cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Каза Мураро (Виченца)
Литература
Категори:Венеция регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Бантине (Сасари)
Бантине  — Италин Сардини регионан  коммунера эвла.
Чатакхийна тача
Диск
По оценкам ученых, галактический диск, выдающийся в разные стороны в районе галактического центра, имеет диаметр около 100 000 световых лет. По сравнению с гало, диск вращается заметно быстрее. Скорость его вращения неодинакова на различных расстояниях от центра. Она стремительно возрастает от нуля в центре до 200—240 км/с на расстоянии 2 тыс. световых лет от него, затем несколько уменьшается, снова возрастает примерно до того же значения и далее остается почти постоянной. Изучение особенностей вращения диска позволило оценить его массу, оказалось, что она в 150 млрд раз больше M☉.
Вблизи плоскости диска концентрируются молодые звезды и звездные скопления, возраст которых не превышает нескольких миллиардов лет. Они образуют так называемую плоскую составляющую. Среди них очень много ярких и горячих звезд. Газ в диске Галактики также сосредоточен в основном вблизи его плоскости. Он распределен неравномерно, образуя многочисленные газовые облака — от гигантских неоднородных по структуре облаков, протяженностью свыше нескольких тысяч световых лет, к небольшим облакам размерами не более парсека.
Бантине (Сасари)
Литература
Категори:Сардини регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Чатакхийна тача
Ядро
Для центральных участков Галактики характерна сильная концентрация звезд: в каждом кубическом парсеке вблизи центра их содержится многие тысячи. Расстояния между звездами в десятки и сотни раз меньше, чем в окрестностях Солнца. Как и в большинстве других галактик, распределение массы в Млечном Пути такое, что орбитальная скорость большинства звезд этой Галактики не зависит в значительной степени от их расстояния до центра. Далее от центральной перемычки к внешнему кругу, обычная скорость обращения звезд составляет 210—240 км/с. Таким образом, такое распределение скорости, не наблюдаемое в солнечной системе, где различные орбиты имеют существенно различные скорости обращения, является одной из предпосылок к существованию темной материи.
Считается, что длина галактической перемычки составляет около 27 000 световых лет. Эта перемычка проходит через центр галактики под углом 44 ± 10 градусов к линии между нашим Солнцем и центром галактики. Она состоит преимущественно из красных звезд, которые считаются очень старыми. Перемычка окружена кольцом, называемым «Кольцом в пять килопарсек». Это кольцо содержит большую часть молекулярного водорода Галактики и является активным регионом звездообразования в нашей Галактике. Если вести наблюдение из галактики Андромеды, то галактическая перемычка Млечного Пути была бы яркой его частью.
Рукава
Галактика относится к классу спиральных галактик, что означает, что у Галактики есть спиральные рукава, расположенные в плоскости диска. Диск погружён в гало сферической формы, а вокруг него располагается сферическая корона. Солнечная система находится на расстоянии 8,5 тысяч парсек от галактического центра, вблизи плоскости Галактики (смещение к Северному полюсу Галактики составляет всего 10 парсек), на внутреннем крае рукава, носящего название рукав Ориона. Такое расположение не даёт возможности наблюдать форму рукавов визуально. Новые данные по наблюдениям молекулярного газа (СО) говорят о том, что у нашей Галактики есть два рукава, начинающиеся у бара во внутренней части Галактики. Кроме того, во внутренней части есть ещё пара рукавов. Затем эти рукава переходят в четырёхрукавную структуру, наблюдающуюся в линии нейтрального водорода во внешних частях Галактики.
Гало
Галактическое гало имеет сферическую форму, выходящую за пределы галактики на 5—10 тысяч световых лет, и температуру около 5 K. Галактический диск окружен сфероидным гало, состоящим из старых звезд и шаровых скоплений, 90 % которых находится на расстоянии менее 100 000 световых лет от центра галактики. Однако в последнее время было найдено несколько шаровых скоплений, таких как PAL 4 и AM 1, находящихся на расстоянии более чем 200 000 световых лет от центра галактики. Центр симметрии гало Млечного Пути совпадает с центром галактического диска. Состоит гало в основном из очень старых, неярких маломассивных звезд. Они встречаются как поодиночке, так и в виде шаровых скоплений, которые могут содержать до миллиона звезд. Возраст населения сферической составляющей Галактики превышает 12 млрд лет, его обычно считают возрастом самой Галактики.
В то время как галактический диск содержит газ и пыль, что затрудняет прохождение видимого света, сфероидная компонента таких составляющих не содержит. Активное звездообразование происходит в диске (особенно в спиральных рукавах, являющихся зонами повышенной плотности). В гало звездообразования завершились. Рассеянные скопления также встречаются преимущественно в диске. Считается, что основную массу нашей галактики составляет темная материя, которая формирует гало темной материи массой примерно 600 — 3000 миллиардов M☉. Гало темной материи сконцентрировано в направлении центра галактики.
Звезды и звездные скопления гало движутся вокруг центра Галактики по очень вытянутым орбитам. Так как вращение отдельных звезд происходит несколько беспорядочно (то есть скорости соседних звезд могут иметь любые направления), гало в целом вращается очень медленно.
История открытия Галактики
Большинство небесных тел объединяются в различные вращающиеся системы. Так, Луна обращается вокруг Земли, спутники планет-гигантов образуют свои, богатые телами, системы. На более высоком уровне, Земля и остальные планеты обращаются вокруг Солнца. Возникал естественный вопрос: не входит ли и Солнце в систему ещё большего размера?
Первое систематическое исследование этого вопроса выполнил в XVIII веке английский астроном Уильям Гершель. Он подсчитывал количество звёзд в разных областях неба и обнаружил, что на небе присутствует большой круг (впоследствии он был назван галактическим экватором), который делит небо на две равные части и на котором количество звёзд оказывается наибольшим. Кроме того, звёзд оказывается тем больше, чем ближе участок неба расположен к этому кругу. Наконец обнаружилось, что именно на этом круге располагается Млечный Путь. Благодаря этому Гершель догадался, что все наблюдаемые нами звёзды образуют гигантскую звёздную систему, которая сплюснута к галактическому экватору.
Вначале предполагалось, что все объекты Вселенной являются частями нашей Галактики, хотя ещё Кант высказывал предположение, что некоторые туманности могут быть галактиками, подобными Млечному Пути. Ещё в 1920 году вопрос о существовании внегалактических объектов вызывал дебаты (например, известный Большой спор между Харлоу Шепли и Гебером Кёртисом; первый отстаивал единственность нашей Галактики). Гипотеза Канта была окончательно доказана лишь в 1920-х годах, когда Эдвину Хабблу удалось измерить расстояние до некоторых спиральных туманностей и показать, что по своему удалению они не могут входить в состав Галактики.
Расположение Солнца в Галактике
Согласно последним научным оценкам, расстояние от Солнца до галактического центра составляет 26 000 ± 1 400 световых лет, в то время как согласно предварительным оценкам наша звезда должна находиться на расстоянии около 35 000 световых лет от перекладины. Это означает, что Солнце расположено ближе к краю диска, чем к его центру. Вместе с другими звездами Солнце вращается вокруг центра Галактики со скоростью 220—240 км/с, делая один оборот примерно за 200 млн лет. Таким образом, за все время существования Земля облетела вокруг центра Галактики не более 30 раз.
В окрестностях Солнца удается отследить участки двух спиральных рукавов, которые удалены от нас примерно на 3 тыс. световых лет. По созвездиям, где наблюдаются эти участки, им дали название рукав Стрельца и рукав Персея. Солнце расположено почти посередине между этими спиральными ветвями. Но сравнительно близко от нас (по галактическим меркам), в созвездии Ориона, проходит ещё один, не очень четко выраженный рукав — рукав Ориона, который считается ответвлением одного из основных спиральных рукавов Галактики.
Скорость вращения Солнца вокруг центра Галактики почти совпадает со скоростью волны уплотнения, образующей спиральный рукав. Такая ситуация является нетипичной для Галактики в целом: спиральные рукава вращаются с постоянной угловой скоростью, как спицы в колесах, а движение звезд происходит с другой закономерностью, поэтому почти все звездное население диска то попадает внутрь спиральных рукавов, то выпадает из них. Единственное место, где скорости звезд и спиральных рукавов совпадают — это так называемый коротационный круг, и именно на нём расположено Солнце.
Для Земли это обстоятельство чрезвычайно важно, поскольку в спиральных рукавах происходят бурные процессы, образующие мощное излучение, губительное для всего живого. И никакая атмосфера не смогла бы от него защитить. Но наша планета существует в сравнительно спокойном месте Галактики и в течение сотен миллионов (или даже миллиардов) лет не подвергалась воздействию этих космических катаклизмов. Возможно именно поэтому на Земле смогла родиться и сохраниться жизнь.
Эволюция и будущее Галактики
Возможны столкновения нашей Галактики с иными галактиками, в том числе со столь крупной как галактика Андромеды, однако конкретные предсказания пока невозможны ввиду незнания поперечной скорости внегалактических объектов. -->
= Цlе миччара яла = Чатакхийна тача - Чатакхийна ши дош чулоцу (Ча - Йакъайелла буц, Такхийна - дош орал "текхо"), Тача - некъ
Хьажоргаш
Категори:Астрономи
Нови Кирга
Нови Кирга — Башкирийчоьнан Янаулан кӀоштан йукъайогӀу эвла, иза Сандугачевски йуьртан меттиган йукъайогӀу. Бахархойн дукхалла 66 стаг (2009 шо). Поштан индекс — 452812, код ОКАТО — 80259875004.
Демографи
Бахархойн дукхаллин динамика:
Хьажоргаш
Категори:Янаулан кӀоштан нах беха меттигаш
Поца (Асколи Пичено)
Поца — Италин Марке регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Марке регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Пяски (Конинскан повет)
Пяски  — Польшин Великопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Великопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
Мантейе
Мантейе — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ПгӀованс — Альпаш — Сирла-сийна Йист регионехь. Коммунан департамент — Лакха Альпаш.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Францин гӀаланаш Категори:Лакха Альпаш департаментан коммунаш
Суха (Закарпатьен область)
Сухая — Украинин Закарпатьен областан Иршаван кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Иршаван кӀоштан нах беха меттигаш
Грумбиненты
Грумбиненты (Грумбіненты) — Белоруссин Минскан областан Мяделан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Минскан областан нах беха меттигаш
Категори:Мяделан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Воллингст
Воллингст — Германин Лаха Саксони латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Лаха Саксони латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Селятино (Пскован кӀошт)
Селятино (Селятино) — Российн Федерацин Пскован областан Пскован кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Пскован кӀоштан нах беха меттигаш
Ланци (Беневенто)
Ланци  — Италин Кампания регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Кампания регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Булеши
Булеши (ბულეში) — Гуьржийчоьнан Рача-Лечхуми а, Лаха Сванети а Лентехин муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 4 стаг (2014 шо).
Билгалдахарш
Категори:Лентехин муниципалитетан нах беха меттигаш
Мечешть
Мечешть — Румынин Караш-Северин жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Караш-Северин жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Софьино (Волоколамскан кӀошт)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Волоколамскан кӀоштан нах беха меттигаш
Куьлтуьр (Нилуьфер)
Куьлтуьр (Kültür) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан Бурса провинцин (ил) Нилуьфернан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Бурса провинцин нах беха меттигаш
Категори:Бурса провинцин микрокӀошташ
(20555) Jennings
(20555) Jennings — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Куьлтуьр (Нилуьфер)
Хьажоргаш
Категори:Нилуьфернан микрокӀошташ
Бойлинг-Спрингс (Къилбаседа Каролина)
Истори
Йиллина.
Куьлтуьр (Нилуьфер)
Хьажоргаш
Категори:Нилуьфернан кӀоштан нах беха меттигаш
Бойлинг-Спрингс (Къилбаседа Каролина)
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Къилбаседа Каролина штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
(20555) Jennings
Истори
ДӀайиллина 1999 шеран 9 сентябрехь LINEAR проекты цӀе йолу Ӏилманчо Сокорро обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1999 RC115» саналган.
Куьлтуьр (Нилуьфер)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
(20555) Jennings
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Куьлтуьр (Нилуьфер)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Марьевка (Луганскан область)
Марьевка — Украинин Луганскан областан Довжанскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Довжанскан кӀоштан нах беха меттигаш
Дарбаза (Сарыагашан кӀошт)
Дарбаза — Кхазакхстанан Туркестанан областан Сарыагашан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Туркестанан областан нах беха меттигаш Категори:Сарыагашан кӀоштан нах беха меттигаш
NGC 986
NGC 986 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
986 986
Весели (Ромнин кӀошт)
Весели — Украинин Сумин областан Ромнин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Градара
Градара — Италин Марке регионера коммуна. Лаьтташ йу Пезаро-э-Урбино провинцехь.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Марке йукъара гӀаланаш
Курдома
Курдома (Курдома) — Российн Федерацин Нижни Новгородан областан Воскресенскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан.
Матвеево (Ивановн область)
Матвеево (Матвеево) — Российн Федерацин Ивановн областан Кинешман кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Цуьнан амалехь ду гӀеххьа йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а, дика лаьттачу лайн чкъоьраца. Уггар шийла бутт, Ӏадат хилла, январь бу, ткъа уггар бовха — июль. Алсама къилба-малхбузера мох хуьлу.
Курдома
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 109 стаг (2010 шо).
Матвеево (Ивановн область)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Кинешман кӀоштан нах беха меттигаш
Курдома
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Нижни Новгородан областан Воскресенскан кӀоштан нах беха меттигаш
ВуаскгӀевиль
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ЭгӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
HD114655
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Медлешице
Медлешице (Medlešice) — Чехин Пардубицен мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Литература
Категори:Пардубицен мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Кочкино (Кумёнин кӀошт)
Кочкино (Кочкино) — Кировн областан Кумёнин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь йуккъерачу барамехь континентан климат йу. Оцунна бахьна ду Къилбаседа Шен Ӏапказера шила мох цхьаа дуьхьало йоцуш кхуза схьакхачарна. Цундела кхузара Ӏа чӀогӀа шила ду, аьхкенна кест-кеста шила хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (100%).
Билгалдахарш
Категори:Кировн областан Кумёнин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Кировн областан нах беха меттигаш
Кекур (Верхнеентальскан йуьртан меттиг)
Кекур (Кекур) — Российн Федерацин Вологдин областан Кичменгски Городокан кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Кичменгски Городокан кӀоштан нах беха меттигаш
Эль Нуево Льянито (Сан Мигел де Альенде)
Эль Нуево Льянито — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Нуево Льянито лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Верхни Кужебар
Верхни Кужебар (Верхний Кужебар) — Российн Федерацин Красноярскан мехкан Каратузскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Хьажоргаш
Категори:Каратузскан кӀоштан нах беха меттигаш
Заозеровка
Заозеровка (Заозеровка) — Российн Федерацин Пермийн мехкан Уинскан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Малхбузера догӀучу хӀаваийн массийн новкъахь долчу Басеги дукъо, массо Урало санна, лекха дацахь а, дикка сацадо Атлантикин хӀаваъ малхбалехьа даржарах. Мехкан климататан амалехь континенталла йу, цуьнан бахьна дукха хьолахь бӀаьста догӀу арктикин хӀаваъ ду. Каран хӀордан шийла мох къаьста кӀезиг тӀаналлийца, Атлантикин хӀаваан массаш, бӀостанехьа, тӀуналла дукха йолуш ду (700—800 мм шарахь гергга). Махкахь дикка йовха аьхке йу, цхьадолчу шерашкахь уггар шийла бутт февраль хуьлу. Ах йочанаш ло кепара хуьлу. ДогӀанаш дукхахдерг сентябрехь а, июнехь а хуьлу, малхбузен басешкахь алсама дакъа — августехь хуьлу. Минимум йочанаш йогӀу февралехь а, декабрехь а. Аьхка лаьмнашкахь стигал къекъаш догӀанаш оьху. Мехкан амалехь йу сих-сиха хуьлу аьхкенан дохк, уьш наггахь масех дийнахь лаьтта.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+5.
Хьажоргаш
Категори:Уинскан кӀоштан нах беха меттигаш
Ортакоьй (Суьрмене)
Ортакоьй (Ortaköy) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Трабзон провинцин (ил) Суьрмененан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Трабзон провинцин микрокӀошташ
Категори:Суьрмененан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
(20556) Midgekimble
(20556) Midgekimble — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Истори
ДӀайиллина 1999 шеран 9 сентябрехь LINEAR проекты цӀе йолу Ӏилманчо Сокорро обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1999 RZ115» саналган.
БугӀсвиль
БугӀсвиль (Bourseville) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта О-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — Сомма.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Сомма департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Солончени (Резинан кӀошт)
Солончени (, Solonceni) — Молдавин Резинан кӀоштара эвла.
Литература
Категори:Резинан кӀошт кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Молдавин нах беха меттигаш
Чемоданово (Калугин область)
Чемоданово (Чемоданово) — Российн Федерацин Калугин областан Юхнован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, дика къаьсташ шеран заманашца: барамехь довха а, тӀуьна а аьхкенца, барамера шийла хӀоьттина лайн чкъор долу Ӏаьнца.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Юхнован кӀоштан нах беха меттигаш
Панево (Куявско-Поморскан воеводалла)
Панево  — Польшин Куявско-Поморскан воеводаллин  гминера эвла.
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Куявско-Поморскан воеводаллин нах беха меттигаш
БагӀбаши (Токат)
Хьажоргаш
Категори:Токат провинцин нах беха меттигаш
Категори:Токатан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
ӀабдуллахӀ
ӀабдуллахӀ, Ӏабдулла, ӀабдаллахӀ, Ӏабдалла (عبد الله — АллахӀан лай) — Ӏаьрбех яьлла боьршачу стеган цӀе, нохчийн матте гочдича «АллахӀан лай» хуьлу. Яздарца а маьӀнийца а дош гергара ду ӀубайдуллахӀ цӀеран.
Ӏабадила — Мухьаммад пайхӀамаран гӀараваьлла пхи асхьаб:
Даново (Кольненскан повет)
Даново  — Польшин Подлясьен воеводаллин  гминера эвла.
Равне (Церкле-на-Горенськем)
Равне  — Словенин йукъараллера эвла.
Даново (Кольненскан повет)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Равне (Церкле-на-Горенськем)
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Даново (Кольненскан повет)
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Подлясьен воеводаллин нах беха меттигаш
Равне (Церкле-на-Горенськем)
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Молин-ан-КегӀас
Молин-ан-КегӀас — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ПгӀованс — Альпаш — Сирла-сийна Йист регионехь. Коммунан департамент — Лакха Альпаш.
Географи
.
Любятув (Кросненскан повет)
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лебушанийн воеводаллин нах беха меттигаш
Молин-ан-КегӀас
Билгалдахарш
Категори:Францин гӀаланаш Категори:Лакха Альпаш департаментан коммунаш
Ранчо Ломас де Арена (Мартинез де ла Торе)
Ранчо Ломас де Арена — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Ранчо Ломас де Арена лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Эль Манглар (Петатлан)
Эль Манглар — Мексикин Герреро штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Манглар лаьтташ йу Мексикин къилба-малхбузехьара декъехь, Мехико гӀалин къилбехьа.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 21,9 °C.
Истори
Дуьххьара адамаш 20 эзар герг шо хьалха кхуза даха хевшина. Уьш хила боху ольмекаш. ТӀаьхьо Теотиуаканан Ӏаткъам чӀагӀбелира кхузахь. VIII-XV бӀешерашкахь ацтекаш дола деш йара кху махкахь. 1521 шарахь кхуза баьхкира испанхой, цара мохк долабаьккхинчул тӀаьхьа территори Мехикон аудиенци хилира, дуьххьара цуьна йукъахь йара хилачу Ацтекийн империн провинцеш, тӀаьхьо мохк йукъа бахара Керла Испани вице-пачхьалкхаллин.
1849 шеран 27 октябрехь дуьйна Герреро штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Герреро штатан нах беха меттигаш
NGC 987
NGC 987 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
987 987
Деревеньки (Улейминскан йуьртан меттиг)
Деревеньки (Деревеньки) — Российн Федерацин Ярославлан областан Угличан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Угличан кӀоштан нах беха меттигаш
Добра (Олесницкан повет)
Добра  — Польшин Нижнесилезин воеводаллин  гминера эвла.
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Нижнесилезин воеводаллин нах беха меттигаш
Пяски (Равицкан повет)
Пяски  — Польшин Великопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Великопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
Норканово
Норканово — Башкирийчоьнан Янаулан кӀоштан йукъайогӀу эвла, иза Сандугачевски йуьртан меттиган йукъайогӀу. Бахархойн дукхалла 147 стаг (2009 шо). Поштан индекс — 452812, код ОКАТО — 80259875005.
Демографи
Бахархойн дукхаллин динамика:
Хьажоргаш
Категори:Янаулан кӀоштан нах беха меттигаш
Высокий Колок
Климат
Климат барамера континенталан, шийлачу Ӏаьца, йовхачу аьхкенца. Регионан климатан башхалла йу йоца йекъа бӀаьсте. Ульяновскан областан гуьйре, йовха; лайн чкъор хӀутту ноябран шолгӀачу декхъехь. Уггаре шийла бутт — январь. Ӏа лайне ду, сих-сиха техка температурашца (атлантикин циклонаш хийцало арктикин хӀаваан массашца), лаьтта ноябрера март йуккъе баххалц областан къилба кӀошташкахь, ткъа Ӏаьнан-бӀаьстенан муьрехь йогӀа Воейковн сема, цуо Ӏаткъам бо меттигерчу климатна. Январан йуккъера температура −12 °C, июлан +20 °C. Аьхкенан хенан-хӀоттам хуьлу май беттан йуккъехь. Аьхке, йовха хуьлу кӀезиг лела азин антициклонан Ӏаткъам бахьнехь. Июлехь, йуккъера барам, 5 де 22 °C йуккъера температура а, сов а йолуш хуьлу. Йочанаш областан къилбехьа 350 мм тӀиера, къилбаседа-малхбузехь 500 мм кхаччалц. Аьхка догӀнаш цхьаьнаэшшара ца хуьлу, амма догӀучу хенахь стигал къекъаш, доцца догӀу. Регионехь йуькъаллаш кӀезиг ца хуьлу. Вегетацин мур лаьтта 180 де гергга.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москваца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Нови Малыклан кӀоштан нах беха меттигаш
Заря (Залегощан кӀошт)
Заря (Заря) — Российн Федерацин Орёлан областан Залегощан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Эвла лаьтта Среднерусски (Йуккъераоьрсийн) акъарин йуккъехь, аренан а, хьун-аренан а зонашкахь. Климат барамера континенталан. Ноябрь, декабрь, январь уггар кхуьйлина беттанаш ду. Ло лаьтта денойн йукъара барам — 126. Шарахь хуьлу барамера йочанаш — йуккъера 490 - 590 мм, цу тӀе аьхка шозза алсама, Ӏайчул, гурахь алсама, бӀаьстачул.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Залегощан кӀоштан нах беха меттигаш
Тироло (Ла Специя)
Тироло — Италин Лигурия регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Лигурия регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Вольбрандсхаузен
Вольбрандсхаузен — Германин Лаха Саксони латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Лаха Саксони латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Каза Муси (Модена)
Каза Муси — Италин Эмилия-Романья регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Эмилия-Романья регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Горбатовски
Горбатовски (Горбатовский) — Российн Федерацин Волгоградан областан Серафимовичан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Серафимовичан кӀоштан нах беха меттигаш
Могилицы (Белорусси)
Могилицы (Магіліцы) — Белоруссин Брестан областан Ивацевичин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Брестан областан нах беха меттигаш Категори:Ивацевичин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Литаково
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Болгарин нах беха меттигаш Категори:Софин областан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Нова-Санта-Элена
Нова-Санта-Элена — Бразилин Мату-Гросу штатера муниципалитет.
Грибки
Грибки (Грыбкі) — Белоруссин Минскан областан Мяделан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Нова-Санта-Элена
Хьажоргаш
Категори:Мату-Гросу штатан муниципалитеташ Категори:Бразилин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Грибки
Хьажоргаш
Категори:Минскан областан нах беха меттигаш Категори:Мяделан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Банцано (Авелино)
Банцано  — Италин Кампания регионан  коммунера эвла.
Орехово (Приозерскан кӀошт)
Орехово (Орехово) — Российн Федерацин Ленинградан областан Приозерскан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла йукъайогӀу хӀордан климатера континенталан дехьайолучу барамерачу климатан зонан. Цигахь барамера кӀеда Ӏа ду, барамехь йовха аьхке а йу. Климатан коьрта башхалла йу хенан хӀоттам цхьаьнаэшшара ца хилар, иза доьзна ду сих-сиха хийцалучу хӀаваан массех, уьш кхоллалучу кӀоште хьаьжжина хуьлу хӀордан, континенталан, арктикан.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Приозерскан кӀоштан нах беха меттигаш
Поца (Тренто)
Поца — Италин Трентино-Альто-Адидже регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Сидорово (Пскован кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Пскован кӀоштан нах беха меттигаш
Поца (Тренто)
Литература
Категори:Трентино-Альто-Адидже регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Гвимбрала
Гвимбрала (გვიმბრალა) — Гуьржийчоьнан Рача-Лечхуми а, Лаха Сванети а Лентехин муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 77 стаг (2014 шо).
Билгалдахарш
Категори:Лентехин муниципалитетан нах беха меттигаш
Сюртэ
Сюртэ — Украинин Закарпатьен областан Ужгородан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Ланцино (Тренто)
Ланцино  — Италин Трентино-Альто-Адидже регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Трентино-Альто-Адидже регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Дарбазакум
Дарбазакум — Кхазакхстанан Алматан областан Панфиловн кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Мечешу
Мечешу — Румынин Горж жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Горж жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Нагорни (Луганскан область)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Довжанскан кӀоштан нах беха меттигаш
Ртищево (Домодедован гӀалин гуо)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Домодедован гӀалин гуонан нах беха меттигаш
Вье-Вилле
Вье-Вилле — Францин гӀала-коммуна, лаьтта НогӀманди регионехь. Коммунан департамент — ЭгӀ.
Билгалдахарш
Категори:ЭгӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Олукман (ДивригӀи)
Олукман (Olukman) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатолин Сивас провинцин (ил) ДивригӀинан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Сивас провинцин нах беха меттигаш
Категори:ДивригӀинан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Максемпинари (Нилуьфер)
Максемпинари (Maksempınarı) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан Бурса провинцин (ил) Нилуьфернан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Бурса провинцин нах беха меттигаш
Категори:Бурса провинцин микрокӀошташ
Категори:Нилуьфернан микрокӀошташ
Категори:Нилуьфернан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Ла Эсмералда (Коазакоалкос)
Ла Эсмералда — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Эль Алтильо, Алтильо Вьехо (Наутла)
Эль Алтильо, Алтильо Вьехо — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Алтильо, Алтильо Вьехо лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Беллэр (Техас)
Беллэр  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Техас штатера гӀала.
Истори
Беллэр гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
NGC 988
NGC 988 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
988 988
Лалакино
Лалакино (Лалакино) — Российн Федерацин Нижни Новгородан областан Воскресенскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 6 стаг (2010 шо).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Нижни Новгородан областан Воскресенскан кӀоштан нах беха меттигаш
МонбгӀан
МонбгӀан — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ПгӀованс — Альпаш — Сирла-сийна Йист регионехь. Коммунан департамент — Лакха Альпаш.
Географи
.
HD114656
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
(20557) Davidkulka
(20557) Davidkulka — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Истори
ДӀайиллина 1999 шеран 9 сентябрехь LINEAR проекты цӀе йолу Ӏилманчо Сокорро обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1999 RB116» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Гроттаммаре
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
БуссикугӀ
БуссикугӀ (Boussicourt) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта О-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — Сомма.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Сомма департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Гоби
Гоби (ღობი) — Гуьржийчоьнан Рача-Лечхуми а, Лаха Сванети а Лентехин муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 1 стаг (2014 шо).
Билгалдахарш
Категори:Лентехин муниципалитетан нах беха меттигаш
(20558) 1999 RN117
(20558) 1999 RN117 — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Истори
ДӀайиллина 1999 шеран 9 сентябрехь LINEAR проекты цӀе йолу Ӏилманчо Сокорро обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1999 RN117» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Бакишли (Токат)
Бакишли (Bakışlı) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регион регионан Токат провинцин (ил) Токатан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Токат провинцин нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Красногоры (Орлован кӀошт)
Красногоры (Красногоры) — Кировн областан Орлован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь йуккъерачу барамехь континентан климат йу. Оцунна бахьна ду Къилбаседа Шен Ӏапказера шила мох цхьаа дуьхьало йоцуш кхуза схьакхачарна. Цундела кхузара Ӏа чӀогӀа шила ду, аьхкенна кест-кеста шила хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (100%).
Билгалдахарш
Категори:Кировн областан Орлован кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Кировн областан нах беха меттигаш
Любятув (Стшелецко-Дрезденецкан повет)
Любятув  — Польшин Лебушанийн воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лебушанийн воеводаллин нах беха меттигаш
Папажин
Папажин — Польшин Куявско-Поморскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Куявско-Поморскан воеводаллин нах беха меттигаш
Доброгощ (Нижнесилезин воеводалла)
Доброгощ  — Польшин Нижнесилезин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Нижнесилезин воеводаллин нах беха меттигаш
Гроттаццолина
Гроттаццолина — Италин Марке регионера коммуна. Лаьтташ йу Фермо провинцехь.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Марке йукъара гӀаланаш
ГаданкугӀ (ЭгӀ)
ГаданкугӀ — Францин гӀала-коммуна, лаьтта НогӀманди регионехь. Коммунан департамент — ЭгӀ.
Географи
.
Вольсдорф (Лаха Саксони)
Вольсдорф — Германин Лаха Саксони латтана йукъара коммуна.
Гули (Мяделан кӀошт)
Гули (Гулі) — Белоруссин Минскан областан Мяделан кӀоштара эвла.