cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Зарябинка
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Тальковщизна
Тальковщизна — Польшин Подлясьен воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Подлясьен воеводаллин нах беха меттигаш
Крстац (Лучани)
Крстац  (Крстац) — Сербин Моравич гуонан йукъараллера (општина) нах беха меттиг.
Географи
Лаьтташ йу Балканийн ахгӀайренан къилбаседа декъан тӀехь, хӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Литература
Категори:Моравич гуо нах беха меттигаш Категори:Сербин нах беха меттигаш
Ушаково (Пскован область)
Ушаково (Ушаково) — Российн Федерацин Пскован областан Невелан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Пскован областан Невелан кӀоштан нах беха меттигаш
Щеколдино (Первомайскан кӀошт)
Щеколдино (Щеколдино) — Российн Федерацин Ярославлан областан Первомайскан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Ярославлан областан Первомайскан кӀоштан нах беха меттигаш
(11859) 1988 SN1
(11859) 1988 SN1 — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Истори
ДӀайиллина 1988 шеран 16 сентябрехь Шелте Бас цӀе йолу Ӏилманчо Серро-Тололо обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1988 SN1» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Лонжвиль-ле-Сент-Авольд
Лонжвиль-ле-Сент-Авольд — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — Мозель.
Географи
.
Раховичи (Слониман кӀошт)
Раховичи (Рахавічы) — Белоруссин Гроднон областан Слониман кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Гроднон областан нах беха меттигаш
Категори:Слониман кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Череватовка (Белопольен кӀошт)
Череватовка — Украинин Сумин областан Белопольен кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Белопольен кӀоштан нах беха меттигаш
Сетраки
Сетраки (Сетраки) — Российн Федерацин Ростовн областан Черткован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь амалехь йу бараман асанера бараман континенталан климат. Ӏа дукха хьолахь кхоьлина а, мохе а ду. Аьхке мохе а, йекъа а, йовха а йу. Климатан континенталан сипташ чӀагӀло мехкан къилбаседа-малхбузера къилба-малхбале. ТӀекхета йокъалла, йовхо. ЧӀагӀло мехаш, Ӏаьнан шелонаш. Климатан амалан башхалла йу маьлхан серло а, йовхо а шорта хилар. Дукха хуьлу барамера шораллин къилба зонин циркуляцин процессаш. Амма, Арктикера шийла массаш кхача тарло, масийттаза йан а тарло уьш.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Черткован кӀоштан нах беха меттигаш
Долгановка
Долгановка (Долгановка) — Российн Федерацин Омскан областан Тюкалинскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат дукхаха континенталан йу, аьхке йоца хуьлу. Климат кхолларан коьрта фактор географин хьал ду, коьртаниг лаьттан чкъор. ХӀордашна а, Ӏапказашна а гена хиларо лаьттан физикин хьоло климат кхоллайаларан роль чӀагӀйо, хӀунда аьлчи, лаьттан сипатех ду чехка а, чӀогӀа а аьхка дохдалар, иштта сиха шен йовхо Ӏай йайар.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Омскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+6.
Хьажоргаш
Категори:Тюкалинскан кӀоштан нах беха меттигаш
Парфеново (Сонкован кӀошт)
Парфеново (Парфеново) — Российн Федерацин Тверан областан Сонкован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Васютино (Белозерскан кӀошт)
Васютино (Васютино) — Российн Федерацин Вологдин областан Белозерскан кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Вологдин областан Белозерскан кӀоштан нах беха меттигаш
Маттие
Маттие — Италин Пьемонт регионера коммуна. Лаьтташ йу Турин провинцехь.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Орловка (Новгород-Северскан кӀошт)
Орловка — Украинин Черниговн областан Новгород-Северскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Новгород-Северскан кӀоштан нах беха меттигаш
Вильяс де Монтегранде (Хесус Мария)
Вильяс де Монтегранде — Мексикин Агуаскальентес штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Истори
Кху махка испанхой бахкале, кхузахь дехаш дара чичимекийн тайпанаш, 1530-1531 шерашкахь испанхоша долайаьккхина.
1789 шеран 24 апрелехь дуьйна Сакатекас штатан йукъахь йара, 1835 шеран 23 майхь дуьйна Агуаскальентес штатан йукъахь йу
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Агуаскальентес штатан нах беха меттигаш
Калебаши (КойулхӀисар)
Калебаши (Kalebaşı) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатоли регионан Сивас провинцин (ил) КойулхӀисаран кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Сивас провинцин нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Жуково (Мошенскан кӀошт)
Жуково (Жуково) — Российн Федерацин Новгородан областан Мошенскан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан, хӀордан климатан герга йу, цуьнан амалехь тӀех сов тӀуналла, йовха йоцу аьхке, йовха, йеха гуьйре, барамехь кӀеда Ӏа, йеха шийло бӀаьсте. Ӏай кхоьлина хенан хӀоттам хуьлу, йукъа-кара (5-7 де баттахь) йовхонашца. Ӏа дохделча ша хьокху. Баттахь 5-10 дийнахь дарц хьоькху. Дохк хуьлу Ӏаьн дохаллехь Ӏуьйренан сахьташкахь (5 — 15 де баттахь). Кхоьлина денош хуьлу 10 — 28 баттахь (максимум декабрехь), диекхна денош 2-6 баттахь. Аьхка доцца догӀанаш хуьлу (12-17 де баттахь). Диекхна денош 10-19 хуьлу баттахь. Буса а, Ӏуьйрана а дохк хуьлу (5-8 де баттахь). Гуьйре дохк йолуш кхоьлина хуьлу (12-14 де дохк йолуш). Йочанаш гурахь дехха дерз кепара, ноябрехь тӀеда ло кепара хуьлу.
Cахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Мошенскан кӀоштан нах беха меттигаш
Зура
Зура (Зура) — Российн Федерацин Удмуртин Игран кӀоштара эвла.
Климат
Лаьтта къилбаседа бараман асанехь, Еврази материкан кӀоргенехь, Атлантикин а, Къилбаседа-Шатесна Ӏапказийн хӀордашна генахь. Цундела цуьнан климат барамера континенталан йу дехачу шийлачу Ӏашца, йовхачу аьхкенца, дика къаьстачу шеран заманашца бӀаьста а, гурахь а. Атлантикин Ӏапказ тӀиера кхуза йогӀу йовха хӀаваъ. Аьхка цуо йахьа йочанаш, йовхо лагӀйо, ткъа Ӏай ло дахьа, шелонаш лагӀйо, йовхонаш йахьа.
Сахьтан аса
Кхузахь йу Самарин хан лелаш. UTC-ца хийцадалар ду +4:00. Москохан хенаца цу сахьтийн асан гуттар а хийцадалар ду +1 сахьт, MSK+1 санна Россехь къастош а йу. 2010-гӀа шо кхаччалц, областехь йара асан Самарин хан (МСК+1). 2010-2014-чу шерашкахь йара Москохан хан. 2014-чу шеран 26-чу октябряхь дуьйна регион йу йуха а кхоьллинчу кхозлагӀчу сахьтийн зонехь (МСК+1, Москохан хан + 1 сахьт, UTC+4). Маьлхан хенаца йукъара башхалла ю 30 минот тӀера областан малхбалехь, малхбузехь 48 минот тӀекхаччалц.
Хьажоргаш
Категори:Игран кӀоштан нах беха меттигаш
(10146) Mukaitadashi
Истори
ДӀайиллина 1994 шеран 8 февралехь К. Эндатэ, К. Ватанабэ цӀе йолу Ӏилманчо Китами обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1994 CV1».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Юльянув (Поддембицкан повет)
Юльянув  — Польшин Лодзинскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лодзинскан воеводаллин нах беха меттигаш
Слободище-1
Слободище-1 (Слободище-1) — Российн Федерацин Смоленскан областан Рославлан кӀоштара эвла.
Климат
Климат барамера континенталан йу, амалехь барамера йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а ду. Ӏаьн хьалхара дакъа довха ду шолгӀачул. ХӀаваан йовхачу температуран (де-буьйсан йукъара барам) мур лаьтта 213-224 дийнахь. ГӀоролаш йоцучу муьран йукъара барам 125-148 де. Цхьацца шерашкахь хаало дикка дӀатовжар йийцинчу климатан амалех. Йочанийн шеран барам бу 645-691 мм. Кхааннах ши дакъа догӀан кепара догӀу, цхьа дакъа ло кепара хуьлу. Цхьаьна эшшара лон чкъор лаьтта декабрь болалуш, деша апрелан хьалхарчу декадехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Рославлан кӀоштан нах беха меттигаш
Пйотркувек-Дужи
Пйотркувек-Дужи — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Мазовин воеводаллин нах беха меттигаш
Вестернгрунд
Вестернгрунд — Германин Бавари латтана йукъара коммуна.
Георгиевка (Чистоозёрнин кӀошт)
Георгиевка (Георгиевка) — Российн Федерацин Новосибирскан областан Чистоозёрнин кӀоштара дӀатесна эвла.
Вестернгрунд
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Георгиевка (Чистоозёрнин кӀошт)
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Вестернгрунд
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Бавари латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Георгиевка (Чистоозёрнин кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Омскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+6.
Ташкичу (Башкирийчоь)
Ташкичу — Башкирийчоьнан Альшееван кӀоштара эвла, иза Шафрановски йуьртан меттиган йукъайогӀу. Бахархойн дукхалла 129 стаг (2009 шо). Поштан индекс — 452107, код ОКАТО — 80202870009.
Георгиевка (Чистоозёрнин кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Чистоозёрнин кӀоштан нах беха меттигаш
Ташкичу (Башкирийчоь)
Демографи
Бахархойн дукхаллин динамика:
Хьажоргаш
Категори:Альшееван кӀоштан нах беха меттигаш
Санта Луча I (Козенца)
Санта Луча I — Италин Калабри регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Байе-ан-ФгӀанс
Байе-ан-ФгӀанс — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Иль-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — Валь-д’Уаз.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Валь-д’Уаз департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Мерки
Мерки — Польшин Вармия-Мазурин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Варми-Мазурин воеводаллин нах беха меттигаш
(11860) Уэдасатоси
(11860) Уэдасатоси — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Нови Тюрино
Новое Тюрино (Новое Тюрино) — Российн Федерацин Оренбурган областан Бугурусланан кӀоштара эвла.
(11860) Уэдасатоси
Истори
ДӀайиллина 1988 шеран 16 октябрехь К. Эндатэ, К. Ватанабэ цӀе йолу Ӏилманчо Китами обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1988 UP» саналган.
Нови Тюрино
Климат
Кхузахь климат континенталан йу, йовха, бекъа мехашца, шийлачу Ӏаьнца, дика лаьттачу луон чкъоьраца. Ӏа къаьста гуттара а дацаре температурашца а, луьра шелонашца а. Аьхке дийнахь йекхна, йовха, алссама июлехь. Вегетацин мур 180 де гергга ду. Климатан амалийн сипатех йу йокъаллаш. Аьхка хуьлу йочанаш латта худа а ца кхуьу, хӀунда аьлчи лакхара хӀаваан температураш уьш чехка Ӏаьнаре йоху. Махкахь йочанаш цхьабосса ца хуьлу.
(11860) Уэдасатоси
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Нови Тюрино
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+6.
Хьажоргаш
Категори:Бугурусланан кӀоштан нах беха меттигаш
Ла-Уерта (Нью-Мексико)
Ла-Уерта  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Нью-Мексико штатера нах беха меттиг, иза лоруш йу бахархойн статистикин меттиг (census-designated place, CDP) санна.
Географи
Ла-Уерта бахархойн статистикин меттиган майда —. Статистикин йекъна меттиган бакъонан статус йац.
ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Нью-Мексико штатан бахархойн статистикин меттигаш Категори:Нью-Мексико штатан нах беха меттигаш Категори:АЦШ бахархойн статистикин меттигаш
Тичек
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Пльзень мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Среднерейновски
Среднерейновски (Среднерейновский) — Российн Федерацин Амуран областан Сковородинан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат чӀогӀа континенталан йу муссоналлин сипташца. Иштта климат кхоллайаларан бахьна маьлхан радиацин а, хӀаваан массийн циркуляции а, географин факторийн а уьйр йу. Географин факторш йукъахь дукха хӀума ду: шораллин хӀоттам; мохк хӀордан гена хилар.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Якутскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+9.
Хьажоргаш
Категори:Сковородинан кӀоштан нах беха меттигаш
Истасйон (Гебзе)
Истасйон (İstasyon) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан Коджаэли провинцин (ил) Гебзенан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Коджаэли провинцин нах беха меттигаш
Категори:Коджаэли провинцин микрокӀошташ
Категори:Гебзенан микрокӀошташ
Категори:Гебзенан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Габияно (Перуджа)
Габияно — Италин Умбрия регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Ранчо Сан Мигел (Сан Луис де ла Паз)
Ранчо Сан Мигел — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Ранчо Сан Мигел лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Никуцо (Катанцаро)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Калабри регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
БуьйуькайхӀан (Аванос)
БуьйуькайхӀан (Büyükayhan) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатолин НевшехӀир провинцин (ил) Аваносан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:НевшехӀир провинцин нах беха меттигаш
Категори:Аваносан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Ваульцево
Ваульцево (Ваульцево) — Российн Федерацин Владимиран областан Петушкин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат билгалйоккху цуьнан географин хьоло, цунах доьзна ду маьлхан йовхо кхачар а, тайп-тайпана хӀордан, континенталан барамера шораллин, арктикин хӀаваан массаш лелар а (луларчу Малхбузен Европин, Йуккъера а, Къилбаседера а Азин, Атлантикин а, Къилбаседа Шен Ӏапказийн акваторера).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Петушкин кӀоштан нах беха меттигаш
HD56882
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Долни Двур
Долни Двур (Dolní Dvůr) — Чехин Кралове Градец мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Кралове Градец мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
ЛонстгӀофф
ЛонстгӀофф — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — Мозель.
Географи
.
Ивашкино (Калининградан область)
Ивашкино (Ивашкино) — Российн Федерацин Калининградан областан Гусеван гӀалин гуонан йукъайогӀу эвла.
Климат
Кхузахь климат хӀордан йу, аьхка йовха хуьлу Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре бовха бутт бу — июль, уггаре шийла — январь.
Сахьтан аса
Кхузахь UTCн дӀахилар +3:00 йу. Кхузара хан Москохан хенал 1 сахьт башха йу, Аьхка Балтикайистера республикашкахь а кхин Финляндехь а, Исраилехь а, Туруойчохь а, Украинехь а, Белоруссехь а йолу хенаца нийса йу. Йукъара Европин хенал +1 сахьт башха йу. Ӏай Йукъара Европин хенал +2 башха йу..
Хьажоргаш
Категори:Гусеван гӀалин гуонан нах беха меттигаш
Аркола (Итали)
Аркола — Италин Лигури регионера коммуна. Лаьтташ йу Специ провинцехь.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Лигури йукъара гӀаланаш
Монте Бланко (Теосело)
Монте Бланко — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Бишево (Козловкан кӀошт)
Бишево (Ырашпулăх, Бишево) — Чувашин Козловкан кӀоштара эвла.
Поштан индекс — 429438. ОКАТО - 97219825002. Код КЛАДР - 2100800001100.
Налоган органан код - 2137.
Монте Бланко (Теосело)
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Бишево (Козловкан кӀошт)
Бахархой
Бахархойн дукхалла 139 стаг (2010 шо).
Монте Бланко (Теосело)
Климат
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Бишево (Козловкан кӀошт)
Бахархой
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (100%).
Хьажоргаш
Категори:Чувашин Козловкан кӀоштан нах беха меттигаш
Монте Бланко (Теосело)
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Сент-Ансгар (Айова)
Сент-Ансгар  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Айова штатера гӀала.
Истори
Сент-Ансгар гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Коьстендже (Мамак)
Хьажоргаш
Категори:Анкара провинцин микрокӀошташ
Категори:Мамакнан микрокӀошташ
Категори:Мамакнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Амейшоэйра (Лиссабон)
Амейшоэйра  — Португалин Лиссабон гуонан йукъара фрегези. ЙукъайогӀуш йу цӀе йолучу муниципалитетан.
Торроэлья-де-Флувья
Торроэлья-де-Флувья — Испанин Жирона провинцин муниципалитет.
Амейшоэйра (Лиссабон)
Географи
кӀошташ. Майда —.
Торроэлья-де-Флувья
Географи
Муниципалитетан майда —. ХӀордан сизал локхалла. муниципалитеташ.
Амейшоэйра (Лиссабон)
Хьажоргаш
Категори:Лиссабон кӀошташ Категори:Португалин фрегезеш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Торроэлья-де-Флувья
Хьажоргаш
Категори:Испанин муниципалитеташ Категори:Жирона провинцин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Заголовье
Заголовье (Загалаўе) — Белоруссин Витебскан областан Докшицин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Витебскан областан нах беха меттигаш
Категори:Докшицин кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Квикио (Варезе)
Квикио — Италин Ломбарди регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Ломбарди регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Таниця-Гурна
Таниця-Гурна — Польшин Подлясьен воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Рудавка (Слониман кӀошт)
Рудавка (Рудаўка) — Белоруссин Гроднон областан Слониман кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Гроднон областан нах беха меттигаш
Категори:Слониман кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Шпиль (Белопольен кӀошт)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Белопольен кӀоштан нах беха меттигаш
(11861) Teruhime
(11861) Teruhime — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Истори
ДӀайиллина 1988 шеран 10 ноябрехь Т. Кодзима цӀе йолу Ӏилманчо Тиёда обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1988 VY2» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Асмолово (Калугин область)
Асмолово (Асмолово) — Российн Федерацин Калугин областан Барятинан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Барятинан кӀоштан нах беха меттигаш
Раево (Тулин область)
Раево (Раево) — Российн Федерацин Тулин областан Тёпло-Огарёван кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта барамерачу климатан асанехь. Кхузахь климат барамера континенталан, йуккъера йу барамера тӀуьна Оьрсийн акъарин къилбаседа-малхбузан кӀошташкарчунний, къилба-малхбера йекъа кӀоштаркашчунний. Климат кхуллуш дакъа лоцу радиацин а, циркуляцин а фактор. Радиацин баланс 40 ккал/см2 гергга йу. Мохк лаьтта, Ӏаьнаре даккхарна а, йохйарна а цхьабосса йовхо йолчу зонехь. Къилбаседехьа мелхан радиацин алсама дакъа дойу Ӏаьнаре даккхарна, къилбехахь дохдарна. Климатан Ӏаткъам бо континентан а, хӀордан а хӀаваан массаша. Атлантикин хӀаваъ областе кхочу дуьненан къилбаседа эхиг тӀехь гуттарен а долчу малхбузан хӀаваан массаш бахьнехь; дукхаха дерг уьш циклон кепара кхочу. И хӀаваан массаш Атлантикин Ӏапказан къилбаседа декъан тӀехула кхоллало. Ӏай малхбузера мехаш жигарадевлча массанхьа йохло, шортта ло догӀу, ткъа аьхка — кхуьйлира, догӀанан хенан хӀоттам хуьлу. Арктикин массаш кхуза йаьхкича Ӏай цӀеххьана шеллало, бӀаьста, аьхкенан йуьххьехь, гурахь гӀоролаш хуьлу. И массаш кхоллало арктикин бассейн тӀехула.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Тёпло-Огарёван кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Ла Балса (Карильо Пуерто)
Ла Балса — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Ла Балса лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Стари Суркино (ГӀезалойчоь)
Стари Суркино (Старое Суркино) — Российн Федерацин ГӀезалойчоьнан Альметьевскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь йу йуккъерачу шораллера бараман континенталан кепара амалан климат, йовхачу аьхкенца а, барамехь шийла Іаьнца а. Уггар бовха бутт июль бу, уггар шийла — январь.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 833 стаг (2010 ).
2010 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий 47, гӀезалой 65, украинаш 3, башкираш 3, чувашаш 686, мордвинаш 13, азербайджанаш 3, марийш 4,.
Билгалдахарш
Категори:Альметьевскан кӀоштан нах беха меттигаш
(10147) Mizugatsuka
(10147) Mizugatsuka — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Истори
ДӀайиллина 1994 шеран 13 февралехь Т. Кобаяси цӀе йолу Ӏилманчо Оидзуми обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1994 CK2».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Деля
Деля — Румынин Васлуй жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Васлуй жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Затишье (Харьковн кӀошт)
Затишье — Украинин Харьковн областан Харьковн кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Харьковн кӀоштан нах беха меттигаш
Уща-Река
Уща-Река (Уща-Река) — Российн Федерацин Пскован областан Невелан кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Пскован областан Невелан кӀоштан нах беха меттигаш
Вильяс де Монтекларо (Хесус Мария)
Вильяс де Монтекларо — Мексикин Агуаскальентес штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Истори
Кху махка испанхой бахкале, кхузахь дехаш дара чичимекийн тайпанаш, 1530-1531 шерашкахь испанхоша долайаьккхина.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Агуаскальентес штатан нах беха меттигаш
Мацце
Мацце — Италин Пьемонт регионера коммуна. Лаьтташ йу Турин провинцехь.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Баи-ГӀоменвилье
Баи-ГӀоменвилье — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Иль-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — Сена а, МагӀна а.
Мацце
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Пьемонт йукъара гӀаланаш
Баи-ГӀоменвилье
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Сена а, МагӀна а департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Верещагино (Белозерскан кӀошт)
Верещагино (Верещагино) — Российн Федерацин Вологдин областан Белозерскан кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Вологдин областан Белозерскан кӀоштан нах беха меттигаш
Перетерье (Тверан область)
Перетерье (Перетерье) — Российн Федерацин Тверан областан Сонкован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Сонкован кӀоштан нах беха меттигаш
Ермолино (Омскан область)
Ермолино (Ермолино) — Российн Федерацин Омскан областан Тюкалинскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат дукхаха континенталан йу, аьхке йоца хуьлу. Климат кхолларан коьрта фактор географин хьал ду, коьртаниг лаьттан чкъор. ХӀордашна а, Ӏапказашна а гена хиларо лаьттан физикин хьоло климат кхоллайаларан роль чӀагӀйо, хӀунда аьлчи, лаьттан сипатех ду чехка а, чӀогӀа а аьхка дохдалар, иштта сиха шен йовхо Ӏай йайар.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Омскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+6.
Хьажоргаш
Категори:Тюкалинскан кӀоштан нах беха меттигаш
Осич
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Бахмачан кӀоштан нах беха меттигаш
Вестерхайм (Лаха Алльгой)
Вестерхайм — Германин Бавари латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Бавари латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
ЛогӀ (Мозель)
ЛогӀ — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — Мозель.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Мозель департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Январь
Январь шира нох. Кхолламан , Де́чкен-бутт (Jānuārius mēnsis «Янусан бутт») — юлианан а, григорианан а рузманашкахь шеран хьалхара бутт, шираруман шеран цхьайтталгӀа бутт, Цезара хийцамаш банле долалора мартехь. 31 де беха ворхӀ беттах цхьаъ. Иза, уггаре а шийла бутт бу Дуьненан Къилбаседа-эхиган доккхаха долчу декъехь (цигахь январь Ӏаьнан шолгӀа бутт бу), уггаре а бовха бутт бу Къилба-эхиган доккхаха долчу декъехь (цигахь январь аьхкенан шолгӀа бутт бу).
Статистика а, гайтар а
Серлонан де январехь декабрехьчул тӀекхетта хуьлу 1с30м: 7с декабран 22 дийнахь 8с30м январан 30 дийнахь.
Баганан дитташ тӀехь бенаш дан долало клесташ. МаӀаш охьатосу сайно, гӀело. ДӀалочкъий Ӏаьнна буьжу ёрш чӀара, Ӏов тосу налим.
Январь болало високосан доцучу шеран октябран кӀиран оццу дийнахь, ткъа високосан шарахь майн а, августан а кӀиран оццу дийнахь. Висакосан доцучу шарахь январь чекхболу февраль а, октябрь а чекхболучу дийнахь, високосан шарахь – августехь санна.
Истори а, этимологи а
Январь бутт аьлла цӀе тиллина румин ши йоьхь йолчу хенан, неӀарийн, кевнийн «делан» Янусан (Ianuarius) цӀарах.
Беттан цӀен маьӀна ду «шеран неӀ» (латинин дош «неӀ» — ianua). Ламастан оригиналан руман рузма лаьттара 10 баттах, юкъахь дара дерриг 304 де Ӏаьнан денош доцуш, ткъа иза лорура «бутт боцу хан» санна. Вайн эрал 713 шо хьалха ах миф хилла Ромулан когаметта волчу, паччахьа Нума Помпилийс, тӀетоьхна январь а, февраль а беттанаш, рузма нисъярхьама стандартан мелхан шаре (365 де), цунна лиира, январь бутт шеран дуьххьара бутт хилийта, оцу хенахь шираруман рузманехь хьалхара бут лорура март, (оригиналан хьосташ дуьхь-дуьхьал догӀуш ду). Вайн эрал 153 шо хьалха 1 майх а, 15 мартехь а дарже веина шина консулан цӀераш хууш ю, ткъа цул тӀаьхьа дарже боьлхуш хилла 1 мартехь.
Юккъерчу бӀешерийн Европехь шо доладар лоруш леладора тайп-тайпана терхьаш, царна юкъахь дара 25 март, 25 декабрь, 1 март (1492 шо кхачале — Русехь), 1 сентябрь (Византехь, Русехь — Керлачу хенахь — 1492—1699 шш.). ТӀаккха а, юккъерчу бӀешерийн рузманашкахь хьаха санна руман хьесап леладора беттанаш доькъуш, уьш хӀиттадора шийтта бӀогӀаме январь беттера декабрь кхаччалц. XVI бӀешо долалуш дуьйна, европин мехкаш буьйлабелира официалан лело 1 январь Керла шо долало де санна, оцу терхьах наггахь олу «Хадоран хатӀ», хӀунда аьлча 1 январехь хуьлура Ӏийса пайхамар хадоран де, иза винчу 25 декабрь тӀиера дӀадагардина бархӀалгӀа де. Россехь и хьесап («Ӏийса пайхамар винчу денна» тӀиера шераш дагардарца цхьаьна) юкъадаьккхина Пётр I-чо 1700 шеран 1 январехь дуьйна.
Январь беттан историн европин цӀерашна юкъахь ю саксийн билгало Wulf-monath («берзан бутт») а, Сийлахь-воккха Карла йелла — Wintarmanoth («Ӏаьнан/шийла бутт»). Шираоьрсийн рузманехь (керсталла чӀагӀдалале) беттах олуш хилла сечень, халкъан беттан дешнех кхин а ду — просинец, перезимье, лютовей, трескун, ломонос.
Кхечу меттанашкахь
Европин дукхаха долчу меттанашкахь шеран хьалхарчу беттан цӀераш латинан ламастица йогӀу. Амма масех йукъарадаккхар ду.
Финнийн маттахь бетах олу tammikuu, аьлча а «ножан бутт», амма юьхьанцара цӀеран маьӀна дара «Ӏаьнан тӀамаран бутт», хӀунда аьлча tammi хьалха «сема» я «тӀум» бохург хилла, нохчийн маттаца догӀуш. Чехийн маттахь январах олуш хилла leden, аьлча а «шенан». Украинийн маттахь — січень, хорватийн — siječanj, схьадаьлла «сечь» дешах, тарло иза схьадалар дечиг даккхар бохучу маьӀнех. Полякийн styczeń иштта хьаладоьду, амма хийцина хилла tyka «хьостам, хьокха» дешнийн Ӏаткъамца. Белоруссийн маттахь январь — студзень, студзіць — «шелбина» дашах. Саамийн маттахь иза бевза ođđajagimánnu цӀарца, цуо билгалдоккху «керлашеран бутт». Туркойн маттахь беттан цӀе — Ocak — «пеш», «товха». Литвахойн маттахь олу sausis, схьадаьлла sausu — «бекъа» бохучу дешах, хӀунда аьлча оцу баттахь Литвахь хуьлу кӀорга, ца деша лайш, царех олу «декъа лайш». Таханлерачу гӀезалойн маттахь латинан цӀе гыйнвар еина Византера, цигахь батах олуш хилла геноварис.
ХӀинцалерачу цийн а, японийн григорианан рузман беттанаш билгаладоху терхьашца, иштта январь — «хьалхара бутт», февраль — «шолгӀа бутт», кхин дӀа а. Ширачу японин беттан рузманехь январан герга болу беттах (тӀаьхьа цуьнца ассоциации а йира), олура Мицуки (睦月), оцу цӀеран маьӀнех о масех теори ю.
Сан Мигел Буенависта (Тлакоапа)
Сан Мигел Буенависта — Мексикин Герреро штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Карачам (КойулхӀисар)
Карачам (Karaçam) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатоли регионан Сивас провинцин (ил) КойулхӀисаран кӀоштара эвла.
Сан Мигел Буенависта (Тлакоапа)
Географи
Сан Мигел Буенависта лаьтташ йу Мексикин къилба-малхбузехьара декъехь, Мехико гӀалин къилбехьа.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 21,9 °C.
Карачам (КойулхӀисар)
Хьажоргаш
Категори:Сивас провинцин нах беха меттигаш
Сан Мигел Буенависта (Тлакоапа)
Истори
Дуьххьара адамаш 20 эзар герг шо хьалха кхуза даха хевшина. Уьш хила боху ольмекаш. ТӀаьхьо Теотиуаканан Ӏаткъам чӀагӀбелира кхузахь. VIII-XV бӀешерашкахь ацтекаш дола деш йара кху махкахь. 1521 шарахь кхуза баьхкира испанхой, цара мохк долабаьккхинчул тӀаьхьа территори Мехикон аудиенци хилира, дуьххьара цуьна йукъахь йара хилачу Ацтекийн империн провинцеш, тӀаьхьо мохк йукъа бахара Керла Испани вице-пачхьалкхаллин.
Карачам (КойулхӀисар)
Хьажоргаш
Категори:КойулхӀисаран кӀоштан нах беха меттигаш
Сидоровски (Ростовн область)
Сидоровски (Сидоровский) — Российн Федерацин Ростовн областан Черткован кӀоштара эвла.
Карачам (КойулхӀисар)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Сан Мигел Буенависта (Тлакоапа)
Истори
1849 шеран 27 октябрехь дуьйна Герреро штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Герреро штатан нах беха меттигаш
Сидоровски (Ростовн область)
Климат
Кхузахь амалехь йу бараман асанера бараман континенталан климат. Ӏа дукха хьолахь кхоьлина а, мохе а ду. Аьхке мохе а, йекъа а, йовха а йу. Климатан континенталан сипташ чӀагӀло мехкан къилбаседа-малхбузера къилба-малхбале. ТӀекхета йокъалла, йовхо. ЧӀагӀло мехаш, Ӏаьнан шелонаш. Климатан амалан башхалла йу маьлхан серло а, йовхо а шорта хилар. Дукха хуьлу барамера шораллин къилба зонин циркуляцин процессаш. Амма, Арктикера шийла массаш кхача тарло, масийттаза йан а тарло уьш.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Черткован кӀоштан нах беха меттигаш
Юдинка (Первомайскан кӀошт)
Юдинка (Юдинка) — Российн Федерацин Ярославлан областан Первомайскан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Юльянув (Равскан повет)
Юльянув  — Польшин Лодзинскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лодзинскан воеводаллин нах беха меттигаш
Мехи (Польша)
Мехи — Польшин Вармия-Мазурин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Варми-Мазурин воеводаллин нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Абзан
Абзан — Башкирийчоьнан Архангельскан кӀоштара эвла, иза Абзановски йуьртан меттиган йукъайогӀу. Бахархойн дукхалла 964 стаг (2009 шо). Поштан индекс — ?, код ОКАТО — ?.
Демографи
Бахархойн дукхаллин динамика:
Хьажоргаш
Категори:Башкирийчоьнан Архангельскан кӀоштан нах беха меттигаш
(11862) 1988 XB2
Истори
ДӀайиллина 1988 шеран 7 декабрехь Ё. Осима цӀе йолу Ӏилманчо Гэкко обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1988 XB2» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Февраль
Февра́ль шира нох. Чиллин , Чи́ллан-бутт (Februārius mēnsis «Фебруусан бутт», «цӀанонан бутт» схьадаьлла Februa «цӀанонан Ӏида») — юлианан а, григорианан рузманашкахь шолгӀа бутт, Цезара хийцамаш банле мартехь долалуш хиллачу шираруман шеран шийтталгӀа бутт. Иза шеран уггаре боца бутт бу, и цхьаъ бен бац 30 дийнал боца бутт: 28 де хуьлу кхаа шарахь, 29 де хуьлу високосан шарахь. Дуьненан Къилбаседа эхигехь Ӏаьнан кхоалгӀа бутт бу, Къилба эхигехь — аьхкенан кхоалгӀа бутт.
ХӀинцалерачу муьрехь февралан 16 де кхаччалц григорианан рузманца малх лаьтта Козерог цӀе йолчу седарчийн гуламехь, февралан 16 денера — Водолей седарчийн гуламехь.
Статистика а, цунах дийцар а
Февралан юккъера температура Москохан гуонан масалин тӀаьхь: −9,6 °С техка −38,2 °С тӀиера 1929 шарахь +5,7 °С тӀекхаччалц 1935 шарахь.
Январца буьстича, малх къиегаран йохалла тӀекхета 27 сахьт, 59 сахьте кхочу.
Кадилли (Гебзе)
Кадилли (Kadıllı) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан Коджаэли провинцин (ил) Гебзенан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Февраль
Статистика а, цунах дийцар а
Бен бан йолало Ӏаьржа къиг. Маьлха-хьозан а, цӀирцӀирхьозан а дуьххьара йиш. БӀаьстенна схьакхелха свиристелаш, бутт бовша — дӀакхелха лайн хьозанаш къилбаседехьа. Чен бенахь чено кӀорнеш йоху.
Февраль болало март а, ноябрь а болалучу дийнахь високосан доцучу шерашкахь, ткъа високосан шерашкахь болало август болалучу дийнахь. Февраль чекхболу октябрь (даиман а), январь (високосан доцучу шерашкахь) чекхболлучу дийнахь.
Кадилли (Гебзе)
Хьажоргаш
Категори:Коджаэли провинцин нах беха меттигаш
Категори:Коджаэли провинцин микрокӀошташ
Категори:Гебзенан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Санта Луча II (Козенца)
Санта Луча II — Италин Калабри регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Калабри регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Ольдой (Амуран область)
Ольдой (Ольдой) — Российн Федерацин Амуран областан Сковородинан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат чӀогӀа континенталан йу муссоналлин сипташца. Иштта климат кхоллайаларан бахьна маьлхан радиацин а, хӀаваан массийн циркуляции а, географин факторийн а уьйр йу. Географин факторш йукъахь дукха хӀума ду: шораллин хӀоттам; мохк хӀордан гена хилар.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Якутскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+9.
Хьажоргаш
Категори:Сковородинан кӀоштан нах беха меттигаш
Анжуш (Лиссабон)
Анжуш  — Португалин Лиссабон гуонан йукъара фрегези. ЙукъайогӀуш йу цӀе йолучу муниципалитетан.
Географи
кӀошташ. Майда —.
Хьажоргаш
Категори:Лиссабон кӀошташ Категори:Португалин фрегезеш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Новонагаткино
Новонагаткино (Новонагаткино) — Российн Федерацин Оренбурган областан Бугурусланан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат континенталан йу, йовха, бекъа мехашца, шийлачу Ӏаьнца, дика лаьттачу луон чкъоьраца. Ӏа къаьста гуттара а дацаре температурашца а, луьра шелонашца а. Аьхке дийнахь йекхна, йовха, алссама июлехь. Вегетацин мур 180 де гергга ду. Климатан амалийн сипатех йу йокъаллаш. Аьхка хуьлу йочанаш латта худа а ца кхуьу, хӀунда аьлчи лакхара хӀаваан температураш уьш чехка Ӏаьнаре йоху. Махкахь йочанаш цхьабосса ца хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+6.
Хьажоргаш
Категори:Бугурусланан кӀоштан нах беха меттигаш
Чавушин
Чавушин (Çavuşin) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатолин НевшехӀир провинцин (ил) Аваносан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:НевшехӀир провинцин нах беха меттигаш
Категори:Аваносан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Долни Дегтов
Долни Дегтов (Dolní Dehtov) — Чехин Кралове Градец мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Кралове Градец мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Габияно (Болонья)
Габияно — Италин Эмилия-Романья регионан  коммунера эвла.
HD56907
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Габияно (Болонья)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.