cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Оьрсийн мотт
Древнерусский язык
Позднейшие памятники удельно-феодальной Руси отражают особенности областных говоров; так, памятники новгородские и псковские фиксируют «цоканье» (мену «ц» и «ч» или совпадение их в одном каком-либо звуке), новгородское произношение «», как «и» (что отлагается в памятниках как мена «» и «и»); аканье находит своё отражение в московских памятниках с XIV в.; мена «» и «е» (при отсутствии параллельной мены «» и «и») присуща памятникам, возникавшим на территории южно- и средне-русских говоров, и т. п.
Учитывая показания памятников и проверяя их данными сравнительного изучения русских диалектов, можем восстановить такие главнейшие этапы в развитии грамматического строя русского языка XIV—XVII веков.
Современный русский язык
Современный русский язык (стандартный вариант, в русской традиции известный как литературный язык) сформировался примерно на рубеже XVIII—XIX веков. Из последующих изменений следует выделить реформу русского правописания 1918 года, а также менее существенные изменения 1956 года.
Письменность и алфавит
В русском языке используется письменность на основе русского алфавита, восходящего к кириллическому алфавиту (кириллице).
Алфавит русского языка в нынешнем виде с 33 буквами существует с 1918 года
Фонетика и фонология
Вокализм литературного русского языка представлен треугольной системой (треугольник Щербы) с пятью или шестью гласными фонемами (фонемы обозначаются косыми скобками / /): Гласные различаются по степени подъёма языка и по ряду (сопряжённому с наличием или отсутствием лабиализации, то есть огубленности):
В безударных слогах русские гласные подвергаются редукции, которая вместе с влиянием окружающих согласных приводит к появлению аллофонов. Аллофоны обозначаются квадратными скобками [ ]. См. подробный список аллофонов русского языка. Особое место занимает аллофон [ə], называемый шва и возникающий в слабой безударной позиции, кроме ближайшего предударного слога, например, в словах корова [ka’rovə], собака [sa’bakə], молоко [məla’ko] и т. п.
В косых скобках показаны фонемы, в квадратных — аллофоны.
В русском наблюдается значительное разнообразие типов слогов, включая V (а), CV (да), VC (ум), CVC (год), VCC (акт), CCV (сто), CCVC (стол), CCCV (в три), CCCVC (штрих), CCCVCC (страсть) и даже в некоторых словах такие редкие типы, как CCVCCCC (графств) или CCCCVC (взгляд).
Фонологическую (смыслоразличительную) роль играет ударение (се́ло — село́), сильна фонетическая редукция безударных гласных. Положение ударения не выводится однозначно из фонетической структуры слова, при словоизменении оно является подвижным (голова́ — го́лову — голо́в). В отличие от церковнославянского (где простановка ударений распространилась по греческому образцу в ходе второго южнославянского влияния с XIV—XVI вв.), в русском языке ударение на письме не обозначается, за исключением некоторых специальных текстов (например, словарей) и случаев, где отсутствие этого знака может вызвать неоднозначность (я знаю, что́ ты читал).
Некоторые исследователи полагают, что фонетической нормой русского литературного языка является т. н. московское произношение.
Морфология
В русском языке все слова принадлежат обширным грамматическим классам — частям речи. Слова, относящиеся к одной части речи, обладают: Кроме того, слова одной части речи могут обладать словообразовательной близостью и выполнять одинаковые синтаксические функции в составе предложения. Выделяют четыре типа частей речи: Служат для обозначения предметов, признаков, процессов и других явлений окружающей внеязыковой действительности. Такие слова обычно являются самостоятельными членами предложения, несут на себе словесное ударение и этим отличаются от служебных слов. Разграничены следующие части речи данного типа: * Лишь <tt>качественные прилагательные</tt> имеют степени сравнения.
** Профессиональные лингвисты не включают местоимение в список самостоятельных частей речи, так как разные разряды их имеют разнородные морфологические признаки. Вместо этого предлагают выделять внутри каждого из других классов подкласс <tt>местоименных</tt> соответствующих частей речи, например, местоименные существительные, местоименные прилагательные и т. д., противопоставляя их другому подклассу, называемому <tt>знаменательными словами</tt>, то есть <tt>неместоименными</tt>.
Не называют явлений действительности, а указывают на отношения, существующие между этими явлениями. Они не являются самостоятельными членами предложения, обычно не имеют словесного ударения.
Выражают субъективное отношение говорящего к тому, о чём идёт речь, как строится высказывание и т. п. По мнению многих языковедов, составляют особую часть речи.
Выражают (но не называют!) чувства говорящего.
Система имени и местоимения
Русский — язык синтетического типа, для него характерна развитая система словоизменения с помощью окончаний (флексий) и приставок. Имя обладает категориями рода, одушевлённости, числа и падежа.
Морфология русского языка несколько упрощена по сравнению с праславянской. К настоящему времени русский язык фактически утратил двойственное число, старую форму звательного падежа (которая устойчиво сохраняется лишь в некоторых словах, например, Боже, Господи). С другой стороны, в современном разговорном языке иногда наблюдается новая, ограниченно употребляемая звательная форма некоторых одушевлённых существительных, образуемая усечением окончания именительного падежа -а или -я имён собственных (и некоторых нарицательных), относящихся к 1-му склонению (мам!, Юр!, дядь Петь!), реже у множественного числа 2-го склонения на -а: (ребят!). Эта форма совпадает с родительным падежом множественного числа.
Система глагола
В системе глагольных форм исчезли плюсквамперфект, аорист и супин (имперфект, представленный в древнерусских текстах, по мнению ряда исследователей, в живой восточнославянской речи отсутствовал), но развилось грамматическое противопоставление совершенного и несовершенного вида. Относительно новыми по происхождению являются аналитические формы будущего времени несовершенного вида, образованные с помощью вспомогательного глагола быть и инфинитива основного глагола (буду петь); реже в этих конструкциях употребляется глагол стать (стану петь), постепенно оттесняемый на периферию языка. Аналитическими являются и формы сослагательного наклонения, образованные с помощью форм прошедшего времени основного глагола и частицы бы. По происхождению эти формы восходят, по-видимому, к общеславянскому плюсквамперфекту.
Словосочетание
Словосочетание, благодаря форме главного слова, может входить в другое, сложное словосочетание или в сочинительный ряд: Само место обязывало к тишине и благочинию и располагало к тихим, серьёзным мыслям (Чехов).
В словосочетании проявляются определённые отношения между главным и зависимым словами, определяющие значение члена предложения (зависимого слова): определения, дополнения, обстоятельства. Типы словосочетаний определяются по принадлежности главного слова к той или иной части речи.
Сложное предложение
Имеет две или более грамматические основы. Составляющие его простые предложения образуют смысловое, грамматическое и интонационное е д и н с т в о. Средствами связи являются интонация, союзы, союзные и указательные слова. Они не только соединяют части в сложное предложение, но и выражают грамматическое значение, то есть отношения между простыми предложениями (частями). Напр.: Утро, когда начинается этот рассказ, наступило пасмурное, но тёплое (Паустовский) — средством связи является союз когда, он имеет общее значение времени, а значение одновременности выражается формами вида и времени глаголов.
Сложноподчинённое предложение
Вид сложного предложения со значением н е р а в н о з н а ч н о с т и частей. Это значение выражается подчинительными союзами и союзными словами, которые находятся в придаточном предложении. Придаточное предложение соединяется с главным двумя способами:
Структура предложения
При наличии развитой системы флексий порядок слов в русском языке не фиксированный и может существенно варьироваться.
Пунктуация
Пунктуация касается употребимых знаков препинания. Таковы точка (.), многоточие (…), двоеточие, запятая , точка с запятой , восклицательный (!) и вопросительный знаки (?), тире (-), кавычки (""), скобки.
Лексика
В современном русском языке существует множество лексических заимствований из церковнославянского (к ним относятся, например, такие привычные слова, как вещь, время, воздух, восторг, глагол, единый, изъять, награда, облако, общий, ответ, победа, работа, совет, сочинить, тщетный, чрезмерный и мн. др.), часть из которых сосуществует с собственно русскими дублетами, отличающимися от церковнославянских по значению или стилистически, ср. (церковнославянское слово приводится первым): власть / волость, влачить / волочить, глава / голова, гражданин / горожанин, млечный / молочный, мрак / морок, одежда / одёжа, равный / ровный, разврат / разворот, рождать / рожать, собор / сбор, страж / сторож и др. Из церковнославянского в литературный язык заимствованы и отдельные морфемы (например, глагольные приставки из-, низ-, пред- и со-) и даже отдельные грамматические формы — например, отглагольные причастия (ср. церковнославянские по происхождению причастия текущий или горящий с соответствующими им исконно русскими формами текучий и горячий, сохранившимися в современном языке в качестве прилагательных со значением постоянного свойства) или формы глаголов типа трепещет (с несвойственным собственно русским формам чередованием т/щ, ср. исконно русские хохочет или лепечет).
Из других европейских языков заимствований было существенно меньше, но в отдельных областях лексики их роль также достаточно важна. Например, ряд военных терминов заимствован из венгерского (гайдук, гусар, сабля), большое количество музыкальных, а также ряд финансовых, кулинарных и др. терминов — из итальянского (иногда через французское или немецкое посредство): авизо, ария, банк, браво, виолончель, казино, либретто, макароны, малярия, опера, паста, паяц, пианино, сальдо, сальто, скерцо, сольфеджио, соната, сопрано, фирма и др.
В свою очередь, древних заимствований из русского немало в финно-угорских языках (например, в финском и карельском, мордовских, марийском и др.). Ряд русских слов (в том числе по происхождению заимствованных) стал интернационализмами, заимствованными уже из русского во многие языки мира (водка, гласность, дача, мамонт, матрёшка, перестройка, погром, самовар, спутник, степь, царь, тройка).
Ввиду трудностей с определением методологии подсчета остается открытым вопрос, сколько слов в русском языке. Данный вопрос в последние годы стал предметом постоянных дискуссий, выходящих из области академической науки в общественно-политическую сферу. По мнению большинства специалистов, словарное богатство русского языка далеко выходит за пределы Большого академического словаря (БАС) и по современным методикам должно оцениваться в пределах от полумиллиона до миллиона лексических единиц.
Антропонимика
В русском языке для именования людей используется трёх- или двучленная формула (в зависимости от конкретных обстоятельств):
При неформальном общении и в семье часто также используется просто личное имя, без каких-либо дополнений, либо уменьшительное имя (гипокористика).
Обращение же только по отчеству является просторечным. При этом оно часто сокращается, иногда весьма значительно: ''Анатольевич — Анатолич, Александрович — Саныч.
Приложения
-->
Хьажоргаш
Категори:ХӀинди-Европин меттанаш
Ефимова (кратер)
Ефимова — Венеран тӀехь  26,5 км. гергга диаметр йолу кратер. Цуьнан координаташ ю -81°N, -223°W.
Хмелево (Пискан повет)
Хмелево  — Польшин Вармия-Мазурин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Варми-Мазурин воеводаллин нах беха меттигаш
Оссийон
Оссийон — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Къилба-ПигӀенейш регионехь. Коммунан департамент — ТагӀн.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ТагӀн департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Шанде
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ОгӀн департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Ла Камелия (Чиконтепек)
Ла Камелия — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Ла Камелия лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Эшсай (Токтогулан кӀошт)
Эшсай — ГӀиргӀазойчоьнан Джалал-Абадан областан Токтогулан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Сахьтан аса ю +6:00.
Хьажоргаш
Категори:Токтогулан кӀоштан нах беха меттигаш
Тепли Ручей
Теплый Ручей (Теплый Ручей) — Российн Федерацин Вологдин областан Верховажьен кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
(13635) 1995 WA42
(13635) 1995 WA42 — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Истори
ДӀайиллина 1995 шеран 22 ноябрехь Ӏилманчаш цӀе йолу Ӏилманчо Ок-Ридж обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1995 WA42» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Скверчин-Ляцкий
Скверчин-Ляцкий — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Мазовин воеводаллин нах беха меттигаш
Гальдар
Гальдар — Испанин Лас-Пальмас провинцин муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —. ХӀордан сизал локхалла. муниципалитеташ.
Хьажоргаш
Категори:Испанин муниципалитеташ Категори:Лас-Пальмас провинцин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
HD84690
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Голендри (гмина Пешхниця)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Свентокшискан воеводаллин нах беха меттигаш
Гузд (Рицкан повет)
Гузд  — Польшин Люблинан воеводаллин  гминера эвла.
Флуссио
Флуссио — Италин Сардини регионера коммуна. Лаьтташ йу Ористано провинцехь.
Гузд (Рицкан повет)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Люблинан воеводаллин нах беха меттигаш
Флуссио
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Сардини йукъара гӀаланаш
Йаримджа (Байкан)
Йаримджа (Yarımca) — Туркойчоьнан Къилба-Малхбален Анатолин Сиирт провинцин (ил) Байканан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Сиирт провинцин нах беха меттигаш
Категори:Байканан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Гразтьело (Авелино)
Гразтьело — Италин Кампания регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Кампания регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Црквенац
Црквенац (Црквенац) — Сербин Поморав гуонан йукъараллера (општина) нах беха меттиг.
Географи
Лаьтташ йу Балканийн ахгӀайренан къилбаседа декъан тӀехь, хӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Литература
Категори:Поморав гуо нах беха меттигаш Категори:Сербин нах беха меттигаш
Ужара
Ужара — Башкирийчоьнан Бирскан кӀоштара эвла, иза Маядыковски йуьртан меттиган йукъайогӀу. Бахархойн дукхалла 88 стаг (2009 шо). Поштан индекс — 452466, код ОКАТО — 80213822004.
Бендаргово (Хощенскан повет)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Ужара
Демографи
Бахархойн дукхаллин динамика:
Бендаргово (Хощенскан повет)
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Западно-Поморскан воеводаллин нах беха меттигаш
Ужара
Хьажоргаш
Категори:Бирскан кӀоштан нах беха меттигаш
Юрковка (Пологин кӀошт)
Юрковка — Украинин Запорожьен областан Пологин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Пологин кӀоштан нах беха меттигаш
Сартори (Пяченца)
Сартори — Италин Эмилия-Романья регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Эмилия-Романья регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Кудрявски
Кудрявски — Украинин Николаевн областан Братскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Братскан кӀоштан нах беха меттигаш
Коле Маламеренда (Сьена)
Коле Маламеренда  — Италин Тоскана регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Тоскана регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Павиоле (Ровиго)
Павиоле — Италин Венеция регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Венеция регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
(5577) Priestley
(5577) Priestley — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Поскиран (Нуьтуьрге)
Коькпинар (Kökpınar) — Туркойчоьнан Малхбален Анатоли регионан Малати провинцин (ил) Пуьтуьргенан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Малати провинцин нах беха меттигаш
Категори:Малати провинцин микрокӀошташ
Категори:Пуьтуьргенан микрокӀошташ
Категори:Пуьтуьргенан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Муратгоьрен (Муш)
Муратгоьрен (Muratgören) — Туркойчоьнан Малхбален Анатоли регионан Муш провинцин (ил) Мушнан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Муш провинцин нах беха меттигаш
Категори:Мушнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Жлунице
Жлунице (Žlunice) — Чехин Кралове Градец мехкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Кралове Градец мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
(13636) 1995 YS2
(13636) 1995 YS2 — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Истори
ДӀайиллина 1995 шеран 22 декабрехь Т. Урата цӀе йолу Ӏилманчо Симидзу обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1995 YS2» саналган.
Красный Берег (Березинан кӀошт)
Красный Берег (Красны Бераг) — Белоруссин Минскан областан Березинан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Минскан областан нах беха меттигаш
Категори:Березинан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Саут-Плейнфилд (Нью-Джерси)
Саут-Плейнфилд  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Нью-Джерси штатера гӀала (town).
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Нью-Джерси штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Личи
Личи (ლიჩი) — Гуьржийчоьнан Имеретин Сачхерен муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 170 стаг (2014 шо).
Билгалдахарш
Категори:Сачхерен муниципалитетан нах беха меттигаш
Толкачево (Новосокольникин кӀошт)
Толкачево (Толкачево) — Российн Федерацин Пскован областан Новосокольникин кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Новосокольникин кӀоштан нах беха меттигаш
Бредева
Бредева (Брэдзева) — Белоруссин Витебскан областан Миорин кӀоштара эвла.
1921—1945 шерашкахь Полякийн Республикин Вильнон воеводаллин Диснан поветан Ёды гминан йукъайогӀуш йара.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Витебскан областан нах беха меттигаш Категори:Миорин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Левенворт (Вашингтон)
Левенворт  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Вашингтон штатера гӀала.
Истори
Левенворт гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Вашингтон штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Рикриолл (Орегон)
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Орегон штатан бахархойн статистикин меттигаш Категори:Орегон штатан нах беха меттигаш Категори:АЦШ бахархойн статистикин меттигаш
Ле Пассаж
Коммунан код INSEE — 38296. 1999 шагӀахь коммунехь 648 вахагӀхо вагӀа. Нах беха меттиг лаьтта 365 - 521 метгӀ хӀордан тӀегӀанал лакхахь. Муниципалитет лаьтта 440 км гегӀгга ПагӀижан къилба-малхбалехь, 60 км Лионан къилба-малхбалехь, 45 км ГгӀеноблан къилбаседа-малхбузехьа. Коммунан мэгӀ — M. Laurent Michel, мандат ду 2001—2008 шегӀашна.
Бахархой
бахархойн динамика (INSEE ):
Климат
Кхузахь багӀамегӀа климат Уь, аьхке йовха, ткъа Ӏа багӀаме шийла хуьлу.
Бланкенберг (Мекленбург)
Бланкенберг — Германин Мекленбург-Хьалхара Померани латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Мекленбург-Хьалхара Померани латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Жиздра
Жиздра (Жиздра) — Российн Федерацин гӀала, Калугин областан Жиздран кӀоштан административан центр.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, дика къаьсташ шеран заманашца: барамехь довха а, тӀуьна а аьхкенца, барамера шийла хӀоьттина лайн чкъор долу Ӏаьнца.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Жиздран кӀоштан нах беха меттигаш
Эйлин (кратер)
Эйлин — Венеран тӀехь  16,1 км. гергга диаметр йолу кратер. Цуьнан координаташ ю -22.8°N, -232.7°W.
Ла Глория (Агуаскальентес)
Ла Глория — Мексикин Агуаскальентес штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Истори
Кху махка испанхой бахкале, кхузахь дехаш дара чичимекийн тайпанаш, 1530-1531 шерашкахь испанхоша долайаьккхина.
1789 шеран 24 апрелехь дуьйна Сакатекас штатан йукъахь йара, 1835 шеран 23 майхь дуьйна Агуаскальентес штатан йукъахь йу
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Агуаскальентес штатан нах беха меттигаш
Боголюбка
Боголюбка (Боголюбка) — Российн Федерацин Владимиран областан Суздалан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат билгалйоккху цуьнан географин хьоло, цунах доьзна ду маьлхан йовхо кхачар а, тайп-тайпана хӀордан, континенталан барамера шораллин, арктикин хӀаваан массаш лелар а (луларчу Малхбузен Европин, Йуккъера а, Къилбаседера а Азин, Атлантикин а, Къилбаседа Шен Ӏапказийн акваторера).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Суздалан кӀоштан нах беха меттигаш
Жиень (Олт)
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Храстини
Храстини (Chrastiny) — Чехин Къилба Чехин мехкан кӀоштара эвла.
Географи
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Ровни (Курскан кӀошт)
Ровни (Ровный) — Российн Федерацин Ставрополан мехкан Курскан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла йу барамера континенталан климатан зонехь, алсама хуьлу малхбален а, малхбузен а мехаш. Климатан раж шеран дохаллехь чӀогӀа хийцало, шеран метеорологин заманаш, дукха хьолехь, рузманца ца нисло. Мехкан доккхаха долчу декъехь Ӏа доца а ду, цхьанаэшшара а дац. Уггар шийла бутт — январь. Аьхке Ставрополехь йеха йу: 140 де гергга.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Сан Мигел Вьехо (Сан Мигел де Альенде)
Географи
Сан Мигел Вьехо лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Ровни (Курскан кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Ставрополан мехкан Курскан кӀоштан нах беха меттигаш
Сан Мигел Вьехо (Сан Мигел де Альенде)
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Падьес
Падьес — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Къилба-ПигӀенейш регионехь. Коммунан департамент — ТагӀн.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ТагӀн департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Андросово (Сафонован кӀошт)
Андросово (Андросово) — Российн Федерацин Смоленскан областан Сафонован кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Климат барамера континенталан йу, амалехь барамера йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а ду. Ӏаьн хьалхара дакъа довха ду шолгӀачул. ХӀаваан йовхачу температуран (де-буьйсан йукъара барам) мур лаьтта 213-224 дийнахь. ГӀоролаш йоцучу муьран йукъара барам 125-148 де. Цхьацца шерашкахь хаало дикка дӀатовжар йийцинчу климатан амалех. Йочанийн шеран барам бу 645-691 мм. Кхааннах ши дакъа догӀан кепара догӀу, цхьа дакъа ло кепара хуьлу. Цхьаьна эшшара лон чкъор лаьтта декабрь болалуш, деша апрелан хьалхарчу декадехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Ладеньково (Старицан кӀошт)
Ладеньково (Ладеньково) — Российн Федерацин Тверан областан Старицан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Старицан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Беленли (Каш)
Беленли (Belenli) — Туркойчоьнан Лаьттайуккъера хӀордан регионан Антали провинцин (ил) Кашнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Антали провинцин нах беха меттигаш
Категори:Антали провинцин микрокӀошташ
Категори:Кашнан микрокӀошташ
Категори:Кашнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Татарски Саплык
Татарски Саплык (Татарский Саплык) — Российн Федерацин ГӀезалойчоьнан Дрожжанин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь йу йуккъерачу шораллера бараман континенталан кепара амалан климат, йовхачу аьхкенца а, барамехь шийла Іаьнца а. Уггар бовха бутт июль бу, уггар шийла — январь.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 365 стаг (2010 ).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Дрожжанин кӀоштан нах беха меттигаш
Мишиха (Буряти)
Мишиха (Мишиха) — Российн Федерацин Бурятин Кабанскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат — чӀогӀа континенталан йу, шийла Ӏа долуш, йовха аьхке йолуш. Ӏа шийла, декъа кӀезиг ло долуш хуьлу. БӀаьсте мохе йу, гӀоролаш йолуш, йочанаш чӀогӀа кӀезиг йолуш. Аьхке йоца, довхачу деношца а, шийлачу буьйсанашца, июлехь а, августехь а шортта догӀанаш долуш хуьлу. Гуьйре тӀекхочуш хаа а ца ло, хенан хӀоттам цӀеххьана хийца ца ло, цхьацца шерашкахь иза йеха а, йовха а хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Иркутскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+8.
Хьажоргаш
Категори:Кабанскан кӀоштан нах беха меттигаш
Шануь
Шануь — Францин гӀала-коммуна, лаьтта НогӀманди регионехь. Коммунан департамент — ОгӀн.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ОгӀн департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Куликово (Добрянкан кӀошт)
Куликово (Куликово) — Российн Федерацин Пермийн мехкан Добрянкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Малхбузера догӀучу хӀаваийн массийн новкъахь долчу Басеги дукъо, массо Урало санна, лекха дацахь а, дикка сацадо Атлантикин хӀаваъ малхбалехьа даржарах. Мехкан климататан амалехь континенталла йу, цуьнан бахьна дукха хьолахь бӀаьста догӀу арктикин хӀаваъ ду. Каран хӀордан шийла мох къаьста кӀезиг тӀаналлийца, Атлантикин хӀаваан массаш, бӀостанехьа, тӀуналла дукха йолуш ду (700—800 мм шарахь гергга). Махкахь дикка йовха аьхке йу, цхьадолчу шерашкахь уггар шийла бутт февраль хуьлу. Ах йочанаш ло кепара хуьлу. ДогӀанаш дукхахдерг сентябрехь а, июнехь а хуьлу, малхбузен басешкахь алсама дакъа — августехь хуьлу. Минимум йочанаш йогӀу февралехь а, декабрехь а. Аьхка лаьмнашкахь стигал къекъаш догӀанаш оьху. Мехкан амалехь йу сих-сиха хуьлу аьхкенан дохк, уьш наггахь масех дийнахь лаьтта.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+5.
Хьажоргаш
Категори:Добрянкан кӀоштан нах беха меттигаш
Хмелювка (Ольштинскан повет)
Хмелювка  — Польшин Вармия-Мазурин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Кулманы
Кулманы (Кулманы) — Российн Федерацин Томскан областан Шегаркан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат континенталан йу, йовхачу аьхкенца а, шийлачу Ӏаьнца а, тӀуналла цхьабосса йу, хенан хӀоттаман элементаш хийца дукха сиха ло, боцучу хенан муьрехь (масех дийнахь йа сахьтехь). Меттигера климат, хьалхарчу шерашкахь санна хийца ца луш схьайогӀу, иза доьзна ду Малхбуза-Сибрехан акъарин тӀехуларчу хӀаваийн массийн чолхечу циркуляцех эвла шера а, массо агӀора йиллина а йу, къилба-малхбале йоцург, цуо аьтту бо Арктикин а, Атлантикин а, Йуккъерчу Азин а хӀаваан массашна кхуза чуйахка. Цундела циркуляцин процессаш Малхбуза-Сибрехан тӀехула массо а хенахь дакъалоцу арктикин а, бараман а хӀаваан массаш, ткъа аьхка кхин тропикера а. ХӀаваан массаш дӀахьо циклонийн а, антициклонийн а системехь, цуо хенан хӀоттам областехь цхьаьна эшшар ца лоттуьйту, шо шере мел деле ловзаш хуьлу иза.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Хьажоргаш
Категори:Шегаркан кӀоштан нах беха меттигаш
Чапаевка (Первомайскан кӀошт)
Климат
Кхузахь климат континенталан йу, йовха, бекъа мехашца, шийлачу Ӏаьнца, дика лаьттачу луон чкъоьраца. Ӏа къаьста гуттара а дацаре температурашца а, луьра шелонашца а. Аьхке дийнахь йекхна, йовха, алссама июлехь. Вегетацин мур 180 де гергга ду. Климатан амалийн сипатех йу йокъаллаш. Аьхка хуьлу йочанаш латта худа а ца кхуьу, хӀунда аьлчи лакхара хӀаваан температураш уьш чехка Ӏаьнаре йоху. Махкахь йочанаш цхьабосса ца хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+6.
Хьажоргаш
Категори:Оренбурган областан Первомайскан кӀоштан нах беха меттигаш
(13637) 1995 YO3
(13637) 1995 YO3 — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Истори
ДӀайиллина 1995 шеран 27 декабрехь Т. Кобаяси цӀе йолу Ӏилманчо Оидзуми обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1995 YO3» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
(5578) Такакура
(5578) Такакура — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Истори
ДӀайиллина 1987 шеран 28 январехь Ц. Ниидзима, Т. Урата цӀе йолу Ӏилманчо Ojima обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1987 BC».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Терек-Сай
Терек-Сай — ГӀиргӀазойчоьнан Джалал-Абадан областан Чаткалан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Сахьтан аса ю +6:00.
Хьажоргаш
Категори:Чаткалан кӀоштан нах беха меттигаш
Ле Пен-МигӀабо
Ле Пен-МигӀабо (Les Pennes-Mirabeau) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ПгӀованс — Альпаш — Сирла-сийна Йист регионехь. Коммунан департамент — Буш-дуь-ГӀон.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Буш-дуь-ГӀон департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Скерди (Мазовин воеводалла)
Скерди  — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Мазовин воеводаллин нах беха меттигаш
Эллен (кратер)
Эллен — Венеран тӀехь  14,6 км. гергга диаметр йолу кратер. Цуьнан координаташ ю -22.8°N, -281.3°W.
Хьосташ
Категори:Венеран кратераш
Преслянка
Преслянка (Преслянка) — Российн Федерацин Новгородан областан Парфинан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан, хӀордан климатан герга йу, цуьнан амалехь тӀех сов тӀуналла, йовха йоцу аьхке, йовха, йеха гуьйре, барамехь кӀеда Ӏа, йеха шийло бӀаьсте. Ӏай кхоьлина хенан хӀоттам хуьлу, йукъа-кара (5-7 де баттахь) йовхонашца. Ӏа дохделча ша хьокху. Баттахь 5-10 дийнахь дарц хьоькху. Дохк хуьлу Ӏаьн дохаллехь Ӏуьйренан сахьташкахь (5 — 15 де баттахь). Кхоьлина денош хуьлу 10 — 28 баттахь (максимум декабрехь), диекхна денош 2-6 баттахь. Аьхка доцца догӀанаш хуьлу (12-17 де баттахь). Диекхна денош 10-19 хуьлу баттахь. Буса а, Ӏуьйрана а дохк хуьлу (5-8 де баттахь). Гуьйре дохк йолуш кхоьлина хуьлу (12-14 де дохк йолуш). Йочанаш гурахь дехха дерз кепара, ноябрехь тӀеда ло кепара хуьлу.
Cахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Парфинан кӀоштан нах беха меттигаш
Инхенио
Инхенио — Испанин Лас-Пальмас провинцин муниципалитет.
Голендри (гмина Хмельник)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Инхенио
Хьажоргаш
Категори:Испанин муниципалитеташ Категори:Лас-Пальмас провинцин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Голендри (гмина Хмельник)
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Свентокшискан воеводаллин нах беха меттигаш
HD84695
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Терентьевски (Верховажьен кӀошт)
Терентьевски (Терентьевская) — Российн Федерацин Вологдин областан Верховажьен кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Верховажьен кӀоштан нах беха меттигаш
Махатаури
Махатаури (მახათაური) — Гуьржийчоьнан Имеретин Сачхерен муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 610 стаг (2014 шо).
Билгалдахарш
Категори:Сачхерен муниципалитетан нах беха меттигаш
Фонни
Фонни — Италин Сардини регионера коммуна. Лаьтташ йу Нуоро провинцехь.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Сардини йукъара гӀаланаш
Тлалпан (Соледад Азомпа)
Тлалпан — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Юрьевка (Бердянскан кӀошт)
Юрьевка — Украинин Запорожьен областан Бердянскан кӀоштара эвла.
Надаслик (Муш)
Надаслик (Nadaslık) — Туркойчоьнан Малхбален Анатоли регионан Муш провинцин (ил) Мушнан кӀоштара эвла.
Йешилчевре (Байкан)
Хьажоргаш
Категори:Байканан кӀоштан нах беха меттигаш
Юрьевка (Бердянскан кӀошт)
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Надаслик (Муш)
Хьажоргаш
Категори:Муш провинцин нах беха меттигаш
Юрьевка (Бердянскан кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Бердянскан кӀоштан нах беха меттигаш
Йешилчевре (Байкан)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Надаслик (Муш)
Хьажоргаш
Категори:Мушнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Красный Бор (Березинан кӀошт)
Красный Бор (Красны Бор) — Белоруссин Минскан областан Березинан кӀоштара эвла.
Гузд-Липинский
Гузд-Липинский — Польшин Люблинан воеводаллин  гминера эвла.
Красный Бор (Березинан кӀошт)
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Гузд-Липинский
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Красный Бор (Березинан кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Минскан областан нах беха меттигаш
Гузд-Липинский
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Люблинан воеводаллин нах беха меттигаш
Красный Бор (Березинан кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Березинан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Урняк (Бирскан кӀошт)
Урняк — Башкирийчоьнан Бирскан кӀоштара эвла, иза Маядыковски йуьртан меттиган йукъайогӀу. Бахархойн дукхалла 24 стаг (2009 шо). Поштан индекс — 452466, код ОКАТО — 80213822005.
Хьажоргаш
Категори:Бирскан кӀоштан нах беха меттигаш
Орел (Чинамека)
Орел — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Орел лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Црнче (Ягодина)
Црнче  (Црнче) — Сербин Поморав гуонан йукъараллера (општина) нах беха меттиг.
Географи
Лаьтташ йу Балканийн ахгӀайренан къилбаседа декъан тӀехь, хӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Литература
Категори:Поморав гуо нах беха меттигаш Категори:Сербин нах беха меттигаш
Гразчано (Терамо)
Гразчано — Италин Абруццо регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Абруццо регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Бендгощ
Бендгощ — Польшин Западно-Поморскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Западно-Поморскан воеводаллин нах беха меттигаш
Ла И Грьега (Атояк де Алварез)
Ла И Грьега — Мексикин Герреро штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Ла И Грьега лаьтташ йу Мексикин къилба-малхбузехьара декъехь, Мехико гӀалин къилбехьа.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 21,9 °C.
Истори
Дуьххьара адамаш 20 эзар герг шо хьалха кхуза даха хевшина. Уьш хила боху ольмекаш. ТӀаьхьо Теотиуаканан Ӏаткъам чӀагӀбелира кхузахь. VIII-XV бӀешерашкахь ацтекаш дола деш йара кху махкахь. 1521 шарахь кхуза баьхкира испанхой, цара мохк долабаьккхинчул тӀаьхьа территори Мехикон аудиенци хилира, дуьххьара цуьна йукъахь йара хилачу Ацтекийн империн провинцеш, тӀаьхьо мохк йукъа бахара Керла Испани вице-пачхьалкхаллин.
1849 шеран 27 октябрехь дуьйна Герреро штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Герреро штатан нах беха меттигаш
Лесови (Братскан кӀошт)
Лесови — Украинин Николаевн областан Братскан кӀоштара эвла.