cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Бельмачовка
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Прилукин кӀоштан нах беха меттигаш
Ойаджа (Гоьлбаши
Ойаджа (Oyaca) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатоли регионан Анкара провинцин (ил) Гоьлбашинан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Анкара провинцин микрокӀошташ
Категори:Гоьлбашинан микрокӀошташ
Категори:Гоьлбашинан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Куатро Эрманос (Акаюкан)
Куатро Эрманос — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Куатро Эрманос лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Украински (Бахмачан кӀошт)
Украински — Украинин Черниговн областан Бахмачан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Бахмачан кӀоштан нах беха меттигаш
(753) Тифлис
(753) Тифлис  — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Истори
ДӀайиллина 1913 шеран 30 апрелехь Неуймин Г. Н. цӀе йолу Ӏилманчо ГӀирма (Симеиз) обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1913 RM».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Залипе (Малопольскан воеводалла)
Залипе — Польшин Малопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Малопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
Антипенки (Невелан кӀошт)
Антипенки (Антипенки) — Российн Федерацин Пскован областан Невелан кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Пскован областан Невелан кӀоштан нах беха меттигаш
Клекотово (Вармия-Мазурин воеводалла)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Варми-Мазурин воеводаллин нах беха меттигаш
Дворжиште (Лештина)
Дворжиште  (Dvořiště) — Чехин Пардубицен мехкан кӀоштара эвла.
Географи
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Литература
Категори:Пардубицен мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Кайаалти (Нинарбаши)
Кайаалти (Kayaaltı) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатоли регионан Кайсери провинцин (ил) Пинарбашинан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Кайсери провинцин нах беха меттигаш
Категори:Кайсери провинцин микрокӀошташ
Категори:Пинарбашинан микрокӀошташ
Категори:Пинарбашинан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Рутки-Нови
Рутки-Нови — Польшин Подлясьен воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Ностан
Ностан — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БгӀетань регионехь. Коммунан департамент — МогӀбиан.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:МогӀбиан департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Йорк (Мэн)
Йорк  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Мэн штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Мэн штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Заречни (Тогучинан кӀошт)
Заречни (Заречное) — Российн Федерацин Новосибирскан областан Тогучинан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат континенталан йу. Лаьттан гӀоролаш йуьйлало сентябран шолгӀачу декъехь, чекхйовлу май чекхболуш. Шелонан мур лаьтта - 178, йовхонан - 188, гӀур йоцуш – 120 дийнахь. Географин хьоло цуьнан климатан континенталалла алсама лурйо, оццу географин шораллашкахь лаьттачу, амма адаман даха аьтто болчу Европин а, Америкин а кӀошташкахьчул.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Омскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+6.
Хьажоргаш
Категори:Тогучинан кӀоштан нах беха меттигаш
Р Нумеро 13, Гранха Авикола (Долорес Идальго Куна де ла Индепенденсия Насионал)
Р Нумеро 13, Гранха Авикола — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Р Нумеро 13, Гранха Авикола лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Петровка (Абдулинан кӀошт)
Петровка (Петровка) — Российн Федерацин Оренбурган областан Абдулинан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+6.
Хьажоргаш
Категори:Оренбурган областан Абдулинан кӀоштан нах беха меттигаш
Средняя Гусынка
Средняя Гусынка (Средняя Гусынка) — Российн Федерацин Ростовн областан Советскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь амалехь йу бараман асанера бараман континенталан климат. Ӏа дукха хьолахь кхоьлина а, мохе а ду. Аьхке мохе а, йекъа а, йовха а йу. Климатан континенталан сипташ чӀагӀло мехкан къилбаседа-малхбузера къилба-малхбале. ТӀекхета йокъалла, йовхо. ЧӀагӀло мехаш, Ӏаьнан шелонаш. Климатан амалан башхалла йу маьлхан серло а, йовхо а шорта хилар. Дукха хуьлу барамера шораллин къилба зонин циркуляцин процессаш. Амма, Арктикера шийла массаш кхача тарло, масийттаза йан а тарло уьш.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Ростовн областан Советскан кӀоштан нах беха меттигаш
Мисилята
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+5.
Готатя
Готатя — Румынин Хунедоара жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Лыткино (Селижарован кӀошт)
Лыткино (Лыткино) — Российн Федерацин Тверан областан Селижарован кӀоштара дӀатесна эвла.
Готатя
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Хунедоара жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Лыткино (Селижарован кӀошт)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Селижарован кӀоштан нах беха меттигаш
Ученжа
Ученжа (Ученжа) — Российн Федерацин Ярославлан областан Некрасовскан кӀоштара эвла.
Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
(11108) Hachimantai
(11108) Hachimantai — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Ветрово (Багратионовскан кӀошт)
Ветрово (Ветрово) — Российн Федерацин Калининградан областан Багратионовскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат хӀордан йу, аьхка йовха хуьлу Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре бовха бутт бу — июль, уггаре шийла — январь.
Сахьтан аса
Кхузахь UTCн дӀахилар +3:00 йу. Кхузара хан Москохан хенал 1 сахьт башха йу, Аьхка Балтикайистера республикашкахь а кхин Финляндехь а, Исраилехь а, Туруойчохь а, Украинехь а, Белоруссехь а йолу хенаца нийса йу. Йукъара Европин хенал +1 сахьт башха йу. Ӏай Йукъара Европин хенал +2 башха йу..
Хьажоргаш
Категори:Багратионовскан кӀоштан нах беха меттигаш
Эль Симарон (Чакалтиянгис)
Эль Симарон — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Симарон лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Сен-Сильвен-Монтегуь
Сен-Сильвен-Монтегуь — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Лимузен регионехь. Коммунан департамент — КгӀоьз.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:КгӀоьз департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Волта (Мантова)
Волта — Италин Ломбарди регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Ломбарди регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
(2251) Тихов
(2251) Тихов  — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Истори
ДӀайиллина 1977 шеран 19 сентябрехь Черных Н. С. цӀе йолу Ӏилманчо ГӀирма обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1977 SU1».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Березно (Городокан кӀошт)
Березно (Бярозна) — Белоруссин Витебскан областан Городокан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Витебскан областан нах беха меттигаш
Категори:Городокан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Ладора (Айова)
Ладора  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Айова штатера гӀала.
Истори
Ладора гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Айова штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Парзински СПТУ № 7
Парзинское СПТУ № 7 (Парзинское СПТУ № 7) — Российн Федерацин Удмуртин Глазован кӀоштара эвла.
Климат
Лаьтта къилбаседа бараман асанехь, Еврази материкан кӀоргенехь, Атлантикин а, Къилбаседа-Шатесна Ӏапказийн хӀордашна генахь. Цундела цуьнан климат барамера континенталан йу дехачу шийлачу Ӏашца, йовхачу аьхкенца, дика къаьстачу шеран заманашца бӀаьста а, гурахь а. Атлантикин Ӏапказ тӀиера кхуза йогӀу йовха хӀаваъ. Аьхка цуо йахьа йочанаш, йовхо лагӀйо, ткъа Ӏай ло дахьа, шелонаш лагӀйо, йовхонаш йахьа.
Сахьтан аса
Кхузахь йу Самарин хан лелаш. UTC-ца хийцадалар ду +4:00. Москохан хенаца цу сахьтийн асан гуттар а хийцадалар ду +1 сахьт, MSK+1 санна Россехь къастош а йу. 2010-гӀа шо кхаччалц, областехь йара асан Самарин хан (МСК+1). 2010-2014-чу шерашкахь йара Москохан хан. 2014-чу шеран 26-чу октябряхь дуьйна регион йу йуха а кхоьллинчу кхозлагӀчу сахьтийн зонехь (МСК+1, Москохан хан + 1 сахьт, UTC+4). Маьлхан хенаца йукъара башхалла ю 30 минот тӀера областан малхбалехь, малхбузехь 48 минот тӀекхаччалц.
Хьажоргаш
Категори:Глазован кӀоштан нах беха меттигаш
Стржижовице (Миштице)
Стржижовице  (Střížovice) — Чехин Къилба Чехин мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Къилба Чехин мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Нуаяло
Нуаяло — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БгӀетань регионехь. Коммунан департамент — МогӀбиан.
Тельяду (Фундан)
Географи
кӀошташ. Майда —.
Хьажоргаш
Категори:Каштелу-Бранку кӀошташ Категори:Португалин фрегезеш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Нуаяло
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:МогӀбиан департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
HD45863
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Къилбаседа Хорасан
Къилбаседа Хорасан —  Иранан остан, административан центр — Боджнурд.
Выла
Поштан индекс — 429242. ОКАТО - 97205815002. Код КЛАДР - 2100300002200.
Налоган органан код - 2133.
Къилбаседа Хорасан
Административан йекъайалар
Останехь ю 7 шахрестан:
Выла
Бахархой
Бахархойн дукхалла 210 стаг ( 2010 шо).
Къилбаседа Хорасан
Билгалдахарш
Категори:Иран
Выла
Бахархой
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (100%).
Челтик (Кешан)
Челтик (Çeltik) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регион регионан Эдирне провинцин (ил) Кешанан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Эдирне провинцин нах беха меттигаш
Категори:Кешанан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Диброва (Синельникован кӀошт)
Диброва — Украинин Днепропетровскан областан Синельникован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Любча
Любча (Любча) — Белоруссин Гроднон областан Новогрудокан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Новогрудокан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
(11109) Iwatesan
(11109) Iwatesan — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Истори
ДӀайиллина 1995 шеран 27 октябрехь Т. Кобаяси цӀе йолу Ӏилманчо Оидзуми обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1995 UG8» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Сан Феличе (Белуно)
Сан Феличе — Италин Венеция регионан  коммунера эвла.
Литература
Категори:Венеция регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Вата (Нижневартовскан кӀошт)
Климат
Шила.
Хьажоргаш
Категори:Хантийн-Мансийн автономин гуо Нижневартовскан кӀоштан нах беха меттигаш
Сомбререте (Папантла)
Сомбререте — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Сомбререте лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Мулин ди Дино (Арецо)
Мулин ди Дино — Италин Тоскана регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Тоскана регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Залуже (Малопольскан воеводалла)
Залуже — Польшин Малопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Малопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
Караали (Гоьлбаши)
Караали (Karaali) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатоли регионан Анкара провинцин (ил) Гоьлбашинан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Анкара провинцин нах беха меттигаш
Категори:Анкара провинцин микрокӀошташ
Категори:Гоьлбашинан микрокӀошташ
Категори:Гоьлбашинан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Клембово
Клембово — Польшин Вармия-Мазурин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Варми-Мазурин воеводаллин нах беха меттигаш
Адельцхаузен
Адельцхаузен — Германин Бавари латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Исасондо
Исасондо — Испанин Гипускоа провинцин муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —. ХӀордан сизал локхалла. муниципалитеташ.
Хьажоргаш
Категори:Испанин муниципалитеташ Категори:Гипускоа провинцин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Бережовка
Бережовка — Украинин Черниговн областан Прилукин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Прилукин кӀоштан нах беха меттигаш
Норт-Массапиква (Нью-Йорк)
Норт-Массапиква  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Нью-Йорк штатера нах беха меттиг, иза лоруш йу бахархойн статистикин меттиг (census-designated place, CDP) санна.
Географи
Норт-Массапиква бахархойн статистикин меттиган майда —. Статистикин йекъна меттиган бакъонан статус йац.
ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Нью-Йорк штатан бахархойн статистикин меттигаш Категори:Нью-Йорк штатан нах беха меттигаш Категори:АЦШ бахархойн статистикин меттигаш
Сен-Сильвен-су-Туль
Сен-Сильвен-су-Туль — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Лимузен регионехь. Коммунан департамент — КгӀоьз.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:КгӀоьз департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Часниковка (Черниговн область)
Часниковка — Украинин Черниговн областан Бахмачан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Бахмачан кӀоштан нах беха меттигаш
Бисюрево
Бисюрево (Бисюрево) — Российн Федерацин Пскован областан Невелан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Дворищи (Мали Вишеран кӀошт)
Дворищи (Дворищи) — Российн Федерацин Новгородан областан Мали Вишеран кӀоштара эвла.
Кайабаши (Нинарбаши)
Кайабаши (Kayabaşı) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатоли регионан Кайсери провинцин (ил) Пинарбашинан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Дворищи (Мали Вишеран кӀошт)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан, хӀордан климатан герга йу, цуьнан амалехь тӀех сов тӀуналла, йовха йоцу аьхке, йовха, йеха гуьйре, барамехь кӀеда Ӏа, йеха шийло бӀаьсте. Ӏай кхоьлина хенан хӀоттам хуьлу, йукъа-кара (5-7 де баттахь) йовхонашца. Ӏа дохделча ша хьокху. Баттахь 5-10 дийнахь дарц хьоькху. Дохк хуьлу Ӏаьн дохаллехь Ӏуьйренан сахьташкахь (5 — 15 де баттахь). Кхоьлина денош хуьлу 10 — 28 баттахь (максимум декабрехь), диекхна денош 2-6 баттахь. Аьхка доцца догӀанаш хуьлу (12-17 де баттахь). Диекхна денош 10-19 хуьлу баттахь. Буса а, Ӏуьйрана а дохк хуьлу (5-8 де баттахь). Гуьйре дохк йолуш кхоьлина хуьлу (12-14 де дохк йолуш). Йочанаш гурахь дехха дерз кепара, ноябрехь тӀеда ло кепара хуьлу.
Кайабаши (Нинарбаши)
Хьажоргаш
Категори:Кайсери провинцин нах беха меттигаш
Дворищи (Мали Вишеран кӀошт)
Cахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Бисюрево
Хьажоргаш
Категори:Пскован областан Невелан кӀоштан нах беха меттигаш
Дворищи (Мали Вишеран кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Мали Вишеран кӀоштан нах беха меттигаш
Кайабаши (Нинарбаши)
Хьажоргаш
Категори:Кайсери провинцин микрокӀошташ
Категори:Пинарбашинан микрокӀошташ
Категори:Пинарбашинан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
(11110) 1995 VT1
(11110) 1995 VT1 — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Истори
ДӀайиллина 1995 шеран 2 ноябрехь С. Отомо цӀе йолу Ӏилманчо Такане обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1995 VT1» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
HD45870
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Кострома (Белгородан область)
Кострома (Кострома) — Российн Федерацин Белгородан областан Прохоровкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат континенталан йу, амалехь ду гӀеххьа шийла Ӏа а, йовха аьхке а. Эвла лаьтта хьун-аренан а, аренан а зонийн дозанехь. Цуьнан Ӏаламан-климатан а, геологин а башхаллаш билгалайо ша-тайпа биологин бес-бесаралла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Прохоровкан кӀоштан нах беха меттигаш
Казвелл (Мэн)
Казвелл  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Мэн штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Мэн штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Дворжиште (Мних)
Дворжиште  (Dvořiště) — Чехин Высочина мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Высочина мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Валлепьетра
Валлепьетра — Италин Лацио регионера коммуна. Лаьтташ йу Рум провинцехь.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Лацио йукъара гӀаланаш
Р Нумеро 15, Гранха Авикола (Долорес Идальго Куна де ла Индепенденсия Насионал)
Р Нумеро 15, Гранха Авикола — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Готешть (Румыни)
Готешть — Румынин Хунедоара жудецан коммунера эвла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Хунедоара жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Магомаев, Муслим Магометович (воккха)
Магома́ев Ӏабду́л Мусли́м Магоме́т оглы (Abdul Müslüm Məhəmməd oğlu Maqomayev, Муслим Магометович Магомаев; 1885 шеран 18 сентябрь, Соьлжа-ГӀала, Теркан область, Российн импери — 1937 шеран 28 июль, Нальчик, СССР) — Азербайджанан Советан пачхьалкхан композитор а, дирижёр а, Азербайджанан ССР-н исбаьхьаллин сийлахь гӀуллакххо (1935), азербайджанийн классикан музыкин бухбиллархойх цхьаъ. Йишлакхархочун Магомаев Муслиман ден да.
Жимчахь дуьйна музыке гӀерташ вара, ишколан музыкин кхолламаллехь дакъа лоцуш вара, ТIехьарчу Кавказан хьехархойн семинарин оркестрехь вара, цигахь вевзира Гаджибеков Ӏузеир, валлалц доттагӀалла лелийра цуьнца. Семинари чекхйаьккхича болх бира хьехархо, хьалха Къилбаседа Кавказехь, тӀехьа Азербайджанехь, цигахь ша экстернца Тифлисан хьехархойн институте экзаменаш дӀаелча охьахиира Бакохахь. Цигахь иза йукъавахара Гаджибековн куьйгаллехь йолу меттигерчу операн тобана, хьалха музыкант санна, тӀехьа — дирижёр а, театран куьйгалхо а. Кхин дӀа Азербайджанийн ССР серлонан Халкъан комиссариатехь даржашкахь лаьттира.
Ши опера а йазйина — «Шах ИсмаӀил» а, «Наргиз» а, тӀеххьарниг йу советийн тематикера дуьххьара азербайджанийн опера. Магомаевн кхоллараллехь Ӏаткъаман лар йуьсу, хьалххарчу шерашкахь дуьйна шена езначу, Азербайджанийн къоман исбаьхьаллин. Кхин а иза ву автор кхо бӀе гергга азербайджанийн халкъан хелхарийн, эшарийн, кхин мелодийн симфонийн кечамийн.
Велла йовхарийн цамгарх 1937 шарахь 28 июлехь Нальчикехь.
Бералла
Магомаев Ӏабдул-Муслим Мохьмад охлы вина 18 сентябрехь Соьлжа-ГӀалахь. Да — Магомаев Мохьмад Соьлжа-ГӀала кхелхина герзан пхьар вара. Магомаевн доьзало дийцарехь, жима Мохьмад Соьлжа-ГӀала валийна имам Шемала. Цхьаболчара чIагIдо, Мохьмад вина Йоккхачу АтагIехь, дукхахболчара боху, вина меттиг билгалйаккха аьтту бац.
МагомаевгӀеран доьзалехь музыка дукха йезара. Ӏабдул-Муслиман дуьххьара хьехархо хилира цуьнан воккхаха волу ваша Мохьмад, иза сурт дуьллуш а, сурт доккхуш а, шедаг, Кехат пондур дика локхуш вара. Кехат пондур лакха цуо Ӏабдул-Муслим а Ӏамийра. ТӀехьа, Соьлжа-ГӀалин ишколехь доьшучу хенахь, Мохьмад хилира ишколан оркестран куьйгалхо, хьийхира хелхарш. Сурт дилларехь болчу кхиамаш бахьнехь ишколан куьйгалло жима стаг исбаьхьаллин училище хьажо гӀертара, амма доьзалан иза дан таро ца хилира. Хирволу композитор шен вешера масал эцна Соьлжа-ГӀалин ишколе вахара, иза 1900 шарахь чекхйаьккхира.
Хьехархочун карьера
1900 шарахь Ӏабдул-Муслим Гориехь йолчу ТIехьарчу Кавказан хьехархойн семинарин ладогӀархо хӀоьттира. Цигахь доттагӀалла тасаделира Гаджибеков Ӏузеирца, цу шинан дукха хӀумнаш тера дара, ший а цхьаьна дийнахь вина а вара. Гобой лакха а Ӏамийна, Магомаевх семинарийн оркестран солист хилира, цуьнан репертуарехь оьрсийн а, европийн а композиторийн кхолламаш бара. 18 шо долуш Магомаевх хилира оркестрехь лакхара музыкант, сих-сиха дирижер меттана болх а бора цуо. Кхин а Магомаевс ишколан хорехь йиш а лакхара.
Семинарехь Ӏабдул-Муслиман йезайелира кавказан халкъан музыка. Цуо музыкин фольклорех болу хаамаш дукха сиха гулбира, 1900 шарахь цуьнан йаззамаш Парижехь Дуьненайукъара гайтамехь дӀахиттийра. Кхуззахь йазбира цуо музыкин кхолламаш: вальс «Сатийсар», мазурка «Семинархо», кхин цхьа могӀа кхолламаш а.
1902 шарахь семинарин студенташ болуш, Магомаев Муслим а, Гаджибеков Ӏузеир а баьхкира Кахе Муслиман да Магомаев Мохьмад волчу, иза эчиг пхьола деш вара Ичери-базар куьпахь (иза диц ца далийтархьама Магомаевн да ваьхна а, болхбина а волчу цӀийнан пена тӀехь, хӀоттийна мемориалан у). 1904 шарахь семинари чекхйоккхуш дешарехь тӀех сов кхиамаш хиларна Ӏабдул-Муслиман совгӀатна Ӏад хьокху пондур белира ахчан совгӀат а дира.
Семинари чекхйаьккхича, Магомаев декхарехь вара масех шарахь халкъан ишколехь болх бан. Иза хьажийра ишттачу ишколе Бековичи юрта. Цигахь цуо кхоьллира ишколан хор, церан гайтарш хазахетара меттигерчу бахархошна. 1905 шеран сентябрехь, Соьлжа-ГӀалахь болх кара а ца бина, Магомаев кхелхира Ленкоране. Цигахь иза хьеха волавелира оьрсийн мотт, истори, хими меттигерчу училищехь, цхьана моггӀара кхоьллира музыкин гуо , цуо йора музыкин суьйренаш а, театран гайтамаш а. Цуьнан хенарчара тешалла дарехь, Ӏабдул-Муслиман белхо дикка айира оцу жимачу гӀалара оьздангалла, ткъа ленкоранан театран гуо билгалбаьккхира «Бакох» газетан лоьмаран «Бусулбачеран дахар» бӀогӀамехь.
1911 шарахь, декхаран белхаш чекхдевлча, Магомаевс Тифлисан хьехархойн институтехь экстернца экзаменаш дӀа а елла  Бакох дехьавелира, цигахь Сабунчехь йолчу гӀалин училище балха вахара. Кхузахь хьехна ца Ӏаш дӀайиллира меттигера белхалошна йоза Ӏамо суьйренан курсаш. 1918 шарахь Гражданийн тӀом баьлча, цуо дитира и дарж.
Музыкин карьера
Бакохь хьоьхучу хенахь Магомаев Ӏабдул-Муслим болх бан волавелира куьйгаллехь Гаджибеков Ӏузеира волу меттигерчу бусулбанийн операн тобанца. 1911 шарахь, ша дӀакхелххинчу хенахь, Азербайджанийн музыкин театран оркестрехь иза Ӏад хьокху пондур лакха волавелира. Оцу шарахь Гаджибеков Москвоха деша вахара, ткъа 1912 шарахь — Петарбухе, тӀаккха Магомаевс шена тӀелецира шен доттагӀ дешна валлалц цунна рицкъ латтор. Магомаевс схьаийцира театр шен куьйгалле Сарабски Хьусейнкулица а, Терегулов Мамед-Хьанафица а цхьаьна. 1912 шарахь иза дирижер вара оркестрехь.
1913 шарахь Магомаев волавелира «Безам» а, «Шах ИсмаӀил» операш йазйан. «Безам» чекх ца йаьккхира, кхолламан йазйина ари бен ца йисна. «Шах ИсмаӀилан» тӀехь бен болх чекхбаьккхира 1916 шарахь. Операн хьалхарчу редакцехь шорта къамелийн эпизодаш йара, ткъа музыка импровизацин а, мукъаман а принципаш тӀехь йара, шолгӀачу а, кхоалгӀачу а редакцешкахь, диалогаш хийцира речитативашца, ткъа импровизацино дӀабелира шен меттиг хорашна а, аришна а. Халкъан музыкин ойланаш кхианайаьллачу операн кепан гурачохь кхочушйина, «Шах ИсмаӀил» хилира Азербайджан музыкин исбаьхьалла кхиоран ладаме мур. Кхин тӀе опера туойаран процессехь Магомаевс кхоьллира уггар хьалхачарех азербайджанан халкъан музыкин нотийн йаззамаш. Кхолламан премьера леринера 1916 шаран, амма хан тӀекхачале чохь опера хӀотто йеза Тагиевн драман театран гӀишло егира. ШолгӀа премьера леринера 1919 шеран 7 мартана. Ши де дисинчу хенахь вийра хӀоттамехь режиссёр даржехь дакъалаца дезаш волу Араблински Хьусейн, амма премьера хилира, къегина а хилира: опера арайалар билгалдаьккхира боккхачу аьттонца. 1938 шарахь Глиэр Рейнгольдан редакцехь «Шах ИсмаӀил» опера гайтира Москвохахь Азербайджанин исбаьхьаллин декадийн деношкахь.
1920 шарахь Магомаев Ӏабдул-Муслима халкъан серлонехь бина белхийн мах хадийра — иза Азербайджанийн ССР серлонан белхалойн бертан председатель хаьржира. 1921 шарахь Магомаев Азербайджанан серлонан халкъан комиссариатан исбаьхьаллин декъан куьйгалле хӀоттийра, тӀехьа Азербайджанан драман театран исбаьхьаллин куьйгалхочун даржехь, М. Ф. Ахундовн цIарахчу Азербайджанан операн а, балетан а театран коьрта дирижёр даржехь белхаш бира. 1929 шарахь Магомаев Азербайджанан радиоцентран музыкин декъан куьйгалхо вара, оцу даржехь иза лаьттира 1931 шо кхаччалц.
1932 шарахь волавелира опера йазйан Кёрохлых лаьцна эпосан дийцаран сюжетехь, амма шена Гаджибеков изза теман кхоллам йазбеш вуй хиича, хӀаллак дира шен тептар, доттагӀчо кхин а дика йазйийр йу опера аьлла. Цул тӀехьа иза волавелира «Наргиз» йазйан, цуо дуьйцура Азербайджанан ахархоша XX бӀешарахь советан Ӏедал хӀотто гӀерташ бинчу къийсамех лаьцна. Премьера 1935 шеран 24 декабрехь Бакохахь хилла болу и кхоллам, азербайджанан советан тематикан хьалхара опера хилира.
1937 шарахь композитор цомгаш хилира йовхарийн лазарца. Доьзалехь дийцарехь, цамгаран бахьана хилира Кура хин чу йоьжна шен зуда хьалайоккхуш шелвалар. Цамгар чӀагӀлуш йара, тӀаккха иза дарбана Нальчике вахара, цигахь иза кхелхира 1937 шеран 28 июнехь. ДӀавоьллина композитор Бакохара сийлаллин дIабухку аллейхь.
Доьзал
Муслиман ши ваша а, кхо йиша а йара. Цуьнан зуда Терегулова Байдигюль йара, иза йиша йара операн йишлакхархочун Терегулов Хьанафин а, Гаджибекова Малейкен а (Гаджибеков Ӏузеиран стунйиша ). Церан ши кӀант вара : Джамал-Эддин а, Мохьмад а. Хьалхарниг 1953—1957 шерашкахь Азербайджанийн ССР-ан промышленностан министр даржехь лаьттира, шолгӀаниг театран суртдиллархо а, мультипликатор а вара, шен бронь йоллушехь Сийлахь Даймехкан тӀаме вахара, кхелхира 1945 шеран 24 апрелехь Берлин йоккхуш. Цуьнгахь марехь йолчу актрисас Кинжалова Ӏайшета кӀант Муслим вира, тӀехьуо эстрадан а, операн а йишлакхархо хилла волу.
Музыке диллина дакъа
Магомаев Ӏабдул-Муслим ву 15 симфонийн кхолламан автор, царна йукъахь ши опера, маршаш, масех рапсоди. Кхин а цуьнан бу итт гергга азербайджанийн поэтийн байтийн вокалан кхоллам. Хууш ду цуьнан кхаа чекхбаккханза болчу кхолламех: опера «Безам», балет «Дэли Мухтар», музыкин комеди «Хоруз бей». Цул сов, Магомаев ву театран хӀоттамашна («Белларш», «1905 шарахь» а, кинофильмашна а музыка йазйинарг («Азербайджанан исбаьхьалла» а, «Тхан рапорт» а ).
Магомаевс болх бира гулйеш, систематизаци йеш нохчийн а, азербайджанийн а, кхечу кавказан фольклор. Азербайджаначун цуо алсама терго йора, иза автор волуш бина бу симфонийн белхаш кхобӀе гергга азербайджанийн халкъан эшарш а, хелхарш а тӀехь, цхьа дакъа царех арахийцира «Азербайджанан халкъан эшарш» цӀе йолчу гулам чохь 1927 шарахь. Гулам чу бахара Магомаевн а, Гаджибековн а халкъан кхолламаш тӀехь бина белхаш.
Магомаевн кхоллараллан бух бу Азербайджанан къаьмнийн исбаьхьалла, иза Ӏамош вара иза ишколера дуьйна. Композитор ца ведира Европин а, хьалхарчу рогӀехь, оьрсийн а композиторийн зеделлачух, иза доьхкура цуо халкъан музыкца, иштта арайоккхура тӀеххьарниг дуьненан тӀегӀане. Цуьнца цхьаьна билгалйаха мегар ду цуьнан кхолламийн лакхара ойланаш : царна чохь гойту азербайджанхойн къоман хьекъал а, буржуазин дуьхьала болу халкъан массин къийсамаш а.
СовгӀаташ а, иэс а
1935 шарахь Магомаев Ӏабдул-Муслиман Азербайджанийн ССР исбаьхьаллин хьакъ долу гӀуллакххо дарж делла. Магомаевн цӀе елла: Филармонин гӀишлон хьалха Магомаев Ӏабдул-Муслиман 1987 шарахь боьгӀна хӀоллам бу. Иза бина скульптора Эльдаров Ӏумара а, архитектора Салехов Арифа а. Бакохахь Низамин урамера лоьмар 41 йолчу цӀийнан пена тӀехь, композитор ваьхначохь, хӀоттийна мемориалан у.
Йаззамаш
Категори:ССРС операн композиторш Категори:Азербайджанан операн композиторш Категори:Азербайджанан ССР хьакъ болу артисташ Категори:Азербайджанан академийн музыкахой Категори:Бакохара сийлаллин дIабухку аллей Категори:Магомаев Муслим
Рутки-Новини
Рутки-Новини — Польшин Подлясьен воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Подлясьен воеводаллин нах беха меттигаш
Кастелрото (Верона)
Кастелрото — Италин Венеция регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Венеция регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Круз Нуева (Хенерал Элиодоро Кастильо)
Круз Нуева — Мексикин Герреро штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Круз Нуева лаьтташ йу Мексикин къилба-малхбузехьара декъехь, Мехико гӀалин къилбехьа.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 21,9 °C.
Истори
Дуьххьара адамаш 20 эзар герг шо хьалха кхуза даха хевшина. Уьш хила боху ольмекаш. ТӀаьхьо Теотиуаканан Ӏаткъам чӀагӀбелира кхузахь. VIII-XV бӀешерашкахь ацтекаш дола деш йара кху махкахь. 1521 шарахь кхуза баьхкира испанхой, цара мохк долабаьккхинчул тӀаьхьа территори Мехикон аудиенци хилира, дуьххьара цуьна йукъахь йара хилачу Ацтекийн империн провинцеш, тӀаьхьо мохк йукъа бахара Керла Испани вице-пачхьалкхаллин.
1849 шеран 27 октябрехь дуьйна Герреро штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Герреро штатан нах беха меттигаш
Обремб (Журоминскан повет)
Обремб  — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Ставиднянски
Ставиднянски (Ставиднянский) — Российн Федерацин Ростовн областан Советскан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Ростовн областан Советскан кӀоштан нах беха меттигаш
Плавск
Плавск (Плавск) — Российн Федерацин гӀала, Тулин областан Плавскан кӀоштан административан центр.
Климат
Эвла лаьтта барамерачу климатан асанехь. Кхузахь климат барамера континенталан, йуккъера йу барамера тӀуьна Оьрсийн акъарин къилбаседа-малхбузан кӀошташкарчунний, къилба-малхбера йекъа кӀоштаркашчунний. Климат кхуллуш дакъа лоцу радиацин а, циркуляцин а фактор. Радиацин баланс 40 ккал/см2 гергга йу. Мохк лаьтта, Ӏаьнаре даккхарна а, йохйарна а цхьабосса йовхо йолчу зонехь. Къилбаседехьа мелхан радиацин алсама дакъа дойу Ӏаьнаре даккхарна, къилбехахь дохдарна. Климатан Ӏаткъам бо континентан а, хӀордан а хӀаваан массаша. Атлантикин хӀаваъ областе кхочу дуьненан къилбаседа эхиг тӀехь гуттарен а долчу малхбузан хӀаваан массаш бахьнехь; дукхаха дерг уьш циклон кепара кхочу. И хӀаваан массаш Атлантикин Ӏапказан къилбаседа декъан тӀехула кхоллало. Ӏай малхбузера мехаш жигарадевлча массанхьа йохло, шортта ло догӀу, ткъа аьхка — кхуьйлира, догӀанан хенан хӀоттам хуьлу. Арктикин массаш кхуза йаьхкича Ӏай цӀеххьана шеллало, бӀаьста, аьхкенан йуьххьехь, гурахь гӀоролаш хуьлу. И массаш кхоллало арктикин бассейн тӀехула.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Ариано-Ирпино
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Кампани йукъара гӀаланаш
Зверобойка
Зверобойка (Зверобойка) — Российн Федерацин Новосибирскан областан Тогучинан кӀоштара эвла.
Владимирово (Багратионовскан кӀошт)
Владимирово (Владимирово) — Российн Федерацин Калининградан областан Багратионовскан кӀоштара эвла.
Зверобойка
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Омскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+6.
Хьажоргаш
Категори:Тогучинан кӀоштан нах беха меттигаш
Владимирово (Багратионовскан кӀошт)
Климат
Кхузахь климат хӀордан йу, аьхка йовха хуьлу Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре бовха бутт бу — июль, уггаре шийла — январь.
Сахьтан аса
Кхузахь UTCн дӀахилар +3:00 йу. Кхузара хан Москохан хенал 1 сахьт башха йу, Аьхка Балтикайистера республикашкахь а кхин Финляндехь а, Исраилехь а, Туруойчохь а, Украинехь а, Белоруссехь а йолу хенаца нийса йу. Йукъара Европин хенал +1 сахьт башха йу. Ӏай Йукъара Европин хенал +2 башха йу..
Климовски (Бабушкинан кӀошт)
Климовски (Климовская) — Российн Федерацин Вологдин областан Бабушкинан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Вологдин областан Бабушкинан кӀоштан нах беха меттигаш
Макарово (Селижарован кӀошт)
Макарово (Макарово) — Российн Федерацин Тверан областан Селижарован кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Мост (кӀошт)
Мост кӀошт (Okres Most) — Чехин Устецан мехкан кӀошт. Административан центр йу Мост гӀала.
Билгалдахарш
Категори:Чехин кӀошташ
Молебка (Берёзовкан кӀошт)
Молебка (Молебка) — Российн Федерацин Пермийн мехкан Берёзовкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Малхбузера догӀучу хӀаваийн массийн новкъахь долчу Басеги дукъо, массо Урало санна, лекха дацахь а, дикка сацадо Атлантикин хӀаваъ малхбалехьа даржарах. Мехкан климататан амалехь континенталла йу, цуьнан бахьна дукха хьолахь бӀаьста догӀу арктикин хӀаваъ ду. Каран хӀордан шийла мох къаьста кӀезиг тӀаналлийца, Атлантикин хӀаваан массаш, бӀостанехьа, тӀуналла дукха йолуш ду (700—800 мм шарахь гергга). Махкахь дикка йовха аьхке йу, цхьадолчу шерашкахь уггар шийла бутт февраль хуьлу. Ах йочанаш ло кепара хуьлу. ДогӀанаш дукхахдерг сентябрехь а, июнехь а хуьлу, малхбузен басешкахь алсама дакъа — августехь хуьлу. Минимум йочанаш йогӀу февралехь а, декабрехь а. Аьхка лаьмнашкахь стигал къекъаш догӀанаш оьху. Мехкан амалехь йу сих-сиха хуьлу аьхкенан дохк, уьш наггахь масех дийнахь лаьтта.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+5.
Хьажоргаш
Категори:Пермийн мехкан Берёзовкан кӀоштан нах беха меттигаш
Куатро Эрманос (Идальготитлан)
Куатро Эрманос — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Куатро Эрманос лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.