cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Уессан
Билгалдахарш
Категори:ФинистегӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Калган кӀошт
Калган кӀошт (Калганский район) — Байкалдехьара мехкан муниципалан кӀошт.
Административан центр — Калга.
Арабьи
Араба (Араб’і) — Белоруссин Брестан областан Пружанин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Брестан областан нах беха меттигаш Категори:Пружанин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Каменка (Каменкан кӀошт, Воронежан область)
Каменка (Каменка) — Российн Федерацин гӀалин кепара эвла, Воронежан областан Каменкан кӀоштан административан центр.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Климатан Ӏаткъам бо Байкалхьалхара, Алтайра, Монголера Кхазакхстанехула йогӀу климаткхолларан семано (Воейковн сема).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Воронежан областан Каменкан кӀоштан нах беха меттигаш
Эль Тепетате (Ла Унион де Исидоро Монтес де Ока)
Эль Тепетате — Мексикин Герреро штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Тепетате лаьтташ йу Мексикин къилба-малхбузехьара декъехь, Мехико гӀалин къилбехьа.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 21,9 °C.
Истори
Дуьххьара адамаш 20 эзар герг шо хьалха кхуза даха хевшина. Уьш хила боху ольмекаш. ТӀаьхьо Теотиуаканан Ӏаткъам чӀагӀбелира кхузахь. VIII-XV бӀешерашкахь ацтекаш дола деш йара кху махкахь. 1521 шарахь кхуза баьхкира испанхой, цара мохк долабаьккхинчул тӀаьхьа территори Мехикон аудиенци хилира, дуьххьара цуьна йукъахь йара хилачу Ацтекийн империн провинцеш, тӀаьхьо мохк йукъа бахара Керла Испани вице-пачхьалкхаллин.
1849 шеран 27 октябрехь дуьйна Герреро штатан йукъахь йу.
Березнеговатка
Березнеговатка (Березнеговатка) — Российн Федерацин Липецкан областан Добринкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йовхачу аьхкенца, барамехь шийлачу Ӏаьнца. Шера заманаш дика къаьсташ йу. Уггар шийла бутт — январь. Уггар бовха бутт — июль.
Хьажоргаш
Категори:Добринкан кӀоштан нах беха меттигаш
Орта Кишлак
Орта Кишлак (Orta Qışlaq) — Азербайджанан Агдаман кӀоштара эвла.
Билгалдахарш
Категори:Агдаман кӀоштан нах беха меттигаш
Англь-суьгӀ-л'Англен
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Вьенна департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Бернарди-Педрон (Падова)
Бернарди-Педрон  — Италин Венеция регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Венеция регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Дубленово
Дубленово (Дубленово) — Российн Федерацин Пермийн мехкан Юсьван кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Малхбузера догӀучу хӀаваийн массийн новкъахь долчу Басеги дукъо, массо Урало санна, лекха дацахь а, дикка сацадо Атлантикин хӀаваъ малхбалехьа даржарах. Мехкан климататан амалехь континенталла йу, цуьнан бахьна дукха хьолахь бӀаьста догӀу арктикин хӀаваъ ду. Каран хӀордан шийла мох къаьста кӀезиг тӀаналлийца, Атлантикин хӀаваан массаш, бӀостанехьа, тӀуналла дукха йолуш ду (700—800 мм шарахь гергга). Махкахь дикка йовха аьхке йу, цхьадолчу шерашкахь уггар шийла бутт февраль хуьлу. Ах йочанаш ло кепара хуьлу. ДогӀанаш дукхахдерг сентябрехь а, июнехь а хуьлу, малхбузен басешкахь алсама дакъа — августехь хуьлу. Минимум йочанаш йогӀу февралехь а, декабрехь а. Аьхка лаьмнашкахь стигал къекъаш догӀанаш оьху. Мехкан амалехь йу сих-сиха хуьлу аьхкенан дохк, уьш наггахь масех дийнахь лаьтта.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+5.
Хьажоргаш
Категори:Юсьван кӀоштан нах беха меттигаш
Ла Колорада (Сан Дьего де ла Унион)
Ла Колорада — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Эль Тулар (Абасоло)
Эль Тулар — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Тулар лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Ла Колорада (Сан Дьего де ла Унион)
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Эль Тулар (Абасоло)
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Ланевиль-о-ГӀуь
Ланевиль-о-ГӀуь — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — Моьз.
Ла Колорада (Сан Дьего де ла Унион)
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Ланевиль-о-ГӀуь
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Моьз департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
NGC 2387
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Ставище (Волинан область)
Ставище — Украинин Волинан областан Камень-Каширскан кӀоштара эвла.
NGC 2387
Хьажа кхин а
2387 2387
Ставище (Волинан область)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Камень-Каширскан кӀоштан нах беха меттигаш
Бодзев
Бодзев — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Мазовин воеводаллин нах беха меттигаш
Марково (Неман кӀошт)
Марково (Марково) — Кировн областан Неман кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь йуккъерачу барамехь континентан климат йу. Оцунна бахьна ду Къилбаседа Шен Ӏапказера шила мох цхьаа дуьхьало йоцуш кхуза схьакхачарна. Цундела кхузара Ӏа чӀогӀа шила ду, аьхкенна кест-кеста шила хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
Примера (Техас)
Истори
Йиллина.
Марково (Неман кӀошт)
Бахархойн дукхалла
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (96%), гӀезалой (4%).
Примера (Техас)
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Техас штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Марково (Неман кӀошт)
Билгалдахарш
Категори:Кировн областан Неман кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Кировн областан нах беха меттигаш
Хессигхайм
Хессигхайм (Hessigheim) — Германин Баден-Вуьртемберг латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Баден-Вуьртемберг латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Юзефово (Александровскан повет)
Юзефово  — Польшин Куявско-Поморскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Куявско-Поморскан воеводаллин нах беха меттигаш
Брестовиця-при-Комну
Брестовиця-при-Комну — Словенин йукъараллера эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
HD146246
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Брестовиця-при-Комну
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
HD146246
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Пестяки
Пестяки (Пестяки) — Российн Федерацин Ивановн областан Пестякин кӀоштара эвла.
HD146246
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Луьденшайд
Луьденшайд — Германин Къилбаседа Рейн-Вестфали латтана йукъара коммуна.
Пестяки
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Цуьнан амалехь ду гӀеххьа йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а, дика лаьттачу лайн чкъоьраца. Уггар шийла бутт, Ӏадат хилла, январь бу, ткъа уггар бовха — июль. Алсама къилба-малхбузера мох хуьлу.
Луьденшайд
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Къилбаседа Рейн-Вестфали латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Пестяки
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Пестякин кӀоштан нах беха меттигаш
Гунча
Гунча — Украинин Винницан областан Гайсин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Гайсин кӀоштан нах беха меттигаш
Круглое (Слуцкан кӀошт)
Круглое (Круглае) — Белоруссин Минскан областан Слуцкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Минскан областан нах беха меттигаш
Категори:Слуцкан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Хшипско-Мале
Хшипско-Мале — Польшин Великопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Великопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
Пискожув (Дзержонёвскан повет)
Пискожув  — Польшин Нижнесилезин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Нижнесилезин воеводаллин нах беха меттигаш
Пьеве (Ла Специя)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Лигурия регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Садки (Москохан область)
Садки (Садки) — Российн Федерацин Москохан областан Истран кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Истран кӀоштан нах беха меттигаш
Буенос Аирес (Озулуама де Маскареньяс)
Буенос Аирес — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Буенос Аирес лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Нидек
Нидек (Nýdek) — Чехин Моравия-Силезия мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Демографи
Бахархойн динамика:
Йешилкоьй (Карадениз ЭрегӀли)
Хьажоргаш
Категори:Зонгулдак провинцин нах беха меттигаш
Категори:Карадениз ЭрегӀлин кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Лас Кончитас (Тантоюка)
Географи
Лас Кончитас лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Наум (эвла)
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Болгарин нах беха меттигаш Категори:Шуменан областан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Аланкоьй (Йешилова)
Аланкоьй (Alanköy) — Туркойчоьнан Лаьттайуккъера хӀордан регион (Туркойчоь) регионан Бурдур провинцин (ил) Йешилован кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Бурдур провинцин нах беха меттигаш
Категори:Йешилован кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Казе дел Молино (Павия)
Казе дел Молино — Италин Ломбарди регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Ломбарди регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Гольцевски
Гольцевски (Гольцевская) — Российн Федерацин Архангельскан областан Верхни Тойман кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Верхни Тойман кӀоштан нах беха меттигаш
Заря (Павлодаран область)
Заря — Кхазакхстанан Павлодаран областан Павлодаран кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Павлодаран областан нах беха меттигаш Категори:Павлодаран кӀоштан нах беха меттигаш
Коростелевка
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Житомиран кӀоштан нах беха меттигаш
Паправаьнд
Паправаьнд (Papravənd) — Азербайджанан Агдаман кӀоштара эвла.
Лени (Итали)
Лени — Италин Сицили регионера коммуна. Лаьтташ йу Мессина провинцехь.
Паправаьнд
Билгалдахарш
Категори:Агдаман кӀоштан нах беха меттигаш
Лени (Итали)
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Сицили йукъара гӀаланаш
Лени
Пожарски (Пожарскан кӀошт)
Пожарское (Пожарское) — Приморьен мехкан Пожарскин кӀоштара эвла.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (91%), украинаш (7%).
Билгалдахарш
Категори:Пожарскин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Приморьен мехкан нах беха меттигаш
Чариклибаши (Кавак)
Чариклибаши (Çarıklıbaşı) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Самсун провинцин (ил) Кавакнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Самсун провинцин нах беха меттигаш
Категори:Самсун провинцин микрокӀошташ
Категори:Кавакнан микрокӀошташ
Категори:Кавакнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Эль Десенганьо (Озулуама де Маскареньяс)
Эль Десенганьо — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Десенганьо лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Голованевск
Голованевск — Украинин Кировоградан областан Голованевскан кӀоштара эвла.
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Голованевскан кӀоштан нах беха меттигаш
Бернардон (Падова)
Бернардон  — Италин Венеция регионан  коммунера эвла.
NGC 2388
NGC 2388 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Бернардон (Падова)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Венеция регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
NGC 2388
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Тургиново (Калининскан кӀошт)
Тургиново (Тургиново) — Российн Федерацин Тверан областан Калининскан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Тверан областан Калининскан кӀоштан нах беха меттигаш
Антиньи (Вьенна)
Антиньи (Antigny (Vienne)) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Коммунан департамент — Вьенна.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Вьенна департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Серенкоьй (ХӀани)
Серенкоьй (Serenköy) — Туркойчоьнан Къилба-Малхбален Анатоли регионан Дийарбакир провинцин (ил) ХӀанинан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Фуенан
Фуенан — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БгӀетань регионехь. Коммунан департамент — ФинистегӀ.
Серенкоьй (ХӀани)
Хьажоргаш
Категори:Дийарбакир провинцин нах беха меттигаш
Фуенан
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ФинистегӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Серенкоьй (ХӀани)
Хьажоргаш
Категори:ХӀанинан микрокӀошташ
Категори:ХӀанинан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Рене Санчез Гомез (Тантоюка)
Рене Санчез Гомез — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Ланевиль-суьгӀ-Мез
Ланевиль-суьгӀ-Мез — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — Моьз.
Рене Санчез Гомез (Тантоюка)
Географи
Рене Санчез Гомез лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Ланевиль-суьгӀ-Мез
Географи
.
Рене Санчез Гомез (Тантоюка)
Климат
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
Ланевиль-суьгӀ-Мез
Билгалдахарш
Категори:Моьз департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Рене Санчез Гомез (Тантоюка)
Истори
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Коростели (Пушкински Горин кӀошт)
Коростели (Коростели) — Российн Федерацин Пскован областан Пушкински Горин кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Пушкински Горин кӀоштан нах беха меттигаш
Медведково (Ярославлан кӀошт)
Медведково (Медведково) — Российн Федерацин Ярославлан областан Ярославлан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Ярославлан областан Ярославлан кӀоштан нах беха меттигаш
Патара-Чвареби
Патара-Чвареби (პატარა ჭვარები) — Гуьржийчоьнан Шида-Картлин Горин муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 0 стаг (2014 шо).
Билгалдахарш
Категори:Горин муниципалитетан нах беха меттигаш
Хшомблице
Хшомблице — Польшин Великопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Великопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
Брестовиця-при-Повирю
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
HD146254
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Армуткоьй (Йешилова)
Армуткоьй (Armutköy) — Туркойчоьнан Лаьттайуккъера хӀордан регион (Туркойчоь) регионан Бурдур провинцин (ил) Йешилован кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Бурдур провинцин нах беха меттигаш
Категори:Йешилован кӀоштан нах беха меттигаш
Пискожув (Олавскан повет)
Пискожув  — Польшин Нижнесилезин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Нижнесилезин воеводаллин нах беха меттигаш
ЙукарихӀоджалар (Карадениз ЭрегӀли)
ЙукарихӀоджалар (Yukarıhocalar) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Зонгулдак провинцин (ил) Карадениз ЭрегӀлин кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Зонгулдак провинцин нах беха меттигаш
Категори:Карадениз ЭрегӀлин кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Луьдингхаузен (гӀала)
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Къилбаседа Рейн-Вестфали латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Пьеве (Мачерата)
Пьеве — Италин Марке регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Марке регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Юзефово (гмина Влоцлавек)
Юзефово  — Польшин Куявско-Поморскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Куявско-Поморскан воеводаллин нах беха меттигаш
Казе дел Молино (Римини)
Казе дел Молино — Италин Эмилия-Романья регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Эмилия-Романья регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Турово (Калининскан кӀошт)
Турово (Турово) — Российн Федерацин Тверан областан Калининскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Тверан областан Калининскан кӀоштан нах беха меттигаш
Пойма (Приморьен мохк)
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
Билгалдахарш
Категори:Хасанан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Приморьен мехкан нах беха меттигаш
Сан-Жозе-да-Барра
Сан-Жозе-да-Барра — Бразилин Минас-Жерайс штатера муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —.
Хьажоргаш
Категори:Минас-Жерайс штатан муниципалитеташ Категори:Бразилин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Хеттинген
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Баден-Вуьртемберг латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Гончаровски (Верхни Тойман кӀошт)
Гончаровски (Гончаровская) — Российн Федерацин Архангельскан областан Верхни Тойман кӀоштара дӀатесна эвла.
Кривая Гряда
Кривая Гряда (Крывая Града) — Белоруссин Минскан областан Слуцкан кӀоштара эвла.
Гончаровски (Верхни Тойман кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Верхни Тойман кӀоштан нах беха меттигаш
Никола-Козлево
Никола-Козлево — Болгарин Шуменан областера эвла. Никола-Козлево йукъараллин йукъайогӀу.
Хьажоргаш
Категори:Болгарин нах беха меттигаш Категори:Шуменан областан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Чаталтепе (Кавак)
Чаталтепе (Çataltepe) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Самсун провинцин (ил) Кавакнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Самсун провинцин нах беха меттигаш
Категори:Самсун провинцин микрокӀошташ
Категори:Кавакнан микрокӀошташ
Категори:Кавакнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Кривая Гряда
Хьажоргаш
Категори:Минскан областан нах беха меттигаш
Категори:Слуцкан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Вышка (Нижни Новгородан область)
Вышка (Вышка) — Российн Федерацин Нижни Новгородан областан Дальни Константинован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Дальни Константинован кӀоштан нах беха меттигаш
Серген (ХӀани)
Серген (Sergen) — Туркойчоьнан Къилба-Малхбален Анатоли регионан Дийарбакир провинцин (ил) ХӀанинан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Дийарбакир провинцин нах беха меттигаш
Категори:Дийарбакир провинцин микрокӀошташ
Плехов (Житомиран область)
Плехов — Украинин Житомиран областан Житомиран кӀоштара эвла.
Серген (ХӀани)
Хьажоргаш
Категори:ХӀанинан микрокӀошташ
Плехов (Житомиран область)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Житомиран кӀоштан нах беха меттигаш
Серген (ХӀани)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Боево (Польша)
Боево  — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Мазовин воеводаллин нах беха меттигаш
Проспер (Техас)
Проспер  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Техас штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Техас штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Нижбор
Нижбор (Nižbor) — Чехин Йуккъера Чехин мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Йуккъера Чехин мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Либери (Итали)
Либери — Италин Кампани регионера коммуна. Лаьтташ йу Казерта провинцехь.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Кампани йукъара гӀаланаш
Либери
Борисовка (Базарни Карабулакан кӀошт)
Борисовка (Борисовка) — Российн Федерацин Саратовн областан Базарни Карабулакан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климатан амалийн башхаллаш — континенталалла, йокъалла, шо шере мел дели хийцамаш хилар — билгалйоккху цуьнан континенталан климатан зонехь латтаро, бараман шораллехь хиларо, мелхан радиацино Ӏаткъам баро, лаьттан бухах, цаьрца йоьзна атмосферан циркуляцица. Йокъаллаш хуьлу ши шо мел дели.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москваца нийса лелаш ду. Сахьтан аса ю UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Базарни Карабулакан кӀоштан нах беха меттигаш
Трозчано Супериоре (Пескара)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Абруццо регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Березовка (Добринкан кӀошт)
Березовка (Березовка) — Российн Федерацин Липецкан областан Добринкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йовхачу аьхкенца, барамехь шийлачу Ӏаьнца. Шера заманаш дика къаьсташ йу. Уггар шийла бутт — январь. Уггар бовха бутт — июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Добринкан кӀоштан нах беха меттигаш
Семинол (Техас)
Семинол  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Техас штатера гӀала.
Истори
Семинол гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Техас штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Бебичу
Бебичу — Румынин Олт жудецан йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. Коммунан йукъара нах беха меттигаш.
Хьажоргаш
Категори:Румынин коммунаш Категори:Олт жудецан коммунаш
Ла Колорада (Сан Луис де ла Паз)
Ла Колорада — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Ла Колорада лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Албогачиева, Лайлаъ Султанан йоӀ
Албогачи́ева Лайла́ъ Султа́нан йоӀ (йина 1968 шарахь Нохч-ГӀалгӀайн АССР Несаран кӀоштан Ӏаьлий-Йуьртахь — кхелхина 2014 шеран сентябрехь ГӀебартойн-Балкхаройн АССР Эльбрус тӀехь) — российн, гӀалгӀайн альпинист, оьрсийн меттан а, литературин а хьехархо. Эверест шозза къарбина — къилбанан а, къилбаседанан а агӀора — цхьаъ бен йоцу Россера зуда. Кхелхина Эльбрус тӀе хьалайолуш 2014 шеран сентябрехь. Цул хьалха Эльбрус тӀе хьалайаьлла шийттаза.
Головковка (Кировоградан область)
Головковка — Украинин Кировоградан областан Александрин кӀоштара эвла.
Албогачиева, Лайлаъ Султанан йоӀ
Биографи
Лейла Султановна Албогачиева, российн йовзаш йолу альпинистка, йина 1968 шарахь ГӀалгӀайчоьн Несаран кӀоштера Ӏаьлий-Йуьртахь. Нохч-ГӀалгӀайн пачхьалкхан университет Л. Н. Толстойн цӀарах йолу филологийн факультет чакх йаькхина. Ӏаьлий-Йуьртахь оьрсийн мотт а литература а хьоьхуш болх бина. 1998 шарахь шен 30 шо долуш Эльбрус тӀе йаьлла Кхарачой-Чергазийчура тобанцан оьцу хенах дуьйна баккъалла, тӀетаьӀӀина альпинизм болх бан йолаелира.
Головковка (Кировоградан область)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Албогачиева, Лайлаъ Султанан йоӀ
Биографи
Чекхйаьккхира Нохч-ГӀалгӀайн пачхьалкхан Толстой Л. Н. цӀарах университетан филологин факультет. Ӏаьлий-Йуьртан гимназехь оьрсийн меттан а, литературин а хьехархо болх бира. 1998 шарахь 30 шо долуш иза дуьххьара Эльбрус тӀеелира Кхарачой-Чергазийчуьра альпинистийн тобанан йукъахь, оцу хенахь дуьйна ладаме лело йолаелира альпинизм.
Головковка (Кировоградан область)
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Албогачиева, Лайлаъ Султанан йоӀ
Биографи
2012 шарахь «ГӀалгӀайчоь лакхахь» цӀе йолчу проектан декъахо хилира, иза лерина йара Республика ГӀалгӀайчоьнан 20 шо кхачарна, цуьнан Ӏалашо хилира Эверест къарбар. Албогачиева Лайлаан уллехь Эверест тӀе хьалабовлуш дакъа лецира Богомолов Сергейс — ССРС Хьакъ долу спортан говзанча, дуьненан уггаре лекха 13 бохь къарбинарг, Кореньков Владимира — альпинизм спортан говзанчин кандидат, шозза Эверест тӀе хьалаваьлла волу, Хаджиев Азнора, 44-зза Эльбрус тӀеваьлла волу, Хадзиев Мусас, 2011 шеран августехь уггаре хала тархийн-шенан маршрутаца Башлам тӀе хьалаваьлла, Евкуров Юсупа, Башлам а, Эльбрус а къарбина волу, Аушев Мохьмада, Юсупов Висана.
Головковка (Кировоградан область)
Хьажоргаш
Категори:Александрин кӀоштан нах беха меттигаш
Албогачиева, Лайлаъ Султанан йоӀ
Биографи
2013 шарахь Албогачиева Лайлаъ йуха а хьалаелира Эверест тӀе, хӀинца ша, иштта цунах хилира шозза и бохь къарбина, Россера цхьаъ бен йоцу зуда.
Шен альпинистийн карьерехь Албогачиева хьалаелира къилба-америкин Аконкагуа бохь тӀе а, африкин Килиманджаро ламанан тӀе а, ткъа Эльбрус тӀе 12-зза йелира.
Кхалхаран бахьанин латтам
ТӀаьххьара хилира легенда хиллачу спортхочун кхойтталгӀа Эльбрус тӀейалар 2014 шеран сентябрехь. Албогачиева Лайлаъ дагахь йара абсолютан дуьненан рекорд хӀотто — 4 агӀора хьалайала, иза хьалха цхьан а ламанан спортхоша дина дацара. Цуьнан ойла йара ГӀебартойн-Балкхаройчоьнан агӀора Эльбрусан малхбален бохь тӀе хьала а йаьлла, шина коьртан йуккъера нуьйр тӀе охьа а йоьссина, цул тӀаьхьа малхбузен бохь тӀейаьлла а йаьлла Кхарачой-Чергазийчоьнан агӀора охьайосса. Цул тӀаьхьа альпинист ша бинчу новкъа йухайерза йезаш йара.
Албогачиеваца йолу зӀе дӀайелира 17 сентябрехь, амма альпинист лаха 21 сентябрехь, гулбала безачу меттиге Терскол поселке иза ца кхаьчначул тӀаьхьа, бен ца буьйлабелира. Лахаран операцехь дакъа лоцуш вара 124 стаг (царна йукъахь Къилбаседа-Кавказан федералан гуонан йерриг регионашкара а, ткъа кхин Нижни Новгородера а кӀелхьардахархой). Спортхо лохуш лелийра 28 техника, цхьаъ долара вертолёт, лахар дӀадаьхьира экстремалан ражехь, масийттаза сацийра чолхе хенан-хӀоттаман хьал бахьнехь. Лохуш де-буьйса даьлча Эльбрус тӀехь карийра спортхочун альпинистийн гӀирс а, долара хӀуманаш а. Ша Албогачиева Лайлаъ 3 октябрехь бен ца карийра — лахаран-кӀелхьарайаккхаран операцин тӀаьхьарчу дийнахь. Лахаран операци чекхйаларх официалан кхайкхам а бина лам тӀера охьабуьссучу хенахь кӀелхьардахархошна гира цуьнан дакъа 150 метр кӀоргехь дотӀана чохь. Иза карийра хьалха цуьнан хӀуманаш карийначу меттиган 200 метр генахь. Албогачиева лайлаан дакъа 5200 метр лакхара охьа а даьккхина дӀаделира гергарчарна.
Оцу хенахь СаӀудийн Ӏаьрбийчохь хьажцӀахь волчу Республика ГӀалгӀайчоьнан Куьйгалхочо Евкуров Юнус-Бека, Албогачиева Лайлаан гергарчаьрга кадам беш телеграмма йахьийтира: «Лайлаъ кхалхар чӀогӀа халахетта ца Ӏа цуьнан гергарчарна, иза халахетта ГӀалгӀайчоьнан берриг бахархошна, иза мел йевзачунна, цуьнца цхьаьна тӀе а ца довлало ламанан баххьаш къарбинчарна. Иза йара онда, доьналла долуш стаг. Ӏалашоне кхача гӀерташ, даймохк безаш, ца дан лург дан кийча йолуш, иза йара ГӀалгӀайчоьнан къоман дозалла, Российн сий».
2014 шеран 5 октябрехь Республика ГӀалгӀайчохь тезет кхайкхийра кхелхинчу альпинистан.
Албогачиева Лайлаъ дӀайоьллира тайпанан кешнашкахь, йинчу Ӏаьлий-Йуьртахь. Цуьнан цӀе тиллина Ӏаьлий-Йуьртан спорткомплексан.
Воронцово (Красноярскан мохк)
Воронцово (Воронцово) — Российн Федерацин Красноярскан мехкан Таймыран Долганойн-Ненцойн кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Хьажоргаш
Категори:Таймыран Долганойн-Ненцойн кӀоштан нах беха меттигаш
Санниково (Москохан область)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Истран кӀоштан нах беха меттигаш
Петрушино (Пестякин кӀошт)
Петрушино (Петрушино) — Российн Федерацин Ивановн областан Пестякин кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Пестякин кӀоштан нах беха меттигаш
Карымскан кӀошт
Карымскан кӀошт (Карымский район) — Байкалдехьара мехкан муниципалан кӀошт.
Административан центр — Карымски.
Билгалдахарш
Категори:Байкалдехьара мохк Категори:Российн кӀошташ
Медягино
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Ярославлан областан Ярославлан кӀоштан нах беха меттигаш
Жерденевка
Жерденевка — Украинин Винницан областан Гайсин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Гайсин кӀоштан нах беха меттигаш
NGC 2389
NGC 2389 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
2389 2389
Михново (Воронежан область)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Климатан Ӏаткъам бо Байкалхьалхара, Алтайра, Монголера Кхазакхстанехула йогӀу климаткхолларан семано (Воейковн сема).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Воронежан областан Каменкан кӀоштан нах беха меттигаш
Евсино (Юсьван кӀошт)
Евсино (Евсино) — Российн Федерацин Пермийн мехкан Юсьван кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Малхбузера догӀучу хӀаваийн массийн новкъахь долчу Басеги дукъо, массо Урало санна, лекха дацахь а, дикка сацадо Атлантикин хӀаваъ малхбалехьа даржарах. Мехкан климататан амалехь континенталла йу, цуьнан бахьна дукха хьолахь бӀаьста догӀу арктикин хӀаваъ ду. Каран хӀордан шийла мох къаьста кӀезиг тӀаналлийца, Атлантикин хӀаваан массаш, бӀостанехьа, тӀуналла дукха йолуш ду (700—800 мм шарахь гергга). Махкахь дикка йовха аьхке йу, цхьадолчу шерашкахь уггар шийла бутт февраль хуьлу. Ах йочанаш ло кепара хуьлу. ДогӀанаш дукхахдерг сентябрехь а, июнехь а хуьлу, малхбузен басешкахь алсама дакъа — августехь хуьлу. Минимум йочанаш йогӀу февралехь а, декабрехь а. Аьхка лаьмнашкахь стигал къекъаш догӀанаш оьху. Мехкан амалехь йу сих-сиха хуьлу аьхкенан дохк, уьш наггахь масех дийнахь лаьтта.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+5.
Хьажоргаш
Категори:Юсьван кӀоштан нах беха меттигаш
Эль Туле (Абасоло)
Эль Туле — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Туле лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Няжлову (Димбовица)
Няжлову — Румынин Димбовица жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Димбовица жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Пашабаьйли
Пашабаьйли (Paşabəyli) — Азербайджанан Агдаман кӀоштара эвла.
Билгалдахарш
Категори:Агдаман кӀоштан нах беха меттигаш
ЛанегӀ
Географи
.
Шатонеф-дуь-Фау
Шатонеф-дуь-Фау — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БгӀетань регионехь. Коммунан департамент — ФинистегӀ.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ФинистегӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Пели
Пели (ფელი) — Гуьржийчоьнан Шида-Картлин Горин муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 0 стаг (2014 шо).
Марково (Яранскан кӀошт)
Марково (Марково) — Кировн областан Яранскан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.