cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Малх
Малх бахаран цикл
ХӀинцалера компьютер моделица юстина Малх болу хан ю 4,57 млрд шо гергга.
Малх санна беза седа баха беза 10 млрд шаран герга. Цундела Малх шен дахаран юккъе кхаьчна. .
ХӀокху хенахь Малхан тӀумехь йодуш ю водородах гелий хуьлуш термоядерни реакци. ХӀора секундехь Малхан тӀумехь 4 млн тонн хӀумахь зӀенаре нуцкъалла а, нейтрино а хуьлу.
Малхо шен водородан ягорг мел йойа иза бохло, цуьна серло сов йола. Кхиа 1,1 млрд шо делча Малх хӀинцачул 11 % сирла хирабу. Малхан серло сов ялар бахьнехь Дуьне тӀех довха хирду цу тӀехь хӀинцлерачунах дахар хила. Амма хӀордаш чохь дахар диса мега. Иштта дахар диса мега полюсашна уллехь. Пенсильвани университетан профессор Дж. Кастингс хьадийцарехь , Малхан серлао совъялла Дуьненан тӀера дахар дӀадала мега Малх цӀен гигант мур тӀекхачали, 1 млрд шо даьлча.
3,5 млрд шо даьлча Малхан серло 40 % сов ераю. Цу хенахь ДуьненатӀера хьал таханлера Венери тӀехь долчунах тера хирду : вода с поверхности планеты исчезнет полностью и улетучится в космос. И бахьнехь Дуьненна тӀехь массо а тайпа дахар хӀаллак хирду. Малхан тӀера водород ягаре терра цуьна тӀоьхлара чкъор шорлурду, ядро жимлурду, дохлурду.
Цул тӀехьа Малхо 3 млрд шарахь дисин водород дагорду. Кхиа 700 млн шарахь субгигантан муре кхочурду. Оцу хенахь Малхан диаметр 1,6-2,3-за боккху хирбу, цуьна йовхо лахлур ю 4900 Kельвин кхаччалц.
7,6-7,8 млрд шо даьлча Малхан тӀум дукха йохъелла цунна гонах долу чкъорехь водород дага долалурду. И бахьнехь Малхан чкъор деста долалурду. Малх цӀен гигант хир бу. Оцу хенахь Малхан радиус 256-за йоккха хир ю хӀинца йолчунга хьаьжча. Малх бестар бахьнехь цуьна сирлалла 2714-за жимлур ю, цуьна чкъор 2650 К кхаччалц шеллурду.
Схьахетарехь цу хенахь шорлушдолу Малхан тӀоьхулу чкъорнеш таханлера Дуьненна орбите тӀекхочурду. Талламаш гойту Малха шен 28 % йозалла яйалера Дуьне Малхан генара орбите тӀедераду. Цундела Малхан тӀоьхула чкъорнаш Дуьненах тӀекхочурдац.
Амма 2008 шарахь бина талламаш гойту Дуьне схьахетарехь дӀахьулдира хирдар Малхан чкъораца зӀе хилар бахьнехь. Деррига Дуьне Малхо дӀа цу хулдехь а, ДуьнентӀера деррига хих Ӏа хира ю, Дуьненан атмосфера онда Малхан мохо дӀайоккхура ю.
Оцу мурехь Малх леттира бу 10 млн шо герг. ТӀакха цуьна тӀум 100 млн. К йохъеллчултӀехь гелийн эккхар хир ю. Йолалура ю гелийх кислород а, углерод а хуьлуш термоядерни реакци.
Шена керла нуьцкъала хьост карийча Малх жимлурбу 9,5 R☉ кхаччалц. 110 млн шо даьлча Малхан тӀера гелий дӀаера ю. ТӀаккха Малх юха а бестара бу, юха а иза цӀен гигант хира бу. Оцу мурехь Малхан тӀех онда эккхарш хира ю, цуьна серло хӀинцлера чулла 5200 сов ераю. Иза хирду йисина гелий термоядерни реакцехь дакъа лаца доладалар бахьнехь. Оцу хьолахь Малхо 20 млн шо доккхура ду.
Малхан йозалла тоьуш йац тӀехкерла седа хилла эккха. ЦӀе гигант мур чехкбелча йовхон яттаялар бахьнеь цуьна тоьхлара чкъор дӀадераду. Оцу чкъорах хира ю планетан дохк. Оцу дохкан йукъахь хира ю Малхах йисна кӀай буйдол — Дуьненан барамехь чӀогӀа еза а, йовха а объект. Дуьххьара дӀа оцу будол тӀехулле йовхо хира ю 120 000 К. Цуьна серло хира ю 3500 Малхан серло, амма масийтта млрд шарахь иза шеллур а ю, кхоллалур а ю. Оцу тайпа дахаран цикл ю массо а жима а, юккъерачу барамехь беза болчу а седарчий.
Малхан тӀум
Термоядерни реакциш йолу 150—175 эзар км радиус йолу Малхан юкъехь (Малх радиусан 20-25 %) Малхан тӀум олу. Малхан тӀумехь хӀуман йукъалла 150 000 кг/м³ ю (150-за хин дуькъалла сов, Дуьненахь массарелла деза осмий боху металлал 6,6-за сов. Малхан тӀумехь 14 млн К йовха ю. SOHO аьлла космосан аппарато яийтина информацис гайтина Малхан тӀум Малхан чкъоралла дуккха а сиха хьийзар.
Малхан тӀум чохь йодуш ю протон-протонан термоядерни реакци. Иза йодуш еа протонах цхьаъ гелий-4 атом хуьлу. ХӀора секундехь Малх хӀуман 4,26 млн тоннех серло хуьлу. Амма иза вуно къезга ду Малхан йозалле хьажча — 2 тонн.
ТӀуман тайп-тайпан дакъош бокхуш болу нуьцкъалла Малхан юккъе кхаччалц болу некъе хьаьжна бу. Нисса юккъехь иза бу, теорис ма дийцара, 276,5 Вт/м³. Иштта адаман чухоаме (0,05 м³) кхочу 285 Ккал/дийнахь (1192 кДж/дийнахь). Иза ду иттуза сов адаман дегӀо йоккхучу йовхонал къезга. Дина Малхо йоккхуш йолу декъан йовхо кхиа бӀоза кӀезга ю. Цундела Малхан ягорг (водород) масийтта милиард шаран тоьа.
ТӀум — Малхан тӀехь цхьаъ бен йоцу меттиг ю термоядерни реакцех нуьцкъалла а, йовхо а йоккхуш. Дисин Малхан дакъа оцу йовхоно дохдеш ду. И ериг нуьцкъала а, йовхо а Малха массо а чкъорах чекхйолу тоьхлара чкъотӀе кхаччалц. Малхан тоьхлара и йовхо а, серло а дӀасайоду.
<!--
Зона лучистого переноса
Над ядром, на расстояниях примерно от 0,2—0,25 до 0,7 радиуса Солнца от его центра, находится зона лучистого переноса. В этой зоне перенос энергии происходит главным образом с помощью излучения и поглощения фотонов. При этом направление каждого конкретного фотона, излучённого слоем плазмы, никак не зависит от того, какие фотоны плазмой поглощались, поэтому он может как проникнуть в следующий слой плазмы в лучистой зоне, так и переместиться назад, в нижние слои. Из-за этого промежуток времени, за который многократно переизлучённый фотон (изначально возникший в ядре) достигает конвективной зоны, может измеряться миллионами лет. В среднем этот срок составляет для Солнца 170 тыс. лет.
Перепад температур в данной зоне составляет от 2 млн К на поверхности до 7 млн К в глубине. При этом в данной зоне отсутствуют макроскопические конвекционные движения, что говорит о том, что адиабатический градиент температуры в ней больше, чем градиент лучевого равновесия. Для сравнения, в красных карликах давление не может препятствовать перемешиванию вещества и зона конвекции начинается сразу от ядра. Плотность вещества в данной зоне колеблется от 0,2 (на поверхности) до 20 (в глубине) плотностей воды.
Конвективная зона Солнца
Ближе к поверхности Солнца температуры и плотности вещества уже недостаточно для полного переноса энергии путём переизлучения. Возникает вихревое перемешивание плазмы, и перенос энергии к поверхности (фотосфере) совершается преимущественно движениями самого вещества. С одной стороны, вещество фотосферы, охлаждаясь на поверхности, погружается вглубь конвективной зоны. С другой стороны, вещество в нижней части получает излучение из зоны лучевого переноса и поднимается наверх, причём оба процесса идут со значительной скоростью. Такой способ передачи энергии называется конвекцией, а подповерхностный слой Солнца толщиной примерно 200 000 км, где она происходит, — конвективной зоной. По мере приближения к поверхности температура падает в среднем до 5800 К, а плотность газа до менее 1/1000 плотности земного воздуха.
По современным данным, её роль в физике солнечных процессов исключительно велика, так как именно в ней зарождаются разнообразные движения солнечного вещества. Термики в конвекционной зоне вызывают на поверхности гранулы (которые по сути являются вершинами термиков) и супергрануляцию. Скорость потоков составляет в среднем, а максимальные её значения достигают. Время жизни гранулы составляет 10—15 минут, что сопоставимо по времени с периодом, за который газ может однократно обойти вокруг гранулы. Следовательно, термики в конвекционной зоне находятся в условиях, резко отличных от условий, способствующих возникновению ячеек Бенара. Также движения в этой зоне вызывают эффект магнитного динамо и, соответственно, порождают магнитное поле, имеющее сложную структуру.
Хромосфера
Хромосфера (от χρομα — цвет,  — шар, сфера) — внешняя оболочка Солнца толщиной около 2000 км, окружающая фотосферу. Происхождение названия этой части солнечной атмосферы связано с её красноватым цветом, вызванным тем, что в видимом спектре хромосферы доминирует красная H-альфа линия излучения водорода из серии Бальмера. Верхняя граница хромосферы не имеет выраженной гладкой поверхности, из неё постоянно происходят горячие выбросы, называемые спикулами. Число спикул, наблюдаемых одновременно, составляет в среднем 60—70 тыс. Из-за этого в конце XIX века итальянский астроном Секки, наблюдая хромосферу в телескоп, сравнил её с горящими прериями. Температура хромосферы увеличивается с высотой от 4000 до 20 000 К (область температур больше 10 000 К относительно невелика).
Плотность хромосферы невелика, поэтому яркость недостаточна для наблюдения в обычных условиях. Но при полном солнечном затмении, когда Луна закрывает яркую фотосферу, расположенная над ней хромосфера становится видимой и светится красным цветом. Её можно также наблюдать в любое время с помощью специальных узкополосных оптических фильтров. Кроме уже упомянутой линии H-альфа с длиной волны 656,3 нм, фильтр также может быть настроен на линии Ca II K (393,4 нм) и Ca II H (396,8 нм). Основные хромосферные структуры, которые видны в этих линиях :
Корона
Видимый спектр солнечной короны состоит из трёх различных составляющих, названных L, K и F компонентами (или, соответственно, L-корона, K-корона и F-корона; ещё одно название L-компоненты — E-корона . K-компонента — непрерывный спектр короны. На его фоне до высоты 9—10′ от видимого края Солнца видна эмиссионная L-компонента. Начиная с высоты около 3′ (угловой диаметр Солнца — около 30′) и выше виден фраунгоферов спектр, такой же как и спектр фотосферы. Он составляет F-компоненту солнечной короны. На высоте 20′ F-компонента доминирует в спектре короны. Высота 9—10′ принимается за границу, отделяющую внутреннюю корону от внешней. Излучение Солнца с длиной волны менее 20 нм, полностью исходит из короны . Это означает, что, например, на распространённых снимках Солнца на длинах волн 17,1 нм (171 Å), 19,3 нм (193 Å), 19,5 нм (195 Å), видна исключительно солнечная корона с её элементами, а хромосфера и фотосфера — не видны. Две корональные дыры, почти всегда существующие у северного и южного полюсов Солнца, а также другие, временно появляющиеся на его видимой поверхности, практически совсем не испускают рентгеновское излучение.
