cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Чамлибел (Каваклидере)
Хьажоргаш
Категори:Каваклидеренан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Элк-Маунтин
Элк-Маунтин — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Вайоминг штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Вайоминг штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Казчина Нуова (Кунео)
Казчина Нуова — Италин Пьемонт регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Пьемонт регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Рекитоаса
Рекитоаса — Румынин Бакеу жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Бакеу жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Нидеркуннерсдорф
Нидеркуннерсдорф (Niedercunnersdorf) — Германин Саксони латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Саксони латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Инес Мартинез Реес (Хосе Азуета)
Инес Мартинез Реес — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Инес Мартинез Реес лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
Стреляжка
Стреляжка (Стреляжка) — Российн Федерацин Нижни Новгородан областан Уренан кӀоштара дӀатесна эвла.
Инес Мартинез Реес (Хосе Азуета)
Истори
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Стреляжка
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан.
Инес Мартинез Реес (Хосе Азуета)
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Стреляжка
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 0 стаг (2010 шо).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Уренан кӀоштан нах беха меттигаш
Лос Полворинес де ла Луз, Лома де лос Гаска (Гуанахуато)
Лос Полворинес де ла Луз, Лома де лос Гаска — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Лос Полворинес де ла Луз, Лома де лос Гаска лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Новоселовка (Чернянкан кӀошт)
Новоселовка (Новоселовка) — Российн Федерацин Белгородан областан Чернянкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат континенталан йу, амалехь ду гӀеххьа шийла Ӏа а, йовха аьхке а. Эвла лаьтта хьун-аренан а, аренан а зонийн дозанехь. Цуьнан Ӏаламан-климатан а, геологин а башхаллаш билгалайо ша-тайпа биологин бес-бесаралла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Чернянкан кӀоштан нах беха меттигаш
Вигнанов (Когоутов)
Вигнанов  (Vyhnánov) — Чехин Кралове Градец мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Кралове Градец мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Криванкова
Криванкова (Криванкова) — Российн Федерацин Тюменан областан Вагайн кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+5.
Хьажоргаш
Категори:Вагайн кӀоштан нах беха меттигаш
Собино (Коми)
Собино (Собино) — Коми Республикин Корткеросан кӀоштара эвла.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: комий (17%), оьрсий (52%), украинаш (7%), немцой (10%), белорусаш (6%).
Билгалдахарш
Категори:Корткеросан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Коми Республикин нах беха меттигаш
NGC 5887
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Палче
Палче — Словенин йукъараллера эвла.
Царево-Займище
Царево-Займище (Царево-Займище) — Российн Федерацин Смоленскан областан Вязьман кӀоштара эвла.
Климат
Климат барамера континенталан йу, амалехь барамера йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а ду. Ӏаьн хьалхара дакъа довха ду шолгӀачул. ХӀаваан йовхачу температуран (де-буьйсан йукъара барам) мур лаьтта 213-224 дийнахь. ГӀоролаш йоцучу муьран йукъара барам 125-148 де. Цхьацца шерашкахь хаало дикка дӀатовжар йийцинчу климатан амалех. Йочанийн шеран барам бу 645-691 мм. Кхааннах ши дакъа догӀан кепара догӀу, цхьа дакъа ло кепара хуьлу. Цхьаьна эшшара лон чкъор лаьтта декабрь болалуш, деша апрелан хьалхарчу декадехь.
Зёмаки (Шидловецкан повет)
Зёмаки  — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Царево-Займище
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Вязьман кӀоштан нах беха меттигаш
Зёмаки (Шидловецкан повет)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Палче
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Зёмаки (Шидловецкан повет)
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Мазовин воеводаллин нах беха меттигаш
Вантедж (Вашингтон)
Вантедж  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Вашингтон штатера нах беха меттиг, иза лоруш йу бахархойн статистикин меттиг (census-designated place, CDP) санна.
Географи
Вантедж бахархойн статистикин меттиган майда —. Статистикин йекъна меттиган бакъонан статус йац.
ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Вашингтон штатан бахархойн статистикин меттигаш Категори:Вашингтон штатан нах беха меттигаш Категори:АЦШ бахархойн статистикин меттигаш
Мали Анзас
Мали Анзас (Малый Анзас) — Российн Федерацин Хакасин Таштыпан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат тайп-тайпана йу, бахьна географин хӀоттаман башхаллаш а, рельеф а йу. Климатан башхаллаш кхоллало маьлхан энергин, рельефан, ораматийн, атмосферан циркуляцин Ӏаткъамца. Мелхан радиацин цхьанатоьхна барам Хакасин аренийн декъехь дуккха а сов йу, иза санна шораллехь йолчу Российн малхбузан кӀошташкахьчул. Кхузахь алсама бу бекхна, кӀезиг мархаш йолуш хенан хӀоттам. Эрана олуш дац «маьлхан Хакаси». Боккъала а, кхузахь денош алсама ду Сочехьчул. Йакъон климат хиларан коьрта бахьна лаьмнийн даккъийн Ӏаткъам бу, цара догӀан ӀиндагӀа до (мархаш сехьа ца йовлуьйту). Кхузахь алсама ду къилба-малхбузен мехаш. ЧӀогӀа мехаш бӀаьстенан амалехь ду, дукхахьолахь цара йахьа чан. Къилбаседехьа йиллина хиларо аьтту бо арктикин хӀаваъ чубаийта. Ма-дарра аьлча, Хакасин климат чӀогӀа континенталан амалехь йу, аьхке йовха, Ӏа шийла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Хьажоргаш
Категори:Таштыпан кӀоштан нах беха меттигаш
Пискерник Ангела
Биографи
Пискерник Ангела йина Бад-Айзенкаппелехь (словенийн маттахь йевза Железна-Капла цӀарца) къилба Каринтехь, иза оцу заманахь Австро-Мажаройчохь хилла, ткъа Дуьненан Хьалхара ТӀом чекхбаьлча иза йоьна Австрин йукъахь йисира. Цунна ботаникан доктор тӀегӀа йелира Венан университетехь 1914 шарахь. Цуьнан хьехархошна йукъахь вара Молиш Ганс. ТӀаьхьа цуо йехира Ӏилманан тӀегӀанаш анатомин а, ораматан физиологин а областехь. Цул тӀаьхьа Пискерника болх бира Люблянехь провинциалан музейхь, тайп-тайпана йуккъерачу ишколашкахь хьеха а хьийхира.
Дуьненан шолгӀа тӀом чекхбаьлча Пискерник Ангела хӀоьттира Люблянера Словений Ӏаламан историн музейн директор, болхбира Ӏалам лардаран гӀуллакхехь. Масала, цуо дакъалецира Альпийн ботаникан беш Юлиана а, къоман парк Триглав а карлайаккхаран а, Ӏалашйаран а балхахь. Иза йара италин консервационистан Видесотта Ренцон Ӏаткъам бухахь.
1960-гӀа шерашкахь Пискерник коьртехь йара югославин вакилатан Дуьненайукъара Альпаш Ӏалашдаран комиссин (CIPRA), йукъадиллира Австрица, Савински Альпашкахь а, Караванкехь а транскъоман Ӏаламан парк кхоллар. Амма и проект чекх ца йаккхайелира. Тахана и меттиг Европин баьццара асан дакъа ду. Пискерник Ангела кхелхина 1967 шеран 23 декабрехь Люблянехь.
Билгалдахарш
Категори:Словенин ботаникаш Категори:КхоалгӀа рейхан концлагершкара дийна биснарш
Бутьер Горей (Валле д'Аоста)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Льгота-Велика (Лодзинскан воеводалла)
Льгота-Велика  — Польшин Лодзинскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лодзинскан воеводаллин нах беха меттигаш
Садови (Самойловкан кӀошт)
Садови (Садовый) — Российн Федерацин Саратовн областан Самойловкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климатан амалийн башхаллаш — континенталалла, йокъалла, шо шере мел дели хийцамаш хилар — билгалйоккху цуьнан континенталан климатан зонехь латтаро, бараман шораллехь хиларо, мелхан радиацино Ӏаткъам баро, лаьттан бухах, цаьрца йоьзна атмосферан циркуляцица. Йокъаллаш хуьлу ши шо мел дели.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Самойловкан кӀоштан нах беха меттигаш
Засора
Засора (Засора) — Кировн областан Орлован кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь йуккъерачу барамехь континентан климат йу. Оцунна бахьна ду Къилбаседа Шен Ӏапказера шила мох цхьаа дуьхьало йоцуш кхуза схьакхачарна. Цундела кхузара Ӏа чӀогӀа шила ду, аьхкенна кест-кеста шила хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: даиман Ӏаш нах бац.
Напперсдорф-Каммерсдорф
Напперсдорф-Каммерсдорф — Австрин Лаха Австри федералан латтана йукъара коммуна. Холлабрунн гуонан йукъайогӀу.
Географи
ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Кызыл-Туу (Ноокенан кӀошт, Масын эвлан меттиг)
Кызыл-Туу — ГӀиргӀазойчоьнан Джалал-Абадан областан Ноокенан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Сахьтан аса ю +6:00.
Хьажоргаш
Категори:Ноокенан кӀоштан нах беха меттигаш
ДогӀу Истасйон (Сарайоьнуь)
ДогӀу Истасйон (Doğu İstasyon) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатоли регионан Кони провинцин (ил) Сарайоьнуьнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Кони провинцин нах беха меттигаш
Категори:Кони провинцин микрокӀошташ
Категори:Сарайоьнуьнан микрокӀошташ
Категори:Сарайоьнуьнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Чинарли (Ходжаваьндан кӀошт)
Чинарли (Çinarlı) — Азербайджанан Ходжаваьндан кӀоштара эвла.
Билгалдахарш
Категори:Ходжаваьндан кӀоштан нах беха меттигаш
КоьйджегӀиз (Эскипазар)
Хьажоргаш
Категори:Карабуьк провинцин нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Бельково (Красни Холман кӀошт)
Бельково (Бельково) — Российн Федерацин Тверан областан Красни Холман кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Красни Холман кӀоштан нах беха меттигаш
Ольховцы (Хмельницкан область)
Ольховцы — Украинин Хмельницкан областан Каменец-Подольскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Каменец-Подольскан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Марчина Супериоре
Марчина Супериоре — Италин Калабри регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Калабри регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Скляево 5-е
Скляево 5-е (Скляево 5-е) — Российн Федерацин Воронежан областан Рамонан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Климатан Ӏаткъам бо Байкалхьалхара, Алтайра, Монголера Кхазакхстанехула йогӀу климаткхолларан семано (Воейковн сема).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Рамонан кӀоштан нах беха меттигаш
Синниколау-Ромин (коммуна)
Синниколау-Ромин — Румынин Бихор жудецан йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. Коммунан йукъара нах беха меттигаш.
Говоруново (Шосткан кӀошт)
Говоруново — Украинин Сумин областан Шосткан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Шосткан кӀоштан нах беха меттигаш
Рока Колоналта (Мачерата)
Рока Колоналта — Италин Марке регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Марке регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Мирная (Рогачёван кӀошт)
Мирная (Мірная) — Белоруссин Гомелан областан Рогачёван кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Гомелан областан нах беха меттигаш Категори:Рогачёван кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Никито-Поляны
Никито-Поляны (Никито-Поляны) — Российн Федерацин Рязанан областан Шацкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йовхачу аьхкенца а, барамера шийлачу Ӏаьнца а. ГӀоронаш йоцу муьран йукъара бохалла 130-149 де ду. Кхузахь сих-сиха тӀехьара бӀаьстен а, хьалхара гуьйренан а гӀоролаш хуьлу. Эвла лаьтта тоьушйолчу йочанийн зонехь. Йочанийн шеран барам кхузахь 500 мм кхоччуш бу. ДогӀнаш аьхкенан заманехь стигал къекъаш чӀогӀа догӀу, наггахь къора а тухуш. ХӀоьттина лайн чкъор хуьлу ноябрь чекхболуш – декабрь болалуш, деша март чекхболуш – апрель болалуш. Ло лаьтта денош - 135-145 шарахь. Климатан хьолаш дика ду йуьртабахамна. Йуьззина кхочу йовхо а, тӀуналла а гуьйренан йалташна, бӀаьстенан йалташна, техникин а, докъаран культурашна.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Рязанан областан Шацкан кӀоштан нах беха меттигаш
Фрере (Бергамо)
Фрере — Италин Ломбарди регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Ломбарди регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
КампистгӀу
КампистгӀу — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Къилба-ПигӀенейш регионехь. Коммунан департамент — Лакха ПигӀенейш.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Лакха ПигӀенейш департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Воля-Зарчицка
Воля-Зарчицка — Польшин Подкарпатан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Подкарпатан воеводаллин нах беха меттигаш
Сафоновка (Белорусси)
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Могилёвн областан нах беха меттигаш Категори:Костюковичин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Сент-КгӀуа-ан-ЖагӀе
Сент-КгӀуа-ан-ЖагӀе (Sainte-Croix-en-Jarez) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ОвегӀнь — ГӀона — Альпаш регионехь. Коммунан департамент — ЛуагӀа.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ЛуагӀа департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
NGC 5888
NGC 5888 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
5888 5888
Горка (Воезеро)
Горка (Воезеро) (Горка (Воезеро)) — Российн Федерацин Архангельскан областан Няндоман кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Няндоман кӀоштан нах беха меттигаш
Ахкарг
Ахкарг (Oviductus) — стечу дийнатийн ахкаргашчохь кхоллалучу кхиана даьлла хӀоа я зирхӀ арабоккху харш. Дукха хьолахь ахкаргаш шишша цхьаьна хуьлу, амма олхазарийн, крокодилийн, цхьадолу хьорзам йолу чӀерийн, цхьаъ я важа агӀо кхуьуш йац. Иштта цхьа агӀо оцу дийнатийн болх беш ца хуьлу.
Массо а гоьрга нӀаьнийн, гезгакепарчийн, чӀерийн, даьӀахкаш йолу чӀерий доцурш, ахкарг дуьххьар дӀа зӀе йолуш дац зирхӀца. Ахкарган хьалхара дакъа чекхдолу чохь хӀоьаш кхуьучу муцӀаркепарчу меженехь. Ахкарг доцуш цхьаъ бен йоцу кеп ю стечарна юкъахь мочхалашдоцу чӀерий, цара Ӏов аратосу дилх чу.
Лаьтта тӀиера а, шозлагӀа хин чу девлла дийнатийн а ахкаргийн юьххьерчу декъехь пхардар хуьлу. Ахкарг чухула хӀоа леладо мускулийн пенаш леларо я лепа эпителин хьесаш.
Олхазарийн
Олхазарш хӀоьаш дохучу дийнатех ду, царна юкъахь данне а дац хӀоа схьахуьллушех хӀоанах схьадовлурш а, дийна дуьнен чудовлурш а. Стечу олхазарийн кхуьу аьру цӀарна а, аьру ахкарг а. Аьтту ахкарган а, аьтту цӀарнан а редукцин уьйр ю шиннен а цӀарни чохь ши хӀоа цхьаннен дан таро цахиларца. Аьрру ахкарг (мюллеран харш) деллало цӀарнин уллохь дилха чу, ткъа цуьнан стоммаделла тӀехьара дакъа дӀакхета боьхаллаш арайовлачу цӀоганах. Пхьардар хуьлу ахкарган хьалхарчу декъехь. Пхьардина зирхӀан клетка ахкаргийн пардонаш лелар бахьанехь дӀашерша цӀогане тӀе чкъуьйриг а лоцуш, ткъа чкъуьйриг кхуллу екхоьийн клеткаша. Тайп-тайпана олхазарийн зирхӀан клетка ахкарга чукхаьчначу хенера хӀоа даран хене кхаччалца 12-48 сахьт долу.
ЧӀерийн
Хьорзам йолу чӀерийн шиш ахкарг хуьлу, уьш массо а букъадаьӀахкйолчера санна (оцу декъахь даьӀахкаш йолу чӀерий дац) еха турбанех тера догӀа, цӀарница уьйр йац церан, ткъа чукхета нисса дилхан хароле йукъара цӀузамца. Ахкаргийн цхьацца гоьрга дуьйсана кит ду, цунна юкъахь чкъуьйраган железа ю. Ахкаргийн тӀехьара дакъа цара дӀадоьлла цӀоганчу. ДаьӀахк йолу чӀерийн кхиарехь ахкарг хьалха дакъало, ткъа цул тӀехьа шолгӀа кхоллало, цхьана юьххьехь тӀелета цӀарнин, ткъа важа юьхьиг еллало арахьа.
НӀаьнийн
Хьасаболу нӀаьнийн цӀарни тӀиера дӀасадоьду ши ахкарг. Ший а ахкарг хоттало цхьана харш чохь — харш делало цӀоганехьа. Ахкарган чохь пхьардина зирхӀан клеткана гуо бо буьйрана клеткаша, тӀаккха чкъор лоцу. Стен-боьршаллин системан башхаллаш тайп-тайпанчу хьасаболу нӀаьнийн тобанийн чӀогӀа къаьсташ хуьлу. Гоьрга нӀаьнийн стечеран дебаран система лаьтта ахкаргаш хуьлучу шина цӀарнех, цара кхуллу беран цӀен ши турба. И турбанаш вовшех хоттало, жамӀ — кхоллало гай агӀора деллалуш долу дебаран Ӏуьрг.
Литература
Категори:Олхазарийн анатоми Категори:Дийнатийн меженаш
Чамлийурт (Каваклидере)
Чамлийурт (Çamlıyurt) — Туркойчоьнан Эгейн регионан МугӀла провинцин (ил) Каваклидеренан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:МугӀла провинцин нах беха меттигаш
Категори:МугӀла провинцин микрокӀошташ
HD244531
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Чамлийурт (Каваклидере)
Хьажоргаш
Категори:Каваклидеренан микрокӀошташ
HD244531
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Чамлийурт (Каваклидере)
Хьажоргаш
Категори:Каваклидеренан кӀоштан нах беха меттигаш
HD244531
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Чамлийурт (Каваклидере)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
HD244531
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Чамлийурт (Каваклидере)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Кривотин
Кривотин — Украинин Житомиран областан Новоград-Волынскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Новоград-Волынскан кӀоштан нах беха меттигаш
Виста Эрмоса, Нуево Сентро де Побласион Эхидал (Зиватанехо де Азуета)
Виста Эрмоса, Нуево Сентро де Побласион Эхидал — Мексикин Герреро штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Виста Эрмоса, Нуево Сентро де Побласион Эхидал лаьтташ йу Мексикин къилба-малхбузехьара декъехь, Мехико гӀалин къилбехьа.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 21,9 °C.
Истори
Дуьххьара адамаш 20 эзар герг шо хьалха кхуза даха хевшина. Уьш хила боху ольмекаш. ТӀаьхьо Теотиуаканан Ӏаткъам чӀагӀбелира кхузахь. VIII-XV бӀешерашкахь ацтекаш дола деш йара кху махкахь. 1521 шарахь кхуза баьхкира испанхой, цара мохк долабаьккхинчул тӀаьхьа территори Мехикон аудиенци хилира, дуьххьара цуьна йукъахь йара хилачу Ацтекийн империн провинцеш, тӀаьхьо мохк йукъа бахара Керла Испани вице-пачхьалкхаллин.
1849 шеран 27 октябрехь дуьйна Герреро штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Герреро штатан нах беха меттигаш
МатугӀ
МатугӀ — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БугӀгунди — ФгӀанш-Конте регионехь. Коммунан департамент — Сона а, ЛуагӀа а.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Сона а, ЛуагӀа а департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Мали Сареево
Мали Сареево (Малое Сареево) — Российн Федерацин Москохан областан Одинцовон кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Одинцовон кӀоштан нах беха меттигаш
Нидердорф (Саксони)
Нидердорф (Niederdorf) — Германин Саксони латтана йукъара коммуна.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Саксони латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Ржацов
Ржацов (Racov) — Чехин Пльзень мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Пльзень мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Зембжус-Великий
Зембжус-Великий — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Гуьнгоьрен (ИслахӀийе)
Гуьнгоьрен (Güngören) — Туркойчоьнан Къилба-Малхбален Анатоли регионан Газиантеп провинцин (ил) ИслахӀийенан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Зембжус-Великий
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Мазовин воеводаллин нах беха меттигаш
Гуьнгоьрен (ИслахӀийе)
Хьажоргаш
Категори:Газиантеп провинцин микрокӀошташ
Категори:ИслахӀийенан микрокӀошташ
Категори:ИслахӀийенан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Березовка (Уренан кӀошт)
Березовка (Березовка) — Российн Федерацин Нижни Новгородан областан Уренан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 0 стаг (2010 шо).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Уренан кӀоштан нах беха меттигаш
Казчина Нуова (Новара)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Пьемонт регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Элпайн (Вайоминг)
Элпайн — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Вайоминг штатера гӀала (town).
Молодежни (Мендыкариннан кӀошт)
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Костанайн областан нах беха меттигаш Категори:Мендыкариннан кӀоштан нах беха меттигаш
Элпайн (Вайоминг)
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Вайоминг штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Чирагуз
Чирагуз (Çiraquz) — Азербайджанан Ходжаваьндан кӀоштара эвла.
Лос Порталес, Сан Антонио де лос Арболес (Сан Мигел де Альенде)
Лос Порталес, Сан Антонио де лос Арболес — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Чирагуз
Билгалдахарш
Категори:Ходжаваьндан кӀоштан нах беха меттигаш
Лос Порталес, Сан Антонио де лос Арболес (Сан Мигел де Альенде)
Географи
Лос Порталес, Сан Антонио де лос Арболес лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Нови Сухоребрик
Нови Сухоребрик (Новый Сухоребрик) — Российн Федерацин Курскан областан Золотухинан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климатан башхаллаш йоьзна йу цуьнан хьун-аренан зонера барамерачу континенталан климатан хьолах.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Золотухинан кӀоштан нах беха меттигаш
Солнечни (Коми Республика)
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: комий (69%), украинаш (6%).
Билгалдахарш
Категори:Удорийн кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Коми Республикин нах беха меттигаш
Памече
Памече — Словенин йукъараллера эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Льдзань
Льдзань — Польшин Лодзинскан воеводаллин  гминера эвла.
Памече
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Льдзань
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лодзинскан воеводаллин нах беха меттигаш
Модрен
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Башлам
Башлам (მყინვარწვერი; Сӕнайы хох; Бешлоамкорта) — потенциалан жигара стратотӀаплам, Кавказан уггаре малхбалера пхи эзар метр лекхьа лам, Балтикин локхаллин системица локхалла 5033,8 м. Лаьтта Йуккъера Кавказан малхбален декъехь, Российн а, Гуьржийчоьнан а дозанехь, Хохан дукъан малхбален декъехь. ТӀаьххьара Ӏаьттийна вайн эрал 650 шо хьалха
Ломан йуххехула чекхболуш бу ТӀеман-Гуьржийн некъ. Башлам басахь Теркан чӀаж йолчу агӀора (3600 м) йу метеостанци (болх беш йоцу), цуьнан цхьадолчу декъах йина лаппагӀа.
Ломан гергахула чекхболу ТӀеман-Гуьржийн некъ. Теркан чӀаж агӀор Башломан басехь, 3600 м лакхахь лаьтта метеостанци (болхбеш йац), цуьнан декъах лаппагӀа дина.
ЦӀе
ХӀора меттигера къоман Башломан шен-шен цӀе йу. Нохчийн маттахь Башлам «беша лам» боху маьӀна ду, йа туьркашкара тӀеэцша «баш» - корта, коьрта лам хуьлу.
Ломан цӀарах лаьцна талламхочо В. А. Никоновс йаздина:
«XIX бӀешо долалуш ломан кӀажехь йолу эвла Казбек-элан долахь йара, цуьнан цӀарах йу Казбеги- Эвла, эвлан цӀарах оьрсаша тӀеэцна ломан цӀе.».
Гуьржийн цӀе йу — Мкинварцвери (я доца Мкинвари) цуьнан маьӀна ду «шен бохь болу лам» йа «шен бохь». ХӀирийн маттахь йолу — Урсхох цӀе — ма-дарра аьлча «кӀайн лам» бохург ду. ГӀалгӀайн цу цӀеран маьӀна ду — Баш-лоам «бешаш болу лам».
Тера ойла йу А. В. Твёрдыйн, цуо лору, тӀапломан цӀе кхаьчна гуьржийн урхалчин Кази-бекан цӀарах йа хӀирийн элин Казбекан цӀарах. Амма тӀаьхьарчо даладо Л. Г. Цагаевин хетарг — цуо лору, ломан цӀеран бух туьрк. орамашкара бу хъаз — кхазакхийн этнонимах «аз» а, бег — туьркийн географин терминах бейек, иза гочдо «локхалла» олий. А. В. Суперанскаян хетарехь, топоним Казбек йерриг гуонахьара меттиган йогӀу, цунна йукъахь Казбеги эвла а. Иза йоьзна хила тарло каз — бусалбанийн суьдхочун цӀе билгалйаккхар а, бек — эла; йа, А. В. Твёрдыйс санна, цуо йоьхку Казбек цӀе «ца вевза» элаца Казибекаца.
Хьалабовларан а, талларан а истори
Европин альпинизман исторехь хууш долу дуьххьара Башломан бохь тӀе валар, хилла 1868 шарахь 23 шо долу ингалсхочун Д. Фрешфильдан, Туккеран, А. У. Муран (къилба-малхбален басехула). В. А. Поттоца хьалакхаьчна 1868 шеран 18 июнехь. Ингалсхошна некъ гойтуш вара ламанан кӀажошкахь йолу Гелат эвлара виъ гӀалгӀай. Царна йукъахь вара Бузуртанов Цхьогал, Янин а, Ӏисакъан а да — 1917 шо кхачале уьш бара Башлам тӀе а, Девдоракан шалам тӀе а Оьрсийн географин йукъараллин официалан некъ гойтуш берш. ГӀалгӀайн а, гуьржийн а дийцаршкахь, Цхьогалан да — Иосиф, «хьехашна таллархо» вара, иза ву дуьххьара Башлам боьххье ваьлларг.
Дуьххьара Башлам тӀе хьалаваьлла оьрсийн талламча лору лаьмнаш тӀевуьйлу В. Козьмин. Цунна некъ гойтург иштта Бузуртанов Цхьогал хилла, цунах лаьцна Козьмина йаздина ша хьалаваларех газетан тӀехь йаздина шен «Кавказ» дийцарехь. Козьмина кхин а хьахадо, Бузуртанов Цхьогала а, цуьнан тобано а Фрешфильд 1868 шарахь Башлам тӀе хьалаволуш, цунна а гӀо дина олий.
Дуьххьара Башлам тӀе хьала а ваьлла, цигахь геологин а, метеорологин а талламаш бинарг хила оьрсийн геодезист А. В. Пастухов (1889 шарахь, Майли шаломан къилбаседехьа). Цуьнца боьххье кхаьчна 60 шо долу новкъахо хӀири Царахов Тепсаркъа. Талламчаш бохь тӀе цӀен байракх тоьхнера, декхначу дийнахь иза гора БуритӀехь.
1889 шарахь хьалабевлла ингалс-немцой: немцойн альпинист Вулли шина новкъахочунца Фишерца а, Маурерца а, ингалсхой Джосси а, Кауфманн (Wolly, Andreas Fisher, Kaspar Maurer, Christian Iossi, Iohann Kauffman) а. Царна некъ гойтуш вежарий БузуртановгӀар бара, церан цӀераш (масала Йани) хьалабовларх чот йукъайахана, зорбатоьхна «Alpain Journal» журналан тӀехь.
1891 шарахь оццу новкъа вахана Готфрид Мерцбахер.
1895 шарахь-полковник Ерофеев а, Эм. Штебер а чекхбевлира къилбаседа-малхбален новкъахула, некъ гойтуш бара Гелатера гӀалгӀай вежарий БузуртановгӀар Муса, Йани, Ӏисакъ.
1897 шарахь — Moritz von Dechy, Mozer, Reschak Бузуртанов Мусаца хьалабевлла.
1898 шарахь — «Десулави, Бузуртанов Ӏисакъ (шолгӀа) — къилбаседа-малхбален некъ».
1899 шарахь — А. Сипягин, И. Красногорский, Бузуртанов Ӏисакъ, Хуциев Лалай.
1901 шарахь (июль) — студенташ Касперович а, Козловский а.
1901 шарахь (август) — М. П. Преображенская, Бузуртанов Ӏисакъ къилбаседа-малхбален новкъа.
1902 шарахь (12 август) — М. П. Преображенская, Бузуртанов Йани.
1902 шарахь (26 август) — студент Демокитов, Бузуртанов Ӏисакъ.
1902 шарахь (сентябрь) — Бузуртанов Ӏисакъ ша.
Талламбар
<!-- Первое восхождение на вершину Казбека совершили в 1868 году англичане 23-летний Д. Фрешфильд, Туккер и Мур (с юго-восточного склона).
Первым исследователем, покорившим вершину Казбека и выполнившим там геологические и метеорологические исследования, был русский геодезист А. В. Пастухов (1889, с севера от Генал-Донского ледника). Вершины вместе с ним достиг 60-летний проводник-осетин Царахов Тепсарико. Исследователи воздвигли на вершине красное знамя, которое в хорошую погоду было видно во Владикавказе.
В 1891 году по тому же маршруту прошёл Мерцбахер.
28 августа 1923 года на вершину Казбека взошла советская (первая в СССР) экспедиция из 18 человек, собранная по инициативе Г. Николадзе преимущественно из студентов Тбилисского университета.
В 2007 году на VI Международной конференции «Инновационные технологии для устойчивого развития горных территорий», проходившей в Северной Осетии под эгидой ЮНЕСКО, геологи подвели итог пятилетних исследований катастрофы в Кармадонском ущелье, произошедшей 20 сентября 2002 года. Как сообщается в материалах конференции, исследования показали «газодинамическое воздействие спящего вулкана Казбек на ледник Колка, приведшее к его катастрофическому выбросу».
В 2004 году в Мезмайской пещере был обнаружен вулканический пепел, относящийся к извержению Казбека, произошедшему по геологическим меркам синхронно с суперизвержением Флегрейских полей в Италии и извержение вулкана Святая Анна в Южных Карпатах около 40 тыс. лет назад, что по одной из версий вызвало наступление «вулканической зимы» и стало причиной вымирания неандертальцев. -->
Шалаьмнаш
Башламан ламанан акъари тӀехула массо агӀора бу нуьцкъала лилхина шалаьмнаш:
Сийлахь меттигаш
Башломаца уьйр йолуш дукха шира легендаш а, сийлаллаш а йу. 3800 м гергга лакхахь 80 метр лекха тархийн пенаца хьех чохь йу шира гуьржийн килс Бетлеми (Вифлеем). «Картлис Цховреба» тептарца, оцу килсехь латтайора йеза хӀумнаш а, килсан хазна а, ширачу заманахь мозгӀарш хьалабовлура оьллинчу эчиган зӀенаца. Делам лаамца Бетлеман килс чуваьллачу Сийлахь Иосифан тешаллашца, Паччахь Ираклийн ИбрахӀиман четаран кийсиг йелира.
Башлам йукъ хилла меттигера ламанхоша поэтин байташ йохуш, дийцарш а, легендаш а дуьйцуш дерриг далун делех а турпалхойх а. Иштта, хьалха гуьржийн бӀаьргаш чохь Башлам керстачеран йеза меттиг хилла. ГӀалгӀаша хӀора шарахь сагӀанаш дохьура шайн тъекъархой деланашна Башломан гергга. Ша «корта» — Башломан лайн боххьо — ловзайора ладаме роль ламанхойн синмехаллин кхоллараллехь.
4100 м гергга лакхахь йу шира хьехан монастыран комплекс Бетлеми. 3675 м лакхахь лаьтта метеостанцин шира гӀишло, хӀинца иза лелайо альпинистийн садоӀийла санна. Мелла а метеостанцел лакхахь Башламан коьрте новкъа, 3900 м гергга лакхахь лаьтта хӀокху заманан жима зугӀар.
Оьздангаллехь
Сталин Иосифа «Батте» байтахь, зорба тоьхна «Ивери» газетахь (1895 шеран 11 октябрера № 218), хестабо Башлам, кхойкху Батте :
Хьажоргаш
Категори:Российн стратотӀаплаьмнаш Категори:Гуьржийчоьнан стратотӀаплаьмнаш Категори:Дозанера тӀаплаьмнаш Категори:Дайна тӀаплаьмнаш Категори:Гуьржийчоьнан ламанан баххьаш Категори:Къилбаседа ХӀирийчоьнан ламанан баххьаш
Рекитова (Караш-Северин)
Рекитова — Румынин Караш-Северин жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Караш-Северин жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Ольшаница (Шепетовкан кӀошт)
Ольшаница — Украинин Хмельницкан областан Шепетовкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Шепетовкан кӀоштан нах беха меттигаш
Шамалды-Сай
Шамалды-Сай — ГӀиргӀазойчоьнан Джалал-Абадан областан Ноокенан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Сахьтан аса ю +6:00.
Хьажоргаш
Категори:Ноокенан кӀоштан нах беха меттигаш
Видгостице
Видгостице (Vidhostice) — Чехин Устецан мехкан кӀоштара эвла.
Самородовка (Самойловкан кӀошт)
Самородовка (Самородовка) — Российн Федерацин Саратовн областан Самойловкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климатан амалийн башхаллаш — континенталалла, йокъалла, шо шере мел дели хийцамаш хилар — билгалйоккху цуьнан континенталан климатан зонехь латтаро, бараман шораллехь хиларо, мелхан радиацино Ӏаткъам баро, лаьттан бухах, цаьрца йоьзна атмосферан циркуляцица. Йокъаллаш хуьлу ши шо мел дели.
Видгостице
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Самородовка (Самойловкан кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Самойловкан кӀоштан нах беха меттигаш
Видгостице
Географи
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Устецан мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Куларово
Куларово (Куларово) — Российн Федерацин Тюменан областан Вагайн кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+5.
Хьажоргаш
Категори:Вагайн кӀоштан нах беха меттигаш
Сигеевка
Сигеевка (Сігееўка) — Белоруссин Могилёвн областан Костюковичин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Могилёвн областан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Нарн-им-Махланде
Нарн-им-Махланде — Австрин Лакха Австри федералан латтана йукъара коммуна. Перг гуонан йукъайогӀу.
Хьажоргаш
Категори:Лакха Австри латтана гӀаланаш Категори:Австрин гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
NGC 5889
NGC 5889 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
5889 5889
РабиӀул-аввал
Хьажоргаш
РабиӀ аль-Авваль (ربيع الأوّل) — иза бусалба календаран кхоалгӀа бутт бу. Оцу баттахь бусалба наха Мухьаммад пайхамар вина де дазадо.
Категори:Ислам
Лос Лопез (Атояк)
Географи
Лос Лопез лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Буфалара (Кьети)
Буфалара — Италин Абруццо регионан  коммунера эвла.
Кулат (Эскипазар)
Кулат (Kulat) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регион регионан Карабуьк провинцин (ил) Эскипазаран кӀоштара эвла.
Буфалара (Кьети)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Кулат (Эскипазар)
Хьажоргаш
Категори:Карабуьк провинцин нах беха меттигаш
Категори:Эскипазаран кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Кампуьзан
Кампуьзан — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Къилба-ПигӀенейш регионехь. Коммунан департамент — Лакха ПигӀенейш.
Географи
.
Кувшинован кӀошт
Кувшинован кӀошт (Кувшиновский район) — Тверан областан административан дакъа.
Административан центр — Кувшиново.
Билгалдахарш
Категори:Тверан область Категори:Российн кӀошташ
Чепчугово (Смоленскан область)
Чепчугово (Чепчугово) — Российн Федерацин Смоленскан областан Вязьман кӀоштара эвла.
Климат
Климат барамера континенталан йу, амалехь барамера йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а ду. Ӏаьн хьалхара дакъа довха ду шолгӀачул. ХӀаваан йовхачу температуран (де-буьйсан йукъара барам) мур лаьтта 213-224 дийнахь. ГӀоролаш йоцучу муьран йукъара барам 125-148 де. Цхьацца шерашкахь хаало дикка дӀатовжар йийцинчу климатан амалех. Йочанийн шеран барам бу 645-691 мм. Кхааннах ши дакъа догӀан кепара догӀу, цхьа дакъа ло кепара хуьлу. Цхьаьна эшшара лон чкъор лаьтта декабрь болалуш, деша апрелан хьалхарчу декадехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Вязьман кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Синпаул (коммуна, Клуж)
Синпаул — Румынин Клуж жудецан йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. Коммунан йукъара нах беха меттигаш.
Хьажоргаш
Категори:Румынин коммунаш Категори:Клуж жудецан коммунаш
Сен-Тома-ла-ГагӀд
Сен-Тома-ла-ГагӀд (Saint-Thomas-la-Garde) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ОвегӀнь — ГӀона — Альпаш регионехь. Коммунан департамент — ЛуагӀа.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ЛуагӀа департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Вашон (Вашингтон)
Вашон  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Вашингтон штатера нах беха меттиг, иза лоруш йу бахархойн статистикин меттиг (census-designated place, CDP) санна.
Марчиньяна (Фиренца)
Марчиньяна — Италин Тоскана регионан  коммунера эвла.
Вашон (Вашингтон)
Географи
Вашон бахархойн статистикин меттиган майда —. Статистикин йекъна меттиган бакъонан статус йац.
Марчиньяна (Фиренца)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Вашон (Вашингтон)
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Марчиньяна (Фиренца)
Литература
Категори:Тоскана регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш