cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Дудаев, Муса Абдиевич
Биографи
Муса Дудаев вина Нохч-ГӀалгӀайн АССРн Веданан кӀоштан Элистанжа юртехь. Цуьна да ву таханлера нохчийн литературин бухбиллинарг, йаздархо Абди Дудаев. Муса вара доьзаллехь жиманиг, 7-гӀа бера. 1956 шарахь цера доьзал Кхазакхстанера цӀабирзира. 1962 шарахь цо чекхйаьккхира Ленинградан пачхьалкхан театран а, музыкина а, кинематографин а институтан актеран факультет.
29 Эким (Нилуьфер)
Хьажоргаш
Категори:Бурса провинцин микрокӀошташ
Дудаев, Муса Абдиевич
Болх
Цо болх бира Соьлжа-ГӀалин Х. Нурадилован цӀе йолу театрехь. Цуьнан массарелла йевзаш йолу роль — «Ричард III» цӀе йолу Шекспиран трагедин турпал.
29 Эким (Нилуьфер)
Хьажоргаш
Категори:Нилуьфернан микрокӀошташ
Дудаев, Муса Абдиевич
Болх
Цо нохчийн матта йаьккхира оьрсийн а, кхочу пачхьалкхара йаздархойн пьесаш. Цуьнан гочдараш бух болуш («Жима трагедиш», («Моцарт а, Сальери а», «БӀаьрмециг рыцарь», «Ӏаьржа унан хенахь той») 1974 шарахь, А. С. Пушкин вина 175 шо кхочуш хенахь, хӀоттира спектакль «Пушкиниана».
Эль Моро (Юририя)
Эль Моро — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Дудаев, Муса Абдиевич
Болх
1968 шо дуьна иза кинохь болх беш ву. Цуьна хьалхара фильм йара «Белое солнце пустыни». Иза 26 фильмехь ваьлла СССРн дукха студишкахь.
29 Эким (Нилуьфер)
Хьажоргаш
Категори:Нилуьфернан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Эль Моро (Юририя)
Географи
Эль Моро лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Дудаев, Муса Абдиевич
Хьажоргаш
Категори:Нохчийчоьнан артисташ
Мерчина
Мерчина — Румынин Караш-Северин жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Караш-Северин жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Розтока (Мукачеван кӀошт)
Розтока — Украинин Закарпатьен областан Воловецан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Воловецан кӀоштан нах беха меттигаш
Одинцово (Домодедован гӀалин гуо)
Одинцово (Одинцово) — Российн Федерацин Москохан областан Домодедован гӀалин гуонан йукъайогӀу эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Домодедован гӀалин гуонан нах беха меттигаш
Сымынанка (Оргейн кӀошт)
Сымынанка (, Sămănanca) — Молдавин Оргейн кӀоштара эвла.
Литература
Категори:Оргейн кӀошт кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Молдавин нах беха меттигаш
Сабарка
Сабарка (Сабарка) — Российн Федерацин Пермийн мехкан Суксунан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Малхбузера догӀучу хӀаваийн массийн новкъахь долчу Басеги дукъо, массо Урало санна, лекха дацахь а, дикка сацадо Атлантикин хӀаваъ малхбалехьа даржарах. Мехкан климататан амалехь континенталла йу, цуьнан бахьна дукха хьолахь бӀаьста догӀу арктикин хӀаваъ ду. Каран хӀордан шийла мох къаьста кӀезиг тӀаналлийца, Атлантикин хӀаваан массаш, бӀостанехьа, тӀуналла дукха йолуш ду (700—800 мм шарахь гергга). Махкахь дикка йовха аьхке йу, цхьадолчу шерашкахь уггар шийла бутт февраль хуьлу. Ах йочанаш ло кепара хуьлу. ДогӀанаш дукхахдерг сентябрехь а, июнехь а хуьлу, малхбузен басешкахь алсама дакъа — августехь хуьлу. Минимум йочанаш йогӀу февралехь а, декабрехь а. Аьхка лаьмнашкахь стигал къекъаш догӀанаш оьху. Мехкан амалехь йу сих-сиха хуьлу аьхкенан дохк, уьш наггахь масех дийнахь лаьтта.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+5.
Хьажоргаш
Категори:Суксунан кӀоштан нах беха меттигаш
Ӏабдуррахьман ас-Судайс
Ӏабдуррахьман ибн Ӏабдул-Ӏазиз ибн ӀабдуллахӀ ибн Мухьаммад ас-Судайс (الشيخ عبد الرحمن بن عبد العزيز بن عبد الله بن محمد السديس; вина 10 февраль 1960, Аль-Къасим, Бакирийят), — Аль-Хьарам маьждиган а, Пайхамаран маьждиган а, куьйгалхо а, имам а, иштта къариъ а ву (Къуръан доьшург).
Билгалдахарш
Категори:Маккин имамаш Категори:Къуръан дешархой
ХӀаджихӀуьсейин (Тиреболу)
ХӀаджихӀуьсейин (Hacıhüseyin) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регион регионан Гиресун провинцин (ил) Тиреболунан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Гиресун провинцин нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Ламе I (Мантова)
Ламе I  — Италин Ломбарди регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Ломбарди регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Уьзен
Уьзен — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Коммунан департамент — Атлантикин ПигӀенейш. По гуон йукъа йогӀу.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Францин гӀаланаш Категори:Атлантикин ПигӀенейш департаментан коммунаш
Липе-Гури (Лебушанийн воеводалла)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лебушанийн воеводаллин нах беха меттигаш
Горни (Есиланан кӀошт)
Горни — Кхазакхстанан Къилбаседа-Кхазакхстанан областан Есиланан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Къилбаседа-Кхазакхстанан областан нах беха меттигаш Категори:Есиланан кӀоштан нах беха меттигаш
(20448) 1999 JM96
(20448) 1999 JM96 — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Истори
ДӀайиллина 1999 шеран 12 майхь LINEAR проекты цӀе йолу Ӏилманчо Сокорро обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1999 JM96» саналган.
Рожиха
Рожиха (Рожиха) — Российн Федерацин Костромин областан Шарьян кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Эвла йу Оьрсийн акъари тӀехь, йекъна хин тогӀенаш. Кхузахь климат барамера континенталан йу, Ӏа – ло долуш, шийла, аьхке – йовха. Алссам хьоькху къилба-малхбузера мехаш.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Маршиков
Маршиков (Maršíkov) — Чехин Оломоуц мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Гродзиск (Сокульскан повет)
Гродзиск  — Польшин Подлясьен воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Подлясьен воеводаллин нах беха меттигаш
Каракша
Каракша (Каракша) — Кировн областан Яранскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь йуккъерачу барамехь континентан климат йу. Оцунна бахьна ду Къилбаседа Шен Ӏапказера шила мох цхьаа дуьхьало йоцуш кхуза схьакхачарна. Цундела кхузара Ӏа чӀогӀа шила ду, аьхкенна кест-кеста шила хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: марийш (24%), оьрсий (74%), гӀезалой (2%).
Билгалдахарш
Категори:Кировн областан Яранскан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Кировн областан нах беха меттигаш
Осеч-Великий
Осеч-Великий — Польшин Куявско-Поморскан воеводаллин  гминера эвла.
Похвальщина
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Осеч-Великий
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Похвальщина
Хьажоргаш
Категори:Пскован кӀоштан нах беха меттигаш
NGC 906
NGC 906 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Осеч-Великий
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Куявско-Поморскан воеводаллин нах беха меттигаш
NGC 906
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
906 906
Бычь
Бычь (Быч) — Белоруссин Брестан областан Ивацевичин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Дембина (Нижнесилезин воеводалла)
Дембина  — Польшин Нижнесилезин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Нижнесилезин воеводаллин нах беха меттигаш
Чеченски, Валериан Николаевич
Валериан Николаевич Чеченский (1812 шаран 20 март, Нохчийчоь) — оьрсийн эскаран инара-майор а, оьрсийн-туркойн тӀеман а, кавказан тӀеман декъашхо а ву.
ЧобандурагӀи (ДивригӀи)
ЧобандурагӀи (Çobandurağı) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатолин Сивас провинцин (ил) ДивригӀинан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Сивас провинцин нах беха меттигаш
Категори:ДивригӀинан кӀоштан нах беха меттигаш
Тильер (Валле д'Аоста)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Валле д'Аоста регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Каза ла Селва (Казерта)
Каза ла Селва — Италин Кампания регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Кампания регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Амбел (Техас)
Амбел  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Техас штатера гӀала.
Истори
Амбел гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Эль Алакран (Тлалискоян)
Эль Алакран — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Алакран лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Нинаралти (ОртахӀисар)
Нинаралти (Pınaraltı) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Трабзон провинцин (ил) ОртахӀисарнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Эль Алакран (Тлалискоян)
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Нинаралти (ОртахӀисар)
Хьажоргаш
Категори:Трабзон провинцин нах беха меттигаш
Эль Алакран (Тлалискоян)
Климат
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Нинаралти (ОртахӀисар)
Хьажоргаш
Категори:Трабзон провинцин микрокӀошташ
Категори:ОртахӀисарнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Эль Алакран (Тлалискоян)
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Зеда-Чквиши
Зеда-Чквиши (ზედა ჭყვიში) — Гуьржийчоьнан Рача-Лечхуми а, Лаха Сванети а Амбролаурин муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 182 стаг (2014 шо).
Бекиньи (Сомма)
Бекиньи (Becquigny (Somme)) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта О-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — Сомма.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Сомма департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
HD112716
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Форт-Лон (Къилба Каролина)
Форт-Лон  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Къилба Каролина штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Каймаша
Каймаша — Башкирийчоьнан Янаулан кӀоштан йукъайогӀу эвла, иза Иткинеевски йуьртан меттиган йукъайогӀу. Бахархойн дукхалла 250 стаг (2009 шо). Поштан индекс — 452825, код ОКАТО — 80259840002.
Форт-Лон (Къилба Каролина)
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Каймаша
Демографи
Бахархойн дукхаллин динамика:
(20449) 1999 JM108
(20449) 1999 JM108 — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Форт-Лон (Къилба Каролина)
Хьажоргаш
Категори:Къилба Каролина штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
(20449) 1999 JM108
Истори
ДӀайиллина 1999 шеран 13 майхь LINEAR проекты цӀе йолу Ӏилманчо Сокорро обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1999 JM108» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Каймаша
Хьажоргаш
Категори:Янаулан кӀоштан нах беха меттигаш
Нова-Игуасу-ди-Гояс
Нова-Игуасу-ди-Гояс — Бразилин Гояс штатера муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —.
Хьажоргаш
Категори:Гояс штатан муниципалитеташ Категори:Бразилин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Поспеловка (Николаевкан кӀошт)
Поспеловка (Поспеловка) — Российн Федерацин Ульяновскан областан Николаевкан кӀоштара эвла.
Климат
Климат барамера континенталан, шийлачу Ӏаьца, йовхачу аьхкенца. Регионан климатан башхалла йу йоца йекъа бӀаьсте. Ульяновскан областан гуьйре, йовха; лайн чкъор хӀутту ноябран шолгӀачу декхъехь. Уггаре шийла бутт — январь. Ӏа лайне ду, сих-сиха техка температурашца (атлантикин циклонаш хийцало арктикин хӀаваан массашца), лаьтта ноябрера март йуккъе баххалц областан къилба кӀошташкахь, ткъа Ӏаьнан-бӀаьстенан муьрехь йогӀа Воейковн сема, цуо Ӏаткъам бо меттигерчу климатна. Январан йуккъера температура −12 °C, июлан +20 °C. Аьхкенан хенан-хӀоттам хуьлу май беттан йуккъехь. Аьхке, йовха хуьлу кӀезиг лела азин антициклонан Ӏаткъам бахьнехь. Июлехь, йуккъера барам, 5 де 22 °C йуккъера температура а, сов а йолуш хуьлу. Йочанаш областан къилбехьа 350 мм тӀиера, къилбаседа-малхбузехь 500 мм кхаччалц. Аьхка догӀнаш цхьаьнаэшшара ца хуьлу, амма догӀучу хенахь стигал къекъаш, доцца догӀу. Регионехь йуькъаллаш кӀезиг ца хуьлу. Вегетацин мур лаьтта 180 де гергга.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москваца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Ульяновскан областан Николаевкан кӀоштан нах беха меттигаш
Кекино (Нижни Новгородан область)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 206 стаг (2010 шо).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Воротынецан кӀоштан нах беха меттигаш
Долна-Малина
Долна-Малина — Болгарин Софин областера эвла. Горна-Малина йукъараллин йукъайогӀу.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Болгарин нах беха меттигаш Категори:Софин областан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Глебово (Захаравскан йуьртан меттиг)
Глебово (Глебово) — Российн Федерацин Вологдин областан Кичменгски Городокан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Кичменгски Городокан кӀоштан нах беха меттигаш
Вендиш-Эверн
Вендиш-Эверн — Германин Лаха Саксони латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Лаха Саксони латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
NGC 907
NGC 907 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
907 907
Боннвиль-Апто
Боннвиль-Апто — Францин гӀала-коммуна, лаьтта НогӀманди регионехь. Коммунан департамент — ЭгӀ.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ЭгӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Капельяния (Сан Фелипе)
Капельяния — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Капельяния лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Палатки (Калугин область)
Палатки (Палатки) — Российн Федерацин Калугин областан Юхнован кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, дика къаьсташ шеран заманашца: барамехь довха а, тӀуьна а аьхкенца, барамера шийла хӀоьттина лайн чкъор долу Ӏаьнца.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Юхнован кӀоштан нах беха меттигаш
Чернуско-Ломбардоне
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Ломбарди йукъара гӀаланаш
Гиагински
Гиагински (Гиагинская) — Российн Федерацин эвла, Адыгейчоьнан Гиагинскан кӀоштан административан центр.
Климат
Кхузахь климат барамера-йовха а, кӀеда а йу. Регионан климат кхоллайаларна боккха Ӏаткъамбо атмосферан циркуляцин амало. Меттиган климатан а, рекреацин а ладаме амалех ду малх къегина деха де. Ткъа шадерг республикехь хуьлу 200 - 250 йекхна денош шеран чохь; вовшахтоьхна маьлхан радиации йу 115 - 120 ккал/кв.см.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Гиагинскан кӀоштан нах беха меттигаш
Дэниел Рэдклифф
Дэниел Джейкоб Рэдклифф (Daniel Jacob Radcliffe; вина 23 июль 1989, Лондон, Ингалс -), ингалсан театран а, кинон а актёр ву.
Дукха гӀараваьлла вевзаш ву иза шен «Гарри Поттеран» ролехь.
Кузьменко (Одессин область)
Кузьменко — Украинин Одессин областан Раздельнин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Веска (Ярославлан область)
Веска (Веска) — Российн Федерацин Ярославлан областан Угличан кӀоштара эвла.
Богатыри (Ленинградан область)
Богатыри (Богатыри) — Российн Федерацин Ленинградан областан Приозерскан кӀоштара эвла.
Кузьменко (Одессин область)
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Богатыри (Ленинградан область)
Климат
Эвла йукъайогӀу хӀордан климатера континенталан дехьайолучу барамерачу климатан зонан. Цигахь барамера кӀеда Ӏа ду, барамехь йовха аьхке а йу. Климатан коьрта башхалла йу хенан хӀоттам цхьаьнаэшшара ца хилар, иза доьзна ду сих-сиха хийцалучу хӀаваан массех, уьш кхоллалучу кӀоште хьаьжжина хуьлу хӀордан, континенталан, арктикан.
Веска (Ярославлан область)
Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.
Богатыри (Ленинградан область)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Веска (Ярославлан область)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Богатыри (Ленинградан область)
Хьажоргаш
Категори:Приозерскан кӀоштан нах беха меттигаш
Кузьменко (Одессин область)
Хьажоргаш
Категори:Раздельнин кӀоштан нах беха меттигаш
Веска (Ярославлан область)
Хьажоргаш
Категори:Угличан кӀоштан нах беха меттигаш
Ольшево (Мяделан кӀошт)
Ольшево (Альшэва) — Белоруссин Минскан областан Мяделан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Минскан областан нах беха меттигаш Категори:Мяделан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Порчиле (Арецо)
Порчиле — Италин Тоскана регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Тоскана регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Бандита (Витербо)
Бандита  — Италин Лацио регионан  коммунера эвла.
Мария Стюарт
Мари́я I (йинчу хенахь Мари́я Стюа́рт, Mary I Stuart; 8 декабрь 1542 — 8 февраль 1587; Marie Stuart) — бераллехь дуьйна Шотландин паччахь-аьзни, факт хилла урхалла дина 1561 шарера 1567 шарахь йожайаллалц, ткъа кхин а 1559—1560 шерашкахь Францин паччахь-аьзни (паччахьан Франциск II-гӀачун зуда) а, ингалсан Ӏаршан претендент. Цуьнан инзаре къадро, шен халонашца дуьззина долу «литературин» дерзаршца а, хиламашца а, тӀеийзабора романтикан а, тӀаьхьара а муьрашкара йаздархой.
Арранан регенталла
Мария Стюарт хилла Шотландин паччахьан Якова V-гӀачун а, французийн паччахьан йоьӀан Мария де Гизан а йоӀ. Цуо йукъадаьккхина некъийн цӀе Stuart французашкахьа озийна йаздар, хьалха лелош хилла Stewart.
Бандита (Витербо)
Литература
Категори:Лацио регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Гродзищани
Гродзищани — Польшин Подлясьен воеводаллин  гминера эвла.
Мария Стюарт
Арранан регенталла
Пачхьалкхан регент жимачу паччахь-аьзнин уллехь хилира ХӀамильтон Джеймс, 2-гӀа граф Арран, Мария Стюартан уггар уллера гергарниг а, цуьнан когаметтавогӀург а. Шотланди цӀабирзира элий-мухажираш а — Ингалсаца бертахь дахаран агӀончаш, французашкахьа политика лелош волу Яков V-гӀа волуш лаьхкина а, бевдда а болу. Церан гӀоьнца регент Аррана 1543 шеран январь чекхболуш кхоьллира ингалсаца дог-ойла йолу правительство, сацийра протестанташ хьийзабар, жима паччахь-аьзни ингалсан паччахьан когаметта хинволчунга маре йала бартбархьама дийцарш долийра. И дийцарш чекхдевлира 1543 шеран июлехь куьг йаздеш Гринвичан барт кӀелахь, цуьнца Мария мааре йаха йезара Ингалсан паччахьан Генрих VIII-гӀачун кӀанте Эдуарде, иза бахьнехь тӀаьхьа Шотланди а, Ингалс а цхьаьнакхета йезара цхьаьна паччахьан некъийн Ӏедал кӀелахь. Оццу хенахь — 1543 шеран 9 сентябрехь — Мария Стюартана Шотландин паччахь-аьзнин тажтиллира Стерлинг гӀалин чохь.
Гродзищани
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Подлясьен воеводаллин нах беха меттигаш
Мария Стюарт
Ингалсаца тӀом
Коьртехь кардинал Битон а, паччахь-нана а йолу французийн агӀо лоцу парти чӀагӀйаларо, ткъа кхин а Генрих VIII-гӀачо шен Мария Стюарт схьехаро а, Шотландин политика йерзийра. 1543 шо чекхдолуш коьртехь граф Ангус волу ингалс агӀора болу баронаш дӀабехира, Ӏедале веара кардинал Битон а, Францин тӀебирзина цуьнан агӀончаш а. Цуо Ингалс меттахйаьккхира. 1544—1545 шш. Ингалсан граф Гертфордан эскарш масийттаза тӀелетира Шотландин, хӀаллакйора католикийн килсанаш, дасдора шотландин латташ. Цуьнца цхьаьна паччхьалкхехь шуьйра йаьржира протестантизм, ткъа уьш политикин агӀора Ингалсаца гергарло дезаш бара. 1546 шеран 29 майхь протестантийн радикалан тобано вийра кардинал Битон, дӀалецира Сент-Эндрюс гӀала. Шотландин правительство хьолаца лара ца йелира, Францега гӀо дийхира.
Французийн эскарш Шотланди кхечира 1547 шо долалуш, протестанташ арабехира Сент-Эндрюсера. Цунан дуьхьала ингалсан эскар йуха а дехьаделира ингалс-шотландин дозанал, 1547 шеран сентябрехь хӀаллак дира шотландхойн эскар Пинкиерачу тӀамехь. Ингалсаша дӀалецира Ферт-оф-Тейн бердашца йолу Лотианера шотландин коьрта гӀап-гӀаланаш, цуьнца цхьаьна шотландин паччахьаллин ладаме дакъа къардина. Мария де Гизан дийзира шен йоӀ Дамбартон гӀалийнчохь дӀалачкъо. Оцу хенахь Францин Ӏарше кхечира Ингалсаца йуха ца волуш тӀом латто ойланехь волу Генрих II. Цуьнан лаамца 1548 шеран 7 июнехь куьг йаздира паччахь-аьзни Мария Стюарт дофине Франциске маре луш болчу барт тӀехь. Шотландин чудалийра французийн эскарш, цара 1550 шо чекхдолуш берриг аьлча санна аратеттира ингалсаш пачхьалкхера. 1548 шеран 7 августехь паччахь-аьзни Мария Стюарт, оцу хенахь пхи шо бен доцу, дӀайахара Франце.
Францера дахар
Жимачу Марийца 1548 шеран 13 августехь Франце кхечира цуьнан жима гуо а, царна йукъахь бара цхьаьна цӀийнаха волу ваша граф Морейн а, «йиъ Мария» — шотландин элийн цхьа цӀе йолу йиъ жима йоӀ — Битон, Ливинстон, Сетон, Флеминг. Французийн паччахьан цӀа, оцу хенахь Европехь уггар хаза долчух тера дара, тӀеийцира жима нускал даккхий даздаршца. Паччахьан Генрих II дукха йезара Мария Стюарт, уггар дикачохь дешийтира цуьнга: жима паччахь-аьзнис Ӏамош бара французийн, испанийн, италийн, шира грекийн мотт, латина, антикан а, шен заманара а авторийн кхолламаш. Цунна Ӏемира йиш лакха, мерзан пондар лакха, йийзира поэзи а, таллар а. Марияс цецдаьккхира французийн паччахьан цӀа, цунна байташ йехира Лопе де Вегас, Брантома, Ронсара.
1550 шарахь Франце кхечира франко-шотландин барт чагӀбеш йолу паччахь-нана — Мария де Гиз. Иза ца сецира шен берашца, 1551 шарахь йухайирзира Шотланде, шен йоьӀан чӀогӀа Ӏедал кхачийтархьама, динан къийсамаша екъна лаьттачу пачхьалкхахь. 1554 шарахь Мария де Гизан аьтту белира граф Арран Ӏедалера дӀаваккха, Шотландин правительствон коьрте хӀотта а.
Мария де Гизан регенталла
Марии де Гизан урхаллийца Шотландехь чӀагӀбелира французийн Ӏаткъам. Французийн эскарш дара шотландин гӀопашкахь, паччахьан администрацехь бара Францера бевлларш. 1558 шеран 24 апрелехь Парижан Марьяман килсанехь мах бира Мария Стюарта а, дофина Франциска а. Мах баран бартаца хиллачу къайлахчу кехатца, нагахь оцу марех бераш ца хилахь паччахь-аьзнис дӀало Шотланди Францин паччахьана.
Иштта политикина реза ца хилира доккхаха долу шотландин элийн дакъа. Оцу хенахь протестантизм яржаро екънера шотландин йукъаралла. Хьал эрчаделира 1558 шо чекхдолуш Ингалсан Ӏарш тӀе паччахь-аьзни Елизавета I-рниг, иза гӀодан йолайелира шотландхойн протестанташна. Елизавета I-ра Руман Католикийн Килсан канонийн бакъонца къуотгӀалайина лорура, цундела Мария Стюартан, Ингалсан паччахьан Генрих VII Тюдоран кӀента кӀента йоӀ хиларна, бакъо йара ингалсан Ӏаршан. Амма, Марияс а, цуьнан хьехамчаша а хаьржира цхьа йуккъера дерг: къона паччахь-аьзнис дуьхьало ца йола шен маьхчан Елизаветина къобалйина законехь паччахь-аьзни хилийта, амма шен бакъонах тажан йолу бакъо ца йуьтура. Францискан а, Марийн а хӀост тӀехь ингалсан таж тӀекхийтира. Елизавета карзахйаккхархьама динчух тера долу оцу Марийн балхо хьал талхийра: Шотландин ницкъ бацара цуьнан ингалсан Ӏаршах йолу бакъо къовса, ткъа Ингалсаца йолу меттиг догдохийла а йоцуш телхира.
1559 шеран 10 июлехь Генрих II-гӀа велира, Францин Ӏарш тӀе Франциск II-гӀа хиира. Мария Стюарт хилира кхин а Францин паччахь-аьзни.
Протестантийн революци
Франциск II хилла гӀийла, цомгаш жима стаг, урхалла дан ледаро хилла, Францехь хьалхарчу могӀане хӀоьттина паччахь-нана Екатерина Медичи а, Гизаш а — Мария Стюартан ненан вежарий. Оццу хенахь Шотландехь йолайелла протестантийн революци. Шотландин элийн доккхаха долу дакъа дӀакхийтира гӀевттинчу протестантех, гӀо дийхира Ингалсе. Пачхьалкхе чудахара ингалсан эскарш, уьш протестанташ тӀеоьцура шеш маьрша даха баьхкича санна. Паччахь-аьзни Мария де Гизан а, французийн гарнизонан а Лейтехь гуолецира. Мария Стюарте шен нанна тӀеман гӀо дан ца делира: Амбуазан къайлаха бартбаро 1560 шеран мартехь паччахьан цӀахь болу Гизийн Ӏаткъам дӀабаьккхира, Францехь лелха герга дара динан тӀемаш католикийн гугеноташца, Екатерина Медичина ца лиира Ингалсаца йукъаметтиг галйаккха.
1560 шеран 5 декабрехь халачу лазарх велира Франциск II-гӀа. Цундела Мария Стюарт кестта йухаян йезаш йара Шотланди. Католик йолу паччахь-аьзни цӀайан йезаро сихбира шотландин протестанташ керла пачхьалкхан килса чӀагӀйан: пачхьалкхан парламенто чӀагӀйира протестантийн динан символ а, низаман устав а, кхайкхийра Шотландин Килса Румах дӀахадар, католикийн хьехам хьарам бар а.
Чоьхьара политика
1561 шеран 19 августехь берхӀийтта шо долу паччахь-аьзни кхечира Шотланде. Иза йухайирзина пачхьалкхан къам декъна дара. Коьртехь граф Хантли волу консерваторш, кийча бара паччахь-аьзнин гӀо лаца. Радикалан протестанташ коьртехь Нокс Джон волу тӀедуьллура паччахь-аьзнин католицизм йитар а, протестантийн тхьамданех цхьаъ волу граф Арране маре йахар а. Лорд Джеймс Стюартан а, пачхьалкхан секретаран Мейтланд Уильяман а барамера агӀоно Мария Стюартан гӀо лаца тарлора протестантийн дин дитахь а, Ингалсаца гергарло чӀагӀдар дӀахьахь а.
Шен урхаллин хьалхарчу дийнахь дуьйна Мария Стюарт шеконан политика лело йолайелира, католицизм тойан а ца гӀерташ, амма протестанталле дехьа а ца йалара. Коьрта ролаш паччахьан администрацехь йисира тӀаьхьа граф Морейн хилла волу Джеймс Стюартан, а Уильям Мейтландан а. Карзаха болу протестанташ гӀиртира къайлаха бартбан паччахь-аьзни лаца Ӏалашо йолуш, амма барт буьйхира. Арран дукха хан йалале хьера велира, ткъа Нокс Джонан радикализм шотландин олаллин шуьйрачу чкъоьраша кхетош йацара. Кхечу агӀора, консерваторин агӀо 1562 шарахь йисира корта боцуш: шена Морей графалла схьайоьхуш волу граф Хантлис Мария Стюартан дуьхьала гӀаьттира, амма лорд Джеймса иэшийра, дукха хан йалале велира. 1562—1563 шш. паччахь-аьзнис официалан къобалдира протестантизм Шотландин пачхьалкхан дин хилар, килсан са динан а, пачхьалкхан а хьашташка екъаран низам чӀагӀдира. Мария Стюарт шотландин векалш ца бахийтира католикийн доктрина кечйар чекхдаккхаран Тридентан гуламе. Цуьнца цхьаьна Румца дерг дӀа а ца хадийра, Папица кехаташца зӀе латтош йара иза, ткъа паччахьан цӀахь католикийн месса йара хуьлуш. Мария Стюартан урхаллин йуьхьиган жамӀ – гӀеххьа политикин цхьаьнаэшаралла йара.
Олалло гӀо лацар кхетадора керлачу таронаша, уьш хилира къоначу шотландин элашна паччахьан цӀа Марийн Холирудан гӀаличохь французийн масалица кхоьллинчул тӀаьхьа. Къона, гӀийла, хаза, музыка а, хелхарш а, ловзарш а, таллар а, гольф а йезаш йолу паччахь-аьзни, йеза ца лойла дацара гражданийн тӀемашкахь паччахьан цӀийнан дахарх хаьдда болу шотландин элашна. ДӀабелла хӀора дийнан административан болх Морейнан а, Мейтландан а, Мария Стюарте йанйелира шен Холирудехь жима Луврах тераниг.
Арахьара политика
Арахьара политика Мария Стюартан боккха бала бара. Шотландин урхалаллин куьйгалхой — Морей а, Мейтланд а — бара ингалс-шотландин бартан тешна агӀончаш. Ша паччахь-аьзни Марияс къобал ца йора Ингалсан паччахьаллехь йолу Елизавету I-ра, догдохура шен ингалсан тажах йолу бакъонаш схьайаларе. Барт хила тарлора нагахь Марияс ингалсан тажах Елизавета I-ра дийна мел йу догдиллахь, цуо шен когаметтинарг Мария кхайкхор йолуш. Амма йа Мария а, ша шеха шекйоцу, йа Елизавета I-ра, кийча йоцу ингалсан Ӏаршан когаметтаверг харжа, ца боьдура вовшен дуьхьал.
Оццу хенахь хӀоьттира паччахь-аьзни Мария шолгӀа маре йахаран хаттар. Иза йезаш бара дукха европин монархаш ( Францин, Швецин, Данин паччахьаш, Австрин эрцгерцог). Уггар хила тарлуш волу майра лорура Дон Карлос — Испанин паччахьан Филиппа II-гӀачун кӀант. Оцу гӀуллакхан бешболу барто карзахйаьккхира Ингалс: Елизавета I-чо Мария шен когаметтаерг ларар а кховдийра испане маре ца йодахь. Амма 1563 шо чекхдолуш хиира, Дон Карлос коьртан дика ца хилар, заахало дуьйхира. Елизаветас шен агӀора маре кховдийра Дадли Роберт, Лестеран графе, цуьнан везар хила тарлуш волу, цуо Шотландин паччахь-аьзни оьгӀаз йахийтира.
ШолгӀа маре а, Риччо виер а
1565 шарахь Шотланди вогӀу паччахь-аьзнин шича — ткъайасса шо долу Стюарт Генрих, лорд Дарнли, граф Ленноксан а, Дуглас Маргаритин а кӀант, ингалс паччахьан Генрих VII-гӀачун ненан агӀора гергара волу — лекха, хаза жима стаг. Мария Стюартан ма-гинна везавелира иза, 1565 шеран 29 июлехь цуьнга мере йахара, Елизаветы I-ра реза йоццучехь а йитина. Оцу марен Ингалсаца гергарло дӀахададар хилла ца Ӏаш, цуьнца цхьаьна генаваьккхира паччахь-аьзнин цуьнан хьалхалера бартхой — Морей а, Мейтланд а. 1565 шеран августехь Морей гӀоьртира гӀаттам бан, амма Мария Стюарт, ГордонгӀера а, ХепбернгӀера а гӀоьнца, салташна алап далархьама шен дешийн хӀуманаш закъалтан йехкина, цӀеххьана тӀелетира гӀаттамхочун, иза ведира Ингалсе.
Морейс динчо гайтира паччахь-аьзнин, радикалан протестанташ а, ингалсхьарниш а гена бу хила ма-беззара муьтӀахь хила. Цуо паччахь-аьзнин политика йерзийра. Цуо тӀеийзо болийра католикаш, Испанин паччахьца кехаташ йаздеш къамелаш а карладехира. Цуьнца цхьаьна Марияс гена боху шена коьрта шотландин элий, улле балабо паччахь-аьзнин муьтӀахь болу элех боцурш а, махкар боцурш а. Хьал эрча долу майрачух даьллачу даго: Мария Стюарт кхетта, лорд Дарнли оьздангаллица а кийча ца хиларх паччахьан дарже, ша маре йахана стаг цхьанне хӀуман гуьнахь долуш ца хилар. Паччахь-аьзни, шен гӀалатах кхетта, тергал а ца вора шен майра.
1566 шо долалуш кхоллайелира паччахь-аьзнин зуламе йолу Дарнлин а, коьртехь Морей, Мортон волу Шотландин протестантийн лордийн а коалици. 1566 шеран 9 мартехь оппозицин тхьамданаша, доьзалах йолу паччахь-аьзнин хьалхха, къиза вийра Риччо Давид — уллера доттагӀех цхьаъ волу, везар волу, Мария Стюартан долара секретарь волу. Тарлора, оцу зуламца бартхой паччахь-аьзни кхерийна шайна дуьхьал йаийта. Амма Марияс диначо, йуха а йохийра оппозицин планаш: паччахь-аьзни гойтуш тийра майраца а, Морейца а, оцу балхо бийкъира бартхой, бӀаьрга негӀар ца тухуш хӀаллакбира Риччо вийнарш. Мортон а, цуьнан накъостий а бевдира Ингалсе.
Дарнли виер а, паччахь-аьзни йожайар а
Мария Стюартан майрачуьнца берта йахар доца хилира. Сихха гучубелира цуьнан Хепберн Джеймс, граф Ботвелле болу безам, иза Дарнлех чӀогӀа къаьсташ вара ницкъца, майраллийца. Паччахь-аьзнин а, паччахьан а уьйр хадар гуш дара: Дарнли шайн кӀант, 1566 шеран 19 июнехь вина волу, хир волу паччахь Якова VI, керста веш ван а ца веара. Мария Стюартан политика тӀехь-тӀехьа шен ламе йирзира, ткъа лаам Ботвелл вара. Дарнли новкъарло хилира тӀехула йалайезаш.
1567 шарахь 10 февралехь тамашийначу хьолехь иккхира Эдинбурган гуонахьарчу Керк-о’Филдера Дарнли сецна волу цӀа, ткъа ша иза вийна карийра кертахь, садукъдина, шен пажца догучу цӀа чуьра вада гӀоьртича. Мария Стюарт шен майра веран декъахь йу, йац уггар къовсаме ду Шотландин исторехь. Граф Морейс а, Мейтланда а шеш дакъа ца лаьцнехь а, хууш хиллачух тера дара оцунах лаьцна. Иштта доккхачу декъаца тешна хила мегар ду Риччо вуьйш декъахь хиллачарна Дарнлис йамартло йарна цара дина хила а. Барт йукъахь граф Ботвелл хилар а гуш ду. Ботвелл шена некъ баккха безаш вара паччахь-аьзни маре йига, тӀаккха Мортонан а, Морейн а тобанаш Дарнли вийна паччахь-аьзнех болу тешам байина, иза йохо аьтту бийрбара. Хила тарло, йийцина тобанаш барт боцуш ша-ша лелаш хила а.
Амма Дарнли вийнарг мила велахь а, бехк Шотландин йукъаралло паччахь-аьзнин бора тешаме зуда йацара иза майрачун олий. Мария Стюарта хӀумма а ца дира бехканза йала. Кхин тӀе, 1567 шеран 15 майхь Холирудехь мах бира Мариян а, граф Ботвеллн а. Оцу марено, паччахь вийнарг хила тарлуш волчуьнга, пачхьалкхера халкъ шеца хер даьккхира. Цунах сихха аьтту бан хьевсира протестантийн лордаш а, Морейн агӀончаш а. Цара кхоьллира лордийн «конфедераци», гулбина дикка тӀеман ницкъ, аракхийсира паччахь-аьзни а, Ботвелл а Эдинбургера. 1567 шеран 15 июнехь паччахь-аьзнин эскар, Карберри уллохь конфедератийн эскарца Ӏоттаделча дедира. Мария Стюартан карайаха йийзира, хьалха новкъарло йоцуш Ботвелл дӀа а вахийтина, иза гӀовттамхоша дӀайигира Лохлевен гӀала, цигахь 24 июлехь куьг йаздира Ӏарш шен кӀантана Яков VI-гӀачун йуьтуш кехатан тӀе. Пачхьалкхан регент паччахь воккха хиллалц граф Морей хӀоттийра.
Ингалсе йадар
Законехь йолу паччахь-аьзни йожайаран реза дацара шотландин лордийн цхьа дакъа. «Конфедератийн» барт сиха буьйхира, Морейн регенталла делчи оппозици бевлира ГамильтонгӀар, графов Аргайл, Хантли. 1568 шеран 2 майхь Мария Стюарт едира Лохлевен гӀалара. Цунах сихха кхийтира Морейн оппозицера баронаш. Амма паччахь-аьзнин жима эскар 13 майхь дохийра регентан эскарша Лангсайдерчу тӀамехь, Мария Ингалсе едира, Елизавете I-чуьнга гӀо дийхира.
Йуьхьанца Елизавета I-рчо гӀо дар тӀелецира Мариян, амма иза гена йара тӀеман интервенцин ойлана шеца ингалсан Ӏарш къуьйсучу Мариян дуьхьа. Елизаветас шен тӀелецира суьдхочун функцеш Мария Стюартан а, граф Морейн а йукъарчу къовсамехь. Цуо талла долийра Дарнли виеран гӀуллакх а, Шотландин паччахь-аьзни йожоран гӀуллакхь а. Таллам боьдуш регентан агӀончаша гайтира Мария Стюарт майрачун тешаме ца хилар а, виеран декъахь хилар а Ботвелла водуш дитина долу гӀарадевлла «ТӀорказ чуьра кехаташ» гайтина. Хетарехь кехатийн цхьа дакъа (масала, Ботвеллн йазйина байташ) боккъал дара, амма важа дакъа тӀетоьхна харц дара. Талламан жамӀ хилира 1569 шарахь йина Елизаветин кхел, оцу кхело Морейн Ӏедал Шотландехь чӀагӀдира, ингалсо къобал а дира.
Мария Стюартан гӀуллакх хӀинца а дайна дацара. Морей вийначул тӀаьхьа 1570 шеран январехь Шотландехь иккхира гражданийн тӀом паччахь-аьзнин агӀончашний (Аргайл, Хантли, ГамильтонгӀар, Мейтланд) паччахьан партиний (Леннокс а, Мортон а) йукъахь. Елизаветы I-ра йукъагӀортар бахьнехь 1573 шеран 23 февралехь агӀонаш куьг йаздира «Пертан машар» тӀехь, цуьнца Шотландин паччахь къобал вира Яков VI. Дукха хан йалале Мортонан эскарша дӀалецира Эдинбург, лецира Мейтланд, тӀаьххьара паччахь-аьзнин партех висинарг. Цуо байира тӀаьххьара сатийсам Шотландехь меттахӀотта.
Мария Стюарт чуйоллар а, йиер а
Шотландехь ца хиллачу аьттуно йоха ца йира паччахь-аьзни. Иза хӀинца а ингалсан Ӏарше догдиллаза йара, шен бакъонаш йита ца лаара цунна, оцу балхо сингаттам латтабора Елизавета I-чун. Ингалсехь Мария кхобуш йара терго йеш Шеффилд гӀалахь. Кхин тӀе Мария Стюартан йара йоккха хьадалчийн штат, паччахь-аьзни кхаба Ингалсо а, Францис а даккхийра ахчанаш латтадора. Амма иза къастийна йара шен Шотландера накъостех, ша йолуш меллаша къанлуш йара.
Мария ца соцура Елизаветина «маӀаш Ӏуьттуш», къайлаха кехаташ йаздан йолайелира европера пачхьалкхашка, амма ингалсан паччахь-аьзнин дуьхьала гӀаттамехь дакъа ца лецира. ТӀаккха а Мария Стюартан, законехь йолу паччахьан Генрих VII Ингалсан кӀента кӀента йоьӀан цӀе, жигара лелайора бартхоша Елизаветан дуьхьала. 1572 шарахь гучубелира Ридольфан къайлаха барт, уьш гӀиртира Елизавета дӀа а йаьккхина, ингалсан Ӏарш тӀе Мария Стюарт хао. 1586 шарахь, тарло, декъахь воцуш ца хила Елизаветин министр Уолсингем Фрэнсис а, шен набахтхо Паулет Эмиас а, Мария Стюарт гучуйелира кехат йаздина католикийн ницкъийн агент волчу Бабингтон Энтонига, кехатехь цуо къобал дира Елизавета I-ра йиер. Амма къайлаха барт гучубелира, кехаташ ингалсан паччахь-аьзнин карадахара. Мария Стюартан йиеран кхел йира. 1587 шеран 8 февралехь Мария Стюартан корта баьккхира Фотерингей гӀалахь.
Мария Стюарт исбаьхьаллехь а, литературехь а
Мария Стюартан дахар бӀешерашкахь кегийна историкаш, оьздангаллин а, исбаьхьаллин а гӀуллакххоша. Хиллий теша паччахь-аьзни майра виеран бехке? Мел бакъ ду теша «тӀорказ чуьра кехаташ»? ХӀун бахьна хилла иза йожар: шовкъ а, зуламе барт Марийн мостагӀийн йа ша истории йу теша? Оцу а, кхин дуккха а хаттаршна жоьпаш дала гӀиртира гӀарабевлла йаздархой: ван ден Вондел Йост, Лопе де Вега, Томазо Кампанела, Шиллер Фридрих, Словацкий Юлиуш,Альфред Тенисон, Цвейг Стефан. XVI бӀешарахь дуьйна арахоьцу историн а, беллетристин а биографийн барамашца, Мария Стюарте кхочуш цхьан а адам дац шотландин исторехь. Паччахь-аьзнин романтикан васто дог-ойла айбира Доницетти Гаэтанон а, Слонимский Сергейн а операш кхолла «Мария Стюарт», ткъа иштта Бродский Иосифан «Двадцать сонетов к Марии Стюарт» цӀе йолу байтийн цикл. Леся Украинкас цунна лерина байт йазйина «Мария Стюарте тӀаьххьара эшар».
Мария Стюарт йиеран эпизод гойту 1895 шеран августехь Т. Эдисонан студехь йаьккхинчу 11-секундан «Шотландин Мария йиер» цӀе йолчу фильмехь. Паччахь-аьзнин дахаран некъ масех исбаьхьаллин фильман бух хилира: «Шотландин Мария» (1936, коьрта ролехь Хепбёрн Кэтрин), «Паччахь-аьзнин дог» («Корта боккхучу меттиге боьду некъ») (1940, коьрта ролехь Леандер Сара), «Мария — Шотландин паччахь-аьзни» (1971, коьрта ролехь Редгрейв Ванесса), «Тажан дуьхьала къайлаха барт» («Gunpowder, Treason & Plot», 2004, BBC, коьрта ролехь Поэзи Клеманс). Телевизионан «Последняя ночь» («La dernière nuit», 1981) цӀе йолчу фильмехь Мария Стюартан роль ловзийна французийн актрисо Анни Жирардос. 2013 шарахь режиссёра Имбах Томаса йаьккхира «Мария — Шотландин паччахь-аьзни» цӀе йолу фильм, коьрта роль ловзийра французийн актрисо Рутерфорд Камиллас, фильман музыка йазйира Губайдулина Софияс.
Мария Стюартан лерина йу Олдфилд Майкан «To France» эшар, цунах дуьненайукъара хит хилла 1984 шарахь. 2011 шарахь немцойн-норвегийн Leaves' Eyes цӀе йолчу метал-тобано йазйина цуьнан кавер-верси. Кхин гӀараваьлла кавер оцу эшаран йазйина немцойн Blind Guardian цӀе йолчу метал-тобано.
Хьажоргаш
Категори:Стюарташ Категори:Шотландин паччахьаш Категори:Ингалсан Ӏаршан когаметта хила тарлушберш Категори:Францин паччахь-аьзнеш а, император-аьзнеш а Категори:Ӏедал карахьдолу паччахь-аьзнеш Категори:Ӏарш йитина монархаш Категори:Кортош баьхна монархаш Категори:XVI бӀешерера Европин урхалчаш Категори:Вестминстеран аббаталлехь дӀабоьхкинарш Категори:Францин дофинийн зударий Категори:Таж тиллина бераш Категори:Байаран кхелах байина монархаш Категори:Шотландин паччахьан йоӀрий
Атлипозония Вьехо (Тезонапа)
Атлипозония Вьехо — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Атлипозония Вьехо лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
ХӀалачли (Тиреболу)
ХӀалачли (Halaçlı) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регион регионан Гиресун провинцин (ил) Тиреболунан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Гиресун провинцин нах беха меттигаш
Категори:Тиреболунан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Липини (Лебушанийн воеводалла)
Липини  — Польшин Лебушанийн воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лебушанийн воеводаллин нах беха меттигаш
30 АгӀустос Зафер (Нилуьфер)
30 АгӀустос Зафер (30 Ağustos Zafer) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан Бурса провинцин (ил) Нилуьфернан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Бурса провинцин нах беха меттигаш
Категори:Бурса провинцин микрокӀошташ
Категори:Нилуьфернан микрокӀошташ
Категори:Нилуьфернан кӀоштан нах беха меттигаш
Ламе II (Мантова)
Ламе II  — Италин Ломбарди регионан  коммунера эвла.
30 АгӀустос Зафер (Нилуьфер)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Ламе II (Мантова)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Ломбарди регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
БекогӀдель-БекугӀ
БекогӀдель-БекугӀ (Bécordel-Bécourt) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта О-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — Сомма.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Сомма департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Карьерни (Красноярскан мохк)
Карьерни (Карьерный) — Российн Федерацин Красноярскан мехкан Канскан кӀоштара эвла.
(20450) Marymohammed
Истори
ДӀайиллина 1999 шеран 13 майхь LINEAR проекты цӀе йолу Ӏилманчо Сокорро обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1999 JJ111» саналган.
Карьерни (Красноярскан мохк)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Хьажоргаш
Категори:Канскан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
М'еря (Бузеу)
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Бузеу жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш