cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ла Сьенегита (Текпан де Галеана)
Истори
1849 шеран 27 октябрехь дуьйна Герреро штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Герреро штатан нах беха меттигаш
Тшемошна
Тшемошна — Польшин Свентокшискан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Свентокшискан воеводаллин нах беха меттигаш
Рубьера
Рубьера — Италин Эмилия-Романья регионера коммуна. Лаьтташ йу Реджо-нель-Эмили провинцехь.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Эмилия-Романья йукъара гӀаланаш
Корте Браганьяни (Верона)
Корте Браганьяни  — Италин Венеция регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Венеция регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Аксу (Силопи)
Хьажоргаш
Категори:Ширнак провинцин нах беха меттигаш
Категори:Силопинан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Явчице (Мазовин воеводалла)
Явчице  — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Джулияно (Потенца)
Джулияно — Италин Базиликата регионан  коммунера эвла.
Литература
Категори:Базиликата регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Жулвенець (Великопольскан воеводалла)
Жулвенець  — Польшин Великопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Хвирам
Хвирам — Польшин Западно-Поморскан воеводаллин  гминера эвла.
Жулвенець (Великопольскан воеводалла)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хвирам
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Западно-Поморскан воеводаллин нах беха меттигаш
Жулвенець (Великопольскан воеводалла)
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Великопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
Цмендаури
Цмендаури (წმენდაური) — Гуьржийчоьнан Рача-Лечхуми а, Лаха Сванети а Онин муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 39 стаг (2014 шо).
Билгалдахарш
Категори:Онин муниципалитетан нах беха меттигаш
ЭгӀашта
ЭгӀашта  — Нохчийчоьнан Шелан кӀоштара эвла. Бахархой — 1227 леррана 2010 шарахь.
Иза йу ЭгӀаштан йуьртан меттиган административан центр.
Истори
1944 шаран 23 февралехь коммунистийн Ӏедало нохчий а, гӀалгӀай а махкахбахар а, ишта Нохч-ГӀалгӀайн АССР дӀаяккхар а бахьана долуш, эвлан цӀе Шапих аьлла хийцина. Эвла бахкина Дагестанера суьйлий. 1957 шаран 9 январехь Нохч-ГӀалгӀайн АССР меттахӀоттийна ишта меттахӀоттийна эвлан хьалхалера цӀе а. Коммунистийн харца Ӏедало баха охьахийшина болу суьйлийн дезна шаьш схьа баьхканча йуха баха.
Отрадни (Шосткан кӀошт)
Отрадни — Украинин Сумин областан Шосткан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Шосткан кӀоштан нах беха меттигаш
Человце (Вельки Кртиш)
Истори
Йиллина.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словакин нах беха меттигаш
Эшме (Кизилтепе)
Эшме (Eşme) — Туркойчоьнан Къилба-Малхбален Анатоли регионан Мардин провинцин (ил) Кизилтепенан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Мардин провинцин нах беха меттигаш
Категори:Мардин провинцин микрокӀошташ
Категори:Кизилтепенан микрокӀошташ
Категори:Кизилтепенан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Пязитово
Пязитово (Пајазитово) — Сербин Шумади гуонан йукъараллера (општина) нах беха меттиг.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
(8187) Акирамисава
(8187) Акирамисава — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Истори
ДӀайиллина 1992 шеран 15 декабрехь С. Отомо цӀе йолу Ӏилманчо Такане обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1992 XL».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Зальмталь
Зальмталь — Германин Рейнланд-Пфальц латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Нерейша (Белицкан йуьртан меттиг)
Нерейша (Нярэйша) — Белоруссин Витебскан областан Сеннан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Витебскан областан нах беха меттигаш Категори:Сеннан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Петраро Парети I (Салерно)
Петраро Парети I — Италин Кампания регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Суля
Суля (Суля) — Российн Федерацин ГӀезалойчоьнан Сабин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь йу йуккъерачу шораллера бараман континенталан кепара амалан климат, йовхачу аьхкенца а, барамехь шийла Іаьнца а. Уггар бовха бутт июль бу, уггар шийла — январь.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 53 стаг (2010 ).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Сабин кӀоштан нах беха меттигаш
Циганка Ноуа
Циганка Ноуа (, Țiganca Nouă) — Молдавин Кантемиран кӀоштара эвла.
Литература
Категори:Кантемиран кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Молдавин нах беха меттигаш
Ӏаьржа хӀорд
Ӏаьржа хӀорд — Атлантикин Ӏапказан бассейна чоьхьара хӀорд. ХӀордан майда — 422 000 км² (кхечу хаамашца — 436 400 км² ).
Щеголицы
Щеголицы (Щеголицы) — Российн Федерацин Пскован областан Палкинан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Палкинан кӀоштан нах беха меттигаш
Хутор Охотники
Хутор Охотники (Хутор Охотники) — Российн Федерацин Рязанан областан Захарован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йовхачу аьхкенца а, барамера шийлачу Ӏаьнца а. ГӀоронаш йоцу муьран йукъара бохалла 130-149 де ду. Кхузахь сих-сиха тӀехьара бӀаьстен а, хьалхара гуьйренан а гӀоролаш хуьлу. Эвла лаьтта тоьушйолчу йочанийн зонехь. Йочанийн шеран барам кхузахь 500 мм кхоччуш бу. ДогӀнаш аьхкенан заманехь стигал къекъаш чӀогӀа догӀу, наггахь къора а тухуш. ХӀоьттина лайн чкъор хуьлу ноябрь чекхболуш – декабрь болалуш, деша март чекхболуш – апрель болалуш. Ло лаьтта денош - 135-145 шарахь. Климатан хьолаш дика ду йуьртабахамна. Йуьззина кхочу йовхо а, тӀуналла а гуьйренан йалташна, бӀаьстенан йалташна, техникин а, докъаран культурашна.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Захарован кӀоштан нах беха меттигаш
Божья Воля (эвла)
Божья Воля — Украинин Львован областан Яворован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Яворован кӀоштан нах беха меттигаш
Переспа (Львован область)
Переспа — Украинин Львован областан Червоноградан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Червоноградан кӀоштан нах беха меттигаш
Туй (Испани)
Туй — Испанин Понтеведра провинцин муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —. ХӀордан сизал локхалла. муниципалитеташ.
Хьажоргаш
Категори:Испанин муниципалитеташ Категори:Понтеведра провинцин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Набережни (Савалеевски йуьртан меттиг)
Набережни — Башкирийчоьнан Кармаскалин кӀоштан йукъайогӀу эвла, иза Савалеевски йуьртан меттиган йукъайогӀу. Бахархойн дукхалла 8 стаг (къоларг2009 шо). Поштан индекс — 453015, код ОКАТО — 80235855009.
Демографи
Бахархойн дукхаллин динамика:
Хьажоргаш
Категори:Башкирийчоьнан Кармаскалин кӀоштан нах беха меттигаш
Саковичи (Дзержинскан кӀошт)
Саковичи (Саковічы) — Белоруссин Минскан областан Дзержинскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Минскан областан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Агрозини (Катанцаро)
Агрозини  — Италин Калабри регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Кокошешть (Прахова)
Кокошешть — Румынин Прахова жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Прахова жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Коруна (Свитави)
Коруна  (Koruna) — Чехин Пардубицен мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Пардубицен мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Лези
Лези — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БугӀгунди — ФгӀанш-Конте регионехь. Коммунан департамент — Сона а, ЛуагӀа а.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Сона а, ЛуагӀа а департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
(16640) 1993 QU9
Истори
ДӀайиллина 1993 шеран 20 августехь Эрик Эльст цӀе йолу Ӏилманчо Ла-Силья обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1993 QU9» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Цвелодубово
Цвелодубово (Цвелодубово) — Российн Федерацин Ленинградан областан Выборган кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Ленинградан областан Выборган кӀоштан нах беха меттигаш
Опока-Дужа
Опока-Дужа — Польшин Люблинан воеводаллин  гминера эвла.
Сазоново (Калугин область)
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, дика къаьсташ шеран заманашца: барамехь довха а, тӀуьна а аьхкенца, барамера шийла хӀоьттина лайн чкъор долу Ӏаьнца.
Опока-Дужа
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Сазоново (Калугин область)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Опока-Дужа
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Люблинан воеводаллин нах беха меттигаш
Липовка (Тамалан кӀошт)
Липовка (Липовка) — Российн Федерацин Пензин областан Тамалан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Тамалан кӀоштан нах беха меттигаш
Портедж (Индиана)
Портедж  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Индиана штатера гӀала.
Истори
Портедж гӀала йиллина  шарахь.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Хьажоргаш
Категори:Индиана штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Тимошино (Октябрьскан кӀошт)
Тимошино (Тимошино) — Российн Федерацин Костромин областан Октябрьскан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла йу Оьрсийн акъари тӀехь, йекъна хин тогӀенаш. Кхузахь климат барамера континенталан йу, Ӏа – ло долуш, шийла, аьхке – йовха. Алссам хьоькху къилба-малхбузера мехаш.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Костромин областан Октябрьскан кӀоштан нах беха меттигаш
Шигуй
Шигуй (Шигуй) — Российн Федерацин Ярославлан областан Пошехоньен кӀоштара эвла.
Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.
Хьажоргаш
Категори:Пошехоньен кӀоштан нах беха меттигаш
Красноармейски (Новокорсунскан йуьртан меттиг)
Красноармейски (Красноармейский) — Российн Федерацин Краснодаран мехкан Тимашёвскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (къоларгмангалан), уггаре а шийла — январь (къоларгкхолламан).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Тимашёвскан кӀоштан нах беха меттигаш
Чинарли (Бандирма)
Чинарли (Çınarlı) — Туркойчоьнан Мармаран хӀордан регионан Баликесир провинцин (ил) Бандирманан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Баликесир провинцин нах беха меттигаш
Категори:Баликесир провинцин микрокӀошташ
Категори:Бандирманан микрокӀошташ
Категори:Бандирманан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Албарадонес (Леон)
Албарадонес — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Соледад де Алтамира (Валье де Сантияго)
Соледад де Алтамира — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Албарадонес (Леон)
Географи
Албарадонес лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Полднево (Смоленскан область)
Полднево (Полднево) — Российн Федерацин Смоленскан областан Угран кӀоштара эвла.
Албарадонес (Леон)
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Полднево (Смоленскан область)
Климат
Климат барамера континенталан йу, амалехь барамера йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а ду. Ӏаьн хьалхара дакъа довха ду шолгӀачул. ХӀаваан йовхачу температуран (де-буьйсан йукъара барам) мур лаьтта 213-224 дийнахь. ГӀоролаш йоцучу муьран йукъара барам 125-148 де. Цхьацца шерашкахь хаало дикка дӀатовжар йийцинчу климатан амалех. Йочанийн шеран барам бу 645-691 мм. Кхааннах ши дакъа догӀан кепара догӀу, цхьа дакъа ло кепара хуьлу. Цхьаьна эшшара лон чкъор лаьтта декабрь болалуш, деша апрелан хьалхарчу декадехь.
Албарадонес (Леон)
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Соледад де Алтамира (Валье де Сантияго)
Географи
Соледад де Алтамира лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Полднево (Смоленскан область)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Угран кӀоштан нах беха меттигаш
Соледад де Алтамира (Валье де Сантияго)
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Албарадонес (Леон)
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Куффулан
Куффулан — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Окситани регионехь. Коммунан департамент — Од.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Од департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
(8188) Окэгая
(8188) Окэгая — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Истори
ДӀайиллина 1992 шеран 18 декабрехь Ё. Мидзуно, Т. Фурута цӀе йолу Ӏилманчо Кани обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1992 YE3».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Дон-Висозу
Дон-Висозу — Бразилин Минас-Жерайс штатера муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —.
Хьажоргаш
Категори:Минас-Жерайс штатан муниципалитеташ Категори:Бразилин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Овсяниково (Удомлян кӀошт)
Овсяниково (Овсяниково) — Российн Федерацин Тверан областан Удомлян кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Удомлян кӀоштан нах беха меттигаш
Цола
Цола (წოლა) — Гуьржийчоьнан Рача-Лечхуми а, Лаха Сванети а Онин муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 21 стаг (2014 шо).
Билгалдахарш
Категори:Онин муниципалитетан нах беха меттигаш
Тарасова (Пермийн мохк)
Тарасова (Тарасова) — Российн Федерацин Пермийн мехкан Кудымкаран кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Малхбузера догӀучу хӀаваийн массийн новкъахь долчу Басеги дукъо, массо Урало санна, лекха дацахь а, дикка сацадо Атлантикин хӀаваъ малхбалехьа даржарах. Мехкан климататан амалехь континенталла йу, цуьнан бахьна дукха хьолахь бӀаьста догӀу арктикин хӀаваъ ду. Каран хӀордан шийла мох къаьста кӀезиг тӀаналлийца, Атлантикин хӀаваан массаш, бӀостанехьа, тӀуналла дукха йолуш ду (700—800 мм шарахь гергга). Махкахь дикка йовха аьхке йу, цхьадолчу шерашкахь уггар шийла бутт февраль хуьлу. Ах йочанаш ло кепара хуьлу. ДогӀанаш дукхахдерг сентябрехь а, июнехь а хуьлу, малхбузен басешкахь алсама дакъа — августехь хуьлу. Минимум йочанаш йогӀу февралехь а, декабрехь а. Аьхка лаьмнашкахь стигал къекъаш догӀанаш оьху. Мехкан амалехь йу сих-сиха хуьлу аьхкенан дохк, уьш наггахь масех дийнахь лаьтта.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+5.
(16641) Esteban
(16641) Esteban — Мелхан системан коьрта асанан астероид.
Истори
ДӀайиллина 1993 шеран 16 августехь Кэролин Шумейкер, цӀе йолу Ӏилманчо Паломар обсерваторехь. Йуьхьанца дуьйна йолу цӀе - «1993 QH10» саналган.
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Казански (Кировн область)
Казанские (Казанские) — Кировн областан Санчурскан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь йуккъерачу барамехь континентан климат йу. Оцунна бахьна ду Къилбаседа Шен Ӏапказера шила мох цхьаа дуьхьало йоцуш кхуза схьакхачарна. Цундела кхузара Ӏа чӀогӀа шила ду, аьхкенна кест-кеста шила хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: даиман Ӏаш нах бац.
