cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Абадзехин лам
Псыфабэ гӀап
Абадзехин лам боьххьехь Псыфабэ гӀап лаьттина боху. Цхаболчу историкаш чӀагӀдо, X-XI бӀешерашкахь кхузахь Котх дукъан къилбаседа басехь лаьтта эвланийн чӀагӀонаш хилар. Ерриг майда цуьнан йоккха йац, 100-200 кв.м. Жимма а кхерам хуьллушехь бахархой ловчкъара гӀопа чохь. Цул сов нисса оцу меттиган уллехула боьдура йохк-иэцаран некъ. Къепалаш оьхура Ӏаьржа хӀордан берда тӀе, цигахь мах дика хуьлура. Тахана гӀопан пенех тӀулгаш дисина 30 метр гергга лекха, гӀопан саьнгар чохь дитташ дийлина. Амма Псыфабэ гӀап латтар Ӏилманчаша шеконе дуьллу. Церан емалалла кхеташ а ду, хӀунда аьлча цхьа саьлнаш а, адаман белхан лар а йац цигахь. Иштта делахь а, дацахь а меттиг туристашна чӀогӀа хаза хета. Ткъа меттиган цӀе йоьзна ю минералан хица – адыгийн маттара «Псыфабэ» гочдо «довха хи».
Абадзехех лаьцна
Кавказан тӀом чекхбаллалц и адыгийн тайпа дехара Псекупс хин атагӀехь. Адыгийн къаьмнаш юкъахь абадзехаш уггаре даккхийчех цхьа къам дара. Цхьацца хьосташкара хаамашца Кавказан тӀом чекхбалале церан барам 200 эзаре кхачара. Адыгийн историн талламхойн цхьатерра ю, цара боху абадзехийн этнос кхуллуш доккха дакъа лаьцна абхазийн я абазинийн тайпанаша. Дуьххьарчу адыгийн историко Хан-Гирейс, дукха чӀогӀа шеко а йоцуш чӀагӀдора: «Мухха хиллехь а, абедзехийн гуола яьлла тӀебаьхкинчех, абхазийн а, чергазийн а гуоланех къаьстина, ткъа тӀаьхьарнаш дуста а ца оьшуш дукха хиларна, массарех царех чергазий хилира, хӀинца абедзехийн тайпа ду бакъ долу чергазийн гуолах, вуно чӀогӀа а ду». Профессора Л.И.Лавровс тардолуьйту, абадзехийн бух Ӏаьржа хӀордан бердашца Ӏийна юккъерачу бӀешерийн хьосташкахь Ӏабазаш цӀарца дуьйцу тайпанаш хилар. Иштта, схьадовларца гергара этносийн тобанаш цхьаьнакхетарца юкъаяьлла керла этносан цӀе – абадзехаш. Дуьххьара абадзехаш этносан кхоллам санна хьахийна Российн документашкахь XVIII бӀешеран юккъехь.
Тектоника
Ӏилманчашна и лам 10-15 миллион шо хьалха кхоллабелла хета. Кхузахь хилла доккха тектоникан айадалар хин цхьаьна бердан. Цул хьалха, юха а Ӏилманчаша дийцарехь, оцу меттигехь Тетис Ӏапказ хилла. Оцу гипотезех тешахь, кхетало, хӀунда ду гӀамар тӀулган тархаш цигахь алсама.
(1391) Карелия
(1391) Карелия  — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Истори
ДӀайиллина 1936 шеран 16 февралехь И. Вяйсяля цӀе йолу Ӏилманчо Турку обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1936 DA».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Горински (Брейтован кӀошт)
Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Брейтован кӀоштан нах беха меттигаш
Артана (Телавин муниципалитет)
Артана (ართანა) — Гуьржийчоьнан КӀахетин Телавин муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 819 стаг (2014 шо).
Дениз (Акчакале)
Дениз (Deniz) — Туркойчоьнан Къилба-Малхбален Анатоли регионан Шанлиурфа провинцин (ил) Акчакаленан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Артана (Телавин муниципалитет)
Билгалдахарш
Категори:Телавин муниципалитетан нах беха меттигаш
Дениз (Акчакале)
Хьажоргаш
Категори:Шанлиурфа провинцин микрокӀошташ
Категори:Акчакаленан микрокӀошташ
Категори:Акчакаленан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Плантация (Махнёвскан муниципалан кхоллар)
Плантация (Плантация) — Свердловскан областан Махнёвскан муниципалан кхоллам йукъайогӀу эвла.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: хууш дац.
Билгалдахарш
Категори:Махнёвскан муниципалан кхоллам нах беха меттигаш Категори:Свердловскан областан нах беха меттигаш
Мостови (Братскан кӀошт)
Мостови — Украинин Николаевн областан Братскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Шаред
Шаред — Словенин йукъараллера эвла.
Пухнова
Пухнова (Пухнава) — Белоруссин Могилёвн областан Чаусин кӀоштара эвла.
Шаред
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Мостови (Братскан кӀошт)
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Пухнова
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Шаред
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Пухнова
Хьажоргаш
Категори:Могилёвн областан нах беха меттигаш Категори:Чаусин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Мостови (Братскан кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Братскан кӀоштан нах беха меттигаш
Санта Хулия (Пануко)
Санта Хулия — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Санта Хулия лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Козино (Нелидован кӀошт)
Козино (Козино) — Российн Федерацин Тверан областан Нелидован кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Сент-ГӀен (Лакха Сона)
Сент-ГӀен — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ФгӀанш-Конте регионехь. Коммунан департамент — Лакха Сона.
Козино (Нелидован кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Нелидован кӀоштан нах беха меттигаш
Сент-ГӀен (Лакха Сона)
Билгалдахарш
Категори:Лакха Сона департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Тавриченка
Тавриченка — Кхазакхстанан Костанайн областан Денисовкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Костанайн областан нах беха меттигаш Категори:Денисовкан кӀоштан нах беха меттигаш
Вила-Шан (Эшпозенде)
Вила-Шан  — Португалин Брага гуонан йукъара фрегези. ЙукъайогӀуш йу цӀе йолучу муниципалитетан.
Географи
кӀошташ. Майда —.
Хьажоргаш
Категори:Брага кӀошташ Категори:Португалин фрегезеш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Пхьилинкъоьнгийн-Йурт
Пхьилинкъоьнгийн-Йурт  (Пхьилекъонгий-Юрт, Плиево) — Российн Федерацин ГӀалгӀайчоьнан Несаран кӀоштара эвла.
Истори
1944 шеран 23 февралехь коммунистийн Ӏедало нохчий а, гӀалгӀай а махкахбахар а, ишта Нохч-ГӀалгӀайн АССР дӀайаккхар а бахьана долуш, эвлан цӀе «Ахсар » аьлла хийцина йара. Эвла хоьвжира лулара хӀирий. 1957 шеран 9 январехь Нохч-ГӀалгӀайн АССР меттахӀоттийна ишта меттахӀоттийна эвлан хьалхалера цӀе а. Коммунистийн харца Ӏедало баха охьахийшина болу хӀирий дезна шаьш схьа баьхканча йуха баха.
Билгалдахарш
Категори:Несаран кӀоштан нах беха меттигаш
Рокка-Санта-Мария
Рокка-Санта-Мария — Италин Абруццо регионера коммуна. Лаьтташ йу Терамо провинцехь.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Абруццо йукъара гӀаланаш
Жигаралла
Жигаралла — адаман гӀуллакхийн тайп-тайпана кепаш гойту философин, политологин, экономикин, экологин термин.
Литература
Категори:Жигаралла
Нурма (Волхован кӀошт)
Нурма (Нурма) — Российн Федерацин Ленинградан областан Волхован кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Эвла йукъайогӀу хӀордан климатера континенталан дехьайолучу барамерачу климатан зонан. Цигахь барамера кӀеда Ӏа ду, барамехь йовха аьхке а йу. Климатан коьрта башхалла йу хенан хӀоттам цхьаьнаэшшара ца хилар, иза доьзна ду сих-сиха хийцалучу хӀаваан массех, уьш кхоллалучу кӀоште хьаьжжина хуьлу хӀордан, континенталан, арктикан.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Волхован кӀоштан нах беха меттигаш
Карделен (ХӀозат)
Карделен (Kardelen) — Туркойчоьнан Малхбален Анатоли регионан Тунджели провинцин (ил) ХӀозатан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Тунджели провинцин нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Монполлен
Монполлен (Montpollin) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Пеи-де-ла-ЛуагӀ регионехь. Коммунан департамент — Мен а, ЛуагӀа а.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Мен а, ЛуагӀа а департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Заиченко
Заиченко — Украинин Донецкан областан Мариуполан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Мариуполан кӀоштан нах беха меттигаш
Врбица (Чока)
Врбица  (Врбица) — Сербин Воеводинан автономин мехкан йукъараллера (општина) нах беха меттиг.
Географи
Лаьтташ йу Балканийн ахгӀайренан къилбаседа декъан тӀехь, хӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Литература
Категори:Воеводинан автономин мехкан нах беха меттигаш Категори:Сербин нах беха меттигаш
Шовгеновн кӀошт
Шовгеновн кӀошт (Шэуджэн къедзыгъо) Российн Федерацин Адыгейчура муниципалан кхоллам.
Административан центр — Хакуринохабль (Хьэкурынэхьабл).
Билгалдахарш
Категори:Адыгейчоь Категори:Российн кӀошташ
Сан Грато-Коломбаро (Асти)
Сан Грато-Коломбаро — Италин Пьемонт регионан  коммунера эвла.
Татакан
Татакан (Татакан) — Российн Федерацин Амуран областан Архаран кӀоштара эвла.
Сан Грато-Коломбаро (Асти)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Татакан
Климат
Кхузахь климат чӀогӀа континенталан йу муссоналлин сипташца. Иштта климат кхоллайаларан бахьна маьлхан радиацин а, хӀаваан массийн циркуляции а, географин факторийн а уьйр йу. Географин факторш йукъахь дукха хӀума ду: шораллин хӀоттам; мохк хӀордан гена хилар.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Якутскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+9.
Хьажоргаш
Категори:Архаран кӀоштан нах беха меттигаш
Вердуро (Козенца)
Вердуро — Италин Калабри регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Калабри регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Виденборстель
Виденборстель (Wiedenborstel) — Германин Шлезвиг-Гольштейн латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Шлезвиг-Гольштейн латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Борщёвски Пески
Борщёвские Пески (Борщёвские Пески) — Российн Федерацин Воронежан областан Эртилан кӀоштара эвла.
Росо (Миннесота)
Росо  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Миннесота штатера гӀала.
Истори
Росо гӀала йиллина  шарахь.
Борщёвски Пески
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Климатан Ӏаткъам бо Байкалхьалхара, Алтайра, Монголера Кхазакхстанехула йогӀу климаткхолларан семано (Воейковн сема).
Росо (Миннесота)
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Миннесота штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Борщёвски Пески
Хьажоргаш
Категори:Эртилан кӀоштан нах беха меттигаш
Бежань (Румыни)
Бежань — Румынин Бузеу жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Бузеу жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Мерсер (гуо, Пенсильвани)
Истори
Йиллина 1800 шарахь.
Бахархой
2019 шарахь гуонехь вехара 116 638 стаг.
Мохк
Гуон майда 1768 км². .
Билгалдахарш
Категори:Пенсильвани штатан гуонаш
Категори:АЦШ гуонаш
Ведерники (Москохан область)
Ведерники (Ведерники) — Российн Федерацин Москохан областан Рузан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Рузан кӀоштан нах беха меттигаш
Сурхо-ХитӀе
Сурхо-ХитӀе  — Российн Федерацин ГӀалгӀайчоьнан Несаран кӀоштара эвла.
Билгалдахарш
Категори:Несаран кӀоштан нах беха меттигаш
Черадело (Бергамо)
Черадело — Италин Ломбарди регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Ломбарди регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Симоново (Алтайн мохк)
Симоново (Симоново) — Российн Федерацин Алтайн мехкан Угловскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера а, чӀогӀа континенталан а йу, кхоллало Атлантикера, Арктикера, Малхбален Сибрехара, Йуккъерчу Азера сих-сиха хийца а луш кхочучу хӀаваан массаш бахьнехь. Маршах кӀезиг йолуш хенан хӀоттам хилар бахьнехь алссама маьлхан радиации кхачайо кхуза. Малх лепаран дохаллин йуккъера барам 2000—2300 сахьт шарахь бу, цхьаьнатоьхна радиацин барам кхочу 4500-4800 МДж/м2 шарахь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Хьажоргаш
Категори:Угловскан кӀоштан нах беха меттигаш
Первомайски (Баганан кӀошт)
Первомайски (Первомайский) — Российн Федерацин Новосибирскан областан Баганан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат континенталан йу. Лаьттан гӀоролаш йуьйлало сентябран шолгӀачу декъехь, чекхйовлу май чекхболуш. Шелонан мур лаьтта - 178, йовхонан - 188, гӀур йоцуш – 120 дийнахь. Географин хьоло цуьнан климатан континенталалла алсама лурйо, оццу географин шораллашкахь лаьттачу, амма адаман даха аьтто болчу Европин а, Америкин а кӀошташкахьчул.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Омскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+6.
Пронино (Домшинскан йуьртан меттиг)
Пронино (Пронино) — Российн Федерацин Вологдин областан Шекснан кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Шекснан кӀоштан нах беха меттигаш
Мольия (Бреша)
Мольия — Италин Ломбарди регионан  коммунера эвла.
Лопатьево
Лопатьево (Лопатьево) — Российн Федерацин Новгородан областан Боровичин кӀоштара эвла.
Мольия (Бреша)
Литература
Категори:Ломбарди регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Лопатьево
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Боровичин кӀоштан нах беха меттигаш
Гархун (Шаьруран кӀошт)
Гархун (Qarxun) — Азербайджанан Шаьруран кӀоштара эвла.
Билгалдахарш
Категори:Шаьруран кӀоштан нах беха меттигаш
Бадалона
Бадалона — Испанин Барселона провинцин муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —. ХӀордан сизал локхалла. муниципалитеташ.
