cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Вила Ленци (Лука)
Литература
Категори:Тоскана регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Бортниково (Ступинан кӀошт)
Бортниково (Бортниково) — Российн Федерацин Москохан областан Ступинан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Ступинан кӀоштан нах беха меттигаш
Кумшацки (Миллерован кӀошт)
Кумшацки (Кумшацкий) — Российн Федерацин Ростовн областан Миллерован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь амалехь йу бараман асанера бараман континенталан климат. Ӏа дукха хьолахь кхоьлина а, мохе а ду. Аьхке мохе а, йекъа а, йовха а йу. Климатан континенталан сипташ чӀагӀло мехкан къилбаседа-малхбузера къилба-малхбале. ТӀекхета йокъалла, йовхо. ЧӀагӀло мехаш, Ӏаьнан шелонаш. Климатан амалан башхалла йу маьлхан серло а, йовхо а шорта хилар. Дукха хуьлу барамера шораллин къилба зонин циркуляцин процессаш. Амма, Арктикера шийла массаш кхача тарло, масийттаза йан а тарло уьш.
Поллен
Поллен — Италин Валле-д’Аоста регионера коммуна. Лаьтташ йу Валле-д’Аоста провинцехь.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Угольные Копи
Угольные Копи (Угольные Копи) — Российн Федерацин Чукчийн автономин гуо Анадыран кӀоштара гӀалин кепара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Камчаткаца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+12.
Хьажоргаш
Категори:Анадыран кӀоштан нах беха меттигаш
Подберезье (Витебскан кӀошт)
Подберезье (Падбярэззе) — Белоруссин Витебскан областан Витебскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Витебскан областан нах беха меттигаш
Категори:Витебскан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Каменка (Красни Горан кӀошт)
Каменка (Каменка) — Российн Федерацин Брянскан областан Красни Горан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта Российн Федерацин Европин декъан циклонаш а, антициклонаш а лела коьрта некъашна уллохь. Хийцалуш йолу довхачу а, шийлачу а хӀаваийн тулгӀенаш (дукха хьолахь майхь) кхуллу цхьаьнаэшшара боцу хенан хӀоттам, аьхка даладо стигал къекъарца догӀанаш, Ӏай йалайо йоццу йовхонаш.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Брянскан областан Красни Горан кӀоштан нах беха меттигаш
Гокем (Миссури)
Гокем  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Миссури штатера гӀала.
Истори
Гокем гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Миссури штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Семеновка (Знаменскан кӀошт)
Семеновка (Семеновка) — Российн Федерацин Омскан областан Знаменскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат дукхаха континенталан йу, аьхке йоца хуьлу. Климат кхолларан коьрта фактор географин хьал ду, коьртаниг лаьттан чкъор. ХӀордашна а, Ӏапказашна а гена хиларо лаьттан физикин хьоло климат кхоллайаларан роль чӀагӀйо, хӀунда аьлчи, лаьттан сипатех ду чехка а, чӀогӀа а аьхка дохдалар, иштта сиха шен йовхо Ӏай йайар.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Омскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+6.
Хьажоргаш
Категори:Омскан областан Знаменскан кӀоштан нах беха меттигаш
Аголински
Аголински (Аголинское) — Российн Федерацин Ярославлан областан Данилован кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Ярославлан областан Данилован кӀоштан нах беха меттигаш
Стари Село (Бородинскан йуьртан меттиг)
Стари Село (Старое Село) — Российн Федерацин Москохан областан Можайскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Москохан областан Можайскан кӀоштан нах беха меттигаш
ФатихӀ
ФатихӀ (Fatih) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан Истмала провинцин (ил) ФатихӀнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Истмала провинцин нах беха меттигаш
Категори:Истмала провинцин микрокӀошташ
Категори:ФатихӀан микрокӀошташ
Категори:ФатихӀан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Чувашски Байтуган
Чувашский Байтуган (Чувашский Байтуган) — Российн Федерацин Самарин областан Камышлан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла йу барамера шораллера континенталан климатан асанехь, шен амалехь арктикан а, тропикан а а хӀаваъ кхачар а долуш. ГӀоролаш йоцу мур Ийдалан тогӀенехь лаьтта йуккъера барам 159 дийнахь, 29 апрелера 4 октябрь кхаччалц, амма гӀеххьа галл а долу оцу тӀиера цхьацца шерашкахь. Иштта, 1967 ш. тӀаьххьара бӀаьстенан гӀоролаш хилира 4 июнехь, ткъа 1950 ш. хьалхара гуьйренан гӀоролаш 14 сентябрехь хилира. ГӀоролаш цахуьлу мур бозу рельефан хьолах. Кхузахь йогӀу шарахь 500 мм йочанаш. Йочанаш цхьабосса цайаро сих-сиха йокъаллаш хӀиттайо. Йокъаллаш алсама хуьлу май беттан шолгӀа а, кхоалгӀа а декадашкахь, июнан хьалхарчу декадехь а, цасоццаш йочанаш хуьлу – дукха хьолахь январехь а, февралан хьалхарчу а, шолгӀачу а декадашкахь, ткъа кхин а октябран шолгӀачу декъехь – ноябран хьалхарчу декадехь.
Сахьтан аса
Эвла йу Самарин хенан сахьтийн асехь. UTC-ца хийцадалар ду +4:00. Москохан хенаца цу сахьтийн асан гуттар а хийцадалар ду +1 сахьт, MSK+1 санна Россехь къастош а йу. 2010-гӀа шо кхаччалц, областехь йара асан Самарин хан (МСК+1). 2010-2014-чу шерашкахь йара Москохан хан. 2014-чу шеран 26-чу октябрехь дуьйна регион йу йуха а кхоьллинчу кхозлагӀчу сахьтийн зонехь (МСК+1, Москохан хан + 1 сахьт, UTC+4). Маьлхан хенаца йукъара башхалла йу 30 минот тӀера областан малхбалехь, малхбузехь 48 минот тӀекхаччалц.
Хьажоргаш
Категори:Камышлан кӀоштан нах беха меттигаш
БагӀбонн-Фаель
БагӀбонн-Фаель (Barbonne-Fayel) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — МагӀна.
Китсап (гуо, Вашингтон)
Китсап — АЦШ Вашингтон штатера гуо. Центр – гӀала Порт-Орчард.
Истори
Йиллина 1857 шарахь.
Мохк
Гуон майда 1026 км².
Билгалдахарш
Категори:Вашингтон гуонаш
Категори:АЦШ гуонаш
Пайки (Пристенан кӀошт)
Пайки (Пайки) — Российн Федерацин Курскан областан Пристенан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь климатан башхаллаш йоьзна йу цуьнан хьун-аренан зонера барамерачу континенталан климатан хьолах.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Пристенан кӀоштан нах беха меттигаш
Ифанеш
Ифанеш — Португалин Браганса гуонан йукъара фрегези. ЙукъайогӀуш йу цӀе йолучу муниципалитетан.
Географи
кӀошташ. Майда —.
Хьажоргаш
Категори:Браганса кӀошташ Категори:Португалин фрегезеш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Шата (Франци)
Шата — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — Вогезаш.
Сенека (Кроуфорд, Висконсин)
Сенека — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Висконсин штатера гӀала (town).
Шата (Франци)
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Вогезаш департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш Категори:Белхан категори
Сенека (Кроуфорд, Висконсин)
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Висконсин штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Большой Чащивец
Большой Чащивец (Большой Чащивец) — Российн Федерацин Тверан областан Осташкован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Осташкован кӀоштан нах беха меттигаш
Митины Деревеньки
Митины Деревеньки (Митины Деревеньки) — Российн Федерацин Владимиран областан Вязникин кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Вязникин кӀоштан нах беха меттигаш
Бежали
Бежали (Бежали) — Российн Федерацин Смоленскан областан Краснин кӀоштара эвла.
Климат
Климат барамера континенталан йу, амалехь барамера йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а ду. Ӏаьн хьалхара дакъа довха ду шолгӀачул. ХӀаваан йовхачу температуран (де-буьйсан йукъара барам) мур лаьтта 213-224 дийнахь. ГӀоролаш йоцучу муьран йукъара барам 125-148 де. Цхьацца шерашкахь хаало дикка дӀатовжар йийцинчу климатан амалех. Йочанийн шеран барам бу 645-691 мм. Кхааннах ши дакъа догӀан кепара догӀу, цхьа дакъа ло кепара хуьлу. Цхьаьна эшшара лон чкъор лаьтта декабрь болалуш, деша апрелан хьалхарчу декадехь.
Капитело (Ровиго)
Капитело — Италин Венеция регионан  коммунера эвла.
Бежали
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Смоленскан областан Краснин кӀоштан нах беха меттигаш
Бику (Джурджу)
Бику — Румынин Джурджу жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Уксора
Уксора (Уксора) — Российн Федерацин Архангельскан областан Шенкурскан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Алексеевка (Черновцин область)
Алексеевка — Украинин Черновцин областан Сокирянин кӀоштара эвла.
Уксора
Хьажоргаш
Категори:Шенкурскан кӀоштан нах беха меттигаш
Алексеевка (Черновцин область)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Сокирянин кӀоштан нах беха меттигаш
Капитело (Ровиго)
Литература
Категори:Венеция регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Уленды
Уленды — Кхазакхстанан Костанайн областан Наурзуманан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Костанайн областан нах беха меттигаш Категори:Наурзуманан кӀоштан нах беха меттигаш
(3720) Хоккайдо
(3720) Хоккайдо  — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Истори
ДӀайиллина 1987 шеран 28 октябрехь С. Уэда, Х. Канэда цӀе йолу Ӏилманчо Кусиро обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1987 UR1».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Вила Лиза (Салерно)
Вила Лиза — Италин Кампания регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Кампания регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Киттитас (гуо, Вашингтон)
Истори
Йиллина 1883 шарахь.
Мохк
Гуон майда 5949 км².
Билгалдахарш
Категори:Вашингтон гуонаш
Категори:АЦШ гуонаш
Поддубье (Витебскан кӀошт)
Поддубье (Паддуб’е) — Белоруссин Витебскан областан Витебскан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Витебскан областан нах беха меттигаш
Категори:Витебскан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Ильберштедт
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Саксони-Анхальт латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Коьшккоьй (Эдремит)
Коьшккоьй (Köşkköy) — Туркойчоьнан Малхбален Анатоли регионан Ван провинцин (ил) Эдремитнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Ван провинцин нах беха меттигаш
Категори:Ванан Эдремитнан микрокӀошташ
Категори:Ванан Эдремитнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Бассуь
Бассуь (Bassu) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — МагӀна.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:МагӀна департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Акпинар (Кангал)
Акпинар (Akpınar) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатолин Сивас провинцин (ил) Кангалнан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Сивас провинцин нах беха меттигаш
Категори:Кангалнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Куропаты (Волковысскан кӀошт)
Куропаты (Курапаты) — Белоруссин Гроднон областан Волковысскан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Гроднон областан нах беха меттигаш
Категори:Волковысскан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Морозовка (Карасукан кӀошт)
Морозовка (Морозовка) — Российн Федерацин Новосибирскан областан Карасукан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат континенталан йу. Лаьттан гӀоролаш йуьйлало сентябран шолгӀачу декъехь, чекхйовлу май чекхболуш. Шелонан мур лаьтта - 178, йовхонан - 188, гӀур йоцуш – 120 дийнахь. Географин хьоло цуьнан климатан континенталалла алсама лурйо, оццу географин шораллашкахь лаьттачу, амма адаман даха аьтто болчу Европин а, Америкин а кӀошташкахьчул.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Омскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+6.
Хьажоргаш
Категори:Карасукан кӀоштан нах беха меттигаш
Лиман (Ростовн область)
Климат
Кхузахь амалехь йу бараман асанера бараман континенталан климат. Ӏа дукха хьолахь кхоьлина а, мохе а ду. Аьхке мохе а, йекъа а, йовха а йу. Климатан континенталан сипташ чӀагӀло мехкан къилбаседа-малхбузера къилба-малхбале. ТӀекхета йокъалла, йовхо. ЧӀагӀло мехаш, Ӏаьнан шелонаш. Климатан амалан башхалла йу маьлхан серло а, йовхо а шорта хилар. Дукха хуьлу барамера шораллин къилба зонин циркуляцин процессаш. Амма, Арктикера шийла массаш кхача тарло, масийттаза йан а тарло уьш.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Миллерован кӀоштан нах беха меттигаш
Беляи (Смоленскан область)
Беляи (Беляи) — Российн Федерацин Смоленскан областан Краснин кӀоштара эвла.
Бурцево (Ступинан кӀошт)
Бурцево (Бурцево) — Российн Федерацин Москохан областан Ступинан кӀоштара эвла.
Беляи (Смоленскан область)
Климат
Климат барамера континенталан йу, амалехь барамера йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а ду. Ӏаьн хьалхара дакъа довха ду шолгӀачул. ХӀаваан йовхачу температуран (де-буьйсан йукъара барам) мур лаьтта 213-224 дийнахь. ГӀоролаш йоцучу муьран йукъара барам 125-148 де. Цхьацца шерашкахь хаало дикка дӀатовжар йийцинчу климатан амалех. Йочанийн шеран барам бу 645-691 мм. Кхааннах ши дакъа догӀан кепара догӀу, цхьа дакъа ло кепара хуьлу. Цхьаьна эшшара лон чкъор лаьтта декабрь болалуш, деша апрелан хьалхарчу декадехь.
Бурцево (Ступинан кӀошт)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Беляи (Смоленскан область)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Бурцево (Ступинан кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Беляи (Смоленскан область)
Хьажоргаш
Категори:Смоленскан областан Краснин кӀоштан нах беха меттигаш
Рудашкова
Рудашкова (Рудашкова) — Белоруссин Витебскан областан Дубровнан кӀоштара эвла.
Бурцево (Ступинан кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Ступинан кӀоштан нах беха меттигаш
Рудашкова
Хьажоргаш
Категори:Витебскан областан нах беха меттигаш Категори:Дубровнан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Кабанелаш (Мирандела)
Кабанелаш  — Португалин Браганса гуонан йукъара фрегези. ЙукъайогӀуш йу цӀе йолучу муниципалитетан.
Географи
кӀошташ. Майда —.
Хьажоргаш
Категори:Браганса кӀошташ Категори:Португалин фрегезеш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Кашковка
Кашковка (Кашковка) — Российн Федерацин Брянскан областан Красни Горан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Брянскан областан Красни Горан кӀоштан нах беха меттигаш
Спиридонково
Спиридонково (Спиридонково) — Российн Федерацин Пскован областан Бежаницин кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Бежаницин кӀоштан нах беха меттигаш
Понбозе
Понбозе — Италин Валле-д’Аоста регионера коммуна. Лаьтташ йу Валле-д’Аоста провинцехь.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Аптос-Гиллс-Ларкин-Велли (Калифорни)
Аптос-Гиллс-Ларкин-Велли — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Калифорни штатера нах беха меттиг, иза лоруш йу бахархойн статистикин меттиг (census-designated place, CDP) санна.
Географи
Аптос-Гиллс-Ларкин-Велли бахархойн статистикин меттиган майда —. Статистикин йекъна меттиган бакъонан статус йац.
ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Калифорни штатан бахархойн статистикин меттигаш Категори:Калифорни штатан нах беха меттигаш Категори:АЦШ бахархойн статистикин меттигаш
Донской (Тулин область)
Донской (Донской) — Российн Федерацин Тулин областан Кимовскан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта барамерачу климатан асанехь. Кхузахь климат барамера континенталан, йуккъера йу барамера тӀуьна Оьрсийн акъарин къилбаседа-малхбузан кӀошташкарчунний, къилба-малхбера йекъа кӀоштаркашчунний. Климат кхуллуш дакъа лоцу радиацин а, циркуляцин а фактор. Радиацин баланс 40 ккал/см2 гергга йу. Мохк лаьтта, Ӏаьнаре даккхарна а, йохйарна а цхьабосса йовхо йолчу зонехь. Къилбаседехьа мелхан радиацин алсама дакъа дойу Ӏаьнаре даккхарна, къилбехахь дохдарна. Климатан Ӏаткъам бо континентан а, хӀордан а хӀаваан массаша. Атлантикин хӀаваъ областе кхочу дуьненан къилбаседа эхиг тӀехь гуттарен а долчу малхбузан хӀаваан массаш бахьнехь; дукхаха дерг уьш циклон кепара кхочу. И хӀаваан массаш Атлантикин Ӏапказан къилбаседа декъан тӀехула кхоллало. Ӏай малхбузера мехаш жигарадевлча массанхьа йохло, шортта ло догӀу, ткъа аьхка — кхуьйлира, догӀанан хенан хӀоттам хуьлу. Арктикин массаш кхуза йаьхкича Ӏай цӀеххьана шеллало, бӀаьста, аьхкенан йуьххьехь, гурахь гӀоролаш хуьлу. И массаш кхоллало арктикин бассейн тӀехула.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Кимовскан кӀоштан нах беха меттигаш
Гок-Пойнт (Миссури)
Гок-Пойнт  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Миссури штатера гӀала.
Истори
Гок-Пойнт гӀала йиллина  шарахь.
Хьажоргаш
Категори:Миссури штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Алькатваам (эвла)
Алькатваам (Алькатваам) — Российн Федерацин Чукчийн автономин гуо Анадыран кӀоштара эвла.
Угли (Валдайн кӀошт)
Угли (Углы) — Российн Федерацин Новгородан областан Валдайн кӀоштара эвла.
Алькатваам (эвла)
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Угли (Валдайн кӀошт)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан, хӀордан климатан герга йу, цуьнан амалехь тӀех сов тӀуналла, йовха йоцу аьхке, йовха, йеха гуьйре, барамехь кӀеда Ӏа, йеха шийло бӀаьсте. Ӏай кхоьлина хенан хӀоттам хуьлу, йукъа-кара (5-7 де баттахь) йовхонашца. Ӏа дохделча ша хьокху. Баттахь 5-10 дийнахь дарц хьоькху. Дохк хуьлу Ӏаьн дохаллехь Ӏуьйренан сахьташкахь (5 — 15 де баттахь). Кхоьлина денош хуьлу 10 — 28 баттахь (максимум декабрехь), диекхна денош 2-6 баттахь. Аьхка доцца догӀанаш хуьлу (12-17 де баттахь). Диекхна денош 10-19 хуьлу баттахь. Буса а, Ӏуьйрана а дохк хуьлу (5-8 де баттахь). Гуьйре дохк йолуш кхоьлина хуьлу (12-14 де дохк йолуш). Йочанаш гурахь дехха дерз кепара, ноябрехь тӀеда ло кепара хуьлу.
Михалишки
Михалишки (Михалишки) — Российн Федерацин Владимиран областан Вязникин кӀоштара дӀатесна эвла.
Угли (Валдайн кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Михалишки
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Угли (Валдайн кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Валдайн кӀоштан нах беха меттигаш
Михалишки
Климат
Кхузахь климат билгалйоккху цуьнан географин хьоло, цунах доьзна ду маьлхан йовхо кхачар а, тайп-тайпана хӀордан, континенталан барамера шораллин, арктикин хӀаваан массаш лелар а (луларчу Малхбузен Европин, Йуккъера а, Къилбаседера а Азин, Атлантикин а, Къилбаседа Шен Ӏапказийн акваторера).
Хьажоргаш
Категори:Вязникин кӀоштан нах беха меттигаш
Алькатваам (эвла)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Камчаткаца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+12.
Табашино (Марий Эл)
Табашино (Табашино) — Российн Федерацин Марий Элан Оршанкан кӀоштара эвла.
Алькатваам (эвла)
Хьажоргаш
Категори:Анадыран кӀоштан нах беха меттигаш
Табашино (Марий Эл)
Климат
Кхузахь бараме континенталан климат йу. Ӏа кхузахь дикка деха а, ло долуш а ду, ткъа аьхке — дикка йовха йу. Мехкан Ӏаткъам бо Атлантикин а, Арктикин а хӀаваан массаш. Ӏаьна заманахь кхузахь цӀеххьана температураш оьгу, ткъа гурахь а, бӀаьста а сих-сиха гӀура хуьлу. ХӀаваан температуран шеран йуккъера барам республикин малхбалехь Цельсин ноль градусал сов хуьлу, ткъа къилба-малхбузехь кхаа градусе кхочу. Уггар шийла бутт — январь, ткъа уггар бовха — июль бу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Оршанкан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
(872) Хольда
(872) Хольда  — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Истори
ДӀайиллина 1917 шеран 21 майхь Макс Вольф цӀе йолу Ӏилманчо Хайдельберг обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1917 BZ».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Капитело (Тревизо)
Капитело — Италин Венеция регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Венеция регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Бородино (Осташкован кӀошт)
Бородино (Бородино) — Российн Федерацин Тверан областан Осташкован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Осташкован кӀоштан нах беха меттигаш
Аксарай (ФатихӀ)
Аксарай (Aksaray) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан Истмала провинцин (ил) ФатихӀнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Истмала провинцин микрокӀошташ
Категори:ФатихӀан микрокӀошташ
Категори:ФатихӀан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Бассуье
Бассуье (Bassuet) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — МагӀна.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:МагӀна департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Анадолы
Анадоли — Украинин Черновцин областан Хотинан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Хотинан кӀоштан нах беха меттигаш
Уленты
Уленты — Кхазакхстанан Акмолан областан Ерейментаунан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Ерейментаунан кӀоштан нах беха меттигаш
Курубаш (Эдремит)
Хьажоргаш
Категори:Ван провинцин нах беха меттигаш
Категори:Ванан Эдремитнан микрокӀошташ
Категори:Ванан Эдремитнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Сенека (Шавано, Висконсин)
Сенека — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Висконсин штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Висконсин штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Вила Литорио (Салерно)
Вила Литорио — Италин Кампания регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Кампания регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Татарски Байтуган
Татарски Байтуган (Татарский Байтуган) — Российн Федерацин Самарин областан Камышлан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла йу барамера шораллера континенталан климатан асанехь, шен амалехь арктикан а, тропикан а а хӀаваъ кхачар а долуш. ГӀоролаш йоцу мур Ийдалан тогӀенехь лаьтта йуккъера барам 159 дийнахь, 29 апрелера 4 октябрь кхаччалц, амма гӀеххьа галл а долу оцу тӀиера цхьацца шерашкахь. Иштта, 1967 ш. тӀаьххьара бӀаьстенан гӀоролаш хилира 4 июнехь, ткъа 1950 ш. хьалхара гуьйренан гӀоролаш 14 сентябрехь хилира. ГӀоролаш цахуьлу мур бозу рельефан хьолах. Кхузахь йогӀу шарахь 500 мм йочанаш. Йочанаш цхьабосса цайаро сих-сиха йокъаллаш хӀиттайо. Йокъаллаш алсама хуьлу май беттан шолгӀа а, кхоалгӀа а декадашкахь, июнан хьалхарчу декадехь а, цасоццаш йочанаш хуьлу – дукха хьолахь январехь а, февралан хьалхарчу а, шолгӀачу а декадашкахь, ткъа кхин а октябран шолгӀачу декъехь – ноябран хьалхарчу декадехь.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 288 адам леррана 2010 шарахь.
Сахьтан аса
Эвла йу Самарин хенан сахьтийн асехь. UTC-ца хийцадалар ду +4:00. Москохан хенаца цу сахьтийн асан гуттар а хийцадалар ду +1 сахьт, MSK+1 санна Россехь къастош а йу. 2010-гӀа шо кхаччалц, областехь йара асан Самарин хан (МСК+1). 2010-2014-чу шерашкахь йара Москохан хан. 2014-чу шеран 26-чу октябрехь дуьйна регион йу йуха а кхоьллинчу кхозлагӀчу сахьтийн зонехь (МСК+1, Москохан хан + 1 сахьт, UTC+4). Маьлхан хенаца йукъара башхалла йу 30 минот тӀера областан малхбалехь, малхбузехь 48 минот тӀекхаччалц.
Хьажоргаш
Категори:Камышлан кӀоштан нах беха меттигаш
Кабеса-Боа
Кабеса-Боа — Португалин Браганса гуонан йукъара фрегези. ЙукъайогӀуш йу цӀе йолучу муниципалитетан.
Географи
кӀошташ. Майда —.
Хьажоргаш
Категори:Браганса кӀошташ Категори:Португалин фрегезеш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Аксенцево (Данилован кӀошт)
Аксенцево (Аксенцево) — Российн Федерацин Ярославлан областан Данилован кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Ярославлан областан Данилован кӀоштан нах беха меттигаш
Слобода (Омскан область)
Слобода (Слобода) — Российн Федерацин Омскан областан Знаменскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат дукхаха континенталан йу, аьхке йоца хуьлу. Климат кхолларан коьрта фактор географин хьал ду, коьртаниг лаьттан чкъор. ХӀордашна а, Ӏапказашна а гена хиларо лаьттан физикин хьоло климат кхоллайаларан роль чӀагӀйо, хӀунда аьлчи, лаьттан сипатех ду чехка а, чӀогӀа а аьхка дохдалар, иштта сиха шен йовхо Ӏай йайар.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Омскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+6.
Хьажоргаш
Категори:Омскан областан Знаменскан кӀоштан нах беха меттигаш
Усть-Паденьга
Усть-Паденьга (Усть-Паденьга) — Российн Федерацин Архангельскан областан Шенкурскан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Шенкурскан кӀоштан нах беха меттигаш
Пристень (Льгован кӀошт)
Пристень (Пристень) — Российн Федерацин Курскан областан Льгован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климатан башхаллаш йоьзна йу цуьнан хьун-аренан зонера барамерачу континенталан климатан хьолах.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Льгован кӀоштан нах беха меттигаш
Кликитат (гуо, Вашингтон)
Кликитат — АЦШ Вашингтон штатера гуо. Центр – гӀала Голдендейл.
Истори
Йиллина 1859 шарахь.
Мохк
Гуон майда 4848 км².
Билгалдахарш
Категори:Вашингтон гуонаш
Категори:АЦШ гуонаш
(2974) Холден
Истори
ДӀайиллина 1955 шеран 23 августехь IAP цӀе йолу Ӏилманчо Бруклин обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1955 QK».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Ильзенбург (Гарц)
Ильзенбург (Ilsenburg) — Германин Саксони-Анхальт латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Саксони-Анхальт латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Русаны
Русаны (Русаны) — Белоруссин Витебскан областан Дубровнан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Витебскан областан нах беха меттигаш Категори:Дубровнан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Подлазники
Подлазники (Падлазнікі) — Белоруссин Витебскан областан Витебскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Витебскан областан нах беха меттигаш Категори:Витебскан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Локтев
Локтев (Локтев) — Российн Федерацин Ростовн областан Миллерован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь амалехь йу бараман асанера бараман континенталан климат. Ӏа дукха хьолахь кхоьлина а, мохе а ду. Аьхке мохе а, йекъа а, йовха а йу. Климатан континенталан сипташ чӀагӀло мехкан къилбаседа-малхбузера къилба-малхбале. ТӀекхета йокъалла, йовхо. ЧӀагӀло мехаш, Ӏаьнан шелонаш. Климатан амалан башхалла йу маьлхан серло а, йовхо а шорта хилар. Дукха хуьлу барамера шораллин къилба зонин циркуляцин процессаш. Амма, Арктикера шийла массаш кхача тарло, масийттаза йан а тарло уьш.
Хьажоргаш
Категори:Миллерован кӀоштан нах беха меттигаш
Спицино (Бежаницин кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Бежаницин кӀоштан нах беха меттигаш
Бику (Ясси)
Бику — Румынин Ясси жудецан коммунера эвла.
Угольники (Белорусси)
Угольники (Вугольнікі) — Белоруссин Гроднон областан Щучинан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Актепе (Кангал)
Актепе (Aktepe) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатолин Сивас провинцин (ил) Кангалнан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Кангалнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Безанн
Безанн (Bezannes) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — МагӀна.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:МагӀна департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Березино (Краснин кӀошт)
Березино (Березино) — Российн Федерацин Смоленскан областан Краснин кӀоштара эвла.
Климат
Климат барамера континенталан йу, амалехь барамера йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а ду. Ӏаьн хьалхара дакъа довха ду шолгӀачул. ХӀаваан йовхачу температуран (де-буьйсан йукъара барам) мур лаьтта 213-224 дийнахь. ГӀоролаш йоцучу муьран йукъара барам 125-148 де. Цхьацца шерашкахь хаало дикка дӀатовжар йийцинчу климатан амалех. Йочанийн шеран барам бу 645-691 мм. Кхааннах ши дакъа догӀан кепара догӀу, цхьа дакъа ло кепара хуьлу. Цхьаьна эшшара лон чкъор лаьтта декабрь болалуш, деша апрелан хьалхарчу декадехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Смоленскан областан Краснин кӀоштан нах беха меттигаш
Ансуи
Ансуи — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ПгӀованс — Альпаш — Сирла-сийна Йист регионехь. Коммунан департамент — Воклуьз.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Воклуьз департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Арбакл (Калифорни)
Арбакл — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Калифорни штатера нах беха меттиг, иза лоруш йу бахархойн статистикин меттиг (census-designated place, CDP) санна.
Географи
Арбакл бахархойн статистикин меттиган майда —. Статистикин йекъна меттиган бакъонан статус йац.
ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Калифорни штатан бахархойн статистикин меттигаш Категори:Калифорни штатан нах беха меттигаш Категори:АЦШ бахархойн статистикин меттигаш
Табашино (станци)
Табашино (Табашино) — Российн Федерацин Марий Элан Оршанкан кӀоштара эвла.
Капитело (Салерно)
Капитело — Италин Кампания регионан  коммунера эвла.
Табашино (станци)
Климат
Кхузахь бараме континенталан климат йу. Ӏа кхузахь дикка деха а, ло долуш а ду, ткъа аьхке — дикка йовха йу. Мехкан Ӏаткъам бо Атлантикин а, Арктикин а хӀаваан массаш. Ӏаьна заманахь кхузахь цӀеххьана температураш оьгу, ткъа гурахь а, бӀаьста а сих-сиха гӀура хуьлу. ХӀаваан температуран шеран йуккъера барам республикин малхбалехь Цельсин ноль градусал сов хуьлу, ткъа къилба-малхбузехь кхаа градусе кхочу. Уггар шийла бутт — январь, ткъа уггар бовха — июль бу.
Капитело (Салерно)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Табашино (станци)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Оршанкан кӀоштан нах беха меттигаш
Капитело (Салерно)
Литература
Категори:Кампания регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Пон-Сен-Мартен
Пон-Сен-Мартен — Италин Валле-д’Аоста регионера коммуна. Лаьтташ йу Валле-д’Аоста провинцехь.
Мишурово
Мишурово (Мишурово) — Российн Федерацин Владимиран областан Вязникин кӀоштара дӀатесна эвла.
Пон-Сен-Мартен
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Валле-д’Аоста йукъара гӀаланаш
Мишурово
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
ТӀо
ТӀо — органикан йоцу, буьртиган, 5 мм сов (европин стандарташца — 3 мм кхоччуш) барамера буьртиг болу сорса хӀуманаш, йоккху ломан породаш жагӀа а, тархаш а охьуш, цуьнца цхьаьна йоккху делларан а, чухоаман а породаш йа кондици йоцу маьӀда (металлургийн промышленностан Ӏаьржа, беса, нилха металлаш) а, кхечу промышленностин декъан металлин доцу маьӀда а туодо ломан предприятийн совъевлларш, тӀаьхьа ахьаран сурсаташ даржадарца.
ТӀон хьал
ТӀон юккъера чордалла — 1,2 - 3 г/см3.
Фракцеш
Стандартан:
Стандарт йоцу:
Иранаш
Ира буьртагийн барам — ира буьртигаш процентаца берриг тӀох мел бу гойту параметр. ТӀо йукъара чӀапа а, ира а кепаш йолу буьртигаш барамехь хуьлийта. Буьртигаш чӀапа а, ира а кепаш йолуш лору, нагахь стоммалла йа шоралла бохаллел кхузза а, сов а беха бацахь. Буьртагийн кепашца тӀо кхаа тобане бекъало:
Хаа деза, иралла — тӀон уггаре ладамечух амал хилар. Къубкера тӀо чӀогӀа дика охьатаьӀа.
Нагахь тӀон буьртигаш чӀапа йа ира делахь буьртигаш йукъахь херолаш дукха юьсу. Бутобетонан иэдарш дечу хенахь, цара вовшахтосу компонентан харж алсама йойту. Цул сов, къубкепара буьртигаш алсама чӀогӀа ду, чӀапа а, ира а буьртигел. Цигара схьа, къубкепара тӀо бутобетонан иэдаршкахь лелабар экономикин агӀора гӀоле ду.
ЦӀерпошт а, автомобилан а некъаш дохкуш лелабо ира буьртигаш алсама болу тӀо, хӀунда аьлчи цуо хи дика дӀахуда.
Шелонан дуьхьала латтар
ТӀон шелонан дуьхьала латтар дусту гӀоронан а, бастабаларан а циклца. Шелонан дуьхьала латтар дуста магадо саьнгалмуьста натрийн циклан берамца а, бакъабаларан барамца а. Шелонан дуьхьала латтарца тӀо бекъало маркашна: F15, F25, F50, F100, F150, F200, F300, F400. ГӀишлошъярехь коьртаниг лелабо тӀо шелонан дуьхьала латтар F300 (гӀорабаран а, бастабаларан а 300 цикл) кӀезиг боцу.
ЧӀогӀалла
ТӀон чӀогӀалла юсту, иза схьабаьлла ломан тайпа Ӏовдарца, цилиндр чохь охьатаӀийча атабаларца, яьсса вотан чохь хьийзича баабаларца. Оцу гайтамаша тӀулган материалан дуьхьалонан сурт хӀоттадо новкъа йоьду транспортан гӀирсо Ӏаткъам баран а, новкъан конструкции ечу процессехь механикин Ӏаткъам барна а (охьабиллар а, катокашца батор а).
Маркане хьаьжжина тӀо боькъу тобанашка: тӀехчӀогӀа М1200-1400, чӀогӀа М800-1200, юккъера чӀогӀаллин М600-800, гӀийла чӀогӀаллин М300-600, техгӀийла чӀогӀаллин М200.
ТӀон йукъахь гӀийлачу тайпанийн буьртагийн барамийн норма лелайо, хих буьзначу хьолехь схьабаларан тайпанан чӀогӀаллин доза 20 МПа кхаччалц. 8267-93 ГОСТца М1400, М1200, М1000 маркийн тӀон йукъахь, гӀийлачу тайпанийн буьртигаш хила йиш йац 5 % сов, М800, М600, М400 маркийн тӀон йукъахь 10 % сов, М300 а, М200 а маркийн тӀо 15 % кӀезиг.
Уггаре дукха оьшуш хуьлу мокхазан тӀо чӀогӀалла М1200 йолу, кӀезго лелайо тӀехчӀогӀа мокхазан тӀо йа базальтан тӀо чӀогӀаллин маркица М1400-1600. Коьртаниг иза лелабо еза лакхарачӀогӀаллин бетонаш еш, тӀайн бухара конструкцешкахь а, фундаменташкахь а.
ТӀон радиожигаралла
ТӀон радиожигаралла — амал ю, цунна тӀиера буьйлало тӀо хасто йохк-иэцархой. Нагахь муьлххачу а гӀишлошъяран белхашна тӀо мегаш хила безахь, ткъа иза тӀечӀагӀдина хила деза сертификаташца а, санитаран-эпидемиологин тешаллашца а, леррина лабораторийн талламашца а,тӀаккха иза бохург ду, берриг латтош болу мокхазан тӀо а, кхин тӀехчӀогӀаллин тӀо а йукъабохуьйту радиожигараллийца I-ра классан (радионуклидийн декъан эффектан Ӏаламан жигаралла Аэфф хила еза 370 Бк/кг). Юьрташна йукъахь некъаш дахка дика бу радиожигараллин II классан тӀо (Аэфф хила деза 740 Бк/кг).
Лелор
ТӀон буьртагийн тайп-тайпана кепаш хуьлу, лещадалле хьаьжжина. ТӀехуло церан шога хуьлу, цундела уьш дика тасало цементан-гӀамаран берамах бетон яран процессехь.
3-8 а, 5-20 а, фракцин тӀо лелабо бетон еш а, бетонах гӀирс беш а. 20-40 фракци дукха хьолахь лелайо гӀишлойн бух буттуш (буха буьллу «гӀайба» санна), ткъа 25-60 а, 40-70 а фракцеш лелайо некъаш дохкуш.
25-60 фракцин тӀо лело таро ю еккъа цӀерпоштнекъан балластан чкъоьран (ГОСТ Р 54748-2011). ГӀишлошъярехь лелайо, ГОСТаца 8267-93, кхин тӀон фракцеш.
Мокхазан тӀо
Мокхазан тӀо — и тӀо ондачу ломан породан буьртиган хӀоттам болуш бу, Дуьненахь уггаре баьржина бу иза. Мокхазан тарх яккхийчу кӀоргенашкахь дакъаделла магма ду. Лаьтта дика кхиинчу аренан шпатан, кварцан, слюдан кристаллех. ЦӀиен, ровзанан, сира бос хуьлу, цунна йукъахь долу шпатега а, слюдага а хьаьжжина. Тарх дохадо дукхах дерг монолитан тарх оьккхийтий, тӀаккха охьа машенаца, ткъа схьабаьлла тӀо луьтту фракцешца. Иза тӀаьххьара мур бу тӀо баккхаран.
Иза стандартан, мокхазан тӀон алсама хуьлу иштта йолу фракцеш лелоран хьесапаш ду, амма хӀоранна а царна шортта лелоран варианташ ю.
ЖагӀан тӀо
ЖагӀнах бина тӀо — жагӀа тайп-тайпана фракцешка (3-10 мм, 5-20 мм, 5-40 мм, 20-40 мм) охьуш кхочу тӀо.
ЖагӀнах бина тӀо лелабо фундаментан белхашкахь, бетонашна, Аьчка-бетонан гӀирсаш беш, некъаш дохкуш.
ЖагӀнах бина тӀон иштта фракцеш ю: 3-10 мм, 5-20 мм, 5-40 мм, 20-40мм.
Кир-маьӀдан тӀо
Кир-маьӀдан тӀо (наггахь цунах киран йа долмитан тӀо а олу) — коьртачу тайпанех тӀон тайпа ду, иза жагӀан йа мокхазан тӀо санна, лелабо некъ билларехь, ткъа кхин а эчиг-бетонан гӀирсаш беш а. Иштта лелон магабо дренаж еш, нагахь цуьнан дикка чорда структура елахь.
ШозлагӀа тӀо
ШозлагӀа тӀо гӀишлошъярехь йисина нехаш — бетон, кибирчиг, асфальт аьхьча кхочу. Стандарташ йийцина ГОСТ 25137-82. Иза боккхуш лелабо кхечу кепара тӀо боккхуш болу гӀирс, процесс лаьтта хӀокху коьртачу тӀегӀанех: Хьалха гӀишлошъяран нехаш тӀеюттучуьнца бункер чуюхку, цул тӀаьхьа оту машено кегйо даккхий дакъош тӀона, цул тӀаьхьа йукъара металлан кийсагаш схьалахьайо (металлоломан), кхин дӀа тӀо фракцешка боькъу (сорташка бекъанза тӀо дика оьцу).
ШозлагӀа тӀон дикалла — механ байн хилар, юккъера барам иза шозза бораха бу мокхазанчул. Иза беш энергин харжаш кхечу кепашца юьстича 8-за кӀезиг хила а тарло. ШозлагӀа тӀо юзурган лелош хилчи бетонан шен мах 25% охьаболу.
ЧӀогӀаллица, шелонан духьала латтарца, кхечу цхьайолчу амалашца шозлагӀа тӀо оьшу кхечу натуралан гӀирсах бинчу тӀонал, амма шуьйра лелабо иза:
Йукъан тӀо
Йукъан тӀо боккху охьайоьхкина металлургин йукъ йа лерина кечйина цӀераца лалийна йукъ охьуш (боьттина йукъан тӀо). ХӀинца кечйина, лелайо гӀишлошъярехь тайп-тайпана кепара бетонаш юзуш. Йукъан тӀох бинчу гӀирсийн мах 20-30 % кӀезиг бу ламастачул.
Буьртигийн боккхалле хьаьжжина тӀо бекъало фракцешка: 5-10, 10-20, 20-40, 40-70, 70-120 мм. йукъан тӀон буьртагийн хӀоттам, кхечу кепара юзургийн санна, хоржу минимум есалла хилийтархьама. Уггаре лахара тӀекӀела йоьхкинчу тӀон хӀора фракцин луьсталла хуьлу 1000 кг/м3. ЧӀапакепара йа мехакепара тӀон йукъара буьртигаш: къубкепара — 15 % сов хила йиш йац; тойина — 25 %; гуттара санна — 35 %. Ишттачу буьртагийн дохалла кхоъ а, сов а хуьлу шен стоммаллел йа шораллел.
Луьстачу дӀайоьттинчу йукъанца цхьаьна могӀара тӀо беш лелайо газ совъяьлла лалораш долу хийра йукъ. ДӀайоьттинчу хийра йукъан чӀогӀалла 2,5-40 МПа; юккъера луьсталла декъехь хуьлу 400—1600 кг/м3, цуо таро ло тӀекӀела йоьттинчу тӀон луьсталла 800 кг/м3 а, кхин кӀезиг а, лелайо яйн бетонаш еш.
Йукъан тӀо лелийна ца Ӏа цементан бетонан юзург санна, амма иштта некъаш дахкарехь бух чӀагӀбеш а, силам-бетонийн некъ буьллуш а лелабо.
ТӀон чӀогӀаллин марка
Йукъан тӀон чӀогӀаллин амал гойту марко. Еза бетон юзуш лелош болу доменан йукъах бина тӀон чӀогӀаллин пхиъ марка ю:
М1200 маркин тӀо лело мега М400 а, кхин йоккха а, М1000 — М300 маркин, М800 – М200 маркин, М600 — М200 лахара маркин бетон еш. Лахара маркийн тӀо лелабо иштта лакхара чӀогӀаллин бетонаш юттуш, амма оьшу талам а бина йа техникин-экономикин жамӀ дина.
Хьажоргаш
Категори:ГӀишлошъяран гӀирс
(4431) Холёнхоли
(4431) Холёнхоли  — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Истори
ДӀайиллина 1978 шеран 28 ноябрехь кхузахь болх беш болу Ӏилманчаш цӀе йолу Ӏилманчо Нанкин обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1978 WU14».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Вила Луча (Парма)
Вила Луча — Италин Эмилия-Романья регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Эмилия-Романья регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Кибирщина
Климат
Эвла лаьтта Российн Федерацин Европин декъан циклонаш а, антициклонаш а лела коьрта некъашна уллохь. Хийцалуш йолу довхачу а, шийлачу а хӀаваийн тулгӀенаш (дукха хьолахь майхь) кхуллу цхьаьнаэшшара боцу хенан хӀоттам, аьхка даладо стигал къекъарца догӀанаш, Ӏай йалайо йоццу йовхонаш.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Брянскан областан Красни Горан кӀоштан нах беха меттигаш
Вальцово (Москохан область)
Вальцово (Вальцово) — Российн Федерацин Москохан областан Ступинан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Полойники
Полойники (Палойнікі) — Белоруссин Витебскан областан Витебскан кӀоштара эвла.
Снежни (Чукчийн автономин гуо)
Снежни (Снежное) — Российн Федерацин Чукчийн автономин гуо Анадыран кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Полойники
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Снежни (Чукчийн автономин гуо)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Камчаткаца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+12.
Хьажоргаш
Категори:Анадыран кӀоштан нах беха меттигаш
Полойники
Хьажоргаш
Категори:Витебскан областан нах беха меттигаш
Категори:Витебскан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Голден (округ Джонсон, Миссури)
Голден  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Миссури штатера гӀала.
Истори
Голден гӀала йиллина  шарахь.