литовцаш. И халкъанаш вовшеца ийна бацара, наггахь царн юкъахь девнаш долура. Заменгоф шен жамалле хенар дуьна массо а халкъан цхьа мотт бала лууш вара царна йукъара девнаш дӀадахархьам. И шен лаам кхочуш бан гӀерташ цо деррига шен дахар дӀаделира. Гимназехь меттанаш Ӏамош иза кхитира массо халкъан мотт чӀогӀа чолхе хиларах а, Ӏамо хала хиларах а. Цул совнах, цхьана халкъан мотт кхоьчу халкъашна юкъахь лелабаро и халкъ хьалаойбу, кхоьчу халкъашна иза новкъа долу.
Заменгофс шен болх бира итт шарахь сов. 1878 шарахь цуьна доттагӀаш лоькхура керла маттахь йолу эшар: «Халкъашна йукъара мостагӀалла дӀайолийла, хан тӀекхаьчна!». Амма цезор болх беш волу Заменгофан дас оцу хӀумнах шек велла шен кӀентан болх багийра. Цунна лаьара цуьнан кӀантас университет дика чекхъяккха.
1887 шаран 26 июлехь Варшавехь араелира жима брошюра оьрсийн маттахь «Международный язык. Предисловие и полный Ӏамат». Автор къайлавеллера «доктор Эсперанто» псевдониман тӀехьа. Керла маттахь иза дара «Сатуьйсуш верг». Кеста и дош керла меттан цӀе хилира.
Заменгоф шен авторан бакъонаш тӀе ца лецира, нахана ша кхоьллина мотт хийца бакъо луш. Амма цуьна болх дукха дика хилар бахьнехь цу чохь баккхи хийцамаш бан ца бийзира. Кеста керла дешнаш юкъадаха а, барт боцу хӀумнаш къаста дан а кхоьллинера эсперантон академи. 1905 шарахь хилира 1-ра Дуьненан эсперантон конгресс.
Мукъаза аьзнаш
23 мукъаза аз:
Абат а, дешар а
Эсперантон абат йина латинан абатех. Абатехь ду 28 элп: A, B, C, Ĉ, D, E, F, G, Ĝ, H, Ĥ, I, J, Ĵ, K, L, M, N, O, P, R, S, Ŝ, T, U, Ŭ, V, Z. Царех 5 мукъа аьзнаш, 2 ах-мукъа аз, 21 мукъаза аз.
Абатан элпийн цераш ю: мукъаза аз — мукъаза аз+о, мукъа аьзний цӀе ша ма яр йоккха: и. к. д.
ХӀора элпаца догӀуш ду цхьа аз. Элпан дешар оцу элпан дешан юкъехь йолу меттигаца доьзна дац.
Дешнашкахь тохар даимна тӀаьхьарачура хьалхара дешдекъан тӀедужу. <!--
Набор диакритики
Специфические эсперантские буквы с «крышечками» (диакритикой) среди стандартных многоязычных раскладок, доступных для распространённых операционных систем, могут быть получены при помощи нажатия на соответствующую букву после мёртвой клавиши в канадской многоязычной раскладке, также существует множество специальных программ для быстрого набора этих букв (Ek! ; макросы для Microsoft Word; пользовательские раскладки клавиатуры и др.). Существуют эсперантские раскладки под GNU/Linux: в частности, в стандартных вариантах Ubuntu и Mandriva Linux.
Большинство сайтов Интернета (включая и эсперанто-раздел Википедии) автоматически преобразует символы с набранными в постпозиции иксами (икс не входит в алфавит эсперанто и может рассматриваться как служебный символ) в символы с диакритикой (например, из сочетания jx получается ĵ). Аналогичные системы набора символов с диакритикой (две последовательно нажатые клавиши набирают один знак) существуют в раскладках клавиатуры и для других языков — например, в «канадской многоязычной» раскладке для набора французской диакритики.
Так же можно использовать клавишу Alt и цифры (на цифровой клавиатуре). Сначала пишут соответствующую букву (например C для Ĉ), затем нажимают на клавишу Alt и набирают 770, и над буквой появляется циркумфлекс. Если же набрать 774, то появится знак для ŭ.
В качестве замены диакритики может употребляться также буква h в постпозиции (данный способ является «официальной» заменой диакритики в тех случаях, когда её использование невозможно, поскольку он представлен в «Основах эсперанто»: «Типографии, не имеющие букв ĉ, ĝ, ĥ, ĵ, ŝ, ŭ, могут на первых порах употреблять ch, gh, hh, jh, sh, u» ), однако этот способ делает орфографию нефонематической и затрудняет автоматическую сортировку и перекодирование. С распространением Юникода этот способ (как и другие, вроде диакритики в постпозиции — g’o, g^o и подобных) встречается в эсперанто-текстах всё реже. -->
Дешнийн хӀоттам
Эсперантон дошаме доккха дакъа ду романийн а, германийн а орамашах а, латинийн а, грекийн а меттах кхоллаелла интернационализмашах а. Цхьадолу дешнаш ду оьрсийн а, полякийн а меттанашкара схаэцна. И дешнаш эсперантон фонологица догӀуш кепара тадо.
<!--
В целом, лексическая система эсперанто проявляет себя как автономная, неохотно заимствующая новые основы. Для новых понятий обычно создаётся новое слово из уже существующих в языке элементов, чему способствуют богатые возможности словообразования. Яркой иллюстрацией здесь может быть сравнение с русским языком: Такая особенность языка позволяет свести к минимуму количество корней и аффиксов, необходимых для владения эсперанто.
В разговорном эсперанто есть тенденция к замене слов латинского происхождения словами, образованными из эсперанто-корней по описательному принципу (наводнение — altakvaĵo вместо словарного inundo, лишний — troa вместо словарного superflua, как в пословице la tria estas troa — третий лишний и т. д.).
Лихаревка
Лихаревка (Лихаревка) — Российн Федерацин Тамбовн областан Жердевкан кӀоштара эвла.
Эсперанто
Дешнийн хӀоттам
На русском языке наиболее известными являются эсперанто-русский и русско-эсперантский словари, составленные известным лингвистом-кавказоведом Е. А. Бокарёвым, и более поздние словари на его основе. Большой эсперанто-русский словарь подготовлен в Санкт-Петербурге Борисом Кондратьевым и доступен в интернете. Там же выкладываются рабочие материалы Большого русско-эсперантского словаря, над которым сейчас ведётся работа. Есть также проект по разработке и поддержке версии словаря для мобильных устройств.
Лихаревка
Климат
Ӏаламан а, ландшафтийн а амалаш йоьзна йу цуьнан географин хьолах – эвла лаьтта Оьрсийн акъарин йуккъехь, цунна тӀиера акъарин муьлххачу дозане эзар километр йу. Алсама хуьлу долу континенталан барамера хӀаваъ, Эвла хӀордашна гена латтарех доьзна ду. Цуо областан климат барамера континенталан йо. Окан-Донан акъари тӀехь климат алсама континенталан йу, уллорчу гунаш тӀехьчулла. Эвла лаьтта кӀеззиг къилбаседехьа Сибрехан а, Азорийн а максимумашна йуккъехь долчу лакхарчу Ӏаткъаман дукъал, цундела бу кхузахь луларчу Владимирехь йа Рязанехьчул алсама, гӀийлачу мехца, бекхна хенан хӀоттам. Оцун тӀе мехаш дукхах дерг къилбан а, къилба-малхбален а ду, бӀаьста а, Ӏай а муххале а. оцу агӀора хьокху аьхка а, бӀаьста а йокъаллин мехаш, ткъа Ӏай – дарц.
Эсперанто
Грамматика
Грамматику эсперанто можно изложить в виде 16 правил без исключений (именно в виде 16 правил был издан первый учебник языка), для письма используется фонематический алфавит (то есть с однозначным двусторонним соответствием написания и произношения слов) на латинской основе. Язык отличается регулярностью: каждая основная часть речи имеет своё окончание: например, -o у существительных, -a у прилагательных, -i у глаголов в неопределённой форме, -e — у производных наречий.
Лихаревка
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Эсперанто
Глагол
В системе эсперанто-глагола три времени в изъявительном наклонении: В условном наклонении глагол имеет только одну форму (mi irus «я шёл бы»). Повелительное наклонение образуется при помощи форманта -u: iru! «иди!» По этой же парадигме спрягается глагол «быть» (esti), который даже в некоторых искусственных языках бывает «неправильным» (вообще, парадигма спряжения в эсперанто не знает исключений).
Лихаревка
Хьажоргаш
Категори:Жердевкан кӀоштан нах беха меттигаш
Эсперанто
Падежи
В падежной системе всего два падежа: именительный (номинатив) и винительный (аккузатив). Остальные отношения передаются при помощи богатой системы предлогов с фиксированным значением. Именительный падеж не маркируется специальным окончанием (vilaĝo «деревня»), показателем винительного падежа является окончание -n (vilaĝon «деревню»).
Винительный падеж (как и в русском языке) используется также для обозначения направления: en vilaĝo «в деревне», en vilaĝon «в деревню»; post krado «за решёткой», post kradon «за решётку».
Числа
В эсперанто два числа: единственное и множественное. Единственное не маркируется (infano — ребёнок), а множественное маркируется при помощи показателя множественности -j: infanoj — дети. То же самое и для прилагательных — красивый — bela, красивые — belaj. При одновременном использовании винительного падежа со множественным числом показатель множественности ставится в начале: «красивых детей» — belajn infanojn.
Род
Грамматической категории рода в эсперанто нет. Имеются местоимения li — он, ŝi — она, ĝi — оно (для неодушевлённых существительных, а также животных в случаях, когда пол неизвестен или неважен).
Причастия
Причастия и деепричастия образуются путём прибавления суффикса к глагольной основе и окончания: для причастий — -а, для деепричастий — -е, для субстантивированных причастий — -o. Таким образом причастия имеют те же формы и способы их образования, что и прилагательные, а деепричастия — что и наречия. Справа приведена таблица суффиксов.
Степени сравнения наречий и прилагательных
Степени сравнения передаются дополнительными словами. Сравнительная степень — pli (более), malpli (менее), превосходная — la plej (самый).
Пример:
Система словообразования
Язык содержит несколько десятков приставок и суффиксов, имеющих постоянное значение и позволяющих образовывать от немногочисленного числа корней множество новых слов.
Вот некоторые из суффиксов:
С помощью этих суффиксов можно от корней arb-, dom-, skrib-, bel-, rus-, kuir- (дерев-, дом-, пис-, крас-, рус-, вар-) образовать слова:
Также есть, например, суффиксы, позволяющие образовать от названий предметов и веществ названия ёмкостей для них (inko «чернила», inkujo «чернильница»), частичку целого (-er-), вещь; есть приставки со значениями: родство через брак (bo-), оба пола (ge-), антоним к данному слову (mal-).
Коррелятивные местоимения и местоимённые наречия
Ещё одна удобная система в эсперанто предполагает связь местоимений и некоторых наречий посредством деления их на структурные элементы: из 5 типов предложений и 10 наречий, простым слиянием получается 50 слов.
Влияние славянских языков
Создатель эсперанто Л. Заменгоф свободно говорил на нескольких языках, два из которых были славянскими (русский и польский). Среди первых переводов, заложивших основы литературного стиля эсперанто, были произведения русских писателей: «Ревизор» Гоголя, «Метель» Пушкина, «Княжна Мери» Лермонтова и др.
Относительно славянского влияния на фонологическом уровне можно сказать, что в эсперанто нет ни одной фонемы, которой бы не было в русском или польском языке. Эсперантский алфавит напоминает чешский, словацкий, хорватский, словенский алфавиты (отсутствуют символы q, w, x, активно используются символы с диакритикой: ĉ, ĝ, ĥ, ĵ, ŝ и ŭ).
В лексике за исключением слов, обозначающих чисто славянские реалии (barĉo «борщ» и др.), из 2612 корней, представленных в «Universala Vortaro» (1894), только 29 могли быть заимствованы из русского или польского языка. Явные русские заимствования — это banto, barakti, gladi, kartavi, krom (кроме), kruta, nepre (непременно), prava, vosto (хвост) и некоторые другие. Однако славянское влияние в лексике проявляется в активном употреблении предлогов в качестве приставок с изменением значения (например, sub «под», aĉeti «покупать» — subaĉeti «подкупать»; aŭskulti «слушать» — subaŭskulti «подслушивать»). Удвоение основ идентично таковому в русском языке: plen-plena ср. «полным-полно», finfine ср. «в конце концов». Некоторые славянизмы первых лет эсперанто со временем были нивелированы: например, глагол elrigardi (el-rigard-i) «выглядеть» заменён новым — aspekti.
В синтаксисе некоторых предлогов и союзов сохраняется славянское влияние, бывшее некогда ещё бо́льшим (kvankam teorie… sed en la praktiko… «хотя в теории…, но на практике…»). По славянской модели осуществляется и согласование времён (Li dir is, ke li jam far is tion «Он сказал, что уже сделал это», Li dir is , ke li est os tie «Он сказал, что будет там»).
Можно сказать, что влияние славянских языков (и прежде всего русского) на эсперанто гораздо сильнее, чем обычно принято считать, и превосходит влияние романских и германских языков. Современный эсперанто после «русского» и «французского» периодов вступил в т. н. «международный» период, когда отдельные этнические языки уже не оказывают серьёзного влияния на его дальнейшее развитие.
Литература по вопросу: