cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Аказакатла (Чилапа де Алварез)
Истори
Дуьххьара адамаш 20 эзар герг шо хьалха кхуза даха хевшина. Уьш хила боху ольмекаш. ТӀаьхьо Теотиуаканан Ӏаткъам чӀагӀбелира кхузахь. VIII-XV бӀешерашкахь ацтекаш дола деш йара кху махкахь. 1521 шарахь кхуза баьхкира испанхой, цара мохк долабаьккхинчул тӀаьхьа территори Мехикон аудиенци хилира, дуьххьара цуьна йукъахь йара хилачу Ацтекийн империн провинцеш, тӀаьхьо мохк йукъа бахара Керла Испани вице-пачхьалкхаллин.
Фонтана (Болонья)
Литература
Категори:Эмилия-Романья регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Аказакатла (Чилапа де Алварез)
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Герреро штатан нах беха меттигаш
Лома Бонита (Тлалискоян)
Лома Бонита — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Лома Бонита лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Плешешть (Алба)
Плешешть — Румынин Алба жудецан Албак коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Алба жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
NGC 4201
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
ВиллегӀ-Сен-Жене
ВиллегӀ-Сен-Жене (Villers-Saint-Genest) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта О-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — Уаза.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Уаза департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Кабан (Олур)
Кабан (Kaban) — Туркойчоьнан Малхбален Анатоли регионан Эрзурум провинцин (ил) Олурнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Эрзурум провинцин нах беха меттигаш
Категори:Эрзурум провинцин микрокӀошташ
Борго Пива (Ферара)
Борго Пива  — Италин Эмилия-Романья регионан  коммунера эвла.
Кабан (Олур)
Хьажоргаш
Категори:Олурнан микрокӀошташ
Борго Пива (Ферара)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Кабан (Олур)
Хьажоргаш
Категори:Олурнан кӀоштан нах беха меттигаш
Борго Пива (Ферара)
Литература
Категори:Эмилия-Романья регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Кабан (Олур)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Плази
Плази (Plazy) — Чехин Йуккъера Чехин мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Йуккъера Чехин мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Золотое (Половиннин кӀошт)
Золотое (Золотое) — Российн Федерацин Курганан областан Половиннин кӀоштара эвла.
Климат
Климат чӀогӀа континенталан йу. Цунна Ӏаткъам бо мохк хӀордашна гена хиларо, малхбузехьа Урал лаьмнийн турс хиларо, къилбехахь йаккхий аренийн кӀошташ хиларо, кхин тӀе меттиган рельеф нийса хиларо, хӀаваийн массийн циркуляции ша-тайпа хиларо. Шийла, кӀезиг ло долуш Ӏа а, йовха, йекъа аьхке. БӀаьстенна амалехь ду сих-сиха шелонаш йухайерзар. ТӀуналла аьхка тоьуш йац, муьрашкахь йакъонаш хуьлу. Оцу климато хьун-аренан Уралдехьех латталелоран кхераме зона йо. Цхьанаэшшара ца лаьтта хенан хӀоттам Ӏа долалуш декабрехь а, бӀаьста — апрелехь, майхь а. Уггар шийла бутт — январь, уггар бовха — июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+5.
Хьажоргаш
Категори:Половиннин кӀоштан нах беха меттигаш
Ранко ди Фрасинето (Арецо)
Ранко ди Фрасинето — Италин Тоскана регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Тоскана регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Антипята
Антипята (Антипята) — Кировн областан Бели Холуницан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь йуккъерачу барамехь континентан климат йу. Оцунна бахьна ду Къилбаседа Шен Ӏапказера шила мох цхьаа дуьхьало йоцуш кхуза схьакхачарна. Цундела кхузара Ӏа чӀогӀа шила ду, аьхкенна кест-кеста шила хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (100%).
