cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Дорилейн гергара тӀом (1097)
Никейра тӀеман арене
ЖӀарахой Сангариусан тогӀене кхечира, иза дика йогӀура кхерстачеран тӀеман тактикица. ЖӀарахойн тхьамданаш ларбаларна гӀайгӀа ца бира. Ши корпус къаьстина йоьдура, вовшашца зӀе а йацара.
Эскар декъадалар
Массара а гинчара тешалла до, жӀарахойн эскар дӀабуьйлабеллачул тӀаьхьа ши де даьлча шина декъе буьйлабелира. Ажилан Раймунда йаздо, декъаделира цхьа де даьлча, хӀунда аьлча провансалхой авангардал цхьа де тӀаьхьа новкъа бевлира. Хьалха йоьдуш йара Боэмундан, Танкредан, Нормандин Робертан, Блуан Стефанан тобанаш 20 000 сов стаг волуш. Коьрта ницкъаш — 30 000 сов стаг — Фландрин Робертан, Гуго Сийлахьчун, Бульонан Готфридан, Тулузин Раймундан баьччаллица къаьстина богӀуш бара. Ф. И. Успенскийс, хьосташ ца гойтуш, шек вара Годфрида тӀамехь дакъалацарх, чӀагӀдора: «хууш ду, Годфрида Дорилейра тӀамехь дакъа ца лацарх лаьцна».
Декъадаларан бахьна билггала хууш дац, хӀунда аьлча хьосташа иза тайп-тайпана дуьйцура. Коьрта эскарехь волу Ажилан Раймундан, хетара, декъа хууш ца дар, иза авангардан баьччанийн гӀалат дара, уьш сихбелла хьалхабевллера: «Новкъан шолгӀачу дийнахь Боэмунд масех элаца къаьстира графах, епископах, герцогах». Авангардаца воьдучу Шартран Фульхерийс, декъадаларан бахьна ца дуьйцу. Иштта авангардехь хиллачу «Франкийн гӀуллакхаш» цӀе йолчу дийцаран анониман авторо, лору новкъа болуш бода хиларна ца кхетам: «Годфруан герцог, Раймонан граф, Гуго Сийлахьверг ши де хьалха тӀепаз байра; некъ бекъалучехь тилбелла, уьш, шайна а ца хууш, къаьстира эскаран коьрта ницкъех йоккхачу тобанца». Каннан Радульфа билгалдоккхура, цхьаболчара эскар хууш декъна лорура, амма цуо ша иза харц дора. Аахенан Альберта дийцарехь, шина дийнахь цхьаьна некъ бина эскаран тхьамданаша цхьаьна барт бира сурсатийн къоьлла хиларна. Комнина Аннас (Татикийгара хаамаш кхаьчначу) йаздора, «Боэмундан цуьнан дехар бахьнехь бакъо йелира авангардехь ваха».
Ж. Мишос тӀеэцна бертахь декъаран верси: «Йеса а, хи доцучу а меттигехула баха безан дела, эскар дийкъира шина корпусе». дийцарехь, тхьамданаша сацам бира шайн ницкъаш шина декъе бекъа а, дӀабоьлхуш дика йукъаметтиг латто а. Цунна хетарехь, жӀарахойн эскар 70 000 стаг гергга дара. Цхьаьна меттигехула чекхбовла царна оьшура кхо де кхаччалц хан. Иштта эскар чекхдаккхар оьшура меттигера сурсаташ ца тоарна. План йара 4 де даьлча Дорилейхь вовшахкхета. Дж. Франсан хетарехь, декъадаларан бакъ долу бахьна дукха хилар а, цхьа баьччалла ца хилар а дара.
Дорилейра тӀемах лаьцна дерриг хьосташа билгалдоккху, бекъабалар бахьнехь жӀарахойн эскарна салташна йукъахь боккха иэшам хилар. Ажилан Раймунд йаздина, тӀом боьдучу хенахь эскаран ши дакъа лаьттара вовшашна ши миля гена (пхи километр гергга)
АгӀонийн ницкъаш
Гинчара Кылыч-Арсланан эскаран боккха барамех йаздинехь а (Ажилан Раймунда йаздина 150 эзар «турко» вара аьлла, Рибемонтан Ансельма — 260 эзар, Фульхерийс а, «Франкийн гӀуллакхийн» анониман авторо — 360 эзар) Дж. Франса дийцарехь, иза цӀена фантази йу, Т. Эсбриджан хетарехь — «кхин а чӀогӀа доккхадар» ду. Кылыч-Арсланан эскар, хила тарлора, дуккха а кӀезга хила жӀарахойн ницкъел. Цундела иза уьдура дуьххьала дӀа а хӀоьттина тӀом барах. Историкаша султанан эскаран мах хадабо 6 — 7-8 эзар бере.
ТӀеман меттиг
Хьалхара жӀарахойн тӀелатаран хроникхоша ца бийцира тӀеман билггала меттиг. Дийцарехь тӀом хилира ши тогӀе вовшахкхетачехь, эрк долчохь, хӀунда аьлча Каннан Радульфа йаздина, тӀом хилира эрках бевлча. ЖӀарахой легӀана тогӀене кхечира малхбузехьара, нисса сельджукийн эскаран кӀелоне.
1098 шеран 11 сентябрехь «папега Урбан II-гӀачунга йаздина жӀарахойн къонахаллин куьйгалхойн кехат тӀехь» цара хьахийна «Доротиллера» тӀом (Заборовн гочехь — Дорилейн аре). Ажилан Раймундан могӀаман цхьаьна испискех дуьйцу «in campo florido» тӀемах лаьцна. Аахенан Альберта йаздина тӀеман меттигех «ХӀинца Озеллис олу, Догорганхин тогӀе». Боэмундан тхьамданашка дахьийтина кехат тӀехь хаам бора сельджукаш Ореллисехь Дегорганхихь тӀелатарх лаьцна. Амма цхьан а оцу меттигийн цӀерех муьлханиг муьлха йу ца хаало. Комнина Аннас бен цӀе ца йаьккхина меттиган «Дорилейн аре». Иза бахьнехь дукхаха болу историкашна (царна йукъахь Ч. Оман) хетара, тӀом хилла Дорилей йолчохь аьлла. Ти́ран Гийома йаздина, тӀом болабалале эскар доьдура Горгони (Дорилей) эркан тогӀенца.
Амма тӀом Дорилейхь йа цунна гергахь хиларна реза боцурш бу. Фон дер Гольц а, цунна тӀаьхьа а, шеконехь бара, жӀарахой Никейра 26 инехь арабевлла 30 июнехь буса Дорилей кхачарна. ГӀала Лефкера 22 сахьт некъ бу. Руман новкъахула Лефкера Дорилей йезткъа километр йу. Уггаре аттачу хьелашца Годфридан а, Петр Халбатхочун а эскар сиха дахалур дац Европехула Барбароссин эскар санна (дийнахь 29 километр). Амма оцу боларца а эскар кхочура дацара Дорилей шина дийнахь. Иза хир йара гӀалин ткъе итт километр генахь. Ма-дарра аьлча жӀарахой боьлхура кхин а меллаша, хӀунда аьлча новкъарло йора йезачу ворданаша. Хагенмейеран «Хронологешца» эскаро берхӀитта километр некъ бора дийнахь. Цундела тӀом Лефкен къилбехьа шовзткъа — шовзткъе итт километрал гена хила йиш йац (Гёксун дехьа-сехьаволийлин). ЖӀарахой Никейн къилбехьа боьдуш хилча, тӀаккха и некъ боьдуш хуьлу тогӀене Босузукан кхоъ-пхиъ километр къилбаседехьахула. Тера ду, нисса оцу жӀара-некъ болчура аренехь хилла хила тарло и тӀом. Ишттачу кепара, фон дер Гольца а, Хагенмейер а лерина нисбира оцу тӀеман меттиг хӀинцалерачу Босузук йа Инёню гӀаланашна гергахь Кхара-су долчохь. С. Рансимена йаздина, иза къовсаме ду аьлла. Цунна хетарехь тӀом хилла Сари-су (Батис) аренехь, цигахула богӀура Лефкера дуьхьала болу некъ.
Сельджукаш тӀелатар
1 июлехь авангард кхин дӀайоьдуш йара, амма дукха хан йалале талламхоша хабар деира мостагӀийн доккха эскар тӀекхочуш ду аьлла. Боэмунд омар делира ишал долчу эрзашна тӀехь хӀитта аьлла. ЖӀарахой ца кхиира меттиг дӀалаца, агӀонашна а, тӀехьахула а сельджукаш тӀелетира. Фульхерийс йаздина: «Делкъана шолгӀачу сахьтехь талламхошна гира герга йогӀу туркойн авангард; тхайна ма-хии, оха сихха четарш хӀиттийра эрз баьллачу цхьаьна меттиге, тхайга ма довлало сиха мохьах паргӀат девлла тӀом боло». ЖӀарахой цецбехира, эскар деккъа дошлойн пхьарчхойх лаьтташ хиларо: «берриш говрашкахь, герз пхенан Ӏодмаш, церан гӀиллакхехь ма-дарра». Сельджукаш тӀелетира сихха массо а агӀора, лелайора шайн даиман йолу тактика, жӀарахошна гуонаха а хьийзаш, пхенийн догӀа детташ, хӀаллак бора тӀом болабалале лагере ца кхиина жӀарахой. Коьрта ницкъаш хӀинца а бацара, Боэмунд садетташ берриш тӀелата омар ца деш Ӏара, мостагӀ сихха тӀекхачаре сатуьйсура. Амма мостагӀийн пхьарчхой бехха герга ца богӀура. ТӀелатара, пхенаш кхуьйсий, агӀонашка дӀабоьлхура.
Наггахь жӀарахой аьттонза аракховдура, цара шеш кхин а жигара кхуьйсучу пхенашна кӀела кхуьйсура. Цунах кхетта, мостагӀ дӀакхосса а ца гӀерташ, могӀнаш нисдира. Амма иштта а церан могӀнаш эгадора пхенийн догӀано. Франкийн баккхий иэшамаш хилира, ткъа мостагӀчунна хӀумма а ца хилла ала мегар дара. ЖӀарахой лагере йухабевлира.
ТӀом боьдучу хенахь, тӀелетачеран дакъа мозгӀарш, лайш, зударий бойуш, талораш деш, лагерна чуиккхира. Лагере йухабовлу жӀарахой байна, талорхоша йитира лагерь. Царна шеш лелхо жӀарахой йухабогӀуш хийтира, уьш бевдда богӀий ца хаара царна. Гина волу, Шартран Фульхерийс, тӀеман и мур иштта буьйцу: «ГӀотана доьхкина ьстагӀий санна вовшашна тӀеттӀатаӀийна, дегош а, кхераделла а, тхуна массо агӀора гуо бина туркоша, ца даьхьа кӀеззиг а хьалха даха цхьанне меттехь». Цуо дийцарехь «туркоша чӀогӀа латтийра тхо цхьаьна цхьа сахьт доладелча йалхалгӀа сахьт доладаллалц». Дерриг долчо билгало йора сихха а, къематан бохаман. ЖӀарахой латтабалар, Т. Эсбриджа хетарехь «тӀеман низман доккха хьуьнар а, баьччаллин говзаллин дог ирахӀоьттина жамӀ а дара». Цуо Боэмундан а, Робертан а толамах элира «лакхарчу низман кхиам» бу аьлла.
Толам
Хьалхо оццу дийнахь Боэмунда геланчаш бахийтира шолгӀа эскар лаха. Царна лагерь карийра йалх йа ворхӀ миля тӀеман генахь. ТӀемах хаам кхаьчна, Годфрид, Тулузин Раймунд, кхин тхьамданаш сих белира тӀеман арене, шайн эскарал хьалха а буьйлуш. Хьалха геланчаш бахийтира Боэмундан шеш тӀекхочуш дуй хаийтархьама. Дошлой битира лагерехь. Кылыч-Арсланан ца хаара шолгӀа эскар дуй, иза гучудалар лардеш а дацара. Схьакхаьчна жӀарахойн тоба хьалайелира тогӀенан йистера ламанан дукъ тӀе, иза гучуйелира Боэмундан лагеран тӀелата гӀертачу сельджукийн аьрру агӀора а, тӀехьашхула а. Хьолан мах хадийна, Годфрида дисинчу эскаре омар дахьийтира сихло аьлла, ткъ ша шеца йолчу жима 50 къонахах йолу тобанца тӀелетира шу тӀе, цигахь цунна вайнера султан шен хойшца. Коьртачу эскарера жӀарахой гӀоьнна сихбелла богӀура.
Ч. Оманан хетарехь, уьш могӀанехь лела ца лора, дӀа ца хӀитталора Ӏеманчу тӀеман могӀане сихбаларна. Хьалхара тобанаш дуккха а хьалхайевллера тӀаьхьабогӀучарел, цундела хӀора тоба мостагӀчунна тӀейахара боцучу новкъа. Авангардан аьтту агӀонна уггаре герга йахара Тулузин Раймондан тоба, аьттухьа — Фландрин граф вара. Уггаре аьтту позици лецира епископан Адемаран тобано, иза дукъ хадийна Кылыч-Арсланан эскаран йуккъан тӀехьахула аравелира. Амма, Дж. Франсус, Адемаран тобано аьтту йисттера меттиг лаьцна йаздинехь а, тӀаккха а гайтира, Кылыч-Арсланан эскаран йуккъан тӀехьахула друмлинашкахула велира Тулузин Раймонд аьлла.
Сельджукаш кхийтира, керла эскар кхаьчний, амма могӀанаш нисдан ца кхиира. ТӀехьашхула йуккъе йетташ жӀарахоша хьаьшира церан аьрру агӀо. Боэмундан гӀелделлачу эскаран дог айаделира, тӀелетира гӀоьнна кхаьчна жӀарахой мостагӀчунна тӀехьа гича. Сельджукийн аьрру тӀам керсталлин шина эскарна йукъаӀевдинера. ЖӀарахой тӀехьаидира бевддачу мостагӀашна, церан лагерь схьайаьккхира.
Оцу тӀемал тӀаьхьа дуккха а кӀирнашкахь Кылыч-Арслан ца ваьхьара йуха а тӀом бан. ЖӀарахой йуха новкъа бевлча, цара тидам бира некъа йисташка: «хьалхара а, шолгӀа денойн дохаллехь некъ чекхбаллалц тхуна карора йелла говраш а, белла церан дай а».
Иэшамаш
Ж. Мишос йаздира Кылыч-Арсланан баккхийчу иэшамех лаьцна: «бусалбачеран эскарх кхо эзар лакхара а, ткъа эзар сов лахара а чинаш Ӏохкура байина». Амма иэшамаш дог дохучул кӀезиг бара. Сельджукаша хало Ӏевшира тӀеман тӀаьххьарчу итт минотехь, оцу хенахь церан аьрру агӀо йукъабаханера керстачеран шина эскарна. Годфридан эскарера Франкашна хӀумма а ца хиллера. Боэмундан эскаран салтий пхеа сахьтехь лаьттира пхенийн догӀанан кӀелахь, амма церан гӀагӀнаша гӀо дира царна, адамел алсама говраш йайира. Сельджукийн иэшам кхо эзар стаг хилира. Толамхойн — виъ эзар.
ТӀеман тӀаьхье
Иза бара «ЖӀарахойн тӀелатар долийначул тӀаьхьара уггаре боккха тӀом».
ЖӀарахойн толам ца хууш хилира. Шина эскаран латтарх вовшашна хууш дацара — Богемунде кхача Годфридан ийшира пхи сахьт, царна йукъахь йалх йа ворхӀ миля бен йоцушшехь.
Анониман волу тӀом гинчо сельджукийн майраллин лакхара мах хадийра, билгалдаьккхира, «нагахь туркой керста хиллехьара, уьш расех уггаре диканиш хир бара» аьлла, «Муьлхха а стаг, мел зиеделла а, дешна а валахь, йаздан ваьхьар вуй теша туркойн говзаллех, сийлаллех, майраллех…. . шуна карор бацара царел онда, майра йа говза тӀемлой»
Ибн аль-Каланисис дийцарехь, «исламан гӀуллакхна оцу иэхье бохамах хаам беинчул тӀаьхьа, адамийн сингаттам а, кхерам а чӀагӀбелира». Дорилейхь иэшаро доьналлех бохийра сельджукаш, цхьа хан йаллалц уьш дуьххьала дӀа жӀарошца Ӏиттабаларх къехкара. Султан дисинчу эскарца, мостагӀчунна сурсаташ ца дитархьама, новкъахь аренаш йагош, малхбалехьа ведира. Сельджукаш иэшаран дуьххьала долу бахьна хилира цхьацца гӀаланашкахь хилла гӀовттамаш. «Франкийн гӀуллакхаш» цӀе йолчу тептаран анониман авторо дийцарехь, водучу хенахь султанан дийзира оцу гӀаланашка хӀилланца чуваха. Оцу дерриг хӀумано жӀарахойн аьттоне баьккхира Анатолехула малхбалехьа боьду некъ.
(1632) Зибёме
Истори
ДӀайиллина 1941 шеран 26 февралехь Карл Райнмут цӀе йолу Ӏилманчо Хайдельберг обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1941 DF».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Павлово (Починокан кӀошт)
Павлово (Павлово) — Российн Федерацин Смоленскан областан Починокан кӀоштара эвла.
Климат
Климат барамера континенталан йу, амалехь барамера йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а ду. Ӏаьн хьалхара дакъа довха ду шолгӀачул. ХӀаваан йовхачу температуран (де-буьйсан йукъара барам) мур лаьтта 213-224 дийнахь. ГӀоролаш йоцучу муьран йукъара барам 125-148 де. Цхьацца шерашкахь хаало дикка дӀатовжар йийцинчу климатан амалех. Йочанийн шеран барам бу 645-691 мм. Кхааннах ши дакъа догӀан кепара догӀу, цхьа дакъа ло кепара хуьлу. Цхьаьна эшшара лон чкъор лаьтта декабрь болалуш, деша апрелан хьалхарчу декадехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Нови Кашовка
Нови Кашовка (Новая Кашовка) — Российн Федерацин Брянскан областан Суражан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта Российн Федерацин Европин декъан циклонаш а, антициклонаш а лела коьрта некъашна уллохь. Хийцалуш йолу довхачу а, шийлачу а хӀаваийн тулгӀенаш (дукха хьолахь майхь) кхуллу цхьаьнаэшшара боцу хенан хӀоттам, аьхка даладо стигал къекъарца догӀанаш, Ӏай йалайо йоццу йовхонаш.
Хьажоргаш
Категори:Суражан кӀоштан нах беха меттигаш
Саут-Ланкастер (Массачусетс)
Географи
Саут-Ланкастер бахархойн статистикин меттиган майда —. Статистикин йекъна меттиган бакъонан статус йац.
ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Массачусетс штатан бахархойн статистикин меттигаш Категори:Массачусетс штатан нах беха меттигаш Категори:АЦШ бахархойн статистикин меттигаш
Сявалкасы
Сявалкасы (Çавалкас, Сявалкасы) — Чувашин Вурнаран кӀоштара эвла.
Налоган органан код - 2133.
Кизсеки (Амаси)
Кизсеки (Kızseki) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Амаси провинцин (ил) Амасин кӀоштара эвла.
Хьажоргаш
Категори:Амаси провинцин нах беха меттигаш
Сявалкасы
Бахархой
Бахархойн дукхалла 396 стаг ( 2010 шо).
Кизсеки (Амаси)
Хьажоргаш
Категори:Амасин кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
Сявалкасы
Бахархой
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (100%).
Хьажоргаш
Категори:Чувашин Вурнаран кӀоштан нах беха меттигаш
Фуэнтеленсина
Фуэнтеленсина — Испанин Гвадалахара провинцин муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —. ХӀордан сизал локхалла. муниципалитеташ.
Хьажоргаш
Категори:Испанин муниципалитеташ Категори:Гвадалахара провинцин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Уьзель (кантон)
Уьзель — Францин БгӀетань регионера дӀайаьккхина кантон, департамент Кот-д’АгӀмогӀ. ЙукъайогӀуш йара Сен-БгӀиоь гуонан.
HD40652
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Стшембошевице
Стшембошевице — Польшин Лодзинскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лодзинскан воеводаллин нах беха меттигаш
Прокудино (Тулин область)
Прокудино (Прокудино) — Российн Федерацин Тулин областан Одоеван кӀоштара эвла.
Климат
Эвла лаьтта барамерачу климатан асанехь. Кхузахь климат барамера континенталан, йуккъера йу барамера тӀуьна Оьрсийн акъарин къилбаседа-малхбузан кӀошташкарчунний, къилба-малхбера йекъа кӀоштаркашчунний. Климат кхуллуш дакъа лоцу радиацин а, циркуляцин а фактор. Радиацин баланс 40 ккал/см2 гергга йу. Мохк лаьтта, Ӏаьнаре даккхарна а, йохйарна а цхьабосса йовхо йолчу зонехь. Къилбаседехьа мелхан радиацин алсама дакъа дойу Ӏаьнаре даккхарна, къилбехахь дохдарна. Климатан Ӏаткъам бо континентан а, хӀордан а хӀаваан массаша. Атлантикин хӀаваъ областе кхочу дуьненан къилбаседа эхиг тӀехь гуттарен а долчу малхбузан хӀаваан массаш бахьнехь; дукхаха дерг уьш циклон кепара кхочу. И хӀаваан массаш Атлантикин Ӏапказан къилбаседа декъан тӀехула кхоллало. Ӏай малхбузера мехаш жигарадевлча массанхьа йохло, шортта ло догӀу, ткъа аьхка — кхуьйлира, догӀанан хенан хӀоттам хуьлу. Арктикин массаш кхуза йаьхкича Ӏай цӀеххьана шеллало, бӀаьста, аьхкенан йуьххьехь, гурахь гӀоролаш хуьлу. И массаш кхоллало арктикин бассейн тӀехула.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Одоеван кӀоштан нах беха меттигаш
Сосновка (Локнян кӀошт)
Сосновка (Сосновка) — Российн Федерацин Пскован областан Локнян кӀоштара дӀатесна эвла.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Локнян кӀоштан нах беха меттигаш
Эммертинг
Эммертинг — Германин Бавари латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Бавари латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Фейтал
Фейтал — Португалин Гуарда гуонан йукъара фрегези. ЙукъайогӀуш йу цӀе йолучу муниципалитетан.
Географи
кӀошташ. Майда —.
Хьажоргаш
Категори:Гуарда кӀошташ Категори:Португалин фрегезеш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Санта-Мария-Капуа-Ветере
Санта-Мария-Капуа-Ветере — Италин Кампани регионера коммуна. Лаьтташ йу Казерта провинцехь.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
ТгӀамон-Сент-АндгӀе
ТгӀамон-Сент-АндгӀе — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — МоьгӀт а, Мозель а.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:МоьгӀт а, Мозель а департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Вицола (Парма)
Вицола — Италин Эмилия-Романья регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Эмилия-Романья регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
Пуерта дел Серо (Леон)
Пуерта дел Серо — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Пуерта дел Серо лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Новий Двур (Мазовин воеводалла)
Новий Двур  — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Мазовин воеводаллин нах беха меттигаш
Залесе (гмина Лидзбарк)
Залесе  — Польшин Вармия-Мазурин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Варми-Мазурин воеводаллин нах беха меттигаш
Странчице
Странчице (Strančice) — Чехин Йуккъера Чехин мехкан кӀоштара эвла.
Географи
Майда —. ХӀордан сизал локхалла.
.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Истори
Хьалха йукъайогӀуш йара цӀе йолу историн регионан.
Демографи
Бахархойн динамика:
Литература
Категори:Йуккъера Чехин мехкан нах беха меттигаш Категори:Чехин нах беха меттигаш
Путковице-Надольне
Путковице-Надольне — Польшин Подлясьен воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Подлясьен воеводаллин нах беха меттигаш
Губенице
Губенице — Польшин Малопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Малопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
(386) Зигена
(386) Зигена  — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Истори
ДӀайиллина 1894 шеран 1 мартехь Макс Вольф цӀе йолу Ӏилманчо Хайдельберг обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1894 AY».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Шубники (Глубокин кӀошт)
Шубники (Шубнікі) — Белоруссин Витебскан областан Глубокин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Витебскан областан нах беха меттигаш
Категори:Глубокин кӀоштан нах беха меттигаш
Фуэнтельвьехо
Фуэнтельвьехо — Испанин Гвадалахара провинцин муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —. ХӀордан сизал локхалла. муниципалитеташ.
Хьажоргаш
Категори:Испанин муниципалитеташ Категори:Гвадалахара провинцин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Бор Волго
Бор Волго (Бор Волго) — Российн Федерацин Тверан областан Селижарован кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу, йуккъера йу континенталан малхбален кӀошташкара пачхьалкхан европин дехьайолуш алсама тӀуьна йолчу къилбаседа-малхбузан регионашка. Эвла лаьтта дахаран паргӀато йолчу а, садаӀаран а зонехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Селижарован кӀоштан нах беха меттигаш
Стшемешна
Стшемешна — Польшин Лодзинскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лодзинскан воеводаллин нах беха меттигаш
Эль Седро (Атояк)
Эль Седро — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Эль Седро лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Салауши
Салауши (Салауши) — Российн Федерацин ГӀезалойчоьнан Агрызан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь йу йуккъерачу шораллера бараман континенталан кепара амалан климат, йовхачу аьхкенца а, барамехь шийла Іаьнца а. Уггар бовха бутт июль бу, уггар шийла — январь.
Бахархойн дукхалла
Бахархойн дукхалла 623 стаг (2010 ).
2010 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: гӀезалой, оьрсий.
Билгалдахарш
Категори:Агрызан кӀоштан нах беха меттигаш
Сятракасы (Чебоксаран кӀошт)
Сятракасы (Çатракасси, Сятракасы) — Чувашин Чебоксаран кӀоштара эвла.
Поштан индекс — 429506. ОКАТО - 97244852001. Код КЛАДР - 2101700012500.
Налоган органан код - 2135.
Бахархой
2002 шарахь ларарца къаьмнийн хӀоттам: чувашаш (96,40718563%).
Хьажоргаш
Категори:Чувашин Чебоксаран кӀоштан нах беха меттигаш
Ажен (КгӀоьз)
Ажен — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Лимузен регионехь. Коммунан департамент — КгӀоьз.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:КгӀоьз департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Чале (Местин муниципалитет)
Чале (ჭალე) — Гуьржийчоьнан Самегрело — Земо-Сванети Местин муниципалитетан эвла. Бахархойн дукхалла 17 стаг (2014 шо).
Куликово (Некрасовскан кӀошт)
Климат
Климат барамера-континенталан йоца, йовха аьхкенца, деха, барамера шийла Ӏаьнца, дика къаьстина бӀаьстенан а, гуьйренан а заманашца. Уггаре шийла бутт - январь, ткъа уггаре бовха - июль.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Некрасовскан кӀоштан нах беха меттигаш
Шекер (Коджасинан)
Шекер (Şeker) — Туркойчоьнан Йуккъера Анатоли регионан Кайсери провинцин (ил) Коджасинаннан кӀоштара эвла/микрокӀошт (mahalle).
Хьажоргаш
Категори:Кайсери провинцин нах беха меттигаш
Категори:Кайсери провинцин микрокӀошташ
Категори:Коджасинанан микрокӀошташ
Категори:Коджасинанан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан микрокӀошташ
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
HD40653
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Мата Тамбор (Котастла)
Мата Тамбор — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Мата Тамбор лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Пауне
Пауне (Пауне) — Сербин Колубара гуонан йукъараллера (општина) нах беха меттиг.
Географи
Лаьтташ йу Балканийн ахгӀайренан къилбаседа декъан тӀехь, хӀордан сизал локхалла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Литература
Категори:Колубара гуо нах беха меттигаш Категори:Сербин нах беха меттигаш
Бел
Бел, Баьхьа — куьйга охку гӀирс, дукхаха дерг лелайо лаьттаца болх беш (охкуш, цӀано йеш, тӀейуттуш), ГӀаж тӀейоьллина келап йу. Йерриг нийса белийн йукъара цӀе — ира йа «охку» бел йу.
Хьалхарчу заманахь белан келап дечигах (цунах баьхьа олура), даьӀахках, сайн маӀанех, кхечу гӀирсех йора. Жимма тӀаьхьа баьхьанна, чӀагӀйеш, гуонаха эчиг тухура, цул тӀаьхьа йукъайелира дийнна металлан келап.
Сурт хӀоттор а, йар а
Билгалйоккху белийн кхо коьрта класс :
Бел ламаста лаьтта кхаа декъех :
Шира кепара белаш Россехь
Стандартан баьхьа йа лара 6—14 вуьрша шуьйра а, 8—16 вуьрша йеха а хуьлу, йерриг йохалла тӀемаца 1½—1¾ аьрша хуьлу. Белаш а, ларанаш а йора дукъаха дерг мехах, кӀезиг йора хьехах а, дакхах а, кхин а кӀезиг йора наж диттах а, леганах.
Белийн тайпанаш: кертан, йа боьха, Ӏаьржа — кхаьлли, ло, иштта кхин а гулйеш йолу; пешан йа бепигдойлин, — пехло (Вологдин губерни), йалтанан — шуфля (Гроднон), ларанца, апарица аьгна, божалара а, гӀанашкара йалта гулдеш йолу, кхин а хи, тӀуналла аракхуссу; цаца (Гроднон) — жимачу барамера шуфля, цӀена йина а, йалта а, кхин дерг а хьалауоха.
Баьхьанаш бар (жоммагӀца, мангал-урсца, наггахь доккхачу уьрсца) башха кхиинера: Тверан (Вышневолоцкан уезд хӀора шарахь Николаевскан а, Рыбинскан-Бологовон цӀерпоштнекъийн хьашташна 100 000 баьхьа), Рязанан (Рязанан, Касимовн, Егорьевн уездаш), Калугин (Жиздринскан, Козельскан, Лихвинан, Мещовскан уездаш), Тамбовн, Воронежан, Саратовн (къилбаседа уездаш) губернешкахь.
Белаш геральдикехь
Белан сурт дара Хорезман Халкъан Советийн Республикин сурт тӀехь.
Хьажоргаш
Категори:Окопаш йоху гӀирс Категори:Йуьртабахаман гӀирс Категори:Латта Категори:ЦӀанонан гӀирс Категори:Белаш
Пуерта дел Серо (Сан Франсиско дел Ринкон)
Пуерта дел Серо — Мексикин Гуанахуато штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Пуерта дел Серо лаьтташ йу Мексикин йуккъерчу декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 16 — 22 °C.
Истори
1824 шеран 14 октябрехь дуьйна Гуанахуато штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Гуанахуато штатан нах беха меттигаш
Новий Дембск
Новий Дембск — Польшин Мазовин воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Мазовин воеводаллин нах беха меттигаш
Искирски
Искирски (Искирский) — Российн Федерацин Пермийн мехкан Бардан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат барамера континенталан йу. Малхбузера догӀучу хӀаваийн массийн новкъахь долчу Басеги дукъо, массо Урало санна, лекха дацахь а, дикка сацадо Атлантикин хӀаваъ малхбалехьа даржарах. Мехкан климататан амалехь континенталла йу, цуьнан бахьна дукха хьолахь бӀаьста догӀу арктикин хӀаваъ ду. Каран хӀордан шийла мох къаьста кӀезиг тӀаналлийца, Атлантикин хӀаваан массаш, бӀостанехьа, тӀуналла дукха йолуш ду (700—800 мм шарахь гергга). Махкахь дикка йовха аьхке йу, цхьадолчу шерашкахь уггар шийла бутт февраль хуьлу. Ах йочанаш ло кепара хуьлу. ДогӀанаш дукхахдерг сентябрехь а, июнехь а хуьлу, малхбузен басешкахь алсама дакъа — августехь хуьлу. Минимум йочанаш йогӀу февралехь а, декабрехь а. Аьхка лаьмнашкахь стигал къекъаш догӀанаш оьху. Мехкан амалехь йу сих-сиха хуьлу аьхкенан дохк, уьш наггахь масех дийнахь лаьтта.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Екатеринбургца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+5.
Хьажоргаш
Категори:Бардан кӀоштан нах беха меттигаш
Синко де Майо (Хесус Каранза)
Синко де Майо — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Синко де Майо лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Пански-1
Пански-1 (Панское-1) — Российн Федерацин Смоленскан областан Починокан кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Климат барамера континенталан йу, амалехь барамера йовха аьхке а, барамера шийла Ӏа а ду. Ӏаьн хьалхара дакъа довха ду шолгӀачул. ХӀаваан йовхачу температуран (де-буьйсан йукъара барам) мур лаьтта 213-224 дийнахь. ГӀоролаш йоцучу муьран йукъара барам 125-148 де. Цхьацца шерашкахь хаало дикка дӀатовжар йийцинчу климатан амалех. Йочанийн шеран барам бу 645-691 мм. Кхааннах ши дакъа догӀан кепара догӀу, цхьа дакъа ло кепара хуьлу. Цхьаьна эшшара лон чкъор лаьтта декабрь болалуш, деша апрелан хьалхарчу декадехь.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Починокан кӀоштан нах беха меттигаш
(2560) Зигма
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Сладки (Ростовн область)
Сладкий (Сладкий) — Российн Федерацин Ростовн областан Сальскан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь амалехь йу бараман асанера бараман континенталан климат. Ӏа дукха хьолахь кхоьлина а, мохе а ду. Аьхке мохе а, йекъа а, йовха а йу. Климатан континенталан сипташ чӀагӀло мехкан къилбаседа-малхбузера къилба-малхбале. ТӀекхета йокъалла, йовхо. ЧӀагӀло мехаш, Ӏаьнан шелонаш. Климатан амалан башхалла йу маьлхан серло а, йовхо а шорта хилар. Дукха хуьлу барамера шораллин къилба зонин циркуляцин процессаш. Амма, Арктикера шийла массаш кхача тарло, масийттаза йан а тарло уьш.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Круз де лос Эстерос (Теколутла)
Круз де лос Эстерос — Мексикин Веракрус штатан муниципалитетера нах беха меттиг.
Географи
Круз де лос Эстерос лаьтташ йу Мексикин малхбалехьара декъехь.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 22 — 26 °C (72 — 79 °F).
Уггаре дукха йочанаш хьуьлу аьхка 2000-3500 мм (йа 79-138 дюйм), Ӏа декъа хуьлу.
Истори
ХӀара латтанаш XV бӀешарахь а, XVI бӀешо доладалалц а Ацтекийн империн йукъахь дара, 1519 шарахь кхуза баьхкира испанхой, территори цара долайаккхира.
1824 шеран 31 январехь дуьйна Веракрус штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Веракрус штатан нах беха меттигаш
Гирчина
Гирчина — Румынин Нямц жудецан коммунера эвла.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Арахьара хьажоргаш
Категори:Румынин нах беха меттигаш Категори:Нямц жудецан нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Нагорни (Шенталан кӀошт)
Нагорни (Нагорный) — Российн Федерацин Самарин областан Шенталан кӀоштара эвла.
Климат
Эвла йу барамера шораллера континенталан климатан асанехь, шен амалехь арктикан а, тропикан а а хӀаваъ кхачар а долуш. ГӀоролаш йоцу мур Ийдалан тогӀенехь лаьтта йуккъера барам 159 дийнахь, 29 апрелера 4 октябрь кхаччалц, амма гӀеххьа галл а долу оцу тӀиера цхьацца шерашкахь. Иштта, 1967 ш. тӀаьххьара бӀаьстенан гӀоролаш хилира 4 июнехь, ткъа 1950 ш. хьалхара гуьйренан гӀоролаш 14 сентябрехь хилира. ГӀоролаш цахуьлу мур бозу рельефан хьолах. Кхузахь йогӀу шарахь 500 мм йочанаш. Йочанаш цхьабосса цайаро сих-сиха йокъаллаш хӀиттайо. Йокъаллаш алсама хуьлу май беттан шолгӀа а, кхоалгӀа а декадашкахь, июнан хьалхарчу декадехь а, цасоццаш йочанаш хуьлу – дукха хьолахь январехь а, февралан хьалхарчу а, шолгӀачу а декадашкахь, ткъа кхин а октябран шолгӀачу декъехь – ноябран хьалхарчу декадехь.
Сахьтан аса
Эвла йу Самарин хенан сахьтийн асехь. UTC-ца хийцадалар ду +4:00. Москохан хенаца цу сахьтийн асан гуттар а хийцадалар ду +1 сахьт, MSK+1 санна Россехь къастош а йу. 2010-гӀа шо кхаччалц, областехь йара асан Самарин хан (МСК+1). 2010-2014-чу шерашкахь йара Москохан хан. 2014-чу шеран 26-чу октябрехь дуьйна регион йу йуха а кхоьллинчу кхозлагӀчу сахьтийн зонехь (МСК+1, Москохан хан + 1 сахьт, UTC+4). Маьлхан хенаца йукъара башхалла йу 30 минот тӀера областан малхбалехь, малхбузехь 48 минот тӀекхаччалц.
Хьажоргаш
Категори:Шенталан кӀоштан нах беха меттигаш
Грирс-Ферри (Арканзас)
Грирс-Ферри  — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Арканзас штатера гӀала.
Хьажоргаш
Категори:Арканзас штатан гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:АЦШ гӀаланаш
Прудки (Одоеван кӀошт)
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Одоеван кӀоштан нах беха меттигаш
Пухали (Подлясьен воеводалла)
Пухали  — Польшин Подлясьен воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
ТгӀамонт-Еми
ТгӀамонт-Еми — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — МоьгӀт а, Мозель а.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:МоьгӀт а, Мозель а департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Колотепек (Аютла де лос Либрес)
Географи
Колотепек лаьтташ йу Мексикин къилба-малхбузехьара декъехь, Мехико гӀалин къилбехьа.
Климат
Кхузахь климат йу кӀаьда йовха, шера-йуккъера температура йу 21,9 °C.
Истори
1849 шеран 27 октябрехь дуьйна Герреро штатан йукъахь йу.
Хьажоргаш
Категори:Мексикин нах беха меттигаш Категори:Герреро штатан нах беха меттигаш
Гура-Сьвентего-Яна (Лимановскан повет)
Гура-Сьвентего-Яна — Польшин Малопольскан воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Малопольскан воеводаллин нах беха меттигаш
Фернан-Жуаниш
Фернан-Жуаниш — Португалин Гуарда гуонан йукъара фрегези. ЙукъайогӀуш йу цӀе йолучу муниципалитетан.
Географи
кӀошташ. Майда —.
Хьажоргаш
Категори:Гуарда кӀошташ Категори:Португалин фрегезеш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Эмтмансберг
Эмтмансберг — Германин Бавари латтана йукъара коммуна.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Германин гӀаланаш Категори:Германин коммунаш Категори:Бавари латтана гӀаланаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Новоосиновски (разъезд)
Новоосиновский (Новоосиновский) — Российн Федерацин Новосибирскан областан Сузунан кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь климат континенталан йу. Лаьттан гӀоролаш йуьйлало сентябран шолгӀачу декъехь, чекхйовлу май чекхболуш. Шелонан мур лаьтта - 178, йовхонан - 188, гӀур йоцуш – 120 дийнахь. Географин хьоло цуьнан климатан континенталалла алсама лурйо, оццу географин шораллашкахь лаьттачу, амма адаман даха аьтто болчу Европин а, Америкин а кӀошташкахьчул.
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Омскца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+6.
Хьажоргаш
Категори:Сузунан кӀоштан нах беха меттигаш
Вотсон (Луизиана)
Вотсон — Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн Луизиана штатера нах беха меттиг, иза лоруш йу бахархойн статистикин меттиг (census-designated place, CDP) санна.
Географи
ХӀордан сизал локхалла.
Хьажоргаш
Категори:Луизиана штатан бахархойн статистикин меттигаш Категори:Луизиана штатан нах беха меттигаш Категори:АЦШ бахархойн статистикин меттигаш
Нови Кисловка
Нови Кисловка (Новая Кисловка) — Российн Федерацин Брянскан областан Суражан кӀоштара эвла.
КоьйджегӀиз (Амаси)
КоьйджегӀиз (Köyceğiz) — Туркойчоьнан Ӏаьржа хӀордан регионан Амаси провинцин (ил) Амасин кӀоштара эвла.
Нови Кисловка
Климат
Эвла лаьтта Российн Федерацин Европин декъан циклонаш а, антициклонаш а лела коьрта некъашна уллохь. Хийцалуш йолу довхачу а, шийлачу а хӀаваийн тулгӀенаш (дукха хьолахь майхь) кхуллу цхьаьнаэшшара боцу хенан хӀоттам, аьхка даладо стигал къекъарца догӀанаш, Ӏай йалайо йоццу йовхонаш.
КоьйджегӀиз (Амаси)
Хьажоргаш
Категори:Амаси провинцин нах беха меттигаш
Нови Кисловка
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Суражан кӀоштан нах беха меттигаш
КоьйджегӀиз (Амаси)
Хьажоргаш
Категори:Амасин кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Туркойчоьнан нах беха меттигаш
HD40660
BD+11 1075 — бу спектран классан химин пекуляран седа, цуьнан гуш болу седин барам  гергга бу, лаьтта  седарчийн гуламехь.
Оццу спектран классан шеш ма-доллучу седарчех къаьста спектрашкахь йолчу цхьацца хаъал йолчу башхаллашца, ткъа наггахь кхечу хьесапашца а (масала, онда а, хийцалун а магнитийн аренашца). Бахьна — химин хӀоттаман аномалеш, онда магнитийн аренаш хилар и кх. дӀа а. Химин пекуляран седарчий (CP-седарчий) даьржина коьрта рогӀера довха седарчашна йукъахь.
Оцу коьрта рогӀера довха седарчийн тӀехулонан башха хӀоттам, дукха хьолехь лору седа кхоьллинчул тӀаьхьа хилла процессаша бина, масала, седарчийн арахьара чкъоьрнашна йукъара диффузи йа магнитан эффекташ. Оцу процессаша цхьа долу дакъолгаш, масала He, N, O, «нуьйр туьллуьйту» лахара чкъоьрнашкара атмосферехь, ткъа оццу хенахь кхин дакъолгаш, масала Mn, Sr , Y, Zr «левитаци» йо чоьхьара тӀехулоне, цуьнан жамӀехь хаало спектран башхаллаш. Тардолуьйту, седарчийн йаккъийн а, берриг седин коьрта хӀоттамийн а йу алсама химин хӀоттаман нормера маркхалаш, цара йухатуху, шайх кхоллайеллачу газан мархийн хӀоттам. Иштта диффузи а, левитаци а хилийтархьама а, кхолладелла чкъоьрнаш метах даьхна ца хилийта а, седин атмосфера конвекцина дикка цхьанаэшшара хила йеза, тӀаккха конвекцин иэдарш хир дац. Иштта цхьанаэшшаралла йало кховдийна механизм, - иза кхечарех тера йоцу йоккха магнитийн аре йу, иза хаало дукха хьолехь оцу тайпана седарчашкахь.
Хьажа иштта
Категори:Химин пекуляран седарчий Категори:Седарчий абатца
Вич (Белуно)
Вич — Италин Венеция регионан  коммунера эвла.
Климат
Кхузахь климат йу Лаьттайуккъера хӀордан, барамехь йекъа а, йовха, Ӏа шийла ца хуьйла.
Литература
Категори:Венеция регионан нах беха меттигаш Категори:Италин нах беха меттигаш
(4484) Сиф
(4484) Сиф  — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.
Истори
ДӀайиллина 1987 шеран 25 февралехь Поуль Йенсен цӀе йолу Ӏилманчо Брорфельде обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «1987 DD».
Хьажа иштта
Категори:Коьрта асанан астероидаш Категори:Астероидаш абатца
Залесе (гмина Плосьниця)
Залесе  — Польшин Вармия-Мазурин воеводаллин  гминера эвла.
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Варми-Мазурин воеводаллин нах беха меттигаш
Санта-Мария-ла-Карита
Санта-Мария-ла-Карита — Италин Кампани регионера коммуна. Лаьтташ йу Неаполь провинцехь.
Географи
Коммунан майда —. ХӀордан сизал локхалла. коммунаш.
Хьажоргаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Италин коммунаш Категори:Кампани йукъара гӀаланаш
Фуэнтельсас
Фуэнтельсас — Испанин Гвадалахара провинцин муниципалитет.
Географи
Муниципалитетан майда —. ХӀордан сизал локхалла. муниципалитеташ.
Хьажоргаш
Категори:Испанин муниципалитеташ Категори:Гвадалахара провинцин муниципалитеташ Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Васильевски (Владимиран область)
Васильевски (Васильевский) — Российн Федерацин Владимиран областан Меленкин кӀоштара дӀатесна эвла.
Климат
Кхузахь климат билгалйоккху цуьнан географин хьоло, цунах доьзна ду маьлхан йовхо кхачар а, тайп-тайпана хӀордан, континенталан барамера шораллин, арктикин хӀаваан массаш лелар а (луларчу Малхбузен Европин, Йуккъера а, Къилбаседера а Азин, Атлантикин а, Къилбаседа Шен Ӏапказийн акваторера).
Сахьтан аса
Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. Сахьтан аса йу UTC+3.
Хьажоргаш
Категори:Меленкин кӀоштан нах беха меттигаш
Сятра-Марги
Сятра-Марги (Çатра Марка, Сятра-Марги) — Чувашин Чебоксаран кӀоштара эвла.
Поштан индекс — 429521. ОКАТО - 97244812004. Код КЛАДР - 2101700012200.
Налоган органан код - 2135.
Бахархой
Бахархойн дукхалла 240 стаг ( 2010 шо).
Хьажоргаш
Категори:Чувашин Чебоксаран кӀоштан нах беха меттигаш
Аза-Шатене
Аза-Шатене — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Лимузен регионехь. Коммунан департамент — КгӀоьз.
Географи
.
Билгалдахарш
Категори:КгӀоьз департаментан коммунаш Категори:Францин гӀаланаш
Стшемешна-Перша
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Лодзинскан воеводаллин нах беха меттигаш
Пухали-Нови
Пухали-Нови — Польшин Подлясьен воеводаллин  гминера эвла.
Климат
Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).
Хьажоргаш
Категори:Польшин нах беха меттигаш Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш Категори:Подлясьен воеводаллин нах беха меттигаш
Шуневичи
Шуневичи (Шуневічы) — Белоруссин Витебскан областан Глубокин кӀоштара эвла.
Климат
Кхузахь хуьлу барамера континенталан климат сих-сиха Атлантикин циклонашца; кӀеда а, тӀуьна а Ӏа, йовха аьхке, тӀуьна гуьйре. Кхузара климатан хьолаш беркате а, тайна а ду йалташ, хастоьмаш, Малхбален Европера йуккъера асанан стоьмийн дитташ а, коьллаш а лело, кхин а башха ду картол, виета, цхьаьна шеран бецаш, йолан орам-стоьмаш лело.
Хьажоргаш
Категори:Витебскан областан нах беха меттигаш
Категори:Глубокин кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Белоруссин нах беха меттигаш
Асбест (гӀала)
Асбест — Российн Свердловскан областара гӀала. Асбестан гӀалин гуонан административан центр.
Билгалдахарш
Категори:Свердловскан область