cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Семеновски (Тулин область)
Семеновски (Семеновский) — Российн Федерацин Тулин областан Щёкинан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Эвла лаьтта барамерачу климатан асанехь. Кхузахь климат барамера континенталан, йуккъера йу барамера тӀуьна Оьрсийн акъарин къилбаседа-малхбузан кӀошташкарчунний, къилба-малхбера йекъа кӀоштаркашчунний. Климат кхуллуш дакъа лоцу радиацин а, циркуляцин а фактор. Радиацин баланс 40 ккал/см2 гергга йу. Мохк лаьтта, Ӏаьнаре даккхарна а, йохйарна а цхьабосса йовхо йолчу зонехь. Къилбаседехьа мелхан радиацин алсама дакъа дойу Ӏаьнаре даккхарна, къилбехахь дохдарна. Климатан Ӏаткъам бо континентан а, хӀордан а хӀаваан массаша. Атлантикин хӀаваъ областе кхочу дуьненан къилбаседа эхиг тӀехь гуттарен а долчу малхбузан хӀаваан массаш бахьнехь; дукхаха дерг уьш циклон кепара кхочу. И хӀаваан массаш Атлантикин Ӏапказан къилбаседа декъан тӀехула кхоллало. Ӏай малхбузера мехаш жигарадевлча массанхьа йохло, шортта ло догӀу, ткъа аьхка — кхуьйлира, догӀанан хенан хӀоттам хуьлу. Арктикин массаш кхуза йаьхкича Ӏай цӀеххьана шеллало, бӀаьста, аьхкенан йуьххьехь, гурахь гӀоролаш хуьлу. И массаш кхоллало арктикин бассейн тӀехула.
Алькантарилья
Алькантарилья — Испанин Мурсия провинцин муниципалитет.
Семеновски (Тулин область)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Алькантарилья
Географи
Муниципалитетан майда —. ХӀордан сизал локхалла. муниципалитеташ.
Семеновски (Тулин область)
Хьажоргаш
Категори:Щёкинан кӀоштан нах беха меттигаш
Алькантарилья
Хьажоргаш
Категори:Испанин муниципалитеташ Категори:Мурсия провинцин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
(7111) 1985 QA1
(7111) 1985 QA1 — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Истори
ДӀайиллина 1985 шеран 17 августехь Элеанор Хелин цӀе йолу Ӏилманчо Паломар обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1985 QA1».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Альковичи
Альковичи (Альковічы) — Белоруссин Минскан областан Вилейкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Минскан областан нах беха меттигаш
Категори:Вилейкан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Лучниково
Лучниково (Лучниково) — Российн Федерацин Вологдин областан Вологдин кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Вологдин кӀоштан нах беха меттигаш
Ридсвилл (Джорджи)
Ридсвилл — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Джорджи штатера гӀала.
Истори
Ридсвилл гӀала йиллина  шарахь.
Зийанлар (Саригоьл)
Зийанлар (Ziyanlar) — Туркойчоьнан Эгейн регионан Маниса провинцин (ил) Саригоьлнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Ридсвилл (Джорджи)
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Зийанлар (Саригоьл)
Хьажоргаш
Категори:Маниса провинцин нах беха меттигаш
Категори:Маниса провинцин микрокӀошташ
Ридсвилл (Джорджи)
Хьажоргаш
Категори:Джорджи штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Зийанлар (Саригоьл)
Хьажоргаш
Категори:Саригоьлнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
3 июль
Оцу динахь бинарш
Категори:3 июль
Сен-Лизье
Сен-Лизье — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Окситани регионехь. Коммунан департамент — АгӀеж.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:АгӀеж департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Санта Ана Пакуеко (Пенхамо)
Санта Ана Пакуеко — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Санта Ана Пакуеко лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Кетриш (Румыни)
Кетриш — Румынин Бакеу жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Руперт (Пенсильвани)
Географи
Руперт бахархойн статистикин меттиган майда —. Статистикин йекъна меттиган бакъонан статус йац.
ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Пенсильвани штатан бахархойн статистикин меттигаш Категори:Пенсильвани штатан нах беха меттигаш Категори:АЦШ бахархойн статистикин меттигаш
Писарева Воля
Писарева Воля — Украинин Волинан областан Владимиран кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Волинан областан Владимиран кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Нижни Сунь
Нижняя Сунь (Нижняя Сунь) — Российн Федерацин ГӀезалойчоьнан Мамадышан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь йу йуккъерачу шораллера бараман континенталан кепара амалан климат, йовхачу аьхкенца а, барамехь шийла Іаьнца а. Уггар бовха бутт июль бу, уггар шийла — январь.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 494 стаг (2010 ).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Мамадышан кӀоштан нах беха меттигаш
Шалам (эвла)
Шалам (Шалам) — Российн Федерацин Пермийн мехкан Косан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Малхбузера догӀучу хӀаваийн массийн новкъахь долчу Басеги дукъо, массо Урало санна, лекха дацахь а, дикка сацадо Атлантикин хӀаваъ малхбалехьа даржарах. Мехкан климататан амалехь континенталла йу, цуьнан бахьна дукха хьолахь бӀаьста догӀу арктикин хӀаваъ ду. Каран хӀордан шийла мох къаьста кӀезиг тӀаналлийца, Атлантикин хӀаваан массаш, бӀостанехьа, тӀуналла дукха йолуш ду (700—800 мм шарахь гергга). Махкахь дикка йовха аьхке йу, цхьадолчу шерашкахь уггар шийла бутт февраль хуьлу. Ах йочанаш ло кепара хуьлу. ДогӀанаш дукхахдерг сентябрехь а, июнехь а хуьлу, малхбузен басешкахь алсама дакъа — августехь хуьлу. Минимум йочанаш йогӀу февралехь а, декабрехь а. Аьхка лаьмнашкахь стигал къекъаш догӀанаш оьху. Мехкан амалехь йу сих-сиха хуьлу аьхкенан дохк, уьш наггахь масех дийнахь лаьтта.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+5.
Хьажоргаш
Категори:Косан кӀоштан нах беха меттигаш
Заболотье (Ветринскан йуьртан меттиг)
Заболотье (Забалоцце) — Белоруссин Витебскан областан Полоцкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Витебскан областан нах беха меттигаш Категори:Полоцкан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Сытники (Сумин кӀошт)
Сытники — Украинин Сумин областан Сумин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Сумин кӀоштан нах беха меттигаш
Баранчеевка
Баранчеевка (Баранчеевка) — Российн Федерацин Пензин областан Спасскан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Пензин областан Спасскан кӀоштан нах беха меттигаш
Елушата
Климат
Кхузахь йуккъерачу барамехь континентан климат йу. Оцунна бахьна ду Къилбаседа Шен Ӏапказера шила мох цхьаа дуьхьало йоцуш кхуза схьакхачарна. Цундела кхузара Ӏа чӀогӀа шила ду, аьхкенна кест-кеста шила хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: даиман Ӏаш нах бац.
Билгалдахарш
Категори:Кировн областан дӀатесна нах беха меттигаш Категори:Кировн областан Афанасьеван кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Кировн областан нах беха меттигаш
(15338) Dufault
(15338) Dufault — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Истори
ДӀайиллина 1994 шеран 5 январехь Spacewatch цӀе йолу Ӏилманчо Китт-Пик обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1994 AZ4» саналган.
КонтенвуагӀ
КонтенвуагӀ — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ЦентгӀ — ЛуагӀан атагӀа регионехь. Коммунан департамент — ЭндгӀ а, ЛуагӀа а.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ЭндгӀ а, ЛуагӀа а департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Ла Орденья (Зирандаро)
Ла Орденья — Мексикин Герреро штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Ла Орденья лаьтташ йу Мексикин къилба-малхбузехьара декъехь, Мехико гӀалин къилбехьа.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 21,9 °C.
Истори
Дуьххьара адамаш 20 эзар герг шо хьалха кхуза даха хевшина. Уьш хила боху ольмекаш. ТӀаьхьо Теотиуаканан Ӏаткъам чӀагӀбелира кхузахь. VIII-XV бӀешерашкахь ацтекаш дола деш йара кху махкахь. 1521 шарахь кхуза баьхкира испанхой, цара мохк долабаьккхинчул тӀаьхьа территори Мехикон аудиенци хилира, дуьххьара цуьна йукъахь йара хилачу Ацтекийн империн провинцеш, тӀаьхьо мохк йукъа бахара Керла Испани вице-пачхьалкхаллин.
1849 шеран 27 октябрехь дуьйна Герреро штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Герреро штатан нах беха меттигаш
Эсперанза де Кристо (Исла)
Эсперанза де Кристо — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эсперанза де Кристо лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Машково (Кошалинскан повет)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Западно-Поморскан воеводаллин нах беха меттигаш
Куьзганаш
Куьзганаш  — уггаре баьржина оптикан гӀирс, лерина бу адаман бӀаьрса нисдан бӀаьргаш оптикан кхачаме ца хилчи, йа бӀаьргаш Ӏалашдан цхьацца зуламе Ӏаткъамах.
Куьзганаш лаьтта тӀетесна тӀемаш долу гуран чохь долчу аьнгалин йа пластикан бӀаьргех. Наггахь лергаш тӀетосу тӀемаш меттана, лелайо аса йа доьхка, коьртан тӀехьахула доьхку.
Мелхан дуьхьала куьзганаш
Дуьххьарлера бӀаьргаш мелхан серлонах куьзганаш дора Йисттера Къилбаседера, Азера, Америкера бахархоша. Церан куьзганаш хуьлура дийнатийн даьӀахкех йа диттан чкъоьран декъах бӀаьргашна готта херонаш йохий дина.
Дешаран куьзганаш
Куьзганаш йукъадаьхна, схьагарехь, Италехь XIII бӀешарахь.
Хетарехь дина шо — 1284, ткъа хьалхара куьзганаш динарг документийн тешалла дацахь а, лору Сальвино Армати (Salvino degli Armati).
Дуьххьарлера куьзганийн сурт ду Тревизон (Итали) килсан 1352 ш. мозгӀаро Томмазо да Модена йина фрески тӀехь.
Дуьххьара гӀоьртира куьзганийн авторалла билгалъяккха Флоренцера Карло Роберто Дати (1619—1676) Франческо Редин гӀоьнца шен балхехь «Куьзганаш, дуй техьа уьш ширачу заманахь дина йа дац?», цуо тӀейаздина куьзганаш йукъадахар Пизера мозгӀаран а, Ӏилманчан а Алессандро Спинан (Alessandro della Spina) (? — 1313). Цу тӀе хетара, куьзганаш хьалха ца вевзачу пхьеро динехь а, Спинас ша, йукъара дийцарца меттахӀиттийнехь а, даран сийлалла бакъонца цуьнан йу.
1300 шарахь дуьйна, Венецин аьнгали дечеран гильдин уставашкахь сих-сиха хьахадо бӀаьсен бӀаьргаш, дохадан хьехар ло цӀена ангалих тера дина бос боцу ангали, цуо тешалла до Венецехь куьзганаш сиха моде довларан.
Куьзганаш Цийчуьра схьадаларх кхин цхьа версии а йу, бух бу 1240 шеран «Тамашина хӀуманаш кхетор» жайнин тӀехь, цигахь боху Амма тӀаьххьара бинчу талламаша гайтира, и цитата йукъайаздина хилар XV бӀешарахь.
Предаццо
Предаццо — Италин Трентино — Альто-Адидже регионера коммуна. Лаьтташ йу Тренто провинцехь.
Куьзганаш
XVI бӀешо
XVI бӀешо кхаччалц куьзганаш леладора генара гучара, тӀаьхьа йукъадевлира чутаьӀна бӀаьргаш долу куьзганаш бӀорзагалчарна. Хийцалора куьзганийн куц а, лелоран хьесап а.
Предаццо
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Куьзганаш
XVI бӀешо
Цийчохь куьзганаш девзина Мин некъийн урхаллин муьрехь (1368—1644), цуьнан тешалла ду оцу хенахь философа Чао Цзи Кус (XIII бӀешо) йаздина «Къайле хӀуманех кхетор» (жайнин хьалхара экземпляраш 1240 шерера йу) цӀе йолчу жайнин тӀиера кийсик. Цийчу куьзганаш кхаьчна Европера Ӏаьрбийн а, гӀажарийн а совдегаршца. Иза тардолуьйту цийн паччахьан кертарчу тептаро (1410 шо гергга), цуо хьахийна, Малаккин паччахьо (паччахьалла Малайзин ахгӀайрен тӀехь, цига жигара оьхура Ӏаьрбий а, гӀажарий а) императоран совгӀатна делла итт куьзганаш.
Цийша къовса таро йу кӀур биллина куьзганаш дар, уьш дора кӀур биллинчу кварцах. Иштта куьзганаш леладора суьдхоша, шена кхелах лаьцна хетарг къайладаккхархьама паччахьан кертахь кхел кхайкхочу хенахь. Хьахийна Лью Чин «СадаӀаран сахьтехь йаззамаш» (XII бӀешо).
XVII бӀешо
XVII бӀешарахье куьзганаш леладора паччахьо Алексей Михайловича, уьш дара детин гуран чохь бӀаьргаш диоптрица.
XVIII бӀешо
Лондонан оптика Эдвард Скарлетта XVIII бӀешо долалуш куьзганашна тӀетоьхна тӀемаш.
Дуьххьарлера промышленностан парти (200 000 гергга) малхан дуьхьала хӀинцалера тайпана куьзганаш заказ дина Наполеона Мисран экспедицин (1798—1801). Цуо тӀедожийна хӀора салтийчун Ӏарждина куьзганаш лело. Экспедицехь гучуделира и омар дохор, цхьаболчу салтийн бӀаьргашна марха а, кхин цамгарш а кхийтира, европахойн бӀаьргаш доьлла доцу серло бахьнехь.
Йукъаевлира тайп-тайпана конструкцеш — монокль, пенсне, лорнет.
Франклин Бенджамина дина бифокалан бӀаьргаш, уьш лакхарчу декъехь генара гойтуш ду, ткъа лахарчу — уллера болх бан.
ХӀокху заманан куьзганаш
Башха бӀаьргаш долу куьзганаш леладо, бӀаьрсен параметраш нормех галъевлча, бошхалла а йац, галйалар бӀаьрган кепан, сатторан тӀехулонашна елахь а, оптикан йукъан сатторан ницкъан елахь а, дилхан системан хийцамаш (гӀуьнжаралла) йа йоӀбӀаьрган чордалла а, саттаралла а. Оцу галйаларан амале хьаьжжина, йаздо куьзганаш горга (массернаш санна, перископан, франклинан), цилиндр кепара, сферан-цилиндран, призман, стенопин, бесара.
ХӀокху заманан кхиамийн тӀаьхьало йу бифокалан бӀаьргаш прогрессиван хилар, офисан бӀаьргаш — церан диоптрийн дехьадовларш бӀаьргашна чохь ду, тӀехулара шера дуьсу, эстетикан куц деш куьзганашна.
Пластикан куьзганаш (органикан аьнгали)
ХӀокху заманан технологис таро ло полимеран бӀаьргаш дан, лакхарчу тӀегӀанера нийсаллица бӀаьрган хьолан хаьржина (0,1 D кхаччалц), ткъа иштта сфероцилиндран бӀаьргаш астигматин бӀаьргана (хьалха, ангалин бӀаьргаш хьокхуш а, шардеш а сфера-цилиндран цхьаьна даран харжам доза долуш бара, бӀаьргаш механ а, дозаллин бараман а деза дара).
Пластикан бӀаьргаш хила тарло асферин бӀаьргаш, цара дика гойту бӀаьрган йисташкахула призматикан эффекташ дӀайахар бахьнехь.
Цул сов, таханлера компьютеран технологеш довзийта дукха нийса диоптрин бӀаьргаш леларан чот йина куьзганийн бӀаьргаш. Иза дина бӀаьргаш гӀел ца далийта Ӏалашо йолуш, куьзганийн коррекцин эффекталла айархьама, цуьнца цхьаьна куьзганийн бӀаьргийн массо а декъехь бӀаьрса ира дархьама.
Куьзганаш-«хамелеонаш»
Куьзганаш-«хамелеонаш» — фотохроман бӀаьргаш ультрафиолетан йовхо йаларан Ӏаткъамо бос хийца (Ӏарждала) таро йолу куьзганийн тайпа. Цуьнца кхетадо «хамелеонаш» Ӏаржцадалар ангали тоьхна хӀусам чохь, хӀунда аьлчи силикатан ангалино ультрафиолет чекх ца йолийта ала мегар ду.
БӀаьргашна тӀие диллар
Точность изображения зависит и от качества просветляющего покрытия, нанесенного на линзу. Серлайоккху тӀие го, нагахь бӀаьрг хьовзош раз хьаьжча — ган тарло бес-бесара бухадисаран рефлекс. Цуо латтадо дика цӀена бос къастар, сов йоккху серло чекхъялийтар (99 % кхаччалц), ткъа иштта дӀадоху бӀаьрган тӀиера схьакхетта къегарш. Серладаккхарал сов, тӀие дилларо бӀаьрг бохарх а, бехбаларх Ӏалашбо.
БӀаьргашна диллина тӀие даа ца даларан зиеран коьрта промышленностан — Байеран тест (Bayer Test) йу. Къевлинчу пхьегӀан чубуьллу тӀие диллина бӀаьрг. Цул тӀаьхьа, иза йузу стандартан гӀамарца (500 грамм), лестайо аьтту-аьрру агӀора ялх бӀозза — гӀоьрту алсама сизнаш даха бӀаьрган. Цул тӀаьхьа бӀаьрг схьабоккху, хилла сакхташ дусту. ЖамӀаш до Байеран шкалаца, дӀайазйо Байеран коэффициентан терхьашца, йа Байеран терхьашца. Коэффициент лакхара мел хуьлу, бӀаьрг дика дуьхьала лаьтта сизнашна а, механикин даадаларна а.
Куьзганаш харжар
Аномали дӀайаккха куьзганаш хоржуш, тидам бан беза, йуй теша бӀаьргехь бӀаьрсин иралла, доха-м ца до теша бинокуляран бӀаьрса.
Дукхачу меттигашкахь, бӀаьргаш декъа мега кхаа тобане:
Амметропан бӀаьргашна куьзганаш йаздар (миопан а, гиперметропан а) Ӏалашо йу аномалеш совцо, аьлча а миопан бӀаьрган гергара а, генара а тӀадаман йукъара шорте шорйар, тӀаьхьарниг дӀатеттина ца соццуш, ткъа гиперметропан бӀаьргана дӀататта генара тӀадам дацаре шортера мА-таттало бӀаьрган хьалхара, аккомодаци а ца еш. Цундела миопан бӀаьрган лело деза са даржош долу куьзган бӀаьргаш (сов йолу бӀаьрган рефракци сацош); ткъа гиперметропан — са гулден куьзган бӀаьргаш, шен рефракцица ца тоьа бӀаьрган рефракци йузуш. Иштта куьзганийн фокусан йукъаметтиг цхьатерра хила йеза punctum remotum тӀиера бӀаьрган оптикан йукъан йа цуьнан шедан тӀадаман барамца.
Аномалийн тӀегӀа
Миопин тӀегӀан а, ницкъан а маххадабо дакъаллийца 1/Rm, билгала доккху элпаца М = 1/Rm; Rm доккха мел хуьлу, аьлчи а punctum remootum гена мел хуьлу, миопи гӀийла хуьлу, тӀаккха R чеккхе йоцуш делахь бӀаьрг дика лору. Миопи дӀайоккху оптикан ницкъ 1/Rm болу сферан-чутаьӀначу ангалийно; нагахь Rm йукъаметтиг метрашкахь елахь, тӀаккха дакъаллех диоптри олу. Масала, ангалийна шен саттаман гайтам 1,53 болу, йуккъера зӀаьнарш R = 18 дюйм елахь, ангалийн ницкъ 1/18 = 2,25D (диоптри) хуьлу. Гиперметропин тӀегӀан а маххадабо дакъаллийца — 1/Rh, Rh доккха мел ду, гиперметропин тӀегӀа лахара йу. Иза нисъян йа дӀайаккха сферин аратаьӀна гулдаран оптикан шен ницкъ = +1/Rh болу ангали (+) деза. Гиперметропин а, миопин лахара тӀегӀа лору 1/12 тӀекхаччалц йолу тӀегӀанаш, аьлчи а 3,25 D кхаччалц. Йуккъера — 1/12 тӀиера 1/6 тӀекхаччалц, аьлчи а 3,25D — 6,5D, чӀогӀа аномалеш — ерриг тӀегӀанаш 1/6 йа 6,5 D лакхара.
Амма дерриг сферан аьнгалеш цхьабосса ца мега куьзганашна. ЧӀапа аратаьӀна ангалиш мухле а ца мега куьзганашна. Уггаре пайдехь оптикан агӀора — чутаьӀна-аратаьӀна гулдаран а, даржоран а («+» а, «−» а менискаш), хӀунда аьлчи и ангалиш, чутаьӀначу агӀора бӀаьрга тӀедирзина делахь, церан хуьлу уггаре кӀезга сферин аберраци. Иштта Вульстен (Wollaston) олучу перископан куьзганашна тӀехьа, бӀаьргаш паргӀата лела бӀаьрсин кӀеззиг а зулам доцуш.
Кхин а хуьлу асферин куьзган бӀаьргаш, цара куьзган бӀаьргийн йисташкахула дика бӀаьрса латтадо, йисташкахула кхоллало призман эффекташ дӀайахаран чоьтах.
Куьзган бӀаьргийн лоьмарш хӀиттор
Дукха генара дуьйна куьзган бӀаьргийн лоьмарш хӀиттайора саттаран радиусца, лорура дюймашкахь. Амма шех куьзган бӀаьргаш деш долу ангалийн саттаман йуккъера гайтам = 3/2, аьлчи а 1,53, ткъа бӀаьргийн стоммалла йоккха ца хуьлу, тӀаккха лорура дукха галл ца бовлуш ангалийн коьрта фокусан йукъаметтиг саттаман радиусе терра йолу. Иштта кепара куьзган бӀаьргийн +36 а, — 8 лорура гулдаран а, даржоран а бӀаьргаш, коьрта фокусан йукъаметтигаш (цуьнца цхьаьна саттаман радиус а) 36 дюйм а, 8 дюйм а йолу. И бӀаьргийн дюйман лоьмарш 1875 шарахь, Брюсселехь хиллачу дуьненайукъара медицинан конгрессан сацамца, хийцина керлачуьнца — метринчуьнца тӀехьадогӀучу коьртачу хьолаца: ангалийн лоьмар билгалъяккхар ангалийн оптикан ницкъаца = ± 1/f, цигахь f — метршкахь лерина фокусан йукъаметтиг йу, цу тӀе ангалийн ницкъах f = 1 м ала долийра диоптри. Иштта, ангалийш фокусан йукъаметтигашца 1/2 м, 1/3 м, 1/4 м цхьаьна йан йеза лоьмаршца 2, 3, кхин дӀа а (церан диоптришкахь лерина болу оптикан ницкъца). Цундела хӀинцалерачу куьзганийн ангалийн йукъара тӀеэцна диоптрийн лоьмарш, амма шира дюйман системера дехьадовларехь, керлачунна тӀе Российхь тӀеэцна дикка гергара формула DN = 40, цигахь D метрийн системера лоьмар йу диоптрихь, ткъa N — дюймашкахь. [Французийн бӀаьргашна лелийна французийн дюймаш: DN = 36.].
Куьзгийн бӀаьргийн хьаьркийн таблица
Куьзгийн бӀаьргийн хьаьркийн йукъаметтигийн таблица диоптришкахь (метрийн системехь) церан дюйман системера лоьмаршна. ** n — куьзган бӀаьрг бина ангалин саттаран гайтам.
Къаналлин генара гаран куьзганаш
Тайп-тайпана бӀаьргийн аккомодацин ницкъ техка шуьйрачу дозанашкахь. Аккомодацин ницкъ бустар тӀеэцна бухадиснарг — 1/A, шина дакъаллех, царех жималуш долу дакъалла ду 1/P, ткъа дӀадоккхург 1/R, цигахь R > 0 миопан, R < 0 гиперметропан, аьлчи а Стеган хенаца аккомодацин ницкъ лагӀло, хӀунда аьлчи ехачу хенахь R тӀадаман меттиг гуттаренна лаьттачи гена болу бӀаьрган. Дондерсаца, нормера бӀаьргийн p.р. а, р.r. а хуьлу лахара бӀаьрга шедан тӀадаман йукъаметтигаш.
(7112) Ghislaine
(7112) Ghislaine — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Истори
ДӀайиллина 1986 шеран 3 апрелехь Кэролин Шумейкер, цӀе йолу Ӏилманчо Паломар обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1986 GV».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Алангуьллуь (Герменджик)
Алангуьллуь (Alangüllü) — Туркойчоьнан Эгейн регионан Айдин провинцин (ил) Герменджикнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
1 январь
Оцу динахь белларш
Категори:1 январь Категори:Рузма
Алангуьллуь (Герменджик)
Хьажоргаш
Категори:Айдин провинцин нах беха меттигаш
Межумошье
Климат
Эвла йукъайогӀу хӀордан климатера континенталан дехьайолучу барамерачу климатан зонан. Цигахь барамера кӀеда Ӏа ду, барамехь йовха аьхке а йу. Климатан коьрта башхалла йу хенан хӀоттам цхьаьнаэшшара ца хилар, иза доьзна ду сих-сиха хийцалучу хӀаваан массех, уьш кхоллалучу кӀоште хьаьжжина хуьлу хӀордан, континенталан, арктикан.
Алангуьллуь (Герменджик)
Хьажоргаш
Категори:Айдин провинцин микрокӀошташ
Межумошье
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Алангуьллуь (Герменджик)
Хьажоргаш
Категори:Герменджикнан микрокӀошташ
Категори:Герменджикнан кӀоштан нах беха меттигаш
Башкирски Чумаза
Башкирски Чумаза — Башкирийчоьнан Зианчуран кӀоштан йукъайогӀу эвла, иза Абзановски йуьртан меттиган йукъайогӀу. Бахархойн дукхалла 518 стаг (2009 шо). Поштан индекс — 453391, код ОКАТО — 80226804003.
Алангуьллуь (Герменджик)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Межумошье
Хьажоргаш
Категори:Волхован кӀоштан нах беха меттигаш
Джуджеван
Джуджеван (?) — Эрмалойчоьнан Тавушан провинцин эвла.
Билгалдахарш
Категори:Тавушан провинцин нах беха меттигаш
Башкирски Чумаза
Демографи
Бахархойн дукхаллин динамика:
Хьажоргаш
Категори:Зианчуран кӀоштан нах беха меттигаш
Ранчо Дон Антонио (Сан Франсиско де лос Ромо)
Ранчо Дон Антонио — Мексикин Агуаскальентес штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Истори
Кху махка испанхой бахкале, кхузахь дехаш дара чичимекийн тайпанаш, 1530-1531 шерашкахь испанхоша долайаьккхина.
1789 шеран 24 апрелехь дуьйна Сакатекас штатан йукъахь йара, 1835 шеран 23 майхь дуьйна Агуаскальентес штатан йукъахь йу
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Агуаскальентес штатан нах беха меттигаш
Бандейра (Минас-Жерайс)
Бандейра  — Бразилин Минас-Жерайс штатера муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —.
Хьажоргаш
Категори:Минас-Жерайс штатан муниципалитеташ Категори:Бразилин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Асписхайм
Асписхайм — Германин Рейнланд-Пфальц латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Дружни (Бежецкан кӀошт)
Дружни (Дружный) — Российн Федерацин Тверан областан Бежецкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Бежецкан кӀоштан нах беха меттигаш
Лисина (Рашка)
Лисина  (Лисина) — Сербин Рашка гуонан йукъараллера (општина) нах беха меттиг.
Географи
Лаьтташ йу Балканийн ахгӀайренан къилбаседа декъан тӀехь, хӀордан сизал локхалла.
Литература
Категори:Рашка гуо нах беха меттигаш Категори:Сербин нах беха меттигаш
Лучка (Левоча)
Лучка  — Словакин  гуонара эвла.
Истори
Йиллина.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словакин нах беха меттигаш
ЧукурхӀан (Бойабат)
ЧукурхӀан (Çulhalı) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Синоп провинцин (ил) Бойабатан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Синоп провинцин нах беха меттигаш
Категори:Бойабатан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Юрьицево
Юрьицево (Юрьицево) — Российн Федерацин Тверан областан Торжокан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Торжокан кӀоштан нах беха меттигаш
Воронцово (Куйбышеван кӀошт)
Воронцово (Воронцово) — Российн Федерацин Калугин областан Куйбышеван кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, дика къаьсташ шеран заманашца: барамехь довха а, тӀуьна а аьхкенца, барамера шийла хӀоьттина лайн чкъор долу Ӏаьнца.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Калугин областан Куйбышеван кӀоштан нах беха меттигаш
Иня (Хабаровскан мохк)
Иня (Иня) — Российн Федерацин Хабаровскан мехкан Охотскан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла Амуран-Уссурийскан климатан кӀошт йукъахь йу, иза бараман зонера ТийнаӀапказан муссонан меттиган чуйогӀу Климатан амалехь ду аьхкенан йовхо а, барамера луьра кӀезиг ло долу Ӏа а.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Владивостокскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+10.
Хьажоргаш
Категори:Охотскан кӀоштан нах беха меттигаш
Облечихино
Облечихино (Облечихино) — Российн Федерацин Пскован областан Острован кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Пскован областан Острован кӀоштан нах беха меттигаш
Ольховка (Вилейкан кӀошт)
Ольховка (Альхоўка) — Белоруссин Минскан областан Вилейкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Минскан областан нах беха меттигаш
Категори:Вилейкан кӀоштан нах беха меттигаш
Арчена
Арчена — Испанин Мурсия провинцин муниципалитет.
Хьажоргаш
Категори:Испанин муниципалитеташ Категори:Мурсия провинцин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Аринино (Новгородан область)
Аринино (Аринино) — Российн Федерацин Новгородан областан Стари Руссан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан, хӀордан климатан герга йу, цуьнан амалехь тӀех сов тӀуналла, йовха йоцу аьхке, йовха, йеха гуьйре, барамехь кӀеда Ӏа, йеха шийло бӀаьсте. Ӏай кхоьлина хенан хӀоттам хуьлу, йукъа-кара (5-7 де баттахь) йовхонашца. Ӏа дохделча ша хьокху. Баттахь 5-10 дийнахь дарц хьоькху. Дохк хуьлу Ӏаьн дохаллехь Ӏуьйренан сахьташкахь (5 — 15 де баттахь). Кхоьлина денош хуьлу 10 — 28 баттахь (максимум декабрехь), диекхна денош 2-6 баттахь. Аьхка доцца догӀанаш хуьлу (12-17 де баттахь). Диекхна денош 10-19 хуьлу баттахь. Буса а, Ӏуьйрана а дохк хуьлу (5-8 де баттахь). Гуьйре дохк йолуш кхоьлина хуьлу (12-14 де дохк йолуш). Йочанаш гурахь дехха дерз кепара, ноябрехь тӀеда ло кепара хуьлу.
Cахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Стари Руссан кӀоштан нах беха меттигаш
Давыдово (Мантурован кӀошт)
Давыдово (Давыдово) — Российн Федерацин Костромин областан Мантурован кӀоштара эвла.
Климат
Эвла йу Оьрсийн акъари тӀехь, йекъна хин тогӀенаш. Кхузахь климат барамера континенталан йу, Ӏа – ло долуш, шийла, аьхке – йовха. Алссам хьоькху къилба-малхбузера мехаш.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Костромин областан Мантурован кӀоштан нах беха меттигаш
(15339) Pierazzo
(15339) Pierazzo — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
2 январь
Оцу динахь белларш
Категори:2 январь
(15339) Pierazzo
Истори
ДӀайиллина 1994 шеран 8 январехь Spacewatch цӀе йолу Ӏилманчо Китт-Пик обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1994 AA9» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Обехув
Обехув — Польшин Свентокшискан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Якуб (Цирквице)
Якуб  (Jakub) — Чехин Йуккъера Чехин мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Уменино
Уменино — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Мазовин воеводаллин нах беха меттигаш
Крукувка (Люблинан воеводалла)
Крукувка  — Польшин Люблинан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Скаварда (Новара)
Скаварда — Италин Пьемонт регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Пьемонт регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Чираклар (Сафранболу)
Чираклар (Çıraklar) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Карабуьк провинцин (ил) Сафранболунан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Карабуьк провинцин нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Камик (Литомержице)
Камик  (Kamýk) — Чехин Устецан мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Сен-Лис
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Лакха ГагӀонна департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Березовка (Львован область)
Березовка — Украинин Львован областан Червоноградан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Червоноградан кӀоштан нах беха меттигаш
Ла Лома (Уаякокотла)
Ла Лома — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Ла Лома лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Контайнер Терминал
Контайнер Терминал — Италин Калабри регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Калабри регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
КогӀмегӀи
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ЭндгӀ а, ЛуагӀа а департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Питкерн (Нью-Йорк)
Питкерн  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Нью-Йорк штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Хьажоргаш
Категори:Нью-Йорк штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
3 январь
Оцу динахь белларш
Категори:3 январь
(7113) Остапбендер
(7113) Остапбендер — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Истори
ДӀайиллина 1986 шеран 29 сентябрехь Карачкина Л. Г. цӀе йолу Ӏилманчо ГӀирма обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1986 SD2».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Ходыки (Смоленскан область)
Ходыки (Ходыки) — Российн Федерацин Смоленскан областан Смоленскан кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Смоленскан областан Смоленскан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Рингголд (Джорджи)
Рингголд — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Джорджи штатера гӀала.
Истори
Рингголд гӀала йиллина  шарахь.
Хьажоргаш
Категори:Джорджи штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Саригюх
Билгалдахарш
Категори:Тавушан провинцин нах беха меттигаш
Залужье (Волинан область)
Залужье — Украинин Волинан областан Владимиран кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Волинан областан Владимиран кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Ширяева (Иркутскан область)
Ширяева (Ширяева) — Российн Федерацин Иркутскан областан Иркутскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат шен-кепара хилар билгалдолу иза материкан йуккъехь хиларо, хӀордан барамал дикка айайелла хиларо, орографин чолхалло. Махкахь азин антициклон хуьлу, Ӏаьнан заманахь цуьнан Монголи тӀехула кхуьу хӀаваан массаш нисло Азин атмосферан Ӏаткъаман максимум къилбаседа йисттехь. Оцу хьолехь циклонан жигаралла дикка гӀелло.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Иркутскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+8.
Кетросу (Румыни)
Кетросу — Румынин Васлуй жудецан коммунера эвла.
Феоктистово
Феоктистово (Феоктистово) — Российн Федерацин Удмуртин Яран кӀоштара дӀатесна эвла.
Кетросу (Румыни)
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Феоктистово
Климат
Лаьтта къилбаседа бараман асанехь, Еврази материкан кӀоргенехь, Атлантикин а, Къилбаседа-Шатесна Ӏапказийн хӀордашна генахь. Цундела цуьнан климат барамера континенталан йу дехачу шийлачу Ӏашца, йовхачу аьхкенца, дика къаьстачу шеран заманашца бӀаьста а, гурахь а. Атлантикин Ӏапказ тӀиера кхуза йогӀу йовха хӀаваъ. Аьхка цуо йахьа йочанаш, йовхо лагӀйо, ткъа Ӏай ло дахьа, шелонаш лагӀйо, йовхонаш йахьа.
Кетросу (Румыни)
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Васлуй жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Феоктистово
Сахьтан аса
Кхузахь йу Самарин хан лелаш. UTC-ца хийцадалар ду +4:00. Москохан хенаца цу сахьтийн асан гуттар а хийцадалар ду +1 сахьт, MSK+1 санна Россехь къастош а йу. 2010-гӀа шо кхаччалц, областехь йара асан Самарин хан (МСК+1). 2010-2014-чу шерашкахь йара Москохан хан. 2014-чу шеран 26-чу октябряхь дуьйна регион йу йуха а кхоьллинчу кхозлагӀчу сахьтийн зонехь (МСК+1, Москохан хан + 1 сахьт, UTC+4). Маьлхан хенаца йукъара башхалла ю 30 минот тӀера областан малхбалехь, малхбузехь 48 минот тӀекхаччалц.
Хьажоргаш
Категори:Яран кӀоштан нах беха меттигаш
Заболотье (Малоситнянскан йуьртан меттиг)
Заболотье (Забалоцце) — Белоруссин Витебскан областан Полоцкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Витебскан областан нах беха меттигаш Категори:Полоцкан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Санта Ана, Сантана (Гуанахуато)
Санта Ана, Сантана — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Санта Ана, Сантана лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
5 январь
Оцу динахь белларш
Категори:5 январь
ЛуӀ
ЛуӀ — пенах тоьхна даьккхина Ӏуьрг. ЛуӀ дешан синониман: Ӏуьрг
ЛуӀ, даьккхина хила тарло материалан тӀе физикин Ӏаткъамбарца. Масала: луӀ даьлла хи бухура тархаш тӀе кеман бух кхетча – уьш хила тарло хӀордан кеманаш (катерш, яхташ, танкерш...)
Иштта луӀнаш хила тарло цӀийнан пенаш тӀехь, автомобилаш тӀехь, кхин а.
ЛуӀнийн исторера
'''1912 ш. 14 апрель''' 23.40 — «Титаник» цӀе йолу кема айсбергах кхета 41°46' къилбаседа шораллехь, 50°14' малхбуза йохаллехь. 02:20 — «Титаник» буха доьду 2 сахьтехь 40 минотехь. Кеман тӀехь хилла 1316 пассажир а, 892 экипажан декъашхо а, берриш 2208 стаг. Царех дийна висина 704 стаг, велла 1504. 1912 шарахь, кеман 100 метр сов деха луӀ даьлла лорура. 1996 ш. рогӀера чубиссира «Наутилус» цӀе йолчу батискаф тӀехь доьхначу кеман тӀе. Батискаф тӀехь ультраозан акустикан зонд дара. Сацкъарал баханчу «Титаникан» меран декъан эхографин тест йира. ЖамӀо цецбехира: аьтту агӀора цхьан а луӀ дац. Амма ду ялх чӀогӀа нийса, доца (1,2 - 13,7 м), дуткъа (шоралла 10 см кӀезиг) хадораш, уьш нисса гуонаха лаьцна экъанаш хӀоттийначохь ду. Цул тӀаьхьа кхийтира, айсберго хадийна ца хилар кеман болатан гуо, ткъа ша-ломан Ӏаткъамца кӀуж-хьостамий схьа а девлла, экъанаш чутаьӀира, океанан хин некъ беллабелира кеман ватерасанал лахахула корпусан чудаха.
'''2012 ш. 13 январехь 21:45''' — «Коста Конкордия» цӀе йолу кема италин жимачу Джильо гӀайренан гергахь, Ӏоттало хин бухарчу тархех бердан масех бӀе метр генахь. ЖамӀ хилира кеман ватерасанал лахахь дехха луӀ далар. Ӏотталушшехь лайнер-кеман урхалла галъелира, кестта кеман тӀера серлонаш дӀевлира. Цхьана сахьтехь лайнер-кема ша лийлира, мохо гамха долчу кхоссалца. Ӏуьйрана «Коста Конкордия» дуьззина аьтту борт тӀедуьйжира, луӀ гучуелира, цунна чохь хилира тархан йоккха кийсиг, иза лайнер-кемано каггийнера тархийн йукъара массин тӀиера. Оцу бохамехь кхелхира 32 стаг, иза кеман бараме хьаьжчи, хӀордан бохамех уггаре баккхийчех цхьаъ хилира.
Тодар, луӀ дӀадаккхар
ДогӀа долуш я хи техкаш борт чухула корпус чудогӀу хи, сихонца чуьра арататта деза: кегийра диллиначу катер-кеманаш а, пийсиган кеманаш а чамица я дӀасалело насосца, ткъа даккхийро кеманаш тӀехь — хи аратотту помпанашца (насосашца).
Кеман чохь кӀеззиг хи бен дацахь, цуьнан бух буьззина бакъо лело мегар ду горгам, цуьнца хи схьа а оьций Ӏовду.
Нагахь катер-кеман корпус чу сихха хи дагӀахь, кема бердехьа дерзо деза, хи чудолу меттиг каро еза, катер-кеман чохь карочу гӀирсашца луӀ дӀадуӀа болхбан беза. Дечиган корпус йолу кеман далар карадо, чухула тӀетоьхначун маьӀ-маьӀӀе тӀе лерг дуьллуш: долучу меттигехь хеза хино булкъ-булкъ деш. Хи чу стенна долу хиинчул тӀаьхьа луӀан барам билгалабоккху я эвна дастаделла меттиган барам билгалабоккху, паргӀата йоккху далар дӀадаккха деза меттиг. Жима луӀан, цхьаьна хенан чу хӀума йоллаеза, горгамех, даххашах, истангех, бедарех йина. Чу йуллу хӀума луӀан барамца йогӀуш хила еза.
Хьосташ
Словарь Ожегова Титаник
Хьажоргаш
Хьост: Описания и руководства
Категори:Деформаци
(15340) 1994 CE14
(15340) 1994 CE14 — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Истори
ДӀайиллина 1994 шеран 8 февралехь Эрик Эльст цӀе йолу Ӏилманчо Ла-Силья обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1994 CE14» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Медзин
Медзин — Польшин Западно-Поморскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Западно-Поморскан воеводаллин нах беха меттигаш
Предои
Предои — Италин Трентино — Альто-Адидже регионера коммуна. Лаьтташ йу Больцано провинцехь.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Трентино — Альто-Адидже йукъара гӀаланаш
Топчии (Украина)
Топчии — Украинин Сумин областан Сумин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Сумин кӀоштан нах беха меттигаш
Беньель
Беньель — Испанин Мурсия провинцин муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —. ХӀордан сизал локхалла. муниципалитеташ.
Хьажоргаш
Категори:Испанин муниципалитеташ Категори:Мурсия провинцин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Скворцово (Тулин область)
Скворцово (Скворцово) — Российн Федерацин Тулин областан Щёкинан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Эвла лаьтта барамерачу климатан асанехь. Кхузахь климат барамера континенталан, йуккъера йу барамера тӀуьна Оьрсийн акъарин къилбаседа-малхбузан кӀошташкарчунний, къилба-малхбера йекъа кӀоштаркашчунний. Климат кхуллуш дакъа лоцу радиацин а, циркуляцин а фактор. Радиацин баланс 40 ккал/см2 гергга йу. Мохк лаьтта, Ӏаьнаре даккхарна а, йохйарна а цхьабосса йовхо йолчу зонехь. Къилбаседехьа мелхан радиацин алсама дакъа дойу Ӏаьнаре даккхарна, къилбехахь дохдарна. Климатан Ӏаткъам бо континентан а, хӀордан а хӀаваан массаша. Атлантикин хӀаваъ областе кхочу дуьненан къилбаседа эхиг тӀехь гуттарен а долчу малхбузан хӀаваан массаш бахьнехь; дукхаха дерг уьш циклон кепара кхочу. И хӀаваан массаш Атлантикин Ӏапказан къилбаседа декъан тӀехула кхоллало. Ӏай малхбузера мехаш жигарадевлча массанхьа йохло, шортта ло догӀу, ткъа аьхка — кхуьйлира, догӀанан хенан хӀоттам хуьлу. Арктикин массаш кхуза йаьхкича Ӏай цӀеххьана шеллало, бӀаьста, аьхкенан йуьххьехь, гурахь гӀоролаш хуьлу. И массаш кхоллало арктикин бассейн тӀехула.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Иткулово (Зианчуран кӀошт)
Иткулово — Башкирийчоьнан Зианчуран кӀоштан йукъайогӀу эвла, иза Абзановски йуьртан меттиган йукъайогӀу. Бахархойн дукхалла 431 стаг (2009 шо). Поштан индекс — 453391, код ОКАТО — 80226804004.
Демографи
Бахархойн дукхаллин динамика:
Хьажоргаш
Категори:Зианчуран кӀоштан нах беха меттигаш
Рю (Пенсильвани)
Рю  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Пенсильвани штатера нах беха меттиг, иза лоруш йу бахархойн статистикин меттиг (census-designated place, CDP) санна.
Балатчик (Герменджик)
Балатчик (Balatçık) — Туркойчоьнан Эгейн регионан Айдин провинцин (ил) Герменджикнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).