cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Каплиця (ХӀордан воеводалла)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:ХӀордан воеводаллин нах беха меттигаш
Нови (Ленинск-Кузнецкан кӀошт)
Нови (Новый) — Российн Федерацин Кемеровн областан Ленинск-Кузнецкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат чӀогӀа континенталан йу. Ӏа — шийла а, деха а, аьхке — йоца а, йовха а. ГӀоролаш йоцу мур лаьтта 100 дийнахь областан къилбаседехь, 120 де гергга Кузнецкан боьран къилбехь. Къилбаседа дуьненан эхиган барамера асехь лаьттачу Кемеровн областана кхочу дикка дукха маьлхан йовхо шарахь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Хьажоргаш
Категори:Ленинск-Кузнецкан кӀоштан нах беха меттигаш
Гявато (Битола)
Гявато — Къилбаседа Македонин Пелагонин регионан эвла. Битола йукъараллин йукъайогӀу.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
NGC 3692
NGC 3692 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Хьажа кхин а
3692 3692
Виноградовка (Червенан кӀошт)
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Минскан областан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Саьмаьдабад (Билаьсуваран кӀошт)
Саьмаьдабад (Səmədabad) — Азербайджанан Билаьсуваран кӀоштара эвла.
Билгалдахарш
Категори:Билаьсуваран кӀоштан нах беха меттигаш
Благодать (Орёлан область)
Благодать (Благодать) — Российн Федерацин Орёлан областан Новодеревеньковскан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта Среднерусски (Йуккъераоьрсийн) акъарин йуккъехь, аренан а, хьун-аренан а зонашкахь. Климат барамера континенталан. Ноябрь, декабрь, январь уггар кхуьйлина беттанаш ду. Ло лаьтта денойн йукъара барам — 126. Шарахь хуьлу барамера йочанаш — йуккъера 490 - 590 мм, цу тӀе аьхка шозза алсама, Ӏайчул, гурахь алсама, бӀаьстачул.
Хьажоргаш
Категори:Новодеревеньковскан кӀоштан нах беха меттигаш
Новоселидовка
Новоселидовка — Украинин Донецкан областан Марьинкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Марьинкан кӀоштан нах беха меттигаш
Вулька-Домбровицка
Вулька-Домбровицка — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Мазовин воеводаллин нах беха меттигаш
Умайта (Риу-Гранди-ду-Сул)
Умайта  — Бразилин Риу-Гранди-ду-Сул штатера муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —.
Хьажоргаш
Категори:Риу-Гранди-ду-Сул штатан муниципалитеташ Категори:Бразилин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Сен-Бозий-де-ла-Сильв
Сен-Бозий-де-ла-Сильв — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Окситани регионехь. Коммунан департамент — ЭгӀо.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ЭгӀо департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Курманова
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: гӀезалой (2%), башкираш (98%).
Билгалдахарш
Категори:Аргаяшан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Челябинскан областан нах беха меттигаш
Казе Цанела (Порденоне)
Казе Цанела — Италин Фриули-Венеция-джулия регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Фриули-Венеция-джулия регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Феудо Басо (Терамо)
Феудо Басо — Италин Абруццо регионан  коммунера эвла.
Литература
Категори:Абруццо регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Абанто
Абанто — Испанин Сарагоса провинцин муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —. ХӀордан сизал локхалла. муниципалитеташ.
Мадона дел Пяно (Рьети)
Мадона дел Пяно — Италин Лацио регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Лацио регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Пуронга
Пуронга (Пуронга) — Российн Федерацин Вологдин областан Сямжан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Сямжан кӀоштан нах беха меттигаш
Александровские Верхи
Александровские Верхи (Александровские Верхи) — Российн Федерацин Тамбовн областан Сампуран кӀоштара эвла.
Климат
Ӏаламан а, ландшафтийн а амалаш йоьзна йу цуьнан географин хьолах – эвла лаьтта Оьрсийн акъарин йуккъехь, цунна тӀиера акъарин муьлххачу дозане эзар километр йу. Алсама хуьлу долу континенталан барамера хӀаваъ, Эвла хӀордашна гена латтарех доьзна ду. Цуо областан климат барамера континенталан йо. Окан-Донан акъари тӀехь климат алсама континенталан йу, уллорчу гунаш тӀехьчулла. Эвла лаьтта кӀеззиг къилбаседехьа Сибрехан а, Азорийн а максимумашна йуккъехь долчу лакхарчу Ӏаткъаман дукъал, цундела бу кхузахь луларчу Владимирехь йа Рязанехьчул алсама, гӀийлачу мехца, бекхна хенан хӀоттам. Оцун тӀе мехаш дукхах дерг къилбан а, къилба-малхбален а ду, бӀаьста а, Ӏай а муххале а. оцу агӀора хьокху аьхка а, бӀаьста а йокъаллин мехаш, ткъа Ӏай – дарц.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Сампуран кӀоштан нах беха меттигаш
Бехштедт
Бехштедт (Bechstedt) — Германин Туьринген латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Туьринген латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Павлице
Павлице (Pavlice) — Чехин Къилба Морави мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Къилба Морави мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Кенбай (Мукуран йуьртан гуо)
Кенбай — Кхазакхстанан Атыраунан областан Кзылкогинан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Кзылкогинан кӀоштан нах беха меттигаш
Джемалли (Чайбаши)
Джемалли (Cemallı) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Орду провинцин (ил) Чайбашинан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Орду провинцин нах беха меттигаш
Категори:Орду провинцин микрокӀошташ
Категори:Чайбашинан микрокӀошташ
Категори:Чайбашинан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Дрегенешть-де-Веде (коммуна)
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. Коммунан йукъара нах беха меттигаш.
Хьажоргаш
Категори:Румынин коммунаш Категори:Телеорман жудецан коммунаш
HD177150
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Чистые Лужи
Чистые Лужи (Чыстыя Лужы) — Белоруссин Гомелан областан Веткан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Гомелан областан нах беха меттигаш Категори:Веткан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Ликова
Ликова (Ликова) — Российн Федерацин Москохан областан Ленинскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Москохан областан Ленинскан кӀоштан нах беха меттигаш
Мали Поляна (Лукоянован кӀошт)
Мали Поляна (Малая Поляна) — Российн Федерацин Нижни Новгородан областан Лукоянован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 317 стаг (2010 шо).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Лукоянован кӀоштан нах беха меттигаш
Заселихи
Заселихи (Заселихи) — Российн Федерацин Пскован областан Себежан кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Себежан кӀоштан нах беха меттигаш
Вулька-Влосцянска
Вулька-Влосцянска — Польшин Лодзинскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лодзинскан воеводаллин нах беха меттигаш
АгӀабо (коммуна)
АгӀабо — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Окситани регионехь. Коммунан департамент — АгӀеж.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:АгӀеж департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Вест-Парк (Флорида)
Вест-Парк  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Флорида штатера гӀала.
Истори
Вест-Парк гӀала йиллина  шарахь.
Хьажоргаш
Категори:Флорида штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Пяноза (Ливорно)
Пяноза — Италин Тоскана регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Тоскана регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Вулька-Домбровска
Вулька-Домбровска — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Мазовин воеводаллин нах беха меттигаш
Лаха Бланка (Тамиява)
Географи
Лаха Бланка лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Чернацки (Черниговн область)
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Новгород-Северскан кӀоштан нах беха меттигаш
Долня Бистриця
Долня Бистриця — Словенин йукъараллера эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
NGC 3693
NGC 3693 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
3693 3693
Ворошилово (Красни Кутан кӀошт)
Ворошилово (Ворошилово) — Российн Федерацин Саратовн областан Красни Кутан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климатан амалийн башхаллаш — континенталалла, йокъалла, шо шере мел дели хийцамаш хилар — билгалйоккху цуьнан континенталан климатан зонехь латтаро, бараман шораллехь хиларо, мелхан радиацино Ӏаткъам баро, лаьттан бухах, цаьрца йоьзна атмосферан циркуляцица. Йокъаллаш хуьлу ши шо мел дели.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Саратовн областан Красни Кутан кӀоштан нах беха меттигаш
Добревци (Великотырновон область)
Добревци  — Болгарин Великотырновон областера эвла. Елена йукъараллин йукъайогӀу.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Умари
Умари — Бразилин Сеара штатера муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —.
Хьажоргаш
Категори:Сеара штатан муниципалитеташ Категори:Бразилин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Бискупстви (Намешть на Гане)
Бискупстви  (Biskupství) — Чехин Оломоуц мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Подберезье (Кашинан кӀошт)
Подберезье (Подберезье) — Российн Федерацин Тверан областан Кашинан кӀоштара эвла.
Бискупстви (Намешть на Гане)
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Подберезье (Кашинан кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Бискупстви (Намешть на Гане)
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Подберезье (Кашинан кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Кашинан кӀоштан нах беха меттигаш
Бискупстви (Намешть на Гане)
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Оломоуц мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Таьзаькаьнд (Билаьсуваран кӀошт)
Таьзаькаьнд (Təzəkənd) — Азербайджанан Билаьсуваран кӀоштара эвла.
Билгалдахарш
Категори:Билаьсуваран кӀоштан нах беха меттигаш
Горно Оризари (Битола)
Горно Оризари — Къилбаседа Македонин Пелагонин регионан эвла. Битола йукъараллин йукъайогӀу.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Къилбаседа Македонин нах беха меттигаш Категори:Пелагонин регионан нах беха меттигаш
Чатаккайа (Испир)
Чатаккайа (Çatakkaya) — Туркойчоьнан Малхбален Анатоли регионан Эрзурум провинцин (ил) Испирнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Эрзурум провинцин нах беха меттигаш
Категори:Эрзурум провинцин микрокӀошташ
Категори:Испирнан микрокӀошташ
Категори:Испирнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Объедово
Объедово (Объедово) — Российн Федерацин Ивановн областан Савинан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Цуьнан амалехь ду гӀеххьа йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а, дика лаьттачу лайн чкъоьраца. Уггар шийла бутт, Ӏадат хилла, январь бу, ткъа уггар бовха — июль. Алсама къилба-малхбузера мох хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Ла Соледад (Сан Луис де ла Паз)
Ла Соледад — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Объедово
Хьажоргаш
Категори:Савинан кӀоштан нах беха меттигаш
Вишенка (Валевачскан йуьртан меттиг)
Вишенка (Вішанька) — Белоруссин Минскан областан Червенан кӀоштара эвла.
Ла Соледад (Сан Луис де ла Паз)
Географи
Ла Соледад лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Вишенка (Валевачскан йуьртан меттиг)
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Ла Соледад (Сан Луис де ла Паз)
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Вишенка (Валевачскан йуьртан меттиг)
Хьажоргаш
Категори:Минскан областан нах беха меттигаш
Ла Соледад (Сан Луис де ла Паз)
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Вишенка (Валевачскан йуьртан меттиг)
Хьажоргаш
Категори:Червенан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Сен-Бозий-де-Монмель
Сен-Бозий-де-Монмель — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Окситани регионехь. Коммунан департамент — ЭгӀо.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ЭгӀо департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Гвадалупе Магеес (Малтрата)
Гвадалупе Магеес — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Гвадалупе Магеес лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Боргата Ацли (Болонья)
Боргата Ацли  — Италин Эмилия-Романья регионан  коммунера эвла.
Гвадалупе Магеес (Малтрата)
Климат
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Боргата Ацли (Болонья)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Гвадалупе Магеес (Малтрата)
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
Боргата Ацли (Болонья)
Литература
Категори:Эмилия-Романья регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Сан Антонио (Чакалтиянгис)
Сан Антонио — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Сан Антонио лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Гвадалупе Магеес (Малтрата)
Истори
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Отскочни (Краснин кӀошт)
Отскочни (Отскочное) — Российн Федерацин Липецкан областан Краснин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йовхачу аьхкенца, барамехь шийлачу Ӏаьнца. Шера заманаш дика къаьсташ йу. Уггар шийла бутт — январь. Уггар бовха бутт — июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Липецкан областан Краснин кӀоштан нах беха меттигаш
Кубраки
Кубраки (Кубраки) — Российн Федерацин Белгородан областан Вейделевкан кӀоштара эвла. XIX бӀешо — Воронежан губерни, Российн импери.
Климат
Кхузахь климат континенталан йу, амалехь ду гӀеххьа шийла Ӏа а, йовха аьхке а. Эвла лаьтта хьун-аренан а, аренан а зонийн дозанехь. Цуьнан Ӏаламан-климатан а, геологин а башхаллаш билгалайо ша-тайпа биологин бес-бесаралла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Вейделевкан кӀоштан нах беха меттигаш
Пушкино (Куртамышан кӀошт)
Пушкино (Пушкино) — Российн Федерацин Курганан областан Куртамышан кӀоштара эвла.
Климат
Климат чӀогӀа континенталан ю. Цунна Ӏаткъам бо мохк хӀордашна гена хиларо, малхбузехьа Урал лаьмнийн турс хиларо, къилбехахь яккхий аренийн кӀошташ хиларо, кхин тӀе меттиган рельеф нийса хиларо, хӀаваийн массийн циркуляции ша-тайпа хиларо. Шийла, кӀезиг ло долуш Ӏа а, йовха, екъа аьхке. БӀаьстенна амалехь ду сих-сиха шелонаш юхаерзар. ТӀуналла аьхка тоьуш йац, муьрашкахь йакъонаш хуьлу. Оцу климато хьун-аренан Уралдехьех латталелоран кхераме зона йо. Цхьанаэшшара ца лаьтта хенан хӀоттам Ӏа долалуш декабрехь а, бӀаьста - апрелехь, майхь а. Уггар шийла бутт - январь, уггар бовха - июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+5.
Хьажоргаш
Категори:Куртамышан кӀоштан нах беха меттигаш
Антоненки
Антоненки (Антоненки) — Кировн областан Афанасьеван кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь йуккъерачу барамехь континентан климат йу. Оцунна бахьна ду Къилбаседа Шен Ӏапказера шила мох цхьаа дуьхьало йоцуш кхуза схьакхачарна. Цундела кхузара Ӏа чӀогӀа шила ду, аьхкенна кест-кеста шила хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (100%).
Билгалдахарш
Категори:Кировн областан Афанасьеван кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Кировн областан нах беха меттигаш
Феудо де Сета (Катанцаро)
Феудо де Сета — Италин Калабри регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Калабри регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Авен-ан-БгӀе
Авен-ан-БгӀе — Францин гӀала-коммуна, лаьтта НогӀманди регионехь. Коммунан департамент — Сен-МагӀитим.
Билгалдахарш
Категори:Сен-МагӀитим департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Новоселовка (гӀалин кепара эвла)
Новоселовка — Украинин Донецкан областан Лиманан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Донецкан областан Лиманан кӀоштан нах беха меттигаш
Агилон
Агилон — Испанин Сарагоса провинцин муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —. ХӀордан сизал локхалла. муниципалитеташ.
Хьажоргаш
Категори:Испанин муниципалитеташ Категори:Сарагоса провинцин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
АгӀвинья
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:АгӀеж департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Ваховка
Ваховка — Украинин Киеван областан Вышгородан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Вышгородан кӀоштан нах беха меттигаш
Первомайка (Кизильскан кӀошт, Челябинскан область)
Первомайка (Первомайка) — Челябинскан областан Кизильскан кӀоштара эвла.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (14%), гӀезалой (4%), башкираш (61%).
Билгалдахарш
Категори:Кизильскан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Челябинскан областан нах беха меттигаш
Мадона дел Пяно (Фрозиноне)
Мадона дел Пяно — Италин Лацио регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Павлички
Павлички (Pavličky) — Чехин Либерец мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Литература
Категори:Либерец мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
HD177221
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
NGC 3694
NGC 3694 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
3694 3694
Шерстин
Шерстин (Шарсцін) — Белоруссин Гомелан областан Веткан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Гомелан областан нах беха меттигаш Категори:Веткан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Плосково (Сямжан кӀошт)
Плосково (Плосково) — Российн Федерацин Вологдин областан Сямжан кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Крбавера тӀом
Крбавера тӀом (Крбавин арара тӀом) — 1493 шеран 9 сентябрехь Хорватин паччахьаллин (Мажарчоьнан паччахьаллица цхьаьна хилла) а, Ӏусманан империн а эскаршна йукъахь хилла тӀом.
ТӀом чекхбаьлла хорватийн эскар дерриг хӀаллакдарца, оцу хенахь дуьйна туркоша схьадаха долийна хорватийн латтанаш, схьадаккхар ца сецна Сисакера тӀом (1593) хиллачул тӀаьхьий бен. Оцу шина тӀеман йукъара бӀе шарахь хорватийн историн латтанийн дукхаха долу дакъа дӀалаьцна Ӏусманан империс.
Хорватийн эскар 10 эзар стаг гергга дара, царех 8 эзар гӀашлой хилла, ткъа бисинарш — беза дошлой. Эскаран куьйгалла дина Хорватин бано Деренчин Миркос (Имрес). Туркойн ницкъаш бара 8 эзар стаг гергга, берриш аьлча санна байн дошлой (акынджеш), куьйгаллехь вара боснийн санджакан бей Хадим Якъуп-паша.
Хьалхара истори
1463 шарахьу Ӏусманан империс Боснин паччахьалла хӀаллак йинчул тӀаьхьа, туркой тӀелета буьйлабелира Хорватин паччахьаллин мехкашна. Хорвати XII бӀешо долалуш дуьйна уьйр йолуш йара долара уница Мажарчоьнан паччахьаллица, цхьаьнатоьхна пачхьалкхан гуран чохь хаъал автономии а йолуш. Мехкан коьртехь вара бан, паччахьан сардалан функцеш йара цуьнан. Мажарийн паччахьаллин кӀоргера чоьхьара баланаш дара, тоъал ницкъаш а, гӀирсаш а дацара Хорвати дика ларйан. 1477 шарахь паччахьо хорватин парламентан (саборан) бакъо йелира хорватин эскаран баьчча харжа, жоьпаллин доккхаха долу дакъа дӀаделира меттигерчу Ӏедална. Дозанаш оцу муьрехь коьртаниг лардеш дара хорватийн элийн ницкъийн тобанашца, уьш чӀагӀйинчу гӀа-гӀаланаш чохь дара. Оцу тобанийн таро йара хорватийн мехкан кӀоргенашна сих-сиха тӀелета туркойн байн дошлошна (акынджешна) новкъарло йан. 1478 шарахь ерриг Хорватех цӀераш йохкуш, талораш деш чекхбовлуш Ӏусманаш тӀелетира Крайнера ГабсбурггӀеран мехкашна.
ТӀом
1493 шарахь боснин бей Хадим Якъуб-паша байн дошлошна коьртехь йоккха экспедици йира Хорватин Загорье а, империн Каринте а. Хорваташ, оцу хене кхаччалц туркошца боккха тӀом бан ца хуьттуш болу, тӀом бан сацам бина шайн берриг ницкъ цхьаьнатоьхна бан волчу Деренчин Миркон куьйга кӀела а, туркой йухабоьрзуш кӀело йархьама.
ТӀом хилира 9 сентябрехь Крбаван аренехь малхбален Ликехь, хӀинцалерачу посёлкан Удбинан гергахь. Дуьххьара хорваташ тӀелетча туркой йухабевлира, уьш гӀоьртира мостагӀа шерачу лачкъа меттиг йоцучу арене арабаха. Хорваташ Ӏехабелира, нийсачу меттигехь байн туркойн дошлойн ницкъ алсама бара дӀаса ца хьовзалучу хорватийн эскарал, церан дукха берш гӀашлой бара. Хорваташна гуо бира берриш хӀаллак бира. Дерриг аьлча санна эскар делира, кӀеззиг бисинарш туркоша йийсар бира. Крбаван аренехь цхьаьна дийнахь берриш аьлча санна хорватийн элий белира, шайн банца цхьаьна.
Паччахьаллин уггаре тӀом бан хьуьнара долу ницкъаш хӀаллакбаро а, баларо а Хорватехь массарна а тезет хӀоттийра. МозгӀаро Мартинца йаздира: «Тезет доккха дара … боьха готаш а, гӀезалой а, Аттилина заманахь дуьйна хиланза дара ишттаниг». Туркой тӀелеташ дукха нах кхерабелла бевддера Хорватин чоьхьарчу регионашкара мехкан къилбаседа декъе Далмаце. Туркоша оцу хенахь дуьйна гуттаренна а йасйора юккъера Хорвати, гуттаренна а дакъошца дӀатухура иза шайн Балканашкара мехкех.
Хьажоргаш
Категори:ТІемаш абатца Категори:Ӏусманан империн тӀемаш Категори:Хорватин тӀемаш Категори:XV бӀешеран тӀемаш Категори:1493 шо Категори:9 сентябран хиламаш Категори:1493 шеран сентябрь Категори:1493 шеран тӀемаш
Бобрик (Новодеревеньковскан кӀошт)
Бобрик (Бобрик) — Российн Федерацин Орёлан областан Новодеревеньковскан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта Среднерусски (Йуккъераоьрсийн) акъарин йуккъехь, аренан а, хьун-аренан а зонашкахь. Климат барамера континенталан. Ноябрь, декабрь, январь уггар кхуьйлина беттанаш ду. Ло лаьтта денойн йукъара барам — 126. Шарахь хуьлу барамера йочанаш — йуккъера 490 - 590 мм, цу тӀе аьхка шозза алсама, Ӏайчул, гурахь алсама, бӀаьстачул.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Новодеревеньковскан кӀоштан нах беха меттигаш
ЧагӀлайан (Чайбаши)
ЧагӀлайан (Çağlayan) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Орду провинцин (ил) Чайбашинан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Орду провинцин нах беха меттигаш
Категори:Орду провинцин микрокӀошташ
Категори:Чайбашинан микрокӀошташ
Категори:Чайбашинан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Озеровка (Кемеровн область)
Озеровка (Озеровка) — Российн Федерацин Кемеровн областан Ленинск-Кузнецкан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат чӀогӀа континенталан йу. Ӏа — шийла а, деха а, аьхке — йоца а, йовха а. ГӀоролаш йоцу мур лаьтта 100 дийнахь областан къилбаседехь, 120 де гергга Кузнецкан боьран къилбехь. Къилбаседа дуьненан эхиган барамера асехь лаьттачу Кемеровн областана кхочу дикка дукха маьлхан йовхо шарахь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Хьажоргаш
Категори:Ленинск-Кузнецкан кӀоштан нах беха меттигаш
Александро-Павловка
Александро-Павловка (Александро-Павловка) — Российн Федерацин Тамбовн областан Сампуран кӀоштара эвла.
Климат
Ӏаламан а, ландшафтийн а амалаш йоьзна йу цуьнан географин хьолах – эвла лаьтта Оьрсийн акъарин йуккъехь, цунна тӀиера акъарин муьлххачу дозане эзар километр йу. Алсама хуьлу долу континенталан барамера хӀаваъ, Эвла хӀордашна гена латтарех доьзна ду. Цуо областан климат барамера континенталан йо. Окан-Донан акъари тӀехь климат алсама континенталан йу, уллорчу гунаш тӀехьчулла. Эвла лаьтта кӀеззиг къилбаседехьа Сибрехан а, Азорийн а максимумашна йуккъехь долчу лакхарчу Ӏаткъаман дукъал, цундела бу кхузахь луларчу Владимирехь йа Рязанехьчул алсама, гӀийлачу мехца, бекхна хенан хӀоттам. Оцун тӀе мехаш дукхах дерг къилбан а, къилба-малхбален а ду, бӀаьста а, Ӏай а муххале а. оцу агӀора хьокху аьхка а, бӀаьста а йокъаллин мехаш, ткъа Ӏай – дарц.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Вулька-Дронжджевска
Вулька-Дронжджевска — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Александро-Павловка
Хьажоргаш
Категори:Сампуран кӀоштан нах беха меттигаш
Вулька-Дронжджевска
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Мазовин воеводаллин нах беха меттигаш
Эспиналильо дел Тенанте, Эспиналильо (Сан Маркос)
Эспиналильо дел Тенанте, Эспиналильо — Мексикин Герреро штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эспиналильо дел Тенанте, Эспиналильо лаьтташ йу Мексикин къилба-малхбузехьара декъехь, Мехико гӀалин къилбехьа.
Казе Цанибелато-Рицато (Тревизо)
Казе Цанибелато-Рицато — Италин Венеция регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Эспиналильо дел Тенанте, Эспиналильо (Сан Маркос)
Истори
1849 шеран 27 октябрехь дуьйна Герреро штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Герреро штатан нах беха меттигаш
Дрегичень (коммуна)
Дрегичень — Румынин Олт жудецан йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. Коммунан йукъара нах беха меттигаш.
Хьажоргаш
Категори:Румынин коммунаш Категори:Олт жудецан коммунаш
Кемс
Кемс — мерза цӀазамаш. Мехала кхачан сурсат а, чӀагӀардаккхаран аьргалла а.
Йухари АгӀали
Йухари АгӀали (Yuxarı Ağalı) — Азербайджанан Билаьсуваран кӀоштара эвла.
Кемс
<!--
История
Выращивание культурного винограда началось приблизительно 6 000 — 8 000 лет назад на Ближнем Востоке. Самые ранние археологические свидетельства, доказывающие доминирующее положение виноделия в человеческой культуре обнаружены на территории Грузии и датируются от 8 000 лет назад.
Дрожжи — внетаксономическая группа одноклеточных грибов, утративших мицелиальное строение в связи с переходом к обитанию в жидких и полужидких, богатых органическими веществами субстратах — одна из самых ранних групп одомашненных микроорганизмов, естественным образом обитающая на кожуре ягод винограда, которая способствовала появлению технологий производства алкогольных напитков, например вина. Самые ранние из известных на сегодняшний день производства виноградного вина датируются археологами около 8 000 лет назад и обранужены на территории современной Грузии. В ходе проведения обширного проекта исследования генетического материала археологических находок было проанализировано наследие более 110 современных сортов винограда и наиболее древние берут своё начало из региона, расположенного на территории современной Грузии, где остатки вина были обнаружены на внутренней поверхности 8 000-летнего керамического сосуда для хранения вина. Старейший винный завод был найден в Армении и датируется около 4 000 годом до нашей эры. К IX веку нашей эры в городе Шираз, как известно, налажено производство одного из лучших сортов вин на Ближнем Востоке. Таким образом, было предложено, чтобы красное вино из винограда сорта Сира было названо в честь Шираза — города в Персии, где виноград использовали для производства вина Ширази. В ходе расшифровки древнеегипетских иероглифов удалось прочесть записи, касающиеся технологии возделывания фиолетового винограда, а также свидетельства о древних греках, финикийцах и римлянах, выращивающих фиолетовый виноград для еды и производства вина. Культура выращивания винограда позже распространилось и на другие регионы в Европе, а также в Северную Африку, и в конечном итоге в Северную Америку.
В Северной Америке издавна водился виноград, принадлежащий к различным видам рода Vitis размножающихся в дикой природе по всему континенту. Эти виды винограда являлись частью рациона многих коренных американцев, однако считались европейскими колонистами непригодными для изготовления вина. Для этой цели были завезены европейские сорта винограда.
Ботаническое описание
Форма ягод винограда, как правило, представлена в виде эллипсоида напоминающий вытянутый сфероид. Таким образом, плоды винограда или виноградины представляют собой шаровидные или яйцевидные ягоды, которые относится к типу фруктов, растущих более или менее рыхлыми (редко плотными) гроздьями, содержащими от 15 до 300 штук в каждой и могут быть различной окраски: фиолетовый, малиновый, чёрный, тёмно-синий, жёлтый, зелёный, оранжевый и розовый. «Белый» виноград на самом деле зелёного цвета, и эволюционно происходит от фиолетового винограда. Мутации, произошедшие в двух регуляторных генах белого винограда выключили производство антоцианов, которые отвечают за цвет фиолетового винограда. Кроме того, антоцианы и другие пигменты, представляющие собой химические вещества из широкого семейства полифенолов в фиолетовых сортах винограда несут ответственность за различные оттенки фиолетового цвета, придаваемые красным винам. Виноградины содержат несколько косточек, однако встречаются и бессемянные сорта, которые совсем не содержат косточек, например Кишмиш.
Полезность, использование
Плоды винограда, а также продукты его переработки обладают ценными лечебными, вкусовыми и пищевыми качествами. На сегодняшний день не существует достоверных статистических данных в отношении объёмов производства (выращивания и последующей переработки) различных сортов винограда. Однако считается, что наиболее широко распространён сорт Белый кишмиш, также известный как Томпсон сидлис — десертный сорт винограда с очень мелкими почти незаметными семенами — по крайней мере 3 600 км2 или 880 000 акров, заняты этой культурой. Широко распространён в Азербайджане,Иране,Казахстане, Ираке, Афганистане, Сирии, Турции, Греции, Болгарии, США, Австралии, ЮАР, Чили и Китае. Второе место среди наиболее распространенных сортов занимает Айрен. Другие популярные сорта: Каберне Совиньон, Совиньон Блан, Каберне Фран, Мерло, Гренаш, Темпранильо, Рислинг и Шардоне.
Сахар в виноградных ягодах содержится в основном в виде глюкозы. Один килограмм виноградных ягод в зависимости от сорта, степени созревания урожая и условий его выращивания содержит до 300 и более граммов сахара. Помимо этого, в ягодах винограда также содержится от 0,5 до 1,4 % винной, яблочной и других органических кислот, 0,3-0,5 % минеральных веществ, в частности фосфора, железа, кальция и др., 0,15-0,9 % белковых веществ, 0,3-1 % пектинов, а также витамины A (каротин), B1 (тиамин, аневрин), B2 (рибофлавин), С (аскорбиновая кислота), В6 (адермин), и Р (цитрин).
Виноград едят свежим или сушат, превращая его в изюм (семенной виноград) или кишмиш. Виноград используется в производстве вина. Также из винограда готовят компоты, соки, маринады и так далее. Используют в декоративных целях. Существует много сортов и гибридов винограда, также существует виноград без семян — кишмиши и коринки.
Сок винограда содержит большое количество глюкозы, фруктозы, которые легко усваиваются организмом, катионов калия, органических кислот, микроэлементов. Калорийный (70 — 150 ккал/100 г) и очень полезный продукт.
Из виноградного сока путём спиртового брожения получают белые, розовые и красные вина, бренди, а также коньячный спирт, который после выдержки в дубовых бочках разливают в бутылки под маркой коньяк. На этикетках каждый год выдержки обозначается звёздочкой. Если выдержка коньячного спирта превышает пять лет, то такой коньяк не маркируют звёздочками, а помечают буквами КВ (коньяк выдержанный). На территории бывшего СССР наибольшей популярностью пользовались армянские (заводы, принадлежавшие Шустову в Ереване и Одессе) и грузинские коньяки, а также коньяки крымского завода «Коктебель» и молдавский «Белый аист».
Ягоды сладких сортов винограда противопоказаны лицам с сахарным диабетом, при острой дизентерии, поносах и гипертонической болезни. Сочетание винограда с молоком, огурцами, дыней, жирной пищей, минеральными водами, рыбой, пивом часто вызывает расстройство желудка.
Виноградный сок
При давлении ягод винограда получают сок. В зависимости от объёма производства ягоды давят руками, ногами в бочках или специальными прессами. Полученный сок из-за большого содержания сахаро́в без консервантов быстро скисает или начинает бродить. Древние греки учли эту особенность в производстве вина, которое хранилось и транспортировалось в амфорах. В отличие от современников греки пили вино, разбавляя его водой.
Изюм
Изю́м (от  — виноград) — сушёные ягоды винограда, обычно бессемянных сортов, например Кишмиш (в переводе с арабского: «Киш-миш» — сушёный виноград). Как продукт имеет наибольшее кулинарное применение на Ближнем и Среднем Востоке, а также в Средиземноморье. Торговые наименования разных видов изюма меняются очень часто, однако количество разновидностей изюма за последние 2 500 лет не менялось. Их было и существует четыре:
Коньяк
Конья́к (cognac) — крепкий алкогольный напиток, производимый из определённых сортов винограда по особой технологии. Коньяк является исконно французским продуктом. Появление этого алкогольного напитка связано с окрестностями и самим городом Cognac (регион Пуату — Шаранта, департамент Шаранта, Франция) по имени которого напиток «Коньяк» получил своё название. Географические границы местности, в которой допускается производство коньяка, технология производства и само название «Коньяк» строго определены, регламентированы и закреплены многочисленными законодательными актами. Крепкие напитки других стран, а также напитки произведённые во Франции вне региона Шаранта, даже если они получены дистилляцией виноградных вин, произведённых в регионе Пуату — Шаранта, не имеют права именоваться коньяком на международном рынке, такие напитки принято называть бренди. В СССР коньяком назывался любой бренди, производимый по технологии, близкой к технологии производства настоящего коньяка (до конца 1990-х годов французы мирились с тем, что на бутылках советского производства кириллицей было написано «Коньяк», по-прежнему считая эти напитки бренди). -->
Хьажоргаш
Категори:Стоьмаш
Кенбай (Сагизан йуьртан гуо)
Кенбай — Кхазакхстанан Атыраунан областан Кзылкогинан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Кзылкогинан кӀоштан нах беха меттигаш
Эль Кебраче (Озулуама де Маскареньяс)
Эль Кебраче — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Кебраче лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Вулька-Войславска
Вулька-Войславска — Польшин Лодзинскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лодзинскан воеводаллин нах беха меттигаш
Пянозинатико (Пистоя)
Пянозинатико — Италин Тоскана регионан  коммунера эвла.
Литература
Категори:Тоскана регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Александровка (Шандровон йуьртан меттиг)
Александровка (Александровка) — Российн Федерацин Нижни Новгородан областан Лукоянован кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 0 стаг (2010 шо).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Лукоянован кӀоштан нах беха меттигаш
Бехштедтштрас
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Туьринген латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Фурсово (Черниговн область)
Фурсово — Украинин Черниговн областан Новгород-Северскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).