cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Горно (Логойскан кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Минскан областан нах беха меттигаш Категори:Логойскан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
(18145) 2000 OX48
(18145) 2000 OX48 — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Истори
ДӀайиллина 2000 шеран 31 июлехь LINEAR проекты цӀе йолу Ӏилманчо Сокорро обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «2000 OX48» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Юкая (Калифорни)
Истори
Юкая гӀала йиллина  шарахь.
Кукуець (Олт)
Кукуець — Румынин Олт жудецан коммунера эвла.
Юкая (Калифорни)
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Калифорни штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Кукуець (Олт)
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Олт жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
(9435) Odafukashi
(9435) Odafukashi — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Истори
ДӀайиллина 1997 шеран 12 февралехь Т. Кобаяси цӀе йолу Ӏилманчо Оидзуми обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1997 CK20».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Медоу-Вудс (Флорида)
Медоу-Вудс  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Флорида штатера нах беха меттиг, иза лоруш йу бахархойн статистикин меттиг (census-designated place, CDP) санна.
Географи
Медоу-Вудс бахархойн статистикин меттиган майда —. Статистикин йекъна меттиган бакъонан статус йац.
ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Флорида штатан бахархойн статистикин меттигаш Категори:Флорида штатан нах беха меттигаш Категори:АЦШ бахархойн статистикин меттигаш
ШевгӀези-Монсо
ШевгӀези-Монсо (Chevresis-Monceau) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ПикагӀди регионехь. Коммунан департамент — Эна.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Францин гӀаланаш Категори:Эна департаментан коммунаш
Колодези (Спас-Деменскан кӀошт)
Колодези (Колодези) — Российн Федерацин Калугин областан Спас-Деменскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, дика къаьсташ шеран заманашца: барамехь довха а, тӀуьна а аьхкенца, барамера шийла хӀоьттина лайн чкъор долу Ӏаьнца.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Спас-Деменскан кӀоштан нах беха меттигаш
Гюдик
Гюдик (Гюдик) — Российн Федерацин ГӀалмакхойчоьнан Яшалтан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Яшалтан кӀоштан нах беха меттигаш
ЛавогӀ (ДогӀдонь)
ЛавогӀ — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Коммунан департамент — ДогӀдонь.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ДогӀдонь департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Хучитан (Хучитан, Герреро)
Хучитан — Мексикин Герреро штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Хучитан лаьтташ йу Мексикин къилба-малхбузехьара декъехь, Мехико гӀалин къилбехьа.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 21,9 °C.
Истори
Дуьххьара адамаш 20 эзар герг шо хьалха кхуза даха хевшина. Уьш хила боху ольмекаш. ТӀаьхьо Теотиуаканан Ӏаткъам чӀагӀбелира кхузахь. VIII-XV бӀешерашкахь ацтекаш дола деш йара кху махкахь. 1521 шарахь кхуза баьхкира испанхой, цара мохк долабаьккхинчул тӀаьхьа территори Мехикон аудиенци хилира, дуьххьара цуьна йукъахь йара хилачу Ацтекийн империн провинцеш, тӀаьхьо мохк йукъа бахара Керла Испани вице-пачхьалкхаллин.
1849 шеран 27 октябрехь дуьйна Герреро штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Герреро штатан нах беха меттигаш
Гостково (Куявско-Поморскан воеводалла)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Куявско-Поморскан воеводаллин нах беха меттигаш
Лелюв
Лелюв — Польшин Силезин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Силезин воеводаллин нах беха меттигаш
Кампина-ду-Симан
Кампина-ду-Симан — Бразилин Парана штатера муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —.
Хьажоргаш
Категори:Парана штатан муниципалитеташ Категори:Бразилин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Рогозино (Кировн область)
Рогозино (Рогозино) — Кировн областан Мурашин кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь йуккъерачу барамехь континентан климат йу. Оцунна бахьна ду Къилбаседа Шен Ӏапказера шила мох цхьаа дуьхьало йоцуш кхуза схьакхачарна. Цундела кхузара Ӏа чӀогӀа шила ду, аьхкенна кест-кеста шила хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
Билгалдахарш
Категори:Кировн областан дӀатесна нах беха меттигаш Категори:Кировн областан Мурашин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Кировн областан нах беха меттигаш
(18146) 2000 OU49
(18146) 2000 OU49 — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Истори
ДӀайиллина 2000 шеран 31 июлехь LINEAR проекты цӀе йолу Ӏилманчо Сокорро обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «2000 OU49» саналган.
Емельяновка (Пермийн мохк)
Емельяновка (Емельяновка) — Российн Федерацин Пермийн мехкан Октябрьскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Малхбузера догӀучу хӀаваийн массийн новкъахь долчу Басеги дукъо, массо Урало санна, лекха дацахь а, дикка сацадо Атлантикин хӀаваъ малхбалехьа даржарах. Мехкан климататан амалехь континенталла йу, цуьнан бахьна дукха хьолахь бӀаьста догӀу арктикин хӀаваъ ду. Каран хӀордан шийла мох къаьста кӀезиг тӀаналлийца, Атлантикин хӀаваан массаш, бӀостанехьа, тӀуналла дукха йолуш ду (700—800 мм шарахь гергга). Махкахь дикка йовха аьхке йу, цхьадолчу шерашкахь уггар шийла бутт февраль хуьлу. Ах йочанаш ло кепара хуьлу. ДогӀанаш дукхахдерг сентябрехь а, июнехь а хуьлу, малхбузен басешкахь алсама дакъа — августехь хуьлу. Минимум йочанаш йогӀу февралехь а, декабрехь а. Аьхка лаьмнашкахь стигал къекъаш догӀанаш оьху. Мехкан амалехь йу сих-сиха хуьлу аьхкенан дохк, уьш наггахь масех дийнахь лаьтта.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+5.
Хьажоргаш
Категори:Пермийн мехкан Октябрьскан кӀоштан нах беха меттигаш
Кугони
Кугони (Кугоні) — Белоруссин Витебскан областан Ушачин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Витебскан областан нах беха меттигаш Категори:Ушачин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Харалильо, Эль Гальо (Сан Франсиско дел Ринкон)
Харалильо, Эль Гальо — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Харалильо, Эль Гальо лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Борисовски (Солигаличан кӀошт)
Борисовски (Борисовское) — Российн Федерацин Костромин областан Солигаличан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла йу Оьрсийн акъари тӀехь, йекъна хин тогӀенаш. Кхузахь климат барамера континенталан йу, Ӏа – ло долуш, шийла, аьхке – йовха. Алссам хьоькху къилба-малхбузера мехаш.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Солигаличан кӀоштан нах беха меттигаш
Меженцин (гмина Польска Церекев)
Меженцин  — Польшин Ополен воеводаллин  гминера эвла.
GSC1874-718
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Меженцин (гмина Польска Церекев)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
GSC1874-718
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Меженцин (гмина Польска Церекев)
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Ополен воеводаллин нах беха меттигаш
GSC1874-718
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Алакуш (Чемишгезек)
Алакуш (Alakuş) — Туркойчоьнан Малхбален Анатолин Тунджели провинцин (ил) Чемишгезекан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Тунджели провинцин нах беха меттигаш
Категори:Чемишгезекан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Старий Майдан (Володавскан повет)
Старий Майдан  — Польшин Люблинан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Люблинан воеводаллин нах беха меттигаш
Лагевники-Косьцельне
Лагевники-Косьцельне — Польшин Великопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Великопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
Шатийон-суьгӀ-Клуьз
Шатийон-суьгӀ-Клуьз (Châtillon-sur-Cluses) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ОвегӀнь — ГӀона — Альпаш регионехь. Коммунан департамент — Лакха Севваь.
