cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Duâi-tàu-chái
分類:Sĭk-ŭk 分類:Chái
Truku-cŭk
Truku-cŭk sê Dài-uăng nguòng-cê̤ṳ-mìng diē-sié gì siŏh ciáh mìng-cŭk, hŭng-buó diŏh Huă-lièng.
分類:Dài-uăng nguòng-cê̤ṳ-mìng
154
154 sê 153 gâe̤ng 155 cĭ găng gì cê̤ṳ-iòng-só.
分類:Só-cê
Jakarta
Jakarta (Jakarta) sê Éng-nà̤ gì siū-dŭ.
分類:Éng-nà̤ 分類:siū-dŭ
1762 nièng
1762
Guó-sié
分類:1760 nièng-dâi
2 sié-gī
2 sié-gī sê cī téng 101 nièng 1 nguŏk 1 hô̤ kăi-sṳ̄, gáu 200 nièng 12 nguŏk 31 hô̤ giék-sók gì siŏh ciáh sié-gī.
蟟囝
縮圖|蟟囝 蟟囝（學名：Corbiculidae）是蜀種水生軟體動物. 也寫作䖻囝.
Cō̤-cŏng
Cō̤-cŏng sê Dṳ̆ng-guók Săng-dĕ̤ng-sēng gì siŏh ciáh dê-ngék-chê.
分類:Săng-dĕ̤ng
蟟囝
敆福州也有時乞儂寫作「蜆仔」「蜆子」，又讀作蟟囝（Liù-giāng）.
食用
蟟囝富含蛋白質、鈣、磷、鈉、鉀、鋅，少量牛磺酸、維生素等等其成分.
唐朝蘇敬等等儂合編其《新修本草》講了：「蜆殼陳久者止痢. 車螯、蚶蠣、之屬，亦可為食，無損益，不見所主. 雉入大水變為蜃. 蜃者，腎，云是大蛤，乃是蚌爾，煮食諸蜊蝸與菜，皆不利人也. 〔謹案〕蜆，冷，無毒. 主時氣開胃，壓丹石藥，及疔瘡，下濕氣，下乳，糟煮服良. 生浸取汁，洗疔瘡. 多食發嗽，並冷氣，消腎. 陳殼，療陰瘡，止痢. 蜆肉，寒，去暴熱，明目，利小便，下熱氣，腳氣，濕毒，解酒毒，目黃. 浸取汁服，主消渴. 爛殼，溫，燒為白灰飲下，主反胃，吐食，除心胸痰水. 殼陳久，療胃反及失精. 」
7 nguŏk 16 hô̤ (nùng-lĭk)
7 nguŏk 16 hô̤ sê nùng-lĭk 7 nguŏk gì dâ̤ 16 gĕ̤ng.
分類:Nùng-lĭk 7 nguŏk
Tsou-cŭk
分類:Dài-uăng nguòng-cê̤ṳ-mìng
155
155 sê 154 gâe̤ng 156 cĭ găng gì cê̤ṳ-iòng-só.
分類:Só-cê
Belize
Belize sê Dṳ̆ng Mī-ciŭ gì siŏh ciáh guók-gă.
分類:Dṳ̆ng Mī-ciŭ guók-gă
Dĕ̤ng-kiĕ
Dĕ̤ng-kiĕ(冬鮭) sê siŏh cṳ̄ng niōng-tā̤ dông-ŭk(軟體動物), iâ sê hāi-chiĕng(海鮮) gì siŏh cṳ̄ng. Dĕ̤ng-kiĕ iâ â̤ sāi puŏh dă lā̤ siĕh, puŏh dă gì dĕ̤ng-kiĕ‎ hô̤ lā̤ “mĕ̤k-ngṳ̀”(墨魚).
分類:niōng-tā̤ dông-ŭk
9月14號
過世
14
Iran
Iran sê sié-gāi gì guók-gă cĭ ék. Ĭ ôi-dé găk Dṳ̆ng Ā, Să̤-buô sê Iraq.
分類:Ā-ciŭ guók-gă
Hiêng-dâi Biĕu-cūng Háng-ngṳ̄
Hiêng-dâi Biĕu-cūng Háng-ngṳ̄ (現代標準漢語) sê Dṳ̆ng-guók dâi-lṳ̆k, Dài-uăng gâe̤ng Sĭng-gă-pŏ̤ gì guăng-huŏng ngṳ̄-ngiòng. Hiêng-dâi Biĕu-cūng Háng-ngṳ̄ gì huák-ĭng sê ī Báe̤k-gĭng huŏng-ngiòng ùi biĕu-cūng, sṳ̀-ngṳ̄ ī báe̤k-huŏng huŏng-ngiòng bàng-siòng sāi gì sṳ̀ có̤ gĭ-chū, ngṳ̄-huák áng-ciéu hiêng-dâi Háng-ngṳ̄ băh-uâ-ùng gì ùng-huák giĕ-cáik.
Téng ngṳ̄-ngiòng-hŏk gì huŏng-miêng lì gōng, Hiêng-dâi Biĕu-cūng Háng-ngṳ̄ sê Háng-ngṳ̄ Guăng-uâ gì siŏh cṳ̄ng huŏng-ngiòng.
Lĭk-sṳ̄
Gū-cā sèng-âu, Háng-ngṳ̄ cêu ô cêng sâ̤ huŏng-ngiòng. Ôi lāu huŏng-biêng lī-dê guók-gă, lĭk-dâi uòng-dièu dŭ ô kŭi-diēng guăng-uâ ông-dông. Diŏh Mìng-dièu gâe̤ng Chĭng-dièu, céng-hū găk ciòng-guók gáuk-dê siék-lĭk „Céng-ĭng Cṳ̆-iêng“ (正音書院). Dáng-sê ĭng-ôi gū-cā mùi-tā̤ mâ̤ huák-dăk, tŭng-guó "Céng-ĭng Cṳ̆-iêng" lì gá báh-sáng gōng Guók-ngṳ̄ dŭ mò̤ nuô-uâi hâu-guō, nâ ô tĕ̤k-cṳ̆-nè̤ng â̤ báik gōng.
1912 nièng Dṳ̆ng-huà Mìng-guók sìng-lĭk hâiu, Guók-mìng-dōng gié-sṳ̆k tŏi-guōng Guók-ngṳ̄. 1955 nièng, Gê̤ṳng-sāng-dōng bô gâe̤ng "Guók-ngṳ̄" gì ciáng-sék mìng-chĭng (名稱) gāi có̤ "Pū-tŭng-uâ". Ĭng-ôi mùi-tā̤ gâe̤ng gáu-ṳ̆k gì pū-gĭk, ciā buáng gá sié-gī gōng Guók-ngṳ̄ gì nè̤ng muōng lài muōng sâ̤.
Dṳ̆ng-guók Dâi-lṳ̆k gâe̤ng Dài-uăng gì Guók-ngṳ̄ găk ngṳ̄-ĭng, sṳ̀-ngṳ̄ dēng huŏng-miêng dŭ ô sŏ̤h piĕ kṳ̆-biék.
7 nguŏk 17 hô̤ (nùng-lĭk)
7 nguŏk 17 hô̤ sê nùng-lĭk 7 nguŏk gì dâ̤ 17 gĕ̤ng.
分類:Nùng-lĭk 7 nguŏk
Sĭng-lò̤-kṳ̆
Sĭng-lò̤-kṳ̆ (新羅區) sê Lṳ̀ng-ngàng â-dā̤ gì siŏh ciáh kṳ̆, iâ sê Lṳ̀ng-ngàng gì hèng-céng dṳ̆ng-sĭng gâe̤ng mì-ék gì siŏh ciáh kṳ̆.
分類:Lṳ̀ng-ngàng
1763 nièng
1763
Guó-sié
分類:1760 nièng-dâi
Mìng-báe̤k-ngṳ̄
Mìng-báe̤k-ngṳ̄ (閩北語, Mâing-bă̤-ngṳ̌), sê duâi-buô-hông Nàng-bìng nè̤ng gì mū-ngṳ̄, găk Mìng-báe̤k duâi buô-hông dê-kṳ̆ dŭ sê gōng ciā uâ gì. Gĭng-dáng sié-gái gà̤-dēng gōng Mìng-báe̤k-ngṳ̄ gì dŭ-liāng ô 1 chiĕng uâng.
Huŏng-ngiòng
Mìng-báe̤k-ngṳ̄ ô 2 ciáh huŏng-ngiòng piéng-kṳ̆:
分類:Mìng-báe̤k-ngṳ̄
Siū-dŭ
Siū-dŭ sê cī siŏh ciáh guók-gă gì hèng-céng dṳ̆ng-sĭng, hĕ̤k-ciā gōng sê dṳ̆ng-iŏng céng-hū găk gì hī ciáh siàng-chê.
* 分類:Céng-dê
156
156 sê 155 gâe̤ng 157 cĭ găng gì cê̤ṳ-iòng-só.
分類:Só-cê
Brazoria Gông (Texas)
Brazoria Gông sê Mī-guók Texas gì siŏh ciáh gông.
分類:Texas gì gông
10 nguŏk 11 hô̤
Guó-sié
分類:10 nguŏk
Caesium
Caesium sê siŏh cṳ̄ng gĭng-sṳ̆k, iâ sê siŏh cṳ̄ng huá-hŏk nguòng-só. Nguòng-cṳ̄ sê̤ṳ-só sê 55, huá-hŏk hù-hô̤ sê Cs.
Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu
分類:Huá-hŏk nguòng-só
Dáik-ciŭ
Dáik-ciŭ sê Dṳ̆ng-guók Săng-dĕ̤ng-sēng gì siŏh ciáh dê-ngék-chê.
分類:Săng-dĕ̤ng
3 sié-gī
3 sié-gī sê cī téng 201 nièng 1 nguŏk 1 hô̤ kăi-sṳ̄, gáu 300 nièng 12 nguŏk 31 hô̤ giék-sók gì siŏh ciáh sié-gī.
7 nguŏk 18 hô̤ (nùng-lĭk)
7 nguŏk 18 hô̤ sê nùng-lĭk 7 nguŏk gì dâ̤ 18 gĕ̤ng.
分類:Nùng-lĭk 7 nguŏk
Ciŏng-bìng
Ciŏng-bìng-chê (漳平市) sê Lṳ̀ng-ngàng â-dā̤ guāng gì siŏh ciáh chê.
Siraya-cŭk
Siraya-cŭk sê Dài-uăng nguòng-cê̤ṳ-mìng diē-sié gì siŏh ciáh mìng-cŭk, hŭng-buó diŏh Gă-ngiê, Dài-nàng gâe̤ng Bìng-dĕ̤ng.
分類:Dài-uăng nguòng-cê̤ṳ-mìng
Hampshire Gông (Massachusetts)
Hampshire Gông (Ĭng-ngṳ̄: Hampshire County) sê Mī-guók Massachusetts gì siŏh ciáh gông.
分類:Massachusetts gì gông
9月15號
過世
15
1764 nièng
1764
Kă-giù
Kă-giù (骹球) sê siŏh cṳ̄ng tā̤-ṳ̆k ông-dông gì sêng-âu sāi gì giù, sāi kă ték.
Biĕu-cūng gì kă-giù bī-suói héng lâng dôi gáuk puái 10 ciáh giù-uòng gâe̤ng 1 ciáh siū-muòng-uòng, dŭ-liāng lā̤ 11 nè̤ng, găk dĭk-sé-gáe̤k-hìng (直四角形) gì chāu-dê giù-diòng lā̤ dó̤i-dê, céng-gŭng. Bī-suói mŭk-dék sê cêng-lĭk-liông ké̤ṳk kă-giù siâ diē dó̤i-huŏng gì giù-muòng diē-sié, mūi siâ diē 1 giù cêu ô nièng-ài dáik gáu 1 hông, diŏh bī-suói uòng-sìng hâiu, dáik-hông sâ̤ gì hṳ̄ siŏh dôi â̤ iàng kó̤. Ṳ̀-guō diŏh bī-suói giĕ-dêng sì-găng nô̤i dáik-hông dè̤ng-iông, cêu ô bék-iéu káng bī-suói giĕ-gáh gì giĕ-dêng, â̤ sāi tiŭ-chiĕng, cĕng-gă sì-găng gái gié-sṳ̆k bī-suói hĕ̤k-ciā hô-siâ-diēng-giù (互射點球) dēng iông-sék bī-suói buŏng gèng-giâ. Kă-giù bī-suói dṳ̆ng dṳ̀ kó̤ siū-muòng-uòng ô nièng-ài găk cê-giă huŏng géng-kṳ̆ lā̤ lê-ê̤ṳng chiū-buô ciék-ché̤ṳk kă-giù nguôi, giù-diòng lā̤ mūi siŏh ciáh giù-uòng nâ ô nièng-ài lê-ê̤ṳng chiū ī-nguôi gì sĭng-tā̤ gì-tă buô-ôi kóng-cié kă-giù (chók-gié nguôi gì giù liê-nguôi).
Bī-suói diòng-dê
1. Diòng-dê miêng-cék: bī-suói diòng-dê diŏh săng dĭk-sé-gáe̤k-hìng gì, dòng-dô ng-sāi dŏ̤ ṳ̀ 120 mī hĕ̤k-ciā ciēu ṳ̀ 90 mī, kuăng-dô ng-sāi dŏ̤ ṳ̀ 90 mī hĕ̤k-ciā ciēu ṳ̀ 45 mī. diŏh gáuk-cṳ̄ng cìng-huóng giâ, dòng-dô bék-sṳ̆ chiĕu guó kuăng-dô.
2. Uâ-siáng : bī-suói diòng-dê diŏh uâ chók siáng-dèu, siáng kuăng ng-sāi chiĕu guó 12 lī-mī. Diòng-dê dĕng-dŏng uâ siŏh dèu siáng, hô̤ lā̤ dṳ̆ng-siáng. Diòng-dê dṳ̆ng-iŏng diŏh có̤ siŏh bĭh uòng-sĭng, uâ siŏh bĭh buáng-géng sê 9.15 mī gì ièng-kuàng, hô̤ lā̤ dṳ̆ng-kuàng.
3. Giù-muòng kṳ̆: diŏh diòng-dê lâng bĕng liê giù-muòng diē-sié 5.50 mī gì giù-muòng siáng lā̤, gáuk uâ siŏh dèu dòng 5.50 mī gâe̤ng giù-muòng siáng sùi-dĭk gì siáng, siŏh bĕng gâe̤ng giù-muòng siáng siŏng ciék, gó siŏh bĕng uâ siŏh dèu lièng-ciék siáng gâe̤ng giù-muòng siáng bìng-hèng, ciá gūi dèu huâng-ùi nô̤i hô̤ lā̤ giù-muòng kṳ̆.
4. Huăk-giù kṳ̆: diŏh diòng-dê lâng bĕng liê giù-muòng diē-sié 16.50 mī gì giù-muòng siáng lā̤, cī 3 dèu siáng gâe̤ng giù-muòng siáng huâng-ùi nô̤i gì dê-kṳ̆ hô̤ lā̤ huăk-giù kṳ̆.
5. Gáe̤k-giù kṳ̆: héng biĕng-siáng gâe̤ng giù-muòng siáng gău-chă diēng ôi uòng-sĭng, héng 1 mī ôi buáng-géng, hióng diòng-dê lā̤ gáuk uâ siŏh dâung 1/4 gì uòng-hù, ciá hù nô̤i dê-kṳ̆ hô̤ lā̤ gáe̤k-giù kṳ̆.
6. Giù-muòng: giù-muòng diŏh găk mūi siŏh dèu giù-muòng-siáng gì dṳ̆ng-iŏng, héng lâng dèu siŏng-gê̤ṳ 7.32 mī, gâe̤ng liê diê-dău 2.44 mī gì cūi-bìng huàng-mŭk lièng-ciék cū-sìng.
分類:Tā̤-ṳ̆k
Hèng-sĭng
Hèng-sĭng kō̤-nèng sê:
Taivuan-cŭk
Taivuan-cŭk sê Dài-uăng nguòng-cê̤ṳ-mìng diē-sié gì siŏh ciáh mìng-cŭk, hŭng-buó diŏh Gŏ̤-hṳ̀ng, Bìng-dĕ̤ng gâe̤ng Dài-nàng.
分類:Dài-uăng nguòng-cê̤ṳ-mìng
157
157 sê 156 gâe̤ng 158 cĭ găng gì cê̤ṳ-iòng-só.
4 sié-gī
4 sié-gī sê cī téng 301 nièng 1 nguŏk 1 hô̤ kăi-sṳ̄, gáu 400 nièng 12 nguŏk 31 hô̤ giék-sók gì siŏh ciáh sié-gī.
Ankara
(Tū-ī-gì-ngṳ̄: Ankara) sê Tū-ī-gì Gê̤ṳng-huò-guók gì siū-dŭ. sê Tū-ī-gì gì céng-dê dṳ̆ng-sĭng, iā sê Tū-ī-gì gì lĭk-sṳ̄ ùng-huá miàng siàng, ô săng chiĕng gūi nièng gì lĭk-sṳ̄
Gáu-ṳ̆k
分類:Siàng-chê
Sié-cŭng Dĕk-biék Cê̤ṳ-dê-chê
Sié-cŭng Dĕk-biék Cê̤ṳ-dê-chê (세종특별자치시, 世宗特別自治市) sê Dâi-hàng Mìng-guók gì siŏh ciáh dĕk-biék cê̤ṳ-dê-chê.
158
158 sê 157 gâe̤ng 159 cĭ găng gì cê̤ṳ-iòng-só.
Sié-cŭng Dĕk-biék Cê̤ṳ-dê-chê
分類:Hàng-guók
9月16號
過世
16
Dĕ̤ng-ìng
Dĕ̤ng-ìng （東營） sê Dṳ̆ng-guók Săng-dĕ̤ng-sēng gì siŏh ciáh dê-ngék-chê.
Hiēng-huák
Hiēng-huák (憲法) sê siŏh ciáh guók-gă hĕ̤k-ciā dê-kṳ̆ có̤i gĭ-buōng gì huák-lŭk.
分類:Huák-lŭk
Hampshire Gông (West Virginia)
Hampshire Gông (Ĭng-ngṳ̄: Hampshire County) sê Mī-guók West Virginia gì siŏh ciáh gông.
分類:West Virginia gì gông
Hò̤-dĕk
Hò̤-dĕk sê Dṳ̆ng-guók Săng-dĕ̤ng-sēng gì siŏh ciáh dê-ngék-chê.
分類:Săng-dĕ̤ng
159
159 sê 158 gâe̤ng 160 cĭ găng gì cê̤ṳ-iòng-só.
分類:Só-cê
10 nguŏk 12 hô̤
Guó-sié
分類:10 nguŏk
Diê-biāng
Diê-biāng sê Hók-ciŭ duòng-tūng gì siēu-siăh. Ĭ gì có̤-huák sê sāi mī kău uòng-dâu hūng cà̤ diê, dṳ̆ sèng nṳ̆k gâe̤ng kṳ̀ng-chái có̤ gì âng bău kī dò̤ pù. Diê-biāng hìng-câung săng ièng-ièng gì, ngàng-sáik gĭng-uòng, káe̤k-káe̤k cìng sŭ, ê iā hò̤.
1766 nièng
1766
1765 nièng
1765
Guó-sié
分類:1760 nièng-dâi
Brazos Gông (Texas)
Brazos Gông sê Mī-guók Texas gì siŏh ciáh gông.
分類:Texas gì gông
1766 nièng
Guó-sié
分類:1760 nièng-dâi
160
分類:Só-cê
Diê-biāng
分類:Īng-sĭk 分類:Sĕk-ék ùng-huá
5 sié-gī
5 sié-gī sê cī téng 401 nièng 1 nguŏk 1 hô̤ kăi-sṳ̄, gáu 500 nièng 12 nguŏk 31 hô̤ giék-sók gì siŏh ciáh sié-gī.
Lài-ù
Lài-ù sê Dṳ̆ng-guók Săng-dĕ̤ng-sēng gì siŏh ciáh dê-ngék-chê.
分類:Săng-dĕ̤ng
6 sié-gī
6 sié-gī sê cī téng 501 nièng 1 nguŏk 1 hô̤ kăi-sṳ̄, gáu 600 nièng 12 nguŏk 31 hô̤ giék-sók gì siŏh ciáh sié-gī.
7 nguŏk 19 hô̤ (nùng-lĭk)
分類:Nùng-lĭk 7 nguŏk
9月17號
過世
17
Tū-ī-gì-ngṳ̄
(Türkçe) sê sê sié-gái ciō-iéu gì ngṳ̄-ngiòng cĭ-ék. Dṳ̆ng gâe̤ng Să̤  sê chĭng-chék. Ciòng sié-gái ī có̤ mū-ngṳ̄ gì nè̤ng dŭ-liāng ô 8300 uâng nè̤ng.
分類:Ngṳ̄-ngiòng
1767 nièng
1767
Guó-sié
分類:1760 nièng-dâi
7 nguŏk 20 hô̤ (nùng-lĭk)
7 nguŏk 20 hô̤ sê nùng-lĭk 7 nguŏk gì dâ̤ 20 gĕ̤ng.
Hù Cé-mìng
Hù Cé-mìng (Uŏk-nàng-ngṳ̄: Hồ Chí Minh/胡志明, 1890 n. 5 ng. 19 h. - 1969 n. 9 ng. 2 h.) sê Uŏk-nàng Gê̤ṳng-sāng-dōng gâe̤ng Uŏk-nàng Mìng-ciō Gê̤ṳng-huò-guók (Báe̤k Uŏk) gì siŏh ciáh liāng-dô̤-ìng.
分類:Uŏk-nàng ìng-ŭk 分類:Céng-dê-gă
161
161 sê 160 gâe̤ng 162 cĭ găng gì cê̤ṳ-iòng-só.
分類:Só-cê
Lièu-siàng
Lièu-siàng sê Dṳ̆ng-guók Săng-dĕ̤ng-sēng gì siŏh ciáh dê-ngék-chê.
分類:Săng-dĕ̤ng
Breathitt Gông (Kentucky)
Breathitt Gông sê Mī-guók Kentucky gì siŏh ciáh gông.
分類:Kentucky gì gông
162
162 sê 161 gâe̤ng 163 cĭ găng gì cê̤ṳ-iòng-só.
分類:Só-cê
7 sié-gī
7 sié-gī sê cī téng 601 nièng 1 nguŏk 1 hô̤ kăi-sṳ̄, gáu 700 nièng 12 nguŏk 31 hô̤ giék-sók gì siŏh ciáh sié-gī.
Hampton Gông (South Carolina)
分類:South Carolina gì gông
7 nguŏk 21 hô̤ (nùng-lĭk)
7 nguŏk 21 hô̤ sê nùng-lĭk 7 nguŏk gì dâ̤ 21 gĕ̤ng.
黃蜱
縮圖|黃蜱 黃蜱，書語叫青蛙，是蜀種脊椎動物，伊敆世界野価其地方都有分佈，種類也野価. 伊固是風蚊其天敵. 分類:脊椎動物
7 nguŏk 21 hô̤ (nùng-lĭk)
分類:Nùng-lĭk 7 nguŏk
Gì-săng
Gì-săng(旗山) sê Hók-ciŭ Mìng-âu gì siŏh cô̤ săng, ôi-dé găk Mìng-âu gì Siông-gă̤, Nàng-ṳ̄ lâng ciáh déng, Mìng-gĕ̤ng nàng ò̤-gièng. Ciō-hŭng hāi-băk 775 mī, nàng-báe̤k-hióng dòng 16.4 gŭng-lī, dĕ̤ng-să̤-hióng kuāng 5.4 gŭng-lī. Ĭ gì iông-sék iā chiông siŏh méng gì, gó-chṳ̄ hô̤ lā̤ Gì-săng.
Gĭng-dáng Gì-săng ī-gĭng ké̤ṳk céng-hū kăi-huák siàng Gì-săng Guók-gă Sĕng-lìng Gŭng-huòng.
分類:Hók-ciŭ gì săng
Diòng-tĭng
Diòng-tĭng-gâing (長汀縣) sê Lṳ̀ng-ngàng â-dā̤ guāng gì siŏh ciáh gâing. Diòng-tĭng gô-dā̤ hô̤ lā̤ Tĭng-ciŭ (汀州), sê Hók-gióng să̤-buô gì hèng-céng dṳ̆ng-sĭng. Ciā gâing iâ sê Hók-gióng Káh-gă ùng-huá gì dṳ̆ng-sĭng.
分類:Lṳ̀ng-ngàng
Làu Cĕng-éng
Làu Cĕng-éng (劉增應, 1958 n. 8 ng. 24 h. - ) sê Dṳ̆ng-huà Mìng-guók (Dài-uăng) gì siŏh ciáh céng-dê-gă. Ĭ sê Dṳ̆ng-guók Guók-mìng-dōng dōng-nguòng, diŏh 2014 nièng 12 nguŏk 25 hô̤ dŏng-sōng Lièng-gŏng-gâing (Mā-cū) gì gâing-diōng.
分類:Dài-uăng ìng-ŭk 分類:Dṳ̆ng-guók Guók-mìng-dōng dōng-nguòng 分類:Lièng-gŏng-gâing Gâing-diōng (Dṳ̆ng-huà Mìng-guók) 分類:Sáng Làu
鎂
縮圖|鎂其電子示意圖 鎂，是蜀種化學元素，伊其原子序數是12，元素符號是Mg. 伊也是蜀種雅活潑其金屬，所以做合金雅好. 鎂敆燃燒其辰侯會放出雅白其光，所以信號彈共焰火使伊做也雅好.
鎂其提取
工業做鎂一般都是趁海水裡勢其氯化鎂提取出其，方法敆下底.
1.高溫加熱石灰石／大理石，做出氧化鈣：
2.做出其氧化鈣加水，做出氫氧化鈣：
'''（注意：一般使氧化鈣，其實氫氧化鈉也蜀樣，但是雅貴. 所以下底都是使氫氧化鈣了）'''
3.做出其氫氧化鈣共氯化鎂反應：
4.做出其氫氧化鎂共鹽酸反應：
（兹兩步敆工業臺中叫富集）
5.電解氯化鎂：
常見反應
敆氯化氫氣體臺中加熱鎂共水：
鎂敆氮氣其下燃燒：
鎂敆氧氣其下燃燒:
鎂敆二氧化碳下燃燒：
鎂共鹽酸反應：
二氮化三鎂共水反應：
10 nguŏk 13 hô̤
Guó-sié
分類:10 nguŏk
Costa Rica
Costa Rica sê Dṳ̆ng Mī-ciŭ gì siŏh ciáh guók-gă.
分類:Dṳ̆ng Mī-ciŭ guók-gă
Orhan Pamuk
Orhan Pamuk Tū-ī-gì gì cáuk-gă, diŏh Istanbul chók-sié, 2006 nièng dáik gáu Nobel Ùng-hŏk-ciōng.
Lìng-gì
Lìng-gì sê Dṳ̆ng-guók Săng-dĕ̤ng-sēng gì siŏh ciáh dê-ngék-chê.
Orhan Pamuk
Orhan Pamuk sèu-sèu ké̤ṳk nè̤ng nêng-ùi sê Hâiu-hiêng-dâi cáuk-gă. Ĭ gì cáuk-pīng ké̤ṳk huăng-ĭk siàng siék-gūi cṳ̄ng ngṳ̄-ngiòng bēng-buōng găk ciòng sié-gái huák-biēu.
Ciō-iéu cáuk-pīng
Orhan Pamuk 6 huói kăi-sṳ̄ ŏ̤h uâ, gáu 22 huói giók-é có̤ siēu-siók-gă. Ĭ gì cáuk-pīng tā̤-hiêng lāu ùng-mìng ṳ̀ng-hăk gâe̤ng siŏng-chṳ̆ng gì é-ngiê, giéu nè̤ng chĭng-sṳ̆.
Gâe̤ng Tū-ī-gì céng-hū gì dáu-cĕng
2005 nièng 6 nguŏk, Tū-ī-gì céng-hū tŭng-guó 1 kuāng huák-áng, sĭng-mìng êng-hò̤ Tū-ī-gì-nè̤ng dŭ mâ̤-tĕ̤ng hī-bóng cê-gă gì guók-gă, nâ-mò̤ céng-hū ô guòng-lĭk sīng-puáng ĭ gì cô̤i. Găk ciā huák-áng tŭng-guó gì 4 gá nguŏk-nĭk cĭ-sèng, Ó̤-ī-hâng Pá-mŭk ô diŏh Sôi-sê̤ṳ (瑞士) gá-ciā chāi-huōng sèng-hâiu gōng guó Tū-ī-gì-nè̤ng găk lĭk-sṳ̄ siông báik-cèng có̤ guó cṳ̄ng-cŭk miĕk-ciŏk gì dâi. Gó-chṳ̄, céng-hū buóh siōng sīng-puáng ĭ, buóh niông ĭ diē găng-lò̤. Kī-só kăi-sṳ̄ cĭ-hâiu, Pamuk diŏh Dáik-guók gì bĕng-ciōng diēng-lā̤ siông duâi-siăng gōng: "Nguāi gái gōng siŏh huòi, tiăng chĭng-chū, gê̤ṳng-cūng ô siŏh-báh-uâng Ā-mī-nì-ā-nè̤ng gâe̤ng săng-uâng Kó-ī-dáik-nè̤ng diŏh Tū-ī-gì ké̤ṳk tài sī!" (I repeat, I said loud and clear that one million Armenians and 30,000 Kurds were killed in Turkey!)
Ciā sê̤ṳ-giông īng kī guók-cié cêng duâi huāng-éng. Sié-gái siông ô cêng sâ̤ nè̤ng ciĕ-tì Pamuk gì có̤-huák, nêng-ùi dó̤i ĭ gì kī-só sê giòng-găng ìng-guòng. 2006 nièng 1 nguŏk 22 hô̤, céng-hū dó̤i Pamuk gì kī-só ciáh giék-sók.
Nguôi-buô lièng-giék
分類:Tū-ī-gì ìng-ŭk 分類:Cáuk-gă
1768 nièng
1768
163
163 sê 162 gâe̤ng 164 cĭ găng gì cê̤ṳ-iòng-só.
9月19號
過世
19
1768 nièng
Guó-sié
分類:1760 nièng-dâi
163
分類:Só-cê
Gū-săng
Gū-săng (鼓山) sê Hók-ciŭ có̤i chók-miàng gì siŏh cô̤ săng, găk Hók-ciŭ chê-kṳ̆ dĕ̤ng biĕng gău-ngôi 8 gŭng-lī hŭ-uái, sṳ̆k Céng-ăng-kṳ̆ Gū-săng-déng guāng.
Gū-săng huông-huông-sék káng iā chiông siŏh ciáh iā duâi gì gū, bô găk lā̤ dâung ṳ̄ páh hŭng gì sèng-âu ô iā chiông gū gì siăng-ĭng téng săng-dâe̤ng diē-sié diòng chók lì, gó-chṳ̄ hô̤ lā̤ Gū-săng.
Gū-săng sê Hók-ciŭ có̤i dâe̤ng-iéu gì gīng-diēng cĭ ék, săng gà̤-dēng ô É̤ṳng-ciòng-sê, Hák-ciū-ngàng, Sĕ-báik-gīng, Guăng-ĭng-gó̤h dēng dēng gīng-diēng. Siông săng gì gū-dô biĕng-dău gó ô Chái Hiŏng, Ciŏ Hĭ dēng dēng iā sâ̤ chók-miàng gì ìng-ŭk siā gì cê.
分類:Hók-ciŭ gì săng
Breckinridge Gông (Kentucky)
Breckinridge Gông sê Mī-guók Kentucky gì siŏh ciáh gông.
分類:Kentucky gì gông
Īng-dêng
Īng-dêng-kṳ̆ (永定區) sê Lṳ̀ng-ngàng â-dā̤ guāng gì siŏh ciáh kṳ̆. Ciā dê-huŏng nguòng-lài sê gâing, 2014 nièng 12 nguŏk, gāi siàng Lṳ̀ng-ngàng â-dā̤ gì siŏh ciáh kṳ̆.
分類:Lṳ̀ng-ngàng
Tái-ăng
Tái-ăng sê Dṳ̆ng-guók Săng-dĕ̤ng-sēng gì siŏh ciáh dê-ngék-chê.
分類:Săng-dĕ̤ng
Ngô Đình Diệm
Ngô Đình Diệm (吳廷琰 Ngù Dìng-iēng, ) sê Uŏk-nàng Gê̤ṳng-huò-guók (Nàng Uŏk) gì tàu ciáh cūng-tūng, 1955 nièng gáu 1963 nièng câi-êng.
分類:Uŏk-nàng ìng-ŭk 分類:Céng-dê-gă
164
164 sê 163 gâe̤ng 165 cĭ găng gì cê̤ṳ-iòng-só.
1769 nièng
Guó-sié
分類:1760 nièng-dâi
164
分類:Só-cê
7 nguŏk 22 hô̤ (nùng-lĭk)
7 nguŏk 22 hô̤ sê nùng-lĭk 7 nguŏk gì dâ̤ 22 gĕ̤ng.
分類:Nùng-lĭk 7 nguŏk
Dṳ̆
Dṳ̆ (豬) sê siŏh cṳ̄ng buô-ṳ̄ dông-ŭk (哺乳動物). Dṳ̆ buŏng gă-iōng (家養) gâe̤ng iā-sĕng (野生) lâng cṳ̄ng. Ék-buăng lì gōng dṳ̆ cêu sê cī gă-iōng gì dṳ̆, iâ-sĕng gì dṳ̆ hô̤ lā̤ iā-dṳ̆ (野豬).
Dṳ̆ sê hiêng-dâi siâ-huôi có̤i ciō-iéu gì nṳ̆k-lôi sĭk-pīng (肉類食品) cĭ ék.
Gó̤-huák
Nièng-màng-dău tăi gì dṳ̆, hô̤ „nièng-dṳ̆“ (年豬).
Cŭng-gáu
Séng Ĭ-sṳ̆-làng-gáu‎ (伊斯蘭教) gâe̤ng Iù-tái-gáu (猶太教)‎ gì nè̤ng mâ̤ sāi siĕh dṳ̆ nṳ̆k, ĭ-gŏk-nè̤ng giéng-gáe̤k dṳ̆ nṳ̆k iā lă-că (垃渣).
Bàng-uâ
Hók-ciŭ-uâ diē-sié iā sèu sāi „dṳ̆“ lì má nè̤ng. Bī-ṳ̀ gōng má nè̤ng ngâung (歞) hô̤ lā̤ „ngâung-dṳ̆“ (歞豬), má nè̤ng ngông hĕ̤k-ciā mŏ̤h giéng diŏh sié-méng (世面) gì nè̤ng hô̤ lā̤ „kă̤-dṳ̆“ (溪豬).
„Nièng-dṳ̆“ â̤-sāi dò̤ kó̤ má nièng-màng-dău-â guó-âu gì nè̤ng.
8 sié-gī
8 sié-gī sê cī téng 701 nièng 1 nguŏk 1 hô̤ kăi-sṳ̄, gáu 800 nièng 12 nguŏk 31 hô̤ giék-sók gì siŏh ciáh sié-gī.
Ŭ-săng
Ŭ-săng (烏山), iâ hô̤ lā̤ Ŭ-siŏh-săng (烏石山) hĕ̤k-ciā Dô̤-săng (道山), sê Hók-ciŭ gì siŏh cô̤ săng, iâ sê Săng-săng dài-dŏng gì siŏh ciáh. Ŭ-săng ô 84 mī hī māng gèng, găk Săng-săng diē-sié sê có̤i gèng gì.
Ŭ-săng gīng mâ̤ ngài, Dòng-dièu hī sèng-âu kăi-sṳ̄ cêu ô iā sâ̤ mìng-nè̤ng giàng cŭ-uái lì káh-dièu, Ŭ-săng gà̤-dēng ô iā sâ̤ gô-dā̤ mìng-nè̤ng káik gì cê, bău-guák Lī Iòng-bĭng (李陽冰), Lī Gŏng (李綱), Ciŏ Hĭ (朱熹), Tiàng Sṳ̆-mâing (程師孟) dēng dēng nè̤ng. Ŭ-ták gâe̤ng Dô̤-săng-dìng (道山亭) sê Ŭ-săng chók-miàng gì gīng-diēng.
165
165 sê 164 gâe̤ng 166 cĭ găng gì cê̤ṳ-iòng-só.
分類:Só-cê
Lièng-siàng
Lièng-siàng-gâing (連城縣) sê Lṳ̀ng-ngàng â-dā̤ guāng gì siŏh ciáh gâing.
分類:Lṳ̀ng-ngàng
9月20號
過世
20
Aceh
Aceh (Aceh) sê Éng-nà̤ gì siŏh ciáh sēng.
分類:Éng-nà̤
Hancock Gông (Georgia)
分類:Georgia gì gông
Céng-dṳ̆ng
Céng-dṳ̆ng sê Dṳ̆ng-guók Săng-să̤-sēng gì siŏh ciáh dê-ngék-chê.
分類:Săng-să̤
10 nguŏk 14 hô̤
Guó-sié
分類:10 nguŏk
166
166 sê 165 gâe̤ng 167 cĭ găng gì cê̤ṳ-iòng-só.
1770 nièng
1770
John Wesley
John Wesley (Ĭng-ùng: John Wesley, ĭng-ĭk: Iók-hâng Ôi-lī, 1703 n. 6 ng. 28 h. - 1791 n. 3 ng. 2 h.) sê Ăng-lĭk-găng-cŭng gì mŭk-sṳ̆ gâe̤ng Gĭ-dók-gáu sìng-hŏk-gă, Ôi-lī-cŭng (Methodism, iâ ĭk siàng Sùng-dô̤-cŭng) gì cháung-gióng-ciā.
1770 nièng
Guó-sié
分類:1770 nièng-dâi
John Wesley
Buôi-gīng
Iók-hâng Ôi-lī chók-sié diŏh Ĭng-guók báe̤k-huŏng Lìng-kēng-gông (Lincoln). Ĭ gì gă-cŭk ô cĭng chĭng gì cŭng-gáu séng-niêng. Ĭ gŭng sê Chĭng-gáu-dù, ĭ lòng-bâ sêu guó gŏ̤-dēng gáu-ṳ̆k, hâiu duōng kó̤ Ăng-lĭk-găng-cŭng, găk Ngiù-cĭng Dâi-hŏk (Oxford University) tĕ̤k-cṳ̆.
Cā-nièng
1714 nièng, Iók-hâng ciáh sĕk huói sèng-hâiu cêu guó-ôi kó̤ Lùng-dŭng gì Că-táik-hò̤-sṳ̆ Hŏk-hâu (Charterhouse School) sêu gáu-ṳ̆k. 1720 nièng, găk Ngiù-cĭng gì Gĭ-dók Gáu-huôi Hŏk-iêng tĕ̤k-cṳ̆, 1724 nièng dáik diŏh hŏk-sê̤ṳ hŏk-ôi, 1727 nièng dáik diŏh sĭk-sê̤ṳ hŏk-ôi. 1727 nièng hâ-tiĕng, Iók-hâng Ôi-lī liê-kŭi Ngiù-cĭng, kó̤ Lò̤-táik Gáu-dòng (Wroot Church) dó̤i-chiū ĭ lòng-bâ, bêng-chiā diŏh 1728 nièng sêu áng có̤ diōng-lō̤.
1729 nièng, Lìng-kēng Hŏk-iêng chiāng Iók-hâng duōng Ngiù-cĭng. Cī siŏh nièng, Iók-hâng diê Că-lī Ôi-lī (Charles Wesley) gâe̤ng ĭ dùng-hŏk sìng-lĭk "Séng-siâ" (Holy Club), nè̤ng dŭ chié-kă̤ có̤ "Sùng-dô̤-iū" (Methodists), ĭng-ôi ĭ-gáuk-nè̤ng có̤ dâi-gié dŭ cŏng-sùng dô̤-lī, ô ché̤ṳ-sê̤ṳ, ô giĕ-lŭk, ô hiê-tūng.
1735 nièng, Iók-hâng lòng-bâ guó-sié, lâng ciéh hiăng-diê-gŏ̤ cêu kó̤ Mī-guók Georgia-ciŭ diòng gáu. Sùng găk Dâi-să̤-iòng gà̤-dēng ngê̤ṳ diŏh hŭng-bó̤-ṳ̄, sùng lā̤ Mò̤-lá-mì-ā Hiăng-diê-huôi (Moravian Church) gì séng-dù dŭ mò̤ giăng-huòng, nâ găk lā̤ chióng cáng-mī-sĭ. Mò̤-lá-mì-ā séng-dù gì gièng-sĭng dó̤i Iók-hâng Ôi-lī ô cêng duâi īng-hiōng. Bók-guó Iók-hâng găk Gièu-dê-ā gì sŏng gáu uăk-dông mò̤ sìng-gŭng. 1738 nièng, ĭ cêu duōng kó̤ Ĭng-guók.
Sùng-dô̤-cŭng ông-dông
1738 nièng 5 nguŏk 24 hô̤, Iók-hâng Ôi-lī chăng-gă Lùng-dŭng Ā-dáik-muòng-gă̤ (Aldersgate Street) gì Mò̤-lá-mì-ā cê̤ṳ-huôi, huók-iòng-găng tiăng-giéng diŏh Mā-dĭng Lô-dáik siā gì «Lò̤-mā-cṳ̆ Cuó-sék» sê̤ṳ-ngiòng, sĭng diē duâi gāng-dông. Iù-sê, Iók-hâng Ôi-lī gì iĕk-cìng kăi-sṳ̄ iòng-siĕu.
Giòng-diêu nè̤ng â̤-sāi ciâ séng-sĭng dáik diŏh géu-ŏng, cuòi sê Ĭng-guók guók-gáu Ăng-lĭk-găng-cŭng (Anglicanism) sū káng kīng gì. Ĭ-gáuk-nè̤ng nêng-ùi, nè̤ng nâ diŏh dáik géu, dăng-dăng kó̤ sá̤-giāng sêu sā̤ cêu ô gáu lāu. Ŏ̤h-cūng-kuāng, dŏng-sì duâi-buô-hông gáu-huôi hióng Ôi-lī duâi-muòng gīng guŏng, sêng-cé sê páe̤k-hâi ĭ, ĭ gâe̤ng ĭ bèng-iū nâ ô kó̤ gă̤-dŏng cê̤ṳ-huôi.
Óng-chái
Óng-chái (蕹菜) sê siŏh cṳ̄ng chái (菜), sê siŏh cṳ̄ng siŏh-nièng-sĕng chō̤-buōng sĭk-ŭk. Óng-chái gĕng(莖) dài-dŏng sê kĕ̤ng gì.
John Wesley
Sùng-dô̤-cŭng ông-dông
Sùng-dô̤ ông-dông huák-sĕng diŏh 1740 nièng-dô̤i chĕ̤, cà̤-cà̤ chăng-gă gì gó ô gó-dā̤ că̤-iū George Whitefield gâe̤ng ĭ diê Că-lī Ôi-lī. Găk Ĭng-guók, ĭ-gáuk-nè̤ng cuō-dông kó̤ guăng-sĭng siâ-huôi diē-sié ĭng gĕ̤ng-ngiĕk gáik-mêng sék-ngiĕk gì gĕ̤ng-ìng gâe̤ng lēng-dâng gì dĭ-sék-hông-cṳ̄.
Dŏng-sì, Ĭng-guók Séng-gŭng-huôi piĕng hióng siông-cèng siâ-huôi duòng Hók-ĭng, Diōng-lō̤-huôi (Presbyterianism), Céng-séng-huôi (Baptist) piĕng hióng dṳ̆ng-sāng-gāi-ngék gâe̤ng sŏng-ìng, dáng-sê Sùng-dô̤-huôi cuŏng-muŏ-muŏ hióng bìng-gṳ̀ng gì dā̤-cèng ìng-mìng duòng Hók-ĭng. Ĭ-gáuk-nè̤ng gì gōng-dô̤ sì-siòng gāng-dông báh-sáng, niông ô sâ̤ nè̤ng giók-cé gṳ̆ng lā̤ séng Ià-sŭ.
Ôi-lī hiăng-diê-gŏ̤ kó̤ sié-gái gáuk dê-huŏng buó dô̤, gióng-lĭk Sùng-dô̤ Huôi-siâ. Huôi-siâ muōng biéng muōng duâi, cêu gâe̤ng gáuk bĭk dê-kṳ̆ gì séng-dù buŏng băng, muōi băng sĕk-nê ciéh nè̤ng, sōng siŏh ciéh có̤ băng-diōng. Huôi-siâ ṳ̄ng-hṳ̄ pū-tŭng séng-dù lì gōng dô̤ (cuòi iâ sê nguòng cê̤ṳ Mā-dĭng Lô-dáik gì sìng-hŏk-guăng), ng-nié mŭk-sṳ̆ ciáh ô ciā cṳ̆-gáh. Muōi băng gì nè̤ng iók-diâng hō̤ hô-siŏng hù-tì gū-lâ̤, băng-diōng ô cáik-êng giēng-că sìng-uòng gì sĕng-uăk, nâ ng sê nêng-cĭng hŏk-sĭk dŭi-giù sĕng-miâng gāi-biéng gì nè̤ng, Iók-hâng Ôi-lī â̤-cái gâe̤ng ĭ dṳ̆k chók gáu-huôi. Puâng lā̤ huôi-siâ huák-diēng, ĭ găk Lùng-dŭng ciĕu-kŭi tàu huòi nièng-huôi, ciŏng cuòng huôi-siâ buŏng có̤ gūi bĭk gáu-kṳ̆, siék-lĭk gáu-kṳ̆-diōng, iâ siék-lĭk iù-hèng duòng-dô̤-nè̤ng â̤ dó̤-ché̤ṳ gōng-dô̤.
分類:Diòng-gáu-sê̤ṳ 分類:Ĭng-guók ìng-ŭk 分類:Ĕu-ciŭ
Siông-hòng-gâing
Siông-hòng-gâing (上杭縣) sê Lṳ̀ng-ngàng â-dā̤ guāng gì siŏh ciáh gâing.
分類:Lṳ̀ng-ngàng
Céng-siàng
Céng-siàng sê Dṳ̆ng-guók Săng-să̤-sēng gì siŏh ciáh dê-ngék-chê.
Óng-chái
Óng-chái buŏng cūi-óng (水蕹) gâe̤ng âng-óng (旱蕹) lâng cṳ̄ng. Cūi-óng buó diŏh dièu-sék gì dê-huŏng, niŏh-niŏh gì iông-sék chiông sĭng-câung (心臟), bī-gáu gâu; âng-óng buó diŏh âng gì dê-huŏng, niŏh-niŏh sê ièng gì.
