cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
(20717) 1999 XG93
(20717) 1999 XG93 — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Истори
ДӀайиллина 1999 шеран 7 декабрехь LINEAR проекты цӀе йолу Ӏилманчо Сокорро обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1999 XG93» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Ропот
Ропот — Болгарин Софин областера эвла. Годеч йукъараллин йукъайогӀу.
БахӀадирли (Вакфикебир)
БахӀадирли (Bahadırlı) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Трабзон провинцин (ил) Вакфикебирнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Ропот
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Болгарин нах беха меттигаш Категори:Софин областан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
БахӀадирли (Вакфикебир)
Хьажоргаш
Категори:Трабзон провинцин нах беха меттигаш
Категори:Вакфикебирнан микрокӀошташ
Категори:Вакфикебирнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Каха де Сантана (Вильягран)
Каха де Сантана — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Каха де Сантана лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Нетковице
Нетковице — Польшин Лебушанийн воеводаллин  гминера эвла.
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лебушанийн воеводаллин нах беха меттигаш
Поцо дел'Аморе (Верона)
Поцо дел'Аморе — Италин Венеция регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Венеция регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Эль Патолито (Сан Хосе Итурбиде)
Эль Патолито — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Дзержинец
Дзержинец (Дзержинец) — Российн Федерацин Пермийн мехкан Усольен кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Малхбузера догӀучу хӀаваийн массийн новкъахь долчу Басеги дукъо, массо Урало санна, лекха дацахь а, дикка сацадо Атлантикин хӀаваъ малхбалехьа даржарах. Мехкан климататан амалехь континенталла йу, цуьнан бахьна дукха хьолахь бӀаьста догӀу арктикин хӀаваъ ду. Каран хӀордан шийла мох къаьста кӀезиг тӀаналлийца, Атлантикин хӀаваан массаш, бӀостанехьа, тӀуналла дукха йолуш ду (700—800 мм шарахь гергга). Махкахь дикка йовха аьхке йу, цхьадолчу шерашкахь уггар шийла бутт февраль хуьлу. Ах йочанаш ло кепара хуьлу. ДогӀанаш дукхахдерг сентябрехь а, июнехь а хуьлу, малхбузен басешкахь алсама дакъа — августехь хуьлу. Минимум йочанаш йогӀу февралехь а, декабрехь а. Аьхка лаьмнашкахь стигал къекъаш догӀанаш оьху. Мехкан амалехь йу сих-сиха хуьлу аьхкенан дохк, уьш наггахь масех дийнахь лаьтта.
Хьажоргаш
Категори:Пермийн мехкан Усольен кӀоштан нах беха меттигаш
Березовка (Каменецан кӀошт)
Березовка (Бярозаўка) — Белоруссин Брестан областан Каменецан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Брестан областан нах беха меттигаш Категори:Каменецан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Совхозни (Адыгейчоь)
Совхозни (Совхозный) — Российн Федерацин Адыгейчоьнан Майкопан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера-йовха а, кӀеда а йу. Регионан климат кхоллайаларна боккха Ӏаткъамбо атмосферан циркуляцин амало. Меттиган климатан а, рекреацин а ладаме амалех ду малх къегина деха де. Ткъа шадерг республикехь хуьлу 200 - 250 йекхна денош шеран чохь; вовшахтоьхна маьлхан радиации йу 115 - 120 ккал/кв.см.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Майкопан кӀоштан нах беха меттигаш
Логовины
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Минскан областан нах беха меттигаш
Категори:Мяделан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Смольни (Тамбовн область)
Смольни (Смольный) — Российн Федерацин Тамбовн областан Бондарин кӀоштара эвла.
Климат
Ӏаламан а, ландшафтийн а амалаш йоьзна йу цуьнан географин хьолах – эвла лаьтта Оьрсийн акъарин йуккъехь, цунна тӀиера акъарин муьлххачу дозане эзар километр йу. Алсама хуьлу долу континенталан барамера хӀаваъ, Эвла хӀордашна гена латтарех доьзна ду. Цуо областан климат барамера континенталан йо. Окан-Донан акъари тӀехь климат алсама континенталан йу, уллорчу гунаш тӀехьчулла. Эвла лаьтта кӀеззиг къилбаседехьа Сибрехан а, Азорийн а максимумашна йуккъехь долчу лакхарчу Ӏаткъаман дукъал, цундела бу кхузахь луларчу Владимирехь йа Рязанехьчул алсама, гӀийлачу мехца, бекхна хенан хӀоттам. Оцун тӀе мехаш дукхах дерг къилбан а, къилба-малхбален а ду, бӀаьста а, Ӏай а муххале а. оцу агӀора хьокху аьхка а, бӀаьста а йокъаллин мехаш, ткъа Ӏай – дарц.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Бондарин кӀоштан нах беха меттигаш
Филатова Гора
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Пскован кӀоштан нах беха меттигаш
Вайли (Техас)
Истори
Вайли гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Техас штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Рибниця (Брежице)
Рибниця  — Словенин йукъараллера эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Сонински
Сонински (Сонинская) — Российн Федерацин Ивановн областан Кинешман кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Цуьнан амалехь ду гӀеххьа йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а, дика лаьттачу лайн чкъоьраца. Уггар шийла бутт, Ӏадат хилла, январь бу, ткъа уггар бовха — июль. Алсама къилба-малхбузера мох хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Кинешман кӀоштан нах беха меттигаш
ТахӀтоба (Токат)
ТахӀтоба (Tahtoba) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регион регионан Токат провинцин (ил) Токатан кӀоштара эвла.
Гильмон
Гильмон (Guillemont) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта О-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — Сомма.
Географи
.
ТахӀтоба (Токат)
Хьажоргаш
Категори:Токатан кӀоштан нах беха меттигаш
Гильмон
Билгалдахарш
Категори:Сомма департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Ахен
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Къилбаседа Рейн-Вестфали латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Денисово (Егорьевскан кӀошт)
Денисово (Денисово) — Российн Федерацин Москохан областан Егорьевскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Хьажоргаш
Категори:Москохан областан Егорьевскан кӀоштан нах беха меттигаш
Оливедус
Оливедус — Бразилин Параиба штатера муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —.
Хьажоргаш
Категори:Параиба штатан муниципалитеташ Категори:Бразилин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Домбки-Лентовниця
Домбки-Лентовниця — Польшин Подлясьен воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Подлясьен воеводаллин нах беха меттигаш
Милошешть (Яломица)
Милошешть — Румынин Яломица жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Яломица жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
(20718) 1999 XZ97
(20718) 1999 XZ97 — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Чадобец
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Хьажоргаш
Категори:Кежман кӀоштан нах беха меттигаш
ГатьегӀ
ГатьегӀ — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ПгӀованс — Альпаш — Сирла-сийна Йист регионехь. Коммунан департамент — ХӀордан йистера Альпаш департаментан ГгӀас гуон йукъа йогӀу.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ХӀордан йистера Альпаш департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Далум
Далум — Германин Лаха Саксони латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Лаха Саксони латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Баньоло ди Сопра (Прато)
Баньоло ди Сопра  — Италин Тоскана регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Тоскана регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Рибово
Рибово — Польшин Великопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Великопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
Нови Томышево
Новое Томышево (Новое Томышево) — Российн Федерацин Ульяновскан областан Новоспасскан кӀоштара эвла.
Климат
Климат барамера континенталан, шийлачу Ӏаьца, йовхачу аьхкенца. Регионан климатан башхалла йу йоца йекъа бӀаьсте. Ульяновскан областан гуьйре, йовха; лайн чкъор хӀутту ноябран шолгӀачу декхъехь. Уггаре шийла бутт — январь. Ӏа лайне ду, сих-сиха техка температурашца (атлантикин циклонаш хийцало арктикин хӀаваан массашца), лаьтта ноябрера март йуккъе баххалц областан къилба кӀошташкахь, ткъа Ӏаьнан-бӀаьстенан муьрехь йогӀа Воейковн сема, цуо Ӏаткъам бо меттигерчу климатна. Январан йуккъера температура −12 °C, июлан +20 °C. Аьхкенан хенан-хӀоттам хуьлу май беттан йуккъехь. Аьхке, йовха хуьлу кӀезиг лела азин антициклонан Ӏаткъам бахьнехь. Июлехь, йуккъера барам, 5 де 22 °C йуккъера температура а, сов а йолуш хуьлу. Йочанаш областан къилбехьа 350 мм тӀиера, къилбаседа-малхбузехь 500 мм кхаччалц. Аьхка догӀнаш цхьаьнаэшшара ца хуьлу, амма догӀучу хенахь стигал къекъаш, доцца догӀу. Регионехь йуькъаллаш кӀезиг ца хуьлу. Вегетацин мур лаьтта 180 де гергга.
Хьажоргаш
Категори:Новоспасскан кӀоштан нах беха меттигаш
Скрипали (Ромнин кӀошт)
Скрипали — Украинин Сумин областан Ромнин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Украинин Ромнин кӀоштан нах беха меттигаш
Толине (Бреша)
Толине — Италин Ломбарди регионан  коммунера эвла.
Дубровка (Аннан кӀошт)
Дубровка (Дубровка) — Российн Федерацин Воронежан областан Аннан кӀоштара эвла.
Толине (Бреша)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Дубровка (Аннан кӀошт)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Климатан Ӏаткъам бо Байкалхьалхара, Алтайра, Монголера Кхазакхстанехула йогӀу климаткхолларан семано (Воейковн сема).
Толине (Бреша)
Литература
Категори:Ломбарди регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Дубровка (Аннан кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Аннан кӀоштан нах беха меттигаш
Чиубара (Рышканин кӀошт)
Чиубара (, Ciubara) — Молдавин Рышканин кӀоштара эвла.
Литература
Категори:Рышканин кӀошт кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Молдавин нах беха меттигаш
HD117025
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Теркин
Теркин (Теркин) — Российн Федерацин Волгоградан областан Серафимовичан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта Оьрсийн акъарин къилба-малхбалехь, океанашна а, хӀордашна а гена. Цундела областан климат континенталан, шийла, кӀезиг ло долуш Ӏаьнца а, йеха, йовха, йекъа аьхкенца йу. БӀаьсте йоца, гуьйре йовха, йекхна йу. Маьлхан йовхонан дукхаллийца ГӀирман къилба бердал оьшуш йац.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Серафимовичан кӀоштан нах беха меттигаш
Каза Токи (Кремона)
Каза Токи — Италин Ломбарди регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Ломбарди регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Лубягино (Кировн область)
Лубягино (Лубягино) — Кировн областан Кирово-Чепецкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь йуккъерачу барамехь континентан климат йу. Оцунна бахьна ду Къилбаседа Шен Ӏапказера шила мох цхьаа дуьхьало йоцуш кхуза схьакхачарна. Цундела кхузара Ӏа чӀогӀа шила ду, аьхкенна кест-кеста шила хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (98%).
Билгалдахарш
Категори:Кировн областан Кирово-Чепецкан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Кировн областан нах беха меттигаш
Шуькрийе (ОрхӀанели)
Шуькрийе (Şükriye) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан Бурса провинцин (ил) ОрхӀанелинан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Бурса провинцин нах беха меттигаш
Категори:Бурса провинцин микрокӀошташ
Категори:ОрхӀанелинан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
NGC 1101
NGC 1101 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
1101 1101
Пхий (къам)
Пхий — ломан Пхейн-Мехкан орамера гуьржийн этнографин тоба ю, беха Йоккхачу Кавказан къилба басешкахь Пхийн Арагви хин бассейнехь а, Орга хин лакхенашкарчу къилбаседа басешкахь а. Советийн заманахь а Iалашдина шайн ламастан оьздангалла — духар, герз, гIиллакхаш, хIусамаш, кхин дIа а. 1950-гIа шераш чекхдовлуш пхий нуьцкъала кхалхийра акъари тIе, иза бахьнехь ломан лакхара эвланийн цхьа дакъа дассаделира.
Мотт
Пхийша буьйцу гуьржийн мотт, чIогIа ийна бу Кавказан тайп-тайпанчу меттанашца, царех гуьржашна кхета хала а долуш.
Дин
Шортта шира килсийн саьлнаш ялахь а, пхийн амалехь керсталлин лар елахь а, амма церан цхьан а кхетам бац ала мегар дара керсталлех. Уьш — жӀарашна гӀуллакхдечарех, бӀатилла хиларх буьззина а бара.
Лашари-Джуари (Къиега-ЖӀар — Тамарин кӀентана Георгийн лерина, иза пхийша а, шуойша а веза лору, жӀар) чохь йолу Хамар эвлара килс, хӀинца а ю бӀатиллачеран а, тамашийна хӀуманех тешачеран а йукъ.
Пхий бӀаьрза теша Гомари олучу синах, цуо шайна гӀодо боху цара. И дин ийна дуккха бӀатиларца, царна хетара ша-кепара, шортта фанатикаш баьржира царна йукъахь шайха лакхара цӀуй ду бохуш, кхин тӀе халкъо леерам а беш: цара лелош хилла сийлаллин меттигаш, уьш боцург царна тӀебаха нах баьхьаш а ца хилла. Ӏиданашкахь лакхара цӀуйша схьайоху килсийн сийлаллаш, гойту халкъан, ткъа уьш геннара хьовсу цаьрга, тӀаккха цара боьху къинхетам шеш сий дечунга. Халкъо сагӀийна луш хилла мекхан бепиг, уьстaгӀий, ткъа уьш цӀуйн карадоьдуш хилла. Лашари-Джуарин — уггаре лерамечу жӀаран, уггаре дукха сагӀа дахьа. Дуьйцура, цунна дахьа уьстагӀийн барам 2 эзар хилара шарахь. Ала мегар ду, оцу лакхара цӀуйша урхалла деш хилла халкъан тӀехь шайна ма-луъу. Наггахь цара кхерадора адам шайн жӀарийн оьгӀазлонца, ткъа уьш кӀадъялийтархьама керла сагӀа дезара.
Оьздангалла а, бахам а
Пхийн коьрта болх — бежний а, уьстагIий а, латта а лелор бу: кхиайо кенан культураш. Иштта пхийша говза кечбо тIаргIа: кIадеш дуцу, пазаташ юцу. Цул сов кхиина ю тегаран говзаллаш, дечиг агар, дешийн а, эчиган а пхьолаш. Суьрташ долчу 1913 шеран 18 августехь арадаьллачу «Искры» журнал тIехь: Леш долу тайпа. Пхий, жима леш долу кавказан тайпа (6,5 эзар са), деха хала тIекхачалучу Арагва хин лакхенашкара атагIашкахь. Шеш кIезиг белахь а, уьш чолхе этнографин иэдалар ду, вовшешца тIемаш болуш, оцу меттигашкахь ловчкъа меттиг лохуш, тайп-тайпанчу къаьмнех бевддачарех схьабовлар тера ду. Меттаца пхий герга бу гуьржашна, хIетте а церан меттадакъанах Гуьржийчоьнан юккъехь бехарш ца кхета. Амалаш: хьаша тIеэцар, дукха лер, куралла, цхьаьнцце саца ца ло сихалла. Оцуо гуттаренна а цIий Iанадойту, иттаннаш бойуш, чевнашъеш. Иза бахьнехь пхий даиман а, аренан белхашкахь а герзах боьттина хуьлу. Дин агIора пхий — официалан керста бу — йисина дуккха а цIуй динан, бусалба динан, европахойн аматаш. Цара даздо бусалбачеран пIераска а, жугтийн шота а, керсталлин кIиран де а. Ламасташ кхочушдан церан дийнна цIуйн иерархи, сагIа доккху меттигаш, сагIан лело пхьегIаш, цIийн сагIанаш ду. Цхьаццама латта леладо, амма коьртаниг даьхнийлелор а, таллар а ду. Таллархой чIогIа дика бу. Иллюстрированный журнал «Искры» от 18 августа 1913 года № 32.
Амалаш
Луьра климато а, лаьттан къоьлло а амалаш кхуллу бахархойн, уьш хьалха шайн луларчу шуойшла а, тушинашла а алсама къола деш хилла.
Дахарехь пхий сиха бац, хьаша эцаран гIиллакхан леерам бо, амма церан божарий чIогIа малончаш бу, хӀусамера болх берриг зударшна буьту. Пхийн зударий чIогIа къахьоьгуш бу, цара латта леладо, даьхнашка хьовсу, уьш шийлачу хенахь хIусамашна гергахь дуьту.
Пхийн духар тера ду гуьржийчух, цара массо а ламанхойн духаран дакъош схьаэцна, уьш даиман а девнехь хилла лулахошца, цундела даиман герзах боьттина хилла. Цара лелош хилла герз — топ, тапча, тур, шаьлта, пал; цхьаццама гIагI а, корта а, кIесаркIаг а, юьхьан дакъа а ларде аьчкан куьй а.
ХӀусамаш
Церан хIусамаш гуьржийнчух тера хилла, уьш еакIуо а, чIапа тхов болуш а хилла, ткъа цхьацца хIусамашна агIонаш тIехIиттина пирамида кепара бIевнаш хилла. Цхьацца эвланашкахь хилла иштта тIулгех йина гIишлош, мостагI тIелетчи массо а бахархой лочкъуш.
Антропологи
Антропологица пхий бу кавказан тайпана, юккъерачул лекхуо, мезокефалаш айсина, цкъаццIа сира-баьццара бIаьргаш а, сирла-хьаьрса месаш а йолуш.
Литература
Категори:Гуьржий
Лаурета (Авелино)
Лаурета  — Италин Кампания регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Кампания регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Поцо дел'Инферно (Латина)
Поцо дел'Инферно — Италин Лацио регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Лацио регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Плаутино (Залегощан кӀошт)
Плаутино (Плаутино) — Российн Федерацин Орёлан областан Залегощан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Залегощан кӀоштан нах беха меттигаш
Неткув
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лебушанийн воеводаллин нах беха меттигаш
Жерковице (Нижнесилезин воеводалла)
Жерковице  — Польшин Нижнесилезин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Монтерадо
Монтерадо — Италин Марке регионера коммуна. Лаьтташ йу Анкона провинцехь.
Жерковице (Нижнесилезин воеводалла)
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Нижнесилезин воеводаллин нах беха меттигаш
Монтерадо
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Марке йукъара гӀаланаш
Плохоцинек
Плохоцинек — Польшин Куявско-Поморскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Куявско-Поморскан воеводаллин нах беха меттигаш
(20719) Velasco
Истори
ДӀайиллина 1999 шеран 7 декабрехь LINEAR проекты цӀе йолу Ӏилманчо Сокорро обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1999 XL99» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Ташличифтлик (Токат)
Ташличифтлик (Taşlıçiftlik) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регион регионан Токат провинцин (ил) Токатан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Токат провинцин нах беха меттигаш
Категори:Токатан кӀоштан нах беха меттигаш
Балли (Вакфикебир)
Балли (Ballı) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Трабзон провинцин (ил) Вакфикебирнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Ташличифтлик (Токат)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Балли (Вакфикебир)
Хьажоргаш
Категори:Трабзон провинцин нах беха меттигаш
Категори:Трабзон провинцин микрокӀошташ
Категори:Вакфикебирнан микрокӀошташ
Категори:Вакфикебирнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Матасово (Вологдин область)
Матасово (Матасово) — Российн Федерацин Вологдин областан Кичменгски Городокан кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Росоман (Болгари)
Росоман  — Болгарин Софин областера эвла. Божуриште йукъараллин йукъайогӀу.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Болгарин нах беха меттигаш Категори:Софин областан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Буьйуьккозлуджа (Зиле)
Буьйуьккозлуджа (Büyükkozluca) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Токат провинцин (ил) Зиленан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Токат провинцин нах беха меттигаш
Категори:Зиленан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Красни Яр (Воскресенскан кӀошт)
Красни Яр (Красный Яр) — Российн Федерацин Нижни Новгородан областан Воскресенскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 632 стаг (2010 шо).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Нижни Новгородан областан Воскресенскан кӀоштан нах беха меттигаш
Каха дел Зопилоте (Вильягран)
Каха дел Зопилоте — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Каха дел Зопилоте лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Балсас де Агва, Позос де Оро (Мартинез де ла Торе)
Балсас де Агва, Позос де Оро — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Балсас де Агва, Позос де Оро лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Эль Анкла (Котастла)
Эль Анкла — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Анкла лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Ла Эсперанза (Мартинез де ла Торе)
Ла Эсперанза — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Эль Анкла (Котастла)
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
Ла Эсперанза (Мартинез де ла Торе)
Географи
Ла Эсперанза лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Эль Анкла (Котастла)
Истори
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Ла Эсперанза (Мартинез де ла Торе)
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Фофонково
Фофонково (Фофонково) — Российн Федерацин Пскован областан Пскован кӀоштара дӀатесна эвла.
Хьажоргаш
Категори:Пскован кӀоштан нах беха меттигаш
Мерболтице
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Ивановски (Головинскан йуьртан меттиг)
Ивановски (Ивановское) — Российн Федерацин Ярославлан областан Угличан кӀоштара эвла.
Мерболтице
Географи
.
Ивановски (Головинскан йуьртан меттиг)
Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.
Мерболтице
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Ивановски (Головинскан йуьртан меттиг)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Мерболтице
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Ивановски (Головинскан йуьртан меттиг)
Хьажоргаш
Категори:Угличан кӀоштан нах беха меттигаш
Мерболтице
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Устецан мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Клавиль
Клавиль — Францин гӀала-коммуна, лаьтта НогӀманди регионехь. Коммунан департамент — ЭгӀ.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ЭгӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Пен
Пен — архитектуран а, гӀитшлойаран а структуран элемент, цуо кхуллу гӀишлонан арахьара йа чохь периметр вертикал тайпа дӀакъовлуш йолу конструкци, цуо дӀакъовлу хӀусам аренах йа уллера чоьнех.
Билгалдахарш
Категори:Пенаш
Волкоставец
Волкоставец (Ваўкаставец) — Белоруссин Брестан областан Каменецан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Брестан областан нах беха меттигаш Категори:Каменецан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Рибниця (община)
Рибниця  — Словенин йукъараллера эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Лотва
Лотва (Лотва) — Белоруссин Минскан областан Мяделан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Минскан областан нах беха меттигаш
Категори:Мяделан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Эль Мечудо (Текпан де Галеана)
Эль Мечудо — Мексикин Герреро штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 21,9 °C.
Истори
Дуьххьара адамаш 20 эзар герг шо хьалха кхуза даха хевшина. Уьш хила боху ольмекаш. ТӀаьхьо Теотиуаканан Ӏаткъам чӀагӀбелира кхузахь. VIII-XV бӀешерашкахь ацтекаш дола деш йара кху махкахь. 1521 шарахь кхуза баьхкира испанхой, цара мохк долабаьккхинчул тӀаьхьа территори Мехикон аудиенци хилира, дуьххьара цуьна йукъахь йара хилачу Ацтекийн империн провинцеш, тӀаьхьо мохк йукъа бахара Керла Испани вице-пачхьалкхаллин.
1849 шеран 27 октябрехь дуьйна Герреро штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Герреро штатан нах беха меттигаш
Хива
Хива́ (Xiva, — Xiveh) — Узбекистанан Хорезман областера гӀала.
Билгалдахарш
Категори:Узбекистан
Дмитровка (Егорьевскан кӀошт)
Дмитровка (Дмитровка) — Российн Федерацин Москохан областан Егорьевскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Акрешоры
Акрешоры — Украинин Ивано-Франковскан областан Косован кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Косован кӀоштан нах беха меттигаш
ГугӀдон (ХӀогӀдан йистегӀа Альпаш)
ГугӀдон — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ПгӀованс — Альпаш — Сирла-сийна Йист регионехь. Коммунан департамент — ХӀордан йистера Альпаш департаментан ГгӀас гуон йукъа йогӀу.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ХӀордан йистера Альпаш департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Цветочни (Адыгейчоь)
Цветочни (Цветочный) — Российн Федерацин Адыгейчоьнан Майкопан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Майкопан кӀоштан нах беха меттигаш
Железнодорожни (Пермийн мохк)
Железнодорожни (Железнодорожный) — Российн Федерацин Пермийн мехкан Усольен кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Малхбузера догӀучу хӀаваийн массийн новкъахь долчу Басеги дукъо, массо Урало санна, лекха дацахь а, дикка сацадо Атлантикин хӀаваъ малхбалехьа даржарах. Мехкан климататан амалехь континенталла йу, цуьнан бахьна дукха хьолахь бӀаьста догӀу арктикин хӀаваъ ду. Каран хӀордан шийла мох къаьста кӀезиг тӀаналлийца, Атлантикин хӀаваан массаш, бӀостанехьа, тӀуналла дукха йолуш ду (700—800 мм шарахь гергга). Махкахь дикка йовха аьхке йу, цхьадолчу шерашкахь уггар шийла бутт февраль хуьлу. Ах йочанаш ло кепара хуьлу. ДогӀанаш дукхахдерг сентябрехь а, июнехь а хуьлу, малхбузен басешкахь алсама дакъа — августехь хуьлу. Минимум йочанаш йогӀу февралехь а, декабрехь а. Аьхка лаьмнашкахь стигал къекъаш догӀанаш оьху. Мехкан амалехь йу сих-сиха хуьлу аьхкенан дохк, уьш наггахь масех дийнахь лаьтта.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+5.
Хьажоргаш
Категори:Пермийн мехкан Усольен кӀоштан нах беха меттигаш
Оливейра (Минас-Жерайс)
Оливейра  — Бразилин Минас-Жерайс штатера муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —.
Хьажоргаш
Категори:Минас-Жерайс штатан муниципалитеташ Категори:Бразилин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Ваймер (Техас)
Ваймер  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Техас штатера гӀала.
Истори
Ваймер гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Техас штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Баньоло Скуоле (Форли-Чезена)
Баньоло Скуоле  — Италин Эмилия-Романья регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Эмилия-Романья регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Хорезм
Хоре́зм (Xorazm, ) — Йуккъера Азехь хилла шира регион.
Цуна хилла коьрта гӀаланаш Кят а Ургенч а.
Билгалдахарш
Категори:Регионаш Категори:Юккъера Ази
Домброва-Бибитки
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Подлясьен воеводаллин нах беха меттигаш
Станко
Станко (Станко) — Российн Федерацин Ивановн областан Кинешман кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Цуьнан амалехь ду гӀеххьа йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а, дика лаьттачу лайн чкъоьраца. Уггар шийла бутт, Ӏадат хилла, январь бу, ткъа уггар бовха — июль. Алсама къилба-малхбузера мох хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Дамме (Фехта)
Дамме — Германин Лаха Саксони латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Советски (Бондарин кӀошт)
Советски (Советский) — Российн Федерацин Тамбовн областан Бондарин кӀоштара эвла.
Климат
Ӏаламан а, ландшафтийн а амалаш йоьзна йу цуьнан географин хьолах – эвла лаьтта Оьрсийн акъарин йуккъехь, цунна тӀиера акъарин муьлххачу дозане эзар километр йу. Алсама хуьлу долу континенталан барамера хӀаваъ, Эвла хӀордашна гена латтарех доьзна ду. Цуо областан климат барамера континенталан йо. Окан-Донан акъари тӀехь климат алсама континенталан йу, уллорчу гунаш тӀехьчулла. Эвла лаьтта кӀеззиг къилбаседехьа Сибрехан а, Азорийн а максимумашна йуккъехь долчу лакхарчу Ӏаткъаман дукъал, цундела бу кхузахь луларчу Владимирехь йа Рязанехьчул алсама, гӀийлачу мехца, бекхна хенан хӀоттам. Оцун тӀе мехаш дукхах дерг къилбан а, къилба-малхбален а ду, бӀаьста а, Ӏай а муххале а. оцу агӀора хьокху аьхка а, бӀаьста а йокъаллин мехаш, ткъа Ӏай – дарц.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Бондарин кӀоштан нах беха меттигаш
Милуань
Милуань — Румынин Селаж жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Селаж жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Эль Патолито Дос (Сан Дьего де ла Унион)
Эль Патолито Дос — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Патолито Дос лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
HD117044
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Яркино (Красноярскан мохк)
Яркино (Яркино) — Российн Федерацин Красноярскан мехкан Кежман кӀоштара эвла.
Рибоедзько (Великопольскан воеводалла)
Рибоедзько  — Польшин Великопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Яркино (Красноярскан мохк)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Рибоедзько (Великопольскан воеводалла)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Великопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
Яркино (Красноярскан мохк)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Хьажоргаш
Категори:Кежман кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
NGC 1102
NGC 1102 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
1102 1102
(20720) 1999 XP101
Истори
ДӀайиллина 1999 шеран 7 декабрехь LINEAR проекты цӀе йолу Ӏилманчо Сокорро обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1999 XP101» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Луговой Изран
Луговой Изран (Луговой Изран) — Кировн областан Вятски Полянин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь йуккъерачу барамехь континентан климат йу. Оцунна бахьна ду Къилбаседа Шен Ӏапказера шила мох цхьаа дуьхьало йоцуш кхуза схьакхачарна. Цундела кхузара Ӏа чӀогӀа шила ду, аьхкенна кест-кеста шила хуьлу.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (84%).
Билгалдахарш
Категори:Кировн областан Вятски Полянин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Кировн областан нах беха меттигаш
Дамнац
Дамнац — Германин Лаха Саксони латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Лаха Саксони латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Паравнеши
Паравнеши (ფარავნეში) — Гуьржийчоьнан Рача-Лечхуми а, Лаха Сванети а Онин муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 6 стаг (2014 шо).
Билгалдахарш
Категори:Онин муниципалитетан нах беха меттигаш
Поцо Казали (Латина)
Поцо Казали — Италин Лацио регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Лацио регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Ранчо Минерва (Куитлавак)
Географи
Ранчо Минерва лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
КовегӀвиль-ан-ГӀумуа
КовегӀвиль-ан-ГӀумуа — Францин гӀала-коммуна, лаьтта НогӀманди регионехь. Коммунан департамент — ЭгӀ.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ЭгӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
(20721) 1999 XA105
(20721) 1999 XA105 — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Истори
ДӀайиллина 1999 шеран 9 декабрехь Ч. Джулз цӀе йолу Ӏилманчо Фаунтин-Хиллс обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1999 XA105» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
ГиньемикугӀ
ГиньемикугӀ (Guignemicourt) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта О-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — Сомма.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Сомма департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Кай (Франци)
Кай — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ПгӀованс — Альпаш — Сирла-сийна Йист регионехь. Коммунан департамент — ХӀордан йистера Альпаш департаментан ГгӀас гуон йукъа йогӀу.
Географи
.
Ридзинка
Ридзинка — Польшин Великопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Великопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
Монте-Ринальдо
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
HD117055
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Текнели (Токат)
Текнели (Tekneli) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регион регионан Токат провинцин (ил) Токатан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Токат провинцин нах беха меттигаш
Категори:Токатан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Волковичи (Каменецан кӀошт)
Волковичи (Ваўковічы) — Белоруссин Брестан областан Каменецан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Буьйуькоьзлуь (Зиле)
Буьйуькоьзлуь (Büyüközlü) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Токат провинцин (ил) Зиленан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Токат провинцин нах беха меттигаш
Категори:Зиленан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Нетоперек
Нетоперек — Польшин Лебушанийн воеводаллин  гминера эвла.