cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Аннобур
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Нори (Виченца)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Аннобур
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Люблинан воеводаллин нах беха меттигаш
Нори (Виченца)
Литература
Категори:Венеция регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Абрамовка (Жуьгтийн автономин область)
Абрамовка (Абрамовка) — Российн Федерацин Жуьгтийн автономин областан Облучьен кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Владивостокца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+10.
Хьажоргаш
Категори:Облучьен кӀоштан нах беха меттигаш
БгӀон
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Лион метрополи департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
ХӀуьйуькбурун (Айранджи)
ХӀуьйуькбурун (Hüyükburun) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатолин Караман провинцин (ил) Айранджин кӀоштара эвла.
Николаевка (Нови Водолаган кӀошт)
Николаевка — Украинин Харьковн областан Нови Водолаган кӀоштара эвла.
ХӀуьйуькбурун (Айранджи)
Хьажоргаш
Категори:Караман провинцин нах беха меттигаш
Николаевка (Нови Водолаган кӀошт)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
ХӀуьйуькбурун (Айранджи)
Хьажоргаш
Категори:Айранджин кӀоштан нах беха меттигаш
Николаевка (Нови Водолаган кӀошт)
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
ХӀуьйуькбурун (Айранджи)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Николаевка (Нови Водолаган кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Нови Водолаган кӀоштан нах беха меттигаш
Эскиполатли (Нолатли)
Эскиполатли (Eskipolatlı) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатоли регионан Анкара провинцин (ил) Полатлинан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Анкара провинцин нах беха меттигаш
Категори:Анкара провинцин микрокӀошташ
Категори:Полатлинан микрокӀошташ
Категори:Полатлинан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
ЖийокугӀ
ЖийокугӀ (Gilocourt) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта О-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — Уаза.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Уаза департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Маэрсвилл (Миссисипи)
Маэрсвилл  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Миссисипи штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Миссисипи штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Шлезвиг (Айова)
Шлезвиг  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Айова штатера гӀала.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Айова штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Кишкино (Переславлан кӀошт)
Кишкино (Кишкино) — Российн Федерацин Ярославлан областан Переславлан кӀоштара эвла.
Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Салонн
Салонн — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — Мозель.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Мозель департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Калау
Калау — Германин Бранденбург латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Бранденбург латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Перлетто
Перлетто — Италин Пьемонт регионера коммуна. Лаьтташ йу Кунео провинцехь.
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Пьемонт йукъара гӀаланаш
Долни Терлицко
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Моравия-Силезия мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Рефухио де Сан Исидро (Долорес Идальго Куна де ла Индепенденсия Насионал)
Географи
Рефухио де Сан Исидро лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Галета (Венеция)
Галета — Италин Венеция регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Венеция регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Караваи (Белорусси)
Караваи (Караваі) — Белоруссин Гроднон областан Сморгонан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Гроднон областан нах беха меттигаш Категори:Сморгонан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Дюндино
Дюндино (Дюндино) — Российн Федерацин Смоленскан областан Руднян кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Климат барамера континенталан йу, амалехь барамера йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а ду. Ӏаьн хьалхара дакъа довха ду шолгӀачул. ХӀаваан йовхачу температуран (де-буьйсан йукъара барам) мур лаьтта 213-224 дийнахь. ГӀоролаш йоцучу муьран йукъара барам 125-148 де. Цхьацца шерашкахь хаало дикка дӀатовжар йийцинчу климатан амалех. Йочанийн шеран барам бу 645-691 мм. Кхааннах ши дакъа догӀан кепара догӀу, цхьа дакъа ло кепара хуьлу. Цхьаьна эшшара лон чкъор лаьтта декабрь болалуш, деша апрелан хьалхарчу декадехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Смоленскан областан Руднян кӀоштан нах беха меттигаш
Покшивна (Мазовин воеводалла)
Покшивна  — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Мазовин воеводаллин нах беха меттигаш
Шемяково (ГӀезалойчоь)
Шемяково (Шемяково) — Российн Федерацин ГӀезалойчоьнан Апастован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь йу йуккъерачу шораллера бараман континенталан кепара амалан климат, йовхачу аьхкенца а, барамехь шийла Іаьнца а. Уггар бовха бутт июль бу, уггар шийла — январь.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 148 стаг (2010 ).
2010 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: гӀезалой 145.
Билгалдахарш
Категори:Апастован кӀоштан нах беха меттигаш
Диаконешть (Бакеу)
Диаконешть — Румынин Бакеу жудецан Агеш коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Бакеу жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Тимонино (Новгородан область)
Тимонино (Тимонино) — Российн Федерацин Новгородан областан Мошенскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан, хӀордан климатан герга йу, цуьнан амалехь тӀех сов тӀуналла, йовха йоцу аьхке, йовха, йеха гуьйре, барамехь кӀеда Ӏа, йеха шийло бӀаьсте. Ӏай кхоьлина хенан хӀоттам хуьлу, йукъа-кара (5-7 де баттахь) йовхонашца. Ӏа дохделча ша хьокху. Баттахь 5-10 дийнахь дарц хьоькху. Дохк хуьлу Ӏаьн дохаллехь Ӏуьйренан сахьташкахь (5 — 15 де баттахь). Кхоьлина денош хуьлу 10 — 28 баттахь (максимум декабрехь), диекхна денош 2-6 баттахь. Аьхка доцца догӀанаш хуьлу (12-17 де баттахь). Диекхна денош 10-19 хуьлу баттахь. Буса а, Ӏуьйрана а дохк хуьлу (5-8 де баттахь). Гуьйре дохк йолуш кхоьлина хуьлу (12-14 де дохк йолуш). Йочанаш гурахь дехха дерз кепара, ноябрехь тӀеда ло кепара хуьлу.
Cахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Мошенскан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Морелос (Мисантла)
Географи
Морелос лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Ла Буена Фе (Лас Чоапас)
Ла Буена Фе — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Ла Буена Фе лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Сапакпинар (Измит)
Сапакпинар (Sapakpınar) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан Коджаэли провинцин (ил) Измитнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Коджаэли провинцин микрокӀошташ
Категори:Измитан микрокӀошташ
Категори:Измитан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Ново-Кусково
Климат
Кхузахь климат континенталан йу, йовхачу аьхкенца а, шийлачу Ӏаьнца а, тӀуналла цхьабосса йу, хенан хӀоттаман элементаш хийца дукха сиха ло, боцучу хенан муьрехь (масех дийнахь йа сахьтехь). Меттигера климат, хьалхарчу шерашкахь санна хийца ца луш схьайогӀу, иза доьзна ду Малхбуза-Сибрехан акъарин тӀехуларчу хӀаваийн массийн чолхечу циркуляцех эвла шера а, массо агӀора йиллина а йу, къилба-малхбале йоцург, цуо аьтту бо Арктикин а, Атлантикин а, Йуккъерчу Азин а хӀаваан массашна кхуза чуйахка. Цундела циркуляцин процессаш Малхбуза-Сибрехан тӀехула массо а хенахь дакъалоцу арктикин а, бараман а хӀаваан массаш, ткъа аьхка кхин тропикера а. ХӀаваан массаш дӀахьо циклонийн а, антициклонийн а системехь, цуо хенан хӀоттам областехь цхьаьна эшшар ца лоттуьйту, шо шере мел деле ловзаш хуьлу иза.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Хьажоргаш
Категори:Асинан кӀоштан нах беха меттигаш
Откосово
Откосово (Откосово) — Российн Федерацин Калининградан областан Зеленоградскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат хӀордан йу, аьхка йовха хуьлу Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре бовха бутт бу — июль, уггаре шийла — январь.
Сахьтан аса
Кхузахь UTCн дӀахилар +3:00 йу. Кхузара хан Москохан хенал 1 сахьт башха йу, Аьхка Балтикайистера республикашкахь а кхин Финляндехь а, Исраилехь а, Туруойчохь а, Украинехь а, Белоруссехь а йолу хенаца нийса йу. Йукъара Европин хенал +1 сахьт башха йу. Ӏай Йукъара Европин хенал +2 башха йу.
Хьажоргаш
Категори:Зеленоградскан кӀоштан нах беха меттигаш
СангӀи-ле-Вижи
СангӀи-ле-Вижи — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — Мозель.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Мозель департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
БгӀуьай
БгӀуьай — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БугӀгунди — ФгӀанш-Конте регионехь. Коммунан департамент — Сона а, ЛуагӀа а.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Сона а, ЛуагӀа а департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Зурзакъой
Зурзакъой тайп тукхумашна йукъа догӀуш доцу тайпа ду,
Литература
Категори:Нохчийн тайпанаш
(10386) Romulus
(10386) Romulus — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Истори
ДӀайиллина 1996 шеран 12 октябрехь Винченцо Казулли цӀе йолу Ӏилманчо Коллеверде ди Гвидония обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1996 TS15».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Прилесье (Тулин область)
Прилесье (Прилесье) — Российн Федерацин Тулин областан Узловин кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта барамерачу климатан асанехь. Кхузахь климат барамера континенталан, йуккъера йу барамера тӀуьна Оьрсийн акъарин къилбаседа-малхбузан кӀошташкарчунний, къилба-малхбера йекъа кӀоштаркашчунний. Климат кхуллуш дакъа лоцу радиацин а, циркуляцин а фактор. Радиацин баланс 40 ккал/см2 гергга йу. Мохк лаьтта, Ӏаьнаре даккхарна а, йохйарна а цхьабосса йовхо йолчу зонехь. Къилбаседехьа мелхан радиацин алсама дакъа дойу Ӏаьнаре даккхарна, къилбехахь дохдарна. Климатан Ӏаткъам бо континентан а, хӀордан а хӀаваан массаша. Атлантикин хӀаваъ областе кхочу дуьненан къилбаседа эхиг тӀехь гуттарен а долчу малхбузан хӀаваан массаш бахьнехь; дукхаха дерг уьш циклон кепара кхочу. И хӀаваан массаш Атлантикин Ӏапказан къилбаседа декъан тӀехула кхоллало. Ӏай малхбузера мехаш жигарадевлча массанхьа йохло, шортта ло догӀу, ткъа аьхка — кхуьйлира, догӀанан хенан хӀоттам хуьлу. Арктикин массаш кхуза йаьхкича Ӏай цӀеххьана шеллало, бӀаьста, аьхкенан йуьххьехь, гурахь гӀоролаш хуьлу. И массаш кхоллало арктикин бассейн тӀехула.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Узловин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Каликоьй (Айранджи)
Каликоьй (Kaleköy) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатолин Караман провинцин (ил) Айранджин кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Караман провинцин нах беха меттигаш
Категори:Айранджин кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
(12175) Wimhermans
(12175) Wimhermans — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Истори
ДӀайиллина 1977 шеран 16 октябрехь К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд, Том Герельс цӀе йолу Ӏилманчо Паломар обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «3197 T-3» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Камски (Камбаркан кӀошт)
Камски (Камское) — Российн Федерацин Удмуртин Камбаркан кӀоштара эвла.
Климат
Лаьтта къилбаседа бараман асанехь, Еврази материкан кӀоргенехь, Атлантикин а, Къилбаседа-Шатесна Ӏапказийн хӀордашна генахь. Цундела цуьнан климат барамера континенталан йу дехачу шийлачу Ӏашца, йовхачу аьхкенца, дика къаьстачу шеран заманашца бӀаьста а, гурахь а. Атлантикин Ӏапказ тӀиера кхуза йогӀу йовха хӀаваъ. Аьхка цуо йахьа йочанаш, йовхо лагӀйо, ткъа Ӏай ло дахьа, шелонаш лагӀйо, йовхонаш йахьа.
Сахьтан аса
Кхузахь йу Самарин хан лелаш. UTC-ца хийцадалар ду +4:00. Москохан хенаца цу сахьтийн асан гуттар а хийцадалар ду +1 сахьт, MSK+1 санна Россехь къастош а йу. 2010-гӀа шо кхаччалц, областехь йара асан Самарин хан (МСК+1). 2010-2014-чу шерашкахь йара Москохан хан. 2014-чу шеран 26-чу октябряхь дуьйна регион йу йуха а кхоьллинчу кхозлагӀчу сахьтийн зонехь (МСК+1, Москохан хан + 1 сахьт, UTC+4). Маьлхан хенаца йукъара башхалла ю 30 минот тӀера областан малхбалехь, малхбузехь 48 минот тӀекхаччалц.
Хьажоргаш
Категори:Камбаркан кӀоштан нах беха меттигаш
Реджайна (Нью-Мексико)
Реджайна  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Нью-Мексико штатера нах беха меттиг, иза лоруш йу бахархойн статистикин меттиг (census-designated place, CDP) санна.
Географи
Реджайна бахархойн статистикин меттиган майда —. Статистикин йекъна меттиган бакъонан статус йац.
ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Нью-Мексико штатан бахархойн статистикин меттигаш Категори:Нью-Мексико штатан нах беха меттигаш Категори:АЦШ бахархойн статистикин меттигаш
Жользи
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Уаза департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Черня
Черня (Чэрня) — Белоруссин Витебскан областан Докшицин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Витебскан областан нах беха меттигаш
Категори:Докшицин кӀоштан нах беха меттигаш
Эль Требол (Тиватлан)
Эль Требол — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Требол лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
HD62530
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Санту-Антан-ду-Тожал
Санту-Антан-ду-Тожал — Португалин Лиссабон гуонан йукъара фрегези. ЙукъайогӀуш йу цӀе йолучу муниципалитетан.
Географи
кӀошташ. Майда —.
Хьажоргаш
Категори:Лиссабон кӀошташ Категори:Португалин фрегезеш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Текила (Текила, Веракрус)
Текила — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Текила лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Руилоба
Руилоба — Испанин Кантабрия провинцин муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —. ХӀордан сизал локхалла. муниципалитеташ.
Хьажоргаш
Категори:Испанин муниципалитеташ Категори:Кантабрия провинцин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Текила (Текила, Веракрус)
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Новий Пшикоп
Новий Пшикоп — Польшин Вармия-Мазурин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Варми-Мазурин воеводаллин нах беха меттигаш
Сухополова
Сухополова — Украинин Черниговн областан Прилукин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Прилукин кӀоштан нах беха меттигаш
Покшивник (Мазовин воеводалла)
Покшивник  — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Мазовин воеводаллин нах беха меттигаш
Хойни-Млоде
Хойни-Млоде — Польшин Подлясьен воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Подлясьен воеводаллин нах беха меттигаш
Аннополь (Грубешивскан повет)
Аннополь  — Польшин Люблинан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Люблинан воеводаллин нах беха меттигаш
Шуивилл (Айова)
Шуивилл  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Айова штатера гӀала.
Истори
Шуивилл гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Айова штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
АхӀметбеше (Куьре)
АхӀметбеше (Ahmetbeşe) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регион регионан Кастамону провинцин (ил) Куьренан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Кастамону провинцин нах беха меттигаш
Категори:Куьренан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Красноармеец (Тверан область)
Красноармеец (Красноармеец) — Российн Федерацин Тверан областан Спирован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Спирован кӀоштан нах беха меттигаш
Санта Мария ди Пьека (Мачерата)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Марке регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Кармцов-Валльмов
Кармцов-Валльмов — Германин Бранденбург латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Бранденбург латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Народни Степной
Народни Степной (Народное Степное) — Российн Федерацин Омскан областан Черлакан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат дукхаха континенталан йу, аьхке йоца хуьлу. Климат кхолларан коьрта фактор географин хьал ду, коьртаниг лаьттан чкъор. ХӀордашна а, Ӏапказашна а гена хиларо лаьттан физикин хьоло климат кхоллайаларан роль чӀагӀйо, хӀунда аьлчи, лаьттан сипатех ду чехка а, чӀогӀа а аьхка дохдалар, иштта сиха шен йовхо Ӏай йайар.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Омскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+6.
Хьажоргаш
Категори:Черлакан кӀоштан нах беха меттигаш
Мирни (Козелецан кӀошт)
Мирни — Украинин Черниговн областан Козелецан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Козелецан кӀоштан нах беха меттигаш
Мулкъой
Мулкъой  (Мулкой) — нохчийн тукхумашна йукъа догӀуш доцу тайпа ду. М.А.Мамакаевс Мулкъойн тайпа Нохчийчоьнан орамера тайпа лору.
Географи
Мулкъан малхбузехь доза ду Пешхошца, къилбаседехь - тӀаьхьуо Мулкъой охьахевшинчу Хьорсанца, малхбалехь а, къилба-малхбалехь а ЧӀухошца, къилбехь ТӀерлошца. Тайпанан эвла лору ГӀезир-Кхелли.
Мулкъан эвланаш
Мулкъан йукъахь хилла эвланаш: Бассаха, Бенгара, Бов-а, ГIезир-Кхелли, Жайне, Ирзие, Кейшта, Котта, Меда, Хьархиечу, Хьуьрика. Тахана ерриг эвланаш саьлнаш хилла лаьтта, йохийна хено а, тӀамо а.
Мулкъой беха меттигаш
Тахана Мулкъой беха эвланашкахь: БухӀан-Йурт, Бена-Йурт, ВаларгтӀе, Гикало, ГӀой-Йист, Доьлаке, Зонах, Ишоре, Олхазар-КӀотар, СаӀди-КӀотар, Хьорсана, Шинасуьйра-йукъ, Эна-Хишка, Эха-Борзе, ЧӀулга-Йурт.
Каранда
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Мулкъой
Этимологи
Цхьацца историн хаамашца, этноним «Мулкъа» уьйр йу «Мулк» дашца, маьӀна ду йукъаралло урхалла до латтанаш.
А.Сулеймановс дийцарехь, тайпан "мулхой" схьайалар долуш йу – некъ боккхурш, хьалха боьдурш, авангард. Мулкъой гӀезарийн тӀаьхьенаш хила а тарло.
Каранда
Хьажоргаш
Категори:Сморгонан кӀоштан нах беха меттигаш
Мулкъой
Декъадалар
Коттой, Жaйнхой, Медархой, БIoвархой, Басхой, Бенгаpой, Кейштрой, Гӏезир-Кхеллой.
Каранда
Хьажоргаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Мулкъой
Истори
Аздин Вазара шен тептарахь буьцу аланийн мохк, лаьтташ бу Кура хин а, Тушетин а къилбаседехьа, Алазань хин а, Азербайджанан, къилбаседехьа Теркан хьостал а, цуьнан готта Ӏинал а, къилбаседехьара латтанаш Теркал а, Сотай аренал а Каспий-хӀорд тӀекхаччалц, йукъабогӀу Ийдал хин а, Дон хин а къилбехьара мохк. Тептарахь хьехайо аланийн нах хевшина меттигаш: Мажар, Дади-Ке, Баланжар гӀап, Балх, Малка (Мулкъа хила герга), Нашах, Макжа, АргӀун, Къилбах, Терки, ткъа кхин а буьйцу мохк Теркан лахахь, иза Каспий-хӀордах кхетучохь болу, оцу йукъахь Кешан акъари а, Нохчийн гӀайре а.
Йуккъерачу бӀешерашкахь а, керлачу хенахь а ломан Нохчийчоь лаьттина шеш долчу тайпанех: Аьккхий, ЧӀаьнтий, Маьлхий, ЧӀебарлой, Шарой, Шотой, Нашхой, МӀайстой, Садой, ТӀерлой, Пешхой, ЧӀинахой, Кей, Мержой, Хилдехарой, Галай, Мулкъой, Орстхой, кхин а. Цара дӀалаьцна хӀора Ӏинахь, хӀинци а лаьтта саьлнаш бахаман а, тӀеман а бӀаьвнийн, тӀулгах дина маьлхан кешнех а, лаьттах даьхна кешнех а.
Историн документашкахь дуьххьара Мулкъой хьахийна XVI-XVII бӀешарашкахь.
XVII бӀешарахь Мулкъоша йоккха роль ловзайора Органан йукъараллийн уьйр латтош а, луларчу къаьмнашца йохк-иэцар лелош а.
1618 шо — Оьрсийн документашкахь дуьххьара хьахийна Мулкъой а, ЖӀайрахой а.
1619 шеран документашкахь хьахийна Мулкъой – «Мержойн а, Шотойн а нах – ЧӀаьнтийн а, Мулкъойн а нах» («Мерезинские и шибуцкие люди — Тшанские и Mулкинские люди» ).
1619 шарахь къилбаседакавказан къаьмнийн цхьаьнатоьхна а, Российн а ницкъаш тӀелетира ногӀийн гӀезалошна, хӀаллакйина йагийра Теркаца йолу церан эвланаш. ГӀебартойн элас Алегука оьрсийн воеводе Н. Д. Вельяминовга шен кехат чохь хоуьйту, нохчийн тайпанаш — Мержой, Шотой, Мулкъой, кхин а лулара йукъараллаш кечам бира баккхийн ногӀашна тӀелата кечам беш.
Тайпа хьахадо 1621 шеран документехь: «гӀумкийн а, мержойн а, шотойн а, чӀаьнтийн а, гӀалгӀайн а, мулкъойн а, кхин шортта ломан мехканийн нах кийча бу цхьаьна НогӀийн нахана дуьхьала бовла», «гӀо доьху Теркан тӀийрачу оьрсийн воеводашка».
1629 шо — Дуьххьарлера хаам Теркера оьрсийн кхийсархой даша эца Мулкъа бахарх.
XVIII бӀешо чекхдолуш XIX бӀешо долалуш Мулкъахь доккхура даша а, кӀеззиг дети а.
Оьрсийн документашкахь хаам бо, 1840 шеран июнан хьалхарчу декъехь Шемал шен жимачу шотойх а, чӀебарлойх а лаьтта тобанца, БуритӀе агӀонхьа воьдуш, тӀедиллира Мулкъошна шайх схьакхетар. Зумсойн МаӀаша хьехарца, «бийшина Ӏахкарна» Шемала масех йуьртдена веран кхелйира. Мулкъой иза бахьнехь тӀелетира цуьнан тобана, байира Шемалан уллера накъостий, царна йукъахь иза Органан Ӏинехь соцуш волу хӀусамда, доттагӀа Шуьйтара ШаӀбан а, зумсойн эла МаӀаш а. Шемалан йира, дийцарехь, чӀогӀа кхераме шиъ чов, цхьаъ куьйгана, шолгӀаниг – гайна.
Мулкъойх Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀаме Хьорсанара 47 стаг вахара, амма цӀехьа масех бен ца веара.
Мулкъойн тайпанан эвлан Хьорсана 1995 шеран 31 майх бархӀ кемано бумбанаш тоьхна хӀаллакйина дӀайаьккхира. Масех цӀа бен ца дисира эвлахь. Цул тӀаьхьа йуьртахой маьӀ-маьӀӀе дӀабахана йасъелира.
Литература
Категори:Нохчийн тайпанаш
Амзя
Амзя — Башкирийчоьнан Аургазин кӀоштара эвла, иза Балыклыкульски йуьртан меттиган йукъайогӀу. Бахархойн дукхалла 78 стаг (2009 шо). Поштан индекс — 453494, код ОКАТО — 80205802007.
Демографи
Бахархойн дукхаллин динамика:
СаришейхӀ (Измит)
СаришейхӀ (Sarışeyh) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан Коджаэли провинцин (ил) Измитнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Коджаэли провинцин нах беха меттигаш
Категори:Коджаэли провинцин микрокӀошташ
Категори:Измитан микрокӀошташ
Категори:Измитан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Вртиште
Вртиште (Вртиште) — Сербин Ниш гуонан йукъараллера (општина) нах беха меттиг.
Географи
Лаьтташ йу Балканийн ахгӀайренан къилбаседа декъан тӀехь, хӀордан сизал локхалла.
Литература
Категори:Ниш гуо нах беха меттигаш Категори:Сербин нах беха меттигаш
Пикикасы
Пикикасы (Пиккикасси, Пикикасы) — Чувашин Моргаушин кӀоштара эвла.
Налоган органан код - 2136.
Бахархой
Бахархойн дукхалла 178 стаг ( 2010 шо).
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (100,46%),.
Нискова
Нискова — Польшин Малопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Мезмай
Мезмай (Мезмай) — Российн Федерацин Краснодаран мехкан Апшеронскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Российн Апшеронскан кӀоштан нах беха меттигаш
Верхни Балтаево
Верхни Балтаево (Верхнее Балтаево) — Российн Федерацин ГӀезалойчоьнан Апастован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь йу йуккъерачу шораллера бараман континенталан кепара амалан климат, йовхачу аьхкенца а, барамехь шийла Іаьнца а. Уггар бовха бутт июль бу, уггар шийла — январь.
Бахархойн дукхалла
2010 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: гӀезалой 194.
Билгалдахарш
Категори:Апастован кӀоштан нах беха меттигаш
Нортозче (Перуджа)
Нортозче — Италин Умбрия регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Умбрия регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Галети (Виченца)
Галети — Италин Венеция регионан  коммунера эвла.
Литература
Категори:Венеция регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Семеновски (Ивановскан йуьртан меттиг)
Семеновски (Семеновская) — Российн Федерацин Вологдин областан Вашкин кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Вашкин кӀоштан нах беха меттигаш
Мичурино (Бузулукан кӀошт)
Мичурино (Мичурино) — Российн Федерацин Оренбурган областан Бузулукан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+6.
Хьажоргаш
Категори:Бузулукан кӀоштан нах беха меттигаш
Тржтено
Тржтено (Třtěno) — Чехин Устецан мехкан кӀоштара эвла.
ЧӀинхой
ЧӀинхой йа ЧӀиннахой — тукхумашна йукъа ца догӀу, нохчийн даккхийчех цхьа тайпа. Тайпанан векалийн йаьхна ДНК тесташ гайтина ЧӀинхошна йукъахь масех гаплотобанера нах хилар (J2, J1)дукхох билгал йаьлла гаплогрупп J2 цул тlexь J1. . ЧӀинахой, Башанкхаьллой, Гучанкхаллой, Нихалой (J2) веа вешех бевлла олу.
Тржтено
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
ЧӀинхой
ЧӀинхой бекъало некъешка а, гаранашка а: Бахьарчи некъе (J1),Дуоди-некъе (J1),БӀовхой (J1),ШоӀип-некъе (J1),Ӏажги-некъе (J1),Ден-кхалой(J2),Боки-Дукъарой гар (J2), Мужи-кӀeлар (J2), Уьш-кхелой (J2),Совн-кхелой (J2), Хьушхой (J2),Басхой (J2),Сайрой (J2),Кloнжхой (J2), Дан-кхелой (J2),Точи-кхелой (J2),Бloвгатlир (J2),Бугlaрой (J2), ЦӀехьарой (J2), Доьхьларой (J2),НурӀелин-некъе (J2),Муртаз-некъи (J2),Биболт (ДонцӀи) некъе (J2),Молчи некъе (J2),laлбаг некьи (J2). .
Тржтено
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
ЧӀинхой
Географи
Итон-Кхаьллан а, Шуьйтан а кӀоштийн дозанера ЧӀинхой лам ЧӀинхойн тайпанан лам бу.
Тржтено
Литература
Категори:Устецан мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
ЧӀинхой
Географи
ЧӀиннахан йукъайоьду эвланаш а, кӀотарш а: БазантӀи, Басхуо (J2), Божу, БугӀара, БӀовтӀарa, БӀавхойн-мерка, Вотта-Кхелли, Дан-кхелли, Дукъарой, Котта, Кхенах, КӀонжаха, Оьзна, Пхьоччу, Сан-Кхелли, Совн-Кхелли (J2), Точа-Кхелли, Туьта-мерка, Уш-Кхелли (J2), Хьойха, ХӀуртан-Кхелли, Циехьа, ЦӀорул-Кхелли, Ӏина-Йисте.
Беха меттигаш
Дукхаха болу ЧӀиннахой кхелхина аренашкарчу йарташка: ВаларгтӀе, Галне, Джамлайл-Йурт, ГихтӀа, ГӀойтӀа, Девкар-Эвла, Доьлаке, Иласхан-Йурт, Ишоре, Йоккха АтагӀа, Котар-Йурт, Макане, Олхазар-КӀотар, СаӀдин кӀотар, ТӀехьа-Марта, Хьалха-Марта, Цоци-Эвла, Шела, Ӏалхан-ГӀала, Ӏалхан-Йурт, Ӏашхой-КӀотар.
Этноним
А.Сулеймановн хетарехь этнониман буха дижина «чӀанахой». ЧӀанахой олуш хилла, ахча а доккхий, аренашка йалта эца оьхучу нахах, лаьмнашкахь иза ца тоарна, хӀунда аьлча ЧӀиннахан латта хьена дац.
ГӀалгӀайн, цхьадолчу гӀалгӀайн тайпанийн корта болчу МагIох лаьцна, шира дийцарехь дуьйцу. МагIон кӀант вара Бийбот, Бийботан кӀант – Яндар, Яндаран кӀант – Андре, Андрен кӀентий – Гий, Сиккам, ЧӀинхо, Чопик. Гиях схьадаьлла ТӀумхойн тайпа, Сиккамах – Оздой тайпа, Чопиках схьаевлла гуьржийн фамилеш Чопикашвили а, элий КазбегигӀар а. Нохчийн тайпа ЧӀинхой схьадаьлла Гиян вешен ЧӀинхох. ТӀумхойх къаьстина, ЧӀинхой хевшина баха Хьалха-Мартахь.
Истори
Тайпа дуьххьара хьахийна 1621 шеран тептар тӀехь. Цуо боху, Мержой, Шотой, ЧӀаьнтий, ГӀалгӀай, Мулкъой, кхин дуккха а ломан мехкашкара нах кийча бу цхьаьна а кхетта ногӀашна тӀелата, гӀолацар доьху Теркан тӀиера оьрсийн баьччашка.
Я.З.Ахмадовн балхахь хаам бо, теркан баьччо дӀахаийтина 1651 шарахь: «ЧӀаьнташа, ЧӀинхоша, Зумсоша, Вашандароша… барт бина шотошца цхьаьна» Теркан гӀала залкъалтан стаг велла шеш куьйга кӀелахь хилар чӀагӀдеш.
Литература
Категори:Нохчийн тайпанаш
Майз (Миссисипи)
Майз  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Миссисипи штатера гӀала (town).
Хьажоргаш
Категори:Миссисипи штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Климово (Переславлан кӀошт)
Климово (Климово) — Российн Федерацин Ярославлан областан Переславлан кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Переславлан кӀоштан нах беха меттигаш
Дон Абрам, Ранчо (Агуаскальентес)
Дон Абрам, Ранчо — Мексикин Агуаскальентес штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Истори
Кху махка испанхой бахкале, кхузахь дехаш дара чичимекийн тайпанаш, 1530-1531 шерашкахь испанхоша долайаьккхина.
1789 шеран 24 апрелехь дуьйна Сакатекас штатан йукъахь йара, 1835 шеран 23 майхь дуьйна Агуаскальентес штатан йукъахь йу
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Агуаскальентес штатан нах беха меттигаш
Гедикли (Нолатли)
Гедикли (Gedikli) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатоли регионан Анкара провинцин (ил) Полатлинан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Анкара провинцин нах беха меттигаш
Категори:Полатлинан микрокӀошташ
Категори:Полатлинан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Ударни (Жуьгтийн автономин область)
Ударни (Ударный) — Российн Федерацин Жуьгтийн автономин областан Облучьен кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Облучьен кӀоштан нах беха меттигаш
(10387) Bepicolombo
(10387) Bepicolombo — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Истори
ДӀайиллина 1996 шеран 18 октябрехь П. Сиколи, Ф. Манка цӀе йолу Ӏилманчо Сормано обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1996 UQ».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Новониколаевка (Асинан кӀошт)
Новониколаевка (Новониколаевка) — Российн Федерацин Томскан областан Асинан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Хьажоргаш
Категори:Асинан кӀоштан нах беха меттигаш
Охотни (Зеленоградскан кӀошт)
Охотни (Охотное) — Российн Федерацин Калининградан областан Зеленоградскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат хӀордан йу, аьхка йовха хуьлу Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре бовха бутт бу — июль, уггаре шийла — январь.
Сахьтан аса
Кхузахь UTCн дӀахилар +3:00 йу. Кхузара хан Москохан хенал 1 сахьт башха йу, Аьхка Балтикайистера республикашкахь а кхин Финляндехь а, Исраилехь а, Туруойчохь а, Украинехь а, Белоруссехь а йолу хенаца нийса йу. Йукъара Европин хенал +1 сахьт башха йу. Ӏай Йукъара Европин хенал +2 башха йу.
Хьажоргаш
Категори:Зеленоградскан кӀоштан нах беха меттигаш
(12176) Hidayat
(12176) Hidayat — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Истори
ДӀайиллина 1977 шеран 16 октябрехь К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд, Том Герельс цӀе йолу Ӏилманчо Паломар обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «3468 T-3» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
ЖонкьегӀ (Уаза)
ЖонкьегӀ (Jonquières (Oise)) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта О-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — Уаза.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Уаза департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
БгӀуье-ла-БуьисьегӀ
БгӀуье-ла-БуьисьегӀ — Францин гӀала-коммуна, лаьтта О-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — Па-де-Кале.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Па-де-Кале департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Мазунински лесничество
Мазунински лесничество (Мазунинское лесничество) — Российн Федерацин Удмуртин Камбаркан кӀоштара эвла.
Климат
Лаьтта къилбаседа бараман асанехь, Еврази материкан кӀоргенехь, Атлантикин а, Къилбаседа-Шатесна Ӏапказийн хӀордашна генахь. Цундела цуьнан климат барамера континенталан йу дехачу шийлачу Ӏашца, йовхачу аьхкенца, дика къаьстачу шеран заманашца бӀаьста а, гурахь а. Атлантикин Ӏапказ тӀиера кхуза йогӀу йовха хӀаваъ. Аьхка цуо йахьа йочанаш, йовхо лагӀйо, ткъа Ӏай ло дахьа, шелонаш лагӀйо, йовхонаш йахьа.
Сахьтан аса
Кхузахь йу Самарин хан лелаш. UTC-ца хийцадалар ду +4:00. Москохан хенаца цу сахьтийн асан гуттар а хийцадалар ду +1 сахьт, MSK+1 санна Россехь къастош а йу. 2010-гӀа шо кхаччалц, областехь йара асан Самарин хан (МСК+1). 2010-2014-чу шерашкахь йара Москохан хан. 2014-чу шеран 26-чу октябряхь дуьйна регион йу йуха а кхоьллинчу кхозлагӀчу сахьтийн зонехь (МСК+1, Москохан хан + 1 сахьт, UTC+4). Маьлхан хенаца йукъара башхалла ю 30 минот тӀера областан малхбалехь, малхбузехь 48 минот тӀекхаччалц.
Хьажоргаш
Категори:Камбаркан кӀоштан нах беха меттигаш
Хорватийн мотт
Хорватийн мотт (hrvatski jezik) — Хорватин, Босни а, Герцеговинан а официальни мотт (боснийн а, сербийн а меттанашца нийса) Сербин Воеводина цӀе йолу мехкан ялханах официальни цхьан мотт. Цул совнах Австрин федеральни латтан Бургенланд цхьайолу муниципалитеташкахь официальни мотт. Мотт бу Европин бертан 24 официальни меттанийн юкъабогӀуш.
Сан Хасинто, Сан Хасинто де ла Палма (Тлалчапа)
Географи
Сан Хасинто, Сан Хасинто де ла Палма лаьтташ йу Мексикин къилба-малхбузехьара декъехь, Мехико гӀалин къилбехьа.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 21,9 °C.
Истори
Дуьххьара адамаш 20 эзар герг шо хьалха кхуза даха хевшина. Уьш хила боху ольмекаш. ТӀаьхьо Теотиуаканан Ӏаткъам чӀагӀбелира кхузахь. VIII-XV бӀешерашкахь ацтекаш дола деш йара кху махкахь. 1521 шарахь кхуза баьхкира испанхой, цара мохк долабаьккхинчул тӀаьхьа территори Мехикон аудиенци хилира, дуьххьара цуьна йукъахь йара хилачу Ацтекийн империн провинцеш, тӀаьхьо мохк йукъа бахара Керла Испани вице-пачхьалкхаллин.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Герреро штатан нах беха меттигаш
(10388) Zhuguangya
(10388) Zhuguangya — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Истори
ДӀайиллина 1996 шеран 25 декабрехь BAO SCAP цӀе йолу Ӏилманчо Синлун обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1996 YH3».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Секбанли (Измит)
Секбанли (Sekbanlı) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан Коджаэли провинцин (ил) Измитнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Коджаэли провинцин нах беха меттигаш
Категори:Коджаэли провинцин микрокӀошташ
Категори:Измитан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Руэнте
Руэнте — Испанин Кантабрия провинцин муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —. ХӀордан сизал локхалла. муниципалитеташ.
Хьажоргаш
Категори:Испанин муниципалитеташ Категори:Кантабрия провинцин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Генчали (Нолатли)
Генчали (Gençali) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатоли регионан Анкара провинцин (ил) Полатлинан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Анкара провинцин нах беха меттигаш
(12177) Raharto
(12177) Raharto — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Генчали (Нолатли)
Хьажоргаш
Категори:Анкара провинцин микрокӀошташ
(12177) Raharto
Истори
ДӀайиллина 1977 шеран 16 октябрехь К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд, Том Герельс цӀе йолу Ӏилманчо Паломар обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «4074 T-3» саналган.
Генчали (Нолатли)
Хьажоргаш
Категори:Полатлинан микрокӀошташ
Категори:Полатлинан кӀоштан нах беха меттигаш
(12177) Raharto
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Генчали (Нолатли)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Мелови (Меловин йуьртан йукъаралла)
Мелови — Украинин Харьковн областан Балаклейн кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Балаклейн кӀоштан нах беха меттигаш
Новий Сухорос
Новий Сухорос — Польшин Вармия-Мазурин воеводаллин  гминера эвла.
Стари Юмралы
Стари Юмралы (Старый Юмралы) — Российн Федерацин ГӀезалойчоьнан Апастован кӀоштара эвла.