cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сокольники-Сухе
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Мазовин воеводаллин нах беха меттигаш
Во-ГӀуйак
Во-ГӀуйак — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Коммунан департамент — ШагӀанта.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ШагӀанта департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
HD8914
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Пховели
Пховели (ფხოველი) — Гуьржийчоьнан КӀахетин Гурджаанин муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 5 стаг (2014 шо).
HD8914
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Пховели
Билгалдахарш
Категори:Гурджаанин муниципалитетан нах беха меттигаш
Кустоначи
Кустоначи — Италин Сицили регионера коммуна. Лаьтташ йу Трапани провинцехь.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Сицили йукъара гӀаланаш
Дружни (Селтин кӀошт)
Дружни (Дружный) — Российн Федерацин Удмуртин Селтин кӀоштара эвла.
Климат
Лаьтта къилбаседа бараман асанехь, Еврази материкан кӀоргенехь, Атлантикин а, Къилбаседа-Шатесна Ӏапказийн хӀордашна генахь. Цундела цуьнан климат барамера континенталан йу дехачу шийлачу Ӏашца, йовхачу аьхкенца, дика къаьстачу шеран заманашца бӀаьста а, гурахь а. Атлантикин Ӏапказ тӀиера кхуза йогӀу йовха хӀаваъ. Аьхка цуо йахьа йочанаш, йовхо лагӀйо, ткъа Ӏай ло дахьа, шелонаш лагӀйо, йовхонаш йахьа.
Сахьтан аса
Кхузахь йу Самарин хан лелаш. UTC-ца хийцадалар ду +4:00. Москохан хенаца цу сахьтийн асан гуттар а хийцадалар ду +1 сахьт, MSK+1 санна Россехь къастош а йу. 2010-гӀа шо кхаччалц, областехь йара асан Самарин хан (МСК+1). 2010-2014-чу шерашкахь йара Москохан хан. 2014-чу шеран 26-чу октябряхь дуьйна регион йу йуха а кхоьллинчу кхозлагӀчу сахьтийн зонехь (МСК+1, Москохан хан + 1 сахьт, UTC+4). Маьлхан хенаца йукъара башхалла ю 30 минот тӀера областан малхбалехь, малхбузехь 48 минот тӀекхаччалц.
Хьажоргаш
Категори:Селтин кӀоштан нах беха меттигаш
Диди-Кухи
Диди-Кухи (დიდი კუხი) — Гуьржийчоьнан Имеретин Хонин муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 1148 стаг (2014 шо).
Билгалдахарш
Категори:Хонин муниципалитетан нах беха меттигаш
Новоиликово (Иликовски йуьртан меттиг)
Новоиликово — Башкирийчоьнан Благовещенскан кӀоштан йукъайогӀу эвла, иза Иликовски йуьртан меттиган йукъайогӀу. Бахархойн дукхалла 21 стаг (къоларг2009 шо). Поштан индекс — 453456, код ОКАТО — 80215822004.
Хьажоргаш
Категори:Башкирийчоьнан Благовещенскан кӀоштан нах беха меттигаш
Задвержице
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Злин мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Явти-Велики
Явти-Велики — Польшин Вармия-Мазурин воеводаллин  гминера эвла.
Иваньково (Вожеган кӀошт)
Иваньково (Иваньково) — Российн Федерацин Вологдин областан Вожеган кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Вожеган кӀоштан нах беха меттигаш
Залесье (Костроман кӀошт)
Залесье (Залесье) — Российн Федерацин Костромин областан Костромин кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Эвла йу Оьрсийн акъари тӀехь, йекъна хин тогӀенаш. Кхузахь климат барамера континенталан йу, Ӏа – ло долуш, шийла, аьхке – йовха. Алссам хьоькху къилба-малхбузера мехаш.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Костромин кӀоштан нах беха меттигаш
Заручевье (Пестован кӀошт)
Заручевье (Заручевье) — Российн Федерацин Новгородан областан Пестован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан, хӀордан климатан герга йу, цуьнан амалехь тӀех сов тӀуналла, йовха йоцу аьхке, йовха, йеха гуьйре, барамехь кӀеда Ӏа, йеха шийло бӀаьсте. Ӏай кхоьлина хенан хӀоттам хуьлу, йукъа-кара (5-7 де баттахь) йовхонашца. Ӏа дохделча ша хьокху. Баттахь 5-10 дийнахь дарц хьоькху. Дохк хуьлу Ӏаьн дохаллехь Ӏуьйренан сахьташкахь (5 — 15 де баттахь). Кхоьлина денош хуьлу 10 — 28 баттахь (максимум декабрехь), диекхна денош 2-6 баттахь. Аьхка доцца догӀанаш хуьлу (12-17 де баттахь). Диекхна денош 10-19 хуьлу баттахь. Буса а, Ӏуьйрана а дохк хуьлу (5-8 де баттахь). Гуьйре дохк йолуш кхоьлина хуьлу (12-14 де дохк йолуш). Йочанаш гурахь дехха дерз кепара, ноябрехь тӀеда ло кепара хуьлу.
Cахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Пестован кӀоштан нах беха меттигаш
Кизилпинар (Бесни)
Кизилпинар (Kızılpınar) — Туркойчоьнан Къилба-Малхбален Анатолин Адийаман провинцин (ил) Беснин кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Адийаман провинцин нах беха меттигаш
Категори:Беснин кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Ла Мескитера (Ринкон де Ромос)
Ла Мескитера — Мексикин Агуаскальентес штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Истори
Кху махка испанхой бахкале, кхузахь дехаш дара чичимекийн тайпанаш, 1530-1531 шерашкахь испанхоша долайаьккхина.
