cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ла Комисион (Сантияго Тустла)
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
(14251) 2000 AX63
(14251) 2000 AX63 — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Истори
ДӀайиллина 2000 шеран 4 январехь LINEAR проекты цӀе йолу Ӏилманчо Сокорро обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «2000 AX63» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Лидия (кратер)
Лидия — Венеран тӀехь  15,2 км. гергга диаметр йолу кратер. Цуьнан координаташ ю -10.7°N, -340.7°W.
Хьосташ
Категори:Венеран кратераш
Староселье (Пестован кӀошт)
Староселье (Староселье) — Российн Федерацин Новгородан областан Пестован кӀоштара эвла.
Cахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Холм (Сафонован кӀошт)
Холм (Холм) — Российн Федерацин Смоленскан областан Сафонован кӀоштара эвла.
Климат
Климат барамера континенталан йу, амалехь барамера йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а ду. Ӏаьн хьалхара дакъа довха ду шолгӀачул. ХӀаваан йовхачу температуран (де-буьйсан йукъара барам) мур лаьтта 213-224 дийнахь. ГӀоролаш йоцучу муьран йукъара барам 125-148 де. Цхьацца шерашкахь хаало дикка дӀатовжар йийцинчу климатан амалех. Йочанийн шеран барам бу 645-691 мм. Кхааннах ши дакъа догӀан кепара догӀу, цхьа дакъа ло кепара хуьлу. Цхьаьна эшшара лон чкъор лаьтта декабрь болалуш, деша апрелан хьалхарчу декадехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Сафонован кӀоштан нах беха меттигаш
Тимошински (Вожеган кӀошт)
Тимошински (Тимошинская) — Российн Федерацин Вологдин областан Вожеган кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Вожеган кӀоштан нах беха меттигаш
Татарски Азелеево
Татарски Азелеево (Татарское Азелеево) — Российн Федерацин ГӀезалойчоьнан Зеленодольскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь йу йуккъерачу шораллера бараман континенталан кепара амалан климат, йовхачу аьхкенца а, барамехь шийла Іаьнца а. Уггар бовха бутт июль бу, уггар шийла — январь.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 72 стаг (2010 ).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Зеленодольскан кӀоштан нах беха меттигаш
Эль Эскапе (Пасо дел Мачо)
Эль Эскапе — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Эскапе лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Колето (Торино)
Колето  — Италин Пьемонт регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Пьемонт регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Палма де Сан Дьего (Салтабаранка)
Палма де Сан Дьего — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Серрадифалько
Серрадифалько — Италин Сицили регионера коммуна. Лаьтташ йу Кальтаниссетта провинцехь.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Сицили йукъара гӀаланаш
Сакобо
Сакобо (საქობო) — Гуьржийчоьнан КӀахетин Сигнахин муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 2662 стаг (2014 шо).
Билгалдахарш
Категори:Сигнахин муниципалитетан нах беха меттигаш
Орказган (Оьзгоьнан кӀошт)
Орказган — ГӀиргӀазойчоьнан Ошан областан Оьзгоьнан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Сахьтан аса ю +6:00.
Хьажоргаш
Категори:Оьзгоьнан кӀоштан нах беха меттигаш
ЧагӀлайан (АлашехӀир)
ЧагӀлайан (Çağlayan) — Туркойчоьнан Эгейн регионан Маниса провинцин (ил) АлашехӀирнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Изель-ле-Амо
Изель-ле-Амо — Францин гӀала-коммуна, лаьтта О-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — Па-де-Кале.
ЧагӀлайан (АлашехӀир)
Хьажоргаш
Категори:Маниса провинцин нах беха меттигаш
Изель-ле-Амо
Географи
.
Завадув (Люблинан воеводалла)
Завадув  — Польшин Люблинан воеводаллин  гминера эвла.
ЧагӀлайан (АлашехӀир)
Хьажоргаш
Категори:Маниса провинцин микрокӀошташ
Изель-ле-Амо
Билгалдахарш
Категори:Па-де-Кале департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Завадув (Люблинан воеводалла)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
ЧагӀлайан (АлашехӀир)
Хьажоргаш
Категори:АлашехӀирнан микрокӀошташ
Завадув (Люблинан воеводалла)
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Люблинан воеводаллин нах беха меттигаш
ЧагӀлайан (АлашехӀир)
Хьажоргаш
Категори:АлашехӀирнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Гавка (Словаки)
Гавка  — Словакин  гуонара эвла.
Истори
Йиллина.
Позняки (Миорин кӀошт)
1921—1945 шерашкахь Полякийн Республикин Вильнон воеводаллин Диснан поветан йукъайогӀуш йара.
Ладрильерас Унидас (Пабельон де Артеага)
Ладрильерас Унидас — Мексикин Агуаскальентес штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Позняки (Миорин кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Витебскан областан нах беха меттигаш Категори:Миорин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Ладрильерас Унидас (Пабельон де Артеага)
Истори
Кху махка испанхой бахкале, кхузахь дехаш дара чичимекийн тайпанаш, 1530-1531 шерашкахь испанхоша долайаьккхина.
Гавка (Словаки)
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Ладрильерас Унидас (Пабельон де Артеага)
Истори
1789 шеран 24 апрелехь дуьйна Сакатекас штатан йукъахь йара, 1835 шеран 23 майхь дуьйна Агуаскальентес штатан йукъахь йу
Гавка (Словаки)
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Ладрильерас Унидас (Пабельон де Артеага)
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Агуаскальентес штатан нах беха меттигаш
Гавка (Словаки)
Хьажоргаш
Категори:Словакин нах беха меттигаш
Эллинджи Йил (Кумлуджа)
Эллинджи Йил (Ellinci Yıl) — Туркойчоьнан Лаьттайуккъера хӀордан регионан Антали провинцин (ил) Кумлуджанан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Антали провинцин микрокӀошташ
Категори:Кумлуджанан микрокӀошташ
Категори:Кумлуджанан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Затонь (Ветржни)
Затонь  (Zátoň) — Чехин Къилба Чехин мехкан кӀоштара эвла.
Географи
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Къилба Чехин мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Буьйуькйенидже (Османели)
Буьйуькйенидже (Büyükyenice) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регион регионан Биледжик провинцин (ил) Османелинан кӀоштара эвла.
Машуры
Машуры (Машуры) — Российн Федерацин Пскован областан Опочкан кӀоштара дӀатесна эвла.
Буьйуькйенидже (Османели)
Хьажоргаш
Категори:Биледжик провинцин нах беха меттигаш
Машуры
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Буьйуькйенидже (Османели)
Хьажоргаш
Категори:Османелинан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
(14252) Audreymeyer
(14252) Audreymeyer — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Булгурт
Булгурт (Булгурт) — Российн Федерацин Удмуртин Уван кӀоштара эвла.
(14252) Audreymeyer
Истори
ДӀайиллина 2000 шеран 4 январехь LINEAR проекты цӀе йолу Ӏилманчо Сокорро обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «2000 AD64» саналган.
Булгурт
Климат
Лаьтта къилбаседа бараман асанехь, Еврази материкан кӀоргенехь, Атлантикин а, Къилбаседа-Шатесна Ӏапказийн хӀордашна генахь. Цундела цуьнан климат барамера континенталан йу дехачу шийлачу Ӏашца, йовхачу аьхкенца, дика къаьстачу шеран заманашца бӀаьста а, гурахь а. Атлантикин Ӏапказ тӀиера кхуза йогӀу йовха хӀаваъ. Аьхка цуо йахьа йочанаш, йовхо лагӀйо, ткъа Ӏай ло дахьа, шелонаш лагӀйо, йовхонаш йахьа.
(14252) Audreymeyer
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Булгурт
Сахьтан аса
Кхузахь йу Самарин хан лелаш. UTC-ца хийцадалар ду +4:00. Москохан хенаца цу сахьтийн асан гуттар а хийцадалар ду +1 сахьт, MSK+1 санна Россехь къастош а йу. 2010-гӀа шо кхаччалц, областехь йара асан Самарин хан (МСК+1). 2010-2014-чу шерашкахь йара Москохан хан. 2014-чу шеран 26-чу октябряхь дуьйна регион йу йуха а кхоьллинчу кхозлагӀчу сахьтийн зонехь (МСК+1, Москохан хан + 1 сахьт, UTC+4). Маьлхан хенаца йукъара башхалла ю 30 минот тӀера областан малхбалехь, малхбузехь 48 минот тӀекхаччалц.
Хьажоргаш
Категори:Уван кӀоштан нах беха меттигаш
Зрембин
Зрембин — Польшин Свентокшискан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Свентокшискан воеводаллин нах беха меттигаш
Лион (кратер)
Лион — Венеран тӀехь  12,4 км. гергга диаметр йолу кратер. Цуьнан координаташ ю -66.5°N, -270.6°W.
Какаваберд
Какаваберд (?) — Эрмалойчоьнан Араратан провинцин эвла.
Билгалдахарш
Категори:Араратан провинцин нах беха меттигаш
Сен-Кло (кантон)
Сен-Кло — Францин кантон, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Кантонан департамент — ШагӀанта.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ШагӀанта департаментан кантонаш Категори:Францин кантонаш
Генриэтта (Нью-Йорк)
Генриэтта  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Нью-Йорк штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Нью-Йорк штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Суви Дол
Суви Дол (Суви Дол) — Сербин Пчинья гуонан йукъараллера (општина) нах беха меттиг.
Географи
Лаьтташ йу Балканийн ахгӀайренан къилбаседа декъан тӀехь, хӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Литература
Категори:Пчинья гуо нах беха меттигаш Категори:Сербин нах беха меттигаш
Ехэ-Цаган
Ехэ-Цаган (Ехэ-Цаган) — Российн Федерацин Бурятин Селенган кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат — чӀогӀа континенталан йу, шийла Ӏа долуш, йовха аьхке йолуш. Ӏа шийла, декъа кӀезиг ло долуш хуьлу. БӀаьсте мохе йу, гӀоролаш йолуш, йочанаш чӀогӀа кӀезиг йолуш. Аьхке йоца, довхачу деношца а, шийлачу буьйсанашца, июлехь а, августехь а шортта догӀанаш долуш хуьлу. Гуьйре тӀекхочуш хаа а ца ло, хенан хӀоттам цӀеххьана хийца ца ло, цхьацца шерашкахь иза йеха а, йовха а хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Иркутскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+8.
Пустовалы
Пустовалы (Пустовалы) — Российн Федерацин Пермийн мехкан Ильинскан кӀоштара эвла.
Ехэ-Цаган
Хьажоргаш
Категори:Селенган кӀоштан нах беха меттигаш
Пустовалы
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Малхбузера догӀучу хӀаваийн массийн новкъахь долчу Басеги дукъо, массо Урало санна, лекха дацахь а, дикка сацадо Атлантикин хӀаваъ малхбалехьа даржарах. Мехкан климататан амалехь континенталла йу, цуьнан бахьна дукха хьолахь бӀаьста догӀу арктикин хӀаваъ ду. Каран хӀордан шийла мох къаьста кӀезиг тӀаналлийца, Атлантикин хӀаваан массаш, бӀостанехьа, тӀуналла дукха йолуш ду (700—800 мм шарахь гергга). Махкахь дикка йовха аьхке йу, цхьадолчу шерашкахь уггар шийла бутт февраль хуьлу. Ах йочанаш ло кепара хуьлу. ДогӀанаш дукхахдерг сентябрехь а, июнехь а хуьлу, малхбузен басешкахь алсама дакъа — августехь хуьлу. Минимум йочанаш йогӀу февралехь а, декабрехь а. Аьхка лаьмнашкахь стигал къекъаш догӀанаш оьху. Мехкан амалехь йу сих-сиха хуьлу аьхкенан дохк, уьш наггахь масех дийнахь лаьтта.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+5.
(6099) Saarland
(6099) Saarland — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
ХӀавдан (Бига)
ХӀавдан (Havdan) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан Чанаккале провинцин (ил) Биганан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Чанаккале провинцин нах беха меттигаш
Категори:Биганан кӀоштан нах беха меттигаш
Гайд (Пенсильвани)
Гайд  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Пенсильвани штатера нах беха меттиг, иза лоруш йу бахархойн статистикин меттиг (census-designated place, CDP) санна.
Географи
Гайд бахархойн статистикин меттиган майда —. Статистикин йекъна меттиган бакъонан статус йац.
ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Пенсильвани штатан бахархойн статистикин меттигаш Категори:Пенсильвани штатан нах беха меттигаш Категори:АЦШ бахархойн статистикин меттигаш
Карлсбург (Хьалхара Померани)
Карлсбург — Германин Мекленбург-Хьалхара Померани латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Мекленбург-Хьалхара Померани латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Старе Липки
Старе Липки — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Мазовин воеводаллин нах беха меттигаш
ТӀехьа-Мартанан кӀошт
ТӀехьа́-Ма́ртанан кӀошт (Ачхой-Мартановский район ) — Российн Федерацин Нохчийн Республикин йукъара административан-мехкан дакъа а, муниципалан кхоллам а (муниципалан кӀошт).
Административан йукъ — ТӀехьа-Марта эвла.
Географи
КӀошт лаьтта Доккха Кавказан дукъан кӀажошкахь, КӀоштехула дахделла лаьтта Хьалхара Кавказан коьрта кхаа дукъах шиъ — Хьаннийн а, Тархийн а; кӀоштан къилбаседе чудогӀу кӀеззиг Соьлжин дукъ, къилбехьа ду — Мордламанан дукъ. Уггаре даккхий лаьмнаш — Ахчинкорт, БарзантӀи (2511) БозгентӀи (1540,0), ДаргӀкорт, Мордлам, Балой-Лам (2029,9) Хьайха (2162,8), Хьена-Бало-Корт (790,2), ЦӀиет-лам (3031) Чал-Гамми-Корт (760,7). Корта эркаш — Ӏаьс-хи, Ӏашхи, Валарг-хи, Нитхи, Соьлжа, Марта, Шалажа; ду Ӏаьмнаш — Галайн-Ӏам, Гиха-Ӏам. Климат континентан, йерриг схьалаьцча кӀошт лаьтта йочанаш ца тоьу зонехь. КӀоштахь алсама ду байн, ламанан-байн, хьаннийн, Къовкъаран тайпана латтанаш, кхин а хаало йеза сацкъар-гӀум.
Истори
ТӀехьа-Мартанан кӀошт йиллина ЕЦКхК Президиуман сацамца 1935 шеран 23 январехь Нохч-ГӀалгӀайн АО (Къилбаседа-Кавказан мохк, РСФСР, ССРС) йукъахь. КӀоштан мохк кхоьллина НГӀ АО Хьалха-Мартанан, Соьлжин, Галашкен кӀошташ кегийра йаран чоьтах. 1936 шарахь кӀошт хилира автономин республикин йукъахь — НГӀ АО Къилбаседа-Кавказан мехкан йукъара а йаьккхина йира Нохч-ГӀалгӀайн АССР. 1944 шарахь кӀоштара вайнехан бахархой, кхин долу ССРС махкахдаьхна къаьмнашна санна, Йуккъера Азе (Кхазакхийн а, ГӀиргӀазойн а ССР) депортаци йира советийн правительство. НГӀ АССР дӀайаьккхира, ТӀехьа-Мартанан кӀоштан а, ТӀехьа-Марта эвлан а цӀе хийцира РСФСР Соьлжа-ГӀалин областан Новосельски кӀошт а, Новосельски эвла а. Оццу шарахь кӀоштах туьйхира дӀайаьккхинчу ГаланчӀожан кӀоштан латтанаш. 1957 шарахь, вайнахан реабилитаци йар бахьнехь, дукхаха болу депортаци йинарш цӀа бирзира, кӀоштан а, эвлан а йухайерзира хьалхара цӀераш.
Административан дозанаш а, статус а чӀагӀйар (2008)
2000-гӀа шерашкахь муниципалитеташ НР факт хилла йан а йацара, церан меттана болх беш йара пачхьалкхан Ӏедалан меженаш. 26 июнехь Соьлжа-ГӀала веира РФ АП куьйгалхо С. Е. Нарышкин а, цуьнан хьалхара гӀовс В. Ю. Сурков а, меттигера шеш-шайна урхаллин белхан лерина НР Правительствон хийшамашкахь дакъа лацархьама. С. Е. Нарышкина Ӏалашо хӀоттийра НР меттигера шеш-шайн урхаллин меженаш кхолла аьлла, иза чекхдаккха деза уггаре дукха а цхьана шарахь эха шарахь, ткъа В. Ю. Сурков дӀахьедира, иза хир бу НР метахӀотторан чаккхенан мур, цул тӀаьхьа иза хир йу кхин йолу РФ регион санна. Иза бахьнехь, НР Президента Р. А. Кадыровс тӀедилларца, республикин Ӏедало йолийра муниципалан кхолламан дозанаш хӀитторан процесс (из адӀахьо 2003 шарахь тӀеэцна РФ № 131-ФЗ йолу законаца «Российн Федерацин меттигера шеш-шайн урхалла кхолларан йукъара хьесапех лаьцна»). НР Парламентан I-ра кхайкхаман депутаташа, шеш дӀасахецале хьалха, тӀеийцира цхьаьна итт закон, уьш хьакхалуш дара республикин муниципалан кхолламашха. Кхечарна йукъахь, 2008 шеран 14 июлан № 40-РЗ йолу Законаца цара чӀагӀдира ТӀехьа-Мартанан муниципалан кӀоштан административан дозанаш а, статус а, иштта цунна йукъайоьду йуьртан меттигаш а.
Административан дозанаш хийцар (доза 2019—2020)
2019 шеран 2-гӀачу декъехь НР куьйгалхочо Р. А. Кадыровс НР муниципалитетийн дозанаш хийцаран белхаш долийра. 2019 шеран 8 сентябрехь кхажтасаран йукъара дийнахь НР 7 кӀоштахь харжамаш а, референдумаш а хилира, царна йукъахь цхьа могӀа нах бехачу меттигашкахь а хилира референдумаш ТӀехь-Мартанан кӀоштан дозанаш хийцаран хьокъехь. Официалан МХГӀца, оцу процесс йукъаозийна Бумматан йуьртан меттигехь, кхаж тесира 1565 стага (73,61 %), царех 84,98 % референдуман хаттарна «хӀаъ» аьлла жоп делира — уьш ТӀехьа-Мартанан мехкан хийцам бан реза бара, ткъа 14,82 % жоп делира «хӀанхӀа» аьлла. 2019 шеран 4 ноябрехь НР IV кхайкхаман Парламенто тӀеийцира № 41-РЗ йолу «Нохчийн Республикин цхьацца муниципалан кхолламийн дозанаш хийцарах лаьцна а, Нохчийн Республикин цхьацца законашкхолларан акташна йукъахь хийцамаш барех лаьцна» закон, цунна чохь кхечу мехкашкахь хийцамаш барца, ТӀехьа-Мартанан кӀоштах схьатуьйхира НР Соьлжа-ГӀалин кӀоштара ГӀуларин йуьртан меттиг, ткъа Бумматан йуьртан меттиг, вукха агӀора, дӀакъаьстира НР Соьлжин кӀоштан пайденна (2020 шарахь дуьйна олу Эна-Хишкин кӀошт). Законна куьг йаздира НР куьйгалхочун д.кх. М. М. Хучиевс, иза леладелира 2020 шеран 1 январехь дуьйна.
Нах беха меттигаш
КӀоштахь йу йукъара дешаран 33 учреждени, дешархойн барам — 14 815, хьехархойн барам — 1393 (царех 1025 лакхара профессионалийн дешар дешна а, 368 йуккъера профессионалийн дешар дешна а). Кхин а кӀоштахь йу кхин тӀе дешаран 5 учреждени, дешархойн барам — 8 438, хьехархойн барам — 136 (царех 87 лакхара профессионалийн дешар дешна а, 49 йуккъера профессионалийн дешар дешна а). КӀоштан берийн бошмаш а, ишколаш а меттигийн барамашца, факт хилла учрежденешка лела дешархошца а, хьоьху хьехархошца а (слеш) 2019 шарахь:
Могушалла Ӏалашйар
2019 шо долалуш кӀоштахь болх беш бара 14 могушалла Ӏалашйаран кхоллам. Царех цхьаъ кӀоштан дарбанан цӀе — ПБУ «ТӀехьа-Мартанан ЙКӀДЦӀ» (дийнахь-бусий Ӏаш болу 135 маьнга а, денна стационаран 65 маьнга а), цхьаъ декъан дарбанан цӀа — ПХӀУ РПДЦӀ «СемаӀашка» (дийнахь-бусий Ӏаш болу 10 маьнга а, денна  стационаран 45 маьнга а), 2 поликлиника (1200 тӀеэцар дийнахь), 4 фельдшеран-акушерийн пункт а, 7 лоьрийн амбулатори а. Берриш кӀоштан могушалла Ӏалашйаран отраслехь къахьоьгуш вара — административан-урхаллин аппаратехь 38 стаг, 74 лор, 252 йуккъера медицинин белхало, 2 лахара медицинин белхало, 200 стаг хьашташ кхочушдаран белхало.
Пресса. Хьажоргаш
* Категори:1935 шо Нохчийчохь Категори:Йукъайевлла 1935 шарахь Россехь Категори:23 январан хиламаш Категори:1935 шеран январь Категори:1935 шарахь йехкина кӀошташ
Песчани (Кировоградан область)
Песчани — Украинин Кировоградан областан Бобринецан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Бобринецан кӀоштан нах беха меттигаш
Бели (Торжокан кӀошт)
Бели (Бели) — Российн Федерацин Тверан областан Торжокан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Торжокан кӀоштан нах беха меттигаш
Селвета (Сондрио)
Селвета — Италин Ломбарди регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Ломбарди регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Черна (Ломнице над Попелкоу)
Черна  (Černá) — Чехин Либерец мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Либерец мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
(14253) 2000 AL64
Истори
ДӀайиллина 2000 шеран 4 январехь LINEAR проекты цӀе йолу Ӏилманчо Сокорро обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «2000 AL64» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Гротеле (Рагуза)
Гротеле — Италин Сицилия регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Сицилия регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Исковцы (Лубнин кӀошт)
Исковцы — Украинин Полтаван областан Лубнин кӀоштара эвла. XIX бӀешо — Полтаван губерни, Российн импери.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Лубнин кӀоштан нах беха меттигаш
Вазиани
Билгалдахарш
Категори:Гардабанин муниципалитетан нах беха меттигаш
Анага
Анага (ანაგა) — Гуьржийчоьнан КӀахетин Сигнахин муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 2002 стаг (2014 шо).
Погорелое (Борисовн кӀошт)
Погорелое (Пагарэлае) — Белоруссин Минскан областан Борисовн кӀоштара эвла.
Анага
Билгалдахарш
Категори:Сигнахин муниципалитетан нах беха меттигаш
Погорелое (Борисовн кӀошт)
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Минскан областан нах беха меттигаш
Категори:Борисовн кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Тёткиш
Тёткиш (Тёткиш) — Российн Федерацин Костромин областан Костромин кӀоштара дӀатесна эвла.
Палацо Гросо (Торино)
Палацо Гросо — Италин Пьемонт регионан  коммунера эвла.
Тёткиш
Климат
Эвла йу Оьрсийн акъари тӀехь, йекъна хин тогӀенаш. Кхузахь климат барамера континенталан йу, Ӏа – ло долуш, шийла, аьхке – йовха. Алссам хьоькху къилба-малхбузера мехаш.
Палацо Гросо (Торино)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Тёткиш
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Палацо Гросо (Торино)
Литература
Категори:Пьемонт регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Орто-Арык (Оьзгоьнан кӀошт)
Орто-Арык — ГӀиргӀазойчоьнан Ошан областан Оьзгоьнан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Сахьтан аса ю +6:00.
Хьажоргаш
Категори:Оьзгоьнан кӀоштан нах беха меттигаш
Чубарово (Калугин область)
Чубарово (Чубарово) — Российн Федерацин Калугин областан Жукован кӀоштара эвла.
HD93280
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Чубарово (Калугин область)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, дика къаьсташ шеран заманашца: барамехь довха а, тӀуьна а аьхкенца, барамера шийла хӀоьттина лайн чкъор долу Ӏаьнца.
HD93280
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Чубарово (Калугин область)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
HD93280
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Чубарово (Калугин область)
Хьажоргаш
Категори:Жукован кӀоштан нах беха меттигаш
Лейк-Женева
Лейк-Женева — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Висконсин штатера гӀала.
Истори
Лейк-Женева гӀала йиллина шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Висконсин штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Завадувка (Володавскан повет)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Люблинан воеводаллин нах беха меттигаш
Матвейщево
Матвейщево (Матвейщево) — Российн Федерацин Владимиран областан Юрьев-Польскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат билгалйоккху цуьнан географин хьоло, цунах доьзна ду маьлхан йовхо кхачар а, тайп-тайпана хӀордан, континенталан барамера шораллин, арктикин хӀаваан массаш лелар а (луларчу Малхбузен Европин, Йуккъера а, Къилбаседера а Азин, Атлантикин а, Къилбаседа Шен Ӏапказийн акваторера).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Юрьев-Польскан кӀоштан нах беха меттигаш
Изель-лез-ЕкегӀшен
Изель-лез-ЕкегӀшен — Францин гӀала-коммуна, лаьтта О-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — Па-де-Кале.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Па-де-Кале департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Сикульяна
Сикульяна — Италин Сицили регионера коммуна. Лаьтташ йу Агридженто провинцехь.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Теколотлича (Чилпансинго де лос Браво)
Теколотлича — Мексикин Герреро штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Сикульяна
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Сицили йукъара гӀаланаш
Теколотлича (Чилпансинго де лос Браво)
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 21,9 °C.
Истори
1849 шеран 27 октябрехь дуьйна Герреро штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Герреро штатан нах беха меттигаш
Свияжск
Климат
Кхузахь йу йуккъерачу шораллера бараман континенталан кепара амалан климат, йовхачу аьхкенца а, барамехь шийла Іаьнца а. Уггар бовха бутт июль бу, уггар шийла — январь.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 271 стаг (2010 ).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Зеленодольскан кӀоштан нах беха меттигаш
Итемген (эвла)
Итемген — Кхазакхстанан Акмолан областан Енбекшильдеран кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Йоккха Устюба
Йоккха Устюба — Башкирийчоьнан Буздякан кӀоштара эвла, иза Копей-Кубовски йуьртан меттиган йукъайогӀу. Бахархойн дукхалла 331 стаг (2009 шо). Поштан индекс — 452726, код ОКАТО — 80217000000.
Демографи
Бахархойн дукхаллин динамика:
Колето (Лука)
Колето  — Италин Тоскана регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Тоскана регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Гай (Турчянске Теплице)
Гай  — Словакин  гуонара эвла.
Истори
Йиллина.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словакин нах беха меттигаш
Тимошински (Митюковскан йуьртан меттиг)
Тимошински (Тимошинская) — Российн Федерацин Вологдин областан Вожеган кӀоштара дӀатесна эвла.
Сан Франсиско де ла Чарка, Эль Нидо (Ирапуато)
Сан Франсиско де ла Чарка, Эль Нидо — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Тимошински (Митюковскан йуьртан меттиг)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Сан Франсиско де ла Чарка, Эль Нидо (Ирапуато)
Географи
Сан Франсиско де ла Чарка, Эль Нидо лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Тимошински (Митюковскан йуьртан меттиг)
Хьажоргаш
Категори:Вожеган кӀоштан нах беха меттигаш
Сан Франсиско де ла Чарка, Эль Нидо (Ирапуато)
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
(14254) 2000 AT64
(14254) 2000 AT64 — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Истори
ДӀайиллина 2000 шеран 4 январехь LINEAR проекты цӀе йолу Ӏилманчо Сокорро обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «2000 AT64» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Зрече-Дуже
Зрече-Дуже — Польшин Свентокшискан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Свентокшискан воеводаллин нах беха меттигаш
ХӀисарли (Бига)
ХӀисарли (Hisarlı) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан Чанаккале провинцин (ил) Биганан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Чанаккале провинцин нах беха меттигаш
Категори:Биганан кӀоштан нах беха меттигаш
Люба (кратер)
Люба — Венеран тӀехь  12,4 км. гергга диаметр йолу кратер. Цуьнан координаташ ю -1.6°N, -283.9°W.
Хьосташ
Категори:Венеран кратераш
Чакирджаали (АлашехӀир)
Чакирджаали (Çakırcaali) — Туркойчоьнан Эгейн регионан Маниса провинцин (ил) АлашехӀирнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Маниса провинцин нах беха меттигаш
Категори:Маниса провинцин микрокӀошташ
Категори:АлашехӀирнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
(6100) Kunitomoikkansai
(6100) Kunitomoikkansai — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Стинькино
Стинькино (Стинькино) — Российн Федерацин Новгородан областан Пестован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан, хӀордан климатан герга йу, цуьнан амалехь тӀех сов тӀуналла, йовха йоцу аьхке, йовха, йеха гуьйре, барамехь кӀеда Ӏа, йеха шийло бӀаьсте. Ӏай кхоьлина хенан хӀоттам хуьлу, йукъа-кара (5-7 де баттахь) йовхонашца. Ӏа дохделча ша хьокху. Баттахь 5-10 дийнахь дарц хьоькху. Дохк хуьлу Ӏаьн дохаллехь Ӏуьйренан сахьташкахь (5 — 15 де баттахь). Кхоьлина денош хуьлу 10 — 28 баттахь (максимум декабрехь), диекхна денош 2-6 баттахь. Аьхка доцца догӀанаш хуьлу (12-17 де баттахь). Диекхна денош 10-19 хуьлу баттахь. Буса а, Ӏуьйрана а дохк хуьлу (5-8 де баттахь). Гуьйре дохк йолуш кхоьлина хуьлу (12-14 де дохк йолуш). Йочанаш гурахь дехха дерз кепара, ноябрехь тӀеда ло кепара хуьлу.
Cахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Пестован кӀоштан нах беха меттигаш
Сувойница
Сувойница (Сувојница) — Сербин Пчинья гуонан йукъараллера (општина) нах беха меттиг.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Литература
Категори:Пчинья гуо нах беха меттигаш Категори:Сербин нах беха меттигаш
Джиджилер (Османели)
Джиджилер (Ciciler) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регион регионан Биледжик провинцин (ил) Османелинан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Биледжик провинцин нах беха меттигаш
Категори:Османелинан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Лазаро Карденас (Асьентос)
Лазаро Карденас — Мексикин Агуаскальентес штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Истори
Кху махка испанхой бахкале, кхузахь дехаш дара чичимекийн тайпанаш, 1530-1531 шерашкахь испанхоша долайаьккхина.
1789 шеран 24 апрелехь дуьйна Сакатекас штатан йукъахь йара, 1835 шеран 23 майхь дуьйна Агуаскальентес штатан йукъахь йу
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Агуаскальентес штатан нах беха меттигаш
Эрентепе (Кумлуджа)
Эрентепе (Erentepe) — Туркойчоьнан Лаьттайуккъера хӀордан регионан Антали провинцин (ил) Кумлуджанан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Затонь (Ленора)
Затонь  (Zátoň) — Чехин Къилба Чехин мехкан кӀоштара эвла.
Эрентепе (Кумлуджа)
Хьажоргаш
Категори:Антали провинцин нах беха меттигаш
Категори:Антали провинцин микрокӀошташ
Затонь (Ленора)
Географи
.
Эрентепе (Кумлуджа)
Хьажоргаш
Категори:Кумлуджанан микрокӀошташ
Затонь (Ленора)
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Эрентепе (Кумлуджа)
Хьажоргаш
Категори:Кумлуджанан кӀоштан нах беха меттигаш
Затонь (Ленора)
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Эрентепе (Кумлуджа)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Затонь (Ленора)
Демографи
Бахархойн динамика:
Эрентепе (Кумлуджа)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Затонь (Ленора)
Литература
Категори:Къилба Чехин мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Мелехово (Опочкан кӀошт)
Мелехово (Мелехово) — Российн Федерацин Пскован областан Опочкан кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хорошонки
Хорошонки (Хорошонки) — Российн Федерацин Смоленскан областан Сафонован кӀоштара эвла.
Климат
Климат барамера континенталан йу, амалехь барамера йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а ду. Ӏаьн хьалхара дакъа довха ду шолгӀачул. ХӀаваан йовхачу температуран (де-буьйсан йукъара барам) мур лаьтта 213-224 дийнахь. ГӀоролаш йоцучу муьран йукъара барам 125-148 де. Цхьацца шерашкахь хаало дикка дӀатовжар йийцинчу климатан амалех. Йочанийн шеран барам бу 645-691 мм. Кхааннах ши дакъа догӀан кепара догӀу, цхьа дакъа ло кепара хуьлу. Цхьаьна эшшара лон чкъор лаьтта декабрь болалуш, деша апрелан хьалхарчу декадехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Сафонован кӀоштан нах беха меттигаш
Англесола
Англесола — Испанин Льейда провинцин муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —. ХӀордан сизал локхалла. муниципалитеташ.
Полщина
Полщина (Палшчына) — Белоруссин Витебскан областан Миорин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Витебскан областан нах беха меттигаш Категори:Миорин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Тассу
Тассу — Кхазакхстанан Акмолан областан Енбекшильдеран кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Акмолан областан нах беха меттигаш Категори:Енбекшильдеран кӀоштан нах беха меттигаш
Варкетили
Варкетили (ვარკეთილი) — Гуьржийчоьнан Тиблисин йукъайогӀу эвла. Бахархойн дукхалла 3004 стаг (2014 шо).
Билгалдахарш
Категори:Тиблиси
Сен-КгӀистоф (ШагӀанта)
Сен-КгӀистоф — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Коммунан департамент — ШагӀанта.
Ардасан
Климат
Кхузахь климат — чӀогӀа континенталан йу, шийла Ӏа долуш, йовха аьхке йолуш. Ӏа шийла, декъа кӀезиг ло долуш хуьлу. БӀаьсте мохе йу, гӀоролаш йолуш, йочанаш чӀогӀа кӀезиг йолуш. Аьхке йоца, довхачу деношца а, шийлачу буьйсанашца, июлехь а, августехь а шортта догӀанаш долуш хуьлу. Гуьйре тӀекхочуш хаа а ца ло, хенан хӀоттам цӀеххьана хийца ца ло, цхьацца шерашкахь иза йеха а, йовха а хуьлу.
Сен-КгӀистоф (ШагӀанта)
Географи
.
Ардасан
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Иркутскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+8.
Хьажоргаш
Категори:Селенган кӀоштан нах беха меттигаш
Сен-КгӀистоф (ШагӀанта)
Билгалдахарш
Категори:ШагӀанта департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Транка Негра (Соледад де Добладо)
Транка Негра — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Транка Негра лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Асанаури
Асанаури (ასანური) — Гуьржийчоьнан КӀахетин Сигнахин муниципалитетан эвла.
Карлсхаген
Карлсхаген — Германин Мекленбург-Хьалхара Померани латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Мекленбург-Хьалхара Померани латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Саламалик (Оьзгоьнан кӀошт)
Саламалик — ГӀиргӀазойчоьнан Ошан областан Оьзгоьнан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Сахьтан аса ю +6:00.
Хьажоргаш
Категори:Оьзгоьнан кӀоштан нах беха меттигаш
Сийлахьчу Кхолхонан Килс (Париж)
Сийлахь Кхолхонан Килс (оьрс. Свято-Троицкий собор я Российский духовно-культурный православный центр; фр. Cathédrale de la Sainte-Trinité de Paris et Centre Spirituel et Culturel Orthodoxe Russe)- Парижахь йиъ гIишло чуйогӀу комплекс:
ИсбегӀг
ИсбегӀг — Францин гӀала-коммуна, лаьтта О-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — Па-де-Кале.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Па-де-Кале департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Пеньково (Кировоградан область)
Пеньково — Украинин Кировоградан областан Бобринецан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Бобринецан кӀоштан нах беха меттигаш
(14255) 2000 AS70
(14255) 2000 AS70 — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Истори
ДӀайиллина 2000 шеран 5 январехь LINEAR проекты цӀе йолу Ӏилманчо Сокорро обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «2000 AS70» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Вишур (Уван кӀошт)
Климат
Лаьтта къилбаседа бараман асанехь, Еврази материкан кӀоргенехь, Атлантикин а, Къилбаседа-Шатесна Ӏапказийн хӀордашна генахь. Цундела цуьнан климат барамера континенталан йу дехачу шийлачу Ӏашца, йовхачу аьхкенца, дика къаьстачу шеран заманашца бӀаьста а, гурахь а. Атлантикин Ӏапказ тӀиера кхуза йогӀу йовха хӀаваъ. Аьхка цуо йахьа йочанаш, йовхо лагӀйо, ткъа Ӏай ло дахьа, шелонаш лагӀйо, йовхонаш йахьа.
Сахьтан аса
Кхузахь йу Самарин хан лелаш. UTC-ца хийцадалар ду +4:00. Москохан хенаца цу сахьтийн асан гуттар а хийцадалар ду +1 сахьт, MSK+1 санна Россехь къастош а йу. 2010-гӀа шо кхаччалц, областехь йара асан Самарин хан (МСК+1). 2010-2014-чу шерашкахь йара Москохан хан. 2014-чу шеран 26-чу октябряхь дуьйна регион йу йуха а кхоьллинчу кхозлагӀчу сахьтийн зонехь (МСК+1, Москохан хан + 1 сахьт, UTC+4). Маьлхан хенаца йукъара башхалла ю 30 минот тӀера областан малхбалехь, малхбузехь 48 минот тӀекхаччалц.
Хьажоргаш
Категори:Уван кӀоштан нах беха меттигаш
Крутой Ручей (Ленинградан область)
Крутой Ручей (Крутой Ручей) — Российн Федерацин Ленинградан областан Бокситогорскан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла йукъайогӀу хӀордан климатера континенталан дехьайолучу барамерачу климатан зонан. Цигахь барамера кӀеда Ӏа ду, барамехь йовха аьхке а йу. Климатан коьрта башхалла йу хенан хӀоттам цхьаьнаэшшара ца хилар, иза доьзна ду сих-сиха хийцалучу хӀаваан массех, уьш кхоллалучу кӀоште хьаьжжина хуьлу хӀордан, континенталан, арктикан.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Бокситогорскан кӀоштан нах беха меттигаш
(6101) Томоки
(6101) Томоки — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Истори
ДӀайиллина 1993 шеран 1 мартехь Т. Урата цӀе йолу Ӏилманчо Симидзу обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1993 EG».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Гротерия Маре
Гротерия Маре — Италин Калабри регионан  коммунера эвла.
Пустынь (Пермийн мохк)
Пустынь (Пустынь) — Российн Федерацин Пермийн мехкан Ильинскан кӀоштара эвла.
Гротерия Маре
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Пустынь (Пермийн мохк)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Малхбузера догӀучу хӀаваийн массийн новкъахь долчу Басеги дукъо, массо Урало санна, лекха дацахь а, дикка сацадо Атлантикин хӀаваъ малхбалехьа даржарах. Мехкан климататан амалехь континенталла йу, цуьнан бахьна дукха хьолахь бӀаьста догӀу арктикин хӀаваъ ду. Каран хӀордан шийла мох къаьста кӀезиг тӀаналлийца, Атлантикин хӀаваан массаш, бӀостанехьа, тӀуналла дукха йолуш ду (700—800 мм шарахь гергга). Махкахь дикка йовха аьхке йу, цхьадолчу шерашкахь уггар шийла бутт февраль хуьлу. Ах йочанаш ло кепара хуьлу. ДогӀанаш дукхахдерг сентябрехь а, июнехь а хуьлу, малхбузен басешкахь алсама дакъа — августехь хуьлу. Минимум йочанаш йогӀу февралехь а, декабрехь а. Аьхка лаьмнашкахь стигал къекъаш догӀанаш оьху. Мехкан амалехь йу сих-сиха хуьлу аьхкенан дохк, уьш наггахь масех дийнахь лаьтта.
Гротерия Маре
Литература
Категори:Калабри регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Пустынь (Пермийн мохк)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+5.
Хьажоргаш
Категори:Пермийн мехкан Ильинскан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори