cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Бешак-е-Кайо
Билгалдахарш
Категори:ЖигӀонда департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Пешково (Орёлан область)
Климат
Эвла лаьтта Среднерусски (Йуккъераоьрсийн) акъарин йуккъехь, аренан а, хьун-аренан а зонашкахь. Климат барамера континенталан. Ноябрь, декабрь, январь уггар кхуьйлина беттанаш ду. Ло лаьтта денойн йукъара барам — 126. Шарахь хуьлу барамера йочанаш — йуккъера 490 - 590 мм, цу тӀе аьхка шозза алсама, Ӏайчул, гурахь алсама, бӀаьстачул.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Ливнин кӀоштан нах беха меттигаш
Сантана (Амапа)
Сантана  — Бразилин Амапа штатера муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —.
ЛафагӀ (АгӀдеш)
ЛафагӀ — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГӀона — Альпаш регионехь. Коммунан департамент — АгӀдеш.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:АгӀдеш департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Эс-Асьенда де Буенависта, Эль Габазо (Ирапуато)
Эс-Асьенда де Буенависта, Эль Габазо — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эс-Асьенда де Буенависта, Эль Габазо лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Бушице (Мазовин воеводалла)
Бушице  — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Скотники (Нижнесилезин воеводалла)
Скотники  — Польшин Нижнесилезин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Нуьйдуь (эвла)
Нуьйдуь (Nüydü) — Азербайджанан АгӀсуйн кӀоштара эвла.
Билгалдахарш
Категори:АгӀсуйн кӀоштан нах беха меттигаш
Мурадийеменгенджик (Дуьздже)
Мурадийеменгенджик (Muradiyemengencik) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Дуьздже провинцин (ил) Дуьздженан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Дуьздже провинцин нах беха меттигаш
Категори:Дуьздженан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Сырда (эвла)
Сырда (Сырда) — Кировн областан Верхошижемьен кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь йуккъерачу барамехь континентан климат йу. Оцунна бахьна ду Къилбаседа Шен Ӏапказера шила мох цхьаа дуьхьало йоцуш кхуза схьакхачарна. Цундела кхузара Ӏа чӀогӀа шила ду, аьхкенна кест-кеста шила хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
Билгалдахарш
Категори:Кировн областан Верхошижемьен кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Кировн областан нах беха меттигаш
Кондырино
Кондырино (Кондырино) — Российн Федерацин Москохан областан Клинан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Клинан кӀоштан нах беха меттигаш
Кошара (Столинан кӀошт)
Кошара (Кашара) — Белоруссин Брестан областан Столинан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Брестан областан нах беха меттигаш Категори:Столинан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Казе Мареджо (Перуджа)
Казе Мареджо — Италин Умбрия регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Умбрия регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Павловка (Александрин кӀошт)
Павловка — Украинин Кировоградан областан Александрин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Александрин кӀоштан нах беха меттигаш
HD157046
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Веракрусана де Гас (Веракрус)
Веракрусана де Гас — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Веракрусана де Гас лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Фабрика (Пиза)
Фабрика — Италин Тоскана регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Тоскана регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Гарвуд (Къилбаседа Дакота)
Гарвуд  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Къилбаседа Дакота штатера гӀала.
Истори
Гарвуд гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Къилбаседа Дакота штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Эль Запоте (Эспинал)
Эль Запоте — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
Бильска-Воля
Бильска-Воля — Польшин Лодзинскан воеводаллин  гминера эвла.
Эль Запоте (Эспинал)
Истори
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Бильска-Воля
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лодзинскан воеводаллин нах беха меттигаш
Абдурахманов, Тумсо Умалтович
IабдурахьмангIеран Умалтан Тумсо  — нохчийн политикин а, йукъараллин а гӀуллакххо. Нохчийн Республика Ичкерин «Noxçiyçönan Az» («Голос Чечении») политикин парти кхоллархо а, 1-гӀа Председатель а, блогер-политолог, диссидент. Ичкерин а, иза маьрша йаларан а агӀонча. Кадыровн политикин критик. Политикин веддарг.
