cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Эриванан губерни
Хиш
Эриванан губернин хиш, Куран чу шен хиш хьуш долу Памбакан а, Акстафан а уггаре къилбаседехьара эркийн лакхенаш йоцург, Араксан системера ду. Эриванан губернин дерриг эркаш, Аракс доцург, кӀоргачу Ӏинаш чухула охьаоьху ламанан Ӏовраш йу, хин барам сиха хийцало лайш дашаре йа догӀаш даре хьаьжжина, уьш лела ца до хидилларехь бен, хи ца диллича губернин доккхаха долчу декъехь латта лела ца ло. Эриванан губернин коьрта эрк къилбехьахула дозанера Туркойчоьнан а, ГӀажарчоьнан а асанехула догӀу Аракс ду. Аракс чекхдолу Эриванан губернин Карсан областца долчу дозанехула 24,8 чаккхарма дохаллехь, губернин чухула — 141,6 чаккхарма, ГӀажарчоьнца долчу дозанехула — 210 чаккхарма, ткъа дерриг дохаллехь 376,4 чаккхарма. Эрк дожаран йуккъера барам техка 1 фут тӀера 30 футе кхаччалц, йуккъера барам 6,5 фут, шоралла 15—60, меттигашкахь 100 сажа, кӀоргалла 3—15 фут. Хи, даиман аьлча санна даьржина ду, амма дика ду, тӀедан долало мартехь, наггахь февралехь, кхин тӀе наггахь тӀедогӀу 3 сажа кхаччалц; охьадожа долало июнехь дуьйна; гечонаш губернехь 32 ду, бураман дехьаволийла 5 йу, тӀайнаш дац (2 аьчканиг деш ду). Кеманаш ца лела хи кӀезиг хиларна. Севан Ӏам боцург, Эриванан губернехь ладаме Ӏаьмнаш дац.
Климат
Уггаре кӀеда климат йу араксйистан аренехь. БӀаьсте кхузахь йолало февралан чеккхенгахь, мартехь заз долу стоьмийн дитташна, май чекхболуш йа июнан йуьххьехь йалта гулдо, бецаш йакъало. Уггаре чӀогӀа тов хуьлу июлехь а, августехь а, цу тӀе температура айало ӀиндагӀехь 40° кхаччалц. Октябрехь дуьйна хӀутту гуьйре, иза лаьтта декабрь йуккъе баххалц, оцу хенахь Ӏа а дулу, иза лаьтта 2 баттахь гергга. Деина ло сихха деша, ло доцу шелонаш кхочу наггахь 20 а, кхин лахара а градусашка (Эривань −26,7°). ДогӀанаш оьху коьртаниг бӀаьста а, Ӏай а; цхьаццанхьа (Аралых) йочанийн барам чӀогӀа кӀезиг бу. Мехаш (дукха хьолехь къилбаседин а, малхбузен а) дукха хуьлу. Аьхка чӀогӀа тов хиларна, хи диллина аренашкахь (дуганан) миазмаш бахьнехь, гӀуон хи бахьнехь, кхин беркате доцу хьелаш бахьнехь, вай йуьйцу кӀоштан климат зуламе йу бахархойн могашаллина, уьш цомгаш хуьлу хоршах а, кхечу цамгарех а. Эриванан губернин ламанан дакъа къаьста дикка луьра климатца, меттигашкахь дагайоуьйту Европин Российн къилбаседин декъера климат. Лайш оьху кхузахь ноябрехь, Ӏа дукха хьолехь лаьтта 6—7 баттахь дарц хьийзош шийла а йолуш, уьш кхочу −30° а, кхин лаха а (Керла-Баязет −32,3°); аьхке йоца, салкхене, сих-сиха догӀанаш оьхуш, къора тухуш, ткъа меттигашкахь дохк йолуш. Гокча Ӏам йисташкахула гӀорабо, ткъа алсама луьра Ӏай дерриг а, цхьаьна шина баттана. Дуьххьарлера гӀоролаш хуьлу августехь йа сентябран йуьххьехь, ткъа тӀаьххьарнаш — манн йухььехь. Климатан хьелаш беркате ца хиларна, дукха меттигашкахь йалта ца кхуьу, бахархой даьний лело дезаш хуьлу.
Ораматаш
Эриванан губернехь хьаннаш дӀалоцу жима аре, лаьтта йерриг аьлча санна лаьмнийн басешкахь а, чӀожашкахь а. Йерриг хьаннийн майда, лаьтта пачхьалкхан урхаллехь — 159 996 дестин, царех хьун кхиарна пайден а йац, хьаннаш дӀалаьцна а йац 67 761 дестин бен, аьлча а губернин йерриг майданех 2,8 %. Эриванан губернехь долара хьаннаш 5 эз. дестин сов ца йолу. Алсана долу диттийн тайпанаш: наж, поп, пха, къахьашту, къахк, дагӀ (ӀаммагӀ), жӀолам, дакх, мах, кхор, Ӏаж, жигади, гӀаргӀа, стов, маъ. Хьуьнан дечиг дика йац, хӀунда аьлча лелайо дечиганна а, кӀоранна а; дечиг чӀогӀа деза ду, дукхаха йолу хьун йоцучу меттигашкахь гӀий лелабо.
Бахархой
1863 шарахь гӀалин бахархойн процент, берриг бахархойх 11% кӀезиг хилла. Эрмалой баьхна бусалбачарал алсамо йаккхийчу нах бехачу меттигашкахь, гӀалин бахархошна йукъахь алсама бу.
1897 шарахь Российн имперера дуьххьарлера массера йукъара бахархой багарбаран хаамашца. Губернин бахархой коьртаниг йуьртан бахамехь къахьоьгуш бу, кӀеззиг — промышленностехь, долара гӀуллакхехь, махлелорехь. Дукха тӀеман гӀуллакхехь берш. 1897 шарахь бахархой бара 829 556 ст. (441 889 божарий а, 387 667 зударий а), царех грамота йолуш — 6,4 %. ГӀалин бахархой бара 92 323 стаг (11,13 %) бахархойн йукъара барамах (царех грамота йолуш — 25 112 (27,2 %)). 10 эз. сов бахархой болу гӀаланаш йара Александрополь (30 616) а, Эривань (29 006).
Эрмалой алсама бу уездашкахь: Александрополан (85,5 %), Керла Баязатан (66,3 %), Эчмиадзинан (62,4 %). Эрмалойн бахархойн уггаре кӀезиг процент йу Шаруро-Даралагезан уездехь. ТӀаьхьарчохь, Нахичеванан уездца цхьаьна, алсама бу азербайджанаш. Оьрсий беха, доккхаха долу дакъа, гӀаланашкахь, коьртаниг тӀеман дакъошкахь, цундела царех алсама бу божарий (74 %).
Центран статистикин комитетан хаамашца, 1905 шарахь Эриванан губернехь вехара 901 900 вахархо.
Даьхнийлелор
Шуьйра аренашкара байданаш ду акъари тӀехь, йалта деран асанал лакхахь, кхин а чутаьӀначу меттигашкахь, дилла хи доцучехь латта ца лелало, и меттигаш беркате йу даьхний лело, дукха хьолехь бахархойн хьелийн цхьаъ бен доцу хьост ду иза. Даьхнийлелорхой кхурдой а, азербайджанийн дакъа а, кхерсташ лела, шайн жашца, шеран замане хьаьжжина, аьхкенан байданаш тӀера Ӏаьнан байданашка боьлхуш, йуха богӀуш. Байданийн майда, йерриг аьлча санна пачхьалкхан йу, бахархошка лелайойту, 597 эз. дестин йу; царех 325 эз. дестин аьхкенан байданаш йу, 272 эз. дестин — Ӏаьнан йу. Аракйистан аренашкара Ӏаьнан байданаш (кишлаг) тӀера, даьхнийлелорхой арабовлу мартан йуьххьера май болабаллалц. Ахкхерста а, охьахевшинчеран дакъа а арабовлу тӀаьхьуо, бӀаьстенан аренан белхаш чекхбохий. Хьала а боьлхуш, совца а совцуш, наггахь дикка йехачу ханна, йуккъера лоттийлашкахь (йаздаг), даьхнийлелорхой богӀу аьхкенан байданашка (йайлаг) майхь йа июнехь, охьаховшу дукха хьолехь четарш чу. Салкхене хӀаваан Ӏаткъам, хьена йаало бецаш, шовданан хиш бахьнехь даьхний сихха тӀедогӀу, алсама шура ло, цунах йайлагашкахь йоккху нехча, доккху даьтта а, кхин сурсаташ а. Йайлагашкара охьабовлу сентябрехь. Охьахевшин беха бахархой йухабоьрзу шайн эвланашка; гуьйре кӀоргайоллалц даьхний латтадо йалта чудерзийначу аренийн чен тӀехь, хьаннашкахь, цул тӀаьхьа бежний дӀатосу божалаш чу, ткъа уьстагӀий а, гезарий а жаӀушца Ӏаьнан байданашка дуьгу. Кхурдоша уьстагӀий бен ца леладо, даьхнашца боьлху кишлагашка, шешша а Ӏа Ӏадоккхуш, ткъа даьхний дажадо. Иштта кепара, Эриванан губернин даьхнийлелор ладамечу тӀегӀанехь хьалхара бахаман амалаш йолуш ду. Губернехь 1900 шарахь дара даьхний: говраш а, бӀарзанаш а 38 720 (3,3 %), бежний 434 630 (37,6 %), гомаш 44 620 (3,8 %), уьстагӀий а, гезарий а 605 840 (52,4 %), эмкалаш 5610 (0,5 %), варраш 27 580 (2,4 %).
Промышленность
Эриванан губернехь Фабрикийн-заводийн промышленность кхиина гӀийла; кемсийн-къаркъин промышленность йоцург, уггаре дика кхиина йогӀу даридуца, спиртцӀанноран, дама доккхьу, цӀесталало, даьттадоккху, бамбацӀаннор, йийдаккхан арахецараллаш. Йаккхий промышленностан предприятеш чӀогӀа кӀезиг йу. 1900 шарахь йара 3469 промышленностан предприятеш, цара арахоьцура 1 336 640 соьман сурсаташ, цунах 1 млн сов ло: дама даккхаро (409 эз.), кемсийн-къаркъинн (390 эз.), дари дуцу (117 эз.), спиртцӀанноран (98 эз.) арахецараллаш.
ПхьолгӀанийн, кхин башха кегийра пхьолгӀанийн промышленность кхуьу дика алсама цхьайолчу кӀошташкахь, арахецараллин жима бараме хьаьжна доцуш, бахархошна ладаме маьӀна долуш йу. Дерриг оцу тайпана промышленносто хьовзо ахча 309 эз. сом бен дац; цуьнан уггаре ладаме отраслаш — мачашйар, бедар тегар, детин пхьола, кузашдар. Шайн цӀахь кузаш дар кхиина ду кхерста а, ахкхерста а бахархойн, чӀогӀа уьйр йу церан гӀуллакхца а, дхарца а. Кхунна йукъа догӀу кхурдаша а, азербайджанийн цхьаьна декъо а тӀаргӀанах кузаш, палсаш, джиджимаш (дорожкаш), машшаш, четаршна морса кӀадеш, галеш, белшах тосу тӀоьрмигаш дар, кхин бахамехь оьшу а, йохка а хӀумнаш йар. Кузаш дуцар а, оцу тайпана кхин хӀумнаш йар а леладо беккъа зударша; бӀаьста а, аьхка а цара кечдо эханг, басарбо, ткъа гурахь а, Ӏай а дуцу. Дерриг арахецна кузан сурсатийн мах 30 эз. соьмал кӀезиг хуьлу. Эриванан губернера лаьмнашкахь маьӀданаш дикка дукха ду, амма уьш дахар гӀийла ду; девза цӀестан, детин-дашин, дашин, аьчкин, кобальтан маьӀданаш, саьнгал, тӀулган туьха, амма алсама туьхий бен ца доккху. ТӀулган туьха даккхар кхиина Сурмалун уездехь Кохб эвлана уллехь, Араксан аьтту бердаца, кхечу меттигашкахь Нахичеванан уездан Суст эвлан йистехь. 1901 шарахь Кульпан маьӀда доккху меттигехь уггаре дика туьха доккху, даьккхина 1 754 500 пуд, Нахичеванан — 82 659 пуд, Сустан — 27 125 пуд тӀулган туьха. Александрополан уездера Сицимаданан цӀесталалоран заводехь 1901 шарахь даьккхина 49 650 пуд маьӀда, амма цӀеста ца даьккхина. ГӀишлошйарехь лелайо массанхьа а йолу туф. ЧӀара лоцу, кегийрачу барамехь, Гокче Ӏам тӀехь.
Бахьарчийн болх, дукха хан йоццуш Эриванан губернехь цӀерпоштнекъаш доцучу хенахь, дуккха алапаш дара коьртаниг оьрсийн бахьарчашна. Нах дӀасалелоран ахча 1900 шарахь кхечира 450 эз. соьме. Тиблисера Эриване кхаччалц цӀерпоштнекъ биллалц губернера коьрта магистраль хилира, Акстафа станцера Семеновн ламбоккхийла тӀехула Гокчи Ӏоман уллехула Эриване боьду шоссен некъ. ХӀинца, цӀерпоштнекъ билларца, цуо кхачам бо 250 чаккхарма бохаллехь губернин къилбаседа а, малхбузен а йисташна, цунна тӀехула лелар гӀелделла. Ладаме маьӀна ду Эривань Нахичеванца хӀутту лаьттан некъан а, кхин дӀа йу дозанера Араксца йолу эвла Джульфа, цигашхула боьду махлелоран некъ Чоьхьара Кавказера Тавризе а, Тегеране а.
Махлелоран меттигаш 1899 шарахь йара 2789, царех 2313 пхи эзар сов сом ахча хьовзош, ткъе бархӀ 50 эз. сов сом хьовзош. Берриг бина мах — 14 035 120 сом. Иштта кепара губернехь махлелор жима лору. Эриванан губернин ГӀажарчоьнца болу махлелор хуьлу беккъа Джульфехула; ГӀажарчуьра коьртаниг кхоьхьу стоьмаш, керла йаьхна а, йакъийна а хурманаш, кишмаш, миндаль, фисташкан, тӀаьрсиг, бамба, тӀергӀан кузаш; ГӀажарчу хьо кӀадеш а, пхьегӀаш а.
Дешар
Эриванера божарийн а, зударийн а гимнази а, хьехархойн институт а, Александрополера зударийн прогимнази, галийн доьшийлаш 5, гӀалийн йуьхьанцара йукъараллин ишколаш — 12, гӀалийн йуьхьанцара Ӏедалан ишкол — 1, йуьртан Ӏедалан нормин ишколаш — 4, йуьртан ишколаш — 12, халкъан серлонан министраллаш — 18, йуьхьанцара — 39, долара — 8. 1900 шарахь вара 6983 дешархо. Цхьайолчу доьшийлашкахь пхьолан а, йуьртабахаман а дакъош дара.Грамотин тӀегӀанца эрмалойн бахархой оьшура оьрсийнчарал, амма хаъал алсама бара кхечу къаьмнел. 1897 шеран бахархой багарбарехь (1905 шеран арахецар) билгаладоккху «Губернин меттигера бахархойх эрмалой, алсама оьзда долу халкъ санна, грамотин тӀегӀанца лаьтта хьалхарчу меттигехь… грамота йолу эрмалойн процент кхузза гергга сов йара грамотин говза гӀезалойл, грамота йолу эрмалойн зударийн процент йалхазза алсама йу грамотин говза гӀезалойн зударел».
ХӀост
Эриванан губернин йехачу хенахь йацара шен хӀост. Российн империн губернийн а, областийн а хӀостийн керла проекташ чӀагӀйинчул тӀаьхьа 1878 шарахь бен Эриванан, 46 керлачу хӀостаца цхьаьна, ца хилира шениг. Цул хьалха лелайора 1843 шеран Гуьржийн-Имеретин губернин Эриванан уездан хӀост. И хьал лаьттара 1878 шо кхаччалц, оцу хенахь чӀагӀйира губернин хӀостан керлачу бакъонашца йогӀуш йолу чаккхенан вариант. ХӀостах закон арадаьлла 1878 шеран 5 июлехь, цуо боху: "Сина турс тӀехь, детин тарх, дешин оьрсийн жӀаро тажтиллина. Турсан тажтиллина Императоран тажца, гуо бина дешин ножан гӀаш, Андрейн асано".
Литература а, хьажоргаш
* Категори:Азербайджанан политикин истори
Тимоново (Белгородан область)
Тимоново (Тимоново) — Российн Федерацин Белгородан областан Валуйкин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат континенталан йу, амалехь ду гӀеххьа шийла Ӏа а, йовха аьхке а. Эвла лаьтта хьун-аренан а, аренан а зонийн дозанехь. Цуьнан Ӏаламан-климатан а, геологин а башхаллаш билгалайо ша-тайпа биологин бес-бесаралла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Ащерино (Ленинскан кӀошт)
Ащерино (Ащерино) — Российн Федерацин Москохан областан Ленинскан кӀоштара эвла.
Тимоново (Белгородан область)
Хьажоргаш
Категори:Валуйкин кӀоштан нах беха меттигаш
Ащерино (Ленинскан кӀошт)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Маркино (Донецкан область)
Маркино — Украинин Донецкан областан Новоазовскан кӀоштара эвла.
Ащерино (Ленинскан кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Маркино (Донецкан область)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Ащерино (Ленинскан кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Москохан областан Ленинскан кӀоштан нах беха меттигаш
Маркино (Донецкан область)
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Новоазовскан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Маьнга
Маьнга — мебелан хӀума, леррина йу дӀабиша. ЦӀедош чохь дукхачу хьолехь дуьйшу чохь лаьтташ хуьлу.
Билгалдахарш
Категори:Мебель
Ивановка (Крапивинскан кӀошт)
Ивановка (Ивановка) — Российн Федерацин Кемеровн областан Крапивинскан кӀоштара эвла.
Острожска Лгота
Острожска Лгота (Ostrožská Lhota) — Чехин Злин мехкан кӀоштара эвла.
Ивановка (Крапивинскан кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Хьажоргаш
Категори:Крапивинскан кӀоштан нах беха меттигаш
Острожска Лгота
Географи
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Злин мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Фуэнтелапенья
Фуэнтелапенья — Испанин Самора провинцин муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —. ХӀордан сизал локхалла. муниципалитеташ.
Хьажоргаш
Категори:Испанин муниципалитеташ Категори:Самора провинцин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Тайи (АгӀденаш)
Тайи — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Шампань — АгӀденаш регионехь. Коммунан департамент — АгӀденаш.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:АгӀденаш департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
NGC 3569
NGC 3569 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
3569 3569
Солсбери (Къилбаседа Каролина)
Солсбери  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Къилбаседа Каролина штатера гӀала.
Истори
Солсбери гӀала йиллина  шарахь.
Прусиново
Прусиново (Прусінава) — Белоруссин Минскан областан Уздан кӀоштара эвла.
Солсбери (Къилбаседа Каролина)
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Къилбаседа Каролина штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Прусиново
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Минскан областан нах беха меттигаш
Категори:Уздан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Джурджень (коммуна)
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. Коммунан йукъара нах беха меттигаш.
Хьажоргаш
Категори:Румынин коммунаш Категори:Яломица жудецан коммунаш
Казе Федерико-Коле Самбуко (Рьети)
Казе Федерико-Коле Самбуко — Италин Лацио регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Лацио регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Якубув (Зомбковицкан повет)
Якубув  — Польшин Нижнесилезин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Нижнесилезин воеводаллин нах беха меттигаш
Малинови (Тамбовн область)
Малинови (Малиновый) — Российн Федерацин Тамбовн областан Ржаксан кӀоштара эвла.
Климат
Ӏаламан а, ландшафтийн а амалаш йоьзна йу цуьнан географин хьолах – эвла лаьтта Оьрсийн акъарин йуккъехь, цунна тӀиера акъарин муьлххачу дозане эзар километр йу. Алсама хуьлу долу континенталан барамера хӀаваъ, Эвла хӀордашна гена латтарех доьзна ду. Цуо областан климат барамера континенталан йо. Окан-Донан акъари тӀехь климат алсама континенталан йу, уллорчу гунаш тӀехьчулла. Эвла лаьтта кӀеззиг къилбаседехьа Сибрехан а, Азорийн а максимумашна йуккъехь долчу лакхарчу Ӏаткъаман дукъал, цундела бу кхузахь луларчу Владимирехь йа Рязанехьчул алсама, гӀийлачу мехца, бекхна хенан хӀоттам. Оцун тӀе мехаш дукхах дерг къилбан а, къилба-малхбален а ду, бӀаьста а, Ӏай а муххале а. оцу агӀора хьокху аьхка а, бӀаьста а йокъаллин мехаш, ткъа Ӏай – дарц.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Ржаксан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Бикев
Бикев (Býkev) — Чехин Йуккъера Чехин мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Тревизу (Санта-Катарина)
Тревизу  — Бразилин Санта-Катарина штатера муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —.
Хьажоргаш
Категори:Санта-Катарина штатан муниципалитеташ Категори:Бразилин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Воля-Зброжкова
Воля-Зброжкова — Польшин Лодзинскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Загони (ХӀордан воеводалла)
Загони  — Польшин ХӀордан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:ХӀордан воеводаллин нах беха меттигаш
Кисегачински
Кисегачински (Кисегачинский) — Челябинскан областан Сосновскан кӀоштара эвла.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (68%), башкираш (24%).
Билгалдахарш
Категори:Челябинскан областан Сосновскан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Челябинскан областан нах беха меттигаш
Мосул (Загаталан кӀошт)
Мосул (Mosul) — Азербайджанан Загаталан кӀоштара эвла.
Билгалдахарш
Категори:Загаталан кӀоштан нах беха меттигаш
Айсфельд
Айсфельд (Eisfeld) — Германин Туьринген латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Туьринген латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Березово (Куртамышан кӀошт)
Березово (Березово) — Российн Федерацин Курганан областан Куртамышан кӀоштара эвла.
Климат
Климат чӀогӀа континенталан йу. Цунна Ӏаткъам бо мохк хӀордашна гена хиларо, малхбузехьа Урал лаьмнийн турс хиларо, къилбехахь йаккхий аренийн кӀошташ хиларо, кхин тӀе меттиган рельеф нийса хиларо, хӀаваийн массийн циркуляции ша-тайпа хиларо. Шийла, кӀезиг ло долуш Ӏа а, йовха, йекъа аьхке. БӀаьстенна амалехь ду сих-сиха шелонаш йухайерзар. ТӀуналла аьхка тоьуш йац, муьрашкахь йакъонаш хуьлу. Оцу климато хьун-аренан Уралдехьех латталелоран кхераме зона йо. Цхьанаэшшара ца лаьтта хенан хӀоттам Ӏа долалуш декабрехь а, бӀаьста — апрелехь, майхь а. Уггар шийла бутт — январь, уггар бовха — июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+5.
Хьажоргаш
Категори:Куртамышан кӀоштан нах беха меттигаш
Мадалена (Кьети)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Абруццо регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Пяно ди Корте (Терамо)
Пяно ди Корте — Италин Абруццо регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Абруццо регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Лодев
Лодев — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Окситани регионехь. Коммунан департамент — ЭгӀо.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ЭгӀо департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Ла Салуд (Саламанка)
Ла Салуд — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Ла Салуд лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Эль Эспехо (Таско де Аларкон)
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 21,9 °C.
Истори
Дуьххьара адамаш 20 эзар герг шо хьалха кхуза даха хевшина. Уьш хила боху ольмекаш. ТӀаьхьо Теотиуаканан Ӏаткъам чӀагӀбелира кхузахь. VIII-XV бӀешерашкахь ацтекаш дола деш йара кху махкахь. 1521 шарахь кхуза баьхкира испанхой, цара мохк долабаьккхинчул тӀаьхьа территори Мехикон аудиенци хилира, дуьххьара цуьна йукъахь йара хилачу Ацтекийн империн провинцеш, тӀаьхьо мохк йукъа бахара Керла Испани вице-пачхьалкхаллин.
1849 шеран 27 октябрехь дуьйна Герреро штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Герреро штатан нах беха меттигаш
Долговашке Горице
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Ескино (Вологдин область)
Ескино (Ескино) — Российн Федерацин Вологдин областан Сямжан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Сямжан кӀоштан нах беха меттигаш
Смели (Вольнин йуьртан кхеташо)
Смели — Украинин Черниговн областан Новгород-Северскан кӀоштара эвла.
П'етроаса (Кимпинянка, Вранча)
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Смели (Вольнин йуьртан кхеташо)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
П'етроаса (Кимпинянка, Вранча)
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Вранча жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Смели (Вольнин йуьртан кхеташо)
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Новгород-Северскан кӀоштан нах беха меттигаш
ХӀаджиахӀмет (ХӀорасан)
ХӀаджиахӀмет (Hacıahmet) — Туркойчоьнан Малхбален Анатоли регионан Эрзурум провинцин (ил) ХӀорасанан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Эрзурум провинцин нах беха меттигаш
Категори:Эрзурум провинцин микрокӀошташ
Категори:ХӀорасанан микрокӀошташ
Острожска Нова Вес
Острожска Нова Вес (Ostrožská Nová Ves) — Чехин Злин мехкан кӀоштара эвла.
ХӀаджиахӀмет (ХӀорасан)
Хьажоргаш
Категори:ХӀорасанан кӀоштан нах беха меттигаш
Острожска Нова Вес
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
ХӀаджиахӀмет (ХӀорасан)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Острожска Нова Вес
Географи
.
ХӀаджиахӀмет (ХӀорасан)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
NGC 3570
NGC 3570 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Острожска Нова Вес
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
NGC 3570
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
3570 3570
Острожска Нова Вес
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Злин мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Танне (АгӀденаш)
Танне — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Шампань — АгӀденаш регионехь. Коммунан департамент — АгӀденаш.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:АгӀденаш департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Вознесенье (Ивановн область)
Вознесенье (Вознесенье) — Российн Федерацин Ивановн областан Савинан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Цуьнан амалехь ду гӀеххьа йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а, дика лаьттачу лайн чкъоьраца. Уггар шийла бутт, Ӏадат хилла, январь бу, ткъа уггар бовха — июль. Алсама къилба-малхбузера мох хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Карлыга
Карлыга — Кхазакхстанан Къилбаседа-Кхазакхстанан областан Кызылжаран кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Къилбаседа-Кхазакхстанан областан нах беха меттигаш Категори:Кызылжаран кӀоштан нах беха меттигаш
Воля-Ровска
Воля-Ровска — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Мазовин воеводаллин нах беха меттигаш
HD173657
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Заворичи
Заворичи — Украинин Киеван областан Броварин кӀоштара эвла. XIX бӀешо — Чернигован губерни, Российн импери.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Броварин кӀоштан нах беха меттигаш
Некрасово (Красноармейскан кӀошт)
Некрасово (Некрасово) — Российн Федерацин Саратовн областан Красноармейскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климатан амалийн башхаллаш — континенталалла, йокъалла, шо шере мел дели хийцамаш хилар — билгалйоккху цуьнан континенталан климатан зонехь латтаро, бараман шораллехь хиларо, мелхан радиацино Ӏаткъам баро, лаьттан бухах, цаьрца йоьзна атмосферан циркуляцица. Йокъаллаш хуьлу ши шо мел дели.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Казе Фелето (Тревизо)
Казе Фелето — Италин Венеция регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Венеция регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Фуэнтесауко
Фуэнтесауко — Испанин Самора провинцин муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —. ХӀордан сизал локхалла. муниципалитеташ.
Чисть (Кировн область)
Чисть (Чисть) — Кировн областан Орлован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь йуккъерачу барамехь континентан климат йу. Оцунна бахьна ду Къилбаседа Шен Ӏапказера шила мох цхьаа дуьхьало йоцуш кхуза схьакхачарна. Цундела кхузара Ӏа чӀогӀа шила ду, аьхкенна кест-кеста шила хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Бонезка-Казе Нуове (Павия)
Бонезка-Казе Нуове  — Италин Ломбарди регионан  коммунера эвла.
Чисть (Кировн область)
Бахархойн дукхалла
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (91%).
Билгалдахарш
Категори:Кировн областан Орлован кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Кировн областан нах беха меттигаш
Бонезка-Казе Нуове (Павия)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Ломбарди регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Фераца (Фрозиноне)
Фераца — Италин Лацио регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Лацио регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Антоновка (Веткан кӀошт)
Антоновка (Антонаўка) — Белоруссин Гомелан областан Веткан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Гомелан областан нах беха меттигаш Категори:Веткан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Загужиця
Загужиця — Польшин ХӀордан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:ХӀордан воеводаллин нах беха меттигаш
Воронцово (Себежан кӀошт)
Воронцово (Воронцово) — Российн Федерацин Пскован областан Себежан кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Себежан кӀоштан нах беха меттигаш
Романово (Каргополан кӀошт)
Романово (Романово) — Российн Федерацин Архангельскан областан Каргополан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Каргополан кӀоштан нах беха меттигаш
Харланов, Иван Степанович
Иван Степанович Харланов  — гӀашсалти, полковник, Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀеман декъашхо, Советски Союзан Турпал.
Биографи
Вина 1908 шеран 7 октябрехь Слепцовская юртахь (хӀинца Сипсо-ГӀала Г1алг1айчоьхь). Йалх класс чекхйаьккхича иза Орджоникидзехь болх бан волавелира. 1929 шарахь иза ЦӀен Эскаре дӀакхайкхира. Цо чекхйаьккхира Орджоникидзен гӀашсалтийн школа а, «Выстрел» курсаш а. 1941 шеран октябрь дуьйна Харланов фронтехь вара. Цо дакъа лецира Москва ларйаран тӀамехь а, Сталинградан а, Курскан а тӀемашкахь а.
1943 шеран 16 октябрехь СССР Лакхара Советан Президиуман омраца подполковникан Иван Харланован Советски Союзан Турпалан цӀе йелира.
ТӀом чекхбеллачул тӀаьхьа Харланов Советан Эскарехь болх беш вара. 1949 шарахь цо чекхйаьккхира Фрунзен цӀарах йолу Эскаран академи. 1954 шарахь полковникан даржехь Харланов тӀаьхьлоне веккхира. Пенсехь волуш иза Москвахь Ӏаш вара. Харланов велира 1972 шеран 11 декабрехь. ДӀавоьллина Москван Головински кешнашкахь.
Хьажоргаш
Категори:Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀеман декъашхой
Трез-Арроюс
Трез-Арроюс — Бразилин Риу-Гранди-ду-Сул штатера муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —.
Хьажоргаш
Категори:Риу-Гранди-ду-Сул штатан муниципалитеташ Категори:Бразилин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Марково (Краматорскан кӀошт)
Марково — Украинин Донецкан областан Краматорскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Краматорскан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Присынок (Уздан кӀошт)
Присынок (Прысынак) — Белоруссин Минскан областан Уздан кӀоштара эвла.
Якубув (Польковицкан повет)
Якубув  — Польшин Нижнесилезин воеводаллин  гминера эвла.
Присынок (Уздан кӀошт)
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Якубув (Польковицкан повет)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Присынок (Уздан кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Минскан областан нах беха меттигаш
Категори:Уздан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Новомихайловка (Лукоянован кӀошт)
Новомихайловка (Новомихайловка) — Российн Федерацин Нижни Новгородан областан Лукоянован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 95 стаг (2010 шо).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
1 Красни
1 Красни (1 Красное) — Российн Федерацин Липецкан областан Краснин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йовхачу аьхкенца, барамехь шийлачу Ӏаьнца. Шера заманаш дика къаьсташ йу. Уггар шийла бутт — январь. Уггар бовха бутт — июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Липецкан областан Краснин кӀоштан нах беха меттигаш
Бачурино
Бачурино (Бачурино) — Российн Федерацин Москохан областан Ленинскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Москохан областан Ленинскан кӀоштан нах беха меттигаш
Эль Кармен (Саюла де Алеман)
Эль Кармен — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Кармен лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Армутлу (Айбасти)
Армутлу (Armutlu) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Орду провинцин (ил) Айбастинан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Орду провинцин нах беха меттигаш
Категори:Орду провинцин микрокӀошташ
Категори:Айбастинан микрокӀошташ
Категори:Айбастинан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Джурджица (коммуна)
Джурджица — Румынин Долж жудецан йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. Коммунан йукъара нах беха меттигаш.
Хьажоргаш
Категори:Румынин коммунаш Категори:Долж жудецан коммунаш
Затишье (Рязанан область)
Затишье (Затишье) — Российн Федерацин Рязанан областан Рязанан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йовхачу аьхкенца а, барамера шийлачу Ӏаьнца а. ГӀоронаш йоцу муьран йукъара бохалла 130-149 де ду. Кхузахь сих-сиха тӀехьара бӀаьстен а, хьалхара гуьйренан а гӀоролаш хуьлу. Эвла лаьтта тоьушйолчу йочанийн зонехь. Йочанийн шеран барам кхузахь 500 мм кхоччуш бу. ДогӀнаш аьхкенан заманехь стигал къекъаш чӀогӀа догӀу, наггахь къора а тухуш. ХӀоьттина лайн чкъор хуьлу ноябрь чекхболуш – декабрь болалуш, деша март чекхболуш – апрель болалуш. Ло лаьтта денош - 135-145 шарахь. Климатан хьолаш дика ду йуьртабахамна. Йуьззина кхочу йовхо а, тӀуналла а гуьйренан йалташна, бӀаьстенан йалташна, техникин а, докъаран культурашна.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Рязанан областан Рязанан кӀоштан нах беха меттигаш
Воля-Казубова
Воля-Казубова — Польшин Лодзинскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лодзинскан воеводаллин нах беха меттигаш
Смородинка (Мценскан кӀошт)
Смородинка (Смородинка) — Российн Федерацин Орёлан областан Мценскан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта Среднерусски (Йуккъераоьрсийн) акъарин йуккъехь, аренан а, хьун-аренан а зонашкахь. Климат барамера континенталан. Ноябрь, декабрь, январь уггар кхуьйлина беттанаш ду. Ло лаьтта денойн йукъара барам — 126. Шарахь хуьлу барамера йочанаш — йуккъера 490 - 590 мм, цу тӀе аьхка шозза алсама, Ӏайчул, гурахь алсама, бӀаьстачул.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Мценскан кӀоштан нах беха меттигаш
Тогобиевка
Тогобиевка (Тогобиевка) — Российн Федерацин Белгородан областан Валуйкин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат континенталан йу, амалехь ду гӀеххьа шийла Ӏа а, йовха аьхке а. Эвла лаьтта хьун-аренан а, аренан а зонийн дозанехь. Цуьнан Ӏаламан-климатан а, геологин а башхаллаш билгалайо ша-тайпа биологин бес-бесаралла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Валуйкин кӀоштан нах беха меттигаш
ЛогӀан (ЭгӀо)
ЛогӀан — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Окситани регионехь. Коммунан департамент — ЭгӀо.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ЭгӀо департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
МугӀанли (Загаталан кӀошт)
МугӀанли (Muğanlı) — Азербайджанан Загаталан кӀоштара эвла.
Билгалдахарш
Категори:Загаталан кӀоштан нах беха меттигаш
Ключевка (Челябинскан область)
Ключевка (Ключевка) — Челябинскан областан Сосновскан кӀоштара эвла.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (69%), башкираш (25%).
Билгалдахарш
Категори:Челябинскан областан Сосновскан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Челябинскан областан нах беха меттигаш
NGC 3571
NGC 3571 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Гарапатас Километро Очента а, Дос а, Эль Пунто МГ (Тампико Алто)
Гарапатас Километро Очента и Дос, Эль Пунто МГ — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
HD173710
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Биков (Биков-Ларишов)
Биков  (Býkov) — Чехин Моравия-Силезия мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Моравия-Силезия мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Марьевка (Ржаксан кӀошт)
Марьевка (Марьевка) — Российн Федерацин Тамбовн областан Ржаксан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Ӏаламан а, ландшафтийн а амалаш йоьзна йу цуьнан географин хьолах – эвла лаьтта Оьрсийн акъарин йуккъехь, цунна тӀиера акъарин муьлххачу дозане эзар километр йу. Алсама хуьлу долу континенталан барамера хӀаваъ, Эвла хӀордашна гена латтарех доьзна ду. Цуо областан климат барамера континенталан йо. Окан-Донан акъари тӀехь климат алсама континенталан йу, уллорчу гунаш тӀехьчулла. Эвла лаьтта кӀеззиг къилбаседехьа Сибрехан а, Азорийн а максимумашна йуккъехь долчу лакхарчу Ӏаткъаман дукъал, цундела бу кхузахь луларчу Владимирехь йа Рязанехьчул алсама, гӀийлачу мехца, бекхна хенан хӀоттам. Оцун тӀе мехаш дукхах дерг къилбан а, къилба-малхбален а ду, бӀаьста а, Ӏай а муххале а. оцу агӀора хьокху аьхка а, бӀаьста а йокъаллин мехаш, ткъа Ӏай – дарц.
Хьажоргаш
Категори:Ржаксан кӀоштан нах беха меттигаш
Лас Фундисионес (Лас Вигас де Рамирез)
Географи
Лас Фундисионес лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Доле-под-Свето Троицо
Доле-под-Свето Троицо — Словенин йукъараллера эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Смели (Деснянскан йуьртан кхеташо)
Смели — Украинин Черниговн областан Новгород-Северскан кӀоштара эвла.
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Новгород-Северскан кӀоштан нах беха меттигаш