cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ламбруго
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
GSC3728-852
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Ламбруго
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Ломбарди йукъара гӀаланаш
GSC3728-852
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
(18890) 2000 EV26
(18890) 2000 EV26 — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Истори
ДӀайиллина 2000 шеран 9 мартехь LINEAR проекты цӀе йолу Ӏилманчо Сокорро обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «2000 EV26» саналган.
Кулон-ан-Валуа
Кулон-ан-Валуа — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Иль-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — Сена а, МагӀна а.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Сена а, МагӀна а департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Эль Бехуко (Акапулко де Хуарез)
Эль Бехуко — Мексикин Герреро штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Иналоьзуь (Чорум)
Иналоьзуь (İnalözü) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Чорум провинцин (ил) Чоруман кӀоштара эвла.
Эль Бехуко (Акапулко де Хуарез)
Географи
Эль Бехуко лаьтташ йу Мексикин къилба-малхбузехьара декъехь, Мехико гӀалин къилбехьа.
Иналоьзуь (Чорум)
Хьажоргаш
Категори:Чорум провинцин нах беха меттигаш
Чурен
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Эль Бехуко (Акапулко де Хуарез)
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 21,9 °C.
Чурен
Хьажоргаш
Категори:Болгарин нах беха меттигаш Категори:Пловдиван областан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Иналоьзуь (Чорум)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Ливезь (Вилча)
Ливезь — Румынин Вилча жудецан коммунера эвла.
Эль Бехуко (Акапулко де Хуарез)
Истори
Дуьххьара адамаш 20 эзар герг шо хьалха кхуза даха хевшина. Уьш хила боху ольмекаш. ТӀаьхьо Теотиуаканан Ӏаткъам чӀагӀбелира кхузахь. VIII-XV бӀешерашкахь ацтекаш дола деш йара кху махкахь. 1521 шарахь кхуза баьхкира испанхой, цара мохк долабаьккхинчул тӀаьхьа территори Мехикон аудиенци хилира, дуьххьара цуьна йукъахь йара хилачу Ацтекийн империн провинцеш, тӀаьхьо мохк йукъа бахара Керла Испани вице-пачхьалкхаллин.
Ливезь (Вилча)
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Эль Бехуко (Акапулко де Хуарез)
Истори
1849 шеран 27 октябрехь дуьйна Герреро штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Герреро штатан нах беха меттигаш
Ливезь (Вилча)
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Вилча жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Чеблоково (Наро-Фоминскан кӀошт)
Чеблоково (Чеблоково) — Российн Федерацин Москохан областан Наро-Фоминскан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Бакалы (Жамбылан область)
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Жамбылан областан нах беха меттигаш Категори:Жуалынан кӀоштан нах беха меттигаш
Амплиясион Сан Пабло Охо де Агва (Омеалка)
Амплиясион Сан Пабло Охо де Агва — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Амплиясион Сан Пабло Охо де Агва лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Географи
Геогра́фи (схьадаьлла γεωγραφία «Дуьненах лаьцна йаздар», geographia чухула йа geografia ) — Iаламийн а, йукъараллийн Iилмийн комплекс, Iамайо географин чкъоьран структура, функцеш, эволюци, Iаламан а Iаламан-йукъараллин геосистемаш а, церан компоненташ а йекъар, цхьаьна болх бар а. Географис Iамадо Дуьненан тIехуле, цуьнан Iаламан хьелаш, цунна тIехь Iаламан объекташ йекъар (хьажа физикин географи), бахархой, экономикин ресурсаш (хьажа экономикин географи), иза цхьа хIума махкахь йаржоран кхоче йу.
Предмет
Географис Iамо объект — йахкаран законаш а, законе хьаьжжина хилар а, географин хьелийн компоненташа цхьаьна гIуллакх дар, уьш тайп-тайпана тIегIанашкахьцхьаьнайар. Талламан объектан чолхалло а, предметан областан шоралло а йукъара географин цхьа могIа башха Iилманийн географин Iилманийн система йечу дисциплинашна дифференциаци йира. Цунна чохь къаьста Iаламан (физикин-географин) а, йукъараллин а (социалан-экономикин) географин Iилманаш. Наггахь ша къастайо географин картографи, ша йолу географин дисциплина санна.
Хьесапаш
Iаламан Iилманийн муьлхха а Iаламан дукхалла низме дало универсалан хьесапаш, — логика а, математика а.
«Муьлхха а географин таллам картин тIера бола а ло, картин тIехь чекх а болу» (Н. Н. Баранский). Географин чун керла хьесапаш далийна долушшехь, картографин хьесап талламаш бечу хенахь коьртачех цхьаъ ду. Иза доьзна ду, карта — шортенан хаам дIабаларан уггаре дика хьесап хиларца. Географера модель йаран хьесап, геохаамийн а, дистанцин хьесапаш тIетовжу картографин хьесапна.
Географин культура дукха хьолехь кхетайо географин Iилманан культура санна. Географи йовзаран культура Iилманчийн-географий а, бахархойн а. «Географин культура» а, «Дуьненан географин сурт» а белхашкахь В. П. Максаковскийн го и вовшашца уьйр йолу кхетамаш таханлера географин меттигера. Географин культурин цуо йукъатуху лахара компоненташ: 1) дуьненан географин сурт, 2) географин ойлайар, 3) географин хьесапаш, 4) географин мотт. Массийн а, Iилманан а географин культурашна йукъахь доккха ор ду, хIунда аьлча йукъаралла, коьртаниг, Iоттало дийцаран географица, цунна ца го таханлера географин мотт а, хьесап а.
Теоретикин географи — лакхара формалан бина географин хиламийн шортенан талламийн область, иза лерина фундаментан законаш гучудаха физикин географин а, йукъараллин-географин хьесапийн а. Теоретикин географин бух биллина географера барамийн революци йолучу хенахь, кхин дIа дикаллин хьесапаш а кхиира.
Физикин географин Ӏаморан объект йу цуьнан Ӏаламан комплексаш а, компоненташ а йолу дерриг географин чкъор.
Физикин географин бух бу йукъара латтадовзар а, ландшафтйовзар а. Йукъара латтадовзаро Ӏамадо географин чкъоьран дерриг Ӏедал, ландшафтйовзаро Ӏамайо ландшафтан комплексаш.
Географин Ӏилманаш
XIX бӀешо чекхдолуш Ф. Рихтгофена а, Д. Н. Анучина а билгалдаьккхира, географи дийнна цхьа могӀа Ӏилманийн комплек хилар, лаххара а ворхӀанна :
Либош
Либош (Liboš) — Чехин Оломоуц мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Географин Ӏилманаш
ХӀокху заманан географин коьрта Ӏилманан агӀонаш:
Либош
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Географи
Географин Ӏилманаш
Социалан-экономикин географи — Ӏамабо йукъараллин мехкан хӀоттам, лаьтта лахарчу отраслех:
Либош
Литература
Категори:Оломоуц мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Географи
Географин Ӏилманаш
ТӀеман географи — стратегин а, тактикин а план хӀотторехь а, географин шортенехь цунна хӀоттийна тӀеман Ӏалашонна новкъарло йен башхаллин чот йеш тӀом дӀахьуш аьтту баккха лерина географин дакъа. Термин чӀагӀделла российн Ӏилманан гуонехь 1846 шарахь гӀараваьллачу тӀеман гӀуллакххочун, географан, Ӏилманчин-теоретикан Милютин Дмитрийн къинхьегам «ТӀеман географин а, тӀеман статистикин а йемаллин талламийн маьӀнаш» зорба тоьхча
Мали Забородье
Мали Забородье (Малое Забородье) — Российн Федерацин Ленинградан областан Ломоносован кӀоштара эвла.
Географи
Шира Малхбален географи
Вайн эрал хьалхара шолгӀачу эзар шарахь Шира Мисрахь кечйора лаьттайукъара а, ЦӀен а хӀордаш чухула Африкин йуккъе йахийта экспедицеш. Къаьмнаш даржаро а, тӀемаша а, махлелоро а шордора гуонахьарчу шортенех лаьцна хаарш, Мелхаца, Беттаца, седарчашца ориентаци йан Ӏамадора. Эркаш даржарх а, кхин муьрашкара Ӏаламан хиламех а латталелор а, даьхнийлелор а дозуш хиларо рузма йукъайаьккхира.
Мали Забородье
Климат
Эвла йукъайогӀу хӀордан климатера континенталан дехьайолучу барамерачу климатан зонан. Цигахь барамера кӀеда Ӏа ду, барамехь йовха аьхке а йу. Климатан коьрта башхалла йу хенан хӀоттам цхьаьнаэшшара ца хилар, иза доьзна ду сих-сиха хийцалучу хӀаваан массех, уьш кхоллалучу кӀоште хьаьжжина хуьлу хӀордан, континенталан, арктикан.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Географи
Шира Малхбален географи
Вайн эрал хьалхара III—II эзар шерашкахь Хараппийн цивилизацин векалша (хӀинцалера Пакистанан махкахь) дӀайиллира муссонаш. Деза ширахӀиндин жайнашкахь ду географин дакъолгаш. «Ведашкахь» дийнна корта бу космологина лерина. «Махабхаратехь» карон тарло Ӏапказийн, лаьмнийн, эркийн исписка. Вайн эрал хьалхара IX—VIII бӀешерашкахь Шира Цийчохь гӀап йогӀа меттиг хоржуш карташ хӀиттадора гӀоле йолчу дакъойн. Вайн эрал хьалхара III бӀешарахь йукъайовлу йерриг географин лерина сочиненеш, компас, йохаллин барам бусту гӀирс, Цийчоьнан «Регионан атлас».
Антикин лаьттайуккъерахӀордан географи
Сократал хьалхара философин ламасто кхоьллина географи йукъайаларан боккха бух. Уггаре шира Дуьне довзийтарх желтоша олура «муьраш» (περίοδοι), аьлча а «гуо тасар»; и цӀе лелайора цхьатерра карташна а, дийцаршна а; и лелайора сих-сиха а, тӀаьхьа а «географи» цӀеран меттана а; иштта, Арриана и цӀе йоккху Эратосфенан йукъара географех. Цуьнца цхьаьна лелайора кхин а «перипл» (περίπλος) цӀе хӀордан гуо тасаран маьӀнехь, бердаш дийцарехь, ткъа «периегез» (περιήγησις) — лаьттан тӀехула гуо тасаран йа некъбуьйцурган маьӀнехь.
Страбон дуьхьалахӀиттайо «периплаш» (хӀордахоша хӀиттийна гаванаш цхьаьна агӀора йийцар, бердашна гено болу мехкех хаамаш ца гулбеш) «периегезашна» а (царна чохь дикка буьйцура мехкаш), Ӏалашо астрономин-математикин билгалонашца дуьненан барам хаар йолу Эратосфенан санна географин къинхьегамашна а.
«Периегезаш» цӀе Страбона ло оцу хенахь девзаш хилла мехкаш дуьйцу шен сочиненин декъашна а, наггахь, цу тӀе, иэдо «периегез» а, «перипл» а терминаш, ткъа кхечу автораш периплаш къастайо периегезех, цу тӀе цхаболчу тӀаьхьарчу авторша «периегез» цӀе лелайо дерриг адам деха гайтаме маьӀнехь.
Муьраш йа периплаш (рядом с документами или грамотами об основании городов, ктизисами) дуьххьарлера желтойн манускрипташ хилар билгалдаьккхина ду, дуьххьара йозанан говзалла схьаийцира финикихошкара.
Географин «гуо тасарш» хӀитточарех олура «логографаш»; уьш хилла желтойн хьалхара йаздархой-прозаикаш а, желтойн историкийн хьалханчаш а. Геродота кӀезиг ца лелийна уьш шен истореш хӀиттош. Вайга кӀезиг кхаьчна и «гуо тасарш», кхаьчнарш а гуттара тӀаьхьарчу заманера кхаьчна: царех цхьайерш, масала, Аррианан «ЦӀенчу хӀордан перипл» (I бӀешо) йа «Эвксин Понтан Перипл» (II бӀешо), ширачу географех ладаме хьосташ ду. Периплан кеп лелайора тӀаьхьарчу заманаш «адам деха латта» дийцарехь», цунна гуонаха ойланца гуо тосуш. Иштта амал йу, масала, Помпоний Мелин географин (I бӀешо).
«Гуо тасар» цӀе оцу меттехь чӀогӀа йогӀуш йара, хӀунда аьлча желтошна Дуьне горга гуо санна хетара. И гуш йолчу анин гоьрга сиз гар, хаало Гомерехь, цигахь цуьнан башхалла йу, дуьненан экъа го «Ӏапказ» олучу эрко бердаш дашош санна, цунна дехьа лаьтта къайленан ӀиндагӀийн паччахьалла.
Ӏапказ-эрко шен меттиг дукха хан йалале дӀабелира Ӏапказ-хӀордан адам деха лаьттана гуо баьккхина болчу арахьара хӀордан маьӀнехь, амма чӀапа экъа санна долу Дуьненан кхетам, дукха бехира, лаххара а халкъанна хетарехь, йуха ден делира керлачу ницкъаца йуккъера бӀешерашкахь. Оцу хенахь Геродот воьлура Дуьне говза пхьеро дина экъа хетачарех, цуо олура адам деха латта массо агӀора Ӏапказо гуо тесна хилар гучудаьккхина дац, амма Дуьне шен тӀехь гӀайренан кепара тӀехь адам деха гоьрга экъа хилар хетар, коьрта дара ширачу ионикин ишколехь. Иза карадора Дуьненан карташ тӀехь, уьшша а дора гоьрга, дуьххьарлераниг царех тӀейаздо Анаксимандран.
Клавдий Птолемейн 8 том йолу «географехь» хаамаш бара 8000 сов географин цӀерех а, 400 гергга меттиган координатех а. Киренан Эратосфена дуьххьара дуьстира меридианан Ӏад, мах хадийра Дуьненан бараман, цуьнан йу ша «географи» (дуьнедовзар) термин. Страбон мехкашдовзаран а, геоморфологин а, палеогеографин а бух биллинарг ву. Аристотелан белхашкахь охьабиллина гидрологин, метеорологин, океанологин бух, географин Ӏилманаш декъа дагахь а вара.
Мали Забородье
Хьажоргаш
Категори:Ломоносован кӀоштан нах беха меттигаш
Географи
Антикин лаьттайуккъерахӀордан географи
XV—XVII бӀешерашкахь — йерриг оьздангалла а, дерриг Ӏилма а айаделлачу хенахь къегира географи. Географех ладаме Ӏилма хилира, иза дазделира дерриг лаьттан аьлча санна Ӏаламах а, бахархойх а болчу хаамашца, географи йекъайала йолайелира йукъара а, долара а дакъошка. Меркаторан картин тӀехь гайтира материкин ма-дарра долу сурт, ткъа Леонардо да Винчин картин тӀехь — гипотезин Къилба материк а. 1627 шарахь Россехь йиллира Российн пачхьалкхан «Йоккха чертёж».
Ванклан
Ванклан (Vanclans) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БугӀгунди — ФгӀанш-Конте регионехь. Коммунан департамент — Ду.
Географи
Экспедицийн мур
М. В. Ломоносовс 1739 шарахь йиллира Географин департамент, ткъа Екатерина II-гӀаниг йолуш хӀоттийра латталелоран хьалхара кадастр. Цул сов, цуо чоьхьара а, арахьара а ницкъийн Ӏаткъамца Дуьненан сибат ца-хеддаша хийцадаларан, хӀаваан массаш леларех, дуьненан чкъоьрех лаьцна ойла кховдийра.
Ванклан
Географи
.
Географи
Экспедицийн мур
Россехь кхоллайелира: Оьрсийн географин йукъаралла, географин ишколаш, церан векалша (Ф. П. Литке, П. П. Семёнов-Тян-Шанан, Н. М. Пржевальский, П. А. Кропоткин, Н. Н. Миклухо-Маклай, А. И. Воейков, В. В. Докучаев, К. И. Арсеньев) доккха дакъа лецира Еврази а, дуьненан кхин регионаш а талларехь.
Ванклан
Билгалдахарш
Категори:Ду департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Географи
Экспедицийн мур
1884 шарахь Москохан университетехь Д. Н. Анучина йиллира географин дуьххьарлера кафедра (МПУ Географин факультет).
Географаш
Географи кхиорехь ладаме дакъа лаьцна Ӏилманчаш:
кхин а дуккха.
Уггаре ладаме географин керланаш гучудаьхна новкъахой:
Географин коьрта баланаш
Географи а, географин Ӏилма а кхиаран новкъа лаьтта баланаш.
Географин коьрта къийсамаш
''ХӀара къийсамаш хӀинца а актуалан бу географехь, географин Ӏилманехь йоккха роль ловзайо, тарло, чолхе сацам хила а. Дукхаха болу географин къийсамаш гулбелла терминологешна, классификацешна, кхечу арахьара формалан хӀоттийна къийсамашна гуонаха. Амма терминологеш а, классификацеш а — кхин хӀума ду, масала концентраци йина охьадиллина Ӏилманчийн теоретикин гараш, билгалдаккхаран къовсаман тӀехьа лаьтта дийнна Ӏилманан ишколаш, теореш, гипотезаш. ''
Литература
В хронологической последовательности:
Муратли (Тарсус)
Муратли (Muratlı) — Туркойчоьнан Лаьттайуккъера хӀордан регионан Мерсин провинцин (ил) Тарсуснан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Географи
Хьажоргаш
Категори:Дуьненах Ӏилманаш
Муратли (Тарсус)
Хьажоргаш
Категори:Мерсин провинцин нах беха меттигаш
Категори:Мерсин провинцин микрокӀошташ
Категори:Тарсуснан микрокӀошташ
Категори:Тарсуснан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Хламово (Кадуйн кӀошт)
Хламово (Хламово) — Российн Федерацин Вологдин областан Кадуйн кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Кадуйн кӀоштан нах беха меттигаш
Сьвинёвице
Сьвинёвице — Польшин Силезин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Силезин воеводаллин нах беха меттигаш
(18891) Kamler
(18891) Kamler — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Истори
ДӀайиллина 2000 шеран 8 мартехь LINEAR проекты цӀе йолу Ӏилманчо Сокорро обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «2000 EF40» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
ГӀоьйи-Совиньи
ГӀоьйи-Совиньи (Reuilly-Sauvigny) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ПикагӀди регионехь. Коммунан департамент — Эна.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Францин гӀаланаш Категори:Эна департаментан коммунаш
Колотуха
Колотуха (Колотуха) — Российн Федерацин Нижни Новгородан областан Большой Мурашкинан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 28 стаг (2010 шо).
Билгалдахарш
Категори:Большой Мурашкинан кӀоштан нах беха меттигаш
Пеле
Э́дсон Ара́нтис ду Насиме́нту  (Edson Arantes do Nascimento; вина 1940 шеран 21 октябрехь йа 23 октябрехь , Трес-Корасойнс, Минас-Жерайс), дика вевзаш ву Пеле́ (Pelé) цӀарца — бразилийн футболист, тӀелатархо (тӀелета хавбек    ). Левзина «Сантос» а, «Нью-Йорк Космос» а клубашкахь. 92 матчехь левзина, 77 гол тоьхна Бразилин футболан къоман гулйина командан йукъахь.
Ждановн цӀарах эвла (ДегӀаста)
Ждановн цӀарах эвла — ДегӀастанан ГӀизларан кӀоштара эвла. Бахархой — 1990 леррана 2010 шарахь.
Пеле
Пеле — дуьненахь цхьа футболист ву, кхузза ловзархо волуш кхузза дуьненан чемпион хилла (1958, 1962, 1970 шерашкахь). Йеа дуьненан чемпионатехь дакъалаьцна. Уггар дика ловзархо дуьненан чемпионат 1970. Уггар дика къона ловзархо дуьненан чемпионат 1958. Къилба Америкин шеран футболист 1973 шарахь. Шозза дуьненан чемпионатийн символан гулйина командан декъашхо. «Сантос» йукъахь шозза баьккхина Континенташна йукъара кад а, Либертадоресан кад а, Континенташна йукъара чемпионийн суперкедан толамхо, иттоза чемпион Сан-Паулу штатан, доьазза толамхо Рио-Сан-Паулу турниран.
ФИФА футболан комиссин версица XX бIешеран Уггар дика футболист ву; кхолламан официалан сайт тӀехь Пеле — XX бӀешеран шолгӀа футболист ву. XX бӀешеран уггар дика спортсмен ву Дуьненайукъара олимпийн комитетан версица. МФФИИС хеттамашца хьалхарчу меттигехь ву XX бӀешеран уггар дикачу футболисташна йукъахь. World Soccer журналан версица хьалхара меттиг латтабо уггар дикачу XX бӀешеран ловзархошна йукъахь. Хьалхара меттиг латтабо уггар дикачу XX бӀешеран ловзархошна йукъахь France Football версица. Хьалхара меттиг латтабо уггар дикачу XX бӀешеран ловзархошна йукъахь Guerin Sportivo версица. Хьалхара меттиг латтабо футболан исторехь уггар дикачу ловзархошна йукъахь Placar версица. Дуьненан чемпионатийн исторехь шолгӀачу меттигехь ву The Times газетан версица. ФИФА 100 йукъавогӀу.
Ждановн цӀарах эвла (ДегӀаста)
Иза йу Красноармейскин йуьртан меттиган административан центр.
Пеле
1995—1998 шерашкахь лаьттира Бразилин спортан министран даржехь.
Ждановн цӀарах эвла (ДегӀаста)
Билгалдахарш
Категори:ГӀизларан кӀоштан нах беха меттигаш
Хранилища
Хранилища (Свішчы) — Белоруссин Брестан областан Жабинкан кӀоштара эвла.
Пеле
Къуона шераш
Вина 1940 шарахь 23 октябрехь бразилин Минас-Жерайс штатера жимачу Трес-Корасойнс гӀалахь къийечу доьзалехь. Футбол дукха дезачех ловзар дара жимачу Эдсонан. Цуьнан да Дондиньо, хьалха ша а футболист хилла вара, дуьххьарлера хьехархо хилира кӀента, дӀайелира цхьайолу шен спортан говзаллин къайленаш. 7 шо долуш Эдсон ловза волавелира меттигерчу берийн командехь, цигахь чӀогӀа къаьсташ вара хазчу, жамӀдечу ловзарца атакехь. Цхьаьна хенахь командин тренер хилира Бразилин къоман гулйина командехь хилла волу Валдемар де Брито, оцуо кхин дӀа боккха аьтту бира Пелен. Хьехархочо хьовсарш дира «Сантосехь» (Сан-Паулу штат). Дукха хан йалале 15-шо долу Пеле йукъавахара тӀехьа дуьненахь йевзаш хиллачу клубан.
«Сантос»
Къоман гулйина командехь Пелен дебют хилира ДЧ-1958 Швецехь — иза а чӀогӀа дика хилира, «Сантосера» дуьххьара ловзарш санна, хӀетте а иза ловза веана вара могаш а воцуш. ССРС гулйина командина дуьхьала аравелира шен командин стартан хӀоттамехь. Чийрик-финалехь Уэльсан дуьхьалчу матчехь туьйхира толаман гол. Ахфиналехь Францин командан дуьхьала хет-трик йира, ткъа финалехь туьйхира ши буьрка турниран хӀусамдайшна. 17 шо долу Пелен говзанчашкара а, хьовсархошкара а, мостагӀашкара а, массаьргара а ларам кхечира, иза хилира уггар къуона чемпионом дуьненан чемпионатийн исторехь.
Дуьненан чемпионаташкахь 1962 а, 1966 а лазийна хиларна ша ма-варра гойтийла ца хилира. Финалан турнир 1970 (Пелен спортан биографехь йоьалгӀа) триумф йолуш хилира — цунна шенна а, командана а, дукхаха болу эксперташ оцу чемпионатехь Бразилин гулйинчу командан хӀоттам исторехь уггар чӀогӀа лору. Бразилин футболисташ, кхуззалгӀа Жюль Римен совгӀат даьккхича, бакъо йелира даиман а иза шайгахь дита, ткъа Пеле Мексикехь гулйина команда тоьлча хилира исторехь цхьаъ бен воцу футболех ловзарех кхузза дуьнена чемпион. Пелес туьйхира Мексикехь бразилин гулйина командан бӀолгӀа гол, дуьненан чемпионатийн финалан турнирашкахь тоьхна йолчарех. Ша иза левзина оцу турнирашкахь 14 матчехь, тоьхна 12 гол. Шадерг лаьрча гулйинчу командехь (92 матч) цуо тоьхна дуьхьалйолчу командашна 77 буьрка — цул сов хӀинца а цхьан а ваьлла вац. Цуо цкъан а команда ара ца йаьккхина капитанан баьхчалг йихкина.
«Нью-Йорк Космос»
«Сантосехь» а, къомана гулйинчу командехь а левзина ваьлчи, 1975 шарахь Пелес контракт йаздира америкин профессионалийн «Космос» клубаца (Къилбаседаамерикин футболан NASL лигера), оцуо футболан дуьне цецдаьккхира. Йоккхачу спорте йухавар доьзна дара ахчанца долу хьал ледар хилар (цӀена боцучу финансийн хьехамчаш бахьнехь ), ткъа иштта Ӏалашо йара АЦШ-хь футбол марзйар. Иштта ладаме финансийн баланаш хилира Пелен 1960-гӀа шерашна йуккъехь а: банкрот хиллачул тӀехьа «Сантосан» куьйгалло кховдина гӀуочу хьолехь долу «гӀо» дӀаэца дийзира цуьнан. Оцу хенахь динчу кхаа шеран контрактаца, цхьа шо Пеле маьхаза ловза везара. Ший а Ӏалашо, АЦШ валие хьалха хӀоттийна йолу, аьттонца чекхйаьккхира. «Космосца» контракт йаздина, Пеле оцу хенахь хилира уггар алсама алапа догӀу дуьненара спортсмен. Ткъа иза «Космосехь» ловзучу хенахь «европин футболах» ловзарехь хьовса богӀурш иттоза гергга тӀекхийтира.
1977 шеран 1 октябрехь Пеле, шен йоккхачу лакхарчу совгӀатийн коллекци тӀе АЦШ чемпионан дарж тоьхна, Ӏадикайаран матч левзира, оцу матчехь иза цхьацца тайм «Космосехь» а, «Сантосехь» а левзина, футболан карьера сацийра.
Со ирсе ву шуца хиларна хӀокху сан дахаран сийлахьчу моментехь… Со теша, безам… — цуьнан бӀаьрхиш девлира, — ''безам уггар ладамениг ду дахарехь. Нагахь шу соьца реза делахь, тӀаьхьара ала суна и дош…''
Говзалла
Пелен говзаллин къайле лечкъина цуьнан инзаречу физикин гайтамашкахь а, къинхьегамехь а. Хууш ду, шен уггар дика спортан карьера йолчу хенахь иза вадара 100-метран йукъ 11 секундал кӀезиг, иза дукха оьшуш йац профессионалийн йайн атлетикин спринтерийн гайтамел. Шен хенахь бинчу талламаш гайтира, Пелен чӀогӀа шуьйра бӀаьрса хилар: цуо аьтту буора цунна сихха мах хадуо хийцалуш лаьттачу хьолан — тӀаккха нийсаниг дан а.
Дуьненахь дала доккха совгӀат делла, Пелес тӀаккха а кӀезиг хан ца яйара футболан говзаллин цхьайолу компоненташ тӀехь, цундела цуо цхьатерра дика тохара шине когаца а. Кхин а цуьнан дика агӀо — хаза дриблинг а, обводка а. Пелегахь йолчу буьрка лелоран тӀехдика говзаллан тӀе вадар сиха а дара, ткъа дуккха а тренировкашкахь тодина ловзар дара пхьеран санна дика.
Пелен голан синкхетам бара, тамашийна интуици а, ловзарх кхетаар а дара. Шен лакхара говзалла хьаьжна ца Ӏаш, Пеле даиман а командан ловзарехьа вара. «Массеран а ницкъашций бен футболехь толам хуьлийла бац, — боху цуо. — Футбол — команда, коллектив йу, ши-кхо цӀе йац». Пеле вевза буьрка йаларан «гроссмейстер» олуш, цуо луш йолу буьрка нийса кхочура накъосташка, шен хеннахь а хуьлура — цара соне лоллура дуьхьалберш, уьш стандартехь ца хиларна а, цӀеххьана хиларна а.
Эксперташна хетарехь, Пелен техникехь ледара меттигаш йацара, цуьнан ловзарехь башха леларо дукхах дерг хийцира футболан таронаш гар. Цуо арен тӀехь гойтуш долу дукхаха долу «тамашийна хӀумнех», хилира туьйранаш, ткъа 1961 шарахь «Маракана» стадионехь Пелес шен кевнаш тӀиера ша дуьхьалчеран шайолу команда ловза а йина «Флуминенсен» кевнаш чу тоьхна йолу голах «бӀешеран гол» цӀе тиллира, «Маракана» тӀехь иэсан хьаьрк хӀоттийра.
Пелес тоьхна 1281 официалан чӀагӀина йолу гол (1363 матчехь, «Сантос», «Космос», къоман гулйина командан йукъахь). Уггар жамӀе шо цуьнан биографехь хилира 1959—126 гол. Дуьненан футболан исторехь уггар дикачу бомбардиран чоьтехь 92 хет-трик йу, 30 матчехь цуо йиъ-йиъ буьрка тоьхна, 6 ловзарехь сов пхиппа гол тоьхна (футболан статистика даиман а нийса йац). Футболан Паччахьа кхин а ша кепара рекорд хӀоттийна 1964 шарахь, цхьана матчехь 8 гол тоьхна «Ботафого» кевнаш чу.
Шен юбилейн — эзарзолгӀа — гол Пелес тоьхна 1969 шеран 19 ноябрехь пенальтера «Сантосан» «Васко да Гама» командан дуьхьала ловзуш. Бразилин зӀенан Министерстралло оцу хьокъехь, футболистан шен кхиаман лерина дуьненахь цхьаъ бен йоцу поштан марка арахецна. «Сантосо» 19 ноябрь даздо «Пелен де» олий.
ГIарвалар
Пеле чIогIа гIараваьлла вара (хIинца а ву) шен корматалла санна. «Сантосан» куьйгалхочо дуьненайукъара матчаш лелош болчаьрца деш долу контрактаца, Пеле ловзуш вацахь клубан «гонорар» шозза лахадаккхара. 1970 шарахь Нигерехь тIом сацийна, леррина шина денна машар кхайкхийра Пеле йукъахь волуш «Сантос» Лагосехь доттаг1аллин матч ловзуш йу аьлла.
Пелес «Со — Пеле» цIе йолу автобиографин жайна йаздича, дуккха а йеша ца хууш болу бразилхой, леррина деша буьйлабелира гIараваьллачу махкахосчун мемуараш йешархьама. Бразилин серлонан Министралло совгIат дира футболистан иэсан дешин мидалца, цуьнан цуо мах хадабо шен спортан совгIатийн санна. Пелех пачхьалкхан символех цхьа символ хилла, цуьнан бакъдолу «1аьржа жовх1ар» (Perola Negra — цунна техкинчу ц1арех цхьаъ), ткъа Бразилин президенто арадаьккхина леррина омар, цуьнца гIараваьлла тIелатархо кхайкхийна «къоман йукъара бахам», — Пеле европин клубе дехьа ца валийта.
1970-гIа шерашкахь дуьненан маьI-маьIнехь леррина бинчу хеттамашца, 95 стагана 100 вовзара Пеле. Цхьадолчу терахьашца, цуьнан йу еллачу интервьюн а, даьхначу суьртийн а бараман рекорд. Ткъа цIе а, Пелен лерам а тайп-тайпанчу хенахь лелайора бес-бесара сурсатийн рекламан: спортгIирсан, къахьон тIиера, пхьаьрсах доьхкучу сахьте кхаччалц.
Масейо гIалахь йу 30 эзар меттиг болу Пеле паччахь цIе йолу стадион. Дуьххьара матч оцунна тIехь хилира 1970 шарахь, левзира меттигера Алагоас шатера «седарчий» «Сантосан» дуьхьала. Хьешаша дукха атта толам баьккхира чот 5:0 йолуш.
1981 шарахь «Толаме вадар» цIе йолу фильм йоккхуш дакъа лаьцна. 1999 шарахь ДОКо Пеле лаьрра бIешеран уггар сийлахь спортсмен (цкъа а Олимпийн ловзаршкахь дакъа лаьцна а воццушехь), ткъа ФИФАс дере дина аргентинхочунца Диего Марадоница цхьаьна уггар дика футболист хиларх (Марадона туьйлира интернет-кхожехь, ткъа Пеле — профессионалийн жюрин кхожехь, сийлахь цIе йийкъира).
1990-гIа шерийн шолгIачу декъехь кхочушдеш вара Бразилин кегийрхойн гIуллакхан а, туризман а, спортан а министран дарж. КIезиг хан ца йойъу йукъараллин гIуллакхан (ВКЪКХ а, ЮНИСЕФ а Лаам дика векал), футболан пропагандан, муьлххачу спортан дуьненан массанхьа а. Башха дешаран программин гуранчохь дакъа лецира берашна футболех лаьцна дешаран фильм йоккхуш. ГIараваьлла киноактёр (Пелен фильмографехь футболан теман лента ду — Толаме вадар), телекомментатор, бизнесмен (дуьненахь йевзаш йу Cafe Pele марка кофе), автор а, шен эшарш лакхархо.
Пелен гIуллакх дIадаьхьира цуьнан кIанта Эдиньо, иза а кхечира «Сантосан» йукъа. Амма, иза ковлардархо хилира.
Цуьнан дахар
1966 шарахь Пелес зуда йалийра, иза йара Роземери дос Рейс Шолби, церан кхоъ доьзалхо хилира: Келли Кристина (1967), Эдсон (1970), Женнифер (1978). 1982 шарахь Пеле а, Роземери къаьстира.
1994 шарахь Пелес шолгIа зуда йалийра, цуо хаьржинарг йара Ассирия Лемос Сейшас. Церан хилира шалабераш Жошуа а, Селесте а, 2008 шарахь уьш а къаьстира.
2016 шеран июлехь кхуззалгIа зуда йалийра, иза йу 50-шо долу бразилин совдегархо японех схьайалар долу Марсия Сибели Аоки.
Хьажоргаш
Категори:Бразилин Футболисташ Категори:Футболех ловзаран Бразилин гулйинчу командин ловзархой Категори:Футболех ловзаран дуьненан чемпионат Категори:ФИФА 100 Категори:ФК «Сантосан» ловзархой Категори:ФК «Нью-Йорк Космос» ловзархой(1970—1985) Категори:Спортан Министраш Категори:Къилба Америкин шеран Футболисташ Категори:Британин империн Командоран рыцарь олу орден елларш Категори:Бразилин Министраш Категори:Бразилин актёраш
Хранилища
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Брестан областан нах беха меттигаш Категори:Жабинкан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Цинкув (Люблинан воеводалла)
Цинкув  — Польшин Люблинан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Люблинан воеводаллин нах беха меттигаш
Ареа Индустрияле Вале Осола (Вербано-Кузио-Осола)
Ареа Индустрияле Вале Осола  — Италин Пьемонт регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Пьемонт регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Новата (Оклахома)
Новата  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Оклахома штатера гӀала.
Истори
Новата гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Оклахома штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Первомайски (Левокумскан кӀошт)
Первомайски (Первомайский) — Российн Федерацин Ставрополан мехкан Левокумскан кӀоштара кӀотар.
Климат
Эвла йу барамера континенталан климатан зонехь, алсама хуьлу малхбален а, малхбузен а мехаш. Климатан раж шеран дохаллехь чӀогӀа хийцало, шеран метеорологин заманаш, дукха хьолехь, рузманца ца нисло. Мехкан доккхаха долчу декъехь Ӏа доца а ду, цхьанаэшшара а дац. Уггар шийла бутт — январь. Аьхке Ставрополехь йеха йу: 140 де гергга.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Ла Векия (Латина)
Ла Векия  — Италин Лацио регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Лацио регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Пунта де Тия Панча (Алварадо)
Пунта де Тия Панча — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Пунта де Тия Панча лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Судовка (Днепропетровскан область)
Судовка — Украинин Днепропетровскан областан Днепран кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Днепран кӀоштан нах беха меттигаш
Чакамалоя, Панчо Прьето (Хуан Родригез Клара)
Географи
Чакамалоя, Панчо Прьето лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Великоьй (Шавшат)
Великоьй (Veliköy) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регион регионан Артвин провинцин (ил) Шавшатан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Артвин провинцин нах беха меттигаш
Категори:Шавшатан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Баталий
Баталий — Украинин Черкассин областан Золотоношан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Золотоношан кӀоштан нах беха меттигаш
Приволжье (Ярославлан область)
Приволжье (Приволжье) — Российн Федерацин Ярославлан областан Рыбинскан кӀоштара эвла.
Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Ярославлан областан Рыбинскан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Эль Асебуче Гранде (Салватьера)
Эль Асебуче Гранде — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Асебуче Гранде лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Мали Кеть
Мали Кеть (Малая Кеть) — Российн Федерацин Красноярскан мехкан Бирилюссин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Хьажоргаш
Категори:Бирилюссин кӀоштан нах беха меттигаш
Подгалье (Любанан кӀошт)
Подгалье (Падгалле) — Белоруссин Минскан областан Любанан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Минскан областан нах беха меттигаш Категори:Любанан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Кировн гӀалин гуо
Административан центр — Киров.
Билгалдахарш
Категори:Кировн область Категори:Российн кӀошташ
Коншал
Коншал — Бразилин Сан-Паулу штатера муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —.
Хьажоргаш
Категори:Сан-Паулу штатан муниципалитеташ Категори:Бразилин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Утар-Елга
Утар-Елга — Башкирийчоьнан Татышлин кӀоштара эвла, иза Нижнебалтачевски йуьртан меттиган йукъайогӀу. Бахархойн дукхалла 52 стаг (2009 шо). Поштан индекс — 452838, код ОКАТО — 80250850011.
Демографи
Бахархойн дукхаллин динамика:
Жее (Домжале)
Жее  — Словенин йукъараллера эвла.
Утар-Елга
Хьажоргаш
Категори:Татышлин кӀоштан нах беха меттигаш
Жее (Домжале)
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Гранха лос Хирасолес (Леон)
Гранха лос Хирасолес — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Гранха лос Хирасолес лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
GSC3728-986
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Милачев (Турецкан повет)
Милачев  — Польшин Великопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Великопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
Фольварк (Ополен воеводалла)
Фольварк  — Польшин Ополен воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Ополен воеводаллин нах беха меттигаш
Илово (Семполенскан повет)
Илово  — Польшин Куявско-Поморскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Куявско-Поморскан воеводаллин нах беха меттигаш
Рассвет (Котельникован кӀошт)
Рассвет (Рассвет) — Российн Федерацин Волгоградан областан Котельникован кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Котельникован кӀоштан нах беха меттигаш
Кареево (Калугин область)
Кареево (Кареево) — Российн Федерацин Калугин областан Тарусан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, дика къаьсташ шеран заманашца: барамехь довха а, тӀуьна а аьхкенца, барамера шийла хӀоьттина лайн чкъор долу Ӏаьнца.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Тарусан кӀоштан нах беха меттигаш
Порт-Аллегани (Пенсильвани)
Порт-Аллегани  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Пенсильвани штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Таволе (Империя)
Таволе — Италин Лигурия регионан  коммунера эвла.
Баканас
Баканас — Кхазакхстанан Алматан областан Балхашан кӀоштара эвла.
Порт-Аллегани (Пенсильвани)
Хьажоргаш
Категори:Пенсильвани штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Таволе (Империя)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Лигурия регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Баканас
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Алматан областан нах беха меттигаш Категори:Балхашан кӀоштан нах беха меттигаш
Помаро ди Сото (Асколи Пичено)
Помаро ди Сото — Италин Марке регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Нарышкино (Милославскан кӀошт)
Нарышкино (Нарышкино) — Российн Федерацин Рязанан областан Милославскан кӀоштара эвла.
Исмаилкоьй (Чорум)
Исмаилкоьй (İsmailköy) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Чорум провинцин (ил) Чоруман кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Чорум провинцин нах беха меттигаш
Нарышкино (Милославскан кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Милославскан кӀоштан нах беха меттигаш
Исмаилкоьй (Чорум)
Хьажоргаш
Категори:Чоруман кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Павы
Павы (Павы) — Российн Федерацин Пскован областан Порхован кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Порхован кӀоштан нах беха меттигаш
Лангоско
Лангоско — Италин Ломбарди регионера коммуна. Лаьтташ йу Пави провинцехь.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Ломбарди йукъара гӀаланаш
Велем-ЕссагӀ
Велем-ЕссагӀ (Velesmes-Essarts) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БугӀгунди — ФгӀанш-Конте регионехь. Коммунан департамент — Ду.
НемирогӀлу (Тарсус)
немирогӀлу (Nemiroğlu) — Туркойчоьнан Лаьттайуккъера хӀордан регионан Мерсин провинцин (ил) Тарсуснан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Велем-ЕссагӀ
Билгалдахарш
Категори:Ду департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
НемирогӀлу (Тарсус)
Хьажоргаш
Категори:Мерсин провинцин нах беха меттигаш
Категори:Мерсин провинцин микрокӀошташ
Категори:Тарсуснан микрокӀошташ
Категори:Тарсуснан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Либошовице
Либошовице (Libošovice) — Чехин Кралове Градец мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Кралове Градец мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Соьве (Сусурлук)
Соьве (Söve) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан Баликесир провинцин (ил) Сусурлукнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Баликесир провинцин нах беха меттигаш
Категори:Баликесир провинцин микрокӀошташ
Категори:Сусурлукнан микрокӀошташ
Категори:Сусурлукнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
КугӀкетен
КугӀкетен — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Иль-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — Сена а, МагӀна а.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Сена а, МагӀна а департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Гилево (Пермийн мохк)
Гилево (Гилево) — Российн Федерацин Пермийн мехкан Очёран кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Малхбузера догӀучу хӀаваийн массийн новкъахь долчу Басеги дукъо, массо Урало санна, лекха дацахь а, дикка сацадо Атлантикин хӀаваъ малхбалехьа даржарах. Мехкан климататан амалехь континенталла йу, цуьнан бахьна дукха хьолахь бӀаьста догӀу арктикин хӀаваъ ду. Каран хӀордан шийла мох къаьста кӀезиг тӀаналлийца, Атлантикин хӀаваан массаш, бӀостанехьа, тӀуналла дукха йолуш ду (700—800 мм шарахь гергга). Махкахь дикка йовха аьхке йу, цхьадолчу шерашкахь уггар шийла бутт февраль хуьлу. Ах йочанаш ло кепара хуьлу. ДогӀанаш дукхахдерг сентябрехь а, июнехь а хуьлу, малхбузен басешкахь алсама дакъа — августехь хуьлу. Минимум йочанаш йогӀу февралехь а, декабрехь а. Аьхка лаьмнашкахь стигал къекъаш догӀанаш оьху. Мехкан амалехь йу сих-сиха хуьлу аьхкенан дохк, уьш наггахь масех дийнахь лаьтта.
Облечиха
Облечиха (Облечиха) — Российн Федерацин Ивановн областан Заволжскан кӀоштара дӀатесна эвла.
Гилево (Пермийн мохк)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+5.
Хьажоргаш
Категори:Очёран кӀоштан нах беха меттигаш
Облечиха
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.