cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Новополево (Орёлан область)
Климат
Эвла лаьтта Среднерусски (Йуккъераоьрсийн) акъарин йуккъехь, аренан а, хьун-аренан а зонашкахь. Климат барамера континенталан. Ноябрь, декабрь, январь уггар кхуьйлина беттанаш ду. Ло лаьтта денойн йукъара барам — 126. Шарахь хуьлу барамера йочанаш — йуккъера 490 - 590 мм, цу тӀе аьхка шозза алсама, Ӏайчул, гурахь алсама, бӀаьстачул.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Глазуновкан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Маклаково (Рязанан область)
Маклаково (Маклаково) — Российн Федерацин Рязанан областан Пронскан кӀоштара эвла.
Самуилово (Сливенан область)
Самуилово  — Болгарин Сливенан областера эвла. Сливен йукъараллин йукъайогӀу.
Маклаково (Рязанан область)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йовхачу аьхкенца а, барамера шийлачу Ӏаьнца а. ГӀоронаш йоцу муьран йукъара бохалла 130-149 де ду. Кхузахь сих-сиха тӀехьара бӀаьстен а, хьалхара гуьйренан а гӀоролаш хуьлу. Эвла лаьтта тоьушйолчу йочанийн зонехь. Йочанийн шеран барам кхузахь 500 мм кхоччуш бу. ДогӀнаш аьхкенан заманехь стигал къекъаш чӀогӀа догӀу, наггахь къора а тухуш. ХӀоьттина лайн чкъор хуьлу ноябрь чекхболуш – декабрь болалуш, деша март чекхболуш – апрель болалуш. Ло лаьтта денош - 135-145 шарахь. Климатан хьолаш дика ду йуьртабахамна. Йуьззина кхочу йовхо а, тӀуналла а гуьйренан йалташна, бӀаьстенан йалташна, техникин а, докъаран культурашна.
Самуилово (Сливенан область)
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Маклаково (Рязанан область)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Пронскан кӀоштан нах беха меттигаш
Самуилово (Сливенан область)
Хьажоргаш
Категори:Болгарин нах беха меттигаш Категори:Сливенан областан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Челяба (Пермийн мохк)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Малхбузера догӀучу хӀаваийн массийн новкъахь долчу Басеги дукъо, массо Урало санна, лекха дацахь а, дикка сацадо Атлантикин хӀаваъ малхбалехьа даржарах. Мехкан климататан амалехь континенталла йу, цуьнан бахьна дукха хьолахь бӀаьста догӀу арктикин хӀаваъ ду. Каран хӀордан шийла мох къаьста кӀезиг тӀаналлийца, Атлантикин хӀаваан массаш, бӀостанехьа, тӀуналла дукха йолуш ду (700—800 мм шарахь гергга). Махкахь дикка йовха аьхке йу, цхьадолчу шерашкахь уггар шийла бутт февраль хуьлу. Ах йочанаш ло кепара хуьлу. ДогӀанаш дукхахдерг сентябрехь а, июнехь а хуьлу, малхбузен басешкахь алсама дакъа — августехь хуьлу. Минимум йочанаш йогӀу февралехь а, декабрехь а. Аьхка лаьмнашкахь стигал къекъаш догӀанаш оьху. Мехкан амалехь йу сих-сиха хуьлу аьхкенан дохк, уьш наггахь масех дийнахь лаьтта.
Хьажоргаш
Категори:Пермийн кӀоштан нах беха меттигаш
(19658) Sloop
(19658) Sloop — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Истори
ДӀайиллина 1999 шеран 9 сентябрехь LINEAR проекты цӀе йолу Ӏилманчо Сокорро обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1999 RM125» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Маратаизес
Географи
Муниципалитетан майда —.
Хьажоргаш
Категори:Эспириту-Санту штатан муниципалитеташ Категори:Бразилин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Чевик (Ташкоьпруь)
Чевик (Çevik) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регион регионан Кастамону провинцин (ил) Ташкоьпруьнан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Кастамону провинцин нах беха меттигаш
Категори:Ташкоьпруьнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Войново (Лебушанийн воеводалла)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лебушанийн воеводаллин нах беха меттигаш
Пьеве-д’Ольми
Пьеве-д’Ольми — Италин Ломбарди регионера коммуна. Лаьтташ йу Кремона провинцехь.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Ломбарди йукъара гӀаланаш
Лонцко (Куявско-Поморскан воеводалла)
Лонцко  — Польшин Куявско-Поморскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Орличко
Орличко — Польшин Великопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Великопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
Эль Капире (Сан Мигел Тотолапан)
Географи
Эль Капире лаьтташ йу Мексикин къилба-малхбузехьара декъехь, Мехико гӀалин къилбехьа.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 21,9 °C.
Истори
Дуьххьара адамаш 20 эзар герг шо хьалха кхуза даха хевшина. Уьш хила боху ольмекаш. ТӀаьхьо Теотиуаканан Ӏаткъам чӀагӀбелира кхузахь. VIII-XV бӀешерашкахь ацтекаш дола деш йара кху махкахь. 1521 шарахь кхуза баьхкира испанхой, цара мохк долабаьккхинчул тӀаьхьа территори Мехикон аудиенци хилира, дуьххьара цуьна йукъахь йара хилачу Ацтекийн империн провинцеш, тӀаьхьо мохк йукъа бахара Керла Испани вице-пачхьалкхаллин.
1849 шеран 27 октябрехь дуьйна Герреро штатан йукъахь йу.
Човилапан (Катемако)
Човилапан — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Човилапан лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Локев (Сежана)
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Насадкино
Насадкино (Насадкино) — Российн Федерацин Москохан областан Дмитрован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Москохан областан Дмитрован кӀоштан нах беха меттигаш
Малу-М'ерий
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Димбовица жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Вайкув
Вайкув — Польшин Подлясьен воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Подлясьен воеводаллин нах беха меттигаш
HD101373
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Ацьенда Агрикола Сантамария (Форли-Чезена)
Ацьенда Агрикола Сантамария  — Италин Эмилия-Романья регионан  коммунера эвла.
HD101373
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Ацьенда Агрикола Сантамария (Форли-Чезена)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
HD101373
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Ацьенда Агрикола Сантамария (Форли-Чезена)
Литература
Категори:Эмилия-Романья регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
HD101373
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Ранчо Бельявиста (Тампико Алто)
Географи
Ранчо Бельявиста лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Гоьледжик (Караджабей)
Гоьледжик (Gölecik) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан Бурса провинцин (ил) Караджабейнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Бурса провинцин нах беха меттигаш
Категори:Бурса провинцин микрокӀошташ
Категори:Караджабейнан микрокӀошташ
Категори:Караджабейнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Терароса (Дженова)
Терароса — Италин Лигурия регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Йайлагоьзе (Йилдизели)
Йайлагоьзе (Yaylagöze) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатолин Сивас провинцин (ил) Йилдизелинан кӀоштара эвла.
Терароса (Дженова)
Литература
Категори:Лигурия регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Йайлагоьзе (Йилдизели)
Хьажоргаш
Категори:Сивас провинцин нах беха меттигаш
Категори:Йилдизелинан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
NGC 370
NGC 370 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
370 370
Комета
Коме́та (Шира Грецин маттахь κομήτης — месаш йолу, месала) — Мьалхан чӀогӀа дӀасаоьзна орбитехула гонах хьийза бодане кеп йолу жима стигалан хӀума. Маьлхан улле кхочуш хенахь цуьна ченах а, газах а цӀога.
Коьрта хаамаш
Схьахетареш, йоккха период йолу кометаш схьайогӀуш ю Оортан Мархан чура. Цигахь шортта кометан ядраш ду. Маьлхан системин гонах йола стигалан хӀуманаш хӀотталуш ю дӀайоду химин хӀуманех (хин ша, метанан ша, и. к. д.). Кометаш Маьлхан тӀекхочуш хенахь оцу шанех Ӏа хуьлу.
Тахана евзуш ю 400 сов йоцу период йолу комета. Царех 200 сов гина шозза а, сов а перигелийх чекхйолуш. Царехь дукхах ераш тайпашна юкъйодуш ю. Масала, дукхах ераш йоцу период йолу кометаш Юпитеран тайпан юкъахь ю. Оцу тайпанал жимма кезиг ю Сатурнан а, Уранан а, Нептунан а тайпан кометаш (тӀаьххьара тайпан юкъайодуш ю гӀаръялла Галлейн комета.
Кометаш гуш хуьлу бодане объекташ санна. Царна тӀаьхьа цӀога хуьлу наггахь масийтта миллион км деха. Кометан ядро хӀотталуш ду чӀогӀа дакъалгашах а, шенах а. Царна гонах хуьлу бодане чкъор. Оцу чкъорах олу кома. Массийта километр диаметр йолу кометан гонах хила тарло 80 эзар километр диаметр йолу кома. Маьлхан зӀенараш газан дакъалгаш коман йукъара юхатугӀу. И бахьнехь оцу дакъалгашах деха кометан цӀога хуьлу.
Дукха нахан гуш йолу метеораш («охьааьгна седарчий») ю кометашах ялла. Уьш ю Дуьненна тӀейожца атмосферехь йогуш йолу кометас яйина дакъалгаш.
Талламан истори
Кометашан ша-тайпа кепас нехан тидам дукха хенахь дуьйна тӀеузар.
Цера ша-тайпа кеп а, цӀаьххьана гучуйовлара а бахьнехь кометаш дукха хенахь доьгӀначух тешаран бахьан дара. Хьалха заманехь комета стиглахь гучуялча нахана тӀейогӀучу хала замана билгало хетар иза.
Дендаларан хенахь Тихо Браген къинхьегаман бахьнехь кометаш стигалан хӀуманаш лара йолаелира.
Номенклатура
Кометашан цӀераш тахкаран бакъонаш масийттуза хийцира. XX бӀешо доладаллалц кометашна цӀе туьллура уьш гучуякхар шаран хьаьжна. Уьш цхьана шарахь масийтта гучуяккхича нисдаран хӀумнаш тӀетухуш. Амма Галлейс 1531, 1607, 1682 шерашкахь хилла комета цхьаъ ю аьлла тешалла диначул тӀехь а, 1759 шарахь иза юхайогӀура аьллачул тӀехь, оцу кометан Галлейн цӀе тиллира.
ШозлугӀчунна а, кхозлугӀчунна муьран кометашна Энкен а, Биэлин а цӀераш техкира цера орбиташ ягарйина Ӏилманчийн сий деш. ТӀаьхьа муьран кометашна уьш гучуяккхина Ӏилманчийн цӀераш тахка болабелира. Цкьа бен ца гина кометашна уьш хьалхар гина шаран цӀе туьллура.
ХХ бӀешо доладелча кометаш кест-кеста гучуйоккхура. Цундела керла кометан цӀе туьллу барт бинера. И барт хӀинца а бакъонехь бу. Кометан цӀе туьллу иза кхаа лааме тадамчан хааелча. ТӀаьххьара заманехь дукха кометаш гучуйоккху шорт наха лелош болу гӀирсашца. Иштта меттехь кометан и гучуяккхина гӀирсан цӀе туьллу. Масала, комета C/1983 H1 (IRAS — Араки — Олкока) гучуяккхира IRAS спутникас а, марзбелла астрономаш Гэнъити Араки а, Джордж Олкок а.
Тахана кометан цӀарна юкъадоьду и гучуяккхина шо а, гучуяккхина беттан гойтуш элп а, оцу беттан эхахь хилла гучудаккхаран номер а. И система ю астероидашна цӀе туьллу системех тера. Иштта 2006 шаран февралан шозлугӀа эхехь гучуяккхина 4-гӀа кометан цӀе туьллу 2006 D4. Оцу цӀаран хьалха хӀоттайо кометан тайпа гойтуш префикс. Лелайо хӀара префиксаш:
Масала, Хейлан — Боппан кометан цӀе тиллира С/1995 ОӀ. ШозлугӀа перигелийх чекхъялчул тӀехь муьран кометашна номер ло. Галлейн комета хьлахара гина 1682 шарахь. Цу хенахь цуьна номер хила езара 1P/1682 Q1. Астероидаш ю моьттуш гучуяккхина кометаш шайн тиллина цӀе юсу. Масала, P/2004 EW38 (Catalina-LINEAR).
Маьлхан системехь кометийн а, астероидийн а спискехь йолуш пхиъ бен йац стигалан хӀума. Уьш ю 2060 Хирон (95P/Хирон), 4015 Уилсон-Харрингтон (107P/Уилсона — Харрингтона), 7968 Эльст-Писарро (133P/Эльста — Писарро), 60558 Эхекл (174P/Эхекл), 118401 LINEAR (176P/LINEAR).
Ядро
Ядро ду еррига гергга кометан йозалла гулдина чӀогӀа кометан дакъа. Кометашан ядрош тахана телескопашан тергон тӀекхачалуш дац. Уьш къайлодоху даиманна кхоллалуш йолу къега хӀуманас.
Тахана массара яржина Уиплан модельца кометан ядро хӀотталуш ду шах а, метеоран хӀуман дакъалгашах а («боьху лайн межиган» теори). <!-- При таком строении слои замороженных газов чередуются с пылевыми слоями. По мере нагревания газы, испаряясь, увлекают за собой облака пыли. Это позволяет объяснить образование газовых и пылевых хвостов у комет.
Однако согласно исследованиям, проведённым с помощью запущенной в 2005 году американской автоматической станции Deep Impact («Сильный удар»), ядро состоит из очень рыхлого материала и представляет собой ком пыли с порами, занимающими 80 % его объёма.
Кома
Кома — окружающая ядро светлая туманная оболочка чашеобразной формы, состоящая из газов и пыли. Обычно тянется от 100 тысяч до 1,4 миллиона километров от ядра. Давление света может деформировать кому, вытянув её в антисолнечном направлении. Кома вместе с ядром составляет голову кометы. Чаще всего кома состоит из трёх основных частей:
Хвост
У ярких комет с приближением к Солнцу образуется «хвост» — слабая светящаяся полоса, которая в результате светового давления и действия солнечного ветра чаще всего направлена в противоположную от Солнца сторону.
Несмотря на то, что в хвосте и коме сосредоточено менее одной миллионной доли массы кометы, почти 99,9 % свечения, наблюдаемого нами при прохождении кометы по небу, происходит именно из этих газовых образований. Дело в том, что ядро очень компактно и имеет низкий коэффициент отражения (альбедо). Хвосты комет различаются длиной и формой. У некоторых комет они тянутся через всё небо. Например, хвост кометы, появившейся в 1944 году, был длиной 20 млн км. А комета C/1680 V1 имела хвост, протянувшийся на 240 млн км. Также были зафиксированы случаи отделения хвоста от кометы (C/2007 N3 (Лулинь)).
Хвосты комет не имеют резких очертаний и практически прозрачны — сквозь них хорошо видны звёзды, — так как образованы из чрезвычайно разрежённого вещества (его плотность гораздо меньше, чем плотность газа, выпущенного из зажигалки). Состав его разнообразен: газ или мельчайшие пылинки, или же смесь того и другого. Состав большинства пылинок схож с астероидным материалом солнечной системы, что выяснилось в результате исследования кометы 81P/Вильда космическим аппаратом «Стардаст». По сути, это «видимое ничто»: человек может наблюдать хвосты комет только потому, что газ и пыль светятся. При этом свечение газа связано с его ионизацией ультрафиолетовыми лучами и потоками частиц, выбрасываемых с солнечной поверхности, а пыль просто рассеивает солнечный свет.
Теорию хвостов и форм комет разработал в конце XIX века русский астроном Фёдор Бредихин. Ему же принадлежит и классификация кометных хвостов, использующаяся в современной астрономии.
Астрономы объясняют столь различные формы кометных хвостов следующим образом. Частицы, из которых состоят кометы, обладают неодинаковым составом и свойствами и по-разному отзываются на солнечное излучение. Таким образом, пути этих частиц в пространстве «расходятся», и хвосты космических путешественниц приобретают разные формы.
Скорость частицы, вылетевшей из ядра кометы складывается из скорости, приобретённой в результате действия Солнца — она направлена от Солнца к частице, и скорости движения кометы, вектор которой касателен к её орбите, поэтому частицы, вылетевшие к определённому моменту, в общем случае расположатся не на прямой линии, а на кривой, называемой синдинамой. Синдинама и будет представлять собой положение хвоста кометы в этот момент времени. При отдельных резких выбросах частицы образуют отрезки или линии на синдинаме под углом к ней, называемые синхронами. Насколько хвост кометы будет отличаться от направления от Солнца к комете, зависит от массы частиц и действия Солнца.
Кометы вблизи
Что представляют собой сами кометы? Исчерпывающее представление о них астрономы получили благодаря успешным «визитам» в 1986 г. к комете Галлея космических аппаратов «Вега-1» и «Вега-2» и европейского «Джотто». Многочисленные приборы, установленные на этих аппаратах, передали на Землю изображения ядра кометы и разнообразные сведения о её оболочке. Оказалось, что ядро кометы Галлея состоит в основном из обычного льда (с небольшими включениями углекислых и метановых льдов), а также пылевых частиц. Именно они образуют оболочку кометы, а с приближением её к Солнцу часть из них — под давлением солнечных лучей и солнечного ветра — переходит в хвост.
Размеры ядра кометы Галлея, как правильно рассчитали учёные, равны нескольким километрам: 14 — в длину, 7,5 — в поперечном направлении.
Ядро кометы Галлея имеет неправильную форму и вращается вокруг оси, которая, как предполагал ещё немецкий астроном Фридрих Бессель (1784—1846), почти перпендикулярна плоскости орбиты кометы. Период вращения оказался равен 53 часам — что опять-таки хорошо согласовалось с вычислениями астрономов.
В 2005 космический аппарат НАСА «Дип Импакт» сбросил на комету Темпеля 1 зонд и передал изображения её поверхности.
Кометы и Земля
Массы комет ничтожны — примерно в миллиард раз меньше массы Земли, а плотность вещества из их хвостов практически равна нулю. Поэтому «небесные гостьи» никак не влияют на планеты Солнечной системы. В мае 1910 Земля, например, проходила сквозь хвост кометы Галлея, но никаких изменений в движении нашей планеты не произошло.
С другой стороны, столкновение крупной кометы с планетой может вызвать крупномасштабные последствия в атмосфере и магнитосфере планеты. Хорошим и довольно качественно исследованным примером такого столкновения было столкновение обломков кометы Шумейкеров—Леви 9 с Юпитером в июле 1994 года.
Вероятность столкновения Земли с ядрами комет по расчётам эстонского астронома Эрнста Эпика:
Планируемые исследования
Наиболее интересным исследованием обещает стать миссия Европейского космического агентства к комете Чурюмова-Герасименко, открытой в 1969 году Климом Чурюмовым и Светланой Герасименко. Автоматическая станция «Розетта» была запущена в 2004 году и ожидается, что аппарат подойдёт к комете в ноябре 2014 года в период, когда она ещё будет далека от Солнца и соответственно не будет ещё активна, с тем, чтобы проследить, как происходит развитие кометной активности. Станция будет обращаться около кометы 2 года. Впервые в истории исследования комет планируется опустить на ядро посадочный модуль, который возьмёт образцы грунта и исследует прямо на борту, а также передаст на Землю многочисленные фотографии газовых струй, вырывающихся из ядра кометы. -->
Хьажоргаш
Категори:Маьлхан система
Ополь
Ополь (Опаль) — Белоруссин Брестан областан Ивановн кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Брестан областан нах беха меттигаш Категори:Брестан областан Ивановн кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Вежхославички
Вежхославички — Польшин Нижнесилезин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Нижнесилезин воеводаллин нах беха меттигаш
Богушово (Минскан кӀошт)
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Минскан областан нах беха меттигаш
Категори:Минскан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
(19659) 1999 RB128
Истори
ДӀайиллина 1999 шеран 9 сентябрехь LINEAR проекты цӀе йолу Ӏилманчо Сокорро обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1999 RB128» саналган.
Локовиця (Превале)
Локовиця  — Словенин йукъараллера эвла.
(19659) 1999 RB128
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Локовиця (Превале)
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Аройо Вьехо (Озулуама де Маскареньяс)
Аройо Вьехо — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Локовиця (Превале)
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Аройо Вьехо (Озулуама де Маскареньяс)
Географи
Аройо Вьехо лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Епишино
Епишино (Епишино) — Российн Федерацин Красноярскан мехкан Енисейскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Хьажоргаш
Категори:Енисейскан кӀоштан нах беха меттигаш
Шоден
Шоден — Германин Рейнланд-Пфальц латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Рейнланд-Пфальц латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Нофль-ле-Вье
Нофль-ле-Вье — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Иль-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — Ивелин.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Ивелин департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Благодатни (Малхбален-Кхазакхстанан область)
Благодатни — Кхазакхстанан Малхбален-Кхазакхстанан областан Урджаранан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Малхбален-Кхазакхстанан областан нах беха меттигаш Категори:Урджаранан кӀоштан нах беха меттигаш
Мандьонд
Мандьонд — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Коммунан департамент — Атлантикин ПигӀенейш. Байонна гуон йукъа йогӀу.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Францин гӀаланаш Категори:Атлантикин ПигӀенейш департаментан коммунаш
Калегуьней (Бешикдуьзуь)
Калегуьней (Kalegüney) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Трабзон провинцин (ил) Бешикдуьзуьнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Трабзон провинцин нах беха меттигаш
Категори:Трабзон провинцин микрокӀошташ
Категори:Бешикдуьзуьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Лончевна (Куявско-Поморскан воеводалла)
Лончевна  — Польшин Куявско-Поморскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Куявско-Поморскан воеводаллин нах беха меттигаш
Кавалери (Бергамо)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Ломбарди регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Завгаев, Ахьмар ГӀапурович
Завга́ев Ахьма́р ГӀапу́рович  (вина 1947) — российн пачхьалкхан гӀуллакххо. ДоьалгӀий, пхоьалгӀий кхайкхаман Пачхьалкхан думан депутат. «Единая Россия» фракцин декъашхо. ПД бюджетан а, налогийн а (хьалха вара экономикин политикин а, хьуьнараллин а, туризман а Комитетан декъашхо, Къилбаседа Кавказан баланийн Комиссин декъашхо, меттигера шайн урхаллин гӀуллакхийн Комитетан декъашхо) Комитетан декъашхо. Советийн муьран Нохчийчоьнан партин гӀуллакххочун Завгаев Доккин ваша. Тайпана гендарганойх ву.
Биографи
Вина 1947 шеран 20 декабрехь Кхазакхскийн ССРехь Карагандан областера Тельманан кӀоштан Токаревка посёлкан Нурински станцехь.
1973 шарахь чекхйаьккхина Серноводскан йуьртабахаман техникум. 1979 шарахь чекхйаьккхина Ломан йуьртабахаман институт (Соьлжа-ГӀала). 2003 шарахь чекхйаьккхина Президентан пачхьалкхан гӀуллакхан Российн академи.
1965—1971 шерашкахь болх бира тракторист, тракторца-арелелоран бригадан бригадир. 1971—1974 шерашкахь — белхан комитетан председатель, 1974—1980 шерашкахь — коьрта инженер, 1980 шарахь дуьйна — совхозан директор.
1997—1999 — ЗАО «Атомагросервис» йукъараллин инарла-директор.
2000 шеран октябрехь дуьйна Федерацин Советехь Нохчийн Республикин администрацин векал ву, ФС экономикин политикин, хьуьнараллин, доларчу бахаман Комитетан председателан гӀовс.
СовгӀат дина РФ Президентан сийлаллин грамотица (2002 ш.)
«Нохчийн Республикин Сийлахь гражданин» цӀе йелла (2002 ш.)
2003 шеран 7 декабрехь Нохчийн харжамийн N 32 йолчу гуонехь (Нохчийн Республика) хаьржина РФ доьалгӀа кхайкхаман Пачхьалкхан Думе.
СовгӀат дина Федерацин Советан баркаллааларан кехатца (2003 ш.)
СовгӀат дина «Нохчийн Республикин гӀуллакхашдарна» мидалца (2005 ш.)
СовгӀат дина Пачхьалкхан думан баркаллааларан кехатца (2005 ш.)
СовгӀат дина «Сийн хьаьрк» орденца (2007 ш.)
2007 шеран декабрехь дуьйна — пхоьалгӀачу кхайкхаман Пачхьалкхан Думан депутат; хаьржина «Единая Россия» партино хӀиттийначу федералан кандидатийн испискашна декъахь. «Единая Россия» фракцин декъашхо. Бюджетан а, налогийн а Комитетан декъашхо.
Зорбанехь вистхилар
Завгаевс емалдира немцойн депутата Европин Советан Парламентан ассамблехь (ЕСПА) Страсбургехь аьлла дешнаш, цунна хетарехь, Нохчийн Республикехь адаман бакъонаш йохайаран жоьпалла российн Ӏедалан кочайолла гӀерта аьлла. Цу тӀе цуо билгалдаьккхира, немцойн парламентарин къамелехь цакардар законехь боцучу тӀеман кхолламийн зуламаш: «И гӀуллакхаш деш ду талорхойн тобанаша Масхадов коьртехь а волуш, цаьргара бу коьрта кхерам Нохчийчура адамийн бакъонашна». Завгаев кхакхам бира терроризман дуьхьала бен болх цхьаьна бан беза аьлла.
Хьажоргаш
Категори:Соьлжа-ГӀалин лакхара дешар чекхдаьккхинарш Категори:Нохчийчоьнан политикаш Категори:Российн Федерацин Советан декъашхой (2000 дуьйна) Категори:Российн Федерацин V кхайкхаман Пачхьалкхан думан депутаташ Категори:Российн Федерацин IV кхайкхаман Пачхьалкхан думан депутаташ Категори:Российн Федерацин Пачхьалкхан думан цхьанамандатан гуонан депутаташ Категори:Ломан аграрин университет чекхйаьккхинарш Категори:РФ Президентан ПГӀРА чекхйаьккхинарш Категори:Нохчийчоьнан Сийлахь гражданаш Категори:«Сийн хьаьрк» орденан кавалераш
Понте Фантела (Форли-Чезена)
Понте Фантела — Италин Эмилия-Романья регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Старониколаевка
Демографи
Бахархойн дукхаллин динамика:
Хьажоргаш
Категори:Башкирийчоьнан Федоровкан кӀоштан нах беха меттигаш
Таволжанка (Ульяновскан область)
Таволжанка (Таволжанка) — Российн Федерацин Ульяновскан областан Карсунан кӀоштара эвла.
Климат
Климат барамера континенталан, шийлачу Ӏаьца, йовхачу аьхкенца. Регионан климатан башхалла йу йоца йекъа бӀаьсте. Ульяновскан областан гуьйре, йовха; лайн чкъор хӀутту ноябран шолгӀачу декхъехь. Уггаре шийла бутт — январь. Ӏа лайне ду, сих-сиха техка температурашца (атлантикин циклонаш хийцало арктикин хӀаваан массашца), лаьтта ноябрера март йуккъе баххалц областан къилба кӀошташкахь, ткъа Ӏаьнан-бӀаьстенан муьрехь йогӀа Воейковн сема, цуо Ӏаткъам бо меттигерчу климатна. Январан йуккъера температура −12 °C, июлан +20 °C. Аьхкенан хенан-хӀоттам хуьлу май беттан йуккъехь. Аьхке, йовха хуьлу кӀезиг лела азин антициклонан Ӏаткъам бахьнехь. Июлехь, йуккъера барам, 5 де 22 °C йуккъера температура а, сов а йолуш хуьлу. Йочанаш областан къилбехьа 350 мм тӀиера, къилбаседа-малхбузехь 500 мм кхаччалц. Аьхка догӀнаш цхьаьнаэшшара ца хуьлу, амма догӀучу хенахь стигал къекъаш, доцца догӀу. Регионехь йуькъаллаш кӀезиг ца хуьлу. Вегетацин мур лаьтта 180 де гергга.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москваца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Карсунан кӀоштан нах беха меттигаш
Чифткиран (Ташкоьпруь)
Чифткиран (Çiftkıran) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регион регионан Кастамону провинцин (ил) Ташкоьпруьнан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Кастамону провинцин нах беха меттигаш
Категори:Ташкоьпруьнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Лубенец
Лубенец (Lubenec) — Чехин Устецан мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Войцешице (Лебушанийн воеводалла)
Войцешице  — Польшин Лебушанийн воеводаллин  гминера эвла.
Лубенец
Демографи
Бахархойн динамика:
Войцешице (Лебушанийн воеводалла)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Лубенец
Литература
Категори:Устецан мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Сбориште
Сбориште — Болгарин Сливенан областера эвла. Твырдица йукъараллин йукъайогӀу.
Вольни (Каменскан кӀошт)
Вольни — Украинин Днепропетровскан областан Каменскан кӀоштара эвла.
(19660) Danielsteck
(19660) Danielsteck — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Вольни (Каменскан кӀошт)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
(19660) Danielsteck
Истори
ДӀайиллина 1999 шеран 9 сентябрехь LINEAR проекты цӀе йолу Ӏилманчо Сокорро обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1999 RQ129» саналган.
Вольни (Каменскан кӀошт)
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
(19660) Danielsteck
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Войцешице (Лебушанийн воеводалла)
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лебушанийн воеводаллин нах беха меттигаш
Вольни (Каменскан кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Украинин Каменскан кӀоштан нах беха меттигаш
Сбориште
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Болгарин нах беха меттигаш Категори:Сливенан областан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Пьеве-Порто-Мороне
Пьеве-Порто-Мороне — Италин Ломбарди регионера коммуна. Лаьтташ йу Пави провинцехь.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Ломбарди йукъара гӀаланаш
Вакуловичи
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Подлясьен воеводаллин нах беха меттигаш
Терароса (Арецо)
Терароса — Италин Тоскана регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Байрак (Ромнин кӀошт)
Байрак — Украинин Сумин областан Ромнин кӀоштара эвла.
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Йенийапан (Йилдизели)
Йенийапан (Yeniyapan) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатолин Сивас провинцин (ил) Йилдизелинан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Сивас провинцин нах беха меттигаш
Категори:Йилдизелинан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Малинищи
Малинищи (Малинищи) — Российн Федерацин Рязанан областан Пронскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йовхачу аьхкенца а, барамера шийлачу Ӏаьнца а. ГӀоронаш йоцу муьран йукъара бохалла 130-149 де ду. Кхузахь сих-сиха тӀехьара бӀаьстен а, хьалхара гуьйренан а гӀоролаш хуьлу. Эвла лаьтта тоьушйолчу йочанийн зонехь. Йочанийн шеран барам кхузахь 500 мм кхоччуш бу. ДогӀнаш аьхкенан заманехь стигал къекъаш чӀогӀа догӀу, наггахь къора а тухуш. ХӀоьттина лайн чкъор хуьлу ноябрь чекхболуш – декабрь болалуш, деша март чекхболуш – апрель болалуш. Ло лаьтта денош - 135-145 шарахь. Климатан хьолаш дика ду йуьртабахамна. Йуьззина кхочу йовхо а, тӀуналла а гуьйренан йалташна, бӀаьстенан йалташна, техникин а, докъаран культурашна.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
ФегӀгӀиегӀ-ле-Лак
ФегӀгӀиегӀ-ле-Лак (Ferrières-les-Bois) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БугӀгунди — ФгӀанш-Конте регионехь. Коммунан департамент — Ду.
Географи
.
Орля (Кротошинскан повет)
Орля  — Польшин Великопольскан воеводаллин  гминера эвла.
ФегӀгӀиегӀ-ле-Лак
Билгалдахарш
Категори:Ду департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Орля (Кротошинскан повет)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Великопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
Голошинцы
Голошинцы — Украинин Тернополан областан Тернополан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Тернополан кӀоштан нах беха меттигаш
Выголово (Пскован область)
Выголово (Выголово) — Российн Федерацин Пскован областан Пскован кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Пскован кӀоштан нах беха меттигаш
Новинки (Вачан кӀошт)
Новинки (Новинки) — Российн Федерацин Нижни Новгородан областан Вачан кӀоштара эвла.
Новшино
Новшино (Новшино) — Российн Федерацин Вологдин областан Кириллован кӀоштара дӀатесна эвла.
Новинки (Вачан кӀошт)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан.
Новшино
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Новинки (Вачан кӀошт)
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 20 стаг (2010 шо).
Новшино
Хьажоргаш
Категори:Кириллован кӀоштан нах беха меттигаш
Новинки (Вачан кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Вачан кӀоштан нах беха меттигаш
Павшино (Тихвинан кӀошт)
Павшино (Павшино) — Российн Федерацин Ленинградан областан Тихвинан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла йукъайогӀу хӀордан климатера континенталан дехьайолучу барамерачу климатан зонан. Цигахь барамера кӀеда Ӏа ду, барамехь йовха аьхке а йу. Климатан коьрта башхалла йу хенан хӀоттам цхьаьнаэшшара ца хилар, иза доьзна ду сих-сиха хийцалучу хӀаваан массех, уьш кхоллалучу кӀоште хьаьжжина хуьлу хӀордан, континенталан, арктикан.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Тихвинан кӀоштан нах беха меттигаш
Толедо (Орегон)
Толедо  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Орегон штатера гӀала.
Истори
Толедо гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Орегон штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
NGC 371
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
371 371
Шуринцево
Шуринцево (Шуринцево) — Российн Федерацин Ивановн областан Ивановн кӀоштара эвла.
Велёвесь (Любинскан повет)
Велёвесь  — Польшин Нижнесилезин воеводаллин  гминера эвла.
Шуринцево
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Цуьнан амалехь ду гӀеххьа йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а, дика лаьттачу лайн чкъоьраца. Уггар шийла бутт, Ӏадат хилла, январь бу, ткъа уггар бовха — июль. Алсама къилба-малхбузера мох хуьлу.
Велёвесь (Любинскан повет)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Нижнесилезин воеводаллин нах беха меттигаш
Шуринцево
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Ивановн областан Ивановн кӀоштан нах беха меттигаш
Глебово (Зубцован кӀошт)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Зубцован кӀоштан нах беха меттигаш
Нови Быт (Волгоградан область)
Нови Быт (Новый Быт) — Российн Федерацин Волгоградан областан Николаевскан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта Оьрсийн акъарин къилба-малхбалехь, океанашна а, хӀордашна а гена. Цундела областан климат континенталан, шийла, кӀезиг ло долуш Ӏаьнца а, йеха, йовха, йекъа аьхкенца йу. БӀаьсте йоца, гуьйре йовха, йекхна йу. Маьлхан йовхонан дукхаллийца ГӀирман къилба бердал оьшуш йац.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Волгоградан областан Николаевскан кӀоштан нах беха меттигаш
Гоьлкийи (Караджабей)
Гоьлкийи (Gölkıyı) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан Бурса провинцин (ил) Караджабейнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Бурса провинцин нах беха меттигаш
Категори:Бурса провинцин микрокӀошташ
Категори:Караджабейнан микрокӀошташ
Категори:Караджабейнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Карбушево (Ярославлан область)
Карбушево (Карбушево) — Российн Федерацин Ярославлан областан Тутаевн кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Тутаевн кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Никольски (Ферзикован кӀошт)
Никольски (Никольское) — Российн Федерацин Калугин областан Ферзикован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, дика къаьсташ шеран заманашца: барамехь довха а, тӀуьна а аьхкенца, барамера шийла хӀоьттина лайн чкъор долу Ӏаьнца.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Ферзикован кӀоштан нах беха меттигаш
Ацьенда Агрикола Тирения (Пиза)
Ацьенда Агрикола Тирения  — Италин Тоскана регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Тоскана регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Бобровка (Кхазакхстан)
Бобровка — Кхазакхстанан Малхбален-Кхазакхстанан областан Глубокин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Малхбален-Кхазакхстанан областан нах беха меттигаш Категори:Кхазакхстанан Глубокин кӀоштан нах беха меттигаш
(19661) 1999 RR130
(19661) 1999 RR130 — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Истори
ДӀайиллина 1999 шеран 9 сентябрехь LINEAR проекты цӀе йолу Ӏилманчо Сокорро обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1999 RR130» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Измайлово (Чухломан кӀошт)
Измайлово (Измайлово) — Российн Федерацин Костромин областан Чухломан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Эвла йу Оьрсийн акъари тӀехь, йекъна хин тогӀенаш. Кхузахь климат барамера континенталан йу, Ӏа – ло долуш, шийла, аьхке – йовха. Алссам хьоькху къилба-малхбузера мехаш.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Чухломан кӀоштан нах беха меттигаш
Малумник
Малумник — Румынин Долж жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Долж жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Эль Каретон (Сан Фелипе)
Эль Каретон — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Каретон лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Гранха эль Хинете (Моролеон)
Гранха эль Хинете — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Гранха эль Хинете лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Нуази-ле-ГӀуа
Нуази-ле-ГӀуа — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Иль-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — Ивелин.
Географи
.