cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Томина Балка
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Белозеркан кӀоштан нах беха меттигаш
Карауловка (Колышлейн кӀошт)
Карауловка (Карауловка) — Российн Федерацин Пензин областан Колышлейн кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
(9475) 1998 QC19
(9475) 1998 QC19 — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Истори
ДӀайиллина 1998 шеран 17 августехь LINEAR цӀе йолу Ӏилманчо Сокорро обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1998 QC19».
Кута (Козенца)
Кута  — Италин Калабри регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Калабри регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Массийн хаамийн гӀирсаш
Ма́ссийн хаами́йн гӀи́рсаш (МХГӀ, аьлчи а массийн хаамийн гӀирсаш, массийн коммуникацийн гӀирсах МКГӀ къаьсташ) —техникин гӀирсашца публикан хаам дӀабахьийтаран цхьанакхетна меженаш; хӀинца а алсам леладо оьрсийн маттахь («массийн коммуникацин гӀирсаш» терминца дуьстича) хӀора дийнан практикан гӀирс массийн аудиторешна билгалбоккхуш, охьуш, хаамаш баржош.
Бакъонийн документашкахь Российн Федерацехь массийн хаамийн гӀирсаш кхетабо периодан зорбано арахецнарг, машано арахецнарг, телеканал, радиоканал, телепрограмма, радиопрограмма, видеопрограмма, кинохроникан программа, даиман йолчу цӀарца периодехь баржо массийн хааман кхин кеп.
Озабезам ца хилар, оцу йукъахь нейтраналла, и термин кхето чот оьшу хӀокхуннао:
Термин « массийн хаамийн» гӀирсаш  йукъаяьлла оьрсийн маттахь 1970-гӀа шерашкахь гочдина французин терминах. Французин маттара и термин йукъара дӀаяьлла яьлла 1960-гӀа шерийн шолгӀачу декъехь. Иштта, Советийн Союзехь йукъайоккхуш хилла йолу керлачун кеп йолучхьа, коьртачу Ӏалашонехь, ССКП ЦК пропагандин Отделан йукъарлица, шена харц хаам баийтина МПУ журналистикан факультетан докладан кехатах тешна йолу, термин йукъаяккха буьйлабелира, иза йукъаяьллачу пачхьалкхехь анахронизм хилира.
ГӀуллакх иштта ду, «МХГӀ» термино билгалйоккху прессан, радион, телевиденин («лакхара — охьа») цхьа агӀо, аьлча а цуо факт хилла санкции ло авторитараналлин, церан хӀуманна Ӏаткъам хила безаш болуш санна (иза гучуяккхаро французин маттара иза дӀадаьккхира ), йогӀуш а йац коммуникацин электронан гӀирсаш кхиарца, шен коьрта вектор сихха юхайоьрзу зӀе ю массаьрца а.
Термин «массмедиа» ингалсан «» схьаэцна ю. Ингалсан маттахь и термин ю йукъадаьлла дацдар, аьлча а массийн коммуникацин гӀирсаш (МКГӀ).
Таханлерчу хьолашкахь церан совдуьйлучу тӀедахкаршца коммуникацийн электронан гӀирсан ролах нийса кхетор а, уьш сиха, массо агӀора кхиарна «массмедиа» («медиа» санна) термино новкъарло йо кхета, ша гойту кхачам фактехь ца магор гочдан «mass media» термин нохчийн матта.
МКГӀ-н, шеш кхоьллинарш пачхьалкхан я муниципалан Ӏедалан меженаш йолун дела, нийсониг хир ю «массийн пропагандин гӀирс» термин, цуо (кхетадо пропагандин лагӀбина кхетам, аьлча а хье цӀанбеш йолу пропаганда) гойтур ю церан коьрта функци.
«Массийн коммуникацин гӀирсаш» термин оьрсийн маттан йукъабалийра советийн талламчаша 1960-гӀа шерашкахь ингалс маттара «media of mass communication» гочдина, цигара нохчийн мате а даьлла и термин. «Коммуникаци» дешан маьӀна оцу меттехь «зӀе а, къамел дар а» ду.
«Массийн коммуникацин гӀирсаш» кхетам «медиа» терминца а, цунах схьадевллачаьрца а хийцаро Ӏаржбина ца Ӏа оцу хӀуманах кхетар, амма хуьлу шеца гӀертар, хьалха, массийн коммуникацин проблематика даймехкан талларехь кар-кара да лар хадор, ткъа шолгӀа — тахана ингалсан media нохчийн матте нийса гочдина лелош болу талламхошца зӀенаш хадор. Нийса хир ду «массийн хаамийн гӀирс», «массийн пропагандан гӀирс», «массийн коммуникацин гӀирс» терминаш екъар, царна къаьстина кхетам болуш яха бакъо яла. Нагахь французаш МХГӀ термин дӀатеснехь, Россехь и ца магайо аьлла дац. Терминологехь лело еза шайолу дукхалла хӀуманах дика кхетархьама а, иза нийса лело аьтту балархьама а.
Типологи
«МХГӀ» (МКГӀ) цхьа могӀа билгалонашца тайпанашка екъа мегар ду.
Яьржина регион
«Массийн хаамийн гӀирсаш» цхьаьна классификаци йо оцу билгалонца хьалий-охьий, билгалчу пачхьалкхан административан-лаьттан хӀоттам муха бу хьаьжжина, цу тӀе коьртаниг билгалчу МКГӀ хьашт кхочушдо латта ду, иза арадолу меттиг йац. Цуьнга хьаьжжина билгалйолу цхьа могӀа бухара классаш: Зорба тохаран а, (кӀезгачу тӀегӀанера) аудиовизуалан а «МХГӀ» (МКГӀ) амалехь тенденци ю, аудиторина гӀоле хета регионалан массийн хаамийн гӀирсаш кхечаьрца дуьстича. Коьрта бахьнехь иза доьзна меттигерачу редакцин аьтту хиларх бахархойн хьашташ дуьззина лара а, гӀоле демократин механ политика хӀитто.
Кхоллархо
Российн законаш, масаллина, массийн хаамийн гӀирсийн кхоллархо хила таро ло физикин, а юридически а яххьашна, дикка кӀезиг бехкамийн диапазонца. РФ «МХГӀ» (МКГӀ) кхолларан низам — регистрацица ду; къаьстина чӀогӀа чолхе долчу бакъо яларца долчул а, иштта низамехь правительствон меженаш тӀечӀагӀдо МКГӀ кхолла чуделла кехат, иза чоьте а хӀоттадо. Радиолестаман спектран билгала диапазонаш лелош йолу аудиовизуалан «МХГӀ» (МКГӀ) болхбан лицензи еза.
Аудитори
МКГӀ бекъало йукъарчарна а, башхачарна а — тӀеххьарнаш тӀебирзина бу билгалчу тематикан, цундела, ориентаци йац массо а аудиторина, ткъа цуьнан декъан ю. Ӏалашонан аудитори билгалъяккхаран нийсалла шен Ӏалашо бизнесера предпринимателан болх массийн коммуникацин гӀирсаш онда латтабар йолуш, амма церан товаран хьаштон масштабаш лаха йовлу. Оьшу билгалдаккха, социологийн талламашца, шайн публикации лерина йолу аудитори даиман адекватан гар дац журналистийн, иза бахьнехь материалаш юккъерчу бараме йовлу, юьхь йов, ткъа МКГӀ вовшех тарло.
Маьрша хилар
Массийн хаамийн гӀирсашна а, лелачу законашна а йукъаметтигаш муха ю хьаьжжина билгалйоху, маьрша МКГӀ (законо бакъо елларш, регистраци йина, арахецаран а, кхайкхаман белхе йитина), квазимаьрша (уьш ю законно магийнарш, амма цуьнца цхьаьна ца магийнарш), маьрша йоцу (законно ца магийнарш). Массийн хаамийн гӀирсаш маьршачура маьрша боцучу (тешаллин регистраци, кхайкхаман лицензи дӀайоккхуш, кхин дӀа а) дехьабаккха бахьна хила тарло, масала, массийн хаамийн маршоца тайп-тайпанчу кепаца зуламдар. Наггахь МКГӀ регистраци яр оьшуш дац — масала, нагахь и муьран кхолламан тираж цхьа эзар экземплярал кӀезиг ялахь.
Дикалла
Массийн коммуникацийн гӀирсийн белхан дикалла терго яр амалехь ду малхбузан МКГӀ теорин (Малхбузен а, дуккха кхечу а пачхьалкхашкахь МХГӀ кхетам лелош бац), амма дикаллин бала хилар доккха маьӀна долуш бу РФ теоретикашна.
Наггахь иза бахьнехь юьйцу прессин хетачун а, прессин керланашна а йукъара бошхаллаш. И амалаш билгалйоху цхьа могӀа факторшца — оьмаран специфика а, кечдар а, проблематика а, аудитори а, тираж яр а, яржор а. «Дика» МКГӀ амал йовзуьйту оцу хьокъехь охьайохку тешамаллин факташ талларца, дуьйцу хетаршан анализ ярца, мах хадош а, публикацин бесца а оза а, синтемалле а гӀертарца. ГӀарабевлла болу МКГӀ ориентаци ю, дукхах дерг, хаамийн самукъадаккхаран функцин, хьалхатоьттуш сенсацин амалера материалаш, гайтаран-дийцаран гӀирсашна дукха хан йойуш. «Дикаллин» гайтам кхета ца бо профессионалин говзаллин тӀегӀано ша-шена: массийн прессин стандарташ хила тарло дикка лакхара, дика МКГӀ санна йацахь а. Российн а, дукха хьолахь кхечу пачхьалкхийн а журналистикан амалехь бу иэбина кепара Ӏаткъам, цхьаьна арахецарна гуранчохь хуьлу дикачу а, гӀарабевллачу а МКГӀ ифика.
Арахецарийн амалаш
Коьртаниг оцу меттигехь ю хаамийн муьран, даржаран, МКГӀ тиражан, цуьнан форматан, чухоаман комплекс; царна богӀуш болу гайтамаш Ӏаткъам бо, масала, хааман сихаллин. Муьраца арахоьцурш декъало хӀора деннарш, хӀора кӀираннарш, хӀора беттанарш, кхаа баттахь цкъа арадовлурш, кхин а.
МКГӀ система
Лакхахь бийцина массо а болуш болу массийн хаамийн гӀирсийн кепаш, цхьаьна кхуллу МКГӀ система. Структурица и система яьржа кхаа базин тобане:
Билгалдоккху иштта Интернетан ролах а, статусах а хаттар. Оцу чоьтах лаьцна тайп-тайпана ойланаш ю: наггахь кибераренахь журналистикан амал МКГӀ билгалонца йогӀуша, ца йогӀуш а хуьлу. Талламчаша терго тӀейогӀуьйту цхьа могӀа факторшна, оцарна йукъахь законехь Интернет «массийн хаамийн гӀирсаш» ца хилар, ткъа иштта МКГӀ машин версин консервативалла: дешархочун а, массийн коммуникацийн гӀирсийн йукъаметтиг башха хийца а ца ло — цунна тӀекхачаран некъ тобеш лаьтта. ЖамӀашца Интернет российн талламашкахь, РФ хӀоьттина йолу массийн синмехаллин Ӏаткъаман система латторан ориентаци йолуш го, башха шен уникалан Ӏалам долу МКГӀ санна ца го, ткъа хӀинцале кхоллаелла хаамийн гуо санна го, планехь иза юхакхоллар лело диеза хӀорамма а, оцу йукъахь массийн коммуникацийн гӀирсаш а.
Интернет-МХГӀ
Интернет йукъаяьлла, яьржича иза хилира ша-шах массийн коммуникацийн гӀирсаш санна лелош, цуьран гуранчохь болхбан буьйлабелира массийн коммуникацийн ламасталлийн гӀирсаш, йукъабевлира интернет-МКГӀ. Уьш чехка гӀараевлла, яьржира, хӀетте а церан аудитори хӀинца а дуккха кӀезиг ю, «ламасталлин» (иштта цӀе елира царна) МКГӀ. Массо а аьлча санна МКГӀ ю Интернетехь сайташ, дукхаха йолчарна тӀехь даиман а карла боккхуш лаьтта хаамаш: уьш ю оцу материалийн интернет-версеш, наггахь уьш арайовлу тӀехьаюьсий, наггахь материалашна а, архивашна а мехах тӀекхача веза. Сиха кхуьуш ю интернет-радио а, интернет-телевидени а.
Интернет-МКГӀ кхиар бахьнехь, кехатийн пресса гӀоле хеташ долу адамаш, хӀора шарахь а кӀезиг буьсуш бу. 2009 ш. дина йукъараллин ойланех хеттарш гайтира, АЦШ хан 18 — 35 шераш долучех 19 % бахархой бен кехатан прессе ца хьовсу. АЦШ кехатан газет дешархочун хенан юккъера барам 55 шо ду. 1989—2009 шерашкахь АЦШ арахоьцучу хӀора денна долчу газетийн ша йолу тираж охьаяьлла 62 млн тӀиера 49 млн экземпляре кхаччалц.
Йукъараллин бен Ӏаткъам
Лору, массийн хаамийн гӀирсаша медиаоьздангалла кхуллуш хилар, ша схьаваьккхинчу стеган оьздангаллин леларан а, интеллектуалан а Ӏаткъам беш.
Росси
Российн баххашкара схьаэцча, МКГӀ ю хӀара билгалонаш:
РФ «Массийн хаамийн гӀирсех» Законаца, «МХГӀ» (МКГӀ) — иза цхьанатоьхна массийн коммуникацин субъекташ ю, муьран зорбанан арахецар (газета, журнал, альманах, бюллетень, кхидерш а шен даиман йолу цӀе, рогӀера номер, цкъа даьлла а шарахь арадалар) санна, радио-/теле-/видеопрограмма, кинохроникан программа, муьран яржош йолу массийн хаамийн кхин кеп. Россехь «МХГӀ» (МКГӀ) йукъа ца йогӀу: пенан газеташ, кӀезигтиражан арахецарш, библиотекаш.
Телевиденин Россехь массанхьа гойту 23 телеканал, 117 гергга спутникан а, кабелан а, телеканал, кхечу пачхьалкхашна гойтуш долу 15 телеканал, 180 гергга регионийн телеканалаш, кегийра гӀаланийн а, яртийн а 30 канал ду. Шадерг 330 гергга телеканал ду.
Зорбанан арахецар — РФ МХГӀ уггар яьржина кеп ю. 2009 шо долалуш Российн Федерацехь регистраци йинера 27 425 газетан а (царна йукъахь кӀирнах цкъа арадовларш а); иштта регистраци йинера 20 433 журналан, 787 альманахан, 1297 гуламашна, 1519 бюллетенашна, магнитан лелориг тӀехь 214 арахецарш. Шадерг 2009 шо долалуш регистраци йина 51 725 зорбанан МКГӀ. Къаьмнийн хӀора дийнан газетийн ша йолу аудитори 2008 шеран терхьашца 6522,2 эз. стаг вара, ткъа къаьмнийн йукъара хӀора кӀиранан йукъара а, гӀуллакхийн а чулацам болу газетийн — 14 019,2 эз. стаг, уьш хуьлу хӀоранна 11,3 % а, 24,2 % а гӀалийн бахархой. Журналийн ша йолу аудитори 2008 шо чекхдолуш хилира 36,2 миллион стаг. Йукъараллин ойла Ӏаморан Российн центран а, Йукъараллин ойлан фондан а терахьаш таро ло РФ хан хене мел ели журналаш доьшу 62 % гергга бахархой аьлла жамӀ дан. Царех уггар гӀараевлла яра кино-, телегидаш (28,5 %), зударийн а, модан а арахецарш (28,1 %).
Российн зорбанан МХГӀ къаьста шеш йозуш ца хилар юридическичул социалан планехь (дешархойх): зорбанан арахецарш дешархойн кехаташ тергал а ца до, цаьрца «юханехьа йолу зӀе» а ца лелайо, дешархоша шайн белхан хадочу механ а бала бац, дешархойн хаамийн хьашташ кхочушдан ца гӀерта, кхидадо шен гар журналисташ яздиначу зорбанан могӀанаш а, сюжет аш а тӀехь.
Кхазакхстан
Кхазакхстанан Республикин Оьздангаллин а, хаамийн а министерствон терхьашца 2006 шеран хьалхара кхо бутт чекхболуш республикехь регуляран арахоьцу 2243 муьран зорбанан арахецарш, царех 1593 газет а, 650 журнал а. Массо а зорбанан арахецарийн ах бу хаамийн МКГӀ, йукъараллин-политикинчеран дакъа лесташ ду 16 %, Ӏилманан — 9 %, рекламан — 10,5 %, берийн, кегийрхойн, зударийн, динан 4 % дукха бац. 2012 шарахь болх беш ду 2514 газет а, журнал а, 238 электронан МКГӀ, царех 100 гергга телевизионан каналаш а, радиостанцеш а, 7893 интернет-сайт.
1992 шарахь арадолура керла 735 газет а, журнал а, царна йукъахь кхазакхийн маттахь 260, оьрсийн — 395, уйгурийн — 4, узбекийн — 5, немцойн — 2, корейн — 21. 2007 шарахь, Оьздангаллин а, хаамийн а министерствон терхьашца, Кхазакхстанехь 7281 МХГӀ арахецарш ду. Царех пачхьалкхан доцурш — 78 %, пачхьалкхан дерш — 22 %. Электронан МКГӀ — 212. Зорбанан МКГӀ бу 50 % ша болчух. Царех йукъараллин-политикин — 16 %, Ӏилманан — 9 %, рекламан — 10,5 %, берийн, кегийрхойн, зударийн, динан — 2 % хӀораниг а. Электронан МКГӀ — 212 телеканал. «Хабар» телеканалан аудитори — 95,70 %, «Кхазакхстан» — 96,25 %, «Ел арна» — 75,50 %, «Хьалхара канал-Еврази» — 78,60 %, Кхазакхскийн радио — 86,99 %.
Хаамийн коммуникацин аренахь болх беш бу 2392 кхечу пачхьалкхийн МКГӀ: 2309 газет а, журнал а, 83 телерадиопрограмма а. 1000 гергга спутникан телевиденин каналийн система; 80 векал кхечу пачхьалкхийн массийн хаамийн гӀирсаш. Кхечу пачхьалкхийн массийн хаамийн гӀирсех: оьрсийн маттахь — 90 %, ингалсан — 5 %, дуьненан кхечу меттанашкахь — 5 %.
Беларусси
Республика Беларуссин законашца, массийн хаамийн гӀирсаш — иза ю зорбанца массийн хаамаш муьрехь дӀасабаржоран кеп, теле- я радиопрограммийн вещани, глобалан компьютеран Интернет машин чухула гайтар.
РБ, Хаамийн министерствон терхьашца, 2010 шеран 1 июнехь арахоьцуш ду 1301 зорбанан муьран арахецарш, царна йукъахь 655 газет, 600 журнал, 36 бюллетень, 9 каталог, 1 альманах. 70 % гергга регистрации йина йолу арахецарш пачхьалкхан дац. Пресса зорба туху белоруссин, оьрсийн, немцойн, ингалсан, украинийн, полякийн, кхин европийн меттанашкахь. Уггар йоккха тираж ю «Советская Белоруссия» («Советийн Белорусси») цӀе йолчу муьран газетан, арадолу кӀирнах пхоьаз. Тираж 400,6 эз. экз. (2013 ш. декабрь). Цкъа деш долу тираж «Вечерний Минск» («Суьйренан Минск») газетан 107 эз. экз., «Звязда» («Седа») — 22,4 эз. экз. (2013 ш. декабрь), газетийн «Рэспубліка» («Республика») — 49,4 эз. экз., «Белорусской нивы» («Белоруссин аренаш») — 25 эз. экз., «Народнай газеты» («Халкъан газет») — 30 эз. экз., «7 дней» («7 де») — 37,1 эз. экз., «Знамя юности» («Жималлин байракх») — 25,7 эз.экз.
Меттигерчу зорбанан цкъа деш долу тираж (136 областан, гӀалин, кӀоштийн, цхьанатоьхна газетийн) 869,4 эз. экз. ю, царна йукъахь областашкахула: Брестан — 163,1, Витебскан — 175,3, Гомелан — 141,1, Гроднон — 108,7, Минскан — 160, Могилёвн — 121,2 эз. экз.
Беларуссехь ю кхин а 9 хаамийн агентство, 59 телевещанин программа, радиовещанин 156 программа.
Кхааннах шина декъан зорбанан муьран арахецарн, телерадиокомпанийн, хаамийн агентствийн пачхьалкхан доцу долахь долу кеп ю.
АЦШ
АЦШ-н МКГӀ къаьста лакхарчу тӀегӀанера монополизацица. ТколгӀа бӀешо чекхдолуш пачхьалкхехь хьалхе лелош бара керланаш даржо 11 бух: кхоъ телевизионан маша (АВС, CBS, NBC), кхоъ гӀарадаьлла журнал («Тайм», «Ньюсуик», «Ю. С. Ньюс энд уорлд рипорт»), кхоъ газет («Нью-Йорк Таймс», «Вашингтон Пост» «Уолл-стрит-джорнел»), шиъ хаамийн агентство («Ассошиэйтед Пресс» а, «Юнайтед Пресс Интернейшнл»).
Дуьненан хьалхара тIом болуш АЦШ Конгрессо тӀеийцира шпионийн балхах долу Закон (1917) а, бунт тӀехьехарах долу Закон (1918) а. Оцу законаш дӀакхайкхира законехь ца хилар АЦШ-н политикин луьш я цуьнан мостагӀехьа узуш муьлхха а материал зорба тохар. ХӀинца иштта терго латтайо дозанал арахьарара тӀеман операцех яздечун.
ТӀеххьарчу итт шарахь газеташ хиттанчех 35 % бен ца доьшу. АЦШ (кхин а цхьа могӀа пачхьалкхашкахь санна) ган тарло газеташ 100 агӀо барам болуш (дустархьама: российн газетийн барам боккха бац, церан максимум 32 агӀо ю).
2008 шарахь АЦШ-хь алсама ладаме хӀора дийнан хаамаш схьабовлу бух хилира Интернет, хӀора дийнахь довлу газетел а дукха: 40 % гергга хаьттинчарех, керланаш довза шеш интернет-бух а, газетийн электронан версеш а, керлачеран леррина сайташ а лелаяр хаийтира. АЦШ-хь 1989—2009 шерашкахь арахецна газетийн ша йолу дийнан тираж лагӀъелла 62 млн тӀиера 49 млн экземпляре кхаччалц. Иза а, ткъа иштта йолаелла 2008 ш. гурахь дуьненан финансийн кризис бахьна долуш, дукхах долу газетийн дийзира сихонца онлайнан версе довла.
Телевидени хилла уггар алсама хьожу керлачеран бух: 70 % гергга хаьттинчарех хаийтира, шаьшкерлачаьрга телевиденехула хьовсар.
Хаамийн агентство ЮСИА (USIA) 1953 шарахь дуьйна болхбеш ю бозуш боцу кхоллам санна кхочушдаран Ӏедалан гуранчохь, АЦШ-н арахьара политикин нахана йукъара дипломатин гӀо лацархьама.
Хьажоргаш
* Категори:Йукъараллин ойла
Жирблевичи
Жирблевичи (Жырблевічы) — Белоруссин Минскан областан Логойскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Минскан областан нах беха меттигаш Категори:Логойскан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Эрмели
Эрмели (Эрмели) — Российн Федерацин ГӀалмакхойчоьнан Яшкулан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Лбин (Бжани)
Лбин  (Lbín) — Чехин Устецан мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Устецан мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Поджале (Болонья)
Поджале — Италин Эмилия-Романья регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Стреза (Торино)
Стреза — Италин Пьемонт регионан  коммунера эвла.
Поджале (Болонья)
Литература
Категори:Эмилия-Романья регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Стреза (Торино)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Пьемонт регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Тираж
Тира́ж (tirage) — цхьа цӀе йолчу зорбанан арахецаран экземплярийн барам бу. Термин лелайо коьртаниг арахецаран гӀуллакхна, амма наггахь «тираж» бохучу дашо билгалбоккху кхечу кхолламийн барам а, масала кинематографера фильман копийн тираж.
Муьран арахецарийн (газеташ, журналаш) тираж арахоьцучара уьш яздинчеран бараме хожжий билгалйоккху (оцу тӀе розницехь духкурш а туху); жайнин, брошюрин, кхин долчунан а тираж хӀоттайо арахоьцучара дешаран хьаштога хьаьжжина. Тиражаш йоькъу кегийрачарна (15 эзар экземпляре кхаччалц), юккъерчарна (100 эзар экземпляре кхаччалц), массийнчарна (100 эзар экземпляр сов). Массийн тиражаш полиграфин белхийн барам боккха хилар бахьна долуш дукха хьолахь завод олучохь дакъошкахь зорбатуху.
Цхьа йолу литературин кеп арахоьцуш арахецаран тиражо авторан гонораран барам а хуьйцу шега терра. РФ «Авторан бакъох а, цаьрца хӀоьттина йогӀучу бакъонех а» цӀе йолчу законо боху авторца бинчу барта тӀехь максимум тираж гайта, нагахь барто авторан кхаъ билгалбаьккхинчу барамца бийцахь.
Истори
XV—XVI бӀешерашкара муьрера жайнаш зорбатохарах олура инкунабулаш, дукха хьолахь церан тираж 500 экземпляр гергга хилара. 1564 шеран оьрсийн «Апостол» («Асхьаб») цӀе йолу дуьххьарлера жайнин билгалъяьккхина тайп-тайпанчу терхьашца — 600 тӀиера 2000 экземпляре кхаччалц. XVII бӀешарахь оьрсийн жайнин стандартан тираж хӀоьттира 1200 экземпляр (бӀе цӀов). Многие популярные издания превышали это число, например «Азбука» Бурцова 1634 года вышла огромным по меркам того времени тиражом в 6000 экземпляров. Несмотря на общее развитие типографского дела тираж книг вплоть до 1880-х годов оставался низким — 1200 или 2400 экземпляров.
Муьран арахецарийн (журналаш, альманахаш, газеташ) тиражаш кӀезиг хилара. XIX бӀешераш долалуш журналан юккъера тираж 500 экземпляр хӀоьттира, наггахь долу журналаш бен, масала «Библиотека для чтения» («Дешаран библиотека»), «Северная пчела» («Къилбаседан накхармоза») я «Отечественные записки» («Даймехкан йаззамаш»), рекордашка 3—5 эзаре кхечира. XIX бӀешеран шолгӀачу декъехь тиражаш тӀехь-тӀехьа кхуьуш яра: стоммачу журналан юккъера тираж 3—5 эз. экземпляр, дуткъачу — 50 эз. гергга, газетийн — 25 эз. гергга хӀоьттира. Оцу муьрехь литература гӀарайоккхучех коьртаниг хилира журналашна тӀетоьхна жайнаш, масала «Родина» «Даймохк» журналан тираж тӀекхочура 120 эз. .
Дуьххьарлерчу «Ведомости» («Ведомосташ») цӀе йолчу российн газетан тираж техкара 30 тӀиера 4000 экземпляре. 1890-гӀа шераш кхочуш цхьадолчу газетийн тираж кхочура 50—70 эз. экземпляре, 1905—1907 шерийн революцил тӀехьа газетийн тиражаш кхин а тӀекхийтира, кхечира малхбузаевропан тӀегӀане.
Хьосташ
Категори:Полиграфи
(18194) 2000 QE100
(18194) 2000 QE100 — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Истори
ДӀайиллина 2000 шеран 28 августехь LINEAR проекты цӀе йолу Ӏилманчо Сокорро обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «2000 QE100» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Большие Заходы
Большие Заходы (Большие Заходы) — Российн Федерацин Пскован областан Порхован кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Ангонья (Алесандрия)
Ангонья  — Италин Пьемонт регионан  коммунера эвла.
Большие Заходы
Хьажоргаш
Категори:Порхован кӀоштан нах беха меттигаш
Ангонья (Алесандрия)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Пьемонт регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Винаре (Марибор)
Винаре  — Словенин йукъараллера эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Алмалы (Малхбален-Кхазакхстанан область)
Алмалы — Кхазакхстанан Малхбален-Кхазакхстанан областан Зайсанан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Малхбален-Кхазакхстанан областан нах беха меттигаш Категори:Зайсанан кӀоштан нах беха меттигаш
Кумпена
Кумпена — Румынин Констанца жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Констанца жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Петровка (Вышни Волочёкан кӀошт)
Петровка (Петровка) — Российн Федерацин Тверан областан Вышни Волочёкан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Вышни Волочёкан кӀоштан нах беха меттигаш
Сейменли (Мезитли)
Сейменли (Seymenli) — Туркойчоьнан Лаьттайуккъера хӀордан регионан Мерсин провинцин (ил) Мезитлинан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Мерсин провинцин нах беха меттигаш
Категори:Мерсин провинцин микрокӀошташ
Категори:Мезитлинан микрокӀошташ
Категори:Мезитлинан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Тотохон
Тотохон (Тотохон) — Российн Федерацин Иркутскан областан Эхирит-Булагатийн кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат шен-кепара хилар билгалдолу иза материкан йуккъехь хиларо, хӀордан барамал дикка айайелла хиларо, орографин чолхалло. Махкахь азин антициклон хуьлу, Ӏаьнан заманахь цуьнан Монголи тӀехула кхуьу хӀаваан массаш нисло Азин атмосферан Ӏаткъаман максимум къилбаседа йисттехь. Оцу хьолехь циклонан жигаралла дикка гӀелло.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Иркутскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+8.
Хьажоргаш
Категори:Эхирит-Булагатийн кӀоштан нах беха меттигаш
Йеникоьй (Кареси)
Хьажоргаш
Категори:Баликесир провинцин микрокӀошташ
Категори:Каресинан микрокӀошташ
Америкус (Канзас)
Америкус  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Канзас штатера гӀала.
Йеникоьй (Кареси)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Америкус (Канзас)
Истори
Америкус гӀала йиллина  шарахь.
Грабувко (Куявско-Поморскан воеводалла)
Грабувко  — Польшин Куявско-Поморскан воеводаллин  гминера эвла.
Америкус (Канзас)
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Канзас штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Грабувко (Куявско-Поморскан воеводалла)
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Куявско-Поморскан воеводаллин нах беха меттигаш
Йеникоьй (Кареси)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Веснянка (Кировоградан область)
Веснянка — Украинин Кировоградан областан Новоукраинкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Новоукраинкан кӀоштан нах беха меттигаш
Стари Заселье
Стари Заселье (Старое Заселье) — Российн Федерацин Смоленскан областан Шумячин кӀоштара эвла.
Климат
Климат барамера континенталан йу, амалехь барамера йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а ду. Ӏаьн хьалхара дакъа довха ду шолгӀачул. ХӀаваан йовхачу температуран (де-буьйсан йукъара барам) мур лаьтта 213-224 дийнахь. ГӀоролаш йоцучу муьран йукъара барам 125-148 де. Цхьацца шерашкахь хаало дикка дӀатовжар йийцинчу климатан амалех. Йочанийн шеран барам бу 645-691 мм. Кхааннах ши дакъа догӀан кепара догӀу, цхьа дакъа ло кепара хуьлу. Цхьаьна эшшара лон чкъор лаьтта декабрь болалуш, деша апрелан хьалхарчу декадехь.
Хьажоргаш
Категори:Шумячин кӀоштан нах беха меттигаш
Ивановски (Назаровскан йуьртан меттиг)
Ивановски (Ивановское) — Российн Федерацин Ярославлан областан Рыбинскан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Ярославлан областан Рыбинскан кӀоштан нах беха меттигаш
Мали Сарс
Мали Сарс (Малый Сарс) — Российн Федерацин Пермийн мехкан Октябрьскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Малхбузера догӀучу хӀаваийн массийн новкъахь долчу Басеги дукъо, массо Урало санна, лекха дацахь а, дикка сацадо Атлантикин хӀаваъ малхбалехьа даржарах. Мехкан климататан амалехь континенталла йу, цуьнан бахьна дукха хьолахь бӀаьста догӀу арктикин хӀаваъ ду. Каран хӀордан шийла мох къаьста кӀезиг тӀаналлийца, Атлантикин хӀаваан массаш, бӀостанехьа, тӀуналла дукха йолуш ду (700—800 мм шарахь гергга). Махкахь дикка йовха аьхке йу, цхьадолчу шерашкахь уггар шийла бутт февраль хуьлу. Ах йочанаш ло кепара хуьлу. ДогӀанаш дукхахдерг сентябрехь а, июнехь а хуьлу, малхбузен басешкахь алсама дакъа — августехь хуьлу. Минимум йочанаш йогӀу февралехь а, декабрехь а. Аьхка лаьмнашкахь стигал къекъаш догӀанаш оьху. Мехкан амалехь йу сих-сиха хуьлу аьхкенан дохк, уьш наггахь масех дийнахь лаьтта.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+5.
Хьажоргаш
Категори:Пермийн мехкан Октябрьскан кӀоштан нах беха меттигаш
Вонышево
Вонышево (Вонышево) — Российн Федерацин Костромин областан Солигаличан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла йу Оьрсийн акъари тӀехь, йекъна хин тогӀенаш. Кхузахь климат барамера континенталан йу, Ӏа – ло долуш, шийла, аьхке – йовха. Алссам хьоькху къилба-малхбузера мехаш.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Солигаличан кӀоштан нах беха меттигаш
Гвадалупе, Гвадалупе Барсенас (Сан Мигел де Альенде)
Гвадалупе, Гвадалупе Барсенас — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Гвадалупе, Гвадалупе Барсенас лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
ЛьйогӀак-суьгӀ-ЛуигӀ
ЛьйогӀак-суьгӀ-ЛуигӀ — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Коммунан департамент — ДогӀдонь.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ДогӀдонь департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Аттинья-Онсен
Аттинья-Онсен (Attignat-Oncin) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ОвегӀнь — ГӀона — Альпаш регионехь. Коммунан департамент — Севваь.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Севваь департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Куси-ла-Виль
Куси-ла-Виль (Coucy-la-Ville) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ПикагӀди регионехь. Коммунан департамент — Эна.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Францин гӀаланаш Категори:Эна департаментан коммунаш
(9476) 1998 QQ36
(9476) 1998 QQ36 — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Истори
ДӀайиллина 1998 шеран 17 августехь LINEAR цӀе йолу Ӏилманчо Сокорро обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1998 QQ36».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Хесус дел Монте, Эль Талайоте (Сан Франсиско дел Ринкон)
Хесус дел Монте, Эль Талайоте — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Хесус дел Монте, Эль Талайоте лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Козино (Кировн область)
Козино (Козино) — Кировн областан Нолинскан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь йуккъерачу барамехь континентан климат йу. Оцунна бахьна ду Къилбаседа Шен Ӏапказера шила мох цхьаа дуьхьало йоцуш кхуза схьакхачарна. Цундела кхузара Ӏа чӀогӀа шила ду, аьхкенна кест-кеста шила хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
Чакалинитла (Аютла де лос Либрес)
Чакалинитла — Мексикин Герреро штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Козино (Кировн область)
Билгалдахарш
Категори:Кировн областан дӀатесна нах беха меттигаш Категори:Кировн областан Нолинскан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Кировн областан нах беха меттигаш
Чакалинитла (Аютла де лос Либрес)
Географи
Чакалинитла лаьтташ йу Мексикин къилба-малхбузехьара декъехь, Мехико гӀалин къилбехьа.
Чарсуль
Чарсуль (Чарсуль) — Российн Федерацин Рязанан областан Клепикин кӀоштара эвла.
Чакалинитла (Аютла де лос Либрес)
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 21,9 °C.
Чарсуль
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йовхачу аьхкенца а, барамера шийлачу Ӏаьнца а. ГӀоронаш йоцу муьран йукъара бохалла 130-149 де ду. Кхузахь сих-сиха тӀехьара бӀаьстен а, хьалхара гуьйренан а гӀоролаш хуьлу. Эвла лаьтта тоьушйолчу йочанийн зонехь. Йочанийн шеран барам кхузахь 500 мм кхоччуш бу. ДогӀнаш аьхкенан заманехь стигал къекъаш чӀогӀа догӀу, наггахь къора а тухуш. ХӀоьттина лайн чкъор хуьлу ноябрь чекхболуш – декабрь болалуш, деша март чекхболуш – апрель болалуш. Ло лаьтта денош - 135-145 шарахь. Климатан хьолаш дика ду йуьртабахамна. Йуьззина кхочу йовхо а, тӀуналла а гуьйренан йалташна, бӀаьстенан йалташна, техникин а, докъаран культурашна.
Чакалинитла (Аютла де лос Либрес)
Истори
Дуьххьара адамаш 20 эзар герг шо хьалха кхуза даха хевшина. Уьш хила боху ольмекаш. ТӀаьхьо Теотиуаканан Ӏаткъам чӀагӀбелира кхузахь. VIII-XV бӀешерашкахь ацтекаш дола деш йара кху махкахь. 1521 шарахь кхуза баьхкира испанхой, цара мохк долабаьккхинчул тӀаьхьа территори Мехикон аудиенци хилира, дуьххьара цуьна йукъахь йара хилачу Ацтекийн империн провинцеш, тӀаьхьо мохк йукъа бахара Керла Испани вице-пачхьалкхаллин.
Чарсуль
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Клепикин кӀоштан нах беха меттигаш
Чакалинитла (Аютла де лос Либрес)
Истори
1849 шеран 27 октябрехь дуьйна Герреро штатан йукъахь йу.
Гаврилов Посад
Гаврилов Посад (Гаврилов Посад) — Российн Федерацин Ивановн областан Гаврилов Посадан кӀоштара эвла.
Красноярски (Иловлян кӀошт)
Красноярски (Красноярский) — Российн Федерацин Волгоградан областан Иловлян кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта Оьрсийн акъарин къилба-малхбалехь, океанашна а, хӀордашна а гена. Цундела областан климат континенталан, шийла, кӀезиг ло долуш Ӏаьнца а, йеха, йовха, йекъа аьхкенца йу. БӀаьсте йоца, гуьйре йовха, йекхна йу. Маьлхан йовхонан дукхаллийца ГӀирман къилба бердал оьшуш йац.
Кампу-Ларгу
Кампу-Ларгу — Бразилин Парана штатера муниципалитет.
Красноярски (Иловлян кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Иловлян кӀоштан нах беха меттигаш
Кампу-Ларгу
Географи
Муниципалитетан майда —.
Хьажоргаш
Категори:Парана штатан муниципалитеташ Категори:Бразилин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Мазулина
Мазулина (Мазуліна) — Белоруссин Витебскан областан Ушачин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Гаврилов Посад
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Цуьнан амалехь ду гӀеххьа йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а, дика лаьттачу лайн чкъоьраца. Уггар шийла бутт, Ӏадат хилла, январь бу, ткъа уггар бовха — июль. Алсама къилба-малхбузера мох хуьлу.
Мазулина
Хьажоргаш
Категори:Витебскан областан нах беха меттигаш Категори:Ушачин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Гаврилов Посад
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Джабраилов, Умар Алиевич
Умар Алиевич Джабраилов (1958 шо 28 июнь, Соьлжа-ГӀала, Нохч-ГӀалгӀайн АССР, РСФСР, СССР) — российн бизнесмен, пачхьалкхан гӀуллакххо, меценат.
Билгалдахарш
Категори:Адамаш:Нохчийчоь
Алтависта (Озулуама де Маскареньяс)
Алтависта — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Млодник
Млодник — Польшин Ополен воеводаллин  гминера эвла.
Алтависта (Озулуама де Маскареньяс)
Географи
Алтависта лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Млодник
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Ополен воеводаллин нах беха меттигаш
Алтависта (Озулуама де Маскареньяс)
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Заозерье (Логойскан кӀошт)
Заозерье (Заазер’е) — Белоруссин Минскан областан Логойскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Минскан областан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Поджалто (Империя)
Поджалто — Италин Лигурия регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Лигурия регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Топуз (Сунгурлу)
Хьажоргаш
Категори:Чорум провинцин нах беха меттигаш
Категори:Сунгурлунан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
ОвегӀ-суьгӀ-Уаз
ОвегӀ-суьгӀ-Уаз — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Иль-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — Валь-д’Уаз.
Билгалдахарш
Категори:Валь-д’Уаз департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Казаково (Арзамасан кӀошт)
Казаково (Казаково) — Российн Федерацин Нижни Новгородан областан Арзамасан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 382 стаг (2010 шо).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Арзамасан кӀоштан нах беха меттигаш
Марьевка (Мелитополан кӀошт)
Марьевка — Украинин Запорожьен областан Мелитополан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Мелитополан кӀоштан нах беха меттигаш
ШахӀин Тепеси (Мезитли)
ШахӀин Тепеси (Şahin Tepesi) — Туркойчоьнан Лаьттайуккъера хӀордан регионан Мерсин провинцин (ил) Мезитлинан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Мерсин провинцин нах беха меттигаш
Категори:Мерсин провинцин микрокӀошташ
Категори:Мезитлинан микрокӀошташ
Категори:Мезитлинан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Мали Внегощи
Мали Внегощи (Малые Внегощи) — Российн Федерацин Калугин областан Спас-Деменскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, дика къаьсташ шеран заманашца: барамехь довха а, тӀуьна а аьхкенца, барамера шийла хӀоьттина лайн чкъор долу Ӏаьнца.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Спас-Деменскан кӀоштан нах беха меттигаш
Стенжиця (Люблинан воеводалла)
Стенжиця  — Польшин Люблинан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Йоккха Шиды
Йоккха Шиды — Башкирийчоьнан Нуриманован кӀоштара эвла, иза Башшидински йуьртан меттиган йукъайогӀу. Бахархойн дукхалла 490 стаг (2009 шо). Поштан индекс — 452440, код ОКАТО — 80245810002.
Демографи
Бахархойн дукхаллин динамика:
Хьажоргаш
Категори:Нуриманован кӀоштан нах беха меттигаш
Кутики
Литература
Категори:Сицилия регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Преса Мария Элена (Котастла)
Преса Мария Элена — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Преса Мария Элена лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Смиров-Дол
Смиров-Дол — Болгарин Перникан областера эвла. Земен йукъараллин йукъайогӀу.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Болгарин нах беха меттигаш Категори:Перникан областан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Карауловка (Лунинан кӀошт)
Карауловка (Карауловка) — Российн Федерацин Пензин областан Лунинан кӀоштара эвла.
Нейплс-Мэнор (Флорида)
Нейплс-Мэнор  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Флорида штатера нах беха меттиг, иза лоруш йу бахархойн статистикин меттиг (census-designated place, CDP) санна.
Географи
Нейплс-Мэнор бахархойн статистикин меттиган майда —. Статистикин йекъна меттиган бакъонан статус йац.
Карауловка (Лунинан кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Лунинан кӀоштан нах беха меттигаш
Нейплс-Мэнор (Флорида)
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Флорида штатан бахархойн статистикин меттигаш Категори:Флорида штатан нах беха меттигаш Категори:АЦШ бахархойн статистикин меттигаш
Кажлодка
Климат
Кхузахь климат билгалйолу шен Оьрсийн акъарийн йуккъера бараман асанера физика-географин хӀоттамца, ткъа цуьнан амалехь ду хаа а луш шеран заманаш хийцайалар.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Торбееван кӀоштан нах беха меттигаш
Большие Липки (Пскован область)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Порхован кӀоштан нах беха меттигаш
Ла Ретама (Тампико Алто)
Ла Ретама — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Стрела (Парма)
Стрела — Италин Эмилия-Романья регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Эмилия-Романья регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
GSC1996-114
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Трифоновка (Херсонан область)
Трифоновка — Украинин Херсонан областан Велики Александровкан кӀоштара эвла.