Билгалдахарш
Категори:Кировн областан Бели Холуницан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Кировн областан нах беха меттигаш
Чамли (Корган)
Чамли (Çamlı) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Орду провинцин (ил) Корганан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Орду провинцин нах беха меттигаш
Категори:Орду провинцин микрокӀошташ
Категори:Корганан микрокӀошташ
Категори:Корганан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Колгутты
Колгутты — Кхазакхстанан Малхбален-Кхазакхстанан областан Аягозан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Малхбален-Кхазакхстанан областан нах беха меттигаш Категори:Аягозан кӀоштан нах беха меттигаш
Перелесянка
Перелесянка — Украинин Житомиран областан Новоград-Волынскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Новоград-Волынскан кӀоштан нах беха меттигаш
Гуадальканаль
Географи
Муниципалитетан майда —. ХӀордан сизал локхалла. муниципалитеташ.
Хьажоргаш
Категори:Испанин муниципалитеташ Категори:Севилья провинцин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Беффья
Беффья (Beffia) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БугӀгунди — ФгӀанш-Конте регионехь. Коммунан департамент — ЖуьгӀа.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ЖуьгӀа департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Ле-Бускат (кантон)
Ле-Бускат — Францин кантон, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Кантонан департамент — ЖигӀонда.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ЖигӀонда департаментан кантонаш Категори:Францин кантонаш
Маланино (Ивановн область)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Цуьнан амалехь ду гӀеххьа йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а, дика лаьттачу лайн чкъоьраца. Уггар шийла бутт, Ӏадат хилла, январь бу, ткъа уггар бовха — июль. Алсама къилба-малхбузера мох хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Фурманован кӀоштан нах беха меттигаш
Разъезд N89 (187км)
Разъезд N89 (187км) (Разъезд N89 (187км)) — Челябинскан областан Аргаяшан кӀоштара эвла.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: башкираш (65%).
Билгалдахарш
Категори:Аргаяшан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Челябинскан областан нах беха меттигаш
Верхнешевиревка
Верхнешевиревка — Украинин Луганскан областан Краснодонан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Краснодонан кӀоштан нах беха меттигаш
Битленайм
Битленайм — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — Лаха ГӀейн.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Лаха ГӀейн департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Жукова
Климат
Эвла лаьтта Среднерусски (Йуккъераоьрсийн) акъарин йуккъехь, аренан а, хьун-аренан а зонашкахь. Климат барамера континенталан. Ноябрь, декабрь, январь уггар кхуьйлина беттанаш ду. Ло лаьтта денойн йукъара барам — 126. Шарахь хуьлу барамера йочанаш — йуккъера 490 - 590 мм, цу тӀе аьхка шозза алсама, Ӏайчул, гурахь алсама, бӀаьстачул.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Орёлан областан Орёлан кӀоштан нах беха меттигаш
Зуьльцфельд
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Туьринген латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Егорово (Люберцин кӀошт)
Егорово (Егорово) — Российн Федерацин Москохан областан Люберцин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Люберцин кӀоштан нах беха меттигаш
Комана (коммуна, Констанца)
Комана — Румынин Констанца жудецан йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. Коммунан йукъара нах беха меттигаш.
Хьажоргаш
Категори:Румынин коммунаш Категори:Констанца жудецан коммунаш
Нови Село (Котласан кӀошт)
Нови Село (Новое Село) — Российн Федерацин Архангельскан областан Котласан кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Котласан кӀоштан нах беха меттигаш
Поладли (Гобустанан кӀошт)
Поладли (Poladlı) — Азербайджанан Гобустанан кӀоштара эвла.
