cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ЛанагӀс
Билгалдахарш
Категори:Францин гӀаланаш Категори:АгӀдеш департаментан коммунаш
Колония Нуева (Пабельон де Артеага)
Колония Нуева — Мексикин Агуаскальентес штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Истори
Кху махка испанхой бахкале, кхузахь дехаш дара чичимекийн тайпанаш, 1530-1531 шерашкахь испанхоша долайаьккхина.
1789 шеран 24 апрелехь дуьйна Сакатекас штатан йукъахь йара, 1835 шеран 23 майхь дуьйна Агуаскальентес штатан йукъахь йу
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Агуаскальентес штатан нах беха меттигаш
HD82555
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Томашин
Томашин — Польшин Вармия-Мазурин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Варми-Мазурин воеводаллин нах беха меттигаш
Ермата
Ермата — Румынин Арад жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Арад жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Сенкоцин-Новий
Сенкоцин-Новий — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Мазовин воеводаллин нах беха меттигаш
(13474) Вьюс
(13474) Вьюс — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Истори
ДӀайиллина 1973 шеран 29 августехь Смирнова Т. М. цӀе йолу Ӏилманчо Кырым обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1973 QO1» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Кведа-Сазано
Кведа-Сазано (ქვედა საზანო) — Гуьржийчоьнан Имеретин Зестапонин муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 1334 стаг (2014 шо).
Билгалдахарш
Категори:Зестапонин муниципалитетан нах беха меттигаш
Кзыл-Булгар
Кзыл-Булгар (Кзыл-Булгар) — Российн Федерацин ГӀезалойчоьнан Высоки Горан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь йу йуккъерачу шораллера бараман континенталан кепара амалан климат, йовхачу аьхкенца а, барамехь шийла Іаьнца а. Уггар бовха бутт июль бу, уггар шийла — январь.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 9 стаг (2010).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Высоки Горан кӀоштан нах беха меттигаш
Репино (Оренбурган кӀошт)
Репино (Репино) — Российн Федерацин Оренбурган областан Оренбурган кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат континенталан йу, йовха, бекъа мехашца, шийлачу Ӏаьнца, дика лаьттачу луон чкъоьраца. Ӏа къаьста гуттара а дацаре температурашца а, луьра шелонашца а. Аьхке дийнахь йекхна, йовха, алссама июлехь. Вегетацин мур 180 де гергга ду. Климатан амалийн сипатех йу йокъаллаш. Аьхка хуьлу йочанаш латта худа а ца кхуьу, хӀунда аьлчи лакхара хӀаваан температураш уьш чехка Ӏаьнаре йоху. Махкахь йочанаш цхьабосса ца хуьлу.
Хьажоргаш
Категори:Оренбурган кӀоштан нах беха меттигаш
Марти (кратер)
Марти — Меркурий тӀехь 63 км. гергга диаметр йолу кратер. Цуьнан координаташ ю °N, °W.
Хьосташ
Категори:Меркурийн кратераш
Устье (Березинан кӀошт)
Устье (Вусце) — Белоруссин Минскан областан Березинан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Минскан областан нах беха меттигаш
Категори:Березинан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
ЛагагӀдьоль
ЛагагӀдьоль — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Къилба-ПигӀенейш регионехь. Коммунан департамент — ТагӀн.
Билгалдахарш
Категори:ТагӀн департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Окотитла (Тлакилпа)
Окотитла — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Окотитла лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Сан Лорензо (Селая)
Сан Лорензо — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Сан Лорензо лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Разаевка
Разаевка — Башкирийчоьнан Бижбулякан кӀоштан йукъайогӀу эвла, иза Кенгер-Менеузовски йуьртан меттиган йукъайогӀу. Бахархойн дукхалла 94 стаг (2009 шо). Поштан индекс — 452048, код ОКАТО — 80212831007.
Демографи
Бахархойн дукхаллин динамика:
Хьажоргаш
Категори:Бижбулякан кӀоштан нах беха меттигаш
Явчице (Малопольскан воеводалла)
Явчице — Польшин Малопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Малопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
Сен-МагӀтен-де-Ланд
Сен-МагӀтен-де-Ланд — Францин гӀала-коммуна, лаьтта НогӀманди регионехь. Коммунан департамент — ОгӀн.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ОгӀн департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Большое Заполье
Большое Заполье (Большое Заполье) — Российн Федерацин Пермийн мехкан Добрянкан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+5.
Хьажоргаш
Категори:Добрянкан кӀоштан нах беха меттигаш
Салашка
Салашка — Украинин Львован областан Бродин кӀоштара эвла.
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Бродин кӀоштан нах беха меттигаш
Высоки (Славскан кӀошт)
Высокое (Высокое) — Российн Федерацин Калининградан областан Славскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат хӀордан йу, аьхка йовха хуьлу Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре бовха бутт бу — июль, уггаре шийла — январь.
Сахьтан аса
Кхузахь UTCн дӀахилар +3:00 йу. Кхузара хан Москохан хенал 1 сахьт башха йу, Аьхка Балтикайистера республикашкахь а кхин Финляндехь а, Исраилехь а, Туруойчохь а, Украинехь а, Белоруссехь а йолу хенаца нийса йу. Йукъара Европин хенал +1 сахьт башха йу. Ӏай Йукъара Европин хенал +2 башха йу..
Хьажоргаш
Категори:Славскан кӀоштан нах беха меттигаш
(5448) Siebold
(5448) Siebold — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Эль Чапарал (Хесус Каранза)
Эль Чапарал — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
(5448) Siebold
Истори
ДӀайиллина 1992 шеран 16 сентябрехь А. Сугиэ цӀе йолу Ӏилманчо Дайник обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1992 SP».
Эль Чапарал (Хесус Каранза)
Географи
Эль Чапарал лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
(5448) Siebold
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Эль Чапарал (Хесус Каранза)
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Сотниковски
Сотниковски (Сотниковское) — Российн Федерацин Ставрополан мехкан Благодарнин кӀоштара эвла.
Климат
Эвла йу барамера континенталан климатан зонехь, алсама хуьлу малхбален а, малхбузен а мехаш. Климатан раж шеран дохаллехь чӀогӀа хийцало, шеран метеорологин заманаш, дукха хьолехь, рузманца ца нисло. Мехкан доккхаха долчу декъехь Ӏа доца а ду, цхьанаэшшара а дац. Уггар шийла бутт — январь. Аьхке Ставрополехь йеха йу: 140 де гергга.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Благодарнин кӀоштан нах беха меттигаш
Хотешице
Хотешице (Chotěšice) — Чехин Йуккъера Чехин мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Йуккъера Чехин мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Користанко
Користанко — Испанин Ла-Корунья провинцин муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —. ХӀордан сизал локхалла. муниципалитеташ.
Хьажоргаш
Категори:Испанин муниципалитеташ Категори:Ла-Корунья провинцин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Эпштайн
Эпштайн — Германин Гессен латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Гессен латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Селяхи (Томашовскан йуьртан меттиг)
Селяхи (Селяхі) — Белоруссин Брестан областан Брестан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Брестан областан нах беха меттигаш Категори:Брестан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Риздвянка (Запорожьен кӀошт)
Риздвянка — Украинин Запорожьен областан Запорожьен кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Запорожьен кӀоштан нах беха меттигаш
Копкоьй (Байбурт)
Копкоьй (Kopköy) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Байбурт провинцин (ил) Байбуртан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Байбурт провинцин нах беха меттигаш
Категори:Байбуртан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
(13475) Орест
(13475) Орест — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Истори
ДӀайиллина 1973 шеран 19 сентябрехь К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд, Том Герельс цӀе йолу Ӏилманчо Паломар обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1973 SX» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Мали Погорелово
Мали Погорелово (Малое Погорелово) — Российн Федерацин Вологдин областан Верховажьен кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Верховажьен кӀоштан нах беха меттигаш
Жеротин (Оломоуц)
Жеротин  (Žerotín) — Чехин Оломоуц мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Оломоуц мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Дешют-Ривер-Вудс (Орегон)
Дешют-Ривер-Вудс  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Орегон штатера нах беха меттиг, иза лоруш йу бахархойн статистикин меттиг (census-designated place, CDP) санна.
Географи
Дешют-Ривер-Вудс бахархойн статистикин меттиган майда —. Статистикин йекъна меттиган бакъонан статус йац.
ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Орегон штатан бахархойн статистикин меттигаш Категори:Орегон штатан нах беха меттигаш Категори:АЦШ бахархойн статистикин меттигаш
Кызыл-Сеныр (Сузакан кӀошт)
Кызыл-Сеныр — ГӀиргӀазойчоьнан Джалал-Абадан областан Сузакан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Сахьтан аса ю +6:00.
Хьажоргаш
Категори:ГӀиргӀазойчоьнан Сузакан кӀоштан нах беха меттигаш
Ла Кабанья (Зонголика)
Ла Кабанья — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Ла Кабанья лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Марциал (кратер)
Марциал — Меркурий тӀехь 45 км. гергга диаметр йолу кратер. Цуьнан координаташ ю -69°N, -178°W.
Хьосташ
Категори:Меркурийн кратераш
Зобнино (Удмурти)
Зобнино (Зобнино) — Российн Федерацин Удмуртин Можган кӀоштара эвла.
Климат
Лаьтта къилбаседа бараман асанехь, Еврази материкан кӀоргенехь, Атлантикин а, Къилбаседа-Шатесна Ӏапказийн хӀордашна генахь. Цундела цуьнан климат барамера континенталан йу дехачу шийлачу Ӏашца, йовхачу аьхкенца, дика къаьстачу шеран заманашца бӀаьста а, гурахь а. Атлантикин Ӏапказ тӀиера кхуза йогӀу йовха хӀаваъ. Аьхка цуо йахьа йочанаш, йовхо лагӀйо, ткъа Ӏай ло дахьа, шелонаш лагӀйо, йовхонаш йахьа.
Кведа-Сакара
Кведа-Сакара (ქვედა საქარა) — Гуьржийчоьнан Имеретин Зестапонин муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 1989 стаг (2014 шо).
Зобнино (Удмурти)
Хьажоргаш
Категори:Можган кӀоштан нах беха меттигаш
Кведа-Сакара
Билгалдахарш
Категори:Зестапонин муниципалитетан нах беха меттигаш
Осипова, Ирина Викторовна
О́сипова Ири́на Ви́кторовна (йина 1981 шеран 25 июнехь, Москохахь, РСФСР, ССРС) — российн профессионалан баскетболхо, Российн къоман гулйина командин ловзархо. Ловза центровойн позицехь. ТӀаьхьарчу хенахь левзина «Динамо Курск» йукъахь. Росси спортан хьакъ долу говзанча. зударийн Евролигин пхоьазза чемпион.
Биографи
Осипова Ирина баскетболех ловза йолаелла Москохахь. Цуьнан хьалхара тренер вара А. Орехов. Иринин дуьххьарлера клуб хилира «Глория» (Москох). 2000 шарахь дуьйна иза ловзуш йу Баскетболех лозаран Российн гулйина командехь, дуьненайукъара йаккхийрачу турнирех цуо йукъах ца йитира 2005 шеран Европин чемпионат бен. Осипова левзира «Динамо» (Москох), УГМК (Екатеринбург), «Элицур» (Исраил), ВБМ-СГАУ (Самара) командашкахь. 2005 шарахь левзира Москохан областан хьалха «Спартак» олуш хиллачу «Спарта&К» командехь. 2006 шарахь левзира WNBA «Детройт Шок» йукъахь 2 матчехь. 2012 шеран Олимпийн ловзарел тӀаьхьа левзира Истмалин университетан командехь. 2016 шарахь декрете йахара, амма баскетболан карьера чекхйаккха планаш йацара.
Шен дахар
Осипова Ирина марехь йу, кхиош йу 3 бер – Алёна а, Роберт а, Тимур а.
Сочивеветлан (Сочивеветлан, Герреро)
Сочивеветлан — Мексикин Герреро штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Сочивеветлан лаьтташ йу Мексикин къилба-малхбузехьара декъехь, Мехико гӀалин къилбехьа.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 21,9 °C.
Истори
Дуьххьара адамаш 20 эзар герг шо хьалха кхуза даха хевшина. Уьш хила боху ольмекаш. ТӀаьхьо Теотиуаканан Ӏаткъам чӀагӀбелира кхузахь. VIII-XV бӀешерашкахь ацтекаш дола деш йара кху махкахь. 1521 шарахь кхуза баьхкира испанхой, цара мохк долабаьккхинчул тӀаьхьа территори Мехикон аудиенци хилира, дуьххьара цуьна йукъахь йара хилачу Ацтекийн империн провинцеш, тӀаьхьо мохк йукъа бахара Керла Испани вице-пачхьалкхаллин.
1849 шеран 27 октябрехь дуьйна Герреро штатан йукъахь йу.
ЛагагӀгӀиг (ТагӀн)
ЛагагӀгӀиг — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Къилба-ПигӀенейш регионехь. Коммунан департамент — ТагӀн.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ТагӀн департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Горияно Вали (Л'Аквила)
Горияно Вали — Италин Абруццо регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Абруццо регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Оронгой (улус)
Оронгой (Оронгой) — Российн Федерацин Бурятин Иволгинскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат — чӀогӀа континенталан йу, шийла Ӏа долуш, йовха аьхке йолуш. Ӏа шийла, декъа кӀезиг ло долуш хуьлу. БӀаьсте мохе йу, гӀоролаш йолуш, йочанаш чӀогӀа кӀезиг йолуш. Аьхке йоца, довхачу деношца а, шийлачу буьйсанашца, июлехь а, августехь а шортта догӀанаш долуш хуьлу. Гуьйре тӀекхочуш хаа а ца ло, хенан хӀоттам цӀеххьана хийца ца ло, цхьацца шерашкахь иза йеха а, йовха а хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Иркутскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+8.
Хьажоргаш
Категори:Иволгинскан кӀоштан нах беха меттигаш
Ланволлон
Ланволлон — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БгӀетань регионехь. Коммунан департамент — Кот-д’АгӀмогӀ.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Кот-д’АгӀмогӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
HD82562
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Заклинье (Парфинан кӀошт)
Заклинье (Заклинье) — Российн Федерацин Новгородан областан Парфинан кӀоштара эвла.
Гонятичи (Польша)
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Люблинан воеводаллин нах беха меттигаш
Калекоьй (Кале)
Калекоьй (Kaleköy) — Туркойчоьнан Малхбален Анатоли регионан Малати провинцин (ил) Каленан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Сараджоло (Гросето)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Калекоьй (Кале)
Хьажоргаш
Категори:Малати провинцин нах беха меттигаш
Сараджоло (Гросето)
Литература
Категори:Тоскана регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Калекоьй (Кале)
Хьажоргаш
Категори:Малати провинцин микрокӀошташ
Категори:Каленан микрокӀошташ
Категори:Каленан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Шенликче (Мусабейли)
Шенликче (Şenlikçe) — Туркойчоьнан Къилба-Малхбален Анатоли регионан Килис провинцин (ил) Мусабейлинан кӀоштара эвла.
Оспедалето (Перуджа)
Оспедалето — Италин Умбрия регионан  коммунера эвла.
Шенликче (Мусабейли)
Хьажоргаш
Категори:Килис провинцин нах беха меттигаш
Оспедалето (Перуджа)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Умбрия регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Шенликче (Мусабейли)
Хьажоргаш
Категори:Мусабейлинан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Сен-МагӀтен-де-ПезегӀи
Сен-МагӀтен-де-ПезегӀи — Францин гӀала-коммуна, лаьтта НогӀманди регионехь. Коммунан департамент — ОгӀн.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ОгӀн департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Иверовски
Иверовски (Иверовское) — Российн Федерацин Тверан областан Старицан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Старицан кӀоштан нах беха меттигаш
Саруле
Саруле — Италин Сардини регионера коммуна. Лаьтташ йу Нуоро провинцехь.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Сардини йукъара гӀаланаш
Сорочково
Сорочково (Сорочково) — Российн Федерацин Костромин областан Кадыйн кӀоштара эвла.
Климат
Эвла йу Оьрсийн акъари тӀехь, йекъна хин тогӀенаш. Кхузахь климат барамера континенталан йу, Ӏа – ло долуш, шийла, аьхке – йовха. Алссам хьоькху къилба-малхбузера мехаш.
(13476) 1974 QF
(13476) 1974 QF — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Сорочково
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
(13476) 1974 QF
Истори
ДӀайиллина 1974 шеран 16 августехь Ӏилманчаш цӀе йолу Ӏилманчо Сан-Хуан обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1974 QF» саналган.
Томашково
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Варми-Мазурин воеводаллин нах беха меттигаш
Райки (Владимиран область)
Райки (Райки) — Российн Федерацин Владимиран областан Судогдан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат билгалйоккху цуьнан географин хьоло, цунах доьзна ду маьлхан йовхо кхачар а, тайп-тайпана хӀордан, континенталан барамера шораллин, арктикин хӀаваан массаш лелар а (луларчу Малхбузен Европин, Йуккъера а, Къилбаседера а Азин, Атлантикин а, Къилбаседа Шен Ӏапказийн акваторера).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Судогдан кӀоштан нах беха меттигаш
Пузановка (Калугин область)
Пузановка (Пузановка) — Российн Федерацин Калугин областан Думиничин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, дика къаьсташ шеран заманашца: барамехь довха а, тӀуьна а аьхкенца, барамера шийла хӀоьттина лайн чкъор долу Ӏаьнца.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Думиничин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
(5449) 1992 US5
(5449) 1992 US5 — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Истори
ДӀайиллина 1992 шеран 28 октябрехь С. Уэда, Х. Канэда цӀе йолу Ӏилманчо Кусиро обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1992 US5».
Нейшенал-Парк (Нью-Джерси)
Нейшенал-Парк  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Нью-Джерси штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Нью-Джерси штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Ермата-Нягре
Ермата-Нягре — Румынин Арад жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Колония Охо Зарко (Пабельон де Артеага)
Колония Охо Зарко — Мексикин Агуаскальентес штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Истори
Кху махка испанхой бахкале, кхузахь дехаш дара чичимекийн тайпанаш, 1530-1531 шерашкахь испанхоша долайаьккхина.
1789 шеран 24 апрелехь дуьйна Сакатекас штатан йукъахь йара, 1835 шеран 23 майхь дуьйна Агуаскальентес штатан йукъахь йу
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Агуаскальентес штатан нах беха меттигаш
Сенкоцин-Старий
Сенкоцин-Старий — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Мазовин воеводаллин нах беха меттигаш
Чулпан (Бижбулякан кӀошт)
Чулпан — Башкирийчоьнан Бижбулякан кӀоштан йукъайогӀу эвла, иза Кенгер-Менеузовски йуьртан меттиган йукъайогӀу. Бахархойн дукхалла 126 стаг (2009 шо). Поштан индекс — 452055, код ОКАТО — 80212831008.
Демографи
Бахархойн дукхаллин динамика:
Хьажоргаш
Категори:Бижбулякан кӀоштан нах беха меттигаш
Светлогорка (Оренбурган кӀошт)
Светлогорка (Светлогорка) — Российн Федерацин Оренбурган областан Оренбурган кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Оренбурган кӀоштан нах беха меттигаш
Тетильковцы (Львован область)
Тетильковцы — Украинин Львован областан Бродин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Выкрас
Выкрас (Выкрас) — Белоруссин Минскан областан Березинан кӀоштара эвла.
Тетильковцы (Львован область)
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Выкрас
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Тетильковцы (Львован область)
Хьажоргаш
Категори:Бродин кӀоштан нах беха меттигаш
Выкрас
Хьажоргаш
Категори:Минскан областан нах беха меттигаш
Категори:Березинан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Матисс (кратер)
Матисс — Меркурий тӀехь 210 км. гергга диаметр йолу кратер. Цуьнан координаташ ю °N, °W.
Хьосташ
Категори:Меркурийн кратераш
Тлакеспа (Тевипанго)
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Талас
Талас — (Талас) — ГӀиргӀазойчоьнан гӀала, Таласан областан административан центр.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:ГӀиргӀазойчоьнан гӀаланаш
Ядамволя
Ядамволя — Польшин Малопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Малопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
Роздол (Запорожьен область)
Роздол — Украинин Запорожьен областан Васильевкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Васильевкан кӀоштан нах беха меттигаш
Гореловка
Гореловка (Гореловка) — Российн Федерацин Томскан областан Чаинскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат континенталан йу, йовхачу аьхкенца а, шийлачу Ӏаьнца а, тӀуналла цхьабосса йу, хенан хӀоттаман элементаш хийца дукха сиха ло, боцучу хенан муьрехь (масех дийнахь йа сахьтехь). Меттигера климат, хьалхарчу шерашкахь санна хийца ца луш схьайогӀу, иза доьзна ду Малхбуза-Сибрехан акъарин тӀехуларчу хӀаваийн массийн чолхечу циркуляцех эвла шера а, массо агӀора йиллина а йу, къилба-малхбале йоцург, цуо аьтту бо Арктикин а, Атлантикин а, Йуккъерчу Азин а хӀаваан массашна кхуза чуйахка. Цундела циркуляцин процессаш Малхбуза-Сибрехан тӀехула массо а хенахь дакъалоцу арктикин а, бараман а хӀаваан массаш, ткъа аьхка кхин тропикера а. ХӀаваан массаш дӀахьо циклонийн а, антициклонийн а системехь, цуо хенан хӀоттам областехь цхьаьна эшшар ца лоттуьйту, шо шере мел деле ловзаш хуьлу иза.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Хьажоргаш
Категори:Чаинскан кӀоштан нах беха меттигаш
Сосмаги
Сосмаги (Сосмаги) — Российн Федерацин ГӀезалойчоьнан Высоки Горан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь йу йуккъерачу шораллера бараман континенталан кепара амалан климат, йовхачу аьхкенца а, барамехь шийла Іаьнца а. Уггар бовха бутт июль бу, уггар шийла — январь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Высоки Горан кӀоштан нах беха меттигаш
Эрбах (Оденвальд)
Эрбах — Германин Гессен латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Гессен латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Лангоь
Лангоь — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БгӀетань регионехь. Коммунан департамент — Кот-д’АгӀмогӀ.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Кот-д’АгӀмогӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Коркубион
Коркубион — Испанин Ла-Корунья провинцин муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —. ХӀордан сизал локхалла. муниципалитеташ.
Хьажоргаш
Категори:Испанин муниципалитеташ Категори:Ла-Корунья провинцин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
(13477) Уткин
(13477) Уткин — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Истори
ДӀайиллина 1975 шеран 5 ноябрехь Черных Л. И. цӀе йолу Ӏилманчо Кырым обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1975 VW5» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Кызыл-Багыш (Сузакан кӀошт)
Кызыл-Багыш — ГӀиргӀазойчоьнан Джалал-Абадан областан Сузакан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Сахьтан аса ю +6:00.
Хьажоргаш
Категори:ГӀиргӀазойчоьнан Сузакан кӀоштан нах беха меттигаш
Копуз (Байбурт)
Копуз (Kopuz) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Байбурт провинцин (ил) Байбуртан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Байбурт провинцин нах беха меттигаш
Категори:Байбуртан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
ТахӀталикарадут (Мусабейли)
ТахӀталикарадут (Tahtalıkaradut) — Туркойчоьнан Къилба-Малхбален Анатоли регионан Килис провинцин (ил) Мусабейлинан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Килис провинцин нах беха меттигаш
Категори:Мусабейлинан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Селяхи (Чернинскан йуьртан меттиг)
Селяхи (Селяхі) — Белоруссин Брестан областан Брестан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Брестан областан нах беха меттигаш Категори:Брестан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
ЛаггӀес
ЛаггӀес — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Къилба-ПигӀенейш регионехь. Коммунан департамент — ТагӀн.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ТагӀн департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Кведа-Сацумбо
Кведа-Сацумбо (ქვედა საწუმბო) — Гуьржийчоьнан Имеретин Зестапонин муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 318 стаг (2014 шо).
Билгалдахарш
Категори:Зестапонин муниципалитетан нах беха меттигаш
Гонятички
Гонятички — Польшин Люблинан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Люблинан воеводаллин нах беха меттигаш
HD82567
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Жеротице
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Къилба Морави мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Сен-МагӀтен-дуь-Вье-Беллем
Сен-МагӀтен-дуь-Вье-Беллем — Францин гӀала-коммуна, лаьтта НогӀманди регионехь. Коммунан департамент — ОгӀн.
Билгалдахарш
Категори:ОгӀн департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
(5450) Сократ
Истори
ДӀайиллина 1960 шеран 24 сентябрехь К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд,Том Герельс цӀе йолу Ӏилманчо Паломар обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «2780 P-L».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Ставропольски (Ставрополан мохк)
Ставропольски (Ставропольский) — Российн Федерацин Ставрополан мехкан Благодарнин кӀоштара эвла.
Климат
Эвла йу барамера континенталан климатан зонехь, алсама хуьлу малхбален а, малхбузен а мехаш. Климатан раж шеран дохаллехь чӀогӀа хийцало, шеран метеорологин заманаш, дукха хьолехь, рузманца ца нисло. Мехкан доккхаха долчу декъехь Ӏа доца а ду, цхьанаэшшара а дац. Уггар шийла бутт — январь. Аьхке Ставрополехь йеха йу: 140 де гергга.
Хьажоргаш
Категори:Благодарнин кӀоштан нах беха меттигаш
Ма Чжиюань (кратер)
Ма Чжиюань — Меркурий тӀехь 170 км. гергга диаметр йолу кратер. Цуьнан координаташ ю °N, °W.
Хьосташ
Категори:Меркурийн кратераш
Хотешов (Велгартице)
Хотешов  (Chotěšov) — Чехин Пльзень мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Пльзень мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Сан Лорензо (Херекуаро)
Географи
Сан Лорензо лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
КараагӀач (Кале)
КараагӀач (Karaağaç) — Туркойчоьнан Малхбален Анатоли регионан Малати провинцин (ил) Каленан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Малати провинцин нах беха меттигаш
Категори:Малати провинцин микрокӀошташ
Категори:Каленан микрокӀошташ
Категори:Каленан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
(13478) Фраунгофер
(13478) Фраунгофер — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Истори
ДӀайиллина 1976 шеран 27 февралехь Ф. Бёрнген цӀе йолу Ӏилманчо Таутенбург обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1976 DB1» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Мерчански
Мерчански (Мерчанское) — Российн Федерацин Краснодаран мехкан Крымскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Сегариу
Сегариу — Италин Сардини регионера коммуна. Лаьтташ йу Медио-Кампидано провинцехь.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Мерчански
Хьажоргаш
Категори:Крымскан кӀоштан нах беха меттигаш
Тонтлавки
Тонтлавки — Польшин Вармия-Мазурин воеводаллин  гминера эвла.
Иссык-Кулан область
Билгалдахарш
Категори:ГӀиргӀазойчоь
Тонтлавки
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Варми-Мазурин воеводаллин нах беха меттигаш
Марковски (Верховажьен кӀошт)
Марковски (Марковская) — Российн Федерацин Вологдин областан Верховажьен кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Верховажьен кӀоштан нах беха меттигаш
Сённа (Мазовин воеводалла)
Сённа  — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Мазовин воеводаллин нах беха меттигаш
Большое Спицыно
Большое Спицыно (Большое Спицыно) — Российн Федерацин Пермийн мехкан Добрянкан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Малхбузера догӀучу хӀаваийн массийн новкъахь долчу Басеги дукъо, массо Урало санна, лекха дацахь а, дикка сацадо Атлантикин хӀаваъ малхбалехьа даржарах. Мехкан климататан амалехь континенталла йу, цуьнан бахьна дукха хьолахь бӀаьста догӀу арктикин хӀаваъ ду. Каран хӀордан шийла мох къаьста кӀезиг тӀаналлийца, Атлантикин хӀаваан массаш, бӀостанехьа, тӀуналла дукха йолуш ду (700—800 мм шарахь гергга). Махкахь дикка йовха аьхке йу, цхьадолчу шерашкахь уггар шийла бутт февраль хуьлу. Ах йочанаш ло кепара хуьлу. ДогӀанаш дукхахдерг сентябрехь а, июнехь а хуьлу, малхбузен басешкахь алсама дакъа — августехь хуьлу. Минимум йочанаш йогӀу февралехь а, декабрехь а. Аьхка лаьмнашкахь стигал къекъаш догӀанаш оьху. Мехкан амалехь йу сих-сиха хуьлу аьхкенан дохк, уьш наггахь масех дийнахь лаьтта.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+5.
Хьажоргаш
Категори:Добрянкан кӀоштан нах беха меттигаш
Горлери (Империя)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Лигурия регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Ильдас-Уча
Ильдас-Уча (Ильдас-Уча) — Российн Федерацин Удмуртин Можган кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Лаьтта къилбаседа бараман асанехь, Еврази материкан кӀоргенехь, Атлантикин а, Къилбаседа-Шатесна Ӏапказийн хӀордашна генахь. Цундела цуьнан климат барамера континенталан йу дехачу шийлачу Ӏашца, йовхачу аьхкенца, дика къаьстачу шеран заманашца бӀаьста а, гурахь а. Атлантикин Ӏапказ тӀиера кхуза йогӀу йовха хӀаваъ. Аьхка цуо йахьа йочанаш, йовхо лагӀйо, ткъа Ӏай ло дахьа, шелонаш лагӀйо, йовхонаш йахьа.
Сахьтан аса
Кхузахь йу Самарин хан лелаш. UTC-ца хийцадалар ду +4:00. Москохан хенаца цу сахьтийн асан гуттар а хийцадалар ду +1 сахьт, MSK+1 санна Россехь къастош а йу. 2010-гӀа шо кхаччалц, областехь йара асан Самарин хан (МСК+1). 2010-2014-чу шерашкахь йара Москохан хан. 2014-чу шеран 26-чу октябряхь дуьйна регион йу йуха а кхоьллинчу кхозлагӀчу сахьтийн зонехь (МСК+1, Москохан хан + 1 сахьт, UTC+4). Маьлхан хенаца йукъара башхалла ю 30 минот тӀера областан малхбалехь, малхбузехь 48 минот тӀекхаччалц.
Хьажоргаш
Категори:Можган кӀоштан нах беха меттигаш
Сараджоло (Сьена)
Сараджоло — Италин Тоскана регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Тоскана регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Розовка (Акимовкан кӀошт)
Розовка — Украинин Запорожьен областан Акимовкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Акимовкан кӀоштан нах беха меттигаш
Хойтобэе
Хойтобэе (Хойтобэе) — Российн Федерацин Бурятин Иволгинскан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Иволгинскан кӀоштан нах беха меттигаш
Коле ди Сора II (Фрозиноне)
Коле ди Сора II  — Италин Лацио регионан  коммунера эвла.