cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Гундаури (Кедан муниципалитет)
Гундаури (გუნდაური) — Гуьржийчоьнан Аджарин Кедан муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 218 стаг (2014 шо).
Билгалдахарш
Категори:Кедан муниципалитетан нах беха меттигаш
Александровка (Кременчуган кӀошт)
Александровка — Украинин Полтаван областан Кременчуган кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Бинати (Тревизо)
Бинати  — Италин Венеция регионан  коммунера эвла.
Литература
Категори:Венеция регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
NGC 2874
NGC 2874 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Хьажа кхин а
2874 2874
Медвежье (Калязинан кӀошт)
Медвежье (Медвежье) — Российн Федерацин Тверан областан Калязинан кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Калязинан кӀоштан нах беха меттигаш
Барвик (ХӀордан воеводалла)
Барвик  — Польшин ХӀордан воеводаллин  гминера эвла.
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:ХӀордан воеводаллин нах беха меттигаш
МигӀабель (АгӀдеш)
МигӀабель — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГӀона — Альпаш регионехь. Коммунан департамент — АгӀдеш.
Шанавазов, Нурмагомед Магомедсаидович
Нурмагоме́д Магомедсаи́дович Шанава́зов (род. 19 февраля 1965 года, Губден, Дагестанская АССР, РСФСР, СССР) — советски боксёр, Европин чемпион (1985), дуьненан Кубкан толамхо (1985), дуьненан чемпионатан а (1989), Олимпиадан а совгӀатхо (1988). 1985 шарахь иза хаьржира дуьненан тоьллина боксёр. СССР Сийлахь спортан говзанча (1989).
МигӀабель (АгӀдеш)
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:АгӀдеш департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Шанавазов, Нурмагомед Магомедсаидович
Биографи
Вина 1965 шеран 19 февралехь Дагестанан АССР Кхарабудахкентан кӀоштара Губден юртехь. ДаьргӀо. Цуьнан тренер вара Арслан Муртазалиев. 1985-1989 шерашкахь иза вара СССР гулйина тобанан декъашхо. Иза хилира Европин чемпион а, дуьненан Кубкан толамхо а, Москвахь хилла Дика Ӏалашойн ловзарийн толамхо а (1986), Сеулехь хилла аьхкенан Олимпиадан совгӀатхо а, дуьненан чемпионатан борзан совгӀахо а. 1990 шарахь иза профессионал хилира. Цигахь иза шозза туьйлира, ши латар цхьа а тоьлуш дӀайирзира, цкъа иза ийшира. Цул тӀаьхьа цо бокс йитира.
Цул тӀаьхьа цо Махачкалахь тренер болх а бира, йукъараллин а, политикин а гӀуллках дан волавелира. Иза ву Дагестанан Йукъараллин палатан социальни кхиамийн комиссин декъашхо. 2011 шарахь иза хаьржина Дагестанан Халкъан гуламийн депутат, «Патриоты России» фракцин декъашхо.
Бирюковски (Челябинскан область)
Бирюковски (Бирюковский) — Челябинскан областан Уйн кӀоштара эвла.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: оьрсий (75%), гӀезалой (19%), башкираш (5%).
Билгалдахарш
Категори:Уйн кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Челябинскан областан нах беха меттигаш
ВегӀтей
ВегӀтей — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Коммунан департамент — ЖигӀонда.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ЖигӀонда департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Отвешть
Отвешть — Румынин Тимиш жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Тимиш жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Черешница
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Болгарин нах беха меттигаш Категори:Благоевградан областан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Сантана-ду-Серидо
Сантана-ду-Серидо — Бразилин Риу-Гранди-ду-Норти штатера муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —.
Хьажоргаш
Категори:Риу-Гранди-ду-Норти штатан муниципалитеташ Категори:Бразилин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
HD157876
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Туровка (Тамбовн область)
Туровка (Туровка) — Российн Федерацин Тамбовн областан Никифоровкан кӀоштара эвла.
Глибино
Глибино (Глибино) — Российн Федерацин Нижни Новгородан областан Ковернинан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Сентябрера май кхаччалц къилбехьара а, къилба-малхбузера а мехаш хуьлу, ткъа аьхкенан беттанашкахь – къилбаседа-малхбузан.
Туровка (Тамбовн область)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Новый поселок (Столинан кӀошт)
Новый поселок (Новы Пасёлак) — Белоруссин Брестан областан Столинан кӀоштара эвла.
Глибино
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 36 стаг (2010 шо).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Новый поселок (Столинан кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Брестан областан нах беха меттигаш Категори:Столинан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Глибино
Билгалдахарш
Категори:Ковернинан кӀоштан нах беха меттигаш
Жуково (Пучежан кӀошт)
Жуково (Жуково) — Российн Федерацин Ивановн областан Пучежан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Цуьнан амалехь ду гӀеххьа йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а, дика лаьттачу лайн чкъоьраца. Уггар шийла бутт, Ӏадат хилла, январь бу, ткъа уггар бовха — июль. Алсама къилба-малхбузера мох хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Пучежан кӀоштан нах беха меттигаш
Казе Мартини (Реджо Эмилия)
Казе Мартини — Италин Эмилия-Романья регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Эмилия-Романья регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Сен-МагӀтен-ле-Мо
Сен-МагӀтен-ле-Мо — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Коммунан департамент — Лакха Вьенна.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:Лакха Вьенна департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Ершово
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+7.
Хьажоргаш
Категори:Шарыпован кӀоштан нах беха меттигаш
Керимбей (Теккекоьй)
Керимбей (Kerimbey) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Самсун провинцин (ил) Теккекоьйнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Самсун провинцин нах беха меттигаш
Категори:Самсун провинцин микрокӀошташ
Категори:Теккекоьйнан микрокӀошташ
Категори:Теккекоьйнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Ферфилд (Юта)
Истори
Йиллина.
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Юта штатан гӀаланаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Блоне (гмина Ленчиця)
Блоне  — Польшин Лодзинскан воеводаллин  гминера эвла.
Бялоцин (Мазовин воеводалла)
Бялоцин  — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Глебово (Соколан кӀошт)
Глебово (Глебово) — Российн Федерацин Вологдин областан Соколан кӀоштара эвла.
Бялоцин (Мазовин воеводалла)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Блоне (гмина Ленчиця)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Глебово (Соколан кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Блоне (гмина Ленчиця)
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лодзинскан воеводаллин нах беха меттигаш
Бялоцин (Мазовин воеводалла)
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Мазовин воеводаллин нах беха меттигаш
Глебово (Соколан кӀошт)
Хьажоргаш
Категори:Вологдин областан Соколан кӀоштан нах беха меттигаш
Букшань (коммуна, Джурджу)
Букшань — Румынин Джурджу жудецан йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. Коммунан йукъара нах беха меттигаш.
Хьажоргаш
Категори:Румынин коммунаш Категори:Джурджу жудецан коммунаш
Каргополан кӀошт
Каргополан кӀошт (Каргопольский район) — Архангельскан областан муниципалан кӀошт.
Административан центр — Каргополь.
Билгалдахарш
Категори:Архангельскан область Категори:Российн кӀошташ
Дьяковцы (Винницан область)
Дьяковцы — Украинин Винницан областан Винницан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Винницан кӀоштан нах беха меттигаш
Голден-Велли (Къилбаседа Дакота)
Голден-Велли  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Къилбаседа Дакота штатера гӀала.
Эль Запотито (Урсуло Галван)
Эль Запотито — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Голден-Велли (Къилбаседа Дакота)
Истори
Голден-Велли гӀала йиллина  шарахь.
Эль Запотито (Урсуло Галван)
Географи
Эль Запотито лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Голден-Велли (Къилбаседа Дакота)
Географи
ГӀалин майда —. ХӀордан сизал локхалла —.
Эль Запотито (Урсуло Галван)
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Голден-Велли (Къилбаседа Дакота)
Хьажоргаш
Категори:Къилбаседа Дакота штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Эль Запотито (Урсуло Галван)
Климат
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Ла Мерсед (Мануел Добладо)
Ла Мерсед — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Ла Мерсед лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Кирмасирт (Сур)
Кирмасирт (Kırmasırt) — Туркойчоьнан Къилба-Малхбален Анатоли регионан Дийарбакир провинцин (ил) Сурнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Дийарбакир провинцин нах беха меттигаш
Категори:Дийарбакир провинцин микрокӀошташ
Категори:Сурнан микрокӀошташ
Категори:Сурнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Перчуново
Перчуново — Украинин Кировоградан областан Новоукраинкан кӀоштара эвла.
Бренцы
Бренцы (Бренцы) — Российн Федерацин Пскован областан Пыталован кӀоштара эвла.
Перчуново
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Бренцы
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Пыталован кӀоштан нах беха меттигаш
Перчуново
Хьажоргаш
Категори:Новоукраинкан кӀоштан нах беха меттигаш
Врхполе-при-Шентвиду
Врхполе-при-Шентвиду — Словенин йукъараллера эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Словенин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Улуирмак (Мерам)
Улуирмак (Uluırmak) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатоли регионан Кони провинцин (ил) Мерамнан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Кони провинцин нах беха меттигаш
Категори:Кони провинцин микрокӀошташ
Категори:Мерамнан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
ВилландгӀо (ЖигӀонда)
ВилландгӀо — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Коммунан департамент — ЖигӀонда.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ЖигӀонда департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Нови Спаленец
Нови Спаленец (Nový Spálenec) — Чехин Пльзень мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Смардзув (Глоговскан повет)
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Нижнесилезин воеводаллин нах беха меттигаш
Тураплар (Дуьздже)
Тураплар (Turaplar) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Дуьздже провинцин (ил) Дуьздженан кӀоштара эвла.
Нови Спаленец
Литература
Категори:Пльзень мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Тураплар (Дуьздже)
Хьажоргаш
Категори:Дуьздженан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Соль-Грязь
Соль-Грязь (Соль-Грязь) — Кировн областан Лебяжьен кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь йуккъерачу барамехь континентан климат йу. Оцунна бахьна ду Къилбаседа Шен Ӏапказера шила мох цхьаа дуьхьало йоцуш кхуза схьакхачарна. Цундела кхузара Ӏа чӀогӀа шила ду, аьхкенна кест-кеста шила хуьлу.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: марийш (12%), оьрсий (88%).
Билгалдахарш
Категори:Кировн областан Лебяжьен кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Кировн областан нах беха меттигаш
Эс-Асьенда де Хесус (Сан Дьего де ла Унион)
Эс-Асьенда де Хесус — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
NGC 2875
NGC 2875 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Эс-Асьенда де Хесус (Сан Дьего де ла Унион)
Географи
Эс-Асьенда де Хесус лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
NGC 2875
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Эс-Асьенда де Хесус (Сан Дьего де ла Унион)
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
NGC 2875
Хьажа кхин а
2875 2875
Эс-Асьенда де Хесус (Сан Дьего де ла Унион)
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Рио Сордо (Тлапакоян)
Рио Сордо — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Рио Сордо лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Лона (Торино)
Лона — Италин Пьемонт регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Пьемонт регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Фавале (Казерта)
Фавале — Италин Кампания регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Кампания регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Мов
Мов — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГӀона — Альпаш регионехь. Коммунан департамент — АгӀдеш.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:АгӀдеш департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Смагино (Орёлан область)
Смагино (Смагино) — Российн Федерацин Орёлан областан Ливнин кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта Среднерусски (Йуккъераоьрсийн) акъарин йуккъехь, аренан а, хьун-аренан а зонашкахь. Климат барамера континенталан. Ноябрь, декабрь, январь уггар кхуьйлина беттанаш ду. Ло лаьтта денойн йукъара барам — 126. Шарахь хуьлу барамера йочанаш — йуккъера 490 - 590 мм, цу тӀе аьхка шозза алсама, Ӏайчул, гурахь алсама, бӀаьстачул.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Сантана-дус-Монтис
Сантана-дус-Монтис — Бразилин Минас-Жерайс штатера муниципалитет.
Смагино (Орёлан область)
Хьажоргаш
Категори:Ливнин кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белхан категори
Сантана-дус-Монтис
Хьажоргаш
Категори:Минас-Жерайс штатан муниципалитеташ Категори:Бразилин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Чуркино (Ярославлан кӀошт)
Чуркино (Чуркино) — Российн Федерацин Ярославлан областан Ярославлан кӀоштара эвла.
Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Ярославлан областан Ярославлан кӀоштан нах беха меттигаш
Пян дел Мео (Пистоя)
Пян дел Мео — Италин Тоскана регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Тоскана регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Лас Мухерес, Ла Гвадалупе (Аламо Темапаче)
Лас Мухерес, Ла Гвадалупе — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Лас Мухерес, Ла Гвадалупе лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Дундино
Климат
Климат чӀогӀа континенталан йу. Цунна Ӏаткъам бо мохк хӀордашна гена хиларо, малхбузехьа Урал лаьмнийн турс хиларо, къилбехахь йаккхий аренийн кӀошташ хиларо, кхин тӀе меттиган рельеф нийса хиларо, хӀаваийн массийн циркуляции ша-тайпа хиларо. Шийла, кӀезиг ло долуш Ӏа а, йовха, йекъа аьхке. БӀаьстенна амалехь ду сих-сиха шелонаш йухайерзар. ТӀуналла аьхка тоьуш йац, муьрашкахь йакъонаш хуьлу. Оцу климато хьун-аренан Уралдехьех латталелоран кхераме зона йо. Цхьанаэшшара ца лаьтта хенан хӀоттам Ӏа долалуш декабрехь а, бӀаьста — апрелехь, майхь а. Уггар шийла бутт — январь, уггар бовха — июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+5.
Хьажоргаш
Категори:Варгашин кӀоштан нах беха меттигаш
Кидышевски
Кидышевски (Кидышевский) — Челябинскан областан Верхнеуральскан кӀоштара эвла.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхаллин динамика:
Дандало
Дандало (დანდალო) — Гуьржийчоьнан Аджарин Кедан муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 347 стаг (2014 шо).
Билгалдахарш
Категори:Кедан муниципалитетан нах беха меттигаш
Кидышевски
Билгалдахарш
Категори:Верхнеуральскан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Челябинскан областан нах беха меттигаш
Широки Буерак (Саратовн кӀошт)
Широкий Буерак (Широкий Буерак) — Российн Федерацин Саратовн областан Саратовн кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Саратовн кӀоштан нах беха меттигаш
Черника (эвла, Смолевичин кӀошт)
Черника (Чарніца) — Белоруссин Минскан областан Смолевичин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Минскан областан нах беха меттигаш
Категори:Смолевичин кӀоштан нах беха меттигаш
Нечатово
Нечатово (Нячатава) — Белоруссин Брестан областан Столинан кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Брестан областан нах беха меттигаш Категори:Столинан кӀоштан нах беха меттигаш Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Кошкино (Архангельскан область)
Кошкино (Кошкино) — Российн Федерацин Архангельскан областан Вилегодскан кӀоштара эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Вилегодскан кӀоштан нах беха меттигаш
Академин пийсиг хьакхар аьхкенан Олимпийн ловзаршкахь 1904
1904 шеран аьхкенан Олимпийн ловзаршкара академин пийсиг хьакхарехь къийсамаш дӀабаьхьира 30 июлехь. Цигахь дакъа лецира шина махкара 44 спортхочо, цара къевсира мидалийн 5 комплект. Хьалхалерачу Ловзаршца дуьстича программехь хийцамаш хиллера — шишша а, виъ-виъ а стага лело кеманаш урхалчаш боцуш къовсуш дара, дуьххьара къовсалуш дара шишша пийсиг долу шишша стеган кеманаш.
Йукъара мидалийн чот
(Стомма билгалдаьккхина шен категорехь уггаре дукха мидалш йаьхнарш; тӀеоьцу мохк иштта билгалбаьккхина)
Мехкаш
Академин пийсиг хьакхаран къийсамашкахь дакъа лецира 2 мехкара 44 спортхочо (царна йукъахь урхалчаш а):
Къовларгашкахь гайтина спортхойн барам
ТазановдзхӀи
ТазановдзхӀи (Tazanovdzhi) — Азербайджанан АгӀсуйн кӀоштара эвла.
Билгалдахарш
Категори:АгӀсуйн кӀоштан нах беха меттигаш
Биндуа
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Сардини регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Аркатово (Липецкан область)
Аркатово (Аркатово) — Российн Федерацин Липецкан областан Елецан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йовхачу аьхкенца, барамехь шийлачу Ӏаьнца. Шера заманаш дика къаьсташ йу. Уггар шийла бутт — январь. Уггар бовха бутт — июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Елецан кӀоштан нах беха меттигаш
Александровка Второй (Полтаван область)
Александровка Второй — Украинин Полтаван областан Кременчуган кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Cахьтан аса
Кхузахь лела шолгӀачу сахьтан асанан хан (киевн хан) - UTS+2 (аьхкенан мур - UTS+3). Хан лараран низам леладо Украинин правительствон сацамца, хӀора шарахь сахьт хьовзадо мартан тӀаьххьарчу кӀиранбуса 3:00 сахьт долуш цхьаьна сахьтана хьалха, ткъа октябран тӀаьххьарчу кӀиранбуса 4:00 цхьа сахьт юхахьовзадо.
Хьажоргаш
Категори:Кременчуган кӀоштан нах беха меттигаш
Нидернхалль
Нидернхалль (Niedernhall) — Германин Баден-Вуьртемберг латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
NGC 2876
NGC 2876 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла йукъара каталогехь йагарйина галактикаш.
Истори
И галактика дӀайиллинера шарахь цӀе йолу,  барам болу оптикан телескопан гӀоьнца.
Хьажа кхин а
2876 2876
Лазарево (Клинан кӀошт)
Лазарево (Лазарево) — Российн Федерацин Москохан областан Клинан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, шеран заманаш дика къаьста; аьхке йовха, Ӏа барамехь шийла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Клинан кӀоштан нах беха меттигаш
Монестье (АгӀдеш)
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:АгӀдеш департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Европа
Евро́па — Дуьненан Къилбаседа эхиг дакъа, гуонаха ду Къилбаседа Шен а, Атлантикин а Ӏапказийн хӀордаш, майда 10 млн км² гергга йу. Азица цхьаьна кхуллу материк Еврази, Европин оьздангалла, Малзбуза аьлла цӀе тиллина, дуьхьала хӀоттош йу Азичун, Малхбален аьлла цӀе тиллина, тайп-тайпана географин аренаш цхьанатохаран гуран чохь.
Европин бахархой 754 миллион стаг йа Дуьненан бахархойх 9 % гергга бу (2019). Бахархой тӀекхетар дикка лахара ду, бахархойн йуккъера хан дикка лакхара йу дуьненан кхечу континенташка хьаьжчи.
Этимологи
Европа цӀе, схьайолуш хила мега ширажелтойчоьнан мифологера турпалхочуьнан Европин цӀарах. Иза хилла Зевса йадийна Крит тӀе дӀайигина финикийн паччахь-аьзна (цу тӀе эпитет Европа йоьзна хила мега кхин а Герица а, Деметрица а). ЦӀе схьайалар, французийн лингвиста П. Шантрена жамӀ дарца, ца хаьа. ХӀокху заманан литературехь уггаре гӀарайаьлла этимологин гипотезаш кховдийра антикаллехь (кхечаьрца цхьаьна), амма уьш къийсаме йара: иштта, цхьаьна этимологина маьӀна доккху желтойн орамех ευρύς (еврис)-шуьйра а, όψις (опсис)-бӀаьрг, «шуьйра бӀаьрг берг» ; лексикограф Гесихийца, Европия ду «малхбуза мохк, йа бодане» бохург, иза тӀаьхьарчу лингвисташа дуьстира малхбуза-семийн ‘rb «малх бузар» йа аккад. erebu иштта маьӀна долу (М. Уэста мах хадийра оцу этимологин чӀогӀа гӀийла ду аьлла ).
Дозанаш
Дуьненан декъан Европа цӀе йац ширачех желтойн литературехь (Гомеран Пифийн Аполлонан яьккхинчу шатлакхан иллехь Европа аьлла еккъа Къилбаседа Желтойчоьнах), дуьххьара язйина Гекатей Милетскин «Дуьненах яздарехь» (Вайн эрал хьалхара VI бӀешо чекхдолуш), цуьнан хьалхара жайна лерина Европин.
Шира желтойша юьхьанца Европа лорура Азех Эгейн а, Ӏаьржа а хӀордашца, ткъа Африкех — Латтаюккъера хӀордаца къастийна ша йолу материк. Европа, тӀаьхьа Еврази аьллачу йоккхачу материкан жима дакъа хиларх тешна, антикан авторша Европин малхбален доза даккха долийра Дон эркаца (иштта гар хаало Полибийн а, Страбонан а). И ламаст коьрта дара шина эзар шеран дохаллехь. Масала, Меркаторан Европин доза доьду Дон тӀехула, ткъа цуьнан хьостера — нисса къилбаседехьа КӀайн хӀорд тӀекхаччалц.
Амма XV бӀешарахь Европа йоцучу ханна синоним хилира керсталлин дуьненан, амма тахана дукхаха болу керстанаш беха цуьнан мехкал арахьа. XIX бӀешарахь ерриг аьлча санна дуьненан промышленность яра Европехь; тахана доккхаха долу дакъа цуьнан арахьа ду.
В. Н. Татищевс 1720 шарахь дагадаийтира Европин малхбузен доза Уралан лаьмнийн даккъашкахула даккха, кхин дӀа Яик эрк (хӀинцалера Урал) чухула Каспий-хӀорд чукхеташ йолу хикхочене кхаччалц. ТӀаьхь-тӀаьхьа керла доза йукъара тӀеэцна хилира, хьалха Российс, ткъа цул тӀаьхьа, дозанал арахьа а. Тахана Европин доза доккху: къилбаседехь — Къилбаседа Шенан Ӏапказца; малхбузен — Атлантикин Ӏапказца; къилбехахь — Лаьттайуккъера, Эгейн, Мармаран, Ӏаьржа хӀордашца; малхбалехь — Уралан лаьмнийн малхбален кӀажошца, Мугоджараш лаьмнашца, Эмба эркца Каспий-хӀорд тӀекхаччалц, цунна тӀера ГӀум а, Маныч а (ГӀуман-Манычан чутаӀен чухула) Донан хикхочене (масала, энциклопедешца: Йоккха советийн энциклопеди а, Энциклопеди Британника а ) я, наггахь, Кавказан дукъ тӀехула Ӏаьржа хӀорд тӀекхаччалц ). Кхин дӀа долу Европин а, Азин а йукъара доза чекхдолу Ӏаьржа хӀорд а, Ӏаьржа хӀордан хидоькъенаш чухула бохург къобал до дерриг хьосташа. Европехь ду гергахь лаьтта гӀайренаш а, архипелагаш а, ткъа цхьа могӀа туркойн Анатолин бердашца долу Желтойчоьнан гӀайренаш, Азехь ду.
Иза бахьнехь Азербайджан а, Гуьржийчоь а Европин мехкийн испискин йукъатохар бух болуш ду уггаре хьалха политикин а, экономикин а, оьздангаллин а ойланашца.
<!-- Несмотря на то, что географически Армения расположена в Азии, она имеет тесные политические и культурные связи с Европой.
Дмитрий Иванович Менделеев писал в 1906 году:
География
thumb|380px|[[Биомы Европы:
____  — тундра, ____  — альпийская тундра, ____  — тайга, ____  — горные леса, ____  — широколиственный лес, ____  — средиземноморские леса, ____  — настоящие степи, ____  — пустынные степи. ]] Европа омывается Атлантическим и Северным Ледовитым океанами и их морями.
Площадь островов около 730 тыс. км². На полуострова приходится около 1/4 территории Европы (Кольский, Скандинавский, Пиренейский, Апеннинский, Балканский и др.).
Средняя высота около 300 м, максимальная (если проводить границу Европы по Кумо-Манычской впадине) — 4808 м, г. Монблан, либо (при проведении границы Европы по Кавказскому хребту) — 5642 м, г. Эльбрус, минимальная в настоящее время составляет ок. −27 метров (Каспийское море) и изменяется вместе с колебаниями уровня этого моря.
Преобладают равнины (крупные — Восточно-Европейская, Среднеевропейская, Средне- и Нижнедунайская, Парижский бассейн), горы занимают около 17 % территории (основные — Альпы, Кавказ, Карпаты, Крымские, Пиренеи, Апеннины, Урал, Скандинавские горы, горы Балканского полуострова). Действующие вулканы есть в Исландии и Средиземноморье.
На большей части территории климат умеренный (на западе — океанический, на востоке — континентальный, со снежной и морозной зимой), на северных островах — субарктический и арктический, в Южной Европе — средиземноморский, в Прикаспийской низменности — полупустынный. На островах Арктики, в Исландии, Скандинавских горах, Альпах — оледенение (площадь свыше 116 тыс. км²).
Основные реки: Волга, Дунай, Урал, Днепр, Западная Двина, Дон, Печора, Кама, Ока, Белая, Днестр, Рейн, Эльба, Висла, Тахо, Луара, Одер, Неман, Эбро.
Крупные озёра: Ладожское, Онежское, Чудское, Венерн, Балатон, Женевское.
На островах Арктики и вдоль побережья Северного Ледовитого океана — арктические пустыни и тундры, южнее — лесотундры, таёжные, смешанные и широколиственные леса, лесостепи, степи, субтропические средиземноморские леса и кустарники; на юго-востоке — полупустыни.
Крупнейшая в Европе песчаная пустыня Рын-пески (40 000 км²) расположена в междуречье Волги и Урала (на территории Кхазакхстана и России), в Западной Европе к близкому к полупустынному типу сообществ иногда причисляют массив Табернас в Испании. Кроме того имело место опустынивание обширных территорий в Калмыкии, Россия, произошедшее в результате человеческой деятельности по промышленному забору воды из естественных источников и нерациональному использованию земель. В зоне сухих степей на востоке Европы имеется ряд песчаных массивов в России на нижнем Дону (Арчединско-Донские пески, Цимлянские пески и пр.), пограничья Калмыкии, Дагестана и Чечни (Ногайская степь), а также на территории Украины (Алёшковские пески).
См. также: Спутниковый снимок облачности по Европе, Спутниковая карта гроз по Европе, Страны Европы по площади.
Бритово (Смоленскан область)
Бритово (Бритово) — Российн Федерацин Смоленскан областан Монастырщинан кӀоштара дӀатесна эвла.
Европа
История
Европа оставалась незаселённой людьми довольно долго. Откуда пришёл человек в Европу, спорно. Известно только, что Европа не являлась местом зарождения человечества. Существуют версии о том, что первые гоминиды пришли в Европу из Индии. С этим согласуются генетические исследования. Но наиболее разработанной является гипотеза о приходе гоминидов в Европу из Африки через Переднюю Азию. Есть предположение, что это произошло в середине виллафранкского времени. До Homo Sapiens Европу и Западную Азию заселяли неандертальцы.
Сен-МагӀтен-ТегӀгӀсуь
Сен-МагӀтен-ТегӀгӀсуь — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Коммунан департамент — Лакха Вьенна.
Бритово (Смоленскан область)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Сен-МагӀтен-ТегӀгӀсуь
Географи
.
Европа
История
По-настоящему заселили Европу гейдельбергский человек и его вероятный прямой потомок неандерталец, причём последний представлял из себя специализированную форму, адаптированную к европейскому климату.
Бритово (Смоленскан область)
Хьажоргаш
Категори:Монастырщинан кӀоштан нах беха меттигаш
Европа
История
Самое раннее появление людей современного физического типа (Homo sapiens) в Европе, известное на настоящий момент, датируется 35 тыс. лет назад, а 28 тысяч лет назад, вероятно, окончательно исчез неандерталец.
Сен-МагӀтен-ТегӀгӀсуь
Билгалдахарш
Категори:Лакха Вьенна департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Европа
История
-->
Европин пачхьалкхаш
43 пачхьалкх ВКЪКХан пачхьалкхаш лоруш йу, 2 пачхьалкх лоруш йац.
<!--
Деление
Европу обычно делят на Северную и Южную, Западную и Восточную, а также Центральную. Деление это довольно условно, тем более, что здесь вступают в действие не только чисто географические, но и политические факторы. Некоторые страны, в зависимости от точки зрения, могут причисляться к различным группам государств.
В советское время деление Европы на Восток и Запад имело зачастую политическую окраску — к Восточной Европе относили ГДР, Польшу, Чехословакию, Мажаройчоью, Румынию, Болгарию, Албанию, Югославию и СССР — страны социалистические, или, как их ещё называли, «страны народной демократии». К Западной Европе относились все остальные государства. При этом Испания, Португалия, юг Франции, Италия, Мальта, Кипр, Греция и Турция также назывались Южной Европой, а Исландия, Норвегия, Швеция, Дания и Финляндия — Северной.
В настоящее время, после распада СССР, Югославии и Чехословакии, к Центральной Европе относят Австрию, Швейцарию и ранее включавшиеся в Восточную Европу Польшу, Чехию, Словакию, страны бывшей Югославии, Румынию, Мажаройчоью, иногда страны Прибалтики (последние чаще включают в Северную Европу). К Восточной Европе — физико-географически Россию (в Европе только часть), Украину, Белоруссию, Азербайджан (в Европе только часть), Грузию (в Европе только часть), Кхазакхстан (в Европе только часть), Молдавию, включая непризнанное Приднестровье. К Западной Европе — Великобританию, Ирландию, Францию и другие страны, включая физико-географически центрально-европейскую Германию. В некоторых источниках сохраняется старое деление.
Политическая ситуация
В период после Второй мировой войны до 1989—1991 Европа была центральной ареной холодной войны между западным (капиталистическим) и восточным (социалистическим) блоками. Большинство стран Западной Европы в это время в военно-политическом плане объединились в рамках НАТО. Социальную и правовую интеграцию обеспечивал Совет Европы, экономическую — Европейское экономическое сообщество. На востоке континента военной интеграционной структурой выступала Организация Варшавского договора, экономической — Совет экономической взаимопомощи; в обеих доминирующую роль играл СССР.
Минино (Калязинан кӀошт)
Минино (Минино) — Российн Федерацин Тверан областан Калязинан кӀоштара дӀатесна эвла.
Европа
Политическая ситуация
После крушения социалистических режимов ситуация заметно изменилась. Большинство стран бывшего «социалистического лагеря» переориентировались на западные структуры. В настоящее время более половины государств Европы входят в состав Европейского союза и НАТО, практически все остальные заявляют о желании вступить в эти организации. С одной стороны, это создало предпосылки для превращения ЕС в политического игрока подлинно глобального масштаба. С другой стороны, неоднородность состава Союза отрицательно сказывается на его способности вырабатывать общие позиции по тем или иным вопросам.
Минино (Калязинан кӀошт)
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Европа
Политическая ситуация
Лидерами политических процессов в Европе являются Германия, Франция, Великобритания и Италия. Заметную роль в интеграционных процессах играют малые страны Западной Европы (страны Бенилюкса, скандинавские государства, Ирландия), в значительной мере выигравшие от развития ЕС. Особое место занимают бывшие социалистические страны, рассчитывающие поправить своё экономическое положение за счёт участия в Евросоюзе. Очагом нестабильности остаётся Балканский полуостров, где до настоящего времени не урегулированы конфликтные ситуации, возникшие при распаде Югославии. Неясным остаётся политическое и экономическое будущее бывших советских республик, в том числе на Кавказе. Неоднозначно отношение в Европе к стремлению преимущественно мусульманской Турции к большему участию в европейских делах.
Основные международные объединения в Европе
Страны Европы являются членами различных международных организаций, большая часть которых организации экономического и политического характера. Основные международные объединения в Европе перечислены ниже.
Совет Европы
Совет Европы является единственной панъевропейской организацией, членами которой являются практически все страны Европы. В настоящее время членами Совета Европы являются 47 государств. Целями Совета Европы являются программы по сглаживанию противоречий между законодательными базами европейских стран в таких сферах, как права человека, гражданство, международное частное право, защита окружающей среды и культурного наследия, охрана прав национальных меньшинств и т. п.
Европейский союз
Европейский союз, сокращённое название ЕС — наднациональное объединение 28 государств Европы. В рамках Союза курируется множество программ. В рамках ЕС действует единый рынок, включающий в себя таможенный союз, валютный союз (единая европейская валюта — евро, действует на территории 17 из 28 членов Евросоюза), общую политику в области сельского хозяйства и рыболовства. Европейский союз также предпринимает меры к координации действий стран-членов в области политики. Также существуют тенденции к координации действий в области обороны и общей внешней политике. Союз постепенно эволюционирует из экономической организации в наднациональную. В настоящее время совместный ВВП Евросоюза является крупнейшим в мире и составляет 15,849 триллиона долларов США.
Также в рамках Европы существуют следующие объединения:
Содружество Независимых Государств
Содружество Независимых Государств — организация, состоящая из 11 бывших республик Советского Союза (кроме стран Прибалтики и Грузии). СНГ не обладает наднациональными полномочиями и является в большей степени символической организацией, действующей в сфере координации взаимодействия между странами-участницами Содружества. Главными целями СНГ являются осуществление сотрудничества в политической, экономической, экологической, гуманитарной, культурной и иных областях; мирное решение споров; межгосударственная кооперация и интеграция; защита прав и свобод граждан стран-членов. Главными темами обсуждения остаются планы по созданию единого рынка наподобие ЕС, а также борьба с трансграничной преступностью.
Минино (Калязинан кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Европа
НАТО
Организация Североатлантического договора является военным союзом, членами которого являются в основном страны Европы, а также США и Канада. НАТО создавалась как организация для сплочения западноевропейских стран под командованием США против Союза Советских Социалистических Республик и его союзников. Основой организации является договор о коллективной обороне в случае нападения на любое из государств-членов.
ОБСЕ
Организация по безопасности и сотрудничеству в Европе — крупнейшая региональная организация по безопасности, в состав которой входят 56 государств Европы, Центральной Азии и Северной Америки.
Организация нацелена на предотвращение возникновения конфликтов в регионе, урегулирование кризисных ситуаций, ликвидацию последствий конфликтов.
Северный совет
Северный совет (основан в 1952 г.) и Северный совет министров (основан в 1971 г.) — организация для координации сотрудничества между парламентами и правительствами стран Северной Европы. Страны-члены: Дания, Финляндия (с 1956), Исландия, Норвегия, Швеция. Руководящие органы находятся в Копенгагене.
Вильгуж
Вильгуж — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Коммунан департамент — ЖигӀонда.
Европа
ЦЕАСТ
Центрально-европейская ассоциация свободной торговли — международная организация являющееся преемником Вишеградского соглашения между странами, не являющимися членами ЕС подписанного 21 декабря 1992 года. На данный момент членами данной организации являются: Албания, Босния и Герцеговина, Хорватия, Македония, Молдавия, Черногория, Сербия, Республика Косово. До вступления в ЕС членами организации являлись: Болгария, Чехия, Мажаройчоья, Польша, Румыния, Словакия и Словения.
Вильгуж
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:ЖигӀонда департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Черна-Места (Благоевградан область)
Черна-Места  — Болгарин Благоевградан областера эвла. Якоруда йукъараллин йукъайогӀу.
Европа
Бенилюкс
Бенилю́кс — политический, экономический и таможенный союз Бельгии, Нидерландов и Люксембурга, созданный 3 февраля 1958 года. Имеет свой парламент и суд, куда входят представители трёх государств.
Черна-Места (Благоевградан область)
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Европа
ЕврАзЭС
Евразийское экономическое сообщество — международная экономическая организация ряда постсоветских государств, занимающаяся формированием общих внешних таможенных границ, выработкой единой внешнеэкономической политики, тарифов, цен и других составляющих функционирования общего рынка.
Черна-Места (Благоевградан область)
Хьажоргаш
Категори:Болгарин нах беха меттигаш Категори:Благоевградан областан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Европа
ОДКБ
Организация Договора о коллективной безопасности — в состав организации входят Россия, Белоруссия, Армения, Кхазакхстан, Киргизия, Таджикистан.
В рамках ОДКБ проходят совместные военные учения. Цель организации — совместное отражение агрессии при нападении на любое государство-участника договора.
Арктический совет
Арктический совет — международная организация, созданная в 1989 году по инициативе Финляндии для защиты уникальной природы северной полярной зоны. В Арктический совет входят восемь приарктических стран: Дания, Финляндия, Исландия, Канада, Норвегия, Россия, Швеция, США. Страны-наблюдатели: Великобритания, Франция, ФРГ, Нидерланды, Польша, Испания.
Совет государств Балтийского моря
Совет государств Балтийского моря — был учрежден 5-6 марта 1992 года в Копенгагене на конференции министров иностранных дел стран Балтийского моря. В него вошли Германия, Дания, Латвия, Литва, Норвегия, Польша, Россия, Финляндия, Швеция, Эстония, а также Комиссия европейских сообществ.
Совет Баренцева/Евроарктического региона
Форум регионального сотрудничества. Был учрежден в 1993 г. Совет Баренцева/Евроарктического региона (СБЕР). В него вошли на правах постоянных членов Дания, Исландия, Норвегия, Россия, Финляндия и Швеция, а также Комиссия Европейских сообществ (КЕС). Девять государств — Великобритания, Германия, Италия, Канада, Нидерланды, Польша, Франция, США, Япония — имеют статус наблюдателей.
Союзное государство России и Беларуси
Конфедеративный союз Российской Федерации и Республики Беларусь с поэтапно организуемым единым политическим, экономическим, военным, таможенным, валютным, юридическим, гуманитарным, культурным пространством.
Таможенный союз ЕврАзЭС
Таможенный союз Республики Беларусь, Республики Кхазакхстан, и Российской Федерации — межгосударственный договор о создании единого таможенного пространства, подписанный Россией, Белоруссией и Кхазакхстаном.
Географический центр
Расположение центра зависит от определения границ Европы и главным образом определяется выбранной методикой подсчёта, а также тем, включаются ли удалённые острова в список крайних точек Европы или нет. Таким образом, на звание географического центра Европы претендует несколько мест, расположенных в целом ряде стран (Украина, Литва, Белоруссия, Словакия, Германия и Польша).
Факты
-->
Географин юкъ
Йукъ латтар доьзна ду Европин дозанаш билгалдахарца, коьртачу кепара билгалдоккху хьаьржинчу лараран методикица, ткъа иштта, генара гӀайренаш Европин йисттера меттигийн йукъатохарца йа цатохарца. Иштта, Европин географин йукъан цӀере хьоьжуш йу масех меттиг, уьш дерриш лаьтта цхьа могӀа пачхьалкхашкахь (Украина, Литва, Белорусси, Словаки, Германи, Польша).
Гиннессан рекордийн жайно Европин «официалан» географин йукъ къобал йо Пурнушкяй эвла, иза лаьтта Вильнюсал 26 км къилбаседехьа.
Коьрта дуьненайукъара кхолламаш Европехь
Европин мехкаш тайп-тайпана дуьненайукъара кхолламийн декъахой бу, церан дукхаха долу дакъа экономикин а, политикин а амалера кхолламаш бу. Европера коьрта дуьненайукъара цхьаьнакхетарш дийцина лахахь.