cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Барановизна (Лодзинскан воеводалла)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лодзинскан воеводаллин нах беха меттигаш
Пьетрасанта (Вибо Валенци)
Пьетрасанта — Италин Калабри регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Калабри регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Ла Лома Алта (Апасео эль Гранде)
Ла Лома Алта — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Ла Лома Алта лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Загорье (Заболоцкан йуьртан меттиг)
Загорье (Загор’е) — Белоруссин Минскан областан Смолевичин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Минскан областан нах беха меттигаш
Категори:Смолевичин кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Покровка (Мучкапскан кӀошт)
Покровка (Покровка) — Российн Федерацин Тамбовн областан Мучкапскан кӀоштара эвла.
Климат
Ӏаламан а, ландшафтийн а амалаш йоьзна йу цуьнан географин хьолах – эвла лаьтта Оьрсийн акъарин йуккъехь, цунна тӀиера акъарин муьлххачу дозане эзар километр йу. Алсама хуьлу долу континенталан барамера хӀаваъ, Эвла хӀордашна гена латтарех доьзна ду. Цуо областан климат барамера континенталан йо. Окан-Донан акъари тӀехь климат алсама континенталан йу, уллорчу гунаш тӀехьчулла. Эвла лаьтта кӀеззиг къилбаседехьа Сибрехан а, Азорийн а максимумашна йуккъехь долчу лакхарчу Ӏаткъаман дукъал, цундела бу кхузахь луларчу Владимирехь йа Рязанехьчул алсама, гӀийлачу мехца, бекхна хенан хӀоттам. Оцун тӀе мехаш дукхах дерг къилбан а, къилба-малхбален а ду, бӀаьста а, Ӏай а муххале а. оцу агӀора хьокху аьхка а, бӀаьста а йокъаллин мехаш, ткъа Ӏай – дарц.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Мучкапскан кӀоштан нах беха меттигаш
Сан-Роберту
Сан-Роберту — Бразилин Мараньян штатера муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —.
Хьажоргаш
Категори:Мараньян штатан муниципалитеташ Категори:Бразилин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Витане
Витане — Словенин йукъараллера эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Эзёрки-Коштовски
Эзёрки-Коштовски — Польшин Великопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Великопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
HD152610
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Лас Маньянитас (Лас Чоапас)
Лас Маньянитас — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Лас Маньянитас лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
ФгӀен-о-Мон
ФгӀен-о-Мон — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — Моьз.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Моьз департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Эммерих-ам-Райн
Эммерих-ам-Райн — Германин Къилбаседа Рейн-Вестфали латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Къилбаседа Рейн-Вестфали латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
NGC 2669
NGC 2669 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
2669 2669
Сунгурлар (Гереде)
Сунгурлар (Sungurlar) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Болу провинцин (ил) Гереденан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Болу провинцин нах беха меттигаш
Категори:Гереденан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Бивио ди Доганела (Латина)
Бивио ди Доганела  — Италин Лацио регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Лацио регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Понс-де-Лион (Флорида)
Понс-де-Лион  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Флорида штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Флорида штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Уго (Кунео)
Уго — Италин Пьемонт регионан  коммунера эвла.
Болбоши (коммуна)
Болбоши — Румынин Горж жудецан йукъара коммуна.
Уго (Кунео)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Болбоши (коммуна)
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. Коммунан йукъара нах беха меттигаш.
Хьажоргаш
Категори:Румынин коммунаш Категори:Горж жудецан коммунаш
Уго (Кунео)
Литература
Категори:Пьемонт регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Шахтерски (Приморьен мохк)
Шахтерски (Шахтерское) — Приморьен мехкан Хасанан кӀоштара эвла.
Эль Запотал (Мартинез де ла Торе)
Эль Запотал — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Шахтерски (Приморьен мохк)
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
Эль Запотал (Мартинез де ла Торе)
Географи
Эль Запотал лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Шахтерски (Приморьен мохк)
Бахархойн дукхалла
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (100%).
Эль Запотал (Мартинез де ла Торе)
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Шахтерски (Приморьен мохк)
Билгалдахарш
Категори:Хасанан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Приморьен мехкан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Эль Запотал (Мартинез де ла Торе)
Климат
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Вега Рика (Темпоал)
Вега Рика — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Кряжеви (Кривой Роган кӀошт)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Вега Рика (Темпоал)
Географи
Вега Рика лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Кряжеви (Кривой Роган кӀошт)
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Кривой Роган кӀоштан нах беха меттигаш
Вега Рика (Темпоал)
Климат
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Казе Козтантини (Бреша)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Вега Рика (Темпоал)
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
Казе Козтантини (Бреша)
Литература
Категори:Ломбарди регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Вега Рика (Темпоал)
Истори
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Токарево (Каширан кӀошт)
Токарево (Токарево) — Российн Федерацин Москохан областан Каширан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Каширан кӀоштан нах беха меттигаш
Демидов, Анатолий Николаевич
Демидов Анатолий Николаевич  (вина 1812 шеран 17 апрелехь, Флоренци, Итали — велла 1870 шеран 29 апрелехь, Париж, Франци) — оьрсийн а, французийн меценат, бакъволу статски хьехамча, дипломат, 1840 шарахь дуьйна Сан-Донатон эла. ДемидовгӀеран тайпанан векал, Демидов Николай Никитичан а, Строганова Елизавета Александровнин а жимаха волу кӀант. Шен дахаран доккхаха долчу декъехь ваьхна Европехь, наггахь бен Росси а ца вогӀуш.
Биографи
Демидов Анатолий къуоналлехь арахьара гӀуллакхийн министраллехь гӀуллакхехь вара, оьрсийн вакийлатехь хьалха Парижехь, цул тӀаьхьа Римехь а, Венехь а вара. Дуккха а европахойн меттанаш бийцалора, цу тӀе оьрсийн мотт дика ца буьйцура.
1840 шарахь цуо Наполеон I-чун вешин, принц Наполеонан, йоӀ Бонапарт Матильда йалийра, амма доьзалера дахар йуьхьанца дуьйна нис ца делира. Демидовс Матильдин йеттарх ши версии йу. Хьалхарчу версица, цуо адам долчохь, балехь, тӀара туьйхира. ШолгӀа версица бале воьдуш новкъахь йиттира. Матильда Петарбухе императоре гӀодеха йахара. Цуо Матильдин агӀо лецира, Демидовга Матильдин хӀора шарахь 200 эзар сом такха деза аьлла тӀедожийра. Матильда де Монфоран а, Демидов Анатолийн а мах бохийра 1845 шарахь. ТӀаьхьа Матильдина кхечира императоран сийлаллин титул. Демидовс лазамца тӀеийцира иза, масийттаза гӀоьртира цунна герга ваха. ГӀертар аьттонза дара.
Демидов Италехула а, Российхула а некъбан аравелира. Флоренцехь оьрсийн векал хилла, дех, бисина боккха бахам кхаьчна, ши миллион сом цӀена шеран са йолчу, Демидов Анатолийс йиллира Флоренцехь дарин фабрика. Эчиг а, цӀеста а лалоран кхечу заводашца цхьаьна Демидовн йара Нижни-Тагилан завод, цуьнан долара кертахь карийнера башха минерал, цӀе тиллира заводан долахочун цӀарах, демидовит аьлла. Демидовн дех бисина бахаман йукъахь дара суьрташ, агарш, борзанан а кхин тайп-тайпанан мехала хӀуманаш дукха шорта, уьш чухӀитто 1833 шарахь Петарбухехь Васильевн гӀайрен тӀаьхь йан йолийра башха гӀишло.
Донецкан тӀулган кӀоранан майданахь таллам бан финансаш латтийра.
Даймахкахь ламанан гӀуллакх кхио лууш волу, Демидов Анатолис 1837 шарахь шен чоьтах кечйира къилба Росси а, ГӀирма а Ӏамо Ӏилманан экспедици. Оцу экспедицехь дакъалецира 22 стага, царна йукъахь вара масех гӀараваьлла Ӏилманча а, исбаьхьалча а, коьртехь гӀараваьлла парижан ламанан ишколан профессор Ле Пле вара. Дуьххьара Ӏилманца кечйина экспедицин жамӀашца, оццу хенахь гуш йара оьрсийн ламанан заводийн промышленностийн дика тӀаьхье, уьш Францехь зорба туьйхира чӀогӀа дика арахецна : «Voyage dans la Russie Meridionale et la Crimee par la Hongrie, la Valachie et la Moldavie, execute en 1837, sous la direction de M. Anatol de Demidoff par M. M. de Sainson, Lе-Play, Huot, Leveille, Raffet, Rousseau, de Nordmann et du Ponceau». Dedie a S. M. Nicolas I-er Empereur de toutes les Russies, Paris, 4 vol., 1840—1842 цӀе йолчу талламехь. 1854 шарахь арайелира оьрсийн меттан «1837 −1839 шерашкахь А. Н. Демидовн омарца бина Донецкан тӀулгийн кӀоранан майданан таллам» цӀе йолу арахецараллин верси.
Ша кхерстар араделира иштта башха, масала цӀарца: «Voyage dans la Russie Meridionale et la Crimee par la Hongrie, la Valachie et la Moldavi, execute en 1837 par M. Anatol de Demidoff», Paris, 1840, illustre de 64 dessins par Raffet. И сочинени арайелира «Халкъан серлонан министраллин журналехь» (д. LXXXII № 6) оьрсийн матте йаьккхина, йуха кегийначу кепехь арайелира 1854 шарахь Парижехь шолгӀа арахецарца, гочйина италихойн (Тоrinо, 1841), полякийн (Warszawa, 1845), оьрсийн (Москох, 1853), ингалсан (London, 1853, 2 к.), немцойн (Breslau, 1854), испанхойн меттанашка. Цул сов, 1842 шарахь французийн маттахь арабелира коьрта ламанан инженеран Ле Плен Миленбос, Лаланас, Эйрос дакъалоцуш бина болх, цуьнан цӀе йара: «А. П. Демидовн омарца 1837—1839 шерашкахь бина Донецкан тӀулгакӀоранан майданан таллам». Ле Плен а, цуьнан белхалойн а и сочинени Демидовн экспедицин йукъара къинхьегаман доккхаха долу дакъа ду, цигахь гӀуллакх деш, ламанан гӀуллакх довзархо санна, дакъалаьцна графо С. Г. Строгановс, цу тӀе шен Ӏилманан сийца а, вайн дахарехь тӀулган кӀоранан промышленностан тӀаьхь-тӀаьхьа эцна маьӀница чӀогӀа мехала а. Экспедици йан дагадеинчу а, йинчу а демидовн лаамца Ле Плен жайна гочдира оьрсийн матте проф. Г. Е. Щуровскийс, арахийцира 1854 шарахь Москохахь, атласца, геологин картица, гочдархочун шуьйра тӀейаздарца, цунна чохь охьабехкина Донецкан майданера тӀулгакӀоранан гӀуллакхан тӀаьхьа хилла кхиамаш. Куньйаца Nil-Tag Демидс йукъахӀиттийна Россех лаьцна цхьа могӀа кехаташ «Journal des Debats», арахецна уьш ша-долчу жайнахь: «Lettres sur l’Empire de Russie».
Демидов Анатолий волуш монархан гӀалин арахьара резиденцех тера йара: ца соццуш синкъерамаш бара, беха чоьнаш кечйинера гӀарабевллачу пхьерийн исбаьхьаллин белхашца. Балуран гӀаланех тера теплицаш а, оранжерейш а йинера. Акхарой кхобу меттиг йара лоьмаш а, цӀоькъалоьмаш а долуш.
Цунна йелира паччахьан кертарчеран сийлахь цӀе камер-юнкер (1829) а, камергер а (1855).
1840 шарахь Тосканин герцога Демидовн Сан-Донатон элин титул йелира, иза тӀаьхьа тӀечӀагӀйира Италин паччахьо. Цунна дуьхьала Флоренцехь гӀаттам болуш Демидовс Ӏаьнаркема ийцира, цунна тӀаьхь герцог кӀелхьара ваьккхира. Россехь элин титул тӀе ца чӀагйира, кхин тӀе император Николай I оьгӀазвахийтира.
Велла бераш доцуш Парижехь накхан чохь хьу йолуш 1870 шеран 16 апрелехь. Цуьнан бераш ца хиларна Сан-Донатон элин титул кхечира цуьнан вешийн кӀантанна Демидов Павлана.
Диканаш дар
Москохахь дарбанан цӀа дан делира 500 эзар сом.
ДемидовгӀеран ахчанех диллира «Николайн берийн дарбанан цӀа», цунна цуо делира шен вешийца Павел Николаевичца 200 000 сом. Императоро Николай I-чо хӀоттийра дарбанан цӀийнан Ӏуналча.