Билгалдахарш
Категори:Политикин эмигранташ
Гоьлпинар (Сур)
Гоьлпинар (Gölpınar) — Туркойчоьнан Къилба-Малхбален Анатоли регионан Дийарбакир провинцин (ил) Сурнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Дийарбакир провинцин нах беха меттигаш
Категори:Дийарбакир провинцин микрокӀошташ
Категори:Сурнан микрокӀошташ
Категори:Сурнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Ясин (Великопольскан воеводалла)
Ясин  — Польшин Великопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Великопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
Кайракты (Актобен область)
Кайракты — Кхазакхстанан Актобен областан Каргалинан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Ивановски (Вилегодскан кӀошт)
Ивановски (Ивановская) — Российн Федерацин Архангельскан областан Вилегодскан кӀоштара эвла.
Бужорень (коммуна, Вилча)
Бужорень — Румынин Вилча жудецан йукъара коммуна.
Ивановски (Вилегодскан кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Бужорень (коммуна, Вилча)
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. Коммунан йукъара нах беха меттигаш.
Ивановски (Вилегодскан кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Вилегодскан кӀоштан нах беха меттигаш
Кайракты (Актобен область)
Хьажоргаш
Категори:Каргалинан кӀоштан нах беха меттигаш
Бужорень (коммуна, Вилча)
Хьажоргаш
Категори:Румынин коммунаш Категори:Вилча жудецан коммунаш
Лоле (Пистоя)
Лоле — Италин Тоскана регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Тоскана регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Нойбулах
Нойбулах (Neubulach) — Германин Баден-Вуьртемберг латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Баден-Вуьртемберг латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Степанова Пасека
Степанова Пасека (Сцяпанава Пасека) — Белоруссин Минскан областан Смолевичин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Минскан областан нах беха меттигаш Категори:Смолевичин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Нови Когоутов
Нови Когоутов (Nový Kohoutov) — Чехин Кралове Градец мехкан кӀоштара эвла.
Бикиньяно (Пяченца)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Нови Когоутов
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Бикиньяно (Пяченца)
Литература
Категори:Эмилия-Романья регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Нови Когоутов
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Кралове Градец мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Пёс Барбос и необычный кросс
«Пёс Барбос и необычный кросс» — 1961-чу шарахь йаьккхина йолу Леонид Гайдай фильм ю.
Росоша (Винницан кӀошт)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Винницан кӀоштан нах беха меттигаш
Волоколам
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан.
Билгалдахарш
Категори:Ковернинан кӀоштан нах беха меттигаш
NGC 2839
NGC 2839 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
2839 2839
БигӀак (ЖигӀонда)
БигӀак — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Коммунан департамент — ЖигӀонда.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ЖигӀонда департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Нови (Камышловскан кӀошт)
Нови (Новый) — Свердловскан областан Камышловскан кӀоштара эвла.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (98%).
Билгалдахарш
Категори:Камышловскан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Свердловскан областан нах беха меттигаш
Калиновник
Калиновник — Украинин Волинан областан Ковелан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Ковелан кӀоштан нах беха меттигаш
Слаштен
Слаштен — Болгарин Благоевградан областера эвла. Сатовча йукъараллин йукъайогӀу.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Болгарин нах беха меттигаш Категори:Благоевградан областан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Осой (Сучава)
Осой — Румынин Сучава жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Сучава жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Льняки
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Калязинан кӀоштан нах беха меттигаш
Балаболы
Балаболы (Балаболы) — Российн Федерацин Пскован областан Пыталован кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Пыталован кӀоштан нах беха меттигаш
ХӀаджар
Истори
Сарат шен цӀийндеца ИбраьхӀимца Мисар кхаьчначу хенахь, Мисаран паччахьо цунна совгӀатан ХӀаджар йелла хиллера. Саратас цунах шен йалхо йина. Оцу хенашкахь Саратан цхьа а бера дацара. ИбраьхӀиме аьлла цо: «хьайн ХӀаджарах зуда ен». ХӀаджарас кӀант вира ИсмаьӀил, оцу хенахь ИбраьхӀиман 86-шо дара. Сарат оцарах чӀогӀа хьоьгуш йара. И бахьана долуш АллахӀ-дала омра дина ИбраьхӀиме: «и шиъ Макка дӀадига, цигахь Ӏад дита» — аьлла. ИбраьхӀимас иза кхочуш а дина, шен цӀа схьавеара.
Цхьажимма хан йаьлча, ХӀаджарера йаа хӀума дӀайаьллера. Иза хила дӀасауьдуьра «Сафа а, Марват а» — олучу шинна ломана тӀе. Оцу меттехь ИсмаьӀилан когашкахь хьаладолуш цхьа хи дара, оцу хин цӀе «Замзам» — йу. Цигахь цхьа хан йаьккхира цушимма.
ХӀаджар ИсмаьӀилаца КаӀбатан уллохь «Хьиджр ИсмаӀил» — олучу меттехь дӀайоьллина йу.
Кхин хьажа
Категори:ИбраьхӀим
Стари Лопастейка
Старая Лопастейка (Старая Лопастейка) — Российн Федерацин Саратовн областан Вольскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климатан амалийн башхаллаш — континенталалла, йокъалла, шо шере мел дели хийцамаш хилар — билгалйоккху цуьнан континенталан климатан зонехь латтаро, бараман шораллехь хиларо, мелхан радиацино Ӏаткъам баро, лаьттан бухах, цаьрца йоьзна атмосферан циркуляцица. Йокъаллаш хуьлу ши шо мел дели.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москваца нийса лелаш ду. Сахьтан аса ю UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Вольскан кӀоштан нах беха меттигаш
Стрелец
Стрелец (Стрелец) — Российн Федерацин Липецкан областан Долгорукован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йовхачу аьхкенца, барамехь шийлачу Ӏаьнца. Шера заманаш дика къаьсташ йу. Уггар шийла бутт — январь. Уггар бовха бутт — июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Долгорукован кӀоштан нах беха меттигаш
Худково
Худково (Худково) — Российн Федерацин Ярославлан областан Ярославлан кӀоштара эвла.
Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
ГӀошешуагӀ (Лакха Вьенна)
ГӀошешуагӀ — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Коммунан департамент — Лакха Вьенна.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Лакха Вьенна департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Толстихино
Толстихино (Толстихино) — Российн Федерацин Красноярскан мехкан Уяран кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Хьажоргаш
Категори:Уяран кӀоштан нах беха меттигаш
ХӀамзали (Теккекоьй)
Хьажоргаш
Категори:Самсун провинцин нах беха меттигаш
Категори:Самсун провинцин микрокӀошташ
Категори:Теккекоьйнан микрокӀошташ
Категори:Теккекоьйнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Цегвери
Цегвери (წეღვერი) — Гуьржийчоьнан Шида-Картлин Хашурин муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 28 стаг (2014 шо).
Билгалдахарш
Категори:Хашурин муниципалитетан нах беха меттигаш
Лашапель-ГгӀайуз
Лашапель-ГгӀайуз — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГӀона — Альпаш регионехь. Коммунан департамент — АгӀдеш.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:АгӀдеш департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Буяк (Мазовин воеводалла)
Буяк  — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Мазовин воеводаллин нах беха меттигаш
Пешково-Гремяченские Выселки
Пешково-Гремяченские Выселки (Пешково-Гремяченские Выселки) — Российн Федерацин Орёлан областан Ливнин кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта Среднерусски (Йуккъераоьрсийн) акъарин йуккъехь, аренан а, хьун-аренан а зонашкахь. Климат барамера континенталан. Ноябрь, декабрь, январь уггар кхуьйлина беттанаш ду. Ло лаьтта денойн йукъара барам — 126. Шарахь хуьлу барамера йочанаш — йуккъера 490 - 590 мм, цу тӀе аьхка шозза алсама, Ӏайчул, гурахь алсама, бӀаьстачул.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Ливнин кӀоштан нах беха меттигаш
Самогонщики
«Самогонщики» — 1962-чу шарахь йаьккхина йолу Леонид Гайдай фильм ю.
Уни (Кировн область)
Уни (Уни) — Кировн областан гӀалин кепара эвла, Унин кӀоштан административан центр.
Климат
Кхузахь йуккъерачу барамехь континентан климат йу. Оцунна бахьна ду Къилбаседа Шен Ӏапказера шила мох цхьаа дуьхьало йоцуш кхуза схьакхачарна. Цундела кхузара Ӏа чӀогӀа шила ду, аьхкенна кест-кеста шила хуьлу.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (96%), удмурташ (3%).
Билгалдахарш
Категори:Кировн областан Унин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Кировн областан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Орлова Лука
Орлова Лука (Орлова Лука) — Российн Федерацин Тамбовн областан Никифоровкан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Никифоровкан кӀоштан нах беха меттигаш
Падар (АгӀсуйн кӀошт)
Падар (Padar) — Азербайджанан АгӀсуйн кӀоштара эвла.
Юрково (Курганан область)
Юрково (Юрково) — Российн Федерацин Курганан областан Белозерскан кӀоштара эвла.
Падар (АгӀсуйн кӀошт)
Билгалдахарш
Категори:АгӀсуйн кӀоштан нах беха меттигаш
Сантана (Баия)
Сантана  — Бразилин Баия штатера муниципалитет.
Юрково (Курганан область)
Климат
Климат чӀогӀа континенталан йу. Цунна Ӏаткъам бо мохк хӀордашна гена хиларо, малхбузехьа Урал лаьмнийн турс хиларо, къилбехахь йаккхий аренийн кӀошташ хиларо, кхин тӀе меттиган рельеф нийса хиларо, хӀаваийн массийн циркуляции ша-тайпа хиларо. Шийла, кӀезиг ло долуш Ӏа а, йовха, йекъа аьхке. БӀаьстенна амалехь ду сих-сиха шелонаш йухайерзар. ТӀуналла аьхка тоьуш йац, муьрашкахь йакъонаш хуьлу. Оцу климато хьун-аренан Уралдехьех латталелоран кхераме зона йо. Цхьанаэшшара ца лаьтта хенан хӀоттам Ӏа долалуш декабрехь а, бӀаьста — апрелехь, майхь а. Уггар шийла бутт — январь, уггар бовха — июль.
Даньшино (Ивановн область)
Даньшино (Даньшино) — Российн Федерацин Ивановн областан Пучежан кӀоштара дӀатесна эвла.
Сантана (Баия)
Хьажоргаш
Категори:Баия штатан муниципалитеташ Категори:Бразилин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Юрково (Курганан область)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+5.
Хьажоргаш
Категори:Курганан областан Белозерскан кӀоштан нах беха меттигаш
Даньшино (Ивановн область)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Цуьнан амалехь ду гӀеххьа йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а, дика лаьттачу лайн чкъоьраца. Уггар шийла бутт, Ӏадат хилла, январь бу, ткъа уггар бовха — июль. Алсама къилба-малхбузера мох хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Пучежан кӀоштан нах беха меттигаш
Сийлахь Петран Килс
Сийлахь Петран Килс (Basilica Sancti Petri, Basilica di San Pietro) — католикан килс, Ватиканан коьрта а, уггара йоккха а гӀишло, дуьненахь уггара йоккха керста килс. Риман католицизман церемонин центр. И еш къахьийгира дукха гӀарбоьвла говзанчаш: Браманте, Рафаэль, Микеланджело, Бернини. Килсан чу тарло 60 000 стаг.
<!--
История
Когда-то на том месте, где теперь стоит собор св. Петра, располагались сады цирка Нерона (от него, кстати, остался обелиск из Гелиополя, который до сего дня стоит на площади Св. Петра). Первая базилика была построена в 326 году, в правление первого христианского императора Константина. Алтарь собора был размещён над могилой, со второго века считаемой захоронением св. Петра, принявшего в 66 году мученическую кончину в цирке Нерона. Во втором соборе в 800 году папа Лев III короновал Карла императором Запада. В XV веке базилика, существовавшая уже одиннадцать столетий, грозила обрушиться, и при Николае V её начали расширять и перестраивать. Кардинально решил этот вопрос Юлий II, приказавший построить на месте древней базилики огромный новый собор, который должен был затмить как языческие храмы, так и существовавшие христианские церкви, способствуя тем самым укреплению папского государства и распространению влияния католицизма. Почти все крупные архитекторы Италии по очереди участвовали в проектировании и строительстве собора св. Петра. В 1506 г. был утверждён проект архитектора Донато Браманте, в соответствии с которым начали возводить центрическое сооружение в форме греческого креста (с равными сторонами). После смерти Браманте строительство возглавил Рафаэль, вернувшийся к традиционной форме латинского креста (с удлинённой четвёртой стороной), затем Бальдассаре Перуцци, остановившийся на центрическом сооружении, и Антонио да Сангалло, избравший базиликальную форму.
Наконец, в 1546 г. руководство работами было поручено Микеланджело. Он вернулся к идее центральнокупольного сооружения, но его проект предусматривал создание многоколонного входного портика с восточной стороны (в древнейших базиликах Рима, как и в античных храмах, вход находился с восточной, а не с западной стороны). Все несущие конструкции Микеланджело сделал более массивными и выделил главное пространство. Он возвёл барабан центрального купола, но сам купол достраивал уже после его смерти (1564 г.) Джакомо делла Порта, придавший ему более вытянутые очертания. Из четырёх малых куполов, предусмотренных проектом Микеланджело, архитектор Виньола возвёл только два. В наибольшей степени архитектурные формы именно в том виде, как они были задуманы Микеланджело, сохранились с алтарной, западной стороны. Но на этом история не закончилась. В начале XVII в. по указанию Павла V архитектор Карло Мадерно удлинил восточную ветвь креста — пристроил к центрическому зданию трёхнефную базиликальную часть, вернувшись таким образом к форме латинского креста, и построил фасад. В результате купол оказался скрыт фасадом, утратил своё доминирующее значение и воспринимается только издали, с виа делла Кончильяционе.
Требовалась площадь, которая вмещала бы большое количество верующих, стекающихся к собору, чтобы получить папское благословение или принять участие в религиозных празднествах. Эту задачу выполнил Джованни Лоренцо Бернини, создавший в 1656—1667 гг. площадь перед собором — одно из самых выдающихся произведений мировой градостроительной практики.
Фасад
Высота фасада, построенного архитектором Мадерна, 45 м, ширина — 115 м. Аттик фасада венчают громадные, высотой 5,65 м, статуи Христа, Иоанна Крестителя и одиннадцати апостолов (кроме апостола Петра). Из портика пять порталов ведут в собор. Створки дверей центрального портала выполнены в середине XV в. и происходят из старой базилики. Напротив этого портала, над входом в портик, находится прославленная мозаика Джотто конца XIII в. «Навичелла». Рельефы крайнего левого портала — «Врат смерти» — созданы в 1949—1964 гг. крупным скульптором Джакомо Манцу. Очень выразителен образ папы Иоанна XXIII.
Интерьер
Внутри собор поражает и гармонией пропорций, и своими огромными размерами, и богатством оформления — здесь масса статуй, алтарей, надгробий, множество замечательных произведений искусства.
Центральный неф
Общая длина базилики 211,6 м. На полу центрального нефа имеются отметки, показывающие размеры других крупнейших соборов мира, что позволяет сравнить их с собором св. Петра.
В конце центрального нефа, у последнего столба справа, находится '''статуя св. Петра''' XIII в., приписываемая Арнольфо ди Камбио. Статуе приписываются чудодейственные свойства, и многочисленные паломники благоговейно прикладываются губами к бронзовой ноге.
Купол, шедевр архитектуры, имеет внутри высоту 119 м и диаметр 42 м. Он опирается на четыре мощных столба. В нише одного из них стоит пятиметровая '''статуя св. Лонгина''' работы Бернини. Роль Бернини в создании скульптурного убранства собора очень велика, он работал здесь с перерывами почти пятьдесят лет, с 1620-го до 1670 г. В подкупольном пространстве над главным алтарём находится шедевр Бернини — огромный, высотой 29 м балдахин (киворий) на четырёх витых колоннах, на которых стоят статуи ангелов. Среди ветвей лавра на верхних частях колонн видны геральдические пчелы семейства Барберини. Бронзу для кивория взяли из Пантеона, разобрав по приказу папы Урбана VIII (Барберини) конструкции, которые поддерживали крышу портика. Сквозь балдахин видна находящаяся в центральной апсиде и также созданная Бернини '''кафедра св. Петра'''. Она включает поддерживаемое четырьмя статуями отцов церкви '''кресло св. Петра''', над которым парит в сиянии символ Святого Духа. Справа от кафедры — надгробие папы Урбана VIII работы Бернини, слева — надгробие Павла III (XVI в.) работы Гульельмо делла Порта, одного из учеников Микеланджело.
Левый неф
Надгробие Александра VII работы Бернини. Огромный интерес представляет созданное в 1490-х гг. скульптором Антонио Поллайоло надгробие Иннокентия VIII, это один из немногих сохранившихся памятников, находившихся ещё в старой базилике. Недалеко от входа вы видите ещё одно создание скульптора Кановы — надгробие последних представителей шотландской королевской семьи Стюарт.
Купол
Купол собора возвышается на высоту 136,57 метров от пола базилики до верхушки венчающего креста. Это самый высокий купол в мире. Его внутренний диаметр составляет 41,47 метров, что чуть меньше чем у куполов-предшественников: диаметр купола Пантеона (Древний Рим) составляет 43,3 метра, диаметр Санта-Мария-дель-Фьоре времён раннего Ренессанса — 44 метра, однако превосходит купол собора Святой Софии в Константинополе, возведённого в 537 году. Именно Пантенон и флорентийский собор служили примерами для архитекторов собора Святого Петра в плане решений по возведению столь грандиозной конструкции.
Браманте и Сангалло
Купол Пантеона покоится на круговой стене, в которой отсутствуют окна и входы за исключением лишь одной двери. Сооружение имеет высоту соответствующую его ширине. Купол сооружён в виде цельной оболочки из бетона, облегченной путём добавок в бетон большого количество вулканических пород — туфа и пемзы. Внутренняя поверхность купола отделана кессонами, что создаёт подобие ребристого перекрытия, облегчая конструкции. На верху купола расположено отверстие диаметром 8 метров, которое служит для освещения внутреннего пространства
Замысел Браманте для купола собора Святого Петра (1506 год) наследовал большую свою часть из решений купола Пантеона. Он был запроектирован из бетона, содержащего туф, — Браманте заново открыл нужный состав этой смеси. За исключением фонаря, который должен был по плану Браманте завершать купол нового собора, непосредственно профиль купола был очень близок к куполу Пантеона, лишь только поддерживающие стены были подняты на землёй на четырёх массивных столбах и образовали барабан. Массивная стена, что присутствует в Пантеоне, была облегчена Браманте путём устройства в ней оконных проёмов и использования перистиля.
Что касается флорентийского собора, то визуальный образ остроконечного купола существовал за много лет до того, как Филиппо Брунеллески воплотил его в реальность Двухслойная конструкция купола осуществлена путём кладки кирпичей «в ёлочку» (что было заимствовано из Византийской архитектуры), а не такой большой уклон восьми каменных рёбер купола сделал возможным его строительство без устройства массивной деревянной опалубки, необходимой при возведении полусферических перекрытий. В то время как его внешний вид, за исключением деталей фонаря, почти целиком готический, инженерные решения, использованные для его строительства, были весьма новаторскими и основывающимися на глубоком изучении огромных сводов и сохранившихся куполов Древнего Рима.
Микеланджело и Джакомо Делла Порта
Микеланджело переконструировал купол в 1547 году, учитывая все более ранние наработки. Его купол, как купол флорентийского собора, запроектирован двухслойным кирпичным, внешний слой имеет 16 каменных рёбер, что больше в два раза чем в Санта-Мария-дель-Фьоре, но намного меньше, чем в проекте Сангалло. Также как в проектах Браманте и Сангалло купол поднимается от колонн на барабане. Круговой перистиль Браманте и аркада Сангалло уменьшены до 16 пар соединённых арками коринфских колонн, каждая из которых, высотой 15 метров, выступает из сооружения. Визуально кажется, что колонны поддерживают каждое из рёбер купола, однако на самом деле конструкционно они весьма вероятно излишни. Причиной этому послужило то, что купол имеет яйцевидную форму, поднимаясь круто вверх, как и купол флорентийского собора, и, следовательно, вызывая меньший распор чем полуциркульный купол, такой как в Пантеоне, который хотя и не подкреплён, уравновешен обратным пригрузом от тяжёлой каменной кладки, что поднимается ещё выше окружающей стены.
Высота купола 138 м. Овоидальная форма купола вызывала много пересудов. Микеланджело умер в 1564, успев закончить барабан купола и столбы Браманта, которые были выполнены намного более крупными, чем планировалось. Работу продолжил ассистент Микеланджело, Джакомо да Виньола под строгим присмотром Джорджо Вазари, который по приказу Папы следил за тем, чтобы замыслы Микеланджело были воплощены без отступлений. Но уже в 1585 году новый папа Сикст V назначает ответственными за постройку Джакомо Делла Порта и Доменико Фонтана. За время правления папы строительство собора продвинулось очень значительно.
Микеланджело помимо зарисовок своего замысла оставил, как и Сангалло перед ним, большую деревянную модель своего проекта. Джакомо Делла Порта привнёс в неё несколько незначительных изменений, но при этом было сделано и одно значительное отступление. Неизвестно, была ли это идея самого Делла Порты или же предсмертное указание Микеланджело, но внешний купол был приподнят над внутренним по сравнению с моделью. Рисунки Микеланджело показывают, что на ранних этапах он склонялся скорее к овоидальной форме, чем к полуциркульной. На разных гравюрах того времени встречаются разные варианты формы купола. Формы деревянной модели более овоидальные, чем на гравюрах, но ниже, чем окончательный вариант. Предположительно, уже на смертном одре Микеланджело решил вернуться к более остроконечной форме. Однако некоторые исследователи отдают всю ответственность за это Джакомо Делла Порта.
Завершение
В середине 18 века в куполе появились трещины, и были смонтированы четыре металлические цепи между оболочками купола, обжимающие конструкцию. Всего в разные времена было установлено десять цепей, и наиболее ранняя, возможно, установлена по плану самого Микеланджело как мера предосторожности, наподобие того, как было сделано Брунеллески во флорентийском соборе.
Вокруг внутренней окружности купола расположена надпись двухметровой высоты:
"TV ES PETRVS ET SVPER HANC PETRAM AEDIFICABO ECCLESIAM MEAM. TIBI DABO CLAVES REGNI CAELORVM (...Ты — Пётр, и на сем камне Я создам Церковь Мою. ... и дам тебе ключи Царства Небесного... .)"
"S. PETRI GLORIAE SIXTVS PP. V. A. M. D. XC. PONTIF. V. (Во славу Святого Петра, папа Сикст V в год 1590, в пятый год понтификата.)"
Интересные факты
-->
Хьажоргаш
Категори:Архитектура
Скшидлице
Скшидлице — Польшин Нижнесилезин воеводаллин  гминера эвла.
NGC 2840
NGC 2840 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Скшидлице
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Нижнесилезин воеводаллин нах беха меттигаш
NGC 2840
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
2840 2840
Мусабаба (Дуьздже)
Мусабаба (Musababa) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Дуьздже провинцин (ил) Дуьздженан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Дуьздже провинцин нах беха меттигаш
Категори:Дуьздженан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Павлогорковка
Павлогорковка — Украинин Кировоградан областан Бобринецан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Бобринецан кӀоштан нах беха меттигаш
Лас Меситас Тереро (Темпоал)
Лас Меситас Тереро — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Лас Меситас Тереро лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Кононово (Каргополан кӀошт)
Кононово (Кононово) — Российн Федерацин Архангельскан областан Каргополан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Каргополан кӀоштан нах беха меттигаш
Бильска-Воля-Колони
Бильска-Воля-Колони — Польшин Лодзинскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лодзинскан воеводаллин нах беха меттигаш
Яскулки (Гродзискан повет)
Яскулки  — Польшин Великопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Великопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
Копани (Белорусси)
Копани (Копані) — Белоруссин Брестан областан Столинан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Брестан областан нах беха меттигаш Категори:Столинан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
HD157059
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Блазимон
Блазимон — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Коммунан департамент — ЖигӀонда.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ЖигӀонда департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Фабрика (Фиренца)
Фабрика — Италин Тоскана регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Тоскана регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Рио Медио, Гранха (Веракрус)
Рио Медио, Гранха — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Рио Медио, Гранха лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
ГӀуссак
ГӀуссак — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Коммунан департамент — Лакха Вьенна.
Географи
.
Адам а, Хьава а
А́дам а, Хьава́ а (آدم و حواء), исламехь — дуьххьара адамаш дуьнен тӀехь, адамаллин дай. Къуръаннан а, исламан дийцарийн а персонажаш. Библин тӀехь Адам а, Ева а олу. Хьалха АллахӀа кхоьллина латтах Адам, ткъа цул тӀаьхьа цуьнан аьрру пӀендах кхоьллина цуьнан зуда Хьава. Хьарам бина стом баарна, ялсаманера дуьнен тӀе арабаьхна. Церан дуккха а болчу доьзалех схьадаьлла дерриг адам.
Адам
А́дам (آدم) — хьалхара адам а, хьалхара пайхӀамар (наби) а хилла. Исламехь цунах кхин а олу Абу аль-Башар («адамаллин да»).
АллахӀа Адам кхоьллина дагийна доцу хица иэдина саз-латтах (поппар). Дийцарехь, Адам кхоьллина саз-латта маликаша даьккхира Маккара а, Йеменера а. Къуръанахь Адам дуьнен тӀевалар дусту Ӏийса пайхӀамар дуьнен тӀеваларца дусту.
Адаман чу са доьллина, АллахӀа Ӏамийна цунна массо а хӀуманийн цӀераш, хӀоттийна шен халиф дуьнен тӀехь. Цкъа маликаша, Адаман тӀаьхьех лаьцна дуьйцуш, АллахӀе хаьттира: «Ахьа хӀоттор ву теша цу тӀехь, харцо йийриг, цӀий Ӏанор дерг?». АллахӀа жоп делира: «Бакъ долуш, Суна хаьа, шуна хууш доцург». ТӀаккха АллахӀа гайтира маликашна цуьнан хьекъалан таронаш: «''ХӀай Адам! Ала цаьрга церан цӀераш. Цуо цаьрга церан цӀераш аьлчи, тӀаккха Цуо элира: „Аса шуга ца элира, стигланашкахь а, лаьтта тӀехь а къайладаьккхинарг хууш ву аьлла, хаа, шуна карош дерг а, лечкъош дерг а?“''».
АллахӀа омар дина маликашна суджуд де адаман хьалха, сийлоллица къобал де адаман локхалла, сийлалла а АллахӀа кхоьллинчу массо а хӀуманна хьалха. Маликашна йукъахь дара цӀе Иблис йолуш джинн, иза реза ца хилира АллахӀан омар кхочуш дан, «новкъара тилделира». Аьлларг ца дарна, АллахӀа доссийра Иблис стигланашкара лаьтта тӀе.
АллахӀа хаийра Адам ялсамане (джаннат). Цкъа, Адам вижина Ӏаш, АллахӀа кхоьллира цуьнан аьрру пӀендах зуда Хьава. Ялсаманахь бехаш, церан дара дерриг а, царна луъург, амма АллахӀа ца магийра царна баа стоьмаш цхьаьна ялсаманан дитташ тӀиера. Иблис ялсаманан беша а даладелла, тешийра зудий майрий, оцу диттан стоьмаша лур ду царан цкъан а лийр боцу дахар а, ницкъ а. Адам а, Хьава а Ӏехаделла диира стоьмаш, АллахӀан бехкам биц а белла. Царна дуьххьала шай дерзана хилир хааделира, цунах Ӏех хийтира царна. Кхел йеш АллахӀан омар дохадарна Адам а, цуьнан зуда а доссийра дуьнен тӀе, цигахь уьш а, церан тӀаьхьенаш а баха а, къахьега а дезаш бу.
АллахӀа ваӀда дира дуьнен тӀе воссийначу Адаме шен куьйгалла а, къинхетам а бан. Аль-Ӏараф («Керташ») суратехь, Адамах йолу истори хьахийчи, догӀу «ХӀай Адаман кӀентий» олий кхайкхам богӀу, тешалаш АллахӀах, ма дазалаш шайтӀан хӀумалгашна тӀаьхьа, бехказ дохуш шайн къинош а, ца тешар а, шайн дайш ма-леллара лела бохуш.
Дуьнен тӀе воссийна Цейлонехь, Адам кхечира Ӏадане (таханлера Йемен), ткъа тӀаккха кхийтира шен зудчух Ӏарп лам боллучехь Маккан гергахь. Цунна боссийра ялсаманера Ӏаьржа тӀулг (Хаджар аль-асвад), цунна цуо йуьйгӀира дуьххьарлера гӀишло КаӀбат.
Адамах хилла пайхамарийн зӀен йуьхьиг, ткъа чекхйаьккхина и зӀе Мухьаммад пайхамара. Къовсамехь дара хаттар, бакъо юй теша цунах элча (расуль) ала.
Адама буьйцуш хилла дуккха а меттанаш, амма ялсаманехь — Ӏаьрбийнарг бийцина. Иза дӀавоьллина хилла Маккан гергахь «жовхарийн хьехахь», ткъа хи хьаьддачул тӀаьхьа цуьнан дакъа дехьадаьккхира Иерусалиме. Цхьаболчу Ӏелам наха чӀагӀдора, кхелхинчул тӀаьхьа Адам стигал хьалавагӀна, Къематан (къиямат) де даллалц цигахь хир ву иза.