cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Желтойн абат
Архаические буквы
Нижеперечисленные буквы в классический греческий алфавит не входят, однако три из них (дигамма, коппа, сампи) применялись в системе греческой алфавитной записи чисел, а две (коппа и сампи) применяются и поныне (а дигамма в византийское время была заменена лигатурой стигма). В некоторых же архаических греческих диалектах все эти буквы имели звуковое значение и употреблялись в записи слов.
Кашеви-Дворне
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лодзинскан воеводаллин нах беха меттигаш
Желтойн абат
Архаические буквы
* Эти символы отображаются неправильно на большинстве компьютеров, так как лишь недавно введены в Юникод.
Буквы, использовавшиеся для других языков
В некоторых случаях, когда греческий алфавит использовался для фиксирования языков, отличных от греческого, в него добавлялись дополнительные буквы, необходимые для отражения соответствующих звуков. С течением времени в такой ситуации часто возникали отдельные алфавиты, как это случилось с этрусским, коптским или кириллицей. Но иногда алфавит оставался по существу греческим и тогда соответствующие буквы могут рассматриваться как часть расширенного греческого письма.
Особые случаи
В разное время в греческом языке существовала фонема или аллофон /j/, однако в силу разных причин у носителей не возникало потребности обозначать её отдельным знаком. Лишь в XIX веке, когда учёные занялись реконструкцией прагреческого состояния, возникла необходимость как-то обозначать эту фонему, важную для понимания позднейших классических чередований. Остальные фонемы записывались греческими буквами, а для обозначения /j/ существовало три возможности: ϳ (как в немецком), y (как в английском или французском) или ι̯ (аналогично написанию [i̯] в индоевропеистике). Так, праформа слова χαίρω /khaíroː/ < [khájroː] < */khájroː/ могла записываться как χάϳρω, χάyρω или χάι̯ρω. В разных традициях и грамматиках используются разные написания, причём в самой Греции предпочитают «ϳ», что послужило причиной того, что этот символ был отдельно включен в Юникод под названием «». Тем не менее этот символ ни в коей мере не может считаться буквой греческого алфавита, аналогично тому как используемые, например, в русской диалектологии символы [γ], [w] или [æ] не считаются кириллическими буквами.
Кириллическая транслитерация греческих букв
Первоначальная кириллица была в сущности греческим алфавитом с 17-ю дополнительными буквами, поэтому в старославянском языке слова греческого происхождения писались точно так же, как и в греческом.
В современном русском языке используется два варианта записи слов греческого происхождения:
Примеры: библиоте́ка (совр.) и вивлио́фика (устар.), Гоме́р (совр.) и Оми́р (устар.), эписко́п (прибор) и епи́скоп (человек).
Ударение в «новой» системе ставится по правилам латинского языка или в соответствии с ударением того европейского языка, откуда это слово попало в русский, и часто не совпадает с греческим.
В «новой» системе каппа иногда передаётся как «ц» (перед  — например, «циник», «халцедон»), но теперь этого избегают.
Использование в науках
В науках используют только те буквы, которые не совпадают по форме с латинскими (в таблице буквы, форма которых совпадает с латинской, выделены розовым):
Также в науках используют вариантные формы букв: для ипсилона ϒ вместо Υ, для теты ϑ вместо θ и т. п.
Использование для записи чисел
Греческие буквы также использовались для записи чисел. В классической ионийской системе первые 9 букв алфавита отводятся под цифры от 1 до 9, следующие 9 букв под множители 10 и последние 9 букв для множителей 100. Поэтому к 24 буквам, сформировавшим к тому времени стандартный алфавит, были добавлены ещё три: дигамма, коппа и сампи.
Хьажоргаш
Категори:Желтойчоь Категори:Йоза
Нижни Ольгово
Нижни Ольгово (Нижнее Ольгово) — Российн Федерацин Смоленскан областан Велижан кӀоштара эвла.
Стшеленцино
Стшеленцино — Польшин ХӀордан воеводаллин  гминера эвла.
