cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Дидигов Мухарбек Ильясан воӀ
Биографи
Вина 1952 шеран 21 октябрехь Кхазакхийн ССР Целиноградехь (хӀинца — Астана, Республика Кхазакхстан). Ишкол чекхйаьккхира Несарахь (Нохч-ГӀалгӀайн АССР). 1969—1970 шерашкахь болх бира Несарарчу «Электроинструмент» заводехь фрезеровщик даржехь, 1970—1972 шерашкахь Советийн эскарехь вара. 1978 шарахь чекхйаьккхира Соьлжа-ГӀалин пачхьалкхан мехкдаьттан институт «инженер-механик» говзаллийца. 1978—1986 шерашкахь — «Ставропольтехмонтаж» трестан монтажан урхаллин пхьар, лакхара прораб (Тырныауз гӀала, ГӀебартойн-Балкхаройчоь). 1986—1988 шерашкахь ССРС Монтажан а, башха гӀишлошйаран белхийн а министраллин Кавказан арахецаран-Ӏуналлин урхаллин (Нальчик) хьаькаман гӀовс даржехь вара. 1988 - 1991 шерашкахь вара арахецаран декъан куьйгалхо, цул тӀаьхьа Минмонтажспецстройн (Москох) Кавказан мехкан координацин-хаамийн центран хьаькаман гӀовс. 1991 шарахь ССРС Министрийн Кхеташонера Халкъан бахаман академи диплом делира. 1991—1993 шерашкахь вара Кавказан мехкан монтажан комплексан министраллин (Нальчик) хьаькаман гӀовс.
СовгӀаташ
Пачхьалкхан совгӀаташ ду :
Хьажоргаш
Категори:Соьлжа-ГӀалин мехкдаьттан университетехь дешнарш Категори:ГӀалгӀайчоьнан Правительствон председателаш Категори:«Йукъара Российн» декъашхой Категори:Российн Федерацин Советан декъашхой (2000 дуьйна) Категори:ГӀалгӀайчоьнан Халкъан гуламан председателаш Категори:Российн Федерацин хьакъ долу гӀишлошйархой
Ангкор-Ват
Ангко́р-Ват        я Ангко́рвоат (អង្គរវត្ត  — «храм Ангкор» ) — йоккха Индуизман храман комплекс Камбоджехь. Иза ю цера дела Вишну сийдеш йина. Дуьненахь массарелла а йоккха динан гӀишло ю иза. Иштта иза лоруш ю еза дуьненан археологин памятник. Ангкор-Ват ийна XII бӀешаран хьалхара эхахь, Сурьяварман II паччахь заманахь. Иза ю ЮНЕСКО Дуьненан тӀаьхьалон йукъа язйина.
<!-- Ангкор-Ват расположен в 5,5 км к северу от современного города Сиемреап, столицы одноимённой провинции Камбоджи, и представляет собой часть храмового комплекса, сооружённого в районе древней столицы государства кхмеров, города Ангкора. Ангкор занимает площадь в 200 км²; недавние исследования свидетельствуют о том, что его площадь могла составлять около 3000 км², а население достигало полумиллиона жителей, благодаря чему он был одним из самых крупных человеческих поселений доиндустриальной эпохи.
Первоначально посвящённый богу Вишну, с точки зрения архитектуры объединяет типологию индуистского храма-горы, представляющего мифическую гору Меру — обиталище богов — и типологию галерей, свойственных архитектуре позднейших периодов. Храм состоит из трёх концентрических прямоугольных строений, высота которых увеличивается в направлении к центру, по периметру окруженных стеной 1,5×1,3 км и рвом с водой, длина которого составляет 3,6 км, а ширина — 190 м. Внутреннее сооружение содержит пять башен в форме лотоса; центральная башня возносится на 42 м над святилищем, общая же её высота от поверхности земли достигает 65 м.
В XV веке перестал использоваться и был заброшен. Открыт для европейской цивилизации в 1860 году. Ангкор-Ват изображён на государственном флаге и гербе Камбоджи.
Этимология и написание
Скорее всего, название «Ангкор» происходит от слова ‘нагара’ (: नगर), означающего «город». По-кхмерски оно читается как ‘ноко’ (: នគរ — «королевство, страна, город»), однако в просторечии кхмерам гораздо удобнее произносить ‘онгко’. Последнее очень созвучно с близким крестьянам понятием урожая, и может быть, в буквальном смысле, переведено как «собранные рисовые зёрна».
«Ангкор» не является историческим названием, исконно присущим этой области королевства Камбоджа. Оно возникло гораздо позже, когда здешние места были давно покинуты кхмерскими правителями, потеряли своё значение столичной области и стали приходить в упадок. Тем не менее, здесь всегда оставались жить люди, и Ангкор сохранял значение довольно крупного города, что и отразилось в его названии. В пользу чего косвенно говорит тот факт, что в кхмерском языке есть разные понятия для обозначения «города» и «главного города». Имея в виду нынешнюю столицу королевства, Пномпень, кхмеры часто говорят просто ’тикронг’ (: ទីក្រុង; сравн. ទីក្រុងភ្នំពេញ — «Пномпень»), то есть «город, являющийся местом короля», его престолом, а не ‘ноко’, то есть «город» как населённый пункт.
С течением веков, редуцированное простонародное ‘онгко’ приобрело значение имени собственного, которое закрепилось в названии древней столичной области Ангкор (или Онгкор ), бывшей столицы ангкорской империи, Ангкор-Тхом, а также храма Ангкор-Ват.
«Ват» происходит от палийского выражения ‘ваттху-арама’ (: वय्य्हु आराम — «место, где построен храм»), обозначавшего священную землю монастырской обители, но во многих странах Юго-Восточной Азии (Таиланд, Лаос, Камбоджа) оно давно несёт более широкое значение, относясь к любому буддистскому монастырю, храму или пагоде. По-кхмерски ‘воат’ (: វត្ត) может означать и «храм», и «почитание, восхищение». Действительно, Ангкор-Ват является символом национальной гордости кхмеров.
История
Ни капсула, заложенная при начале строительства, ни современные надписи со ссылкой на храм не были найдены. Поэтому его первоначальное название неизвестно. Но возможно, храм был известен как Varah Vishnu-lok (дословно: Местоположение Святого Вишну).
Полагают, что работа по строительству храма, была закончена вскоре после смерти короля. При этом украшения некоторых из барельефов остались незавершёнными.
Ангкор-Ват, в отличие от других храмов Ангкора, хотя после XV века не использовался, тем не менее не был полностью заброшен. Ангкор-Ват был сохранён отчасти и благодаря рву, который предоставлял некоторую защиту от посягательств со стороны обитателей джунглей.
Одним из первых западных посетителей храма был, португальский монах, который посетил его в 1586 году и сказал, что «это такое необычное сооружение, что невозможно описать его пером, тем более что он не похож ни на одно другое здание в мире. У него есть башни и украшения и все тонкости, которые человеческий гений только может себе представить». Однако ранее храм был посещён другим португальцем — негоциантом Диогу ду Коуту, путевые заметки которого увидели свет в 1550 году.
Комплекс был «открыт» для европейской цивилизации в 1860 году французским путешественником Анри Муо, хотя известно, что и до него в этих местах были европейцы. Так, лет на пять ранее Ангкор посетил французский миссионер Шарль-Эмиль Буйево, описавший свои наблюдения в двух книгах.
В 1970-е годы некоторые сооружения и скульптуры комплекса пострадали от актов вандализма со стороны солдат Пол Пота. В 1992 году вместе с прочими сооружениями города Ангкор был взят под эгиду ЮНЕСКО. Является главной туристической достопримечательностью Камбоджи.
Архитектура и оформление
Храм построен в так называемом ангкорианском стиле, характерном для этапа зрелости и утонченности на пути развития кхмерской архитектуры, и несет также выраженные черты влияния индуистской. Относится к типу «храм-гора», характерному для культовых сооружений Камбоджи.
Кхмерские храмы не были местом собрания верующих, а служили местом обитания богов, и доступ в их центральные строения был открыт исключительно представителям религиозной и политической элиты. Ангкор-Ват отличает то, что он предназначался также для захоронения царей.
Храм представляет собой прямоугольную конструкцию размером 1500×1300 м и занимает площадь 200 га, включая расположенный по периметру ров 190 м шириной. Комплекс состоит из большого внешнего двора, огороженного стеной, и центральной платформы, на которой возведено сооружение из трёх концентрических строений, — собственно храм. Вход в храм находится с западной стороны. От входной башни к храму ведёт дорога, которую обрамляют парапеты со скульптурами семиглавых змей.
Архитектура Ангкор-Вата органично сочетается с его скульптурным оформлением. Скульптуры здесь играют архитектоническую роль. На трёх ярусах обходных галерей храма размещаются барельефы на темы индуистской мифологии, древнеиндийских эпосов «Рамаяна» и «Махабхарата», а также на тему кхмерской истории. Наиболее примечательны 8 огромных панно на первом ярусе с композициями «Пахтанье Молочного океана», «Битва на Курукшетре» и другими, общая площадь которых составляет 1200 м². Стены второго яруса украшают около 2000 фигур небесных дев — апсар.
Внешний контур
Внешняя стена (размерами 1024 на 802 метра и высотой 4,5 метра) окружена рвом шириной 190 метров с прибрежной тридцатиметровой полосой открытой земли. Проход к храму осуществляется по земляной насыпи с востока, а с запада по гребню дамбы из песчаника. Вход с запада является главным входом, и, возможно, в прошлом здесь вместо дамбы располагался деревянный мост. Каждой из сторон света соответствует своя горупа (надвратная башня, служащая входом в храмовый комплекс). Соответственно, западная горупа является самой большой, она состоит из трёх, ныне разрушенных, башен. , хранитель Ангкор-Вата в 1937—1945 годах, отмечает, что эта горупа одновременно и скрывает комплекс от входящего и вторит ему, являясь его подобием. Под южной башней расположена статуя Вишну, известная как Ta Reach, которая, возможно, изначально располагалась в центральной части храма. Башни соединены галереями, которые имеют сплошную стену с внутренней стороны и квадратные колонны с наружной. Галереи эти достаточно велики, чтобы пропустить слонов, и входы горупы часто называют «слоновьими воротами». Потолок между колонн украшен розетками в виде лотоса, западный фасад стены украшен танцующими фигурами, а восточный — окнами в виде балюстрады, фигурами мужчин, танцующих на спинах скачущих животных, и деватами, среди которых есть один, единственный во всём храме, оскаливший зубы. Внешняя стена замыкает пространство в 820 тысяч квадратных метров (203 акра), которое помимо собственно храма изначально было занято городскими постройками и, к северу от храма, королевским дворцом. Как и все остальные мирские здания Ангкора, данные сооружения были построены из недолговечных ГӀирсов (по сравнению с каменными конструкциями храма), и от них практически ничего не осталось, за исключением контуров некоторых улиц Большая часть пространства ныне покрыта лесом. Западную горупу с храмом соединяет трёхсотпятидесяметровая каменная дорога (платформа) с балюстрадой в виде фигур Наги (Nāga Bridge). Дорога имеет шесть сходов в город с каждой стороны. С обеих сторон дороги расположены также так называемые «библиотеки» (Library), находящиеся напротив третьих по счёту лестничных сходов (считая от самого храма). Между этими библиотеками и храмом размещены пруды. Пруды не являются оригинальным элементом в композиции комплекса, они были добавлены позднее, как и крестообразная терраса, охраняемая фигурами львов, соединяющая каменную дорогу с ядром комплекса.
Строительные технологии
Камни, из которых сложено сооружение, чрезвычайно гладкие, почти как полированный мрамор. Кладка осуществлялась без раствора, при этом камни настолько плотно пригнаны друг к другу, что швы между ними иногда невозможно отыскать. Каменные блоки иногда не имеют никаких соединений и удерживаются только под тяжестью собственного веса. В некоторых случаях используется соединение на шип, а также «ласточкин хвост». Предположительно, камни устанавливались на место с использованием силы слонов, которые служили подъёмной силой в блочном механизме с использованием канатов из койра. Анри Муо отмечал, что большая часть камней имеют отверстия диаметром 2,5 см и глубиной 3 см, причём чем больше каменный блок, тем больше на нём отверстий. Точное назначение этих отверстий неизвестно. Некоторые исследователи предполагают, что эти отверстия предназначались для соединения камней друг с другом с помощью металлических стержней, другие выдвигают теорию, что в эти отверстия вставлялись временные нагели, которые служили для облегчения управлением перемещения камня во время монтажа.
Для строительства комплекса использовано огромное количество песчаника, сопоставимое с количеством, ушедшим на строительство пирамиды Хефрена в Египте (более 5 миллионов тонн). Песчаник привозился из каменоломен на плато Кулен сплавом по реке. Подобная транспортировка должна была производиться с большой осторожностью, чтобы избежать опрокидывания чрезвычайно тяжеловесного груза. Делались современные оценки, по которым выходило, что строительство в наше время заняло бы не одну сотню лет Однако, Ангкор-Ват был начат вскоре после вступления Сурьявармана II на престол, а закончен вскоре после его смерти, то есть спустя не более чем 40 лет.
По большому счёту все поверхности, колонны, перемычки и даже крыши покрыты резьбой. Километры рельефа показывают сцены из индийской литературы, включая изображения единорогов, грифонов, крылатых драконов, везущих колесницы, отрядов воинов, предводительствуемых лидерами верхом на слонах, обворожительных танцовщиц со сложными изысканными причёсками. Стены галерей украшены более тысячью квадратных метров барельефов. В некоторых стенах Ангкора имеются отверстия, что может свидетельствовать о том, что стены ранее были украшены бронзовыми листами. Это считалось особым изыском в древние времена, но такие украшения становились главной целью для грабителей. Во время раскопок в Кхаджурахо Алекс Иванс, каменщик и скульптор, воссоздал каменную скульптуру около 1,2 м высотой. У него ушло около двух месяцев, чтобы высечь её из камня. Навыки, которые были необходимы для создания подобных скульптур, были развиты сотни лет до этого, что подтверждается некоторыми находками, датированными периодом до 7 века, перед тем, как к власти пришли Кхмеры.
В компьютерных играх
-->
Хьажоргаш
Категори:Архитектура
Казе Кроче (Порденоне)
Казе Кроче — Италин Фриули-Венеция-джулия регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Фриули-Венеция-джулия регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Бентри (Къилбаседа Дакота)
Бентри  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Къилбаседа Дакота штатера гӀала.
Истори
Бентри гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Къилбаседа Дакота штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Локалита Ронконе - Салерно (Трапани)
Локалита Ронконе - Салерно — Италин Сицилия регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Сицилия регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Новочугуевка
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (97%).
Билгалдахарш
Категори:Чугуевкан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Приморьен мехкан нах беха меттигаш
Болдыриха
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Пюдицо (Леко)
Пюдицо — Италин Ломбарди регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Ломбарди регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Старово (Ярославлан кӀошт)
Старово (Старово) — Российн Федерацин Ярославлан областан Ярославлан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Ярославлан областан Ярославлан кӀоштан нах беха меттигаш
Долгоруково (Липецкан область)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йовхачу аьхкенца, барамехь шийлачу Ӏаьнца. Шера заманаш дика къаьсташ йу. Уггар шийла бутт — январь. Уггар бовха бутт — июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Долгорукован кӀоштан нах беха меттигаш
Кадыркул
Кадыркул — Кхазакхстанан Малхбузен-Кхазакхстанан областан Акжаикан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Малхбузен-Кхазакхстанан областан нах беха меттигаш Категори:Акжаикан кӀоштан нах беха меттигаш
Нападовка (Хмельникан кӀошт)
Нападовка — Украинин Винницан областан Хмельникан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Хмельникан кӀоштан нах беха меттигаш
Лас Маргаритас (Медельин)
Лас Маргаритас — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Лас Маргаритас лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Орашу-Ноу
Орашу-Ноу — Румынин Сату-Маре жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Менген
Менген (Mengen) — Германин Баден-Вуьртемберг латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Баден-Вуьртемберг латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Карпушино
Карпушино (Карпушино) — Кировн областан Котельничан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь йуккъерачу барамехь континентан климат йу. Оцунна бахьна ду Къилбаседа Шен Ӏапказера шила мох цхьаа дуьхьало йоцуш кхуза схьакхачарна. Цундела кхузара Ӏа чӀогӀа шила ду, аьхкенна кест-кеста шила хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (99%).
Билгалдахарш
Категори:Кировн областан Котельничан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Кировн областан нах беха меттигаш
Бояну-Маре (коммуна)
Бояну-Маре — Румынин Бихор жудецан йукъара коммуна.
Ла Луз (Салватьера)
Ла Луз — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Бояну-Маре (коммуна)
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. Коммунан йукъара нах беха меттигаш.
Ла Луз (Салватьера)
Географи
Ла Луз лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Бояну-Маре (коммуна)
Хьажоргаш
Категори:Румынин коммунаш Категори:Бихор жудецан коммунаш
Ла Луз (Салватьера)
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Сен-Поле-де-Кессон
Сен-Поле-де-Кессон — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БгӀетань регионехь. Коммунан департамент — ГагӀ.
Билгалдахарш
Категори:ГагӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Дианово
Дианово (Дианово) — Российн Федерацин Курганан областан Белозерскан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+5.
Хьажоргаш
Категори:Курганан областан Белозерскан кӀоштан нах беха меттигаш
Мали Имыш
Мали Имыш (Малый Имыш) — Российн Федерацин Красноярскан мехкан Ужуран кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Хьажоргаш
Категори:Ужуран кӀоштан нах беха меттигаш
NGC 2724
NGC 2724 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Санта-Барбара-ду-Лести
Санта-Барбара-ду-Лести — Бразилин Минас-Жерайс штатера муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —.
Хьажоргаш
Категори:Минас-Жерайс штатан муниципалитеташ Категори:Бразилин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Злобино (Калязинан кӀошт)
Злобино (Злобино) — Российн Федерацин Тверан областан Калязинан кӀоштара эвла.
Алексеево (Соколан кӀошт)
Алексеево (Алексеево) — Российн Федерацин Вологдин областан Соколан кӀоштара эвла.
Веинтидос (Коазинтла)
Веинтидос — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Алексеево (Соколан кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Вологдин областан Соколан кӀоштан нах беха меттигаш
Веинтидос (Коазинтла)
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Злобино (Калязинан кӀошт)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Калязинан кӀоштан нах беха меттигаш
Садихли (Агстафан кӀошт)
Садихли (Sadıqlı) — Азербайджанан Агстафан кӀоштара эвла.
Билгалдахарш
Категори:Агстафан кӀоштан нах беха меттигаш
АгӀгӀас-суьгӀ-ГӀон
АгӀгӀас-суьгӀ-ГӀон — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГӀона — Альпаш регионехь. Коммунан департамент — АгӀдеш.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:АгӀдеш департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Калинец
Калинец (Калинец) — Российн Федерацин Орёлан областан Ливнин кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта Среднерусски (Йуккъераоьрсийн) акъарин йуккъехь, аренан а, хьун-аренан а зонашкахь. Климат барамера континенталан. Ноябрь, декабрь, январь уггар кхуьйлина беттанаш ду. Ло лаьтта денойн йукъара барам — 126. Шарахь хуьлу барамера йочанаш — йуккъера 490 - 590 мм, цу тӀе аьхка шозза алсама, Ӏайчул, гурахь алсама, бӀаьстачул.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Ливнин кӀоштан нах беха меттигаш
Боннак-ла-Кот
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Лакха Вьенна департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
HD15385
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Белянки (Лодзинскан воеводалла)
Белянки  — Польшин Лодзинскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лодзинскан воеводаллин нах беха меттигаш
Айдинпинар (Дуьздже)
Айдинпинар (Aydınpınar) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Дуьздже провинцин (ил) Дуьздженан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Дуьздже провинцин нах беха меттигаш
Категори:Дуьздженан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Яблонна (Гродзискан повет)
Яблонна  — Польшин Великопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Великопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
Зорница (Благоевградан область)
Зорница  — Болгарин Благоевградан областера эвла. Сандански йукъараллин йукъайогӀу.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Болгарин нах беха меттигаш Категори:Благоевградан областан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Галанино (Ковернинан кӀошт)
Галанино (Галанино) — Российн Федерацин Нижни Новгородан областан Ковернинан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 40 стаг (2010 шо).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Ковернинан кӀоштан нах беха меттигаш
Унтерпреиндл (Болцано)
Унтерпреиндл — Италин Трентино-Альто-Адидже регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Трентино-Альто-Адидже регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Диди-Беками
Диди-Беками (დიდი ბეკამი) — Гуьржийчоьнан Шида-Картлин Хашурин муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 180 стаг (2014 шо).
Билгалдахарш
Категори:Хашурин муниципалитетан нах беха меттигаш
Каерак
Каерак — Кхазакхстанан Костанайн областан Карабалыкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Костанайн областан нах беха меттигаш Категори:Карабалыкан кӀоштан нах беха меттигаш
Руда-Милицка
Руда-Милицка — Польшин Нижнесилезин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Нижнесилезин воеводаллин нах беха меттигаш
Казе Крочета (Савона)
Казе Крочета — Италин Лигурия регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Лигурия регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Брабова (коммуна)
Брабова — Румынин Долж жудецан йукъара коммуна.
Ляды (Озерицкослабадскан йуьртан меттиг)
Ляды (Ляды) — Белоруссин Минскан областан Смолевичин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Брабова (коммуна)
Хьажоргаш
Категори:Румынин коммунаш Категори:Долж жудецан коммунаш
Ляды (Озерицкослабадскан йуьртан меттиг)
Хьажоргаш
Категори:Смолевичин кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Пюмарола (Фрозиноне)
Пюмарола — Италин Лацио регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Лацио регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Война Вас
Война Вас — Словенин йукъараллера эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Канцурово
Канцурово — Украинин Одессин областан Березовкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Березовкан кӀоштан нах беха меттигаш
Локалита Ротела (Равена)
Локалита Ротела — Италин Эмилия-Романья регионан  коммунера эвла.
Литература
Категори:Эмилия-Романья регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Лазон кӀошт
Лазон кӀошт (Лазовский район) — Приморьен мехкан муниципалан кӀошт.
Административан центр — Лазо.
Билгалдахарш
Категори:Приморьен мохк Категори:Российн кӀошташ
Мирни (Полтаван кӀошт)
Мирни — Украинин Полтаван областан Полтаван кӀоштара эвла.
Будзишки (Мазовин воеводалла)
Будзишки  — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Мирни (Полтаван кӀошт)
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Будзишки (Мазовин воеводалла)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Мирни (Полтаван кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Полтаван кӀоштан нах беха меттигаш
Будзишки (Мазовин воеводалла)
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Мазовин воеводаллин нах беха меттигаш
Хвойник (Пружанин кӀошт)
Сосняк (Хвойнік) — Белоруссин Брестан областан Пружанин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Брестан областан нах беха меттигаш Категори:Пружанин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Нови Гребля (Винницан область)
Нови Гребля — Украинин Винницан областан Хмельникан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Хмельникан кӀоштан нах беха меттигаш
Гантсвилл (Юта)
Гантсвилл  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Юта штатера гӀала (town).
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Юта штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
NGC 2725
NGC 2725 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Мердинген
Мердинген (Merdingen) — Германин Баден-Вуьртемберг латтана йукъара коммуна.
NGC 2725
Хьажа кхин а
2725 2725
Гуьрпинар (Силван)
Хьажоргаш
Категори:Дийарбакир провинцин нах беха меттигаш
Категори:Дийарбакир провинцин микрокӀошташ
Категори:Силванан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Большое Щапово
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Клинан кӀоштан нах беха меттигаш
Берген (Къилбаседа Дакота)
Берген  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Къилбаседа Дакота штатера гӀала.
Истори
Берген гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Къилбаседа Дакота штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Осановка
Осановка (Осановка) — Российн Федерацин Саратовн областан Балтайн кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климатан амалийн башхаллаш — континенталалла, йокъалла, шо шере мел дели хийцамаш хилар — билгалйоккху цуьнан континенталан климатан зонехь латтаро, бараман шораллехь хиларо, мелхан радиацино Ӏаткъам баро, лаьттан бухах, цаьрца йоьзна атмосферан циркуляцица. Йокъаллаш хуьлу ши шо мел дели.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москваца нийса лелаш ду. Сахьтан аса ю UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Балтайн кӀоштан нах беха меттигаш
Наливайка
Наливайка — Украинин Кировоградан областан Голованевскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Ла Луз (Сан Луис де ла Паз)
Географи
Ла Луз лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Ясеневи (Приморьен мохк)
Ясеневи (Ясеневое) — Приморьен мехкан Пожарскин кӀоштара эвла.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (86%), украинаш (5%), нанайш (3,21%), удэгейш (4%).
Билгалдахарш
Категори:Пожарскин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Приморьен мехкан нах беха меттигаш
Калинино (Ливнин кӀошт)
Калинино (Калинино) — Российн Федерацин Орёлан областан Ливнин кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта Среднерусски (Йуккъераоьрсийн) акъарин йуккъехь, аренан а, хьун-аренан а зонашкахь. Климат барамера континенталан. Ноябрь, декабрь, январь уггар кхуьйлина беттанаш ду. Ло лаьтта денойн йукъара барам — 126. Шарахь хуьлу барамера йочанаш — йуккъера 490 - 590 мм, цу тӀе аьхка шозза алсама, Ӏайчул, гурахь алсама, бӀаьстачул.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Ливнин кӀоштан нах беха меттигаш
Эль Эстабло (Гуанахуато)
Эль Эстабло — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Эстабло лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Орашу-Ноу-Вий
Орашу-Ноу-Вий — Румынин Сату-Маре жудецан коммунера эвла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Сату-Маре жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Долгуша
Долгуша (Долгуша) — Российн Федерацин Липецкан областан Долгорукован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йовхачу аьхкенца, барамехь шийлачу Ӏаьнца. Шера заманаш дика къаьсташ йу. Уггар шийла бутт — январь. Уггар бовха бутт — июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Долгорукован кӀоштан нах беха меттигаш
Пога (Лодейни Полен кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Лодейни Полен кӀоштан нах беха меттигаш
Мякиши (Пушкински Горин кӀошт)
Мякиши (Мякиши) — Российн Федерацин Пскован областан Пушкински Горин кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Пушкински Горин кӀоштан нах беха меттигаш
Марьясово (Ужуран кӀошт)
Марьясово (Марьясово) — Российн Федерацин Красноярскан мехкан Ужуран кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Ужуран кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Доможирова
Доможирова (Доможирова) — Российн Федерацин Курганан областан Белозерскан кӀоштара эвла.
Климат
Климат чӀогӀа континенталан йу. Цунна Ӏаткъам бо мохк хӀордашна гена хиларо, малхбузехьа Урал лаьмнийн турс хиларо, къилбехахь йаккхий аренийн кӀошташ хиларо, кхин тӀе меттиган рельеф нийса хиларо, хӀаваийн массийн циркуляции ша-тайпа хиларо. Шийла, кӀезиг ло долуш Ӏа а, йовха, йекъа аьхке. БӀаьстенна амалехь ду сих-сиха шелонаш йухайерзар. ТӀуналла аьхка тоьуш йац, муьрашкахь йакъонаш хуьлу. Оцу климато хьун-аренан Уралдехьех латталелоран кхераме зона йо. Цхьанаэшшара ца лаьтта хенан хӀоттам Ӏа долалуш декабрехь а, бӀаьста — апрелехь, майхь а. Уггар шийла бутт — январь, уггар бовха — июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+5.
Хьажоргаш
Категори:Курганан областан Белозерскан кӀоштан нах беха меттигаш
БгӀейофа
БгӀейофа — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Коммунан департамент — Лакха Вьенна.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Лакха Вьенна департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Козлово (Приволжскан кӀошт)
Козлово (Козлово) — Российн Федерацин Ивановн областан Приволжскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Цуьнан амалехь ду гӀеххьа йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а, дика лаьттачу лайн чкъоьраца. Уггар шийла бутт, Ӏадат хилла, январь бу, ткъа уггар бовха — июль. Алсама къилба-малхбузера мох хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Приволжскан кӀоштан нах беха меттигаш
Сен-Поль-ла-Кост
Сен-Поль-ла-Кост — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БгӀетань регионехь. Коммунан департамент — ГагӀ.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ГагӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
ЧагӀлайан (Салипазари)
ЧагӀлайан (Çağlayan) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Самсун провинцин (ил) Салипазаринан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Самсун провинцин нах беха меттигаш
Категори:Самсун провинцин микрокӀошташ
Категори:Салипазаринан микрокӀошташ
Категори:Салипазаринан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Захватово
Захватово (Захватово) — Российн Федерацин Нижни Новгородан областан Ковернинан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 25 стаг (2010 шо).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Ковернинан кӀоштан нах беха меттигаш
СалахӀли (Агстафан кӀошт)
СалахӀли (Salahlı) — Азербайджанан Агстафан кӀоштара эвла.
Билгалдахарш
Категори:Агстафан кӀоштан нах беха меттигаш
HD153882
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Айнали (Дуьздже)
Айнали (Aynalı) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Дуьздже провинцин (ил) Дуьздженан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Дуьздже провинцин нах беха меттигаш
Категори:Дуьздженан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Лопьял
Лопьял (Лопьял) — Кировн областан Уржуман кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь йуккъерачу барамехь континентан климат йу. Оцунна бахьна ду Къилбаседа Шен Ӏапказера шила мох цхьаа дуьхьало йоцуш кхуза схьакхачарна. Цундела кхузара Ӏа чӀогӀа шила ду, аьхкенна кест-кеста шила хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: марийш (37%), оьрсий (60%), гӀезалой (1%).
Билгалдахарш
Категори:Кировн областан Уржуман кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Кировн областан нах беха меттигаш
Алексейцево (Кадников)
Алексейцево (Алексейцево) — Российн Федерацин Вологдин областан Соколан кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Вологдин областан Соколан кӀоштан нах беха меттигаш
Яблонна (Лещинскан повет)
Яблонна  — Польшин Великопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Великопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
Буди (Зволенскан повет)
Буди  — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Мазовин воеводаллин нах беха меттигаш
NGC 2726
NGC 2726 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
2726 2726
Бембнув (Лодзинскан воеводалла)
Бембнув  — Польшин Лодзинскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лодзинскан воеводаллин нах беха меттигаш
Нове Замки (Младеч)
Нове Замки  (Nové Zámky) — Чехин Оломоуц мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Оломоуц мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Пюмати (Кунео)
Пюмати — Италин Пьемонт регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Пьемонт регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Лас Маргаритас (Озулуама де Маскареньяс)
Лас Маргаритас — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
Санта-Барбара-ду-Монти-Верди
Санта-Барбара-ду-Монти-Верди — Бразилин Минас-Жерайс штатера муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —.
Хьажоргаш
Категори:Минас-Жерайс штатан муниципалитеташ Категори:Бразилин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш