cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Садови (Хмельникан кӀошт)
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Хмельникан кӀоштан нах беха меттигаш
Ла Игера (Пурисима дел Ринкон)
Ла Игера — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Ла Игера лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Жигер
Жигер — Кхазакхстанан Малхбузен-Кхазакхстанан областан Жанибекан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Малхбузен-Кхазакхстанан областан нах беха меттигаш Категори:Жанибекан кӀоштан нах беха меттигаш
Каа-Хеман кожуун
Административан центр — Сарыг-Сеп.
Билгалдахарш
Категори:Тыва Категори:Российн кӀошташ
Карышков
Каришков — Украинин Винницан областан Баран кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Орешники (Красноярскан мохк)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Хьажоргаш
Категори:Красноярскан мехкан Рыбнин кӀоштан нах беха меттигаш
Братски (Аркадакан кӀошт)
Братское (Братское) — Российн Федерацин Саратовн областан Аркадакан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климатан амалийн башхаллаш — континенталалла, йокъалла, шо шере мел дели хийцамаш хилар — билгалйоккху цуьнан континенталан климатан зонехь латтаро, бараман шораллехь хиларо, мелхан радиацино Ӏаткъам баро, лаьттан бухах, цаьрца йоьзна атмосферан циркуляцица. Йокъаллаш хуьлу ши шо мел дели.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москваца нийса лелаш ду. Сахьтан аса ю UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Аркадакан кӀоштан нах беха меттигаш
Дубки (Данкован кӀошт)
Дубки (Дубки) — Российн Федерацин Липецкан областан Данкован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йовхачу аьхкенца, барамехь шийлачу Ӏаьнца. Шера заманаш дика къаьсташ йу. Уггар шийла бутт — январь. Уггар бовха бутт — июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Данкован кӀоштан нах беха меттигаш
Тшек
Тшек — Польшин Великопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Великопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
Незнашов
Незнашов (Neznášov) — Чехин Кралове Градец мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Кралове Градец мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Панорама-Вилледж (Техас)
Панорама-Вилледж  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Техас штатера гӀала.
Истори
Панорама-Вилледж гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Техас штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Шумба
Шумба (Шумба) — Российн Федерацин Ленинградан областан Тоснан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла йукъайогӀу хӀордан климатера континенталан дехьайолучу барамерачу климатан зонан. Цигахь барамера кӀеда Ӏа ду, барамехь йовха аьхке а йу. Климатан коьрта башхалла йу хенан хӀоттам цхьаьнаэшшара ца хилар, иза доьзна ду сих-сиха хийцалучу хӀаваан массех, уьш кхоллалучу кӀоште хьаьжжина хуьлу хӀордан, континенталан, арктикан.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Иваново-Кошевники
Иваново-Кошевники (Иваново-Кошевники) — Российн Федерацин Ярославлан областан Ярославлан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.
Махновичи (Солигорскан кӀошт)
Махновичи (Махнавічы) — Белоруссин Минскан областан Солигорскан кӀоштара эвла.
Иваново-Кошевники
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Краснокорсаковски
Краснокорсаковски (Краснокорсаковский) — Российн Федерацин Орёлан областан Корсакован кӀоштара эвла.
Махновичи (Солигорскан кӀошт)
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Краснокорсаковски
Климат
Эвла лаьтта Среднерусски (Йуккъераоьрсийн) акъарин йуккъехь, аренан а, хьун-аренан а зонашкахь. Климат барамера континенталан. Ноябрь, декабрь, январь уггар кхуьйлина беттанаш ду. Ло лаьтта денойн йукъара барам — 126. Шарахь хуьлу барамера йочанаш — йуккъера 490 - 590 мм, цу тӀе аьхка шозза алсама, Ӏайчул, гурахь алсама, бӀаьстачул.
Махновичи (Солигорскан кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Минскан областан нах беха меттигаш
Категори:Солигорскан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Иваново-Кошевники
Хьажоргаш
Категори:Ярославлан областан Ярославлан кӀоштан нах беха меттигаш
Краснокорсаковски
Хьажоргаш
Категори:Корсакован кӀоштан нах беха меттигаш
Свергино
Свергино (Свергино) — Российн Федерацин Ивановн областан Палехан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Цуьнан амалехь ду гӀеххьа йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а, дика лаьттачу лайн чкъоьраца. Уггар шийла бутт, Ӏадат хилла, январь бу, ткъа уггар бовха — июль. Алсама къилба-малхбузера мох хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Палехан кӀоштан нах беха меттигаш
Вудсон (Техас)
Вудсон  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Техас штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Техас штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Покровски (Калининскан кӀошт)
Покровски (Покровское) — Российн Федерацин Тверан областан Калининскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Тверан областан Калининскан кӀоштан нах беха меттигаш
Бад-Дрибург
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Къилбаседа Рейн-Вестфали латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Бурунаркач (ЭмирдагӀ)
Бурунаркач (Burunarkaç) — Туркойчоьнан Эгейн регионан АфйонкарахӀисар провинцин (ил) ЭмирдагӀан кӀоштара эвла.
Гордово (Москохан область)
Гордово (Гордово) — Российн Федерацин Москохан областан Истран кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Бурунаркач (ЭмирдагӀ)
Хьажоргаш
Категори:ЭмирдагӀан кӀоштан нах беха меттигаш
Гордово (Москохан область)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Истран кӀоштан нах беха меттигаш
Бурунаркач (ЭмирдагӀ)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Камлик (ХӀавза)
Камлик (Kamlık) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Самсун провинцин (ил) ХӀавзанан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Самсун провинцин нах беха меттигаш
Категори:Самсун провинцин микрокӀошташ
Категори:ХӀавзанан микрокӀошташ
Категори:ХӀавзанан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Бердзеж
Бердзеж — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Мазовин воеводаллин нах беха меттигаш
Мордово (Тамбовн область)
Климат
Ӏаламан а, ландшафтийн а амалаш йоьзна йу цуьнан географин хьолах – эвла лаьтта Оьрсийн акъарин йуккъехь, цунна тӀиера акъарин муьлххачу дозане эзар километр йу. Алсама хуьлу долу континенталан барамера хӀаваъ, Эвла хӀордашна гена латтарех доьзна ду. Цуо областан климат барамера континенталан йо. Окан-Донан акъари тӀехь климат алсама континенталан йу, уллорчу гунаш тӀехьчулла. Эвла лаьтта кӀеззиг къилбаседехьа Сибрехан а, Азорийн а максимумашна йуккъехь долчу лакхарчу Ӏаткъаман дукъал, цундела бу кхузахь луларчу Владимирехь йа Рязанехьчул алсама, гӀийлачу мехца, бекхна хенан хӀоттам. Оцун тӀе мехаш дукхах дерг къилбан а, къилба-малхбален а ду, бӀаьста а, Ӏай а муххале а. оцу агӀора хьокху аьхка а, бӀаьста а йокъаллин мехаш, ткъа Ӏай – дарц.
Хьажоргаш
Категори:Мордован кӀоштан нах беха меттигаш
Пскован область
Административан центр — гӀала Псков.
Билгалдахарш
Категори:Росси
Лас Дос Б (Пануко)
Лас Дос Б — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Лас Дос Б лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Эль Тахо, Карлос Муньоз Орта (Леон)
Эль Тахо, Карлос Муньоз Орта — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
NGC 2153
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
2153 2153
Ефремова
Ефремова (Ефремова) — Российн Федерацин Пермийн мехкан Юрлан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Малхбузера догӀучу хӀаваийн массийн новкъахь долчу Басеги дукъо, массо Урало санна, лекха дацахь а, дикка сацадо Атлантикин хӀаваъ малхбалехьа даржарах. Мехкан климататан амалехь континенталла йу, цуьнан бахьна дукха хьолахь бӀаьста догӀу арктикин хӀаваъ ду. Каран хӀордан шийла мох къаьста кӀезиг тӀаналлийца, Атлантикин хӀаваан массаш, бӀостанехьа, тӀуналла дукха йолуш ду (700—800 мм шарахь гергга). Махкахь дикка йовха аьхке йу, цхьадолчу шерашкахь уггар шийла бутт февраль хуьлу. Ах йочанаш ло кепара хуьлу. ДогӀанаш дукхахдерг сентябрехь а, июнехь а хуьлу, малхбузен басешкахь алсама дакъа — августехь хуьлу. Минимум йочанаш йогӀу февралехь а, декабрехь а. Аьхка лаьмнашкахь стигал къекъаш догӀанаш оьху. Мехкан амалехь йу сих-сиха хуьлу аьхкенан дохк, уьш наггахь масех дийнахь лаьтта.
Хьажоргаш
Категори:Юрлан кӀоштан нах беха меттигаш
Эль Сандиял (Зиватанехо де Азуета)
Эль Сандиял — Мексикин Герреро штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Сандиял лаьтташ йу Мексикин къилба-малхбузехьара декъехь, Мехико гӀалин къилбехьа.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 21,9 °C.
Истори
Дуьххьара адамаш 20 эзар герг шо хьалха кхуза даха хевшина. Уьш хила боху ольмекаш. ТӀаьхьо Теотиуаканан Ӏаткъам чӀагӀбелира кхузахь. VIII-XV бӀешерашкахь ацтекаш дола деш йара кху махкахь. 1521 шарахь кхуза баьхкира испанхой, цара мохк долабаьккхинчул тӀаьхьа территори Мехикон аудиенци хилира, дуьххьара цуьна йукъахь йара хилачу Ацтекийн империн провинцеш, тӀаьхьо мохк йукъа бахара Керла Испани вице-пачхьалкхаллин.
1849 шеран 27 октябрехь дуьйна Герреро штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Герреро штатан нах беха меттигаш
Кледан-Кап-Сизен
Кледан-Кап-Сизен — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БгӀетань регионехь. Коммунан департамент — ФинистегӀ.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ФинистегӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Цниси
Билгалдахарш
Категори:Ахалцихен муниципалитетан нах беха меттигаш
Риу-Эспера
Риу-Эспера — Бразилин Минас-Жерайс штатера муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —.
Хьажоргаш
Категори:Минас-Жерайс штатан муниципалитеташ Категори:Бразилин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Тшемешно (Кротошинскан повет)
Тшемешно  — Польшин Великопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Великопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
Цигонийн мотт
Цигонийн мотт — Цигонийн малхбузен генийн дакъа. хӀинди-европин меттанийн хӀиндоарин генийн йукъабогӀу.
Билгалдахарш
Категори:Европин меттанаш
Прунекио (Лука)
Прунекио — Италин Тоскана регионан  коммунера эвла.
Литература
Категори:Тоскана регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Четиндже (Йалвач)
Четиндже (Çetince) — Туркойчоьнан Лаьттайуккъера хӀордан регион (Туркойчоь) регионан Испарта провинцин (ил) Йалвачан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Испарта провинцин нах беха меттигаш
Категори:Йалвачан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Трели (Удине)
Трели — Италин Фриули-Венеци-Джули регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Фриули-Венеци-Джули регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Берковизна (Липскан повет)
Берковизна  — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Мазовин воеводаллин нах беха меттигаш
Дубай (Белорусси)
Дубай (Дубае) — Белоруссин Брестан областан Пинскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Брестан областан нах беха меттигаш Категори:Пинскан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
HD141153
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Цегельник
Цегельник — Польшин Куявско-Поморскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Куявско-Поморскан воеводаллин нах беха меттигаш
Бад-Зальцуфлен
Бад-Зальцуфлен — Германин Къилбаседа Рейн-Вестфали латтана йукъара коммуна.
Овсянка (Нижнесилезин воеводалла)
Овсянка  — Польшин Нижнесилезин воеводаллин  гминера эвла.
Бад-Зальцуфлен
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Овсянка (Нижнесилезин воеводалла)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Бад-Зальцуфлен
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Къилбаседа Рейн-Вестфали латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Овсянка (Нижнесилезин воеводалла)
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Нижнесилезин воеводаллин нах беха меттигаш
Лази-Мали (Подлясьен воеводалла)
Лази-Мали  — Польшин Подлясьен воеводаллин  гминера эвла.
БгӀа-суьгӀ-Мез
БгӀа-суьгӀ-Мез — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — Моьз.
Лази-Мали (Подлясьен воеводалла)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
БгӀа-суьгӀ-Мез
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Моьз департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Лази-Мали (Подлясьен воеводалла)
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Подлясьен воеводаллин нах беха меттигаш
Ла-Шапель-Теме
Ла-Шапель-Теме (La Chapelle-Thémer) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Пеи-де-ла-ЛуагӀ регионехь. Коммунан департамент — Вандей.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Вандей департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Гайленд-Парк (Техас)
Гайленд-Парк  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Техас штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Техас штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Карабуьк (ХӀавза)
Карабуьк (Karabük) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Самсун провинцин (ил) ХӀавзанан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Самсун провинцин нах беха меттигаш
Категори:Самсун провинцин микрокӀошташ
Категори:ХӀавзанан микрокӀошташ
Категори:ХӀавзанан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Верховка (Баран кӀошт)
Верховка — Украинин Винницан областан Баран кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Баран кӀоштан нах беха меттигаш
Гребенята (Котельничан кӀошт)
Гребенята (Гребенята) — Кировн областан Котельничан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь йуккъерачу барамехь континентан климат йу. Оцунна бахьна ду Къилбаседа Шен Ӏапказера шила мох цхьаа дуьхьало йоцуш кхуза схьакхачарна. Цундела кхузара Ӏа чӀогӀа шила ду, аьхкенна кест-кеста шила хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (100%).
Билгалдахарш
Категори:Кировн областан Котельничан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Кировн областан нах беха меттигаш
Незнашови
Незнашови (Neznašovy) — Чехин Пльзень мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Пльзень мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Знаменка (Житомиран область)
Знаменка — Украинин Житомиран областан Житомиран кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Мелковичи (Белорусси)
Мелковичи (Мелкавічы) — Белоруссин Минскан областан Солигорскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Минскан областан нах беха меттигаш Категори:Солигорскан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Остра (Итали)
Остра — Италин Марке регионера коммуна. Лаьтташ йу Анкона провинцехь.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Марке йукъара гӀаланаш
ПӀаьнгаз
ПӀаьнгаз, ПӀаьнгазан чӀож (პანკისის ხეობა) — Гуьржийчоьнан къилбаседа-малхбалера чӀож.
Новак (эвла)
Новак — Румынин Долж жудецан коммунера эвла.
ПӀаьнгаз
Йолу меттиг
ПӀаьнгаз чӀож лаьтта Гуьржийчоьнан КӀахетин къилбаседа-малхбалехь, Ахметан муниципалитехь, Борбало лам тӀиера схьадогӀу Алаз (Алазани) хин коьртехь. Гуьржийн-российн дозанах ломан дукъо къастийна, нийса 60 км ду чӀож. ЧӀожа йохалла ю 28 километр, шоралла 5 км. герга. ЧӀожахь лаьтта 16 нохчийн кистӀийн эвла.
Черни Ослави
Черни Ослави — Украинин Ивано-Франковскан областан Надворнин кӀоштара эвла.
ПӀаьнгаз
Йолу меттиг
Спероз дукъ долчохь Алаз эркан чукхета ши га: аьрру - Махвали, аьтту - Кочадала. Оцу меттигах кхин а Самкуре олу. ЧӀож, Борбало лам тӀиера Алазанин аре тӀекхаччалц, дохалла 34 км ду. Къилба доза чекхдолу Куртанадзеули эрк чухула. Хьостан малхбузехьа айабелла Сакисто лам, цунна дехьа Зурисгори дукъ ду, иза Уранан дукъан дакъа ду, чекхдолу Куртанадзеули эркан гергахь. Малхбален агӀора Накералан дукъал дехьа ду даккъаш – Доккха а, Жима а Уртанаули, Халацани, Цинубани, Корети, иштта малхбален доза кхочу Хорбало, Бахтриони лам уллехь, цигахь Алазани эрк доьрзу малхбалехьа, охьадоьду атагӀа чухула.
Новак (эвла)
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Долж жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Черни Ослави
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
ПӀаьнгаз
Йолу меттиг
ПӀаьнгаз чӀожан амалехь ю шуьйра, тӀегӀанаш йолу а, аренан а ландщафт. ЧӀожан басеш тӀехь 2000-2200 м лакха валлалц гӀадужу хьаннаш ю.
Черни Ослави
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Надворнин кӀоштан нах беха меттигаш
ПӀаьнгаз
Истори
ПӀаьнгаз чӀожахь ширачу эвланийн лараш ю, кхузахь карийна борзанан муьрера хӀусаман гӀирсаш, тӀеман герз, артефакташ, тайп-тайпанарчу заманашкара нахарташ, кхин а хӀуманаш а.
Кахетин ворхӀ эриставаллин йукъа йогӀуш хилла ПӀаьнгазан (Марилиссан) эриставалла а, тӀаьхьуо, XVI бӀешарахь, иза хийцина кхоллаеллачу ПӀаьнгазан моуравалло. Ширачу заманахь дуьйна ПӀаьнгазехь бахархой луьста баьхна, цунна тешалла до тахане схьакхаьчначу оьздангаллин гӀишлоша, чагӀаран тоьланаш, кхабанаш, чагӀар доккху меттигаш, ткъа иштта - кешнаш, лардаран а, тергонан а бӀаьвнийн, гӀопийн саьлнаш.
Ширачу заманахь дуьйна гуьржийн ламанхоша (пхий, цӀов-тушой, шой, мохлой) жигара гергарло леладора луларчу вайнахаца. Гуьржаша царех кистӀий олура. Тахана а дисина шортта бакъ долу дийцарш, истореш гуьржийн а, кистӀийн а йукъаметтигех лаьцна. Оцу тематико лоцу ладаме меттиг гӀарабевллачу гуьржийн яздархойн кхоллараллехь, масала - Важа Пшавела, А. Казбеги, Г. Джабушанури, кхин а.
ПӀаьнгазе мухажаралла дар
Гуьржийчоь къарйинчул тӀаьхьа (1801 шо), Российс мехкашдахаран тӀом болийра Къилбаседа Кавказехь (1817-1864 ш.ш.). ТӀех къизаллийца лелара инарла А. Ермоловс, нохчаша цунна чӀогӀа дуьхьало йира. Российн эскарш ягайора дийнна эвланаш, дийна ялташ, хьокхура стоьмийн бошмаш. КӀелхьара бовлархьама бахархой лечкъара лаьмнашкахь. Оцу хенахь алсама кхелхира нохчий Гуьржийчу, масала, Орган лакхенашкахь беха мӀайстой, маьлхий, тӀерлой, хилдехьарой. Ткъа кхалхарна Российн а, Гуьржийчоьнан а лаам цхьаьна богӀура: российн правительство гӀертара къар ца лун къаьмнаш гулахь ховшо, амма меттиг атта терго латто йиш йолуш хила езара. Гуьржийчоь шен рогӀехь иштта лууш яра деса дисина чӀоьжнаш майрачу нохчийн тайпанашца дуза, цара аьттонца совцор дара дегӀастахойн тӀелетарш: оцу хенахь дегӀастанан элий гуттаренна а тӀелетара КӀахетин, масала, ПӀаьнгазан чӀожехула уьш кхочура Горин, Тианетин уездашка. Билгаладаккха деза, ПӀаьнгазе нохчий хевшича дегӀастанхойн тӀелетарш севцира.
Кхин тӀе шеш нохчий а бара кхалха бахьна долу: чӀира лелоран Ӏадатца дукхаха болчара лаамаза; кхин берш имам Шемалан хийцамаш ца безаш буьтура Даймохк, уьш ловчкъа меттиг лоьхуш бара Гуьржийчохь. Кхечу мехкашка кхелхинчу мухажирашка-нохчашка хьаьжчи, Гуьржийчу кхелхинчеран аьтту белира шайн ша-кепара йолу оьздангалла Ӏалашъян, хӀунда аьлчи гуьржий керста белахь а, гӀиллакхаш, Ӏадаташ тера догӀура. ПӀаьнгазан чӀожера уггаре хьалхара эвла ю Дуй-Юрт, иза йиллина 1826 шо герга долуш Цицхашвили Дуис, нохчашна йукъахь гӀараваьлла волчу. 1835 шарахь кхин цхьамма Даркизанашвили Джоколос йиллира Джоколо эвла, цига цуо ша дехар дина, ховшийра шайн МӀайстара лаьхкина 54 цӀа. 1848 шарахь Балтагоран йисташкахула бехара 32 нохчийн доьзал, церан долахь дара охуш-дерзо латтанаш, уьш латтанаш лелош бара. 1858 шарахь Уомал эвла кхелхира Алванера 37 цӀа, ткъа бухахь бара кхуза кхелхина хилдехьарой. ТӀаьхьо Омало а, Биркиани а эвланашка кхалхийра кхин а 40 нохчийн доьзал.
Хан хене мел йолу нохчий хевшира ПӀаьнгазан чӀожера кхечу меттигашка а, иштта ехкира эвланаш Чхатана, Хораджо, Дзибахеви. Нохчашна тӀаьххье кхуза кхалха буьйлира Шой махкарчу Эрцо-Тианети а, Укана а эвланашкара шой, иштта ехкира масех жима шойн эвла: Кошкеби (Кварел-цкали), Каклиани, Дзибахеви, Бацара, Хадори, Толоша, Земо-Халацани.
XIX бӀешераш чекхдовлуш ПӀаьнгазан чӀожехь гучубевлира хӀирий, уьш коьртаниг богӀура Джаван чӀожера. Дукха хан ялале кхузахь ехкира хӀирийн эвланаш: Думастури, Квемо-Халацани, Цинубани, Корети.
Бахархой
Паьнгизан чӀожахь беха коьртаниг кистӀий — иштта олу Гуьржийчуьра нохчех, уьш бу XVI—XIX бӀешерийн мухажирийн тӀаьхьенех. Кхин а ю гуьржийн а, хӀирийн а эвланаш. 1990-гӀа шерашкахь кхуза дӀатарбелира Дуьххьара нохчи-оьрсийн тIом болуш Нохчийчуьра тӀемах бевддарш. Хаамашца, 2008 шеран февралехь, чӀожахь вехара 600 стаг гергга Нохчийчуьра тӀемах бевдда мухажираш. 2000 шеран июнан хаамашца, уьш 6500 стаг гергга вара.
ШолгӀачу нохчийн тӀамехь чӀожахь машаре бахархошца цхьаьна къайлабевлира тӀемлой а, царна йукъахь яра Гелаев Русланан тобанаш а. 2004 шеран аьхкен юккъехь гуьржийн лерина ницкъашца а, Российн ФКХГӀца а ПӀаьнгазин чӀож цӀандира гӀеран векалех. Амма цуьнга хьаьжина ца Ӏаш, тӀемлоша кхин дӀа а леладора ПӀаьнгазин чӀожах шайн база санна 2008 шеран август кхаччалц, церан цхьа дакъа тӀемашкахь хӀаллакдира, ткъа цхьа дакъа — дехьаделира ДегӀастанан а, ГӀалгӀайчоьнан а мехкашка.
Тайп-тайпана хаамашца 2012—2014 шерашкахь ПӀаьнгазан чӀожара 50 до 200 вахархо вахана тӀаме Исламан пачхьалкхан тӀемлошна йукъах. 2016 шеран 26 январехь РФ АГӀМ коьрто дӀахьедира, Российн агӀонан хаам бу, ца магийначу Исламан пачхьалкхан тобано Гуьржийчура ПӀаьнгазан чӀож шайн гӀуллакна лелош ду аьлла. И дӀахьедар Российн АГӀМ куьйгалхочо Лавров Сергейс дира пресс-конференцехь. Цу тӀе и дӀахьедар харц дархьама 30 январехь АЦШн Гуьржийчура векал Келли Ян а, Гуьржийчоьнан президент Маргвелашвили Георгий а хилира ПӀаьнгазан чӀожахь, цигахь къамелаш дира меттигерчу бахархошца. Гуьржийн паччахьа комментареш ца йира Лавровн дешнашна. Америкин дипломата элира: «АЦШс Гуьржийчоьнца цхьаьна чӀогӀа дика болх бо терроризман дуьхьала. Суна юха а билгалдаккха лаьа, ПӀаьнгазехь террористийн база йац».
Хьажоргаш
Категори:Гуьржийчоьнан чӀежаш
Неккар-тӀера-Фрайберг
Неккар-тӀера-Фрайберг (Freiberg am Neckar) — Германин Баден-Вуьртемберг латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Баден-Вуьртемберг латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Белмонте (Кунео)
Белмонте  — Италин Пьемонт регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Пьемонт регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Лимите (Фиренца)
Лимите  — Италин Тоскана регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Тоскана регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
ДоьгӀер (Диджле)
ДоьгӀер (Döğer) — Туркойчоьнан Къилба-Малхбален Анатоли регионан Дийарбакир провинцин (ил) Диджленан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Дийарбакир провинцин нах беха меттигаш
Категори:Дийарбакир провинцин микрокӀошташ
Категори:Диджленан микрокӀошташ
Категори:Диджленан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Батыр (Чимишлин кӀошт)
Батыр (, Batîr) — Молдавин Чимишлин кӀоштара эвла.
Литература
Категори:Чимишлин кӀошт кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Молдавин нах беха меттигаш
Грачевка (Аркадакан кӀошт)
Грачевка (Грачевка) — Российн Федерацин Саратовн областан Аркадакан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климатан амалийн башхаллаш — континенталалла, йокъалла, шо шере мел дели хийцамаш хилар — билгалйоккху цуьнан континенталан климатан зонехь латтаро, бараман шораллехь хиларо, мелхан радиацино Ӏаткъам баро, лаьттан бухах, цаьрца йоьзна атмосферан циркуляцица. Йокъаллаш хуьлу ши шо мел дели.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москваца нийса лелаш ду. Сахьтан аса ю UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Аркадакан кӀоштан нах беха меттигаш
Кызылан кожуун
Кызылан кожуун (Кызылский кожуун) — Тыван муниципалан кӀошт.
Административан центр — Каа-Хем.
Билгалдахарш
Категори:Тыва Категори:Российн кӀошташ
Шарженга
Шарженга (Шарженга) — Российн Федерацин Вологдин областан Никольскан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Вологдин областан Никольскан кӀоштан нах беха меттигаш
Лавровка (Воронежан область)
Лавровка (Лавровка) — Российн Федерацин Воронежан областан Грибановскан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Грибановскан кӀоштан нах беха меттигаш
Кледан-Пое
Кледан-Пое — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БгӀетань регионехь. Коммунан департамент — ФинистегӀ.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ФинистегӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Жигерлен
Жигерлен — Кхазакхстанан Малхбузен-Кхазакхстанан областан Каратобен кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Малхбузен-Кхазакхстанан областан нах беха меттигаш Категори:Каратобен кӀоштан нах беха меттигаш
NGC 2154
NGC 2154 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
2154 2154
Руя (Городецан кӀошт)
Руя (Руя) — Российн Федерацин Нижни Новгородан областан Городецан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 6 стаг (2010 шо).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Городецан кӀоштан нах беха меттигаш
NCAA хьалхара дивизионан буьрка схьаэцарехь лидерийн исписка
Баскетболехь «буьрка схьаэцар» — ловзаран ладаме дакъолг ду, цу тӀе ловзархочо буьрка схьаоьцу аьттонза шина- я кхаа очкон кхосса гӀоьртича я гӀуданан кхоссар дича. ГӀараяьккхина йоцу бакъо ю, схьаэцарехь тоьлуш йолчу командо дукха хьолехь матч а схьайоккху. Схьаэцарехь коьрта говзанчаш бу хьалхара асанера ловзархой — центровойш а, беза форвардаш а, кхечу позицернаш а хуьлу, позицин а, хенан а дика синхаам белахь, уьш сих-сиха уггаре дикачех а хуьлу оцу гайтамца. ХӀинца йолу форматехь NCAA дивизионашка йекъайалар тӀе ца эцна 1973 шеран августехь бен, 1906 – 1955 шерашкахь NCAA чохь яцара цхьан а классификацеш, яцара цул хьалхарчун а — АЦШ Университеташна йукъара спортан ассоциацийн а (IAAUS), ткъа 1955 – 1973 шерашкахь студентийн ассоциации йийкъира шина бухара категорешка: «яккхийра колледжаш» а, «кегийра колледжаш а». Официалан схьаэцарехь NCAA уггаре диканиг, КъБАхь санна, харжа буьйлабелира 1950/1951 шарахь. ТӀаьхьуо къасто буьйлабелира схьаэцарш тӀелатарехь а, дуьхьалонехь а, амма нагахь КъБАхь церан статистика шарахь лело йолийнехь, ткъа NCAA из алело йолийра 2009/2010 шарахь дуьйна.
NCAA хьалхара дивизионан схьаэцарехь берриг бараман лидер ву студентийн «Ла Салль Эксплорерс» командин ловзархо Гол Том, цуо цкъан а толам ца баьккхина оцу номинацехь, амма шен карьерехь 2201-зза буьрка схьаэцна, цу тӀе кхаа шарахь, хӀунда аьлча керлачу ловзархошна официалан бакъо ца елира ассоциацехь ловза 1972 шарахь бен. «Маршалл Тандеринг Херд» командехь левзина Слэк Чарли ву цхьаьна матчехь юккъера барам гулбарехь NCAA лидер (25,6 – 1954/1955 шарахь). NCAA божарийн баскетболан официалан рекордийн жайнахь башхалла ялайо 1972/1973 шарахь чекхболучу хьалхара муьран а, цул тӀаьхьарчу муьран а. Цуьнан цхьа бахьна ду 1973 шарахь ассоциации кхаа дивизионе а, NAIA а йекъайалар ду, хӀунда аьлча 1973 шерал хьалха ловзархоша дина цхьадолу схьаэцарш, гӀийлачу командашна дуьхьала дар. Дивизионашка декъар 1972/1973 шарахь хиллехь а, NCAA официалан лору, и шо лигин исторехь хьалхара, хӀунда аьлча 1972 шарахь NCAA студентийн чемпионатехь хьалхара курсашкарчаьрна ловза бакъо яларехь сацам бар бахьнехь. Цундела «Америкин Иглс» ловзархочун Вашингтон Кермитан 1972/1973 шарахь гайтина жамӀ, рекордан ду «NCAA керла эрехь» ловзарехь юккъерачу барамца (20,4). ХӀинца командийн класс дикка тера ю вовшашна, цундела 2000-гӀа шерашкахь схьаэцарехь лидеран барам 15 схьаэцарал сов ца болу ловзарехь.
БархӀ ловзархочо и титул шозза сов даьккхира: Райт Лерой,  Лукас Джерри,  Гилмор Артис, Вашингтон Кермит,  Макдэниэл Ксавьер,  Миллсэп Пол,  Аносике Оу Ди,  Уильямс Алан, амма Миллсэпа бен ца даьккхира иза кхузза. Цул сов, иза реза ца хилира «Луизиана Тек Бульдогс» йукъахь ловза дешаран тӀаьххьарчу шарахь, КъБА йукъахь хьалххе ловзархьама, ткъа иза «Луизиана Тек» йукъа вахнийхьара, цуо и совгӀат доьазза даккха а тарлора. Кхо баскетболхо хилира оцу гайтамца уггаре диканиг, хьалхара курсехь болуш: лакхахь вийцина Миллсэп Пол, а также Миллер Кенни,  Бизли Майкл. Оцу номинацехь NCAA 1-ра дивизионан лидераш хилла, кхин а ворхӀ ловзархо, тӀаьхьа йукъатуьйхира баскетболан Сийлаллин залан: Бэйлор Элджин, Лукас Джерри ,  Хейвуд Спенсер , Гилмор Артис ,  Оладжьювон Хьаким ,  Робинсон Дэвид , О’Нил Шакил.
Студентийн «Сентенери Джентльмен» командин ловзархо Пэриш Роберт, иштта баскетболан Сийлаллин зал йукъатоьхна волу, шина шарахь тӀаьхьий-хьалхий NCAA хьалхара дивизиона лидер хилла буьрка схьаэцарехь, ловзарехь юккъера барам схьаоьцура 1974/1975 шарахь — 15,4, 1975/1976 шарахь —18,0  , амма NCAA керла ловзархо шайгахьа воккхуш харцо яр бахьнехь командин санкцеш хӀиттийна цуьнан жамӀаш дӀадехира шен официалан чоьташкахь, иза деша волавелла 1972/1973 шерера 1977/1978 шо кхаччалц, цундера оцу шерашкахь номинацин толамхой лерира шолгӀа хилларш.
Хьажоргаш
Категори:NCAA хьалхара дивизионан статистикин лидераш
Полубратово
Полубратово (Полубратово) — Российн Федерацин Тверан областан Калининскан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Тверан областан Калининскан кӀоштан нах беха меттигаш
Ивановски Перевоз
Ивановский Перевоз (Ивановский Перевоз) — Российн Федерацин Ярославлан областан Ярославлан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Ярославлан областан Ярославлан кӀоштан нах беха меттигаш
Николаевка (Мордован кӀошт)
Климат
Ӏаламан а, ландшафтийн а амалаш йоьзна йу цуьнан географин хьолах – эвла лаьтта Оьрсийн акъарин йуккъехь, цунна тӀиера акъарин муьлххачу дозане эзар километр йу. Алсама хуьлу долу континенталан барамера хӀаваъ, Эвла хӀордашна гена латтарех доьзна ду. Цуо областан климат барамера континенталан йо. Окан-Донан акъари тӀехь климат алсама континенталан йу, уллорчу гунаш тӀехьчулла. Эвла лаьтта кӀеззиг къилбаседехьа Сибрехан а, Азорийн а максимумашна йуккъехь долчу лакхарчу Ӏаткъаман дукъал, цундела бу кхузахь луларчу Владимирехь йа Рязанехьчул алсама, гӀийлачу мехца, бекхна хенан хӀоттам. Оцун тӀе мехаш дукхах дерг къилбан а, къилба-малхбален а ду, бӀаьста а, Ӏай а муххале а. оцу агӀора хьокху аьхка а, бӀаьста а йокъаллин мехаш, ткъа Ӏай – дарц.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Мордован кӀоштан нах беха меттигаш
Чачараки
Чачараки (ჭაჭარაქი) — Гуьржийчоьнан Самцхе-Джавахетин Ахалцихен муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 395 стаг (2014 шо).
Билгалдахарш
Категори:Ахалцихен муниципалитетан нах беха меттигаш
Сергеево (Палехан кӀошт)
Сергеево (Сергеево) — Российн Федерацин Ивановн областан Палехан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Цуьнан амалехь ду гӀеххьа йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а, дика лаьттачу лайн чкъоьраца. Уггар шийла бутт, Ӏадат хилла, январь бу, ткъа уггар бовха — июль. Алсама къилба-малхбузера мох хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Палехан кӀоштан нах беха меттигаш
Парадайз (Техас)
Парадайз  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Техас штатера гӀала.
Истори
Парадайз гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Техас штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Крахмальни (Росси)
Крахмальни (Крахмальный) — Российн Федерацин Орёлан областан Корсакован кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта Среднерусски (Йуккъераоьрсийн) акъарин йуккъехь, аренан а, хьун-аренан а зонашкахь. Климат барамера континенталан. Ноябрь, декабрь, январь уггар кхуьйлина беттанаш ду. Ло лаьтта денойн йукъара барам — 126. Шарахь хуьлу барамера йочанаш — йуккъера 490 - 590 мм, цу тӀе аьхка шозза алсама, Ӏайчул, гурахь алсама, бӀаьстачул.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Корсакован кӀоштан нах беха меттигаш
Переясловка (Красноярскан мохк)
Переясловка (Переясловка) — Российн Федерацин Красноярскан мехкан Рыбнин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Красноярскан мехкан Рыбнин кӀоштан нах беха меттигаш
Эль Тахо, Ла Лома (Леон)
Эль Тахо, Ла Лома — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Тахо, Ла Лома лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Зайцева
Зайцева (Зайцева) — Российн Федерацин Пермийн мехкан Юрлан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Малхбузера догӀучу хӀаваийн массийн новкъахь долчу Басеги дукъо, массо Урало санна, лекха дацахь а, дикка сацадо Атлантикин хӀаваъ малхбалехьа даржарах. Мехкан климататан амалехь континенталла йу, цуьнан бахьна дукха хьолахь бӀаьста догӀу арктикин хӀаваъ ду. Каран хӀордан шийла мох къаьста кӀезиг тӀаналлийца, Атлантикин хӀаваан массаш, бӀостанехьа, тӀуналла дукха йолуш ду (700—800 мм шарахь гергга). Махкахь дикка йовха аьхке йу, цхьадолчу шерашкахь уггар шийла бутт февраль хуьлу. Ах йочанаш ло кепара хуьлу. ДогӀанаш дукхахдерг сентябрехь а, июнехь а хуьлу, малхбузен басешкахь алсама дакъа — августехь хуьлу. Минимум йочанаш йогӀу февралехь а, декабрехь а. Аьхка лаьмнашкахь стигал къекъаш догӀанаш оьху. Мехкан амалехь йу сих-сиха хуьлу аьхкенан дохк, уьш наггахь масех дийнахь лаьтта.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+5.
Хьажоргаш
Категори:Юрлан кӀоштан нах беха меттигаш
Тшемжаль
Тшемжаль — Польшин Великопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Великопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
Кирилловка (Приморьен мохк)
Кирилловка (Кирилловка) — Приморьен мехкан Партизанан кӀоштара эвла.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (89%), корейш (11%).
Билгалдахарш
Категори:Партизанан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Приморьен мехкан нах беха меттигаш
Овчари (Олавскан повет)
Овчари  — Польшин Нижнесилезин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Лас Дос Кабаньяс (Трес Вальес)
Лас Дос Кабаньяс — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Лас Дос Кабаньяс лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Дедечам (Йалвач)
Дедечам (Dedeçam) — Туркойчоьнан Лаьттайуккъера хӀордан регион (Туркойчоь) регионан Испарта провинцин (ил) Йалвачан кӀоштара эвла.
Лас Дос Кабаньяс (Трес Вальес)
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Дедечам (Йалвач)
Хьажоргаш
Категори:Испарта провинцин нах беха меттигаш
Лас Дос Кабаньяс (Трес Вальес)
Климат
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Рифайна
Рифайна — Бразилин Сан-Паулу штатера муниципалитет.
Лас Дос Кабаньяс (Трес Вальес)
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
Дедечам (Йалвач)
Хьажоргаш
Категори:Йалвачан кӀоштан нах беха меттигаш
Лас Дос Кабаньяс (Трес Вальес)
Истори
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Рифайна
Географи
Муниципалитетан майда —.
Лас Дос Кабаньяс (Трес Вальес)
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Рифайна
Хьажоргаш
Категори:Сан-Паулу штатан муниципалитеташ Категори:Бразилин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш