cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Рожки (Брянскан область)
Климат
Эвла лаьтта Российн Федерацин Европин декъан циклонаш а, антициклонаш а лела коьрта некъашна уллохь. Хийцалуш йолу довхачу а, шийлачу а хӀаваийн тулгӀенаш (дукха хьолахь майхь) кхуллу цхьаьнаэшшара боцу хенан хӀоттам, аьхка даладо стигал къекъарца догӀанаш, Ӏай йалайо йоццу йовхонаш.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Чернятино (Ярославлан область)
Чернятино (Чернятино) — Российн Федерацин Ярославлан областан Любиман кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Любиман кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Нерлинка
Нерлинка (Нерлинка) — Российн Федерацин Владимиран областан Камешкован кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Камешкован кӀоштан нах беха меттигаш
Калиновка (Днон кӀошт)
Калиновка (Калиновка) — Российн Федерацин Пскован областан Днон кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Днон кӀоштан нах беха меттигаш
Рошня (Советскан кӀошт)
Рошня (Рошня) — Российн Федерацин Марий Элан Советскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь бараме континенталан климат йу. Ӏа кхузахь дикка деха а, ло долуш а ду, ткъа аьхке — дикка йовха йу. Мехкан Ӏаткъам бо Атлантикин а, Арктикин а хӀаваан массаш. Ӏаьна заманахь кхузахь цӀеххьана температураш оьгу, ткъа гурахь а, бӀаьста а сих-сиха гӀура хуьлу. ХӀаваан температуран шеран йуккъера барам республикин малхбалехь Цельсин ноль градусал сов хуьлу, ткъа къилба-малхбузехь кхаа градусе кхочу. Уггар шийла бутт — январь, ткъа уггар бовха — июль бу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Марий Элан Советскан кӀоштан нах беха меттигаш
Романовка (Погаран кӀошт)
Романовка (Романовка) — Российн Федерацин Брянскан областан Погаран кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Погаран кӀоштан нах беха меттигаш
Чирково (Любиман кӀошт)
Чирково (Чирково) — Российн Федерацин Ярославлан областан Любиман кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Любиман кӀоштан нах беха меттигаш
Велень (Паринча, Бакеу)
Велень — Румынин Бакеу жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Бакеу жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Нестерково (Владимиран область)
Нестерково (Нестерково) — Российн Федерацин Владимиран областан Камешкован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат билгалйоккху цуьнан географин хьоло, цунах доьзна ду маьлхан йовхо кхачар а, тайп-тайпана хӀордан, континенталан барамера шораллин, арктикин хӀаваан массаш лелар а (луларчу Малхбузен Европин, Йуккъера а, Къилбаседера а Азин, Атлантикин а, Къилбаседа Шен Ӏапказийн акваторера).
Хьажоргаш
Категори:Камешкован кӀоштан нах беха меттигаш
Савостьяны
Климат
Эвла лаьтта Российн Федерацин Европин декъан циклонаш а, антициклонаш а лела коьрта некъашна уллохь. Хийцалуш йолу довхачу а, шийлачу а хӀаваийн тулгӀенаш (дукха хьолахь майхь) кхуллу цхьаьнаэшшара боцу хенан хӀоттам, аьхка даладо стигал къекъарца догӀанаш, Ӏай йалайо йоццу йовхонаш.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Погаран кӀоштан нах беха меттигаш
Корытни (Черновцин область)
Корытное — Украинин Черновцин областан Вижницан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Вижницан кӀоштан нах беха меттигаш
ВиллагӀ-Сантенож
ВиллагӀ-Сантенож (Villars-Santenoge) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — Лакха МагӀна.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Лакха МагӀна департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Некрасово (Рамешкин кӀошт)
Некрасово (Некрасово) — Российн Федерацин Тверан областан Рамешкин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Рамешкин кӀоштан нах беха меттигаш
Заболоть (Эйгердовскан йуьртан меттиг)
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Гроднон областан нах беха меттигаш Категори:Ивьенан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Стригански
Стригански (Стриганское) — Свердловскан областан Ирбитан гӀалин гуонан йукъайогӀу эвла.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
Нови Быковка
Нови Быковка (Новая Быковка) — Российн Федерацин Владимиран областан Камешкован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат билгалйоккху цуьнан географин хьоло, цунах доьзна ду маьлхан йовхо кхачар а, тайп-тайпана хӀордан, континенталан барамера шораллин, арктикин хӀаваан массаш лелар а (луларчу Малхбузен Европин, Йуккъера а, Къилбаседера а Азин, Атлантикин а, Къилбаседа Шен Ӏапказийн акваторера).
Велень (Педурень, Васлуй)
Велень — Румынин Васлуй жудецан коммунера эвла.
Нови Быковка
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Велень (Педурень, Васлуй)
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Нови Быковка
Хьажоргаш
Категори:Камешкован кӀоштан нах беха меттигаш
Велень (Педурень, Васлуй)
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Васлуй жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Кужмара (Звенигован кӀошт)
Кужмара (Кужмара) — Российн Федерацин Марий Элан Звенигован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь бараме континенталан климат йу. Ӏа кхузахь дикка деха а, ло долуш а ду, ткъа аьхке — дикка йовха йу. Мехкан Ӏаткъам бо Атлантикин а, Арктикин а хӀаваан массаш. Ӏаьна заманахь кхузахь цӀеххьана температураш оьгу, ткъа гурахь а, бӀаьста а сих-сиха гӀура хуьлу. ХӀаваан температуран шеран йуккъера барам республикин малхбалехь Цельсин ноль градусал сов хуьлу, ткъа къилба-малхбузехь кхаа градусе кхочу. Уггар шийла бутт — январь, ткъа уггар бовха — июль бу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Чудиново (Любиман кӀошт)
Чудиново (Чудиново) — Российн Федерацин Ярославлан областан Любиман кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Любиман кӀоштан нах беха меттигаш
Строкинка
Строкинка (Строкинка) — Свердловскан областан Алапаевскан гӀалин гуонан йукъайогӀу эвла.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (92%), гӀезалой (5%), башкираш (7%).
Билгалдахарш
Категори:Алапаевскан гӀалин гуо нах беха меттигаш Категори:Свердловскан областан нах беха меттигаш
Немерово (Тверан область)
Немерово (Немерово) — Российн Федерацин Тверан областан Рамешкин кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Рамешкин кӀоштан нах беха меттигаш
Каменка (Днон кӀошт)
Каменка (Каменка) — Российн Федерацин Пскован областан Днон кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Днон кӀоштан нах беха меттигаш
Костинцы
Костинцы — Украинин Черновцин областан Сторожинецан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Сторожинецан кӀоштан нах беха меттигаш
Чурилово (Любиман кӀошт)
Чурилово (Чурилово) — Российн Федерацин Ярославлан областан Любиман кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Любиман кӀоштан нах беха меттигаш
Бабахино (Москохан область)
Бабахино (Бабахино) — Российн Федерацин Москохан областан Талдоман кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Талдоман кӀоштан нах беха меттигаш
Нови Заря (Владимиран область)
Нови Заря (Новая Заря) — Российн Федерацин Владимиран областан Камешкован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат билгалйоккху цуьнан географин хьоло, цунах доьзна ду маьлхан йовхо кхачар а, тайп-тайпана хӀордан, континенталан барамера шораллин, арктикин хӀаваан массаш лелар а (луларчу Малхбузен Европин, Йуккъера а, Къилбаседера а Азин, Атлантикин а, Къилбаседа Шен Ӏапказийн акваторера).
Хьажоргаш
Категори:Камешкован кӀоштан нах беха меттигаш
Нови Печуга
Нови Печуга (Новая Печуга) — Российн Федерацин Владимиран областан Камешкован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат билгалйоккху цуьнан географин хьоло, цунах доьзна ду маьлхан йовхо кхачар а, тайп-тайпана хӀордан, континенталан барамера шораллин, арктикин хӀаваан массаш лелар а (луларчу Малхбузен Европин, Йуккъера а, Къилбаседера а Азин, Атлантикин а, Къилбаседа Шен Ӏапказийн акваторера).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Камешкован кӀоштан нах беха меттигаш
Михайловка (Кошкинан кӀошт)
Михайловка (Михайловка) — Российн Федерацин Самарин областан Кошкинан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла йу барамера шораллера континенталан климатан асанехь, шен амалехь арктикан а, тропикан а а хӀаваъ кхачар а долуш. ГӀоролаш йоцу мур Ийдалан тогӀенехь лаьтта йуккъера барам 159 дийнахь, 29 апрелера 4 октябрь кхаччалц, амма гӀеххьа галл а долу оцу тӀиера цхьацца шерашкахь. Иштта, 1967 ш. тӀаьххьара бӀаьстенан гӀоролаш хилира 4 июнехь, ткъа 1950 ш. хьалхара гуьйренан гӀоролаш 14 сентябрехь хилира. ГӀоролаш цахуьлу мур бозу рельефан хьолах. Кхузахь йогӀу шарахь 500 мм йочанаш. Йочанаш цхьабосса цайаро сих-сиха йокъаллаш хӀиттайо. Йокъаллаш алсама хуьлу май беттан шолгӀа а, кхоалгӀа а декадашкахь, июнан хьалхарчу декадехь а, цасоццаш йочанаш хуьлу – дукха хьолахь январехь а, февралан хьалхарчу а, шолгӀачу а декадашкахь, ткъа кхин а октябран шолгӀачу декъехь – ноябран хьалхарчу декадехь.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 9 адам леррана 2010 шарахь.
Сахьтан аса
Эвла йу Самарин хенан сахьтийн асехь. UTC-ца хийцадалар ду +4:00. Москохан хенаца цу сахьтийн асан гуттар а хийцадалар ду +1 сахьт, MSK+1 санна Россехь къастош а йу. 2010-гӀа шо кхаччалц, областехь йара асан Самарин хан (МСК+1). 2010-2014-чу шерашкахь йара Москохан хан. 2014-чу шеран 26-чу октябрехь дуьйна регион йу йуха а кхоьллинчу кхозлагӀчу сахьтийн зонехь (МСК+1, Москохан хан + 1 сахьт, UTC+4). Маьлхан хенаца йукъара башхалла йу 30 минот тӀера областан малхбалехь, малхбузехь 48 минот тӀекхаччалц.
Хьажоргаш
Категори:Кошкинан кӀоштан нах беха меттигаш
Русски Кадам
Русский Кадам (Русский Кадам) — Российн Федерацин Марий Элан Советскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь бараме континенталан климат йу. Ӏа кхузахь дикка деха а, ло долуш а ду, ткъа аьхке — дикка йовха йу. Мехкан Ӏаткъам бо Атлантикин а, Арктикин а хӀаваан массаш. Ӏаьна заманахь кхузахь цӀеххьана температураш оьгу, ткъа гурахь а, бӀаьста а сих-сиха гӀура хуьлу. ХӀаваан температуран шеран йуккъера барам республикин малхбалехь Цельсин ноль градусал сов хуьлу, ткъа къилба-малхбузехь кхаа градусе кхочу. Уггар шийла бутт — январь, ткъа уггар бовха — июль бу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Марий Элан Советскан кӀоштан нах беха меттигаш
Заборовье (Демянскан кӀошт)
Заборовье (Заборовье) — Российн Федерацин Новгородан областан Демянскан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан, хӀордан климатан герга йу, цуьнан амалехь тӀех сов тӀуналла, йовха йоцу аьхке, йовха, йеха гуьйре, барамехь кӀеда Ӏа, йеха шийло бӀаьсте. Ӏай кхоьлина хенан хӀоттам хуьлу, йукъа-кара (5-7 де баттахь) йовхонашца. Ӏа дохделча ша хьокху. Баттахь 5-10 дийнахь дарц хьоькху. Дохк хуьлу Ӏаьн дохаллехь Ӏуьйренан сахьташкахь (5 — 15 де баттахь). Кхоьлина денош хуьлу 10 — 28 баттахь (максимум декабрехь), диекхна денош 2-6 баттахь. Аьхка доцца догӀанаш хуьлу (12-17 де баттахь). Диекхна денош 10-19 хуьлу баттахь. Буса а, Ӏуьйрана а дохк хуьлу (5-8 де баттахь). Гуьйре дохк йолуш кхоьлина хуьлу (12-14 де дохк йолуш). Йочанаш гурахь дехха дерз кепара, ноябрехь тӀеда ло кепара хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Демянскан кӀоштан нах беха меттигаш
Садови (Погаран кӀошт)
Садови (Садовый) — Российн Федерацин Брянскан областан Погаран кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Погаран кӀоштан нах беха меттигаш
Былкылдак (Малхбузен-Кхазакхстанан область)
Былкылдак — Кхазакхстанан Малхбузен-Кхазакхстанан областан Сырыман кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Костичаны
Костичаны — Украинин Черновцин областан Новоселицан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Новоселицан кӀоштан нах беха меттигаш
Студенчески (Свердловскан область)
Студенчески (Студенческий) — Свердловскан областан Белоярскан гӀалин гуонан йукъайогӀу эвла.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (76%), гӀезалой (6%), башкираш (13%).
Билгалдахарш
Категори:Белоярскан гӀалин гуо нах беха меттигаш Категори:Свердловскан областан нах беха меттигаш
Никольски (Рамешкин кӀошт)
Никольски (Никольское) — Российн Федерацин Тверан областан Рамешкин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Рамешкин кӀоштан нах беха меттигаш
Шарна
Шарна (Шарна) — Российн Федерацин Ярославлан областан Любиман кӀоштара эвла.
Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Любиман кӀоштан нах беха меттигаш
Ильичевка (Омскан область)
Ильичевка (Ильичевка) — Российн Федерацин Омскан областан Москаленкин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат дукхаха континенталан йу, аьхке йоца хуьлу. Климат кхолларан коьрта фактор географин хьал ду, коьртаниг лаьттан чкъор. ХӀордашна а, Ӏапказашна а гена хиларо лаьттан физикин хьоло климат кхоллайаларан роль чӀагӀйо, хӀунда аьлчи, лаьттан сипатех ду чехка а, чӀогӀа а аьхка дохдалар, иштта сиха шен йовхо Ӏай йайар.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Омскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+6.
Хьажоргаш
Категори:Москаленкин кӀоштан нах беха меттигаш
Ахматова, Раиса Солтамурадовна
Раиса Солтамурадовна Ахматова (1928 шеран 13 декабрь, Соьлжа-ГӀала — 1992 шеран 29 январь) — нохчийн поэтесса, Нохчийн Республикин Халкъан поэтесса (1977), Нохч-ГӀалгӀайн АССР йаздархойн бертан председатель (1961—1983), Нохч-ГӀалгӀайн АССР Лакхара Советан председатель (1963—1985).
Биографи
Раиса Ахматова йина 1928 шеран 13 декабрехь. 1943 шарахь цо чекхйаьккхира Соьлжа-ГӀалин хьехархойн училище. Нохчий а, гӀалгӀай а цӀера баьхнача хенахь цо хьехархо болх бира. 1956 шо дуьйна иза йара журналист. 1958 шарахь иза деша йахара А. М. Горькийн цӀарах йолу литературин институтан лакхара литературин курсашка.
Раиса Ахматовас лоцура докха дакъа йукъараллин бахамехь. Иза йара Нохч-ГӀалгӀайн АССР йаздархойн бертан председатель (1961—1983), Нохч-ГӀалгӀайн АССР Лакхара Советан председатель (1963—1985), XXII КПСС гуламан депутат а, Дерригдуьненан герз дӀадаккхаран а, машеран конгрессан декъашхо, Советски машар Ӏалашйаран комитетан декъашхо. Шен дахаран тӀаьххьара шерашкахь иза йара советски культурин фондан республикин дакъан куьйгалхо.
Цо йазйина дукха книгаш йара йух-йуха арахоьцуш. Иза йу цхьаъ бен йоцу зуда Нохч-ГӀалгӀайн Республикин Халкъан поэт хилларг.
Цхьаболу талламхош боху цуьнан произведенийн йуьззина архив (600 папка сов) Хьалхара нохчийн тӀом болуш хӀаллакхилла.
Хьажоргаш
Категори:СССР поэташ Категори:Нохчийчоьнан зударий Категори:Нохчийн поэташ Категори:Нохчийн йаздархой Категори:Нохчийчоьнан Республикин Халкъан йаздархой Категори:Бинарш декабрехь Категори:Белларш январехь
Пустини
Пустини — Польшин Подкарпатан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Подкарпатан воеводаллин нах беха меттигаш
Новки (эвла, Владимиран область)
Новки (Новки) — Российн Федерацин Владимиран областан Камешкован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат билгалйоккху цуьнан географин хьоло, цунах доьзна ду маьлхан йовхо кхачар а, тайп-тайпана хӀордан, континенталан барамера шораллин, арктикин хӀаваан массаш лелар а (луларчу Малхбузен Европин, Йуккъера а, Къилбаседера а Азин, Атлантикин а, Къилбаседа Шен Ӏапказийн акваторера).
Хьажоргаш
Категори:Камешкован кӀоштан нах беха меттигаш
Карзово (Пскован область)
Карзово (Карзово) — Российн Федерацин Пскован областан Днон кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Днон кӀоштан нах беха меттигаш
Титовка (Самарин область)
Титовка (Титовка) — Российн Федерацин Самарин областан Кошкинан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла йу барамера шораллера континенталан климатан асанехь, шен амалехь арктикан а, тропикан а а хӀаваъ кхачар а долуш. ГӀоролаш йоцу мур Ийдалан тогӀенехь лаьтта йуккъера барам 159 дийнахь, 29 апрелера 4 октябрь кхаччалц, амма гӀеххьа галл а долу оцу тӀиера цхьацца шерашкахь. Иштта, 1967 ш. тӀаьххьара бӀаьстенан гӀоролаш хилира 4 июнехь, ткъа 1950 ш. хьалхара гуьйренан гӀоролаш 14 сентябрехь хилира. ГӀоролаш цахуьлу мур бозу рельефан хьолах. Кхузахь йогӀу шарахь 500 мм йочанаш. Йочанаш цхьабосса цайаро сих-сиха йокъаллаш хӀиттайо. Йокъаллаш алсама хуьлу май беттан шолгӀа а, кхоалгӀа а декадашкахь, июнан хьалхарчу декадехь а, цасоццаш йочанаш хуьлу – дукха хьолахь январехь а, февралан хьалхарчу а, шолгӀачу а декадашкахь, ткъа кхин а октябран шолгӀачу декъехь – ноябран хьалхарчу декадехь.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 36 адам леррана 2010 шарахь.
Сахьтан аса
Эвла йу Самарин хенан сахьтийн асехь. UTC-ца хийцадалар ду +4:00. Москохан хенаца цу сахьтийн асан гуттар а хийцадалар ду +1 сахьт, MSK+1 санна Россехь къастош а йу. 2010-гӀа шо кхаччалц, областехь йара асан Самарин хан (МСК+1). 2010-2014-чу шерашкахь йара Москохан хан. 2014-чу шеран 26-чу октябрехь дуьйна регион йу йуха а кхоьллинчу кхозлагӀчу сахьтийн зонехь (МСК+1, Москохан хан + 1 сахьт, UTC+4). Маьлхан хенаца йукъара башхалла йу 30 минот тӀера областан малхбалехь, малхбузехь 48 минот тӀекхаччалц.
Хьажоргаш
Категори:Кошкинан кӀоштан нах беха меттигаш
Шашково (Любиман кӀошт)
Шашково (Шашково) — Российн Федерацин Ярославлан областан Любиман кӀоштара эвла.
Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Любиман кӀоштан нах беха меттигаш
Заберезь
Заберезь (Заберазь) — Белоруссин Гроднон областан Ивьенан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Гроднон областан нах беха меттигаш
Категори:Ивьенан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Кляновец
Кляновец (Кляновец) — Российн Федерацин Пскован областан Днон кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Днон кӀоштан нах беха меттигаш
Новосёлка (Камешкован кӀошт)
Новосёлка (Новосёлка) — Российн Федерацин Владимиран областан Камешкован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат билгалйоккху цуьнан географин хьоло, цунах доьзна ду маьлхан йовхо кхачар а, тайп-тайпана хӀордан, континенталан барамера шораллин, арктикин хӀаваан массаш лелар а (луларчу Малхбузен Европин, Йуккъера а, Къилбаседера а Азин, Атлантикин а, Къилбаседа Шен Ӏапказийн акваторера).
Хьажоргаш
Категори:Камешкован кӀоштан нах беха меттигаш
Семейкино (Марий Эл)
Семейкино (Семейкино) — Российн Федерацин Марий Элан Советскан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Марий Элан Советскан кӀоштан нах беха меттигаш
Студени (Свердловскан область)
Студени (Студеный) — Свердловскан областан Нижни Тагилан гӀалин гуонан йукъайогӀу эвла.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (89%), немцой (11%).
Билгалдахарш
Категори:Нижни Тагилан гӀалин гуо нах беха меттигаш Категори:Свердловскан областан нах беха меттигаш
Бакшеиха
Бакшеиха (Бакшеиха) — Российн Федерацин Москохан областан Талдоман кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Хьажоргаш
Категори:Талдоман кӀоштан нах беха меттигаш
Синин (Брянскан область)
Синин (Синин) — Российн Федерацин Брянскан областан Погаран кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта Российн Федерацин Европин декъан циклонаш а, антициклонаш а лела коьрта некъашна уллохь. Хийцалуш йолу довхачу а, шийлачу а хӀаваийн тулгӀенаш (дукха хьолахь майхь) кхуллу цхьаьнаэшшара боцу хенан хӀоттам, аьхка даладо стигал къекъарца догӀанаш, Ӏай йалайо йоццу йовхонаш.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Погаран кӀоштан нах беха меттигаш
Шевелево (Ярославлан область)
Шевелево (Шевелево) — Российн Федерацин Ярославлан областан Любиман кӀоштара эвла.
Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.
Хьажоргаш
Категори:Любиман кӀоштан нах беха меттигаш
Новски
Новски (Новское) — Российн Федерацин Владимиран областан Камешкован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат билгалйоккху цуьнан географин хьоло, цунах доьзна ду маьлхан йовхо кхачар а, тайп-тайпана хӀордан, континенталан барамера шораллин, арктикин хӀаваан массаш лелар а (луларчу Малхбузен Европин, Йуккъера а, Къилбаседера а Азин, Атлантикин а, Къилбаседа Шен Ӏапказийн акваторера).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Камешкован кӀоштан нах беха меттигаш
Семеновка (Советскан кӀошт)
Семеновка (Семеновка) — Российн Федерацин Марий Элан Советскан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь бараме континенталан климат йу. Ӏа кхузахь дикка деха а, ло долуш а ду, ткъа аьхке — дикка йовха йу. Мехкан Ӏаткъам бо Атлантикин а, Арктикин а хӀаваан массаш. Ӏаьна заманахь кхузахь цӀеххьана температураш оьгу, ткъа гурахь а, бӀаьста а сих-сиха гӀура хуьлу. ХӀаваан температуран шеран йуккъера барам республикин малхбалехь Цельсин ноль градусал сов хуьлу, ткъа къилба-малхбузехь кхаа градусе кхочу. Уггар шийла бутт — январь, ткъа уггар бовха — июль бу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Марий Элан Советскан кӀоштан нах беха меттигаш
Коляница
Коляница (Коляница) — Российн Федерацин Пскован областан Днон кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Днон кӀоштан нах беха меттигаш
Асклепий (беттан кратер)
Асклепий - Шенан тӀе жима космосан объект кхетар бахьнехь кхоллаелла беттан кратер, диаметрехь 41 км гергга.
ЦӀе
Кратеран цӀе тиллина Джузеппе Асклепи (1706—1776) сийдина.
Истори
Кратер чӀагӀйина International Astronomical Union (IAU) 1935 шарахь.
Хьажоргаш
Категори:Беттан кратерш Категори:Кратерш абатца
Новеньки (Тверан область)
Новеньки (Новенькая) — Российн Федерацин Тверан областан Рамешкин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Рамешкин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Степина
Степина (Степина) — Свердловскан областан Байкалован кӀоштара эвла.
Лаврушево
Климат
Эвла йу Оьрсийн акъари тӀехь, йекъна хин тогӀенаш. Кхузахь климат барамера континенталан йу, Ӏа – ло долуш, шийла, аьхке – йовха. Алссам хьоькху къилба-малхбузера мехаш.
Степина
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
Лаврушево
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Степина
Бахархойн дукхалла
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (100%).
Лаврушево
Хьажоргаш
Категори:Антропован кӀоштан нах беха меттигаш
Степина
Билгалдахарш
Категори:Байкалован кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Свердловскан областан нах беха меттигаш
Шигино
Шигино (Шигино) — Российн Федерацин Ярославлан областан Любиман кӀоштара эвла.
Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Любиман кӀоштан нах беха меттигаш
Велень (Пеушешть, Вилча)
Велень — Румынин Вилча жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Вилча жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Суворы
Суворы (Суворы) — Свердловскан областан Богдановичан гӀалин гуонан йукъайогӀу эвла.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (100%).
Билгалдахарш
Категори:Богдановичан гӀалин гуо нах беха меттигаш Категори:Свердловскан областан нах беха меттигаш
Оргтруд
Оргтруд (Оргтруд) — Российн Федерацин Владимиран областан Камешкован кӀоштан йукъайогӀуш хила эвла. ХӀинца Владимир гӀалин микрокӀошт.
Климат
Кхузахь климат билгалйоккху цуьнан географин хьоло, цунах доьзна ду маьлхан йовхо кхачар а, тайп-тайпана хӀордан, континенталан барамера шораллин, арктикин хӀаваан массаш лелар а (луларчу Малхбузен Европин, Йуккъера а, Къилбаседера а Азин, Атлантикин а, Къилбаседа Шен Ӏапказийн акваторера).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Владимир
Куэвас-де-Сан-Клементе
Куэвас-де-Сан-Клементе — Испанин Бургос провинцин муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —. ХӀордан сизал локхалла. муниципалитеташ.
Забеловцы
Забеловцы (Забялаўцы) — Белоруссин Гроднон областан Ивьенан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Гроднон областан нах беха меттигаш
Категори:Ивьенан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Новиково (Рамешкин кӀошт)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Рамешкин кӀоштан нах беха меттигаш
Советски (Советскан кӀошт, Марий Эл)
Климат
Кхузахь бараме континенталан климат йу. Ӏа кхузахь дикка деха а, ло долуш а ду, ткъа аьхке — дикка йовха йу. Мехкан Ӏаткъам бо Атлантикин а, Арктикин а хӀаваан массаш. Ӏаьна заманахь кхузахь цӀеххьана температураш оьгу, ткъа гурахь а, бӀаьста а сих-сиха гӀура хуьлу. ХӀаваан температуран шеран йуккъера барам республикин малхбалехь Цельсин ноль градусал сов хуьлу, ткъа къилба-малхбузехь кхаа градусе кхочу. Уггар шийла бутт — январь, ткъа уггар бовха — июль бу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Марий Элан Советскан кӀоштан нах беха меттигаш
Шипково
Шипково (Шипково) — Российн Федерацин Ярославлан областан Любиман кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Любиман кӀоштан нах беха меттигаш
Синицки (Погаран кӀошт)
Синицки (Синицкий) — Российн Федерацин Брянскан областан Погаран кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта Российн Федерацин Европин декъан циклонаш а, антициклонаш а лела коьрта некъашна уллохь. Хийцалуш йолу довхачу а, шийлачу а хӀаваийн тулгӀенаш (дукха хьолахь майхь) кхуллу цхьаьнаэшшара боцу хенан хӀоттам, аьхка даладо стигал къекъарца догӀанаш, Ӏай йалайо йоццу йовхонаш.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Погаран кӀоштан нах беха меттигаш
Корьхово
Корьхово (Корьхово) — Российн Федерацин Пскован областан Днон кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Днон кӀоштан нах беха меттигаш
Загубье (Ленинградан область)
Загубье (Загубье) — Российн Федерацин Ленинградан областан Волхован кӀоштара эвла.
Климат
Эвла йукъайогӀу хӀордан климатера континенталан дехьайолучу барамерачу климатан зонан. Цигахь барамера кӀеда Ӏа ду, барамехь йовха аьхке а йу. Климатан коьрта башхалла йу хенан хӀоттам цхьаьнаэшшара ца хилар, иза доьзна ду сих-сиха хийцалучу хӀаваан массех, уьш кхоллалучу кӀоште хьаьжжина хуьлу хӀордан, континенталан, арктикан.
Хьажоргаш
Категори:Волхован кӀоштан нах беха меттигаш
Солнечни (Советскан кӀошт)
Солнечни (Солнечный) — Российн Федерацин Марий Элан Советскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь бараме континенталан климат йу. Ӏа кхузахь дикка деха а, ло долуш а ду, ткъа аьхке — дикка йовха йу. Мехкан Ӏаткъам бо Атлантикин а, Арктикин а хӀаваан массаш. Ӏаьна заманахь кхузахь цӀеххьана температураш оьгу, ткъа гурахь а, бӀаьста а сих-сиха гӀура хуьлу. ХӀаваан температуран шеран йуккъера барам республикин малхбалехь Цельсин ноль градусал сов хуьлу, ткъа къилба-малхбузехь кхаа градусе кхочу. Уггар шийла бутт — январь, ткъа уггар бовха — июль бу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Марий Элан Советскан кӀоштан нах беха меттигаш
Баркуш
Баркуш — Португалин Визеу гуонан йукъара фрегези. ЙукъайогӀуш йу цӀе йолучу муниципалитетан.
Хьажоргаш
Категори:Визеу кӀошташ Категори:Португалин фрегезеш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Рейкьявик
Рейкья́вик (Reykjavík, ; мадарра «кӀур туьсу бухта») — Исландин коьрта гӀала а йокха гӀала а, а кхин йукъаралла а. Бахархойн дукхалла — 118 814 стаг (2012), гӀаланаш-спутникашцан — 200 000, герга и хуьлу 63 % пачхьалкхан массо бахархой (319 575). ХӀара ю дуьненан тӀехь пачхьалкхан уггар къилбседера коьрта гӀала.
Ас-Суфи (беттан кратер)
Ас-Суфи - Шенан тӀе жима космосан объект кхетар бахьнехь кхоллаелла беттан кратер, диаметрехь 48 км гергга.
Рейкьявик
Билгалдахарш
Категори:Исланди Категори:Исландин гӀаланаш
Ас-Суфи (беттан кратер)
ЦӀе
Кратеран цӀе тиллина Ас-Суфи (903—986) сийдина.
Истори
Кратер чӀагӀйина International Astronomical Union (IAU) 1935 шарахь.
Хьажоргаш
Категори:Беттан кратерш Категори:Кратерш абатца
Бардуково (Москохан область)
Бардуково (Бардуково) — Российн Федерацин Москохан областан Талдоман кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Субботина (Свердловскан область)
Субботина (Субботина) — Свердловскан областан Байкалован кӀоштара эвла.
Бардуково (Москохан область)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Талдоман кӀоштан нах беха меттигаш
Субботина (Свердловскан область)
Бахархойн дукхалла
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (100%).
Билгалдахарш
Категори:Байкалован кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Свердловскан областан нах беха меттигаш
Остров (Владимиран область)
Остров (Остров) — Российн Федерацин Владимиран областан Камешкован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат билгалйоккху цуьнан географин хьоло, цунах доьзна ду маьлхан йовхо кхачар а, тайп-тайпана хӀордан, континенталан барамера шораллин, арктикин хӀаваан массаш лелар а (луларчу Малхбузен Европин, Йуккъера а, Къилбаседера а Азин, Атлантикин а, Къилбаседа Шен Ӏапказийн акваторера).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Камешкован кӀоштан нах беха меттигаш
Стари Ивановка (Кошкинан кӀошт)
Стари Ивановка (Старая Ивановка) — Российн Федерацин Самарин областан Кошкинан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла йу барамера шораллера континенталан климатан асанехь, шен амалехь арктикан а, тропикан а а хӀаваъ кхачар а долуш. ГӀоролаш йоцу мур Ийдалан тогӀенехь лаьтта йуккъера барам 159 дийнахь, 29 апрелера 4 октябрь кхаччалц, амма гӀеххьа галл а долу оцу тӀиера цхьацца шерашкахь. Иштта, 1967 ш. тӀаьххьара бӀаьстенан гӀоролаш хилира 4 июнехь, ткъа 1950 ш. хьалхара гуьйренан гӀоролаш 14 сентябрехь хилира. ГӀоролаш цахуьлу мур бозу рельефан хьолах. Кхузахь йогӀу шарахь 500 мм йочанаш. Йочанаш цхьабосса цайаро сих-сиха йокъаллаш хӀиттайо. Йокъаллаш алсама хуьлу май беттан шолгӀа а, кхоалгӀа а декадашкахь, июнан хьалхарчу декадехь а, цасоццаш йочанаш хуьлу – дукха хьолахь январехь а, февралан хьалхарчу а, шолгӀачу а декадашкахь, ткъа кхин а октябран шолгӀачу декъехь – ноябран хьалхарчу декадехь.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 405 адам леррана 2010 шарахь.
Сахьтан аса
Эвла йу Самарин хенан сахьтийн асехь. UTC-ца хийцадалар ду +4:00. Москохан хенаца цу сахьтийн асан гуттар а хийцадалар ду +1 сахьт, MSK+1 санна Россехь къастош а йу. 2010-гӀа шо кхаччалц, областехь йара асан Самарин хан (МСК+1). 2010-2014-чу шерашкахь йара Москохан хан. 2014-чу шеран 26-чу октябрехь дуьйна регион йу йуха а кхоьллинчу кхозлагӀчу сахьтийн зонехь (МСК+1, Москохан хан + 1 сахьт, UTC+4). Маьлхан хенаца йукъара башхалла йу 30 минот тӀера областан малхбалехь, малхбузехь 48 минот тӀекхаччалц.
Хьажоргаш
Категори:Кошкинан кӀоштан нах беха меттигаш
Ле-Мениль-Може
Ле-Мениль-Може — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Лаха НогӀманди регионехь. Коммунан департамент — Кальвадос.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Кальвадос департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Случовск
Случовск (Случовск) — Российн Федерацин Брянскан областан Погаран кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта Российн Федерацин Европин декъан циклонаш а, антициклонаш а лела коьрта некъашна уллохь. Хийцалуш йолу довхачу а, шийлачу а хӀаваийн тулгӀенаш (дукха хьолахь майхь) кхуллу цхьаьнаэшшара боцу хенан хӀоттам, аьхка даладо стигал къекъарца догӀанаш, Ӏай йалайо йоццу йовхонаш.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Погаран кӀоштан нах беха меттигаш
Щелково (Ярославлан область)
Щелково (Щелково) — Российн Федерацин Ярославлан областан Любиман кӀоштара эвла.
Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Любиман кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Сахьтан аса
Сахьтан асанаш кхоллар (сахьтан зонаш — time zones) доьзна ду, цхьаьна агӀора, Дуьне шен семан гуонахьа хьийзарца лара гӀертарх, ткъа кхечу агӀора, гергара меттигера мелхан хан йукъахь цхьацца сахьт бен доцуш долу мехкаш билгалдахархьама (хенан зонаш). Барт хилира 24 административан сахьтан аса ян, хӀора а аса географин сахьтан асанца мелла а тера йогӀуш хила еза аьлла. Хан лара йолийра гринвичан меридиан тӀиера, (нолан меридиан, нолан сахьтан асан йуккъера меридиан).
ХӀинца хан хӀоттайо дерриг дуьненан координаци йина хенаца (UTC), иза Гринвичан хенан (GMT) меттана йукъайаьккхина. UTC шкалан бух бу цхьа барам болчу атоман хенан шкалаца (TAI), иза йу аьтту болуш нахана йукъахь лело. Дуьненан гуонахьа нолан меридиан тӀиера лерина сахьтан асанаш хуьлу бакъхьара а (малхбалехьа) а, харцхьара (малхбузехьа) дӀасахилла UTC тӀиера. Аьхкенан хан лелочу мехкийн сахьтан аса, хийцало UTC тӀиера аьхкан заманахь.
Россехь 2011 шарахь дуьйна законаца чӀагбина кхетам сахьтан зона.
Дозатохаран принципаш
Таханлера сахьтан асанийн бух бу дерриг дуьненан координаци йина хан, цунах йозу ерриг сахьтан асанийн хан. ХӀора дукхаллин градусан (я хӀора минотана) меттигера хан ца хоттохьама, Дуьне доькъу 24 сахьтан асане. Цхьаьна сахьтан асанера кхечу асане ваьлчи миноташ а, секундаш а ма-ярра юьсу, хийца ца ло сахьт бен. Цхьацца пачхьалкхашкахь, меттигера хан къастало дерриг дуьненачух дийна сахьташ доцуш, кхин а тӀе 30 я 45 минотана.
Теоретикехь дуьненан горгалан 24 сахьтан асанийн дозанаш хӀора асанан йуккъерачу меридианан дехьа а, сехьа а 7,5° гена йоьдучу меридианашца хила деза, цу тӀе гринвичан меридианан гуонаха лела дерриг дуьненан хан. Амма меттигашкахь, цхьаьна я масех административан махкахь цхьа хан хилийтархьама, асанийн дозанаш дӀасахилийна меридианийн теоретикан дозанал. Меттигашкахь сахьтан асанаш йовш меттигаш а нисло. И амал ю 60° шораллал лакхарчу регионийн, масала: Аляска, Гренланди, Российн къилбаседа регионаш.
Къилбаседа а, Къилба а полюсашкахь меридианаш цхьаьнакхета, цундела сахьтан асан кхетаман маьӀна дов, цуьнца цхьаьна меттиган хенан а. Полюсашкахь дерриг дуьненан хан лело езаш лору, амма Амундсен-Скотт (Къилба полюс) станцехь лела Керла Зеландин хан.
Аьхкенан хан
Кхин тӀе а сахьтан асанийн системана чолхалла йо дукхачу пачхьалкхашкахь аьхкенан хан лелоро. Аьхкенан хене дехьабовлуш дерриг дуьненан хенал шайн хан дӀатотту. Цу тӀе массанхьа а дехьа я сехьавалар цхьаьна хенахь а ца леладо. Цул сов, нагахь къилба эхиг тӀехь аьхке елахь, къилбаседа эхиг тӀехь Ӏа хуьлу.
Декретан хан
Декретан хан — 1930—1931 шерашкахь ССРС йукъадаьккхина хенан низам «асанан хан тӀе цхьаъ сахьт тохар».
Сахьтан асанаш тайп-тайпана мехкашкахь
Дукхах йолчу пачхьалкхийн мехкаш (оцу йукъахь Франци а, Йоккха Британи а, церан хӀордал дехьара мехкаш а, латтанаш а) лаьтта цхьаьна сахьтан асанехь. Цхьаерш йеха йу пачхьалкхан географин меридианца, цара цхьа аса лелайо. Масала, Цийн латта пхеа географин сахьтан асанехь йу, амма церан берриге а махкахь цхьа хан йу, Цийн стандартан хан.
Цхьацца пачхьалкхашкахь административан-мехкан дакъошкахь лелайо шиъ йа сов сахьтан асан хан. Масала, кхаа сахьтан аса лелайо Российн Федерацин субъект йолчу Республика Сахано (Якути) а, канадан мехко Нунавута а.
АЦШхь а, Канадехь а сахьтан асанийн доза доькъу штато, провинцис йа мехко, хӀунда аьлча цхьаьнан йа вукхан мехкан долахь хилар йа асанехь хилар билгалдоккху шолгӀачу низаман административан-мехкан тӀегӀанехь (графалла йа гуонаш).
Шиъ йа сов сахьтан асанаш йолу пачхьалкхаш
Таблицехь гайтина цхьацца пачхьалкхаш, материкан йа коьртачу мехкан декъехь шиъ йа сов сахьтан аса лелош йолу (масала, ХӀиндонези).
Хан
Терахьашца хан гойту сахьат:
Хьажоргаш
Категори:Хан
Палашкино (Владимиран область)
Палашкино (Палашкино) — Российн Федерацин Владимиран областан Камешкован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат билгалйоккху цуьнан географин хьоло, цунах доьзна ду маьлхан йовхо кхачар а, тайп-тайпана хӀордан, континенталан барамера шораллин, арктикин хӀаваан массаш лелар а (луларчу Малхбузен Европин, Йуккъера а, Къилбаседера а Азин, Атлантикин а, Къилбаседа Шен Ӏапказийн акваторера).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Камешкован кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Сугат
Сугат (Сугат) — Свердловскан областан Талицан гӀалин гуонан йукъайогӀу эвла.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (97%), чувашаш (4%).
Билгалдахарш
Категори:Талицан гӀалин гуо нах беха меттигаш Категори:Свердловскан областан нах беха меттигаш
Шиворонь (разъезд)
Шиворонь (Шиворонь) — Российн Федерацин Тулин областан Киреевскан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта барамерачу климатан асанехь. Кхузахь климат барамера континенталан, йуккъера йу барамера тӀуьна Оьрсийн акъарин къилбаседа-малхбузан кӀошташкарчунний, къилба-малхбера йекъа кӀоштаркашчунний. Климат кхуллуш дакъа лоцу радиацин а, циркуляцин а фактор. Радиацин баланс 40 ккал/см2 гергга йу. Мохк лаьтта, Ӏаьнаре даккхарна а, йохйарна а цхьабосса йовхо йолчу зонехь. Къилбаседехьа мелхан радиацин алсама дакъа дойу Ӏаьнаре даккхарна, къилбехахь дохдарна. Климатан Ӏаткъам бо континентан а, хӀордан а хӀаваан массаша. Атлантикин хӀаваъ областе кхочу дуьненан къилбаседа эхиг тӀехь гуттарен а долчу малхбузан хӀаваан массаш бахьнехь; дукхаха дерг уьш циклон кепара кхочу. И хӀаваан массаш Атлантикин Ӏапказан къилбаседа декъан тӀехула кхоллало. Ӏай малхбузера мехаш жигарадевлча массанхьа йохло, шортта ло догӀу, ткъа аьхка — кхуьйлира, догӀанан хенан хӀоттам хуьлу. Арктикин массаш кхуза йаьхкича Ӏай цӀеххьана шеллало, бӀаьста, аьхкенан йуьххьехь, гурахь гӀоролаш хуьлу. И массаш кхоллало арктикин бассейн тӀехула.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Киреевскан кӀоштан нах беха меттигаш
Суеватпауль
Суеватпауль (Суеватпауль) — Свердловскан областан Ивделан гӀалин гуонан йукъайогӀу эвла.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: хууш дац.
Билгалдахарш
Категори:Ивделан гӀалин гуо нах беха меттигаш Категори:Свердловскан областан нах беха меттигаш
Выгода (Одессин кӀошт)
Выгода — Украинин Одессин областан Беляевкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).