cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Гули (Мяделан кӀошт)
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Вольсдорф (Лаха Саксони)
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Лаха Саксони латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Гули (Мяделан кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Минскан областан нах беха меттигаш
Медлице
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Гули (Мяделан кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Мяделан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Медлице
Географи
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Аурелио Эрнандез Собревилья (Туспан)
Аурелио Эрнандез Собревилья — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Медлице
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
HD114690
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Аурелио Эрнандез Собревилья (Туспан)
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Медлице
Демографи
Бахархойн динамика:
Майск (Ивацевичин кӀошт)
Майск (Майск) — Белоруссин Брестан областан Ивацевичин кӀоштара эвла.
Медлице
Литература
Категори:Къилба Морави мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Аурелио Эрнандез Собревилья (Туспан)
Климат
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Майск (Ивацевичин кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Брестан областан нах беха меттигаш Категори:Ивацевичин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Аурелио Эрнандез Собревилья (Туспан)
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Ӏабдулла
Ӏабдулла, ӀабдуллахӀ, ӀабдаллахӀ, Ӏабдалла (عبد الله — АллахӀан лай) — Ӏаьрбех яьлла боьршачу стеган цӀе, нохчийн матте гочдича «АллахӀан лай» хуьлу. Яздарца а маьӀнийца а дош гергара ду ӀубайдуллахӀ цӀеран.
Ӏабадила — Мухьаммад пайхӀамаран гӀараваьлла пхи асхьаб:
Каза Надино (Модена)
Каза Надино — Италин Эмилия-Романья регионан  коммунера эвла.
Литература
Категори:Эмилия-Романья регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Тирондоло (Виченца)
Тирондоло — Италин Венеция регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Венеция регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Лопян
Хьажоргаш
Категори:Болгарин нах беха меттигаш Категори:Софин областан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Дановске
Дановске — Польшин Подлясьен воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Подлясьен воеводаллин нах беха меттигаш
Пясково (гмина Шамотули)
Пясково  — Польшин Великопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Великопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
Эль Нуево Рефухио (Силао)
Эль Нуево Рефухио — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Нуево Рефухио лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Мелино (Ивановн область)
Мелино (Мелино) — Российн Федерацин Ивановн областан Кинешман кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Кинешман кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Рабак (Башкирийчоь)
Рабак — Башкирийчоьнан Янаулан кӀоштан йукъайогӀу эвла, иза Сандугачевски йуьртан меттиган йукъайогӀу. Бахархойн дукхалла 453 стаг (2009 шо). Поштан индекс — 452812, код ОКАТО — 80259875006.
Демографи
Бахархойн дукхаллин динамика:
Хьажоргаш
Категори:Янаулан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Скариха
Скариха (Скариха) — Российн Федерацин Пскован областан Пскован кӀоштара дӀатесна эвла.
Привалово (Домодедован гӀалин гуо)
Привалово (Привалово) — Российн Федерацин Москохан областан Домодедован гӀалин гуонан йукъайогӀу эвла.
Скариха
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Привалово (Домодедован гӀалин гуо)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Скариха
Хьажоргаш
Категори:Пскован кӀоштан нах беха меттигаш
Мечешу-де-Жос
Мечешу-де-Жос — Румынин Долж жудецан коммунера эвла.
Привалово (Домодедован гӀалин гуо)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Домодедован гӀалин гуонан нах беха меттигаш
Мечешу-де-Жос
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Долж жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Поца (Модена)
Поца — Италин Эмилия-Романья регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Эмилия-Романья регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Банце (Падова)
Банце  — Италин Венеция регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Венеция регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
NGC 989
NGC 989 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
989 989
Стохная (Резинан кӀошт)
Стохная (, Stohnaia) — Молдавин Резинан кӀоштара эвла.
Минареличавуш (Нилуьфер)
Минареличавуш (Minareliçavuş) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан Бурса провинцин (ил) Нилуьфернан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Стохная (Резинан кӀошт)
Литература
Категори:Резинан кӀошт кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Молдавин нах беха меттигаш
Минареличавуш (Нилуьфер)
Хьажоргаш
Категори:Бурса провинцин нах беха меттигаш
Категори:Бурса провинцин микрокӀошташ
Категори:Нилуьфернан микрокӀошташ
Категори:Нилуьфернан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Трифакино
Трифакино (Трифакино) — Российн Федерацин Нижни Новгородан областан Воскресенскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Нижни Новгородан областан Воскресенскан кӀоштан нах беха меттигаш
Тарасовка (Закарпатьен область)
Тарасовка — Украинин Закарпатьен областан Тячевкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Тячевкан кӀоштан нах беха меттигаш
Дардамты
Дардамты — Кхазакхстанан Алматан областан Уйгурийн кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Алматан областан нах беха меттигаш Категори:Уйгурийн кӀоштан нах беха меттигаш
Боливи (Къилбаседа Каролина)
Боливи  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Къилбаседа Каролина штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Чермошни (Калугин область)
Чермошня (Чермошня) — Российн Федерацин Калугин областан Юхнован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, дика къаьсташ шеран заманашца: барамехь довха а, тӀуьна а аьхкенца, барамера шийла хӀоьттина лайн чкъор долу Ӏаьнца.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Юхнован кӀоштан нах беха меттигаш
Держилово
Держилово (Держилово) — Российн Федерацин Ярославлан областан Угличан кӀоштара эвла.
Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Угличан кӀоштан нах беха меттигаш
Нова-Серрана
Нова-Серрана — Бразилин Минас-Жерайс штатера муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —.
Хьажоргаш
Категори:Минас-Жерайс штатан муниципалитеташ Категори:Бразилин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Каса Барьентос (Мануел Добладо)
Каса Барьентос — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Каса Барьентос лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Ораматаш
Ораматаш (Plantae, йа ) — биологин паччахьалла, коьртачу дуккхаклеткийн организмийн тобанех цхьаъ, царна йукъайогӀу корсам, чураш, говран мерзаш, плаунаш, дерзинахӀушдерш, зезаган ораматаш. Дукха хьолахь ораматашна йукъатуху иштта ерриг хинбецаш йа церан цхьайолу тобанаш. Ораматаш (уггаре хьалха зезагнаш) хуьлу дуккха а тайпана дахаран кепашца — царна йукъахь ду дитташ, коьллаш, бецаш, кхин а.
Алексеевка (Каратузскан кӀошт)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Ораматаш
Ораматаш ю ботаника Ӏилманан талламан объект.
Алексеевка (Каратузскан кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Беллмид (Техас)
Беллмид  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Техас штатера гӀала.
Алексеевка (Каратузскан кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Каратузскан кӀоштан нах беха меттигаш
Беллмид (Техас)
Истори
Беллмид гӀала йиллина  шарахь.
Ораматаш
Истори
Хаттар делчи, стенах ала орамат, жоп чолхе хуьлу. Дуьххьала оцу хаттарна жоп дала гӀиртина ширагрекийн философ а, Ӏилманча а Аристотель, ораматаш чохь садоцу а, садолу а хӀуманашна юккъе йехкина. Цуо билгалдина, ораматаш шеш дӀай схьай яха таро йоцу, дийна организмаш хилар (дийнаташна дуьхьала). ТӀаьхьа дӀайиллира, цхьанне агӀора ораматийн йукъара кхетамца йогӀуш йоцу, бактереш а, архейш а. XX бӀешеран шолгӀачу декъехь жӀалин нускалш а, цхьацца тайпана хинбецаш а билгалаехира шайн категорешка, хӀунда аьлчи церан пхенийн а, ораман а система ца хиларна, кхечу ораматийн санна.
Архейн эра (2500—3800 млн шо хьалха)
Палеонтологин карийначаьрга хьаьжча, дийна хӀуманаш паччахьаллашна йекъайала йолайелла 3 млрд шо хьалха. Хьалхара автотрофан организмаш хилира фотосинтез йеш йолу бактереш (хӀинца уьш йу таьӀна-цӀен а, баьццара а бактереш, цианобактереш). Масала, мезоархейхь (2800—3200 млн шо хьалха) йолуш йара цианобактерин маташ.
Беллмид (Техас)
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Ораматаш
Протерозойн эра (570—2500 млн шо хьалха)
Массо хаттаршна жоп луш йолу, эукариотин фотоавтотрофан организмаш схьайовларан цхьа теори, цкъачунна йац. Царех цхьамма (симбиогенезан теори) тардолуьйту эукариотийн фототрофаш кхоллаелла хилар, дехьаялар эукариотин гетеротрофан амёба кепара клеткаш фототрофан тайпана дааре санна, симбиозехула фотосинтезан бактерешца, цунах тӀаьхьа хлоропласт хилла. Оцу теорица, ишттачу кепара хуьлу митохондреш аэробийн бактерех. Иштта йовлу хин бецаш — дуьххьарлера боккъала а йолу ораматаш. Протерозойн эрехь шуьйра кхуьу цхьаьна клеткан а, колонин синабаьццара а хин бецаш, йукъайовлу цӀиен а, баьццара а хин бецаш.
Беллмид (Техас)
Хьажоргаш
Категори:Техас штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Ораматаш
Палеозойн эра (230—570 млн шо хьалха)
Силуран чеккхенгахь (405—440 млн шо хьалха) Дуьнен тӀехь хуьлу жигара лаьмнаш кхолладаран процессаш, цара гучудоху Скандинавийн лаьмнаш, Тянь-Шанан а, Саянийн а лаьмнаш, ткъа иштта гомха а дой тӀепаза дойу дуккха а хӀордаш. Иза бахьнехь цхьацца хинбецаш (хӀинцалерачу харан хинбецех тера йолу) арайовлу латтан тӀе, йаьржа литоралехь а, супралиторалехь а, иза хила таро йира бактерийн а, цианобактерийн а белхаша, цара кхоьллира йекъачу меттигашна тӀехь хьена латтан субстрат. Иштта кхоллало дуьххьарлера лакхара ораматаш — риниофиташ. Риниофитийн башхалла йу хьасанаш йукъадовлар, церан дифференцировка къовламан, механикин, дӀакхеторан, фотосинтез йаран. Иза дира цӀеххьана хин Ӏаламах къаьстачу хӀаваан Ӏаламо. Масала:
Уггаре шира девза орамат — куксони. Куксони карийна 1937 ш. силурийн гӀамаршкахь Шотландехь (хан 415 млн шо гергга). ТӀаьхьара лакхарчу ораматийн эволюци йекъайелира шина агӀора: гаметофитан (корсамкепарнаш) а, спорофитан (пхенийн ораматаш) а. Дуьххьарлера дерзина хӀун ораматаш йукъайовлу Мезозойн йоьххьехь (220 млн шо гергга хьалха). Дуьххьарлера къевлина хӀун ораматаш (зезагнаш) кхоллало юран муьрехь.
Тайп-тайпаналла
2010 шо долалуш хиллачу хьолашца, Ӏалам лардаран дуьненайукъара союзан (IUCN) хаамашца, язйина 320 эзар гергга ораматех лаьцна, царех 280 эзар гергга тайпа зезагаш ду, 1 эзар тайпа дерхина хӀу дерш, 16 эзар гергга корсамкепарнаш, 12 эзар тайпа лакхара спорийн ораматаш (Плаункепарнаш, Чурашкепарнаш, Говрмерзкепарнаш). Амма, и терахь тӀекхеташ ду, хӀунда аьлча гуттаренна а карайо керла тайпанарш.
Паразитизм
Ораматаш-паразиташ ю лахарчу а, лакхарчу а орамашна йукъахь. Ишттачу ораматаш дахьа зулам юьртабахаман.
ГӀира ораматаш
гӀира ораматан 500 кеп ю. Йовлу гӀира ораматаш дукха хьолахь даарца а, минералийн туьхнашца а къиен долчу латта тӀехь. Ораматийн «гӀиралла» йоьзна ю лаьттаца азот кӀезиг хиларх, цундела Ӏемина гӀира ораматашна тайп-тайпана хӀилланашца лоьцучу сагалматех а, кхечу дийнатех а азот даккха.
Российн хьаннашкара уггаре гӀарайаьлла гӀира орамат ю. Оцу ораматаш гӀашшан йисташкахула тхинах тера тӀелета тӀуналла йолийта, — муьста юург ахьаран мутт. Сагалмат тӀехуа «тхин» тӀадамна, тӀелетий тхибецан даар хуьлу.
Кхин гӀарайаьлла гӀира ораматаш — мозий лоьцу венерина, дарлингтони, жирянка, тхибуц.
Ораматийн хӀоттам
Цхьайолчу ораматийн чӀогӀа чолхе хӀоттам бу, амма цхьаерш цхьа клетка йолу организмаш ю. Масала: хлорелла, хламидомонада, кхин дӀа а.
Ораматийн клеткийн амалехь бу боккха бустаран барам (наггахь масех сантиметр), морса целлюлозех лаьтта клеткан чкъор, хлоропласт а, тургор лело таро луш йоккха юккъера вакуолаш хилар. Екъалучу хенахь пардо кхоллало шортта лоппаргаш цхьаьнакхетий (фрагмопласт). Ораматийн сперматозоидаш шиъ (корсамкепарчеран а, плаункепарчеран а) йа шортта карсаш (йисинчу чурашкепарчеран, сагнийн, гинкганийн) йолуш ю, цу тӀе карсан аппаратан ультраструктура чӀогӀа тера ю ишттачух харан хинбецийн карсийн клеткашкахь (дакъа Баьццара хинбецаш).
Ораматийн клеткаш цхьаьнатуху хьесаша. Ораматийн хьесийн амалехь ю клеткашна йукъара хӀума ца хилар, боккха барам йелла клеткаш (цхьадолу хьесий, масала, склеренхима а, тӀус а, лаьтта коьртаниг еллачу клеткех) хилар, ткъа иштта, дийнатех къаьсташ, ораматийн хьаса латта таро ю тайп-тайпана клеткех (масала, ксилема лаьтта хи чекхдолу элементех, дечиг а, де чиган паренхиман а хьесех).
Дукхаха йолу ораматийн амал ю дикка дегӀ декъалуш. Ораматийн дегӀ масех тайпана ду: талломан, цуьнца шеш йолу меженаш билгала ца йовлу, дегӀ хуьлу баьццара экъа (цхьайолу корсамкепарнаш, чураш) санна, гӀангӀаддерш – дегӀ ду маргӀал гӀаца (корни отсутствуют; большинство мохообразных), ораммаргӀалнаш – дегӀ декъало ораман а, маргӀалан а системан. Дукхаха йолу ораматийн маргӀал лаьтта семан декъех (гӀодах) а, агӀонийн фотосинтез яран меженех (гӀашшах), уьш хила тарло гӀодан арахьара хьесийн тӀедовларш (корсамкепарчеран), йа цхьаьнакхетаран тӀаьхье дацдинчу агӀонийн геннийн (чурашкепарчеран). МаргӀалан хӀу башха меже — патар лору.
Ораматийн клеткашкахь лаьтта механорецептораш, лакхарчу ораматийн орамийн системаш хуьйцу органикан а, органикан йоцу а хӀуманаш лаьттан жӀалин нускалшца.
Осипово (Шарьян кӀошт)
Осипово (Осипово) — Российн Федерацин Костромин областан Шарьян кӀоштара эвла.
Ораматаш
Хьажоргаш
Категори:Паччахьалла (биологи)
Осипово (Шарьян кӀошт)
Климат
Эвла йу Оьрсийн акъари тӀехь, йекъна хин тогӀенаш. Кхузахь климат барамера континенталан йу, Ӏа – ло долуш, шийла, аьхке – йовха. Алссам хьоькху къилба-малхбузера мехаш.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Шарьян кӀоштан нах беха меттигаш
Орехово (станци)
Орехово (Орехово) — Российн Федерацин Ленинградан областан Приозерскан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла йукъайогӀу хӀордан климатера континенталан дехьайолучу барамерачу климатан зонан. Цигахь барамера кӀеда Ӏа ду, барамехь йовха аьхке а йу. Климатан коьрта башхалла йу хенан хӀоттам цхьаьнаэшшара ца хилар, иза доьзна ду сих-сиха хийцалучу хӀаваан массех, уьш кхоллалучу кӀоште хьаьжжина хуьлу хӀордан, континенталан, арктикан.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Приозерскан кӀоштан нах беха меттигаш
Кекур (Енангскан йуьртан меттиг)
Кекур (Кекур) — Российн Федерацин Вологдин областан Кичменгски Городокан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Кичменгски Городокан кӀоштан нах беха меттигаш
Тарасенки (Сумин область)
Тарасенки — Украинин Сумин областан Ромнин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Украинин Ромнин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
(20559) Sheridanlamp
(20559) Sheridanlamp — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Истори
ДӀайиллина 1999 шеран 9 сентябрехь LINEAR проекты цӀе йолу Ӏилманчо Сокорро обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1999 RJ118» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Дружба (Адыгейчоь)
Дружба (Дружба) — Российн Федерацин Адыгейчоьнан Кошехаблан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера-йовха а, кӀеда а йу. Регионан климат кхоллайаларна боккха Ӏаткъамбо атмосферан циркуляцин амало. Меттиган климатан а, рекреацин а ладаме амалех ду малх къегина деха де. Ткъа шадерг республикехь хуьлу 200 - 250 йекхна денош шеран чохь; вовшахтоьхна маьлхан радиации йу 115 - 120 ккал/кв.см.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
БуттанкугӀ
БуттанкугӀ (Bouttencourt) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта О-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — Сомма.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Сомма департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Затишенски Второй
Затишенский Второй (Затишенский Второй) — Российн Федерацин Орёлан областан Залегощан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта Среднерусски (Йуккъераоьрсийн) акъарин йуккъехь, аренан а, хьун-аренан а зонашкахь. Климат барамера континенталан. Ноябрь, декабрь, январь уггар кхуьйлина беттанаш ду. Ло лаьтта денойн йукъара барам — 126. Шарахь хуьлу барамера йочанаш — йуккъера 490 - 590 мм, цу тӀе аьхка шозза алсама, Ӏайчул, гурахь алсама, бӀаьстачул.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Залегощан кӀоштан нах беха меттигаш
Гайон (ЭгӀ)
Гайон — Францин гӀала-коммуна, лаьтта НогӀманди регионехь. Коммунан департамент — ЭгӀ.
Географи
.
МонгагӀден
МонгагӀден — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ПгӀованс — Альпаш — Сирла-сийна Йист регионехь. Коммунан департамент — Лакха Альпаш.
Билгалдахарш
Категори:Францин гӀаланаш Категори:Лакха Альпаш департаментан коммунаш
Грушин
Грушин (Грушин) — Российн Федерацин Волгоградан областан Серафимовичан кӀоштара эвла.
Гулида
Гулида (გულიდა) — Гуьржийчоьнан Рача-Лечхуми а, Лаха Сванети а Лентехин муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 59 стаг (2014 шо).
Билгалдахарш
Категори:Лентехин муниципалитетан нах беха меттигаш
Грушин
Климат
Эвла лаьтта Оьрсийн акъарин къилба-малхбалехь, океанашна а, хӀордашна а гена. Цундела областан климат континенталан, шийла, кӀезиг ло долуш Ӏаьнца а, йеха, йовха, йекъа аьхкенца йу. БӀаьсте йоца, гуьйре йовха, йекхна йу. Маьлхан йовхонан дукхаллийца ГӀирман къилба бердал оьшуш йац.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Серафимовичан кӀоштан нах беха меттигаш
(20560) 1999 RX118
(20560) 1999 RX118 — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Истори
ДӀайиллина 1999 шеран 9 сентябрехь LINEAR проекты цӀе йолу Ӏилманчо Сокорро обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1999 RX118» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Иренски (Уинскан кӀошт)
Иренски (Иренский) — Российн Федерацин Пермийн мехкан Уинскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Малхбузера догӀучу хӀаваийн массийн новкъахь долчу Басеги дукъо, массо Урало санна, лекха дацахь а, дикка сацадо Атлантикин хӀаваъ малхбалехьа даржарах. Мехкан климататан амалехь континенталла йу, цуьнан бахьна дукха хьолахь бӀаьста догӀу арктикин хӀаваъ ду. Каран хӀордан шийла мох къаьста кӀезиг тӀаналлийца, Атлантикин хӀаваан массаш, бӀостанехьа, тӀуналла дукха йолуш ду (700—800 мм шарахь гергга). Махкахь дикка йовха аьхке йу, цхьадолчу шерашкахь уггар шийла бутт февраль хуьлу. Ах йочанаш ло кепара хуьлу. ДогӀанаш дукхахдерг сентябрехь а, июнехь а хуьлу, малхбузен басешкахь алсама дакъа — августехь хуьлу. Минимум йочанаш йогӀу февралехь а, декабрехь а. Аьхка лаьмнашкахь стигал къекъаш догӀанаш оьху. Мехкан амалехь йу сих-сиха хуьлу аьхкенан дохк, уьш наггахь масех дийнахь лаьтта.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+5.
Хьажоргаш
Категори:Уинскан кӀоштан нах беха меттигаш
Баллидере (Токат)
Баллидере (Ballıdere) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регион регионан Токат провинцин (ил) Токатан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Токат провинцин нах беха меттигаш
Категори:Токатан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Гимрановка
Гимрановка (Гимрановка) — Российн Федерацин Ульяновскан областан Нови Малыклан кӀоштара эвла.
Климат
Климат барамера континенталан, шийлачу Ӏаьца, йовхачу аьхкенца. Регионан климатан башхалла йу йоца йекъа бӀаьсте. Ульяновскан областан гуьйре, йовха; лайн чкъор хӀутту ноябран шолгӀачу декхъехь. Уггаре шийла бутт — январь. Ӏа лайне ду, сих-сиха техка температурашца (атлантикин циклонаш хийцало арктикин хӀаваан массашца), лаьтта ноябрера март йуккъе баххалц областан къилба кӀошташкахь, ткъа Ӏаьнан-бӀаьстенан муьрехь йогӀа Воейковн сема, цуо Ӏаткъам бо меттигерчу климатна. Январан йуккъера температура −12 °C, июлан +20 °C. Аьхкенан хенан-хӀоттам хуьлу май беттан йуккъехь. Аьхке, йовха хуьлу кӀезиг лела азин антициклонан Ӏаткъам бахьнехь. Июлехь, йуккъера барам, 5 де 22 °C йуккъера температура а, сов а йолуш хуьлу. Йочанаш областан къилбехьа 350 мм тӀиера, къилбаседа-малхбузехь 500 мм кхаччалц. Аьхка догӀнаш цхьаьнаэшшара ца хуьлу, амма догӀучу хенахь стигал къекъаш, доцца догӀу. Регионехь йуькъаллаш кӀезиг ца хуьлу. Вегетацин мур лаьтта 180 де гергга.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москваца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Нови Малыклан кӀоштан нах беха меттигаш
Папово-Бискупе
Папово-Бискупе — Польшин Куявско-Поморскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Ранчо Ломери (Пуенте Насионал)
Ранчо Ломери — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Ранчо Ломери лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Эль Манглито (Акапулко де Хуарез)
Эль Манглито — Мексикин Герреро штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
NGC 990
NGC 990 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Эль Манглито (Акапулко де Хуарез)
Географи
Эль Манглито лаьтташ йу Мексикин къилба-малхбузехьара декъехь, Мехико гӀалин къилбехьа.
NGC 990
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
990 990
Эль Манглито (Акапулко де Хуарез)
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 21,9 °C.
Истори
Дуьххьара адамаш 20 эзар герг шо хьалха кхуза даха хевшина. Уьш хила боху ольмекаш. ТӀаьхьо Теотиуаканан Ӏаткъам чӀагӀбелира кхузахь. VIII-XV бӀешерашкахь ацтекаш дола деш йара кху махкахь. 1521 шарахь кхуза баьхкира испанхой, цара мохк долабаьккхинчул тӀаьхьа территори Мехикон аудиенци хилира, дуьххьара цуьна йукъахь йара хилачу Ацтекийн империн провинцеш, тӀаьхьо мохк йукъа бахара Керла Испани вице-пачхьалкхаллин.
1849 шеран 27 октябрехь дуьйна Герреро штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Герреро штатан нах беха меттигаш
Добромеж (Нижнесилезин воеводалла)
Добромеж  — Польшин Нижнесилезин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Нижнесилезин воеводаллин нах беха меттигаш
Данувек
Данувек — Польшин Подлясьен воеводаллин  гминера эвла.
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Подлясьен воеводаллин нах беха меттигаш
Людзиславице
Людзиславице — Польшин Лебушанийн воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лебушанийн воеводаллин нах беха меттигаш
Вольтерсдорф (Вендланд)
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Лаха Саксони латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Пястовице (Великопольскан воеводалла)
Пястовице  — Польшин Великопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Великопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
Мантюты
Хьажоргаш
Категори:Брестан областан нах беха меттигаш Категори:Ивацевичин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Гуальдо
Гуальдо — Италин Марке регионера коммуна. Лаьтташ йу Мачерата провинцехь.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Марке йукъара гӀаланаш
Стари Варяш (Башкирийчоь)
Стари Варяш — Башкирийчоьнан Янаулан кӀоштан йукъайогӀу эвла, иза Староваряшски йуьртан меттиган йукъайогӀу. Бахархойн дукхалла 300 стаг (2009 шо). Поштан индекс — 452818, код ОКАТО — 80259880001.
HD114696
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Стари Варяш (Башкирийчоь)
Демографи
Бахархойн дукхаллин динамика:
HD114696
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Стари Варяш (Башкирийчоь)
Хьажоргаш
Категори:Янаулан кӀоштан нах беха меттигаш
HD114696
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Должники
Должники (Даўжані) — Белоруссин Минскан областан Мяделан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Минскан областан нах беха меттигаш
Категори:Мяделан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Ла Эсмералда (Колипа)
Ла Эсмералда — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Эль Алто (Аламо Темапаче)
Эль Алто — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Ла Эсмералда (Колипа)
Географи
Ла Эсмералда лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Эль Алто (Аламо Темапаче)
Географи
Эль Алто лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Ла Эсмералда (Колипа)
Климат
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Эль Алто (Аламо Темапаче)
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Ла Эсмералда (Колипа)
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Эль Алто (Аламо Темапаче)
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Каза Натикия (Перуджа)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Умбрия регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Луково (Болгари)
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Болгарин нах беха меттигаш Категори:Софин областан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Поливаново (Домодедован гӀалин гуо)
Поливаново (Поливаново) — Российн Федерацин Москохан областан Домодедован гӀалин гуонан йукъайогӀу эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Хьажоргаш
Категори:Домодедован гӀалин гуонан нах беха меттигаш
Медлов (Зборовице)
Медлов  (Medlov) — Чехин Злин мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Литература
Категори:Злин мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Банцена (Арецо)
Банцена  — Италин Тоскана регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Тоскана регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Ортакоьй (ДивригӀи)
Ортакоьй (Ortaköy) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатолин Сивас провинцин (ил) ДивригӀинан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Сивас провинцин нах беха меттигаш
Категори:ДивригӀинан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Тируно (Бриндизи)
Тируно — Италин Апулия регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Апулия регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Поца Баса (Верона)
Поца Баса — Италин Венеция регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Венеция регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Мешино (Ивановн область)
Мешино (Мешино) — Российн Федерацин Ивановн областан Кинешман кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Кинешман кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Одунлук (Нилуьфер)
Одунлук (Odunluk) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан Бурса провинцин (ил) Нилуьфернан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Бурса провинцин нах беха меттигаш
Категори:Бурса провинцин микрокӀошташ
Категори:Нилуьфернан микрокӀошташ
Категори:Нилуьфернан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Тарновцы
Тарновцы — Украинин Закарпатьен областан Ужгородан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Ужгородан кӀоштан нах беха меттигаш
(20561) 1999 RE120
Истори
ДӀайиллина 1999 шеран 9 сентябрехь LINEAR проекты цӀе йолу Ӏилманчо Сокорро обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1999 RE120» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Скоморохова Гора
Скоморохова Гора (Скоморохова Гора) — Российн Федерацин Пскован областан Пскован кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Пскован кӀоштан нах беха меттигаш
Буффле
Буффле (Boufflers (Somme)) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта О-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — Сомма.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Сомма департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Мечикашу
Мечикашу — Румынин Клуж жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Монже (Лакха Альпаш)
Монже — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ПгӀованс — Альпаш — Сирла-сийна Йист регионехь. Коммунан департамент — Лакха Альпаш.
Географи
.
Гамаш-ан-Вексен
Гамаш-ан-Вексен — Францин гӀала-коммуна, лаьтта НогӀманди регионехь. Коммунан департамент — ЭгӀ.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ЭгӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Сыркова (Резинан кӀошт)
Сыркова (, Sîrcova) — Молдавин Резинан кӀоштара эвла.
Литература
Категори:Резинан кӀошт кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Молдавин нах беха меттигаш
NGC 991
NGC 991 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Хьажа кхин а
991 991
Болтон (Къилбаседа Каролина)
Болтон  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Къилбаседа Каролина штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Волково (Сумин область)
Волково — Украинин Сумин областан Ромнин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Украинин Ромнин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Эль Нуево Сан Антонио, Ла Лома (Ромита)
Эль Нуево Сан Антонио, Ла Лома — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Нуево Сан Антонио, Ла Лома лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Газуева Айзан
Газуева Айзан (йина 1984 шеран 14 март, Хьалха-Марта, Хьалха-Мартанан кӀошт, Нохч-ГӀалгӀайн АССР — кхелхина 2001 шеран 29 ноябрь, Хьалха-Марта, Хьалха-Мартанан кӀошт, Нохчийчоь) — Хьалха-Мартанан кӀоштан бахархоша шен къизаллица вуно вон вуьйцуш волу а, нохчий къизаллица хьийзина волу а Гаджиев ша оьккхуьйтуш вийна йолу нохчийн йоӀ.
Хилам
27 ноябрехь Газуева Айзан комендатуре еънера, шен майра стенна лаьцна хьажа. Инарла волучу Гаджиев Гейдара, шен гӀаролийн гӀоьнца боьха мотт а буьйцуш эккхира Айзан.
2001 шеран 29 ноябрехь Хьалха-Мартанан йуккъерачу майданехь Газуева Айза (Эльза), Хьалха-Мартанан кӀоштан комендант волучу инарла-майор Гаджиев Гейдарна улле йахара, оцу хенахь Гаджиев хилла кӀоштан администрацера комендатуре воьдуш, цуьнга мохь а тоьхна шен дегӀахь йихкина йолу оьккха хӀума эккхийтира Айзана. И эккхар бахьнехь кхелхира ша Газуева а, Гаджиев а, цуьнан гӀаролехь волу кхоъ российн эскархо а. Хьалха-Мартанан кӀоштан бахархоша шен къизаллица вуно вон вуьйцуш вара Гаджиев Гейдар, иза вуьш Айзанан хилла 18 шо. Гаджиев бумба эккхийтинчул тӀаьхьа ши де даьлча велира.
«ПРИМА» агентствон хаамашца, Газуеван майра а, шиъ ваша а лаьцна хилла Хьалха-Мартанан кӀоштан комендатуран белхалоша, ткъа тӀаьхьо уьш карийнера байина.
Литература
Категори:Адамаш:Нохчийчоь
Нова-Сори
Нова-Сори — Бразилин Баия штатера муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —.
Хьажоргаш
Категори:Баия штатан муниципалитеташ Категори:Бразилин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Каса Бланка (Пуебло Нуево)
Каса Бланка — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Каса Бланка лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Борисовка (Воскресенскан кӀошт)
Борисовка (Борисовка) — Российн Федерацин Нижни Новгородан областан Воскресенскан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 0 стаг (2010 шо).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Нижни Новгородан областан Воскресенскан кӀоштан нах беха меттигаш
Папово-Торунске
Папово-Торунске — Польшин Куявско-Поморскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Куявско-Поморскан воеводаллин нах беха меттигаш
(20562) 1999 RV120
(20562) 1999 RV120 — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Чибири
Чибири (Чибири) — Российн Федерацин Калугин областан Юхнован кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, дика къаьсташ шеран заманашца: барамехь довха а, тӀуьна а аьхкенца, барамера шийла хӀоьттина лайн чкъор долу Ӏаьнца.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Юхнован кӀоштан нах беха меттигаш
Майски (Адыгейчоь)
Майски (Майский) — Российн Федерацин Адыгейчоьнан Кошехаблан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера-йовха а, кӀеда а йу. Регионан климат кхоллайаларна боккха Ӏаткъамбо атмосферан циркуляцин амало. Меттиган климатан а, рекреацин а ладаме амалех ду малх къегина деха де. Ткъа шадерг республикехь хуьлу 200 - 250 йекхна денош шеран чохь; вовшахтоьхна маьлхан радиации йу 115 - 120 ккал/кв.см.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Кошехаблан кӀоштан нах беха меттигаш
Жахундери
Жахундери (ჟახუნდერი) — Гуьржийчоьнан Рача-Лечхуми а, Лаха Сванети а Лентехин муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 161 стаг (2014 шо).
Билгалдахарш
Категори:Лентехин муниципалитетан нах беха меттигаш
Отрадни (станци)
Отрадное (Отрадное) — Российн Федерацин Ленинградан областан Приозерскан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла йукъайогӀу хӀордан климатера континенталан дехьайолучу барамерачу климатан зонан. Цигахь барамера кӀеда Ӏа ду, барамехь йовха аьхке а йу. Климатан коьрта башхалла йу хенан хӀоттам цхьаьнаэшшара ца хилар, иза доьзна ду сих-сиха хийцалучу хӀаваан массех, уьш кхоллалучу кӀоште хьаьжжина хуьлу хӀордан, континенталан, арктикан.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Приозерскан кӀоштан нах беха меттигаш