cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Логиново (Волхован кӀошт)
Логиново (Логиново) — Российн Федерацин Ленинградан областан Волхован кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Эвла йукъайогӀу хӀордан климатера континенталан дехьайолучу барамерачу климатан зонан. Цигахь барамера кӀеда Ӏа ду, барамехь йовха аьхке а йу. Климатан коьрта башхалла йу хенан хӀоттам цхьаьнаэшшара ца хилар, иза доьзна ду сих-сиха хийцалучу хӀаваан массех, уьш кхоллалучу кӀоште хьаьжжина хуьлу хӀордан, континенталан, арктикан.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Волхован кӀоштан нах беха меттигаш
Канле
Канле — Францин гӀала-коммуна, лаьтта О-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — Па-де-Кале.
Гбельце
Гбельце — Словакин  гуонара эвла.
Канле
Географи
.
Гбельце
Истори
Йиллина.
Канле
Билгалдахарш
Категори:Па-де-Кале департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Гбельце
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словакин нах беха меттигаш
Бельвис
Бельвис — Испанин Льейда провинцин муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —. ХӀордан сизал локхалла. муниципалитеташ.
Хьажоргаш
Категори:Испанин муниципалитеташ Категори:Льейда провинцин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Кумиси
Кумиси (კუმისი) — Гуьржийчоьнан Квемо-Картлин Гардабанин муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 1900 стаг (2014 шо).
Билгалдахарш
Категори:Гардабанин муниципалитетан нах беха меттигаш
Теколхуизо (Олинала)
Теколхуизо — Мексикин Герреро штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Теколхуизо лаьтташ йу Мексикин къилба-малхбузехьара декъехь, Мехико гӀалин къилбехьа.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 21,9 °C.
Истори
Дуьххьара адамаш 20 эзар герг шо хьалха кхуза даха хевшина. Уьш хила боху ольмекаш. ТӀаьхьо Теотиуаканан Ӏаткъам чӀагӀбелира кхузахь. VIII-XV бӀешерашкахь ацтекаш дола деш йара кху махкахь. 1521 шарахь кхуза баьхкира испанхой, цара мохк долабаьккхинчул тӀаьхьа территори Мехикон аудиенци хилира, дуьххьара цуьна йукъахь йара хилачу Ацтекийн империн провинцеш, тӀаьхьо мохк йукъа бахара Керла Испани вице-пачхьалкхаллин.
1849 шеран 27 октябрехь дуьйна Герреро штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Герреро штатан нах беха меттигаш
МугӀес
МугӀес — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ПгӀованс — Альпаш — Сирла-сийна Йист регионехь. Коммунан департамент — Буш-дуь-ГӀон.
Сан Франсиско де Ризо (Пенхамо)
Сан Франсиско де Ризо — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
МугӀес
Географи
.
Сан Франсиско де Ризо (Пенхамо)
Географи
Сан Франсиско де Ризо лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
МугӀес
Билгалдахарш
Категори:Буш-дуь-ГӀон департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Сан Франсиско де Ризо (Пенхамо)
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Гуьленйака (АлашехӀир)
Гуьленйака (Gülenyaka) — Туркойчоьнан Эгейн регионан Маниса провинцин (ил) АлашехӀирнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Маниса провинцин нах беха меттигаш
Категори:Маниса провинцин микрокӀошташ
Категори:АлашехӀирнан микрокӀошташ
Категори:АлашехӀирнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Селимийе (Османели)
Селимийе (Selimiye) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регион регионан Биледжик провинцин (ил) Османелинан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Биледжик провинцин нах беха меттигаш
Категори:Османелинан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Стари Шигай
Стари Шигай — Башкирийчоьнан Буздякан кӀоштара эвла, иза Сабаевски йуьртан меттиган йукъайогӀу. Бахархойн дукхалла 166 стаг (2009 шо). Поштан индекс — 452716, код ОКАТО — 80217831004.
Демографи
Бахархойн дукхаллин динамика:
Хьажоргаш
Категори:Буздякан кӀоштан нах беха меттигаш
Караджаали (Бига)
Хьажоргаш
Категори:Чанаккале провинцин нах беха меттигаш
Категори:Биганан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
(14281) 2000 CR92
(14281) 2000 CR92 — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Истори
ДӀайиллина 2000 шеран 6 февралехь LINEAR проекты цӀе йолу Ӏилманчо Сокорро обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «2000 CR92» саналган.
Громбчин
Громбчин — Польшин Западно-Поморскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Западно-Поморскан воеводаллин нах беха меттигаш
Гарлисвилл (Пенсильвани)
Географи
Гарлисвилл бахархойн статистикин меттиган майда —. Статистикин йекъна меттиган бакъонан статус йац.
ХӀордан сизал локхалла.
HD93700
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Трнава (Прешево)
Трнава  (Трнава) — Сербин Пчинья гуонан йукъараллера (општина) нах беха меттиг.
Географи
Лаьтташ йу Балканийн ахгӀайренан къилбаседа декъан тӀехь, хӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Литература
Категори:Пчинья гуо нах беха меттигаш Категори:Сербин нах беха меттигаш
Пересловка
Пересловка (Пераслоўка) — Белоруссин Витебскан областан Миорин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Витебскан областан нах беха меттигаш Категори:Миорин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Обланка
Обланка — Украинин Кировоградан областан Бобринецан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Абаяра
Абаяра — Бразилин Сеара штатера муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —.
Хьажоргаш
Категори:Сеара штатан муниципалитеташ Категори:Бразилин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Колефрачидо (Л'Аквила)
Колефрачидо  — Италин Абруццо регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Абруццо регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Пасека (Борисовн кӀошт)
Пасека (Пасека) — Белоруссин Минскан областан Борисовн кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Минскан областан нах беха меттигаш Категори:Борисовн кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Каетанув-Дольни
Каетанув-Дольни — Польшин Свентокшискан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Свентокшискан воеводаллин нах беха меттигаш
Ивановски (Зеленодольскан кӀошт)
Ивановски (Ивановское) — Российн Федерацин ГӀезалойчоьнан Зеленодольскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь йу йуккъерачу шораллера бараман континенталан кепара амалан климат, йовхачу аьхкенца а, барамехь шийла Іаьнца а. Уггар бовха бутт июль бу, уггар шийла — январь.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 140 стаг (2010).
Билгалдахарш
Категори:Зеленодольскан кӀоштан нах беха меттигаш
Палацо Пяна (Козенца)
Палацо Пяна — Италин Калабри регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Калабри регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Мялово
Мялово (Мялово) — Российн Федерацин Пскован областан Опочкан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Опочкан кӀоштан нах беха меттигаш
Изворелу
Изворелу — Румынин Мехединць жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Старе Песцироги
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Изворелу
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Мехединць жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Старе Песцироги
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Мазовин воеводаллин нах беха меттигаш
Збенице
Збенице (Zbenice) — Чехин Йуккъера Чехин мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Йуккъера Чехин мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Черна Ржека
Черна Ржека (Černá Řeka) — Чехин Пльзень мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Пльзень мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Гроцана
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Фриули-Венеция-джулия регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Глен (Нью-Йорк)
Глен  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Нью-Йорк штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Нью-Йорк штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Якубово (Смоленскан область)
Якубово (Якубово) — Российн Федерацин Смоленскан областан Сафонован кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Климат барамера континенталан йу, амалехь барамера йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а ду. Ӏаьн хьалхара дакъа довха ду шолгӀачул. ХӀаваан йовхачу температуран (де-буьйсан йукъара барам) мур лаьтта 213-224 дийнахь. ГӀоролаш йоцучу муьран йукъара барам 125-148 де. Цхьацца шерашкахь хаало дикка дӀатовжар йийцинчу климатан амалех. Йочанийн шеран барам бу 645-691 мм. Кхааннах ши дакъа догӀан кепара догӀу, цхьа дакъа ло кепара хуьлу. Цхьаьна эшшара лон чкъор лаьтта декабрь болалуш, деша апрелан хьалхарчу декадехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Сафонован кӀоштан нах беха меттигаш
Русаки (Ильинскан кӀошт)
Русаки (Русаки) — Российн Федерацин Пермийн мехкан Ильинскан кӀоштара эвла.
Харитоново (Буряти)
Харитоново (Харитоново) — Российн Федерацин Бурятин Тарбагатайн кӀоштара эвла.
Русаки (Ильинскан кӀошт)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Малхбузера догӀучу хӀаваийн массийн новкъахь долчу Басеги дукъо, массо Урало санна, лекха дацахь а, дикка сацадо Атлантикин хӀаваъ малхбалехьа даржарах. Мехкан климататан амалехь континенталла йу, цуьнан бахьна дукха хьолахь бӀаьста догӀу арктикин хӀаваъ ду. Каран хӀордан шийла мох къаьста кӀезиг тӀаналлийца, Атлантикин хӀаваан массаш, бӀостанехьа, тӀуналла дукха йолуш ду (700—800 мм шарахь гергга). Махкахь дикка йовха аьхке йу, цхьадолчу шерашкахь уггар шийла бутт февраль хуьлу. Ах йочанаш ло кепара хуьлу. ДогӀанаш дукхахдерг сентябрехь а, июнехь а хуьлу, малхбузен басешкахь алсама дакъа — августехь хуьлу. Минимум йочанаш йогӀу февралехь а, декабрехь а. Аьхка лаьмнашкахь стигал къекъаш догӀанаш оьху. Мехкан амалехь йу сих-сиха хуьлу аьхкенан дохк, уьш наггахь масех дийнахь лаьтта.
Лас Анимас (Агуаскальентес)
Лас Анимас — Мексикин Агуаскальентес штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Харитоново (Буряти)
Климат
Кхузахь климат — чӀогӀа континенталан йу, шийла Ӏа долуш, йовха аьхке йолуш. Ӏа шийла, декъа кӀезиг ло долуш хуьлу. БӀаьсте мохе йу, гӀоролаш йолуш, йочанаш чӀогӀа кӀезиг йолуш. Аьхке йоца, довхачу деношца а, шийлачу буьйсанашца, июлехь а, августехь а шортта догӀанаш долуш хуьлу. Гуьйре тӀекхочуш хаа а ца ло, хенан хӀоттам цӀеххьана хийца ца ло, цхьацца шерашкахь иза йеха а, йовха а хуьлу.
Русаки (Ильинскан кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+5.
Лас Анимас (Агуаскальентес)
Истори
Кху махка испанхой бахкале, кхузахь дехаш дара чичимекийн тайпанаш, 1530-1531 шерашкахь испанхоша долайаьккхина.
Харитоново (Буряти)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Иркутскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+8.
Русаки (Ильинскан кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Пермийн мехкан Ильинскан кӀоштан нах беха меттигаш
Харитоново (Буряти)
Хьажоргаш
Категори:Бурятин Тарбагатайн кӀоштан нах беха меттигаш
ХӀинжа-ГӀала
ХӀинжа-ГӀала — Кавказера, Российн къилбехара гӀала, лаьтта Каспий-хӀордан бердашца. Республика ДегӀастанан коьрта шахьар. Бахархойн барамца Къилбаседа Кавказ регионан кхоалгӀа гӀала а, Къилбаседа Кавказан Федералан гуонан уггаре йоккха гӀала. Кхуллу гӀалан гуо ХӀинжа-ГӀала. ТӀум ю миллион гергга йолчу ХӀинжа-ГӀалан-Каспийн агломерацин.
Лас Анимас (Агуаскальентес)
Истори
1789 шеран 24 апрелехь дуьйна Сакатекас штатан йукъахь йара, 1835 шеран 23 майхь дуьйна Агуаскальентес штатан йукъахь йу
ХӀинжа-ГӀала
Хьалхара истори
«ДегӀастанан некъ» баккхарх къийсамаш латтийна гуннаша, гӀажарша, Ӏаьрбаша. Исторехь кӀезиг ладаме роль ловзийна ца Ӏа и некъ къуьйсуш Таркхи эвлано, иза лаьтта хӀинцалера ХӀинжа-ГӀалан гена йоццуш. «Таргу» цӀарца иза дуьххьара хьахайо VIII бӀешарахь эрмалойн историка Гевонда.
Большие Желтоухи
Большие Желтоухи (Большие Желтоухи) — Российн Федерацин Калугин областан Кировн кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, дика къаьсташ шеран заманашца: барамехь довха а, тӀуьна а аьхкенца, барамера шийла хӀоьттина лайн чкъор долу Ӏаьнца.
ХӀинжа-ГӀала
Хьалхара истори
Таркхи евзаш яра XV бӀешарахь дуьйна махлелоран йукъ санна, цунна чухула чекхболура Дербент гӀала боьду къепалан некъ. Ткъа иза яра дуьненан ширачех гӀала. Инджи (Инжи, тӀаьхьуо Анджи) цӀарца нах беха меттиг евзара юккъерачу бӀешерашкахь дуьйна.
Большие Желтоухи
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
ХӀинжа-ГӀала
Российн империн йукъахь
1844 шарахь Анджи-Арка гу тӀаьхь, иза гӀумкийн меттара гочдича «Анджи букъ (дукъ)» ду, юьйгӀира Петровски чӀагӀо, цӀе тиллира 1722 шарахь ГӀажарчу боьлхуш оцу меттигехь Пётр I-ра хиларна лерина. 1857 шарахь цунна елира гӀалан статус а, Петровск цӀе а.
Большие Желтоухи
Хьажоргаш
Категори:Калугин областан Кировн кӀоштан нах беха меттигаш
ХӀинжа-ГӀала
Российн империн йукъахь
1870 шарахь йира говзаллийца гавань а, порт а.
Дуьххьарлера гӀалан промышленостан предприяти йира 1876 шарахь, иза яра йий доккху завод. 1878 шарахь болх бан йолаелира дуьххьарлера типографи. ТӀаьхьуо йира шиъ тонкан фабрика.
XIX бӀешо чекхдолуш а, XX бӀешо долалуш а гӀала жигара кхиа йолаелира. Биллира Дон-тӀера-Ростов—Бакох цӀерпоштнекъ, цунна тӀехула дуьйладелира цӀерпоташ ХӀинжа-ГӀала кхаччалц.
1897 шарахь гӀалан бахархой деазза сов тӀекхийтира, 8,7 эз. сов бевлира бахархой.
Кряжлы
Кряжлы (Кряжлы) — Российн Федерацин Оренбурган областан Севернин кӀоштара эвла.
ХӀинжа-ГӀала
Российн империн йукъахь
1900 шарахь йина елира гӀалан уггаре йоккха предприяти акционерийн йукъараллин «Каспийн мануфактуран кехатан фабрика » (советийн муьрехь III Интернационалан цӀарах фабрика).
1914 шарахь йиллира жима мехкдаьтта кхехко завод. Бахархойн барам тӀекхийтира, 24 эз. сов велира, гӀала хьалхаелира ДегӀастанан гӀаланашна йукъахь бахархойн барамца а, экономикин хьолаца а. ДегӀастанан областан административан-политикин йукъ яра Шури-ГӀала. 1915 шо чекхдолуш болх бан йолаелира цӀерпоштнекъан аса ХӀинжа-ГӀала — Шури-ГӀала, цуо гӀала йихкира ломан ДегӀастаца.
Кряжлы
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+6.
ХӀинжа-ГӀала
Российн империн йукъахь
XIX бӀешо чекхдолуш а, XX бӀешо долалуш ХӀинжа-ГӀалахь йира мехкдаьтта кхехко а, черманаш ден а заводаш, кехатан а, тонкан а фабрикаш, цӀерпоштнекъан пхьолгӀанаш.
Кряжлы
Хьажоргаш
Категори:Севернин кӀоштан нах беха меттигаш
ХӀинжа-ГӀала
Российн империн йукъахь
ХӀинжа-ГӀалахь 4 урам бен дацара — Барятински (хӀинца Буйнакски); Привольни (хӀинца Данияловн ← Марковн ← Садови ← Привольни); Соборни (хӀинца Манташевн ур. ← Оскаран ← Октябрьски ← Соборни), Инженерни (хӀинца Р. Гамзатовн ← В. И. Ленинан ← Комсомольски ← Инженерни). Юккъерачу декъера урамаш тӀулг биллина а, мехкдаьттан стогарш серладаьхна а дара. Кхузахь тӀулгийн а, кибирчиган а цӀенош дара, царна чохь бехара хьаькамаш, эпсарш, динан гӀуллакххой, хьалдолу гӀалахой. Коьрта урамехь — Барятински — лаьттира 25 меттиг болу хьешан цӀа «Гуниб», масех туька, аптека, кинотеатр «Прогресс», ткъа хӀинца Пачхьалкхан банк (РФ Центробанк) лаьттачохь яра нах совцу керт. Вукха урамашкахь бара дехьа а ца валало хатт, ткъа аьхка — чан, мозийн а, чуьркийн а бода. 2004 шарахь лаьттина, йохийна бани тӀера, татол дара, боьха хи хӀордан чудохуьйтуш. ХӀинца Правительствон цӀа лаьтта, килсан уллера майда а нехашшах юьззина боьха меттиг яра. ГӀалахь цхьаъ бен библиотека яцара, цунна чохь кхо эзар жайна дара, амма ткъа сов малара молу меттиг яра. Хин биргӀа гӀалахь яцара, наха хи черманашна чохь кхоьхьура.
Советийн мур
1921 шеран 14 майхь ДегӀастанан революцин комитетан № 59 йолу омарца Петровск-Порт гӀалан цӀе оьрсийн маттахь хийцира ДегӀастанан революционеран Дахадаев Махачан (1882—1918) сийнна Махачкала аьлла. 1923 шеран 15 декабрехь ДАССР ЦКХК Президиумо кхайкхийра ХӀинжа-ГӀала ДАССРн коьрта шахьар.
1930-гӀа шерашна юккъехь гӀалех туьйхира гӀалан тайпана посёлок Петровск-Кавказски (хӀинца мккӀ. ХӀинжа-ГӀала-1).
Советийн заманахь ДегӀастанан коьрта шахьар сихха кхуьура, 1930-гӀа - 1980-гӀа шерашкахь бахархойн барам тӀекхийтира иттазза сов, кхоьллира коьрта социалан инфраструктура, хӀокху заман дешаран система, промышленностан бух тӀиера дакъош. Хи латторан бала а дӀабаьккхира, йира иттаннаш медицинан, оьздангаллин хьукматаш, дӀайиллира лакхара а, юккъера а дешаран меттигаш. ХӀинжа-ГӀалан бахархойн хӀоттам кхуллуш дакъа лецира ДегӀастанан дерриг къаьмнаша.
1952 шо кхаччалц гӀалан Коьрта майданехь лаьттира Сийлахь элан Невски Александран килс. Килс язйира 1891 шеран 30 августехь. 1952 шарахь цунна хилира, советийн Российн динан гӀишлойн хилларг — килс йохийра. Тахана цуьнан меттигехь лаьтта ДегӀастанан Республикин коьртан а, правительствон а гӀишло.
Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀом болуш 5 хӀинжа-гӀалахочун Советийн Союзан Турпалхо цӀе елира.
ГӀалан дахаран ерриг сферашкахь баккхий хийцамаш хилира тӀемал тӀаьхьарчу 1950—1970-гӀа шерашкахь. 1969 шарахь ХӀинжа-ГӀалахь яра 4 лдм: ДегӀастанан пачхьалкхан университет, юьртабахаман (хӀинца ДегӀастанан пачхьалкхан юьртабахаман академи), медицинан (хӀинца ДегӀастанан пачхьалкхан медицинан академи), педагогикан (хӀинца ДегӀастанан пачхьалкхан педагогикан университет) институт, 51 йукъарадешаран ишкол, ерриг фонд 1,4 млн сов жайна долу иттаннаш библиотекаш, 20 сов кинотеатр (дукхах йолчарна тӀаьхьуо хийцамаш бина). Лакхарчу боларца кхуьура гражданийн гӀишлошъяр. Йира яккхий промышленностан объекташ, царна йукъахь М.Гаджиевн цӀарах, Машенашъяран (хӀинца «Авиаагрегат»), «Шура чекхйоккху машенийн», «Дагэлектромаш», Приборашъяран, «Стекловолокно», Радиосурсатийн, «Эльтав» заводаш, III интернационалан а, Крупскийн а цӀарах фабрикаш, Революцин ТӀемлойн цӀарахь чӀеран-консервийн комбинат, кхин а.
Фомински (Костроман кӀошт)
Фоминское (Фоминское) — Российн Федерацин Костромин областан Костромин кӀоштара эвла.
ХӀинжа-ГӀала
Советийн мур
1960-гӀа шераш чекхдовлуш ХӀинжа-ГӀалахь Таркхи-Тау ломан басехь фуникулёр хӀотто план яра, амма тӀаьхьа сацийра и проект.
Фомински (Костроман кӀошт)
Климат
Эвла йу Оьрсийн акъари тӀехь, йекъна хин тогӀенаш. Кхузахь климат барамера континенталан йу, Ӏа – ло долуш, шийла, аьхке – йовха. Алссам хьоькху къилба-малхбузера мехаш.
ХӀинжа-ГӀала
Советийн мур
ХӀинжа-ГӀалан чӀогӀа зуламаш хилира 1970 шеран 14 майхь мохкбегор бахьнехь.
XX бӀешеран чаккхе
ССРС йохар бахьнехь, экономикин хийцамаш буьйлабаларца а, базаран бахаме дехьадовларца а, коьртаниг ТӀПК заказашка йирзина йолу ХӀинжа-ГӀалан промышленность, йисира халачу хьолехь. Конверсин программаш кхочуш ца ян елира. 1990-гӀа шерашкахь арахоьцу сурсаташ охьадовларан бахбелла мур хилира. Масала: 1990 шо кхачале «Стекловолокно» заводо болх латтабора 3800 стагана, хӀинца — 500 стагал кӀезиг ву. «Эльтав», Приборашъяран, Радион, Дагэлектромаш заводаш, 3-гӀа Интернационалан а, Крупскийн а фабрикаш, ЧӀерийн-консервийн комбинат ерриг йохийна йукъара яьхна, ткъа латта доьхкина гӀишлошъечарна. Изза ду кхечу предприятешца а. 1990-гӀа шераш чекхдовлуш хьал тодала доладелира. XXI бӀешо долалуш хаъал дика хийцамаш хилира сурсаташ арахецаран структурехь а, гӀалан промышленностан потенциал тӀетухуш а.
Фомински (Костроман кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Костромин кӀоштан нах беха меттигаш
ХӀинжа-ГӀала
XX бӀешеран чаккхе
1998 шарахь гӀала администрацин коьрте хӀоттийра Амиров СаӀид.
XXI бӀешо
2013 шеран июнехь ХӀинжа-ГӀалан администрацин коьртера Амиров СаӀид лецира бакъо ларъечу меженаш. Цуьнан меттиге хӀоттийра ДПУ ректор Рабаданов МуртазӀали. 2014 шеран апрелехь Рабаданов шен лаамца дӀавелира ХӀинжа-ГӀалан мэран декхарш кхочушдаран даржера, ткъа цуьнан меттиге ДегӀастанан коьртерчу Абдулатипов Рамазана хӀоттийра Сулейманов Мохьмад. 2015 шеран июлехь Сулеймановн меттана мэран декхарш кхочушдан волавелира Мусаев Муса. ХӀинжа-ГӀалан Гуламан депутаташа сацам бира хан тӀекхачале мукъа ваккха, ДегӀастанан коьрта шахьран мэран даржера курхалла дарна колонин диъ шо а тоьхна чувоьллина, Мусаев Муса. Иза хаийтина 2018 шеран 27 декабрехь мэрин пресс-гӀуллакхо. Январера ноябрь кхаччалц ХӀинжа-ГӀалан мэран декхарш кхочушдийриг вара Гасанов Абусупьян. 2018 шеран 7 ноябрехь Гасанов Абусупьян лецира, гӀалан мэран декхарш кхочушдечу заманахь, 40 млн сом лачкъорах шеко йолуш. 2018 шеран 8 ноябрехь Гасанов Абусупьян цӀахь сацийначул тӀаьхьа, 2019 шеран 31 январь кхаччалц цхьаьна ханна ХӀинжа-ГӀалан мэран декхарш кхочушдира Алиев Мурада.
Хьажоргаш
Категори:ХӀинжа-ГӀала
Февральски (Вожеган кӀошт)
Февральски (Февральский) — Российн Федерацин Вологдин областан Вожеган кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Вожеган кӀоштан нах беха меттигаш
Мари (кратер)
Мари — Венеран тӀехь  14,2 км. гергга диаметр йолу кратер. Цуьнан координаташ ю -21.7°N, -232.4°W.
Хьосташ
Категори:Венеран кратераш
ГӀоьрдала
Иза йу ГӀоьрдалан йуьртан меттиган административан центр.
Билгалдахарш
Категори:Нажи-Йуьртан кӀоштан нах беха меттигаш
Кум (Кумлуджа)
Кум (Kum) — Туркойчоьнан Лаьттайуккъера хӀордан регионан Антали провинцин (ил) Кумлуджанан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Антали провинцин нах беха меттигаш
Категори:Антали провинцин микрокӀошташ
Категори:Кумлуджанан микрокӀошташ
Категори:Кумлуджанан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Терразини
Терразини — Италин Сицили регионера коммуна. Лаьтташ йу Палермо провинцехь.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Сицили йукъара гӀаланаш
Качаново (Украина)
Качаново — Украинин Полтаван областан Миргородан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Миргородан кӀоштан нах беха меттигаш
Нови (Юрьев-Польскан кӀошт)
Нови (Новая) — Российн Федерацин Владимиран областан Юрьев-Польскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат билгалйоккху цуьнан географин хьоло, цунах доьзна ду маьлхан йовхо кхачар а, тайп-тайпана хӀордан, континенталан барамера шораллин, арктикин хӀаваан массаш лелар а (луларчу Малхбузен Европин, Йуккъера а, Къилбаседера а Азин, Атлантикин а, Къилбаседа Шен Ӏапказийн акваторера).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Юрьев-Польскан кӀоштан нах беха меттигаш
Улома (Новгородан область)
Улома (Улома) — Российн Федерацин Новгородан областан Пестован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан, хӀордан климатан герга йу, цуьнан амалехь тӀех сов тӀуналла, йовха йоцу аьхке, йовха, йеха гуьйре, барамехь кӀеда Ӏа, йеха шийло бӀаьсте. Ӏай кхоьлина хенан хӀоттам хуьлу, йукъа-кара (5-7 де баттахь) йовхонашца. Ӏа дохделча ша хьокху. Баттахь 5-10 дийнахь дарц хьоькху. Дохк хуьлу Ӏаьн дохаллехь Ӏуьйренан сахьташкахь (5 — 15 де баттахь). Кхоьлина денош хуьлу 10 — 28 баттахь (максимум декабрехь), диекхна денош 2-6 баттахь. Аьхка доцца догӀанаш хуьлу (12-17 де баттахь). Диекхна денош 10-19 хуьлу баттахь. Буса а, Ӏуьйрана а дохк хуьлу (5-8 де баттахь). Гуьйре дохк йолуш кхоьлина хуьлу (12-14 де дохк йолуш). Йочанаш гурахь дехха дерз кепара, ноябрехь тӀеда ло кепара хуьлу.
Cахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Пестован кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Загозьдзе
Загозьдзе — Польшин Люблинан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Люблинан воеводаллин нах беха меттигаш
Марико (кратер)
Марико — Венеран тӀехь  12,9 км. гергга диаметр йолу кратер. Цуьнан координаташ ю -23.3°N, -132.9°W.
Хьосташ
Категори:Венеран кратераш
Жар-Башы (Чон-Алайн кӀошт)
Жар-Башы — ГӀиргӀазойчоьнан Ошан областан Чон-Алайн кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Сахьтан аса ю +6:00.
Беляви (Гнезненскан повет)
Беляви  — Польшин Великопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Великопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
Эль Эскондидо (Коазакоалкос)
Эль Эскондидо — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Тре Эрманос (Озулуама де Маскареньяс)
Географи
Тре Эрманос лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Эль Эскондидо (Коазакоалкос)
Географи
Эль Эскондидо лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Тре Эрманос (Озулуама де Маскареньяс)
Климат
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
Эль Эскондидо (Коазакоалкос)
Климат
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
Тре Эрманос (Озулуама де Маскареньяс)
Истори
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Эль Эскондидо (Коазакоалкос)
Истори
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Дитак
Билгалдахарш
Категори:Араратан провинцин нах беха меттигаш
(14282) Cruijff
(14282) Cruijff — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Истори
ДӀайиллина 1960 шеран 24 сентябрехь К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд, Том Герельс цӀе йолу Ӏилманчо Паломар обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «2097 P-L» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
(6123) Аристотель
(6123) Аристотель — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Истори
ДӀайиллина 1987 шеран 19 сентябрехь Эрик Эльст цӀе йолу Ӏилманчо Рожен обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1987 SH2».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Селвота (Фрозиноне)
Селвота — Италин Лацио регионан  коммунера эвла.
Литература
Категори:Лацио регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Лемшвениера
Лемшвениера (ლემშვენიერა) — Гуьржийчоьнан Квемо-Картлин Гардабанин муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 1642 стаг (2014 шо).
Билгалдахарш
Категори:Гардабанин муниципалитетан нах беха меттигаш
Палма Реал (Пахапан)
Палма Реал — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Палма Реал лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Ла Кондуса (Аматлан де лос Реес)
Ла Кондуса — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Муссан
Муссан — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Окситани регионехь. Коммунан департамент — Од.
Сен-Симоь
Сен-Симоь — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Коммунан департамент — ШагӀанта.
Муссан
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Од департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Сен-Симоь
Билгалдахарш
Категори:ШагӀанта департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Кизварь
Кизварь (Кизварь) — Российн Федерацин Удмуртин Уван кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь йу Самарин хан лелаш. UTC-ца хийцадалар ду +4:00. Москохан хенаца цу сахьтийн асан гуттар а хийцадалар ду +1 сахьт, MSK+1 санна Россехь къастош а йу. 2010-гӀа шо кхаччалц, областехь йара асан Самарин хан (МСК+1). 2010-2014-чу шерашкахь йара Москохан хан. 2014-чу шеран 26-чу октябряхь дуьйна регион йу йуха а кхоьллинчу кхозлагӀчу сахьтийн зонехь (МСК+1, Москохан хан + 1 сахьт, UTC+4). Маьлхан хенаца йукъара башхалла ю 30 минот тӀера областан малхбалехь, малхбузехь 48 минот тӀекхаччалц.
Хьажоргаш
Категори:Уван кӀоштан нах беха меттигаш
Златополье (Украина)
Златополье — Украинин Кировоградан областан Бобринецан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Бобринецан кӀоштан нах беха меттигаш
HD93712
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Кантеле (Па-де-Кале)
Кантеле — Францин гӀала-коммуна, лаьтта О-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — Па-де-Кале.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Па-де-Кале департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Беляви (Гродзискан повет)
Беляви  — Польшин Великопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
СогӀуджакпинар (Османели)
СогӀуджакпинар (Soğucakpınar) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регион регионан Биледжик провинцин (ил) Османелинан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Биледжик провинцин нах беха меттигаш
Категори:Османелинан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Старе Плуди
Старе Плуди — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Мазовин воеводаллин нах беха меттигаш
Жаш-Тилек (Чон-Алайн кӀошт)
Жаш-Тилек — ГӀиргӀазойчоьнан Ошан областан Чон-Алайн кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Сахьтан аса ю +6:00.
Хьажоргаш
Категори:Чон-Алайн кӀоштан нах беха меттигаш
Прасиани
Прасиани (პრასიანი) — Гуьржийчоьнан КӀахетин Сигнахин муниципалитетан эвла.
Казимежа-Мала
Казимежа-Мала — Польшин Свентокшискан воеводаллин  гминера эвла.
Прасиани
Билгалдахарш
Категори:Сигнахин муниципалитетан нах беха меттигаш
Казимежа-Мала
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Свентокшискан воеводаллин нах беха меттигаш
Гленвилл (Скенектеди, Нью-Йорк)
Гленвилл  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Нью-Йорк штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Нью-Йорк штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Лопастино (Ленинградан область)
Лопастино (Лопастино) — Российн Федерацин Ленинградан областан Бокситогорскан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла йукъайогӀу хӀордан климатера континенталан дехьайолучу барамерачу климатан зонан. Цигахь барамера кӀеда Ӏа ду, барамехь йовха аьхке а йу. Климатан коьрта башхалла йу хенан хӀоттам цхьаьнаэшшара ца хилар, иза доьзна ду сих-сиха хийцалучу хӀаваан массех, уьш кхоллалучу кӀоште хьаьжжина хуьлу хӀордан, континенталан, арктикан.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Бокситогорскан кӀоштан нах беха меттигаш
Тугаево (Сабаевски йуьртан меттиг)
Тугаево — Башкирийчоьнан Буздякан кӀоштара эвла, иза Сабаевски йуьртан меттиган йукъайогӀу. Бахархойн дукхалла 306 стаг (къоларг2009 шо). Поштан индекс — 452716, код ОКАТО — 80217000000.
Демографи
Бахархойн дукхаллин динамика:
Хьажоргаш
Категори:Буздякан кӀоштан нах беха меттигаш
Тирана
Тира́на (Tiranë, Tirana) — Албани Пачхьалкха Коьрта гӀала ю, массо мехка коьрта балалитаран, мехка сурсатийн куьйгалла лелош, оьздангаллийн Пачхьалкха йукъера гIала ю. Цхьаннех йозуш йоцуш шахьар ю, мехка латтанашна, ишта Тирана гIалийна чу догIучу латанашна урхалла до меттиг. Аренан барамца 30 км² ю. Кхоьллина оц 1614 шарахь, Тирана гIала мехка Коьрта гӀала хилира 1920 шарахь.
Билгалдахарш
Категори:Албанин гӀаланаш
Павловцы (Борисовн кӀошт)
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Минскан областан нах беха меттигаш Категори:Борисовн кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Эрмалойчоьнан арахьара политика
Ламанан-карабахан девнах а, эрмалойн геноцидах йолу Эрмалойчоьнан позици юлаелла ю цуьнан шина лулахочуьнца — Азербайджанца а, Туркойчоьнца а.
Эрмалойчоьнан дипломатин юкъаметтигаш ю дуьненан 172 пачхьалкхаца, иза ю 40 сов дуьненайукъара кхолламийн декъахо, царна юкъахь бу Вовшахтоьхна Къаьмнийн Кхоллам, Европин кхеташо, ЛПД, Кхерамзаллин а, цхьаьнагӀуллакхдаран а кхоллам Европехь, ККхБКх, Евразин экономикин барт, Дуьненайукъара валютан Фонд, кхин а.
Эрмалойн геноцид къобалъяр
Эрмалойчоьно дӀахьо Эрмалойн геноцид къобалъярехьа хьажийна дуьненайукъара политика, иза официалан къобал йина (дуьненайукъара бакъонца ) реза бацар гайтина:
Эрмалойн геноцид къобалйина регионаш а, провинцеш а:
Азербайджан
Шина къомо ши тӀом бина 1918–20 (эрмалойн-азербайджанан тӀом) а, 1988–94 шерашкахь (Ламанан Карабахера тӀом), тӀаьхьарниг чекхбелира Бишкекекехь куьг йаздина цхьаьна ханна тӀом сацабарца. Шина махкана йукъахь йац официалан дипломатин йукъаметтигаш, ламанан-карабахан дов а, къовсам а бахьнехь.
Советийн муьрехь дукхаха болу эрмалой а, азербайджанаш а бехаш бара гӀеххьачул машарехь советийн аьчкан буьйн кӀелахь. Амма, Горбачев Михаила йукъайалийна гласностан а, перестройкин а политика, Азербайджанан ССР Ламанан-Карабахан автономин областера (ЛКАО) дукхаха болу эрмалой болам болийра Эрмалойн ССРх дӀакхета. 1988 шарахь карабахера эрмалоша кхажтесира Азербайджанах дӀа а къаьстина Эрмалойчоьнах дӀакхетархьама. Цуо, массашкахь Азербайджанехь эрмалой хӀаллакбарца а, Эрмалойчохь, Ламанан Карабахехь азербайджанаш хӀаллакбарца а цхьаьна могӀара девне далийра гӀуллакх, иза девзира Ламанан-Карабахан тӀом санна. Ницкъ баро факт хилла ЛКАО а, Азербайджанан кхин ворхӀ кӀошт а Эрмалойчоьнан куьйгакӀела йахийтира, и тӀом сацийра кхаа агӀоно машаран бар тлело реза хилча. И машар лелаш бара 1994 шеран майхь дуьйна 2021 шеран гуьйре тӀекхаччалц, 1995 шо чекхдолуш агӀонаш реза хилира ЕКхЦКх Минскан тобанан йукъараллин. АЦШ, Франци, Росси сопредседателаш йолу Минскан тобанна йукъайоьду Эрмалойчоь, Азербайджан, Туркойчоь, Малхбузен Европин масех мохк. ТӀом сацийна болушехь, хӀора шарахь хуьлу Ламанан Карабахан карара асанца 40 гергга Ӏиттабаларш.
Формалан агӀонаш тӀеман хьолехь бу хӀинца а. Эрмалойчуьра а, ткъа кхин муьлххачу кхечу махкара а эрмалошна Азербайджанан Республике чубахка ца магийна. Нагахь стеган паспорт тӀехь Ламанан Карабахе вахаран тешалла делахь, цунна ца магадо Азербайджанан Республике чуван.
2008 шарахь Эрмалойчоьнна а, Азербайджанна а йукъахь Ламанан Карабах тӀехула Ӏиттадаларш хилла, царна цӀе тиллина «2008 шеран Мардакертан тӀемаш». Кхаа агӀонна йукъахь тӀемаш хилира доца, массо агӀора дукха нах ца бойуш.
Эрмалойчоьнна а, Азербайджанна а доза къевлина ду, ткъа пачхьалкхашна йукъахь дипломатин йукъаметтигаш йац. Азербайджанан агӀонна Эрмалойчоь пачхьалк-оккупант йу, цуьнан 20% гергга мох кдӀалаьцна йолу (Ламанан Карабахан а, цунна гергара ворхӀ кӀоштан а мохк). Эрмалойчоьно а, Азербайджано а дийцарш до Ламанан Карабахан статусах лаьцна ЕКхЦКх Минскан тобанехь. Бакохахь хьехадо, нагахь дийцарша йист ца йаккхахь, тӀаккха Азербайджан кийча йу тергонехь боцу мохк тӀамца йухаберзо. О необходимости новой войны в Карабахе говорят и многие депутаты парламента Азербайджана.
Австрали
Хьалхара эрмалой Австрале кхелхина 1850-гӀа шерашкахь дешин хӀорш йолчу хенахь.
Дукхаха берш Австрале баьхкина 1960-гӀа шерашкахь, Насер Ӏедале веича Мисрара эрмалошна тӀера буьйлабелла, цул тӀаьхьа, 1970-гӀа шераш дуьйлалуш, туркоша гӀайре схьадаьккхинчул тӀаьхьа Кипрера, 1975 – 1992 шерашкахь Ливанехь гражданийн кегарий болуш.
Адамашна йукъара пачхьалкхан уьйранаш, хӀинца а кӀезиг елахь а, шорлуш ю.2003 шеран сентябрехь сий дан хьакъ волу, шен хьалхарчу иммиграцин а, мультиоьздангаллин а, Австралин орамера къаьмнийн а министран даржехь волу, Филипп Раддока зиярат дира Эрмалойчу. 2005 шеран октябрехь Эрмалойчоьнан арахьара гӀуллакхийн министр Е.П. Вардан Осканяна зиярат дира Австрале. 2005 шеран ноябрехь Эрмалойчу веира сий дан хьакъ волу Джо Хоккей, парламентан декъахо, социалан гӀуллакхийн министр.
Австралин ДоттагӀаллин парламенто къобал ца до 1915 шарахь массашкахь байина эрмалой геноцид ю аьлла, тӀаккха а Керла Къилба Уэльс штато а, Къилба Астралис а тӀеийцира эрмалойн геноцид къобалъеш долу закон. 2007 шеран Австралин правительстве болчу харжамашкахь оппозицин лейбористийн партис дӀахьедира, нагахь лейбористах харжамашкахь толахь, австралин парламентехь эрмалойн геноцид къобалйе бохуш тӀетаьӀар ду аьлла.
Австралехь 60 000 гергга эрмало ву.
Австралин Ереванехь консулалла ю.
Австри
Эрмалойчоьнан вакилат ю Венехь. Австрин Ереванехь сийдолу консулалла.