Хьажоргаш
Категори:Бинарш Флоренцехь Анатолий Николаевич Категори:Императоран исбаьхьаллин академин Сийлахь декъашхой Категори:Камер-юнкераш (Российн империн сийлахь цӀе) Категори:Камергераш (Российн империн сийлахь цӀе) Категори:Бакъболу статски хьехамчаш Категори:Российн империн меценаташ Категори:Российн империн дипломаташ Категори:Баварин Ӏилманан академин декъашхой Категори:Французийн Ӏилманан академин корреспонденташ-декъашхой Категори:Швецин паччахьан Ӏилманийн академин декъахой Категори:Пер-Лашез кешнашкахь дӀабоьхкинарш
Нови Колутон
Нови Колутон — Кхазакхстанан Акмолан областан Астраханкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Акмолан областан нах беха меттигаш Категори:Астраханкан кӀоштан нах беха меттигаш
Ущаж
Ущаж (Ущаж) — Российн Федерацин Архангельскан областан Верхни Тойман кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Верхни Тойман кӀоштан нах беха меттигаш
Португалихойн мотт
Португа́лихойн мотт (língua portuguesa) — хӀинди-европин гергара меттанийн романан тобанийн мотт. Иза хьалакхиъна юккъерчу бӀешарийн галисийн-португалихойн меттанах. Цуьнан йоза ду латинан абатан бух болуш. Португалихойн мотт бу дуьненахь массарелла а баьржинчарах цхьаъ (6 — 8 меттиг). И мотт буьйцучарех олу лузофонаш. И цӀе йогӀуш Лузитани цӀе йолу риман провинцехь. И провинци Шира Риман хенахь яра хӀинцлера Португалин меттахь. Португалихойн мотт буьйцу пачхьалкхех олу Лузофони.
<!--
Распространение
официалан мотт Португалии, Бразилии, Анголы, Мозамбика, Кабо-Верде (наряду с Кабувердьяну или криулу), Гвинеи-Бисау, Сан-Томе и Принсипи, Восточного Тимора (наряду с австронезийским языком тетум) и Макао (наряду с китайским). Около 80 % всех современных носителей португальского языка ныне проживают в Федеративной Республике Бразилия.
Языковые варианты
Португальский — плюрицентрический язык: существует два основных общепризнанных варианта, европейский португальский (pt-pt, pt-eu) и бразильский (pt-br), а также ряд креолизированных разновидностей в пачхьалкхх Африки и Азии, отличающиеся друг от друга на уровне фонетики, лексики, орфографии и, в меньшей степени, грамматики. В Анголе и Мозамбике используется европейский вариант португальского языка с большим количеством лексических заимствований из африканских языков. В других африканских пачхьалкхх (равно как и в некоторых сельских регионах Бразилии) португальский язык, по крайней мере в сфере повседневного использования, в значительной степени креолизирован, хотя, по мере повышения уровня образования и грамотности местного населения, наблюдается устойчивый процесс его декреолизации.
Возникновение
В 218 году до н. э. на Пиренейский полуостров пришли римляне, которые принесли с собой латинский язык, давший начало романским языкам. Язык распространялся прибывшими римскими солдатами, поселенцами и купцами, которые строили римские города рядом с поселениями предшествовавших цивилизаций.
Арабские нашествия
После арабских завоеваний язык завоевателей стал официальным языком в регионе, однако большая часть населения продолжала говорить на мосарабском языке — ныне вымершем языке романской группы. Арабский язык не оказал существенного влияния на романско-галисийские диалекты северных христианских королевств. В основном это влияние свелось к лексическим заимствованиям. Количество арабизмов в португальском менее значительно, чем в соседнем испанском. Объясняется это тем, что Реконкиста на территории Португалии завершилась почти на два века раньше, а потому андалусийский диалект арабского, равно как и арабизированный мосарабский язык, быстро прекратили своё существование. Тем не менее, мавританская культура оставила значительный след в бытовой культуре португальцев. Их место в официальной сфере вновь заняла классическая латынь (до конца XII века). Галисийско-португальский язык распространился в обиходе с севера на юг, заняв практически всю территорию Португалии.
Протопортугальский
Наиболее ранние из сохранившихся записей на португальском языке датируются примерно IX веком. Эти записи представляют собой вкрапления португальских слов в латинские тексты. Современные исследователи называют язык этого периода протопортугальским (период охватывает IX—XII века).
Старопортугальский
В первую половину развития старопортугальского языка (имевшую свое название — галисийско-португальский период, XII—XIV века) язык вошёл в общее употребление. Некоторое время галисийское наречие было языком поэзии в христианской Испании, подобно тому, как трубадуры выбирали окситанский язык для своего творчества. Португалия в 1143 году признаётся формально независимым королевством во главе с королём Афонсу Энрикешем. В XIII веке галисийское наречие уже является основой литературного языка и при испанском дворе Альфонса Мудрого (вторая половина века), и при галисийско-португальском дворе короля Диниша (умер в 1325 году). В 1290 году король Диниш основал первый португальский университет в Лиссабоне (Estudos Gerais, впоследствии перенесён в Коимбру) и повелел называть использовавшийся язык (тогда называвшийся просто «вульгарным языком») португальским и использовать его в официальном документообороте.
В следующий период развития старопортугальского (XIV—XVI века), вместе с португальскими путешественниками-первооткрывателями, португальский язык начинает распространяться во многих областях Азии, Африки и Америки. В настоящее время большинство носителей португальского языка проживает в Южной Америке, в Бразилии. К XVI веку португальский язык становится lingua franca в Азии и Африке, используемым не только колониальной администрацией и в торговом обороте, но и применяемым для общения местных властей с европейцами всех национальностей. Его распространению способствовали смешанные браки португальцев с туземцами и деятельность католических миссионеров, которая даже привела к образованию креольского языка с названием Кристанг (от cristão — христианский). Этот язык использовался в Азии вплоть до XIX века. В некоторых христианских юкъараллах Индии, Шри Ланки, Малайзии и Индонезии португальский язык сохранялся даже после того, как они были изолированы от Португалии, хотя во второй половине XX века португальский практически исчез из данных регионов (исключение составляет республика Восточный Тимор).
Современный португальский
История старопортугальского языка закончилась опубликованием Гарсией Резенде сборника «Cancioneiro Geral» («Всеобщий песенник») в 1516 году. В эпоху появления современного португальского язык обогатился множеством слов из классической латыни и греческого, что было характерно для эпохи Возрождения. В XIX—XX веках в португальский язык перенял многие галлицизмы и англицизмы. Наметилось расхождение между литературными нормами Португалии (и её колоний) с одной стороны и Бразилии с другой. В Бразилии сохранился более архаичный вариант португальского, в последнее время подверженный испанскому (грамматически) и англо-американскому (лексически) влиянию. В XXI веке наметилась тенденция к сближению всех вариантов к преобладающей бразильской норме, по крайней мере орфографически.
Новая Романия
До начала XV века португальский язык существовал как народно-латинское ответвление в пределах так называемой Старой Романии, то есть территории, где романская речь сохранялась со времён античности. В ходе Реконкисты исконное ядро португальского праязыка — Галисия, оказалась под властью кастильской (испанской) короны. Но португальскому, как и испанскому, удалось вытеснить близкородственный мосарабский язык в ходе так называемой Реконкисты с южной половины Пиренейского полуострова, то есть распространиться с севера на юг. Но именно эпоха великих географических открытий превратила язык в один из самых распространённых в мире. Великие географические открытия привели к постепенному распространению языка на 3 основных континентах: в Америке, Азии и Африке в XV—XX веках. Началом данного процесса стало заселение португальцами архипелага Мадейра после 1419 года. Азорские острова были заселены после 1439 года. Процесс распространения португальского продолжается и сейчас в пачхьалкхх Африки, во внутренних регионах Бразилии и в республике Восточный Тимор (после 1999 года, и особенно после 2002 года). Вместе с тем, в ходе колониальных конфликтов, и особенно в ходе процесса деколонизации, португальский был вытеснен из ряда индийских и индонезийских территорий, несколько сдал свои позиции в Макао (хотя и сохраняет там официальный статус). По данным переписи 2007 года, по-португальски дома разговаривало 6,6 % населения Макао. В городе сохраняются двуязычные надписи. Правительство КНР поддерживает португальский язык в этом городе с целью сохранить экономическое сотрудничество с Бразилией и другими португалоязычными пачхьалкхми.
Колонизация Бразилии
Наиважнейшим этапом распространения португальского языка в мире стала португальская колонизация Бразилии — огромной тропической территории в Южной Америке. На момент начала колонизации (1530-е годы) бахархой самой Португалии составляло не более 2 миллионов человек. Тем не менее, даже в условиях крайнего дефицита португальских колонистов в Бразилии, португальский язык постепенно занял ведущие позиции в этой стране, вытеснив индейско-креольский пиджин лингва-жерал к началу XVIII века. Успех португальского заключался в быстрой метисации белых, негров и индейцев в единую нацию — бразильцев. Португализация Бразилии завершилась в 1930—1960-х годах, когда основные языки иммигрантов поздней волны — итальянский и немецкий были запрещены из-за их ассоциаций с фашизмом. Ныне португальский является родным для 99,5 % населения республики Бразилия.
Письменность
Стандартный португальский алфавит основан на латинском и включает в себя 23 буквы, но имеются также буквы с диакритикой, которые самостоятельными буквами не считаются. Это буквы: Á, Â, Ã, À, Ç, É, Ê, Í, Ó, Ô, Õ, Ú и Ü. Кроме того имеются диграфы nh, lh, ch, ss. В словах иностранного происхождения используются также буквы K, W и Y.
Орфографическая реформа 2008 года
В течение XIX—XX веков наметились некоторые расхождения между орфографией португальского языка в Бразилии, которая была ближе к реальному произношению, и традиционной португальской орфографией, которая применялась в самой Португалии и бывших колониях в Африке и Юго-Восточной Азии. В 2008 году португальский парламент проголосовал за внесение изменений в орфографию для приближения к бразильской норме.
Имя прилагательное
Прилагательные изменяются по родам и числам, а также могут иметь степени сравнения. Степени сравнения обычно образуются аналитически, при помощи наречия mais «более» и menos «менее»: mais alto (do) que = «более высокий», o mais alto «самый высокий». Однако у некоторых прилагательных степени сравнения образуется синтетически и при этом супплетивно:
-->
Литература
Категори:Меттанаш
Матанцы (эвла)
Матанцы (Матанцы) — Кировн областан Кировн гӀалин гуонан йукъайогӀу эвла.
Климат
Кхузахь йуккъерачу барамехь континентан климат йу. Оцунна бахьна ду Къилбаседа Шен Ӏапказера шила мох цхьаа дуьхьало йоцуш кхуза схьакхачарна. Цундела кхузара Ӏа чӀогӀа шила ду, аьхкенна кест-кеста шила хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (100%).
Билгалдахарш
Категори:Кировн областан Кировн гӀалин гуо нах беха меттигаш Категори:Кировн областан нах беха меттигаш
Лонзее
Лонзее (Lonsee) — Германин Баден-Вуьртемберг латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Баден-Вуьртемберг латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Сошански
Сошански — Украинин Винницан областан Хмельникан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Хмельникан кӀоштан нах беха меттигаш
ТегӀне (Вьенна)
ТегӀне (Ternay (Vienne)) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Коммунан департамент — Вьенна.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Вьенна департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Мусаев, Асланбек
Асланбек Мусаев (1989 шеран 23 март, Нохч-ГӀалгӀайн АССР, РСФСР, СССР) — нохчийн ийина кепар латархо.
Мусаев
Мусаев - нохчийн фамили. И фамили йолу нах:
Александер (Къилбаседа Дакота)
Александер  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Къилбаседа Дакота штатера гӀала.
Мусаев, Асланбек
Хьажоргаш
Категори:Нохчийчоьнан латархой
Александер (Къилбаседа Дакота)
Истори
Александер гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Къилбаседа Дакота штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Новаковице
Новаковице (Novákovice) — Чехин Пльзень мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Пльзень мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Ринкон Кория, Ринкон Тлакуаче (Зентла)
Ринкон Кория, Ринкон Тлакуаче — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Эсентепе (Ондокузмайис)
Эсентепе (Esentepe) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Самсун провинцин (ил) Ондокузмайиснан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Самсун провинцин нах беха меттигаш
Категори:Самсун провинцин микрокӀошташ
Категори:Ондокузмайиснан микрокӀошташ
Категори:Ондокузмайиснан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Мартоноша
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Новоукраинкан кӀоштан нах беха меттигаш
Задворье (Смолевичин кӀошт)
Задворье (Задвор’е) — Белоруссин Минскан областан Смолевичин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Минскан областан нах беха меттигаш
Категори:Смолевичин кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Олтяну
Олтяну — Румынин Горж жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Горж жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Бардзинек
Бардзинек — Польшин Лодзинскан воеводаллин  гминера эвла.
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лодзинскан воеводаллин нах беха меттигаш
Семеново (Ярославлан область)
Семеново (Семеново) — Российн Федерацин Ярославлан областан Ярославлан кӀоштара эвла.
Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Ярославлан областан Ярославлан кӀоштан нах беха меттигаш
ШахӀмаллар
ШахӀмаллар (Şahmallar) — Азербайджанан Агджабедин кӀоштара эвла.
Билгалдахарш
Категори:Агджабедин кӀоштан нах беха меттигаш
Оханскан кӀошт
Оханскан кӀошт (Оханский район) — Пермийн мехкан муниципалан кӀошт.
Административан центр — Оханск.
Билгалдахарш
Категори:Пермийн мохк Категори:Российн кӀошташ
Усть-Чульск
Усть-Чульск (Усть-Чульск) — Российн Федерацин Красноярскан мехкан Тюхтетан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Хьажоргаш
Категори:Тюхтетан кӀоштан нах беха меттигаш
Бронишев
Бронишев — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Мазовин воеводаллин нах беха меттигаш
Русиха
Русиха (Русиха) — Российн Федерацин Ивановн областан Приволжскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Цуьнан амалехь ду гӀеххьа йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а, дика лаьттачу лайн чкъоьраца. Уггар шийла бутт, Ӏадат хилла, январь бу, ткъа уггар бовха — июль. Алсама къилба-малхбузера мох хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Витаньсько Скомаре
Витаньсько Скомаре — Словенин йукъараллера эвла.
Русиха
Хьажоргаш
Категори:Приволжскан кӀоштан нах беха меттигаш
Витаньсько Скомаре
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Понс-Инлет (Флорида)
Понс-Инлет  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Флорида штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Флорида штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
NGC 2670
NGC 2670 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
2670 2670
Локалита Продутива (Удине)
Локалита Продутива — Италин Фриули-Венеция-джулия регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Фриули-Венеция-джулия регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Пьетратальията (Удине)
Пьетратальията — Италин Фриули-Венеция-джулия регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Фриули-Венеция-джулия регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Вылково (Болгари)
Вылково  — Болгарин Благоевградан областера эвла. Сандански йукъараллин йукъайогӀу.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Болгарин нах беха меттигаш Категори:Благоевградан областан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
БашдегӀирмен (Силван)
БашдегӀирмен (Başdeğirmen) — Туркойчоьнан Къилба-Малхбален Анатоли регионан Дийарбакир провинцин (ил) Силваннан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Дийарбакир провинцин микрокӀошташ
Категори:Силванан микрокӀошташ
Категори:Силванан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Чечёры
Чечёры (Чечёры) — Российн Федерацин Липецкан областан Добрин кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Добрин кӀоштан нах беха меттигаш
Эзёрко (Великопольскан воеводалла)
Эзёрко  — Польшин Великопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Прудки (Мучкапскан кӀошт)
Прудки (Прудки) — Российн Федерацин Тамбовн областан Мучкапскан кӀоштара эвла.
Эзёрко (Великопольскан воеводалла)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Прудки (Мучкапскан кӀошт)
Климат
Ӏаламан а, ландшафтийн а амалаш йоьзна йу цуьнан географин хьолах – эвла лаьтта Оьрсийн акъарин йуккъехь, цунна тӀиера акъарин муьлххачу дозане эзар километр йу. Алсама хуьлу долу континенталан барамера хӀаваъ, Эвла хӀордашна гена латтарех доьзна ду. Цуо областан климат барамера континенталан йо. Окан-Донан акъари тӀехь климат алсама континенталан йу, уллорчу гунаш тӀехьчулла. Эвла лаьтта кӀеззиг къилбаседехьа Сибрехан а, Азорийн а максимумашна йуккъехь долчу лакхарчу Ӏаткъаман дукъал, цундела бу кхузахь луларчу Владимирехь йа Рязанехьчул алсама, гӀийлачу мехца, бекхна хенан хӀоттам. Оцун тӀе мехаш дукхах дерг къилбан а, къилба-малхбален а ду, бӀаьста а, Ӏай а муххале а. оцу агӀора хьокху аьхка а, бӀаьста а йокъаллин мехаш, ткъа Ӏай – дарц.
ФгӀомезе
ФгӀомезе — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — Моьз.
Прудки (Мучкапскан кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Мучкапскан кӀоштан нах беха меттигаш
ФгӀомезе
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Моьз департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Эзёрко (Великопольскан воеводалла)
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Великопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
Сен-БгӀессон (ГагӀ)
Сен-БгӀессон — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БгӀетань регионехь. Коммунан департамент — ГагӀ.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ГагӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Юрцово (Пушкински Горин кӀошт)
Юрцово (Юрцово) — Российн Федерацин Пскован областан Пушкински Горин кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Пушкински Горин кӀоштан нах беха меттигаш
Тузово
Тузово (Тузово) — Российн Федерацин Курганан областан Альменеван кӀоштара эвла.
Климат
Климат чӀогӀа континенталан йу. Цунна Ӏаткъам бо мохк хӀордашна гена хиларо, малхбузехьа Урал лаьмнийн турс хиларо, къилбехахь йаккхий аренийн кӀошташ хиларо, кхин тӀе меттиган рельеф нийса хиларо, хӀаваийн массийн циркуляции ша-тайпа хиларо. Шийла, кӀезиг ло долуш Ӏа а, йовха, йекъа аьхке. БӀаьстенна амалехь ду сих-сиха шелонаш йухайерзар. ТӀуналла аьхка тоьуш йац, муьрашкахь йакъонаш хуьлу. Оцу климато хьун-аренан Уралдехьех латталелоран кхераме зона йо. Цхьанаэшшара ца лаьтта хенан хӀоттам Ӏа долалуш декабрехь а, бӀаьста — апрелехь, майхь а. Уггар шийла бутт — январь, уггар бовха — июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+5.
Хьажоргаш
Категори:Альменеван кӀоштан нах беха меттигаш
Бивио ди Кантагало (Мачерата)
Бивио ди Кантагало  — Италин Марке регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Марке регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Ла Лома де Алтамира (Саламанка)
Ла Лома де Алтамира — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Ла Лома де Алтамира лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Эмсдеттен
Эмсдеттен — Германин Къилбаседа Рейн-Вестфали латтана йукъара коммуна.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Къилбаседа Рейн-Вестфали латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Эль Энсинал (Апасео эль Алто)
Географи
Эль Энсинал лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Шекляево
Шекляево (Шекляево) — Приморьен мехкан Анучинан кӀоштара эвла.
Эль Энсинал (Апасео эль Алто)
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Шекляево
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
Билгалдахарш
Категори:Анучинан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Приморьен мехкан нах беха меттигаш
Дидерево
Дидерево (Дидерево) — Российн Федерацин Тверан областан Калязинан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Калязинан кӀоштан нах беха меттигаш
Фатьяновски (Двинскойн йуьртан меттиг)
Фатьяновски (Фатьяновская) — Российн Федерацин Архангельскан областан Верхни Тойман кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Верхни Тойман кӀоштан нах беха меттигаш
Кабачки (Росси)
Кабачки (Кабачки) — Кировн областан Кильмезан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь йуккъерачу барамехь континентан климат йу. Оцунна бахьна ду Къилбаседа Шен Ӏапказера шила мох цхьаа дуьхьало йоцуш кхуза схьакхачарна. Цундела кхузара Ӏа чӀогӀа шила ду, аьхкенна кест-кеста шила хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (94%).
Билгалдахарш
Категори:Кировн областан Кильмезан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Кировн областан нах беха меттигаш
Курганка (Кривой Роган кӀошт)
Курганка — Украинин Днепропетровскан областан Кривой Роган кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Кривой Роган кӀоштан нах беха меттигаш
Ногайты (Актобен область)
Ногайты — Кхазакхстанан Актобен областан Байганинан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Актобен областан нах беха меттигаш Категори:Байганинан кӀоштан нах беха меттигаш
Толле
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Вьенна департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Родничок (Ульяновскан область)
Родничок (Родничок) — Российн Федерацин Ульяновскан областан Тереньган кӀоштара эвла.
Климат
Климат барамера континенталан, шийлачу Ӏаьца, йовхачу аьхкенца. Регионан климатан башхалла йу йоца йекъа бӀаьсте. Ульяновскан областан гуьйре, йовха; лайн чкъор хӀутту ноябран шолгӀачу декхъехь. Уггаре шийла бутт — январь. Ӏа лайне ду, сих-сиха техка температурашца (атлантикин циклонаш хийцало арктикин хӀаваан массашца), лаьтта ноябрера март йуккъе баххалц областан къилба кӀошташкахь, ткъа Ӏаьнан-бӀаьстенан муьрехь йогӀа Воейковн сема, цуо Ӏаткъам бо меттигерчу климатна. Январан йуккъера температура −12 °C, июлан +20 °C. Аьхкенан хенан-хӀоттам хуьлу май беттан йуккъехь. Аьхке, йовха хуьлу кӀезиг лела азин антициклонан Ӏаткъам бахьнехь. Июлехь, йуккъера барам, 5 де 22 °C йуккъера температура а, сов а йолуш хуьлу. Йочанаш областан къилбехьа 350 мм тӀиера, къилбаседа-малхбузехь 500 мм кхаччалц. Аьхка догӀнаш цхьаьнаэшшара ца хуьлу, амма догӀучу хенахь стигал къекъаш, доцца догӀу. Регионехь йуькъаллаш кӀезиг ца хуьлу. Вегетацин мур лаьтта 180 де гергга.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москваца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Тереньган кӀоштан нах беха меттигаш
Тимирязево (Каширан кӀошт)
Тимирязево (Тимирязево) — Российн Федерацин Москохан областан Каширан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Каширан кӀоштан нах беха меттигаш
Броново-Залесе
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Мазовин воеводаллин нах беха меттигаш
Уговица (Удине)
Уговица — Италин Фриули-Венеци-Джули регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.