cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Дасаев, Ринат Файзрахманович
«Спартак» (Москох)
1977 шеран 11 сентябрехь Дасаевс тӀаьххьара 58-гӀазза тӀедуьйхира «Волгаран» духар, тӀаккха Москоха вахара, москохан «Спартак» йукъа, иза оцу хенахь ловзуш йара футболех ловзаран ССРС чемпионатан 1-ра лигехь. «Спартак» йукъа иза дӀаэца аьлла хьехар деллера «Волгаран» коьрта тренеро Новиков Фёдор, иза оцу хенахь, 1978 шарахь, ша йукъавахнера москохан командин тренерийн штабе.
«Спартакехь» коьртачу командехь ловзархьама цуьнан меттиг къийса йийзира зиеделла волчу Прохоров Александрца, йехачу хенахь Дасаевн тешам ца лора кевнаш лардан. Дуьххьарлера матч «Спартак» йукъахь левзира Ворошиловградехь «Зарян» дуьхьала, цигахь цуо буьрка ца тохийтира. ТӀаккха «Спартако» иэшийра «Локомотив», Дасаевс йуха а чу ца тохийтира буьрка.
«Спартак» йукъахь ловзуш, шен ловзаран хатӀ тодан волавелира:
Кевнахойн майданера араволуш ловзар дика нислора сан. Константин Ивановича тӀедилларца Ӏамадора буьрка когаца ара ца тохар, буьрка накъосташка куьйгашца кхосса Ӏамадора цуо, иштта дуккха нийса ду — сихха контратака йан ло. Ӏамийра ловзархошна куьйгалла дан, цу тӀе турслошна доцуш, ахтурслошна а, тӀелатархошна а. Кевнахочун дика ма го ловзаран дерриг сурт. Хенаца кхолладелира сайн ловзаран хатӀ а.
Цул сов, тренераш билгалдоккхура Дасаевн ловзаран амалан васташ — когаш хьалха а долуш буьрка лаца кхоссавалар. Иза бахьнехь Ринат цӀа вина ца Ӏара емал ССРС хьакъ долу спортан говзанчо, Советийн Союзан гулйина командин кевнахочо, ткъа тӀаьхьа — советийн спортан журналистикин мэтрех цхьаъ волчу Маслаченко Владимира. Севетийн классикин кевнахойн ишколо кхиийна хиларе терра, Маслаченко Владимира чӀагӀдора, кевнахо декхарийлахь ву буьркан дуьхьала куьйгаш хьалха долуш кхоссавала, тӀелатахочунна когашка а иштта. Дасаевс, шен рогӀехь, билгаладоккхура, и прием ша лелайора когаца ша буьркана тӀе сиха кхочур волчу хенахь.
Доьзал
ШолгӀа зуда йалийна ву, йиъ йоӀ а, цхьа кӀант а ву. 1985 шарахь Дасаевс хьалха зуда йалош теш вара актёр Фатюшин Александр. Хьалхара зуда — Гаас Нелли, гимнастка. Испане дӀаваханчул тӀаьхьа дӀасакъаьстира, зудчо дӀайиллира Сарагосехь гимнастикин ишкол, бераш а цига дӀадигира. Йоккхаха йолу йоӀ Эльмира — исбаьхьаллин гимнастикехь Испанин чемпионка, жимаха йолчуьнан цӀе — Кристина.
Испанехь 1994 шарахь дуьйна ваха волавелира меттигера йоьӀца Мария дель Марца (йалоран регистраци йина 2002 шарахь), иза йалийра хьалха динчу марен кӀентаца Мигельца. Церан ши йоӀ хилира Беатрис а, Али (04.09.2003) а, кӀант Салим (сентябрь 2006 шо) а.
Хьажоргаш
Категори:ССРС футболисташ Категори:Футболан кевнахой Категори:Футболех ловзаран ССРС гулйина командин ловзархой Категори:ФК «Волгарь» ловзархой Категори:ФК «Спартак» Москох ловзархой Категори:ФК «Севилья» ловзархой Категори:Российн футболан тренераш Категори:Футболисташ 1980 шеран аьхкенан Олимпийн ловзаршкахь Категори:1980 шеран аьхкенан Олимпийн ловзарийн борзанан совгӀатхой Категори:Дуьненайукъара классан ССРС спортан говзанча Категори:ССРС къаьмнийн Спартакиадин чемпионаш Категори:ФИФА 100 Категори:«Йукъара Российн» декъашхой Категори:Нетто Игоран клубан декъахой
Тыново (Череповецан кӀошт)
Тыново (Тыново) — Российн Федерацин Вологдин областан Череповецан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Череповецан кӀоштан нах беха меттигаш
Сумансак
Сумансак — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Аквитани регионехь. Коммунан департамент — Ло а, ГагӀонна а.
Белоншан
Белоншан — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ФгӀанш-Конте регионехь. Коммунан департамент — Лакха Сона.
Сумансак
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Ло а, ГагӀонна а департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Белоншан
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Лакха Сона департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Дуьзаьнлик
Дуьзаьнлик (Düzənlik) — Азербайджанан Салйанан кӀоштара эвла.
Билгалдахарш
Категори:Салйанан кӀоштан нах беха меттигаш
Кеннет (Миннесота)
Истори
Кеннет гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Миннесота штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Очно
Очно (Очно) — Российн Федерацин Новгородан областан Батецкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан, хӀордан климатан герга йу, цуьнан амалехь тӀех сов тӀуналла, йовха йоцу аьхке, йовха, йеха гуьйре, барамехь кӀеда Ӏа, йеха шийло бӀаьсте. Ӏай кхоьлина хенан хӀоттам хуьлу, йукъа-кара (5-7 де баттахь) йовхонашца. Ӏа дохделча ша хьокху. Баттахь 5-10 дийнахь дарц хьоькху. Дохк хуьлу Ӏаьн дохаллехь Ӏуьйренан сахьташкахь (5 — 15 де баттахь). Кхоьлина денош хуьлу 10 — 28 баттахь (максимум декабрехь), диекхна денош 2-6 баттахь. Аьхка доцца догӀанаш хуьлу (12-17 де баттахь). Диекхна денош 10-19 хуьлу баттахь. Буса а, Ӏуьйрана а дохк хуьлу (5-8 де баттахь). Гуьйре дохк йолуш кхоьлина хуьлу (12-14 де дохк йолуш). Йочанаш гурахь дехха дерз кепара, ноябрехь тӀеда ло кепара хуьлу.
Хьажоргаш
Категори:Батецкан кӀоштан нах беха меттигаш
Горяйново (Обоянан кӀошт)
Горяйново (Горяйново) — Российн Федерацин Курскан областан Обоянан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Обоянан кӀоштан нах беха меттигаш
Янушевщина
Янушевщина (Янушэўшчына) — Белоруссин Гроднон областан Воронован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Гроднон областан нах беха меттигаш Категори:Воронован кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Туртас
Туртас (Туртас) — Российн Федерацин Тюменан областан Уватан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+5.
Хьажоргаш
Категори:Уватан кӀоштан нах беха меттигаш
Мокруша (Марий Эл)
Мокруша (Мокруша) — Российн Федерацин Марий Элан Куженеран кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь бараме континенталан климат йу. Ӏа кхузахь дикка деха а, ло долуш а ду, ткъа аьхке — дикка йовха йу. Мехкан Ӏаткъам бо Атлантикин а, Арктикин а хӀаваан массаш. Ӏаьна заманахь кхузахь цӀеххьана температураш оьгу, ткъа гурахь а, бӀаьста а сих-сиха гӀура хуьлу. ХӀаваан температуран шеран йуккъера барам республикин малхбалехь Цельсин ноль градусал сов хуьлу, ткъа къилба-малхбузехь кхаа градусе кхочу. Уггар шийла бутт — январь, ткъа уггар бовха — июль бу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Куженеран кӀоштан нах беха меттигаш
Арункута
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Клуж жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Ширяево (Раменскан кӀошт)
Ширяево (Ширяево) — Российн Федерацин Москохан областан Раменскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Раменскан кӀоштан нах беха меттигаш
(887) Алинда
(887) Алинда  — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Истори
ДӀайиллина 1918 шеран 3 январехь Макс Вольф цӀе йолу Ӏилманчо Хайдельберг обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1918 DB».
Велисто
Климат
Климат барамера континенталан йу, амалехь барамера йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а ду. Ӏаьн хьалхара дакъа довха ду шолгӀачул. ХӀаваан йовхачу температуран (де-буьйсан йукъара барам) мур лаьтта 213-224 дийнахь. ГӀоролаш йоцучу муьран йукъара барам 125-148 де. Цхьацца шерашкахь хаало дикка дӀатовжар йийцинчу климатан амалех. Йочанийн шеран барам бу 645-691 мм. Кхааннах ши дакъа догӀан кепара догӀу, цхьа дакъа ло кепара хуьлу. Цхьаьна эшшара лон чкъор лаьтта декабрь болалуш, деша апрелан хьалхарчу декадехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Духовщинан кӀоштан нах беха меттигаш
Самайно (Комо)
Самайно — Италин Ломбарди регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Ломбарди регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Крижевский, Константин Станиславович
Криже́вский Константи́н Станисла́вович (, ССРС, РСФСР, Москохан губерни, Одинцово поселок — 2000 18 ноябрь, Росси, Москох) — советийн футболист, йуккъера турсло. ССРС спортан хьакъ долу говзанча (1954). Олимпийн а, ССРС къоман гулйина команда (1952—1958) ловзархо.
Хьажоргаш
Категори:Бинарш Одинцовхь Категори:ССРС футболисташ Категори:Футболех ловзаран ССРС гулйина командин ловзархой Категори:Футболисташ 1952 шеран аьхкенан Олимпийн ловзаршкахь Категори:ФК «Крылья Советов» ловзархой Категори:ФК ВВС ловзархой Категори:ФК «Динамо» Москох ловзархой Категори:ДӀабоьхкинарш Ваганьковски кешнашкахь
Ранцау
Ранцау (Rantzau) — Германин Шлезвиг-Гольштейн латтана йукъара коммуна.
Беляево (Сокольскан кӀошт)
Беляево (Беляево) — Российн Федерацин Нижни Новгородан областан Сокольскан кӀоштара эвла.
Ранцау
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Шлезвиг-Гольштейн латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Беляево (Сокольскан кӀошт)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 32 стаг (2010 шо).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Нижни Новгородан областан Сокольскан кӀоштан нах беха меттигаш
Боьлот-Сен-ЛогӀан
Боьлот-Сен-ЛогӀан — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ФгӀанш-Конте регионехь. Коммунан департамент — Лакха Сона.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Лакха Сона департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
ЙенишехӀир (Искендерун)
ЙенишехӀир (Yenişehir) — Туркойчоьнан Лаьттайуккъера хӀордан регионан ХӀатай провинцин (ил) Искендерунан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:ХӀатай провинцин нах беха меттигаш
Категори:ХӀатай провинцин микрокӀошташ
Категори:Искендерунан микрокӀошташ
Категори:Искендерунан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Евгеневка (Николаевн область)
Евгеневка — Украинин Николаевн областан Баштанкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Баштанкан кӀоштан нах беха меттигаш
NGC 7704
NGC 7704 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
7704 7704
Олсуфьево
Олсуфьево (Олсуфьево) — Российн Федерацин Брянскан областан Жуковкан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта Российн Федерацин Европин декъан циклонаш а, антициклонаш а лела коьрта некъашна уллохь. Хийцалуш йолу довхачу а, шийлачу а хӀаваийн тулгӀенаш (дукха хьолахь майхь) кхуллу цхьаьнаэшшара боцу хенан хӀоттам, аьхка даладо стигал къекъарца догӀанаш, Ӏай йалайо йоццу йовхонаш.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Брянскан областан Жуковкан кӀоштан нах беха меттигаш
Чеза (Казерта)
Чеза — Италин Кампания регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Кампания регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Тейнтер-Лейк (Висконсин)
Тейнтер-Лейк  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Висконсин штатера нах беха меттиг, иза лоруш йу бахархойн статистикин меттиг (census-designated place, CDP) санна.
Географи
Тейнтер-Лейк бахархойн статистикин меттиган майда —. Статистикин йекъна меттиган бакъонан статус йац.
ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Висконсин штатан бахархойн статистикин меттигаш Категори:Висконсин штатан нах беха меттигаш Категори:АЦШ бахархойн статистикин меттигаш
Вареиле (Валле д'Аоста)
Вареиле — Италин Валле д'Аоста регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Валле д'Аоста регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Гоьлген (Каракоьпруь)
Гоьлген (Gölgen) — Туркойчоьнан Къилба-Малхбален Анатоли регионан Шанлиурфа провинцин (ил) Каракоьпруьнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Шанлиурфа провинцин нах беха меттигаш
Категори:Шанлиурфа провинцин микрокӀошташ
Категори:Каракоьпруьнан микрокӀошташ
Категори:Каракоьпруьнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Большеромановка
Большеромановка (Большеромановка) — Российн Федерацин Алтайн мехкан Табунин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера а, чӀогӀа континенталан а йу, кхоллало Атлантикера, Арктикера, Малхбален Сибрехара, Йуккъерчу Азера сих-сиха хийца а луш кхочучу хӀаваан массаш бахьнехь. Маршах кӀезиг йолуш хенан хӀоттам хилар бахьнехь алссама маьлхан радиации кхачайо кхуза. Малх лепаран дохаллин йуккъера барам 2000—2300 сахьт шарахь бу, цхьаьнатоьхна радиацин барам кхочу 4500-4800 МДж/м2 шарахь.
Хьажоргаш
Категори:Табунин кӀоштан нах беха меттигаш
Луш (Санта-Круш-да-Грасиоза)
Луш  — Португалин Азорийн гӀайренаш гуонан йукъара фрегези. ЙукъайогӀуш йу цӀе йолучу муниципалитетан.
Географи
кӀошташ. Майда —.
Хьажоргаш
Категори:Азорийн гӀайренаш кӀошташ Категори:Португалин фрегезеш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Береги (Львован кӀошт)
Береги — Украинин Львован областан Львован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Львован кӀоштан нах беха меттигаш
Бикинье
Географи
Лаьтташ йу Балканийн ахгӀайренан къилбаседа декъан тӀехь, хӀордан сизал локхалла.
Литература
Категори:Браничево гуо нах беха меттигаш Категори:Сербин нах беха меттигаш
Йазйурду (Гуьруьн)
Йазйурду (Yazyurdu) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатоли регионан Сивас провинцин (ил) Гуьруьнан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Сивас провинцин нах беха меттигаш
Категори:Гуьруьнан кӀоштан нах беха меттигаш
Тремере
Тремере — Словенин йукъараллера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Лыловски
Лыловски (Лыловская) — Российн Федерацин Архангельскан областан Устьян кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Устьян кӀоштан нах беха меттигаш
Кампители (Фрозиноне)
Кампители — Италин Лацио регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Лацио регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Мозке (Торино)
Мозке — Италин Пьемонт регионан  коммунера эвла.
Фабрика (Тверан область)
Фабрика (Фабрика) — Российн Федерацин Тверан областан Максатихан кӀоштара эвла.
Мозке (Торино)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Пьемонт регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Фабрика (Тверан область)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Максатихан кӀоштан нах беха меттигаш
Пего
Пего — Испанин Аликанте провинцин муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —. ХӀордан сизал локхалла. муниципалитеташ.
Хьажоргаш
Категори:Испанин муниципалитеташ Категори:Аликанте провинцин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
ТайбугӀ (Ло а, ГагӀонна а)
ТайбугӀ — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Аквитани регионехь. Коммунан департамент — Ло а, ГагӀонна а.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Ло а, ГагӀонна а департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Нижни Нольдур
Нижний Нольдур (Нижний Нольдур) — Российн Федерацин Марий Элан Куженеран кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь бараме континенталан климат йу. Ӏа кхузахь дикка деха а, ло долуш а ду, ткъа аьхке — дикка йовха йу. Мехкан Ӏаткъам бо Атлантикин а, Арктикин а хӀаваан массаш. Ӏаьна заманахь кхузахь цӀеххьана температураш оьгу, ткъа гурахь а, бӀаьста а сих-сиха гӀура хуьлу. ХӀаваан температуран шеран йуккъера барам республикин малхбалехь Цельсин ноль градусал сов хуьлу, ткъа къилба-малхбузехь кхаа градусе кхочу. Уггар шийла бутт — январь, ткъа уггар бовха — июль бу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Куженеран кӀоштан нах беха меттигаш
Бельково (Венёван кӀошт)
Бельково (Бельково) — Российн Федерацин Тулин областан Венёван кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта барамерачу климатан асанехь. Кхузахь климат барамера континенталан, йуккъера йу барамера тӀуьна Оьрсийн акъарин къилбаседа-малхбузан кӀошташкарчунний, къилба-малхбера йекъа кӀоштаркашчунний. Климат кхуллуш дакъа лоцу радиацин а, циркуляцин а фактор. Радиацин баланс 40 ккал/см2 гергга йу. Мохк лаьтта, Ӏаьнаре даккхарна а, йохйарна а цхьабосса йовхо йолчу зонехь. Къилбаседехьа мелхан радиацин алсама дакъа дойу Ӏаьнаре даккхарна, къилбехахь дохдарна. Климатан Ӏаткъам бо континентан а, хӀордан а хӀаваан массаша. Атлантикин хӀаваъ областе кхочу дуьненан къилбаседа эхиг тӀехь гуттарен а долчу малхбузан хӀаваан массаш бахьнехь; дукхаха дерг уьш циклон кепара кхочу. И хӀаваан массаш Атлантикин Ӏапказан къилбаседа декъан тӀехула кхоллало. Ӏай малхбузера мехаш жигарадевлча массанхьа йохло, шортта ло догӀу, ткъа аьхка — кхуьйлира, догӀанан хенан хӀоттам хуьлу. Арктикин массаш кхуза йаьхкича Ӏай цӀеххьана шеллало, бӀаьста, аьхкенан йуьххьехь, гурахь гӀоролаш хуьлу. И массаш кхоллало арктикин бассейн тӀехула.
Хьажоргаш
Категори:Венёван кӀоштан нах беха меттигаш
Ломовски (Свердловскан область)
Ломовски (Ломовский) — Свердловскан областан Кировградан гӀалин гуонан йукъайогӀу эвла.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: хууш дац.
Билгалдахарш
Категори:Кировградан гӀалин гуо нах беха меттигаш Категори:Свердловскан областан нах беха меттигаш
Гранд-Шут (Висконсин)
Гранд-Шут — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Висконсин штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Висконсин штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Харагун (Байкалдехьара мохк)
Харагун (Харагун) — Российн Федерацин Байкалдехьара мехкан Хилокан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Якутскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+9.
Хьажоргаш
Категори:Хилокан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Новокузнецовка (Ростовн область)
Новокузнецовка (Новокузнецовка) — Российн Федерацин Ростовн областан Зерноградан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь амалехь йу бараман асанера бараман континенталан климат. Ӏа дукха хьолахь кхоьлина а, мохе а ду. Аьхке мохе а, йекъа а, йовха а йу. Климатан континенталан сипташ чӀагӀло мехкан къилбаседа-малхбузера къилба-малхбале. ТӀекхета йокъалла, йовхо. ЧӀагӀло мехаш, Ӏаьнан шелонаш. Климатан амалан башхалла йу маьлхан серло а, йовхо а шорта хилар. Дукха хуьлу барамера шораллин къилба зонин циркуляцин процессаш. Амма, Арктикера шийла массаш кхача тарло, масийттаза йан а тарло уьш.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Зерноградан кӀоштан нах беха меттигаш
Гнойнице
Гнойнице (Hnojnice) — Чехин Устецан мехкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Устецан мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
(266) Алина
(266) Алина  — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
БельвегӀн
БельвегӀн — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ФгӀанш-Конте регионехь. Коммунан департамент — Лакха Сона.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Лакха Сона департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Луис Камачо Армента (Наутла)
Луис Камачо Армента — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Луис Камачо Армента лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Приволье (Воронежан область)
Приволье (Приволье) — Российн Федерацин Воронежан областан Семилукин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Климатан Ӏаткъам бо Байкалхьалхара, Алтайра, Монголера Кхазакхстанехула йогӀу климаткхолларан семано (Воейковн сема).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Семилукин кӀоштан нах беха меттигаш
Ясвиллы
Ясвиллы (Ясвілы) — Белоруссин Гроднон областан Воронован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Гроднон областан нах беха меттигаш Категори:Воронован кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Санта Роса (Папантла)
Санта Роса — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Санта Роса лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Аьраьбгардашбаьйли (Салйанан кӀошт)
Аьраьбгардашбаьйли (Ərəbqardaşbəyli) — Азербайджанан Салйанан кӀоштара эвла.
Билгалдахарш
Категори:Салйанан кӀоштан нах беха меттигаш
NGC 7705
NGC 7705 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
7705 7705
Сатбай (Малхбален-Кхазакхстанан область)
Сатбай — Кхазакхстанан Малхбален-Кхазакхстанан областан Зайсанан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Малхбален-Кхазакхстанан областан нах беха меттигаш Категори:Зайсанан кӀоштан нах беха меттигаш
Поварово (Череповецан кӀошт)
Поварово (Поварово) — Российн Федерацин Вологдин областан Череповецан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Череповецан кӀоштан нах беха меттигаш
Кеннон-Фолс (Миннесота)
Кеннон-Фолс  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Миннесота штатера гӀала.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Миннесота штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Архангельскан кӀошт (Башкирийчоь)
Архангельскан кӀошт (Архангел районы) — Российн Федерацин Башкирийчура муниципалан кхоллам.
Административан центр — Архангельски.
Билгалдахарш
Категори:Башкирийчоь Категори:Российн кӀошташ
Расторф
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Шлезвиг-Гольштейн латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Километро Веинтикуатро (Чинампа де Горостиза)
Километро Веинтикуатро — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Километро Веинтикуатро лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Самарденкия (Удине)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Рожево (Мстиславлан кӀошт)
Рожево (Рожава) — Белоруссин Могилёвн областан Мстиславлан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Могилёвн областан нах беха меттигаш
Категори:Мстиславлан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Шмеленки
Шмеленки (Шмеленки) — Российн Федерацин Москохан областан Раменскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Раменскан кӀоштан нах беха меттигаш
Бискуплье
Бискуплье (Бискупље) — Сербин Браничево гуонан йукъараллера (општина) нах беха меттиг.
Географи
Лаьтташ йу Балканийн ахгӀайренан къилбаседа декъан тӀехь, хӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Павшици
Павшици (Павшицы) — Российн Федерацин Новгородан областан Батецкан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Батецкан кӀоштан нах беха меттигаш
Арцари (Келераш)
Арцари — Румынин Келераш жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Келераш жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Гремячка (Обоянан кӀошт)
Гремячка (Гремячка) — Российн Федерацин Курскан областан Обоянан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климатан башхаллаш йоьзна йу цуьнан хьун-аренан зонера барамерачу континенталан климатан хьолах.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Мадалена (кӀошт)
Мадалена  — Португалин Азорийн гӀайренаш гуонан йукъара фрегези. ЙукъайогӀуш йу цӀе йолучу муниципалитетан.
Географи
кӀошташ. Майда —.
Тейчида (бахархой лерина меттиг, Висконсин)
Тейчида  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Висконсин штатера нах беха меттиг, иза лоруш йу бахархойн статистикин меттиг (census-designated place, CDP) санна.
Географи
Тейчида бахархойн статистикин меттиган майда —. Статистикин йекъна меттиган бакъонан статус йац.
ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Висконсин штатан бахархойн статистикин меттигаш Категори:Висконсин штатан нах беха меттигаш Категори:АЦШ бахархойн статистикин меттигаш
Йилдиримтепе (Искендерун)
Йилдиримтепе (Yıldırımtepe) — Туркойчоьнан Лаьттайуккъера хӀордан регионан ХӀатай провинцин (ил) Искендерунан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:ХӀатай провинцин нах беха меттигаш
Категори:ХӀатай провинцин микрокӀошташ
Категори:Искендерунан микрокӀошташ
Категори:Искендерунан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Бославино
Бославино (Бославино) — Российн Федерацин Алтайн мехкан Табунин кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Хьажоргаш
Категори:Табунин кӀоштан нах беха меттигаш
Варельо (Асти)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Пьемонт регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Ольховка (Жуковкан кӀошт)
Ольховка (Ольховка) — Российн Федерацин Брянскан областан Жуковкан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта Российн Федерацин Европин декъан циклонаш а, антициклонаш а лела коьрта некъашна уллохь. Хийцалуш йолу довхачу а, шийлачу а хӀаваийн тулгӀенаш (дукха хьолахь майхь) кхуллу цхьаьнаэшшара боцу хенан хӀоттам, аьхка даладо стигал къекъарца догӀанаш, Ӏай йалайо йоццу йовхонаш.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Брянскан областан Жуковкан кӀоштан нах беха меттигаш
Гоьлпинар (Каракоьпруь)
Гоьлпинар (Gölpınar) — Туркойчоьнан Къилба-Малхбален Анатоли регионан Шанлиурфа провинцин (ил) Каракоьпруьнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Шанлиурфа провинцин нах беха меттигаш
Категори:Шанлиурфа провинцин микрокӀошташ
Категори:Каракоьпруьнан микрокӀошташ
Категори:Каракоьпруьнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Эль Порвенир (Теколутла)
Эль Порвенир — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Порвенир лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Увал (Тюменан область)
Увал (Увал) — Российн Федерацин Тюменан областан Уватан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+5.
Хьажоргаш
Категори:Уватан кӀоштан нах беха меттигаш
Джаьнджаьли (Салйанан кӀошт)
Джаьнджаьли (Gəncəli) — Азербайджанан Салйанан кӀоштара эвла.
Билгалдахарш
Категори:Салйанан кӀоштан нах беха меттигаш
NGC 7706
NGC 7706 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
7706 7706
Шишово (Сокольскан кӀошт)
Шишово (Шишово) — Российн Федерацин Нижни Новгородан областан Сокольскан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 0 стаг (2010 шо).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Нижни Новгородан областан Сокольскан кӀоштан нах беха меттигаш
Бельмон (Лакха Сона)
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Лакха Сона департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
СаргӀал
Са́ргӀал (mirage — ма-дарра гар) — атмосферера оптикин хилам: хӀаваан чкъоьрнашна йукъахь луьсталлица а, температурица а дозанехь цӀеххьана къаьста серло дӀайерзар. Тергончан иштта хилам го, ма-йарра гуш йолу генара объектаца, го цуьнан атмосферера цуьнан сурт а.
Классификаци
СаргӀалаш йекъало лахарчун, объектан бухахь гучун, лакхарчун, объектан тӀехула гучун, агӀорчун.
Лахара саргӀал
Го нийса йохъелла меттигехь, йоккха вертикалан температуран градиентехь (лакхара иза охьаюжуш), дукха хьолехь гӀум-аренехь йа силам биллина некъа тӀехь. Стиглан суьрто цуьнца цхьана кхуллуш хета тӀехулара хи ду моттадалар. Иштта, аьхкенан довхачу дийнахь, гена боьдучу новкъа го Ӏаьмнаш.
Лакхара саргӀал
Го шийлачу лаьттан тӀехула инверсица температура екъча (хӀаваан температура тӀекхета локхалла тӀе мел кхийти).
Лакхара саргӀалаш лахарчарел кӀезиг хуьлу, амма дукха хьолехь хуьлу алсама чӀагӀделла, хӀунда аьлча шийла хӀаваъ хьала ца доьду, ткъа довханиг охьа ца догӀу.
Лакхара саргӀалаш йу уггаре дукха йаьржина полюсан регионашкахь, алсама даккхий нийса шашна тӀехь чӀагӀъелла лахара температураш йолучохь. Иштта хьолаш хила тарло Гренландехь а, Исландин кӀошташкахь а. Тарло, цӀе хиллингар (исландех hillingar) тиллина и эффект бахьнехь, Исланде дуьххьара хевшинчарна Гренланди хилар хиира.
Лакхара саргӀалаш кхин а тидам бан ло барамера шораллашкахь а, тӀаккха а иштта меттигехь, уьш гӀийла, гӀуон гуш а хуьлу. Лакхара саргӀал хила тарло нийса йа хьовзийна, иза доьзна бакъ объектан геналлех а, температурин градиентах. Дукха хьолехь сурт го нийса а, хьовзийна а фрагментийн мозаика санна.
Лакхара саргӀалан Дуьненан гомалла бахьнехь инзаре эффект хила тарло. Нагахь зӀаьнарийн саттар цхьабосса хуьлий Дуьненан гомаллица, серлонан зӀаьнарш лелало гена, иза бахьнехь тергончина анасизал дехьа йолу геннара объекташ го. Цуьнан терго йина тептар тӀе дӀайаздина дуьххьара 1596 шарахь, оцу хенахь Баренц Виллеман куьйгаллера кема Къилбаседанан хӀордан некъ лохуш Керла Латта гӀайренаш долчохь шашна йукъахь дисинчу хенахь. Экипажан Ӏан дийзира полюсан буьйсе дӀайаллалц. Цу тӀе полюсан буьйса дӀайаьллачул тӀаьхьа Малх кхетар гуора ларбечулла а ши кӀира хьалха. 20-гӀа бӀешарахь бен оцу хиламах ца кхийтира, цунна цӀе тиллира «Керлачу Латтан эффект».
Ишттачу кепара, чӀогӀа генахь, анасизан тӀехула ган йиш йоцу кеманаш, анасизахь а, анасизал лакхахь а гучудовла тарло, лакхара саргӀалаш санна. Цуо кхето тарло хӀордан кеманаш тӀема довларх цхьацца истореш йа бердан йисттера гӀаланаш стиглахь гар, уьш йаздина цхьаболчу полюсхоша.
АгӀонан саргӀал
АгӀонан саргӀалаш хила таро йу бохбелла нисса хьала болчу пенах долу сурт санна. Йаздина меттиг йу, нисса бетонан гӀопан пен цӀеххьана кӀегина, куьзга санна, шен гуонахьара хӀуманаш а гуш. Довхачу дийнахь саргӀал гуттаренна а гора, пен мелхан зӀаьнарша бохбича.
Фата-моргана
ЦӀеххьана хӀуманийн кеп хийцина саргӀалан чолхе хиламаш Фата-моргана цӀе лелайо. Фа́та-морга́на (fata Morgana — Морганан Маьлха-Аьзни, дийцаршкахь, хӀордан бух тӀехь еха, новкъахой Ӏехабо бӀарлагӀаш гойтуш) — наггахь хаало атмосферера чолхе оптикин хилам, лаьтта масех кепара саргӀалех, иза болуш генара объекташ го шортта а, тайп-тайпана кепара эрчадаккхарца а.
Фата-моргана хуьлу, нагахь атмосферин лахарчу чкъоьрашкахь масех хийцало, тайп-тайпана луьсталлин, хӀаваан куьзганан серло йухатохар таро йолу чкъоьраш кхолладелча (дукха хьолехь температуин башхалла бахьнехь). Юхатохар а, ткъа кхин а зӀаьнарш сеттар а бахьнехь, реалан йолуш йолу объекташ анасизехь йа цунна тӀехула ло масех эрчадаьккхина сурт, дакъошца тӀекӀела а довлуш, хенаца сихха хийца а луш, цуо кхуллу фата-морганан инзаре сурт.
СаргӀалашна тӀехь терго йан таро йу дуьненан атмосферин муьлххачу локхаллера, царна йукъахь лаьмнаш йа хӀаваан кеманаш а ду.
Генара гаран фантом
Ишттачу фантомийн къегина масала ду «тӀомалела голландхо». ХӀордан мифашца, бӀарлагӀа кеман капитанан кхел йина гуттаренна а кхарста хӀордан аренашкахула, цхьанхьа ца соцуш. ХӀордхоша мистикин кема дуьхьалакхетарца цкъан а дикачуьнга са ца туьйсура — цуьнца даиман бала а, кеманаш а дохар а нислора.
Ерриг аьлча санна цунах йолу истореш цхьатерра йу — бӀарлагӀан кема догӀура нисса кхарна тӀе, жоп ца лора хаамашна а, мохбеттарна а, тӀаккха цӀеххьана довра дохк йукъахь. Ма-дарра аьлча, кеманан командин гуора шайна хьалха йоккхачу йукъаметтиган генара кеманийн проекци.
Генара гаран саргӀал хӀутту латтан тӀехулоно хӀаваан массаш йохйича, цул тӀаьхьа уьш хьала а йоьдий шелло. Нагахь лакхахь шийлачу хӀаваийн массийн чкъоьран тӀехула, цхьаьна бахьанца алсама бовха (масала, иза чубеина къилбехара мехаш), кхин тӀе чӀогӀа нилха чкъор, ткъа температурин башхалла дикка йоккха хилахь, хир йу рефракци. Лаьттан тӀехь йолу хӀуманашна тӀера схьакхета серлонан зӀаьнарша, Ӏад а дина гӀур йу йуханехьа лаха, амма хӀинца шен хьосте. Уьш нисло иттаннаш, ткъа наггахь бӀенаш километраш генахь.
СаргӀал буса
СаргӀал кхолладаларан хьолаш нисдала таро йу буса а. Дукха хьолехь иза ца го. Амма цхьацца хьолашца лелачу транспортан гӀирсаша, хӀаваан кеманаша, хӀурдан кеманаша, гӀишлоша буьйсана терго йан мега серлонаш, дийнан саргӀалца болу меттигца гур йац. Изза хила тарло астрономин объекташца а.
Билгалдахарш
Категори:Атмосферин оптикин хиламаш
Вервище
Вервище (Вервище) — Российн Федерацин Смоленскан областан Духовщинан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Климат барамера континенталан йу, амалехь барамера йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а ду. Ӏаьн хьалхара дакъа довха ду шолгӀачул. ХӀаваан йовхачу температуран (де-буьйсан йукъара барам) мур лаьтта 213-224 дийнахь. ГӀоролаш йоцучу муьран йукъара барам 125-148 де. Цхьацца шерашкахь хаало дикка дӀатовжар йийцинчу климатан амалех. Йочанийн шеран барам бу 645-691 мм. Кхааннах ши дакъа догӀан кепара догӀу, цхьа дакъа ло кепара хуьлу. Цхьаьна эшшара лон чкъор лаьтта декабрь болалуш, деша апрелан хьалхарчу декадехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Духовщинан кӀоштан нах беха меттигаш
Тржець
Тржець — Словенин йукъараллера эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Еланец
Еланец — Украинин Николаевн областера эвла. Еланецан кӀоштан административан центр.
Чеза (Фрозиноне)
Чеза — Италин Лацио регионан  коммунера эвла.
Еланец
Хьажоргаш
Категори:Вознесенскан кӀоштан нах беха меттигаш
Чеза (Фрозиноне)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Лацио регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
(2526) Элисари
(2526) Элисари  — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Мозкела (Фоджа)
Мозкела — Италин Апулия регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Апулия регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Бережаны (Львован кӀошт)
Бережаны — Украинин Львован областан Львован кӀоштара эвла.
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Львован кӀоштан нах беха меттигаш
Тезак (Ло а, ГагӀонна а)
Тезак — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Аквитани регионехь. Коммунан департамент — Ло а, ГагӀонна а.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Ло а, ГагӀонна а департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Кампитело (Белуно)
Кампитело — Италин Венеция регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Венеция регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Федорцево (Максатихан кӀошт)
Федорцево (Федорцево) — Российн Федерацин Тверан областан Максатихан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Манадаш
Манадаш — Португалин Азорийн гӀайренаш гуонан йукъара фрегези. ЙукъайогӀуш йу цӀе йолучу муниципалитетан.
Федорцево (Максатихан кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Максатихан кӀоштан нах беха меттигаш
Манадаш
Географи
кӀошташ. Майда —.
Хьажоргаш
Категори:Азорийн гӀайренаш кӀошташ Категори:Португалин фрегезеш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Заостровье (Котласан кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Котласан кӀоштан нах беха меттигаш
Бельфаи
Бельфаи — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ФгӀанш-Конте регионехь. Коммунан департамент — Лакха Сона.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Лакха Сона департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
NGC 7707
NGC 7707 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Варельо (Кунео)
Варельо — Италин Пьемонт регионан  коммунера эвла.
NGC 7707
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Варельо (Кунео)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
NGC 7707
Хьажа кхин а
7707 7707
Варельо (Кунео)
Литература
Категори:Пьемонт регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Йелкен (Гуьруьн)
Хьажоргаш
Категори:Сивас провинцин нах беха меттигаш
Категори:Гуьруьнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Ратекау
Ратекау (Ratekau) — Германин Шлезвиг-Гольштейн латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Шлезвиг-Гольштейн латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Педрегер
Педрегер — Испанин Аликанте провинцин муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —. ХӀордан сизал локхалла. муниципалитеташ.
Хьажоргаш
Категори:Испанин муниципалитеташ Категори:Аликанте провинцин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Рубановка
Рубановка (Рубанаўка) — Белоруссин Могилёвн областан Мстиславлан кӀоштара эвла.