cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Мукамлар (Гереде)
Хьажоргаш
Категори:Гереденан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
СабгӀан (ГагӀ)
СабгӀан — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БгӀетань регионехь. Коммунан департамент — ГагӀ.
Географи
.
Вега Редонда (Мартинез де ла Торе)
Вега Редонда — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Вега Редонда лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Цуканово (Приморьен мохк)
Цуканово (Цуканово) — Приморьен мехкан Хасанан кӀоштара эвла.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (91%), украинаш (10%).
Ваклиново
Ваклиново — Болгарин Благоевградан областера эвла. Сатовча йукъараллин йукъайогӀу.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Болгарин нах беха меттигаш Категори:Благоевградан областан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Полозище
Полозище (Полозище) — Российн Федерацин Ивановн областан Приволжскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Цуьнан амалехь ду гӀеххьа йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а, дика лаьттачу лайн чкъоьраца. Уггар шийла бутт, Ӏадат хилла, январь бу, ткъа уггар бовха — июль. Алсама къилба-малхбузера мох хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Приволжскан кӀоштан нах беха меттигаш
Казе Квальиото (Тревизо)
Казе Квальиото — Италин Венеция регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Венеция регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Эль Чупадеро (Пенхамо)
Эль Чупадеро — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Чупадеро лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Шевченки (Кобелякин гӀалин йукъаралла)
Шевченки — Украинин Полтаван областан Полтаван кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Полтаван кӀоштан нах беха меттигаш
Майлык
Майлык (Майлык) — Российн Федерацин Курганан областан Альменеван кӀоштара эвла.
Климат
Климат чӀогӀа континенталан йу. Цунна Ӏаткъам бо мохк хӀордашна гена хиларо, малхбузехьа Урал лаьмнийн турс хиларо, къилбехахь йаккхий аренийн кӀошташ хиларо, кхин тӀе меттиган рельеф нийса хиларо, хӀаваийн массийн циркуляции ша-тайпа хиларо. Шийла, кӀезиг ло долуш Ӏа а, йовха, йекъа аьхке. БӀаьстенна амалехь ду сих-сиха шелонаш йухайерзар. ТӀуналла аьхка тоьуш йац, муьрашкахь йакъонаш хуьлу. Оцу климато хьун-аренан Уралдехьех латталелоран кхераме зона йо. Цхьанаэшшара ца лаьтта хенан хӀоттам Ӏа долалуш декабрехь а, бӀаьста — апрелехь, майхь а. Уггар шийла бутт — январь, уггар бовха — июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+5.
Хьажоргаш
Категори:Альменеван кӀоштан нах беха меттигаш
СегӀиньи (Вьенна)
СегӀиньи (Sérigny (Vienne)) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Коммунан департамент — Вьенна.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Вьенна департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
ТгӀевегӀе
ТгӀевегӀе — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — Моьз.
Тьепол (Тревизо)
Тьепол — Италин Венеция регионан  коммунера эвла.
ТгӀевегӀе
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Моьз департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Тьепол (Тревизо)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Венеция регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Винська Гориця
Винська Гориця — Словенин йукъараллера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
СавиньягӀг
СавиньягӀг — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БгӀетань регионехь. Коммунан департамент — ГагӀ.
Акчелтик (Силван)
Хьажоргаш
Категори:Дийарбакир провинцин нах беха меттигаш
СавиньягӀг
Географи
.
Акчелтик (Силван)
Хьажоргаш
Категори:Дийарбакир провинцин микрокӀошташ
СавиньягӀг
Билгалдахарш
Категори:ГагӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Акчелтик (Силван)
Хьажоргаш
Категори:Силванан микрокӀошташ
Категори:Силванан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Тюрински (Архангельскан область)
Тюрински (Тюринская) — Российн Федерацин Архангельскан областан Верхни Тойман кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Верхни Тойман кӀоштан нах беха меттигаш
Терново-2
Терново-2 (Терново-2) — Российн Федерацин Москохан областан Каширан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Каширан кӀоштан нах беха меттигаш
Пьетранера (Дженова)
Пьетранера — Италин Лигурия регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Лигурия регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Бод (коммуна)
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. Коммунан йукъара нах беха меттигаш.