Céng-siàng
分類:Săng-să̤
Óng-chái
分類:chái 分類:sĭk-ŭk
9月21號
過世
21
7 nguŏk 23 hô̤ (nùng-lĭk)
7 nguŏk 23 hô̤ sê nùng-lĭk 7 nguŏk gì dâ̤ 23 gĕ̤ng.
Iraq
Iraq (العراق) sê sié-gāi gì guók-gă cĭ ék. Ĭ ôi-dé găk Să̤ Ā, Să̤-buô sê Sê̤ṳ-lé-ā.
分類:Ā-ciŭ guók-gă
167
167 sê 166 gâe̤ng 168 cĭ găng gì cê̤ṳ-iòng-só.
分類:Só-cê
7 nguŏk 24 hô̤ (nùng-lĭk)
7 nguŏk 24 hô̤ sê nùng-lĭk 7 nguŏk gì dâ̤ 24 gĕ̤ng.
分類:Nùng-lĭk 7 nguŏk
Huăng-sṳ̀
Huăng-sṳ̀(番薯), sĭk-cié diŏh tĕ̤k “Huăng-nṳ̀”, sê siŏh cṳ̄ng dŏ̤-nièng-sĕng(多年生) gì sĕ̤ng-cī-nuŏk sĭk-ŭk. Cī cṳ̄ng sĭk-ŭk gì gṳ̆ng(根) â̤ siĕh.
Gái-làng-chái
Gái-làng-chái(芥藍菜, hŏk-miàng: Brassica oleracea) sê siŏh cṳ̄ng nê-nièng-sĕng chō̤-buōng sĭk-ŭk, iâ sê siŏh cṳ̄ng chái.
Huăng-sṳ̀
分類:sĭk-ŭk
Gái-làng-chái
分類:Chái 分類:Sĭk-ŭk
Bremer Gông (Iowa)
Bremer Gông sê Mī-guók Iowa gì siŏh ciáh gông.
分類:Iowa gì gông
9 sié-gī
9 sié-gī sê cī téng 801 nièng 1 nguŏk 1 hô̤ kăi-sṳ̄, gáu 900 nièng 12 nguŏk 31 hô̤ giék-sók gì siŏh ciáh sié-gī.
Ū-bìng
Ū-bìng-gâing (武平縣) sê Lṳ̀ng-ngàng â-dā̤ guāng gì siŏh ciáh gâing.
分類:Lṳ̀ng-ngàng
1771 nièng
1771
Guó-sié
分類:1770 nièng-dâi
Brevard Gông (Florida)
Brevard Gông sê Mī-guók Florida gì siŏh ciáh gông.
分類:Florida gì gông
168
168 sê 167 gâe̤ng 169 cĭ găng gì cê̤ṳ-iòng-só.
分類:Só-cê
10 sié-gī
10 sié-gī sê cī téng 901 nièng 1 nguŏk 1 hô̤ kăi-sṳ̄, gáu 1000 nièng 12 nguŏk 31 hô̤ giék-sók gì siŏh ciáh sié-gī.
Dâi-dùng
Dâi-dùng sê Dṳ̆ng-guók Săng-să̤-sēng gì siŏh ciáh dê-ngék-chê.
分類:Săng-să̤
9月22號
過世
22
Dìng Siók-sĕng
Dìng Siók-sĕng (陳雪生, 1952 n. 1 ng. 1 h. - ) sê Dṳ̆ng-huà Mìng-guók (Dài-uăng) gì siŏh ciáh céng-dê-gă. Ĭ diŏh 2001 nièng 12 nguŏk 20 hô̤ gáu 2009 nièng 12 nguŏk 20 hô̤ sê Lièng-gŏng-gâing (Mā-cū) gì gâing-diōng.
分類:Dài-uăng ìng-ŭk 分類:Dṳ̆ng-guók Guók-mìng-dōng dōng-nguòng 分類:Lièng-gŏng-gâing Gâing-diōng (Dṳ̆ng-huà Mìng-guók) Siok
Lò̤-sĭng-ták
Lò̤-sĭng-ták(羅星塔) sê Hók-ciŭ Mā-muōi gì siŏh ciáh ták, găk Mìng-gĕ̤ng báe̤k-gièng gì Lò̤-sĭng-săng gà̤-dēng.
Lò̤-sĭng-ták có̤i cā sê Sóng-dièu gì sèng-âu kī gì, dŏng-sì Lò̤-sĭng-săng gó sê sióh ciáh gĕ̤ng-sĭng-dō̤, ng-sê chiông gĭng-dáng ciŏng-uâng gâe̤ng báe̤k-gièng lièng siŏh dŏi. Mìng-dièu gì sèng-âu táh kó̤, dṳ̀ng-sĭng kī hō̤. Gĭng-dáng nē̤ng-gă káng-giéng gì sê Mìng-dièu gì ták. Muāng-chĭng Guŏng-sê̤ṳ 10 nièng (1884 nièng), Dṳ̆ng Huák Ciéng-cĕng báuk-huák, Muāng-chĭng cūi-gŭng gâe̤ng Huák-guók buô-dôi găk cŭ-uái hô-gê̤ṳng dó̤i páh, ciā ták ké̤ṳk páu-dâng páh ngài kó̤. 1964 nièng dṳ̀ng-sĭng siŭ hō̤.
分類:Hók-ciŭ 分類:Ták
Uŏk-nàng Gê̤ṳng-sāng-dōng
Uŏk-nàng Gê̤ṳng-sāng-dōng (越南共產黨), gāng-chĭng Uŏk Gê̤ṳng (越共), sê gĭng-dáng Uŏk-nàng gì cĭk-céng-dōng. Ĭ iâ sê ciā guók mì-ék siŏh ciáh hăk-huák gì céng-dōng, ĭng-ôi cuòi, ciā dōng diŏh Uŏk-nàng găng-chĭng hô̤ lā̤ Dōng (黨). Ĭ sê siŏh ciáh siâ-huôi-ciō-ngiê gì céng-dōng, sáng Mā-káik-sṳ̆ Liĕk-nìng ciō-ngiê gâe̤ng Hù Cé-mìng sṳ̆-siōng.
Ciā dōng sāi dŭk-cài chiū-dâung kóng-cié guók-gă, páh-ák huāng-dó̤i gì siăng-ĭng, ké̤ṳk iā sâ̤ guók-gă hĕ̤k-ciā cŭ-cék piĕ-bàng. Gó-chṳ̄ Uŏk-nàng ké̤ṳk guók-cié duâi bông-hông nè̤ng giéng-gáe̤k sê siŏh ciáh mâ̤ mìng-ciō, mâ̤ cê̤ṳ-iù gì guók-gă.
分類:Uŏk-nàng 分類:Céng-dê
169
169 sê 168 gâe̤ng 170 cĭ găng gì cê̤ṳ-iòng-só.
分類:Só-cê
10 nguŏk 15 hô̤
Guó-sié
分類:10 nguŏk
7 nguŏk 25 hô̤ (nùng-lĭk)
7 nguŏk 25 hô̤ sê nùng-lĭk 7 nguŏk gì dâ̤ 25 gĕ̤ng.
分類:Nùng-lĭk 7 nguŏk
Hancock Gông (Illinois)
Hancock Gông (Ĭng-ngṳ̄: Hancock County) sê Mī-guók Illinois gì siŏh ciáh gông.
1772 nièng
1772
Guó-sié
分類:1770 nièng-dâi
Diòng-dê
Diòng-dê sê Dṳ̆ng-guók Săng-să̤-sēng gì siŏh ciáh dê-ngék-chê.
Bangka Belitung Gùng-dō̤
Bangka Belitung Gùng-dō̤ (Kepulauan Bangka Belitung) sê Éng-nà̤ gì siŏh ciáh sēng.
分類:Éng-nà̤
9月23號
過世
23
1773 nièng
1773
Guó-sié
分類:1770 nièng-dâi
Bahamas
Bahamas sê Báe̤k Mī-ciŭ Caribe dê-kṳ̆ gì siŏh ciáh guók-gă.
170
170 sê 169 gâe̤ng 171 cĭ găng gì cê̤ṳ-iòng-só.
分類:Só-cê
7 nguŏk 26 hô̤ (nùng-lĭk)
7 nguŏk 26 hô̤ sê nùng-lĭk 7 nguŏk gì dâ̤ 26 gĕ̤ng.
171
171 sê 170 gâe̤ng 172 cĭ găng gì cê̤ṳ-iòng-só.
分類:Só-cê
Brewster Gông (Texas)
Brewster Gông sê Mī-guók Texas gì siŏh ciáh gông.
分類:Texas gì gông
Huăng-kê
分類:Īng-sĭk 分類:Sĭk-ŭk
Hṳ̆ng-ciŭ
Hṳ̆ng-ciŭ sê Dṳ̆ng-guók Săng-să̤-sēng gì siŏh ciáh dê-ngék-chê.
分類:Săng-să̤
根根
縮圖|根根 根根是植物卜著地兜下底，掏來攝取營養倛蜀隻重要倛器官.
分類:植物
Ò̤-mā
Ò̤-mā (河馬) sê siŏh cṳ̄ng iĕk-dái gì buô-ṳ̄ dông-ŭk.
分類:Buô-ṳ̄ dông-ŭk
Hancock Gông (Indiana)
Hancock Gông (Ĭng-ngṳ̄: Hancock County) sê Mī-guók Indiana gì siŏh ciáh gông.
9月24號
過世
24
Hancock Gông (Indiana)
分類:Indiana gì gông
10 nguŏk 16 hô̤
Guó-sié
分類:10 nguŏk
172
172 sê 171 gâe̤ng 173 cĭ găng gì cê̤ṳ-iòng-só.
分類:Só-cê
1774 nièng
Guó-sié
分類:1770 nièng-dâi
7 nguŏk 27 hô̤ (nùng-lĭk)
7 nguŏk 27 hô̤ sê nùng-lĭk 7 nguŏk gì dâ̤ 27 gĕ̤ng.
分類:Nùng-lĭk 7 nguŏk
Iòng-ciòng
分類:Săng-să̤
Pŏ̤-lìng-chái
Pŏ̤-lìng-chái (菠薐菜), iâ hô̤ lā̤ mā-chī-háing (馬齒莧), sê siŏh cṳ̄ng chái (菜), sê siŏh cṳ̄ng sĕ̤ng-cṳ̄-iĕk sĭk-ŭk. Niŏh-niŏh ô-nék-dék chiông săng-gáe̤k-hìng, gṳ̆ng ô-nék-giāng dái è̤ng gì sáik.
分類:sĭk-ŭk 分類:chái
Briscoe Gông (Texas)
Briscoe Gông sê Mī-guók Texas gì siŏh ciáh gông.
173
173 sê 172 gâe̤ng 174 cĭ găng gì cê̤ṳ-iòng-só.
分類:Só-cê
1775 nièng
1775
Guó-sié
分類:1770 nièng-dâi
Lìng-hŭng
Lìng-hŭng sê Dṳ̆ng-guók Săng-să̤-sēng gì siŏh ciáh dê-ngék-chê.
7 nguŏk 28 hô̤ (nùng-lĭk)
7 nguŏk 28 hô̤ sê nùng-lĭk 7 nguŏk gì dâ̤ 28 gĕ̤ng.
Ông-siàng
Ông-siàng sê Dṳ̆ng-guók Săng-să̤-sēng gì siŏh ciáh dê-ngék-chê.
分類:Săng-să̤
Bengkulu
Bengkulu (Bengkulu) sê Éng-nà̤ gì siŏh ciáh sēng.
分類:Éng-nà̤
9月25號
過世
25
179
179 sê 178 gâe̤ng 180 cĭ găng gì cê̤ṳ-iòng-só.
分類:Só-cê
Ṳ̄-dêu
Ṳ̄-dêu (宇宙) sê iù kŭng-găng, sì-găng, ŭk-cék gâe̤ng nèng-liông hăk-siŏh-dŏi gáiu siàng gì tūng-ék-tā̤.
分類:Ŭk-lī 分類:Tiĕng-ùng 分類:Ṳ̄-dêu
Dièu-siēng Lò̤-dông-dōng
Dièu-siēng Lò̤-dông-dōng(朝鮮勞動黨) sê Dièu-siēng Mìng-ciō-ciō-ngiê Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók mì-ék siŏh ciáh hăk-huák gì cĭk-céng-dōng, găk guók-cié gà̤-lēng iâ ké̤ṳk nè̤ng hô̤ lā̤ „Hàng Gê̤ṳng“(韓共). ciā dōng gì có̤i gŏ̤ liāng-dô̤-dìng dŭ sê Gĭng Nĭk-sìng gì hâiu-dâi, giĕng ciā guók-gă sĭk-cié gì có̤i gŏ̤ liāng-dô̤-ìng.
Chŭi-iòng gōng guók-cié gà̤-lēng duâi buô-hông nè̤ng giéng-gáe̤k Dièu-siēng Lò̤-dông-dōng sê siŏh ciáh siâ-huôi-ciō-ngiê gì céng-dōng, sĭk-cié ĭ diŏh 1992 nièng cêu ciŏng „Mā-káik-sṳ̆ Liĕk-nìng Ciō-ngiê“ téng dōng-ciŏng diē-sié săng lâi lāu. Gĭng-dáng ĭ gì dōng-ciŏng diē-sié nâ ô „Gĭng Nĭk-sìng Gĭng Céng-nĭk ciō-ngiê“, sĭk-cié cêu sê „ciō-tā̤ Sṳ̆-siŏng“ gâ̤eng „sĭng-gŭng Sṳ̆-siŏng“.
分類:Dièu-siēng Mìng-ciō-ciō-ngiê Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók 分類:Céng-dê
1776 nièng
1776
174
174 sê 173 gâe̤ng 175 cĭ găng gì cê̤ṳ-iòng-só.
9月27號
過世
27
174
分類:Só-cê
Jambi
Jambi (Jambi) sê Éng-nà̤ gì siŏh ciáh sēng.
分類:Éng-nà̤
Sê̤ṳ-lé-ā
Sê̤ṳ-lé-ā (叙利亞, سورية‎) sê sié-gāi gì guók-gă cĭ ék. Ĭ ôi-dé găk Să̤ Ā, bá̤ek-buô sê Tū-ī-gì. Sê̤ṳ-lé-ā gì siū-dŭ sê Dâi-mā-sáik.
分類:Ā-ciŭ guók-gă
1779 nièng
1779
Guó-sié
分類:1770 nièng-dâi
Huăng-giāng-sṳ̀
分類:Sĭk-ŭk 分類:Īng-sĭk
15 sié-gī
15 sié-gī sê cī téng 1401 nièng 1 nguŏk 1 hô̤ kăi-sṳ̄, gáu 1500 nièng 12 nguŏk 31 hô̤ giék-sók gì siŏh ciáh sié-gī.
175
175 sê 174 gâe̤ng 176 cĭ găng gì cê̤ṳ-iòng-só.
Sáuk-ciŭ
Sáuk-ciŭ sê Dṳ̆ng-guók Săng-să̤-sēng gì siŏh ciáh dê-ngék-chê.
分類:Săng-să̤
175
分類:Só-cê
8 nguŏk 2 hô̤ (nùng-lĭk)
8 nguŏk 2 hô̤ sê nùng-lĭk 8 nguŏk gì dâ̤ 2 gĕ̤ng.
分類:Nùng-lĭk 8 nguŏk
Băh-ták
Băh-ták (白塔), ciáng-sék miàng-cê hô̤ lā̤ Bó̤-ŏng-dêng-guŏng-dŏ̤-bō̤-ták (報恩定光多寶塔), sê Hók-ciŭ Ṳ̀-săng gà̤-dēng gì siŏh ciáh ták, găk gô-dā̤ Hók-ciŭ Nàng-muòng Uâng-huói-sê (萬歲寺) gì piăng-hâiu.
Băh-ták sê Dòng-dièu gì sèng-âu Uòng Sīng-dĭ kī gì. Tiĕng-êu nguòng nièng (904 nièng), Uòng Sīng-dĭ kī ciā ták lì chiĕu-dô cê-gă gì bâ-nā̤. Ták gì ngiê-dău ciòng-buô dù băh băh sék, gó-chṳ̄ hô̤ lā̤ „Băh-ták“. Có̤ dê-gĭ gì sèng-âu, găk tù lā̤ huák-hiêng siŏh lăk mìng-ciŏ, gó̤-chṳ̄ ciā ták hô̤ lā̤ „Bó̤-ŏng-dêng-guŏng-dŏ̤-bō̤-ták“. Dâ̤ 2 nièng, Uòng Sīng-dĭ găk ták biĕng-dău bô kī siŏh ciáh sê, miàng ĭ „Băh-ták-sê“.
Có̤i cā ciā ták diē-sié sê kĕk ciŏng-tàu kī gì, ngiê-dău sê chà, ô 240 chióh (chă-bók-dŏ̤ 80 mī) hī māng gèng. Mìng-dièu Gă-cêng 13 nièng (1534 nièng), ták ké̤ṳk lài-gŭng páh sék-huōi siĕu ngài kó̤. Gă-cêng 27 nièng (1548 nièng) dṳ̀ng-sĭng gái kī, ciòng-buô gāi siàng ciŏng-tàu-mō̤.
1962 nièng, Băh-ták ké̤ṳk céng-hū diâng có̤ „Hók-ciŭ-chê Ùng-ŭk Bō̤-hô Dăng-ôi“. 1991 nièng bô biéng siàng „Sēng-gék Ùng-ŭk Bō̤-hô Dăng-ôi“.
分類:Hók-ciŭ 分類:Hŭk-gáu 分類:Ták
Guyana
Guyana sê Nàng Mī-ciŭ gì siŏh ciáh guók-gă.
芭蕉
芭蕉是蜀種𣗬，這𣗬倛果實會食.
分類:植物
10 nguŏk 17 hô̤
Guó-sié
分類:10 nguŏk
7 nguŏk 29 hô̤ (nùng-lĭk)
7 nguŏk 29 hô̤ sê nùng-lĭk 7 nguŏk gì dâ̤ 29 gĕ̤ng.
180
分類:Só-cê
7 nguŏk 29 hô̤ (nùng-lĭk)
分類:Nùng-lĭk 7 nguŏk
Hancock Gông (Kentucky)
Hancock Gông (Ĭng-ngṳ̄: Hancock County) sê Mī-guók Kentucky gì siŏh ciáh gông.
Mà-hù
分類:Ciék-ciĕ dông-ŭk
1780 nièng
1780
Guó-sié
分類:1780 nièng-dâi
9月28號
過世
28
Ngáuk-ngṳ̀
Ngáuk-ngṳ̀ (鱷魚) sê siŏh cṳ̄ng dông-ŭk.
Uòng-bĭ
縮圖|Uòng-bĭ Uòng-bĭ (黃蜱), cṳ̆-ngṳ̄ giéu chĭng-uă (青蛙), sê siŏh-cṳ̄ng cék-tùi dông-ŭk, ĭ găk sié-gái iā sâ̤ gì dê-huŏng dŭ ô hŭng-buó, cṳ̄ng-lôi iâ iā sâ̤. Ĭ gó sê hŭng-muòng gì tiĕng-dĭk. 分類:Cék-tùi dông-ŭk
13 sié-gī
13 sié-gī sê cī téng 1201 nièng 1 nguŏk 1 hô̤ kăi-sṳ̄, gáu 1300 nièng 12 nguŏk 31 hô̤ giék-sók gì siŏh ciáh sié-gī.
Lṳ̄-liòng
Lṳ̄-liòng sê Dṳ̆ng-guók Săng-să̤-sēng gì siŏh ciáh dê-ngék-chê.
10 nguŏk 19 hô̤
Guó-sié
分類:10 nguŏk
Lṳ̄-liòng
分類:Săng-să̤
176
176 sê 175 gâe̤ng 177 cĭ găng gì cê̤ṳ-iòng-só.
8 nguŏk 3 hô̤ (nùng-lĭk)
8 nguŏk 3 hô̤ sê nùng-lĭk 8 nguŏk gì dâ̤ 3 gĕ̤ng.
分類:Nùng-lĭk 8 nguŏk
176
分類:Só-cê
1777 nièng
1777
Guó-sié
分類:1770 nièng-dâi
鋁
縮圖|鋁其電子示意圖 鋁，是蜀種化學元素，伊其原子序數是13，元素符號是Al. 伊也是蜀種兩性金屬，酸共鹼都會跟伊反應，因為鋁其反應雅価，所以敆生活臺中使法也雅価.
趁鋁土礦裡勢提取鋁其方法
1.鋁土礦共氫氧化鈉反應：
（偏鋁酸鈉是其簡化寫法）
2.做出其偏鋁酸鈉溶液加二氧化碳：
Mièng-iòng (Sé̤ṳ-chiŏng)
Mièng-iòng sê Dṳ̆ng-guók Sé̤ṳ-chiŏng-sēng gì siŏh ciáh dê-ngék-chê.
鋁
趁鋁土礦裡勢提取鋁其方法
3.做出其氫氧化鋁過濾蜀下，掏去燒：
（兹蜀步叫富集）
Mièng-iòng (Sé̤ṳ-chiŏng)
分類:Sé̤ṳ-chiŏng
鋁
趁鋁土礦裡勢提取鋁其方法
4.電解做出其氧化鋁：
（注意：使氧化鋁是因為氯化鋁無辦法電解）
單質
縮圖|鋁
鋁共氧氣反應：
鋁共氯氣反應：
鋁共硫反應：
鋁共鹽酸反應：
鋁共氫氧化鈉溶液反應：
鋁共氧化鐵反應（鋁熱反應）：
Huă-báu
Huă-báu (花豹) sê siŏh cṳ̄ng buô-ṳ̄ dông-ŭk.
分類:Buô-ṳ̄ dông-ŭk
Chŭng-cáik
Chŭng-cáik (春節) sê Dṳ̆ng-guók dék dê̤ṳng-iéu gì nièng-cáik, kéng-cé̤ṳk sĭng gì siŏh nièng gì kăi-sṳ̄. Chŭng-cáik gì nĭk-gĭ ék-buăng téng gô-lĭk Ciăng-nguŏk chĕ̤-ék gáu Ciăng-nguŏk sĕk-ngô (Nguòng-siĕu-cáik). Dṳ̀ lā̤ Dṳ̆ng-guók Dâi-lṳ̆k, găk Dài-uăng, Uŏk-nàng, Dièu-siēng, Hàng-guók, Nĭk-buōng dēng siŏh piĕ Dĕ̤ng-ā guók-gă gâe̤ng dê-kṳ̆ iâ ô guó Chŭng-cáik gì hŭng-sṳ̆k.
George H. W. Bush
George Herbert Walker Bush sê Mī-guók dâ̤ 41 gì cūng-tūng, 1989 nièng gáu 1993 nièng câi-êng.
分類:Mī-guók cūng-tūng 分類:Mī-guók hó-cūng-tūng
Chŭng-cáik
Găk Chŭng-cáik cī gūi nĭk, gáuk-gă-gáuk-hô dŭ â̤ táik dó̤i-lièng, bóng páu-diông, siăh Tái-bìng-iéng, giēu, tòng-guōi, sáe̤ng niāng-gŏ̤ dáh-huói-cièng dēng uăk-dông lì kéng-cé̤ṳk ciā cáik-nĭk.
Ô-guăng gì diòng-siók
Gŏng-gé̤ṳ diòng-siók, gū-dâi Dṳ̆ng-guók ô siŏh cṳ̄ng dông-ŭk hô̤ lō̤ „nièng“ (年). „Nièng“ áuk-hìng-áuk-câung, â̤ châung diē chió lā̤ siăh nè̤ng. Gó-chṳ̄, gáuk-gă-gáuk-hô cêu bóng páu-tiông, táik è̤ng-sáik gì cāi diŏh muòng lā̤, cūng-kuāng lì ké̤ṳk „nièng“ dṳ̆k cāu.
9月29號
過世
29
Chŭng-cáik
Nguôi-buô lièng-giék
Č Č
9月26號
過世
26
Hancock Gông (Iowa)
Hancock Gông (Ĭng-ngṳ̄: Hancock County) sê Mī-guók Iowa gì siŏh ciáh gông.
分類:Iowa gì gông
Bă-dṳ̆ng
Bă-dṳ̆ng sê Dṳ̆ng-guók Sé̤ṳ-chiŏng-sēng gì siŏh ciáh dê-ngék-chê.
分類:Sé̤ṳ-chiŏng
Bristol Bay Gông (Alaska)
分類:Alaska gì gông
7 nguŏk 30 hô̤ (nùng-lĭk)
分類:Nùng-lĭk 7 nguŏk
Bristol Gông (Rhode Island)
Bristol Gông sê Mī-guók Rhode Island gì siŏh ciáh gông.
183
183 sê 182 gâe̤ng 184 cĭ găng gì cê̤ṳ-iòng-só.
分類:Só-cê
Să-huăng
Să-huăng (唦噃, Ĭng-ngṳ̄: Rock Hyrax, Cape hyrax) sê Dà̤-tó-sṳ̆k mì-ék gì siŏh ciáh cṳ̄ng, gâe̤ng sū-iū Dà̤-tó-mŭk gì Dông-ŭk‎ siŏh iông, ĭ ô duāng-siēu gì Ngê  gâe̤ng muōi-bă. Să-huăng diŏh nàng hĭ iâ hô̤ lā̤ Dassie. Să-huăng diŏh Iù-tái-gáu Gô-iók Séng-gĭng sê "Mâ̤ Táh-gáik gì Dông-ŭk".
分類:Dông-ŭk
177
177 sê 176 gâe̤ng 178 cĭ găng gì cê̤ṳ-iòng-só.
1781 nièng
1781
9月30號
過世
30
177
分類:Só-cê
8 nguŏk 4 hô̤ (nùng-lĭk)
8 nguŏk 4 hô̤ sê nùng-lĭk 8 nguŏk gì dâ̤ 4 gĕ̤ng.
分類:Nùng-lĭk 8 nguŏk
1781 nièng
Guó-sié
分類:1780 nièng-dâi
182
182 sê 181 gâe̤ng 183 cĭ găng gì cê̤ṳ-iòng-só.
1778 nièng
1778
178
分類:Só-cê
Dṳ̆ng-guók (dê-kṳ̆)
Dṳ̆ng-guók sê Dĕ̤ng-ā gì 1 ciĕ ùng-mìng, sê sié-gái dék lâu-gū-cā gì ùng-mìng cĭ ék, ô 6 chiĕng siông nièng gì lĭk-sṳ̄. Guók-gê̤ṳng Nô̤i-ciéng cĭ hâiu, Dṳ̆ng-guók ké̤ṳk buŏng-liĕk có̤ Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók gâe̤ng Dṳ̆ng-huà Mìng-guók cī 2 bĭk céng-dê sĭk-tā̤.
1778 nièng
Guó-sié
分類:1770 nièng-dâi
Dṳ̆-nṳ̆k
Dṳ̆-nṳ̆k sê siŏh cṳ̄ng siēu-siăh, sê Dṳ̆ ê sĭng-tā̤. Dṳ̆-nṳ̆k sê cuòng sié-gái cuō-iéu gì nṳ̆k-lôi sāng-pīng cĭ ék. Iù-tái-nè̤ng ng-tĕ̤ng siăh Dṳ̆-nṳ̆k, ĭng-ùi diŏh Iù-tái-gáu, Dṳ̆ sê Mâ̤ Táh-gáik gì Dông-ŭk.
Dṳ̆ng-guók (dê-kṳ̆)
Mìng-chĭng
„Dṳ̆ng-guók“ áng cê-méng é-sé̤ṳ lī-gāi, cêu sê „dṳ̆ng-găng gì guók-gă“ hĕ̤k-ciā „dài-dài-dŏng gì guók-gă“. Gū-cā gì Dṳ̆ng-guók-nè̤ng nêng-ùi cê-gă gì guók-gă găk sié-gái gì dài-dài-dŏng.
Ĭng-ngṳ̄ gâe̤ng gì-tă siŏh piĕ Să̤-huŏng guók-gă chĭng Dṳ̆ng-guók có̤ „China“, kō̤-nèng sê gū-cā Cìng-dièu (秦朝) gì mìng-chĭng (名稱) huăng-ĭk lì gì. Ngò̤-ngṳ̄ chĭng Dṳ̆ng-guók có̤ „Китай“, sê téng gū-cā Dṳ̆ng-guók Dĕ̤ng-báe̤k-buô gì siēu-só mìng-cŭk céng-guòng Kié-dăng (契丹) huăng-ĭk lì gì.
Lĭk-sṳ̄
Ciō dèu-mĕ̤k: Dṳ̆ng-guók lĭk-sṳ̄
Gū-cā Dṳ̆ng-guók sê sié-gái ūi-dâi ùng-mìng gì dṳ̆ng-sĭng cĭ ék, lêng-nguôi gūi bĭk ùng-mìng sê Gū Ăi-gĭk, Mī-só̤h-bók-dăk-mī-ā, Gū Hĭ-lé-nà̤, Gū Êng-dô gâe̤ng Mā-iā.
Dṳ̆-nṳ̆k
分類:Īng-sĭk
14 sié-gī
14 sié-gī sê cī téng 1301 nièng 1 nguŏk 1 hô̤ kăi-sṳ̄, gáu 1400 nièng 12 nguŏk 31 hô̤ giék-sók gì siŏh ciáh sié-gī.
8 nguŏk 1 hô̤ (nùng-lĭk)
8 nguŏk 1 hô̤ sê nùng-lĭk 8 nguŏk gì dâ̤ 1 gĕ̤ng.
184
184 sê 183 gâe̤ng 185 cĭ găng gì cê̤ṳ-iòng-só.
分類:Só-cê
Bristol Gông (Massachusetts)
Bristol Gông sê Mī-guók Massachusetts gì siŏh ciáh gông.
Mĭk-pŭng
Mĭk-pŭng (蜜蜂) sê pŭng gì siŏh cṳ̄ng, â̤ có̤ pŭng-mĭk.
10 nguŏk 18 hô̤
Guó-sié
分類:10 nguŏk
Hancock Gông (Kentucky)
分類:Kentucky gì gông
Bristol Gông (Massachusetts)
分類:Massachusetts gì gông
Hancock Gông (Maine)
Hancock Gông (Ĭng-ngṳ̄: Hancock County) sê Mī-guók Maine gì siŏh ciáh gông.
Ngáuk-ngṳ̀
分類:Cék-tùi dông-ŭk
Hancock Gông (Maine)
分類:Maine gì gông
181
181 sê 180 gâe̤ng 182 cĭ găng gì cê̤ṳ-iòng-só.
Êu-chṳ̄
Êu-chṳ̄ (鼬鼠, Ĭng-ngṳ̄: Weasel), sê Buô-ṳ̄ dông-ŭk Siăh-nṳ̆k-mŭk Êu-kuŏ gì siŏh sṳ̆k, gâe̤ng ô 17 ciáh chṳ̆ng:
Dṳ̆ng-guók (dê-kṳ̆)
Ìng-kēu
Dṳ̆ng-guók ìng-kēu chiĕu-guó 13 é, dâi-mō̤ sê ciòng sié-gái gì 1/5, sê sié-gái siông ìng-kēu dék sâ̤ gì guók-gă. Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók céng-hū gŭng-buó gì mìng-cŭk só-liông sê 56 bĭk, dáng-sê iâ ô ciŏng-gă gū-liông, sĭk-cié ô báh siông bĭk cŭk-gùng sĕng-uăk diŏh Dṳ̆ng-guók.
181
分類:Só-cê
Êu-chṳ̄
分類:Buô-ṳ̄ dông-ŭk
Lampung
Lampung (Lampung) sê Éng-nà̤ gì siŏh ciáh sēng.
Dái-êng
Dái-êng (戴鵀, Ĭng-ngṳ̄: Hoopoe) sê Dái-séng-kuŏ nēu-lôi gì siŏh cṳ̄ng, diŏh dông-ŭk hŭng-lôi-hŏk siông sê Nēu-gŏng-mŭk dṳ̆ng gì siŏh ciáh kuŏ.
Plutonium
Plutonium sê siŏh cṳ̄ng gĭng-sṳ̆k, iâ sê siŏh cṳ̄ng huá-hŏk nguòng-só. Nguòng-cṳ̄ sê̤ṳ-só sê 94, huá-hŏk hù-hô̤ sê Pu.
Dṳ̆ng-guók (dê-kṳ̆)
Ìng-kēu
Dṳ̆ng-guók dék ciō-iéu gì mìng-cŭk sê Háng-cŭk, dáng-sê Háng-cŭk gì-sĭk sê iù cêng sâ̤ háik-tūng mâ̤ dè̤ng gì gū-cā mìng-cŭk ṳ̀ng-hăk huák-diēng lì gì. 3 chiĕng nièng ī-lài, ô cêng sâ̤ mìng-cŭk ké̤ṳk Háng-huá (漢化) siàng Háng-cŭk. Chŭi-iòng cūng-kuāng, gó sê ô iā sâ̤ ké̤ṳk dùng-huá gì cŭk-gùng bō̤-liù diŏh cê-gă gì ngṳ̄-ngiòng gâe̤ng ùng-huá dĕk-sáik, iâ īng-hiōng diŏh Háng-cŭk gì ngṳ̄-ngiòng gâe̤ng ùng-huá.
1782 nièng
1782
Kê
Kê (柿) sê siŏh cṳ̄ng kê-chéu (柿樹) gè-lèng buó gì guōi, â̤ siăh, sṳ̆k gì sèng-hâiu â̤ diĕng, muôi sṳ̆k gì sèng-hâiu ê iā sáik.
182
分類:Só-cê
Plutonium
Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu
分類:Huá-hŏk nguòng-só
1782 nièng
Guó-sié
分類:1780 nièng-dâi
Mĭk-pŭng
分類:Ciék-ciĕ dông-ŭk
鋁
單質
鋁共硫酸銅反應：
Cê̤ṳ-góng
Cê̤ṳ-góng sê Dṳ̆ng-guók Sé̤ṳ-chiŏng-sēng gì siŏh ciáh dê-ngék-chê.
Lampung
分類:Éng-nà̤
Cê̤ṳ-góng
分類:Sé̤ṳ-chiŏng
Dṳ̆ng-guók (dê-kṳ̆)
Ngṳ̄-ngiòng
Duâi-buô-hông Dṳ̆ng-guók ngṳ̄-ngiòng dŭ sṳ̆k Háng-câung ngṳ̄-hiê. Dăng-dăng Háng-ngṳ̄ gă-dìng cêu ô iā sâ̤ „huŏng-ngiòng“, bī-ṳ̀-gōng, Uŏk-ngṳ̄ (Guōng-dĕ̤ng-uâ), Mìng-ngṳ̄, Káh-uâ, Ngù-ngṳ̄, dēng-dēng. Hĭ-háng-ngṳ̄ gì ngṳ̄-ngiòng ô Cáung-ngṳ̄, Mùng-gū-ngṳ̄, Câung-ngṳ̄, Mì-ngù-ī-ngṳ̄, Mièu-ngṳ̄ gâe̤ng Dièu-siēng-ngṳ̄.
