cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Норт-Брукфилд (Массачусетс)
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Массачусетс штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
ЦӀетухург
ЦӀетухург — портативан цӀе лато хӀума. ЦӀетухург хуьлу бензинаца, газаца.
Красни (Стародубан кӀошт)
Климат
Эвла лаьтта Российн Федерацин Европин декъан циклонаш а, антициклонаш а лела коьрта некъашна уллохь. Хийцалуш йолу довхачу а, шийлачу а хӀаваийн тулгӀенаш (дукха хьолахь майхь) кхуллу цхьаьнаэшшара боцу хенан хӀоттам, аьхка даладо стигал къекъарца догӀанаш, Ӏай йалайо йоццу йовхонаш.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Стародубан кӀоштан нах беха меттигаш
Вильяно (Фиренца)
Вильяно — Италин Тоскана регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Тейлер (беттан кратер)
ЦӀе
Кратеран цӀе тиллина Макс Тейлер (1899—1972) сийдина.
Вильяно (Фиренца)
Литература
Категори:Тоскана регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Тейлер (беттан кратер)
Истори
Кратер чӀагӀйина International Astronomical Union (IAU) 1979 шарахь.
Хьажоргаш
Категори:Беттан кратерш Категори:Кратерш абатца
Чамдали (Алмус)
Чамдали (Çamdalı) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Токат провинцин (ил) Алмусан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Токат провинцин нах беха меттигаш
Категори:Алмусан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Михайловка (Царичанкан йуьртан йукъаралла)
Михайловка — Украинин Днепропетровскан областан Днепран кӀоштара эвла.
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Днепран кӀоштан нах беха меттигаш
Анновка (Антрацитан кӀошт)
Анновка — Украинин Луганскан областан Антрацитан кӀоштара эвла.
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Антрацитан кӀоштан нах беха меттигаш
Гелбинаши (Бузеу)
Гелбинаши — Румынин Бузеу жудецан коммунера эвла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Бузеу жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Телюкино
Телюкино (Телюкино) — Российн Федерацин Смоленскан областан Новодугинан кӀоштара эвла.
Климат
Климат барамера континенталан йу, амалехь барамера йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а ду. Ӏаьн хьалхара дакъа довха ду шолгӀачул. ХӀаваан йовхачу температуран (де-буьйсан йукъара барам) мур лаьтта 213-224 дийнахь. ГӀоролаш йоцучу муьран йукъара барам 125-148 де. Цхьацца шерашкахь хаало дикка дӀатовжар йийцинчу климатан амалех. Йочанийн шеран барам бу 645-691 мм. Кхааннах ши дакъа догӀан кепара догӀу, цхьа дакъа ло кепара хуьлу. Цхьаьна эшшара лон чкъор лаьтта декабрь болалуш, деша апрелан хьалхарчу декадехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Новоуральски (Павлоградкан кӀошт)
Новоуральски (Новоуральское) — Российн Федерацин Омскан областан Павлоградкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат дукхаха континенталан йу, аьхке йоца хуьлу. Климат кхолларан коьрта фактор географин хьал ду, коьртаниг лаьттан чкъор. ХӀордашна а, Ӏапказашна а гена хиларо лаьттан физикин хьоло климат кхоллайаларан роль чӀагӀйо, хӀунда аьлчи, лаьттан сипатех ду чехка а, чӀогӀа а аьхка дохдалар, иштта сиха шен йовхо Ӏай йайар.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Омскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+6.
Рамиро
Рамиро — Испанин Вальядолид провинцин муниципалитет.
Новоуральски (Павлоградкан кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Павлоградкан кӀоштан нах беха меттигаш
Рамиро
Географи
Муниципалитетан майда —. ХӀордан сизал локхалла. муниципалитеташ.
Хьажоргаш
Категори:Испанин муниципалитеташ Категори:Вальядолид провинцин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Контадеро (Зентла)
Контадеро — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Контадеро лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Москалевка (Тернополан область)
Москалевка — Украинин Тернополан областан Кременецан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Кременецан кӀоштан нах беха меттигаш
Сосновка (Ставрополан кӀошт)
Сосновка (Сосновка) — Российн Федерацин Самарин областан Ставрополан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла йу барамера шораллера континенталан климатан асанехь, шен амалехь арктикан а, тропикан а а хӀаваъ кхачар а долуш. ГӀоролаш йоцу мур Ийдалан тогӀенехь лаьтта йуккъера барам 159 дийнахь, 29 апрелера 4 октябрь кхаччалц, амма гӀеххьа галл а долу оцу тӀиера цхьацца шерашкахь. Иштта, 1967 ш. тӀаьххьара бӀаьстенан гӀоролаш хилира 4 июнехь, ткъа 1950 ш. хьалхара гуьйренан гӀоролаш 14 сентябрехь хилира. ГӀоролаш цахуьлу мур бозу рельефан хьолах. Кхузахь йогӀу шарахь 500 мм йочанаш. Йочанаш цхьабосса цайаро сих-сиха йокъаллаш хӀиттайо. Йокъаллаш алсама хуьлу май беттан шолгӀа а, кхоалгӀа а декадашкахь, июнан хьалхарчу декадехь а, цасоццаш йочанаш хуьлу – дукха хьолахь январехь а, февралан хьалхарчу а, шолгӀачу а декадашкахь, ткъа кхин а октябран шолгӀачу декъехь – ноябран хьалхарчу декадехь.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 290 адам леррана 2010 шарахь.
Сахьтан аса
Эвла йу Самарин хенан сахьтийн асехь. UTC-ца хийцадалар ду +4:00. Москохан хенаца цу сахьтийн асан гуттар а хийцадалар ду +1 сахьт, MSK+1 санна Россехь къастош а йу. 2010-гӀа шо кхаччалц, областехь йара асан Самарин хан (МСК+1). 2010-2014-чу шерашкахь йара Москохан хан. 2014-чу шеран 26-чу октябрехь дуьйна регион йу йуха а кхоьллинчу кхозлагӀчу сахьтийн зонехь (МСК+1, Москохан хан + 1 сахьт, UTC+4). Маьлхан хенаца йукъара башхалла йу 30 минот тӀера областан малхбалехь, малхбузехь 48 минот тӀекхаччалц.
Хьажоргаш
Категори:Ставрополан кӀоштан нах беха меттигаш
Янмурзино
Янмурзино (Янмурçин, Янмурзино) — Чувашин Красноармейскан кӀоштара эвла.
Поштан индекс — 429626. ОКАТО - 97224840008. Код КЛАДР - 2101000008600.
Бахархой
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (98%).
Хьажоргаш
Категори:Чувашин Красноармейскан кӀоштан нах беха меттигаш
HD33959
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Сан Пьетро (Терамо)
Сан Пьетро — Италин Абруццо регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Абруццо регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Гине (Вармия-Мазурин воеводалла)
Гине  — Польшин Вармия-Мазурин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Варми-Мазурин воеводаллин нах беха меттигаш
Ольшево (гмина Бранск)
Ольшево  — Польшин Подлясьен воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Бочковице (Малопольскан воеводалла)
Бочковице — Польшин Малопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Малопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
Картубулео (Трапани)
Картубулео — Италин Сицилия регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Сицилия регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Грин-Гарбор (Массачусетс)
Грин-Гарбор  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Массачусетс штатера нах беха меттиг, иза лоруш йу бахархойн статистикин меттиг (census-designated place, CDP) санна.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Массачусетс штатан бахархойн статистикин меттигаш Категори:Массачусетс штатан нах беха меттигаш Категори:АЦШ бахархойн статистикин меттигаш
Пески (Лидан кӀошт)
Пески (Пескі) — Белоруссин Гроднон областан Лидан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Гроднон областан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Внина
Внина (Внина) — Российн Федерацин Вологдин областан Бабаеван кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Бабаеван кӀоштан нах беха меттигаш
Бал
Истори
Балаш долийна французийн а, бургундийн а паччахьан керташкахь Ӏиданаш даздеш. Исторехь хууш дуьххьарлера бал белла 1385 шарахь Амьенехь, Карла VI-гӀачо Изабелла Баварин йигинчу хенахь. Амма хууш дац, паччахьан тӀаьхьенаш а, кхайкхина лакхара олалла дакъалецарий теша цигахь.
XV а, XVI а бӀешарашкахь хелхаршца самукъадаккхар паччахьан керташкахь а, элийн гӀаланашкахь а кӀезиг хуьлура, ткъа Мария Медичин заманахь, кхин тӀе Франце маскарад еинчу, кхин а алсама Генрихе IV-гӀа волуш, балаш шуьйра баьржира. Ма-ярра хӀинца йолу шен кеп балаш Ӏалашйина Людовик XIV-гӀачун заманера дуьйна, оцу хенахь уьш яьржира немцойн резиденцешкахь. Оцу заманахь дуьйна балаш хилла доккхаха долу Ӏиданаш даздаран дакъа.