Солнечный ветер
Из внешней части солнечной короны истекает солнечный ветер — поток ионизированных частиц (в основном протонов, электронов и α-частиц), распространяющийся с постепенным уменьшением своей плотности, до границ гелиосферы. Солнечный ветер разделяют на два компонента — медленный солнечный ветер и быстрый солнечный ветер. Медленный солнечный ветер имеет скорость около и температуру  и по составу близко соответствует короне. Быстрый солнечный ветер имеет скорость около, температуру 8 К, и по составу похож на вещество фотосферы. Медленный солнечный ветер вдвое более плотный и менее постоянный, чем быстрый. Медленный солнечный ветер имеет более сложную структуру с регионами турбулентности.
В среднем Солнце излучает с ветром около 1,3 частиц в секунду. Следовательно — полная потеря массы Солнцем (на данный вид излучения) составляет за год 2—3 солнечных масс. Это эквивалентно потере массы, равной земной, за 150 млн лет. Многие природные явления на Земле связаны с возмущениями в солнечном ветре, в том числе геомагнитные бури и полярные сияния.
Скорость солнечного ветра зависит от широты Солнца В плазму солнечного ветра вморожено магнитное поле Солнца, и вследствие вращения Солнца вокруг своей оси магнитное поле приобретает спиральную форму Самые известные модели солнечного ветра: — Модель Паркера — Двужидкостные модели (Two-fluid models) — Кинетические теории -->
Хьажоргаш
Маьлхан суьрташ:
Категори:Астрономи Категори:Маьлхан систем
Лич (Оклахома)
Лич  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Оклахома штатера нах беха меттиг, иза лоруш йу бахархойн статистикин меттиг (census-designated place, CDP) санна.
Географи
Лич бахархойн статистикин меттиган майда —. Статистикин йекъна меттиган бакъонан статус йац.
ХӀордан сизал локхалла.
Усьце-Сольне
Усьце-Сольне — Польшин Малопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Малопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
Хлистов (Надейков)
Хлистов  (Chlístov) — Чехин Къилба Чехин мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Къилба Чехин мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
(13194) 1997 CA1
(13194) 1997 CA1 — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Истори
ДӀайиллина 1997 шеран 1 февралехь Т. Кобаяси цӀе йолу Ӏилманчо Оидзуми обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1997 CA1» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
(5251) Брэдвуд
(5251) Брэдвуд — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Истори
ДӀайиллина 1985 шеран 18 майхь Алан Гилмор, цӀе йолу Ӏилманчо Озеро Текапо обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1985 KA».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Ушково (Галичан кӀошт)
Ушково (Ушково) — Российн Федерацин Костромин областан Галичан кӀоштара дӀатесна эвла.
Йакитли (Батман)
Йакитли (Yakıtlı) — Туркойчоьнан Къилба-Малхбален Анатолин Батман провинцин (ил) Батманан кӀоштара эвла.
Ушково (Галичан кӀошт)
Климат
Эвла йу Оьрсийн акъари тӀехь, йекъна хин тогӀенаш. Кхузахь климат барамера континенталан йу, Ӏа – ло долуш, шийла, аьхке – йовха. Алссам хьоькху къилба-малхбузера мехаш.
Йакитли (Батман)
Хьажоргаш
Категори:Батман провинцин нах беха меттигаш
Ушково (Галичан кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Йакитли (Батман)
Хьажоргаш
Категори:Батманан кӀоштан нах беха меттигаш
Ушково (Галичан кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Костромин областан Галичан кӀоштан нах беха меттигаш
Йакитли (Батман)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Нуево Потреро (Исла)
Нуево Потреро — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Нуево Потреро лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Огарево (Калугин область)
Огарево (Огарево) — Российн Федерацин Калугин областан Дзержинскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, дика къаьсташ шеран заманашца: барамехь довха а, тӀуьна а аьхкенца, барамера шийла хӀоьттина лайн чкъор долу Ӏаьнца.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Калугин областан Дзержинскан кӀоштан нах беха меттигаш
Лонле-л'Аббе
Лонле-л'Аббе — Францин гӀала-коммуна, лаьтта НогӀманди регионехь. Коммунан департамент — ОгӀн.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ОгӀн департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Тулдун
Тулдун (Тулдун) — Российн Федерацин Бурятин Еравнан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Иркутскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+8.
Хьажоргаш
Категори:Еравнан кӀоштан нах беха меттигаш
Сан Исидро (Гуанахуато)
Географи
Сан Исидро лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
КгӀуьт
КгӀуьт — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — Лакха ГӀейн.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Лакха ГӀейн департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Ивановски (Красноармейскан кӀошт)
Ивановски (Ивановская) — Российн Федерацин Краснодаран мехкан Красноармейскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Рашутино
Рашутино (Рашутино) — Российн Федерацин Новгородан областан Окуловкан кӀоштара эвла.
Ивановски (Красноармейскан кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Рашутино
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан, хӀордан климатан герга йу, цуьнан амалехь тӀех сов тӀуналла, йовха йоцу аьхке, йовха, йеха гуьйре, барамехь кӀеда Ӏа, йеха шийло бӀаьсте. Ӏай кхоьлина хенан хӀоттам хуьлу, йукъа-кара (5-7 де баттахь) йовхонашца. Ӏа дохделча ша хьокху. Баттахь 5-10 дийнахь дарц хьоькху. Дохк хуьлу Ӏаьн дохаллехь Ӏуьйренан сахьташкахь (5 — 15 де баттахь). Кхоьлина денош хуьлу 10 — 28 баттахь (максимум декабрехь), диекхна денош 2-6 баттахь. Аьхка доцца догӀанаш хуьлу (12-17 де баттахь). Диекхна денош 10-19 хуьлу баттахь. Буса а, Ӏуьйрана а дохк хуьлу (5-8 де баттахь). Гуьйре дохк йолуш кхоьлина хуьлу (12-14 де дохк йолуш). Йочанаш гурахь дехха дерз кепара, ноябрехь тӀеда ло кепара хуьлу.
Ивановски (Красноармейскан кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Краснодаран мехкан Красноармейскан кӀоштан нах беха меттигаш
Рашутино
Cахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Окуловкан кӀоштан нах беха меттигаш
Озургети (эвла)
Озургети (эвла) (ოზურგეთი) — Гуьржийчоьнан Гурин Озургетин муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 1388 стаг (2014 шо).
Билгалдахарш
Категори:Озургетин муниципалитетан нах беха меттигаш
(5252) Викрымов
(5252) Викрымов — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Чергизбиев, Зайнди Магомедович
Зайнди́ Магоме́дович Чергизби́ев (1937 шеран 23 апрель, Ширча-Эвла, Хаси-Эвлан кӀошт, Дагестанан АССР, РСФСР, СССР, 2019 шеран 6 май, Ширча-Эвла, Казбековн кӀошт, ДегӀаста) — нохчийн композитор, музыкант, Нохч-ГӀалгӀайн АССР Гостелерадион инструментальни ансамбль, Вайнах ансамблин дирижёр а, музыкин куьйгалхо а, Нохч-ГӀалгӀайн АССР Сийлахь исбаьхьаллин гӀуллакххо. <!--
Биография
Родился в 1937 году в селе Юрт-Аух (ныне Калининаул) Хасавюртовского района (ныне Казбековский район). В 1944 году был депортирован.
В 1957 году семья вернулась домой. Чергизбиев поступил в Грозненское музыкальное училище. Его учителями были Леонид Шаргородский (ставший впоследствии деканом Казахской государственной консерватории), Михаил Бронштейн (теория музыки), Владимир Ашкинази (оркестровка), Анатолий Гризбил (композиция), Марина Снитко (класс фортепиано), Григорий Мищенко (класс народных инструментов). После окончания училища работал преподавателем в музыкальной школе Гудермеса.
В 1967 году Чергизбиев создал и долгое время возглавлял инструментальный ансамбль Гостелерадио Чечено-Ингушетии. Затем им был создан ансамбль «Шовда». В 1985 году он организовал оркестр Чечено-Ингушского государственного ансамбля «Вайнах», в котором был музыкальным руководителем и дирижёром. Им была написана музыка к нескольким танцевальным номерам ансамбля. Постановщиком танцев был Топа Элимбаев. Эти танцы стали основой новой программы, с которой ансамбль успешно гастролировал в СССР и за его пределами. В Турции ансамбль стал лауреатом международного конкурса, в Италии завоевал «Гран-при». В Иордании выступал в королевском дворце.
Является автором музыки к нескольким спектаклям, поставленным Чеченским драматическим театром, кинофильмам режиссёра Илеса Татаева «Песня Малики» и «Даймохк». Был наставником многих ныне известных чеченских певцов в начале их певческой карьеры: Мовлада Буркаева, Лейлы Мусаевой, Бейбулата Тимурзиева, Зелимхана Дудаева, Апти Далхадова, Магомеда Ужахова, Магомеда Ясаева, Имрана Усманова, Тамары Дадашевой, Мустафы Барахоева. Им написана музыка к словам Хусейна Сатуева, Саида Чахкиева, Раисы Ахматовой, Ахмеда Хамхоева, Ахмада Сулейманова, Хамзата Осмиева, Мусы Дудаева, Шаида Рашидова, Виктора Богданова, дагестанского поэта Саида Амирова. Многие песни на музыку Чергизбиева до сих пор пользуются популярностью.
Во время первой чеченской войны уехал из Чечни в Дагестан. В этот период работал в Хасавюртовском педагогическом училище. Во время второй чеченской войны жил в Ингушетии, работал в детской студии искусств в Карабулаке. Жил в своем кабинете, спал прямо на диване, соорудив перегородку. Здесь же находился и инструмент. Так он работал до 2000 года.
Ему предложили руководить детским коллективом в Москве, но он отказался. По предложению Заслуженного артиста Чечни Докку Мальцагова переехал в Нальчик собирать детский ансамбль. Однако эта идея по независящим от них обстоятельствам провалилась. Затем он помог Рамзану Ахмадову подготовить программу для детского ансамбля «Даймохк». Этот ансамбль уехал в Италию на гастроли, а Зайнди пришлось остаться, потому что начали болеть глаза.
В настоящее время живёт в Калининауле. Почти полностью потерял зрение. Он говорит:
Хьажоргаш
Категори:Нохчийчоьнан музыканташ Категори:Нохчийчоьнан композиторш
Техерияс (Лас Вигас де Рамирез)
Техерияс — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Техерияс лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Видухова (Свентокшискан воеводалла)
Видухова  — Польшин Свентокшискан воеводаллин  гминера эвла.
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Свентокшискан воеводаллин нах беха меттигаш
Раушенберг (Гессен)
Раушенберг — Германин Гессен латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Гессен латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Малкалды
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Утраны
Утренний (Утраны) — Белоруссин Брестан областан Берёзан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Малкалды
Хьажоргаш
Категори:Аксын кӀоштан нах беха меттигаш
Утраны
Хьажоргаш
Категори:Брестан областан нах беха меттигаш
Ла Дефенса, Ла Тумба (Алто Лусеро де Гутьерез Бариос)
Ла Дефенса, Ла Тумба — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Утраны
Хьажоргаш
Категори:Берёзан кӀоштан нах беха меттигаш
Ла Дефенса, Ла Тумба (Алто Лусеро де Гутьерез Бариос)
Географи
Ла Дефенса, Ла Тумба лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Утраны
Хьажоргаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Йешилтепе (Мерзифон)
Йешилтепе (Yeşiltepe) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регион регионан Амаси провинцин (ил) Мерзифонан кӀоштара эвла.
Ла Дефенса, Ла Тумба (Алто Лусеро де Гутьерез Бариос)
Климат
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Йешилтепе (Мерзифон)
Хьажоргаш
Категори:Амаси провинцин нах беха меттигаш
Ла Дефенса, Ла Тумба (Алто Лусеро де Гутьерез Бариос)
Истори
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Рудки (Зволенскан повет)
Рудки  — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Мазовин воеводаллин нах беха меттигаш
Йешилтепе (Мерзифон)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Орзи (Фрозиноне)
Орзи — Италин Лацио регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Лацио регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Тиуьа-ле-МагӀшьенн
Тиуьа-ле-МагӀшьенн — Францин гӀала-коммуна, лаьтта О-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — НогӀ.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:НогӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Сандыковщина
Сандыковщина (Сандыкоўшчына) — Белоруссин Гроднон областан Щучинан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Щучинан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Колваленца Паломбара (Перуджа)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Умбрия регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
HD78362
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Эль Хобо (Веракрус)
Эль Хобо — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Хобо лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Гита (Торино)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Пьемонт регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Эль Хобо (Веракрус)
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Старе Кейкути
Старе Кейкути — Польшин Вармия-Мазурин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Варми-Мазурин воеводаллин нах беха меттигаш
Лас-Плассас
Лас-Плассас — Италин Сардини регионера коммуна. Лаьтташ йу Медио-Кампидано провинцехь.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Сардини йукъара гӀаланаш
Бердагулово
Демографи
Бахархойн дукхаллин динамика:
Хьажоргаш
Категори:Белорецкан кӀоштан нах беха меттигаш
(13195) 1997 CG6
(13195) 1997 CG6 — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Истори
ДӀайиллина 1997 шеран 2 февралехь BAO SCAP проекты цӀе йолу Ӏилманчо Синлун обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1997 CG6» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Каменни (Херсонан область)
Каменни — Украинин Херсонан областан Бериславан кӀоштара эвла.
Ракинац
Ракинац (Ракинац) — Сербин Подунай гуонан йукъараллера (општина) нах беха меттиг.
Каменни (Херсонан область)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Ракинац
Географи
Лаьтташ йу Балканийн ахгӀайренан къилбаседа декъан тӀехь, хӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Литература
Категори:Подунай гуо нах беха меттигаш Категори:Сербин нах беха меттигаш
Каменни (Херсонан область)
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Жогово
Жогово (Жогово) — Российн Федерацин Пскован областан Новосокольникин кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Новосокольникин кӀоштан нах беха меттигаш
Исаково (Судогдан кӀошт)
Исаково (Исаково) — Российн Федерацин Владимиран областан Судогдан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат билгалйоккху цуьнан географин хьоло, цунах доьзна ду маьлхан йовхо кхачар а, тайп-тайпана хӀордан, континенталан барамера шораллин, арктикин хӀаваан массаш лелар а (луларчу Малхбузен Европин, Йуккъера а, Къилбаседера а Азин, Атлантикин а, Къилбаседа Шен Ӏапказийн акваторера).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Судогдан кӀоштан нах беха меттигаш
Антушево (Велики Устюган кӀошт)
Антушево (Антушево) — Российн Федерацин Вологдин областан Велики Устюган кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Велики Устюган кӀоштан нах беха меттигаш
Эхидо Калвильо Сектор Эмилияно Запата (Калвильо)
Эхидо Калвильо Сектор Эмилияно Запата — Мексикин Агуаскальентес штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Истори
Кху махка испанхой бахкале, кхузахь дехаш дара чичимекийн тайпанаш, 1530-1531 шерашкахь испанхоша долайаьккхина.
1789 шеран 24 апрелехь дуьйна Сакатекас штатан йукъахь йара, 1835 шеран 23 майхь дуьйна Агуаскальентес штатан йукъахь йу
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Агуаскальентес штатан нах беха меттигаш
Ушев
Ушев — Польшин Малопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Федяево (ГӀезалойчоь)
Федяево (Федяево) — Российн Федерацин ГӀезалойчоьнан Верхни Услонан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь йу йуккъерачу шораллера бараман континенталан кепара амалан климат, йовхачу аьхкенца а, барамехь шийла Іаьнца а. Уггар бовха бутт июль бу, уггар шийла — январь.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 15 стаг (2010 ).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Верхни Услонан кӀоштан нах беха меттигаш
Лимански (Запорожьен область)
Лимански — Украинин Запорожьен областан Акимовкан кӀоштара эвла.
