cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Конзокияпан (Соконуско)
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Керла Алда
Керла Алда — Нохчийн Республикин Соьлжа-ГӀалин Заводской кӀоштан йукъайогӀу эвла йу.
Билгалдахарш
Категори:Соьлжа-ГӀалин кӀоштан нах беха меттигаш
Гембалка
Гембалка — Польшин Вармия-Мазурин воеводаллин  гминера эвла.
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Варми-Мазурин воеводаллин нах беха меттигаш
Эль Росарио (Янга)
Эль Росарио — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Росарио лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Серо де Торес Дос (Карлос А. Карильо)
Серо де Торес Дос — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Буки (Житомиран кӀошт)
Буки — Украинин Житомиран областан Житомиран кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Ольмонти
Ольмонти — Польшин Подлясьен воеводаллин  гминера эвла.
Серо де Торес Дос (Карлос А. Карильо)
Географи
Серо де Торес Дос лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Свольшевице-Мали
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Серо де Торес Дос (Карлос А. Карильо)
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Ольмонти
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Серо де Торес Дос (Карлос А. Карильо)
Климат
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Ольмонти
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Подлясьен воеводаллин нах беха меттигаш
Джоя-Саннитика
Джоя-Саннитика — Италин Кампани регионера коммуна. Лаьтташ йу Казерта провинцехь.
Серо де Торес Дос (Карлос А. Карильо)
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
Эль Росарио (Янга)
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
Джоя-Саннитика
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Йедигелли (Алапли)
Хьажоргаш
Категори:Зонгулдак провинцин нах беха меттигаш
Категори:Алаплин кӀоштан нах беха меттигаш
Джоя-Саннитика
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Кампани йукъара гӀаланаш
Эль Росарио (Янга)
Истори
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Серо де Торес Дос (Карлос А. Карильо)
Истори
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Вивье-суьгӀ-Шье
Вивье-суьгӀ-Шье — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — МоьгӀт а, Мозель а.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:МоьгӀт а, Мозель а департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Эрмида (Вила-Реал)
Эрмида  — Португалин Вила-Реал гуонан йукъара фрегези. ЙукъайогӀуш йу цӀе йолучу муниципалитетан.
Географи
кӀошташ. Майда —.
Стара Гуть (Неманице)
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Эрмида (Вила-Реал)
Хьажоргаш
Категори:Вила-Реал кӀошташ Категори:Португалин фрегезеш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Стара Гуть (Неманице)
Географи
.
HD33692
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Стара Гуть (Неманице)
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
HD33692
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Стара Гуть (Неманице)
Демографи
Бахархойн динамика:
HD33692
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Стара Гуть (Неманице)
Литература
Категори:Пльзень мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Мочидла (Мазовин воеводалла)
Мочидла  — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Мазовин воеводаллин нах беха меттигаш
Понорац (Съеница)
Понорац  (Понорац) — Сербин Златибор гуонан йукъараллера (општина) нах беха меттиг.
Географи
Лаьтташ йу Балканийн ахгӀайренан къилбаседа декъан тӀехь, хӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Литература
Категори:Златибор гуо нах беха меттигаш Категори:Сербин нах беха меттигаш
Богушова
Богушова — Польшин Малопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Малопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
Сан Прозперо (Рьети)
Сан Прозперо — Италин Лацио регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Лацио регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Морано Нуово (Терни)
Морано Нуово — Италин Умбрия регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Умбрия регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Артемово (Бабаеван кӀошт)
Артемово (Артемово) — Российн Федерацин Вологдин областан Бабаеван кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Бабаеван кӀоштан нах беха меттигаш
Сорава (беттан кратер)
Сорава - Шенан тӀе жима космосан объект кхетар бахьнехь кхоллаелла беттан кратер, диаметрехь 1,9 км гергга.
ЦӀе
Кратеран цӀе тиллина ГӀажарийн цӀе сийдина.
Хьажоргаш
Категори:Беттан кратерш Категори:Кратерш абатца
Soraya (crater) Soraya (lunar crater)
Йонджатепе (Чамлидере)
Йонджатепе (Yoncatepe) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатоли регионан Анкара провинцин (ил) Чамлидеренан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Анкара провинцин нах беха меттигаш
Категори:Анкара провинцин микрокӀошташ
Категори:Чамлидеренан микрокӀошташ
Категори:Чамлидеренан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Градек на Вларске дразе
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Злин мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Глинкино
Глинкино (Глинкино) — Российн Федерацин Омскан областан Павлоградкан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Павлоградкан кӀоштан нах беха меттигаш
Кяччи
Кяччи (Кяччи) — Российн Федерацин Якутин Олёкминскан улусан йукъайогӀу эвла.
Климат
Кхузахь климат чӀогӀа луьра ю. Иза къастало чӀогӀа континенталлийца. Аьхке кхузахь йоца, йовха ю. Ӏа кхузахь деха, чӀогӀа шелонаш йолуш ду. Буьрса климат бахьнехь массанхьа а кхиина дукха шерашкахь лаьтта лаьттан гӀур.
Хьажоргаш
Категори:Олёкминскан улусан нах беха меттигаш
(2951) Перепадин
(2951) Перепадин  — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Истори
ДӀайиллина 1977 шеран 13 сентябрехь Черных Н. С. цӀе йолу Ӏилманчо ГӀирма обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1977 RB8».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Ильбово
Ильбово (Ильбово) — Российн Федерацин Брянскан областан Стародубан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта Российн Федерацин Европин декъан циклонаш а, антициклонаш а лела коьрта некъашна уллохь. Хийцалуш йолу довхачу а, шийлачу а хӀаваийн тулгӀенаш (дукха хьолахь майхь) кхуллу цхьаьнаэшшара боцу хенан хӀоттам, аьхка даладо стигал къекъарца догӀанаш, Ӏай йалайо йоццу йовхонаш.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Стародубан кӀоштан нах беха меттигаш
Тватпюрть
Тватпюрть (Тăватпÿрт, Тватпюрть) — Чувашин Красноармейскан кӀоштара эвла.
Поштан индекс — 429635. ОКАТО - 97224810011. Код КЛАДР - 2101000006400.
Ӏакка
Ӏакка (עכו), (عكا),(европfy vtnnfyfi: Acre, St. Jean d’Acre     ) — Малхбузехьара Галилеера гӀала (Исраил), гергарчу хьесапехь лаьтташ йу Хайфа гӀалина 23 км къилбаседехьа, Лаьттайуккъера хӀордана йистехь йу Ӏакка гӀала. Шира гӀала 2001 шарахь дерригдуьненан тӀаьхьалонан ЮНЕСКО йукъатоьхна.
Тватпюрть
Налоган органан код - 2137.
Корнилово (Куньян кӀошт)
Корнилово (Корнилово) — Российн Федерацин Пскован областан Куньян кӀоштара эвла.
Ӏакка
Бахархой
Исраилан Центран статистикин бюрон хаамашца, 2018 шарахь гӀалин бахархой бара 48 303 стаг.
Корнилово (Куньян кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Ӏакка
Бахархой
Царах:
Билгалдахарш
Категори:Исраил
Корнилово (Куньян кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Куньян кӀоштан нах беха меттигаш
Эремо Сант'Ана
Эремо Сант'Ана — Италин Сицилия регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Сицилия регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Дворище (Глубокин кӀошт)
Дворище (Дворышча) — Белоруссин Витебскан областан Глубокин кӀоштара эвла.
1921—1945 шерашкахь Полякийн Республикин Вильнон воеводаллин Диснан поветан йукъайогӀуш йара.
Хьажоргаш
Категори:Витебскан областан нах беха меттигаш Категори:Глубокин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Тватпюрть
Бахархой
Бахархойн дукхалла 39 стаг ( 2010 шо).
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (100%).
Хьажоргаш
Категори:Чувашин Красноармейскан кӀоштан нах беха меттигаш
Гомне
Гомне — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БгӀетань регионехь. Коммунан департамент — Кот-д’АгӀмогӀ.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Кот-д’АгӀмогӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Сельцо (Новодугинан кӀошт)
Сельцо (Сельцо) — Российн Федерацин Смоленскан областан Новодугинан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Климат барамера континенталан йу, амалехь барамера йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а ду. Ӏаьн хьалхара дакъа довха ду шолгӀачул. ХӀаваан йовхачу температуран (де-буьйсан йукъара барам) мур лаьтта 213-224 дийнахь. ГӀоролаш йоцучу муьран йукъара барам 125-148 де. Цхьацца шерашкахь хаало дикка дӀатовжар йийцинчу климатан амалех. Йочанийн шеран барам бу 645-691 мм. Кхааннах ши дакъа догӀан кепара догӀу, цхьа дакъа ло кепара хуьлу. Цхьаьна эшшара лон чкъор лаьтта декабрь болалуш, деша апрелан хьалхарчу декадехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Новодугинан кӀоштан нах беха меттигаш
Гевенешть (Олт)
Гевенешть — Румынин Олт жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Олт жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Домославль
Домославль (Домославль) — Российн Федерацин Новгородан областан Любытинан кӀоштара эвла.
Cахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Любытинан кӀоштан нах беха меттигаш
Винсент (Айова)
Винсент  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Айова штатера гӀала.
Максимовка (Тернополан область)
Максимовка — Украинин Тернополан областан Збаражан кӀоштара эвла.
КозогӀлу (Келкит)
КозогӀлу (Kozoğlu) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регион регионан ГуьмуьшхӀане провинцин (ил) Келкитан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:ГуьмуьшхӀане провинцин нах беха меттигаш
Максимовка (Тернополан область)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
КозогӀлу (Келкит)
Хьажоргаш
Категори:Келкитан кӀоштан нах беха меттигаш
Максимовка (Тернополан область)
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
КозогӀлу (Келкит)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Максимовка (Тернополан область)
Хьажоргаш
Категори:Збаражан кӀоштан нах беха меттигаш
Москохан олалла
Си́йлахь Моско́хан о́лалла — юккъера бӀешерашкара оьрсийн феодалийн пачхьалкх. Йуьхьанца Сийлахь Владимиран олаллин паччахьан латтах, XIV бӀешеран юккъехь дуьйна москохан элийн дола Владимир ялар бахьнехь — сийлахь олалла хилира. 1330-гӀа шерашкара 1480 шо кхаччалц москохан элаша — лелайора ханан сийлахь элийн ярлык, иза яккхархьама цара къийсамаш латтабора кхечу яккхийчу олаллашца: Тверан а, Нижегородскан-Суздалан а.
ТӀаьхьа XV бӀешо чекхдолуш москохан элийн латтанаш шордаларца а, Ӏедал цхьаьна кара дерхорца а монголех мукъадаьлла Сийлахь-Доккха Москохан олаллах хилира Оьрсийн пачхьалкхан марталлин йукъ. 1547 шарахь Москохан сийлахь эла, ерриг Русин паччахь Иван IV Васильевич тӀеийцира паччахьан дарж. Российн паччахьаллин йукъахь Сийлахь-Доккха Москохан олалла кхин а цхьаьна хенахь лорура ша йолу Ӏарш, цунах олура Москохан пачхьалкх.
Олалла дӀакъастар
Хьалхара москохан эла хилира Всеволод III-гӀачун ялхолгӀа кӀант — Владимир, 1213 шарахь иза масех батан охьахиира Москохахь (шен воккхаха волчу вешегара владимиран элера Юрийгара гӀала а йаьккхина). Амма, сихха, москохан волость йухайирзира сийлахь элан махкан йукъа, ткъа Владимир Всеволодович дехьаваьккхира кхин а гӀолечу Переяславль-Къилбехьара махка. 1236 шарахь Владимиран сийлахь элас Юрий Всеволодовича къастийра Москохан олалла шен къуоначу кӀантана Владимирна. Батый тӀелетачу хенахь Москох 1238 шеран 20 январехь талораш дина, ягийна йара, ткъа иза ларйина волу Владимир Юрьевич йийсар вина, 3 февралехь вийра. Москох йуха а йукъаеира сийлахь элан Ярослав Всеволодовичан махкан. Иза 1246 шарахь Ордахь вийначул тӀаьхьа йуха дийкъира Владимиран-Суздалан латтанаш. 1246—1248 шерашкахь Москох долахь йара Михаил Ярославич Хоробритан (и факт хьахийна йац массо а тептаршкахь, лору къовсаме). Амма иза реза вацара шен чолхечу хьолан. 1248 шарахь Михаил тӀелетира коьрта гӀалан Владимиран, эккхийра цигара деваша Святослав Всеволодович, дӀалецира сийлахь Ӏарш, шен вежарий Александр а, Андрей а воцучу хенан. Михаил Ярославич Хоробрита кӀезиг урхалла дира, Ӏай (1248 шеран 15 январехь) иза велира литвахошца Протва эркан бердашца хиллачу тӀамехь. Цуьнах дисинарг Владимирера Успенскан килс дӀадаьхьира. Михаил Хоробрит хилира тӀамехь велла тӀаьххьара оьрсийн сийлахь эла. Цхьацца хаамашца, Михаил веллачул тӀаьхьа висира цуьнан жима кӀант Борис, девешийн Александр Невскийн пурбанца цуьнан долахь дара, Москохан олалла. Борис Михайлович велира 1263 шо доладалале, кхиина а валале.
Александр Невскийн весетаца олалла, оццу 1263 шарахь, делира жимахчу кӀантана — Даниил Александровичан, цуьнан тӀаьхьенашна иза дисира. Даниилан кӀант вара Иван I (Калита) — Дмитрий Донскойн деда. Амма оцу заман йохаллехь Москохан олалла йукъахь йара Владимиран Сийлахь-Доккхачу олаллина.
Арахьара политика
Иван I Калитан Ӏарш йисира Юрийн. Дукхаха болу историкаш (Карамзин, Соловьёв, Иловайский) хьоьжу Калитага «Русь гулйина» хьалхарчуьнга санна, го цуьнгахь доккха пачхьалкхан хьекъал. Кхин ойла йу В. И. Сергеевичан: Иван Калитас, цуо дийцарехь, «Москохан декъан цхьацца латтанаш тӀетоьхна; иза хила тарло, амма изза дира цул хьалхарчу шиммо а, цундела бахьна дац цунах «Русь гулйина» хьалхарчуьнга санна хьежа». Иза хилла сеццина «олалла элан долара бахам гаран ойла дӀахьуруг, цуьнан ерриг пачхьалкхана дуьхьала долу зулмашца, амма ца хилла Москохан пачхьалкхан ницкъ гулбийриг».
Д. И. Иловайскийн хетарехь, Калита Иван волуш москохан латтан «йукъадодара дерриг дохаллехь Москох эрк, гӀаланашца Можайск, Звенигород, Москох, Коломна; иза баьжина бара кхин дӀа Коломнин тӀера Окаца хьала къилба-малхбузехьа, гӀаланашца Кашира а, Серпухов а, ткъа къилбаседа-малхбалехьа Москохан латтанаш дӀалоцура ИйдалтӀиен дакъа, цунна чуйогӀура Ийдалан гӀаланаш Углич а, Кострома а. Уьш генна дехьабевлира Ийдалан къилбаседа агӀоне; Калитас ийцира къиенбеллачу меттигерачу элашкара Углич, Галич Мерски а, Белозерск а». В. И. Сергеевича чӀогӀа шеконе дохку Калита Иванан тӀеяздина латташ эцар, хӀунда аьлча, цуьнан весет йукъахь йац Галич а, Белоозераш а, Углич а; йац уьш цуьнан кӀентийн весеташкахь а, дуьххьара и гӀаланашна олалла ца до Дмитрий Донскойс бен. Не упоминается в завещании и Переяславль-Залесский, который с этого времени входит в состав Владимиро-Суздальского княжества.
Оцу хенахь тверан а, рязанан а элаша барт бо москохан элаца, цхьабосса бакъо йолу бартхоша санна. Цара Ордаца а йукъаметтиг лелайо, шешша дӀайохьуьйту цига ясакх. Рязанан элех олура сийлахь элий. Тверан элаша 1382 шо кхаччалц къовсам латтийра москохан элашца Владимиран сийлахь олалла дезаш, ткъа 1382 шарахь дуьйна ду Сийлахь Тверан олалла. Дмитрийн Михаилца хиллачу бертаца (1375 шо) гӀезалойх лаьцна дуьйцура: «хир дуй вай гӀезалошца машарехь, арабовлуьйтур бу уьш йа бац — вайх дозуш ду; нагахь гӀезалой тӀелатахь тхуна йа хьуна, тӀом цхьаьна бан беза; тхо царна тӀелатахь, тӀаккха хьо а тхойца ван веза». Наггахь тверан элан ца ваьлла ала дезаш хуьлура москохарчу элех воккхаха волу ваша, амма оцу хенахь башха маьӀна а, тӀаьхьало а йолуш хӀума дацара иза. ТӀелатарх дийцича барт йукъахь массара а яздеш дара, нагахь москохан эла говр тӀехаахь, барт беш волу эла а хаавеза говр тӀе; нагахь москохан эло воевода вахийтахь, тӀаккха барт бен эло а вахийта веза. Амма Дмитрий Донскойца болчу бертаца тверан эла говр тӀехаа декхарийлахь ву, нагахь сийлахь элан шича Владимир Андреевич арене валахь а. Тверан элан Михаил Александровичан Василий Дмитриевичца болчу бартаца москохан эла тӀелеташ, дерриг тӀелатаран декхарш тӀап олий дов. Рязанан Олег Ивановича ша москохан элан «жимха ваша» хилар тӀелаьцна 1381 шарахь, амма 1385 шарахь схьайаьккхина Москохера Коломна гӀала; 1387 шарахь ерриг Русин митрополитан Ӏаткъамца рязанхоша йухайерзийра Коломна москохахошна, «гуттаренна машаран» цхьабосса бакъонаш йолу барт бира.
Литература
Кроме общих сочинений по русской истории:
Винсент (Айова)
Истори
Винсент гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Айова штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Миддлтон (Массачусетс)
Миддлтон  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Массачусетс штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Массачусетс штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Нуэва-Вилья-де-лас-Торрес
Нуэва-Вилья-де-лас-Торрес — Испанин Вальядолид провинцин муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —. ХӀордан сизал локхалла. муниципалитеташ.
Хьажоргаш
Категори:Испанин муниципалитеташ Категори:Вальядолид провинцин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Сидоровы Горы
Сидоровы Горы (Сидоровы Горы) — Российн Федерацин Удмуртин Воткинскан кӀоштара эвла.
Климат
Лаьтта къилбаседа бараман асанехь, Еврази материкан кӀоргенехь, Атлантикин а, Къилбаседа-Шатесна Ӏапказийн хӀордашна генахь. Цундела цуьнан климат барамера континенталан йу дехачу шийлачу Ӏашца, йовхачу аьхкенца, дика къаьстачу шеран заманашца бӀаьста а, гурахь а. Атлантикин Ӏапказ тӀиера кхуза йогӀу йовха хӀаваъ. Аьхка цуо йахьа йочанаш, йовхо лагӀйо, ткъа Ӏай ло дахьа, шелонаш лагӀйо, йовхонаш йахьа.
Сахьтан аса
Кхузахь йу Самарин хан лелаш. UTC-ца хийцадалар ду +4:00. Москохан хенаца цу сахьтийн асан гуттар а хийцадалар ду +1 сахьт, MSK+1 санна Россехь къастош а йу. 2010-гӀа шо кхаччалц, областехь йара асан Самарин хан (МСК+1). 2010-2014-чу шерашкахь йара Москохан хан. 2014-чу шеран 26-чу октябряхь дуьйна регион йу йуха а кхоьллинчу кхозлагӀчу сахьтийн зонехь (МСК+1, Москохан хан + 1 сахьт, UTC+4). Маьлхан хенаца йукъара башхалла ю 30 минот тӀера областан малхбалехь, малхбузехь 48 минот тӀекхаччалц.
Хьажоргаш
Категори:Воткинскан кӀоштан нах беха меттигаш
Позо де Оро (Апасео эль Алто)
Позо де Оро — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Мергенц
Мергенц (Мяргенцы) — Белоруссин Гроднон областан Лидан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Гроднон областан нах беха меттигаш
Категори:Лидан кӀоштан нах беха меттигаш
Гигганем (Коннектикут)
Гигганем — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Коннектикут штатера нах беха меттиг, иза лоруш йу бахархойн статистикин меттиг (census-designated place, CDP) санна.
Географи
Гигганем бахархойн статистикин меттиган майда —. Статистикин йекъна меттиган бакъонан статус йац.
Мергенц
Хьажоргаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Позо де Оро (Апасео эль Алто)
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Гигганем (Коннектикут)
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Коннектикут штатан бахархойн статистикин меттигаш Категори:Коннектикут штатан нах беха меттигаш Категори:АЦШ бахархойн статистикин меттигаш
Истлейк (Огайо)
Истлейк  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Огайо штатера гӀала.
Истори
Истлейк гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Позо де Оро (Апасео эль Алто)
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Журавлев (Орловскан кӀошт)
Журавлев (Журавлев) — Российн Федерацин Ростовн областан Орловскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь амалехь йу бараман асанера бараман континенталан климат. Ӏа дукха хьолахь кхоьлина а, мохе а ду. Аьхке мохе а, йекъа а, йовха а йу. Климатан континенталан сипташ чӀагӀло мехкан къилбаседа-малхбузера къилба-малхбале. ТӀекхета йокъалла, йовхо. ЧӀагӀло мехаш, Ӏаьнан шелонаш. Климатан амалан башхалла йу маьлхан серло а, йовхо а шорта хилар. Дукха хуьлу барамера шораллин къилба зонин циркуляцин процессаш. Амма, Арктикера шийла массаш кхача тарло, масийттаза йан а тарло уьш.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Ростовн областан Орловскан кӀоштан нах беха меттигаш
Петровски (Вохман кӀошт)
Петровски (Петровская) — Российн Федерацин Костромин областан Вохман кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Эвла йу Оьрсийн акъари тӀехь, йекъна хин тогӀенаш. Кхузахь климат барамера континенталан йу, Ӏа – ло долуш, шийла, аьхке – йовха. Алссам хьоькху къилба-малхбузера мехаш.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Вохман кӀоштан нах беха меттигаш
Медвенка (Ленинскан кӀошт)
Медвенка (Медвенка) — Российн Федерацин Тулин областан Ленинскан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Тулин областан Ленинскан кӀоштан нах беха меттигаш
Акчати (Буьнйан)
Акчати (Akçatı) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатоли регионан Кайсери провинцин (ил) Буьнйаннан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Кайсери провинцин нах беха меттигаш
Категори:Кайсери провинцин микрокӀошташ
Категори:Буьнйанан микрокӀошташ
Категори:Буьнйанан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Колония ла Эсперанза (Аютла де лос Либрес)
Географи
Колония ла Эсперанза лаьтташ йу Мексикин къилба-малхбузехьара декъехь, Мехико гӀалин къилбехьа.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 21,9 °C.
Истори
Дуьххьара адамаш 20 эзар герг шо хьалха кхуза даха хевшина. Уьш хила боху ольмекаш. ТӀаьхьо Теотиуаканан Ӏаткъам чӀагӀбелира кхузахь. VIII-XV бӀешерашкахь ацтекаш дола деш йара кху махкахь. 1521 шарахь кхуза баьхкира испанхой, цара мохк долабаьккхинчул тӀаьхьа территори Мехикон аудиенци хилира, дуьххьара цуьна йукъахь йара хилачу Ацтекийн империн провинцеш, тӀаьхьо мохк йукъа бахара Керла Испани вице-пачхьалкхаллин.
1849 шеран 27 октябрехь дуьйна Герреро штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Герреро штатан нах беха меттигаш
Нижни Санчелеево
Нижни Санчелеево (Нижнее Санчелеево) — Российн Федерацин Самарин областан Ставрополан кӀоштара эвла.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 1859 адам леррана 2010 шарахь.
Сахьтан аса
Эвла йу Самарин хенан сахьтийн асехь. UTC-ца хийцадалар ду +4:00. Москохан хенаца цу сахьтийн асан гуттар а хийцадалар ду +1 сахьт, MSK+1 санна Россехь къастош а йу. 2010-гӀа шо кхаччалц, областехь йара асан Самарин хан (МСК+1). 2010-2014-чу шерашкахь йара Москохан хан. 2014-чу шеран 26-чу октябрехь дуьйна регион йу йуха а кхоьллинчу кхозлагӀчу сахьтийн зонехь (МСК+1, Москохан хан + 1 сахьт, UTC+4). Маьлхан хенаца йукъара башхалла йу 30 минот тӀера областан малхбалехь, малхбузехь 48 минот тӀекхаччалц.
Хьажоргаш
Категори:Ставрополан кӀоштан нах беха меттигаш
Соссюр (беттан кратер)
Соссюр - Шенан тӀе жима космосан объект кхетар бахьнехь кхоллаелла беттан кратер, диаметрехь 55 км гергга.
ЦӀе
Кратеран цӀе тиллина Орас Бенедикт де Соссюр (1740—1799) сийдина.
Истори
Кратер чӀагӀйина International Astronomical Union (IAU) 1935 шарахь.
Хьажоргаш
Категори:Беттан кратерш Категори:Кратерш абатца
(2482) Перкин
(2482) Перкин  — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Истори
ДӀайиллина 1980 шеран 13 февралехь кхузахь болх беш болу Ӏилманчаш цӀе йолу Ӏилманчо Гарвард обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1980 CO».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Карпинете (Изерния)
Карпинете — Италин Молизе регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Молизе регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Пасеново
Пасеново (Пасеново) — Российн Федерацин Ярославлан областан Некоузан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Некоузан кӀоштан нах беха меттигаш
Вилмаджоре (Бергамо)
Вилмаджоре — Италин Ломбарди регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Ломбарди регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Березницы (Тверан область)
Березницы (Березницы) — Российн Федерацин Тверан областан Сандован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Сандован кӀоштан нах беха меттигаш
Гомнек
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Кот-д’АгӀмогӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Остановочни Платформа Кубово
Остановочная Платформа Кубово (Остановочная Платформа Кубово) — Российн Федерацин Новосибирскан областан Мошкован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат континенталан йу. Лаьттан гӀоролаш йуьйлало сентябран шолгӀачу декъехь, чекхйовлу май чекхболуш. Шелонан мур лаьтта - 178, йовхонан - 188, гӀур йоцуш – 120 дийнахь. Географин хьоло цуьнан климатан континенталалла алсама лурйо, оццу географин шораллашкахь лаьттачу, амма адаман даха аьтто болчу Европин а, Америкин а кӀошташкахьчул.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Омскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+6.
Хьажоргаш
Категори:Мошкован кӀоштан нах беха меттигаш
Мочидлув
Мочидлув — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Мазовин воеводаллин нах беха меттигаш
Боярка (Одессин область)
Боярка — Украинин Одессин областан Ананьеван кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Одессин областан Подольскан кӀоштан нах беха меттигаш
Харсдорф
Харсдорф — Германин Бавари латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Бавари латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Спалланцани (беттан кратер)
Спалланцани - Шенан тӀе жима космосан объект кхетар бахьнехь кхоллаелла беттан кратер, диаметрехь 30,9 км гергга.
ЦӀе
Кратеран цӀе тиллина Ладзаро Спалланцани (1729—1799) сийдина.
Истори
Кратер чӀагӀйина International Astronomical Union (IAU) 1935 шарахь.
Хьажоргаш
Категори:Беттан кратерш Категори:Кратерш абатца
Spallanzani (crater)
Оливарес-де-Дуэро
Оливарес-де-Дуэро — Испанин Вальядолид провинцин муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —. ХӀордан сизал локхалла. муниципалитеташ.
Адаман дукхаллийн кхиаман индекс
[[File:2019 UN Human Development Report (inequality-adjusted).svg|thumb|World map representing the inequality-adjusted Human Development Index categories (based on 2018 data, published in 2019). Адаман дукхаллийн кхиаман индекс (АДКИ) — хӀора шарахь адаман дукхаллийн кхиам гайтар ду.
Оливарес-де-Дуэро
Хьажоргаш
Категори:Испанин муниципалитеташ Категори:Вальядолид провинцин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Маруекос (Алто Лусеро де Гутьерез Бариос)
Маруекос — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Адаман дукхаллийн кхиаман индекс
Хьажоргаш
Категори:Экономикин статистика Категори:Бахархой
Маруекос (Алто Лусеро де Гутьерез Бариос)
Географи
Маруекос лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Ольхувка (Подлясьен воеводалла)
Ольхувка  — Польшин Подлясьен воеводаллин  гминера эвла.
Маруекос (Алто Лусеро де Гутьерез Бариос)
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Ольхувка (Подлясьен воеводалла)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Подлясьен воеводаллин нах беха меттигаш
Маруекос (Алто Лусеро де Гутьерез Бариос)
Климат
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Авеланш-да-Рибейра
Авеланш-да-Рибейра — Португалин Гуарда гуонан йукъара фрегези. ЙукъайогӀуш йу цӀе йолучу муниципалитетан.
Географи
кӀошташ. Майда —.
Хьажоргаш
Категори:Гуарда кӀошташ Категори:Португалин фрегезеш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Эремо Франчезкано (Перуджа)
Эремо Франчезкано — Италин Умбрия регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Умбрия регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Гембини
Гембини — Польшин Вармия-Мазурин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Варми-Мазурин воеводаллин нах беха меттигаш
(2422) Перовская
(2422) Перовская  — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Истори
ДӀайиллина 1968 шеран 28 апрелехь Смирнова Т. М. цӀе йолу Ӏилманчо ГӀирма обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1968 HK1».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Чанкайа
Чанкайа (Çankaya) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатоли регионан Анкара провинцин (ил) Чанкайанан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Анкара провинцин нах беха меттигаш
Категори:Анкара провинцин микрокӀошташ
Категори:Чанкайанан микрокӀошташ
Категори:Чанкайанан кӀоштан нах беха меттигаш
Поткрш
Поткрш (Поткрш) — Сербин Златибор гуонан йукъараллера (општина) нах беха меттиг.
Географи
Лаьтташ йу Балканийн ахгӀайренан къилбаседа декъан тӀехь, хӀордан сизал локхалла.
Чанкайа
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Поткрш
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Литература
Категори:Златибор гуо нах беха меттигаш Категори:Сербин нах беха меттигаш
Алапинар (РефахӀийе)
Алапинар (Alapınar) — Туркойчоьнан Малхбален Анатолин Эрзинджан провинцин (ил) РефахӀийенан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Эрзинджан провинцин нах беха меттигаш
Категори:РефахӀийенан кӀоштан нах беха меттигаш
Джульяно-ин-Кампанья
Джульяно-ин-Кампанья — Италин Кампани регионера коммуна. Лаьтташ йу Неаполь провинцехь.
Алапинар (РефахӀийе)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Джульяно-ин-Кампанья
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Кампани йукъара гӀаланаш
Миддлфилд (Массачусетс)
Миддлфилд  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Массачусетс штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Массачусетс штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Бодаки (Малопольскан воеводалла)
Бодаки — Польшин Малопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Малопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
Архангельски (Бабаеван кӀошт)
Архангельски (Архангельское) — Российн Федерацин Вологдин областан Бабаеван кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+4.
Хьажоргаш
Категори:Бабаеван кӀоштан нах беха меттигаш
Троицк (Олёкминскан улус)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Якутскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+9.
Хьажоргаш
Категори:Олёкминскан улусан нах беха меттигаш
Новосады (Лидан кӀошт)
Новосады (Навасады) — Белоруссин Гроднон областан Лидан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Гроднон областан нах беха меттигаш
Категори:Лидан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
ЙенидогӀанлар (Алапли)
ЙенидогӀанлар (Yenidoğanlar) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Зонгулдак провинцин (ил) Алаплин кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Алаплин кӀоштан нах беха меттигаш
Граденин
Граденин (Hradenín) — Чехин Йуккъера Чехин мехкан кӀоштара эвла.
ЙенидогӀанлар (Алапли)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
ВиллакугӀ
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:МоьгӀт а, Мозель а департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Граденин
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Демографи
Бахархойн динамика:
Иванковцы (Бердичеван кӀошт)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Истровка (Брянскан область)
Климат
Эвла лаьтта Российн Федерацин Европин декъан циклонаш а, антициклонаш а лела коьрта некъашна уллохь. Хийцалуш йолу довхачу а, шийлачу а хӀаваийн тулгӀенаш (дукха хьолахь майхь) кхуллу цхьаьнаэшшара боцу хенан хӀоттам, аьхка даладо стигал къекъарца догӀанаш, Ӏай йалайо йоццу йовхонаш.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Твеняшево
Твеняшево (Тĕвенеш, Твеняшево) — Чувашин Комсомольскан кӀоштара эвла.
Поштан индекс — 429149. ОКАТО - 97221845005. Код КЛАДР - 2100900005700.
Налоган органан код - 2132.
Бахархой
Бахархойн дукхалла 126 стаг ( 2010 шо).
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (100%).
Хьажоргаш
Категори:Чувашин Комсомольскан кӀоштан нах беха меттигаш
Березье (Код ОКТМО 28649420107)
Березье (Березье) — Российн Федерацин Тверан областан Сандован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Сандован кӀоштан нах беха меттигаш
HD33716
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Малашевцы (Зборован кӀошт)
Малашовцы — Украинин Тернополан областан Зборован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Зборован кӀоштан нах беха меттигаш
Спенсер Джонс (беттан кратер)
Спенсер Джонс - Шенан тӀе жима космосан объект кхетар бахьнехь кхоллаелла беттан кратер, диаметрехь 88 км гергга.
ЦӀе
Кратеран цӀе тиллина Гарольд Спенсер Джонс (1890—1960) сийдина.
Истори
Кратер чӀагӀйина International Astronomical Union (IAU) 1970 шарахь.
Гегие
Гегие — Румынин Бихор жудецан коммунера эвла.
Сан Прозперо (Мантова)
Сан Прозперо — Италин Ломбарди регионан  коммунера эвла.
Гегие
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Бихор жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Сан Прозперо (Мантова)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Ломбарди регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Стара Гуть (Петровице ИИ)
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Йуккъера Чехин мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Пахомово (Некоузан кӀошт)
Пахомово (Пахомово) — Российн Федерацин Ярославлан областан Некоузан кӀоштара эвла.
Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.