cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кале (Икиздже)
Хьажоргаш
Категори:Орду провинцин нах беха меттигаш
Категори:Орду провинцин микрокӀошташ
Категори:Икиздженан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Флина (Бреша)
Флина — Италин Ломбарди регионан  коммунера эвла.
Кале (Икиздже)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Флина (Бреша)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Ломбарди регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Березник (Сольвычегодскан йуьртан меттиг)
Березник (Березник) — Российн Федерацин Архангельскан областан Котласан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Котласан кӀоштан нах беха меттигаш
Петрков 3.дил
Петрков 3.дил (Petrkov 3.díl) — Чехин Пардубицен мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Богутин (Пржибрам)
Богутин  (Bohutín) — Чехин Йуккъера Чехин мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Петрков 3.дил
Литература
Категори:Пардубицен мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Богутин (Пржибрам)
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Йуккъера Чехин мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Дачни Кордон
Дачный Кордон (Дачный Кордон) — Челябинскан областан Миассан гӀалин гоанера кордон.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: хууш дац.
Билгалдахарш
Категори:Миассан гӀалин гуо нах беха меттигаш Категори:Челябинскан областан нах беха меттигаш
Шорозинью
Шорозинью — Бразилин Сеара штатера муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —.
Хьажоргаш
Категори:Сеара штатан муниципалитеташ Категори:Бразилин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Марибор
Ма́рибор (Maribor; Marburg an der Drau) — Словенин шен йокхаллица 2-гӀа. меттигехь йолу гӀала (бахархойн дукхалла — 94,9 эзар. адам леррана 2013 шарахь).
Билгалдахарш
Категори:Словени
Копылов (Киеван область)
Копылов — Украинин Киеван областан Бучан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Бучан кӀоштан нах беха меттигаш
Енувиль
Енувиль — Францин гӀала-коммуна, лаьтта НогӀманди регионехь. Коммунан департамент — Сен-МагӀитим.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Сен-МагӀитим департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Дождевы
Климат
Кхузахь йуккъерачу барамехь континентан климат йу. Оцунна бахьна ду Къилбаседа Шен Ӏапказера шила мох цхьаа дуьхьало йоцуш кхуза схьакхачарна. Цундела кхузара Ӏа чӀогӀа шила ду, аьхкенна кест-кеста шила хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (100%).
Билгалдахарш
Категори:Кировн областан Кирово-Чепецкан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Кировн областан нах беха меттигаш
Улукавье
Улукавье (Улукаўе) — Белоруссин Гомелан областан Гомелан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Гомелан областан нах беха меттигаш Категори:Гомелан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Техомичи
Техомичи (Техомичи) — Российн Федерацин Пскован областан Себежан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Себежан кӀоштан нах беха меттигаш
Борец (Рязанан область)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йовхачу аьхкенца а, барамера шийлачу Ӏаьнца а. ГӀоронаш йоцу муьран йукъара бохалла 130-149 де ду. Кхузахь сих-сиха тӀехьара бӀаьстен а, хьалхара гуьйренан а гӀоролаш хуьлу. Эвла лаьтта тоьушйолчу йочанийн зонехь. Йочанийн шеран барам кхузахь 500 мм кхоччуш бу. ДогӀнаш аьхкенан заманехь стигал къекъаш чӀогӀа догӀу, наггахь къора а тухуш. ХӀоьттина лайн чкъор хуьлу ноябрь чекхболуш – декабрь болалуш, деша март чекхболуш – апрель болалуш. Ло лаьтта денош - 135-145 шарахь. Климатан хьолаш дика ду йуьртабахамна. Йуьззина кхочу йовхо а, тӀуналла а гуьйренан йалташна, бӀаьстенан йалташна, техникин а, докъаран культурашна.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Сараин кӀоштан нах беха меттигаш
NGC 3988
NGC 3988 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
3988 3988
МонтегӀфий
МонтегӀфий — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БгӀетань регионехь. Коммунан департамент — Иль а, Вилен а.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Иль а, Вилен а департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
КагӀлукс (кантон)
КагӀлукс — Францин кантон, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Кантонан департамент — ДогӀдонь.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ДогӀдонь департаментан кантонаш Категори:Францин кантонаш
Чапин (Айова)
Географи
Чапин бахархойн статистикин меттиган майда —. Статистикин йекъна меттиган бакъонан статус йац.
ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Айова штатан бахархойн статистикин меттигаш Категори:Айова штатан нах беха меттигаш Категори:АЦШ бахархойн статистикин меттигаш
Шоррошо
Шоррошо — Бразилин Баия штатера муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —.
Хьажоргаш
Категори:Баия штатан муниципалитеташ Категори:Бразилин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Савиньяк-лез-ОгӀмо
Савиньяк-лез-ОгӀмо — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Окситани регионехь. Коммунан департамент — АгӀеж.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:АгӀеж департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Попасни (Новоайдаран кӀошт)
Попасни — Украинин Луганскан областан Новоайдаран кӀоштара эвла.
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Еншевиль
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Сен-МагӀитим департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Делидже
Делидже (Delice) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатолин Кириккале провинцин (ил) гӀала/кӀошт. Делидженан кӀоштан административан центр.
Хьажоргаш
Категори:Кириккале провинцин нах беха меттигаш
Категори:Делидженан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Ла Фореста (Леон)
Ла Фореста — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Линдеро Лимон (Исхуатлан де Мадеро)
Линдеро Лимон — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Ла Фореста (Леон)
Географи
Ла Фореста лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Линдеро Лимон (Исхуатлан де Мадеро)
Географи
Линдеро Лимон лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Гриселда Рамирез Мадригал (Лас Чоапас)
Гриселда Рамирез Мадригал — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Ла Фореста (Леон)
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Лебень (Слупскан повет)
Лебень  — Польшин ХӀордан воеводаллин  гминера эвла.
Джаьфаьрли (Каьдаьбаьйн кӀошт)
Джаьфаьрли (Cəfərli) — Азербайджанан Каьдаьбаьйн кӀоштара эвла.
Лебень (Слупскан повет)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Эль Кокуйо (Пасо де Овехас)
Эль Кокуйо — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Кокуйо лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
Линдеро Лимон (Исхуатлан де Мадеро)
Климат
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Джаьфаьрли (Каьдаьбаьйн кӀошт)
Билгалдахарш
Категори:Каьдаьбаьйн кӀоштан нах беха меттигаш
Линдеро Лимон (Исхуатлан де Мадеро)
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
Лебень (Слупскан повет)
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:ХӀордан воеводаллин нах беха меттигаш
Линдеро Лимон (Исхуатлан де Мадеро)
Истори
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Гриселда Рамирез Мадригал (Лас Чоапас)
Географи
Гриселда Рамирез Мадригал лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Ла Фореста (Леон)
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Гриселда Рамирез Мадригал (Лас Чоапас)
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Ла Фореста (Леон)
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Эль Кокуйо (Пасо де Овехас)
Истори
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Гриселда Рамирез Мадригал (Лас Чоапас)
Климат
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Эль Кокуйо (Пасо де Овехас)
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Гриселда Рамирез Мадригал (Лас Чоапас)
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Гославице (Ловицкан повет)
Гославице  — Польшин Лодзинскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Агва Зарка (Тлакоапа)
Географи
Агва Зарка лаьтташ йу Мексикин къилба-малхбузехьара декъехь, Мехико гӀалин къилбехьа.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 21,9 °C.
Истори
1849 шеран 27 октябрехь дуьйна Герреро штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Герреро штатан нах беха меттигаш
HD185872
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Ткачи
Ткачи (Ткачи) — Российн Федерацин Пскован областан Себежан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Себежан кӀоштан нах беха меттигаш
Дебрецен
Де́брецен (Debrecen) — Мажаройчоьнан гӀала, шен йокхаллица 2-гӀа. меттигехь йолу гӀала Будапештал тӀехьа, Хайду-Бихар олучу медьен административан центр. Бахархойн дукхалла — 207 594 адам (2012).
Билгалдахарш
Категори:Мажаройчоь
Ялово (Болгари)
Ялово  — Болгарин Великотырновон областера эвла. Велико-Тырново йукъараллин йукъайогӀу.
Хьажоргаш
Категори:Болгарин нах беха меттигаш Категори:Великотырновон областан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Оркахо
Оркахо — Испанин Сарагоса провинцин муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —. ХӀордан сизал локхалла. муниципалитеташ.
Хьажоргаш
Категори:Испанин муниципалитеташ Категори:Сарагоса провинцин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Пестряково (Павлован кӀошт)
Пестряково (Пестряково) — Российн Федерацин Нижни Новгородан областан Павлован кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 0 стаг (2010 шо).
Билгалдахарш
Категори:Нижни Новгородан областан Павлован кӀоштан нах беха меттигаш
Барсуки (Запольскан йуьртан меттиг)
Барсуки (Барсукі) — Белоруссин Могилёвн областан Белыничин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Могилёвн областан нах беха меттигаш
Категори:Белыничин кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Динамовски
Динамовски (Динамовский) — Российн Федерацин Саратовн областан Нови Бурасин кӀоштара эвла.
Забрезниця
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Динамовски
Климат
Кхузахь климатан амалийн башхаллаш — континенталалла, йокъалла, шо шере мел дели хийцамаш хилар — билгалйоккху цуьнан континенталан климатан зонехь латтаро, бараман шораллехь хиларо, мелхан радиацино Ӏаткъам баро, лаьттан бухах, цаьрца йоьзна атмосферан циркуляцица. Йокъаллаш хуьлу ши шо мел дели.
Забрезниця
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Динамовски
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Нови Бурасин кӀоштан нах беха меттигаш
Верхни Атлян (эвла)
Верхни Атлян (Верхний Атлян) — Челябинскан областан Миассан гӀалин гуонан йукъайогӀу эвла.
Бахархойн дукхалла
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (80%), гӀезалой (10%), башкираш (7%).
Билгалдахарш
Категори:Миассан гӀалин гуо нах беха меттигаш Категори:Челябинскан областан нах беха меттигаш
Гжибув (Лосицкан повет)
Гжибув  — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Мазовин воеводаллин нах беха меттигаш
Флорида (Тревизо)
Флорида — Италин Венеция регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Венеция регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Матеушовка
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Бучачан кӀоштан нах беха меттигаш
Раджоли (Фиренца)
Раджоли — Италин Тоскана регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Тоскана регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Мазаролиз (Удине)
Мазаролиз — Италин Фриули-Венеция-джулия регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Фриули-Венеция-джулия регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Пирковач
Пирковач — Румынин Ясси жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Ясси жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Борго ди Сото (Пяченца)
Борго ди Сото  — Италин Эмилия-Романья регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Эмилия-Романья регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Кокарык (Абайн йуьртан гуо)
Кокарык — Кхазакхстанан Жамбылан областан Рыскулов Тураран кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Жамбылан областан нах беха меттигаш Категори:Рыскулов Тураран кӀоштан нах беха меттигаш
Глазехаузен
Глазехаузен (Glasehausen) — Германин Туьринген латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Туьринген латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Казеле (Парма)
Казеле — Италин Эмилия-Романья регионан  коммунера эвла.
Чекчино
Чекчино (Чекчино) — Российн Федерацин Москохан областан Лотошинан кӀоштара эвла.
Казеле (Парма)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Чекчино
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Казеле (Парма)
Литература
Категори:Эмилия-Романья регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Березови (станци)
Березови (Березовый) — Российн Федерацин Архангельскан областан Котласан кӀоштара дӀатесна эвла.
Чекчино
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Лотошинан кӀоштан нах беха меттигаш
Березови (станци)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Котласан кӀоштан нах беха меттигаш
Кастелу (коммуна)
Кастелу — Румынин Констанца жудецан йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. Коммунан йукъара нах беха меттигаш.
Хьажоргаш
Категори:Румынин коммунаш Категори:Констанца жудецан коммунаш
Бурцевски (Вологдин область)
Бурцевски (Бурцевская) — Российн Федерацин Вологдин областан Тарногскан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Тарногскан кӀоштан нах беха меттигаш
Козинка (Белгородан область)
Козинка (Козинка) — Российн Федерацин Белгородан областан Грайворонан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат континенталан йу, амалехь ду гӀеххьа шийла Ӏа а, йовха аьхке а. Эвла лаьтта хьун-аренан а, аренан а зонийн дозанехь. Цуьнан Ӏаламан-климатан а, геологин а башхаллаш билгалайо ша-тайпа биологин бес-бесаралла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Грайворонан кӀоштан нах беха меттигаш
Йукарикизилкале (Коьпруькоьй)
Йукарикизилкале (Yukarıkızılkale) — Туркойчоьнан Малхбален Анатоли регионан Эрзурум провинцин (ил) Коьпруькоьйнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Эрзурум провинцин нах беха меттигаш
Категори:Эрзурум провинцин микрокӀошташ
Категори:Коьпруькоьйнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Полиняевка
Полиняевка (Полиняевка) — Российн Федерацин Орёлан областан Новосилан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта Среднерусски (Йуккъераоьрсийн) акъарин йуккъехь, аренан а, хьун-аренан а зонашкахь. Климат барамера континенталан. Ноябрь, декабрь, январь уггар кхуьйлина беттанаш ду. Ло лаьтта денойн йукъара барам — 126. Шарахь хуьлу барамера йочанаш — йуккъера 490 - 590 мм, цу тӀе аьхка шозза алсама, Ӏайчул, гурахь алсама, бӀаьстачул.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Новосилан кӀоштан нах беха меттигаш
Жерново
Климат
Кхузахь климат чӀогӀа континенталан йу. Ӏа — шийла а, деха а, аьхке — йоца а, йовха а. ГӀоролаш йоцу мур лаьтта 100 дийнахь областан къилбаседехь, 120 де гергга Кузнецкан боьран къилбехь. Къилбаседа дуьненан эхиган барамера асехь лаьттачу Кемеровн областана кхочу дикка дукха маьлхан йовхо шарахь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Хьажоргаш
Категори:Новокузнецкан кӀоштан нах беха меттигаш
Саут-Пасадена (Флорида)
Саут-Пасадена  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Флорида штатера гӀала.
Истори
Саут-Пасадена гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Флорида штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Богутин (Шумперк)
Богутин  (Bohutín) — Чехин Оломоуц мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Оломоуц мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Вакорино (Кесова Горан кӀошт)
Вакорино (Вакорино) — Российн Федерацин Тверан областан Кесова Горан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Кесова Горан кӀоштан нах беха меттигаш
Королевка (Бучан кӀошт)
Королевка — Украинин Киеван областан Бучан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Бучан кӀоштан нах беха меттигаш
Сунчиха
Сунчиха (Сунчиха) — Кировн областан Кирово-Чепецкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь йуккъерачу барамехь континентан климат йу. Оцунна бахьна ду Къилбаседа Шен Ӏапказера шила мох цхьаа дуьхьало йоцуш кхуза схьакхачарна. Цундела кхузара Ӏа чӀогӀа шила ду, аьхкенна кест-кеста шила хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Бахархойн дукхалла
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (100%).
Билгалдахарш
Категори:Кировн областан Кирово-Чепецкан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Кировн областан нах беха меттигаш
NGC 3989
NGC 3989 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
3989 3989
Урицкое
Урицкое (Урыцкае) — Белоруссин Гомелан областан Гомелан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Гомелан областан нах беха меттигаш Категори:Гомелан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
ХьаьжкӀа
ХьаьжкӀа (Zéa máys L. ssp. mays, или ) — цхьаьна шарахь кхуьуш йолу бецан орамат. Схьахетарехь, хьаьжкӀа дуьненахь массарелла а хьалха бепиг деш лело йолайина орамат ю.
<!-- Сахарная кукуруза подразделяется на 9 ботанических групп, различающихся по строению и морфологии зерна: кремнистая (Zea mays imdurata), зубовидная (Zea mays indentata), полузубовидная (Zea mays semidentata), лопающаяся (Zea mays everta), сахарная (Zea mays saccharata), крахмалистая, или мучнистая (Zea mays amylacea), крахмалисто-сахарная (Zea mays amyleosaccharata), восковидная (Zea mays ceratina) и плёнчатая (Zea mays tunicata).
Ботаническое описание и биологические особенности
Кукуруза — высокорослое однолетнее травянистое растение, достигающее высоты 3 м (в исключительных случаях — до 6 м и более). Кукуруза имеет хорошо развитую мочковатую корневую систему, проникающую на глубину 100—150 см. На нижних узлах стебля могут образовываться воздушные опорные корни, предохраняющие стебель от падения и снабжающие растение водой и питательными веществами.
Стебель прямостоячий, до 7 см в диаметре, без полости внутри (в отличие от большинства других злаков).
Листья крупные, линейно-ланцетные, до 10 см шириной и 1 м длиной. Их число от 8 до 42.
Растения однодомные с однополыми цветками: мужские собраны в крупные метёлки на верхушках побегов, женские — в початки, расположенные в пазухах листьев. На каждом растении обычно 1—2 початка, редко больше. Длина початка от 4 до 50 см, диаметр от 2 до 10 см, масса от 30 до 500 граммов. Початки плотно окружены листообразными обвёртками. Наружу на верхушке такой обвёртки выходит только пучок длинных пестичных столбиков. Ветер переносит на их рыльца пыльцу из мужских цветков, происходит оплодотворение, и на початке развиваются крупные плоды-зерновки.
Форма зерновок кукурузы весьма своеобразна: они не вытянутые, как у пшеницы, ржи и многих других культурных злаков, а кубические или округлые, плотно прижаты друг к другу и расположены на стержне початка вертикальными рядами. В одном початке может быть до 1000 зерновок. Размеры, форма и окраска зерновок различаются у разных сортов; обычно зерновки жёлтого цвета, но бывает кукуруза с красноватыми, фиолетовыми, синими и даже почти чёрными зерновками.
Вегетационный период длится приблизительно 90—150 суток. Всходит кукуруза на 10—12 сутки после посева. Кукуруза является теплолюбивым растением. Оптимальная температура для её выращивания — 20—24 °С. Кроме того, кукуруза нуждается в хорошем солнечном освещении.
История происхождения
Кукуруза была введена в культуру 7—12 тыс. лет назад на территории современной Мексики. Древнейшие находки зерновок культурной кукурузы на территории современных штатов Оахака (пещера Гвила Накитц) и Пуэбла (пещеры около города Теуакан) датируются соответственно 4250 и 2750 годами до н. э. Интересно, что кукурузные початки в те времена были примерно в 10 раз меньше, чем у современных сортов, и не превышали 3-4 см в длину.
Брусяни 1
Брусяная 1 (Брусяная 1) — Российн Федерацин Рязанан областан Сараин кӀоштара эвла.
ХьаьжкӀа
История происхождения
Международная группа учёных под руководством археоботаника Долорес Пиперно (Dolores Piperno) из Смитсоновского национального музея естественной истории и профессора антропологии Энтони Ранере (Anthony Ranere) из Темпльского университета в Филадельфии, обнаружила первые прямые свидетельства того, что кукуруза была одомашнена около 8700 лет назад в центре долины Бальсас в Мексике, вырастив её из дикого растения теосинте, и это самая ранняя датировка для одомашненной кукурузы. Анализ микроостатков (крахмала зёрен и ископаемых растений), обнаруженных на каменном заслоне от ветра, называемом Шиуатоштла, проведённый при участии Ирен Холст (Irene Holst), предоставил прямые свидетельства одомашнивания кукурузы и растений различных видов семейства тыквенных.
Брусяни 1
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йовхачу аьхкенца а, барамера шийлачу Ӏаьнца а. ГӀоронаш йоцу муьран йукъара бохалла 130-149 де ду. Кхузахь сих-сиха тӀехьара бӀаьстен а, хьалхара гуьйренан а гӀоролаш хуьлу. Эвла лаьтта тоьушйолчу йочанийн зонехь. Йочанийн шеран барам кхузахь 500 мм кхоччуш бу. ДогӀнаш аьхкенан заманехь стигал къекъаш чӀогӀа догӀу, наггахь къора а тухуш. ХӀоьттина лайн чкъор хуьлу ноябрь чекхболуш – декабрь болалуш, деша март чекхболуш – апрель болалуш. Ло лаьтта денош - 135-145 шарахь. Климатан хьолаш дика ду йуьртабахамна. Йуьззина кхочу йовхо а, тӀуналла а гуьйренан йалташна, бӀаьстенан йалташна, техникин а, докъаран культурашна.
ХьаьжкӀа
История происхождения
Существует несколько теорий происхождения культурной кукурузы:
1. Это результат селекции одного из подвидов мексиканской дикой кукурузы, Zea mays ssp. parviglumis; данный таксон и сейчас растёт в Мексике и Центральной Америке. Скорее всего, культура возникла в бассейне реки Бальсас на юге современной Мексики. Не исключено, что до 12 % генетического материала предковые формы культурной кукурузы получили от другого подвида — Zea mays ssp. mexicana — за счёт интрогрессивной гибридизации.
Брусяни 1
Хьажоргаш
Категори:Сараин кӀоштан нах беха меттигаш
ХьаьжкӀа
История происхождения
2. Это результат гибридизации мелкой окультуренной дикой кукурузы (то есть слегка видоизменённой формы дикой кукурузы) с другим видом данного рода — либо Zea luxurians, либо Zea diploperennis.
3. Один из таксонов мексиканской дикой кукурузы вводился в культуру несколько раз.
4. Культурная кукуруза возникла при гибридизации Zea diploperennis с каким-то представителем близкородственного рода Tripsacum.
Большинство современных исследователей принимают первую гипотезу, предложенную нобелевским лауреатом Дж. У. Бидлом в 1939 году и основанную, кроме всего прочего, на экспериментальных данных.
Пока кукурузу возделывали на небольших площадях в мексиканских высокогорьях, она оставалась довольно однообразной с генетической точки зрения. Однако примерно с XV века до н. э. культура кукурузы начала быстро распространяться по Мезоамерике. Для новых условий потребовались новые сорта. Эта необходимость стала стимулом для интенсивной селекции кукурузы, что выразилось во взрывообразном росте её сортового разнообразия в XII—XI веках до н. э.
Применение у ацтеков
В произведении «Общая история дел Новой Испании» (1547—1577) Бернардино де Саагун, опираясь на сведения ацтеков о свойствах растений, привёл различные сведения о кукурузе, в частности, о применении в медицине и быту, а также о том, как велико было разнообразие сортов (текст записан на языке науатль, но снабжён рисунками):
Экономика
В 2006 году урожай кукурузы в США выдался рекордным — был собран третий за всю историю страны урожай. Несмотря на это, цена бушеля зерна на Чикагской бирже в начале ноября составила 3,44 доллара против 1,8 доллара в начале сентября. Причина подорожания кроется в том, что кукуруза идёт на изготовление этанола, спрос на который существенно вырос в последние годы в связи с ростом цен на нефть.
В 2008 году в Китае был собран рекордный для страны урожай кукурузы в 166 млн тонн.
В России в 2010 году было произведено 3084 тысяч тонн кукурузы. В России кукурузу сахарную выращивают в Центрально-чернозёмном районе, в Нижнем Поволжье, на Северном Кавказе, юге Дальнего Востока.
Значение и применение
Белок кукурузы содержит ряд аминокислот, являющихся незаменимыми для организма человека.
В кулинарии
Кулинарные возможности кукурузы весьма велики. Свежеубранные початки употребляют в пищу в отварном виде. Для длительного хранения их можно заморозить. Консервированные зёрна кукурузы используют для приготовления салатов, первых и вторых блюд. Кукурузная мука крупного помола идёт на приготовление каш, а тонкого — пудингов, вареников, оладий и другой выпечки. При добавлении кукурузной муки в торты и печенье эти изделия становятся более вкусными и рассыпчатыми. Из предварительно ароматизированных и раздробленных зёрен кукурузы изготавливают кукурузные хлопья — готовый продукт питания, не требующий дополнительной кулинарной обработки. Их употребляют на гарнир, а также как самостоятельное блюдо вместе с соками, компотами, чаем, кофе, молоком и йогуртом.
В молдавской кухне кукуруза стала характерным продуктом около 200 лет тому назад. Она была завезена в Молдавию в XVII веке и широко распространилась в XVIII-м, став прежде всего повседневной пищей бедняков. Из кукурузы в Молдавии готовят знаменитую молдавскую кашу мамалыгу, её широко используют в супах и гарнирах, её отваривают и пекут, из кукурузной муки делают кондитерские изделия.
В аргентинской кухне существует множество блюд на основе кукурузы: локро — суп из кукурузы и мяса, хумита — блюдо из кукурузы и творога, тамалес — кушанье из мяса, кукурузы и других овощей, завёрнутое в листья кукурузы, а затем отваренное.
Широко используется кукуруза в американской кухне. Благодаря ей во всём мире известны попкорн (или воздушная кукуруза) — зёрна кукурузы, разорванные изнутри давлением пара при нагревании, и корн-дог — сосиска, покрытая кукурузным тестом и обжаренная во фритюре.
У многих народов Америки, Европы, Азии и Африки существуют традиционные рецепты приготовления хлебо-булочных и кондитерских изделий из кукурузной муки: у народов Центральной Америки вместо хлеба используют лепёшки из кукурузной муки — тортильи, в них же заворачивают различные начинки и подают в виде самостоятельного блюда; в Западной Грузии это хлеб и лепёшки — мчади, в Чечне это лепёшки и разнообразная выпечка — сискал; у португальцев это хлеб broa de milho; у египтян традиционный торт из кукурузной муки, подаваемый с ананасами.
В китайской дворцовой кухне, основывающейся на традициях императорских кухонь последней династии Цин (1644—1911 годы), существует блюдо, которое готовят из кукурузной муки, — кукурузные пампушки. Появились они в меню дворца в 1900 году, когда Пекин был оккупирован объединённой армией восьми государств. Спасаясь бегством в город Сиань, в нескольких тысячах километров от столицы, императрица Цыси так проголодалась, что съела пампушку из кукурузной муки, приготовленную в одной из простых семей Северного Китая. Пампушка ей очень понравилась, и, вернувшись в Пекин, она приказала придворному повару приготовить такие же. Однако повар, опасаясь, что обыкновенные пампушки из кукурузной муки будут слишком грубой пищей для престарелой Цыси, приготовил на пару́ крошечные пирожные из тщательно размолотой кукурузной муки и рафинированного сахара, но такой же формы, что и обыкновенные пампушки.
У древних народов Мексики существовал рецепт приготовления пива чича (chicha) из проросших зёрен кукурузы, подвергнутых брожению, который сохранился и по сей день. При помощи брожения приготовляли напиток и из сока стеблей. Из сока получался также сахар.
В медицине
Кукурузные столбики с рыльцами (Stili et Stigmata Maydis) используются в медицине под названием «кукурузный волос». Их заготавливают летом в фазе молочной спелости початков или в августе — сентябре при сборе кукурузных початков; срывают их вручную, ножом или серпом. Сушат сырьё в сушилках при температуре 40 °С или на воздухе, в тени, разложив слоем 1—2 см. Из-за высокой гигроскопичности сырья его следует хранить в сухом, хорошо проветриваемом помещении. Срок годности 3 года. Кукурузные рыльца содержат аскорбиновую кислоту, витамин K, жирное масло, следы эфирного масла, горькие вещества, сапонины, смолы, ситостерол, стигмастерол ; обладают желчегонным и мочегонным свойством. В народной медицине их используют при заболеваниях печени. В научной медицине многих стран, в том числе и в России, жидкий экстракт и настой кукурузных рылец применяют при холангите, холецистите, гепатите и жёлчнокаменной болезни, а также в случае недостаточного отделения жёлчи, реже — как кровоостанавливающее средство. Как мочегонное средство настой или отвар кукурузных рылец используют при мочекаменной болезни, воспалительных заболеваниях мочеполовых путей и простатите.
Зародыши зерновой кукурузы содержат 49—57 % жирного масла (Oleum Maydis). Масло получают холодным и горячим прессованием и прессованием с экстракцией. Сырое, нерафинированное кукурузное масло рекомендуется как вспомогательное диетическое средство для профилактики и лечения атеросклероза, ожирения, сахарного диабета.
Другое использование
Древние народы Мексики высохшие стебли кукурузы употребляли на постройку хижин и заборов. Сухие стержни початков, а также обвёртка початков употреблялись как пробки, а также шли на изготовление прибора — тёрки для отделения зёрен от початков. Из обвёртки початков в Колумбии изготовляли мячи.
Стебли и листья кукурузы служат в Мексике основным фуражом, причём есть различные способы его приготовления.
Урожайность
Средняя урожайность составляет 25 центнеров с гектара, максимальная — 170 центнеров с гектара.
Сорта кукурузы
В зависимости от свойств зерна кукуруза подразделяется на семь подвидов. Из них в России наиболее распространены сахарная (овощная), кремнистая и зубовидная. Крахмалистая и лопающаяся кукуруза широко культивируются в США, где они приобрели промышленное значение. Эти подвиды идут, в том числе, на приготовление традиционного американского блюда — попкорна (popcorn — «воздушная кукуруза»). Менее известны и распространены такие подвиды кукурузы, как восковидная и плёнчатая. Все подвиды в свою очередь имеют множество сортов, которые различаются по срокам созревания, окраске и размеру зёрен, их вкусу и способности к длительному хранению.
Генетические модификации
Генетически модифицированная (ГМ) кукуруза в 2009 году была одной из одиннадцати ГМ культур, которые выращивали в 2009 году в мире в коммерческих целях. В США и Канаде её стали выращивать с 1997 года. К 2009 году 85 % кукурузы, выращенной в США, были генетически модифицированными. Её выращивают в коммерческих целях также в Бразилии, Аргентине, Южной Африке, Канаде, Филиппинах, Испании и, в меньших масштабах, в Чехии, Португалии, Египте и Гондурасе.
Кукуруза в мифах
У древних майя был бог кукурузы, который, по-видимому, отождествлялся с богом жатвы Юм Кааш. Он изображался в виде юноши с головным украшением из листьев кукурузы, представляя собой раскрывающийся початок кукурузы. Ему соответствовал иероглиф в виде зерна кукурузы. Богиня майя Кукуиц изображалась украшенной листьями кукурузы.
В ацтекской мифологии у бога солнца и богини луны был сын Центеотль — бог кукурузы. По преданиям, бог кукурузы был разрублен из зависти другим божеством на части, которые превратились в кукурузу и другие полезные растения. Само мексиканское название кукурузы tlaolli означает «наше тело (мясо)».
Ацтеки почитали богиню кукурузы Шилонен (Шканиль), бывшую одновременно богиней изобилия и домашнего очага. Она изображалась с двумя початками кукурузы в левой руке.
В мифологии первобытной Мексики и Гватемалы введение кукурузы в культуру приписывается верховному божеству тольтеков и майя Кетцалькоатлю. По преданию, он направился на розыски растения, пригодного для возделывания, из Икаланко на побережье Табаско и нашёл кукурузу в Пахиль-Каяла, лежащем в царстве Хибальба на границе Мексики и Гватемалы. -->
Хьажоргаш
Категори:Кенан ораматаш
Шампаньаьк-де-БелегӀ (кантон)
Шампаньаьк-де-БелегӀ — Францин кантон, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Кантонан департамент — ДогӀдонь.
Географи
.
Айвали (Алабама)
Айвали  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Алабама штатера нах беха меттиг, иза лоруш йу бахархойн статистикин меттиг (census-designated place, CDP) санна.
Географи
Айвали бахархойн статистикин меттиган майда —. Статистикин йекъна меттиган бакъонан статус йац.
ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Алабама штатан бахархойн статистикин меттигаш Категори:Алабама штатан нах беха меттигаш Категори:АЦШ бахархойн статистикин меттигаш
Кайнарташ (Икиздже)
Кайнарташ (Kaynartaş) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Орду провинцин (ил) Икиздженан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Орду провинцин нах беха меттигаш
Категори:Орду провинцин микрокӀошташ
Категори:Икиздженан микрокӀошташ
Категори:Икиздженан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Демиркоьй
Демиркоьй (Demirköy) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан Киркларели провинцин (ил) гӀала/кӀошт. Демиркоьйн кӀоштан административан центр.
Хьажоргаш
Категори:Киркларели провинцин нах беха меттигаш
Категори:Демиркоьйн кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Сальсен
Сальсен — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Окситани регионехь. Коммунан департамент — АгӀеж.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:АгӀеж департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Шрёдер (Санта-Катарина)
Шрёдер  — Бразилин Санта-Катарина штатера муниципалитет.
Епине-суьгӀ-ДуьклегӀ
Епине-суьгӀ-ДуьклегӀ — Францин гӀала-коммуна, лаьтта НогӀманди регионехь. Коммунан департамент — Сен-МагӀитим.
Шрёдер (Санта-Катарина)
Географи
Муниципалитетан майда —.
Епине-суьгӀ-ДуьклегӀ
Географи
.
Шрёдер (Санта-Катарина)
Хьажоргаш
Категори:Санта-Катарина штатан муниципалитеташ Категори:Бразилин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Епине-суьгӀ-ДуьклегӀ
Билгалдахарш
Категори:Сен-МагӀитим департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Эль Кокуйо (Тамиява)
Эль Кокуйо — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Кокуйо лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Гославице (Радомщанскан повет)
Гославице  — Польшин Лодзинскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лодзинскан воеводаллин нах беха меттигаш
Чичаькли (Каьдаьбаьйн кӀошт)
Чичаькли (Cəfərli) — Азербайджанан Каьдаьбаьйн кӀоштара эвла.
Билгалдахарш
Категори:Каьдаьбаьйн кӀоштан нах беха меттигаш
Лебно
Лебно — Польшин ХӀордан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Варваринка (Староюрьеван кӀошт)
Варваринка (Варваринка) — Российн Федерацин Тамбовн областан Староюрьеван кӀоштара эвла.
Климат
Ӏаламан а, ландшафтийн а амалаш йоьзна йу цуьнан географин хьолах – эвла лаьтта Оьрсийн акъарин йуккъехь, цунна тӀиера акъарин муьлххачу дозане эзар километр йу. Алсама хуьлу долу континенталан барамера хӀаваъ, Эвла хӀордашна гена латтарех доьзна ду. Цуо областан климат барамера континенталан йо. Окан-Донан акъари тӀехь климат алсама континенталан йу, уллорчу гунаш тӀехьчулла. Эвла лаьтта кӀеззиг къилбаседехьа Сибрехан а, Азорийн а максимумашна йуккъехь долчу лакхарчу Ӏаткъаман дукъал, цундела бу кхузахь луларчу Владимирехь йа Рязанехьчул алсама, гӀийлачу мехца, бекхна хенан хӀоттам. Оцун тӀе мехаш дукхах дерг къилбан а, къилба-малхбален а ду, бӀаьста а, Ӏай а муххале а. оцу агӀора хьокху аьхка а, бӀаьста а йокъаллин мехаш, ткъа Ӏай – дарц.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Староюрьеван кӀоштан нах беха меттигаш