Нижни Ольгово
Климат
Климат барамера континенталан йу, амалехь барамера йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а ду. Ӏаьн хьалхара дакъа довха ду шолгӀачул. ХӀаваан йовхачу температуран (де-буьйсан йукъара барам) мур лаьтта 213-224 дийнахь. ГӀоролаш йоцучу муьран йукъара барам 125-148 де. Цхьацца шерашкахь хаало дикка дӀатовжар йийцинчу климатан амалех. Йочанийн шеран барам бу 645-691 мм. Кхааннах ши дакъа догӀан кепара догӀу, цхьа дакъа ло кепара хуьлу. Цхьаьна эшшара лон чкъор лаьтта декабрь болалуш, деша апрелан хьалхарчу декадехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Велижан кӀоштан нах беха меттигаш
Стшеленцино
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:ХӀордан воеводаллин нах беха меттигаш
Черпа
Черпа (Черпа) — Кировн областан Кильмезан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь йуккъерачу барамехь континентан климат йу. Оцунна бахьна ду Къилбаседа Шен Ӏапказера шила мох цхьаа дуьхьало йоцуш кхуза схьакхачарна. Цундела кхузара Ӏа чӀогӀа шила ду, аьхкенна кест-кеста шила хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (86%).
Билгалдахарш
Категори:Кировн областан Кильмезан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Кировн областан нах беха меттигаш
Первомайски (Алейскан кӀошт)
Первомайски (Первомайский) — Российн Федерацин Алтайн мехкан Алейскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера а, чӀогӀа континенталан а йу, кхоллало Атлантикера, Арктикера, Малхбален Сибрехара, Йуккъерчу Азера сих-сиха хийца а луш кхочучу хӀаваан массаш бахьнехь. Маршах кӀезиг йолуш хенан хӀоттам хилар бахьнехь алссама маьлхан радиации кхачайо кхуза. Малх лепаран дохаллин йуккъера барам 2000—2300 сахьт шарахь бу, цхьаьнатоьхна радиацин барам кхочу 4500-4800 МДж/м2 шарахь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Хьажоргаш
Категори:Алейскан кӀоштан нах беха меттигаш
Дорфштеттен
Дорфштеттен — Австрин Лаха Австри федералан латтана йукъара коммуна. Мельк гуонан йукъайогӀу.
Географи
ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Лаха Австри латтана гӀаланаш Категори:Австрин гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Башкино (станци)
Башкино (Башкино) — Российн Федерацин Москохан областан Наро-Фоминскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Яленщина
Яленщина (Яленшчына) — Белоруссин Могилёвн областан Быхован кӀоштара эвла.
Башкино (станци)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Наро-Фоминскан кӀоштан нах беха меттигаш
Яленщина
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Хаьлилли (Джаьлилабадан кӀошт)
Хаьлилли (Xəlilli) — Азербайджанан Джаьлилабадан кӀоштара эвла.
Билгалдахарш
Категори:Джаьлилабадан кӀоштан нах беха меттигаш
NGC 5079
NGC 5079 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
5079 5079
Орлат (коммуна)
Орлат — Румынин Сибиу жудецан йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. Коммунан йукъара нах беха меттигаш.
Хьажоргаш
Категори:Румынин коммунаш Категори:Сибиу жудецан коммунаш
Орлат
Форнело (Пяченца)
Форнело — Италин Эмилия-Романья регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Эмилия-Романья регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Римаджино (Фиренца)
Римаджино — Италин Тоскана регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Тоскана регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Ложане
Ложане — Словенин йукъараллера эвла.
Новоивановски 2-й
Новоивановский 2-й (Новоивановский 2-й) — Российн Федерацин Кемеровн областан Чебулан кӀоштара эвла.
Ложане
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Новоивановски 2-й
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Липляны
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Гомелан областан нах беха меттигаш Категори:Лельчицин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
ПугӀегӀ
ПугӀегӀ — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ПгӀованс — Альпаш — Сирла-сийна Йист регионехь. Коммунан департамент — ВагӀ.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ВагӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
МонсегуьгӀ (Ландаш)
МонсегуьгӀ — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Аквитани регионехь. Коммунан департамент — Ландаш.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Ландаш департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Потаниха (Юрьевецан кӀошт)
Потаниха (Потаниха) — Российн Федерацин Ивановн областан Юрьевецан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Цуьнан амалехь ду гӀеххьа йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а, дика лаьттачу лайн чкъоьраца. Уггар шийла бутт, Ӏадат хилла, январь бу, ткъа уггар бовха — июль. Алсама къилба-малхбузера мох хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Юрьевецан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Азербайджанан ТӀеман ницкъаш
Азербайджанан Къоман эскар (НАА Azərbaycan Milli Ordusu) — Азербайджанан Республикин маршо, мохк дийна хилар герзашца лардар Ӏалашо йолу пачхьалкхан тӀеман кхоллам.
Лаьтта лаьттан тӀиера эскарех, хӀаваан-тӀеман ницкъех, хӀаваахула мохк ларбаран эскарех, ткъа иштта тӀеман-хӀордан ницкъех. Азербайджанан эскаран де ду 1918 шеран 26 июнь. ХӀинцалера тӀеман ницкъаш йукъабевлира Карабахан дов доладеллачу хенахь, меттигерчу гӀалийн шеш лардаран тӀемлойн тобанийн бух тӀаьхь. ХӀокху заманан азербайджанийн эскар кхоьллира 1993 шо чекхдолуш.
Азербайджанийн Демократин Республика
Чоьхьара кавказан комиссариатан 1917 шеран декабрь беттан гуьржийн, эрмалойн, бусалбанийн (азербайджанийн), оьрсийн корпусаш кхолларх болу сацамца, Ӏалашо яра, Кавказан фронт юьтуш долу оьрсийн эскаран дакъош хийца.
Корпус кхуллуш яра лаамхойх. Бусалбанийн корпусан баьчча хӀоттийра Малхбуза фронтан 10-гӀа эскаран хиллаволу баьчча инарла-лейтенант Ӏали-Ага Шихлин. Корпусан штаб яра Тиблисехь. Кхоьллинера корпусан штабан дакъош а, гӀуллакхаш а, шина гӀашлойн дивизин штабаш.
Бусалбанийн корпус кхолларан болх хала бара эпсарш ца хиларна, бусалба эпсарш муххале а бацара. Дукхаха болу азербайджанийн эпсарш, Российн кхин бусалбанаш санна, тӀом беш бара малхбуза фронташкахь. Масала оьрсийн эпсарш бара 65 % баьччийн хӀоттамех. Бац ала мегар долуш бара салтийн хӀоттам а. Герз а, патармаш а, хӀоьнаш а, тоьпан молха а кӀезиг дара. Цхьаъ бен йоцу регуляран тӀемлойн дакъа дара, оцу хенахь Чоьхьара Кавказе кхаьчна Кавказан мехкан дошлойн дивизин ГӀезалойн дошлойн полк.
1918 шеран 4 июнехь Батумехь куьг яздира Туркойчоьнан а, Азербайджанийн Республикин а йукъара ДоттагӀаллех а, йукъаметтиг дӀакхехьарх а болчу барт кӀела. IV яззамо бохура:
И декхар тӀедиллира инарла-лейтенантан Киллигиль Нурин, иза оцу хенахь вара йоккхачу туркойн эпсарийн тобанца Гянджехь. Азербайджанан правительство бинчу бартаца тӀелаьцнера шайн махкара Хункар-мехкаца тӀом беш йолчу пачъьалкхийн берриг эпсарш а, хьаькмаш а арабохур бу аьлла. Иза уггаре хьалха хьакхалора императоран хиллачу оьрсийн эскаран эпсарех. Иза бахьнехь, Ша йолу Азербайджанийн корпус эпсарийн доккхаха долу дакъа доцуш йисира.
1918 шеран 26 июнехь Министрийн Кхеташонан сацамца Бусалбанийн корпусан цӀе хийцира Ша йолу Азербайджанийн корпус аьлла. Июль болалуш Ша йолу Азербайджанийн корпус туркойн баьччалло дӀасахийцира, цуьнан дакъош схьакхаьчначу 5-гӀа Кавказан а, 15-гӀа Чанахгалин туркойн а дивизешца цхьаьна йукъайахара керла кхоьллинчу Нури-пашин Кавказан исламан эскарна.
Султанов Хосров-бек хьалхарчу правительствон кабинетан тӀеман министр волуш, иза шина кӀирнал сов бен ца лаьттира, дешархойх а, студентех а кхолла йолийра лаамхойн «Баьццара гварди».
Агдамехь инарла-майора Усубов ИбрахӀим-Агас болийра шиъ гӀашлойн дивизи кхолларан белхаш. Полковник Софиев Нухь-бекан баьччаллехь кхоьллира 1-ра ГӀезалойн дошлойн полк, ткъа полковник Нахичеванан Джамшидан баьччаллехь кхоьллира 2-гӀа ГӀезалойн дошлойн полк. 1-ра артиллерийн бригада а, дешаран-пулемётан команда а кхоьллира полковник Шихлин Рустам-бекан баьччаллехь, ткъа полковник Хосров Мирза Каджаран баьччаллехь — 2-гӀа артиллерийн бригада а, 3-гӀа дошлойн Шекинан полк а. ТӀаьхьа дошлойн полкех дивизи йира, баьччалла тӀеийцира инарла-майора Новрузов Теймурбека.
14 сентябрехь тӀеман министран омар делира авиа тоба кхолла аьлла. И терахь лору Азербайджанан ХӀаваан-ТӀеман ницкъаш кхоьллина де. 1919 шеран 19 августехь Азербайджанан эскаран Инарлан штабехь волу авиатобан хьаькам хӀоттийра тӀеман пилот подпоручик Афшар Теймур-хан
Азербайджанан Демократин Республикин цхьана хенан йолчу коьртачу шахьрахь Гянджехь дӀайоьллу прапорщикаш кечбеш йолу хьалхара тӀеман доьшийла, цуьнан хьаькам хуьлу полковник Кесаманан Ширин-Хьусейнбек. Кхин а кхоьллира унтер-эпсарш кечбеш йолу дешаран батальон а, сапёрийн ишкол.
ЦӀиен эскар чудахара Азербайджане 1920 шеран 28 апрелехь. Шайн керла кхоьллинчу азербайджанийн эскаран доккхаха долу дакъа Карабахехь иккхина эрмалойн гӀаттам охьатаӀо дахийтина долушехь, азербайджанаш юха ца бовлура, амма церан 1918-20 шерийн йоца маршо аелира сиха а, атта а. 30 эз. салтех 20 эзар кхелхира дуьхьало йеш. Азербайджанан Къоман эскар дӀадаьккхира большевикийн правительство, 21 инарлехь 15 инарлан виеран кхел йира большевикаша.
Азербайджанийн ССР
АДР правительство йожийначул тӀаьхьа кхоьллира Азербайджанийн Советан Социалистийн Республика. Азербайджанийн ССР Революцин комитетан 1920 шеран 28 апрелан сацаман бух тӀаьхь кхоьллира Азербайджанийн ССР ТӀеман а, хӀордан а гӀуллакхийн халкъан комиссариат, иза куьйгакӀела яра 11-гӀа (1921 шеран майхь дуьйна Ша долу Кавказан) эскаран РТӀС. ЦӀиен гвардин тобанех дира Азербайджанийн ЦӀиен Эскар, цуьнан дог хилира «эчиган полк», иза кхоьллинера 1918 шарахь Бакохан коммунан ЦӀиен гвардин тобанех. АДР эскар Азербайджанийн ЦӀиен Эскаран йукъадахара. Майхь кхоьллира 1-ра вовшахтоьхна Азербайджанан дивизи. 29 октябрехь Азербайджанийн ЦӀиен эскаран цӀе хийцира Орджоникидзе Сергон цӀарах Азербайджанийн кхийсархойн ломан дивизи аьлла, иза хилира БАЦӀЭ йукъара хьалхара къоман дивизи.
Апрелан харцамехь дакъалаьцна Азербайджанан ТӀХӀН, цӀе хийцира Советийн Азербайджанан ЦӀиен флот аьлла, цуьнан коьрте хӀоьттира Чингиз Ильдрым. 1 майхь Ийдалан-Каспийн тӀеман флотилин кеманаш чудаьхкира Бакоха, дукха хан ялале кхоьллира шена чохь 3 гӀоьнан крейсер-кема, 10 минанаш лелон кема, 4 хин бухахула лела кема, кхин кеманаш долу Каспийн тӀеман флот. 18 майхь Ийдалан-каспийн а, Азербайджанийн а флотилийн кеманаша а, десантан тобанаша а дӀалецира Энзели. 12 июнехь 11-гӀа ЦӀиен Эскаран РТӀС омарца Азербайджанера контрреволюцин ницкъашца дов латто, Кура а, Аракс а эркаш лардархьама, кхоьллира Куран тӀеман флотили, цуьнан цӀе хийцира оцу шеран 28 июлехь Куран эркан тоба аьлла. Оццу хенахь Каспийн а, Азербайджанан а флоташ цхьаьнатуьйхира Каспийн ХӀордан ницкъашка, цӀе хийцира 1931 шеран 27 июнехь ССРС ТӀХӀН Каспийн флотили аьлла. Российн тӀеман говзанча Широкорад Александра билгалдоккху, Азербайджанийн флот 1921 шерал хьалха йоьхна ца хилар. Ткъа Каспийн эркан тобанах дерг, иза дӀасахецна 1920 шеран 17 сентябрехь Каспийн флотан ХӀордан ницкъийн хьаькаман омарца, ткъа октябрехь оцу тобан кеманийн бух тӀаьхь юха кхоьллина Каспийн тӀеман флотили. 1921 шеран 22 февралехь иза дӀаелира 11-гӀа ЦӀиен Эскаран Дозанан тобане.
Азербайджанан, Эрмалойчоьнан, Гуьржийчоьнан Советийн ЦКХК 1922 шеран 2 декабран сацамца халкъан комиссариат хийцира тӀеман комиссариатца, ЧКСФСР ХалкъкомтӀемхӀордан коьрта дакъа хилла.
Хьажоргаш
Категори:Азербайджанан министраллаш *
Буковка (Горни Ржадоунь)
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Къилба Чехин мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
ХӀамитли (ХӀендек)
ХӀамитли (Hamitli) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан Сакари провинцин (ил) ХӀендекнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Сакари провинцин нах беха меттигаш
Категори:Сакари провинцин микрокӀошташ
Категори:ХӀендекнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Домбрувка-Вилази
Домбрувка-Вилази — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Мазовин воеводаллин нах беха меттигаш
Новики (Спасскан кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Рязанан областан Спасскан кӀоштан нах беха меттигаш
Пржеставлки Черчан
Пржеставлки Черчан (Přestavlky u Čerčan) — Чехин Йуккъера Чехин мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Йуккъера Чехин мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Малетино (Пинеган кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Пинеган кӀоштан нах беха меттигаш
Янино (Тверан область)
Янино (Янино) — Российн Федерацин Тверан областан Кимрин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Кимрин кӀоштан нах беха меттигаш
Каррисоса
Каррисоса — Испанин Сьюдад-Реаль провинцин муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —. ХӀордан сизал локхалла. муниципалитеташ.
Хьажоргаш
Категори:Испанин муниципалитеташ Категори:Сьюдад-Реаль провинцин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Бреире (Торино)
Бреире  — Италин Пьемонт регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Пьемонт регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Еджыдьяг
Еджыдьяг (Еджыдьяг) — Коми Республикин Вуктылан кӀоштара эвла.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: хууш дац
Билгалдахарш
Категори:Вуктылан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Коми Республикин нах беха меттигаш
Казтрацано (Виченца)
Казтрацано — Италин Венеция регионан  коммунера эвла.
Отец Сергий (фильм, 1918)
«Отец Сергий» — 1918-чу шарахь йаьккхина йолу Яков Протазанов фильм йу.
Казтрацано (Виченца)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Венеция регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
HD213371
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Кочеватик
Кочеватик (Кочеватик) — Российн Федерацин Вологдин областан Усть-Кубинскан кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Усть-Кубинскан кӀоштан нах беха меттигаш
Плачидол
Плачидол — Болгарин Добричин областера эвла. Добричка йукъараллин йукъайогӀу.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Болгарин нах беха меттигаш Категори:Добричин областан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
ФахӀрийе (МахӀмудийе)
ФахӀрийе (Fahriye) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатоли регионан ЭскишехӀир провинцин (ил) МахӀмудийенан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:ЭскишехӀир провинцин нах беха меттигаш
Категори:ЭскишехӀир провинцин микрокӀошташ
Категори:МахӀмудийенан микрокӀошташ
Категори:МахӀмудийенан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
NGC 5080
NGC 5080 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Пояна-Тирнавей
Пояна-Тирнавей — Румынин Харгита жудецан коммунера эвла.
NGC 5080
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Пояна-Тирнавей
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
NGC 5080
Хьажа кхин а
5080 5080
Пояна-Тирнавей
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Харгита жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Трибуховцы (Гусятинан кӀошт)
Трибуховцы — Украинин Тернополан областан Гусятинан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Гусятинан кӀоштан нах беха меттигаш
Мареньяно (Витербо)
Мареньяно — Италин Лацио регионан  коммунера эвла.
Литература
Категори:Лацио регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Кызылжар (Сарыагашан кӀошт)
Кызылжар — Кхазакхстанан Туркестанан областан Сарыагашан кӀоштара эвла.
Циммернзупра
Циммернзупра (Zimmernsupra) — Германин Туьринген латтана йукъара коммуна.
Кызылжар (Сарыагашан кӀошт)
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Циммернзупра
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Кызылжар (Сарыагашан кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Туркестанан областан нах беха меттигаш Категори:Сарыагашан кӀоштан нах беха меттигаш
Циммернзупра
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Туьринген латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Кашеви-Косьцельне
Кашеви-Косьцельне — Польшин Лодзинскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лодзинскан воеводаллин нах беха меттигаш
Рокитни (Житомиран область)
Рокитни — Украинин Житомиран областан Коростенан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Драсбург
Драсбург — Австрин Бургенланд федералан латтана йукъара коммуна. Маттерсбург гуонан йукъайогӀу.
Географи
ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Бургенланд латтана гӀаланаш Категори:Австрин гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Элберта (Алабама)
Элберта — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Алабама штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Алабама штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Костово (Воронежан область)
Костово (Костово) — Российн Федерацин Воронежан областан Ольховаткан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Климатан Ӏаткъам бо Байкалхьалхара, Алтайра, Монголера Кхазакхстанехула йогӀу климаткхолларан семано (Воейковн сема).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Ольховаткан кӀоштан нах беха меттигаш
Стшелинко
Стшелинко — Польшин ХӀордан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:ХӀордан воеводаллин нах беха меттигаш
Пуьже-Виль
Пуьже-Виль — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ПгӀованс — Альпаш — Сирла-сийна Йист регионехь. Коммунан департамент — ВагӀ.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ВагӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Поварня (Сергачан кӀошт)
Поварня (Поварня) — Российн Федерацин Нижни Новгородан областан Сергачан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 0 стаг (2010 шо).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Сергачан кӀоштан нах беха меттигаш
Закатекочко (Тлакилпа)
Закатекочко — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Закатекочко лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Бекасово (Москохан область)
Бекасово (Бекасово) — Российн Федерацин Москохан областан Наро-Фоминскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Наро-Фоминскан кӀоштан нах беха меттигаш
Ямище (Быхован кӀошт)
Ямище (Ямішча) — Белоруссин Могилёвн областан Быхован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Могилёвн областан нах беха меттигаш Категори:Быхован кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Березичи (Волинан область)
Березичи — Украинин Волинан областан Камень-Каширскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Камень-Каширскан кӀоштан нах беха меттигаш
Севальни
Севальни (Севальный) — Российн Федерацин Белгородан областан Нови Осколан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат континенталан йу, амалехь ду гӀеххьа шийла Ӏа а, йовха аьхке а. Эвла лаьтта хьун-аренан а, аренан а зонийн дозанехь. Цуьнан Ӏаламан-климатан а, геологин а башхаллаш билгалайо ша-тайпа биологин бес-бесаралла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Нови Осколан кӀоштан нах беха меттигаш
Политотдельски (Курскан область)
Политотдельски (Политотдельский) — Российн Федерацин Курскан областан Глушкован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климатан башхаллаш йоьзна йу цуьнан хьун-аренан зонера барамерачу континенталан климатан хьолах.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Лос Арболитос (Озулуама де Маскареньяс)
Лос Арболитос — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Лос Арболитос лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Лекеитио (Сан Фелипе)
Лекеитио — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Лекеитио лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Орлешть (коммуна)
Орлешть — Румынин Вилча жудецан йукъара коммуна.
Лекеитио (Сан Фелипе)
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Орлешть (коммуна)
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. Коммунан йукъара нах беха меттигаш.
Лекеитио (Сан Фелипе)
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Орлешть (коммуна)
Хьажоргаш
Категори:Румынин коммунаш Категори:Вилча жудецан коммунаш
Форнельио (Алесандрия)
Форнельио — Италин Пьемонт регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Пьемонт регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Бродгед (Кентукки)
Бродгед  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Кентукки штатера гӀала.
Истори
Бродгед гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Кентукки штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Инджилли
Инджилли (İncilli) — Азербайджанан Джаьлилабадан кӀоштара эвла.
Билгалдахарш
Категори:Джаьлилабадан кӀоштан нах беха меттигаш
Монсуе
Монсуе — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Аквитани регионехь. Коммунан департамент — Ландаш.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Ландаш департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Последнее танго
«Последнее танго» — 1918-чу шарахь йаьккхина йолу Вячеслав Висковский фильм йу.
Атотонилко (Педро Асенсио Алкисирас)
Атотонилко — Мексикин Герреро штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Атотонилко лаьтташ йу Мексикин къилба-малхбузехьара декъехь, Мехико гӀалин къилбехьа.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 21,9 °C.
Истори
Дуьххьара адамаш 20 эзар герг шо хьалха кхуза даха хевшина. Уьш хила боху ольмекаш. ТӀаьхьо Теотиуаканан Ӏаткъам чӀагӀбелира кхузахь. VIII-XV бӀешерашкахь ацтекаш дола деш йара кху махкахь. 1521 шарахь кхуза баьхкира испанхой, цара мохк долабаьккхинчул тӀаьхьа территори Мехикон аудиенци хилира, дуьххьара цуьна йукъахь йара хилачу Ацтекийн империн провинцеш, тӀаьхьо мохк йукъа бахара Керла Испани вице-пачхьалкхаллин.
1849 шеран 27 октябрехь дуьйна Герреро штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Герреро штатан нах беха меттигаш
Римаджо (Арецо)
Римаджо — Италин Тоскана регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Тоскана регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Ложець
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Домбрувка-Заблотня
Домбрувка-Заблотня — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Мазовин воеводаллин нах беха меттигаш
Листное
Листное (Ліснае) — Белоруссин Гомелан областан Лельчицин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Гомелан областан нах беха меттигаш Категори:Лельчицин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Сан Пабло (Трес Вальес)
Сан Пабло — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Сан Пабло лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Нижни Шерьково
Нижни Шерьково (Нижнее Шерьково) — Российн Федерацин Смоленскан областан Велижан кӀоштара эвла.
Климат
Климат барамера континенталан йу, амалехь барамера йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а ду. Ӏаьн хьалхара дакъа довха ду шолгӀачул. ХӀаваан йовхачу температуран (де-буьйсан йукъара барам) мур лаьтта 213-224 дийнахь. ГӀоролаш йоцучу муьран йукъара барам 125-148 де. Цхьацца шерашкахь хаало дикка дӀатовжар йийцинчу климатан амалех. Йочанийн шеран барам бу 645-691 мм. Кхааннах ши дакъа догӀан кепара догӀу, цхьа дакъа ло кепара хуьлу. Цхьаьна эшшара лон чкъор лаьтта декабрь болалуш, деша апрелан хьалхарчу декадехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Велижан кӀоштан нах беха меттигаш
Дорошата
Климат
Кхузахь йуккъерачу барамехь континентан климат йу. Оцунна бахьна ду Къилбаседа Шен Ӏапказера шила мох цхьаа дуьхьало йоцуш кхуза схьакхачарна. Цундела кхузара Ӏа чӀогӀа шила ду, аьхкенна кест-кеста шила хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (61%), гӀезалой (17%), удмурташ (18%).
Билгалдахарш
Категори:Кировн областан Кильмезан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Кировн областан нах беха меттигаш
Эль Мангал (Трес Вальес)
Эль Мангал — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Мангал лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
HD213374
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Буковник
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Пльзень мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Плотава (Алейскан кӀошт)
Плотава (Плотава) — Российн Федерацин Алтайн мехкан Алейскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера а, чӀогӀа континенталан а йу, кхоллало Атлантикера, Арктикера, Малхбален Сибрехара, Йуккъерчу Азера сих-сиха хийца а луш кхочучу хӀаваан массаш бахьнехь. Маршах кӀезиг йолуш хенан хӀоттам хилар бахьнехь алссама маьлхан радиации кхачайо кхуза. Малх лепаран дохаллин йуккъера барам 2000—2300 сахьт шарахь бу, цхьаьнатоьхна радиацин барам кхочу 4500-4800 МДж/м2 шарахь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Хьажоргаш
Категори:Алейскан кӀоштан нах беха меттигаш
Гуьллуьдже (МахӀмудийе)
Гуьллуьдже (Güllüce) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатоли регионан ЭскишехӀир провинцин (ил) МахӀмудийенан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:ЭскишехӀир провинцин нах беха меттигаш
Категори:ЭскишехӀир провинцин микрокӀошташ
Потемкино (Ивановн область)
Потемкино (Потемкино) — Российн Федерацин Ивановн областан Юрьевецан кӀоштара дӀатесна эвла.
Гуьллуьдже (МахӀмудийе)
Хьажоргаш
Категори:МахӀмудийенан микрокӀошташ
Потемкино (Ивановн область)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Цуьнан амалехь ду гӀеххьа йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а, дика лаьттачу лайн чкъоьраца. Уггар шийла бутт, Ӏадат хилла, январь бу, ткъа уггар бовха — июль. Алсама къилба-малхбузера мох хуьлу.
Гуьллуьдже (МахӀмудийе)
Хьажоргаш
Категори:МахӀмудийенан кӀоштан нах беха меттигаш
Потемкино (Ивановн область)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Гуьллуьдже (МахӀмудийе)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Потемкино (Ивановн область)
Хьажоргаш
Категори:Юрьевецан кӀоштан нах беха меттигаш
Гуьллуьдже (МахӀмудийе)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Йуьксел (Динар)
Йуьксел (Yüksel) — Туркойчоьнан Эгейн регион регионан АфйонкарахӀисар провинцин (ил) Динаран кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:АфйонкарахӀисар провинцин нах беха меттигаш
Категори:Динаран кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Кастельяр-де-Сантьяго
Кастельяр-де-Сантьяго — Испанин Сьюдад-Реаль провинцин муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —. ХӀордан сизал локхалла. муниципалитеташ.
Хьажоргаш
Категори:Испанин муниципалитеташ Категори:Сьюдад-Реаль провинцин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Бреитбач (Болцано)
Бреитбач  — Италин Трентино-Альто-Адидже регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Трентино-Альто-Адидже регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
ХӀармантепе (ХӀендек)
Хьажоргаш
Категори:Сакари провинцин нах беха меттигаш
Категори:Сакари провинцин микрокӀошташ
Категори:ХӀендекнан микрокӀошташ
Категори:ХӀендекнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
NGC 5081
NGC 5081 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
5081 5081
Новоивановски 3-й
Новоивановский 3-й (Новоивановский 3-й) — Российн Федерацин Кемеровн областан Чебулан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат чӀогӀа континенталан йу. Ӏа — шийла а, деха а, аьхке — йоца а, йовха а. ГӀоролаш йоцу мур лаьтта 100 дийнахь областан къилбаседехь, 120 де гергга Кузнецкан боьран къилбехь. Къилбаседа дуьненан эхиган барамера асехь лаьттачу Кемеровн областана кхочу дикка дукха маьлхан йовхо шарахь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Хьажоргаш
Категори:Чебулан кӀоштан нах беха меттигаш
Пленимир
Пленимир — Болгарин Добричин областера эвла. Генерал-Тошево йукъараллин йукъайогӀу.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Болгарин нах беха меттигаш Категори:Добричин областан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Кызылжар (Аксу гӀалин администраци)
Кызылжар — Кхазакхстанан Павлодаран областан Аксу гӀалин администрацин йукъайогӀу эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Аксу гӀалин администраци
Кашеви-Тарновски
Кашеви-Тарновски — Польшин Лодзинскан воеводаллин  гминера эвла.