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Акимовкан кӀоштан нах беха меттигаш
Уьчпинар (Даренде)
Уьчпинар (Üçpınar) — Туркойчоьнан Малхбален Анатоли регионан Малати провинцин (ил) Даренденан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Малати провинцин нах беха меттигаш
Категори:Малати провинцин микрокӀошташ
Жар (Вацов)
Жар  (Žár) — Чехин Къилба Чехин мехкан кӀоштара эвла.
Уьчпинар (Даренде)
Хьажоргаш
Категори:Даренденан микрокӀошташ
Жар (Вацов)
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Уьчпинар (Даренде)
Хьажоргаш
Категори:Даренденан кӀоштан нах беха меттигаш
Боронкино
Боронкино (Боронкино) — Российн Федерацин Тверан областан Старицан кӀоштара дӀатесна эвла.
Уьчпинар (Даренде)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Жар (Вацов)
Географи
.
Боронкино
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Уьчпинар (Даренде)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Боронкино
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Старицан кӀоштан нах беха меттигаш
Жар (Вацов)
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Стэйли, Дон
Дон Мишель Стэйли (Dawn Michelle Staley; йина 1970 шеран 4 майхь Филадельфехь, Пенсильвания штат) — америкин профессионалан баскетболхо а, тренер а, левзина Зударийн къоман баскетболан ассоциацехь. Кхаа шарахь тӀаьхьий-хьалхий левзина Студентийн спортан къоман ассоциацин (NCAA) йеаннан финалехь «Виргиния Кавальерс» йукъахь (1990-1992), царех цхьаннан йукъахь лерира оцу турниран уггаре гӀарайаьлла ловзархо (1991), амма ца хилира цуьнан чемпион. ХӀинца йу «Къилба Каролина Геймкокс» командин коьрта тренер, 2017 шарахь иза йалайелла цуьнга дукха сатийсина титуле.
Хьалхара шераш
Дон Стэйли йина 1970 шеран 4 майхь Филадельфи гӀалахь (Пенсильвани штат), циггахь дешна профессионалан-техникин Маррелл Доббинсан цӀарах ишколехь, меттигера баскетболан командехь а ловзуш, арахоьцучу классехь йолуш йаьккхира къоман ловзархочун титул.
Студентийн карьера
1988 шарахь Стэйли Дон хӀоьттира Виргинин университете, цигахь деа шарахь левзира баскетболан «Виргиния Кавальерс» командехь, гӀараваьллачу тренеран Зударийн баскетболан сийлаллин залан декъахочун Райан Деббин куьйгаллица, аьттонца карьера дӀайаьхьира, гулйира 131 матчехь 2135 очко (йуккъера 16,3 очко ловзарехь), 729-зза буьрка дӀайелира (5,6), 454-зза дӀайала лерина буьрка схьайаьккхира (3,5). Иза йолуш «Кавальерсо» шозза йаьккхира рожера чемпионат (1991, 1992), шозза — Атлантикин Бердйистан конференцин турнир (1990, 1992), кхин тӀе даиман а йолура АЦШ студентийн чемпионатан плей-оффе (1989-1992).
Стэйли Дон йолуш «Виргиния» кхузза левзира NCAA турниран еаннан финалехь (Final Four) (1990-1992), амма 1991 шарахь бен ца кхечира коьртачу матче, гуттаренна а оьшура хин йолчу триумфаторна, кхин цкъа а ийшира финала 1/8 тӀегӀанехь (1989). 1990 шеран 30 мартехь «Кавальерс» ахфиналехь ийшира Эйзи Дженниферан, Стединг Кэтин, Хеннинг Сонин «Стэнфорд Кардинал» командин 66-75 чоьтаца, оцу матчехь Стэйли Стедингца цхьаьна хилира уггаре дика ловзархо шайн жамӀашца, шиммо а гулйира 18 очкош, 8-зза буьрка схьа а ийцира. Цул тӀаьхьарчу шарахь, 30 мартехь, «Виргинийс» йуьхьанца ахфиналехь Бэском Керрин «Коннектикут Хаскис» командин дуьхьало каггийра 61-55 чоьтаца, оцу матчехь Дон хилира шен жамӀашца йоьалгӀа командехь, гулйира 11 очко, 8-зза схьалецира, ткъа цул тӀаьхьа финалан матчехь, 31 мартехь, халачу къовсамехь ийшира овертаймехь, Хэд Динин а, Чарльз Дэдрин «Теннесси Леди Волантирс» командина 67-70 чоьтаца, оцу ловзарехь Дон хилира жамӀашца уггаре дика ловзархо матчехь, гулйира 28 очко, 11-зза буьрка схьаийцира, 6-зза дӀайелира. Дустархьама, «Теннессин» уггаре дика баскетболхо хилира Хэд Дина, цуо а иштта гулйира 28 очко, амма схьаэцар а, ДӀайалар а кӀезиг хилира (9 а, 3 а), цундела NCAA уггаре гӀарайаьлла ловзархо (MOP) лерира Стэйли, кхин тӀе иза хӀинца а йу зударийн NCAA турниран цхьаъ бен йоцу MOP оцу шарахь чемпион хиланза. 1992 шеран 4 апрелехь ахфиналехь «Виргиния» компромисс йоцучу къовсамехь ийшира Уайтинг Вэл а, Гуденбур Моллин «Стэнфорд Кардинал» командина 65-66 чоьтаца, оцу матчехь Стэйли хилира жамӀашца уггаре дика ловзархо шен командин, кхоьссира 19 очко, 9-зза буьрка схьа а ийцира.
1990/1991 а, 1991/1992 а шерашкахь Стэйли Дон Нейсмита Джеймсан цӀарах совгӀатан лауреат хилира, USBWA версица шеран баскетболхо хилира, цул сов Atlantic Coast конференцин шеран баскетболхо хилла ца Ӏаш, хилира Атлантикин Бердйистан шеран спортхо. Студентийн карьера чекхйаьллачул тӀаьхьа Стэйлис хӀиттийра «Кавальерсан» рекордаш очкошца, ДӀайаларца, схьайаккхарца, амма тӀаьхьуо хьалхара шиъ йохийра Райт Моникас а (2540 очко), Цолль Шарнис а (785 ДӀайалар). Дон «Виргинехь» левзина 24 лоьмар йолу свитер, лелочура йукъара йаьккхира, дӀаоьллина «Джон Пол Джонс-аренин» тхов кӀелахь, «Кавальерсо» шен цӀера матчаш дӀахьо баскетболан майданехь.
Профессионалан карьера
Виргинин университет чекхйаьккхинчул тӀаьхьа Дон кхаа шарахь левзира Европехь Испанин, Италин, Францин («Тарб Жесп Бигор») чемпионаташкахь, ткъа кхин а Бразилин чемпионатехь. 1996 шарахь цуо шен кандидатура хӀоттийра драфте, оцу хеннахь кхоьллинчу зударийн АБЛ, цигахь Дон Лесли Лизица цхьаьна хаьржира «Ричмонд Рейдж» клубо, цунна йукъахь шен дебют шарахь левзира турниран финалан серехь. Йуьхьанца «Ричмондо» ахфиналехь атта иэшийра «Колорадо Экспложн» команда 2-0 чоьтаца, цул тӀаьхьа финалехь халачу къовсамехь ийшира «Коламбус Квест» клубан 2-3 чоьтаца, хьалхейаккхаран жамӀашца Стэйли йукъайахийтира лигин дерриг седарчийн хьалхара гулйина командин. Шина шеран йуккъехь командо хийцира меттиг, кхелхира Дон йинчу гӀала, цӀе а хийцира «Филадельфия Рейдж» аьлла. 1997/1998 шарахь «Филадельфийс» тӀаьххьара меттиг йаьккхира Малхбален конференцехь, плей-офф ца кхечира, 44 матчехь 13 толам бен ца баьккхира, ткъа Стэйли цуьнан жамӀашца АБЛ дерриг седарчийн гулйина шолгӀа командин йукъайахийтира, цул сов шозза дакъалецира дерриг седарчийн матчехь. 1998 шеран 22 декабрехь лигин куьйгалхоша цхьанне аьлча санна ца хоуьйтуш АБЛ болх сацийра, лигин банкроталлица, амма 1998/1999 шеран чемпионатехь командаш ловза кхиинера 12 – 15 матч.
1999 шарахь Дона шен кандидатура хӀоттийра ДКъБА драфте, цигахь хаьржира йукъара иссалгӀа лоьмарца «Шарлотт Стинг» клубо, цунна йукъахь левзира йалх шарахь сов. Шен дебютан шарахь Стэйли хилира кхоалгӀа жамӀ долу ловзархо шен клубехь, йуккъера барам матчехь кхуссура 11,5 очко, 2,3 буьрка схьаоьцура, 5,5 дӀалора, 1,2 дӀайала лерина буьрка схьалацара, иштта гӀодира «Стинган» Малхбален конференцин финале кхача. Йуьхьанца «Шарлотта» хьалхарчу раундехь иэшийра «Детройт Шок» команда 1-0 (60-54) чоьтаца, цул тӀаьхьа ахфиналехь гӀоьртинчу къовсамехь ийшира «Нью-Йорк Либерти» клубал 1-2 чот йолуш. Цул сов шеран жамӀашца Стэйли хилира спортан низаман совгӀатан лауреат. Цуьнан карьерехь уггаре аьтту болу шо хилира 2001 шо, оцу шарахь «Стинг» левзира турниран коьрта серехь, кхин тӀе шен исторехь цкъа. Плей-офф хьалхарчу раундехь «Шарлотто» иэшийра «Кливленд Рокерс» клубо 2-1 чоьтаца, цул тӀаьхьа конференцин финалехь, компромисс йоцучу къовсамехь иэшийра «Нью-Йорк Либерти» команда 2-1 чоьтаца, ткъа финалехь атта ийшира «Лос-Анджелес Спаркс» клубан 0-2 чоьтаца, ша Дон жамӀаца шолгӀа ловзархо хилира шен командехь, плей-офф бархӀ матчехь 94 очко (11,8 ловзаран йуккъера барам) йаьккхира, 18 схьаийцира (2,3), 35 дӀайелира (4,4), 9 схьалецира (1,1). Цул сов оццу шарахь цуьнга дуьххьара кхайкхира зударийн КъБА дерриг седарчийн матче резерван гӀантан тӀера ловзархочун меттиге, оцу матчехь майданан тӀехь йаьккхина 15 минотехь йаьккхира 4 очко, 3-зза дӀайелира, 4-зза дӀайала лерина буьрка схьалецира.
2006 шеран 12 июнехь Стэйли Дон йукъатуьйхира ткъе итт номинантантана, Зударийн КъБА хьовсархошна, массийн хаамийн гӀирсашна, тренерашна, баскетболхошна йукъахь кхаж тесчи, сацам бира ассоциацин итт шеран гулйина команда харжа, ткъа 13 июлехь лиго кхайкхийра кхаж тасаран официалан жамӀаш, ткъа Дон оцу иттанна йукъайахара. 2011 шеран 23 июлехь Стэйли йукъатуьйхира лигин 15 уггаре дика ловзархошна, царна йукъабахара зударийн КъБА хьалхарчу пхийтта шеран уггаре Ӏаткъаме баскетболхой, церан хьуьнаршна йукъахь лорура спортан фейр-плей ларйаран хьесап, йукъараллин гӀуллакх дар, лидерийн хьуьнар, зударийн баскетбол кхиор. 2016 шеран 21 июнехь зударийн КъБА рогӀера юбилей йолуш нахала йаьккхира лигин 20 уггаре дика ловзархочун исписка, ткъа Дон бен ца хилира хьалхара шина испискин йукъара кхоалгӀачунна йукъа йаханза.
Хьажоргаш
Категори:1996 шеран аьхкенан Олимпийн ловзарийн чемпионаш Категори:Баскетболисташ 1996 шеран аьхкенан Олимпийн ловзаршкахь Категори:2000 шеран аьхкенан Олимпийн ловзарийн чемпионаш Категори:Баскетболхой 2000 шеран аьхкенан Олимпийн ловзаршкахь Категори:2004 шеран аьхкенан Олимпийн ловзарийн чемпионаш Категори:Баскетболисташ 2004 шеран аьхкенан Олимпийн ловзаршкахь Категори:АЦШ Олимпийн чемпионаш Категори:Баскетболех ловзаран Олимпийн чемпионаш Категори:Баскетболех ловзарехь дуьненан чемпионаш Категори:Баскетболех ловзаран АЦШ гулйина командин ловзархой Категори:АЦШ баскетболхой Категори:ЗБК «Тарб Жесп Бигор» ловзархой Категори:«Ричмонд Рейдж» ловзархой Категори:«Филадельфия Рейдж» ловзархой Категори:«Шарлотт Стинг» ловзархой Категори:«Хьюстон Кометс» ловзархой Категори:Баскетболан сийлаллин залан декъахой
Лонг (Оклахома)
Лонг  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Оклахома штатера нах беха меттиг, иза лоруш йу бахархойн статистикин меттиг (census-designated place, CDP) санна.
Географи
Лонг бахархойн статистикин меттиган майда —. Статистикин йекъна меттиган бакъонан статус йац.
ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Оклахома штатан бахархойн статистикин меттигаш Категори:Оклахома штатан нах беха меттигаш Категори:АЦШ бахархойн статистикин меттигаш
Роптанка
Роптанка (Роптанка) — Российн Федерацин Оренбурган областан Новосергиевкан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь климат континенталан йу, йовха, бекъа мехашца, шийлачу Ӏаьнца, дика лаьттачу луон чкъоьраца. Ӏа къаьста гуттара а дацаре температурашца а, луьра шелонашца а. Аьхке дийнахь йекхна, йовха, алссама июлехь. Вегетацин мур 180 де гергга ду. Климатан амалийн сипатех йу йокъаллаш. Аьхка хуьлу йочанаш латта худа а ца кхуьу, хӀунда аьлчи лакхара хӀаваан температураш уьш чехка Ӏаьнаре йоху. Махкахь йочанаш цхьабосса ца хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+6.
Хьажоргаш
Категори:Новосергиевкан кӀоштан нах беха меттигаш
Эгита
Эгита (Эгита) — Российн Федерацин Бурятин Еравнан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат — чӀогӀа континенталан йу, шийла Ӏа долуш, йовха аьхке йолуш. Ӏа шийла, декъа кӀезиг ло долуш хуьлу. БӀаьсте мохе йу, гӀоролаш йолуш, йочанаш чӀогӀа кӀезиг йолуш. Аьхке йоца, довхачу деношца а, шийлачу буьйсанашца, июлехь а, августехь а шортта догӀанаш долуш хуьлу. Гуьйре тӀекхочуш хаа а ца ло, хенан хӀоттам цӀеххьана хийца ца ло, цхьацца шерашкахь иза йеха а, йовха а хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Иркутскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+8.
Винона (Нью-Джерси)
Винона  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Нью-Джерси штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Нью-Джерси штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Артлух
Артлух — ДегӀастанан Казбековн кӀоштара эвла.
Иза йу Артлухан йуьртан меттиган административан центр.
Йайлиджа (Батман)
Йайлиджа (Yaylıca) — Туркойчоьнан Къилба-Малхбален Анатолин Батман провинцин (ил) Батманан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Батман провинцин нах беха меттигаш
Категори:Батманан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Хлистов (Неуступов)
Хлистов  (Chlístov) — Чехин Йуккъера Чехин мехкан кӀоштара эвла.
Зоркальцево
Зоркальцево (Зоркальцево) — Российн Федерацин Томскан областан Томскан кӀоштара эвла.
Хлистов (Неуступов)
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Зоркальцево
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Хьажоргаш
Категори:Томскан кӀоштан нах беха меттигаш
Хлистов (Неуступов)
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Йуккъера Чехин мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Хьай
Хьай — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштара дӀатесна эвла.
Лаьтташ йу Марта эркан берд йистехь.
Литература
Категори:ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
(5253) Фрэдклиффорд
(5253) Фрэдклиффорд — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Сынково (Галичан кӀошт)
Сынково (Сынково) — Российн Федерацин Костромин областан Галичан кӀоштара дӀатесна эвла.
(5253) Фрэдклиффорд
Истори
ДӀайиллина 1985 шеран 15 декабрехь S. Singer-Brewster цӀе йолу Ӏилманчо Паломар обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1985 XB».
Сынково (Галичан кӀошт)
Климат
Эвла йу Оьрсийн акъари тӀехь, йекъна хин тогӀенаш. Кхузахь климат барамера континенталан йу, Ӏа – ло долуш, шийла, аьхке – йовха. Алссам хьоькху къилба-малхбузера мехаш.
(5253) Фрэдклиффорд
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Сынково (Галичан кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Костромин областан Галичан кӀоштан нах беха меттигаш