Билгалдахарш
Категори:Гобустанан кӀоштан нах беха меттигаш
Дембина (Пйотрковскан повет)
Дембина  — Польшин Лодзинскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лодзинскан воеводаллин нах беха меттигаш
Нови Хутор (Рязанан область)
Нови Хутор (Новый Хутор) — Российн Федерацин Рязанан областан Сараин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йовхачу аьхкенца а, барамера шийлачу Ӏаьнца а. ГӀоронаш йоцу муьран йукъара бохалла 130-149 де ду. Кхузахь сих-сиха тӀехьара бӀаьстен а, хьалхара гуьйренан а гӀоролаш хуьлу. Эвла лаьтта тоьушйолчу йочанийн зонехь. Йочанийн шеран барам кхузахь 500 мм кхоччуш бу. ДогӀнаш аьхкенан заманехь стигал къекъаш чӀогӀа догӀу, наггахь къора а тухуш. ХӀоьттина лайн чкъор хуьлу ноябрь чекхболуш – декабрь болалуш, деша март чекхболуш – апрель болалуш. Ло лаьтта денош - 135-145 шарахь. Климатан хьолаш дика ду йуьртабахамна. Йуьззина кхочу йовхо а, тӀуналла а гуьйренан йалташна, бӀаьстенан йалташна, техникин а, докъаран культурашна.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Сараин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Маленин (ХӀордан воеводалла)
Маленин  — Польшин ХӀордан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Першински (Вологдин область)
Першински (Першинская) — Российн Федерацин Вологдин областан Тарногскан кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Тарногскан кӀоштан нах беха меттигаш
Борженовице
Борженовице (Bořenovice) — Чехин Злин мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Злин мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
МенегӀваль
МенегӀваль — Францин гӀала-коммуна, лаьтта НогӀманди регионехь. Коммунан департамент — Сен-МагӀитим.
NGC 4202
NGC 4202 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
МенегӀваль
Билгалдахарш
Категори:Сен-МагӀитим департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
NGC 4202
Хьажа кхин а
4202 4202
Гуьнгоьрен (ХӀизан)
Гуьнгоьрен (Güngören) — Туркойчоьнан Малхбален Анатолин Битлис провинцин (ил) ХӀизанан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Битлис провинцин нах беха меттигаш
Категори:ХӀизанан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Африкин барт
Африкин барт (доца АС) — 54 Африкин пачхьалкх вовшахтухуш йолу халкъашна а, Ӏедалашна а йуккъера организаци, Африкин цхьааллин организацин меттан кхоьллина организаци. Кхоьллина 2002 шеран 9 июлехь. Коьрта сацамаш бо Африкин бертан Ассамблеехь. Иза бу хӀора эха шарахь хуьлуш болу пачхьалкхийн а, Ӏедалийн а куьйгалхойн гуламаш. Африкин бартан Секретариат а, Комисси а ю Аддис-Абебехь, Эфиопин коьрта гӀалахь. 2009 шеран февралехь сацам бинера Африкин бертан Комиссех юззина бакъо йолу орган ян (African Union Authority).
<!--
Истори
Историческими предшественниками Африканского союза считаются Союз африканских государств (Union of African States), конфедерация государств Африки, созданная в 1960-е годы по инициативе президента Ганы Кваме Нкрума, а также Организация африканского единства (Organisation of African Unity), основанная 25 мая 1963 года, и Африканское экономическое сообщество (African Economic Community), основанное в 1991 году.
Ввиду малой эффективности и жёсткой критики по поводу трансформации Организации африканского единства в «клуб диктаторов» в середине 1990-х годов на африканском континенте вновь возродилась идея о создании Африканского союза. Главным сторонником преобразований выступал ливийский лидер Муаммар Каддафи. 9 сентября 1999 года главы государств и правительств государств-членов Организации африканского единства приняли Сиртскую декларацию (названную по городу Сирт в Ливии), в которой говорилось о намерении создать Африканский союз. В 2000 году, во время саммита в Ломе, был принят Учредительный акт Африканского союза, а в 2001 году, на саммите в Лусаке, — план по реализации проекта новой организации. Тогда же была одобрена масштабная программа стратегии развития Африки — «Новое партнерство для развития Африки», или НЕПАД (New Partnership for Africa's Development; NEPAD).
Африканский союз начал свою деятельность 9 июля 2002 года, заменив собой Организацию африканского единства.
31 июля 2007 года начала деятельность совместная миротворческая операция с ООН в Дарфуре.
Цели и принципы
Согласно Учредительному акту Африканского союза целями организации являются:
Согласно Учредительному акту Африканского союза принципами деятельности организации являются:
Структура
Высшим органом Африканского союза является Ассамблея, которая состоит из глав государств и правительства или их аккредитованных представителей. Встречи Ассамблеи в виде обычного заседания должны проводиться не меньше одного раза в год. При этом по требованию любого государства-члена и по одобрению 2/3 государств-членов Ассамблея может собраться на чрезвычайную сессию. Ассамблея возглавляется председателем, который избирается сроком на один год государствами-членами из состава глав государств или правительств. Ассамблея имеет достаточно широкие полномочия. Она:
Решения в Ассамблее принимаются на основе консенсуса или, в противном случае, 2/3 голосами государств-членов организации. Тем не менее процедурные вопросы решаются простым большинством голосов.
С целью укреплению дальнейших интеграционных процессов, прежде всего экономических, в 2004 году создан Панафриканский парламент, который со временем должен стать высшим законодательным органом Африканского союза. Он находится в городе Мидрэнд в ЮАР и состоит из 265 представителей от 53 государств-членов организации.
Исполнительный совет (ИС) Африканского союза состоит из министров иностранных дел или других министров/государственных служащих, назначенных правительствами государств-членов. Встречи ИС в виде обычного заседания проводятся по меньшей мере два раза в год. При этом по требованию любого государства-члена и по одобрению 2/3 государств-членов ИС может собраться на чрезвычайную сессию. ИС занимается координацией и принятием решений по вопросам, затрагивающим общие интересы государств-членов, следит за осуществление политической стратегии, сформулированной Ассамблеей, и несёт перед ней ответственность. Сфера деятельности и ответственности ИС включает:
Решения в ИС, как и в Ассамблее, принимаются на основе консенсуса или, в противном случае, 2/3 голосами государств-членов организации. Тем не менее процедурные вопросы решаются простым большинством голосов.
Кроме того, существуют специализированные технические комитеты, которые несут ответственность перед Исполнительным комитетом:
Внутри Африканского союза действуют и другие органы:
Кроме того, планируется создать три финансовых института: Африканский центральный банк (планируется создать к 2028 году), Африканский валютный фонд, Африканский инвестиционный банк. -->
Хьажоргаш
Категори:Африка
Прихабы (Себежан кӀошт)
Прихабы (Прихабы) — Российн Федерацин Пскован областан Себежан кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Себежан кӀоштан нах беха меттигаш
Голешин
Голешин — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Мазовин воеводаллин нах беха меттигаш
Русиново (Нижни Новгородан область)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 9 стаг (2010 шо).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Первомайскан гӀалин гуонан нах беха меттигаш
HD190242
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Сакс (Алабама)
Географи
Сакс бахархойн статистикин меттиган майда —. Статистикин йекъна меттиган бакъонан статус йац.
ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Алабама штатан бахархойн статистикин меттигаш Категори:Алабама штатан нах беха меттигаш Категори:АЦШ бахархойн статистикин меттигаш
Згорне Слемене
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Аллерхайлиген-им-Муьлькрайс
Аллерхайлиген-им-Муьлькрайс — Австрин Лакха Австри федералан латтана йукъара коммуна. Перг гуонан йукъайогӀу.
Географи
ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Лакха Австри латтана гӀаланаш Категори:Австрин гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Къилба Кенсингтон
Къилба Кенсингтон (South Kensington) — Лондонера Кенсингтонан къилба дакъа, хьалхара дерригдуьненан гайтам чекхбаьлчул тӀаьхьа Альберт принцан лаамца цуьнах йира музейн гӀала Альбертополь (Albertopolis). Викторианан муьран коьрта культурин-серладаккхаран учрежденеш лаьтташ йу Гайтаман некъан (Exhibition Road) йистехула:
Хьажоргаш
Категори:Лондонан кӀошташ
Ужгород
У́жгород (У́жгород) — Украинин гӀала, Закарпатьен областан административан центр.
Билгалдахарш
Категори:Украина
Тырняне
Тырняне — Болгарин Видинан областера эвла. Видин йукъараллин йукъайогӀу.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Болгарин нах беха меттигаш Категори:Видинан областан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Фонтана (Парма)
Фонтана — Италин Эмилия-Романья регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Эмилия-Романья регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Прибор (Белыничин кӀошт)
Прибор (Прыбар) — Белоруссин Могилёвн областан Белыничин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Могилёвн областан нах беха меттигаш
Категори:Белыничин кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Битшоффен
Билгалдахарш
Категори:Лаха ГӀейн департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Борго Пинето (Рим)
Борго Пинето  — Италин Лацио регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Лацио регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Ячменюха
Ячменюха (Ячменюха) — Российн Федерацин Кемеровн областан Новокузнецкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат чӀогӀа континенталан йу. Ӏа — шийла а, деха а, аьхке — йоца а, йовха а. ГӀоролаш йоцу мур лаьтта 100 дийнахь областан къилбаседехь, 120 де гергга Кузнецкан боьран къилбехь. Къилбаседа дуьненан эхиган барамера асехь лаьттачу Кемеровн областана кхочу дикка дукха маьлхан йовхо шарахь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
БозлагӀан (АкшехӀир)
БозлагӀан (Bozlağan) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатоли регионан Кони провинцин (ил) АкшехӀирнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Ячменюха
Хьажоргаш
Категори:Новокузнецкан кӀоштан нах беха меттигаш
БозлагӀан (АкшехӀир)
Хьажоргаш
Категори:Кони провинцин нах беха меттигаш
Категори:Кони провинцин микрокӀошташ
Категори:АкшехӀиран микрокӀошташ
Категори:АкшехӀиран кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Ранколфо (Перуджа)
Ранколфо — Италин Умбрия регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Умбрия регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Манти (Юта)
Манти  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Юта штатера гӀала.
Истори
Манти гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Юта штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Майнардо (Авелино)
Майнардо — Италин Кампания регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Кампания регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Казете Мазтего Пиньо Пелицара (Верона)
Казете Мазтего Пиньо Пелицара — Италин Венеция регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Венеция регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Каледиби (Олур)
Хьажоргаш
Категори:Эрзурум провинцин нах беха меттигаш
Категори:Олурнан микрокӀошташ
Категори:Олурнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Плана (Громнице)
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Литература
Категори:Пльзень мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Чаплыжни
Чаплыжни (Чаплыжный) — Российн Федерацин Белгородан областан Губкинан гӀалин гуонан йукъайогӀу эвла.
Климат
Кхузахь климат континенталан йу, амалехь ду гӀеххьа шийла Ӏа а, йовха аьхке а. Эвла лаьтта хьун-аренан а, аренан а зонийн дозанехь. Цуьнан Ӏаламан-климатан а, геологин а башхаллаш билгалайо ша-тайпа биологин бес-бесаралла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Губкинан гӀалин гуонан нах беха меттигаш
Чайиркент (Корган)
Чайиркент (Çayırkent) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Орду провинцин (ил) Корганан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Орду провинцин микрокӀошташ
Категори:Корганан микрокӀошташ
Категори:Корганан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Черемушки (Липецкан область)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йовхачу аьхкенца, барамехь шийлачу Ӏаьнца. Шера заманаш дика къаьсташ йу. Уггар шийла бутт — январь. Уггар бовха бутт — июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Липецкан кӀоштан нах беха меттигаш
Саитова
Саитова (Саитова) — Челябинскан областан Аргаяшан кӀоштара эвла.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
Билгалдахарш
Категори:Аргаяшан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Челябинскан областан нах беха меттигаш
Дос-Эрманас
Дос-Эрманас — Испанин Севилья провинцин муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —. ХӀордан сизал локхалла. муниципалитеташ.
Хьажоргаш
Категори:Испанин муниципалитеташ Категори:Севилья провинцин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Дембина (Серадзькан повет)
Дембина  — Польшин Лодзинскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лодзинскан воеводаллин нах беха меттигаш
Ла-БгӀед (кантон)
Ла-БгӀед — Францин кантон, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Кантонан департамент — ЖигӀонда.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ЖигӀонда департаментан кантонаш Категори:Францин кантонаш
Пантыл
Пантыл (Пантыл) — Кировн областан Бели Холуницан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь йуккъерачу барамехь континентан климат йу. Оцунна бахьна ду Къилбаседа Шен Ӏапказера шила мох цхьаа дуьхьало йоцуш кхуза схьакхачарна. Цундела кхузара Ӏа чӀогӀа шила ду, аьхкенна кест-кеста шила хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (100%).
Билгалдахарш
Категори:Кировн областан Бели Холуницан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Кировн областан нах беха меттигаш
HD190275
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Катюха (эвла)
Катюха — Украинин Житомиран областан Новоград-Волынскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Новоград-Волынскан кӀоштан нах беха меттигаш
Колденен
Колденен — Кхазакхстанан Малхбален-Кхазакхстанан областан Урджаранан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Малхбален-Кхазакхстанан областан нах беха меттигаш Категори:Урджаранан кӀоштан нах беха меттигаш
Ногински (Котласан кӀошт)
Ногински (Ногинская) — Российн Федерацин Архангельскан областан Котласан кӀоштара дӀатесна эвла.
Хьажоргаш
Категори:Котласан кӀоштан нах беха меттигаш
Бьеф-де-Мезон
Билгалдахарш
Категори:ЖуьгӀа департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Верхни Минченок
Верхни Минченок — Украинин Луганскан областан Станично-Луганскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Малаховски (станци)
Малаховски (Малаховская) — Российн Федерацин Ивановн областан Фурманован кӀоштара эвла.
Верхни Минченок
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Малаховски (станци)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Цуьнан амалехь ду гӀеххьа йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а, дика лаьттачу лайн чкъоьраца. Уггар шийла бутт, Ӏадат хилла, январь бу, ткъа уггар бовха — июль. Алсама къилба-малхбузера мох хуьлу.
Верхни Минченок
Хьажоргаш
Категори:Станично-Луганскан кӀоштан нах беха меттигаш
Малаховски (станци)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Казенное
Казенни (Казенное) — Российн Федерацин Курганан областан Половиннин кӀоштара эвла.
Климат
Климат чӀогӀа континенталан йу. Цунна Ӏаткъам бо мохк хӀордашна гена хиларо, малхбузехьа Урал лаьмнийн турс хиларо, къилбехахь йаккхий аренийн кӀошташ хиларо, кхин тӀе меттиган рельеф нийса хиларо, хӀаваийн массийн циркуляции ша-тайпа хиларо. Шийла, кӀезиг ло долуш Ӏа а, йовха, йекъа аьхке. БӀаьстенна амалехь ду сих-сиха шелонаш йухайерзар. ТӀуналла аьхка тоьуш йац, муьрашкахь йакъонаш хуьлу. Оцу климато хьун-аренан Уралдехьех латталелоран кхераме зона йо. Цхьанаэшшара ца лаьтта хенан хӀоттам Ӏа долалуш декабрехь а, бӀаьста — апрелехь, майхь а. Уггар шийла бутт — январь, уггар бовха — июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+5.
Хьажоргаш
Категори:Половиннин кӀоштан нах беха меттигаш
Жилино-1
Жилино-1 (Жилино-1) — Российн Федерацин Москохан областан Люберцин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Люберцин кӀоштан нах беха меттигаш
Плешешть (Берка, Бузеу)
Плешешть — Румынин Бузеу жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Бузеу жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Шатрован кӀошт
Шатрован кӀошт (Шатровский район) — Курганан областан муниципалан кӀошт.
Административан центр — Шатрово.
Билгалдахарш
Категори:Курганан область Категори:Российн кӀошташ
Десвиясион а Запоталильо (Тиватлан)
Десвиясион а Запоталильо — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Десвиясион а Запоталильо лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Командеу
Командеу — Румынин Ковасна жудецан йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. Коммунан йукъара нах беха меттигаш.
Хьажоргаш
Категори:Румынин коммунаш Категори:Ковасна жудецан коммунаш
Жуковка (Орёлан область)
Жуковка (Жуковка) — Российн Федерацин Орёлан областан Орёлан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта Среднерусски (Йуккъераоьрсийн) акъарин йуккъехь, аренан а, хьун-аренан а зонашкахь. Климат барамера континенталан. Ноябрь, декабрь, январь уггар кхуьйлина беттанаш ду. Ло лаьтта денойн йукъара барам — 126. Шарахь хуьлу барамера йочанаш — йуккъера 490 - 590 мм, цу тӀе аьхка шозза алсама, Ӏайчул, гурахь алсама, бӀаьстачул.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Орёлан областан Орёлан кӀоштан нах беха меттигаш
NGC 4203
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
4203 4203
Сан Исидро (Чалма)
Сан Исидро — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Сан Исидро лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Мений-Може
Мений-Може — Францин гӀала-коммуна, лаьтта НогӀманди регионехь. Коммунан департамент — Сен-МагӀитим.
