cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Базаревич, Сергей Валерианович
Тренеран карьера
2015 шеран декабрехь хилира италин «Кантун» коьрта тренер, цуьнан долахо оццу шеран ноябрехь хиллера российхо Герасименко Дмитрий.
Мискинджа
Мискинджа — ДегӀастанан Докузпарин кӀоштара эвла. Кхуллу шен йукъахь цхьаъ бен нах беха меттиг йоцу йуьртан меттиг Мискинджа эвла.
Географи
Эвла лаьтта Самур эркан аьтту бердаца Шалбуздаг ломан къилбаседа кӀожехь, луларчу кӀоштан центран АхцахӀан 8 км малхбалехьа, цӀерпоштнекъан Белиджи станцин 85 км къилба-малхбузехьа.
Бахархой
Эвлан бахархой къоман лаьзгий бу, динехь бусалба-шиӀиташ бу.
1886 шарахь эвлахь вехара 2833 стаг.
Мискинджин бахархой исторера бекъало тайпанашка (сихил ): Ахьмедар, Ахьацарар (Мисрияр), Бинетар, Гылар, Какамар, Къайитар, Кlаркlарар, Кlачlамар, Келбияр, Лезгерар, Миримар, Стlурар, Тумбулар (Къараяр), Фезлияр, ХартӀукlар, ХӀутер (Такацар).
Цхьаьна сихилан декъашхоша вовшех мурасар олу. Сихилаш, шайн рогӀехь, лаьтта гергарчу тобанех, тайпанех: Ахьмедар, Ахъацарар (Мисрияр), Алиманбур, Аслананбур, Ашар, Бацар, Бинетар, Гылар, Джардаяр, Ичlер, Какамар, Качунбур, Келбияр, КурукӀнар, Къайитар, Къантарар, КӀаркӀарар, КӀачӀамар, КӀашар, КӀипӀичар, Лезгерар, Лгар, Махтумар, Мемекхар, Мемехар, Мидикхар, Миримар, Пир-Незерар, Саларар, СтӀурар, Ташкъуяр, Тумбулар (Къараяр), Фезлияр, ХартӀукӀар, Храхар, ХӀукъуяр, ХӀутер (Такацар), Чепер, ЧӀимикхар, Шах-Асварар, Ших-Керимар, Ших-Мурадар, Ялцухъар, Яралияр, кхин а. Сихил, мискинджин Ӏадаташца латта езара шовзткъа сов доьзалех. Цундела тайпанийн кхоалгӀа дакъа бен ца лору сихилаш, цара хӀораммо а шена йукъатуху масех тайпа.
Истори
Оцу куьйгайозан тептаро дийцарехь эвла йиллина СасангӀар вайн эран 520 шарахь гергга (510—531 шерашкахь). Цаьргара эвлан шен цӀе кхаьчна. йуккъера гӀажарийн маттера гочдича «Мискинджа» бохург — «тӀегӀанан эвла», аьлча а тӀегӀа, статус ерг (Самуран гуон мехкан йукъ ). Эвлан лекхачехь цара гӀап йоьгӀна (цунна тешалла до Мискинджин топонимис), тергонан пхи бӀов йоьгӀна, 900 цӀа дина гӀап тӀиера Самур эрк тӀекхаччалц. Дуьххьара урхалча хӀоттийна эвлахь Кантар. Куьйгатептаро дийцарехь, мискинджихоша ислам тӀеэцна 632 шарахь, тӀаккха иза дуьххьарлера бусалбанийн эвла хуьлу ДегӀастахь. Мискинджех лаьцна историн ладаме йоза ду Докузпарин кӀоштара Каракюре эвлан ширачу маьждигехь. Маьждиг чуьра Куфан йозанаша дуьйцу, Каракюре, Мискинджа, Микрах, АхцахӀ эвланашкара бахархоша къовсамаш латтийра ГӀажарчоьнан а, гӀажарашна а дуьхьала VI—VIII бӀешерашкахь. ТӀаьхь йоза долу маьждигаш профессор А. Р. Шихсаидовс X—XI бӀешерашкара ду боху.
XV бӀешо долалуш Мискинджи эвлахь хилла динан ишкол — хьуьжар. Иштта 1975 шарахь Цудахар эвлахь карийна малхбален сийлахь поэтан а, ойланчан а СаӀади Ширазин куьйгайозан жайна «Гюлистан» Ӏаьрбийн маттахь, куьйгайозан тӀаьхь терахь ду 1409 шеран. Куьйгайозан тӀаьхь карийра йоза «…лезги вилаятра машгьур алим, Шиназви … алимрикайни къанунчийрикай, виридлайни лайихвилер авай кас …, чӏехи устад патал. Мискискарин хуьре кхьин къувуна». РӀА ДӀЦ историн, меттан, литературин институтехь Ӏалашден куьйгайозан «Анвар» (тӀелаториг № 223) тептаран могӀанаш тӀаьхь ду иштта йоза: «Заулаки эвлан гергахь тӀом хилла Сурхай-ханан а, Кюрин а эскаршна йукъахь, шинне а агӀора байина дуккха а божарий. Хьиджран 1195 шеран ШаӀбан баттахь, шота дийнахь сатосуш Сурхай-ханан а, Ӏума-ханан (ЖӀайн) куьйгашца йохийра Мискинджи эвла». Дукхаха болчу историкаш а, йаздархоша а, этнографаш а шайна хетарг дуьйцу Мискинджа эвла кхолларх, масала бух оьцу, гуонахьара Докузпарин кӀоштан бахархой суннийш болушехь, эвлан бахархой шиӀийн кхетаман Ислам лелош хилар. Амма мискинджхойн динан бух чубеина хила тарло Ӏаьрбаша мехкаш бохучу муьрехь, VII бӀешарахь дуьйна.
Халкъан иэжсо Ӏалашйина мостагӀашна а, феодалийн къизаллийн а дуьхьала тӀом бинчу турпалийн цӀераш, царна йукъахь уггаре гӀараваьлларг ву Амай – самуран лакхенашкара лаьзгийн коьртехь туркошна дуьхьала тӀом бина волу а, КӀахетин тӀелеташ талораш дина волу.
1839—1899 шерашкахь Мискинджа яра Докузпарин наибаллин йукъ.
Мискинджин бекалла
Ширванера Дербенди некъех волу ширваншах Халилл-уллахӀ I-чун (1417—1465) урхаллин шерашкахь къастало, Ильчи-Ахьмада урхалле дӀаелла, эмиралла. Оцу эмираллин йукъахь бара хӀинцалера ДегӀастанан АхцахӀ, Докузпарин, Курахан кӀоштийн мохк. Ильчи-Ахьмад Бахадур веллачул тӀаьхьа, цуьнан кӀант Мухьаммад-бек хилира доладеш АхцахӀан а, Мискинджин а бекаллашкахь. Иза велча цуьнан кхаа кӀанта дийкъира и мехкаш: Хьасан-бек чӀагӀвелира АхцахӀахь, Ахьмад-бек Мискинджехь, Ӏаббас Мацарехь. Оцу кхаанна тӀаьхьенашна кхечира и латтанаш. Ахьмад-бек хиира Мискиндже шина кӀантаца, Мухьаммад-бекаца а, Марван-бекаца а. Цара кхоьллира цигахь керла тайпа, урхалла дира когаметта хӀуьттуш.
Мискинджин тӀом
1848 шеран 17 сентябрехь, Гергебиль гӀап йоьжначул тӀаьхьа (Кавказан тӀом), Шемалас йолайо самур эркан лакхенашкара кампани. 25 сентябрехь Даниял-бек чувогӀу АхцахӀ эвла, иза яра Российн империн ДегӀастанан областан Самуран гуон хьаькам Ӏаш волу меттиг, АхцахӀан чӀагӀонашна гуо лоцу. 26 сентябрехь ломанхоша штурм йой АхцахӀан гергара Тифлисан чӀагӀо схьайоккху, ткъа гарнизон хӀаллак йо. Даниял-бек, Кебед Мухьаммад, Хьаьжмурд 7000 тӀемлоца соцу Мискинджин гергахь, хӀинца а лаьтташ болу, АхцахӀан чӀагӀонаш ларъечарна Аргутинский гӀоьнна ца кхачийтар Ӏалашо йолуш. Микрахера Мискиндже кхаччалц ломанхоша некъаш къевлира. Эскар тӀедахара царна фронтаца. 1848 шеран 22 сентябрехь Ширванан полкан кхо батальон, 700 салтий хӀоранна йукъахь волуш, бумбанаш а кхуьйсуш, штурм ян буьйлабелира Мискинджа эвлан гергара ломанхойн чӀагӀонашна. Мурдаш дӀалецира салтий хьалагӀерта ломан басешкара позицеш. Шемалан эскаро бойура салтий тоьпаш етташ а, тӀулгаш детташ а, амма ширванхоша цхьаъ йоккхуш, важа йоккхуш чӀагӀонаш схьайохура. тӀаьххьара ломанхой йухабехира чӀагӀонашкара, уьш сихха АхцахӀан агӀора йухабевлира. Эвлан уллехь Кибит-Махьмин тоба цхьаьнакхийтира Хьаьжмурдан эскарца. Мискинджан гергарчу тӀамехь мурдийн 300 стаг вийра, 60 лецира. Оьрсийн 156 салти а, 6 эпсар а вийра. Шемалан эскарш гӀопан гуо баьстира, АхцахӀан улле дӀадахара. Амма оьрсийн аьтту белира чӀагӀонашна тӀе дехьабовла, тӀаккха Шемал йухавелира лаьмнашка.
