cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Диюр
Бахархойн дукхалла
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: комий (97%).
Билгалдахарш
Категори:Ижман кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Коми Республикин нах беха меттигаш
Пояна-Плетари
Пояна-Плетари — Румынин Бузеу жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Бузеу жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Русски Толшева
Русски Толшева (Русская Толшева) — Кировн областан Кикнуран кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь йуккъерачу барамехь континентан климат йу. Оцунна бахьна ду Къилбаседа Шен Ӏапказера шила мох цхьаа дуьхьало йоцуш кхуза схьакхачарна. Цундела кхузара Ӏа чӀогӀа шила ду, аьхкенна кест-кеста шила хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (88%).
Билгалдахарш
Категори:Кировн областан Кикнуран кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Кировн областан нах беха меттигаш
Анкудиново (Москохан область)
Анкудиново (Анкудиново) — Российн Федерацин Москохан областан Наро-Фоминскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Наро-Фоминскан кӀоштан нах беха меттигаш
Смолигов
Смолигов — Украинин Волинан областан Луцкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Луцкан кӀоштан нах беха меттигаш
Малахово (Алейскан кӀошт)
Малахово (Малахово) — Российн Федерацин Алтайн мехкан Алейскан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Клей-Спрингс
Клей-Спрингс — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Аризона штатера нах беха меттиг, иза лоруш йу бахархойн статистикин меттиг (census-designated place, CDP) санна.
Географи
Клей-Спрингс бахархойн статистикин меттиган майда —. Статистикин йекъна меттиган бакъонан статус йац.
ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Аризона штатан бахархойн статистикин меттигаш Категори:Аризона штатан нах беха меттигаш Категори:АЦШ бахархойн статистикин меттигаш
ЭмирхӀан (Гуьнейсинир)
ЭмирхӀан (Emirhan) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатоли регионан Кони провинцин (ил) Гуьнейсинирнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Кони провинцин нах беха меттигаш
Категори:Кони провинцин микрокӀошташ
Категори:Гуьнейсиниран микрокӀошташ
Категори:Гуьнейсиниран кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Казанка-20
Казанка-20 (Казанка-20) — Российн Федерацин Кемеровн областан Чебулан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат чӀогӀа континенталан йу. Ӏа — шийла а, деха а, аьхке — йоца а, йовха а. ГӀоролаш йоцу мур лаьтта 100 дийнахь областан къилбаседехь, 120 де гергга Кузнецкан боьран къилбехь. Къилбаседа дуьненан эхиган барамера асехь лаьттачу Кемеровн областана кхочу дикка дукха маьлхан йовхо шарахь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Хьажоргаш
Категори:Чебулан кӀоштан нах беха меттигаш
Дитсвилл (Алабама)
Дитсвилл — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Алабама штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Морозовски (Свердловн кӀошт)
Морозовски (Морозовский) — Российн Федерацин Орёлан областан Свердловн кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Орёлан областан Свердловн кӀоштан нах беха меттигаш
Попасни (Нови Осколан кӀошт)
Попасни (Попасный) — Российн Федерацин Белгородан областан Нови Осколан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат континенталан йу, амалехь ду гӀеххьа шийла Ӏа а, йовха аьхке а. Эвла лаьтта хьун-аренан а, аренан а зонийн дозанехь. Цуьнан Ӏаламан-климатан а, геологин а башхаллаш билгалайо ша-тайпа биологин бес-бесаралла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Нови Осколан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Мироновка (Рязанан область)
Мироновка (Мироновка) — Российн Федерацин Рязанан областан Спасскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Рязанан областан Спасскан кӀоштан нах беха меттигаш
Маяс
Маяс — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Аквитани регионехь. Коммунан департамент — Ландаш.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Ландаш департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Мазог
Мазог — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ПгӀованс — Альпаш — Сирла-сийна Йист регионехь. Коммунан департамент — ВагӀ.
Географи
.
Монастыриха (Гусятинан кӀошт)
Монастыриха — Украинин Тернополан областан Гусятинан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Гусятинан кӀоштан нах беха меттигаш
Ончешть (коммуна, Бакеу)
Ончешть — Румынин Бакеу жудецан йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. Коммунан йукъара нах беха меттигаш.
Хьажоргаш
Категори:Румынин коммунаш Категори:Бакеу жудецан коммунаш
Атопула (Уизуко де лос Фигероа)
Атопула — Мексикин Герреро штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Атопула лаьтташ йу Мексикин къилба-малхбузехьара декъехь, Мехико гӀалин къилбехьа.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 21,9 °C.
Истори
Дуьххьара адамаш 20 эзар герг шо хьалха кхуза даха хевшина. Уьш хила боху ольмекаш. ТӀаьхьо Теотиуаканан Ӏаткъам чӀагӀбелира кхузахь. VIII-XV бӀешерашкахь ацтекаш дола деш йара кху махкахь. 1521 шарахь кхуза баьхкира испанхой, цара мохк долабаьккхинчул тӀаьхьа территори Мехикон аудиенци хилира, дуьххьара цуьна йукъахь йара хилачу Ацтекийн империн провинцеш, тӀаьхьо мохк йукъа бахара Керла Испани вице-пачхьалкхаллин.
1849 шеран 27 октябрехь дуьйна Герреро штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Герреро штатан нах беха меттигаш
Лос Апачес (Папантла)
Лос Апачес — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Лос Апачес лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Дикмен (ХӀендек)
Дикмен (Dikmen) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан Сакари провинцин (ил) ХӀендекнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Сакари провинцин нах беха меттигаш
Категори:Сакари провинцин микрокӀошташ
Категори:ХӀендекнан микрокӀошташ
Категори:ХӀендекнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
ХӀаджиисмайилли
ХӀаджиисмайилли (Hacıismayıllı) — Азербайджанан Джаьлилабадан кӀоштара эвла.
Билгалдахарш
Категори:Джаьлилабадан кӀоштан нах беха меттигаш
Казтионз деле Мура (Удине)
Казтионз деле Мура — Италин Фриули-Венеция-джулия регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Молекула
Молекула-иза атомаш чулацаш химически жигара дакъалг ю.Молекуле чохь химически дазарш атомаш сецош ду.Молекулаш хила мега цхьана элементан атомашца хIоттина я тайп-тайпана элементан атомашца хIоттина.
Химически цхьанакхетара типаш
Молекула хила мега:
Орта (Иноьнуь)
Орта (Orta) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатоли регионан ЭскишехӀир провинцин (ил) Иноьнуьнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:ЭскишехӀир провинцин нах беха меттигаш
Категори:ЭскишехӀир провинцин микрокӀошташ
Категори:Иноьнуьнан микрокӀошташ
Категори:Иноьнуьнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
NGC 5065
NGC 5065 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
5065 5065
Михайленки (Смоленскан область)
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Велижан кӀоштан нах беха меттигаш
HD21274
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Закаталес (Сан Рафаел)
Географи
Закаталес лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Большая Николаевка
Большая Николаевка (Большая Николаевка) — Российн Федерацин Курганан областан Шумихан кӀоштара эвла.
Климат
Климат чӀогӀа континенталан йу. Цунна Ӏаткъам бо мохк хӀордашна гена хиларо, малхбузехьа Урал лаьмнийн турс хиларо, къилбехахь йаккхий аренийн кӀошташ хиларо, кхин тӀе меттиган рельеф нийса хиларо, хӀаваийн массийн циркуляции ша-тайпа хиларо. Шийла, кӀезиг ло долуш Ӏа а, йовха, йекъа аьхке. БӀаьстенна амалехь ду сих-сиха шелонаш йухайерзар. ТӀуналла аьхка тоьуш йац, муьрашкахь йакъонаш хуьлу. Оцу климато хьун-аренан Уралдехьех латталелоран кхераме зона йо. Цхьанаэшшара ца лаьтта хенан хӀоттам Ӏа долалуш декабрехь а, бӀаьста — апрелехь, майхь а. Уггар шийла бутт — январь, уггар бовха — июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+5.