Билгалдахарш
Категори:Сен-МагӀитим департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Йена
Йена (Jena) — Германин Туьринген латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Туьринген латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Маленцино
Маленцино — Польшин ХӀордан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:ХӀордан воеводаллин нах беха меттигаш
Прудище (Себежан кӀошт)
Прудище (Прудище) — Российн Федерацин Пскован областан Себежан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Рождествено (Тверан область)
Рождествено (Рождествено) — Российн Федерацин Тверан областан Кесова Горан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Хьажоргаш
Категори:Кесова Горан кӀоштан нах беха меттигаш
Гриши
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Гомелан областан нах беха меттигаш Категори:Ельскан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Гуьредже (ХӀизан)
Гуьредже (Gürece) — Туркойчоьнан Малхбален Анатолин Битлис провинцин (ил) ХӀизанан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Битлис провинцин нах беха меттигаш
Категори:ХӀизанан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Гараджуьзлуь
Билгалдахарш
Категори:Гобустанан кӀоштан нах беха меттигаш
Эль Корал (Озулуама де Маскареньяс)
Эль Корал — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Корал лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Аллерхайлиген-им-Муьрцталь
Аллерхайлиген-им-Муьрцталь — Австрин Штири федералан латтана йукъара коммуна. Брукк-Муьрццушлаг гуонан йукъайогӀу.
Географи
ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Штири латтана гӀаланаш Категори:Австрин гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Бишайм (Лаха ГӀейн)
Бишайм — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — Лаха ГӀейн.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Лаха ГӀейн департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Мале-Сворнегаце
Мале-Сворнегаце — Польшин ХӀордан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:ХӀордан воеводаллин нах беха меттигаш
Згорне Стране
Згорне Стране — Словенин йукъараллера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Ла Эскондида (Сичу)
Ла Эскондида — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Коьртан хье
Коьртан хье (cerebrum, ἐγκέφαλος) — коьрта меже ю коьртачу нервийн системан дукхаха йолчу хордин садолчеран коьртан чеккхе а ю; букъадаьӀахкашйолчеран туьтан чохь бу хье. Анатомин номенклатурехь букъадаьӀахкашйолчеран, царна йукъахь адам а, хье дукхах дерг билгалбоккху encephalon олий — латинин кепа тоьхна грекийн дош; дуьххьанца дуьйна латинин cerebrum синоним хилла боккхачу хьен (telencephalon).
Коьртан хье лаьтта дуккхачу а вовшешца синаптикан уьйр йолчу нейронех. Оцу уьйранца цхьана болх беш, нейронаш кхуллу хала электрин импульсаш, цара доладо дегӀо бечу белхан.
ТӀеххьарчу шерашкахь коьртан хье Ӏаморехь йоккха прогресс йоллушехь, дуккха а цуьнан балхах дерг къайле ю. Шаьшшайолу клеткаш болх бар кхеттал дика хьехна, амма вовшешца эзарнаш, миллионаш нейронаша болх беш хье цхьа хӀума санна болх баран кхетам бу чӀогӀа кӀезга. Цигахь оьшу кхин дӀа а талламаш бан.
БукъадаьӀахкйолчеран коьртан хье меже санна
Коьртан хье — коьрта дакъа ду КНС. Коьртан хье хилар дийца мегар дац къевллана маьӀнехь чӀераш тӀиера волавелла, букъадаьӀахкйолчарний бен. Амма и термин паргӀата леладо лакхаракоьллинчу букъадаьӀахкйолчеран аналогин структура билгалйоккхуш — масала, сагалматийн «коьртан хье» олу наггахь гулъеллачу ганглин къамкъарган уллора нерван хӀозах. Гомха организмийн аматаш хьехош хье ца буьйцу, юьйцу коьртан ганглиш.
Коьртан хьен бозаллин барам дегӀан дозаллин барамца лаьрчи хуьлу проценташкахь: хьорзаман чӀерийн 0,06—0,44 %, даьӀахкан чӀерийн 0,02—0,94 %, цӀогадолу хи-лаьттанийн 0,29—0,36 %, цӀогадоцчеран 0,50—0,73 %. Декхачеран коьртан хьен барам буьстичи шортта боккха бу: даккхий киткепарчеран 0,3 %; кегий киткепарчеран — 1,7 %; приматийн 0,6—1,9 %, адаман 2 %.
Уггар а боккха коьртан хье бу декхачеран тайпанара киткепарчеран, цӀомкепарчеран, приматийн тобанерачу. Уггар хала а, функцийолуш а хье лору хьекъале адамниг.
Хьен хьаса
Коьртан хье туьтан чохь боллу (лахара организмаш йоцучеран). Цул сов, иза къевлина бу чкъоьро (meninges), чӀогӀа (dura mater) а, кӀеда (pia mater)а хьасанца вовшехтесна — царна йукъахь ду пхенан я машан (arachnoidea) чкъор. Чкъоьрашна йукъахь а, коьртан хьен, букъан тӀуман а тӀехула лаьтта церебробукъан (букъатӀуман а олу) тӀуналла — ликвор (liquor). Церебробукъан тӀуналла кхин а ю коьртан хьен огаца. Совъяьллачу оцу тӀуналлех гидроцефали олу. Гидроцефали хуьлу дуьнен тӀе волуш дуьйна а (дукхах дерг), схьаэцна а.
Лакхарчу букъадаьӀахкйолчу организмийн коьртан хье лаьтта цхьа могӀа структурех: хьен ах агӀонийн чкъоьрах, базан ганглих, таламусах, кӀасархьех, хьен гӀадах. И структураш вовшехтесна ю нервийн хьесашца (чекхдоху некъаш). Клеткех лаьтташ долу хьен декъах сира хӀума олу, нервийн хьесех лаьттачух — кӀайн хӀума олу. КӀай бос — иза хьесий къовлучу миелинан бос бу. Хьесийн демиелинизацино чӀогӀа талхабо коьртан хье (яьржина склероз).
Хьен клеткаш
Нейронаш йукъара коммуникаци хуьлу синапсца дӀаяларца. ХӀора нейронан хуьлу аксон олу деха га, оцу чухула цуо кхечу нейронашна импульс дӀало. Аксон йекъало кхечу нейронах хьакхалучохь кхуллу синапсаш — нейронийн дегӀа тӀехь а, дендрит (доцу га) тӀехь а. Шортта кӀезга хаало аксо-аксонан а, дендро-дендритан а синапсаш. Иштта, цхьана нейроно схьалоцу дуккха а нейронашкара хаам, шайн рогӀехь, импульсаш а йогӀуьйту кхечарна.
Дукхах йолчу синапсийн хаам балар химин некъаца хуьлу — нейромедиаторшца. Медиаторш тӀеаткъадо постсинапсан клеткашна, мембранин рецепторшца уьйр лоцуш, уьш царна спецификан лигандаш ю. Рецепторш хила йиш ю лигандах дозуш долу ионин некъаш, царех олу кхин а ион-некъийн рецепторш, я уьйр йолуш хила тарло клеткийн йукъарчу шолгӀа йукъалелачу системашца (иштта рецепторех олу метабонекъийн рецепторш). Ион-некъийн рецепторийн токаш хуьйцу клеткийн мембранан заряд, тӀаккха цуо иза самайоккху я сацайо. Ион-некъийн рецепторийн масалаш хила тарло ГАДМ (сацоран хлоридан некъ) рецепторш, я глутамат (самабоккху натрин некъ). Метабонекъийн рецепторийн масалш ду ацетилхолине, норадреналине, эндорфинашка, серотонине долу мускаринан рецепторш. Ион-некъийн рецепторийн балхо сацаме дуьгу я самадоху, церан эффекташ кхуьу сихо метабонекъийн рецепторел (1—2 миллисекунда 50 миллисекундан — масех минотан дуьхьал).