Билгалдахарш
Категори:Докузпарин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Докузпарин кӀоштан муниципалан кхоллараш Категори:ДегӀастанан йуьртан меттигаш
Роьн-тӀера-Фишбах
Роьн-тӀера-Фишбах (Fischbach/Rhön) — Германин Туьринген латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Туьринген латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Манчо (Тревизо)
Манчо — Италин Венеция регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Венеция регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Ривета (Павия)
Ривета — Италин Ломбарди регионан  коммунера эвла.
Йазибелен (Деврекани)
Хьажоргаш
Категори:Кастамону провинцин нах беха меттигаш
Ривета (Павия)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Йазибелен (Деврекани)
Хьажоргаш
Категори:Девреканинан кӀоштан нах беха меттигаш
Хомичи (Азарицкан йуьртан меттиг)
Хомичи (Хамічы) — Белоруссин Гомелан областан Калинковичин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Гомелан областан нах беха меттигаш Категори:Калинковичин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
СинаногӀлу (Феризли)
СинаногӀлу (Sinanoğlu) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан Сакари провинцин (ил) Феризлинан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Монтеагудо-де-лас-Викариас
Монтеагудо-де-лас-Викариас — Испанин Сори провинцин муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —. ХӀордан сизал локхалла. муниципалитеташ.
СинаногӀлу (Феризли)
Хьажоргаш
Категори:Сакари провинцин микрокӀошташ
Монтеагудо-де-лас-Викариас
Хьажоргаш
Категори:Испанин муниципалитеташ Категори:Сори провинцин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
СинаногӀлу (Феризли)
Хьажоргаш
Категори:Феризлинан микрокӀошташ
Категори:Феризлинан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Раджкот
Раджкот (राजकोट) — ХӀиндин Гуджарат олучу штатера гӀала. Бахархойн дукхалла 1 335 397 адам 2008 шарахь.
Билгалдахарш
Категори:ХӀинди
МустӀафа Ӏаккъад
МустӀафа Ӏаккъад (مصطفى العقاد) — америкахо, цӀера Шемара а волуш, кинон продюсер а, режиссёр а. Иза гоьвалла вара шен фильмаш чохь, продюсер вара фильман сереш чохь «Хэллоуин», тӀаккха режиссёр а вара «Мухьаммад — Делан элча йа Элчаналла» а, «Ӏумар Мухтар йа ГӀум-аренан лом». 2005-шарахь Иорданехь, террористаш вийнера иза шен йоӀаца Риммаца. 1976-шарахь цо арахецна Мухьаммад-пайхамаран дахарах лаьцна фильм — «Элчаналла». И фильм бахьана долуш, иза сийлахь хилира.
Элчаналла
1976-шарахь МустӀафас арахецна Мухьаммад — Делан Элча, Америкехь олу «The Message», «Элчаналла», коьрта ролехь болу декъашхой бу Энтони Куинн а, Ирен Папас а. МустӀафана Голливудехь резацахилира Мароккехь фильман съёмкахь йаха. Саудийн Аравехь, Маккахь, цуьнга фильм ца йаьккхийтира. Паччахьа Хьасана II цунна доккха гӀо дира, фильма йаккха. Элчаналла шина шарахь йаьккхира цара, шина маттахь а. Америкехь цхьана баттахь кхо-эзар наха бусулба дин тӀеийцира, и фильм бахьана долуш.
Хьажоргаш
Категори:АЦШн кинорежиссёраш Категори:АЦШн кинопродюсераш
Бастенн
Бастенн — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Аквитани регионехь. Коммунан департамент — Ландаш.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Ландаш департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Початки (Хотеборж)
Початки  (Počátky) — Чехин Высочина мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Приют (Никополан кӀошт)
Приют — Украинин Днепропетровскан областан Никополан кӀоштара эвла.
Початки (Хотеборж)
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Высочина мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Приют (Никополан кӀошт)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Никополан кӀоштан нах беха меттигаш
Лубяни (Аламудунан кӀошт)
Лубяни — ГӀиргӀазойчоьнан Чуйн областан Аламудунан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Сахьтан аса ю +6:00.
Хьажоргаш
Категори:Аламудунан кӀоштан нах беха меттигаш
HD207455
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Щеголек
Щеголек (Щеголек) — Российн Федерацин Курскан областан Белин кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Курскан областан Белин кӀоштан нах беха меттигаш
Курамыс
Курамыс — Кхазакхстанан Алматан областан Карасайн кӀоштара эвла.
Джамикебир (Эмиргази)
Джамикебир (Camikebir) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатоли регионан Кони провинцин (ил) Эмиргазинан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Кони провинцин нах беха меттигаш
Курамыс
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Джамикебир (Эмиргази)
Хьажоргаш
Категори:Кони провинцин микрокӀошташ
Категори:Эмиргазинан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Поломка (Семёнован гӀалин гуо)
Поломка (Поломка) — Российн Федерацин Нижни Новгородан областан Семёнован гӀалин гуонан йукъайогӀу эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 4 стаг (2010 шо).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Семёнован гӀалин гуонан нах беха меттигаш
Волл-Лейн (Аризона)
Волл-Лейн  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Аризона штатера нах беха меттиг, иза лоруш йу бахархойн статистикин меттиг (census-designated place, CDP) санна.
Географи
Волл-Лейн бахархойн статистикин меттиган майда —. Статистикин йекъна меттиган бакъонан статус йац.
ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Аризона штатан бахархойн статистикин меттигаш Категори:Аризона штатан нах беха меттигаш Категори:АЦШ бахархойн статистикин меттигаш
Бортом (Пыёлдинан йуьртан меттиг)
Бортом (Бортом) — Коми Республикин Сысолан кӀоштара эвла.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: комий (34%), оьрсий (45%), украинаш (12%).
Билгалдахарш
Категори:Сысолан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Коми Республикин нах беха меттигаш
Пошта (Галац)
Пошта — Румынин Галац жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Галац жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Власово (Уваровкан гӀалин меттиг)
Власово (Власово) — Российн Федерацин Москохан областан Можайскан кӀоштара эвла.
Смолан (Канзас)
Смолан  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Канзас штатера гӀала.
Власово (Уваровкан гӀалин меттиг)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Смолан (Канзас)
Истори
Смолан гӀала йиллина  шарахь.
Власово (Уваровкан гӀалин меттиг)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Смолан (Канзас)
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Власово (Уваровкан гӀалин меттиг)
Хьажоргаш
Категори:Москохан областан Можайскан кӀоштан нах беха меттигаш
Смолан (Канзас)
Хьажоргаш
Категори:Канзас штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Романово (Кимрин кӀошт)
Романово (Романово) — Российн Федерацин Тверан областан Кимрин кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Кимрин кӀоштан нах беха меттигаш
Верхни Мышино
Верхни Мышино (Верхнее Мышино) — Российн Федерацин Архангельскан областан Красноборскан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Красноборскан кӀоштан нах беха меттигаш
Браджи (Виченца)
Браджи  — Италин Венеция регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Венеция регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Поповка (Красни Яруган кӀошт)
Климат
Кхузахь климат континенталан йу, амалехь ду гӀеххьа шийла Ӏа а, йовха аьхке а. Эвла лаьтта хьун-аренан а, аренан а зонийн дозанехь. Цуьнан Ӏаламан-климатан а, геологин а башхаллаш билгалайо ша-тайпа биологин бес-бесаралла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Красни Яруган кӀоштан нах беха меттигаш
ХӀ
ХӀ кириллицан диграф ду, нохчийн кириллицан аьлп ду.
Дешнаш (Кепаш)
ХӀотта - хӀотта ХӀуттут - хӀуттут Тоба:Нохчийн мотт Тоба:Нохчийн абат
Казтело ди Вялато (Реджо Эмилия)
Казтело ди Вялато — Италин Эмилия-Романья регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
ЦӀ
ЦӀ кириллицан диграф ду, нохчийн кириллицан аьлп ду.
Казтело ди Вялато (Реджо Эмилия)
Литература
Категори:Эмилия-Романья регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
ЦӀ
Дешнаш (Кепаш)
ЦӀазам - цӀазам ЦӀула - цӀула Тоба:Нохчийн мотт Тоба:Нохчийн абат
Яворец (Болгари)
Яворец  — Болгарин Габровон областера эвла. Габрово йукъараллин йукъайогӀу.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
NGC 4873
NGC 4873 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
4873 4873
Арютинки
Арютинки (Арютинки) — Российн Федерацин Смоленскан областан Велижан кӀоштара эвла.
Климат
Климат барамера континенталан йу, амалехь барамера йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а ду. Ӏаьн хьалхара дакъа довха ду шолгӀачул. ХӀаваан йовхачу температуран (де-буьйсан йукъара барам) мур лаьтта 213-224 дийнахь. ГӀоролаш йоцучу муьран йукъара барам 125-148 де. Цхьацца шерашкахь хаало дикка дӀатовжар йийцинчу климатан амалех. Йочанийн шеран барам бу 645-691 мм. Кхааннах ши дакъа догӀан кепара догӀу, цхьа дакъа ло кепара хуьлу. Цхьаьна эшшара лон чкъор лаьтта декабрь болалуш, деша апрелан хьалхарчу декадехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Велижан кӀоштан нах беха меттигаш
Хь
Хь кириллицан диграф ду, нохчийн кириллицан аьлп ду.
Дешнаш (Кепаш)
Хьайн - хьайн Хьуьн - хьуьн
Тоба:Нохчийн мотт Тоба:Нохчийн абат
Соломатовка
Соломатовка (Соломатовка) — Российн Федерацин Орёлан областан Покровскан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта Среднерусски (Йуккъераоьрсийн) акъарин йуккъехь, аренан а, хьун-аренан а зонашкахь. Климат барамера континенталан. Ноябрь, декабрь, январь уггар кхуьйлина беттанаш ду. Ло лаьтта денойн йукъара барам — 126. Шарахь хуьлу барамера йочанаш — йуккъера 490 - 590 мм, цу тӀе аьхка шозза алсама, Ӏайчул, гурахь алсама, бӀаьстачул.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Орёлан областан Покровскан кӀоштан нах беха меттигаш
Дос Энсинос (Хучике де Ферер)
Дос Энсинос — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Дос Энсинос лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Арсеновичи
Арсеновичи — Украинин Волинан областан Ковелан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Тонон-ле-Бен (кантон)
Тонон-ле-Бен — Францин кантон, лаьтта ОвегӀнь — ГӀона — Альпаш регионехь. Кантонан департамент — Лакха Севваь.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Лакха Севваь департаментан кантонаш Категори:Францин кантонаш
Бруси (Пржештёвице)
Бруси  (Brusy) — Чехин Къилба Чехин мехкан кӀоштара эвла.
Батс
Батс — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Аквитани регионехь. Коммунан департамент — Ландаш.
Бруси (Пржештёвице)
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Батс
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Ландаш департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Бруси (Пржештёвице)
Географи
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Къилба Чехин мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Ле-ПегӀше
Ле-ПегӀше — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Иль-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — Валь-д’Уаз.
Географи
.
ЧӀ
ЧӀ кириллицан диграф ду, нохчийн кириллицан аьлп ду.
Дешнаш (Кепаш)
ЧӀуьрга - чӀуьрга ЧӀор - чӀор Тоба:Нохчийн мотт Тоба:Нохчийн абат
Свохово (ХӀордан воеводалла)
Свохово — Польшин ХӀордан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:ХӀордан воеводаллин нах беха меттигаш
Лас Паломас (Саламанка)
Лас Паломас — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Лас Паломас лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Форначе (Верезе)
Форначе — Италин Ломбарди регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Ломбарди регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Граден
Граден — Австрин Штири федералан латтана йукъара коммуна. Фойтсберг гуонан йукъайогӀу.
Географи
ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Штири латтана гӀаланаш Категори:Австрин гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
HD207503
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Дзялинь (Мазовин воеводалла)
Дзялинь  — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Мазовин воеводаллин нах беха меттигаш
Монтенегро-де-Камерос
Монтенегро-де-Камерос — Испанин Сори провинцин муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —. ХӀордан сизал локхалла. муниципалитеташ.
Хьажоргаш
Категори:Испанин муниципалитеташ Категори:Сори провинцин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Маньеац-Палоуетац (Валле д'Аоста)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Валле д'Аоста регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Моняса (коммуна)
Моняса — Румынин Арад жудецан йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. Коммунан йукъара нах беха меттигаш.
Хьажоргаш
Категори:Румынин коммунаш Категори:Арад жудецан коммунаш
Сурат
Сурат (Surat — дика пачхьалкх) — ХӀиндин Гуджарат олучу штатера гӀала. Бахархойн дукхалла 2 578 400 адам леррана 2004 шарахь.
Билгалдахарш
Категори:ХӀинди
Идзиковице (Опочинскан повет)
Идзиковице  — Польшин Лодзинскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лодзинскан воеводаллин нах беха меттигаш
Янковци
Янковци — Болгарин Габровон областера эвла. Габрово йукъараллин йукъайогӀу.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Болгарин нах беха меттигаш Категори:Габровон областан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Ривете (Тревизо)
Ривете — Италин Венеция регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Венеция регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Яь
Дешнаш (Кепаш)
Яьста - яьста Яьрза - яьрза Тоба:Нохчийн мотт Тоба:Нохчийн абат
Долги (Быхован кӀошт)
Долги (Доўгае) — Белоруссин Могилёвн областан Быхован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Могилёвн областан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Ишикоьрен (Алпу)
Ишикоьрен (Işıkören) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатоли регионан ЭскишехӀир провинцин (ил) Алпунан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:ЭскишехӀир провинцин нах беха меттигаш
Категори:ЭскишехӀир провинцин микрокӀошташ
Категори:Алпунан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Спорт-Экспресс
«Спорт-Экспресс» — спортах лаьцна российн хӀора дийнан газет. Кхоьллина 1991 шарахь. Арахоьцу арахецаран «Спорт-Экспресс» цӀенос, цунна чуйогӀу кхин а интермаша-ков а, мобилан приложени а. 2001 шарахь дуьйна цхьаьнакхетараллин European Sports Magazines (Европин спортан арахецар) йукъадоьду.
Истори
Газетан хьалхара лоьмар арайаьлла 1991 шеран 14 августехь. Арахецар кечдина 14 журналисто, уьш дӀабахнера «Советийн спорт» газетера.
Керла спортан арахецар ширачух къасталора шен сихаллица — спортан хиламех чоьташ, сарахь хилларг а, зорба тухура герггарчу лоьмарехь. Цул сов, «Спорт-Экспрессо» махкахь дуьххьара йаздан долийра дозанал арахьарачу къийсамех, масала КъХЛ, КъБА, «Формула-1».
Уьш дӀабевлира гӀарадаьллачу арахецарера дикачу даржера. ДӀабахара стаг Ӏехало дозанал арахьара командировкех. ДӀабахара йаккхийра кабинеташ чуьра, масала, шена чохь Гескин Владимира къайлаха соьга элира «Советийн спортан» журналисташа шайн керла газетах йолчу ойланех.Тхуна хӀун лаьа? Доцца: адамашна — вайн къоман рицкъана спорт марзйан. Тешна ду: спорт дахаран Ӏида хиларх, цуо таро йала мега вайн барт беш а,синмехаллин терза хӀоттош а, вайн хиндерг дуста а. Массеран спорте йолу шовкъ дӀа ца йаьлла, иза карзахайаккха йеза.
Ломита де Манзаноститла, Лома (Тлакилпа)
Ломита де Манзаноститла, Лома — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Спорт-Экспресс
Истори
Коьрта редактор хилира Кучмий Владимир. «Спорт-Экспрессан» инарлин директор хилла хьуьнарчийца Рубин Иванаца цхьаьна, иза хилира газетан коьрта долахо.
Ломита де Манзаноститла, Лома (Тлакилпа)
Географи
Ломита де Манзаноститла, Лома лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Спорт-Экспресс
Истори
Кучмийн гӀовсаш хӀиттийра Гескин Владимир а, Титоренко Владимир а. Газет кхоллархошна йукъахь йара олимпийн чемпион Вайцеховская Елена, журналисташ Россошик Лев, Дмитриев Михаил, Родиченко Сергей, Линде Ольга, Тосунян Борис, Патрикеев Алексей, Трахтенберг Леонид, Малков Евгений, Елисейкин Александр, Микулик Сергей.
Ломита де Манзаноститла, Лома (Тлакилпа)
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Спорт-Экспресс
Истори
Газетан сийлалла хилира боргӀал, цуьнан сурт гучуделира логотип тӀехь. БоргӀало гойтура майралла а, сихалла а. Суьйренан а, буьйсанан а хиламех лаьцна керлачеран рубрикех оцу хенахь дуьйна олу «Къук-къа-ре-къук».
1993—1996 шерашкахь газетан коьрта долахо йара французийн хӀора дийнан спортан L’Équipe газет арахоьцу медиатоба Editions Philippe Amaury. 1995 шарахь арайаьлла «Спорт-Экспрессан» 1000-гӀа лоьмар.
Ломита де Манзаноститла, Лома (Тлакилпа)
Климат
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Спорт-Экспресс
Истори
2001 шеран 18 декабрехь «Спорт-Экспресс» European Sports Magazines цхьаьнакхетараллин йукъадахара. ЦхьаьнагӀуллакхдар йукъахь дара цхьаьна проекташкахь дакъалацар, редакцин материалаш хийцар, эксклюзиван йаззамаш кечбар, коьрта ловзархошкара, тренерашкара, футболан куьйгалхошкара интервьюш иэцар, ткъа кхин а коьрта турнираш — дуьненан а, Европин а чемпионаташ, Чемпионийн лиганаш — йовзуьйтуш вовшашна гӀодар.
2003 шарахь чуйеллачу тиражаца газето кхоалгӀа меттиг йоккхура российн хӀора дийнан газеташна йукъахь.
2012 шарахь харжаша далийра гуттаренна а алапа сецоре, августехь коьрта журналисташа коллективан арз дира къинхьегаман инспекце, ткъа кхин а инарлин директорна Рубин Иванна кхерам тесира балха ара ца довла. Август чекхболуш Рубина йоьхкира шен «Спорт-Экспрессан» акцеш. Керла долахо хилира «Хьалхара каналан» петарбурхан филиалан инарлин директор Райкин Эдуард. Арахецаран цӀийнан коьрте хӀоьттира, 1992—2003 шерашкахь «Спорт-Экспрессехь» болх бина, гӀараваьлла журналист Клещев Константин.
2013 шеран апрелехь коллективан цхьаьна декъаца ойла цхьаьна ца йеина Клещевс газет дитира, ткъа коьрта редакторан меттиг дӀалецира хоккейн декъан шеф хилла Кузнецов Дмитрийс. Цуьнан гӀовс оцу хенахь вара хьажархо, «ХӀун? Стенгахь? Маца?» ловзаран хуург Левин Борис. 2015 шеран апрелехь арахецаран цӀийнехь хийцамаш бечу хенахь коьрта редакторо Кузнецов Дмитрийс менеджментан белхан реза ца хилар хаийтира, тӀедиллира долахо хийцар. Цул тӀаьхьа Кузнецов, цуьнан гӀовсаш, кхин а 20 сов журналист мукъабехира. Арахецараллехь реструктуризаци йира. Арахецараллин цӀийнан коьрте хӀоьттира Максимов Максим, иза хьалха жоьпаллин секретарь а, футболан декъан шеф а хилла вара.
Кхин дерг
2020 шарахь «Спорт-Экспрессо» шен сайт тӀехь гайта йолийна Футболех ловзаран Бразилин чемпионатан матчаш. Гайтаран медиабакъонийн эксклюзиван дистрибьютор хилира «Медиа-Телеком» (ЦП «Къоман Медиа Тоба», «Ростелеком») компанеш, цуо 4 шарна матчаш гайта бакъонаш ийцира. Sport-Express.ru кевнал сов матчаш гойту кхин а Wink, More.tv видеосервисашкахь.
Хьажоргаш
Категори:Российн газеташ Категори:Российн хӀора дийнан газеташ Категори:Оьрсийн маттахь долу газеташ Категори:Спортан газеташ Категори:Спортан сайташ Категори:1991 шарахь кхолладелла зорбанан арахецарш
Браджо (Падова)
Браджо  — Италин Венеция регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Верхни Шилово
Верхни Шилово (Верхнее Шилово) — Российн Федерацин Архангельскан областан Красноборскан кӀоштара эвла.
Браджо (Падова)
Литература
Категори:Венеция регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Верхни Шилово
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Красноборскан кӀоштан нах беха меттигаш
Хомичи (Липовскан йуьртан меттиг)
Хомичи (Хамічы) — Белоруссин Гомелан областан Калинковичин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Гомелан областан нах беха меттигаш Категори:Калинковичин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Флархгайм
Флархгайм (Flarchheim) — Германин Туьринген латтана йукъара коммуна.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Туьринген латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Курашасай
Курашасай — Кхазакхстанан Актобен областан Актобен гӀалин администрацин йукъайогӀу эвла.
Почеделице
Почеделице (Počedělice) — Чехин Устецан мехкан кӀоштара эвла.
Курашасай
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Почеделице
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Курашасай
Хьажоргаш
Категори:Актобен гӀалин администрацин нах беха меттигаш
Почеделице
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Устецан мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Песчаное (Белин кӀошт)
Песчани (Песчаное) — Российн Федерацин Курскан областан Белин кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Курскан областан Белин кӀоштан нах беха меттигаш
Лазе-в-Тухиню
Лазе-в-Тухиню — Словенин йукъараллера эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Охотничье (Никополан кӀошт)
Охотничье — Украинин Днепропетровскан областан Никополан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Никополан кӀоштан нах беха меттигаш
Пинигино
Пинигино (Пинигино) — Российн Федерацин Кемеровн областан Топкин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат чӀогӀа континенталан йу. Ӏа — шийла а, деха а, аьхке — йоца а, йовха а. ГӀоролаш йоцу мур лаьтта 100 дийнахь областан къилбаседехь, 120 де гергга Кузнецкан боьран къилбехь. Къилбаседа дуьненан эхиган барамера асехь лаьттачу Кемеровн областана кхочу дикка дукха маьлхан йовхо шарахь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Хьажоргаш
Категори:Топкин кӀоштан нах беха меттигаш
Брусне (Мелник)
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Йуккъера Чехин мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Пыдрей
Пыдрей (Пыдрей) — Российн Федерацин Нижни Новгородан областан Семёнован гӀалин гуонан йукъайогӀу эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 62 стаг (2010 шо).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Семёнован гӀалин гуонан нах беха меттигаш
Чуьй (Аламудунан кӀошт)
Чуьй — ГӀиргӀазойчоьнан Чуйн областан Аламудунан кӀоштара эвла.
Рас-эл-Ӏайн
Географи
ГӀала лаьтташ ю мухафазан къилбаседа-малхбузехьара декъа тӀехь, Туркойчоьна дозанна тӀехь, Джейланпынар гӀалара малхбалехьа, Хасеке гӀалара 67 км. къилбаседа-малхбузехьа, пачхьалкхан коьрта гӀала йолучу Димашкъара 500 км. къилбаседа-малхбалехьа. ХӀордан сизал абсолютан локхалла — 351 м.
Билгалдахарш
Категори:Шеман гӀаланаш
Чуьй (Аламудунан кӀошт)
Cахьтан аса
Сахьтан аса ю +6:00.
Софиевка (Перевальскан кӀошт)
Софиевка — Украинин Луганскан областан Перевальскан кӀоштара эвла.
Чуьй (Аламудунан кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Аламудунан кӀоштан нах беха меттигаш
Софиевка (Перевальскан кӀошт)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Перевальскан кӀоштан нах беха меттигаш
ЙазихӀисар (Деврекани)
ЙазихӀисар (Yazıhisar) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регион регионан Кастамону провинцин (ил) Девреканинан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Кастамону провинцин нах беха меттигаш
Категори:Девреканинан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Пошта (Джурджу)
Пошта — Румынин Джурджу жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Джурджу жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Соэр (Канзас)
Соэр  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Канзас штатера гӀала.
Истори
Соэр гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Канзас штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
NGC 4874
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
4874 4874
Ромашкино (Тверан область)
Ромашкино (Ромашкино) — Российн Федерацин Тверан областан Кимрин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Кимрин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Воронцово (Клементьеван йуьртан меттиг)
Воронцово (Воронцово) — Российн Федерацин Москохан областан Можайскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Москохан областан Можайскан кӀоштан нах беха меттигаш
Ь
Ь кириллицан диграф ду, нохчийн кириллицан аьлп ду. КӀеда хьерк ь ша къестин дешнан юкъехь лелуш дац Нохчийн мотт чохь, Къестин нохчийн аьлпанаш (аь, оь,уь, юь, яь) кхуллуш йуккъе дехьна ду кӀеда хьерк.
Дешнаш (Кепаш)
кlеда хьеркан дешнаш дац Нохчийн мотт чохь. Аь, Оь, Уь,Яь,Юь. Тоба:Нохчийн мотт Тоба:Нохчийн абат
Лас Паломас (Сан Дьего де ла Унион)
Лас Паломас — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Лас Паломас лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Прилесье (Белгородан область)
Климат
Кхузахь климат континенталан йу, амалехь ду гӀеххьа шийла Ӏа а, йовха аьхке а. Эвла лаьтта хьун-аренан а, аренан а зонийн дозанехь. Цуьнан Ӏаламан-климатан а, геологин а башхаллаш билгалайо ша-тайпа биологин бес-бесаралла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Казтело ди Кавалино (Пезаро а, Урбино а)
Казтело ди Кавалино — Италин Марке регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Марке регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
ДжумхӀурийет (Эмиргази)
ДжумхӀурийет (Cumhuriyet) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатоли регионан Кони провинцин (ил) Эмиргазинан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Кони провинцин микрокӀошташ
Категори:Эмиргазинан микрокӀошташ
Категори:Эмиргазинан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Ю
Дешнаш (Кепаш)
Юрагl - юрагl Юста - юста
Категори:Нохчийн мотт Категори:Нохчийн абат
Волнат-Крик (Аризона)
Волнат-Крик  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Аризона штатера нах беха меттиг, иза лоруш йу бахархойн статистикин меттиг (census-designated place, CDP) санна.
Географи
Волнат-Крик бахархойн статистикин меттиган майда —. Статистикин йекъна меттиган бакъонан статус йац.
ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Аризона штатан бахархойн статистикин меттигаш Категори:Аризона штатан нах беха меттигаш Категори:АЦШ бахархойн статистикин меттигаш
Ле-Плесси-БушагӀ
Билгалдахарш
Категори:Валь-д’Уаз департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Степанищево (Орёлан область)
Климат
Эвла лаьтта Среднерусски (Йуккъераоьрсийн) акъарин йуккъехь, аренан а, хьун-аренан а зонашкахь. Климат барамера континенталан. Ноябрь, декабрь, январь уггар кхуьйлина беттанаш ду. Ло лаьтта денойн йукъара барам — 126. Шарахь хуьлу барамера йочанаш — йуккъера 490 - 590 мм, цу тӀе аьхка шозза алсама, Ӏайчул, гурахь алсама, бӀаьстачул.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Орёлан областан Покровскан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Кюр-Дили
Кюр-Дили (Kür dili) — (иштта — коса ) Азербайджанан гӀайре. Административан гӀайренна малхбале Нефчалинан кӀоштан йукъайогӀу, ткъа малхбузе Лаьнкаьранан кӀоштан. Азербайджанан уггар йоккха гӀайре ю.
Билгалдахарш
Категори:Азербайджанан гӀайренаш
Сёдлоне
Сёдлоне — Польшин ХӀордан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:ХӀордан воеводаллин нах беха меттигаш
Идзиковице (Поддембицкан повет)
Идзиковице  — Польшин Лодзинскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лодзинскан воеводаллин нах беха меттигаш
Грайн
Географи
ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
HD207516
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца