cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ГердекмагӀара (Сариз)
Хьажоргаш
Категори:Саризнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Гонжа (эвла)
Гонжа (Гонжа) — Российн Федерацин Амуран областан Магдагачин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат чӀогӀа континенталан йу муссоналлин сипташца. Иштта климат кхоллайаларан бахьна маьлхан радиацин а, хӀаваан массийн циркуляции а, географин факторийн а уьйр йу. Географин факторш йукъахь дукха хӀума ду: шораллин хӀоттам; мохк хӀордан гена хилар.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Якутскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+9.
Хьажоргаш
Категори:Магдагачин кӀоштан нах беха меттигаш
Серуцёвце
Серуцёвце — Польшин Подлясьен воеводаллин  гминера эвла.
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Подлясьен воеводаллин нах беха меттигаш
Зелени Гай (Новосергеевкан йуьртан кхеташо)
Зелени Гай — Украинин Николаевн областан Баштанкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Куявица
Куявица (Кујавица) — Сербин Мачва гуонан йукъараллера (општина) нах беха меттиг.
Зелени Гай (Новосергеевкан йуьртан кхеташо)
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Куявица
Географи
Лаьтташ йу Балканийн ахгӀайренан къилбаседа декъан тӀехь, хӀордан сизал локхалла.
Зелени Гай (Новосергеевкан йуьртан кхеташо)
Хьажоргаш
Категори:Баштанкан кӀоштан нах беха меттигаш
Марбл-Рок (Айова)
Марбл-Рок  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Айова штатера гӀала.
Куявица
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Литература
Категори:Мачва гуо нах беха меттигаш Категори:Сербин нах беха меттигаш
Марбл-Рок (Айова)
Истори
Марбл-Рок гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Айова штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Карасуьлейманли (ХӀаймана)
Карасуьлейманли (Karasüleymanlı) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатоли регионан Анкара провинцин (ил) ХӀаймананан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Анкара провинцин нах беха меттигаш
Категори:Анкара провинцин микрокӀошташ
Категори:ХӀаймананан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Ромулус (бахархой лерина меттиг, Нью-Йорк)
Ромулус  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Нью-Йорк штатера нах беха меттиг, иза лоруш йу бахархойн статистикин меттиг (census-designated place, CDP) санна.
Географи
Ромулус бахархойн статистикин меттиган майда —. Статистикин йекъна меттиган бакъонан статус йац.
ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Нью-Йорк штатан бахархойн статистикин меттигаш Категори:Нью-Йорк штатан нах беха меттигаш Категори:АЦШ бахархойн статистикин меттигаш
Ранчо де Гвадалупе (Долорес Идальго Куна де ла Индепенденсия Насионал)
Ранчо де Гвадалупе — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Ранчо де Гвадалупе лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
HD47934
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Пырьях
Пырьях — Хантийн-Мансийн автономин гуонан Хантийн-Мансийн кӀоштара эвла. Нялински йуьртан меттиг олучу муниципалан кхолламан йукъайогӀу.
HD47934
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Вертково (Ярославлан область)
Вертково (Вертково) — Российн Федерацин Ярославлан областан Первомайскан кӀоштара эвла.
HD47934
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Пырьях
Поштан индекс — 628503, код ОКАТО — 71129924003.
Вертково (Ярославлан область)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
HD47934
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Пырьях
Климат
Шила.
Вертково (Ярославлан область)
Хьажоргаш
Категори:Ярославлан областан Первомайскан кӀоштан нах беха меттигаш
Батыр (Аксубаеван кӀошт)
Батыр (Батыр) — Российн Федерацин ГӀезалойчоьнан Аксубаеван кӀоштара эвла.
Пырьях
Хьажоргаш
Категори:Хантийн-Мансийн автономин гуо Хантийн-Мансийн кӀоштан нах беха меттигаш
Батыр (Аксубаеван кӀошт)
Климат
Кхузахь йу йуккъерачу шораллера бараман континенталан кепара амалан климат, йовхачу аьхкенца а, барамехь шийла Іаьнца а. Уггар бовха бутт июль бу, уггар шийла — январь.
Бахархойн дукхалла
2010 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: гӀезалой 21, оьрсий 0.
Билгалдахарш
Категори:Аксубаеван кӀоштан нах беха меттигаш
Пруды (Новгородан область)
Пруды (Пруды) — Российн Федерацин Новгородан областан Мали Вишеран кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан, хӀордан климатан герга йу, цуьнан амалехь тӀех сов тӀуналла, йовха йоцу аьхке, йовха, йеха гуьйре, барамехь кӀеда Ӏа, йеха шийло бӀаьсте. Ӏай кхоьлина хенан хӀоттам хуьлу, йукъа-кара (5-7 де баттахь) йовхонашца. Ӏа дохделча ша хьокху. Баттахь 5-10 дийнахь дарц хьоькху. Дохк хуьлу Ӏаьн дохаллехь Ӏуьйренан сахьташкахь (5 — 15 де баттахь). Кхоьлина денош хуьлу 10 — 28 баттахь (максимум декабрехь), диекхна денош 2-6 баттахь. Аьхка доцца догӀанаш хуьлу (12-17 де баттахь). Диекхна денош 10-19 хуьлу баттахь. Буса а, Ӏуьйрана а дохк хуьлу (5-8 де баттахь). Гуьйре дохк йолуш кхоьлина хуьлу (12-14 де дохк йолуш). Йочанаш гурахь дехха дерз кепара, ноябрехь тӀеда ло кепара хуьлу.
Cахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Мали Вишеран кӀоштан нах беха меттигаш
Крикайни
Крикайни — Польшин Вармия-Мазурин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Варми-Мазурин воеводаллин нах беха меттигаш
Васильевка (Костыревскан йуьртан меттиг)
Васильевка (Васильевка) — Российн Федерацин Смоленскан областан Рославлан кӀоштара эвла.
Климат
Климат барамера континенталан йу, амалехь барамера йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а ду. Ӏаьн хьалхара дакъа довха ду шолгӀачул. ХӀаваан йовхачу температуран (де-буьйсан йукъара барам) мур лаьтта 213-224 дийнахь. ГӀоролаш йоцучу муьран йукъара барам 125-148 де. Цхьацца шерашкахь хаало дикка дӀатовжар йийцинчу климатан амалех. Йочанийн шеран барам бу 645-691 мм. Кхааннах ши дакъа догӀан кепара догӀу, цхьа дакъа ло кепара хуьлу. Цхьаьна эшшара лон чкъор лаьтта декабрь болалуш, деша апрелан хьалхарчу декадехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Рославлан кӀоштан нах беха меттигаш
Старинки (Меленкин кӀошт)
Климат
Кхузахь климат билгалйоккху цуьнан географин хьоло, цунах доьзна ду маьлхан йовхо кхачар а, тайп-тайпана хӀордан, континенталан барамера шораллин, арктикин хӀаваан массаш лелар а (луларчу Малхбузен Европин, Йуккъера а, Къилбаседера а Азин, Атлантикин а, Къилбаседа Шен Ӏапказийн акваторера).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Меленкин кӀоштан нах беха меттигаш
(11292) Bunjisuzuki
(11292) Bunjisuzuki — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Истори
ДӀайиллина 1991 шеран 8 сентябрехь Spacewatch цӀе йолу Ӏилманчо Китт-Пик обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1991 RC28» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Качовице (Малопольскан воеводалла)
Качовице — Польшин Малопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Малопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
Герасимово (Тулин область)
Герасимово (Герасимово) — Российн Федерацин Тулин областан Суворован кӀоштара эвла.
Чехово (Багратионовскан кӀошт)
Чехово (Чехово) — Российн Федерацин Калининградан областан Багратионовскан кӀоштара эвла.
Герасимово (Тулин область)
Климат
Эвла лаьтта барамерачу климатан асанехь. Кхузахь климат барамера континенталан, йуккъера йу барамера тӀуьна Оьрсийн акъарин къилбаседа-малхбузан кӀошташкарчунний, къилба-малхбера йекъа кӀоштаркашчунний. Климат кхуллуш дакъа лоцу радиацин а, циркуляцин а фактор. Радиацин баланс 40 ккал/см2 гергга йу. Мохк лаьтта, Ӏаьнаре даккхарна а, йохйарна а цхьабосса йовхо йолчу зонехь. Къилбаседехьа мелхан радиацин алсама дакъа дойу Ӏаьнаре даккхарна, къилбехахь дохдарна. Климатан Ӏаткъам бо континентан а, хӀордан а хӀаваан массаша. Атлантикин хӀаваъ областе кхочу дуьненан къилбаседа эхиг тӀехь гуттарен а долчу малхбузан хӀаваан массаш бахьнехь; дукхаха дерг уьш циклон кепара кхочу. И хӀаваан массаш Атлантикин Ӏапказан къилбаседа декъан тӀехула кхоллало. Ӏай малхбузера мехаш жигарадевлча массанхьа йохло, шортта ло догӀу, ткъа аьхка — кхуьйлира, догӀанан хенан хӀоттам хуьлу. Арктикин массаш кхуза йаьхкича Ӏай цӀеххьана шеллало, бӀаьста, аьхкенан йуьххьехь, гурахь гӀоролаш хуьлу. И массаш кхоллало арктикин бассейн тӀехула.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москваца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Тулин областан Суворован кӀоштан нах беха меттигаш
Чехово (Багратионовскан кӀошт)
Климат
Кхузахь климат хӀордан йу, аьхка йовха хуьлу Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре бовха бутт бу — июль, уггаре шийла — январь.
Акбулак (Оренбурган область)
Акбулак (Акбулак) — Российн Федерацин Оренбурган областан Акбулакан кӀоштара эвла.
Чехово (Багратионовскан кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь UTCн дӀахилар +3:00 йу. Кхузара хан Москохан хенал 1 сахьт башха йу, Аьхка Балтикайистера республикашкахь а кхин Финляндехь а, Исраилехь а, Туруойчохь а, Украинехь а, Белоруссехь а йолу хенаца нийса йу. Йукъара Европин хенал +1 сахьт башха йу. Ӏай Йукъара Европин хенал +2 башха йу.
Акбулак (Оренбурган область)
Климат
Кхузахь климат океанаш а хӀордаш а генахь хилар бахьнехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре бовха бутт бу — июль, уггаре шийла — январь.
Чехово (Багратионовскан кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Багратионовскан кӀоштан нах беха меттигаш
Акбулак (Оренбурган область)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+6.
Хьажоргаш
Категори:Акбулакан кӀоштан нах беха меттигаш
Куакуюлильо (Атояк де Алварез)
Географи
Куакуюлильо лаьтташ йу Мексикин къилба-малхбузехьара декъехь, Мехико гӀалин къилбехьа.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 21,9 °C.
Истори
Дуьххьара адамаш 20 эзар герг шо хьалха кхуза даха хевшина. Уьш хила боху ольмекаш. ТӀаьхьо Теотиуаканан Ӏаткъам чӀагӀбелира кхузахь. VIII-XV бӀешерашкахь ацтекаш дола деш йара кху махкахь. 1521 шарахь кхуза баьхкира испанхой, цара мохк долабаьккхинчул тӀаьхьа территори Мехикон аудиенци хилира, дуьххьара цуьна йукъахь йара хилачу Ацтекийн империн провинцеш, тӀаьхьо мохк йукъа бахара Керла Испани вице-пачхьалкхаллин.
1849 шеран 27 октябрехь дуьйна Герреро штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Герреро штатан нах беха меттигаш
(4962) Вечерка
(4962) Вечерка  — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Истори
ДӀайиллина 1973 шеран 1 октябрехь Смирнова Т. М. цӀе йолу Ӏилманчо ГӀирма обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1973 TP».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Ашан (Мозель)
Ашан — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — Мозель.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Мозель департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Баьчча
Баьчча — тайпанан йа эскаран корта, цхьацца пачхьалкхашкахь партин корта.
Истори
Хьалхалера хьалхабахаман йукъараллера тӀаьхарчунна дехьадовларах доьзна совнаха сурсат хиларх а, иза дӀасадекъаран системех а. Иштта системанна этнографин литературехь престижан экономика цӀе йелла, хӀунда аьлча дӀасадекъар хуьлура совгӀатийн кепара. СовгӀат лора цхьаьна йукъаралло кхечу йукъараллин декъахошка кхойкху башха даздаран меттигашкахь.
ТӀаьхь-тӀаьхьа алсама престиже гӀерта адамаша, йукъаметтигийн система кхоллайолийра, царна чохь цара шеш йинарг йоцуш совгӀатна кхечаьргара кхаьчнарг а. Иштта системийн таро йара тӀаьхьарахьалхарабахаман йукъараллин берриг декъахой дӀалаца, ткъа ишттачу системашна йуккъехь лаьтта нах, хуьлура шеш бен боцу йукъараллин лидерш.
Йоккха авторитет а, Ӏаткъам а болу, факт хила шайн йукъаллехь коьртехь болу боьрша нах билгалбохуш этнографин англосаксийн литературехь «бигмен» термин лелайо. Бигменийн статус йуьхьанца когаметта йуьсуш йацара, амма цул тӀаьхьа цхьацца гергарчу тобанашкахь кхоллалора бигменаллин монополизацин тенденци. Амма цхьацца бигменашна йукъара мостагӀалла (дукхаха дерг цхьаьна ден кӀенташна йукъахь) а, цуьнца уьйр йолу хамалгӀан сегментацис иштта гергара тобанаш цхьаьнаэшшаре ца йуьтура.
Нагахь бигмен муьлхха а хила тарлахь а, баьчча готтачу гуон йукъара цхьа стаг хила бен йиш йацара, цунна чувахар билгалдоккхура схьаваларца. Баьччин Ӏедал когаметта дӀадаларо, таро йора куьйгаллин зеделларг йоза доцучу йукъараллехь керла баьччин харизма хилар. Когаметта хьалхе дӀайалар хьалхарабахаман тӀегӀанехь дуьйна йевзара (масала, Австралин аборигенашна а, бушменашна). Цул тӀаьхьа когаметта Ӏедал дӀадал низам хилира.
Йуьхьанца бигменаша а, баьччанаша а баца ца бора шайн тайпанара бахархой. Амма цул тӀаьхьа шайн статус шайн бахам гулбеш лело йаьккхира. Масала, меланезихой, европахошна уьш бевзинчу хенахь баьччанаша йелларг схьа ца оьцура, амма йукъараллин бахамна куьйгалла деш шуьйра лелабора иза шеш даха ховшорхьама. Маорин баьччанаша могӀера йукъараллашкахошкара оьцура «совгӀаташ», церан латтийн дакъош даккхийра дара кхечерчаралла. Фиджехь баьччанаш гӀиртира йукъараллин доллара лаьттанашна тӀекховда. Тонга гӀайренаш тӀаьхь дерриг латта баьччанийн доллара долуш санна гора, ткъа йукъараллахоша царна хьалхара белхан декхар токхура, цхьаьнгара кхечу лаьттан да волчу дехьавала йиш йацара, виен кхерам бара. Иштта кхоллайелира феодалийн йукъаметтигаш.
Ишттачу баьччанех литературехь олу тайпанан хьалхара стаг йа тайпанан аристократи. Баьччин Ӏедал башха доккха дара, уьш цхьаьна хеннахь тӀемалой а, динан лидерш (цӀуй) болчу хенахь. Хьалхара меттигехь церан карахь тӀемлойн дружинаш йара, шолгӀачу меттигехь — идеологин а, психологин Ӏаткъаман гӀирс санна дин дара.
ТӀеман баьччанаш схьабовла тарлора элех а, къинхьегамхошна йукъара гӀарабевллачу тӀемлойх а. ТӀемаш алсама бевлча тайпанан чкъор духучу хенахь тӀеман баьччанаша дукха хьолехь тӀехьарачу меттиге дӀатоттура, йа гуттаренна а аратоттура кхин лидерш. Масала, индахойн-ирокезийн XVIII бӀешарахь вара сенека тайпанера шиъ ламаста тӀеман баьчча лахара тӀегӀанера лидерех коьртаниш хилира.
Наггахь йукъараллашна коьртехь цӀуй бара, амма сих-сиха баьччанаша шайна схьайоккхура динан функцеш, цуьнца цхьаьна даздеш, сакрализации йеш шен Ӏедал. Дукхаха йолчу йукъараллашкахь лорура, баьччанийн Ӏаламат доккха беркат хилар, уьш лакхарчу чкъоьран а, халкъан а уьйр латто зӀе хилар.
Йуьхьанца баьччанаша цхьаьна йукъараллин бен коьртехь ца хуьлура, амма цул тӀаьхьа йукъабевлира баьччаллашна коьртехь болу баьччанаш, баьччаллаша цхьаьнатухура масех йукъаралла. Баьччаллехь Ӏедал элийн хила а тарлора, тӀеман хила а тарлора; дукха хьолехь иза динца ийна хуьлура (динан баьччанаш а, баьччаллаш а), цуьнан къегина масала ду Полинезин а, Тропикин Африкин пачхьалкхал хьалхара кхолламаш.
Тайпанаш
Хилла бес-бесара тайпана тайпанан-йукъараллин баьччанаш:
Термин лелор
Пачхьалкхан коьртера баьччанаш бевза ширачу заманахь дуьйна. Башха кхиира пачхьалкхан а, партийн баьччалла Дуьненан хьалхара тӀом чекхбаьлча тайп-тайпана идеологи а, политикин кхоллам а болчу тоталитаран а, авторитаран а мехкашкахь — уггаре хьалха, социалистийн а, фашистийн а (фюрер, дуче, каудильо дешнаша бохург «баьчча» ду).
Политикин а, исбаьхьаллин а литературехь даьржина алар, масала, «Марксизман баьччанаш», «Нацизман баьччанаш», «Социал-демократин баьччанаш», «Демократин баьччанаш», цунах терниг а. Амма и аларш ца хилира Ӏилманан терминаш.
ССРСхь 1920—1930-гӀа шерашкахь «баьчча» термин лелайора муьлххачу советийн лакхарчу тӀегӀанера хьаькамна (республикин куьйгалхой, ВКП(б)) ЦК декъашхой, ткъа 1937—1938 шерашкара репрессийн тулгӀенал тӀаьхьа, термин факт хила лелийра веккъа Ленинна а, Сталинна а (ткъа 1940—1950-гӀа шерашкахь иштта «вежарийн компартийн» куьйгалхошна а). Иштта тайпана термин (conducatorul) лелайора 1989 шо кхаччалц Румынехь Н. Чаушескуна. КХДР хӀора лидеран йара шен чолхе титулатура, из алело йезара (веллачул тӀаьхьа а) луьра билгалдаьккхинчу меттигашкахь (хьажа масаллин Ким Чен Иран титулийн исписка).
Хьажоргаш
Категори:Даржаш Категори:Социалан эволюци Категори:Урхалчех лаьцна Категори:Ленинизм
Славянски Слобода
Славянски Слобода (Славянская Слобода) — Российн Федерацин Удмуртин Грахован кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Лаьтта къилбаседа бараман асанехь, Еврази материкан кӀоргенехь, Атлантикин а, Къилбаседа-Шатесна Ӏапказийн хӀордашна генахь. Цундела цуьнан климат барамера континенталан йу дехачу шийлачу Ӏашца, йовхачу аьхкенца, дика къаьстачу шеран заманашца бӀаьста а, гурахь а. Атлантикин Ӏапказ тӀиера кхуза йогӀу йовха хӀаваъ. Аьхка цуо йахьа йочанаш, йовхо лагӀйо, ткъа Ӏай ло дахьа, шелонаш лагӀйо, йовхонаш йахьа.
Сахьтан аса
Кхузахь йу Самарин хан лелаш. UTC-ца хийцадалар ду +4:00. Москохан хенаца цу сахьтийн асан гуттар а хийцадалар ду +1 сахьт, MSK+1 санна Россехь къастош а йу. 2010-гӀа шо кхаччалц, областехь йара асан Самарин хан (МСК+1). 2010-2014-чу шерашкахь йара Москохан хан. 2014-чу шеран 26-чу октябряхь дуьйна регион йу йуха а кхоьллинчу кхозлагӀчу сахьтийн зонехь (МСК+1, Москохан хан + 1 сахьт, UTC+4). Маьлхан хенаца йукъара башхалла ю 30 минот тӀера областан малхбалехь, малхбузехь 48 минот тӀекхаччалц.
Хьажоргаш
Категори:Грахован кӀоштан нах беха меттигаш
Яндоба
Яндоба (Шуркасси Юнтапа, Яндоба) — Чувашин Аликован кӀоштара эвла.
Беасонарниг
Тетра́эдр (τετρά-εδρον «Беасонарниг» ← «диъ» +  «охьахоийла, бух») — аттачех дукхасенашберг, цуьнан доза йиъ кхосаберг йу.
Яндоба
Поштан индекс — 429256. ОКАТО - 97205890001. Код КЛАДР - 2100300011600.
Налоган органан код - 2133.
Бахархой
Бахархойн дукхалла 110 стаг ( 2010 шо).
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (100%).
Хьажоргаш
Категори:Чувашин Аликован кӀоштан нах беха меттигаш
(11293) 1991 XL
(11293) 1991 XL — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Истори
ДӀайиллина 1991 шеран 4 декабрехь С. Уэда, Х. Канэда цӀе йолу Ӏилманчо Кусиро обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1991 XL» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Бомон-СагӀдоль
Бомон-СагӀдоль — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БугӀгунди — ФгӀанш-Конте регионехь. Коммунан департамент — НьевгӀ.
Географи
.
Маринья-даз-Ондаш
Маринья-даз-Ондаш — Португалин Коимбра гуонан йукъара фрегези. ЙукъайогӀуш йу цӀе йолучу муниципалитетан.
Географи
кӀошташ. Майда —.
Сочипико (Куитлавак)
Сочипико — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Костянова
Костянова (Касцянава) — Белоруссин Витебскан областан Городокан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Витебскан областан нах беха меттигаш
Категори:Городокан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Мигел Домингез Моралес (Тампико Алто)
Мигел Домингез Моралес — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Мигел Домингез Моралес лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Эль Соньядор (Сантияго Тустла)
Эль Соньядор — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Соньядор лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Иванов (Унечан кӀошт)
Иванов (Иванов) — Российн Федерацин Брянскан областан Унечан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Эвла лаьтта Российн Федерацин Европин декъан циклонаш а, антициклонаш а лела коьрта некъашна уллохь. Хийцалуш йолу довхачу а, шийлачу а хӀаваийн тулгӀенаш (дукха хьолахь майхь) кхуллу цхьаьнаэшшара боцу хенан хӀоттам, аьхка даладо стигал къекъарца догӀанаш, Ӏай йалайо йоццу йовхонаш.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Унечан кӀоштан нах беха меттигаш
Нововязовски
Нововязовски — Украинин Днепропетровскан областан Павлоградан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Павлоградан кӀоштан нах беха меттигаш
Авджилар (Ардануч)
Авджилар (Avcılar) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Артвин провинцин (ил) Арданучан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Ардануч провинцин нах беха меттигаш
Категори:Арданучан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Канилес
Канилес — Испанин Гранада провинцин муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —. ХӀордан сизал локхалла. муниципалитеташ.
Хьажоргаш
Категори:Испанин муниципалитеташ Категори:Гранада провинцин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Аубштадт
Аубштадт — Германин Бавари латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Бавари латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Ольшова (Билобжезькан повет)
Ольшова  — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Мазовин воеводаллин нах беха меттигаш
Фелицянув (Поддембицкан повет)
Фелицянув  — Польшин Лодзинскан воеводаллин  гминера эвла.
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лодзинскан воеводаллин нах беха меттигаш
Черешля (эвла)
Черешля (Чарэшля) — Белоруссин Гроднон областан Новогрудокан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Гроднон областан нах беха меттигаш
Категори:Новогрудокан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Монте-Романо
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Лацио йукъара гӀаланаш
Вя Ардонеге III (Падова)
Вя Ардонеге III — Италин Венеция регионан  коммунера эвла.
Литература
Категори:Венеция регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Норвей (Мэн)
Норвей  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Мэн штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Мэн штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Заиванье
Заиванье (Заиванье) — Российн Федерацин Пскован областан Невелан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Пскован областан Невелан кӀоштан нах беха меттигаш
(4996) Вейсберг
Истори
ДӀайиллина 1986 шеран 11 августехь Карачкина Л. Г. цӀе йолу Ӏилманчо ГӀирма обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1986 PX5».
Катранджи (ХӀаймана)
Катранджи (Katrancı) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатоли регионан Анкара провинцин (ил) ХӀаймананан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Анкара провинцин нах беха меттигаш
Категори:Анкара провинцин микрокӀошташ
Категори:ХӀаймананан микрокӀошташ
Категори:ХӀаймананан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Катицола (Маса-Карара)
Катицола — Италин Тоскана регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Тоскана регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Гмирянка
Гмирянка — Украинин Черниговн областан Прилукин кӀоштара эвла. XIX бӀешо — Полтаван губерни, Российн импери.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Прилукин кӀоштан нах беха меттигаш
Куиячапа (Коскоматепек)
Куиячапа — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Куиячапа лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Ступешице
Ступешице (Stupešice) — Чехин Къилба Морави мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Къилба Морави мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Мури (Козенца)
Мури — Италин Калабри регионан  коммунера эвла.
Литература
Категори:Калабри регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Дивчи Копи
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Кузнецово (Амуран область)
Кузнецово (Кузнецово) — Российн Федерацин Амуран областан Магдагачин кӀоштара эвла.
Дивчи Копи
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Кузнецово (Амуран область)
Климат
Кхузахь климат чӀогӀа континенталан йу муссоналлин сипташца. Иштта климат кхоллайаларан бахьна маьлхан радиацин а, хӀаваан массийн циркуляции а, географин факторийн а уьйр йу. Географин факторш йукъахь дукха хӀума ду: шораллин хӀоттам; мохк хӀордан гена хилар.
Дивчи Копи
Демографи
Бахархойн динамика:
Гуьмуьшали (Сариз)
Гуьмуьшали (Gümüşali) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатоли регионан Кайсери провинцин (ил) Саризнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Дивчи Копи
Литература
Категори:Къилба Чехин мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Гуьмуьшали (Сариз)
Хьажоргаш
Категори:Кайсери провинцин нах беха меттигаш
Кузнецово (Амуран область)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Якутскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+9.
Гуьмуьшали (Сариз)
Хьажоргаш
Категори:Кайсери провинцин микрокӀошташ
Кузнецово (Амуран область)
Хьажоргаш
Категори:Магдагачин кӀоштан нах беха меттигаш
Гуьмуьшали (Сариз)
Хьажоргаш
Категори:Саризнан микрокӀошташ
Категори:Саризнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Биелла
Биелла — Италин Пьемонт регионера коммуна. Лаьтташ йу Биелла провинцехь.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Пьемонт йукъара гӀаланаш
Агашино
Агашино (Агашино) — Российн Федерацин Вологдин областан Белозерскан кӀоштара дӀатесна эвла.
Хьажоргаш
Категори:Вологдин областан Белозерскан кӀоштан нах беха меттигаш
Маренго (Айова)
Маренго  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Айова штатера гӀала.
Истори
Маренго гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Айова штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Реполово
Реполово — Хантийн-Мансийн автономин гуонан Хантийн-Мансийн кӀоштара эвла. Сибирски йуьртан меттиг олучу муниципалан кхолларан йукъайогӀу.
Климат
Шила.
Гринев
Гринев (Гринев) — Российн Федерацин Ростовн областан Тацинскан кӀоштара эвла.
Реполово
Хьажоргаш
Категори:Хантийн-Мансийн автономин гуо Хантийн-Мансийн кӀоштан нах беха меттигаш
Гринев
Климат
Кхузахь амалехь йу бараман асанера бараман континенталан климат. Ӏа дукха хьолахь кхоьлина а, мохе а ду. Аьхке мохе а, йекъа а, йовха а йу. Климатан континенталан сипташ чӀагӀло мехкан къилбаседа-малхбузера къилба-малхбале. ТӀекхета йокъалла, йовхо. ЧӀагӀло мехаш, Ӏаьнан шелонаш. Климатан амалан башхалла йу маьлхан серло а, йовхо а шорта хилар. Дукха хуьлу барамера шораллин къилба зонин циркуляцин процессаш. Амма, Арктикера шийла массаш кхача тарло, масийттаза йан а тарло уьш.
(11294) 1992 CK
(11294) 1992 CK — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Гринев
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Тацинскан кӀоштан нах беха меттигаш
(11294) 1992 CK
Истори
ДӀайиллина 1992 шеран 4 февралехь Ц. Сэки цӀе йолу Ӏилманчо Гэйсэй обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1992 CK» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Кашув (Малопольскан воеводалла)
Кашув — Польшин Малопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Малопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
HD47953
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Ашен (Мозель)
Ашен — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — Мозель.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Мозель департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Зелени Клин (Николаевн область)
Зелени Клин — Украинин Николаевн областан Баштанкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Баштанкан кӀоштан нах беха меттигаш
Кроково (Нидзицкан повет)
Кроково  — Польшин Вармия-Мазурин воеводаллин  гминера эвла.
Джимитекке (Решадийе)
Джимитекке (Cimitekke) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Токат провинцин (ил) Решадийенан кӀоштара эвла.
Кроково (Нидзицкан повет)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Джимитекке (Решадийе)
Хьажоргаш
Категори:Токат провинцин нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Сан Чиприяно (Бреша)
Сан Чиприяно — Италин Ломбарди регионан  коммунера эвла.
Литература
Категори:Ломбарди регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Верхняя Баклянка
Верхни Баклянка (Верхняя Баклянка) — Российн Федерацин Омскан областан Седельникован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат дукхаха континенталан йу, аьхке йоца хуьлу. Климат кхолларан коьрта фактор географин хьал ду, коьртаниг лаьттан чкъор. ХӀордашна а, Ӏапказашна а гена хиларо лаьттан физикин хьоло климат кхоллайаларан роль чӀагӀйо, хӀунда аьлчи, лаьттан сипатех ду чехка а, чӀогӀа а аьхка дохдалар, иштта сиха шен йовхо Ӏай йайар.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Омскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+6.
Хьажоргаш
Категори:Седельникован кӀоштан нах беха меттигаш
Стари Игра
Стари Игра (Старая Игра) — Российн Федерацин Удмуртин Грахован кӀоштара эвла.
Климат
Лаьтта къилбаседа бараман асанехь, Еврази материкан кӀоргенехь, Атлантикин а, Къилбаседа-Шатесна Ӏапказийн хӀордашна генахь. Цундела цуьнан климат барамера континенталан йу дехачу шийлачу Ӏашца, йовхачу аьхкенца, дика къаьстачу шеран заманашца бӀаьста а, гурахь а. Атлантикин Ӏапказ тӀиера кхуза йогӀу йовха хӀаваъ. Аьхка цуо йахьа йочанаш, йовхо лагӀйо, ткъа Ӏай ло дахьа, шелонаш лагӀйо, йовхонаш йахьа.
Сахьтан аса
Кхузахь йу Самарин хан лелаш. UTC-ца хийцадалар ду +4:00. Москохан хенаца цу сахьтийн асан гуттар а хийцадалар ду +1 сахьт, MSK+1 санна Россехь къастош а йу. 2010-гӀа шо кхаччалц, областехь йара асан Самарин хан (МСК+1). 2010-2014-чу шерашкахь йара Москохан хан. 2014-чу шеран 26-чу октябряхь дуьйна регион йу йуха а кхоьллинчу кхозлагӀчу сахьтийн зонехь (МСК+1, Москохан хан + 1 сахьт, UTC+4). Маьлхан хенаца йукъара башхалла ю 30 минот тӀера областан малхбалехь, малхбузехь 48 минот тӀекхаччалц.
Хьажоргаш
Категори:Грахован кӀоштан нах беха меттигаш
Ронконкома (Нью-Йорк)
Ронконкома  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Нью-Йорк штатера нах беха меттиг, иза лоруш йу бахархойн статистикин меттиг (census-designated place, CDP) санна.
Географи
Ронконкома бахархойн статистикин меттиган майда —. Статистикин йекъна меттиган бакъонан статус йац.
ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Нью-Йорк штатан бахархойн статистикин меттигаш Категори:Нью-Йорк штатан нах беха меттигаш Категори:АЦШ бахархойн статистикин меттигаш
Петренко, Игорь Петрович
Игорь Петрович Петренко — оьрсийн театран а, кинон а актёр ву.
Хьажоргаш
Категори:Российн актёраш
(3601) Велихов
(3601) Велихов  — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Истори
ДӀайиллина 1979 шеран 22 сентябрехь Черных Н. С. цӀе йолу Ӏилманчо ГӀирма обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1979 SP9».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Кирово (Городокан кӀошт)
Кирово (Кіраёва) — Белоруссин Витебскан областан Городокан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Витебскан областан нах беха меттигаш
Категори:Городокан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Широки (Багратионовскан кӀошт)
Широкое (Широкое) — Российн Федерацин Калининградан областан Багратионовскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат хӀордан йу, аьхка йовха хуьлу Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре бовха бутт бу — июль, уггаре шийла — январь.
Воронцово (Первомайскан кӀошт)
Воронцово (Воронцово) — Российн Федерацин Ярославлан областан Первомайскан кӀоштара дӀатесна эвла.
Широки (Багратионовскан кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь UTCн дӀахилар +3:00 йу. Кхузара хан Москохан хенал 1 сахьт башха йу, Аьхка Балтикайистера республикашкахь а кхин Финляндехь а, Исраилехь а, Туруойчохь а, Украинехь а, Белоруссехь а йолу хенаца нийса йу. Йукъара Европин хенал +1 сахьт башха йу. Ӏай Йукъара Европин хенал +2 башха йу.
Хьажоргаш
Категори:Багратионовскан кӀоштан нах беха меттигаш
Воронцово (Первомайскан кӀошт)
Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.
Хьажоргаш
Категори:Ярославлан областан Первомайскан кӀоштан нах беха меттигаш
Бона (Франци)
Бона — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БугӀгунди — ФгӀанш-Конте регионехь. Коммунан департамент — НьевгӀ.
Ранчо де Гвадалупе (Пурисима дел Ринкон)
Ранчо де Гвадалупе — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Бона (Франци)
Билгалдахарш
Категори:НьевгӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Ранчо де Гвадалупе (Пурисима дел Ринкон)
Географи
Ранчо де Гвадалупе лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Новоивановски (Павлоградан кӀошт)
Новоивановски — Украинин Днепропетровскан областан Павлоградан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Павлоградан кӀоштан нах беха меттигаш
Фердинандув (Поддембицкан повет)
Фердинандув  — Польшин Лодзинскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лодзинскан воеводаллин нах беха меттигаш
Пьянково (Тверан область)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Селижарован кӀоштан нах беха меттигаш
Ерепкино (Нурлатан кӀошт)
Ерепкино (Ерепкино) — Российн Федерацин ГӀезалойчоьнан Нурлатан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь йу йуккъерачу шораллера бараман континенталан кепара амалан климат, йовхачу аьхкенца а, барамехь шийла Іаьнца а. Уггар бовха бутт июль бу, уггар шийла — январь.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 286 стаг (2010).
Билгалдахарш
Категори:Нурлатан кӀоштан нах беха меттигаш
Прышкино
Прышкино (Прышкино) — Российн Федерацин Новгородан областан Мали Вишеран кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан, хӀордан климатан герга йу, цуьнан амалехь тӀех сов тӀуналла, йовха йоцу аьхке, йовха, йеха гуьйре, барамехь кӀеда Ӏа, йеха шийло бӀаьсте. Ӏай кхоьлина хенан хӀоттам хуьлу, йукъа-кара (5-7 де баттахь) йовхонашца. Ӏа дохделча ша хьокху. Баттахь 5-10 дийнахь дарц хьоькху. Дохк хуьлу Ӏаьн дохаллехь Ӏуьйренан сахьташкахь (5 — 15 де баттахь). Кхоьлина денош хуьлу 10 — 28 баттахь (максимум декабрехь), диекхна денош 2-6 баттахь. Аьхка доцца догӀанаш хуьлу (12-17 де баттахь). Диекхна денош 10-19 хуьлу баттахь. Буса а, Ӏуьйрана а дохк хуьлу (5-8 де баттахь). Гуьйре дохк йолуш кхоьлина хуьлу (12-14 де дохк йолуш). Йочанаш гурахь дехха дерз кепара, ноябрехь тӀеда ло кепара хуьлу.
Cахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Мали Вишеран кӀоштан нах беха меттигаш
Васьково (Рославлан кӀошт)
Васьково (Васьково) — Российн Федерацин Смоленскан областан Рославлан кӀоштара эвла.