cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Храставице
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
(5574) Seagrave
(5574) Seagrave — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Корбоули
Корбоули (კორბოული) — Гуьржийчоьнан Имеретин Сачхерен муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 3264 стаг (2014 шо).
Жидоштица
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
(5574) Seagrave
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Жидоштица
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Мехединць жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Корбоули
Билгалдахарш
Категори:Сачхерен муниципалитетан нах беха меттигаш
Красное (Капланецкан йуьртан меттиг)
Красное (Краснае) — Белоруссин Минскан областан Березинан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Березинан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Чернышевка (Высоки Горан кӀошт)
Чернышевка (Чернышевка) — Российн Федерацин ГӀезалойчоьнан Высоки Горан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь йу йуккъерачу шораллера бараман континенталан кепара амалан климат, йовхачу аьхкенца а, барамехь шийла Іаьнца а. Уггар бовха бутт июль бу, уггар шийла — январь.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 844 стаг (2010 ).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Высоки Горан кӀоштан нах беха меттигаш
Красни (Курганинскан кӀошт)
Красни (Красный) — Российн Федерацин Краснодаран мехкан Курганинскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Курганинскан кӀоштан нах беха меттигаш
Ле-Овальд
Ле-Овальд — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — Лаха ГӀейн.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Лаха ГӀейн департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Фурманов (Оренбурган область)
Фурманов (Фурманов) — Российн Федерацин Оренбурган областан Первомайскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат океанаш а хӀордаш а генахь хилар бахьнехь континентан ю, аьхккий йовха хуьлу Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре бовха бутт бу — июль, уггаре шийла — январь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+6.
Хьажоргаш
Категори:Оренбурган областан Первомайскан кӀоштан нах беха меттигаш
Сарторело (Верона)
Сарторело — Италин Венеция регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Венеция регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Дубровка (Жиздран кӀошт)
Дубровка (Дубровка) — Российн Федерацин Калугин областан Жиздран кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Жиздран кӀоштан нах беха меттигаш
(13633) Ivens
(13633) Ivens — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Истори
ДӀайиллина 1995 шеран 17 ноябрехь Spacewatch цӀе йолу Ӏилманчо Китт-Пик обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1995 WW17» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Космополис (Вашингтон)
Космополис  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Вашингтон штатера гӀала.
Истори
Космополис гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Вашингтон штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Белдиби (Каш)
Белдиби (Beldibi) — Туркойчоьнан Лаьттайуккъера хӀордан регионан Антали провинцин (ил) Кашнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Антали провинцин нах беха меттигаш
Категори:Антали провинцин микрокӀошташ
Категори:Кашнан микрокӀошташ
Категори:Кашнан кӀоштан нах беха меттигаш
Кушниково (Старицан кӀошт)
Кушниково (Кушниково) — Российн Федерацин Тверан областан Старицан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Белдиби (Каш)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Кушниково (Старицан кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Старицан кӀоштан нах беха меттигаш
Быково (Буряти)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Иркутскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+8.
Хьажоргаш
Категори:Кабанскан кӀоштан нах беха меттигаш
Баскаки (Суздалан кӀошт)
Баскаки (Баскаки) — Российн Федерацин Владимиран областан Суздалан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат билгалйоккху цуьнан географин хьоло, цунах доьзна ду маьлхан йовхо кхачар а, тайп-тайпана хӀордан, континенталан барамера шораллин, арктикин хӀаваан массаш лелар а (луларчу Малхбузен Европин, Йуккъера а, Къилбаседера а Азин, Атлантикин а, Къилбаседа Шен Ӏапказийн акваторера).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Суздалан кӀоштан нах беха меттигаш
Месджитли (Муш)
Месджитли (Mescitli) — Туркойчоьнан Малхбален Анатоли регионан Муш провинцин (ил) Мушнан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Муш провинцин нах беха меттигаш
Категори:Мушнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Пола
Пола (посёлок Пола) — Российн Федерацин Новгородан областан Парфинан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан, хӀордан климатан герга йу, цуьнан амалехь тӀех сов тӀуналла, йовха йоцу аьхке, йовха, йеха гуьйре, барамехь кӀеда Ӏа, йеха шийло бӀаьсте. Ӏай кхоьлина хенан хӀоттам хуьлу, йукъа-кара (5-7 де баттахь) йовхонашца. Ӏа дохделча ша хьокху. Баттахь 5-10 дийнахь дарц хьоькху. Дохк хуьлу Ӏаьн дохаллехь Ӏуьйренан сахьташкахь (5 — 15 де баттахь). Кхоьлина денош хуьлу 10 — 28 баттахь (максимум декабрехь), диекхна денош 2-6 баттахь. Аьхка доцца догӀанаш хуьлу (12-17 де баттахь). Диекхна денош 10-19 хуьлу баттахь. Буса а, Ӏуьйрана а дохк хуьлу (5-8 де баттахь). Гуьйре дохк йолуш кхоьлина хуьлу (12-14 де дохк йолуш). Йочанаш гурахь дехха дерз кепара, ноябрехь тӀеда ло кепара хуьлу.
Cахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Парфинан кӀоштан нах беха меттигаш
ОгӀбан (коммуна)
ОгӀбан — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Къилба-ПигӀенейш регионехь. Коммунан департамент — ТагӀн.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ТагӀн департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Пролетарски (Курскан кӀошт)
Пролетарски (Пролетарский) — Российн Федерацин Ставрополан мехкан Курскан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла йу барамера континенталан климатан зонехь, алсама хуьлу малхбален а, малхбузен а мехаш. Климатан раж шеран дохаллехь чӀогӀа хийцало, шеран метеорологин заманаш, дукха хьолехь, рузманца ца нисло. Мехкан доккхаха долчу декъехь Ӏа доца а ду, цхьанаэшшара а дац. Уггар шийла бутт — январь. Аьхке Ставрополехь йеха йу: 140 де гергга.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Сан Мигел (Сан Фелипе, Гуанахуато)
Сан Мигел — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Пролетарски (Курскан кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Ставрополан мехкан Курскан кӀоштан нах беха меттигаш
Сан Мигел (Сан Фелипе, Гуанахуато)
Географи
Сан Мигел лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
ШамсегӀи
ШамсегӀи — Францин гӀала-коммуна, лаьтта НогӀманди регионехь. Коммунан департамент — ОгӀн.
Билгалдахарш
Категори:ОгӀн департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Долорес (кратер)
Долорес — Венеран тӀехь  12,6 км. гергга диаметр йолу кратер. Цуьнан координаташ ю -51.4°N, -201.6°W.
Хьосташ
Категори:Венеран кратераш
Бинц
Бинц — Германин Мекленбург-Хьалхара Померани латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Кузнецово (Томскан область)
Кузнецово (Кузнецово) — Российн Федерацин Томскан областан Шегаркан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат континенталан йу, йовхачу аьхкенца а, шийлачу Ӏаьнца а, тӀуналла цхьабосса йу, хенан хӀоттаман элементаш хийца дукха сиха ло, боцучу хенан муьрехь (масех дийнахь йа сахьтехь). Меттигера климат, хьалхарчу шерашкахь санна хийца ца луш схьайогӀу, иза доьзна ду Малхбуза-Сибрехан акъарин тӀехуларчу хӀаваийн массийн чолхечу циркуляцех эвла шера а, массо агӀора йиллина а йу, къилба-малхбале йоцург, цуо аьтту бо Арктикин а, Атлантикин а, Йуккъерчу Азин а хӀаваан массашна кхуза чуйахка. Цундела циркуляцин процессаш Малхбуза-Сибрехан тӀехула массо а хенахь дакъалоцу арктикин а, бараман а хӀаваан массаш, ткъа аьхка кхин тропикера а. ХӀаваан массаш дӀахьо циклонийн а, антициклонийн а системехь, цуо хенан хӀоттам областехь цхьаьна эшшар ца лоттуьйту, шо шере мел деле ловзаш хуьлу иза.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Хьажоргаш
Категори:Шегаркан кӀоштан нах беха меттигаш
Шайык (Токтогулан кӀошт)
Шайык — ГӀиргӀазойчоьнан Джалал-Абадан областан Токтогулан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Сахьтан аса ю +6:00.
Хьажоргаш
Категори:Токтогулан кӀоштан нах беха меттигаш
(5575) Ryanpark
(5575) Ryanpark — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Истори
ДӀайиллина 1985 шеран 4 сентябрехь Анри Дебеонь цӀе йолу Ӏилманчо Ла-Силья обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1985 RP2».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Алферово (Сафонован кӀошт)
Климат
Климат барамера континенталан йу, амалехь барамера йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а ду. Ӏаьн хьалхара дакъа довха ду шолгӀачул. ХӀаваан йовхачу температуран (де-буьйсан йукъара барам) мур лаьтта 213-224 дийнахь. ГӀоролаш йоцучу муьран йукъара барам 125-148 де. Цхьацца шерашкахь хаало дикка дӀатовжар йийцинчу климатан амалех. Йочанийн шеран барам бу 645-691 мм. Кхааннах ши дакъа догӀан кепара догӀу, цхьа дакъа ло кепара хуьлу. Цхьаьна эшшара лон чкъор лаьтта декабрь болалуш, деша апрелан хьалхарчу декадехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Сафонован кӀоштан нах беха меттигаш
Гузд (Лукивскан повет)
Гузд  — Польшин Люблинан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Люблинан воеводаллин нах беха меттигаш
Вега-де-Сан-Матео
Географи
Муниципалитетан майда —. ХӀордан сизал локхалла. муниципалитеташ.
