cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ГӀиргӀа
ТӀехулара куц
Доккхачу олхазаран месийн бос хийцало таьӀна-боьрачун тӀиера Ӏаьржа-боьра кхаччалц дешийн бесара месашца коьртан тӀехьа а, лаг тӀехь а, иза бахьнехь ингалсан маттахь цуьнан цӀе «дешийн эрзу» (Golden Eagle) ю. Тилла йаьллачул тӀаьхьа месан наггахь хуьлу шекъан бос, тӀаьхьа дӀаболу иза. Сте а, боьрша а цхьаьна басахь ю. Къуона олхазарш тера ду даккхийчарех, амма къаьста алсама таьӀна месашца (хьалхарчу шарахь дерриг аьлча санна Ӏаьржа), хуьлу «сигналан» кӀайдарг тӀоман лакхарчу а, лахарчу а агӀора, ткъа иштта сирла цӀога, таьӀна асанца йисташкахула. Орнитологашна хетарца, кӀайдаргаш ша тайпа билгало ю яккхий эрзун дераллех ларъеш йолу, цаьрга ца лало кхин экханаш шайн дозанахь хилчи. Оцу билгалонаша таро ца ло шен бен шен боцу махкахь бан, амма таро ло цигахь даар лаха. ТӀаьххьара бос схьаоьцу 4—6 шо долуш, тӀаьхь-тӀаьхьа хӀора массаза туьлу йоккха кеп схьаоьцуш. БӀаьргаш таьӀна-мокха, зӀок таьӀна, меран дукъ а, когаш а можа. КӀорнеш схьадовлуш кӀайн сиро ачан месаш йолуш хуьлу, иза тӀаьхьа хийцало цӀена кӀайн басца. Когаш ницкъ болуш ду, чӀогӀа онда мӀарашца, кхечу эрзуйн санна пӀелгаш тӀекхаччалц месаш евлла ду. Ораллин хенал тӀаьхьара тилар хенаца озийна ду мартера-апрелера сентябрь кхаччалц, цу тӀе цхьайолу тӀоман тӀиера месаш хӀора шарахь а ца хийцало.
ГӀиргӀан ялх бухара кеп билгалйолу, уьш къаьста барамашца а, месийн бесца а (ма-дарра хьажа декъехь Классификаци а, бухара кепаш а).
БӀаьрса
ГӀиргӀан, кхечу эрзуйн, ткъа иштта куьйранийн а, лечанийн а санна, чӀогӀа ира бӀаьрса ду, амма сирлачу хенахь бен дац. Иштта, масала, пхьагал оцу эрзон го ши километр генара. Сихха объектан барам а, йукъаметтиг а билгалйоккху цхьа могӀа адаптацеш, кхиина эволюци бахьнехь. Даккхий бӀаьргийн таро ю схьаган кхин а доккха сурт бӀаьргана са гойту пардон чохь, ткъа гуттаре доккха серлонна экама клеткийн чордалло до иза цӀена а, къаьсташ а. Цуьнца цхьаьна хӀора бӀаьрга чохь цхьаъ ца хуьлу кхечу дийнатийн санна, ткъа шиъ центран кӀаг — рецепторийн максималан концентрацин зонаш (иштта башхалла ю цхьадолчу кхечу олхазарийн тобанийн, царна оьшу тӀех сов тергонан концентраци — колибри, зимородкаш, чӀегӀардигаш). Башха хӀозкепара дилха сиха фокус до йоӀбӀаьрган едда йоьдучу дийнатан, гучура ян а ца йойтуш — башхалла евза аккомодации цӀарца. Лелаш долу логан таро ю юхахьовза 270 градусе кхаччалц, бухӀанийн, цуо таро ло хаъал гаран сектор йоккха еш. ЦӀоцкъамаш тӀехула хебарша, экханашна буьрса «оьгӀазе» кеп хуьлийта, бӀаьргаш лардо къегина маьлхан серлонах, ткъа шолгӀа бӀаьрг таӀбаран пардоно бӀаьрга хӀума ца яхийта лахарчу декъехь. Адамашца гӀиргӀан цхьаьна догӀу, наггахь бен йоцу акхаройн бинокуляран бӀаьрса а, беснаш а — хьалхарчо таро ло цхьаьнатоха шинне а бӀаьрган сурт, кхуллу стереоскопин эффект, шолгӀа тойо билгалъяккхархьама меттаха ца йолу объект меттигера.
ТӀома дахар
Юург лохуш ГӀиргӀа дукха хьолахь шортта Ӏа хьаладоьдучу довхачу хӀаваэхь мотт лоьцуш, тӀемаш кӀеззига айина дегӀан тӀехула, V-кепара хьалхадахийтина, ткъа церан жигаралла юьсу минимум. Талларан кхин хьесап — куьйра санна жимачу локхаллехь шершар. ТӀома дахар дайн а, маневран а, чӀогӀа а, кӀоргера а тӀемаш лестош хуьлу. Эрзуно атта урхалла до чӀогӀа сиха мох хилчи а. Шен ижу гича, ГӀиргӀа цунна тӀаьххье чухьоду, цигахь цуьнан сихаллин барам кхочу.
Аз
ГӀиргӀа — дукха доьку олхазар дац, дека коьртаниг токан тӀома лелаш, кӀорнешца дистхуьлуш, мохк ларбеш а. Наггахь тӀомахь хеза дуткъа мелодин шок «клюх…». Цул сов, хьоькху эрзушна гергара болу мохь, иза кӀеззиг тера хета жӀаьла летарх, амма — можа тӀуьска олу аьрзу, аренашкара аьрзуно я орлано санна «къакъ-къакъ-къакъ» ца до.
Ареал
ГӀиргӀа даьржина доккхаха долчу Голарктикан декъехь. Къилбаседа Америкехь бен бо коьртаниг континентан малхбуза агӀора Аляскера Бруксан дукъан къилбехьа Мексикан йуккъерчу кӀошташка кхаччалц, ткъа иштта, кӀеззига Канадан, АЦШн малхбузехь. Къилбаседа Африкехь деха цхьаццанхьа Мароккон малхбалехьа Тунисе кхаччалц, ткъа иштта ЦӀен хӀордан бердашкарчу кӀошташкахь. Европехь бенийн ареал къорза ю, йоьзна ю коьртаниг къилбан а, йуккъерачу декъан а лаьмнийн кӀоштех, Шотландехь, Къилбаседа Скандинавехь, Кавказехь, Туркойчохь (Азин дакъа а лоцуш), ткъа иштта акъарех Белоруссехь, Балтикайистехь, Россехь. Хаало Латтайуккъерачу хӀордан гӀайренаш тӀаьх — Балеарийн, Корсикан, Сардинин, Сицилин, Критан. Азехь даьржина къилбехьа Синайн ахгӀайрен тӀехь, Ӏиракъахь, Иранехь, ОвхӀанехь, Гималайн къилба басешкахь, ломан къилбаседан Мьянмехь, цийн Юньнань провинцехь. Цул сов, бенаш до японин Хонсю гӀайрен тӀехь, хила тарло, Хоккайдохь а, Сикокухь а.
Йаьржина Российн 3/4 махкахь, амма массанхьа а кӀезиг ю, бен бо шишша цхьаьна ховшуш. Хаало ерриг аьлча санна хьуьнан зонехь (хьуьнтундран аса а, Амурйистте йоцург), мехкан къилбехьара лаьмнашкахь (Кавказехь, Саянашкахь, Алтайхь), ткъа иштта Приморьен къилба йистехь Ханка Ӏоман кӀоштахь. Европин декъехь йаьржина къилбаседехьа Колан ахгӀайрен тӀехь 69° къ.-с. ш. кхаччалц, Архангельскан кӀошта кхаччалц, Печоран атагӀахь 67° къ.-с. ш. кхаччалц. Малхбуза Сибрехахь бен туху къилбаседехьа 68° къ.-с. ш. кхаччалц, Малхбален Сибрехахь 71° къ.-с. ш. кхаччалц, Генара Малхбалехь Мали Анюй эркан атагӀе кхаччалц, Анадыран а, Камчаткин а бассейнан къилбаседа декъе кхаччалц.
Миграцеш
Леладо дукха хьолахь цхьаьна меттигехь долу дахар. Ареалан къилбаседа периферехь бен (55-гӀа параллелал къилбаседехьа ) Россехь а, Къилбаседа Америкехь а, олхазарш толлу дийнаташ (масала, дӀамаш) Ӏаьн дӀайийшича, цхьа дакъа ГӀиргӀанаш кхелха къилбехьа, тӀаккха а бенан ареалан я гена ца йоллуш. Къуона олхазарш алсама кхелха гена, кхечарал хьалха а доьлху, гена а доьлху. Яккхий эрзуш гӀерта бенашна гена ца йовла, оьшучу хенахь кӀеззига къилбехьа таьӀа. Лаьмнашкахь ГӀиргӀанаш охьакхелха, Ӏай луо кӀезиг долчу атагӀешка. Къилбаседа Америкехь гуьйренан кхалхар долало сентябрехь, юхадерзар февраль болалуш а, тӀаьхьа а.
Рацион
Толлу тайп-тайпанчу олхазаршна, царна йукъахь даккхийнарш а, атта юла меттигерачу хьолашка, билгалчу шеран заманахь. Дукха хьолехь рационехь хуьлу дӀамаш, оьпанаш, пхьагалш, пашбукъаш, скунсаш, уьнтӀапхьидаш (масала, Болгарехь 20 % гергга даар уьнтӀапхьидех ду). Наггахь тӀекхета шел а даккхийчу дийнаташна, коьртаниг цомгашчарна а, кӀорнешна а — гӀелашна, лушна, масаршна, уьстaгӀашна.
Советийн литературехь ГӀиргӀан ижун йукъахь хьахайо тайп-тайпана цоьсту экханаш (дехкий), зуш, хьуьнан салораш, горностайш, тарсалш, цхьогалш, дина дукха хан йоцу къилбаседа сеш, луш. Дукха хьолахь толлу олхазаршна — сира-сийна кхокхарчашна, къоракуотамашна, акха котамашна, кӀайн мошанашна, лекънашна, бедашна, чӀерийлоьцургашна, цӀера гӀезашна, бухӀанашна, куьйранашна. Ареалан къилбехьа дуу лаьхьарчий, пхьидарчий, кхин текхаргаш а, латта-хин дийнаташ а. Реза хиларца юу къен елларг, шийлачу заманахь муххале а. Америкин Монтана а, Техас а штаташкахь бинчу талламашца, Ӏаламехь дийнахь-буса гӀиргӀан даар 1,5 кг жижиг ду. Оьшуш хилча иза хӀума ца юуш пхеа кӀирне ялало.
Талларан кепаш
Ца дебачу шеран заманашкахь толлу шишша цхьаьна. Даар лацаран говзалла йоьзна хуьлу хенан-хӀоттаме хьаьжжина. Декхна дийнахь гӀиргӀа дукха хьолахь кхозу лакха стиглахь я куьйра санна лахахула шерша. Кхин талларан вариант амалехь ю кхуьланчу дийнан — кӀело яр, олхазар собарца ларйо шен ижу дитт тӀиера я тарх тӀиера охьахьоьжуш. Шен ижу гича эрзу сиха тӀемаш детташ чухьоду ижун. Лацаран а, йиеран а хьесап хьоле хьаьжжина хуьлу. Дукхах дерг гӀиргӀано цхьаьна когаца ижу коьрта тӀиера лоцу, ткъа шолгӀачунца букъ тӀиера лоцу, букъадаьӀашк йуо гӀерташ. Наггахь ижун вортан тӀе ира зӀок етта, пхенаш хедош. Дуьхьало ен йоккхачу дийнатан мосийттаза тӀемаш туху букъ тӀехь баланс латтош.
Пхоран ловзарш
Пхоран зама шоралле а, охьахааран тӀегӀане хьаьжжина хуьлу февралера апреле кхаччалц болчу муьрехь. Оцу хенахь шинне а олхазаро йо тайп-тайпана хӀаваан фигураш. Уггаре хазачех цхьа фигура лору эрзоша а, канюкаша а йеш йолу «гирляндан» фигура, йоккха амплитудица тулгӀен кепара тӀома лелар, иза ян тарло цхьамма а, шимма а. И трюк йеш эрзу лакха а йолий, белаш дӀасайоьллий, тӀоман юьхьигаш цӀогана тӀе а таӀайой чухьоду нисса охьа. Лахахь олхазаро цӀеххьана хуьйцу йоьду агӀо, юхакхетаран сенца хьалахьоду тохарлерачу локхалле. Хьалайаьлча эрзон сихалла йов, масех тӀам тухий юха а охьахьоду, хьалхалера вираж йеш. Кхин гойту белхаш — вовшашна тӀома тӀаьхьа идар, тӀелета кепаш хӀиттор, мӀараш гайтар, цхьаьна хӀаваэхь хьийзар.
Бен
Дебачу заманахь мохк дика ларбо кхечу экханех, амма олхазарш шайн бен ларбина ца Ӏаш, шайн декъан дозанаш а лардо, «хьеший» лелхабо дозанал арахьа. Бен туху олхазарш, адамо хьие дича, наггахь бен дуьхьало ян ца гӀоьрта, латаран меттана чӀогӀа атта дӀакхуьйсу тевна а, кӀорнеш а, гуттаренна а юьту и кӀошт.
Бен бар а, иза кечбар а охьахевшина гӀиргӀаний шере а долу, амма жигараллин мур богӀу январь чекхболуш март болалуш болчу муьрехь. ХӀора доьзалан цхьана хенахь шийтта бен хила тарло, уьш хуьйцуш леладо, амма ши-кхоъ бен лела-м ца бо. Дукхаха долу бенаш дукха шира хуьлу — иза гойту бенан бухарчу даьӀахкаша. ХӀора шарахь бенаш карладоху, тодо. Бен лаьтта меттиг — диттан шалго йолу меттиг я стомма га, тархийн лахьта я йист, наггахь адамо йина меттиг (геодезин чардакх, лакхаравольтан аса , механ хьер кхин дӀа а). Харжам боьзна дахаран кӀоште хьаьжжина — масала, Российн доккхаха долчу декъехь (мехкан къилбера ломан кӀошташ йоцурш) уьш до даккхий баганан дитташ тӀаьхь. Евразехь алсама хуьлу зез а, бага а, амма хила тарло иштта кедр, мах, дакх я база. Америкехь дукха хьолахь лелайо харцтсуга а, можа зез а.
Сан Рафаел (Мануел Добладо)
Сан Рафаел — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
ГӀиргӀа
Бен
Диттан тӀехь гӀиргӀан оьшу жима хилла а йиллина меттиг бенан тӀекхача — хьуьнхахь иза хила тарло дитташ, шира некъ, ирзу, гунан басе, уьшалан йист. Кхин цхьа бехкам — бен ларбелла хила беза чӀогӀачу мехах а, малх тӀекъагарх а, цара кӀорнешна гӀуочу агӀора Ӏаткъам бо. Бенан локхаллин башхалла йац (меттигаш нисъелла 0 - 107 м лакхахь болуш), нагахь цунна тӀе йоккха экха ца кхочуш хилчахьана, масала боьра ча я росомаха. Дебачу хенахь дитташ тӀиера бен, бо кондаран лахарчу а, йуккъерчу а декъехь 10 - 18 м лакхахь, геннаш дикка стомма а, чӀогӀа а долчохь, бенан а, кӀорнийн а дозалла лайта. Стаммий геннех дина бенаш даккхий хуьлу — диаметрехь 1—2 м, локхаллехь 0,5—1,9 м. Кхечу гергарчу тайпанех къаьстиш ГӀиргӀано даиман а буха юду стохкалера буц, чкъор, корсам, ткъа бенан йисташкахула сийна баганан я наггахь гӀан тайпана диттийн а, коллийн геннаш дохку. Баннаш чохь иштта хила тарло месаш, яйина дийнатийн цӀоканаш, иза ша-тайпа бух бу. Бен цӀена лелабо — буха яржориг тевна диллале яржийна ца Ӏа, кӀорнеш дохуш а, уьш даккхий хилла арадовлалц керла яржайо. ХӀора шарахь тобо, кхин тӀе а бо бен, тӀаьхь-тӀаьхьа боккха беш. Бенан стаммийчу геннашна йукъахь хьозарчий даха тарло, уьш гӀиргӀано тергал ца до.
Сан Рафаел (Мануел Добладо)
Географи
Сан Рафаел лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
ГӀиргӀа
Хьажоргаш
Категори:Олхазарш
Сан Рафаел (Мануел Добладо)
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Гили (Пермийн мохк)
Гили (Гили) — Российн Федерацин Пермийн мехкан Ильинскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Малхбузера догӀучу хӀаваийн массийн новкъахь долчу Басеги дукъо, массо Урало санна, лекха дацахь а, дикка сацадо Атлантикин хӀаваъ малхбалехьа даржарах. Мехкан климататан амалехь континенталла йу, цуьнан бахьна дукха хьолахь бӀаьста догӀу арктикин хӀаваъ ду. Каран хӀордан шийла мох къаьста кӀезиг тӀаналлийца, Атлантикин хӀаваан массаш, бӀостанехьа, тӀуналла дукха йолуш ду (700—800 мм шарахь гергга). Махкахь дикка йовха аьхке йу, цхьадолчу шерашкахь уггар шийла бутт февраль хуьлу. Ах йочанаш ло кепара хуьлу. ДогӀанаш дукхахдерг сентябрехь а, июнехь а хуьлу, малхбузен басешкахь алсама дакъа — августехь хуьлу. Минимум йочанаш йогӀу февралехь а, декабрехь а. Аьхка лаьмнашкахь стигал къекъаш догӀанаш оьху. Мехкан амалехь йу сих-сиха хуьлу аьхкенан дохк, уьш наггахь масех дийнахь лаьтта.
Хьажоргаш
Категори:Пермийн мехкан Ильинскан кӀоштан нах беха меттигаш
Удзлоури
Удзлоури (უძლოური) — Гуьржийчоьнан Имеретин Хонин муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 19 стаг (2014 шо).
Билгалдахарш
Категори:Хонин муниципалитетан нах беха меттигаш
Сегерия Роджа (Удине)
Сегерия Роджа — Италин Фриули-Венеция-джулия регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Фриули-Венеция-джулия регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Баргалино
Баргалино (Баргалино) — Российн Федерацин Бурятин Муйн кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат — чӀогӀа континенталан йу, шийла Ӏа долуш, йовха аьхке йолуш. Ӏа шийла, декъа кӀезиг ло долуш хуьлу. БӀаьсте мохе йу, гӀоролаш йолуш, йочанаш чӀогӀа кӀезиг йолуш. Аьхке йоца, довхачу деношца а, шийлачу буьйсанашца, июлехь а, августехь а шортта догӀанаш долуш хуьлу. Гуьйре тӀекхочуш хаа а ца ло, хенан хӀоттам цӀеххьана хийца ца ло, цхьацца шерашкахь иза йеха а, йовха а хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Иркутскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+8.
Хьажоргаш
Категори:Муйн кӀоштан нах беха меттигаш
Токлу (Бесни)
Токлу (Toklu) — Туркойчоьнан Къилба-Малхбален Анатолин Адийаман провинцин (ил) Беснин кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Адийаман провинцин нах беха меттигаш
Категори:Беснин кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Канаш (Заинскан кӀошт)
Канаш (Канаш) — Российн Федерацин ГӀезалойчоьнан Заинскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь йу йуккъерачу шораллера бараман континенталан кепара амалан климат, йовхачу аьхкенца а, барамехь шийла Іаьнца а. Уггар бовха бутт июль бу, уггар шийла — январь.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 91 стаг (2010).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Заинскан кӀоштан нах беха меттигаш
Горячево (Пскован область)
Горячево (Горячево) — Российн Федерацин Пскован областан Опочкан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Опочкан кӀоштан нах беха меттигаш
Пазтини (Салерно)
Пазтини — Италин Кампания регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Фаина (кратер)
Фаина — Венеран тӀехь  10 км. гергга диаметр йолу кратер. Цуьнан координаташ ю -71.1°N, -100.7°W.
Пазтини (Салерно)
Литература
Категори:Кампания регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Фаина (кратер)
Хьосташ
Категори:Венеран кратераш
Велики Тростяница
Велики Тростяница (Вялікая Трасцяніца) — Белоруссин Минскан областан Борисовн кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Минскан областан нах беха меттигаш Категори:Борисовн кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Кичи-Каракол
Кичи-Каракол — ГӀиргӀазойчоьнан Ошан областан Алайн кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Сахьтан аса ю +6:00.
Хьажоргаш
Категори:Алайн кӀоштан нах беха меттигаш
Приоро
Приоро — Испанин Леон провинцин муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —. ХӀордан сизал локхалла. муниципалитеташ.
Хьажоргаш
Категори:Испанин муниципалитеташ Категори:Леон провинцин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
(5860) Deankoontz
(5860) Deankoontz — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
(13964) La Billardière
(13964) La Billardière — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
(5860) Deankoontz
Истори
ДӀайиллина 1981 шеран 28 августехь Зденка Ваврова цӀе йолу Ӏилманчо Клеть обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1981 QE1».
(13964) La Billardière
Истори
ДӀайиллина 1991 шеран 3 августехь Эрик Эльст цӀе йолу Ӏилманчо Ла-Силья обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1991 PO5» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
(5860) Deankoontz
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Зече-Прежинь
Зече-Прежинь — Румынин Ясси жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Ясенец (Ганцевичин кӀошт)
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Брестан областан нах беха меттигаш Категори:Ганцевичин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
МагӀси-л'Этуаль
МагӀси-л'Этуаль (Marcy-l'Étoile) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ОвегӀнь — ГӀона — Альпаш регионехь. Коммунан департамент — Лион метрополи.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Лион метрополи департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Колебринчони (Л'Аквила)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Абруццо регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Аркадия-Юниверсити (Пенсильвани)
Аркадия-Юниверсити  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Пенсильвани штатера нах беха меттиг, иза лоруш йу бахархойн статистикин меттиг (census-designated place, CDP) санна.
Географи
Аркадия-Юниверсити бахархойн статистикин меттиган майда —. Статистикин йекъна меттиган бакъонан статус йац.
ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Пенсильвани штатан бахархойн статистикин меттигаш Категори:Пенсильвани штатан нах беха меттигаш Категори:АЦШ бахархойн статистикин меттигаш
Ла Паз (Сан Франсиско де лос Ромо)
Ла Паз — Мексикин Агуаскальентес штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Истори
Кху махка испанхой бахкале, кхузахь дехаш дара чичимекийн тайпанаш, 1530-1531 шерашкахь испанхоша долайаьккхина.
Грезта (Тренто)
Грезта — Италин Трентино-Альто-Адидже регионан  коммунера эвла.
Ла Паз (Сан Франсиско де лос Ромо)
Истори
1789 шеран 24 апрелехь дуьйна Сакатекас штатан йукъахь йара, 1835 шеран 23 майхь дуьйна Агуаскальентес штатан йукъахь йу
Грезта (Тренто)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Ла Паз (Сан Франсиско де лос Ромо)
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Агуаскальентес штатан нах беха меттигаш
Грезта (Тренто)
Литература
Категори:Трентино-Альто-Адидже регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Эль Эден (Тлалискоян)
Эль Эден — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Эден лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Конечни (Липино-Каликинскан йуьртан меттиг)
Конечни (Конечная) — Российн Федерацин Вологдин областан Вожеган кӀоштара дӀатесна эвла.
Эль Эден (Тлалискоян)
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Конечни (Липино-Каликинскан йуьртан меттиг)
Хьажоргаш
Категори:Вожеган кӀоштан нах беха меттигаш
Мешильоэйра-Гранди
Мешильоэйра-Гранди — Португалин Фару гуонан йукъара фрегези. ЙукъайогӀуш йу цӀе йолучу муниципалитетан.
Географи
кӀошташ. Майда —.
Хьажоргаш
Категори:Фару кӀошташ Категори:Португалин фрегезеш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
ЖавгӀезак
ЖавгӀезак — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Коммунан департамент — ШагӀанта.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ШагӀанта департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Гоупвелл (Виргини)
Гоупвелл — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Виргини штатера гӀала.
Истори
Гоупвелл гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Виргини штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Санково (Сакмаран кӀошт)
Санково (Санково) — Российн Федерацин Оренбурган областан Сакмаран кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат континенталан йу, йовха, бекъа мехашца, шийлачу Ӏаьнца, дика лаьттачу луон чкъоьраца. Ӏа къаьста гуттара а дацаре температурашца а, луьра шелонашца а. Аьхке дийнахь йекхна, йовха, алссама июлехь. Вегетацин мур 180 де гергга ду. Климатан амалийн сипатех йу йокъаллаш. Аьхка хуьлу йочанаш латта худа а ца кхуьу, хӀунда аьлчи лакхара хӀаваан температураш уьш чехка Ӏаьнаре йоху. Махкахь йочанаш цхьабосса ца хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+6.
Хьажоргаш
Категори:Сакмаран кӀоштан нах беха меттигаш
Задни Ломна
Задни Ломна (Zadní Lomná) — Чехин Къилба Чехин мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Велики Круча
Велики Круча — Украинин Полтаван областан Лубнин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Лубнин кӀоштан нах беха меттигаш
Земо-Кеди
Земо-Кеди (ზემო ქედი) — Гуьржийчоьнан КӀахетин Дедоплис-Цкарон муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 1826 стаг (2014 шо).
Билгалдахарш
Категори:Дедоплис-Цкарон муниципалитетан нах беха меттигаш
Оьзверен (Никсар)
Хьажоргаш
Категори:Токат провинцин нах беха меттигаш
Категори:Никсаран кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
(5861) Glynjones
(5861) Glynjones — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Ильински (Апраксинскан йуьртан меттиг)
Ильински (Ильинское) — Российн Федерацин Костромин областан Костромин кӀоштара эвла.
(5861) Glynjones
Истори
ДӀайиллина 1982 шеран 15 сентябрехь Эдвард Боуэлл цӀе йолу Ӏилманчо Андерсон-Меса обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1982 RW».
Ильински (Апраксинскан йуьртан меттиг)
Климат
Эвла йу Оьрсийн акъари тӀехь, йекъна хин тогӀенаш. Кхузахь климат барамера континенталан йу, Ӏа – ло долуш, шийла, аьхке – йовха. Алссам хьоькху къилба-малхбузера мехаш.
(5861) Glynjones
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Ильински (Апраксинскан йуьртан меттиг)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Костромин кӀоштан нах беха меттигаш
Сосенки-Яйки
Сосенки-Яйки — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Мазовин воеводаллин нах беха меттигаш
Фарида (кратер)
Фарида — Венеран тӀехь  18 км. гергга диаметр йолу кратер. Цуьнан координаташ ю -4.8°N, -39°W.
Частоловице (Ческа Липа)
Частоловице  (Častolovice) — Чехин Либерец мехкан кӀоштара эвла.
Фарида (кратер)
Хьосташ
Категори:Венеран кратераш
Частоловице (Ческа Липа)
Географи
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Либерец мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Ла Каньита, Колония Сан Антонио (Хенерал Элиодоро Кастильо)
Ла Каньита, Колония Сан Антонио — Мексикин Герреро штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Ла Каньита, Колония Сан Антонио лаьтташ йу Мексикин къилба-малхбузехьара декъехь, Мехико гӀалин къилбехьа.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 21,9 °C.
Истори
Дуьххьара адамаш 20 эзар герг шо хьалха кхуза даха хевшина. Уьш хила боху ольмекаш. ТӀаьхьо Теотиуаканан Ӏаткъам чӀагӀбелира кхузахь. VIII-XV бӀешерашкахь ацтекаш дола деш йара кху махкахь. 1521 шарахь кхуза баьхкира испанхой, цара мохк долабаьккхинчул тӀаьхьа территори Мехикон аудиенци хилира, дуьххьара цуьна йукъахь йара хилачу Ацтекийн империн провинцеш, тӀаьхьо мохк йукъа бахара Керла Испани вице-пачхьалкхаллин.
1849 шеран 27 октябрехь дуьйна Герреро штатан йукъахь йу.
Старо-Курцово
Старо-Курцово (Старо-Курцово) — Российн Федерацин Тверан областан Старицан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Старицан кӀоштан нах беха меттигаш
Грамбин
Грамбин — Германин Мекленбург-Хьалхара Померани латтана йукъара коммуна.
Домбье (Красноставскан повет)
Домбье  — Польшин Люблинан воеводаллин  гминера эвла.
Грамбин
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Мекленбург-Хьалхара Померани латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Домбье (Красноставскан повет)
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Люблинан воеводаллин нах беха меттигаш
(13965) 1991 PL8
(13965) 1991 PL8 — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Истори
ДӀайиллина 1991 шеран 5 августехь Генри Хольт цӀе йолу Ӏилманчо Паломар обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1991 PL8» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Харабаули
Харабаули (ხარაბაული) — Гуьржийчоьнан Имеретин Хонин муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 0 стаг (2014 шо).
Билгалдахарш
Категори:Хонин муниципалитетан нах беха меттигаш
Ильински (Жукован кӀошт)
Ильински (Ильинское) — Российн Федерацин Калугин областан Жукован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, дика къаьсташ шеран заманашца: барамехь довха а, тӀуьна а аьхкенца, барамера шийла хӀоьттина лайн чкъор долу Ӏаьнца.
Хьажоргаш
Категори:Жукован кӀоштан нах беха меттигаш
Венгожин (Западно-Поморскан воеводалла)
Венгожин  — Польшин Западно-Поморскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Западно-Поморскан воеводаллин нах беха меттигаш
Томаса Сантияго (Тиватлан)
Томаса Сантияго — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Томаса Сантияго лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Лукка-Сикула
Лукка-Сикула — Италин Сицили регионера коммуна. Лаьтташ йу Агридженто провинцехь.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Сицили йукъара гӀаланаш
Валице
Валице — Словакин  гуонара эвла.
Истори
Йиллина.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словакин нах беха меттигаш
Люры
Люры (Люры) — Российн Федерацин Иркутскан областан Баяндайн кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат шен-кепара хилар билгалдолу иза материкан йуккъехь хиларо, хӀордан барамал дикка айайелла хиларо, орографин чолхалло. Махкахь азин антициклон хуьлу, Ӏаьнан заманахь цуьнан Монголи тӀехула кхуьу хӀаваан массаш нисло Азин атмосферан Ӏаткъаман максимум къилбаседа йисттехь. Оцу хьолехь циклонан жигаралла дикка гӀелло.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Иркутскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+8.
Хьажоргаш
Категори:Баяндайн кӀоштан нах беха меттигаш
Колдук
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Сахьтан аса ю +6:00.
Хьажоргаш
Категори:Алайн кӀоштан нах беха меттигаш
МагӀсне
МагӀсне — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БугӀгунди регионехь. Коммунан департамент — Кот-д’ОгӀ.
Географи
.
Доротка (Опатовскан повет)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Свентокшискан воеводаллин нах беха меттигаш
Топкапи (Бесни)
Топкапи (Topkapı) — Туркойчоьнан Къилба-Малхбален Анатолин Адийаман провинцин (ил) Беснин кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Беснин кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Искриха
Искриха (Искриха) — Российн Федерацин Новгородан областан Пестован кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан, хӀордан климатан герга йу, цуьнан амалехь тӀех сов тӀуналла, йовха йоцу аьхке, йовха, йеха гуьйре, барамехь кӀеда Ӏа, йеха шийло бӀаьсте. Ӏай кхоьлина хенан хӀоттам хуьлу, йукъа-кара (5-7 де баттахь) йовхонашца. Ӏа дохделча ша хьокху. Баттахь 5-10 дийнахь дарц хьоькху. Дохк хуьлу Ӏаьн дохаллехь Ӏуьйренан сахьташкахь (5 — 15 де баттахь). Кхоьлина денош хуьлу 10 — 28 баттахь (максимум декабрехь), диекхна денош 2-6 баттахь. Аьхка доцца догӀанаш хуьлу (12-17 де баттахь). Диекхна денош 10-19 хуьлу баттахь. Буса а, Ӏуьйрана а дохк хуьлу (5-8 де баттахь). Гуьйре дохк йолуш кхоьлина хуьлу (12-14 де дохк йолуш). Йочанаш гурахь дехха дерз кепара, ноябрехь тӀеда ло кепара хуьлу.
Cахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Пестован кӀоштан нах беха меттигаш
Коропчик
Коропчик — Украинин Львован областан Золочеван кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Львован областан Золочеван кӀоштан нах беха меттигаш
Клисура (Сурдулица)
Клисура  (Клисура) — Сербин Пчинья гуонан йукъараллера (општина) нах беха меттиг.
Географи
Лаьтташ йу Балканийн ахгӀайренан къилбаседа декъан тӀехь, хӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Литература
Категори:Пчинья гуо нах беха меттигаш Категори:Сербин нах беха меттигаш
Пуэбла-де-Лильо
Пуэбла-де-Лильо — Испанин Леон провинцин муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —. ХӀордан сизал локхалла. муниципалитеташ.
Хьажоргаш
Категори:Испанин муниципалитеташ Категори:Леон провинцин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Велики Ухолода
Велики Ухолода (Вялікая Ухалода) — Белоруссин Минскан областан Борисовн кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Минскан областан нах беха меттигаш Категори:Борисовн кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Сегерия Торете (Кунео)
Сегерия Торете — Италин Пьемонт регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Пьемонт регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Охо де Агва (Хуан Родригез Клара)
Охо де Агва — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Пазтино (Терамо)
Пазтино — Италин Абруццо регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Абруццо регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
(5862) Саканоуэ
(5862) Саканоуэ — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Истори
ДӀайиллина 1983 шеран 13 январехь Ц. Сэки цӀе йолу Ӏилманчо Гэйсэй обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1983 AB».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Сладки (Краснодаран мохк)
Сладкий (Сладкий) — Российн Федерацин Краснодаран мехкан Лабинскан кӀоштара эвла.
Лудзи-Жикья
Лудзи-Жикья (Лудзи-Жикья) — Российн Федерацин Удмуртин Селтин кӀоштара эвла.
Сладки (Краснодаран мохк)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Лудзи-Жикья
Климат
Лаьтта къилбаседа бараман асанехь, Еврази материкан кӀоргенехь, Атлантикин а, Къилбаседа-Шатесна Ӏапказийн хӀордашна генахь. Цундела цуьнан климат барамера континенталан йу дехачу шийлачу Ӏашца, йовхачу аьхкенца, дика къаьстачу шеран заманашца бӀаьста а, гурахь а. Атлантикин Ӏапказ тӀиера кхуза йогӀу йовха хӀаваъ. Аьхка цуо йахьа йочанаш, йовхо лагӀйо, ткъа Ӏай ло дахьа, шелонаш лагӀйо, йовхонаш йахьа.
Сладки (Краснодаран мохк)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Лабинскан кӀоштан нах беха меттигаш
Лудзи-Жикья
Сахьтан аса
Кхузахь йу Самарин хан лелаш. UTC-ца хийцадалар ду +4:00. Москохан хенаца цу сахьтийн асан гуттар а хийцадалар ду +1 сахьт, MSK+1 санна Россехь къастош а йу. 2010-гӀа шо кхаччалц, областехь йара асан Самарин хан (МСК+1). 2010-2014-чу шерашкахь йара Москохан хан. 2014-чу шеран 26-чу октябряхь дуьйна регион йу йуха а кхоьллинчу кхозлагӀчу сахьтийн зонехь (МСК+1, Москохан хан + 1 сахьт, UTC+4). Маьлхан хенаца йукъара башхалла ю 30 минот тӀера областан малхбалехь, малхбузехь 48 минот тӀекхаччалц.
Хьажоргаш
Категори:Селтин кӀоштан нах беха меттигаш
Гребени (Опочкан кӀошт)
Гребени (Гребени) — Российн Федерацин Пскован областан Опочкан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Опочкан кӀоштан нах беха меттигаш
(13966) 1991 PR16
(13966) 1991 PR16 — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Истори
ДӀайиллина 1991 шеран 7 августехь Генри Хольт цӀе йолу Ӏилманчо Паломар обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1991 PR16» саналган.
Нератовка
Нератовка (Нератовка) — Российн Федерацин ГӀезалойчоьнан Заинскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь йу йуккъерачу шораллера бараман континенталан кепара амалан климат, йовхачу аьхкенца а, барамехь шийла Іаьнца а. Уггар бовха бутт июль бу, уггар шийла — январь.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 48 стаг (2010 ).
Лужки (Сафонован кӀошт)
Лужки (Лужки) — Российн Федерацин Смоленскан областан Сафонован кӀоштара эвла.
Нератовка
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Лужки (Сафонован кӀошт)
Климат
Климат барамера континенталан йу, амалехь барамера йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а ду. Ӏаьн хьалхара дакъа довха ду шолгӀачул. ХӀаваан йовхачу температуран (де-буьйсан йукъара барам) мур лаьтта 213-224 дийнахь. ГӀоролаш йоцучу муьран йукъара барам 125-148 де. Цхьацца шерашкахь хаало дикка дӀатовжар йийцинчу климатан амалех. Йочанийн шеран барам бу 645-691 мм. Кхааннах ши дакъа догӀан кепара догӀу, цхьа дакъа ло кепара хуьлу. Цхьаьна эшшара лон чкъор лаьтта декабрь болалуш, деша апрелан хьалхарчу декадехь.
Нератовка
Билгалдахарш
Категори:Заинскан кӀоштан нах беха меттигаш
Лужки (Сафонован кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Сафонован кӀоштан нах беха меттигаш
Фатима (кратер)
Фатима — Венеран тӀехь  14,5 км. гергга диаметр йолу кратер. Цуьнан координаташ ю -17.8°N, -31.9°W.
Хьосташ
Категори:Венеран кратераш
Сан Рафаел (Пуебло Нуево, Гуанахуато)
Сан Рафаел — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Сан Рафаел лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Йешилйурт (Кепез)
Йешилйурт (Yeşilyurt) — Туркойчоьнан Лаьттайуккъера хӀордан регионан Антали провинцин (ил) Кепезнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Антали провинцин нах беха меттигаш
Категори:Антали провинцин микрокӀошташ
Категори:Кепезнан микрокӀошташ
Категори:Кепезнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Жансак-ла-Паллуь
Жансак-ла-Паллуь — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Коммунан департамент — ШагӀанта.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ШагӀанта департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Тавцкаро
Тавцкаро (თავწყარო) — Гуьржийчоьнан КӀахетин Дедоплис-Цкарон муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 80 стаг (2014 шо).
Билгалдахарш
Категори:Дедоплис-Цкарон муниципалитетан нах беха меттигаш
Ковалево (Миорин кӀошт)
Ковалево (Кавалёва) — Белоруссин Витебскан областан Миорин кӀоштара эвла.
1921—1945 шерашкахь Полякийн Республикин Вильнон воеводаллин Диснан поветан йукъайогӀуш йара.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Витебскан областан нах беха меттигаш Категори:Миорин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Монкарапашу
Монкарапашу — Португалин Фару гуонан йукъара фрегези. ЙукъайогӀуш йу цӀе йолучу муниципалитетан.
Йарашли (АхӀметли)
Йарашли (Yaraşlı) — Туркойчоьнан Эгейн регионан Маниса провинцин (ил) АхӀметлинан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Монкарапашу
Хьажоргаш
Категори:Фару кӀошташ Категори:Португалин фрегезеш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Йарашли (АхӀметли)
Хьажоргаш
Категори:Маниса провинцин нах беха меттигаш
Категори:АхӀметлинан микрокӀошташ
Категори:АхӀметлинан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Ла Кармелита (Акаюкан)
Ла Кармелита — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Ла Кармелита лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Северомуйск
Северомуйск (Северомуйск) — Российн Федерацин Бурятин Муйн кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат — чӀогӀа континенталан йу, шийла Ӏа долуш, йовха аьхке йолуш. Ӏа шийла, декъа кӀезиг ло долуш хуьлу. БӀаьсте мохе йу, гӀоролаш йолуш, йочанаш чӀогӀа кӀезиг йолуш. Аьхке йоца, довхачу деношца а, шийлачу буьйсанашца, июлехь а, августехь а шортта догӀанаш долуш хуьлу. Гуьйре тӀекхочуш хаа а ца ло, хенан хӀоттам цӀеххьана хийца ца ло, цхьацца шерашкахь иза йеха а, йовха а хуьлу.
Хьажоргаш
Категори:Муйн кӀоштан нах беха меттигаш
Зече-Хотаре
Зече-Хотаре — Румынин Бихор жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Сосенково
Сосенково — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Мазовин воеводаллин нах беха меттигаш
Пелитлик (Никсар)
Хьажоргаш
Категори:Токат провинцин нах беха меттигаш
Категори:Никсаран кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Конечни (Пунемскан йуьртан меттиг)
Конечни (Конечная) — Российн Федерацин Вологдин областан Вожеган кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Вожеган кӀоштан нах беха меттигаш
HD89369
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Грамбов (Хьалхара Померани)
Грамбов — Германин Мекленбург-Хьалхара Померани латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Мекленбург-Хьалхара Померани латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Ла Паланка (Агуаскальентес)
Ла Паланка — Мексикин Агуаскальентес штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Истори
Кху махка испанхой бахкале, кхузахь дехаш дара чичимекийн тайпанаш, 1530-1531 шерашкахь испанхоша долайаьккхина.
МагӀсолан
МагӀсолан — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Окситани регионехь. Коммунан департамент — ЖегӀ.
Ла Паланка (Агуаскальентес)
Истори
1789 шеран 24 апрелехь дуьйна Сакатекас штатан йукъахь йара, 1835 шеран 23 майхь дуьйна Агуаскальентес штатан йукъахь йу
МагӀсолан
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ЖегӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Домбье (Лукивскан повет)
Домбье  — Польшин Люблинан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Люблинан воеводаллин нах беха меттигаш
Бристоль (Нью-Йорк)
Бристоль  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Нью-Йорк штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Нью-Йорк штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Задни Милирже
Задни Милирже (Zadní Milíře) — Чехин Пльзень мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.