Хьажоргаш
Категори:Шумихан кӀоштан нах беха меттигаш
Катажинка (Лодзинскан воеводалла)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лодзинскан воеводаллин нах беха меттигаш
Хуьмпферсхаузен
Хуьмпферсхаузен (Hümpfershausen) — Германин Туьринген латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Туьринген латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Ме (Ландаш)
Ме — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Аквитани регионехь. Коммунан департамент — Ландаш.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Ландаш департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Меун-ле-МонтгӀиоь
Меун-ле-МонтгӀиоь — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ПгӀованс — Альпаш — Сирла-сийна Йист регионехь. Коммунан департамент — ВагӀ.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ВагӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Хатмилле
Хатмилле (Хатмілле) — Белоруссин Могилёвн областан Быхован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Могилёвн областан нах беха меттигаш
Категори:Быхован кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Тугайли (Динар)
Хьажоргаш
Категори:АфйонкарахӀисар провинцин нах беха меттигаш
Категори:Динаран кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Ремезово (Воронежан область)
Ремезово (Ремезово) — Российн Федерацин Воронежан областан Ольховаткан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Климатан Ӏаткъам бо Байкалхьалхара, Алтайра, Монголера Кхазакхстанехула йогӀу климаткхолларан семано (Воейковн сема).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Бреда Ацолини (Кремона)
Бреда Ацолини  — Италин Ломбарди регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Домбрувка (гмина Ружан)
Домбрувка  — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Закаты (Лельчицин кӀошт)
Закаты (Заходы) — Белоруссин Гомелан областан Лельчицин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Гомелан областан нах беха меттигаш Категори:Лельчицин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Кызылжар (Махамбетан кӀошт)
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Махамбетан кӀоштан нах беха меттигаш
Лог-у-Бохиню
Лог-у-Бохиню — Словенин йукъараллера эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Апрелевка
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Наро-Фоминскан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Москохан областан гӀаланаш
Стрих (ХӀордан воеводалла)
Стрих — Польшин ХӀордан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:ХӀордан воеводаллин нах беха меттигаш
Дойчфайстриц
Географи
ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Штири латтана гӀаланаш Категори:Австрин гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Форнело (Верона)
Форнело — Италин Венеция регионан  коммунера эвла.
Олешин
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Огняново (Добричин область)
Огняново  — Болгарин Добричин областера эвла. Крушари йукъараллин йукъайогӀу.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Болгарин нах беха меттигаш Категори:Добричин областан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
HD212765
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Маремана (Фиренца)
Маремана — Италин Тоскана регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Тоскана регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Пржесека
Пржесека (Přeseka) — Чехин Къилба Чехин мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Литература
Категори:Къилба Чехин мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Инохосас-де-Калатрава
Инохосас-де-Калатрава — Испанин Сьюдад-Реаль провинцин муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —. ХӀордан сизал локхалла. муниципалитеташ.
Хьажоргаш
Категори:Испанин муниципалитеташ Категори:Сьюдад-Реаль провинцин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Сырковщина
Сырковщина — Украинин Житомиран областан Коростенан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Коростенан кӀоштан нах беха меттигаш
Струмовка
Струмовка — Украинин Волинан областан Луцкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Казтирага (Лоди)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Струмовка
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Луцкан кӀоштан нах беха меттигаш
Казтирага (Лоди)
Литература
Категори:Ломбарди регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Футболех ловзаран Азербайджанан гулйина команда
Футболех ловзаран Азербайджанан гулйина команда (Azərbaycan Milli Futbol Yığması) — Азербайджан гойту дуьненайукъара футболан матчашкахь. Урхаллин кхоллам — Азербайджанан Футболан Федерацин Ассоциаци.
2019 шеран 19 сентябран хьолехь ФИФА рейтингехь гулйина команда лаьтта 109-гӀа меттигехь, ткъа УЕФА рейтингехь 2019 шеран 19 ноябран хьолехь — 26-гӀа.
Хьалхара истори
Дуьххьарлера футболан клубаш кхолла йолийра 1905 шарахь. Оцу командаша коьртаниг гойтура яккхий бакохан мехкдаьттан промышленностан компанеш. Масала, Балаханашкахь промыслашкахь болх бо футболисташ-марздалархой, бевзара ерриг гӀалахь. Дуьххьарлера официалан чемпионат дӀаяьхьира Бакохахь 1911 шарахь, толамхо хилира Ингалсан мехкдаьттан компанин «Британин Клуб» цӀе йолу команда. 1912 шарахь коьртаниг бакохан футболистех хӀоттийна азербайджанийн командо дӀадаьхьира дуьххьарлера дуьненайукъара ловзар Тиблисехь, «Леча» командин дуьхьала, цигахь толам баьккхира 4:2 чоьтаца.
Гулйина командин истори
1926 шарахь Бакохахь хилира Азербайджанан ССР а, ГӀажарчоьнан а футболистийн кхо ловзар, цигахь толам баьккхира азербайджанан футболисташа. 1927 шарахь Азербайджанан гулйина командо дакъа лецира Чоьхьара Кавказан чемпионатехь, иза хилира Гуьржийн ССР коьрта шахьрахь Тиблисехь. Оцу чемпионатехь команда Гуьржийн ССР гулйина командица левзира 1:1чоьтаца, ткъа Эрмалойн ССР гулйина команда иэшийра 6:0. В 1929 году Азербайджанан гулйина командо дӀаяьхьира хьалха хиллачарна дуьхьара доттагӀаллин матчаш ГӀажарчоьнан гулйина командин дуьхьала ТехӀранехь, цигахь баккхий толамаш бехира — 4:0, 4:1, 11:0. 1933 шарахь Азербайджанан команда хуьлу Тиблисехь хиллачу Чоьхьара Кавказан профсоюзийн чемпионатан толамхо. Цул тӀаьхьа ехачу заманахь азербайджанан футболисташ левзира ССРС гулйина командехь.
Гулйина командин хӀоттам 1992 шарахь
1992 шарахь Азербайджан мукъаяьллачул тӀаьхьа хилла дуьххьарлера къоман гулйина командин хӀоттам:
Хьажоргаш
Азербайджан
Новосёлка (Гусятинан кӀошт)
Новосёлка — Украинин Тернополан областан Гусятинан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Гусятинан кӀоштан нах беха меттигаш
Буковина Чисте
Буковина Чисте (Bukovina u Čisté) — Чехин Либерец мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Либерец мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Мокри Майдан
Мокрый Майдан (Мокрый Майдан) — Российн Федерацин Нижни Новгородан областан Сергачан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 148 стаг (2010 шо).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Сергачан кӀоштан нах беха меттигаш
Кокоурево
Кокоурево (Кокоурево) — Российн Федерацин Вологдин областан Усть-Кубинскан кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Усть-Кубинскан кӀоштан нах беха меттигаш
Пояна-Рекицелий
Пояна-Рекицелий — Румынин Хунедоара жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Хунедоара жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Эсентепе (ХӀендек)
Эсентепе (Esentepe) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан Сакари провинцин (ил) ХӀендекнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Сакари провинцин нах беха меттигаш
Категори:Сакари провинцин микрокӀошташ
Категори:ХӀендекнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
ГуьнейбагӀ (Гуьнейсинир)
ГуьнейбагӀ (Güneybağ) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатоли регионан Кони провинцин (ил) Гуьнейсинирнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Кони провинцин нах беха меттигаш
Категори:Кони провинцин микрокӀошташ
Категори:Гуьнейсиниран микрокӀошташ
Категори:Гуьнейсиниран кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Додзь
Додзь (Додзь) — Коми Республикин Корткеросан кӀоштара эвла.
Бахархойн дукхалла
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: комий (79%), оьрсий (20%).
Билгалдахарш
Категори:Корткеросан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Коми Республикин нах беха меттигаш
Додж-Сити (Алабама)
Додж-Сити — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Алабама штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Алабама штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Прибрежни (Белгородан область)
Прибрежни (Прибрежный) — Российн Федерацин Белгородан областан Нови Осколан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат континенталан йу, амалехь ду гӀеххьа шийла Ӏа а, йовха аьхке а. Эвла лаьтта хьун-аренан а, аренан а зонийн дозанехь. Цуьнан Ӏаламан-климатан а, геологин а башхаллаш билгалайо ша-тайпа биологин бес-бесаралла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Нови Осколан кӀоштан нах беха меттигаш
NGC 5066
NGC 5066 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
5066 5066
Кабановка (Глушкован кӀошт)
Кабановка (Кабановка) — Российн Федерацин Курскан областан Глушкован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климатан башхаллаш йоьзна йу цуьнан хьун-аренан зонера барамерачу континенталан климатан хьолах.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Маланья
Маланья (Маланья) — Российн Федерацин Архангельскан областан Красноборскан кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Красноборскан кӀоштан нах беха меттигаш
Михали (Рязанан область)
Михали (Михали) — Российн Федерацин Рязанан областан Спасскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йовхачу аьхкенца а, барамера шийлачу Ӏаьнца а. ГӀоронаш йоцу муьран йукъара бохалла 130-149 де ду. Кхузахь сих-сиха тӀехьара бӀаьстен а, хьалхара гуьйренан а гӀоролаш хуьлу. Эвла лаьтта тоьушйолчу йочанийн зонехь. Йочанийн шеран барам кхузахь 500 мм кхоччуш бу. ДогӀнаш аьхкенан заманехь стигал къекъаш чӀогӀа догӀу, наггахь къора а тухуш. ХӀоьттина лайн чкъор хуьлу ноябрь чекхболуш – декабрь болалуш, деша март чекхболуш – апрель болалуш. Ло лаьтта денош - 135-145 шарахь. Климатан хьолаш дика ду йуьртабахамна. Йуьззина кхочу йовхо а, тӀуналла а гуьйренан йалташна, бӀаьстенан йалташна, техникин а, докъаран культурашна.
Лас Эладас (Виктория)
Лас Эладас — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Лас Эладас лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Михали (Рязанан область)
Хьажоргаш
Категори:Рязанан областан Спасскан кӀоштан нах беха меттигаш
Лас Эладас (Виктория)
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Клейпул (Аризона)
Клейпул  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Аризона штатера нах беха меттиг, иза лоруш йу бахархойн статистикин меттиг (census-designated place, CDP) санна.
Географи
Клейпул бахархойн статистикин меттиган майда —. Статистикин йекъна меттиган бакъонан статус йац.
ХӀордан сизал локхалла.
Большая Рига
Большая Рига (Большая Рига) — Российн Федерацин Курганан областан Шумихан кӀоштара эвла.
Климат
Климат чӀогӀа континенталан йу. Цунна Ӏаткъам бо мохк хӀордашна гена хиларо, малхбузехьа Урал лаьмнийн турс хиларо, къилбехахь йаккхий аренийн кӀошташ хиларо, кхин тӀе меттиган рельеф нийса хиларо, хӀаваийн массийн циркуляции ша-тайпа хиларо. Шийла, кӀезиг ло долуш Ӏа а, йовха, йекъа аьхке. БӀаьстенна амалехь ду сих-сиха шелонаш йухайерзар. ТӀуналла аьхка тоьуш йац, муьрашкахь йакъонаш хуьлу. Оцу климато хьун-аренан Уралдехьех латталелоран кхераме зона йо. Цхьанаэшшара ца лаьтта хенан хӀоттам Ӏа долалуш декабрехь а, бӀаьста — апрелехь, майхь а. Уггар шийла бутт — январь, уггар бовха — июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+5.
Хьажоргаш
Категори:Шумихан кӀоштан нах беха меттигаш
Малиновка (Алейскан кӀошт)
Малиновка (Малиновка) — Российн Федерацин Алтайн мехкан Алейскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера а, чӀогӀа континенталан а йу, кхоллало Атлантикера, Арктикера, Малхбален Сибрехара, Йуккъерчу Азера сих-сиха хийца а луш кхочучу хӀаваан массаш бахьнехь. Маршах кӀезиг йолуш хенан хӀоттам хилар бахьнехь алссама маьлхан радиации кхачайо кхуза. Малх лепаран дохаллин йуккъера барам 2000—2300 сахьт шарахь бу, цхьаьнатоьхна радиацин барам кхочу 4500-4800 МДж/м2 шарахь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Хьажоргаш
Категори:Алейскан кӀоштан нах беха меттигаш
Пелевино (Ивановн область)
Пелевино (Пелевино) — Российн Федерацин Ивановн областан Юрьевецан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Цуьнан амалехь ду гӀеххьа йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а, дика лаьттачу лайн чкъоьраца. Уггар шийла бутт, Ӏадат хилла, январь бу, ткъа уггар бовха — июль. Алсама къилба-малхбузера мох хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Юрьевецан кӀоштан нах беха меттигаш
Катажинополе
Катажинополе — Польшин Лодзинскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лодзинскан воеводаллин нах беха меттигаш
Боулинг-Грин (Кентукки)
Боулинг-Грин  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Кентукки штатера гӀала.
Истори
Боулинг-Грин гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Кентукки штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
ХӀаджимаьммаьдли (Джаьлилабадан кӀошт)
ХӀаджимаьммаьдли (Hacıməmmədli) — Азербайджанан Джаьлилабадан кӀоштара эвла.
Надежда (Свердловн кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
ХӀаджимаьммаьдли (Джаьлилабадан кӀошт)
Билгалдахарш
Категори:Джаьлилабадан кӀоштан нах беха меттигаш
Надежда (Свердловн кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Орёлан областан Свердловн кӀоштан нах беха меттигаш
Большая Люя
Большая Люя (Большая Люя) — Кировн областан Кикнуран кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь йуккъерачу барамехь континентан климат йу. Оцунна бахьна ду Къилбаседа Шен Ӏапказера шила мох цхьаа дуьхьало йоцуш кхуза схьакхачарна. Цундела кхузара Ӏа чӀогӀа шила ду, аьхкенна кест-кеста шила хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
Билгалдахарш
Категори:Кировн областан Кикнуран кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Кировн областан нах беха меттигаш
Исраилхой
Исраилан шийтта тайпа
Яӏкъуб (Исраил) пайхамаран кӏентий хӏорш бу: Таврат чохь ма-бохху хӏорш Исраилан шийтта тайпанан бухбиллархой бу. Таврат чохь церан цӏе йоккху «Исраилан кӏентий», йа «Яӏкъубан кӏентий» аьлла.
Исламехь
Ислам динехь исраилхой (Бану Исраил) уьш Яӏкъуб пайхамаран шийтта кӏант ву (царех Юсуф ву), цхьа йоӏ Дина а йу. Уьш бусалба хилла, баххашкахь хьанифаш (Делан дине тевжина) а болуш. Къуръан чохь исраилхойн дийцарш а, Дала церга бахкийтинчу пайхамарийн дийцарш а ма-дарра хьехийна ду: Аль-Бакъарат а, Алу Ӏимран а, Аль-Аӏраф а, Юнус а, Юсуф а, Аль-Маидат а, Аль-Къисас а, Ан-Намль а, Марьям а, Аль-Исраъ а, Тӏахӏа а, Ас-Сафф а, Сад а, Аль-Анбияъ а, Сабаъ а, Аз-Зухруф а сураташ чохь.
Исраилхой Мисар чу бахар
Юсуф тӏаьххьарчунна хьалхара кӏант ву Яӏкъубан Рахьилера, шен берех уггар цунна дукхавезарг а хилла. Цуьнан цӏе йоккху цхьана ӏебархойн тайпанах. Цуьнан вежарша чӏогӏа хьагӏ лаьцнера цуьнца, и шайн дена шайла дукхавеза аьлла. Цундела цара барт бира цунна дуьхьал, тӏаккха цара гӏу чу кхоьссира и. Цул тӏаьхьа цара воьхкира и Мадьян охӏланах болчу цхьана нахана. Цара иза Мисар махка дӏа а вигна, лен мехах воьхкира. Иза ийцира Мисаран урхалчо, шен зудчунна совгӏатна. Цул тӏаьхьа цуьнан зудчо зуламца бехкевинера и, тӏаккха массийта шаран набахти чу воьллира. Набахтин коьртачу хьаькамо массо а тутмакхашна тӀехь куьйгалла дан а, набахтехь долчу хьолах жоп дала а хӀоттийра Юсуф. Цул тӏаьхьа и гӏарваьллера цу чохь гӏенаш тида хууш ву аьлла. Тӏаккха Мисар паччахьо шена гина долу тидийтира цуьнга, и бахьнехь цу чур араваьккхира. Паччахьо Мисаран хазнаш ларйан тӏехӏоттийра Юсуф. Цул тӏаьхьа цуьнан да а, берриг а вежарий, церан доьзалш а Мисар баьхкира мацаллах бевдда. Цо лерам бира церан, уьш цига бахкарна. Гиксосаша куьйгалла дечу заманахь Джасан лаьтта тӏе баха а ховшира цо уьш.
Муса а, Исраилхой а
Муса дӏавахара шен къам эцна, Пирӏунах уьш кӏелхьарбахархьама. Цу хенахь хилира Тихӏ олу хилам, шовзткъа шарахь лаьттина болу, уьш йухахьалбевлла, цергара керсталла доьжна чул тӀаьхьа, Дала шеш арабаххалц Юшаӏ пайхамарца Урдуне тӏам тӏе баха. Юшаӏ шен къам эцна Арихьа шахьар чу вахара. Царний, Канӏанхойний йукъахь тӏом хилира. Цу тӏам тӏехь толам а баьккхина, Пиластӏин чу бахара уьш.
Къедийн зама
Юшаӏ ибн Нун дӏаваьллачул тӏаьхьа исраилхой масех тайпане бекъабелира. Церан куьйгалхойх «къедий» олура. Царна йукъахь даьржинера тӏемаш а, къийсамаш а. Цу заман чохь жуьгташна баккхийн эшамаш хиллера, цергара Табут (Делан тӏорказ) а схьадаьккхинера, цу чохь Мусан ӏаса а, цуьнан бедарш а, Товратан коьрта аннаш а, Хӏарунан лараш а йара.
И зама чекхйолу тӏаьххьарчу къедаца, иза Шамвиль пайхамар вара, шега исраилхоша шайн паччахь хӏоттаве аьлла дехна волу, шайн могӏарш цхьаьна а тухуш, цунна тӏаьхьахӏиттина шеш тӏом а бийр болуш. Тӏаккха Дала царна паччахь вахийтира Тӏалут (Шаул) бохуш цхьа дика стаг. Иза вара ӏебархойн (жуьгтийн) тайпанийн дуьххьарлера паччахь.
Хьалхарчу паччахьийн зама
Тӏалута кхоьллира «Исраилан пачхьалкх». Амма и пачхьалкх кхолларехь долу бакъдолу сий, Давуд пайхамаре доьрзу. Давуда Джалута вийра, ша жима стаг волчу хенахь. Тӏаккха Тӏалута шен йоӏ йалийра Давудан. Цул тӏаьхьа иза паччахь хӏоьттира исраилхошна тӏехь. Мусан Товрат чохь долу Делан шарӏаца царна тӏехь куьйгалла дира цо. Цунна хьалха гучудевлира тӏаьхьа-хьалха муӏджизаташ, царех ду: лаьмнаш а, олхазарш а тасбихь даккхар а, олхазарш цуьнца къамел дар а, цо шен хазачу озаца Забур доьшучу хенахь. Давуда тайпанийн барт латтабора. Тӏаккха и тайпанаш дерзийра Цхьанатоьхна пачхьалкхе, шен столица Къудс-ГӀала (Уршалим) а йолуш. Пачхьалкхан дазонаш шордира. Давуда эшийра муабхой а, Ӏаммунхой а, идумхой а. Цуьнан метта паччахь хилла дӏахӏоьттира цуьнан кӏант Сулайман пайхамар.
ШолгӀачу паччахьийн зама
Сулайман дӀакхелхина чул тӀаьхьа цуьнан кӏант Рахьубӏам паччахь хӏоьттира исраилхошна тӏехь. Тӏаккха уьш бистхилира цуьнга шайн Сулаймана деана долу цхьацца долу белхаш а, хьукманаш а дайде аьлла. Тӏаккха Рахьубӏам дуьхьал ваьлла чу хенахь, дукхаха болчу жуьгташа и ӏад а витина, Ярубӏам ибн Набатӏца байӏат (чӏагӏо) дира. Рахьубӏамца байӏат ца дира Яхӏузан а, Биньяминан а тайпано бен. И ши тайпа дара Уршалимехь а, цуьнан гонахенашкахь а дехаш. Иштта Исраилан пачхьалкх шина пачхьалкхе йекъаелира: Къилбаседехьара пачхьалкх (Исраил) а, Къилбехьара пачхьалкх (Яхӏуда) а.
Ши пачхьалкх йожар
920 шарахь в. э. тӏеяле Мисаран паччахь волу Шешонкъ тӏелетира Яхӏудан пачхьалкхан, тӏаккха и схьа а яьккхира цо. Цу хена дуьйна Мисар пачхьалкхан карахь йара и.
740 шарахь в. э. тӏеяле ашурхой тӏелетира Исраил-махкана. Амма церан урхалла дукха ца лаьттира, хӏунда аьлча вавилонхой дӏабирзинера царах ӏиракъан чухулара, Ӏиракъан куьйгалла а деш.
Набухаз-Нассар а, вавилонан йийсархо а
Жуьгтийн паччахь волу Бедекия вавилонхойн ӏедал дохо гӏоьртинера. Тӏаккха цунна тӏелетира вавилонан гӏараваьлла паччахь Набухаз-Нассар (Навуходоносор). Цо дохийра Къудсан пенаш а, цӏенош а. Ткъа бухабисина болу жуьгтий леш бина лецира Вавилоне дӏабига, шовзткъа эзар гергга хилла уьш, и дийцар девзаш ду «Вавилонан йийсархо» аьлла. Цо Къудс а, цу чохь йолу килсаш а йохийра, Табут (тӏорказ) схьа а даьккхира юха а 586 шарахь в. э. тӏеяле.
Ашурхой а, калданхой а тӏелатар бахьнехь, жуьгтийн пачхьалкх къайлайаьллера Пиластӏинехь, деа бӏешарахь (1000—586 шш. в. э. тӏеяле) ша лаьттина чул тӏаьхьа. И пачхьалкх йуьзна хилла тӏемашца а, къийсамашца а, бунташца а.
Къудс йохийна чул тӀаьхьа хилла зама
Къудс йоьжна чул тӏаьхьа Пиластӏин жуьгтех йаьллера. Жуьгтий йийсар хилла, шовзткъе итт шарахь ӏийра Вавилонехь. Цу хенахь вавилонхойх дӏатарбеллера уьш, церан ӏадаташ а, гӏиллакхаш а схьаоьцуш. Вавилонхойн тергонан кӏеллахь, пачхьалкхан гӀуллакхашкахь дакъалоцура цара.
Билгалдахарш
Категори:Жуьгтийн халкъан истори
Мон (ВагӀ)
Мон — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ПгӀованс — Альпаш — Сирла-сийна Йист регионехь. Коммунан департамент — ВагӀ.
Билгалдахарш
Категори:ВагӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Мезос
Мезос — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Аквитани регионехь. Коммунан департамент — Ландаш.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Ландаш департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Домбрувка (гмина Сенно)
Домбрувка  — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Мазовин воеводаллин нах беха меттигаш
Карачарово (Кемеровн область)
Карачарово (Карачарово) — Российн Федерацин Кемеровн областан Чебулан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Хьажоргаш
Категори:Чебулан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Цадельсдорф
Цадельсдорф (Zadelsdorf) — Германин Туьринген латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Туьринген латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Хачинка
Хачинка (Хачынка) — Белоруссин Могилёвн областан Быхован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
HD212797
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Стриша-Буда
Стриша-Буда — Польшин ХӀордан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:ХӀордан воеводаллин нах беха меттигаш
Лог-Чезсошкий
Лог-Чезсошкий — Словенин йукъараллера эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
NGC 5067
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
5067 5067
Архангельски (Наро-Фоминскан кӀошт)
Архангельски (Архангельское) — Российн Федерацин Москохан областан Наро-Фоминскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Наро-Фоминскан кӀоштан нах беха меттигаш
Закате Колорадо (Тиватлан)
Закате Колорадо — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Закате Колорадо лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Бреда Гвацона (Кремона)
Бреда Гвацона  — Италин Ломбарди регионан  коммунера эвла.
Иваново Слобода (Лельчицин кӀошт)
Иваново Слобода (Іванава Слабада) — Белоруссин Гомелан областан Лельчицин кӀоштара эвла.
Бреда Гвацона (Кремона)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Ломбарди регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Иваново Слобода (Лельчицин кӀошт)
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Гомелан областан нах беха меттигаш Категори:Лельчицин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Родина Героя
Родина Героя (Родина Героя) — Российн Федерацин Воронежан областан Ольховаткан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Климатан Ӏаткъам бо Байкалхьалхара, Алтайра, Монголера Кхазакхстанехула йогӀу климаткхолларан семано (Воейковн сема).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Ольховаткан кӀоштан нах беха меттигаш
Дойч-Шуьтцен-Айзенберг
Дойч-Шуьтцен-Айзенберг — Австрин Бургенланд федералан латтана йукъара коммуна. Оберварт гуонан йукъайогӀу.
Географи
ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.