1789 шеран 24 апрелехь дуьйна Сакатекас штатан йукъахь йара, 1835 шеран 23 майхь дуьйна Агуаскальентес штатан йукъахь йу
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Агуаскальентес штатан нах беха меттигаш
Залесье (Золочеван гӀалин йукъаралла)
Залесье — Украинин Львован областан Золочеван кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Львован областан Золочеван кӀоштан нах беха меттигаш
Охо де Агва (Сико)
Охо де Агва — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Охо де Агва лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Булгари (Лученец)
Булгари  — Словакин Банска-Бистрицан махкан Лученец гуонара эвла.
Истори
Йиллина.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словакин нах беха меттигаш
Категори:Лученецан гуонан нах беха меттигаш
Марьевка (эвла)
Марьевка (Марьевка) — Российн Федерацин Оренбурган областан Сакмаран кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат континенталан йу, йовха, бекъа мехашца, шийлачу Ӏаьнца, дика лаьттачу луон чкъоьраца. Ӏа къаьста гуттара а дацаре температурашца а, луьра шелонашца а. Аьхке дийнахь йекхна, йовха, алссама июлехь. Вегетацин мур 180 де гергга ду. Климатан амалийн сипатех йу йокъаллаш. Аьхка хуьлу йочанаш латта худа а ца кхуьу, хӀунда аьлчи лакхара хӀаваан температураш уьш чехка Ӏаьнаре йоху. Махкахь йочанаш цхьабосса ца хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+6.
Кабанаш-де-Тавира
Хьажоргаш
Категори:Фару кӀошташ Категори:Португалин фрегезеш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Кираджи (Никсар)
Кираджи (Kiracı) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регион регионан Токат провинцин (ил) Никсаран кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Токат провинцин нах беха меттигаш
Категори:Никсаран кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Вамен
Вамен — Францин гӀала-коммуна, лаьтта О-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — Па-де-Кале.
(5836) 1993 MF
(5836) 1993 MF — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Вамен
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Па-де-Кале департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
(5836) 1993 MF
Истори
ДӀайиллина 1993 шеран 22 июнехь Элеанор Хелин, Кеннет Лоуренс цӀе йолу Ӏилманчо Паломар обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1993 MF».
Гнидино (Опочкан кӀошт)
Гнидино (Гнидино) — Российн Федерацин Пскован областан Опочкан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Опочкан кӀоштан нах беха меттигаш
МагӀколшем
МагӀколшем (Marckolsheim) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — Лаха ГӀейн.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Лаха ГӀейн департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Зеленый Лог
Зеленый Лог (Зялёны Лог) — Белоруссин Витебскан областан Миорин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Витебскан областан нах беха меттигаш Категори:Миорин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Шелале (Кепез)
Шелале (Şelale) — Туркойчоьнан Лаьттайуккъера хӀордан регионан Антали провинцин (ил) Кепезнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Антали провинцин нах беха меттигаш
Категори:Антали провинцин микрокӀошташ
Категори:Кепезнан микрокӀошташ
Категори:Кепезнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Грацияно-Рута (Бьела)
Грацияно-Рута — Италин Пьемонт регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Пьемонт регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Часи
Часи (Časy) — Чехин Пардубицен мехкан кӀоштара эвла.
Географи
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Пардубицен мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Осеха-де-Сахамбре
Осеха-де-Сахамбре — Испанин Леон провинцин муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —. ХӀордан сизал локхалла. муниципалитеташ.
Хьажоргаш
Категори:Испанин муниципалитеташ Категори:Леон провинцин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Абрамова Гора
Абрамова Гора (Абрамова Гора) — Российн Федерацин Ленинградан областан Бокситогорскан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Эвла йукъайогӀу хӀордан климатера континенталан дехьайолучу барамерачу климатан зонан. Цигахь барамера кӀеда Ӏа ду, барамехь йовха аьхке а йу. Климатан коьрта башхалла йу хенан хӀоттам цхьаьнаэшшара ца хилар, иза доьзна ду сих-сиха хийцалучу хӀаваан массех, уьш кхоллалучу кӀоште хьаьжжина хуьлу хӀордан, континенталан, арктикан.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Бокситогорскан кӀоштан нах беха меттигаш
Варваровка (Полтаван кӀошт)
Варваровка — Украинин Полтаван областан Полтаван кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Полтаван кӀоштан нах беха меттигаш
Дериджи (АхӀметли)
Дериджи (Derici) — Туркойчоьнан Эгейн регионан Маниса провинцин (ил) АхӀметлинан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Маниса провинцин нах беха меттигаш
Категори:Маниса провинцин микрокӀошташ
Категори:АхӀметлинан микрокӀошташ
Категори:АхӀметлинан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Эки-Нарын
Эки-Нарын — ГӀиргӀазойчоьнан Нарынан областан Нарынан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Сахьтан аса ю +6:00.
Хьажоргаш
Категори:ГӀиргӀазойчоьнан Нарынан кӀоштан нах беха меттигаш
Эринна (кратер)
Эринна — Венеран тӀехь  33,8 км. гергга диаметр йолу кратер. Цуьнан координаташ ю -78°N, -309.1°W.
Хьосташ
Категори:Венеран кратераш
Кузьмино (Сафонован кӀошт)
Кузьмино (Кузьмино) — Российн Федерацин Смоленскан областан Сафонован кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Климат барамера континенталан йу, амалехь барамера йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а ду. Ӏаьн хьалхара дакъа довха ду шолгӀачул. ХӀаваан йовхачу температуран (де-буьйсан йукъара барам) мур лаьтта 213-224 дийнахь. ГӀоролаш йоцучу муьран йукъара барам 125-148 де. Цхьацца шерашкахь хаало дикка дӀатовжар йийцинчу климатан амалех. Йочанийн шеран барам бу 645-691 мм. Кхааннах ши дакъа догӀан кепара догӀу, цхьа дакъа ло кепара хуьлу. Цхьаьна эшшара лон чкъор лаьтта декабрь болалуш, деша апрелан хьалхарчу декадехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Сафонован кӀоштан нах беха меттигаш
Саут-Берлингтон
Саут-Берлингтон — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Вермонт штатера гӀала.
Истори
Саут-Берлингтон гӀала йиллина шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Вермонт штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Богородски (Пермийн мохк)
Богородски (Богородское) — Российн Федерацин Пермийн мехкан Ильинскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Малхбузера догӀучу хӀаваийн массийн новкъахь долчу Басеги дукъо, массо Урало санна, лекха дацахь а, дикка сацадо Атлантикин хӀаваъ малхбалехьа даржарах. Мехкан климататан амалехь континенталла йу, цуьнан бахьна дукха хьолахь бӀаьста догӀу арктикин хӀаваъ ду. Каран хӀордан шийла мох къаьста кӀезиг тӀаналлийца, Атлантикин хӀаваан массаш, бӀостанехьа, тӀуналла дукха йолуш ду (700—800 мм шарахь гергга). Махкахь дикка йовха аьхке йу, цхьадолчу шерашкахь уггар шийла бутт февраль хуьлу. Ах йочанаш ло кепара хуьлу. ДогӀанаш дукхахдерг сентябрехь а, июнехь а хуьлу, малхбузен басешкахь алсама дакъа — августехь хуьлу. Минимум йочанаш йогӀу февралехь а, декабрехь а. Аьхка лаьмнашкахь стигал къекъаш догӀанаш оьху. Мехкан амалехь йу сих-сиха хуьлу аьхкенан дохк, уьш наггахь масех дийнахь лаьтта.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+5.
Хьажоргаш
Категори:Пермийн мехкан Ильинскан кӀоштан нах беха меттигаш
Зеда-Горди
Зеда-Горди (ზედა გორდი) — Гуьржийчоьнан Имеретин Хонин муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 397 стаг (2014 шо).
Билгалдахарш
Категори:Хонин муниципалитетан нах беха меттигаш
Сокул (Мазовин воеводалла)
Сокул  — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Коле Чупи (Сьена)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Сокул (Мазовин воеводалла)
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Мазовин воеводаллин нах беха меттигаш
Коле Чупи (Сьена)
Литература
Категори:Тоскана регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Чалаубани
Чалаубани (ჩალაუბანი) — Гуьржийчоьнан КӀахетин Гурджаанин муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 897 стаг (2014 шо).
Билгалдахарш
Категори:Гурджаанин муниципалитетан нах беха меттигаш
Домброва-Гурна (Свентокшискан воеводалла)
Домброва-Гурна  — Польшин Свентокшискан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Свентокшискан воеводаллин нах беха меттигаш
Домброва Тарнавацка
Домброва Тарнавацка — Польшин Люблинан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Люблинан воеводаллин нах беха меттигаш
Вежхослав
Вежхослав — Польшин Западно-Поморскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Западно-Поморскан воеводаллин нах беха меттигаш
ВуагӀт
ВуагӀт — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Коммунан департамент — ШагӀанта.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ШагӀанта департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Бомбей (Нью-Йорк)
Бомбей  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Нью-Йорк штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Нью-Йорк штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Извор (Босилеград)
Извор  (Извор) — Сербин Пчинья гуонан йукъараллера (општина) нах беха меттиг.
Географи
Лаьтташ йу Балканийн ахгӀайренан къилбаседа декъан тӀехь, хӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Литература
Категори:Пчинья гуо нах беха меттигаш Категори:Сербин нах беха меттигаш
Явти-Мали
Явти-Мали — Польшин Вармия-Мазурин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Варми-Мазурин воеводаллин нах беха меттигаш
Кьюза-Склафани
Кьюза-Склафани — Италин Сицили регионера коммуна. Лаьтташ йу Палермо провинцехь.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Сицили йукъара гӀаланаш
Ильино-Поляна
Ильино-Поляна — Башкирийчоьнан Благовещенскан кӀоштан йукъайогӀу эвла, иза Ильино-Полянски йуьртан меттиган йукъайогӀу. Бахархойн дукхалла 2156 стаг (2009 шо). Поштан индекс — ?, код ОКАТО — ?.
Демографи
Бахархойн дукхаллин динамика:
Хьажоргаш
Категори:Башкирийчоьнан Благовещенскан кӀоштан нах беха меттигаш
Хилгантуй
Хилгантуй (Хилгантуй) — Российн Федерацин Бурятин Кяхтан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат — чӀогӀа континенталан йу, шийла Ӏа долуш, йовха аьхке йолуш. Ӏа шийла, декъа кӀезиг ло долуш хуьлу. БӀаьсте мохе йу, гӀоролаш йолуш, йочанаш чӀогӀа кӀезиг йолуш. Аьхке йоца, довхачу деношца а, шийлачу буьйсанашца, июлехь а, августехь а шортта догӀанаш долуш хуьлу. Гуьйре тӀекхочуш хаа а ца ло, хенан хӀоттам цӀеххьана хийца ца ло, цхьацца шерашкахь иза йеха а, йовха а хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Иркутскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+8.
Хьажоргаш
Категори:Кяхтан кӀоштан нах беха меттигаш
Зернештий-де-Сленик
Зернештий-де-Сленик — Румынин Бузеу жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Бузеу жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Эрмалойчоь
Эрмалойчоь (Հայաստան []), йуьззина официалан кеп — Эрмалойн Респу́блика (Հայաստանի Հանրապետություն []) — Чоьхьара Кавказан пачхьалкх.
Лаьтта Хьалхарчу Азин къилбаседехь, Эрмалойн акъарин къилбаседа-малхбузехь. ХIорд тIе араволийла йац. Азербайджанца а, къобалйанза йолу Ломан-Карабахан Республикица (ЛКР) доза ду малхбалехь. Къилба-малхбузехь доза ду Азербайджанан йукъарчу Нахичеван АРца. Иран доза ду къилбехахь, Туркойчоьнца малхбузехь, Гуьржийчоьнца къилбаседехь. Эрмалойчоь доладеш йу Азербайджанан мехкан цхьаьна декъан (анклаваш Кярки, Бархударлы, Софулу, Лакхара Аскипара), ткъа Азербайджан доладеш йу Эрмалойчоьнан цхьаьна декъана (эксклав Арцвашен).
Эрмалойчоьнан бахархой, 2016 шеран 1 январехь мах хадорца хилира 2 млн. 998,6 эз. стаг, майда — 29 743 км². Цхьацца терахьашца лаьрчи дуьненахь бIе ткъе ялхийтталгIа меттигехь йу а, мехкан майданца бIе ткъе берхIийтталгIа йу.
Коьрта шахьар — Ереван. Пачхьалкхан мотт — эрмалойн.
Парламентан кепара урхаллин унитаран пачхьалкх. 2018 шеран 9 апрелехь дуьйна Эрмалойчоьнан Президент ву Саркисян Армен. Йекъало 10 областан а, Ереван гIалин а.
95 % гергга бахархой керсталла лелош бу, царех алсама дакъа Эрмалойн асхьабийн килсехь бу, иза Ширамалхбален килсех цхьаъ йу. .
Аграрно-индустриалан мохк бу динамикца кхуьу экономикица. 2012 шеран ДЧС номиналан барам хилира 9,951 миллиард АЦШ доллар (3351,63 АЦШ доллар гергга цхьаьна синна). Ахча — эрмалойн драм (2015 шеран йуккъера бараман курс — 479 драм 1 АЦШн долларах).
Этимологи
Топоним «Эрмалойчоь» хьалайоьду Эрмалойн акъари тIиера, лулахь йолчу Мелитенан областан хурритийн цIере Armi-. И цIе арамейн маттара ˊarmǝn-āiē кхаьчна ширагIажарийн матте, иза вайн эрал 522 шо хьалха «Arminiyaiy» кепехь ялхазза йаздина Бехистунан йозанахь. Шира грекийн цIе —Ἀρμενία. Ἀρμένιοι яржале лелош хилла шира грекийн эрмалойн цIе, хилла Μελιττήνιοι.
Мовсес Хоренацин хетарехь, «Эрмалойчоь» цIе а, цунах тера шира грекийн а, шира гIажарийн а топонимаш схьаевлла Урартун паччахьан Араман цIарах.
Эрмалойн маттахь мехкан цIе «Айк» (Հայք, Hayk) йу. Йуккъера бIешерашкахь эрмалойн топоним кхуллучу суффиксан «-к» меттиг дIалаьцна иранан «-стан суффиксо», мехках ала долийра «Айастан» (Հայաստան, Hayastan). Цхьаьна версица, мехкан цIе схьайаьлла мифологин Эрмалойн векалах — Айках, цуо, легендица, вайн эрал 2492 шо хьалха тIамехь иэшийна вавилонан паччахьан Бэлан эскар, ткъа тIаьхьа кхоллайелла хьалхара Эрмалойн паччахь. И шо ду дуьххьарлераниг ламасталлин эрмалойн рузманехь. Кхечу версица и цIе тосу ширачу пачхьалкхах Хайасах. КхоалгIачу версица, Эрмалойчоьнан шен цIе схьайаьлла урартун цIарах Мелитенах — Ḫāti.
Байракх
Эрмалойчоьнан байракх деакIуон кIади ду кхаа цхьатеррачу анасизан асанех лаьтташ: лакхара — цIен, йуккъера — сийна, лахара — цӀехо-можа басахь. Шоралла йохаллелла шозза йоца йу. Эрмалойчоьнан байракх тIеэцна Эрмалойн Республикин Лакхарчу Совето 1990 шеран 24 августехь. 2006 шеран 15 июнехь Эрмалойн Республикин Къоман Гуламо тIеэцна «Эрмалойн Республикин пачхьалкхан байракхах» керла закон.
ХIост
ХIост тIехь хIара суьрташ ду: турс — йуккъехь — эрмалойн къоман сийлалла Арарат лам, цунна боьххьехь Нохьа пайхIамаран кема, хIунда аьлчи, эрмалойн ламастаца, хи хьаьддачул тIаьхьа кема сецна Арарат лам тIехь (Библица — Араратан лаьмнашкахь). Турс декъна 4 декъе, оцу декъаша гойту йиъ маьрша эрмалойн паччахьалла тайп-тайпанчу хенера (сахьтан цамзанца): Аршакидийн, Рубенидийн, Арташесидийн, Багратидийн.
Турсан лахахь лаьтта кхин а пхиъ элемент: хадийна зIе, тур, кIен кенаш, га, аса.
Шатлакхан илли
Эрмалойчоьнан шатлакхан илли — композици «Тхан Даймохк» (Մեր Հայրենիք, «Мер Айреник», ма-дарра — «Тхан Даймохк»). ТIеэцна 1991 шеран 1 июлехь, йуха чIагIдина 2006 шеран 25 декабран законаца. Бух тIехь йу 1918—1920 шерийн Хьалхара Республика Эрмалойчоьн шатлакхан илли. Байтийн автор — Налбандян Микаэл (1829—1866), музыкин автор — (1885—1967). Шатлакхан илли локхуш дукхаха йолчу официалан белхашкахь лелабо хьалхара а, беалгIа строфаш.
Исторел хьалхара мур
Эрмалойчоьнан къилбаседехь, Лорийн акъари тIехь, тIапломан Джавахетан дукъан кIажошкахь карийна 20 сов тайп-тайпана хенахь лаьттина йолу ашелан иэсаш. Царна йукъахь алсама йу тIехула лаьттарш (Благодарни, Даштадем, Норамут, кхин а), царна тIехь карийна эзар сов ашелан гIирсаш меттигерчу гиалодацитан, оцу йукъахь йу 360 куьйган дигарш. Карийна иштта кхоъ стратификаци йина иэс (Мурадово, Карахач, Куртан). Къилбаседа Эрмалойчохь иэсийн ширачу адамийн шира миграцин лар йу Африкин арахьа. Шираашелан Карахачан гIирсаш хенаца гергара ду шира шираашелан Малхбален Африкин индустрийн (1,5-1,8 млн шо сов хьалха).
Шира адам даьхна лараш карийна Эрмалойн акъарин тайп-тайпанчу кIошташкахь: Арзнихь, Нурнусехь, кхечу меттигашкахь карийна нах лаьттина меттигаш тIулгийн белхан гIирсашца, ткъа Разданан Iинехь, Лусакертехь карийна хьехан гIишлош. Уггаре ширачу тIулган белхан гIирсийн хан 800 эзар шо йу. Кхин а карийна неолитан муьран ширачу адамаш лаьттина меттигаш. Лаьмнашкахь карийна шортта тархаш тIиера талларах долу суьрташ. Дуьххьарлера латталело а, даьнийлело а меттигаш хирйолчу Эрмалойчохь йехкина Араратан тогIин чохь а, хIинцалерачу Ширакан областехь.
Таханлера Ереванан латта тIехь Шенгавитан кIоштахь, карийра вайн эрал V—III эзар шо хьалхара боьрзанан бIешеран нах хевшина меттиг.
Археологаш динчу ахкарша гойту, Эрмалойн акъарин бахархоша кIоргарчу шираллехь дуьйна карадерзийна дуккха пхьолаш. Иштта, хууш ду, царна вайн эрал V—IV эзар шо хьалха хууш дара цIеста лало, ткъа вайн эрал II шо хьалха — эчиг а.
Эрмалойчохь 2008 шарахь сентябрехь Арени хьехаш чохь ахкарш деш карийна уггаре шира мача, цуьнан хан йу 5500 шо сов. Кароран терахь энеолитан мур (вайн эрал 3600—3500 шераш хьалха) бу. Уьш кIеда ира боьхигаш йолу чарохи мачаш йу. Карийна мачаш хилира Европера а, Азера а уггаре шира археологин карор. Говзанчашна хетарехь, и мачаш къасталуш йац эрмалойн эвланашкахь лелийначех.
Антикалла
Вайн эрал XII бIешо хьалха Эрмалойн акъарин махка тIехь хилира эрмалойн къам кхолладаларан процесс, иза чекхйелира вайн эрал VI бIешо хьалха. Эрмалойн этногенезан коьрта компоненташ хилира иштта къаьмнаш: хурриташ, урарташ, лувийш, протоэрмалойн мотт лело тайпанаш а. Урарташ эрмалойн къомах тIаьххьара дIаэр чекхделира вайн эрал IV—II бIешо хьалха.
Эрмалойн халкъ физикин а, оьздангаллин а когаметта ду берриг акъарин бахархойн, уггаре хьалха хурритийн, урартийн, лувийхойн. Иштта эрмалойн къоман истори нисса охьайогIу тIаьхье йу хурритийн а, урартийн а, лувийхойн а.
Вайн эрал хьалхара VI бIешо долалуш Урарту пачхьалкх йоьжначул тIаьхьа Эрмалойн акъари цхьа хан ялалц Мидин куйгакIела лаьттира, ткъа тIаьхьа Ахеменидийн империн дакъа хилла. Ахеменидийн пачхьалкхан йукъахь Эрмалойчоь лаьттина вайн эрал хьалхарчу VI бIешеран шолгIачу декъера IV бIешо йуккъе даххалца, шина сатрапин екъна — XIII-гIа (малхбуза дакъа, Мелитенехь коьрта шахьар йолуш), XVIII-гIа (къилбаседа-малхбален дакъа).
Цхьаболчу историкаш, масала И. Дьяконовс, гипотеза кхуллу вайн эрал хьалхара VI бIешарахь Урарту махкахь маьрша Эрмалойн паччахьалла хилла Мидийс доладешДьяконов И. М. «История Мидии от древнейших времён до конца IV века до н. э.» М.-Л., Изд. АН СССР, 1956:. Р. Хьюсена лору Эрмалойн паччахьалла Мидис махкаш бохучу хенахь дуьйна хилар хаъал билгала гIуллакх хилар. Оццу хенахь къобалдина Эрмалойн паччахьаллин зирхI вайн эрал хьалхара VI бIешерал хьалхара хилар.
Вайн эрал 331—220 шераш хьалха хилла эрмалойн пачхьалкх йа коьрта гIала Армавирехь (хIинцалерачу Ереванан гергахь) йолчу Айраратан паччахьаллех, вайн эрал 316 шо хьалха маьршайаьллачу. Пачхьалкхах урхаллехь бара Ервандидийн некъий.
Йоцачу ханан Селевкидаш схьайаьккхинчул тIаьхьа Эрмалойчоьно йуха а маршо йаьккхина, вайн эрал 189 шо хьалха Арташес I-чо Сийлахь-Йоккха Эрмалойчоь пачхьалкх кхоьллича. "/>. Арташесан муьрехь, Страбона хоуьйту, Эрмалойчоьнан берриг бахархоша цхьа мотт буьйцура — эрмалойн, хIетте а правительствон а, паччахьан цIийнан а мотт вайн эрал хьалхара 150 шо кхаччалц лаьттира гIажарийчуьнца ийна империйн арамейн мотт . Вайн эрал 163 шо хьалха шен маршо кхайкхийра Коммагена а . Жима Эрмалойчоь маьрша лаьттина 115 шо кхаччалц, цул тIаьхьа дIалаьцна хьалха понтийша, тIаккха румхоша. Вайн эрал хьалхара 80—70 шерашкахь Тигран II Сийлахь-Воккханиг волуш Сийлахь-Йоккха Эрмалойчоьх йоккха импери хилла, простиравшееся от Каспийского моря до Палестины и Египта. После переменных успехов в войнах с Римом в Битве при Артаксате и в Битве при Тигранакерте в 65 году до н. э. Армения была захвачена и объявлена «другом и союзником римского народа». Тигран лишился всех завоеваний, кроме собственно Великой Армении и части земель, захваченных у Парфии.
Цул тIаьхьа Сийлахь-Йоккха Эрмалойчоьнах Парфин а, Руман а буферан пачхьалкх хилла, кхин а тIаьхьа (III—IV бIешерашкахь) — Руман а сасанидийн Иранан а. Вайн эран 1-чу шарахь румхоша хIаллакйира эрмалойн пачхьалкх, чекхйелира 200 шеран истори Арташесидийн некъийн.
Вайн эран 1—63 шерашкахь Эрмалойчохь урхалла дира румхоша а, парфянхоша а хIиттийначара. 58—63 шерашкахь хилира Эрмалойчоь къуьйсу Руман-парфянийн тIом. Рум эшча Рандейн машаран барт бира, цуьнца парфянийн паччахьан Вологез I-чун ваша Трдат I-ра Эрмалойчоьнан паччахь хилира , метахIиттийра иштта Эрмалойн пачхьалкхан дозанаш а. Махкахь урхалле хIоьттира керла эрмалойн некъе Аршакидаш.
III бIешо доладалале Эрмалойчоьнан дуьхьала кхоъ бен ду боху руман тIелатар ца хилира, амма цхьамма а царах Эрмалойн пачхьалкх йоха ца йира. 225 шо кхаччалц болу мур дикка паргIата бара эрмалойн къоман, лору, оцу муьрехь эрмалошна беш цхьан а Iаткъам бацара идеологин агIора а. 252 шарахь, Иранехь сасанидийн харцам хиллачул тIаьхьа, Эрмалойчоь дIалецира Шапура I. Эрмалойчоьнан урхалча хIоттийра цуьнан кIант даржаца — Vazurg Šāh Arminān — Эрмалойн Сийлахь-Воккха паччахь. Сийлахь-Йоккха Эрмалойчоьн Аршакидийн паччахьан Iедал метта ца хIоттийра Нисибиссан бартаца 298 шарахь бен.
Ладаме историн хIилам хилира Сийлахь-Йоккха Эрмалойчоьно пачхьалкхан дин дина керсталла тIеэцар Трдате III-гIа паччахь волуш IV бIешеран хьалхарчу декъехь. Эрмалойчоь — дуьххьара мохк бу, керсталлех пачхьалкхан дин дина. Оцу хиламо Эрмалойчоьнан а, Руман а йукъаметтигаш тойо.
СасангIара а, Румо а тIемашца мехкаш дахаран политика бахьнехь, 387 шарахь Эрмалойчоь йийкъира оцу шина пачхьалкхо, амма АршакгIеран малхбален декъера паччахьан Iедал, лаьттира 428 шо кхаччалц. Цул тIаьхьа Эрмалойчоьнан урхалла дира, наггахь эрмалойн элашна йукъара хоржу марзпанаша. СасангIеран паччахьан кертахь эрмалойн кхин гIолинаш а йара. Заманан ладаме оьздангаллин хилам хуьлу 405 шо гергга долуш Месроп Маштоца эрмалойн абат йарах. Абато чеккхенца луларчу мехкех син-мехаллин маршо йаьккхира. Эрмалойн паччахьаллин марш одIайаьккхинчул тIаьхьа, V бIешерашна йуккъехь муххале а, СасангIар охьатаIор чIагIло дин бахьнехь, эрмалошна зороастризм кочадолла гIерташ. Амма гIажарийн аьтту ца белира ассимиляци йан чIогIа индивидуалан эрмалойн къоман. 451шеран майхь хуьлу Аварайран тIом, цигахь толам баьккхира гIажарша, амма церан ният керсталлин дин дитийтар дара, иза цаьрга кхочуш ца дан делира.
Антикин заманара дуьйна Эрмалойчухула додара дуьненайукъара махлелоран некъаш, цара уьйр латтайора Руман Иранца, ХIиндин, Цийчоьнца.
Йуккъера бIешераш
481—484 шерашкахь, ГIажарчоьнан динан Iаткъам бахьнехь рогIера гIаттамал тIаьхьа, гIоьртира Эрмалойн пачхьалкх метахIотто, амма аьттонза. ТIаккха а Нерсехапатера тIамехь тоьллачул тIаьхьа, эрмалошна йелира шайн динан автономи, Нварсакан бертаца ГIажарчоьно къобал йира церан мехкан ахмаршонан статус , йуьззина динан маршо а йолуш. И маршо чIагIйелира 554 шарахь, оцу хенахь шолгIа Двинан гулам одIатеттира диофизиталла, цуо дIахадийра эрмалой Малхбузех, ткъа оцу хенахь иза къастийна йара Малхбалех. БIешо гергга даьлча, 572 шарахь, эрмалоша хIаллакдира иранан эскар, ткъа марзпанан Эрмалойчоьнан доккха дакъа Византин агIора делира. 591 шарахь Эрмалойчоь йуха а йийкъира. Мехкан доккхаха долу дакъа йукъадахара Византин, цуьнан вассалан пачхьалкх хилла. Керла доза дара къилбаседехьа Азат эркаца, ткъа къилбехьа Ван Iомаца. VII бIешо долалуш Эрмалойчоь къуьйсуш иранан-византийн тIемаш хилира.
Географи
Пачхьалкхан доза хIоттало: къилбседехьа — Гуьржийчоьца, малхбузехьа — Туркойчоьца, къилб-малхбузехьа а малхбалехьа — Нахичеван Азербайжанаца, къилбехьа — ГӀажарийчоьца.
Истори
Эрмалойчоь йу Маьрша Мехкаши Барт (орс. СНГ) йукъе йудуш.
Хьажоргаш
* Категори:Эрмалойчоьнан истори
(5837) Hedin
(5837) Hedin — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Пазтенеле-Пачити-Спрумаро (Фрозиноне)
Пазтенеле-Пачити-Спрумаро — Италин Лацио регионан  коммунера эвла.
(5837) Hedin
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Дубровка (Жукован кӀошт)
Дубровка (Дубровка) — Российн Федерацин Калугин областан Жукован кӀоштара эвла.
Пазтенеле-Пачити-Спрумаро (Фрозиноне)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Дубровка (Жукован кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Пазтенеле-Пачити-Спрумаро (Фрозиноне)
Литература
Категори:Лацио регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Эль Эден (Лас Чоапас)
Географи
Эль Эден лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Сегальияте (Алесандрия)
Сегальияте — Италин Пьемонт регионан  коммунера эвла.
Эль Эден (Лас Чоапас)
Климат
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Сегальияте (Алесандрия)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Эль Эден (Лас Чоапас)
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Сегальияте (Алесандрия)
Литература
Категори:Пьемонт регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Эль Эден (Лас Чоапас)
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Ванден-ле-Бетуьн
Ванден-ле-Бетуьн — Францин гӀала-коммуна, лаьтта О-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — Па-де-Кале.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Па-де-Кале департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Задвержице-Ржакова
Задвержице-Ржакова (Zádveřice-Raková) — Чехин Злин мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Злин мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Игнатовски (Вожеган кӀошт)
Игнатовски (Игнатовская) — Российн Федерацин Вологдин областан Вожеган кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Вожеган кӀоштан нах беха меттигаш
HD89143
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Переволоки (Белорусси)
Переволоки (Пярэвалакі) — Белоруссин Брестан областан Ганцевичин кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Брестан областан нах беха меттигаш Категори:Ганцевичин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
(13944) 1990 OX1
(13944) 1990 OX1 — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Истори
ДӀайиллина 1990 шеран 29 июлехь Генри Хольт цӀе йолу Ӏилманчо Паломар обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1990 OX1» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Кашопу
Кашопу — Португалин Фару гуонан йукъара фрегези. ЙукъайогӀуш йу цӀе йолучу муниципалитетан.
Географи
кӀошташ. Майда —.
Хьажоргаш
Категори:Фару кӀошташ Категори:Португалин фрегезеш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Корулу (Никсар)
Корулу (Korulu) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регион регионан Токат провинцин (ил) Никсаран кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Токат провинцин нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Конуклу (Бесни)
Конуклу (Konuklu) — Туркойчоьнан Къилба-Малхбален Анатолин Адийаман провинцин (ил) Беснин кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Адийаман провинцин нах беха меттигаш
Категори:Беснин кӀоштан нах беха меттигаш
Санино (Суздалан кӀошт)
Климат
Кхузахь климат билгалйоккху цуьнан географин хьоло, цунах доьзна ду маьлхан йовхо кхачар а, тайп-тайпана хӀордан, континенталан барамера шораллин, арктикин хӀаваан массаш лелар а (луларчу Малхбузен Европин, Йуккъера а, Къилбаседера а Азин, Атлантикин а, Къилбаседа Шен Ӏапказийн акваторера).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Эркелей (кратер)
Хьосташ
Категори:Венеран кратераш
Сан Рамон Вьехо (Ромита)
Сан Рамон Вьехо — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Бохолдой
Бохолдой (Бохолдой) — Российн Федерацин Иркутскан областан Баяндайн кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат шен-кепара хилар билгалдолу иза материкан йуккъехь хиларо, хӀордан барамал дикка айайелла хиларо, орографин чолхалло. Махкахь азин антициклон хуьлу, Ӏаьнан заманахь цуьнан Монголи тӀехула кхуьу хӀаваан массаш нисло Азин атмосферан Ӏаткъаман максимум къилбаседа йисттехь. Оцу хьолехь циклонан жигаралла дикка гӀелло.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Иркутскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+8.
Хьажоргаш
Категори:Баяндайн кӀоштан нах беха меттигаш
Эмгек-Талаа
Эмгек-Талаа — ГӀиргӀазойчоьнан Нарынан областан Нарынан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Сахьтан аса ю +6:00.
Хьажоргаш
Категори:ГӀиргӀазойчоьнан Нарынан кӀоштан нах беха меттигаш
Зарваница (Львован область)
Зарваница — Украинин Львован областан Золочеван кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Львован областан Золочеван кӀоштан нах беха меттигаш
Оспиталь-де-Орбиго
Географи
Муниципалитетан майда —. ХӀордан сизал локхалла. муниципалитеташ.
Пуст-Ашит
Климат
Кхузахь йу йуккъерачу шораллера бараман континенталан кепара амалан климат, йовхачу аьхкенца а, барамехь шийла Іаьнца а. Уггар бовха бутт июль бу, уггар шийла — январь.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 150 стаг (2010 ).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Заинскан кӀоштан нах беха меттигаш
Смагино (Старицан кӀошт)
Смагино (Смагино) — Российн Федерацин Тверан областан Старицан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Старицан кӀоштан нах беха меттигаш
Егоровцы
Егоровцы (Егоровцы) — Российн Федерацин Удмуртин Селтин кӀоштара эвла.
Климат
Лаьтта къилбаседа бараман асанехь, Еврази материкан кӀоргенехь, Атлантикин а, Къилбаседа-Шатесна Ӏапказийн хӀордашна генахь. Цундела цуьнан климат барамера континенталан йу дехачу шийлачу Ӏашца, йовхачу аьхкенца, дика къаьстачу шеран заманашца бӀаьста а, гурахь а. Атлантикин Ӏапказ тӀиера кхуза йогӀу йовха хӀаваъ. Аьхка цуо йахьа йочанаш, йовхо лагӀйо, ткъа Ӏай ло дахьа, шелонаш лагӀйо, йовхонаш йахьа.
Сахьтан аса
Кхузахь йу Самарин хан лелаш. UTC-ца хийцадалар ду +4:00. Москохан хенаца цу сахьтийн асан гуттар а хийцадалар ду +1 сахьт, MSK+1 санна Россехь къастош а йу. 2010-гӀа шо кхаччалц, областехь йара асан Самарин хан (МСК+1). 2010-2014-чу шерашкахь йара Москохан хан. 2014-чу шеран 26-чу октябряхь дуьйна регион йу йуха а кхоьллинчу кхозлагӀчу сахьтийн зонехь (МСК+1, Москохан хан + 1 сахьт, UTC+4). Маьлхан хенаца йукъара башхалла ю 30 минот тӀера областан малхбалехь, малхбузехь 48 минот тӀекхаччалц.
Хьажоргаш
Категори:Селтин кӀоштан нах беха меттигаш
Гнилки (Опочкан кӀошт)
Гнилки (Гнилки) — Российн Федерацин Пскован областан Опочкан кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Опочкан кӀоштан нах беха меттигаш
Чандари (Гурджаанин муниципалитет)
Чандари (ჭანდარი) — Гуьржийчоьнан КӀахетин Гурджаанин муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 1678 стаг (2014 шо).
Билгалдахарш
Категори:Гурджаанин муниципалитетан нах беха меттигаш
(5838) Hamsun
(5838) Hamsun — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Истори
ДӀайиллина 1973 шеран 29 сентябрехь К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд,Том Герельс цӀе йолу Ӏилманчо Паломар обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «2170 T-2».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Зеда-Кинчха
Зеда-Кинчха (ზედა კინჩხა) — Гуьржийчоьнан Имеретин Хонин муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 38 стаг (2014 шо).
Билгалдахарш
Категори:Хонин муниципалитетан нах беха меттигаш
Часлав (Вернержице)
Часлав  (Čáslav) — Чехин Устецан мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Михайловка (Сакмаран кӀошт)
Михайловка (Михайловка) — Российн Федерацин Оренбурган областан Сакмаран кӀоштара эвла.
Часлав (Вернержице)
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.