Хьажоргаш
Категори:Испанин муниципалитеташ Категори:Лас-Пальмас провинцин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Скверчин-Двур
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Уьнлуьдже (Байкан)
Уьнлуьдже (Ünlüce) — Туркойчоьнан Къилба-Малхбален Анатолин Сиирт провинцин (ил) Байканан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Сиирт провинцин нах беха меттигаш
Категори:Байканан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
(13634) 1995 WY41
(13634) 1995 WY41 — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Истори
ДӀайиллина 1995 шеран 16 ноябрехь С. Уэда, Х. Канэда цӀе йолу Ӏилманчо Кусиро обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1995 WY41» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Ле-Пале
Ле-Пале — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БгӀетань регионехь. Коммунан департамент — МогӀбиан.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:МогӀбиан департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Эль Чикозапоте (Косамалоапан де Карпио)
Географи
Эль Чикозапоте лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Голембюв (Свентокшискан воеводалла)
Голембюв  — Польшин Свентокшискан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Свентокшискан воеводаллин нах беха меттигаш
Ынтымак (Байдибекан кӀошт)
Ынтымак — Кхазакхстанан Туркестанан областан Байдибекан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Туркестанан областан нах беха меттигаш Категори:Кхазакхстанан нах беха меттигаш Категори:Байдибекан кӀоштан нах беха меттигаш
Гразанье-Акве-Бондал (Леко)
Гразанье-Акве-Бондал — Италин Ломбарди регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
HD84656
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Тлалнелхуайокан (Тлалнелхуайокан, Веракрус)
Тлалнелхуайокан — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Тлалнелхуайокан лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Аккаиново
Аккаиново — Башкирийчоьнан Бирскан кӀоштара эвла, иза Маядыковски йуьртан меттиган йукъайогӀу. Бахархойн дукхалла 67 стаг (2009 шо). Поштан индекс — 452466, код ОКАТО — 80213822002.
Тлалнелхуайокан (Тлалнелхуайокан, Веракрус)
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Флуминимаджоре
Флуминимаджоре — Италин Сардини регионера коммуна. Лаьтташ йу Карбони-Иглезиас провинцехь.
Аккаиново
Демографи
Бахархойн дукхаллин динамика:
Флуминимаджоре
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Аккаиново
Хьажоргаш
Категори:Бирскан кӀоштан нах беха меттигаш
Флуминимаджоре
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Сардини йукъара гӀаланаш
Кулигино (Пермийн мохк)
Кулигино (Кулигино) — Российн Федерацин Пермийн мехкан Добрянкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Малхбузера догӀучу хӀаваийн массийн новкъахь долчу Басеги дукъо, массо Урало санна, лекха дацахь а, дикка сацадо Атлантикин хӀаваъ малхбалехьа даржарах. Мехкан климататан амалехь континенталла йу, цуьнан бахьна дукха хьолахь бӀаьста догӀу арктикин хӀаваъ ду. Каран хӀордан шийла мох къаьста кӀезиг тӀаналлийца, Атлантикин хӀаваан массаш, бӀостанехьа, тӀуналла дукха йолуш ду (700—800 мм шарахь гергга). Махкахь дикка йовха аьхке йу, цхьадолчу шерашкахь уггар шийла бутт февраль хуьлу. Ах йочанаш ло кепара хуьлу. ДогӀанаш дукхахдерг сентябрехь а, июнехь а хуьлу, малхбузен басешкахь алсама дакъа — августехь хуьлу. Минимум йочанаш йогӀу февралехь а, декабрехь а. Аьхка лаьмнашкахь стигал къекъаш догӀанаш оьху. Мехкан амалехь йу сих-сиха хуьлу аьхкенан дохк, уьш наггахь масех дийнахь лаьтта.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+5.
Хьажоргаш
Категори:Добрянкан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Студенцово (Вологдин область)
Студенцово (Студенцово) — Российн Федерацин Вологдин областан Верховажьен кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Верховажьен кӀоштан нах беха меттигаш
Сартори (Падова)
Сартори — Италин Венеция регионан  коммунера эвла.
Литература
Категори:Венеция регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Высоки Гора (Украина)
Высоки Гора — Украинин Николаевн областан Братскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Братскан кӀоштан нах беха меттигаш
Оссак
Оссак — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Къилба-ПигӀенейш регионехь. Коммунан департамент — ТагӀн.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ТагӀн департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Краснополье (Березинан кӀошт)
Краснополье (Краснаполле) — Белоруссин Минскан областан Березинан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Минскан областан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Цикот
Цикот (Цикот) — Сербин Поморав гуонан йукъараллера (општина) нах беха меттиг.
Географи
Лаьтташ йу Балканийн ахгӀайренан къилбаседа декъан тӀехь, хӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Литература
Категори:Поморав гуо нах беха меттигаш Категори:Сербин нах беха меттигаш
Абрагамовце
Абрагамовце — Словакин  гуонара эвла.
Истори
Йиллина.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Орасио Баутиста, Ла Гальера (Чиконамел)
Орасио Баутиста, Ла Гальера — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Орасио Баутиста, Ла Гальера лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Ла Гвадалупана, Ранчо (Ринкон де Ромос)
Ла Гвадалупана, Ранчо — Мексикин Агуаскальентес штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Истори
Кху махка испанхой бахкале, кхузахь дехаш дара чичимекийн тайпанаш, 1530-1531 шерашкахь испанхоша долайаьккхина.
1789 шеран 24 апрелехь дуьйна Сакатекас штатан йукъахь йара, 1835 шеран 23 майхь дуьйна Агуаскальентес штатан йукъахь йу
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Агуаскальентес штатан нах беха меттигаш
Мешеджик (Муш)
Мешеджик (Meşecik) — Туркойчоьнан Малхбален Анатоли регионан Муш провинцин (ил) Мушнан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Муш провинцин нах беха меттигаш
Категори:Мушнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Курганинск
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Курганинскан кӀоштан нах беха меттигаш
Сочула (Таско де Аларкон)
Сочула — Мексикин Герреро штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Брыжинки
Брыжинки (Брыжынкі) — Белоруссин Витебскан областан Миорин кӀоштара эвла.
1921—1945 шерашкахь Полякийн Республикин Вильнон воеводаллин Диснан поветан.
Сочула (Таско де Аларкон)
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 21,9 °C.
Брыжинки
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Витебскан областан нах беха меттигаш Категори:Миорин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Сочула (Таско де Аларкон)
Истори
1849 шеран 27 октябрехь дуьйна Герреро штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Герреро штатан нах беха меттигаш
Юльевка (Запорожьен область)
Юльевка — Украинин Запорожьен областан Запорожьен кӀоштара эвла. XIX бӀешо — Екатеринославан губерни, Российн импери.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Запорожьен кӀоштан нах беха меттигаш
Бендаргово (Полицкан повет)
Бендаргово  — Польшин Западно-Поморскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Западно-Поморскан воеводаллин нах беха меттигаш
Торхово (Новосокольникин кӀошт)
Торхово (Торхово) — Российн Федерацин Пскован областан Новосокольникин кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Новосокольникин кӀоштан нах беха меттигаш
Жиень (Долж)
Жиень — Румынин Долж жудецан коммунера эвла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Долж жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Нови Поселок (Высоки Горан кӀошт)
Нови Поселок (Новый Поселок) — Российн Федерацин ГӀезалойчоьнан Высоки Горан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь йу йуккъерачу шораллера бараман континенталан кепара амалан климат, йовхачу аьхкенца а, барамехь шийла Іаьнца а. Уггар бовха бутт июль бу, уггар шийла — январь.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 336 стаг (2010 ).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Высоки Горан кӀоштан нах беха меттигаш
Храстин
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Редвуд (Орегон)
Редвуд  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Орегон штатера нах беха меттиг, иза лоруш йу бахархойн статистикин меттиг (census-designated place, CDP) санна.
Храстин
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Редвуд (Орегон)
Географи
Редвуд бахархойн статистикин меттиган майда —. Статистикин йекъна меттиган бакъонан статус йац.
Храстин
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Редвуд (Орегон)
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Храстин
Демографи
Бахархойн динамика:
Редвуд (Орегон)
Хьажоргаш
Категори:Орегон штатан бахархойн статистикин меттигаш Категори:Орегон штатан нах беха меттигаш Категори:АЦШ бахархойн статистикин меттигаш
Храстин
Литература
Категори:Устецан мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Ла-Сентер (Вашингтон)
Ла-Сентер  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Вашингтон штатера гӀала.
Истори
Ла-Сентер гӀала йиллина  шарахь.
Хьажоргаш
Категори:Вашингтон штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Жлоуковице
Жлоуковице (Žloukovice) — Чехин Йуккъера Чехин мехкан кӀоштара эвла.
Географи
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Йуккъера Чехин мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Коьклуькайа (Нуьтуьрге)
Коьклуькайа (Köklükaya) — Туркойчоьнан Малхбален Анатоли регионан Малати провинцин (ил) Пуьтуьргенан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Малати провинцин нах беха меттигаш
Категори:Малати провинцин микрокӀошташ
Категори:Пуьтуьргенан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Корети
Корети (ქორეთი) — Гуьржийчоьнан Имеретин Сачхерен муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 1348 стаг (2014 шо).
Билгалдахарш
Категори:Сачхерен муниципалитетан нах беха меттигаш
(5576) Albanese
Истори
ДӀайиллина 1986 шеран 16 октябрехь Ӏилманхоша цӀе йолу Ӏилманчо CERGA обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1986 UM1».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Коле Майнело (Рим)
Коле Майнело  — Италин Лацио регионан  коммунера эвла.
Литература
Категори:Лацио регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Березницы (Суздалан кӀошт)
Березницы (Березницы) — Российн Федерацин Владимиран областан Суздалан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат билгалйоккху цуьнан географин хьоло, цунах доьзна ду маьлхан йовхо кхачар а, тайп-тайпана хӀордан, континенталан барамера шораллин, арктикин хӀаваан массаш лелар а (луларчу Малхбузен Европин, Йуккъера а, Къилбаседера а Азин, Атлантикин а, Къилбаседа Шен Ӏапказийн акваторера).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Суздалан кӀоштан нах беха меттигаш
Оьрсийн мотт
<!-- Для фонологического строя русского языка характерны разветвлённая система согласных фонем (37 фонем, в большинстве своём парных по признакам твёрдости-мягкости и глухости-звонкости) и значительно менее сложная, исторически упростившаяся, система гласных (всего 5, в другой традиции — 6 фонем) при разнообразии позиционных видоизменений и тех, и других. Слоговыми являются обычно гласные звуки. Ударение — динамическое, или силовое (один из слогов словоформы — ударный — выделяется среди прочих более напряжённой артикуляцией), разноместное (не прикреплённое к какому-либо определённому слогу по отношению к началу или концу словоформы), подвижное (в разных формах одного слова могут быть ударными разные слоги и разные морфемы).
Русский язык согласно морфологической типологии относится к флективным синтетическим языкам, то есть грамматические значения лексем в нём передаются с помощью аффиксов, несущих одновременно несколько грамматических значений, например, для существительных окончания несут информацию о роде, числе и падеже словоформы. Комплекс наук о русском языке называется лингвистической русистикой, которая является частью более широкой страноведческой дисциплины, называемой русистикой.
Положение русского языка в мире
В XX веке русский язык вошёл в число так называемых мировых (глобальных) языков. Распространение русского языка географически и территориально было во многом следствием деятельности Российской империи, затем СССР, а ныне Российской Федерации, которая является крупнейшим по площади суверенным государством планеты.
Бережковски (Калининградан область)
Бережковски (Бережковское) — Российн Федерацин Калининградан областан Черняховскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат хӀордан йу, аьхка йовха хуьлу Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре бовха бутт бу — июль, уггаре шийла — январь.
Сахьтан аса
Кхузахь UTCн дӀахилар +3:00 йу. Кхузара хан Москохан хенал 1 сахьт башха йу, Аьхка Балтикайистера республикашкахь а кхин Финляндехь а, Исраилехь а, Туруойчохь а, Украинехь а, Белоруссехь а йолу хенаца нийса йу. Йукъара Европин хенал +1 сахьт башха йу. Ӏай Йукъара Европин хенал +2 башха йу..
Хьажоргаш
Категори:Калининградан областан Черняховскан кӀоштан нах беха меттигаш
Почаево (Новгородан область)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан, хӀордан климатан герга йу, цуьнан амалехь тӀех сов тӀуналла, йовха йоцу аьхке, йовха, йеха гуьйре, барамехь кӀеда Ӏа, йеха шийло бӀаьсте. Ӏай кхоьлина хенан хӀоттам хуьлу, йукъа-кара (5-7 де баттахь) йовхонашца. Ӏа дохделча ша хьокху. Баттахь 5-10 дийнахь дарц хьоькху. Дохк хуьлу Ӏаьн дохаллехь Ӏуьйренан сахьташкахь (5 — 15 де баттахь). Кхоьлина денош хуьлу 10 — 28 баттахь (максимум декабрехь), диекхна денош 2-6 баттахь. Аьхка доцца догӀанаш хуьлу (12-17 де баттахь). Диекхна денош 10-19 хуьлу баттахь. Буса а, Ӏуьйрана а дохк хуьлу (5-8 де баттахь). Гуьйре дохк йолуш кхоьлина хуьлу (12-14 де дохк йолуш). Йочанаш гурахь дехха дерз кепара, ноябрехь тӀеда ло кепара хуьлу.
Оьрсийн мотт
Официальный статус
Русский язык является государственным и официальным языком в следующих государствах: Россия, Белоруссия (наряду с белорусским), частично признанная Южная Осетия (наряду с осетинским) и непризнанная Приднестровская Молдавская Республика (наряду с молдавским и украинским).
Русский язык считается официальным языком государственных учреждений (но ниже государственного по статусу) в следующих государствах: Казахстан, Киргизия, частично признанная Абхазия. В ряде административных единиц Молдавии, Румынии и Украины русский признан одним из официальных языков.
Почаево (Новгородан область)
Cахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Оьрсийн мотт
Официальный статус
В ряде стран и территорий русский язык имеет некоторые официальные функции. Так, в Таджикистане русский язык является по конституции «языком межнационального общения» и официально используется в законотворчестве. В некоторых округах штата Нью-Йорк на русский язык должны переводиться документы, связанные с выборами. В Узбекистане русский язык используется в органах ЗАГСа.
Русский язык имел государственный или официальный статус также в ряде исторических государств.
Почаево (Новгородан область)
Хьажоргаш
Категори:Парфинан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Оьрсийн мотт
Социологические данные
До 1991 года русский язык был языком межнационального общения СССР, де-факто исполняя функции государственного языка. Продолжает использоваться в странах, ранее входивших в состав СССР, как родной для большей части населения и как язык межнационального общения. В местах компактного проживания эмигрантов из стран бывшего СССР (Израиль, Германия, Канада, США, Австралия и др.) выпускаются русскоязычные периодические издания, работают радиостанции и телевизионные каналы, открываются русскоязычные школы, где активно преподают русский (например, Шевах-Мофет). В Израиле русский язык изучается в старших классах некоторых средних школ как второй иностранный язык. В странах Восточной Европы до конца 80-х годов XX века русский язык был основным иностранным языком в школах.
В социологическом исследовании Института Гэллапа (Gallup, Inc), посвящённом отношению к русскому языку в постсоветских государствах; 92 % населения в Белоруссии, 83 % на Украине, 68 % в Казахстане и 38 % в Киргизии выбрали русский язык для заполнения анкеты при проведении опроса. Институт обозначил этот раздел исследования как «Russian as the Mother Tongue» (Русский язык как родной язык). Словесные построения вопросов и практические сложности проведения опросов могли внести ошибки или предвзятость в результаты.
Лавы (Тверан область)
Лавы (Лавы) — Российн Федерацин Тверан областан Старицан кӀоштара дӀатесна эвла.
Оьрсийн мотт
Социологические данные
По данным, опубликованным в журнале «Language Monthly» (№ 3 стр.17 за 1997 г.), по подсчетам американского исследователя Дж. Вебера, по всему миру в 1990-х годах владело русским языком 297 млн человек (что ставило его на 5-е место по распространённости), из них 160 млн считали его родным (8-е место в мире). Русский язык — один из шести официальных языков ООН.
Общее количество русскоязычных в мире по оценке 1999 года — около 167 млн, ещё около 110 млн человек владеют русским языком как вторым.
Лавы (Тверан область)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Оьрсийн мотт
Социологические данные
На русском языке были произнесены первые слова в космосе. Во время пилотируемого полёта в космическое пространство Юрий Гагарин 12 апреля 1961 г. в 9:52 при проверке связи произнёс: «Самочувствие отличное. Слышу вас отлично. Полёт проходит хорошо.» В настоящее время русский язык неофициально является языком международного общения при пилотируемых полётах на околоземной орбите. Разговорный русский язык обязательно изучают все работающие на МКС космонавты.
Согласно опубликованным в журнале Демоскоп в 2006 году исследованиям зам. директора по научной работе Центра социологических исследований Минобрнауки России Арефьева А. Л., русский язык постепенно теряет свои позиции как в мире в целом, так и в России в частности. В 2012 году Арефьев А. Л. опубликовал новое исследование «Русский язык на рубеже XX-ХХI веков», где подтвердил свой вывод о тенденции дальнейшего ослабления позиций русского языка во всех регионах Земли. В 2006 году автор прогнозировал уменьшение численности владеющих русским языком к 2025 году в России до 110 млн чел., а в мире — до 152 млн чел, но в 2012 году пересмотрел свой прогноз в сторону более оптимистических оценок (при сохранении общей негативной тенденции) и продлил его до 2050 года — к 2025 году автор прогнозировал уменьшение численности владеющих русским языком в мире до 215 млн чел., а к 2050 году — до 130 млн чел. . В странах бывшего СССР русский язык постепенно заменяется местными языками, а распространенность русского языка в мире сокращается в связи с уменьшением количества русских и убылью общего населения России. В самой России увеличивается популярность английского языка, а русский язык теряет популярность среди мигрантов.
Лавы (Тверан область)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Оьрсийн мотт
Социологические данные
Обновленный график тенденции распространения русского языка в XX веке и в первой четверти ХХI века от «Центра социологических исследований» (оценка и прогноз 2012 года)приведен на стр. 431 работы «Русский язык на рубеже XX-ХХI веков».
По данным переписи 2010 года в России «владение русским языком» указали 138 млн чел. (99,4 %), а при переписи 2002 года — 142,6 млн чел. (99,2 %). Среди горожан русским языком владели 101 млн чел. (99,8 %), а в сельской местности — 37 млн чел. (98,7 %).
Электронная база данных реестра переводов «Index Translationum» насчитывает более двух млн записей относительно 500 000 авторов и 78 000 издателей в 148 странах мира; её данные свидетельствуют, что русский является одним из самых переводимых языков в мире. Среди языков, на которые переводится большинство книг, русский на седьмом месте. Среди языков, с которых чаще всего переводят, русский на четвёртом месте.
Лавы (Тверан область)
Хьажоргаш
Категори:Старицан кӀоштан нах беха меттигаш
Оьрсийн мотт
Социологические данные
Изменение удельного веса владеющих русским языком в общей численности населения Земли в 1900—2010 годах (оценка).
Диалекты
В пределах европейской части России ещё в XV веке сложились две большие группировки говоров — северное наречие и южное наречие, характеризуемые рядом чётких изоглосс (например, для севера характерно оканье, взрывное [g], форма родительного падежа у жоны, такие слова, как зыбка, озимь, лаять, для юга — аканье, фрикативное [γ], форма у жене, а в тех же значениях употребляются слова люлька, зеленя, брехать), а также промежуточные среднерусские говоры (например, в Москве принято взрывное [g] и окончание родительного падежа -ы, как на севере, но аканье, как на юге).
Дынни
Дынни (Дынное) — Российн Федерацин Калугин областан Жиздран кӀоштара эвла.
Оьрсийн мотт
Диалекты
Для территории позднего формирования (азиатская часть РФ, Поволжье, Кавказ) характерно отсутствие чёткого деления диалектных зон, пестрота небольших ареалов, восходящих к речи переселенцев из разных регионов, а также черты, отражающие смешение разных диалектов.
Среднерусские говоры (прежде всего, московский) легли в основу русского литературного языка. Художественной литературы и периодической печати на других диалектах нет.
Дынни
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, дика къаьсташ шеран заманашца: барамехь довха а, тӀуьна а аьхкенца, барамера шийла хӀоьттина лайн чкъор долу Ӏаьнца.
Оьрсийн мотт
Диалекты
Изначально диалектные различия были не сильными и не препятствовали взаимопониманию, поскольку предки русских всегда населяли, в основном, равнины (Восточно-Европейскую (Русскую)), а поэтому контакты между ними не прекращались в силу географических причин. Стандартизации устной речи способствовало распространение СМИ в XX веке, введение всеобщего образования, масштабная межрегиональная миграция населения. Традиционные говоры сохраняются только сельским населением (старшее поколение). В устной речи городского населения, среднего поколения, молодёжи есть практически только некоторые различия в произношении, которые постепенно нивелируются под влиянием централизованного теле- и радиовещания, а также в лексике.
Русский язык, как и другие крупные языки мира, имеет свои разговорные варианты (официально не закреплённые и пока даже мало изученные лингвистами) за пределами РФ — в Прибалтике, Белоруссии, на Украине, в Молдавии, государствах Закавказья и Средней Азии. В юго-восточной Европе в силу близкородственности украинского и белорусского языков имеет место сильное смешение речи и возникают диалектные формы русско-украинского суржика или русско-белорусской трасянки. В свою очередь, на территории Центральной Азии, в частности, в Киргизии и Узбекистане, русская речь достаточно консервативна и до недавнего времени сохраняла форму 30-х гг. XX века (даже в речи русскоязычных представителей других национальностей — татар, корейцев, армян). Это часто характерно для «островов» языкового сообщества в неродственном (в данном случае — неславянском, тюркоязычном) языковом окружении. Русская речь Казахстана несёт в себе влияние казахского языка. А именно меняется правописание городов, вводятся жаргоны. Свои лингвистические особенности имеет речь русской эмигрантской диаспоры (различных поколений) в дальнем зарубежье. Довольно своеобразными являются крайне изолированные диалекты первопоселенцев Аляски.
Каменск (Буряти)
Каменск (Каменск) — Российн Федерацин Бурятин Кабанскан кӀоштара эвла.
Дынни
Хьажоргаш
Категори:Жиздран кӀоштан нах беха меттигаш
Оьрсийн мотт
Диалекты
В ряде государств постсоветского пространства отмечено исходящее от правительственных инстанций стремление регулировать отдельные элементы русского языка, даже несмотря на непризнание этими государствами официального статуса за русским языком (например, на Украине — управление в Украине, из Украины вместо преобладающего и считающегося нормативным в России на Украине, с Украины, см. Русский язык на Украине). Поскольку такие изменения вносятся несогласованно, то реально они влияют на русский язык только на территории соответствующего государства.
Каменск (Буряти)
Климат
Кхузахь климат — чӀогӀа континенталан йу, шийла Ӏа долуш, йовха аьхке йолуш. Ӏа шийла, декъа кӀезиг ло долуш хуьлу. БӀаьсте мохе йу, гӀоролаш йолуш, йочанаш чӀогӀа кӀезиг йолуш. Аьхке йоца, довхачу деношца а, шийлачу буьйсанашца, июлехь а, августехь а шортта догӀанаш долуш хуьлу. Гуьйре тӀекхочуш хаа а ца ло, хенан хӀоттам цӀеххьана хийца ца ло, цхьацца шерашкахь иза йеха а, йовха а хуьлу.
Оьрсийн мотт
Смешанные и производные языки
Русский язык послужил основой для многих социолектов и смешанных языков:
Каменск (Буряти)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Иркутскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+8.
Хьажоргаш
Категори:Кабанскан кӀоштан нах беха меттигаш
Оьрсийн мотт
История
Современные лексические и грамматические черты русского языка — результат длительного взаимодействия различных восточнославянских диалектов, распространённых на великорусской территории, и церковнославянского языка, возникшего в результате адаптации на русской почве языка первых христианских книг IX—XI вв. («старославянского языка»).
Праславянский язык
Предположительно, в III тыс. до н. э. в индоевропейской языковой семье выделился протославянский диалект, во II тыс. до н. э. трансформировавшийся в праславянский язык. В VI—VII вв. н. э. он распался на три группы: восточную, западную и южную.
Кирилл и Мефодий
В IX веке н. э. Кирилл и Мефодий, канонизированные позже церковью, создали церковно-славянскую азбуку. Если первоначально церковно-славянская азбука использовалась лишь для перевода и написания христианских богослужебных книг для священнослужителей, то впоследствии азбука стала использоваться и в художественной литературе.
Древнерусский язык
На основе восточнославянского (называемого также древнерусским) языка в XIV—XV веках сложились русский, украинский и белорусский языки (группы диалектов); ряд древнерусских диалектных особенностей, различающих впоследствии три восточнославянских языка, появился раньше этого времени. В XVI—XVII веках сложились северно- и южновеликорусское наречие и промежуточные средневеликорусские говоры.
Церковнославянский язык с самого начала являлся (и до сих пор является) языком православного богослужения; долгое время он занимал доминирующее положение в письменной сфере в целом.
В XIV—XVIII веках письменным, а долгое время и официальным языком Великого княжества Литовского был западнорусский письменный язык («рус(с)ки язык», «проста мова», «россійская бесѣда»), который, несмотря на то, что имел в своей основе белорусский и украинский субстрат, подвергался сильному влиянию польского и церковнославянского (по тогдашней терминологии «славенского» или «славенорос(сий)ского») языков. При этом образовались два варианта «простой мовы»: белорусский, более полонизированный, и украинский, более славянизированный. Тем не менее, «проста руска мова» была не разговорным языком, а книжным искусственным, которым так же нужно было овладевать, как и церковнославянским.
Старейшие литературные памятники в истории русского языка — Новгородский кодекс (1-й четверти XI века), Остромирово евангелие (1056/1057 г.) на церковнославянском языке и берестяные грамоты (с XI века) на древненовгородским диалекте.