cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Таукаево
Билгалдахарш
Категори:Челябинскан областан Красноармейскан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Челябинскан областан нах беха меттигаш
Переносы
Переносы (Пераносы) — Белоруссин Гомелан областан Брагинан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Гомелан областан нах беха меттигаш Категори:Брагинан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Эухенио Гонзалез, Фраксионес ла Аламеда (Сан Хосе Итурбиде)
Географи
Эухенио Гонзалез, Фраксионес ла Аламеда лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Голушник
Голушник — Словенин йукъараллера эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Вельяминовка (Тамбовн область)
Вельяминовка (Вельяминовка) — Российн Федерацин Тамбовн областан Петровскан кӀоштара эвла.
Климат
Ӏаламан а, ландшафтийн а амалаш йоьзна йу цуьнан географин хьолах – эвла лаьтта Оьрсийн акъарин йуккъехь, цунна тӀиера акъарин муьлххачу дозане эзар километр йу. Алсама хуьлу долу континенталан барамера хӀаваъ, Эвла хӀордашна гена латтарех доьзна ду. Цуо областан климат барамера континенталан йо. Окан-Донан акъари тӀехь климат алсама континенталан йу, уллорчу гунаш тӀехьчулла. Эвла лаьтта кӀеззиг къилбаседехьа Сибрехан а, Азорийн а максимумашна йуккъехь долчу лакхарчу Ӏаткъаман дукъал, цундела бу кхузахь луларчу Владимирехь йа Рязанехьчул алсама, гӀийлачу мехца, бекхна хенан хӀоттам. Оцун тӀе мехаш дукхах дерг къилбан а, къилба-малхбален а ду, бӀаьста а, Ӏай а муххале а. оцу агӀора хьокху аьхка а, бӀаьста а йокъаллин мехаш, ткъа Ӏай – дарц.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Тамбовн областан Петровскан кӀоштан нах беха меттигаш
Извор (Бургасан область)
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Болгарин нах беха меттигаш Категори:Бургасан областан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Валуйкин кӀошт
Валуйкин кӀошт (Валуйский район) — Белгородан областан муниципалан кӀошт.
Административан центр — Валуйки.
Билгалдахарш
Категори:Белгородан область Категори:Российн кӀошташ
Кристал (Къилбаседа Дакота)
Кристал  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Къилбаседа Дакота штатера гӀала.
Казе Нуове ди Казтелано (Асколи Пичено)
Казе Нуове ди Казтелано — Италин Марке регионан  коммунера эвла.
Кристал (Къилбаседа Дакота)
Истори
Кристал гӀала йиллина  шарахь.
Казе Нуове ди Казтелано (Асколи Пичено)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Кристал (Къилбаседа Дакота)
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Къилбаседа Дакота штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Бодрери-Корнальия (Кунео)
Бодрери-Корнальия  — Италин Пьемонт регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Пьемонт регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Сан-Фелис-ди-Балсас
Сан-Фелис-ди-Балсас — Бразилин Мараньян штатера муниципалитет.
Лорито (Бреша)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Сан-Фелис-ди-Балсас
Географи
Муниципалитетан майда —.
Лорито (Бреша)
Литература
Категори:Ломбарди регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Сан-Фелис-ди-Балсас
Хьажоргаш
Категори:Мараньян штатан муниципалитеташ Категори:Бразилин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Здекино
Здекино (Здекино) — Российн Федерацин Нижни Новгородан областан Красни Бакин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 7 стаг (2010 шо).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Красни Бакин кӀоштан нах беха меттигаш
NGC 3039
NGC 3039 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
3039 3039
ШейхӀли (Терме)
ШейхӀли (Şeyhli) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Самсун провинцин (ил) Терменан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Самсун провинцин нах беха меттигаш
Категори:Самсун провинцин микрокӀошташ
Категори:Терменан микрокӀошташ
Категори:Терменан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Кедкеди
Кедкеди (ქედქედი) — Гуьржийчоьнан Аджарин Хелвачаурин муниципалитетан эвла. Бахархойн 458 стаг (2014 шо).
Билгалдахарш
Категори:Хелвачаурин муниципалитетан нах беха меттигаш
ЭйуьпогӀлу (Ашкале)
ЭйуьпогӀлу (Eyüpoğlu) — Туркойчоьнан Малхбален Анатоли регионан Эрзурум провинцин (ил) Ашкаленан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Эрзурум провинцин нах беха меттигаш
Категори:Эрзурум провинцин микрокӀошташ
Категори:Ашкаленан микрокӀошташ
Категори:Ашкаленан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Вергуляса (коммуна)
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. Коммунан йукъара нах беха меттигаш.
Хьажоргаш
Категори:Румынин коммунаш Категори:Олт жудецан коммунаш
Броги
Броги — Польшин Лодзинскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лодзинскан воеводаллин нах беха меттигаш
Скрепящево
Скрепящево (Скрепящево) — Российн Федерацин Москохан областан Клинан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Клинан кӀоштан нах беха меттигаш
Караагаш (Иртышскан кӀошт)
Караагаш — Кхазакхстанан Павлодаран областан Иртышскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Павлодаран областан нах беха меттигаш Категори:Иртышскан кӀоштан нах беха меттигаш
ХӀисарджиккайи (Элдиван)
ХӀисарджиккайи (Hisarcıkkayı) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатолин Чанкири провинцин (ил) Элдиванан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Чанкири провинцин нах беха меттигаш
Категори:Элдиванан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
HD161321
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Эль Илитар (Акахете)
Эль Илитар — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Илитар лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Корчево
Корчево (Корчево) — Российн Федерацин Вологдин областан Соколан кӀоштара дӀатесна эвла.
Эль Илитар (Акахете)
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Корчево
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Вологдин областан Соколан кӀоштан нах беха меттигаш
Эль Илитар (Акахете)
Климат
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Гоьйнуьк (Азербайджан)
Билгалдахарш
Категори:Бабекан кӀоштан нах беха меттигаш
Стошице
Стошице — Польшин Нижнесилезин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Нижнесилезин воеводаллин нах беха меттигаш
Фелин (АгӀдеш)
Фелин — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГӀона — Альпаш регионехь. Коммунан департамент — АгӀдеш.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:АгӀдеш департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Прислон (Вилегодскан кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Вилегодскан кӀоштан нах беха меттигаш
Ла Нория (Ирапуато)
Ла Нория — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Ла Нория лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Иваново (Благоевградан область)
Иваново  — Болгарин Благоевградан областера эвла. Петрич йукъараллин йукъайогӀу.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Болгарин нах беха меттигаш Категори:Благоевградан областан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Коровск
Коровск (Коровск) — Российн Федерацин Пскован областан Пыталован кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Пыталован кӀоштан нах беха меттигаш
Ле-Левез-е-ТумегӀаг
Ле-Левез-е-ТумегӀаг — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Коммунан департамент — ЖигӀонда.
Билгалдахарш
Категори:ЖигӀонда департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
ВольггӀе
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Йонна департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Плосково (Пучежан кӀошт)
Плосково (Плосково) — Российн Федерацин Ивановн областан Пучежан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Цуьнан амалехь ду гӀеххьа йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а, дика лаьттачу лайн чкъоьраца. Уггар шийла бутт, Ӏадат хилла, январь бу, ткъа уггар бовха — июль. Алсама къилба-малхбузера мох хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Пучежан кӀоштан нах беха меттигаш
Бродниця-Дольна
Бродниця-Дольна — Польшин ХӀордан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:ХӀордан воеводаллин нах беха меттигаш
Арнештовице
Арнештовице (Arneštovice) — Чехин Высочина мехкан кӀоштара эвла.
Географи
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Высочина мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Вилья Нуева (Исла)
Вилья Нуева — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Вилья Нуева лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Артюхи (Столбцин кӀошт)
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Столбцин кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Сан-Фелис-ди-Минас
Сан-Фелис-ди-Минас — Бразилин Минас-Жерайс штатера муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —.
Хьажоргаш
Категори:Минас-Жерайс штатан муниципалитеташ Категори:Бразилин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Торговица (Кировоградан область)
Торговица — Украинин Кировоградан областан Голованевскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Голованевскан кӀоштан нах беха меттигаш
Райлинген
Райлинген (Reilingen) — Германин Баден-Вуьртемберг латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Баден-Вуьртемберг латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Большое Заборье (Кировн область)
Большое Заборье (Большое Заборье) — Кировн областан Лузан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь йуккъерачу барамехь континентан климат йу. Оцунна бахьна ду Къилбаседа Шен Ӏапказера шила мох цхьаа дуьхьало йоцуш кхуза схьакхачарна. Цундела кхузара Ӏа чӀогӀа шила ду, аьхкенна кест-кеста шила хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (100%).
NGC 3040
NGC 3040 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
3040 3040
Черкасские Дворики
Черкасские Дворики (Черкасские Дворики) — Российн Федерацин Липецкан областан Елецан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йовхачу аьхкенца, барамехь шийлачу Ӏаьнца. Шера заманаш дика къаьсташ йу. Уггар шийла бутт — январь. Уггар бовха бутт — июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Елецан кӀоштан нах беха меттигаш
Извориште
Извориште — Болгарин Бургасан областера эвла. Бургас йукъараллин йукъайогӀу.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Болгарин нах беха меттигаш Категори:Бургасан областан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Лас Палмас, Сан Хосе Тепетате (Тантима)
Лас Палмас, Сан Хосе Тепетате — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Лас Палмас, Сан Хосе Тепетате лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Славин (Дергачин кӀошт)
Славин (Славин) — Российн Федерацин Саратовн областан Дергачин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климатан амалийн башхаллаш — континенталалла, йокъалла, шо шере мел дели хийцамаш хилар — билгалйоккху цуьнан континенталан климатан зонехь латтаро, бараман шораллехь хиларо, мелхан радиацино Ӏаткъам баро, лаьттан бухах, цаьрца йоьзна атмосферан циркуляцица. Йокъаллаш хуьлу ши шо мел дели.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Саратовн областан Дергачин кӀоштан нах беха меттигаш
Пардина
Пардина — Румынин Тулча жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Тулча жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Кукаречин
Кукаречин (Кукаречин) — Российн Федерацин Белгородан областан Алексеевкан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь климат континенталан йу, амалехь ду гӀеххьа шийла Ӏа а, йовха аьхке а. Эвла лаьтта хьун-аренан а, аренан а зонийн дозанехь. Цуьнан Ӏаламан-климатан а, геологин а башхаллаш билгалайо ша-тайпа биологин бес-бесаралла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Белгородан областан Алексеевкан кӀоштан нах беха меттигаш
Саврасово (Тверан область)
Саврасово (Саврасово) — Российн Федерацин Тверан областан Калязинан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Пяна Алтаре (Кампобасо)
Пяна Алтаре — Италин Молизе регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Молизе регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Теченски
Теченски (Теченский) — Челябинскан областан Сосновскан кӀоштара эвла.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (42%), гӀезалой (9%), башкираш (44%).
Билгалдахарш
Категори:Челябинскан областан Сосновскан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Челябинскан областан нах беха меттигаш
Ольховка (Далматован кӀошт)
Климат
Климат чӀогӀа континенталан йу. Цунна Ӏаткъам бо мохк хӀордашна гена хиларо, малхбузехьа Урал лаьмнийн турс хиларо, къилбехахь йаккхий аренийн кӀошташ хиларо, кхин тӀе меттиган рельеф нийса хиларо, хӀаваийн массийн циркуляции ша-тайпа хиларо. Шийла, кӀезиг ло долуш Ӏа а, йовха, йекъа аьхке. БӀаьстенна амалехь ду сих-сиха шелонаш йухайерзар. ТӀуналла аьхка тоьуш йац, муьрашкахь йакъонаш хуьлу. Оцу климато хьун-аренан Уралдехьех латталелоран кхераме зона йо. Цхьанаэшшара ца лаьтта хенан хӀоттам Ӏа долалуш декабрехь а, бӀаьста — апрелехь, майхь а. Уггар шийла бутт — январь, уггар бовха — июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+5.
Хьажоргаш
Категори:Далматован кӀоштан нах беха меттигаш
Голчай
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Факини (Виченца)
Факини — Италин Венеция регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Венеция регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Росалинда (Тиватлан)
Росалинда — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Росалинда лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Эухенио Переа (Сан Мигел де Альенде)
Эухенио Переа — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эухенио Переа лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Красни (Могилев-Подольскан кӀошт)
Красни — Украинин Винницан областан Могилев-Подольскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Гоькчебуьк (Ашкале)
Хьажоргаш
Категори:Эрзурум провинцин нах беха меттигаш
Категори:Эрзурум провинцин микрокӀошташ
Категори:Ашкаленан микрокӀошташ
Категори:Ашкаленан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Огништяни
Огништяни (Ohnišťany) — Чехин Кралове Градец мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Казе Нуове ди Каподипияно (Асколи Пичено)
Казе Нуове ди Каподипияно — Италин Марке регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Марке регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Мартюхино (Орёлан область)
Мартюхино (Мартюхино) — Российн Федерацин Орёлан областан Малоархангельскан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Малоархангельскан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Лорнано (Сьена)
Лорнано — Италин Тоскана регионан  коммунера эвла.
Петрицкое
Петрицкое (Петрыцкае) — Белоруссин Гомелан областан Брагинан кӀоштара эвла.
Кристин (Къилбаседа Дакота)
Кристин  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Къилбаседа Дакота штатера гӀала.
Петрицкое
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Лорнано (Сьена)
Литература
Категори:Тоскана регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Кристин (Къилбаседа Дакота)
Истори
Кристин гӀала йиллина  шарахь.
Петрицкое
Хьажоргаш
Категори:Гомелан областан нах беха меттигаш Категори:Брагинан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Кристин (Къилбаседа Дакота)
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Кашниково (Нижни Новгородан область)
Кашниково (Кашниково) — Российн Федерацин Нижни Новгородан областан Красни Бакин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 3 стаг (2010 шо).
Билгалдахарш
Категори:Красни Бакин кӀоштан нах беха меттигаш
Сан-Фелис-ду-Арагуая
Сан-Фелис-ду-Арагуая — Бразилин Мату-Гросу штатера муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —.
Хьажоргаш
Категори:Мату-Гросу штатан муниципалитеташ Категори:Бразилин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Шуайип (Терме)
Шуайип (Şuayip) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Самсун провинцин (ил) Терменан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Самсун провинцин нах беха меттигаш
Категори:Самсун провинцин микрокӀошташ
Категори:Терменан микрокӀошташ
Категори:Терменан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
ВомогӀ
ВомогӀ — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БугӀгунди — ФгӀанш-Конте регионехь. Коммунан департамент — Йонна.
Кибе
Кибе (კიბე) — Гуьржийчоьнан Аджарин Хелвачаурин муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 251 стаг (2014 шо).
ВомогӀ
Билгалдахарш
Категори:Йонна департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Кибе
Билгалдахарш
Категори:Хелвачаурин муниципалитетан нах беха меттигаш
NGC 3041
NGC 3041 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Байраковка
Байраковка — Украинин Винницан областан Немирован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Немирован кӀоштан нах беха меттигаш
Гуьлшаьнабад
Гуьлшаьнабад (Gülşənabad) — Азербайджанан Бабекан кӀоштара эвла.
Билгалдахарш
Категори:Бабекан кӀоштан нах беха меттигаш
ОсегӀ-2
ОсегӀ-2 — Францин кантон, лаьтта БугӀгунди — ФгӀанш-Конте регионехь. Кантонан департамент — Йонна.
Географи
.
Абдурахманов, Канти
Канти Абдурахманов (1916 шо — 2000 шеран 28 март) — Советан Эскиран старшина, Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀеман декъашхо, Российн Федерацин Турпал (1996 шо).
Биографи
Канти Абдурахманов вина 1916 шарахь Шелахь. Жима волуш да а, нана а доцуш висна иза. Цо колхозехь болх бира. 1941 шеран сентябрехь иза шен лаамехь тӀамтӀе вахара. 1942 шеран июнехь цо Ташкентехь лахара артиллерин командирийн школа чекхйаьккхира. Иза армехь вара Йуккъера Азин тӀеман округехь. Цигахь иза взвод командиран гӀонча хилира. 1943 шеран октябь дуьйна иза Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀеман фронтехь ву. Цо дакъа лецира Невель а, Городок а, Витебск а хьайоккхуш, Белоруссин (1944 шо) а, Балтикайистан (1944 шо) а операцишкахь а, Курляндехь хилла немцойн эскиран тоба хӀаллакйеш а. Цуна масийтта чов йира.
1943 шеран декабрехь Витебск хьайоккхуш хенахь советан гӀашсалтий охьадийша дизира немцойн къиза герз даьттаран бахьнехь. Абдурахмановс шен накъосташца шен йоккха топ нийса тӀейерзайина а, масийттуза кхоьссина немцойн дот хӀаллакйира. И бахьнехь мостагӀийн эшабелира.
1944 шарахь Малхбузе Двинал дехьадовлучу хенахь цо йуха а гайтира шен хьуьнар. Циггахь иза артиллерстех массарелла хьалха малхбузе хийисте дехьа а ваьлла, цо советан эскиран дехьадовлуш новкъалла йеш йолу масийтта мостагӀийн цӀеран меттиг хӀаллакйира. ТӀеман хенахь Абдурахмановс хӀаллакйира масийтта немцойн танк.
1946 шарахь Абдурахманов эскирера мукъавитира. ТӀаккха цуьна Йуккъера Ази ваха дийзира. 1967 шо кхаччалц иза ГӀиргӀазойчохь Ӏийра. ЦӀа вирзинчул тӀехь цо шофер а, комбайнер а, «Пищемаш» завода белхало а, геологин талламан буру туху вышкан мастер а болх бира. Пенси ваханчул тӀехь иза Устрада-ГӀалахь вехаш вара. Иза велира 2000 шеран 28 мартехь.
Виноградовка (Петровскан кӀошт)
Виноградовка (Виноградовка) — Российн Федерацин Тамбовн областан Петровскан кӀоштара эвла.
Абдурахманов, Канти
Биографи
1996 шеран 16 майхь цунна йелира Российн Федерацин Турпалан цӀе. Иштта цуьна йара 2-гӀа а, 3-гӀа а даржан Силаллийн орденаш а, 1-ра даржан Даймехкан тӀеман орден а, кхидолу совгӀаташ а.
Виноградовка (Петровскан кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Тамбовн областан Петровскан кӀоштан нах беха меттигаш
Абдурахманов, Канти
Хьажоргаш
Категори:Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀеман декъашхой
Стошовице (Нижнесилезин воеводалла)
Стошовице  — Польшин Нижнесилезин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Нижнесилезин воеводаллин нах беха меттигаш
Вехетки-Дуже
Вехетки-Дуже — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Мазовин воеводаллин нах беха меттигаш
Броково
Броково — Польшин ХӀордан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:ХӀордан воеводаллин нах беха меттигаш
КуьчуькхӀаджибей (Элдиван)
КуьчуькхӀаджибей (Küçükhacıbey) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатолин Чанкири провинцин (ил) Элдиванан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Чанкири провинцин нах беха меттигаш
Категори:Элдиванан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Гильгамешех лаьцна эпос
«Гильгаме́шех лаьцна эпос», я «Дерриг гиначунах лаьцна» поэма (ša nagba imuru) — дуьненахь уггаре шира йисина литературин произведени. Иза язйина аккадийн маттахь.
<!-- на основании шумерских сказаний на протяжении полутора тысяч лет, начиная с XVIII—XVII века до н. э. Его наиболее полная версия была обнаружена в середине XIX века при раскопках клинописной библиотеки царя Ашшурбанипала в Ниневии. Она была записана на 12 шестиколонных табличках мелкой клинописью, включала около 3 тысяч стихов и была датирована VII веком до н. э. Также в XX веке были найдены фрагменты других версий эпоса, в том числе и на хурритском и хеттском языках.
Броди (Лодзинскан воеводалла)
Броди  — Польшин Лодзинскан воеводаллин  гминера эвла.
Гильгамешех лаьцна эпос
Главными героями эпоса являются Гильгамеш и Энкиду, о которых также дошли отдельные песни на шумерском языке, некоторые из которых были созданы ещё в конце первой половины третьего тысячелетия до н. э. У героев был один и тот же противник — Хумбаба (Хувава), охраняющий священные кедры. За их подвигами следят боги, которые в шумерских песнях носят шумерские имена, а в эпосе о Гильгамеше — аккадские. Но в шумерских песнях отсутствует связующий стержень, найденный аккадским поэтом. Сила характера аккадского Гильгамеша, величие его души — не во внешних проявлениях, а в отношениях с человеком Энкиду. Эпос о Гильгамеше — это гимн о дружбе, которая не просто способствует преодолению внешних препятствий, но преображает, облагораживает.
Броди (Лодзинскан воеводалла)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Гильгамешех лаьцна эпос
Также в эпосе отражены многие взгляды философии того времени на окружающий мир (элементы космогонии, история о «Большом потопе» в поздней редакции), этику, место и судьбу человека (поиски бессмертия). Во многом «Эпос о Гильгамеше» сравнивают с произведениями Гомера — Илиадой и Одиссеей.
Броди (Лодзинскан воеводалла)
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лодзинскан воеводаллин нах беха меттигаш
Гильгамешех лаьцна эпос
История находки Эпоса
В 1849 году английский археолог Остин Генри Лэйярд в результате раскопок обнаружил вавилонский город Ниневия. Во время дальнейших раскопок в городе была найдена клинописная библиотека царя Ашшурбанипала. Клинописные таблички из этой библиотеки ассистент Лэйярда, Ормузд Рассам, раскопавший в 1852 году вторую часть библиотеки, передал в Британский музей.
В 1872 году расшифровкой табличек занимался бывший гравёр, а позже — ассистент египетско-ассирийского отделения музея Джордж Смит. Во время дешифровки текста он обнаружил, что на ряде табличек описываются подвиги героя по имени Гильгамеш. Однако вскоре он понял, что части рассказа не хватает, поскольку несколько табличек отсутствуют.
Находка Смита вызвала сенсацию и всеобщий интерес. Газета «Дейли телеграф» даже пообещала 1000 фунтов тому, кто найдёт отсутствующие фрагменты сказания. Джордж Смит воспользовался этим и отправился в Месопотамию. Во время этой экспедиции ему удалось найти 384 таблички, среди которых оказалась и недостающая часть Эпоса.
В начале и середине XX века был найден ряд других табличек, содержащих фрагменты Эпоса на разных языках.
Создание Эпоса
«Эпос о Гильгамеше» создавался на протяжении полутора тысяч лет. До нашего времени дошли клинописные таблички, в которых песни о Гильгамеше, являющиеся частью Эпоса, записаны на четырёх языках Древнего Востока — шумерском, аккадском, хурритском и хеттском. Древнейшие из текстов написаны на шумерском языке. При этом наиболее важной является версия на аккадском языке, являющаяся огромным художественным достижением.
По мнению исследователей Эпоса, первые песни о Гильгамеше были созданы ещё в конце первой половины третьего тысячелетия до н. э. Первые дошедшие до нашего времени таблички были созданы на 800 лет позже. Примерно к этому времени относят и создание аккадской версии поэмы, которая, вероятно, окончательно сложилась в последней трети третьего тысячелетия до н. э. Во втором тысячелетии до н. э. в Палестине и Малой Азии была создана другая версия аккадской поэмы — «периферийная». К этому же времени относят и перевод Эпоса на хурритский и хеттский языки. От конца второго тысячелетия и до VII—VI веков до н. э. был создан окончательный вариант Эпоса — «ниневийский», который и был найден в библиотеке Ашшурбанипала.
В основу Эпоса были положены как мифологические мотивы, основанные на религиозных верованиях шумеров, так и исторические легенды. Гильгамеш был исторической личностью — лугалем шумерского города Урук около 2800—2700 годов до н. э. Его имя, которое на шумерском языке условно передаётся как «Бильгамес» (Bil-ga-mes), упоминается в шумерской табличке со списком шумерских правителей начала II тысячелетия до н. э. Но достаточно рано Гильгамеш стал обожествляться. С XVIII века до н. э. его имя в форме «Бильгемес» или «Бильгамес» упоминается среди шумерских божеств. Вокруг него возникли многочисленные легенды, в которых он представлялся божественным героем, сыном богини Нинсун и героя Лугальбанды (по другой версии — духа «лилу́»). Позже имя Гильгамеша стало очень популярно в Вавилоне, Хеттском царстве и Ассирии, с ним связывался образ героя, борющегося со зверями, его спутником являлся герой полубык-получеловек. Позже считалось, что Гильгамеш — божество, защищающее людей от демонов, судья загробного мира. Его изображения помещали у входа в дом, поскольку считалось, что таким образом жильё защищалось от злых духов. В то же время в официальном культе Гильгамеш какой-то особой роли не играл.
До нашего времени дошло несколько шумерских сказаний и песен, в которых упоминается Гильгамеш: поэма о Гильгамеше и Акке, царе Киша, «Гильгамеш и Гора живых», «Гильгамеш и небесный бык», «Гильгамеш и ива». Точное время их создания неизвестно. Таблички, на которых они записаны, датируют началом второго тысячелетия до н. э. Во время их создания уже не помнили о Гильгамеше как о историческом лице. В то же время эти произведения, относящиеся к жанру эпической поэмы, примитивны по содержанию и архаичны по форме, чем сильно отличаются от аккадской поэмы о Гильгамеше, которая была создана ненамного позже.
Старейшие из фрагментов Эпоса относят к XVIII веку до н. э. Однако на основании многочисленных описок и неточностей писцов, а также на основании характера языка, выглядевшего архаичным для этого времени, исследователи считают, что поэма была создана значительно раньше. С учётом того, что поэма, судя по всему, была создана до установления царями Ура единства божественного пантеона, а также на основании данных о распространении аккадского языка на юге Месопотамии, создание поэмы относят к XXXIII—XXI векам до н. э.
Сюжет
В эпосе повествуется о полубоге Гильгамеше — могучем воине, царе Урука. Никто не мог сравниться с ним в силе, и несчётные беды принёс он людям, «буйствуя плотью». Молили они богов унять царя Урука. И вот богиня Аруру, вняв им, «отщипнула глины, бросила на землю, \Слепила Энкиду, создала героя», который мог бы обуздать неистовство Гильгамеша («пусть соревнуются, Урук да отдыхает»). Шерстью было покрыто его тело, жил среди зверей он, «ни людей, ни мира не ведал». Оберегая зверей от охотников, он вызвал их ненависть к себе, но те ничего не могли с ним поделать.
Лорньяно (Перуджа)
Лорньяно — Италин Умбрия регионан  коммунера эвла.
Гильгамешех лаьцна эпос
Сюжет
В отчаянии охотники отправились в Урук и пали в ноги царю Гильгамешу, моля избавить их от ненавистного врага. Пустился на хитрость Гильгамеш, посоветовав охотникам отвести к Энкиду блудницу Шамхат — пусть соблазнит его. Так и поступили. И «блудница наслажденье дала ему, дело женщин». Когда же насытился лаской Энкиду, то обнаружил, что ослабело его тело и «разуменьем стал он глубже». Покинули его звери, и тогда Шамхат укорила его, говоря, зачем он ходит со зверьём: «Отведу тебя в Урук, где живет Гильгамеш могучий». Энкиду дал согласие и заявил, что сразится с Гильгамешем. Шамхат же стала увещевать его проявить благоразумие, ибо в вещих снах было предначертано царю огражденного Урука появление друга, и быть ему, Энкиду, тем другом.
Лорньяно (Перуджа)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Умбрия регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Гильгамешех лаьцна эпос
Сюжет
Гильгамеш предлагает ему пойти в поход против Хумбабы — хранителя кедровых лесов в Ливане, Энкиду пытается отговорить Гильгамеша, рассказывая, как опасен лес Хумбабы и сам Хумбаба, которого боги наделили силой и храбростью, но Гильгамеш убеждает Энкиду тем, что жизнь человека и так коротка, и лучше умереть как герой, о котором будут помнить в веках, чем в безвестности. Старейшины Урука тоже пытаются отговорить его, но потом благословляют и просят Энкиду беречь царя. Перед походом они посещают царицу Нинсун, которая тоже беспокоится за сына и приносит жертву богу Шамашу.
По пути к кедровому лесу Гильгамешу снятся сны, которые Энкиду трактует как предсказания победы над Хумбабой, но в итоге они обращаются к богу Шамашу за наставлением, и он велит им немедля напасть на Хумбабу, пока он надел только одно из семи ужасных одеяний. Герои опасаются входить в лес, но Гильгамеш подбадривает Энкиду, и они входят во владения Хумбабы и начинают рубить кедры. Появление Хумбабы пугает их, но поддержка Шамаша заставляет друзей напасть на хранителя леса и убить его и семь его одеяний-лучей.
Богиня Иштар предлагает Гильгамешу стать её мужем, но он отказывает, говоря, что мужей было у неё много, а теперь все либо убиты, либо околдованы. Озлобленная Иштар просит Ану создать быка, способного убить героя, но Гильгамеш и Энкиду слаженными действиями побеждают быка. Энкиду снится сон о том, что боги Ану и Энлиль хотят убить его, хотя Шамаш заступается за него. Гильгамеш хочет обратиться с молитвой к Энлилю, но Энкиду отговаривает его, а сам обращается к Шамашу, проклиная охотника и блудницу Шамхат, однако Шамаш указывает Энкиду на то, что дала ему Шамхат, и он отменяет своё проклятье, заменяя его благословением.
Энкиду заболевает и вскоре умирает. Гильгамеш печалится и приказывает сделать статую брата. Гильгамеш уходит в пустыню, в странствие — осознав свою смертность после смерти друга, он устрашается смерти. Путешествуя, он доходит до края мира, где встречает человека-скорпиона и рассказывает ему о своей печали и о том, что хочет найти Утнапишти, единственного человека, получившего бессмертие (по некоторым источникам — предок Гильгамеша), и расспросить его о жизни и смерти. Человек-скорпион говорит, что путь в страну Дильмун, куда боги поселили Утнапишти, лежащий через длинную пещеру, страшен и людьми не хожен — только боги ходят этим путём. Гильгамеш не устрашается, и человек-скорпион благословляет его.
Гильгамеш с первого раза не осилил трудный путь — устрашился и вернулся, со второй попытки он прошёл пещеру и оказался в прекрасном саду из драгоценных каменных деревьев. Там встречает он хозяйку богов Сидури, которая, испугавшись, закрывается от него в доме и сначала не верит, что перед ней Гильгамеш, так как он грязен и худ — Гильгамешу приходится рассказать свою историю. Она пытается убедить его, что бессмертие не положено человеку, не стоит тратить время на поиски — лучше радоваться жизни, но Гильгамеш спрашивает её, как найти Утнапишти, и она говорит, что, кроме Шамаша, никто не сможет переправиться, и только Уршанаби, корабельщик Утнапишти, у которого в лесу идолы, может помочь.
Уршанаби помогает Гильгамешу добраться до Утнапишти. Гильгамеш рассказывает ему о своём горе и спрашивает, как Утнапишти удалось стать равным богам. Утнапишти рассказывает историю о потопе, в котором выжил только он, и боги приняли его к себе, но для Гильгамеша богов на совет не собрать. Утнапишти говорит Гильгамешу, что есть на дне океана цветок, что даёт вечную молодость; тот добывает его и решает сначала испытать его на старцах Урука. Но по пути обратно змея похищает цветок, и Гильгамеш возвращается ни с чем.
В некоторых интерпретациях также присутствует продолжение, в котором Гильгамеш встречается со своим братом Энкиду, вышедшем из загробного мира, и повествующее о тяжком бытии в мире мёртвых (для древних шумеров свойственно довольно мрачное представление о посмертном существовании, в отличие, например, от египтян). После чего Гильгамеш смиряется с участью смертного.
«Старовавилонская» версия
До нашего времени дошло 3 различных варианта «Эпоса о Гильгамеше» на аккадском языке. Старейшей из них является так называемая «старовавилонская» версия. Она сохранилась в 6 отрывках на табличках, датируемых XVIII—XVII веками до н. э.