Хьажоргаш
Категори:Испанин муниципалитеташ Категори:Барселона провинцин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
ХӀадимкоьй
ХӀадимкоьй (Hadımköy) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан Истмала провинцин (ил) Арнавуткоьйнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Истмала провинцин нах беха меттигаш
Категори:Истмала провинцин микрокӀошташ
Категори:Арнавуткоьйнан (Истмала) микрокӀошташ
Категори:Арнавуткоьйнан (Истмала) кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Клубочиха
Клубочиха (Клубочиха) — Российн Федерацин Архангельскан областан Холмогорин кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Холмогорин кӀоштан нах беха меттигаш
Рудишки (кӀотар)
Рудишки (Рудзішкі) — Белоруссин Гроднон областан Островецан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Островецан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
СентгӀе (Лакха Сона)
СентгӀе — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ФгӀанш-Конте регионехь. Коммунан департамент — Лакха Сона.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Лакха Сона департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Козенковка
Козенковка (Козенковка) — Российн Федерацин Брянскан областан Клетнян кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта Российн Федерацин Европин декъан циклонаш а, антициклонаш а лела коьрта некъашна уллохь. Хийцалуш йолу довхачу а, шийлачу а хӀаваийн тулгӀенаш (дукха хьолахь майхь) кхуллу цхьаьнаэшшара боцу хенан хӀоттам, аьхка даладо стигал къекъарца догӀанаш, Ӏай йалайо йоццу йовхонаш.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Клетнян кӀоштан нах беха меттигаш
Камприяно (Сьена)
Камприяно — Италин Тоскана регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Тоскана регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Путьки (Чаусин кӀошт)
Путьки (Пуцькі) — Белоруссин Могилёвн областан Чаусин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Могилёвн областан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Платина (Свердловскан область)
Платина (Платина) — Свердловскан областан Нижни Туран гӀалин гуонан йукъайогӀу эвла.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (96%), гӀезалой (3%).
Билгалдахарш
Категори:Нижни Туран гӀалин гуо нах беха меттигаш Категори:Свердловскан областан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Дибек (Акчакале)
Дибек (Dibek) — Туркойчоьнан Къилба-Малхбален Анатоли регионан Шанлиурфа провинцин (ил) Акчакаленан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Шанлиурфа провинцин нах беха меттигаш
Категори:Шанлиурфа провинцин микрокӀошташ
Категори:Акчакаленан микрокӀошташ
Колесня (Тверан область)
Колесня (Колесня) — Российн Федерацин Тверан областан Нелидован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Нелидован кӀоштан нах беха меттигаш
Дибек (Акчакале)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Вилела (Амареш)
Хьажоргаш
Категори:Брага кӀошташ Категори:Португалин фрегезеш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
(491) Карина
(491) Карина  — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Истори
ДӀайиллина 1902 шеран 3 сентябрехь Макс Вольф цӀе йолу Ӏилманчо Хайдельберг обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1902 JQ».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Устье (Духовщинан кӀошт)
Устье (Устье) — Российн Федерацин Смоленскан областан Духовщинан кӀоштара дӀатесна эвла.
Шафарсько
Шафарсько — Словенин йукъараллера эвла.
Устье (Духовщинан кӀошт)
Климат
Климат барамера континенталан йу, амалехь барамера йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а ду. Ӏаьн хьалхара дакъа довха ду шолгӀачул. ХӀаваан йовхачу температуран (де-буьйсан йукъара барам) мур лаьтта 213-224 дийнахь. ГӀоролаш йоцучу муьран йукъара барам 125-148 де. Цхьацца шерашкахь хаало дикка дӀатовжар йийцинчу климатан амалех. Йочанийн шеран барам бу 645-691 мм. Кхааннах ши дакъа догӀан кепара догӀу, цхьа дакъа ло кепара хуьлу. Цхьаьна эшшара лон чкъор лаьтта декабрь болалуш, деша апрелан хьалхарчу декадехь.
Шафарсько
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Устье (Духовщинан кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Шафарсько
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Устье (Духовщинан кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Духовщинан кӀоштан нах беха меттигаш
Саннисайд (Джорджи)
Саннисайд — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Джорджи штатера нах беха меттиг, иза лоруш йу бахархойн статистикин меттиг (census-designated place, CDP) санна.
Географи
Саннисайд бахархойн статистикин меттиган майда —. Статистикин йекъна меттиган бакъонан статус йац.
ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Джорджи штатан бахархойн статистикин меттигаш Категори:Джорджи штатан нах беха меттигаш Категори:АЦШ бахархойн статистикин меттигаш
Бутков
Бутков (Бутков) — Российн Федерацин Ростовн областан Кашарин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь амалехь йу бараман асанера бараман континенталан климат. Ӏа дукха хьолахь кхоьлина а, мохе а ду. Аьхке мохе а, йекъа а, йовха а йу. Климатан континенталан сипташ чӀагӀло мехкан къилбаседа-малхбузера къилба-малхбале. ТӀекхета йокъалла, йовхо. ЧӀагӀло мехаш, Ӏаьнан шелонаш. Климатан амалан башхалла йу маьлхан серло а, йовхо а шорта хилар. Дукха хуьлу барамера шораллин къилба зонин циркуляцин процессаш. Амма, Арктикера шийла массаш кхача тарло, масийттаза йан а тарло уьш.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Альцгеймеран цамгар
Альцгеймеран цамгар- нейродегенеративан цамгар а йу, иштта деменцин уггаре йаьржина кеп а йу. Хьалхара цунах лаьцна йаздина 1907-чу шарахь немцойн психиатрин лоьро Альцгеймер Алоисо. Статистико ма-гайтара, кхузткъа пхи (65) шарал сов хан йолчу нахехь карайо и цамгар, цул сов юьххьера Альцгеймеран цамгар йу. Иза цуьнан наггахь бен йоцу кеп йу. 2006-чу шарахь и цамгар токхуш ткъе ялх миллион ялх бӀе эзар (26,6 млн) стаг вара. Ткъа 2050-чу шарахь иштта цамгар йолу нехан процент доьазза лакхаяла тарло.
Хьал чӀагӀдаларца гуттаренна эс хӀаллакхуьлу, къамел дар а, когнитиван белхаш а галдолу, ша-шен могашаллина зен ца дало. Цул сов, хьолехь ориентаци а ца яло. ТӀаьх-тӀаьхьа организман функцеш талхар бахьана долуш Ӏожалле воьрзу стаг. Сихаллехь лазаран билгалонаш гучуйовлар, цуьнан чӀагӀдалар а тайп-тайпана хуьлу. Диагноз билгалйаьккхинчул тӀаьхьа кхиъ 3-9 шарахь деха адам. Цамгар йолайаларан бахьанаш хаа кӀорггера талламаш бина бац.
Хетарехь, гергга кхузткъа итт процентаца (70 %) и цамгар ден-ненан генашца стагана йуьсу. Ткъа кхийолу (цомгуш хуьлуьйту) факторш йу коьртан лазарш а, депресси а, цӀийн Ӏаткъам совбаларан лазар (гипертони) а. Цамгар кхетар доьзна ду коьртан хье чохь атеросклероз а, нейрофибрилляран оьргаш а кхиарца. Кхидолу цамгаран бахьанаш дӀадаха, хила тарлуш йолу диагнозан баххаш ду:
Дукхачу хьолехь хьалхара Альцгеймеран цамгаран билгалонаш гергарчарна нехан санна къанвалар ду моьтту. Цамгар билгалъяккха хьен хьесна таллар до. Хьекъалан балхо а, дегӀан меженаш меттах а йахаро а, диета ларйаро а Альцгеймеран цамгар чӀагӀйалар мелла а саца йан там бу. Амма цара билгала гӀодо аьлла тоьшаллаш дац. Иштта цамгар йухатоттуш цхьаа дарбанан препараташ  йа тӀетухурш а йац.
Цхьаа а тайпана дарбанан кепиг цамгар чӀагӀйалар саца ца ло йа йухайерза ца ло. Амма цхьайолчу методаш билгалонаш таян а там бу. Амма цхьайолчу методаш билгалонаш таян а там бу. Цомгушчарна нехан йа гергарчу нехан гӀо оьшу.
Ныръял
Ныръял (Ныръял) — Российн Федерацин Марий Элан Медведеван кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь бараме континенталан климат йу. Ӏа кхузахь дикка деха а, ло долуш а ду, ткъа аьхке — дикка йовха йу. Мехкан Ӏаткъам бо Атлантикин а, Арктикин а хӀаваан массаш. Ӏаьна заманахь кхузахь цӀеххьана температураш оьгу, ткъа гурахь а, бӀаьста а сих-сиха гӀура хуьлу. ХӀаваан температуран шеран йуккъера барам республикин малхбалехь Цельсин ноль градусал сов хуьлу, ткъа къилба-малхбузехь кхаа градусе кхочу. Уггар шийла бутт — январь, ткъа уггар бовха — июль бу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Медведеван кӀоштан нах беха меттигаш
Горка (Брейтован кӀошт)
Горка (Горка) — Российн Федерацин Ярославлан областан Брейтован кӀоштара эвла.
Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Брейтован кӀоштан нах беха меттигаш
Эккажакъоьнгий-Йурт
Эккажакъоьнгий-Йурт  — Российн Федерацин ГӀалгӀайчоьнан Несаран кӀоштара эвла.
Билгалдахарш
Категори:Несаран кӀоштан нах беха меттигаш
Кальчиновка (Мариуполан кӀошт)
Кальчиновка — Украинин Донецкан областан Мариуполан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Мариуполан кӀоштан нах беха меттигаш
Таврическое
Таврическое — Кхазакхстанан Малхбален-Кхазакхстанан областан Уланан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Малхбален-Кхазакхстанан областан нах беха меттигаш Категори:Уланан кӀоштан нах беха меттигаш
Лаона (Висконсин)
Лаона — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Висконсин штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Висконсин штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Кавуктепе (ХӀозат)
Кавуктепе (Kavuktepe) — Туркойчоьнан Малхбален Анатоли регионан Тунджели провинцин (ил) ХӀозатан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Тунджели провинцин нах беха меттигаш
Категори:ХӀозатан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Сан Грегорио (Л’Аквила)
Сан Грегорио — Италин Абруццо регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Абруццо регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Миффлин (гуо, Пенсильвани)
Миффлин — АЦШ Пенсильвани штатера гуо. Центр – гӀала Льюистаун.
Истори
Йиллина 1789 шарахь.
Бахархой
2019 шарахь гуонехь вехара 46 682 стаг.
Билгалдахарш
Категори:Пенсильвани штатан гуонаш
Категори:АЦШ гуонаш
Роккаскаленья
Роккаскаленья — Италин Абруццо регионера коммуна. Лаьтташ йу Кьети провинцехь.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Абруццо йукъара гӀаланаш
Гишлагаббас
Гишлагаббас (Qışlaqabbas) — Азербайджанан Шаьруран кӀоштара эвла.
Ротсей (Миннесота)
Ротсей  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Миннесота штатера гӀала.
Истори
Ротсей гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Миннесота штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Украинка (Архаран кӀошт)
Украинка (Украинка) — Российн Федерацин Амуран областан Архаран кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат чӀогӀа континенталан йу муссоналлин сипташца. Иштта климат кхоллайаларан бахьна маьлхан радиацин а, хӀаваан массийн циркуляции а, географин факторийн а уьйр йу. Географин факторш йукъахь дукха хӀума ду: шораллин хӀоттам; мохк хӀордан гена хилар.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Якутскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+9.
Хьажоргаш
Категори:Архаран кӀоштан нах беха меттигаш
Верхнепечерски
Климат
Эвла йу барамера шораллера континенталан климатан асанехь, шен амалехь арктикан а, тропикан а а хӀаваъ кхачар а долуш. ГӀоролаш йоцу мур Ийдалан тогӀенехь лаьтта йуккъера барам 159 дийнахь, 29 апрелера 4 октябрь кхаччалц, амма гӀеххьа галл а долу оцу тӀиера цхьацца шерашкахь. Иштта, 1967 ш. тӀаьххьара бӀаьстенан гӀоролаш хилира 4 июнехь, ткъа 1950 ш. хьалхара гуьйренан гӀоролаш 14 сентябрехь хилира. ГӀоролаш цахуьлу мур бозу рельефан хьолах. Кхузахь йогӀу шарахь 500 мм йочанаш. Йочанаш цхьабосса цайаро сих-сиха йокъаллаш хӀиттайо. Йокъаллаш алсама хуьлу май беттан шолгӀа а, кхоалгӀа а декадашкахь, июнан хьалхарчу декадехь а, цасоццаш йочанаш хуьлу – дукха хьолахь январехь а, февралан хьалхарчу а, шолгӀачу а декадашкахь, ткъа кхин а октябран шолгӀачу декъехь – ноябран хьалхарчу декадехь.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 45 адам леррана 2010 шарахь.
Сахьтан аса
Эвла йу Самарин хенан сахьтийн асехь. UTC-ца хийцадалар ду +4:00. Москохан хенаца цу сахьтийн асан гуттар а хийцадалар ду +1 сахьт, MSK+1 санна Россехь къастош а йу. 2010-гӀа шо кхаччалц, областехь йара асан Самарин хан (МСК+1). 2010-2014-чу шерашкахь йара Москохан хан. 2014-чу шеран 26-чу октябрехь дуьйна регион йу йуха а кхоьллинчу кхозлагӀчу сахьтийн зонехь (МСК+1, Москохан хан + 1 сахьт, UTC+4). Маьлхан хенаца йукъара башхалла йу 30 минот тӀера областан малхбалехь, малхбузехь 48 минот тӀекхаччалц.
Вимерсдорф
Вимерсдорф (Wiemersdorf) — Германин Шлезвиг-Гольштейн латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Шлезвиг-Гольштейн латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Вердуцио (Салерно)
Вердуцио — Италин Кампания регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Кампания регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
(1470) Карла
(1470) Карла  — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Истори
ДӀайиллина 1938 шеран 17 сентябрехь A. Bohrmann цӀе йолу Ӏилманчо Хайдельберг обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1938 SD».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
СегӀ-ле-НогӀуа
СегӀ-ле-НогӀуа — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ФгӀанш-Конте регионехь. Коммунан департамент — Лакха Сона.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Лакха Сона департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Бадия-дель-Вальес
Бадия-дель-Вальес — Испанин Барселона провинцин муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —. ХӀордан сизал локхалла. муниципалитеташ.
Хьажоргаш
Категори:Испанин муниципалитеташ Категори:Барселона провинцин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Мольия (Мантова)
Мольия — Италин Ломбарди регионан  коммунера эвла.
Литература
Категори:Ломбарди регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Волынщино (Москохан область)
Волынщино (Волынщино) — Российн Федерацин Москохан областан Рузан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Рузан кӀоштан нах беха меттигаш
Черадело (Пяченца)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Эмилия-Романья регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Койолес (Вега де Алаторе)
Географи
Койолес лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Буравцовка
Буравцовка (Буравцовка) — Российн Федерацин Воронежан областан Эртилан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Климатан Ӏаткъам бо Байкалхьалхара, Алтайра, Монголера Кхазакхстанехула йогӀу климаткхолларан семано (Воейковн сема).
Хьажоргаш
Категори:Эртилан кӀоштан нах беха меттигаш
Семеновка (Дубнан кӀошт)
Семеновка (Семеновка) — Российн Федерацин Тулин областан Дубнан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта барамерачу климатан асанехь. Кхузахь климат барамера континенталан, йуккъера йу барамера тӀуьна Оьрсийн акъарин къилбаседа-малхбузан кӀошташкарчунний, къилба-малхбера йекъа кӀоштаркашчунний. Климат кхуллуш дакъа лоцу радиацин а, циркуляцин а фактор. Радиацин баланс 40 ккал/см2 гергга йу. Мохк лаьтта, Ӏаьнаре даккхарна а, йохйарна а цхьабосса йовхо йолчу зонехь. Къилбаседехьа мелхан радиацин алсама дакъа дойу Ӏаьнаре даккхарна, къилбехахь дохдарна. Климатан Ӏаткъам бо континентан а, хӀордан а хӀаваан массаша. Атлантикин хӀаваъ областе кхочу дуьненан къилбаседа эхиг тӀехь гуттарен а долчу малхбузан хӀаваан массаш бахьнехь; дукхаха дерг уьш циклон кепара кхочу. И хӀаваан массаш Атлантикин Ӏапказан къилбаседа декъан тӀехула кхоллало. Ӏай малхбузера мехаш жигарадевлча массанхьа йохло, шортта ло догӀу, ткъа аьхка — кхуьйлира, догӀанан хенан хӀоттам хуьлу. Арктикин массаш кхуза йаьхкича Ӏай цӀеххьана шеллало, бӀаьста, аьхкенан йуьххьехь, гурахь гӀоролаш хуьлу. И массаш кхоллало арктикин бассейн тӀехула.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Тулин областан Дубнан кӀоштан нах беха меттигаш
Врдник
Врдник (Врдник) — Сербин Воеводинан автономин мехкан йукъараллера (општина) нах беха меттиг.
Географи
Лаьтташ йу Балканийн ахгӀайренан къилбаседа декъан тӀехь, хӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Литература
Категори:Воеводинан автономин мехкан нах беха меттигаш Категори:Сербин нах беха меттигаш
Тополински Лесхоз
Тополинский Лесхоз (Тополинский Лесхоз) — Российн Федерацин Алтайн мехкан Угловскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера а, чӀогӀа континенталан а йу, кхоллало Атлантикера, Арктикера, Малхбален Сибрехара, Йуккъерчу Азера сих-сиха хийца а луш кхочучу хӀаваан массаш бахьнехь. Маршах кӀезиг йолуш хенан хӀоттам хилар бахьнехь алссама маьлхан радиации кхачайо кхуза. Малх лепаран дохаллин йуккъера барам 2000—2300 сахьт шарахь бу, цхьаьнатоьхна радиацин барам кхочу 4500-4800 МДж/м2 шарахь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Хьажоргаш
Категори:Угловскан кӀоштан нах беха меттигаш
Рудишки 1
Рудишки 1 (Рудзішкі 1) — Белоруссин Гроднон областан Островецан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Гроднон областан нах беха меттигаш
Категори:Островецан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Пронино (Никольскан йуьртан меттиг)
Пронино (Пронино) — Российн Федерацин Вологдин областан Шекснан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Шекснан кӀоштан нах беха меттигаш
Платоново (Свердловскан область)
Платоново (Платоново) — Свердловскан областан Шалян гӀалин гуонан йукъайогӀу эвла.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (98%).
Билгалдахарш
Категори:Шалян гӀалин гуо нах беха меттигаш Категори:Свердловскан областан нах беха меттигаш
Кобылински (Шенкурскан кӀошт)
Кобылински (Кобылинская) — Российн Федерацин Архангельскан областан Шенкурскан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Шенкурскан кӀоштан нах беха меттигаш
Беженари
Беженари — Румынин Вилча жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Вилча жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Монтийе
Монтийе (Montilliers) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Пеи-де-ла-ЛуагӀ регионехь. Коммунан департамент — Мен а, ЛуагӀа а.
Географи
.
Вилела (Повуа-де-Ланьозу)
Вилела  — Португалин Брага гуонан йукъара фрегези. ЙукъайогӀуш йу цӀе йолучу муниципалитетан.
Географи
кӀошташ. Майда —.
Пырцы
Пырцы (Пырцы) — Белоруссин Могилёвн областан Чаусин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Могилёвн областан нах беха меттигаш
Категори:Чаусин кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Шаховець
Шаховець — Словенин йукъараллера эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Горчулу (Шаьруран кӀошт)
Горчулу (Qorçulu) — Азербайджанан Шаьруран кӀоштара эвла.
Билгалдахарш
Категори:Шаьруран кӀоштан нах беха меттигаш
Кампу Инфериоре (Леко)
Кампу Инфериоре — Италин Ломбарди регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Ломбарди регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Петрушино (Новосибирскан область)
Петрушино (Петрушино) — Российн Федерацин Новосибирскан областан Баганан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат континенталан йу. Лаьттан гӀоролаш йуьйлало сентябран шолгӀачу декъехь, чекхйовлу май чекхболуш. Шелонан мур лаьтта - 178, йовхонан - 188, гӀур йоцуш – 120 дийнахь. Географин хьоло цуьнан климатан континенталалла алсама лурйо, оццу географин шораллашкахь лаьттачу, амма адаман даха аьтто болчу Европин а, Америкин а кӀошташкахьчул.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Омскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+6.
Копейки (Тверан область)
Копейки (Копейки) — Российн Федерацин Тверан областан Нелидован кӀоштара эвла.
(4121) Карлин
(4121) Карлин  — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Истори
ДӀайиллина 1986 шеран 2 майхь INAS цӀе йолу Ӏилманчо Паломар обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1986 JH».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Копейки (Тверан область)
Хьажоргаш
Категори:Нелидован кӀоштан нах беха меттигаш
Нюхта
Нюхта (Нюхта) — Российн Федерацин Марий Элан Медведеван кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь бараме континенталан климат йу. Ӏа кхузахь дикка деха а, ло долуш а ду, ткъа аьхке — дикка йовха йу. Мехкан Ӏаткъам бо Атлантикин а, Арктикин а хӀаваан массаш. Ӏаьна заманахь кхузахь цӀеххьана температураш оьгу, ткъа гурахь а, бӀаьста а сих-сиха гӀура хуьлу. ХӀаваан температуран шеран йуккъера барам республикин малхбалехь Цельсин ноль градусал сов хуьлу, ткъа къилба-малхбузехь кхаа градусе кхочу. Уггар шийла бутт — январь, ткъа уггар бовха — июль бу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Медведеван кӀоштан нах беха меттигаш
Донанди (Акчакале)
Донанди (Donandı) — Туркойчоьнан Къилба-Малхбален Анатоли регионан Шанлиурфа провинцин (ил) Акчакаленан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Шанлиурфа провинцин нах беха меттигаш
Категори:Шанлиурфа провинцин микрокӀошташ
Категори:Акчакаленан микрокӀошташ
Рочестер (Миннесота)
Рочестер  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Миннесота штатера гӀала.
Донанди (Акчакале)
Хьажоргаш
Категори:Акчакаленан кӀоштан нах беха меттигаш
Рочестер (Миннесота)
Истори
Рочестер гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Донанди (Акчакале)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Рочестер (Миннесота)
Хьажоргаш
Категори:Миннесота штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Корукоьй (ХӀозат)
Корукоьй (Koruköy) — Туркойчоьнан Малхбален Анатоли регионан Тунджели провинцин (ил) ХӀозатан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Тунджели провинцин нах беха меттигаш
ХӀараччи (Арнавуткоьй)
ХӀараччи (Haraççı) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан Истмала провинцин (ил) Арнавуткоьйнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Корукоьй (ХӀозат)
Хьажоргаш
Категори:ХӀозатан кӀоштан нах беха меттигаш
ХӀараччи (Арнавуткоьй)
Хьажоргаш
Категори:Истмала провинцин нах беха меттигаш
Категори:Истмала провинцин микрокӀошташ
Корукоьй (ХӀозат)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Санта Хулия (Тиватлан)
Санта Хулия — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
ХӀараччи (Арнавуткоьй)
Хьажоргаш
Категори:Арнавуткоьйнан (Истмала) микрокӀошташ
Санта Хулия (Тиватлан)
Географи
Санта Хулия лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
ХӀараччи (Арнавуткоьй)
Хьажоргаш
Категори:Арнавуткоьйнан (Истмала) кӀоштан нах беха меттигаш
Санта Хулия (Тиватлан)
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
ХӀараччи (Арнавуткоьй)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
СегӀванс
СегӀванс — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ФгӀанш-Конте регионехь. Коммунан департамент — Лакха Сона.
Санта Хулия (Тиватлан)
Климат
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
СегӀванс
Географи
.
Санта Хулия (Тиватлан)
Истори
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
СегӀванс
Билгалдахарш
Категори:Лакха Сона департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Санта Хулия (Тиватлан)
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Лудилово (Новгородан область)
Лудилово (Лудилово) — Российн Федерацин Новгородан областан Боровичин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан, хӀордан климатан герга йу, цуьнан амалехь тӀех сов тӀуналла, йовха йоцу аьхке, йовха, йеха гуьйре, барамехь кӀеда Ӏа, йеха шийло бӀаьсте. Ӏай кхоьлина хенан хӀоттам хуьлу, йукъа-кара (5-7 де баттахь) йовхонашца. Ӏа дохделча ша хьокху. Баттахь 5-10 дийнахь дарц хьоькху. Дохк хуьлу Ӏаьн дохаллехь Ӏуьйренан сахьташкахь (5 — 15 де баттахь). Кхоьлина денош хуьлу 10 — 28 баттахь (максимум декабрехь), диекхна денош 2-6 баттахь. Аьхка доцца догӀанаш хуьлу (12-17 де баттахь). Диекхна денош 10-19 хуьлу баттахь. Буса а, Ӏуьйрана а дохк хуьлу (5-8 де баттахь). Гуьйре дохк йолуш кхоьлина хуьлу (12-14 де дохк йолуш). Йочанаш гурахь дехха дерз кепара, ноябрехь тӀеда ло кепара хуьлу.
Тагильское
Тагильское — Кхазакхстанан Костанайн областан Сарыколан кӀоштара эвла.
Сан Грегорио (Верона)
Сан Грегорио — Италин Венеция регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Венеция регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Тагильское
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).