(4221) Пикассо
(4221) Пикассо  — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Бал
Истори
Балашна, юьхьанца Францехь а луш, кӀез-кӀезиг церемониал ян йолийра, цуо гатто латтаяхь а, кӀеззиг хийцамаш беш массанхьа а тӀеэца йолийра, ткъа XIX бӀешарахь мела а аттачу яьккхира. Хелхаран лоьмар а, и деш волу стегрийн цӀераш а дӀаязъеш зударша башха балан жайна леладора.
(4221) Пикассо
Истори
ДӀайиллина 1988 шеран 13 мартехь Джефф Алу цӀе йолу Ӏилманчо Паломар обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1988 EJ».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Бал
Истори
1715 шарахь дуьйна Парижехь балаш хӀитто буьйлабелира операн театран гӀишлош чохь (Bal de l’Opèra), цуьнца цхьаьна таро елира кхоалгӀа чкъоьрера нахана цигахь дакъа лаца, хӀоттийначу мехах. Оцу хенара дуьйна балаш хуьлу йукъараллин самукъадаккхар массо а чкъоьранна.
Массо а хазнехь а, модехь а санна, Париж хьалха яра балаш х\итторехь а, балан духарш харжарехь а. Сийлахь французийн революцин заманахь балан оьздангаллин йукъ хилира Венех, цига лечкъина бара дукхаха болу французийн аристократаш а.
Балаш Российн имперехь
Бал оьздангаллин хилам санна цхьан а къийсам боцуш европин ламастера бу, цундела оьрсийн латта беина Петр Хьалхарчо кхин европин хӀуманаш санна омарца. Цигара схьа, петрал хьалхарчу Российн балаш ца бовзара. Петран ассамблейш даиман а дӀайолайора полонезца, цул тӀаьхьа догӀура менуэт а, кхин модан оцу хенахь хелхарш. Голштинан камер-юнкеран Ф. В. Берхгольцан, Петр Сийлахьволчун паччахьаллин тӀаьхьарчу шерашкахь язйина йолу мемуарашкахь каро атта ду оцу заманера ассамлейх хаамаш.
Император-аьзни Елизавета Петровна, ша товша зуда хиларна, халхайолуш хазахеташ яра, цундела халхайолура йерриг паччахьан керт. Йукъарадаха мегар ду цуьнан урхаллин тӀаьхьара шераш, къанлуш йолу паччахь-аьзни цамгар бахьнехь кертара самукъадоккху меттигашка ца йоьдура. Иза бахьнехь балаш кӀезиг бора, бане бан а ца бора.
КӀезиг терго тӀе ца яхийтина хелхарийн балашна Екатерина II-гӀачун урхаллехь, иза къобалдеш яра дуьненах самукъадаккхар. Дуьйцу, император-аьзнис сих-сиха олура: «Йиш локхуш а, халхадолуш а долу хелкъан, гӀуо ойла ца хуьлу». Екатеринин балаш къасталора башха къегина а, хаза а хиларца, иза билгалдоккхура Версалан балаш гинчу наха. Провинцин олалла йоьдура губернин элийн гуламан балашка; чӀогӀа сийдолуш дара Москохан Дика гуламан балаш.
Императорийн театрийн дирекцийн театран гайтамийн монополех (1783—1883 шш.) хьакхалора иштта балаш а, 1783 шеран 12 июнехь Олсуфьев Адаман деллачу лакхарчу омаран 26-гӀа пунктехь, аьлла ду: «Театран залалашкахь магабо, тетран дирекцин са алсама яккхархьама: балаш масканашца а, масканаш йоцуш а», иза бахьнехь дирекцин кхачадоладелира коьрта шахьрара доларчу залашкара балашна тӀиера ахчан дакъа а.
Паччахьан кертара балийн ладаме башхалла яра, оцу балаш официалан тӀеэцаран, вазваран, хьеший а, векалш а тӀеэцаран функци кхочушъяр. Паччахьан кертара я провинцийн сардалаш а, губернатораш меттигерчу элашна беш хилла болу официалан балийн иштта роль, лаьттира Октябран революци кхаччалц, цул тӀаьхьа иза хийцира тайп-тайпана даздаран гуламашца а, концерташца а. Цхьаьна нехан я хиламан лерина балаш дала тарлора цхьана стаган лаамца а. Иштта, 1812 шарахь Вильнохь меттигера олалло йоцучу заманан муьрехь ши бал белира: российн императоран Александр I-чун сийна, ткъа французаша гӀала яьккхича — император Наполеонан сийна.
Билгалдахарш
Категори:Бал
Градиште (Градиште)
Градиште  (Hradiště) — Чехин Карловы Вары мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Карловы Вары мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Радуша (Ужице)
Радуша  (Радуша) — Сербин Златибор гуонан йукъараллера (општина) нах беха меттиг.
Географи
Лаьтташ йу Балканийн ахгӀайренан къилбаседа декъан тӀехь, хӀордан сизал локхалла.
Литература
Категори:Златибор гуо нах беха меттигаш Категори:Сербин нах беха меттигаш
Вортингтон (Айова)
Истори
Вортингтон гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Айова штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Мореле (Кьети)
Мореле — Италин Абруццо регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Абруццо регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Большие Тетерки
Большие Тетерки (Большие Тетерки) — Российн Федерацин Тулин областан Новомосковскан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Эвла лаьтта барамерачу климатан асанехь. Кхузахь климат барамера континенталан, йуккъера йу барамера тӀуьна Оьрсийн акъарин къилбаседа-малхбузан кӀошташкарчунний, къилба-малхбера йекъа кӀоштаркашчунний. Климат кхуллуш дакъа лоцу радиацин а, циркуляцин а фактор. Радиацин баланс 40 ккал/см2 гергга йу. Мохк лаьтта, Ӏаьнаре даккхарна а, йохйарна а цхьабосса йовхо йолчу зонехь. Къилбаседехьа мелхан радиацин алсама дакъа дойу Ӏаьнаре даккхарна, къилбехахь дохдарна. Климатан Ӏаткъам бо континентан а, хӀордан а хӀаваан массаша. Атлантикин хӀаваъ областе кхочу дуьненан къилбаседа эхиг тӀехь гуттарен а долчу малхбузан хӀаваан массаш бахьнехь; дукхаха дерг уьш циклон кепара кхочу. И хӀаваан массаш Атлантикин Ӏапказан къилбаседа декъан тӀехула кхоллало. Ӏай малхбузера мехаш жигарадевлча массанхьа йохло, шортта ло догӀу, ткъа аьхка — кхуьйлира, догӀанан хенан хӀоттам хуьлу. Арктикин массаш кхуза йаьхкича Ӏай цӀеххьана шеллало, бӀаьста, аьхкенан йуьххьехь, гурахь гӀоролаш хуьлу. И массаш кхоллало арктикин бассейн тӀехула.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Тулин областан Новомосковскан кӀоштан нах беха меттигаш
Мшадля (Мазовин воеводалла)
Мшадля  — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Тейлор (беттан кратер)
Тейлор - Шенан тӀе жима космосан объект кхетар бахьнехь кхоллаелла беттан кратер, диаметрехь 36,4 км гергга.
ЦӀе
Кратеран цӀе тиллина Брук Тейлор (1685—1731) сийдина.
Истори
Кратер чӀагӀйина International Astronomical Union (IAU) 1935 шарахь.
Хьажоргаш
Категори:Беттан кратерш Категори:Кратерш абатца
Ашикпаша (Чанкайа)
Ашикпаша (Aşıkpaşa) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатоли регионан Анкара провинцин (ил) Чанкайанан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Анкара провинцин нах беха меттигаш
Категори:Анкара провинцин микрокӀошташ
Категори:Чанкайанан микрокӀошташ
Категори:Чанкайанан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Гаврино (Павлово-Посадан кӀошт)
Гаврино (Гаврино) — Российн Федерацин Москохан областан Павлово-Посадан кӀоштара эвла.
Ашикпаша (Чанкайа)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Гаврино (Павлово-Посадан кӀошт)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Павлово-Посадан кӀоштан нах беха меттигаш
Хенгерсберг
Хенгерсберг — Германин Бавари латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Бавари латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Глонвиль
Глонвиль — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — МоьгӀт а, Мозель а.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:МоьгӀт а, Мозель а департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Сколепово (Вохман кӀошт)
Сколепово (Сколепово) — Российн Федерацин Костромин областан Вохман кӀоштара эвла.
Климат
Эвла йу Оьрсийн акъари тӀехь, йекъна хин тогӀенаш. Кхузахь климат барамера континенталан йу, Ӏа – ло долуш, шийла, аьхке – йовха. Алссам хьоькху къилба-малхбузера мехаш.
Хьажоргаш
Категори:Вохман кӀоштан нах беха меттигаш
Маныч (Ростовн область)
Маныч (Маныч) — Российн Федерацин Ростовн областан Орловскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь амалехь йу бараман асанера бараман континенталан климат. Ӏа дукха хьолахь кхоьлина а, мохе а ду. Аьхке мохе а, йекъа а, йовха а йу. Климатан континенталан сипташ чӀагӀло мехкан къилбаседа-малхбузера къилба-малхбале. ТӀекхета йокъалла, йовхо. ЧӀагӀло мехаш, Ӏаьнан шелонаш. Климатан амалан башхалла йу маьлхан серло а, йовхо а шорта хилар. Дукха хуьлу барамера шораллин къилба зонин циркуляцин процессаш. Амма, Арктикера шийла массаш кхача тарло, масийттаза йан а тарло уьш.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Ростовн областан Орловскан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
КахӀведжи (Буьнйан)
КахӀведжи (Kahveci) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатоли регионан Кайсери провинцин (ил) Буьнйаннан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Кайсери провинцин нах беха меттигаш
Категори:Кайсери провинцин микрокӀошташ
Категори:Буьнйанан микрокӀошташ
Категори:Буьнйанан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Кливленд-Гайтс (Огайо)
Кливленд-Гайтс  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Огайо штатера гӀала.
Истори
Кливленд-Гайтс гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Огайо штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Ильински (Алнашин кӀошт)
Ильински (Ильинское) — Российн Федерацин Удмуртин Алнашин кӀоштара эвла.
Климат
Лаьтта къилбаседа бараман асанехь, Еврази материкан кӀоргенехь, Атлантикин а, Къилбаседа-Шатесна Ӏапказийн хӀордашна генахь. Цундела цуьнан климат барамера континенталан йу дехачу шийлачу Ӏашца, йовхачу аьхкенца, дика къаьстачу шеран заманашца бӀаьста а, гурахь а. Атлантикин Ӏапказ тӀиера кхуза йогӀу йовха хӀаваъ. Аьхка цуо йахьа йочанаш, йовхо лагӀйо, ткъа Ӏай ло дахьа, шелонаш лагӀйо, йовхонаш йахьа.
Сахьтан аса
Кхузахь йу Самарин хан лелаш. UTC-ца хийцадалар ду +4:00. Москохан хенаца цу сахьтийн асан гуттар а хийцадалар ду +1 сахьт, MSK+1 санна Россехь къастош а йу. 2010-гӀа шо кхаччалц, областехь йара асан Самарин хан (МСК+1). 2010-2014-чу шерашкахь йара Москохан хан. 2014-чу шеран 26-чу октябряхь дуьйна регион йу йуха а кхоьллинчу кхозлагӀчу сахьтийн зонехь (МСК+1, Москохан хан + 1 сахьт, UTC+4). Маьлхан хенаца йукъара башхалла ю 30 минот тӀера областан малхбалехь, малхбузехь 48 минот тӀекхаччалц.
Хьажоргаш
Категори:Алнашин кӀоштан нах беха меттигаш
Эль Руби (Лас Чоапас)
Эль Руби — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Руби лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Дениев, Ӏальви Ӏелин воӀ
Дени́ев Ӏальви́ Ӏелин воӀ (Сутарби́) (1932 шеран 15 май, Соьлжа-ГӀала, Нохчийн автономин область, РСФСР, ССРС — 1985 шеран 25 май, СемаӀашка, ТӀехьа-Мартанан кӀошт, Нохч-ГӀалгӀайн АССР, РСФСР, ССРС) — нохчийн артист, Нохч-ГӀалгӀайн АССР Халкъан артист. <!--
Биография
Родился 15 мая 1932 года. В 1937 году был репрессирован его отец. В школу он пошёл старой отцовской шинели, которую ему перешила мама, и отцовской будёновке.
В годы депортации учился в вечерней школе, работал токарем на заводе.
Дениев хорошо рисовал и танцевал, у него были прекрасные вокальные данные, он исполнял арии известных опер, мечтал поступить в консерваторию.
После разоблачения культа личности И. В. Сталина началось возрождение чеченской культуры. Одним из элементов новой политики стало возрождение чеченского государственного ансамбля песни и танца. От желающих записаться не было отбоя. К тому же прошёл слух, что артисты смогут первыми вернуться на родину. Дениев выдержал отбор и был включён в состав ансамбля.
После возвращения переселенцев в Чечено-Ингушетию был воссоздан Чечено-Ингушский государственный драматический театр и Дениев перешёл в труппу театра. Вскоре ему была доверена одна из главных ролей в спектакле по пьесе Халида Ошаева «Асланбек Шерипов».
Соькмен (Келкит)
Соькмен (Sökmen) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регион регионан ГуьмуьшхӀане провинцин (ил) Келкитан кӀоштара эвла.
Дениев, Ӏальви Ӏелин воӀ
Биография
Репертуар театра постепенно расширялся, а Дениев закрепился в труппе как один из главных исполнителей, главным образом, комических ролей. Одно его появление на сцене вызывало смех в зале.
Исполнил несколько ролей в кино. После участия в съёмках фильма «Я буду танцевать» ему было присвоено звание Заслуженного артиста Чечено-Ингушетии.
Соькмен (Келкит)
Хьажоргаш
Категори:ГуьмуьшхӀане провинцин нах беха меттигаш
Категори:Келкитан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Дениев, Ӏальви Ӏелин воӀ
Биография
Режиссёр театра Гарун Батукаев восстановил бывший в довоенном репертуаре созданный по мотивам фольклорного материала спектакль Нурди Музаева «Мекхаш-Мирза» («Мирза-усач»).
— писал об этом спектакле театральный критик И. Балкосадский в газете «Грозненский рабочий» в марте 1961 года.
В мае 1965 года состоялась премьера комедии «Бож-Али» по одноименной пьесе драматурга, прозаика и поэта Абдул-Хамида Хамидова. В спектакле были заняты лучшие артисты театра: Асет Исаева, Тамара Алиева, Хава Хакишева, Таибат Саиева, Халимат Мустапаева, Хамид Чимаев, Яраги Зубайраев, Юсуп Идаев, Муталип Давлетмирзаев. Но Дениев, игравший спекулянта Сутарби, не потерялся на их фоне. Дениев играл в этом спектакле более 500 раз за более чем двадцать лет. Все эти годы спектакль шёл с полным аншлагом, а фразы из него стали крылатыми и разошлись на цитаты. После премьеры спектакля имя этого персонажа прочно закрепилось за Дениевым. Он стал всеобщим любимцем.
— рассказывала Заслуженная артистка РСФСР Зулейхан Багалова.
Погиб в автомобильной аварии 25 мая 1985 года когда театр ехал с гастролями в Самашки.
Память
-->
Спектаклеш
дуккха а кхин.
Хьажоргаш
Категори:Нохчийчоьнан артисташ Категори:Нохч-ГӀалгӀайн АССРн Халкъан артисташ
Поповка (Некоузан кӀошт)
Поповка (Поповка) — Российн Федерацин Ярославлан областан Некоузан кӀоштара эвла.
Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.
Хьажоргаш
Категори:Некоузан кӀоштан нах беха меттигаш
Семенички
Семенички — Польшин Лодзинскан воеводаллин  гминера эвла.
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лодзинскан воеводаллин нах беха меттигаш
Казапулла
Казапулла — Италин Кампани регионера коммуна. Лаьтташ йу Казерта провинцехь.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Кампани йукъара гӀаланаш
Чамкоьй (Алмус)
Чамкоьй (Çamköy) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Токат провинцин (ил) Алмусан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Токат провинцин нах беха меттигаш
Алдея-Висоза
Алдея-Висоза — Португалин Гуарда гуонан йукъара фрегези. ЙукъайогӀуш йу цӀе йолучу муниципалитетан.
Чамкоьй (Алмус)
Хьажоргаш
Категори:Алмусан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Алдея-Висоза
Географи
кӀошташ. Майда —.
Хьажоргаш
Категори:Гуарда кӀошташ Категори:Португалин фрегезеш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Залюшенье
Залюшенье (Залюшенье) — Российн Федерацин Новгородан областан Любытинан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан, хӀордан климатан герга йу, цуьнан амалехь тӀех сов тӀуналла, йовха йоцу аьхке, йовха, йеха гуьйре, барамехь кӀеда Ӏа, йеха шийло бӀаьсте. Ӏай кхоьлина хенан хӀоттам хуьлу, йукъа-кара (5-7 де баттахь) йовхонашца. Ӏа дохделча ша хьокху. Баттахь 5-10 дийнахь дарц хьоькху. Дохк хуьлу Ӏаьн дохаллехь Ӏуьйренан сахьташкахь (5 — 15 де баттахь). Кхоьлина денош хуьлу 10 — 28 баттахь (максимум декабрехь), диекхна денош 2-6 баттахь. Аьхка доцца догӀанаш хуьлу (12-17 де баттахь). Диекхна денош 10-19 хуьлу баттахь. Буса а, Ӏуьйрана а дохк хуьлу (5-8 де баттахь). Гуьйре дохк йолуш кхоьлина хуьлу (12-14 де дохк йолуш). Йочанаш гурахь дехха дерз кепара, ноябрехь тӀеда ло кепара хуьлу.
Cахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Любытинан кӀоштан нах беха меттигаш
Жархан (Олёкминскан улус)
Жархан (Жархан) — Российн Федерацин Якутин Олёкминскан улусан йукъайогӀу эвла.
Климат
Кхузахь климат чӀогӀа луьра ю. Иза къастало чӀогӀа континенталлийца. Аьхке кхузахь йоца, йовха ю. Ӏа кхузахь деха, чӀогӀа шелонаш йолуш ду. Буьрса климат бахьнехь массанхьа а кхиина дукха шерашкахь лаьтта лаьттан гӀур.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Якутскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+9.
Хьажоргаш
Категори:Олёкминскан улусан нах беха меттигаш
Валбрента
Валбрента — Италин Венето регионера коммуна. Лаьтташ йу Виченца провинцехь.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Венето йукъара гӀаланаш
Нива Трудови
Нива Трудови — Украинин Днепропетровскан областан Апостолован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Апостолован кӀоштан нах беха меттигаш
ГӀирман гӀезалойн мотт
ГӀирман гӀезалойн мотт йа ГӀирман мотт  — гӀирман гӀезалойн мотт, иза туьркийн меттанийн йукъа богӀуш бу. Йоза ду латинан абат а кириллица а.
Билгалдахарш
Категори:Туьркийн меттанаш
Каниуьэль
Каниуьэль — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БгӀетань регионехь. Коммунан департамент — Кот-д’АгӀмогӀ.
Географи
.
Завараты (Глубокин кӀошт)
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Каниуьэль
Билгалдахарш
Категори:Кот-д’АгӀмогӀ департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Завараты (Глубокин кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Витебскан областан нах беха меттигаш
Категори:Глубокин кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Баштевич
Баштевич — Украинин Луганскан областан Антрацитан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Антрацитан кӀоштан нах беха меттигаш
Вильяно (Перуджа)
Вильяно — Италин Умбрия регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Умбрия регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Ренедо-де-Эсгева
Ренедо-де-Эсгева — Испанин Вальядолид провинцин муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —. ХӀордан сизал локхалла. муниципалитеташ.
Хьажоргаш
Категори:Испанин муниципалитеташ Категори:Вальядолид провинцин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Мужилов
Мужилов — Украинин Тернополан областан Тернополан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Тернополан кӀоштан нах беха меттигаш
Сан Пьетро (Бари)
Сан Пьетро — Италин Апулия регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Апулия регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
(1366) Пикколо
(1366) Пикколо  — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Истори
ДӀайиллина 1932 шеран 29 ноябрехь Эжен Дельпорт цӀе йолу Ӏилманчо Уккел обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1932 WA».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Позо де Солиман Дос (Ирапуато)
Позо де Солиман Дос — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Старе Бржиште
Старе Бржиште (Staré Bříště) — Чехин Высочина мехкан кӀоштара эвла.
Позо де Солиман Дос (Ирапуато)
Географи
Позо де Солиман Дос лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Старе Бржиште
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Позо де Солиман Дос (Ирапуато)
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Старе Бржиште
Географи
.
Позо де Солиман Дос (Ирапуато)
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Старе Бржиште
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Позо де Солиман Дос (Ирапуато)
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Старе Бржиште
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Высочина мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Павлоградка
Павлоградка (Павлоградка) — Российн Федерацин гӀалин кепара эвла, Омскан областан Павлоградкан кӀоштан административан центр.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Омскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+6.
Хьажоргаш
Категори:Павлоградкан кӀоштан нах беха меттигаш
HD34018
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Гисель (Вармия-Мазурин воеводалла)
Гисель  — Польшин Вармия-Мазурин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Варми-Мазурин воеводаллин нах беха меттигаш
Колония лас Анимас (Тистла де Герреро)
Колония лас Анимас — Мексикин Герреро штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Колония лас Анимас лаьтташ йу Мексикин къилба-малхбузехьара декъехь, Мехико гӀалин къилбехьа.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 21,9 °C.
Истори
Дуьххьара адамаш 20 эзар герг шо хьалха кхуза даха хевшина. Уьш хила боху ольмекаш. ТӀаьхьо Теотиуаканан Ӏаткъам чӀагӀбелира кхузахь. VIII-XV бӀешерашкахь ацтекаш дола деш йара кху махкахь. 1521 шарахь кхуза баьхкира испанхой, цара мохк долабаьккхинчул тӀаьхьа территори Мехикон аудиенци хилира, дуьххьара цуьна йукъахь йара хилачу Ацтекийн империн провинцеш, тӀаьхьо мохк йукъа бахара Керла Испани вице-пачхьалкхаллин.
1849 шеран 27 октябрехь дуьйна Герреро штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Герреро штатан нах беха меттигаш
Картуро (Падова)
Картуро — Италин Венеция регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Венеция регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Серо дел Индио, Мата Верде (Хуан Родригез Клара)
Серо дел Индио, Мата Верде — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Серо дел Индио, Мата Верде лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Кругли (Стародубан кӀошт)
Круглое (Круглое) — Российн Федерацин Брянскан областан Стародубан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Эвла лаьтта Российн Федерацин Европин декъан циклонаш а, антициклонаш а лела коьрта некъашна уллохь. Хийцалуш йолу довхачу а, шийлачу а хӀаваийн тулгӀенаш (дукха хьолахь майхь) кхуллу цхьаьнаэшшара боцу хенан хӀоттам, аьхка даладо стигал къекъарца догӀанаш, Ӏай йалайо йоццу йовхонаш.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Стародубан кӀоштан нах беха меттигаш
Тейсерен-де-Бор (беттан кратер)
Тейсерен-де-Бор - Шенан тӀе жима космосан объект кхетар бахьнехь кхоллаелла беттан кратер, диаметрехь 62 км гергга.
ЦӀе
Кратеран цӀе тиллина Леон Филипп Тейсерен де Бор (1855—1913) сийдина.
Истори
Кратер чӀагӀйина International Astronomical Union (IAU) 1970 шарахь.
Хьажоргаш
Категори:Беттан кратерш Категори:Кратерш абатца
Яншихово-Челлы
Поштан индекс — 429625. ОКАТО - 97224860001. Код КЛАДР - 2101000008700.
Налоган органан код - 2137.
Бахархой
Бахархойн дукхалла 512 стаг ( 2010 шо).
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (99%).
Хьажоргаш
Категори:Чувашин Красноармейскан кӀоштан нах беха меттигаш
Боровски (Сандован кӀошт)
Боровски (Боровское) — Российн Федерацин Тверан областан Сандован кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Сандован кӀоштан нах беха меттигаш
Норт-Эттлборо (Массачусетс)
Норт-Эттлборо  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Массачусетс штатера гӀала (town).
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Массачусетс штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Гелбиори
Гелбиори — Румынин Констанца жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Констанца жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Контла (Азакан)
Контла — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Контла лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Градиште (Домажлице)
Градиште  (Hradiště) — Чехин Пльзень мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Пльзень мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Петюны
Петюны (Пецюны) — Белоруссин Гроднон областан Лидан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Гроднон областан нах беха меттигаш
Категори:Лидан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Бакаджак (РефахӀийе)
Бакаджак (Bakacak) — Туркойчоьнан Малхбален Анатолин Эрзинджан провинцин (ил) РефахӀийенан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Эрзинджан провинцин нах беха меттигаш
Категори:РефахӀийенан кӀоштан нах беха меттигаш
Ольшево (Ломжинскан повет)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Бакаджак (РефахӀийе)
Хьажоргаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Ольшево (Ломжинскан повет)
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Подлясьен воеводаллин нах беха меттигаш
Бочув (Малопольскан воеводалла)
Бочув — Польшин Малопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Малопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
Коламбиана (Огайо)
Коламбиана  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Огайо штатера гӀала.
Истори
Коламбиана гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Огайо штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Мата Ардилья (Соледад де Добладо)
Мата Ардилья — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Мата Ардилья лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш