cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Монте (Удине)
Монте — Италин Фриули-Венеция-джулия регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Лужни (Смоленскан область)
Лужни (Лужная) — Российн Федерацин Смоленскан областан Ершичин кӀоштара эвла.
Климат
Климат барамера континенталан йу, амалехь барамера йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а ду. Ӏаьн хьалхара дакъа довха ду шолгӀачул. ХӀаваан йовхачу температуран (де-буьйсан йукъара барам) мур лаьтта 213-224 дийнахь. ГӀоролаш йоцучу муьран йукъара барам 125-148 де. Цхьацца шерашкахь хаало дикка дӀатовжар йийцинчу климатан амалех. Йочанийн шеран барам бу 645-691 мм. Кхааннах ши дакъа догӀан кепара догӀу, цхьа дакъа ло кепара хуьлу. Цхьаьна эшшара лон чкъор лаьтта декабрь болалуш, деша апрелан хьалхарчу декадехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Акулонаволоцки
Акулонаволоцки (Акулонаволоцкая) — Российн Федерацин Архангельскан областан Шенкурскан кӀоштара эвла.
Лужни (Смоленскан область)
Хьажоргаш
Категори:Ершичин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Акулонаволоцки
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Шенкурскан кӀоштан нах беха меттигаш
Калинински (Къилбаседа ХӀирийчоь)
Калинински (Калининский) — Российн Федерацин Къилбаседа ХӀирийчоьнан Мазалкан кӀоштара эвла.
Ильмовка (Первоуральскан гӀалин гуо)
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
Калинински (Къилбаседа ХӀирийчоь)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Ильмовка (Первоуральскан гӀалин гуо)
Бахархойн дукхалла
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: гӀезалой (55%), оьрсий (45%).
Калинински (Къилбаседа ХӀирийчоь)
Хьажоргаш
Категори:Мазалкан кӀоштан нах беха меттигаш
Дружни (Ярославлан область)
Дружни (Дружная) — Российн Федерацин Ярославлан областан Гаврилов-Яман кӀоштара эвла.
Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Гаврилов-Яман кӀоштан нах беха меттигаш
Аьсаьдабад (Йардимлин кӀошт)
Аьсаьдабад (Əsədabad) — Азербайджанан Йардимлин кӀоштара эвла.
Сорокино (Александрован кӀошт)
Сорокино (Сорокино) — Российн Федерацин Владимиран областан Александрован кӀоштара эвла.
Аьсаьдабад (Йардимлин кӀошт)
Билгалдахарш
Категори:Йардимлин кӀоштан нах беха меттигаш
Сорокино (Александрован кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Ильмовка (Первоуральскан гӀалин гуо)
Билгалдахарш
Категори:Первоуральскан гӀалин гуо нах беха меттигаш Категори:Свердловскан областан нах беха меттигаш
Сорокино (Александрован кӀошт)
Климат
Кхузахь климат билгалйоккху цуьнан географин хьоло, цунах доьзна ду маьлхан йовхо кхачар а, тайп-тайпана хӀордан, континенталан барамера шораллин, арктикин хӀаваан массаш лелар а (луларчу Малхбузен Европин, Йуккъера а, Къилбаседера а Азин, Атлантикин а, Къилбаседа Шен Ӏапказийн акваторера).
Хьажоргаш
Категори:Владимиран областан Александрован кӀоштан нах беха меттигаш
Мастрюково (станци)
Мастрюково (Мастрюково) — Российн Федерацин Самарин областан Волган кӀоштара эвла.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 106 адам леррана 2010 шарахь.
Сахьтан аса
Эвла йу Самарин хенан сахьтийн асехь. UTC-ца хийцадалар ду +4:00. Москохан хенаца цу сахьтийн асан гуттар а хийцадалар ду +1 сахьт, MSK+1 санна Россехь къастош а йу. 2010-гӀа шо кхаччалц, областехь йара асан Самарин хан (МСК+1). 2010-2014-чу шерашкахь йара Москохан хан. 2014-чу шеран 26-чу октябрехь дуьйна регион йу йуха а кхоьллинчу кхозлагӀчу сахьтийн зонехь (МСК+1, Москохан хан + 1 сахьт, UTC+4). Маьлхан хенаца йукъара башхалла йу 30 минот тӀера областан малхбалехь, малхбузехь 48 минот тӀекхаччалц.
Сосновка 2
Сосновка 2 (Сасноўка 2) — Белоруссин Могилёвн областан Шклован кӀоштара эвла.
Мастрюково (станци)
Хьажоргаш
Категори:Самарин областан Волган кӀоштан нах беха меттигаш
Сосновка 2
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Могилёвн областан нах беха меттигаш
Категори:Шклован кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Кантоне (Мантова)
Кантоне — Италин Ломбарди регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Ломбарди регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Шеннон (гуо, Миссури)
Шеннон — АЦШ Миссури штатера гуо. Центр – гӀала Эминенс.
Истори
Йиллина 1837 шарахь.
Бахархой
2019 шарахь гуонехь вехара 8361 стаг.
Мохк
Гуон майда 2600 км². .
Билгалдахарш
Категори:Миссури штатан гуонаш
Категори:АЦШ гуонаш
Железинка (Пскован область)
Железинка (Железинка) — Российн Федерацин Пскован областан Бежаницин кӀоштара дӀатесна эвла.
Кудук-Чилик (Азован немцойн къоман кӀошт)
Кудук-Чилик (Кудук-Чилик) — Российн Федерацин Омскан областан Азован немцойн къоман кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат дукхаха континенталан йу, аьхке йоца хуьлу. Климат кхолларан коьрта фактор географин хьал ду, коьртаниг лаьттан чкъор. ХӀордашна а, Ӏапказашна а гена хиларо лаьттан физикин хьоло климат кхоллайаларан роль чӀагӀйо, хӀунда аьлчи, лаьттан сипатех ду чехка а, чӀогӀа а аьхка дохдалар, иштта сиха шен йовхо Ӏай йайар.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Омскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+6.
Хьажоргаш
Категори:Азован немцойн къоман кӀоштан нах беха меттигаш
Берейтару
Берейтару — Румынин Прахова жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Прахова жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Спинаццола
Спинаццола — Италин Апули регионера коммуна. Лаьтташ йу Барлетта-Андри-Трани провинцехь.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Апули йукъара гӀаланаш
Йосиповка (Ивано-Франковскан область)
Йосиповка — Украинин Ивано-Франковскан областан Рогатинан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Рогатинан кӀоштан нах беха меттигаш
Яковлевски (Тулин область)
Яковлевски (Яковлевский) — Российн Федерацин Тулин областан Заокскан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Эвла лаьтта барамерачу климатан асанехь. Кхузахь климат барамера континенталан, йуккъера йу барамера тӀуьна Оьрсийн акъарин къилбаседа-малхбузан кӀошташкарчунний, къилба-малхбера йекъа кӀоштаркашчунний. Климат кхуллуш дакъа лоцу радиацин а, циркуляцин а фактор. Радиацин баланс 40 ккал/см2 гергга йу. Мохк лаьтта, Ӏаьнаре даккхарна а, йохйарна а цхьабосса йовхо йолчу зонехь. Къилбаседехьа мелхан радиацин алсама дакъа дойу Ӏаьнаре даккхарна, къилбехахь дохдарна. Климатан Ӏаткъам бо континентан а, хӀордан а хӀаваан массаша. Атлантикин хӀаваъ областе кхочу дуьненан къилбаседа эхиг тӀехь гуттарен а долчу малхбузан хӀаваан массаш бахьнехь; дукхаха дерг уьш циклон кепара кхочу. И хӀаваан массаш Атлантикин Ӏапказан къилбаседа декъан тӀехула кхоллало. Ӏай малхбузера мехаш жигарадевлча массанхьа йохло, шортта ло догӀу, ткъа аьхка — кхуьйлира, догӀанан хенан хӀоттам хуьлу. Арктикин массаш кхуза йаьхкича Ӏай цӀеххьана шеллало, бӀаьста, аьхкенан йуьххьехь, гурахь гӀоролаш хуьлу. И массаш кхоллало арктикин бассейн тӀехула.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Заокскан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
(4546) Франк
(4546) Франк  — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Истори
ДӀайиллина 1990 шеран 2 мартехь Эрик Эльст цӀе йолу Ӏилманчо Ла-Силья обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1990 EW2».
Суьтлуьдже (БейогӀлу)
Суьтлуьдже (Sütlüce) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан Истмала провинцин (ил) БейогӀлунан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Жуково (Соколован йуьртан меттиг)
Жуково (Жуково) — Российн Федерацин Москохан областан Солнечногорскан кӀоштара дӀатесна эвла.
Суьтлуьдже (БейогӀлу)
Хьажоргаш
Категори:Истмала провинцин микрокӀошташ
Жуково (Соколован йуьртан меттиг)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Суьтлуьдже (БейогӀлу)
Хьажоргаш
Категори:БейогӀлунан микрокӀошташ
Жуково (Соколован йуьртан меттиг)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Солнечногорскан кӀоштан нах беха меттигаш
Ле-Мени-ГӀуселен
Географи
.
Суьтлуьдже (БейогӀлу)
Хьажоргаш
Категори:БейогӀлунан кӀоштан нах беха меттигаш
Ле-Мени-ГӀуселен
Билгалдахарш
Категори:Манш департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Суьтлуьдже (БейогӀлу)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Миронов (Ростовн область)
Миронов (Миронов) — Российн Федерацин Ростовн областан Мартыновкан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Ле-Сольси
Ле-Сольси — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — Вогезаш.
Билгалдахарш
Категори:Вогезаш департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Конари (ИсджехӀисар)
Конари (Konarı) — Туркойчоьнан Эгейн регионан АфйонкарахӀисар провинцин (ил) ИсджехӀисаран кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:АфйонкарахӀисар провинцин нах беха меттигаш
Категори:ИсджехӀисаран кӀоштан нах беха меттигаш
Минькино (Оленинан кӀошт)
Минькино (Минькино) — Российн Федерацин Тверан областан Оленинан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Оленинан кӀоштан нах беха меттигаш
Монте (Модена)
Монте — Италин Эмилия-Романья регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Сочица
Сочица (Сочица) — Сербин Воеводинан автономин мехкан йукъараллера (општина) нах беха меттиг.
Географи
Лаьтташ йу Балканийн ахгӀайренан къилбаседа декъан тӀехь, хӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Литература
Категори:Воеводинан автономин мехкан нах беха меттигаш Категори:Сербин нах беха меттигаш
Бермео
Бермео — Испанин Бискайя провинцин муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —. ХӀордан сизал локхалла. муниципалитеташ.
Хьажоргаш
Категори:Испанин муниципалитеташ Категори:Бискайя провинцин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Сан Джулио (Верчели)
Сан Джулио — Италин Пьемонт регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Пьемонт регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Вико Панчелорум
Вико Панчелорум — Италин Тоскана регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Тоскана регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Мильча (Ровнан область)
Мильча — Украинин Ровнан областан Дубнон кӀоштара эвла.
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Ивановка (Турински Слободан кӀошт)
Ивановка (Ивановка) — Свердловскан областан Турински Слободан кӀоштара эвла.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (100%).
Билгалдахарш
Категори:Турински Слободан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Свердловскан областан нах беха меттигаш
Ляды (Клинцин кӀошт)
Ляды (Ляды) — Российн Федерацин Брянскан областан Клинцин кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта Российн Федерацин Европин декъан циклонаш а, антициклонаш а лела коьрта некъашна уллохь. Хийцалуш йолу довхачу а, шийлачу а хӀаваийн тулгӀенаш (дукха хьолахь майхь) кхуллу цхьаьнаэшшара боцу хенан хӀоттам, аьхка даладо стигал къекъарца догӀанаш, Ӏай йалайо йоццу йовхонаш.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Клинцин кӀоштан нах беха меттигаш
Исюйка
Исюйка (Исюйка) — Российн Федерацин Марий Элан Нови Торъялан кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Фонологи
Фонологи (желтойн маттахь φωνή «аз» + λόγος «Ӏилма»)- фонемаш хийцаяларан система Ӏамаен фонетикин дакъа ду. Цуьнан коьрта талларан объект- аьзнаш (фонема) ду.
Исюйка
Хьажоргаш
Категори:Нови Торъялан кӀоштан нах беха меттигаш
Чоьмлекчи (БахӀчесарай)
Чоьмлекчи (Çömlekçi) — Туркойчоьнан Малхбален Анатоли регионан Ван провинцин (ил) БахӀчесарайнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Ван провинцин нах беха меттигаш
Санта-Мария-де-Айран
Санта-Мария-де-Айран — Португалин Брага гуонан йукъара фрегези. ЙукъайогӀуш йу цӀе йолучу муниципалитетан.
Чоьмлекчи (БахӀчесарай)
Хьажоргаш
Категори:Ван провинцин микрокӀошташ
Категори:БахӀчесарайнан микрокӀошташ
Категори:БахӀчесарайнан кӀоштан нах беха меттигаш
Санта-Мария-де-Айран
Хьажоргаш
Категори:Брага кӀошташ Категори:Португалин фрегезеш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Чоьмлекчи (БахӀчесарай)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Ориэнта (Висконсин)
Ориэнта — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Висконсин штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Висконсин штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Новосяды (Жупранскан йуьртан меттиг)
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Гроднон областан нах беха меттигаш Категори:Ошмянин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Лычники (Ершичин кӀошт)
Лычники (Лычники) — Российн Федерацин Смоленскан областан Ершичин кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Ершичин кӀоштан нах беха меттигаш
Эсперштедт (Обхаузен)
Эсперштедт (Esperstedt) — Германин Саксони-Анхальт латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Саксони-Анхальт латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Попларвилл (Миссисипи)
Попларвилл  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Миссисипи штатера гӀала.
Истори
Попларвилл гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Миссисипи штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Соськовка
Соськовка (Саськаўка) — Белоруссин Могилёвн областан Шклован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Могилёвн областан нах беха меттигаш
Категори:Шклован кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Каракудук (Бурлинан кӀошт)
Каракудук — Кхазакхстанан Малхбузен-Кхазакхстанан областан Бурлинан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Малхбузен-Кхазакхстанан областан нах беха меттигаш Категори:Бурлинан кӀоштан нах беха меттигаш
Кантоне (Асти)
Кантоне — Италин Пьемонт регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Пьемонт регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Фонема
Фонема (ширачу желтойн маттахь φώνημα «аз») — маттахь цхьа дош вукху дашах къаста а деш аьзнан барам бу. Фонеман шен лексикан а, грамматикин а маьӀна дац, делахь а цуьнца меттан лараме барамаш (морфемаш а, дешнаш а) къастало.
Категори:Фонема
(4772) Фрэнкдрейк
(4772) Фрэнкдрейк  — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Истори
ДӀайиллина 1989 шеран 2 ноябрехь Ц. Хиоки, Н. Кавасато цӀе йолу Ӏилманчо Окутама обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1989 VM».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Спонгано
Спонгано — Италин Апули регионера коммуна. Лаьтташ йу Лечче провинцехь.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Апули йукъара гӀаланаш
Ле-Мени-Тов
Географи
.
Митчелл (Иллинойс)
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Иллинойс штатан бахархойн статистикин меттигаш Категори:Иллинойс штатан нах беха меттигаш Категори:АЦШ бахархойн статистикин меттигаш
Берриатуа
Берриатуа — Испанин Бискайя провинцин муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —. ХӀордан сизал локхалла. муниципалитеташ.
Хьажоргаш
Категори:Испанин муниципалитеташ Категори:Бискайя провинцин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Дош
Дош — меттан хӀоттаман коьрта барам бу. Дешан хӀоттам лоьхучу хьокъехь кхолладелла морфологи цӀе йолу Ӏилма.
Грамматикин маьӀнаца дешнаш шина кепара хуьлу:
Меттан дерриге а дешнех лексика олу. Меттан дешнаш (лексика) Ӏамочу меттан Ӏилманан декъах лексикологи олу. Лексикологин дакъош ду:
Дешнийн тайпанаш а, церан маьӀнаш а
Дешнийн тайпанаш, церан маьӀнаш Ӏамочу лексикологин декъах семасиологи (я семантика) олу. Дешнаш шайн маьӀнашца а, билгалонашца а, башхаллашца а тайп-тайпана хуьлу. Цу агӀонашкахьара дешнийн хӀара тайпанаш къаьста: омонимаш, синонимаш, антонимаш, идиомаш, табу, эвфемизмаш, неологизмаш, историзмаш, диалектизмаш, терминаш, профессионализмаш.
Омонимаш
0монимаш, дӀаалар а, яздар а цхьатерра а долуш, тайп-тайпана маьӀна долу дешнаш ду.
Масала: цӀе (хӀуманан)-цӀе (латош ерг), мӀара(пӀелган)-мӀара(чӀерий лоьцург).
Нохчийн меттан омонимаш кхоллаяларан некъаш тайп-тайпана ду. Цхьайолу омонимаш кхоллаялар цхьана а кепара вовшашца доьзна дац. Иштта ю хӀокху тайпана омонимаш: са (серло) — са (хӀуманан са).
Кхечу маттара тӀеэцна дешнаш шайн фонетикин а, морфологин а хӀоттамца нохчийн маттахь долчу дашца цхьаьна нисдаларо а кхуллу омонимаш. Масала: дин(говр)-дин(Ӏаьрбийн маттара тӀеэцна).
Тайп-тайпанчу меттанашкара нохчийн матте даьхкинчу тайп-тайпана маьӀна долчу дешнийн алар цхьаьна нисдаларо а кхуллу нохчийн омонимаш. Масала: дуга(даар-туркойн маттара)-дуга(ворданан гӀирс-оьрсийн маттара).
Шайн схьадаларца (этимологица) вовшех доьзна а долуш, амма шайн маьӀна хӀинца вовшашна гена даьллачу дешнех кхоллаелла хила а тарло омонимаш. Масала: неӀ(цӀийнан неӀ)-неӀ(хьайбанан неӀ), кеп(хорма)-кеп(куралла).
Шайн кхоллаяларе хьаьжжина, хила тарло лексикин омонимаш а, грамматикин омонимаш а.
Лексикин омонимаш
Лексикин омонимаш гуттар цхьаьна къамелан декъера долчу дешнех лаьтташ хуьлу(цхьацца болчу Ӏилманчаша юьззина йолу омонимаш а олу царах). Масала: амал (таро) — амал(стеган), лаг(дегӀан меже)-лаг-стоьман).
Лексикин омонимаш чу догӀу дешнаш муьлххачу а грамматикин формехь делахь а, церан алар цхьанатайпанара хуьлу. Масала:
хьайба(бежана)-хьайба(стом). Цу шина дешан дожарийн форманаш а(хьайбанан, хьайбанна, хьайбано, хьайбане, хьайбанца, хьайбанах, хьайбанал), дуккхаллин терахьан форманаш а цхьатерра ю.
Грамматикин омонимаш
Цхьанатайпанара алар цхьацца йолчу грамматикин форманашкахь бен нис ца луш омонимаш а ю нохчийн маттахь. Шайн цхьанатайпанара алар грамматикин бахьанашца доьзна йолчу омонимех грамматикин омонимаш я омоформаш олу. Масала: майра (цӀердош) майра (билгалдош), харцо (цӀердош) харцо (хандош), хаза (хандош) хаза (билгалдош), бекъа (цӀердош) бекъа (билгалдош), деха (билгалдош) деха (хандош).
Дукхахьолахь грамматикин омонимаш чу догӀу дешнаш тайп-тайпанчу къамелан декъера ду. Грамматикин омонимаш чу догӀучу дешнийн цхьанатайпанара алар цхьана-шина я кхаа формехь бен нислуш дац. Масала: кхаба (цӀердош) -кхаба (хандош).
Шайн юьхьаьнцарчу формера, цу шина дашах цхьаъ дӀа а даьккхина, хийцича, царах омонимаш ца хуьлу, хӀунда аьлча алар цхьанатайпанара хир дац церан. Масала: кхабано (кхаба бохучу цӀердешан дийриг дожар) кхеби (кхаба бохучу хандешан хӀинц яхана хан).
Амма церан а цхьанатайпанара алар цхьана-шина формехь бен нислур дац. Дуста: ваха (карара хан-воьду)-ваха (карара хан-веха), дахьа (карара хан-даьхьа)-дахьа (карара хан-хьо).
Цхьаболчу Ӏилманчаша юьззина йоцу омонимаш а олу грамматикин омонимех.
Фонетикин омонимаш (омофонаш)
Лексикин а, грамматикин а омонимех къасто езаш ю фонетикин омонимаш. Фонетикин омонимех омофонаш а олу. Тайп-тайпана маьӀна а, яздар а долуш, амма ларехь цхьаьна нислуш долчу дешнех хуьлу фонетически омонимаш.
Тайп-тайпана фонетикин башхаллаш бахьана долуш нисло омофонийн цхьатерра алар. Масала: догӀа (цӀердош)-догӀу (хандешан карара хан). Оцу дешнийн чаккхенашкахь долу мукъа аьзнаш шеконан хилар бахьана долуш‚ хьалхарчу шина дешан алар а цхьаьна догӀу, шолгӀачу шина дешан алар а цхьаьна догӀу (оха-оха, догӀа-догӀа).
Къамелан дакъош
Дешнаш тайп-тайпана къамелан дакъошка йекъало, масала: цӀердош а, билгалдош а, хандош а и дӀ.кх.
Билгалдахарш
Категори:Дош
Даниловски Ферма
Даниловская Ферма (Даниловская Ферма) — Российн Федерацин Новосибирскан областан Довольнин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат континенталан йу. Лаьттан гӀоролаш йуьйлало сентябран шолгӀачу декъехь, чекхйовлу май чекхболуш. Шелонан мур лаьтта - 178, йовхонан - 188, гӀур йоцуш – 120 дийнахь. Географин хьоло цуьнан климатан континенталалла алсама лурйо, оццу географин шораллашкахь лаьттачу, амма адаман даха аьтто болчу Европин а, Америкин а кӀошташкахьчул.
Хьажоргаш
Категори:Довольнин кӀоштан нах беха меттигаш
Андреевски (Шенкурскан кӀошт)
Андреевски (Андреевская) — Российн Федерацин Архангельскан областан Шенкурскан кӀоштара эвла.
Ватци
Ватци (Ватцы) — Российн Федерацин Новгородан областан Валдайн кӀоштара эвла.
Андреевски (Шенкурскан кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Шенкурскан кӀоштан нах беха меттигаш
Ватци
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан, хӀордан климатан герга йу, цуьнан амалехь тӀех сов тӀуналла, йовха йоцу аьхке, йовха, йеха гуьйре, барамехь кӀеда Ӏа, йеха шийло бӀаьсте. Ӏай кхоьлина хенан хӀоттам хуьлу, йукъа-кара (5-7 де баттахь) йовхонашца. Ӏа дохделча ша хьокху. Баттахь 5-10 дийнахь дарц хьоькху. Дохк хуьлу Ӏаьн дохаллехь Ӏуьйренан сахьташкахь (5 — 15 де баттахь). Кхоьлина денош хуьлу 10 — 28 баттахь (максимум декабрехь), диекхна денош 2-6 баттахь. Аьхка доцца догӀанаш хуьлу (12-17 де баттахь). Диекхна денош 10-19 хуьлу баттахь. Буса а, Ӏуьйрана а дохк хуьлу (5-8 де баттахь). Гуьйре дохк йолуш кхоьлина хуьлу (12-14 де дохк йолуш). Йочанаш гурахь дехха дерз кепара, ноябрехь тӀеда ло кепара хуьлу.
Хьажоргаш
Категори:Валдайн кӀоштан нах беха меттигаш
Эндрю (гуо, Миссури)
Эндрю — АЦШ Миссури штатера гуо. Центр – гӀала Саванна.
Истори
Йиллина 1841 шарахь.
Бахархой
2019 шарахь гуонехь вехара 17 052 стаг.
Мохк
Гуон майда 1127 км². .
Билгалдахарш
Категори:Миссури штатан гуонаш
Сан Джулияно (Кьети)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Абруццо регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Монте (Парма)
Монте — Италин Эмилия-Романья регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Эмилия-Романья регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Киевски (Къилбаседа ХӀирийчоь)
Киевски (Киевское) — Российн Федерацин Къилбаседа ХӀирийчоьнан Мазалкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Спорново
Спорново (Спорново) — Российн Федерацин Владимиран областан Александрован кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Климат
Кхузахь климат билгалйоккху цуьнан географин хьоло, цунах доьзна ду маьлхан йовхо кхачар а, тайп-тайпана хӀордан, континенталан барамера шораллин, арктикин хӀаваан массаш лелар а (луларчу Малхбузен Европин, Йуккъера а, Къилбаседера а Азин, Атлантикин а, Къилбаседа Шен Ӏапказийн акваторера).
Хьажоргаш
Категори:Владимиран областан Александрован кӀоштан нах беха меттигаш
Кутумбет
Кутумбет (Кутумбет) — Российн Федерацин Омскан областан Азован немцойн къоман кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат дукхаха континенталан йу, аьхке йоца хуьлу. Климат кхолларан коьрта фактор географин хьал ду, коьртаниг лаьттан чкъор. ХӀордашна а, Ӏапказашна а гена хиларо лаьттан физикин хьоло климат кхоллайаларан роль чӀагӀйо, хӀунда аьлчи, лаьттан сипатех ду чехка а, чӀогӀа а аьхка дохдалар, иштта сиха шен йовхо Ӏай йайар.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Омскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+6.
Хьажоргаш
Категори:Азован немцойн къоман кӀоштан нах беха меттигаш
Корчунок (Ивано-Франковскан область)
Корчунок — Украинин Ивано-Франковскан областан Рогатинан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Ясноморски
Ясноморское (Ясноморское) — Российн Федерацин Сахалинан областан Невельскан гӀалин гуонан йукъайогӀу эвла.
Климат
Эвла йогӀу бараман шораллин муссонийн зонин йукъа. Амма кхузара климат гуттар луьра йу бараман асанера кхечу областашца йуьстича. Атмосферан Ӏаткъамийн йукъ хийцайаларца, хӀаваан массийн агӀонаш хийцало шарахь шозза. Ӏай шийла хӀаваийн массаш материк тӀиера Ӏапказ агӀора хьоькху. Цундела кхузахь оцу хенахь алсама хуьлу къилбаседа а, къилбаседа-малхбузен а мехаш, лаьтта йаккхий шелонаш. Ткъа аьхка, шелйелла хӀаван массаш йуханехьа йогӀу, гӀайренаш тӀехула йовлуш шорта йочанаш йахьа, цундела аьхке кхузахь шийло а, тӀуьна а хуьлу. Шеран йочанийн барам кхузахь кхочу 1000 мм сов. Бакъду, йочанаш массанхьа цхьабосса-м ца хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Магаданца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+11.
Ле-Тийо
Билгалдахарш
Категори:Вогезаш департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Ясноморски
Хьажоргаш
Категори:Невельскан гӀалин гуонан нах беха меттигаш
Железно (Бежаницин кӀошт)
Железно (Железно) — Российн Федерацин Пскован областан Бежаницин кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Бежаницин кӀоштан нах беха меттигаш
Ивановка (Тугулыман гӀалин гуо)
Ивановка (Ивановка) — Свердловскан областан Тугулыман гӀалин гуонан йукъайогӀу эвла.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (90%).
Билгалдахарш
Категори:Тугулыман гӀалин гуо нах беха меттигаш Категори:Свердловскан областан нах беха меттигаш
Ерванд I Сакавакяц
Ерванд I Сакавакяц (Երվանդ Ա Սակավակյաց; Воцавехарг, йа КӀезигвехарг) — Эрмалойчоьнан паччахь, Мовсес Хоренацица (V бӀешеран эрмалойн историк), урхалла дина вайн эрал хьалхара VI бӀешеран хьалхарчу декъехь. Да Ервандян Тигран, гӀажарий паччахьан Кир Сийлахьволчун бертхо. Эрмалойн паччахьан кӀентах Тигранах, Киран бартхочух а, цуьнан дех Эрмалоьнан паччахьах а, кхин а йаздина вайн эрал хьалхара V бӀешеран желтойн историко Ксенофонта шен «Киропедехь», тӀаккха а эрмалойн паччахьан цӀе цуо ца йоккху.
Эрмалойн ламастаца, Сакавакяц Ерванда кхоьллина ЕрвандгӀеран гар, цара Эрмалойчохь урхалла дина йуьхьанц паччахьаш болуш, тӀаьхьа ахеменидгӀеран сардалаш болуш, йуха а паччахьаш болуш. Урхаллин гергара шераш — вайн эрал хьалхара 570−560 шераш. Ӏедал дӀаделла шен кӀантана Тигранна.
Биографи
Паччахьан Ерванд Сакавакяцан шиъ кӀант вара — Тигран а, Шаварш а. Эрмалойн пачхьалкх чӀагӀйеш Тигранан ловзо йийзира ладаме роль.
Вайн эрал 553 шо хьалха Кир Сийлахьволчо гӀаттам баьккхира Мидин дуьхьала, вайн эрал хьалхара 550 шарахь йиллира йоккха импери — АхеменидгӀеран ГӀажарчоь. Тигран Ервандуни Киран доттагӀ а, бертхо а вара дукхачу хӀуманаш тӀехь гӀодира Мидица болчу къийсамашкахь. ТӀаьхьа, Кир Сийлахьволчун бартхо хилар бахьнехь, Эрмалойчоьно дӀалецира дика меттиг АхеменидгӀеран пачхьалкхехь. Вайн эрал 538 шо хьалха Тигран Ервандунис дакъалецира Вавилонан гуо лацарехь.
Ладаме хаамаш бу Ксенофонтан «Анабасисе».
Хьажа иштта
Категори:Адамаш абатца Категори:ЕрвандгӀар Категори:Эрмалойн паччахьаш Категори:Вайн эрал VI бӀешо хьалхара Азин урхалчаш
Ельчаниново
Ельчаниново (Ельчаниново) — Российн Федерацин Ярославлан областан Гаврилов-Яман кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Гаврилов-Яман кӀоштан нах беха меттигаш
ШахӀкулу (БейогӀлу)
ШахӀкулу (Şahkulu) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан Истмала провинцин (ил) БейогӀлунан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Истмала провинцин нах беха меттигаш
Категори:Истмала провинцин микрокӀошташ
Категори:БейогӀлунан микрокӀошташ
Категори:БейогӀлунан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Мирни (Оленинан кӀошт)
Мирни (Мирный) — Российн Федерацин Тверан областан Оленинан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Оленинан кӀоштан нах беха меттигаш
Олукпинар (ИсджехӀисар)
Олукпинар (Olukpınar) — Туркойчоьнан Эгейн регионан АфйонкарахӀисар провинцин (ил) ИсджехӀисаран кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:АфйонкарахӀисар провинцин нах беха меттигаш
Категори:ИсджехӀисаран кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
(2824) Франке
(2824) Франке  — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Истори
ДӀайиллина 1934 шеран 4 февралехь Карл Райнмут цӀе йолу Ӏилманчо Хайдельберг обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1934 CZ».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Мытница (Ровнан область)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Дубнон кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Большая Лумарь (Нижни Новгородан область)
Большая Лумарь (Большая Лумарь) — Российн Федерацин Нижни Новгородан областан Тоншаеван кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 0 стаг (2010 шо).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Тоншаеван кӀоштан нах беха меттигаш
Загорье (Солнечногорскан кӀошт)
Загорье (Загорье) — Российн Федерацин Москохан областан Солнечногорскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Солнечногорскан кӀоштан нах беха меттигаш
Кантоне (Вербано-Кузио-Осола)
Кантоне — Италин Пьемонт регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Пьемонт регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Статте
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Апули йукъара гӀаланаш
Берекиу (Арад)
Берекиу — Румынин Арад жудецан коммунера эвла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Арад жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Новосяды (Кальчунскан йуьртан меттиг)
Новосяды (Навасяды) — Белоруссин Гроднон областан Ошмянин кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Гроднон областан нах беха меттигаш Категори:Ошмянин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
ДогӀанйайла (БахӀчесарай)
ДогӀанйайла (Doğanyayla) — Туркойчоьнан Малхбален Анатоли регионан Ван провинцин (ил) БахӀчесарайнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Србобран
Србобран (Србобран) — Сербин Воеводинан автономин мехкан йукъараллера (општина) нах беха меттиг.
ДогӀанйайла (БахӀчесарай)
Хьажоргаш
Категори:Ван провинцин микрокӀошташ
Србобран
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Литература
Категори:Воеводинан автономин мехкан нах беха меттигаш Категори:Сербин нах беха меттигаш
ДогӀанйайла (БахӀчесарай)
Хьажоргаш
Категори:БахӀчесарайнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Молодой Сад
Молодой Сад (Молодой Сад) — Российн Федерацин Ростовн областан Мартыновкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь амалехь йу бараман асанера бараман континенталан климат. Ӏа дукха хьолахь кхоьлина а, мохе а ду. Аьхке мохе а, йекъа а, йовха а йу. Климатан континенталан сипташ чӀагӀло мехкан къилбаседа-малхбузера къилба-малхбале. ТӀекхета йокъалла, йовхо. ЧӀагӀло мехаш, Ӏаьнан шелонаш. Климатан амалан башхалла йу маьлхан серло а, йовхо а шорта хилар. Дукха хуьлу барамера шораллин къилба зонин циркуляцин процессаш. Амма, Арктикера шийла массаш кхача тарло, масийттаза йан а тарло уьш.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Мартыновкан кӀоштан нах беха меттигаш
Викобароне
Викобароне — Италин Эмилия-Романья регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Эмилия-Романья регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Санта-Мария-де-Арнозу
Географи
кӀошташ. Майда —.
Хьажоргаш
Категори:Брага кӀошташ Категори:Португалин фрегезеш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Беррис
Беррис — Испанин Бискайя провинцин муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —. ХӀордан сизал локхалла. муниципалитеташ.
Кривня (Ивано-Франковскан область)
Кривня — Украинин Ивано-Франковскан областан Рогатинан кӀоштара эвла.
Садаев, Ризван Яралыевич
Ризва́н Яралы́евич Сада́ев — футболист, тӀелатархо (хьалха — ахтурсло). «Вайнах»(Шела) клубан ловзархо.
Кривня (Ивано-Франковскан область)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Садаев, Ризван Яралыевич
Хьажоргаш
Категори:Терекан ловзархой
Кривня (Ивано-Франковскан область)
Хьажоргаш
Категори:Рогатинан кӀоштан нах беха меттигаш
Эштедт
Эштедт (Estedt) — Германин Саксони-Анхальт латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Саксони-Анхальт латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Макаровка (Ершичин кӀошт)
Макаровка (Макаровка) — Российн Федерацин Смоленскан областан Ершичин кӀоштара эвла.
Климат
Климат барамера континенталан йу, амалехь барамера йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а ду. Ӏаьн хьалхара дакъа довха ду шолгӀачул. ХӀаваан йовхачу температуран (де-буьйсан йукъара барам) мур лаьтта 213-224 дийнахь. ГӀоролаш йоцучу муьран йукъара барам 125-148 де. Цхьацца шерашкахь хаало дикка дӀатовжар йийцинчу климатан амалех. Йочанийн шеран барам бу 645-691 мм. Кхааннах ши дакъа догӀан кепара догӀу, цхьа дакъа ло кепара хуьлу. Цхьаьна эшшара лон чкъор лаьтта декабрь болалуш, деша апрелан хьалхарчу декадехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Ершичин кӀоштан нах беха меттигаш
Чубаровка (Сковородневкан йуьртан меттиг)
Чубаровка (Чубаровка) — Российн Федерацин Курскан областан Хомутовкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климатан башхаллаш йоьзна йу цуьнан хьун-аренан зонера барамерачу континенталан климатан хьолах.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Хомутовкан кӀоштан нах беха меттигаш
Ле-Менибуь
Ле-Менибуь — Францин гӀала-коммуна, лаьтта НогӀманди регионехь. Коммунан департамент — Манш.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Манш департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Сан Джулияно (Падова)
Сан Джулияно — Италин Венеция регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Венеция регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Сертислав
Сертислав (Серціслаў) — Белоруссин Могилёвн областан Шклован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Могилёвн областан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Монте (Пяченца)
Монте — Италин Эмилия-Романья регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Эмилия-Романья регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
(982) Франклина
Истори
ДӀайиллина 1922 шеран 21 майхь Гарри Вуд цӀе йолу Ӏилманчо Йоханнесбург обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1922 MD».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Порт-Гибсон (Миссисипи)
Порт-Гибсон  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Миссисипи штатера гӀала.
Истори
Порт-Гибсон гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Миссисипи штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Ярославцево
Ярославцево (Ярославцево) — Российн Федерацин Тулин областан Заокскан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта барамерачу климатан асанехь. Кхузахь климат барамера континенталан, йуккъера йу барамера тӀуьна Оьрсийн акъарин къилбаседа-малхбузан кӀошташкарчунний, къилба-малхбера йекъа кӀоштаркашчунний. Климат кхуллуш дакъа лоцу радиацин а, циркуляцин а фактор. Радиацин баланс 40 ккал/см2 гергга йу. Мохк лаьтта, Ӏаьнаре даккхарна а, йохйарна а цхьабосса йовхо йолчу зонехь. Къилбаседехьа мелхан радиацин алсама дакъа дойу Ӏаьнаре даккхарна, къилбехахь дохдарна. Климатан Ӏаткъам бо континентан а, хӀордан а хӀаваан массаша. Атлантикин хӀаваъ областе кхочу дуьненан къилбаседа эхиг тӀехь гуттарен а долчу малхбузан хӀаваан массаш бахьнехь; дукхаха дерг уьш циклон кепара кхочу. И хӀаваан массаш Атлантикин Ӏапказан къилбаседа декъан тӀехула кхоллало. Ӏай малхбузера мехаш жигарадевлча массанхьа йохло, шортта ло догӀу, ткъа аьхка — кхуьйлира, догӀанан хенан хӀоттам хуьлу. Арктикин массаш кхуза йаьхкича Ӏай цӀеххьана шеллало, бӀаьста, аьхкенан йуьххьехь, гурахь гӀоролаш хуьлу. И массаш кхоллало арктикин бассейн тӀехула.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Заокскан кӀоштан нах беха меттигаш
Тихоокеанское
Тихоокеанское — Кхазакхстанан Къилбаседа-Кхазакхстанан областан Тайыншанан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Орион (Висконсин)
Орион — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Висконсин штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Висконсин штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Ле-Толи
Ле-Толи — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — Вогезаш.
Билгалдахарш
Категори:Вогезаш департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Анисимовски (Шенкурскан кӀошт)
Анисимовски (Анисимовская) — Российн Федерацин Архангельскан областан Шенкурскан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Ивановка (Талицан гӀалин гуо)
Ивановка (Ивановка) — Свердловскан областан Талицан гӀалин гуонан йукъайогӀу эвла.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (96%), удмурташ (5%).
Билгалдахарш
Категори:Талицан гӀалин гуо нах беха меттигаш Категори:Свердловскан областан нах беха меттигаш
Мирни Долина (Омскан область)
Мирная Долина (Мирная Долина) — Российн Федерацин Омскан областан Азован немцойн къоман кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Омскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+6.
Хьажоргаш
Категори:Азован немцойн къоман кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Маковье (Клинцин кӀошт)
Маковье (Маковье) — Российн Федерацин Брянскан областан Клинцин кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта Российн Федерацин Европин декъан циклонаш а, антициклонаш а лела коьрта некъашна уллохь. Хийцалуш йолу довхачу а, шийлачу а хӀаваийн тулгӀенаш (дукха хьолахь майхь) кхуллу цхьаьнаэшшара боцу хенан хӀоттам, аьхка даладо стигал къекъарца догӀанаш, Ӏай йалайо йоццу йовхонаш.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Клинцин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Ноллвуд (Иллинойс)
Ноллвуд — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Иллинойс штатера нах беха меттиг, иза лоруш йу бахархойн статистикин меттиг (census-designated place, CDP) санна.
Географи
Ноллвуд бахархойн статистикин меттиган майда —. Статистикин йекъна меттиган бакъонан статус йац.
ХӀордан сизал локхалла.
Кантоне (Верчели)
Кантоне — Италин Пьемонт регионан  коммунера эвла.
Бустурия
Бустурия — Испанин Бискайя провинцин муниципалитет.