cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Дзюдо
Истори
1907 шарахь дзюдо йукъайахийтира йуккъера школан программан йукъа. И бахьнехь дзюдо Ӏамошбераш сов а белира, йукъараллин тидам дзюдон а тӀебирзира.
1909 шарахь Дзигоро Кано массарелла евзуш Японин спортан организацин куьйгалхо ву аьлла хаьржира Халкъашна йуккъера олимпиадан комитетан декъашхо. 1911 шарахь цо кхоьллира Японин спортан ассоциаци. Иза хаьржира оцу ассоциацин президент. 1922 шарахь Кано хаьржира Японин парламентан лакхара палате. 1926 шарахь Кодоканехь хьайиллира зударашна дзюдо Ӏамо секци.
1938 шарахь ша валлалц Дзигоро Канос къахьоьгар дзюдо Японехь а, дуьненахь а даржийтархьам. Дзигоро Кано цхьаа дан йацар. Цо кхоьллинера дзюдо, цундела цо ша лора данаш дзюдоисташан.
Дзюдо даржаран гӀо динера Цунэо Томитас арахецна роман «Сугата Сансиро». Оцу романаца Куросавас яккхира иштта цӀе йолу фильм (иштта йевзуш йу «Дзюдон похӀма» цӀарца).
ШозлугӀа дуьненан тӀом чекхбелира Япони эшош. АЦШ тӀеман говзаллаш хьехара ца могуьйтура. И бахьнехь Японехь дзюдо кхиар сецира. 1948 шарахь тӀеман говзаллаш йуха а магийтинчултӀехь, дзюдо йуха а школашкахь хьеха болабелира.
1982 шарахь (Кодокан кхолларан 100 шо кхачаран) дзюдо кхоссаран техника та а йинера, шор а йинера. 1997 шарахь Кодокан дзюдон кхиъ ши кхоссар тӀетуьхуьра. 1997 шо дуьйна Японехь йолаелира ката яхьаллаш.
Дзюдо кхоьчу пачхьалкхашахь кхиар
1887 шарахь Кодоканехь Ӏама болабелира хьалхара кхоьчу пачхьалкхар дешархой — Истлэйк вежари. XX бӀешо долалучу хенахь дзюдо клубаш йукъайаьлира АЦШ, Францехь, Йоккха Британехь. 1903 шарахь Ёсиаки Ямасита цӀе йолу Японийн дзюдоистас дзюдо приёмаш гайтира АЦШ президентан Теодор Рузвельтан. Цул тӀаьхьа цо шина шарахь хьийхира дзюдо АЦШ тӀеман хӀордан академехь.
1904 шарахь Канос хьажийра АЦШ дзюдо кхиийта шен ши дешархо — Цунэдзиро Томита а, Мицуё Маэда а. Цара гайтира дзюдо Вест-пойнт цӀе йолу АЦШ тӀеман академехь а, КӀайн цӀан чохь а. Цул тӀаьхьа Мицуё Маэда ша вахара Америкехула турне. Цо дакъа лоцура тайп-тайпана яхьаллонашкахь кхоьчу тайпана латархойшаца. ТӀаьххьаре иза Бразилехь сецира. Цигахь цо Бразилин джиу-джитсун бух биллира.
1910 шо дуьйна Лондонехь Ӏаш вара Гундзи Коидзуми. 1918 шаран 26 январехь цо хьайиллира цигахь тӀеман говзаллаш Ӏамош организаци «Будоквай» (Budokwai).
1929 шарахь Германехь хилира хьалхара халкъашна йуккъера дзюдон яхьаллонаш Лондонера «Будоквай» клубан а, Висбаденан а, Майн-тӀера-Франкфуртан а клубашан а. И вовшахкхетараш клубашна йуккъера йахьаллонаш санн йолаеллехь а, 1932 шарахь царех йуззина халкъашна йуккъера яхьаллонаш хилира.
1932 шарахь Дзигоро Кано Х Олимпиада хилале Къилбера Калифорнин университетан (Лос-Анджелес, АЦШ) студенташна хьалха вистхилира дешарехь дзюдос лоцу меттиг йуцуш. 1932 шаран 10 августехь Олимпиадехь Дзигоро Кано а, дзюдо Ӏамош болу 200 студент а дзюдо приёмаш гайтира.
1930-гӀа шераш долалуш хенахь Гундзи Коидзуми шен доттагӀашка хьахийра Европин дзюдон союз кхоллар, амма ШозлугӀа дуьненан тӀом бахьнехь цунах гӀуллакх ца хилира.
1948 шаран 24 июлехь Лондонехь кхоьллинера Британин дзюдон ассоциаци. Кхиъ ши де даьлча Йоккха Британис а, Италиc а, Голландис а, Швейцарис а кхоьллира Европин дзюдон союз (European Judo Union, EJU). 1951 шарахь цу бертан йуккъе йахара Австри а, Франци а.
1951 шарахь кхоьллира Халкъашна юккъера дзюдон федераци (IJF).
1952 шарахь Гаванехь хилира хьалхара панамерикин дзюдон чемпионат.
1956 шарахь Токиохь хилира хьалхара Дуьненан дзюдон чемпионат. Иза яра йозаллин категориш йоцуш. Оцу чемпионатехь дакъа лецира 21 пачхьалкхара латархой.
1961 шарахь Парижехь хилла йолу 3-гӀа дуьненан чемпионатехь дуьххьара буьйлабелира латархой йозаллин категоришна бекъа. Оцу чемпионатехь Голландера латархос Антон Гесинкс хьалхара эшабира Японера спортхой. Цо яккхира хьалхара меттиг абсолютни йозаллин категорехь.
1969 шарахь АЦШ дзюдон федерацина йукъара дӀаелира цхьайолу организациш. Цара кхоьллира АЦШ дзюдон ассоциаци (USJA). Цунан бакъонаш цхьатера яра АЦШ дзюдон Федерацица. 1969 шарахь АЦШ дзюдо Ӏамош вара 135 эзар спортхо. Кхоно AAU организацех хилира United States Judo Incorporated (USJI). Иза лоруш йу АЦШ дзюдон коьрта организаци. USJF а, USJA а хилира цуьна цхьатера бакъонаш йолуш декъашхой.
1980 шарахь хилира зударашна йуккъера хьалхара дуьненан дзюдо чемпионат. 1988 шарахь дзюдо дуьххьара йукъайахара Сеулехь хилла Паралимпийн ловзарашан программе.
1988 шарахь хилла Олимпиадехь хьалхара гайтира зударийн гайтаман дзюдон латар. Кхиъ 4 шо даьлча зударийн дзюдо Барселонан 1992 шарахь хилла йолу Олимпиадан программе йукъайахара.
2005 шо дуьйна Европин дзюдон союзас йолайира ката чемпионаташ. 2008 шарахь Парижехь Халкъашна йуккъера дзюдон федераци йира хьалхара дуьненан катан чемпионат.
Дзюдо Россиехь а, СССР а
Россиехь 1914 шо кхаччалц дзюдо хууш йацара. Ганкок цӀе йолу америкин эпсаран книгашан тӀера аьцца цхьайолу дзюдон приёмаш Ӏамайора Петарбухан полицин школехь 1902 шо дуьйна.
Россиехь а, СССР а дзюдо дӀасаяржира дуьххьара дӀа В. С. Ощепковс бина болх бахьнехь. Цо шен жималла 1905 шо дуьйна Японехь яккхира. Иза вара хьалхара дзюдо Ӏамо болабелла европейцах цхьаъ. 1917 шарахь цунна елира 2-гӀа дан.
1930-гӀа шерашкахь цо чӀогӀа къахьигира дзюдо яржаяш, цкъа хьалха Генара Малхбалехь (1914 шо, 1917—1925 шерашкахь), тӀаккха Новосибирскехь а (1928 шо), Москвахь а (1930 шо дуьйна).
Ощепков чувоьллин а, веллачул тӀехь (1937 шарахь) цуьнан дешархош дзюдон бух тӀехь кхоьллира керла латаран тайп — самбо.
Ощепков веллачул тӀехь 1960-гӀа шераш доладаллалц СССР дзюдо кхиош йацара. Дзюдо Ӏамайа болабелира СССР-хь маьлла а паргӀато ялча. Дзюдон йахьаллонашехь дакъа лаца болабелира советски самбисташ. Масала, советски самбистан команда дика гайтира ша 1962 шарахь Эссенехь хилла йолу Европин чемпионатехь.
Российн дзюдон федераци йу Европин дзюдон бертан декъашхо. Европин федераци йу Халкъашна йуккъера дзюдон федерацин йукъайодуш.
Дзюдо дуьненахь
2010 шарахь IJF йукъахь яра 198 халкъан дзюдон федераци. Дуьненахь дзюдо Ӏамош 28 миллион стаг ву, царах 8 миллион — Японехь, 200 эзар гергга — Россиехь. Халкъашна йуккъера марзъелла латаран федерацис ма-бахара (FILA), дзюдо а, греки-римин латар а, паргӀата кепар латар а, самбо а бу дуьненахь массарелла а бержина спортан латараш.
Дзюдон техника
Кодокан стилин дзюдон кхоъ коьрта техникин дакъа ду:, ,.
Иштта Кодокан дзюдо Ӏаморан программан йукъахь бу а, каппо — денваран техника.
Техникин арсенал
Хьалха дзюдон йукъайогӀуш яра Дзигоро Канос хаьржина эвсара тайп-тайпана джиу-джитсу школийн приёмаш (рю), амма яхьаллонашкахь кхерамаза ераш. 1895 шарахь хьалхара чӀагӀйина Кодокан приеман список йукъахь яра 40 кхоссар. Уьш якъна яра пхеа декъе. Уьш дукха хьолехь летташ йора.
2010 шарахь дзюдон техникин арсеналехь хилла дакъонаш:, , цу йуккъе йогӀуш йара сацош приёмаш а (осаэкоми вадза), лазош приёмаш (кансэцу вадза), садукъдеш приёмаш а (симэ вадза),.
Кодокан дзюдон йукъайогӀуш йу 67 приём нагэ вадза а, 29 приём катамэ вадза а. Оцу бух тӀехь кхоллало шортта кхийолу техникаш (хэнка вадза).
Атэми вадза а, иштта уггаре кхераме приёмаш нагэ вадза а, катамэ вадза а Ӏамайо ката кепехь.
Дзюдохь лелайо белш тӀоьхула я букъ тӀоьхула кхоссараш (масала, Иппон Сэойнагэ — куьг белштӀера схьалецна букъ тӀоьхула кхоссар); ког кӀелатасараш а, подсечкаш а, подхваташ.
Кхоссараш йокъуш йу шина декъе: а,.
Летташ яш йолу кхоссараш йекъалуш йу кхаа декъе:, ,.
Сутэми вадза кхоссараш йекъалуш йу а,  а.
Дзюдохь йу дукха тайпан лазош приёмаш (кансэцу вадза), царна йукъехь зеразакъаш а, шедаш а.
Лазош приёмаш яло муьлха а хоттаран ), амма, — травманаш къезга хилитархьам, — спортан дзюдохь голан бен магийна йац.
Сацоран техника йу дуьхьалаверг кхоьссинчул тӀехь татамех букъ тоьхна сацоран лелош йу.
Дзюдохь лелош йу шина тайпан садукъа приёмаш :
ХӀатипкоьй (Эдирне)
ХӀатипкоьй (Hatipköy) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регион регионан Эдирне провинцин (ил) Эдирненан кӀоштара эвла.
Дзюдо
Техникин арсенал
Атэми вадзан йукъайогӀуш йу удэ-атэ а (куьйгаш тохар), аси-атэ а (когаш тохар), атама-атэ а (корта тохар).
ХӀатипкоьй (Эдирне)
Хьажоргаш
Категори:Эдирне провинцин нах беха меттигаш
Дзюдо
Техникин арсенал
Атэми вадза а, каппо а техникаш Дзигоро Канос ийцира дзюдзюцу Тэндзин Синъё Рю школера.
Российн дзюдон Федерацис хӀоттина дзюдон дешний дошам оьрсийн метта гоч деш а, комментариш йолуш.
ХӀатипкоьй (Эдирне)
Хьажоргаш
Категори:Эдирненан кӀоштан нах беха меттигаш
Дзюдо
Рандори
Рандори цӀе йолу Ӏемаш латаран Ӏалашо йу приёмаш Ӏамор. Рандори иштта гӀо до дзюдоистан доьналла чӀагӀдаран.
ХӀатипкоьй (Эдирне)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Дзюдо
Латаран мураш
Дзюдоисташ лата болало когаш тӀехь летташ хенахь (тати вадза). Оцу мурехь дукха хьолехь лелош хуьла нагэ вадза техника.
Цхьана дзюдоистас важа татамин тӀе охьатоьхча латар долу лаьттах латаран муре (нэ вадза). Наггахь, латархой Ӏамош хенахь, латар голаш тӀехь лаьтташ йолайо (нэ вадза). Иштта леташ хенахь лелайо катамэ вадза техника.
Ката
Рандори латарехь дакъа лацарал сов, дзюдоисташ Ӏамайо куьцан комплексаш — ката.
Ката йаш йу дзюдон коьрта бухаш Ӏамабарна а, приёмаш нийса ярна а, дзюдон философин принципаш шаръяран а. Цул совнах, ката яш Ӏамайо яхьаллонашкахь магийтина йоцу приёмаш а, тахана лелош йоцу приёмаш йовзитаран а.
Кодокан дзюдон йукъайогӀуш йу 8 чӀагӀйина ката:
ХӀора ката шен Ӏалашо йолуш йу. Масала, Катамэ-но ката а, Кодокан госиндзюцу а йу спортан яхьаллонашкахь магийтина йоцу ша шен ларваран приёмаш шаръяран кхоьллина; Дзю-но ката — леларан шералла шаръяран.
Кодокан госиндзюцу ката кхоьллира Кэндзи Томикис. Кхоно цо кхоьллира айкидон стиль Томики Рю.
Кодоканс чӀагӀйина катал сов, йолуш йу аттестацин программан йукъа ца яхана кхин тӀе ката, масала, шаръяран кхоьллина Го-Но-Сэн-но ката.
Доьхканаш а, даржаш а
Кодокан дзюдохь йу 6 кю, царех лахарниг — 6-гӀа кю, лакхарниг — 1-ра кю. Цхьайолу дзюдон федерацишкахь кюш алсамо йу.
Дзюдо 12 дан йу. Цхьана стаган бен ца йелла 11 дан, цхьанне ца йелла 12 дан. Лахарниг дан йу 1-ра, лакхарниг — 10-гӀа дан.
ХӀора даржан шен доьхкан бос бу. И бесаш хӀора пачхьалкхан а, федерацин а шен-шен бу.
Лакхара говзалла дарж долчара леладо цӀен-кӀайн (6-8-гӀа данаш) а, цӀен а (9-10-гӀа данаш, дзюдо кхиоран луш йу) доьхкош. Лакхара дан йолу спортхойн гӀиллакхехь магийтина ду тренировкехь цӀен-кӀайн я цӀен доьхкан меттан Ӏаьржа доьхка дехка.
ТӀеман говзалла а, ша шен ларваран леладар а
Дзюдон бух тӀехь кхоллаели дукха тӀеман латаран говзаллаш а, ша шен ларваран говзаллаш а, масала, америкин тӀеман дзюдо (American Combat Judo) , эскаран латаран система , США хӀордан гӀашсалтийн тӀеман система.
Иштта ларваран приёмаш Ӏамайо катан куцехь: Кимэ-но ката а, Кодокан госиндзюцу а.
Японин полицехь дзюдо Ӏамош йу 1886 шо дуьйна. Полицин леррина кхоьллира зуламхо схьалацаран приёмийн комплекс — Рэнкохо вадза (тайина Сумиюки Котанис (10-гӀа дан Кодокан дзюдо), Ёсими Осава и Юити Хиросэ (шинна а йу 7-гӀа дан)).
Зударашна 1943 шарахь Дзиро Нангос Кодоканехь кхоьллира ката комплекс Ёси дзюдо госинхо. Цу йуккъехь яра кхаа декъе якъна 18 приём.
Дзюдоисташ Ӏамабаро гӀо до царна кхиамца зуламхойн дуьхьало яш :
Ийна латараш
Ирахь а (тати вадза), лаьттахь а (нэ вадза) лата хааран гӀо до дзюдоисташан кхиамца лата ийна латарашехь (Mixed Martial Arts).
Кхетам кхачаме балоран некъ
Дзюдо Ӏаморас гӀо до дешархойн цхьадогӀу син кхиаран. Дзюдос кхиайо низам а, чӀогӀамалла а, гӀиллакх а, кхетаво кхиамашан а, цара тӀекхача оьшуш болу къинхьегаман а йолу уьйра.
Дзигоро Кано аьллера: Суна хета, дзюдо дика хьехархос Ӏамошверг, шен даймохк безаш а хирву, шен даймехкан гӀуллакх дезаш а хирву, къонахчун амал йолуш а хирву, хьуьнаре а хирву.
Дзодо Ӏамошболучарна Канос хьехамаш бина :
Дзюдо спортан тайп санна
Дзигоро Канос йуцура дзюдо могашалла чӀагӀъян пайден йолу спорт йу аьлла.
Дубище (Хмельницкан область)
Дубище — Украинин Хмельницкан областан Хмельницкан кӀоштара эвла.
Дзюдо
Дзюдо спортан тайп санна
Спортан дзюдо шуьйра яржина дуьненахь. Дзюдон халкъан а, континентан а, дуьненан а чемпионаташ а, кубкаш а («Йоккха гӀем» а, «Дуьненан суперкубок» а, «Европин клубийн кубок» а, кхиераш а) хуьлу. Иштта хуьлуш йу кегирхойн а, ветеранийн а чемпионаташ.
Дзюдо йу олимпиадан а, паралимпиадан а спортан тайпа. Дуьненахь спортан дзюдо кхиош йу Халкъашна йуккъера дзюдон федераци (International Judo Federation, IJF).
Дубище (Хмельницкан область)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Дзюдо
Дзюдо спортан тайп санна
ХӀора шарахь IJF арахоьцу дерригдуьненан дзюдоистийн рейтинг. Иза лоруш йу дзюдоисташ континентан а, дуьненан а чемпионаташках а, халкъашна йуккъера кубкан яхьаллонашкахь а гайтина кхиамашка хьаьжна. Иштта арахоьцуш йу дерригдуьненан суьдхойн рейтинг.
Спортхой континентан а, дуьненан а чемпионаташкахь а, Олимпиадашкахь а дакъа лацар ду цера дуьненан йукъара Халкъашна йуккера дзюдон федерацин рейтингехь йолу меттиган хьаьжна (WRL). Рейтинг лору дзюдоисташ «Дуьненан кубкехь» а, «Гран-При» а, «Йоккха Шлема» а, «Мастерс» а турнирашкахь а, континентан а, дуьненан а чемпионаташкахь а, Олимпиадашкахь а даьккхина очкишка хьаьжна. ХӀора толаман шен мах бу. И мах цхьана шарахь лаьтта. Цхьа шо даьлча иза доьулгӀа дакъан лахло, ши шо даьлча — ах хуьлу, кхо шо даьлча 75 % лахло, 4 шо даьлча дӀаболу.
Дубище (Хмельницкан область)
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Дзюдо
Дзюдо спортан тайп санна
Спортхойн толамийн рейтинган мах лору таблицас ма-гайттара :
Спортан яхьаллонаш
Дзюдоистийн яхьаллонаш хуьлу латаран техникин а (сиай), катан а (яхьллонаш йоду шишша стаг цхьана волуш, катан массо а декъан нийсалла йусту).
Яхьаллонаш йекъало кхаа тайпан:
Дубище (Хмельницкан область)
Хьажоргаш
Категори:Хмельницкан кӀоштан нах беха меттигаш
Дзюдо
Спортан яхьаллонаш
Декъашхой йукъара дӀабаларан тайпане хьаьжна яхьаллонаш дӀайоду:
Коьрта халкъан а, халкъанаш йукъара а яхьаллонаш йоду олимпийски системица синтеме латарашца. Иштта яхьаллонашехь декъашхой шина тобана боькъа. Оцу тобанаш йукъахь яхьаллонаш дӀайоду олимпийски системица. Йахьаллонан толамхо а, шозлугӀа меттиг яккхинарг а къаставо оцу шина тобана толамхой вовшах латарехь.
NGC 5294
NGC 5294 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Дзюдо
Спортан яхьаллонаш
Хьалхара ши меттиг йоцуг, оцу кепаца билгалвоккху кхозлугӀа меттиг яккхина ши латархо. Синтеме латараш хуьлу шинна а тобан хьалхара ши меттиг йакхинчара эшанарчара декъашхойн йуккъехь. Синтеман латаршкахь цхьана тобана толамхо къовса 3-гӀа меттиг ахфиналехь эшийна волу вукха тобанан декъашхоца.
NGC 5294
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Дзюдо
Спортан яхьаллонаш
Дзюдон яхьаллонаш кхел йо кхаа суьдхос (цхьаъ татамин тӀехь а, шиъ агӀонгара а).
NGC 5294
Хьажа кхин а
5294 5294
Дзюдо
Спортан яхьаллонаш
Дзюдон яхьаллонаш хуьлу заьӀапхона йукъахь а (царна йуккъехь, бӀаьрса дика доцучарна а ). Иштта яхьаллонашкахь бакъонаш хийцина хуьлу латархойн таронашка хьаьжна.
Магийна йу кхоссараш а, сацораш а, лазон а, садукъдан а приёмаш. Лазон а, садукъдан а приёмаш лаьтташ хенахь ян мегиш дац. Иштта а тохараш (атэми) магийтина дац спортан дзюдохь.
Латар долалуш хенахь шиа латархо лаьтташ хила веза. Татамин тӀебоьвлича дзюдоисташ вовшега охьатеӀа. Иштта уьш вовшега а, суьдхогаша а охьатеӀа лата болабале а, летта боьвлича а.
Лычни (Кумёнин кӀошт)
Лычни (Лычное) — Кировн областан Кумёнин кӀоштара дӀатесна эвла.
Дзюдо
Спортан яхьаллонаш
Латархой леттахь леташ хенахь уьш сацабархьам (масала, уьш татами йистера йуккъе бахархьам) «соно-мама» олу (меттах ма довла).
Продань
Продань — Румынин Арджеш жудецан коммунера эвла.
Дзюдо
Спортан яхьаллонаш
Масала приём кхиамца чекхъяллехь цуьнан мах хадабо. Мах кхаа тайпан бу: а,  а,  а. Лакхара мах — «иппон» бу, цул лахара бу «вадза-ари», кхиъ лахара бу «юко». Хьалха хилла 4-гӀа мах дӀабеккхира 2009 шарахь) . «Вадза-ари» лоруш йу массо а «юко» мехах лакхара. Цхьана латархос ши «вадза-ари» мах болу приём йича, суьдхос толам цуьнга дӀало («вадза-ари-авасэтэ-иппон» — «вадза-ари вовшахтоьхна иппон ло»).
Лычни (Кумёнин кӀошт)
Климат
Кхузахь йуккъерачу барамехь континентан климат йу. Оцунна бахьна ду Къилбаседа Шен Ӏапказера шила мох цхьаа дуьхьало йоцуш кхуза схьакхачарна. Цундела кхузара Ӏа чӀогӀа шила ду, аьхкенна кест-кеста шила хуьлу.
Дзюдо
Спортан яхьаллонаш
«Иппон» толлам ло лахахь билгалдеккхинарг хилча:
Продань
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Арджеш жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Дзюдо
Спортан яхьаллонаш
Приёман «вадза-ари» мах хадабо:
Приёман «юко» мах хадабо:
Лычни (Кумёнин кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Дзюдо
Спортан яхьаллонаш
Яхьаллонан бакъонаш кхочуш ца йича суьдхон спортхойн таӀзар дан йиш йу —. ТаӀзар до бакъонашца догӀуш доцу хӀума дича а, парталаллан а, и. к. д. Хьалхара йелла «сидо» дӀахьедар лоруш ду. ШозлугӀа «сидо» спортсменан йелча, цунна дуьхьалволчуна «юко» ло. 3-гӀа «сидо» спортсменан елча, цунна дуьхьалволчунна «вадза-ари» а ло, хьалха йелла «юко» дӀа а йоккху. 4-гӀа бакъонашах ваьлча латар хьем боцуш сацадо, бакъонашах талхийначунна дисквалификаци а йо —. Цунна дуьхьалволчуна «иппон» ло. Кхераме бакъонаш йохаяр хилча «хансоку-макэ» яла тарло хьалха «сидо» а ца луш.
2010 шаран 1 январь дуьйна яхьаллонан бакъонаш хийцаелира.
Керла бакъонашкахь цхьайолу приёмаш магийтина йац. Масала, магийтина дац хьалхара приём гӀодайукъал меже схьалацар хилар. Иштта магийтина дац лоха охьатаьӀна латта (таӀазар — сидо). Дисквалификаци йо муьлха а дзюдон са дохоран.
Лычни (Кумёнин кӀошт)
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
Дзюдо
Спортан яхьаллонаш
ХӀинца латар хираду шина видеокамерас дӀайаздеш. Латархой очкиш цхьатера хилча тӀетоьхна 2 минотехь хьалхара мах хадор хиллалц табло тӀехь гойтуш хираду латаран 5 минот чекхъялча латархойн хилла очкиш. Нагахь санна цхьаммо а приём ца яхь, тоьлларг суьдхош къаставира ву.
Лычни (Кумёнин кӀошт)
Бахархойн дукхалла
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: даиман Ӏаш нах бац.
Дзюдо
Йозаллин категориш
Хьалха йахьаллонашкахь дзюдоисташ цера йозаллега хьаьжна къаста ца бора. Хьалхара уьш йозаллица къасто болабира 1932 шарахь Лос-Анджелесехь хилла йолу Олимпиадехье.
Лычни (Кумёнин кӀошт)
Билгалдахарш
Категори:Кировн областан Кумёнин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Кировн областан нах беха меттигаш
Дзюдо
Йозаллин категориш
Хьалхара йозаллин категориш кхоьллира 1948 шарахь Къилбаседера Калифорнин дзюдон комитетан куьйгалхос Генри Стоунс. Йукъайаккхинера 4 йозаллин категори: 130 фунт кхаччалц а, 150 фунт кхаччалц а, 180 фунт кхаччалц а, абсолютни а.
1952 шарахь Парижехь хилла Европин чемпионатехь латархой цер говзаллин хьаьжна бекъарал сов хилира яхьаллонаш 63 кг кхаччалц а, 70 кг кхаччалц а, 80 кг сов а, абсолютни йозаллин категорехь а.
1964 шарахь божарийн яхьллонашкахь йукъайаккхира 4 йозаллин категори: яйниг а (63 кг кхаччалц), йуккъераниг а (80 кг кхаччалц), ахъезаниг а (93 кг кхаччалц), абсолютни а.
1980 шарахь 8 йозаллин категори йинера: тӀехъяйниг а (60 кг кхаччалц), ахъяйниг а (65 кг кхаччалц), яйниг а (71 кг кхаччалц), ахйуккъераниг а (78 кг кхаччалц), йуккъераниг а (86 кг кхаччалц), ахъезаниг а (95 кг кхаччалц), йезаниг а (95 кг сов), абсолютни а.
1992 шарахь абсолютни йозаллин категори дӀаяккхинера.
Спортан дзюдохь дзюдоисташ бекъалуш бу 7 йозаллин категорин:
Дзюдо Ӏамаяран кхерамзалла
Дзюдоистийн лазабарех 70 % лазавараш хуьлу яхьаллонашкахь. Лазаваран коьрта бахьанаш ду Ӏамор а, яхьаллонаш а нийса ци хилар а, нийса ца Ӏамавар а, яхьаллонийн бакъонаш талхаяран а, приёмаш нийса ца яр а, нийса ша шен ларвар ца яр.
Ах лазаваран бахьан ду чехка я тӀехь меже саттаяр а, нисъяр а, я хьовзаяр а; 40 % бахаьн до охьакхетар; 10 % ши а бахьан ду.
Самбон а, дзюдон а яхьаллонийн башхаллаш
Самбо йу СССР кхоьллина а, Россиехь а, дуьненахь а яржина. Цуьнан дзюдоца башхонаш йу бедарш а (самбистан бедарш йу куртка а, спортан шорташ а, мачаш а), спортан яхьаллонийн бакъонаш а (самбохь магийтина ду когашна лазош приёмаш йар, садукъдар магийтина дац), самбисташ охьатаьӀна латтар а (дзюдоисташ нийса лаьтта), самбисташ татамин метта куза лелабар а (самбон куза горга а, кӀеда а бу).
Самбо Олимпиадашкахь хуьлуш йац.
Самбон а, дзюдон а яхьаллонийн бакъонашкахь йолу башхалаш
Дзюдо Олимпиадашкахь
Хьалхара божарашан йукъахь дзюдон олимпийски яхьаллонаш хилира 1964 шарахь Токиохь. Цу хенахь спортхой къуьйсуш яра 4 совгӀатийн комплект. Царех кхоъ японцаш схьайаккхира. Зударийн яхьаллонаш хилира 1992 шарахь Барселонехь хилла йолу Олимпиадехь.
Олимпиадашкахь дзюдон йахьаллонашкахь массарелла дукха совгӀаташ деккхина пачхьалкх йу Япони — японаш йаккхина 1964 шо дуьйна 109 къийссина хилчарех 35 дашо мидал а, 15 датониг а, 15 борзаниг а.
2-гӀа меттахь йу Франци. Цо йаккхира 10 дашо медала а, 8 датониг а, 19 борзаниг а. 3-гӀа меттахь йу Къилбаседа Корей — цо йаккхира 9 дашониг а, 14 датониг а, 14 борзаниг а мидал.
Олимпиадашкахь баккхи кхиамаш беккхина дзюдоисташ:
Людски
Людски (Людское) — Российн Федерацин Орёлан областан Соскован кӀоштара эвла.
Дзюдо
Дзюдо исбаьхьаллехь
Дзюдох лаьцна йу Цунэо Томитас язйина роман «Сугата Сансиро». Куросавас 1943 шарахь яккхира иштта цӀе йолу фильм (цуьнан кхи цӀе — «Дзюдон похӀма»). ТӀаьхьа и фильм кхиъ 5-за яккхира (1955, 1965, 1966, 1970, 1971 шерашкахь).
Людски
Климат
Эвла лаьтта Среднерусски (Йуккъераоьрсийн) акъарин йуккъехь, аренан а, хьун-аренан а зонашкахь. Климат барамера континенталан. Ноябрь, декабрь, январь уггар кхуьйлина беттанаш ду. Ло лаьтта денойн йукъара барам — 126. Шарахь хуьлу барамера йочанаш — йуккъера 490 - 590 мм, цу тӀе аьхка шозза алсама, Ӏайчул, гурахь алсама, бӀаьстачул.
Дзюдо
Дзюдо исбаьхьаллехь
1945 шарахь Куросавас арахийцира фильм «Сугата Сансиро. Часть II» (續姿三四郎). Цуьнан шозлугӀа цӀе яра «Дзюдон похӀма II».
Цхьа куьг долучера дзюдо Ӏамош вара детектив Сид Холли — масийтта романан турпалхо («Игра без козырей», «Твёрдая рука», «Дорога скорби», «По заказу»). И романаш язйинарг вара ингалсан йаздархо Дик Френсис.
Людски
Хьажоргаш
Категори:Соскован кӀоштан нах беха меттигаш
Колони-Стшегоцин
Колони-Стшегоцин — Польшин Лодзинскан воеводаллин  гминера эвла.
Дзюдо
Дзюдо исбаьхьаллехь
1986 шо дуьйна 1993 шо кхаччалц Big Comic Spirits журналехь арахоьцуш яра Наоки Урасавас язйина манга «Yawara!». Иза йара дзюдо Ӏамош йолу Явара Инокума (猪熊 柔) цӀе йолу йоӀах лаьцна. 1988 шо дуьйна 1997 шо кхаччалц арахоьцуш яра Кацутоси Каваи язйина «Хьайн доьхка чӀогӀа дехка!» (帯をギュッとね!) цӀе йолу манга.
Колони-Стшегоцин
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лодзинскан воеводаллин нах беха меттигаш
Дзюдо
Дзюдо исбаьхьаллехь
1969 шарахь 2 апрель дуьйна 24 сентябрь кхаччалц Fuji Television студис гайтира «Дзюдо латар» йа «Курэнай Сансиро» (紅三四郎) Тацуо Ёсидас яккхина анимен 26 сери.
2004 шарахь Гонконгехь яккхира дзюдох лаьцна фильм «Охьакхоссар» (Yau doh lung fu bong).(http://kinoprosport.ru/brosok-vniz-2004/ )
Хьажоргаш
Категори:Латараш
Нальбах
Нальбах (Nalbach) — Германин Саар латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Саар латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Филипповски (Красноборскан кӀошт)
Филипповски (Филипповская) — Российн Федерацин Архангельскан областан Красноборскан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Осинов Куст
Осинов Куст (Осинов Куст) — Российн Федерацин Саратовн областан Петровскан кӀоштара дӀатесна эвла.
Ленино (Костанайн область)
Ленино — Кхазакхстанан Костанайн областан Карасунан кӀоштара эвла.
Осинов Куст
Климат
Кхузахь климатан амалийн башхаллаш — континенталалла, йокъалла, шо шере мел дели хийцамаш хилар — билгалйоккху цуьнан континенталан климатан зонехь латтаро, бараман шораллехь хиларо, мелхан радиацино Ӏаткъам баро, лаьттан бухах, цаьрца йоьзна атмосферан циркуляцица. Йокъаллаш хуьлу ши шо мел дели.
Ленино (Костанайн область)
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Костанайн областан нах беха меттигаш Категори:Карасунан кӀоштан нах беха меттигаш
Осинов Куст
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Саратовн областан Петровскан кӀоштан нах беха меттигаш
Лядова, Елена Игоревна
Елена Игоревна Лядова — оьрсийн театран а, кинон а актриса йу.
Хьажоргаш
Категори:Актрисаш Российн
Рици (Падова)
Рици — Италин Венеция регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Венеция регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Эль Ментидеро (Тьера Бланка)
Эль Ментидеро — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Ментидеро лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Просичка (Гавличкув Брод)
Просичка  (Prosíčka) — Чехин Высочина мехкан Гавличкув-Брод кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Высочина мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Зырянка (Юргамышан кӀошт)
Зырянка (Зырянка) — Российн Федерацин Курганан областан Юргамышан кӀоштара эвла.
Климат
Климат чӀогӀа континенталан йу. Цунна Ӏаткъам бо мохк хӀордашна гена хиларо, малхбузехьа Урал лаьмнийн турс хиларо, къилбехахь йаккхий аренийн кӀошташ хиларо, кхин тӀе меттиган рельеф нийса хиларо, хӀаваийн массийн циркуляции ша-тайпа хиларо. Шийла, кӀезиг ло долуш Ӏа а, йовха, йекъа аьхке. БӀаьстенна амалехь ду сих-сиха шелонаш йухайерзар. ТӀуналла аьхка тоьуш йац, муьрашкахь йакъонаш хуьлу. Оцу климато хьун-аренан Уралдехьех латталелоран кхераме зона йо. Цхьанаэшшара ца лаьтта хенан хӀоттам Ӏа долалуш декабрехь а, бӀаьста — апрелехь, майхь а. Уггар шийла бутт — январь, уггар бовха — июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+5.
Хьажоргаш
Категори:Юргамышан кӀоштан нах беха меттигаш
Подсобни (Кемеровн область)
Подсобни (Подсобный) — Российн Федерацин Кемеровн областан Яян кӀоштара эвла.
Брица ди Сото (Удине)
Брица ди Сото — Италин Фриули-Венеция-джулия регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Фриули-Венеция-джулия регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Казчина Векия (Павия)
Казчина Векия — Италин Ломбарди регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Ломбарди регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Ок-Гроув (Алабама)
Ок-Гроув — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Алабама штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Алабама штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Каррес
Географи
ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Тироль латтана гӀаланаш Категори:Австрин гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Данзе
Данзе (Danzé) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ЦентгӀ — ЛуагӀан атагӀа регионехь. Коммунан департамент — ЛуагӀ а, ШегӀ а.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ЛуагӀ а, ШегӀ а департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Сан-Велли (Аризона)
Сан-Велли  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Аризона штатера нах беха меттиг, иза лоруш йу бахархойн статистикин меттиг (census-designated place, CDP) санна.
Географи
Сан-Велли бахархойн статистикин меттиган майда —. Статистикин йекъна меттиган бакъонан статус йац.
ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Аризона штатан бахархойн статистикин меттигаш Категори:Аризона штатан нах беха меттигаш Категори:АЦШ бахархойн статистикин меттигаш
Ваньково (Вареговскан йуьртан меттиг)
Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Большеселон кӀоштан нах беха меттигаш
Малий Бребровник
Малий Бребровник — Словенин йукъараллера эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
HD220825
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Цетинь
Цетинь — Польшин ХӀордан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:ХӀордан воеводаллин нах беха меттигаш
Шилово (Усть-Кубинскан кӀошт)
Шилово (Шилово) — Российн Федерацин Вологдин областан Усть-Кубинскан кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Усть-Кубинскан кӀоштан нах беха меттигаш
Горки (гӀала)
Горки (Горкі) — Белоруссин гӀала, Могилёвн областан Горкин кӀоштан административан центр.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Горкин кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Еремия
Еремия — Болгарин Кюстендилан областера эвла. Невестино йукъараллин йукъайогӀу.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Болгарин нах беха меттигаш Категори:Кюстендилан областан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Набережни Слобода
Набережная Слобода (Набережная Слобода) — Российн Федерацин Москохан областан Наро-Фоминскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Хьажоргаш
Категори:Наро-Фоминскан кӀоштан нах беха меттигаш
Заводный Остров
Заводный Остров (Заводны Востраў) — Белоруссин Гомелан областан Мозыран кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Гомелан областан нах беха меттигаш Категори:Мозыран кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Горловски
Горловски (Горловское) — Российн Федерацин Рязанан областан Старожилован кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йовхачу аьхкенца а, барамера шийлачу Ӏаьнца а. ГӀоронаш йоцу муьран йукъара бохалла 130-149 де ду. Кхузахь сих-сиха тӀехьара бӀаьстен а, хьалхара гуьйренан а гӀоролаш хуьлу. Эвла лаьтта тоьушйолчу йочанийн зонехь. Йочанийн шеран барам кхузахь 500 мм кхоччуш бу. ДогӀнаш аьхкенан заманехь стигал къекъаш чӀогӀа догӀу, наггахь къора а тухуш. ХӀоьттина лайн чкъор хуьлу ноябрь чекхболуш – декабрь болалуш, деша март чекхболуш – апрель болалуш. Ло лаьтта денош - 135-145 шарахь. Климатан хьолаш дика ду йуьртабахамна. Йуьззина кхочу йовхо а, тӀуналла а гуьйренан йалташна, бӀаьстенан йалташна, техникин а, докъаран культурашна.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Старожилован кӀоштан нах беха меттигаш
NGC 5295
NGC 5295 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
5295 5295
Ломас дел Суспиро (Леон)
Ломас дел Суспиро — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Ломас дел Суспиро лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Мокшино (Тверан область)
Мокшино (Мокшино) — Российн Федерацин Тверан областан Конакован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Хьажоргаш
Категори:Конакован кӀоштан нах беха меттигаш
Гуьнейпинар (Илгин)
Гуьнейпинар (Güneypınar) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатоли регионан Кони провинцин (ил) Илгинан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Кони провинцин микрокӀошташ
Категори:Илгинан микрокӀошташ
Категори:Илгинан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
КугӀтау
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Об департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Красни (Сосновскан кӀошт)
Красни (Красное) — Российн Федерацин Нижни Новгородан областан Сосновскан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 0 стаг (2010 шо).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Данильчин Кут
Данильчин Кут — Украинин Харьковн областан Валкин кӀоштара эвла.
Красни (Сосновскан кӀошт)
Билгалдахарш
Категори:Нижни Новгородан областан Сосновскан кӀоштан нах беха меттигаш
Данильчин Кут
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Валкин кӀоштан нах беха меттигаш
Сан Рамон (Хосе Азуета)
Сан Рамон — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Сан Рамон лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
ХӀидирагӀа (Эдирне)
ХӀидирагӀа (Hıdırağa) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регион регионан Эдирне провинцин (ил) Эдирненан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Эдирне провинцин нах беха меттигаш
Категори:Эдирненан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Киравдан (Одунпазари)
Киравдан (Kıravdan) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатоли регионан ЭскишехӀир провинцин (ил) Одунпазаринан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:ЭскишехӀир провинцин нах беха меттигаш
Категори:ЭскишехӀир провинцин микрокӀошташ
Категори:Одунпазаринан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Ком
Ком (Ком) — Коми Республикин Койгородскан кӀоштара эвла.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: комий (22%), оьрсий (70%), украинаш (7%).
Билгалдахарш
Категори:Койгородскан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Коми Республикин нах беха меттигаш
Файт, Андрей Андреевич
Андрей Андреевич Файт — советан а, оьрсийн театран а кинон актёр ву. РСФСР сийлахь артист (1950).
Хьажоргаш
Категори:ССРС актёраш
Ла-Побла-де-Монторнес
Ла-Побла-де-Монторнес — Испанин Таррагана провинцин муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —. ХӀордан сизал локхалла. муниципалитеташ.
Хьажоргаш
Категори:Испанин муниципалитеташ Категори:Таррагана провинцин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Кизилджаали (Кайнарджа)
Кизилджаали (Kızılcaali) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан Сакари провинцин (ил) Кайнарджанан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Сакари провинцин микрокӀошташ
Категори:Кайнарджанан микрокӀошташ
Категори:Кайнарджанан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Филипповски 1-я
Филипповски 1-я (Филипповская 1-я) — Российн Федерацин Архангельскан областан Красноборскан кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Красноборскан кӀоштан нах беха меттигаш
Плопшору (коммуна)
Плопшору — Румынин Горж жудецан йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. Коммунан йукъара нах беха меттигаш.
Хьажоргаш
Категори:Румынин коммунаш Категори:Горж жудецан коммунаш
Ганновка (Хмельницкан область)
Ганновка — Украинин Хмельницкан областан Каменец-Подольскан кӀоштара эвла.
Озеровски
Озеровски (Озеровский) — Российн Федерацин Белгородан областан Прохоровкан кӀоштара эвла.
Ганновка (Хмельницкан область)
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Озеровски
Климат
Кхузахь климат континенталан йу, амалехь ду гӀеххьа шийла Ӏа а, йовха аьхке а. Эвла лаьтта хьун-аренан а, аренан а зонийн дозанехь. Цуьнан Ӏаламан-климатан а, геологин а башхаллаш билгалайо ша-тайпа биологин бес-бесаралла.
Ганновка (Хмельницкан область)
Хьажоргаш
Категори:Каменец-Подольскан кӀоштан нах беха меттигаш
Озеровски
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Замшаны (Волинан область)
Замшаны — Украинин Волинан областан Ковелан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Ковелан кӀоштан нах беха меттигаш
ДгӀуе
ДгӀуе (Droué) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ЦентгӀ — ЛуагӀан атагӀа регионехь. Коммунан департамент — ЛуагӀ а, ШегӀ а.
Вацлавице (Градек над Нисоу)
Вацлавице  (Václavice) — Чехин Либерец мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Либерец мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
NGC 5296
NGC 5296 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
5296 5296
Карроьстен
Карроьстен — Австрин Тироль федералан латтана йукъара коммуна. Имст гуонан йукъайогӀу.
Географи
ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Тироль латтана гӀаланаш Категори:Австрин гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Дерюгино (Дмитриеван кӀошт)
Дерюгино (Дерюгино) — Российн Федерацин Курскан областан Дмитриеван кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климатан башхаллаш йоьзна йу цуьнан хьун-аренан зонера барамерачу континенталан климатан хьолах.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Курскан областан Дмитриеван кӀоштан нах беха меттигаш
Колони-Суйки
Колони-Суйки — Польшин Лодзинскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лодзинскан воеводаллин нах беха меттигаш
Минеево (Кировн область)
Климат
Кхузахь йуккъерачу барамехь континентан климат йу. Оцунна бахьна ду Къилбаседа Шен Ӏапказера шила мох цхьаа дуьхьало йоцуш кхуза схьакхачарна. Цундела кхузара Ӏа чӀогӀа шила ду, аьхкенна кест-кеста шила хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: даиман Ӏаш нах бац.
Билгалдахарш
Категори:Кировн областан Кумёнин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Кировн областан нах беха меттигаш
Ленино (Туркестанан область)
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Туркестанан областан нах беха меттигаш Категори:Мактааралан кӀоштан нах беха меттигаш