Билгалдахарш
Категори:Кировн областан дӀатесна нах беха меттигаш Категори:Кировн областан Санчурскан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Кировн областан нах беха меттигаш
Ягодне (Гарволинскан повет)
Ягодне  — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Мазовин воеводаллин нах беха меттигаш
Тшешкув
Тшешкув — Польшин Свентокшискан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Свентокшискан воеводаллин нах беха меттигаш
Шагала (Аштаркханан область)
Шагала (Шагала) — Российн Федерацин Аштаркханан областан Красни Яран кӀоштара дӀаяьккхина эвла.
Климат
Эвла йу экваторан а, Къилбаседа полюсан а йуккъера меттигехь. Климат кхолларан ладаме роль йу Дуьненан Ӏапказе хьаьжна меттиган хӀоттаман. Регион лаьтта барамера асанехь, цуьнан амалехь ду хӀаваан массаш Атлантикин Ӏапказан тӀиера малхбалехьа йахьар.
Сахьтан аса
Эвла йу Самарин хенан сахьтийн асехь. UTC-ца хийцадалар ду +4:00. Москохан хенаца цу сахьтийн асан гуттар а хийцадалар ду +1 сахьт, MSK+1 санна Россехь къастош а йу. 2010-гӀа шо кхаччалц, областехь йара асан Самарин хан (МСК+1). 2010-2014-чу шерашкахь йара Москохан хан. 2014-чу шеран 26-чу октябрехь дуьйна регион йу йуха а кхоьллинчу кхозлагӀчу сахьтийн зонехь (МСК+1, Москохан хан + 1 сахьт, UTC+4). Маьлхан хенаца йукъара башхалла йу 30 минот тӀера областан малхбалехь, малхбузехь 48 минот тӀекхаччалц.
Поло, Марко
Ма́рко По́ло (Marco Polo ; 1254 шеран 15 сентябрь, Венеци — 1324 шеран 8 январь, циггахь) — италийн совдегар а, некъахо а. Ша Азехь бина некъ цо бийцира шен «Дуьненан тайп-тайпаналлан книгехь».
Шагала (Аштаркханан область)
Билгалдахарш
Категори:Аштаркханан областан Красни Яран кӀоштан нах беха меттигаш
Поло, Марко
Хьажоргаш
Категори:Некъахой
Хелм-Гурни
Хелм-Гурни — Польшин Западно-Поморскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Западно-Поморскан воеводаллин нах беха меттигаш
Русси
Русси — Италин Эмилия-Романья регионера коммуна. Лаьтташ йу Равенна провинцехь.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Эмилия-Романья йукъара гӀаланаш
Зальц (Вестервальд)
Зальц — Германин Рейнланд-Пфальц латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Рейнланд-Пфальц латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Виктори (Ӏам)
Викто́ри (Виктория-Ньянза, Укереве) — Танзанин, Кенин, Угандин мехкашкара Малхбален Африкин Ӏам. Лаьтта Малхбален-Африкин платформин тектоникан чутаӀарехь, 1134 м. хӀордан тӀегӀанал лакхахь. Майда — 68 эз. км², чухоам — 2760 км³. Иза шен майданан барамца дуьненахь шолгӀа теза Ӏам бу (Лакхара Ӏомал тӀаьхьа). Уггаре дехачохь – 320 км, шшуьйрачехь – 274 км. КӀоргаллин йуккъера барам – 40 м (уггаре кӀоргачехь 80 м). 1954 шарахь Оуэн-Фолс чӀинг йиначул тӀаьхьа Ӏомах хи лоттийла йина.
Ӏам тӀехь дукха гӀайренаш йу, уггаре йоккханиг — Укереве. Ӏомах кхета шорта хи долу Кагера эрк, арадолу Виктори-Нил. Ӏам тӀехь даьржина чӀара лацар (100 сов кепара чӀара, дукха эндемикаш), кеманаш лела. Коьрта порташ — Мванза, Букоба (Танзани), Энтеббе, Джинджа (Уганда), Кисуму (Кени). Рубондо гӀайрен тӀехь (Танзани) — къоман парк йу, Мабоко гӀайрен тӀехь (Кени) миоценан ӀаӀаршкахь карийна викториапитек тайпана мартышкан маймалан даьӀахкаш.
Ӏам кара а бина, цунна Паччахь-аьзни Викторин сийнна, цӀе тиллина британин новкъахочо Спик Джон Хеннинга 1858 шарахь.
ЦӀе
Меттигерачу бахархоша Ӏомах олу Ньянза (гочдича Ӏам бохург ду). Дж. Спика тӀетоьхна меттигерачу цӀеран паччахь-аьзнин Викторин цӀе, Ӏомах 1920-гӀа шераш кхачалц олура Виктори-Ньянза. ХӀинца Виктори бу кхаа пачхьалкхан, хӀоранна чохь а, Ӏаьмнашца деха къаьмнийн этнонимех кхоллайелла, шайн масех цӀе йу. 1960-гӀа шерашкахь оцу мехкаша айира оцу Ӏоман йукъара цӀе харжар. Кховдийра, кхаа пачхьалкхехь лело, суахилин меттера цӀе: Ухуру, — маршо; Ширикишо — барт, цхьаьнакхетар; Умоджа — цхьаалла, амма сацам ца бира.
Кхоллабалар
Ӏомо дӀалоцу Малхбален-Африкин чӀапломан къилбаседен декъан легӀана тектоникан чутаӀар, къилбаседехьара къевлина лаван Ӏовраша. Кхоллабелла антропогенан муьран йуккъехь, Малхбален-Африкин кагъелла меттигийн зонан йуккъерачу генна чохь Альберт а, Эдуард а Ӏаьмнийн кӀаьгнаш кхоллалучу хенахь, цуо дохийра хьалха Конгон кӀаг чу оьхуш хилла хин охьаоьхийла. Охьаэхаран керла система йирзира малхбалехьа, чӀапла тӀийра чутаӀаре, цигахь кхоллабелира боккха Ӏам, цуьнан майда башха йоккха йара плювиалан муьрехь. Шира Ӏомачура хи охьадаха доладелира малхбузехьа, Альберт Ӏам чу, кхин дӀа Нилан системи чу Виктори-Нил чухула, Мёрчисон чахчари кхоллалучехь. Виктори а, цунна къилбаседехьа лаьтта Кьога Ӏам а — ширачу Ӏоман реликташ бу.
Европахоша Ӏам беллар
1858 шеран 30 июлехь ингалсан новкъахо а, талламхо а волчу Спик Джон Хеннинга схьабиллина европахошна Ньянза Ӏам, цунна тиллина паччахь-аьзнин Викторин цӀе. Цуо новкъахь йаздина тептарш дисина, цуо меттигерачу бахархойн хаамийн бух тӀехь, тардолуьйту Ӏам Нилан хьост хилар. Лондоне йухавирзича, цуо кхайкхийра Паччахьан географин йукъараллехь Нилан хьост карорах. 1860 шарахь Спик Виктори Ӏам тӀейоьду кхин цхьаьна экспедицин коьрте хӀоьттира, оцу экспедицехь дӀадиллира Ӏам чукхета Кагера эрк а, кхин а цунна чуьра арадолу Виктори-Нил эрк а, КӀайн Нил Айсина Нилах кхетий Нил кхоллало. КӀайн Нил чухула охьавеина, йуха изза некъ бира латтан тӀехула, иштта цуо гайтина шен Нилан хьост карор. ТӀаккха а Европера къийсамаш лаьттира «New York Herald Tribune» газетан корреспондент а, гӀараваьлла новкъахо а волу Стэнли Генрин экспедици йухаерзалца. Цуо кхоъ экспедици йира Африке, цхьаьна экспедицехь Виктори Ӏам тӀе а вахана, бакъ дира Спика дуьйцург.
Лем (Сона а, ЛуагӀа а)
Лем — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БугӀгунди — ФгӀанш-Конте регионехь. Коммунан департамент — Сона а, ЛуагӀа а.
Виктори (Ӏам)
Хьажоргаш
Категори:Африка Категори:Викторин бассейн Категори:КӀайн Нилан бассейн Категори:Танзанин Ӏаьмнаш Категори:Кенин Ӏаьмнаш Категори:Угандин Ӏаьмнаш Категори:Дозанцара Ӏаьмнаш Категори:Ньянза
Лем (Сона а, ЛуагӀа а)
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Сона а, ЛуагӀа а департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Жулкув (Великопольскан воеводалла)
Жулкув  — Польшин Великопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Великопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
Сокольщина (Дзержинскан кӀошт)
Сокольщина (Сакольшчына) — Белоруссин Минскан областан Дзержинскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Минскан областан нах беха меттигаш
Категори:Дзержинскан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Корте Бригафата Векия (Верона)
Корте Бригафата Векия  — Италин Венеция регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Венеция регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Актепе (Силопи)
Актепе (Aktepe) — Туркойчоьнан Къилба-Малхбален Анатоли регионан Ширнак провинцин (ил) Силопинан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Силопинан кӀоштан нах беха меттигаш
Джулияно (Салерно)
Джулияно — Италин Кампания регионан  коммунера эвла.
Гумны (Краснослободскан кӀошт)
Климат
Кхузахь климат билгалйолу шен Оьрсийн акъарийн йуккъера бараман асанера физика-географин хӀоттамца, ткъа цуьнан амалехь ду хаа а луш шеран заманаш хийцайалар.
Джулияно (Салерно)
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Кампания регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Гумны (Краснослободскан кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Краснослободскан кӀоштан нах беха меттигаш
Радмилович
Радмилович (Радмиловић) — Сербин Шумади гуонан йукъараллера (општина) нах беха меттиг.
Географи
Лаьтташ йу Балканийн ахгӀайренан къилбаседа декъан тӀехь, хӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Юматово (Васильевскан йуьртан меттиг)
Юматово (Юматово) — Российн Федерацин Пскован областан Палкинан кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Палкинан кӀоштан нах беха меттигаш
Погорелово (Новгородан область)
Погорелово (Погорелово) — Российн Федерацин Новгородан областан Хвойнин кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан, хӀордан климатан герга йу, цуьнан амалехь тӀех сов тӀуналла, йовха йоцу аьхке, йовха, йеха гуьйре, барамехь кӀеда Ӏа, йеха шийло бӀаьсте. Ӏай кхоьлина хенан хӀоттам хуьлу, йукъа-кара (5-7 де баттахь) йовхонашца. Ӏа дохделча ша хьокху. Баттахь 5-10 дийнахь дарц хьоькху. Дохк хуьлу Ӏаьн дохаллехь Ӏуьйренан сахьташкахь (5 — 15 де баттахь). Кхоьлина денош хуьлу 10 — 28 баттахь (максимум декабрехь), диекхна денош 2-6 баттахь. Аьхка доцца догӀанаш хуьлу (12-17 де баттахь). Диекхна денош 10-19 хуьлу баттахь. Буса а, Ӏуьйрана а дохк хуьлу (5-8 де баттахь). Гуьйре дохк йолуш кхоьлина хуьлу (12-14 де дохк йолуш). Йочанаш гурахь дехха дерз кепара, ноябрехь тӀеда ло кепара хуьлу.
Cахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Персеверансия, Асерадеро (Тамиява)
Персеверансия, Асерадеро — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Форкарей
Форкарей — Испанин Понтеведра провинцин муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —. ХӀордан сизал локхалла. муниципалитеташ.
Хьажоргаш
Категори:Испанин муниципалитеташ Категори:Понтеведра провинцин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Персеверансия, Асерадеро (Тамиява)
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Борисы (Львован область)
Борисы — Украинин Львован областан Яворован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Яворован кӀоштан нах беха меттигаш
Эймирли (Кизилтепе)
Эймирли (Eymirli) — Туркойчоьнан Къилба-Малхбален Анатоли регионан Мардин провинцин (ил) Кизилтепенан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Мардин провинцин нах беха меттигаш
Категори:Кизилтепенан микрокӀошташ
Категори:Кизилтепенан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Челядице
Челядице — Словакин  гуонара эвла.
Истори
Йиллина.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Словакин нах беха меттигаш
Коку (Румыни)
Коку — Румынин Арджеш жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Арджеш жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Авапилол (Бенито Хуарез)
Авапилол — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Авапилол лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Флор Флорес (Акаюкан)
Флор Флорес — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Флор Флорес лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Петраро Пучано (Салерно)
Петраро Пучано — Италин Кампания регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Кампания регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Разъезда Ибрагимово
разъезда Ибрагимово — Башкирийчоьнан Кармаскалин кӀоштан йукъайогӀу эвла, иза Савалеевски йуьртан меттиган йукъайогӀу. Бахархойн дукхалла 48 стаг (2009 шо). Поштан индекс — 453015, код ОКАТО — 80235855006.
Демографи
Бахархойн дукхаллин динамика:
Хьажоргаш
Категори:Башкирийчоьнан Кармаскалин кӀоштан нах беха меттигаш
Агромастели
Агромастели — Италин Калабри регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Калабри регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Нерейша (Коковчинскан йуьртан меттиг)
Нерейша (Нярэйша) — Белоруссин Витебскан областан Сеннан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Витебскан областан нах беха меттигаш Категори:Сеннан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Сидоровка (Шосткан кӀошт)
Сидоровка — Украинин Сумин областан Шосткан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Шосткан кӀоштан нах беха меттигаш
Верхни Симет
Верхни Симет (Верхний Симет) — Российн Федерацин ГӀезалойчоьнан Сабин кӀоштара эвла.
Чайка (Выборган кӀошт)
Чайка (Чайка) — Российн Федерацин Ленинградан областан Выборган кӀоштара эвла.
Климат
Эвла йукъайогӀу хӀордан климатера континенталан дехьайолучу барамерачу климатан зонан. Цигахь барамера кӀеда Ӏа ду, барамехь йовха аьхке а йу. Климатан коьрта башхалла йу хенан хӀоттам цхьаьнаэшшара ца хилар, иза доьзна ду сих-сиха хийцалучу хӀаваан массех, уьш кхоллалучу кӀоште хьаьжжина хуьлу хӀордан, континенталан, арктикан.
Верхни Симет
Климат
Кхузахь йу йуккъерачу шораллера бараман континенталан кепара амалан климат, йовхачу аьхкенца а, барамехь шийла Іаьнца а. Уггар бовха бутт июль бу, уггар шийла — январь.
Чайка (Выборган кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Ленинградан областан Выборган кӀоштан нах беха меттигаш
Верхни Симет
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 431 стаг (2010).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Билгалдахарш
Категори:Сабин кӀоштан нах беха меттигаш
Перетоки (Львован область)
Перетоки — Украинин Львован областан Червоноградан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Червоноградан кӀоштан нах беха меттигаш
Васко да Гама
Ва́ско да Га́ма (португалхойн алар Ва́шку да Га́ма, Vasco da Gama; 1460 йа 1469 — 1524 24 декабрехь) — Сийлахь-Баккхий географин белламийн муьран Португалин хӀордахо. Дуьххьала хӀордан чухула Европера ХӀинди кхачна экспедицин баьчча. Видигейран граф (1519 шарахь дуьйна). Португалин ХӀиндин губернатор, ХӀиндин вице-паччахь (1524).
Схьавалар
Васко да Гама вина 1460 (по другой версии — в 1469 году ) Синиш гӀалан алкайдан португалин рыцаран Эштеван да Гамин (1430—1497) а, Изабель Содрен а (Isabel Sodré) доьзалехь. Васко да шайн доьзалера пхеаннах кхоалгӀа кӀант вара: Паулу да Гама, тӀаьхьа дакъалецира ХӀинди воьдучу экспедицехь Васкоца, Жуан Содре (ненан фамили лелош хилла), Васко да Гама, Педро да Гама, Эйрес да Гама.
Хууш ду цхьаъ бен йоцу йоӀ хиллий Эштеванан а, Изабелан а — Терезе да Гама. Да Гама тайпа паччахьаллехь уггаре девзаш дерг дацахь а, амма дикка шира а, хьакъ долуш а дара — иштта, церан дайшах цхьаъ, Алвару Анниш да Гама, Реконкиста йолчу хенахь гӀуллакх деш вара паччахьан Афонсу III-гӀачун, къаьстира Ӏаьржа Ӏарбашца тӀамехь, цунна рыцаран дарж делира. Васкон да дон Эштеван къоналлехь гӀуллакхехь вара Фернандун, Визеу герцоган цӀахь, Сантьягон рыцарийн орденан декъашхо а вара.
Къуона шераш
1480-гӀа шерашкахь вежаршца цхьаьна Васко да Гама ша а декъа вахара Сантьягон орденан. Португалин историкашна хетарехь, дешар, математика а, навигаци а, астрономи а хаарш Васко да Гаман кхаьчна Эворера. Цуьнан хьехархошна йукъахь, хила тарло, Закуто Авраам. Васко къуоначу хенахь дуьйна дакъалоцуш вара хӀордан тӀемашкахь. 1492 шарахь французийн хӀордан талорхоша португалин Гвинейра Португали дешийца догӀу каравелла-кема дӀалаьцчахь, паччахьо цунна тӀедиллира французийн бердашца дӀа а гӀой, церан дерриг лаьтташ долу кеманаш схьалаца аьлла. Къуоначу эло кхочушдира тӀедиллинарг гӀуно сиха а, говза а, цул тӀаьхьа Францин паччахьан дийзира лаьцна кема йухадерзо. Оцу хенахь дуьххьала вевзира Васко да Гама.
Васко да Гамал хьалхарнаш
ХӀинди боьду хӀордан некъ лахар Португалин бӀешеран Ӏалашо хилла. Мохк бара оцу хенан йохк-эцаран новкъашна генахь, шен боккха пайда болуш дуьненан йохк-эцарехь дакъа ца лацалора. Экспорт жима йара, ткъа Малхбалера мехала сурсаташ, масала чамбийриш, португалхоша оьцура чӀогӀа лакхарчу мехех, ткъа мохк Реконкистал а, Кастилица хиллачу тӀемнел тӀаьхьа къиен бара, финансийн таронаш йацара.
Амма Португалин географин хьал чӀогӀа дика дара Африкин малхбуза бердашца керла мехкаш карабан а, «чамбечеран мехка» хӀордаца некъ карабан а. И ойла кхочунйан аравелира португалин инфант Энрике, исторехь вевза Генрих ХӀордахо цӀарца. 1415 шарахь Сеута дӀалаьцначул тӀаьхьа Энрике волавелира цхьаъ кхечун тӀаьхьа хьажош хӀордан экспедицеш хьежо африкин бердашца къилбехьа. ТӀаьхь-тӀаьхьа гена бовлуш, цара Гвинейн бердашкара дахьара деший а, балабора лайш а, кхуллура карийначу латташ тӀехь тӀетовжаман меттигаш.
Экспедицина кечам
Экспедици лерина кечйинера. Леррина цунна паччахь Жуана II-гӀа дийна а волуш, куьйгаллехь хьалха Африкин гонхьара некъ теллина, цигарчу хиш чохь хӀун кепара кеманаш деза хууш зиеделларг волу къайлаха векал Бартоломеу Диаш а волуш, диъ кема дира. «Сан-Габриэл» (флагманан кема, капитан Гонсалу Алвариш ) а, «Сан-Рафаэл» баьччаллехь Васко да Гамин, ваша Паулу волу, «нау» олуш долу — даккхий кхаамачтан 120—150 тонн чу хи хоьа, деакӀуон гатанашца, дай а, дика доьрзуш а долу каравелла-кема «Берриу» лач гатанашца (капитан — Николау Коэльо), юург-мерг дӀайахьа транспортан кема куьйгаллехь Гонсалу Нуниш а волуш. Экспедицехь дара уггар дика карташ а, навигацин гӀирсаш а. Коьрта штурман хӀоттийнера хьалха Диашца Дикане Догдохийлан мере вахана гӀараваьлла хӀордахо Перу Аленкер. Хиновкъа хӀордахой бевлла ца Ӏаш, бахара мозгӀар, йозанча, астроном, Ӏаьрбийн а, экваторан Африкин цигарчу меттанийн масех талмаж. Йерриг экипажан барам, тайп-тайпана мах хадорца, бара 100 - 170 стаг. 10 царех хан тоьхна зуламхо вара, уьш уггар кхераме болх бала дагахь бигнера.
Хинекъ бахлур болундела кеман трюмаш чу ма-диллало хи а, юург а йиллира. Оцу хенахь геначу хиновкъа бевллачу хӀордахойн даар дара: сухарш, кхоьшах йа хьозийн кхоьш дина худар. Кхин а хӀора декъашхочун денна дала дезара ах фунт дакъийна жижиг (мархийн деношкахь хуьйцура новкъахь лоцучу чӀераца), 1,25 литр хи, ши зӀока чагӀар, кӀеззиг къонза, зайтдаьтта. Наггахь, даар хийца лора хох, боь, нехча, хьач.
Дуург, мерг, духар доцуш, хӀора хӀордахочун дала дезара алап — 5 крузаду новкъан хӀора баттахь, ткъа кхин а хӀонцӀан билгала декъан бакъо йара. Эпсаршна а, штурманашна а, хууш ма-хиллара, алсама кхочура.
Португалхой максимум ладаме хьевсира экипажан герзе а. Флотилин хӀордахошкахь дара тайп-тайпана шийла герз: гӀад долу герз, гоьмукъ, алебарда, секхаӀад, лардалархьама лелайора неӀаран тӀон, эпсарша а, салтийн цхьаьна декъо а эчиган кирасаш. ХӀоъ йа чаччамаш туху герз хилар хьахийна дац, амма артиллерица армада дика кечйина йара: жимачу «Берриу» тӀехь а хӀоттийнера 12 йоккха топп, «Сан-Габриэла» а, «Сан Рафаэла» хьуш йара 20 деза герз, фальконет йоцуш.
Васко да Гамал хьалхарнаш
1487 шарахь Жуан II-гӀачо латтан тӀехула ши эпсар да Ковильян Перу а, ди Пайва Афонсу а, пресвитер Иоанн а хьажийра, «чамбешболчеран мохк» лаха, легенда хилла волу урхалча ву Йуккъера Азин керсталлин пачхьалкхан аьлла легенда йина Ковильянан аьтту хилира ХӀинде кхача, амма йуха вогӀуш, шен новкъахо Эфиопехь кхелхана хилар хиина, иза цига вахара, императоран омрица иза лецира. Ковильянан аьтту белира ша бинчу белхах хаамаш даймехка дӀакхачо, цуо хаийтира ХӀинди Африкин гуо баьккхина кхачар боккъала тарло аьлла.
Диашан а, Ковильянан а хаамашца паччахьан лиира керла экспедиции хьажо. Амма тӀаьхьарчу масех шарахь цуьнан кечам ца хилира, хила тарло, цӀеххьана бохам хилла паччахьан Ӏаршан когаметтаволу хьомен кӀант валар бахьнехь, паччахь сингаттаме а воьжна, пачхьалкхан гӀуллакхаш дӀатасар. 1495 шарахь Жуан II-гӀаниг веллачул тӀаьхьа Ӏарш кхечира Мануэл I-чунна, ХӀинде йоьду хӀордан экспедицин кечам ладаме карлабаьккхира.
Дикачу Сатийсаман мере новкъа
1497 шеран 8 июлехь даздарца новкъабевлира Лиссабонера. Португалхойн кеманаш сихха кхечира оцу хенахь Кастилин долу Канарийн гӀайренашка, амма Васко да Гамас омар делира уьш агӀонехь дита аьлла, мостагӀашна – испанхошна шайн Ӏалашо ца хаийта. Боцца севцира Португалин гӀайренаш тӀехь, флотилис хих дуьзира черманаш. Сьерра-Леонен бердашкара, Гама, Бартоломеу Диашан хьехарца (цуьнан кема йуьхьанца эскадрица дара, ткъа тӀаьхьа гвинейн бердашкара Сан-Жоржи-да-Мина гӀопе вирзира), мехашна, Экваторан а, Къилба а Африкин бердашца дуьхьала долу хӀордан лелачу хишна а ца вахархьама, вахара къилба-малхбузе Атлантикин Ӏапказан кӀорге, экватор чекхйаьлча бен къилба-малхбале ца вирзира. Кхо бутт белира португалхошна йуха а латта ганза.