cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Диалектика
Диалектика в Античности
Платон вслед за элеатами (Элейская школа) определяет истинное бытие как тождественное и неизменное, тем не менее в диалогах «Софист» и «Парменид» обосновывает диалектические выводы о том, что высшие роды сущего могут мыслиться только таким образом, что каждый из них есть и не есть, равен себе самому и не равен, тождествен себе и переходит в свое «иное». Поэтому бытие заключает в себе противоречия: оно едино и множественно, вечно и преходяще, неизменно и изменчиво, покоится и движется. Противоречие есть необходимое условие для побуждения души к размышлению. У Платона даётся диалектика пяти основных категорий: движения, покоя, различия, тождества и бытия.
Диалектика в традиционной китайской философии
В китайской философии диалектика традиционно связывается с категориями Ян и Инь, восходящими к древним представлениям о взаимодействии пассивной женской силы — инь и активной мужской — ян. С точки зрения китайских мыслителей, эти категории отражают взаимосвязь и взаимопревращение противоположных сторон явления друг в друга. К примеру, «Ян» — светлое, «Инь» — темное; «Ян» переходит в «Инь» — жесткое размягчается; «Инь» переходит в «Ян» — темное светлеет и т. д.
Наполняющие Вселенную и порождающие и сохраняющие жизнь первичные субстанции, или силы Ян и Инь, о которых говорится в книге «Ицзин», обусловливают сущность 5 элементов природы: металла, дерева, воды, огня, земли; 5 естественных состояний: влаги, ветра, тепла, сухости, холода; 5 осн. человеческих функций: мимики, речи, зрения, слуха, мышления, и 5 осн. аффектов: заботы, страха, гнева, радости, созерцательности.
Диалектика в Средние века
В средние века диалектика являлась частью семи свободных искусств и понималась обычно в широком смысле как способность вести спор посредством вопросов и ответов, искусство составлять силлогизмы, используя вероятностные и правдоподобные аргументы по предложенному вопросу, а также искусство классификации понятий, разделения вещей на роды и виды.
Проблема будущего осмысливалась во многом на основе диалектики. Несовершенный «земной мир», являющийся миром Бога-Сына, связывался с совершенным «небесным миром» Бога-Отца не только с помощью мистического Бога-Духа, но и посредством диалектических ходов мысли. В средневековой философии имелись все те ключевые элементы диалектики, в том числе и так называемый закон отрицания отрицания, которые позднее Гегель и коммунистическая философия включили в свою «диалектику природы, общества и мышления». Цель средневековой диалектики — попытаться схватить мир сразу в обоих его ипостасях, сакральной и мирской, сублимированной и низменной. Средневековая культура сочетает в единство полярные противоположности: небесное и земное, спиритуальное и грубо телесное, жизнь и смерть.
Господство монотеистических религий в средние века перенесло диалектику в область теологии; Аристотель и неоплатонизм использовались при этом для создания схоластически разработанных учений о личном абсолюте. У неоплатоников (Плотин, Прокл словом «диалектика» обозначается научный метод анализа и синтеза, который исходит из Единого, чтобы к Единому вернуться. У Николая Кузанского идеи диалектики развиваются в учении о тождестве знания и незнания, о совпадении максимума и минимума, о вечном движении, о совпадении противоположностей, о любом в любом и так далее.
В немецкой классической философии
Немецкий классический идеализм рассматривал действительность не только как предмет познания, но и как предмет деятельности. Так, в теории познания Кант развивает диалектические идеи в учении об «антиномиях». Однако диалектика разума, по Канту, — иллюзия, и она устраняется, как только мысль возвращается в свои пределы, ограниченные познанием одних явлений. Позже в теории познания (в «Наукоучении») Фихте развил «антитетический» метод выведения категорий, содержащий важные диалектические идеи. Шеллинг вслед за Кантом развивает диалектическое понимание процессов природы.
Глубинной основой гегелевской диалектики является средневековая концепция истории — развитие применительно к человеческому обществу христианской доктрины Бога и человека, так что диалектикa Гегеля — это распространение не только на общество, но и на природу ключевых идей христианского понимания связи Бога и человека. Основные идеи гегелевской диалектики сводятся к следующему: «…Все конечное, вместо того, чтобы быть прочным и окончательным, наоборот, изменчиво и преходяще», поскольку, «будучи в себе самом другим, выходит за пределы того, что оно есть непосредственно, и переходит в свою противоположность».
Диалектика марксизма
Понятие диалектики в своих произведениях использовали Карл Маркс и Фридрих Энгельс, которые перевели её в материалистическую плоскость. Отличие своей диалектики от гегелевской Маркс выразил в утверждении, что философия Гегеля перевернута с ног на голову. Именно поэтому следует отличать диалектику Гегеля от её интерпретации в диалектике марксизма.
Маркс понимает философию как науку и пытается построить её по научному методу. Сознание Марксом понимается как свойство материи отражать саму себя, а не как самостоятельная сущность. Материя находится в постоянном движении и развивается. Диалектика же выступает в качестве закона развития этой материи.
Маркс следующим образом описывает разницу между его диалектикой и диалектикой Гегеля: "Мой диалектический метод по своей основе не только отличен от гегелевского, но является его прямой противоположностью. Для Гегеля процесс мышления, который он превращает даже под именем идеи в самостоятельный субъект, есть демиург действительного, которое составляет лишь его внешнее проявление. У меня же, наоборот, идеальное есть не что иное, как материальное, пересаженное в человеческую голову и преобразованное в ней."
Последователями Маркса, главным образом, советскими, была создана особая философская школа — диалектический материализм. В систематизации диалектики, являвшейся общепринятой в диалектическом материализме в 1960—1980-е гг., некоторые из ведущих идей Гегеля именовались «принципами», другие — «законами». Эта систематизация включала следующие положения:
Диалектика в советской и российской философии
В советское время единственной допустимой формой диалектики считалась материалистическая диалектика, и к попыткам неортодоксального ее развития относились с подозрением. После распада СССР диалектика в значительной степени потеряла своё распространение, хотя ряд авторов продолжает оценивать её позитивно. Среди авторов, предложивших оригинальные диалектические концепции, были Г. С. Батищев, А. Ф. Лосев, З. М. Оруджев, Э. В. Ильенков, В. А. Вазюлин и другие.
Диалектика сегодня
Для современного состояния науки характерно замалчивание диалектики одновременно с существенным развитием и конкретизацией её идей под другими названиями. Так, в синергетике подробно разработаны закономерности перехода от количественных изменений к качественным.
Шопенгауэр
Гегелевскую диалектику и философию активно критиковал его современник Артур Шопенгауэр, знавший Гегеля лично:
Поппер
Диалектика Гегеля объясняет развитие мышления через триаду тезис → антитезис → синтез. К. Поппер объясняет эту схему, сравнивая её с научным «методом проб и ошибок», который отбраковывает неподтверждающиеся экспериментом теории. Поппер признаёт, что весьма разумно начинать «развитие определенной области человеческого мышления с какой-то одной идеи — тезиса, открытого для критики, которая „создаст“ свой антитезис». Завершаемая синтезом разумных зёрен схема «добавляет некоторые ценные моменты к интерпретации мышления в терминах проб и ошибок».
Критику Поппер начинает с того, что синтез субъективен — определяется не только материалом тезиса и антитезиса, но и умами, его (этот синтез) отстаивающими. Но главное, что, правильно замечая, что противоречия — двигатель интеллектуального прогресса и что они неизбежны, диалектики делают крайне неверный вывод, что избавляться от противоречий даже нежелательно. Это опасно, говорит Поппер, поскольку так называемая плодотворность противоречий есть просто результат нашего решения не мириться с ними. Кроме того, он показывает, как из противоречия следует что угодно. Примирение с противоречием обязательно приводит нас к отказу от критики, от поиска непротиворечивых теорий, синтеза, к концу рациональности и науки. Поэтому диалектическая логика, более чем годная для философского описания истории, не должна занимать фундаментальное место формального логического вывода в жизни. И уж тем более нелепо утверждать, что физическая реальность развивается диалектически, как это делает Маркс.
К. Поппер отмечает, что в диалектике неправильно употребляются логические термины, а понятия «отрицание» и «противоречие» имеют определенное логическое значение, отличное от диалектического. Такая терминология, по мнению Поппера, лишь вводит в заблуждение. Менее обманчивыми были бы термины «конфликт», «противоположная тенденция» или «противоположный интерес». А неуязвимость диалектики для критики Поппер называет чрезвычайно опасным «железобетонным» догматизмом. -->
Диалектикан критика
Категори:Философи
NGC 1647
NGC 1647 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Хьажа кхин а
1647 1647
СитегӀн
СитегӀн (Citerne (Somme)) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта О-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — Сомма.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Сомма департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Ранчо Сантияго Карденас (Серо Азул)
Ранчо Сантияго Карденас — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Броссаско
Броссаско — Италин Пьемонт регионера коммуна. Лаьтташ йу Кунео провинцехь.
Ранчо Сантияго Карденас (Серо Азул)
Географи
Ранчо Сантияго Карденас лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Броссаско
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Пьемонт йукъара гӀаланаш
Ранчо Сантияго Карденас (Серо Азул)
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Худзовице
Худзовице — Польшин Лебушанийн воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лебушанийн воеводаллин нах беха меттигаш
Карпово (Междуреченскан кӀошт)
Карпово (Карпово) — Российн Федерацин Вологдин областан Междуреченскан кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Междуреченскан кӀоштан нах беха меттигаш
Тевли
Тевли (Тэўлі) — Белоруссин Брестан областан Кобринан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Брестан областан нах беха меттигаш Категори:Кобринан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Цента (Велике Лаще)
Цента  — Словенин йукъараллера эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Йазиджи (Туьркели)
Йазиджи (Yazıcı) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регион регионан Синоп провинцин (ил) Туьркелинан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Синоп провинцин нах беха меттигаш
Категори:Туьркелинан кӀоштан нах беха меттигаш
Зимовски Паника
Зимовски Паника (Зимовская Паника) — Российн Федерацин Волгоградан областан Фролован кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Эвла лаьтта Оьрсийн акъарин къилба-малхбалехь, океанашна а, хӀордашна а гена. Цундела областан климат континенталан, шийла, кӀезиг ло долуш Ӏаьнца а, йеха, йовха, йекъа аьхкенца йу. БӀаьсте йоца, гуьйре йовха, йекхна йу. Маьлхан йовхонан дукхаллийца ГӀирман къилба бердал оьшуш йац.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Фролован кӀоштан нах беха меттигаш
Верх-Ябоган
Верх-Ябоган (Верх-Ябоган) — Республика Алтайн Усть-Канан кӀоштара эвла.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин хийцаман динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: алтайш (100%).
Билгалдахарш
Категори:Усть-Канан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Республика Алтайн нах беха меттигаш
Печинки (Пермийн мохк)
Печинки (Печинки) — Российн Федерацин Пермийн мехкан Чердынан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Малхбузера догӀучу хӀаваийн массийн новкъахь долчу Басеги дукъо, массо Урало санна, лекха дацахь а, дикка сацадо Атлантикин хӀаваъ малхбалехьа даржарах. Мехкан климататан амалехь континенталла йу, цуьнан бахьна дукха хьолахь бӀаьста догӀу арктикин хӀаваъ ду. Каран хӀордан шийла мох къаьста кӀезиг тӀаналлийца, Атлантикин хӀаваан массаш, бӀостанехьа, тӀуналла дукха йолуш ду (700—800 мм шарахь гергга). Махкахь дикка йовха аьхке йу, цхьадолчу шерашкахь уггар шийла бутт февраль хуьлу. Ах йочанаш ло кепара хуьлу. ДогӀанаш дукхахдерг сентябрехь а, июнехь а хуьлу, малхбузен басешкахь алсама дакъа — августехь хуьлу. Минимум йочанаш йогӀу февралехь а, декабрехь а. Аьхка лаьмнашкахь стигал къекъаш догӀанаш оьху. Мехкан амалехь йу сих-сиха хуьлу аьхкенан дохк, уьш наггахь масех дийнахь лаьтта.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+5.
Хьажоргаш
Категори:Чердынан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Ковачевец
Ковачевец — Болгарин Тырговиштен областера эвла. Попово йукъараллин йукъайогӀу.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Болгарин нах беха меттигаш Категори:Тырговиштен областан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Самохвалово (Нижни Новгородан область)
Самохвалово (Самохвалово) — Российн Федерацин Нижни Новгородан областан Городецан кӀоштара эвла.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 8 стаг (2010 шо).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Городецан кӀоштан нах беха меттигаш
Лажани (Польша)
Лажани  — Польшин Нижнесилезин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Нижнесилезин воеводаллин нах беха меттигаш
Ле Селве (Рим)
Ле Селве  — Италин Лацио регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Лацио регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Басе (Порденоне)
Басе  — Италин Фриули-Венеция-джулия регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Фриули-Венеция-джулия регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Лазаро Карденас (Чалма)
Географи
Лазаро Карденас лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Реннау
Реннау — Германин Лаха Саксони латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Лаха Саксони латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Жамбыл (Астраханкан кӀошт)
Жамбыл — Кхазакхстанан Акмолан областан Астраханкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Акмолан областан нах беха меттигаш Категори:Астраханкан кӀоштан нах беха меттигаш
Эль Порвенир, Эль Фило (Атояк де Алварез)
Эль Порвенир, Эль Фило — Мексикин Герреро штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 21,9 °C.
Истори
Дуьххьара адамаш 20 эзар герг шо хьалха кхуза даха хевшина. Уьш хила боху ольмекаш. ТӀаьхьо Теотиуаканан Ӏаткъам чӀагӀбелира кхузахь. VIII-XV бӀешерашкахь ацтекаш дола деш йара кху махкахь. 1521 шарахь кхуза баьхкира испанхой, цара мохк долабаьккхинчул тӀаьхьа территори Мехикон аудиенци хилира, дуьххьара цуьна йукъахь йара хилачу Ацтекийн империн провинцеш, тӀаьхьо мохк йукъа бахара Керла Испани вице-пачхьалкхаллин.
1849 шеран 27 октябрехь дуьйна Герреро штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Герреро штатан нах беха меттигаш
Коженювка (Подлясьен воеводалла)
Коженювка  — Польшин Подлясьен воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Подлясьен воеводаллин нах беха меттигаш
Надиев
Надиев — Украинин Ивано-Франковскан областан Долинан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Долинан кӀоштан нах беха меттигаш
Пратоне-Белведере (Рим)
Пратоне-Белведере — Италин Лацио регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Лацио регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Байиндир (Бисмил)
Байиндир (Bayındır) — Туркойчоьнан Къилба-Малхбален Анатоли регионан Дийарбакир провинцин (ил) Бисмилнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
ИсхӀакли (Бафра)
ИсхӀакли (İshaklı) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Самсун провинцин (ил) Бафранан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Байиндир (Бисмил)
Хьажоргаш
Категори:Дийарбакир провинцин нах беха меттигаш
ИсхӀакли (Бафра)
Хьажоргаш
Категори:Самсун провинцин нах беха меттигаш Категори:Самсун провинцин микрокӀошташ Категори:Бафранан микрокӀошташ Категори:Бафранан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Радонеж
Радонеж (Радонеж) — Российн Федерацин Москохан областан Сергиев Посадан кӀоштара эвла.
Байиндир (Бисмил)
Хьажоргаш
Категори:Дийарбакир провинцин микрокӀошташ
Радонеж
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Байиндир (Бисмил)
Хьажоргаш
Категори:Бисмилнан микрокӀошташ
Категори:Бисмилнан кӀоштан нах беха меттигаш
Радонеж
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Байиндир (Бисмил)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Радонеж
Хьажоргаш
Категори:Сергиев Посадан кӀоштан нах беха меттигаш
Стем (Къилбаседа Каролина)
Стем  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Къилбаседа Каролина штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Къилбаседа Каролина штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Модлешовице
Модлешовице (Modlešovice) — Чехин Къилба Чехин мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Казалте (Сьена)
Казалте — Италин Тоскана регионан  коммунера эвла.
Модлешовице
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Казалте (Сьена)
Литература
Категори:Тоскана регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Мошунь
Мошунь — Румынин Муреш жудецан коммунера эвла.
Модлешовице
Демографи
Бахархойн динамика:
Мошунь
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Модлешовице
Литература
Категори:Къилба Чехин мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Мошунь
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Муреш жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Балташи (Эрзинджан)
Балташи (Baltaşı) — Туркойчоьнан Малхбален Анатолин Эрзинджан провинцин (ил) Эрзинджанан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Эрзинджан провинцин нах беха меттигаш
Новомихайловка (Белгород-Днестровскан кӀошт)
Новомихайловка — Украинин Одессин областан Белгород-Днестровскан кӀоштара эвла.
Балташи (Эрзинджан)
Хьажоргаш
Категори:Эрзинджанан кӀоштан нах беха меттигаш
Новомихайловка (Белгород-Днестровскан кӀошт)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Балташи (Эрзинджан)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Новомихайловка (Белгород-Днестровскан кӀошт)
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Белгород-Днестровскан кӀоштан нах беха меттигаш
Байо-л'Евек
Байо-л'Евек (Bailleau-l'Évêque) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ЦентгӀ — ЛуагӀан атагӀа регионехь. Коммунан департамент — ЭгӀ а, ЛуагӀ а.
Географи
.
Кендлтон (Техас)
Кендлтон  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Техас штатера гӀала.
Истори
Кендлтон гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Техас штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
NGC 1648
NGC 1648 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Торзана (Маса-Карара)
Торзана — Италин Тоскана регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Тоскана регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Княжуха (Нижни Новгородан область)
Княжуха (Княжуха) — Российн Федерацин Нижни Новгородан областан Сеченован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 47 стаг (2010 шо).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Сеченован кӀоштан нах беха меттигаш
Голенберг
Голенберг (Галянберг) — Белоруссин Минскан областан Пуховичин кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Минскан областан нах беха меттигаш Категори:Пуховичин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
HD129934
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Всехсвятски (Тверан область)
Всехсвятски (Всехсвятское) — Российн Федерацин Тверан областан Калининскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Топорино (Ярославлан область)
Топорино (Топорино) — Российн Федерацин Ярославлан областан Угличан кӀоштара дӀатесна эвла.
Всехсвятски (Тверан область)
Хьажоргаш
Категори:Тверан областан Калининскан кӀоштан нах беха меттигаш
Топорино (Ярославлан область)
Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.
Негурений Ной (Унгенин кӀошт)
Негурений Ной (, Negurenii Noi) — Молдавин Унгенин кӀоштара эвла.
Литература
Категори:Унгенин кӀошт кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Молдавин нах беха меттигаш
Топорино (Ярославлан область)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Угличан кӀоштан нах беха меттигаш
Капшински
Капшински (Капшинский) — Российн Федерацин Ленинградан областан Тихвинан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Тихвинан кӀоштан нах беха меттигаш
Пирауба
Пирауба — Бразилин Минас-Жерайс штатера муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —.
Хьажоргаш
Категори:Минас-Жерайс штатан муниципалитеташ Категори:Бразилин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Монаньи-ле-СоьгӀ
Монаньи-ле-СоьгӀ — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БугӀгунди регионехь. Коммунан департамент — Кот-д’ОгӀ.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Кот-д’ОгӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Стависка (Радзейовскан повет)
Стависка  — Польшин Куявско-Поморскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Куявско-Поморскан воеводаллин нах беха меттигаш
Бенито Хуарез (Сан Хуан Эванхелиста)
Бенито Хуарез — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Бенито Хуарез лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Совилле-Монживаль
Совилле-Монживаль (Sauvillers-Mongival) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта О-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — Сомма.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Сомма департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Коралильос (Виктория)
Коралильос — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Коралильос лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Цельмув
Цельмув — Польшин Лебушанийн воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лебушанийн воеводаллин нах беха меттигаш
Ягодни (Орёлан область)
Ягодни (Ягодное) — Российн Федерацин Орёлан областан Колпнан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта Среднерусски (Йуккъераоьрсийн) акъарин йуккъехь, аренан а, хьун-аренан а зонашкахь. Климат барамера континенталан. Ноябрь, декабрь, январь уггар кхуьйлина беттанаш ду. Ло лаьтта денойн йукъара барам — 126. Шарахь хуьлу барамера йочанаш — йуккъера 490 - 590 мм, цу тӀе аьхка шозза алсама, Ӏайчул, гурахь алсама, бӀаьстачул.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Колпнан кӀоштан нах беха меттигаш
Ставки (гмина Владиславув)
Ставки  — Польшин Великопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Великопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
Церквеняк (община)
Церквеняк  — Словенин йукъараллера эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Ушковица
Ушковица (Ушкавіца) — Белоруссин Брестан областан Кобринан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Брестан областан нах беха меттигаш Категори:Кобринан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
ХӀуӀаьржа раса
ХӀуӀа́ьржа ра́са (кхин а экваторан раса, малхбузаэкваторан раса) — уггаре яккхийчех цхьана могӀарехь кавказан, монголоидан, австралоидан расанашца адамийн раса.
XIX—XX бӀешерашкахь адамийн расийн дукхаха йолчу классификацешкахь хӀуӀаьржнарш цхьаьнатохара австралоидашца хӀуӀаьржа-австралоидан (экваторан) расане (масала, Г. Ф. Дебецан, Я. Я. Рогинскийн, М. Г. Левинан, кхечу а антропологийн классификацешкахь). Таханлерачу талламаш гайтина оцу шина расан йукъара генетикан башхаллаш, оцу шиннан кхечу расашца ериг а, ткъа цхьадолу тера хӀуманаш (чкъоьран, бӀаьргийн, месийн таьӀна бос, хьийзина месаш, кхин дӀа а) кхетадо терачу дахаран хьолашка воларца.
Дуьненан литературехь «хӀуӀаьржа» термин лело таро ю негрийн раса билгалйоккхуш, негрилли (пигмейш) а, койсаноидаш боцурш.
Америкин антрополога К. С. Куна хӀуӀаьржа расан термин лелайора «конгоидаш».
Билгалонаш
ХӀуӀаьржа раса къаьста тӀаьхьайогӀучу антропологин башхаллашца :
Шайн ареалан тайп-тайпанчу дакъошкахь хӀуӀаьржанарш къастало локхаллийца, чкъоьран бесца, балдийн стоммаллийца, меран шораллийца, кхечу сипташца (хийца ца лург массеран а хьийзина месаш ю), морфологица массарел чӀогӀа къаьсташ бу негрилли (чӀога лоха дегӀ) а, койсаноидаш (чкъор кӀаййо ду, юьх чӀапа, эпикантусца ю) а.
Баржар
ХӀуӀаьржа расан векалш баьржина коьрта мохк — Саьхьаран къилбехьара Тропикан Африка. Кхин а хӀуӀаьржанаш дукха бу Латинан Америкехь, Вест-Индехь, АЦШ — оцу мехкийн а, регионийн а хӀуӀаьржа бахархой Африкера балийна лайшан тӀаьхьенаш ю. хӀуӀаьржа расан векалш кхечарел алсама бу Гвианехь, Ямайкехь, Гаити Республикехь, Вест-Индин цхьацца кхин гӀайренийн пачхьалкхашкахь.
Кегийра расаш
ХӀуӀаьржа расан юкъатуху Ӏаьржа, юккъераафрикин, къилбаафрикин кегийра расанаш. Наггахь шен коьрта векалш бушменаш а, готтентоташ а болу къилбаафрикин расане хьоьжу адамийн уггаре яккхийчу расане санна. Кхин а ламастан классификацешкахь (масала, В. В. Бунакан классификацехь) хӀуӀаьржачарна юкъатуху йоккха хӀуӀаьржа расин малхбалеэкваторан (океанин) га долу меланезийн раса, дуьхьала хӀоттийна йолу малхбузаэкваторан (африкин) га Ӏаьржачу, юккъераафрикинчу, къилбаафрикинчу расашна.
Негрийн раса
Негрийн раса — йоккхачу хӀуӀаьржа расехь, дукхаллин барамца а, дӀалоцу ареалца а коьрта ю. Негрийн жима расан векалш абсолютан дукха бу Саьхьаран къилбехьарчу Африкин махкахь. Оцу расан амалийн васташ: чӀогӀа Ӏаьржа чкъор; Ӏаьржа бӀаьргаш; Ӏаьржа хьийзина месаш; чӀогӀа шуьйра мара, чӀапа мерадукъ; чӀогӀа стаммий балдаш; долихокефали; юьхь лоха ю.
Батария
Батария (ბათარია) — Гуьржийчоьнан Самегрело — Земо-Сванети Сенакин муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 467 стаг (2014 шо).
ХӀуӀаьржа раса
Негрийн раса
Негрийн расин юкъахь къаьста масех антропологин тайпа :
Батария
Билгалдахарш
Категори:Сенакин муниципалитетан нах беха меттигаш
ХӀуӀаьржа раса
Негрийн раса
ХӀора а антропологин тайпа, суданийн доцург, иэделла кхечу луларчу тайпанан я расан хӀуӀаьржачу тобанашца: юккъераафрикин тайпа — иэделла негриллийн (юккъераафрикин) расин векалшца, къилбаафрикин тайпа — иэделла койсаноидашца, нилотийн тайпа — иэделла Эфиопийн расан векалшца.
Юккъераафрикин раса
Юккъераафрикин (пигмейн, негриллийн) жима раса яьржина Юккъера Африкин экваторан догӀанийн хьаннашкахь пигмейшна (негриллишна) юкъахь. Оцу расан аматаш: дегӀан чӀогӀа лоха; мелла а сирла чкъоьран бос; жима юьхь, арадевлла бӀаьргаш; маж, мекхаш, дегӀан тӀиера месаш чӀогӀа йовлу; чӀогӀа шуьйра а, боца а маара, меран дукъ чӀапа, дукъ тӀедаьлла а долуш; дуткъа балдаш.
Юккъераафрикин расан юкъахь билгалдолу ши тайпа: малхбузан (бакола, бабинга, бака къаьмнаш Республика Конгохь, ткъа иштта ака къам Йуккъерчу Африкин Республикехь) а, малхбален (къаьмнаш мбути Демократин Республика Конгон (ДРК) малхбалехь, тва ДРК, Руандехь, Бурундехь, Угандехь). Церан гергарлонех а, кхолладаларех а талламхойн цхьа ойла йац. Цхьаболчу антропологаш лору, малхбузан а, малхбаленм а пигмейн краниологин башхаллаш чӀогӀа ю, луларчу негрийн тобанел а. Малхбузан пигмейн тобанийн яккхийро яххьаш, дегӀана лекхо хуьлу малхбалерчу тобанел.
Юккъерачу Африкехь юккъераафрикин а, негрийн а расашна йукъара аматаш йолуш шортта популяцеш ю.
Къилбаафрикин раса
Къилбаафрикин (капоидан, койсаноидан, бушменийн) раса — йоккхачу негрийн расан вариант ю, яьржина Къилба Африкин екъачу областашкахь. Оцу расан амале аматаш: дегӀан лоха; дикка чӀапа юьхь; жима лахара мочхала, иза бахьнехь юьхь кхосаберг санна хуьлу; мара дикка буткъа чӀапа дукъ долуш; кхиина эпикантус; гӀеххьа сирла можо-боьра чкъор; йоца хьийзина месаш; зударийн стеатопиги; чӀогӀа гӀийла маж а, мекхаш а довлу. Койсаноидийн цхьа дакъа, уггаре хьалха, эпикантус хиларна, монголийн сипташ тера догӀуш ду.
Ийна а, шина тобана йукъара тобанаш а
Африкин тайп-тайпанчу кӀошташкахь, ткъа дикка хьалхарчу хенахь, царна арахьа а, метисаци яр бахьнехь кхоллаелла кхечу расийн аматаш йолу хӀуӀаьржачеран популяцеш. Иштта, масала, кавкасионашца иэелла тобанаш хаало негроидийн ареалан дозанехь сахаран бухара зона. Кавкасионашна а, негроидашна а йукъара меттигехь лаьтта Малхбуза Суданан тобанаш — церан векалш фульбе а, кхин долу къаьмнаш а. Иштта шира схьадалар долу Эфиопийн раса яьржина Африкин МаӀанехь — меран кепаца а, юьхьан куцаца а эфиопаш ца къаьста къилба кавкасионех, ткъа чкъоьран бесца уьш тера бу негроидех. Суданера тӀаьхьа евлла ийна тобанаш хилла Къилбаседа Африка Ӏаьрбаша яккхар а, Ӏаьрбийн мотт буьйцу кавкасионийн къилба тобанаш Африкин кӀоргене кхачар а бахьнехь. Негроидийн а, къилба монголоидийн а ийна сипташ ду Мадагаскаран бахархойн (тайп-тайпана расийн сипташ оцу я кхечу малагасийхойн чӀогӀа хийцалуш ду). Ийна кавкасионийн-негроидийн сипташ хаало Намибин (готтентотийн-европахойн метисаш — рехоботан бастардаш) а, КЪАР а бахархойн декъан. Тайп-тайпана тӀегӀанера негроидийн сипташ хаало цхьайолчу Америкин популяцийн — негроидашца ийна тобанийн векалех олу мулаташ а, самбо а. Бахархойн доккхаха долу дакъа мулаташ бу Бразилехь, Венесуэлехь, Кубехь, кхечу мехкашкахь а, мулаташна юкъадоьду иштта къилба АЦШ къилбаамерикахой.
Схьабовлар
Цхьацца «негроидийн» сипташца (масала, прогнатизмаца) йолу уггаре шира туьта Назлет Хатер 2, Къилба Мисрахь карийна, цуьнан 40—35 эзар шо зама ю.
Цуьнца цхьаьна, ширачу заманера билггала хӀуӀаьржачеран ю ала мегардолу карийнарш, хуьлуьйту генарчу заманера (хан 18—12 эзар шо), уьш карайо дукхах дерг Къилбаседа Африкехь. Оцу муьрера хӀуӀаьржа расан аматаш билгалъяхало цхьа могӀа даьӀахкаш евза Экваторан Африкехь, амма церан классификаци ян халаду даьӀахкийн дакъош бен ца карадар бахьнехь. ХӀуӀаьржа расан хӀинцалера вариант, тера ду, голоценал хьалха ца кхоллаялар (11 эзар шо гергга хьалха).
Къилбаафрикин расица гергарло гучудоккху бакъ долу карораш, иштта, хила герга ду, голоценера. Иштта тайпа кхолладаларан Ӏаткъам бина хила тарло, 25 а, 16 а эзар шераш хьалха шен максимуман къасторан хьолаш, оцу хенахь Африкин къилбан доккхаха долу дакъа якъолаш хӀиттина дахаран пайден дацара, цара къастийра къилбаседаафрикин популяцеш къилбачарех. Бушменийн а, готтентотийн а генетикан къастар алсама хилар бахьана ду генийн дрейфан жигара процессаш, уьш хуьлура койсаноидийн кӀезиг хиларна, ткъа ехачу заманахь шеш Ӏийна болу австралийн аборигенийн кӀезига ю генетикан бошхаллаш. Хетало, Бушменаш а, готтентоташ а къастийна латтор дахделира йоккхачу хенан заманна (75—60 эзар шо).
Юккъераафрикин раса схьаяларх масех гипотеза ю. Царех цхьаьнца, пигмейш генара орамаш болуш бу (кхоллабелла 40 эзар шо хьалха), иштта оцу гипотезаца пигмейн дикка хьалхара декъадалар хилла малхбуза а, малхбален а тобанашка (18 эзар шо хьалха), цу тӀе пигмейш къилбаседехьара баьхкинчу хӀуӀаьржачаьрца иэр къобал ца до. Иштта пигмейш шира схьадалар долуш хилар къобалдечу кхечу гипотезица, лору, малхбуза а, малхбален а тобанашка бекъабалар гуттара тӀаьхьа хилар — 5 - 3 эзар шо хьалха. Кхин а цхьаьна гипотезица, хила тардолуьйту, пигмейш 4—5 эзар шо хьалха латта лелор тӀиера юха а шозлагӀа лахьор тӀедевлла популяцеш хилар, цу тӀе малхбуза тобанаш кхоллаелла оццу хенахь малхбален тобанаш малхбузехьа кхелхаш, цул тӀаьхьа метисаш хуьлуш хӀуӀаьржа расийн тобанашца. Цхьаболчу талламхоша кховдайо пигмейн малхбуза а, малхбален а тобанаш къаьстина бух болуш хиларан верси, цуо таро ло, царна хетарехь, цхьаъ а ца къастош, хӀуӀаьржачеран ши раса къасто.
Ша-кепара хьажар ло хӀуӀаьржа расан схьаяларе генетикан талламаша. Иштта, хиина, африкин популяцеш дуьхьала лаьтта ерриг йисина адаман тобанашна цхьанне схьаэцна. Цу тӀе хӀуӀаьржачеран цхьаалла йац, уьш ю мелла а хьалхо къаьстина адаман асанаш. Ишттачу цхьаьна асан тӀаьхьенаш хилла африкин йоцу адамаллин тобанаш — кавкасионаш, австралоидаш, монголоидаш. Кхин африкин асанаш, масала, койсаноидаш а, пигмейш а, дуьхьала лаьттина ца Ӏа массо а хӀуӀаьржачеран асанашна, уьш дуьхьала лаьтта кхечу континенташ тӀиера ерриг йисина цхьаьнатоьхна адамаллин тобанашна.
Хьажоргаш
* Категори:Африканистика
Салкым-Чишма
Салкым-Чишма (Салкым-Чишма) — Кировн областан Малмыжан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь йуккъерачу барамехь континентан климат йу. Оцунна бахьна ду Къилбаседа Шен Ӏапказера шила мох цхьаа дуьхьало йоцуш кхуза схьакхачарна. Цундела кхузара Ӏа чӀогӀа шила ду, аьхкенна кест-кеста шила хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: гӀезалой (100%).
Билгалдахарш
Категори:Кировн областан Малмыжан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Кировн областан нах беха меттигаш
Йешилоба (Туьркели)
Йешилоба (Yeşiloba) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регион регионан Синоп провинцин (ил) Туьркелинан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Туьркелинан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Зимовски
Зимовски (Зимовский) — Российн Федерацин Волгоградан областан Фролован кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта Оьрсийн акъарин къилба-малхбалехь, океанашна а, хӀордашна а гена. Цундела областан климат континенталан, шийла, кӀезиг ло долуш Ӏаьнца а, йеха, йовха, йекъа аьхкенца йу. БӀаьсте йоца, гуьйре йовха, йекхна йу. Маьлхан йовхонан дукхаллийца ГӀирман къилба бердал оьшуш йац.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Фролован кӀоштан нах беха меттигаш
Ле Селве (Пиза)
Ле Селве  — Италин Тоскана регионан  коммунера эвла.
Лазажовице
Лазажовице — Польшин Нижнесилезин воеводаллин  гминера эвла.
Ле Селве (Пиза)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Лазажовице
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Ле Селве (Пиза)
Литература
Категори:Тоскана регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Лазажовице
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Нижнесилезин воеводаллин нах беха меттигаш
БагӀменвиль
БагӀменвиль (Barmainville) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ЦентгӀ — ЛуагӀан атагӀа регионехь. Коммунан департамент — ЭгӀ а, ЛуагӀ а.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ЭгӀ а, ЛуагӀ а департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Чернавка (Инжавинан кӀошт)
Чернавка (Чернавка) — Российн Федерацин Тамбовн областан Инжавинан кӀоштара эвла.
Климат
Ӏаламан а, ландшафтийн а амалаш йоьзна йу цуьнан географин хьолах – эвла лаьтта Оьрсийн акъарин йуккъехь, цунна тӀиера акъарин муьлххачу дозане эзар километр йу. Алсама хуьлу долу континенталан барамера хӀаваъ, Эвла хӀордашна гена латтарех доьзна ду. Цуо областан климат барамера континенталан йо. Окан-Донан акъари тӀехь климат алсама континенталан йу, уллорчу гунаш тӀехьчулла. Эвла лаьтта кӀеззиг къилбаседехьа Сибрехан а, Азорийн а максимумашна йуккъехь долчу лакхарчу Ӏаткъаман дукъал, цундела бу кхузахь луларчу Владимирехь йа Рязанехьчул алсама, гӀийлачу мехца, бекхна хенан хӀоттам. Оцун тӀе мехаш дукхах дерг къилбан а, къилба-малхбален а ду, бӀаьста а, Ӏай а муххале а. оцу агӀора хьокху аьхка а, бӀаьста а йокъаллин мехаш, ткъа Ӏай – дарц.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Жамбыл (Зерендан кӀошт)
Жамбыл — Кхазакхстанан Акмолан областан Зерендан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Акмолан областан нах беха меттигаш Категори:Зерендан кӀоштан нах беха меттигаш
Стоянцево
Стоянцево (Стоянцево) — Российн Федерацин Ивановн областан Лежневан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Цуьнан амалехь ду гӀеххьа йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а, дика лаьттачу лайн чкъоьраца. Уггар шийла бутт, Ӏадат хилла, январь бу, ткъа уггар бовха — июль. Алсама къилба-малхбузера мох хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Лежневан кӀоштан нах беха меттигаш
Кольцово (Красноярскан мохк)
Кольцово (Кольцово) — Российн Федерацин Красноярскан мехкан Назарован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Хьажоргаш
Категори:Назарован кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Козица (Тырговиштен область)
Козица  — Болгарин Тырговиштен областера эвла. Попово йукъараллин йукъайогӀу.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Болгарин нах беха меттигаш Категори:Тырговиштен областан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Реппенштедт
Реппенштедт — Германин Лаха Саксони латтана йукъара коммуна.