Хьажоргаш
Категори:Румынин коммунаш Категори:Брашов жудецан коммунаш
Локалита Поцарда (Равена)
Локалита Поцарда — Италин Эмилия-Романья регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Эмилия-Романья регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Бивио (Форли-Чезена)
Бивио  — Италин Эмилия-Романья регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Эмилия-Романья регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Нова Ржовень
Нова Ржовень (Nová Roveň) — Чехин Пардубицен мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Пардубицен мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Ринкон Запоте (Карильо Пуерто)
Ринкон Запоте — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Ринкон Запоте лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Ла Лома (Сан Фелипе)
Ла Лома — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Ла Лома лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Шихино (Пскован область)
Шихино (Шихино) — Российн Федерацин Пскован областан Пушкински Горин кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Чамлиджа (Ондокузмайис)
Чамлиджа (Çamlıca) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Самсун провинцин (ил) Ондокузмайиснан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Самсун провинцин нах беха меттигаш
Категори:Самсун провинцин микрокӀошташ
Категори:Ондокузмайиснан микрокӀошташ
Категори:Ондокузмайиснан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Микшино (Нюксеницан кӀошт)
Микшино (Микшино) — Российн Федерацин Вологдин областан Нюксеницан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Нюксеницан кӀоштан нах беха меттигаш
HD15244
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Лойткирх (Альгой)
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Баден-Вуьртемберг латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
NGC 2652
NGC 2652 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Поланск
Поланск (Поланск) — Белоруссин Брестан областан Пружанин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Брестан областан нах беха меттигаш Категори:Пружанин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Йениишик (Йуьксекова)
Йениишик (Yeniışık) — Туркойчоьнан Малхбален Анатоли регионан ХӀаккаьри провинцин (ил) Йуьксекован кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:ХӀаккаьри провинцин нах беха меттигаш
Категори:Йуьксекован кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Наьджаьфкулубаьйли
Наьджаьфкулубаьйли (Nəcəfqulubəyli) — Азербайджанан Агджабедин кӀоштара эвла.
Билгалдахарш
Категори:Агджабедин кӀоштан нах беха меттигаш
Саз (Франци)
Саз — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БгӀетань регионехь. Коммунан департамент — ГагӀ.
Рассказань
Рассказань (Рассказань) — Российн Федерацин Саратовн областан Балашован кӀоштара эвла.
Саз (Франци)
Географи
.
Рассказань
Климат
Кхузахь климатан амалийн башхаллаш — континенталалла, йокъалла, шо шере мел дели хийцамаш хилар — билгалйоккху цуьнан континенталан климатан зонехь латтаро, бараман шораллехь хиларо, мелхан радиацино Ӏаткъам баро, лаьттан бухах, цаьрца йоьзна атмосферан циркуляцица. Йокъаллаш хуьлу ши шо мел дели.
Штадтлон
Штадтлон — Германин Къилбаседа Рейн-Вестфали латтана йукъара коммуна.
Саз (Франци)
Билгалдахарш
Категори:ГагӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Рассказань
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москваца нийса лелаш ду. Сахьтан аса ю UTC+3.
Штадтлон
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Къилбаседа Рейн-Вестфали латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Рассказань
Хьажоргаш
Категори:Балашован кӀоштан нах беха меттигаш
Перемога (Винницан область)
Перемога — Украинин Винницан областан Хмельникан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Хмельникан кӀоштан нах беха меттигаш
Вишневи (Кривой Роган кӀошт)
Вишневи — Украинин Днепропетровскан областан Кривой Роган кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Новопервомайски (Акмолан область)
Новопервомайски — Кхазакхстанан Акмолан областан Шортандаинан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Сан-Педру-ду-Игуасу
Сан-Педру-ду-Игуасу — Бразилин Парана штатера муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —.
Хьажоргаш
Категори:Парана штатан муниципалитеташ Категори:Бразилин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Рашув (Тшебницкан повет)
Рашув  — Польшин Нижнесилезин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Нижнесилезин воеводаллин нах беха меттигаш
Винський Врх-при-Шмарю
Винський Врх-при-Шмарю — Словенин йукъараллера эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
ТгӀезово
ТгӀезово — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — Моьз.
Географи
.
Али (эвла)
Билгалдахарш
Категори:Хашурин муниципалитетан нах беха меттигаш
Муратфакилар (Гереде)
Хьажоргаш
Категори:Болу провинцин нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Бабск
Бабск — Польшин Лодзинскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лодзинскан воеводаллин нах беха меттигаш
Эжево (Великопольскан воеводалла)
Эжево  — Польшин Великопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Великопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
Орандж-Парк (Флорида)
Орандж-Парк  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Флорида штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Флорида штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Юлисс (Техас)
Юлисс  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Техас штатера гӀала.
Истори
Юлисс гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Техас штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Сандырево (Ярославлан область)
Сандырево (Сандырево) — Российн Федерацин Ярославлан областан Ярославлан кӀоштара эвла.
Дмитриевка (Княгининан кӀошт)
Дмитриевка (Дмитриевка) — Российн Федерацин Нижни Новгородан областан Княгининан кӀоштара дӀатесна эвла.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 0 стаг (2010 шо).
Сандырево (Ярославлан область)
Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.
Дмитриевка (Княгининан кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Княгининан кӀоштан нах беха меттигаш
Сандырево (Ярославлан область)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Ярославлан областан Ярославлан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Велюштец
Велюштец — Болгарин Благоевградан областера эвла. Струмяни йукъараллин йукъайогӀу.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Болгарин нах беха меттигаш Категори:Благоевградан областан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
СегӀне (Вьенна)
СегӀне (Cernay (Vienne)) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Коммунан департамент — Вьенна.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Вьенна департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
NGC 2653
NGC 2653 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
2653 2653
Олтецу
Олтецу — Румынин Вилча жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Вилча жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Казе Квинтавала (Парма)
Казе Квинтавала — Италин Эмилия-Романья регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Покровка (Тюхтетан кӀошт)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Казе Квинтавала (Парма)
Литература
Категори:Эмилия-Романья регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Покровка (Тюхтетан кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Хьажоргаш
Категори:Тюхтетан кӀоштан нах беха меттигаш
Шапки (Полтаван область)
Шапки — Украинин Полтаван областан Полтаван кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Полтаван кӀоштан нах беха меттигаш
Бронислави (гмина Сохачев)
Бронислави  — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Мазовин воеводаллин нах беха меттигаш
Горели (Тверан область)
Горели (Горели) — Российн Федерацин Тверан областан Калязинан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Калязинан кӀоштан нах беха меттигаш
Эль Запотал (Идальготитлан)
Эль Запотал — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Запотал лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Салазак
Салазак — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БгӀетань регионехь. Коммунан департамент — ГагӀ.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ГагӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Эль Запотал (Идальготитлан)
Истори
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Пьетранера (Реджо Эмилия)
Пьетранера — Италин Эмилия-Романья регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Эмилия-Романья регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Порой
Порой (Порой) — Российн Федерацин Липецкан областан Добрин кӀоштара эвла.
Пружаны
Пружаны (Пружаны) — Белоруссин Брестан областан Пружанин кӀоштара гӀала.
Порой
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йовхачу аьхкенца, барамехь шийлачу Ӏаьнца. Шера заманаш дика къаьсташ йу. Уггар шийла бутт — январь. Уггар бовха бутт — июль.
Пружаны
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Брестан областан нах беха меттигаш Категори:Пружанин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Порой
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Добрин кӀоштан нах беха меттигаш
Чалданка
Чалданка (Чалданка) — Приморьен мехкан Дальнереченскан кӀоштара эвла.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (84%), украинаш (16%).
Билгалдахарш
Категори:Дальнереченскан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Приморьен мехкан нах беха меттигаш
Латинан мотт
Лати́нан мотт (шен цӀе — ), йа латина — ХӀиндин Европин доьзалан меттанех италийн меттенийн Латин-фалийн ген мотт. Таханлерачу дийнахь, доза тоьхна лелош белахь а (къамелан боцу мотт), иза италийн меттанех жигарчех цхьаъ бу.
Латинан мотт хӀиндаЕвропин меттанех уггар ширачех йозан мотт бу.
Топканово
Топканово (Топканово) — Российн Федерацин Москохан областан Каширан кӀоштара эвла.
Латинан мотт
Тахана латинан мотт бу официалан мотт Сийлахь Ӏаршан, Малтан орденан, гӀала-пачхьалкхан Ватиканан, ткъа иштта, цхьаццанхьа, Руман-католикийн килсан.
Топканово
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Каширан кӀоштан нах беха меттигаш
Латинан мотт
Европин (уьш доцучу а) меттанашкара дукха дешнаш латинан бух болуш ду (хьажа иштта Дуьненайукъара лексика).
Йоза
Латинан абат йозан бух бу дуккха а хӀинцалерачу меттанийн.
Истори
Латинан мотт фалийчуьнца (латин-фалийн бухара тоба) цхьаьна могӀарехь, оскан а, умбран а меттанашца (оскан-умбран бухара тоба) цхьаьна, дора хӀиндаЕвропин доьзалан меттанийн италийн га. Ширачу Италин историн кхиаран процессехь латинан мотт аратеттина кхечу италийн меттанаша, хан-заманахь дӀалаьцна коьрта меттиг малхбуза Йуккъера хӀордан гуонаха. ХӀинца бу ма-аллара деллачу меттанийн декъахь, ширахӀиндийнарг (санскрит), ширагрекийнарг санна.
Латинан меттан историн кхиарехь, чоьхьара эволюцин а, кхечу меттанашца уьйр хиларан а амалашкара хьаьжчи, билгалбоккху масех мур.
Шира латина (ширалатинан мотт)
Латинан мотт йукъабаьлла вайн эрал 1,5 эзар шо хьалха. Вайн эрал хьалхара I эзар шо долалуш латинан маттахь къамел дора Апеннинан ахгӀайрен йуккъерчу декъа малхбузехь, Тибр хин лахенехь лаьтта жимачу Лаций (лат. Latium) областера бахархоша. Лацехь дехачу тайпанах латинаш (лат. Latini) олура, церан маттах — латинийн. Оцу областан центр хилира Рум (лат. Roma) гӀала, цуьнан цӀарах цига охьахевшинчу италийн тайпанаша шайха румхой (лат. Romani) ала долийра.
Латинан меттан уггар шира йозан иэсаш ду, хьесап дарехь, вайн эрал хьалхара VI бӀешо чекхдолуш V бӀешо долалуш йаздина. Иза ду 1978 шарахь ширачу Сатрик гӀалахь (Руман 50 км къилбехьа) карийна йоза, терахь делла цунна вайн эрал хьалхарчу VI бӀешеран тӀаьххьара итт шо аьлла, 1899 шарахь руман форумехь ахкарш деш карийна 2,5 эзар шо хан йолу кагбеллачу Ӏаьржа тӀулган тӀиера йозан кийсиг. Шира латинан шира иэсаш йукъайогӀу дикка дукха долу каш тӀиера йозанаш а, вайн эрал хьалхара III бӀешераш йуккъера II бӀешо доладаллалц, царех уггар гӀарадевлларш руман политикин гӀуллакххойн Сципионийн эпитафеш а, Вакхан сийлаллех йолу сенатан текст а.
Ширачу муьран воккхачех векал ву литературин меттан областехь шираруман комедиограф Плавт (вайн эрал 245—184 шо хьалха), цуьнан комедех вайн хене йаьлла 20 комеди йуьззина, цхьаъ — кийсакашца. Терго йан еза, Плавтан комедийн дошаман хӀоттам а, цуьнан меттан фонетикан могӀа а дикка уллехьа беана бу вайн эрал I бӀешо хьалхара — вайн эран I бӀешо доладалуш хиллачу классикан латинан.
Классикан латина
Классикан латина кхетадо литературин мотт бохург маьӀнехь, Цицеронан (вайн эрал 106—43 шо хьалха) а, Цезаран (вайн эрал 100—44 шо хьалха) а, Вергилийн (вайн эрал 70—19 шо хьалха), Горацийн (вайн эрал 65—8 шо хьалха), Овидийн (Вайн эрал 43 шо хьалха — 18 шо) прозаикийн кхолларшкахь а, поэтийн кхолларшкахь а иза кхаьчна уггар чӀогӀа къаьсташ хиларе а, синтаксисан нийсоне а.
Классикан латинан мотт кхоллабаларан а, къагаран а мур Румах Дуьненайуккъера хӀорд йисттера уггар йоккха пачхьалкх хиларх доьзна хилла, цара шайн Ӏедалан куьйгакӀела балийна шуьйра мехкаш Европин малхбузехь а, къилба-малхбалехь а, къилбаседан Африкехь а, Жимачу Ахехь а. Руман пачхьалкхан малхбален провинцешкахь (Желтойчохь, Жимачу Азехь, Африкин къилбаседан бердйистехь), уьш румхоша схьабохучу хенахь, шуьйра баьржина бара желтойн мотт а, лакхара тӀегӀанехь кхиина желтойн оьздангалла а, цундела латинан мотт дика ца баьржира цигахь. БӀостанехьа дара гӀуллакхаш малхбузан Дуьненайуккъера хӀорд йисттехь.
Вайн эрал хьалхара II бӀешо чекхдолуш латинан мотт коьрта Италийн берриг мохк тӀехь хилла цаӀара, официалан пачхьалкхан мотт санна, чубаьржа румхоша къарйинчу Пиренейн ахгӀайренан а, хӀинцалера къилбан Францин а областашка. Румхойн салташкахула а, йохк-эцархошкахула а латинан мотт шен къамелан кепара карабо меттигерчу бахархойн массашна, схьабаьхначу махкашкахь романизаци яржаярехь иза уггар эффект йолу гӀирс хуьлу. Цу тӀе уггар жигара романи мотт тӀеоьцу уллора румхой лулахоша — Галлехь (хӀинцалера Францин, Бельгин, Нидерландин а, Швейцарин цхьацца дакъошкара мехкаш) баьхна кельташ. Румхой Галли яккха буьйлабелла вайн эрал хьалхара II бӀешеран шолгӀачу декъехь, схьайаьккхира вайн эрал хьалхара 50-гӀа шераш чекхдовлуш, Юлий Цезарь баьчча волуш дехха тӀемаш динчул тӀехьа (вайн эрал хьалхара 58—51 шерашкара галлийн тӀемаш). Оццу хенахь румхойн эскарш уллера уьйре довлу Рейнан малхбалехьа шуьйрачу кӀошташкахь дехачу германхойн тайпанашца. Цезарь иштта шозза воьду Британе, амма и йоцачу хенахь йинчу экспедицеш (вайн эрал 55—54 шо хьалха) ца хилира тӀехьало йолуш румхойн а, меттигерчу кельтийн а йукъаметтигашна. Цул тӀаьхьа 100 шо даьлчи, 43 шарахь бен, Британи ца йаьккхира румхойн эскарша, уьш цигахь бисира 407 шо кхаччалц. Иштта, пхеабӀешарахь гергга, 476 шарахь Руман империи йожжалц, цигахь дехаш долчу Галлин а, Британин а тайпанашна а, ткъа иштта германхошна а боккха Ӏаткъам бо латинан меттана.
Классикан тӀаьхьара латина
Руман исбаьхьаллин литературин мотт классикан латинах къастабо, цунах классикан тӀаьхьара (тӀаьхьара антикан) муьран мотт олу, хронологица керлачу эран хьалхарчу шина бӀе шерашца нисло иза (хьалхара империн мур). Бакъ ду, оцу хенан прозаикийн а, поэтийн а мотт (Сенека, Тацит, Ювенал, Марциал, Апулей) къаьста къаьсташ йолчу шен кепарца; амма хьалхарчу бӀешерашкахь кхоллайелла латинан меттан грамматикин хӀоттаман норманаш йоха ца йо. Латинан меттан классикан а, классикан тӀаьхьара а аьлла бекъабаларан лингвистикал чӀогӀа литература Ӏаморан маьӀна ду.
ТӀаьхьара латина
Латинан меттан тӀаьхьара латина олуш болу мур билгалболу ша-кепара, хронологин дозанаш ду III—VI бӀешераш — тӀаьхьара империн а, и йоьжначул тӀаьхьа кхоллайаларан а мур. Оцу хенан йаздархойн кхолламашкахь — дукхах дерг историкийн а, керсталлин дешанчу нехан а — хуьлу морфологин а, синтаксисан а хиламаш болуш меттигаш а, иза керлачу романийн меттанашка дехьадовларан кечам бу.
Йуккъера бӀешерийн латина
Йуккъера бӀешерийн, йа керсталлин латина — иза уггаре хьалха литургин (Далла гӀуллакхдаран) тексташ — хӀосташ, эшарш лекхар, дуӀанаш ду. IV бӀешо чекхдолуш Иероним Стридонскийс гочйина ерриг Библи латинан матте. «Вульгата» цӀарца бевзаш болу и гоччам, лерира оригиналца цхьа мах болуш XVI бӀешарахь католикийн Тридентан гуламехь. Оцу хенахь дуьйна латинан мотт, цхьаьна могӀара ширажугтийчуьнца а, ширагрекийчуьнца а, лору Библин беза мотт.
Меттан дуьненайукъара йукъаметтиг
Дуьххьарлера массара тӀеэцна мотт, мел кӀезиг а, Йуккъера а, Малхбуза а Европехь бу латинан мотт. Цунах ала мегар ду, цхьана хенахь иза бара цхьаъ бен боцу оцу регионера йозан мотт. Французийн, испанхойн, италхойн, ингалсан меттанаш литературин кепашка кхуьучу хенахь, дипломатин векалшна инструкцеш хӀиттайора векалчийн пачхьалкхерачу маттахь. Уггар тӀаьхьа йаздан долийра немцойн маттахь. Латинан мотт лелабора дипломаташ шайна йукъахь къамелаш деш, хӀунда аьлчи агӀонашна ца хаара шеца къамел дечунан мотт.
Латина дӀабаьлчи алсама лелориг французийн мотт бара. XV бӀешо чекхдолуш иза хилира паччахьан кертара мотт Савойхь а, Нидерландашкахь а, кхин а императоран кертан мотт а. 1508 шарахь «Лига Камбре» (Папа, Франци, Австри, Испани) кхоллаелчи, бартбечеран бакъонаш, французийн агӀора а, империйн агӀора а, йазйира французийн маттахь, амма ратификацин грамоташ хӀиттийра латинан маттахь. Ингалсан Генрих VI-гӀачо йаздора Французийн Карлу VII-гӀачуьнга французийн маттахь, дукха хьолахь и матт лелабора йозанан а, бартан а йукъаметтигашкахь оцу шина пачхьалкхана йукъахь. XVI бӀешо дӀадолуш Францин паччахьо цхьаьнгге ца йаздора латинан маттахь, Польшин паччахь воцачуьнга, – иштта аьттоне кхечира французийн мотт баржар.
XVI бӀешо долалуш барт ингалсан, немцойн йа италин меттанашкахь хӀоттабора пачхьалкхашна йукъахь, нагахь церан йукъаметтигаш доьзалан йа доьзалан гергга амал йолуш ялахь. Иштта, ингалсан мотт лелабора ингалсан-шотландхойн йукъаметтигашкахь; немцойн – германин эланийн йукъаметтигаш а, Германин Богемица, Мажарчоьнца, Швейцарица йукъаметтигаш луьстуш. Италин мотт наггахь лелабо кегийчу италин пачхьалкхашна йукъахь. Нидерландашкахь а, Лотарингехь а, Мецехь а французийн мотт, хууш ма-хиллар, ненан мотт хилла. Амма дуьненайукъара бартбаран кехат йаздеш цамагабора шиъ мотт бен: латинан – апостолийн нотариусашца а, Руман курица йихкина ерриг йукъаметтигийн система а, французийн а. ТӀаьххьарчунца пайда эцара Ингалса а, Германис а, кхин дацахь а, уггар хьалха  Францица а, Нидерландашца а бартбеш. XV бӀешо чекхдолуш Ингалсо шен бартаца Францийца йухайерза йолайелира латинан матте. .
Германан мотт буьйцучу а, кхечу а пачхьалкхашца барт барехь латинан мотт а, кхин меттанаш а лелабаран масала: 1748 ш. Ахенехь Йоккха Британин, Голландин, Францин йукъара машаран барт; 1763 ш. Йоккха Британин, Францин, Испанин йукъара Парижан барт; 1783 ш. Йоккха Британин, Францин йукъара Версалан барт хӀоттийна французийн маттахь, тӀе йаззам а тухуш, машаран барт беш французийн мотт лелабаро цхьанне сий ца дойу аьлла, шинггехь а кхечу меттанашкахь йаздина бартан кехат лело магар. XIX бӀешарахь дуьйна тӀаьхь-тӀаьхьа чӀагӀло британин дипломатин векалийн, шайн аккредитации йолчу правительствоца, шайн мотт лелабаран бакъо.
<!--
Постклассическая латынь
От классической латыни принято отличать язык римской художественной литературы т. н. послеклассического (постклассического, позднеантичного) периода, хронологически совпадающего с первыми двумя веками нашего летоисчисления (т. н. эпоха ранней империи). Действительно, язык прозаических писателей и поэтов этого времени (Сенека, Тацит, Ювенал, Марциал, Апулей) отличается значительным своеобразием в выборе стилевых средств; но так как выработавшиеся в течение предшествующих столетий нормы грамматического строя латинского языка не нарушаются, указанное деление латинского языка на классический и послеклассический имеет скорее литературоведческое, чем лингвистическое значение.
Поздняя латынь
В качестве отдельного периода в истории латинского языка выделяется т. н. поздняя латынь, хронологическими границами которой являются III—VI века — эпоха поздней империи и возникновения, после её падения, варварских государств. В произведениях писателей этой поры — преимущественно историков и христианских богословов — находят место уже многие морфологические и синтаксические явления, подготавливающие переход к новым романским языкам.
Средневековая латынь
Средневековая, или христианизированная латынь — это прежде всего литургические (богослужебные) тексты — гимны, песнопения, молитвы. В конце IV века святой Иероним перевёл всю Библию на латинский язык. Этот перевод, известный под названием «Вульгата», был признан равноценным оригиналу на католическом Тридентском соборе в XVI веке. С тех пор латинский, наряду с древнееврейским и древнегреческим, считается одним из священных языков Библии. Эпоха Возрождения оставила нам огромное количество научных трудов на латинском языке. Это медицинские трактаты медиков итальянской школы XVI века: «О строении человеческого тела» Андреаса Везалия (1543), «Анатомические наблюдения» Габриэля Фаллопия (1561), «Анатомические сочинения» Бартоломея Эустахио (1552), «О заразных болезнях и их лечении» Джироламо Фракасторо (1546) и другие. На латинском языке создал свою книгу «Мир чувственных вещей в картинках» («ORBIS SENSUALIUM PICTUS. Omnium rerum pictura et nomenclatura») педагог Ян Амос Коменский (1658), в которой с иллюстрациями описан весь мир, от неодушевленной природы до устройства общества. По этой книге учились многие поколения детей из различных стран мира. Её последнее русское издание вышло в Москве в 1957 г.
Стилистические особенности литургической латыни
Поскольку на греческом языке были написаны книги Нового Завета, в первые десятилетия христианства он оставался основным языком богослужения в Риме; однако при папе св. Викторе I (189—199) здесь был осуществлен переход на латынь. Для христианской латыни характерно заимствование большого количества греческой и, отчасти, древнееврейской лексики, наличие неологизмов, большое влияние разговорного, с точки зрения античной традиции, стиля. В то же время непосредственно в богослужебных текстах используются многие слова собственно латинского происхождения и языковые конструкции, уже ко времени составления этих текстов являвшиеся архаическими, что превращает литургическую латынь в сакральный язык, отличный от разговорного (например, вместо более распространенного в разговорной речи христиан глагола oro — «молиться» — употребляется древнее precor, вместо греческого слова episcopus — традиционные официальные римские термины pontifex и antistes; вместо греческого presbyter — римское praesul). Торжественный стиль богослужебной латыни, весьма отличный от разговорного, представляет собой гармоничное сочетание библейского и древнеримского слога.
Латинский язык в биологии
Латинский язык в биологии можно рассматривать как самостоятельный научный язык, произошедший от латинского языка эпохи Возрождения, но обогащённый множеством слов, заимствованных из греческого и других языков. Кроме того, многие слова латинского языка употребляются в биологических текстах в новом, специальном смысле. Грамматика в латинском биологическом языке заметно упрощена. Алфавит дополнен: в отличие от классической латыни, используются буквы «j», «u», «w».
Современные Кодексы биологической номенклатуры требуют, чтобы научные названия живых организмов были по форме латинскими, то есть были написаны буквами латинского алфавита и подчинялись правилам латинской грамматики, вне зависимости от того, из какого языка они заимствованы.
Влияние на другие языки
Латинский язык в его народной (разговорной) разновидности — так называемая вульгарная латынь (в значении — народная) — явился языком-основой для новых национальных языков, объединяемых под общим названием романских. К ним принадлежит итальянский язык, создавшийся на территории Апеннинского полуострова в результате исторического изменения латинского языка, французский и провансальский языки, развившиеся в бывшей Галлии, испанский, каталанский и португальский — на Пиренейском полуострове, ретороманский — на территории римской колонии Реции (в части нынешней Швейцарии и в северо-восточной Италии), румынский — на территории римской провинции Дакии (нынешняя Румыния), молдавский и некоторые другие, из которых следует особо отметить сардинский язык, как наиболее близкий к классической латыни из всех современных романских языков.
При общности происхождения романских языков между ними в настоящее время имеются и значительные различия. Это объясняется тем, что латинский язык проникал на завоёванные территории на протяжении целого ряда веков, в течение которых сам он как язык-основа несколько видоизменялся и вступал в сложное взаимодействие с местными племенными языками и диалектами. Известный отпечаток на возникавшие родственные романские языки наложило также различие в исторической судьбе территорий, на которых они формировались в течение длительного времени.
Тем не менее все романские языки сохраняют в своей лексике, а также, хотя и в значительно меньшей степени, в морфологии латинские черты. Например, глагольная система французского языка представляет дальнейшее развитие форм глагола, намечавшееся уже в народной латыни. В период формирования французского литературного языка на него оказал сильное влияние латинский синтаксис, под воздействием которого сформировались во французской грамматике правила согласования и последовательности времен, обособленные причастные конструкции, инфинитивные обороты.
Попытки римлян подчинить себе германские племена, неоднократно предпринимавшиеся на рубеже I века до н. э. и I века н. э., не имели успеха, но экономические связи римлян с германцами существовали длительное время; они шли преимущественно через римские колонии-гарнизоны, расположенные вдоль Рейна и Дуная. Об этом напоминают названия немецких городов: Кёльн (нем. Köln, от лат. colonia — поселение), Кобленц (нем. Koblenz, от лат. confluentes — букв. стекающиеся, Кобленц расположен у стечения Мозеля с Рейном), Регенсбург (нем. Regensburg, от лат. regina castra), Вена (от лат. vindobona) и др.
В Британии наиболее древними следами латинского языка являются названия городов с составной частью -chester, -caster или -castle от лат. castra — военный лагерь и castellum — укрепление, foss- от лат. fossa — ров, col(n) от лат. colonia — поселение: Манчестер (англ. Manchester), Ланкастер (англ. Lancaster), Ньюкасл (англ. Newcastle), Фосбрук (англ. Fossbrook), Линкольн (англ. Lincoln), Колчестер (англ. Colchester). Завоевание Британии в V—VI веках германскими племенами англов, саксов и ютов увеличило число латинских заимствований, усвоенных британскими племенами, за счёт слов, уже воспринятых германцами от римлян.
В России до XVIII в. как источник терминологии использовался церковнославянский и (в меньшей степени) греческий язык; однако начиная с времен Петра I начинается усиленное проникновение латинской лексики и в русский язык, в меньшей степени непосредственно, в большей — через новоевропейские языки. Следует отметить впрочем, что в самом древнерусском языке есть несколько очень ранних заимствований из латыни, частью непосредственно, частью через посредство греческого («баня», «палата», «мята», «черешня»).
На английский язык латинская лексика оказала существенное влияние через французский вследствие завоевания Англии в XI веке французскими норманнами (нормандцами). Много заимствований было сделано английским языком в эпоху Возрождения и непосредственно из латинского.
Средневековая латынь достаточно далеко ушла от классических образцов, и в XIV в. в Италии началось движение за возвращение к образцовой латыни Цицерона, в противоположность латыни церкви и университетов, которую гуманисты презрительно именовали «кухонной латынью». Гуманисты активно говорили и писали на латинском языке; для примера достаточно назвать имена писавших на латинском языке Томаса Мора (1478—1535) в Англии, Эразма Роттердамского (1466—1536) — в Голландии, Томмазо Кампанеллы (1568—1639) — в Италии. Латинский язык остается в этот период важнейшим средством международного культурного и научного общения. Однако в то же время, Реформация, секуляризация культурной жизни и т. п. явления все более ограничивают употребление латыни, выдвигая на первый план новые языки. В дипломатии, латынь вытесняется французским языком: Вестфальский мирный договор 1648 г. был первым документом такого рода, написанным не на латыни.
Вплоть до XVIII века латинский язык оставался международным языком науки. В латинском переводе стал в 1503 широко известен в Европе отчёт Америго Веспуччи об открытии Нового света; на латинском языке составлен первый документ в истории русско-китайских отношений — Нерчинский договор 1689. На латыни писали свои сочинения голландский философ Спиноза (1632—1677), английский учёный Ньютон (1643—1727), русский учёный Ломоносов (1711—1765) и многие др. Однако после французской революции университетское преподавание было переведено с латыни на новые языки, и это решительно подорвало статус латыни как основного языка науки. В результате в XIX в. латынь почти вышла из употребления; дольше всего она продержалась в филологии (особенно классической) и медицине. В XX веке латынь осталась по сути лишь языком католической церкви, но и в этом качестве была сильно потеснена во второй половине столетия, с разрешением служб на национальных языках. В последние годы в пачхьалкхх Западной Европы и Южной Америки возникло движение за возрождение использования латинского языка в качестве международного языка науки. Состоялось несколько конгрессов созданной для этой цели международной организации, выходит специальный журнал.
Наконец, латинский язык наряду с древнегреческим с давних пор до настоящего времени служит источником для образования международной общественно-политической и научной терминологии.
Локалита Поя (Бреша)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Ломбарди регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Латинан мотт
Согласные
Буква обозначала сочетание согласных.
Удвоенные согласные обозначались удвоенными буквами (BB,  и т. д.). В латыни долгота звуков имела смыслоразличительное значение, например anus (старуха) или ānus  (кольцо, анус) или annus  (год). В ранней латыни двойные согласные писались как одинарные; во II веке до н. э. их начали обозначать в книгах (но не в надписях) с помощью серповидного диакритического знака, известного как «сицилиус» (по-видимому, наподобие ň). Позже стали писать привычные нам двойные согласные.
(1) Фонема встречается в начале слов перед гласной или в середине слов между гласными; во втором случает она удваивается в произношении (но не на письме): iūs, cuius. Поскольку такой удвоенный согласный делает предшествующий слог долгим, то в словарях предшествующая гласная отмечается макроном как долгая, хотя в действительности эта гласная обычно краткая. Слова с приставками и составные слова сохраняют в начале второго элемента слова:: adiectīuum.
(2) По всей видимости, к концу классического периода в конце слов произносилось слабо, либо глухо, либо лишь в виде назализации и удлинения предшествующего гласного. Например, decem («10») должно было произноситься. В поддержку этой гипотезы указывают не только ритмы латинской поэзии, но и тот факт, что во всех романских языках конечное M было потеряно. Для упрощения, а также ввиду неполной доказанности этой гипотезы, M обычно считается всегда изображающей фонему.
Долгота гласных и согласных
В латинском языке долгота гласных и согласных имела смыслоразличительное значение. Долгота согласных обозначалась их удвоением, однако долгие и краткие гласные в стандартном письме не различались.
Всё же были попытки ввести различение и для гласных. Иногда долгие гласные обозначались удвоенными буквами (эту систему связывают с древнеримским поэтом Акцием (Accius)); существовал также способ помечать долгие гласные с помощью «апекса» — диакритического значка, похожего на акут (буква I в этом случае просто увеличивалась в высоту).