Билгалдахарш
Категори:Лакха Севваь департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Пештера (Перникан область)
Пештера  — Болгарин Перникан областера эвла. Земен йукъараллин йукъайогӀу.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Болгарин нах беха меттигаш Категори:Перникан областан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Тума (Рязанан область)
Тума (Тума) — Российн Федерацин Рязанан областан Клепикин кӀоштара гӀалин кепара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йовхачу аьхкенца а, барамера шийлачу Ӏаьнца а. ГӀоронаш йоцу муьран йукъара бохалла 130-149 де ду. Кхузахь сих-сиха тӀехьара бӀаьстен а, хьалхара гуьйренан а гӀоролаш хуьлу. Эвла лаьтта тоьушйолчу йочанийн зонехь. Йочанийн шеран барам кхузахь 500 мм кхоччуш бу. ДогӀнаш аьхкенан заманехь стигал къекъаш чӀогӀа догӀу, наггахь къора а тухуш. ХӀоьттина лайн чкъор хуьлу ноябрь чекхболуш – декабрь болалуш, деша март чекхболуш – апрель болалуш. Ло лаьтта денош - 135-145 шарахь. Климатан хьолаш дика ду йуьртабахамна. Йуьззина кхочу йовхо а, тӀуналла а гуьйренан йалташна, бӀаьстенан йалташна, техникин а, докъаран культурашна.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Клепикин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Страконколо (Кремона)
Страконколо — Италин Ломбарди регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Баязитово (Сатыевски йуьртан меттиг)
Баязитово — Башкирийчоьнан Миякин кӀоштара эвла, иза Сатыевски йуьртан меттиган йукъайогӀу. Бахархойн дукхалла 690 стаг (2009 шо). Поштан индекс — 452088, код ОКАТО — 80244865002.
Страконколо (Кремона)
Литература
Категори:Ломбарди регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Осечно (Вышни Волочёкан кӀошт)
Осечно (Осечно) — Российн Федерацин Тверан областан Вышни Волочёкан кӀоштара эвла.
Баязитово (Сатыевски йуьртан меттиг)
Демографи
Бахархойн дукхаллин динамика:
Осечно (Вышни Волочёкан кӀошт)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Баязитово (Сатыевски йуьртан меттиг)
Хьажоргаш
Категори:Башкирийчоьнан Миякин кӀоштан нах беха меттигаш
Осечно (Вышни Волочёкан кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Куяда (Эхирит-Булагатийн кӀошт)
Куяда (Куяда) — Российн Федерацин Иркутскан областан Эхирит-Булагатийн кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат шен-кепара хилар билгалдолу иза материкан йуккъехь хиларо, хӀордан барамал дикка айайелла хиларо, орографин чолхалло. Махкахь азин антициклон хуьлу, Ӏаьнан заманахь цуьнан Монголи тӀехула кхуьу хӀаваан массаш нисло Азин атмосферан Ӏаткъаман максимум къилбаседа йисттехь. Оцу хьолехь циклонан жигаралла дикка гӀелло.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Иркутскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+8.
Подере Пузтот (Удине)
Подере Пузтот — Италин Фриули-Венеция-джулия регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Широкосмоленка
Широкосмоленка — Украинин Днепропетровскан областан Синельникован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Синельникован кӀоштан нах беха меттигаш
Ескино (Рыбинскан кӀошт)
Ескино (Ескино) — Российн Федерацин Ярославлан областан Рыбинскан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Ярославлан областан Рыбинскан кӀоштан нах беха меттигаш
(9436) Shudo
(9436) Shudo — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Истори
ДӀайиллина 1997 шеран 1 мартехь Т. Кобаяси цӀе йолу Ӏилманчо Оидзуми обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1997 EB».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Аленино-Захонье
Аленино-Захонье (Аленино-Захонье) — Российн Федерацин Пскован областан Порхован кӀоштара эвла.
Курато (Кунео)
Курато  — Италин Пьемонт регионан  коммунера эвла.
Аленино-Захонье
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Порхован кӀоштан нах беха меттигаш
Курато (Кунео)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Пьемонт регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Четвертаково
Четвертаково (Четвертаково) — Российн Федерацин Нижни Новгородан областан Арзамасан кӀоштара эвла.
Шези-ан-ОгӀксуа
Шези-ан-ОгӀксуа (Chézy-en-Orxois) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ПикагӀди регионехь. Коммунан департамент — Эна.
Четвертаково
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан.
Шези-ан-ОгӀксуа
Географи
.
Четвертаково
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 65 стаг (2010 шо).
Шези-ан-ОгӀксуа
Билгалдахарш
Категори:Францин гӀаланаш Категори:Эна департаментан коммунаш
Четвертаково
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Арзамасан кӀоштан нах беха меттигаш
Поповка (Новоукраинкан кӀошт)
Поповка — Украинин Кировоградан областан Новоукраинкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Алипова
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Атыраунан областан нах беха меттигаш Категори:Курмангазинан кӀоштан нах беха меттигаш
Ампецон (Падова)
Ампецон  — Италин Венеция регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Венеция регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Конвей (Пенсильвани)
Конвей  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Пенсильвани штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Пенсильвани штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
(18147) 2000 OY50
(18147) 2000 OY50 — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Истори
ДӀайиллина 2000 шеран 31 июлехь LINEAR проекты цӀе йолу Ӏилманчо Сокорро обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «2000 OY50» саналган.
Такушево
Такушево (Такушево) — Российн Федерацин Мордовин Теньгушеван кӀоштара эвла.
Чевлик (Мезитли)
Чевлик (Çevlik) — Туркойчоьнан Лаьттайуккъера хӀордан регионан Мерсин провинцин (ил) Мезитлинан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Такушево
Климат
Кхузахь климат билгалйолу шен Оьрсийн акъарийн йуккъера бараман асанера физика-географин хӀоттамца, ткъа цуьнан амалехь ду хаа а луш шеран заманаш хийцайалар.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Теньгушеван кӀоштан нах беха меттигаш
Чевлик (Мезитли)
Хьажоргаш
Категори:Мерсин провинцин нах беха меттигаш
Категори:Мерсин провинцин микрокӀошташ
Категори:Мезитлинан микрокӀошташ
Категори:Мезитлинан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Громницы (Логойскан кӀошт)
Громницы (Грамніцы) — Белоруссин Минскан областан Логойскан кӀоштара эвла.
Чевлик (Мезитли)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Громницы (Логойскан кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Минскан областан нах беха меттигаш
Категори:Логойскан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Пустосел
Пустосел (Пустосел) — Российн Федерацин Смоленскан областан Шумячин кӀоштара эвла.
Климат
Климат барамера континенталан йу, амалехь барамера йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а ду. Ӏаьн хьалхара дакъа довха ду шолгӀачул. ХӀаваан йовхачу температуран (де-буьйсан йукъара барам) мур лаьтта 213-224 дийнахь. ГӀоролаш йоцучу муьран йукъара барам 125-148 де. Цхьацца шерашкахь хаало дикка дӀатовжар йийцинчу климатан амалех. Йочанийн шеран барам бу 645-691 мм. Кхааннах ши дакъа догӀан кепара догӀу, цхьа дакъа ло кепара хуьлу. Цхьаьна эшшара лон чкъор лаьтта декабрь болалуш, деша апрелан хьалхарчу декадехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Коджаавшар (Кареси)
Коджаавшар (Kocaavşar) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан Баликесир провинцин (ил) Каресинан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Пустосел
Хьажоргаш
Категори:Шумячин кӀоштан нах беха меттигаш
Коджаавшар (Кареси)
Хьажоргаш
Категори:Баликесир провинцин нах беха меттигаш
Категори:Баликесир провинцин микрокӀошташ
Категори:Каресинан микрокӀошташ
Категори:Каресинан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Шугурово (Пензин область)
Шугурово (Шугурово) — Российн Федерацин Пензин областан Сосновоборскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, дикка йовхачу аьхкенца, барамехь шийлачу Ӏаьнца. Кхузахь йукъара климатан сиптийн амалехь ду, цхьацца муьрашкахь дикка хаалуш климатан элементаш ловзаран амплитуда йоккха хиларца. Шеран уггар шийла бутт январь бу, ткъа уггар бовха - июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Деровере
Деровере — Италин Ломбарди регионера коммуна. Лаьтташ йу Кремона провинцехь.
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Ломбарди йукъара гӀаланаш
ЛакгӀопт
ЛакгӀопт — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Коммунан департамент — ДогӀдонь.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ДогӀдонь департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Станислав (эвла)
Станислав — Украинин Херсонан областан Белозеркан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Белозеркан кӀоштан нах беха меттигаш
Гвадалупе Говеа Эрнандез (Тариморо)
Гвадалупе Говеа Эрнандез — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Гвадалупе Говеа Эрнандез лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Ка Давия (Болонья)
Ка Давия — Италин Эмилия-Романья регионан  коммунера эвла.
Гвадалупе Говеа Эрнандез (Тариморо)
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Ка Давия (Болонья)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Гвадалупе Говеа Эрнандез (Тариморо)
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Ка Давия (Болонья)
Литература
Категори:Эмилия-Романья регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Гвадалупе Говеа Эрнандез (Тариморо)
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Кукуець (Солонц, Бакеу)
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Бакеу жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
(9437) Хинонари
(9437) Хинонари — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Истори
ДӀайиллина 1997 шеран 4 мартехь Т. Кобаяси цӀе йолу Ӏилманчо Оидзуми обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1997 EA3».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Ланчов
Ланчов (Lančov) — Чехин Къилба Морави мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Къилба Морави мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Медоу-Оукс (Флорида)
Медоу-Оукс  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Флорида штатера нах беха меттиг, иза лоруш йу бахархойн статистикин меттиг (census-designated place, CDP) санна.
Географи
Медоу-Оукс бахархойн статистикин меттиган майда —. Статистикин йекъна меттиган бакъонан статус йац.
ХӀордан сизал локхалла.
Зун
Зун (Зун) — Российн Федерацин ГӀалмакхойчоьнан Яшалтан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Яшалтан кӀоштан нах беха меттигаш
Войпала
Войпала (Войпала) — Российн Федерацин Ленинградан областан Кировскан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла йукъайогӀу хӀордан климатера континенталан дехьайолучу барамерачу климатан зонан. Цигахь барамера кӀеда Ӏа ду, барамехь йовха аьхке а йу. Климатан коьрта башхалла йу хенан хӀоттам цхьаьнаэшшара ца хилар, иза доьзна ду сих-сиха хийцалучу хӀаваан массех, уьш кхоллалучу кӀоште хьаьжжина хуьлу хӀордан, континенталан, арктикан.
Хьажоргаш
Категори:Ленинградан областан Кировскан кӀоштан нах беха меттигаш
Юкка-Велли (Калифорни)
Юкка-Велли — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Калифорни штатера гӀала.
Кампинаполис
Географи
Муниципалитетан майда —.
Юкка-Велли (Калифорни)
Истори
Юкка-Велли гӀала йиллина  шарахь.
Кампинаполис
Хьажоргаш
Категори:Мату-Гросу штатан муниципалитеташ Категори:Бразилин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Юкка-Велли (Калифорни)
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Калифорни штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Кушчали (Сунгурлу)
Кушчали (Kuşçalı) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регион регионан Чорум провинцин (ил) Сунгурлунан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Чорум провинцин нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Ленг (Рациборскан повет)
Ленг  — Польшин Силезин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Силезин воеводаллин нах беха меттигаш
Кулинова
Кулинова (Кулінава) — Белоруссин Витебскан областан Ушачин кӀоштара эвла.
Шевалин
Билгалдахарш
Категори:Лакха Севваь департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Кулинова
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Витебскан областан нах беха меттигаш Категори:Ушачин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Крисилино
Крисилино (Крисилино) — Российн Федерацин Калугин областан Спас-Деменскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, дика къаьсташ шеран заманашца: барамехь довха а, тӀуьна а аьхкенца, барамера шийла хӀоьттина лайн чкъор долу Ӏаьнца.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Спас-Деменскан кӀоштан нах беха меттигаш
(18148) Bellier
(18148) Bellier — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Истори
ДӀайиллина 2000 шеран 29 июлехь LONEOS проекты цӀе йолу Ӏилманчо Андерсон-Меса обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «2000 OZ57» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Ерецки
Климат
Эвла лаьтта Оьрсийн акъарин къилба-малхбалехь, океанашна а, хӀордашна а гена. Цундела областан климат континенталан, шийла, кӀезиг ло долуш Ӏаьнца а, йеха, йовха, йекъа аьхкенца йу. БӀаьсте йоца, гуьйре йовха, йекхна йу. Маьлхан йовхонан дукхаллийца ГӀирман къилба бердал оьшуш йац.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Иловлян кӀоштан нах беха меттигаш
GSC1874-745
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Мейсце (Ополен воеводалла)
Мейсце  — Польшин Ополен воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Ополен воеводаллин нах беха меттигаш
Старий Майдан (гмина Войславичи)
Старий Майдан  — Польшин Люблинан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Люблинан воеводаллин нах беха меттигаш
Почуко (Темпоал)
Почуко — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Почуко лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Смердовы
Смердовы (Смердовы) — Кировн областан Мурашин кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь йуккъерачу барамехь континентан климат йу. Оцунна бахьна ду Къилбаседа Шен Ӏапказера шила мох цхьаа дуьхьало йоцуш кхуза схьакхачарна. Цундела кхузара Ӏа чӀогӀа шила ду, аьхкенна кест-кеста шила хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: даиман Ӏаш нах бац.
Билгалдахарш
Категори:Кировн областан дӀатесна нах беха меттигаш Категори:Кировн областан Мурашин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Кировн областан нах беха меттигаш
Чита
Чита — Байкалдехьара мехкан коьрта гӀала йу.
Билгалдахарш
Категори:Байкалдехьара мехкан нах беха меттигаш Категори:Российн гӀаланаш
Планиница (Перникан область)
Планиница  — Болгарин Перникан областера эвла. Перник йукъараллин йукъайогӀу.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Болгарин нах беха меттигаш Категори:Перникан областан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Куре (Бреша)
Литература
Категори:Ломбарди регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Шези-суьгӀ-МагӀн
Шези-суьгӀ-МагӀн (Chézy-sur-Marne) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ПикагӀди регионехь. Коммунан департамент — Эна.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Францин гӀаланаш Категори:Эна департаментан коммунаш
Ясни (Днепропетровскан область)
Ясни — Украинин Днепропетровскан областан Синельникован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Синельникован кӀоштан нах беха меттигаш
Хорхе Вильянуева де ла Пара (Хуан Родригез Клара)
Хорхе Вильянуева де ла Пара — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Хорхе Вильянуева де ла Пара лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Лагово
Лагово — Польшин Великопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Великопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
Арбузова Щилинка
Арбузова Щилинка (Арбузова Щилинка) — Российн Федерацин Пскован областан Порхован кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Порхован кӀоштан нах беха меттигаш
Енапаево
Енапаево (Енапаево) — Российн Федерацин Пермийн мехкан Октябрьскан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+5.
Чернуха (Арзамасан кӀошт)
Чернуха (Чернуха) — Российн Федерацин Нижни Новгородан областан Арзамасан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Арзамасан кӀоштан нах беха меттигаш
Показови (Кировоградан область)
Показови — Украинин Кировоградан областан Новоукраинкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Новоукраинкан кӀоштан нах беха меттигаш
Подере Сан Бернардо (Салерно)
Подере Сан Бернардо — Италин Кампания регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Кампания регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Ла Репреса (Зентла)
Ла Репреса — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Ла Репреса лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Анил (Чемишгезек)
Анил (Anıl) — Туркойчоьнан Малхбален Анатолин Тунджели провинцин (ил) Чемишгезекан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Тунджели провинцин нах беха меттигаш
Категори:Чемишгезекан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Хардинес де ла Этернидад (Моролеон)
Хардинес де ла Этернидад — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Алихан
Алихан — Кхазакхстанан Карагандан областан Шетан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Карагандан областан нах беха меттигаш Категори:Шетан кӀоштан нах беха меттигаш
Тача
Та́ча — стиглан йукъара бесан тӀехь шен кхачарца йа дӀахударца билгалдолу седарчашна йукъара кхачонан дакъа. Хьалха тача олура муьлхха а стиглара меттаха ца йолучу йеха объект. 1920-гӀа шерашкахь хиира, тачанашна йукъахь дуккха галактикаш хилар (масала, Андромедин Тача). Цул тӀаьхьа «тача» кхета долийра, алсама готтачу, лакхахь гайтинчу маьӀнехь.
Тачанаш лаьтта ченах, газах, плазмех.
Историн хаамаш
Астрономехь йуьхьанца тачанаш олура муьлхха а меттаха ца йолу йеха (диффузин) къега астрономин объектах, царна йукъахь Ча Такхийна Тачанера седарчийн ӀаӀарш йа галактикаш.
ХӀинца а лаьтташ ду иштта лелоран масалаш. Масала, Андромедин галактикех дукха хьолехь олу «Андромедин тача».
Иштта, жигара кометаш лоьхуш хилла волу Мессье Шарла, 1787 шарахь хӀоттийра, кометех тера йолу, меттаха ца йовлу диффузин объектийн каталог. Мессьен каталог йукъа кхечира шеш тачанаш а, кхин объекташ а — галактикаш (масала, лакхахь хьахийна Андромедин галактика — М 31) а, Горгалан седин ӀаӀамаш (M 13 — Геркулесан ӀаӀам).
Новофедоровка (Миякин кӀошт)
Новофедоровка — Башкирийчоьнан Миякин кӀоштара эвла, иза Сатыевски йуьртан меттиган йукъайогӀу. Бахархойн дукхалла 76 стаг (2009 шо). Поштан индекс — 452093, код ОКАТО — 80244865003.
Тача
Историн хаамаш
Астрономи кхиарца а, телескопаша дика гайтарца, «тачин» кхетам алсама нисбора: «тачанийн» цхьа дакъа девзира седарчийн ӀаӀамаш санна, карийра бодане (худу) газченан тачанаш, тӀаьххьара, 1920-гӀа шерашкахь, хьалха Лундмаркан, цул тӀаьхьа Хабблан, аьтту белира цхьа могӀа галактикийн периферийн областашкара седарчий гучудаха, цуьнца цхьаьна церан Ӏалам билгалдаккха а. Оцу хенахь дуьйна «тача» термин леладо лакхахь далийначу маьӀнехь.
Новофедоровка (Миякин кӀошт)
Демографи
Бахархойн дукхаллин динамика:
Тача
Тачанийн тайпанаш
Тачанийн классификаци йеш лело хьалхара хьесап — серлоно худар, йа зӀаьнарш тохар йа йаржор, аьлча а оцу хьесапашца тачанаш декъало бодане а, сирла а тобанашка. Хьалхарниш го царна тӀехьарачу хьосташа зӀаьнарш худар бахьнехь, ткъа шолгӀаниг — шех зӀаьнарш йовлар йа луларчу седарчийн серло йухатохар (йаржор) бахьнехь. Сирла тачанийн зӀаьнарш тохаран Ӏалам, церан зӀаьнарш тохар карзаха доху энергин хьосташ, йозу схьайовлар, хила тарло тайп-тайпана Ӏалам; цхьаьна тачанехь лелаш кӀезиг ца хуьлу масех зӀаьнарш тохаран механизм.
Новофедоровка (Миякин кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Башкирийчоьнан Миякин кӀоштан нах беха меттигаш
Тача
Тачанийн тайпанаш
Тачанаш газан а, ченан а аьлла декъар ладаме тӀегӀанера билламе ду: дерриг тачанашна йукъахь чан а, газ а йу. Иштта декъар историн агӀор доьзна ду тайп-тайпана тергонан хьесапех а, зӀаьнар тохаран механизмех а: чан хилар уггаре къегина го бодане тачанаша шайн тӀехьа лаьтта хьостийн зӀаьнарш хуьйдича а, тачанашна чуьра зӀаьнарш йухатоьхча йа йаржийча йа кхин зӀаьнар тоьхча, тачанаша шайн газан компонентан зӀаьнарш тохар го цунна ионизаци хуьлуш ультрафиолетан зӀаьнарш тохарца.
Бодане тачанаш
Бодане тачанаш хуьлу зоьртала (дукха хьолехь молекулин) Седарчашна йукъара газан а, седарчашна йукъара ченан мархаш, чекх са ца го чено седарчашна йукъара серло худар бахьнехь. Дукха хьолех уьш го сирла тачаний фонехь. КӀезиг бодане тачанаш го Ча Такхийна Тачин фонехь. Иштта ду КӀоран гали тача а, кхин дуккха а жимий дерш, царех олу гигантан глобулаш.
Седарчашна йукъара серло худар Av бодане тачанашкахь леста уггаре зоьрталчеран 1—10m тӀера 10—100m кхаччалц. Йаккхий Av тачанийн хӀоттам Ӏама ца ло радиоастрономин а, субмиллиметран астрономин а хьесапашца бен, коьртаниг молекулин радиоасанийн тергонца а, ченан инфрацӀен зӀаьнар тохарца а. Дукха хьолехь бодане тачанашкахь карайо цхьацца таьӀна меттигаш Av тӀера NaNm кхаччалц, схьагарехь, царна чохь кхолло седарчий.
Оптикин диапазонехь ах чекх са гучу тачанийн дакъошкахь, дика хаало хьаса болу структура. Хьесий а, тачанийн йукъара озадалар а доьзна царна йукъахь магнитан аре хиларца, цуо ницкъан асанан хӀума пурх леларна хала до, кхиадо цхьа могӀа магнитангидродинамикехь ца лаьтта кепаш. Тачанийн хӀуман ченан компонент йоьзна магнитан аренех, хӀунда аьлча лела ченан буьртигаш электрийн дуьлина долун дела.
Йухатуху тачанаш
Йухатуху тачанаш йу седарчаша серло туху газан-ченан мархаш. Нагахь седа (седарчий) седарчашна йукъара мархин йукъахь йа гергахь балахь, амма ионизаци йан, шена гуонахьа алссама барам седарчашна йукъара водород кхолла, тоъал бовха бацахь, тӀаккха оптикин зӀаьнарш йухатохаран коьрта хьост хуьлу седарчашна йукъара чено йаржайо седарчийн серло. Иштта тачанийн масала ду седарчийн Плеядаш гулдаларехь къегина седарчашна гуонаха тачанаш.
Дукхаха долу йухатуху тачанаш лаьтта Ча Такхийна Тачана воьдалин гергахь. Йухатуху тачанаш цхьа могӀа меттигашкахь го лакхара галактикин шораллашкахь. Уьш тайп-тайпана бараман, кепан, луьсталлин, массийн газан-ченан (дукха хьолехь молекуляран) Ча Такхийна Тачанан экъан седарчийн зӀаьнарш йовларо серло тоьхна мархаш йу. Уьш талла хала йу тӀехуле кӀезиг къегина хиларна (дукха хьолехь стиглан фонал гӀийла хуьлу). Наггахь, галактикийн суьрташ тӀехь проекци йой, цара хетийта боккъала а доцу деталаш — цӀогарчий, тӀайнаш, кхин дӀа а.
Цхьацца йухатуху тачананийн хуьлу кометакепара гар, царех олу кометийн. Иштта тачанийн «коьртехь» дукха хьолехь хуьлу тача серлайоккху хийцалун Ш Шинара тайпана седа. Иштта тачанийн кӀезиг ца хуьлу хийцалун къогалла, цуо тидам бо (серло йаржаран ханна тӀехьайуьсий) седарчаша серладоху зӀаьнарш тохаран хийцадалар. Кометин тачанийн барамаш дукха хьолехь жима хуьлу — парсекан бӀеннаш дакъош.
Йухатуху тачанийн наггахь хуьлу тайпа серлонан шайтӀанан мохь, цуьнан тидам бина 1901 шарахь седарчийн Персей гуламехь керла седа марсабаьлча. Керла седа марсабаларо серло туьйхира ченан, тӀаккха масех шарахь гуора гӀийла тача, иза йаьржира массо а агӀор серлонан сихаллица. Серлонан шайтӀанан мох боцуш, керла седа марсабаьлча кхоллало газан тачанаш, уьш тера хуьлу тӀехкерла седа марсабаларх дисинчух.
Дукхаха долу йухатуху тачанийн хуьлу дуткъа хьесийн структура — парсекан масех бӀаьнаш йа эзарнаш дакъош стомма параллеле аьлча санна хьесийн система. Хьесий схьадовлар доьзна тачанашкара магнитан аренах дуьззина апарин йа меттиг хийцаран чӀогӀалзех. Газан а, ченан а хьесаша дӀасатотту магнитан аренан ницкъан асанаш, царна йукъайоьду дуткъа хьесий кхуллуш.
Къогалла йекъаро а, йухатуху тачанийн тӀехула серлонан поляризаци йаро а, кхин а и параметраш тулгӀенан йохаллех дазар дустаро а седарчашна йукъара ченан хьелаш (альбедо, даржаран индикатриса, барам, кеп, ченан буьртигийн ориентаци) билгалдаха таро ло.
ТӀехкерла а, керла а седарчех дисинарг
ТӀетохаран тулгӀенаша кхоьллина уггаре къегина тачанаш, хилла тӀехкерла седарчий лелхар бахьнехь, царех олу тӀехкерла седарчех дисинарг. Цара Седарчашна йукъара газан структура кхолларехь чӀогӀа ладаме роль лелайо. Йийцина башхаллашца цхьаьна церан амелехь йу йовхонан йоцу радиозӀаьнарш тохар тӀегӀанан спектрца. Кела седарчий лелхарца доьзна тачанаш, кегийра, гӀийла, дукха ца дехаш хуьлу.