鋁
氧化鋁
氧化鋁共鹽酸反應：
Broadwater Gông (Montana)
Broadwater Gông sê Mī-guók Montana gì siŏh ciáh gông.
Dái-êng
分類:Cēu
Dṳ̆ng-guók (dê-kṳ̆)
Ngṳ̄-ngiòng
Dṳ̆ng-guók gì guăng-huŏng ngṳ̄-ngiòng sê Pū-tŭng-uâ. Dáng-sê găk Nô̤i Mùng-gū, Sĭng-giŏng, Să̤-câung, Guōng-să̤ dēng siēu-só mìng-cŭk cê̤ṳ-dê-kṳ̆, siēu-só mìng-cŭk gì ngṳ̄-ngiòng iâ sê hăk-huák gì guăng-huŏng ngṳ̄-ngiòng.
Iēng-chṳ̄
Iēng-chṳ̄ (鼹鼠, Ĭng-ngṳ̄: Mole) sê siŏh chṳ̆ng Buô-ṳ̄ dông-ŭk. Sĭng-tā̤ ā̤-siēu, dòng-dô 10 liè-mī, mò̤ háik-sáik, chói ciĕng. Sèng ciĕ huák-dăk, Kă-ciōng hióng-nguôi huăng, mĕk-ciŭ siēu, ūng-còng diŏh mò̤ dṳ̆ng. Iù-tái-nè̤ng ng-tĕ̤ng siăh Iēng-chṳ̄, ĭng-ùi diŏh Iù-tái-gáu, Iēng-chṳ̄ sê Mâ̤ Táh-gáik gì Dông-ŭk.
185
185 sê 184 gâe̤ng 186 cĭ găng gì cê̤ṳ-iòng-só.
Dṳ̆ng-guók (dê-kṳ̆)
Ngṳ̄-ngiòng
Dṳ̆ng-guók gì cṳ̆-ngṳ̄ buŏng có̤ Băh-uâ gâe̤ng Ùng-ngiòng. Ùng-ngiòng sê Dṳ̆ng-guók diòng-tūng gì cṳ̆-ngṳ̄, ô gūi chiĕng nièng gì lĭk-sṳ̄; Băh-uâ sê ī kēu-ngṳ̄ có̤ gĭ-chū gì cṳ̆-ngṳ̄ hìng-sék, sê téng 20 sié-gī chĕ̤ gì Ngū-sé̤ṳ Ông-dông kăi-sṳ̄ huák-diēng kī lì gì.
Puâng lā̤ Dṳ̆ng-guók hióng ngiê-sāu sié-gái gì kăi-huóng, iâ ô muōng lài muōng sâ̤ gì hâiu-săng-giāng â̤ báik Ĭng-ngṳ̄.
Cŭng-gáu
Chŭi-iòng Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók guăng-huŏng sŏng-diòng Mò̤-sìng-lâung, dáng-sê găk huák-lŭk iâ sìng-nêng bêng-chiā bō̤-hô ìng-mìng ô séng-hóng cŭng-gáu gì cê̤ṳ-iù. Dṳ̆ng-guók ciō-iéu gì buōng-tū cŭng-gáu ô Hŭk-gáu, Dô̤-gáu, ī-gĭk Kūng-cṳ̄ dô̤-dáik hŏk-siók sū huák-diēng lì gì Ṳ̀-gáu. Iâ ô mâ̤ ciēu nè̤ng hóng Gĭ-dók-gáu (3%-4%), gâe̤ng Ĭ-sṳ̆-làng-gáu (1%-2%), dēng-dēng.
1990 nièng-dâi, Huák-lùng-gŭng găk Dṳ̆ng-guók huák-diēng cêng ká̤, dáng-sê ĭng-ôi huāng-dó̤i céng-hū, ké̤ṳk diâng có̤ sià-gáu (邪教), géng-cī ìng-mìng séng-hóng.
Gâe̤ng Dṳ̆ng-guók Dâi-lṳ̆k siŏng bī-gáu, cŭng-gáu diŏh Dài-uăng bâing-iēng gáing dê̤ṳng-iéu gì gáe̤k-sáik. Chă-bók-dŏ̤ sū-iū gì Dài-uăng-nè̤ng dŭ séng-hóng cŭng-gáu.
Ùng-huá
Ciō dèu-mĕ̤k: Ṳ̀-gáu
Găk Dṳ̆ng-guók gūi chiĕng nièng lĭk-sṳ̄ siông, Ṳ̀-gáu ék-dĭk sê tūng-dê sṳ̆-siōng. Dó̤i Kūng-cṳ̄ sṳ̆-siōng gì ciōng-ŏk sê kuŏ-gṳ̄ (科举) cié-dô gì biĕu-cūng. Kuŏ-gṳ̄ cié-dô īng-hiōng lāu Dṳ̆ng-guók ùng-huá gì gá-dĭk-guăng, pī-ṳ̀-gōng, Dṳ̆ng-guók ùng-ìng nêng-ùi cṳ̆-huák sê bī huôi-uâ, hié-kiŏk gáing gèng gì ngiê-sŭk hìng-sék. Ṳ̀-gáu sê Dṳ̆ng-guók cêng sâ̤ diék-hŏk ciĕ-puái gì gĭ-chū.
分類:Ā-ciŭ guók-gă
鋁
氧化鋁
氧化鋁共稀硫酸反應：
1783 nièng
1783
Dăk-ciŭ
Dăk-ciŭ sê Dṳ̆ng-guók Sé̤ṳ-chiŏng-sēng gì siŏh ciáh dê-ngék-chê.
8 nguŏk 5 hô̤ (nùng-lĭk)
8 nguŏk 5 hô̤ sê nùng-lĭk 8 nguŏk gì dâ̤ 5 gĕ̤ng.
1783 nièng
Guó-sié
分類:1780 nièng-dâi
鋁
氯化鋁
氯化鋁共氨水反應：
8 nguŏk 5 hô̤ (nùng-lĭk)
分類:Nùng-lĭk 8 nguŏk
10 nguŏk 20 hô̤
Guó-sié
分類:10 nguŏk
鋁
氫氧化鋁
氫氧化鋁共鹽酸反應：
George W. Bush
George Walker Bush  sê Mī-guók dâ̤ 43 gì cūng-tūng, 2001 nièng gáu 2009 nièng câi-êng.
Dăk-ciŭ
分類:Sé̤ṳ-chiŏng
16 sié-gī
16 sié-gī sê cī téng 1501 nièng 1 nguŏk 1 hô̤ kăi-sṳ̄, gáu 1600 nièng 12 nguŏk 31 hô̤ giék-sók gì siŏh ciáh sié-gī.
Dò̤-nēu
分類:Cēu
Broadwater Gông (Montana)
分類:Montana gì gông
8 nguŏk 6 hô̤ (nùng-lĭk)
8 nguŏk 6 hô̤ sê nùng-lĭk 8 nguŏk gì dâ̤ 6 gĕ̤ng.
186
186 sê 185 gâe̤ng 187 cĭ găng gì cê̤ṳ-iòng-só.
分類:Só-cê
8 nguŏk 6 hô̤ (nùng-lĭk)
分類:Nùng-lĭk 8 nguŏk
硅
縮圖|硅其電子示意圖 硅，也叫矽（香港共臺灣），是蜀種化學元素，伊其原子序數是14，元素符號是Si. 敆生活臺中硅有雅価其使法，譬如講做電腦芯片，做半導體材料.
George W. Bush
分類:Mī-guók cūng-tūng
硅
做硅其方法
二氧化硅共碳反應：
Kă-dăk-chiă
Kă-dăk-chiă (骹踏車) sê siŏh cṳ̄ng sāi kă lì dăk gì chiă.
分類:chiă 分類:gău-tŭng gĕ̤ng-gê̤ṳ
鋁
氫氧化鋁
氫氧化鋁共氫氧化鈉反應：
磷
縮圖|磷其電子示意圖 磷，是蜀種化學元素，伊其原子序數是15，元素符號是P. 磷其常見單質有紅磷共白磷. 伊固是骨骨共牙裡勢雅重要其元素.
硅
做硅其方法
硅共氯氣反應：
Kê
Kê có̤ dă ī-hâiu â̤ có̤ kê-biāng (柿餅). Kê iâ â̤ dóng dṳ̆ng-iŏh siĕh, ô chĭng iĕk cī háik (清熱止血), sáik diòng giông bì (澀腸健脾), gāi ciū gáung ák (解酒降壓) gì gŭng-hâu (功效).
分類:Sĭk-ŭk 分類:Īng-sĭk 分類:dṳ̆ng-iŏh
鋁
生活臺中盡稠其使法
敆生活臺中，鋁會做鋁熱反應，所以使鋁共氧化鐵來焊接鐵軌. 鋁共其它金屬固會做鋁合金. 儂家使其飲料罐罐也是伊做其.
硅
做硅其方法
氯化硅共氫氣反應：
鋁
生活臺中盡稠其使法
氧化鋁經綢掏去做耐㷄材料，固有剛玉其主要成分也是氧化鋁.
硅
常見反應
硅共氧氣反應：
Mò̤-táuk-chiă
Mò̤-táuk-chiă (摩托車) sê siŏh cṳ̄ng sāi mò̤-táuk huák-dông lì bié gì chiă.
鋁
生活臺中盡稠其使法
分類:化學元素
磷
共生物關係
氮（N），磷（P），鉀（K）敆植物生長其辰侯是必須其元素，無磷其話植物會雅小，箬箬也是紫色其.
分類:化學元素
Mò̤-táuk-chiă
分類:chiă 分類:gău-tŭng gĕ̤ng-gê̤ṳ
硅
常見反應
硅共氫氣反應：
二氧化硅共氧化鈣反應：
二氧化硅
縮圖|紫水晶其實就是二氧化硅 二氧化硅是硅其常見氧化物，伊其溶沸點雅懸，也雅硬. 水晶其實就是二氧化硅，玻璃共光導纖維也是伊做其. 紫水晶其實也是二氧化硅做其.
注意：鹼性溶液共二氧化硅會反應，所以鹼性溶液伓使玻璃其蓋蓋.
化學方程式：
參考資料
分類:化學元素
Iù-uōng-ĭk
Iù-uōng-ĭk (柔遠驛), iâ hô̤ lā̤ Liù-giù-guāng (琉球館), sê Hók-ciŭ Dài-gĕ̤ng gì siŏh cô̤ lṳ̄-guāng iông-sék gì gióng-dé̤ṳk.
Liù-giù-guāng sê Mìng-dièu Sìng-huá 8 nièng (1472 nièng) kī gì, ciŏng-muòng dò̤ lì diêu Liù-giù nè̤ng. Hī sèng-âu, Liù-giù-guók gì nè̤ng nâ sê buóh siōng gáu Dṳ̆ng-guók lì, nâ dé̤ṳng diŏh Hók-ciŭ siông-áng. Gó-chṳ̄ Mìng-dièu diŏh Dài-gĕ̤ng ciŏng-muòng kī siŏh ciáh Liù-giù-guāng ké̤ṳk ĭ-gáuk-nè̤ng diêu. Liù-giù gâe̤ng Hók-ciŭ ô iā dĕk-sṳ̀ gì lĭk-sṳ̄ guăng-hiê, Liù-giù-guāng găk cī diē-sié gì dê-ôi iâ sê iā dâe̤ng-iéu.
Liù-giù-guāng găk Muāng-chĭng gì Săng-huăng cĭ lâung dâi-dŏng ké̤ṳk có̤ sáng-dāu, gáu-muōi-lāu Muāng-chĭng céng-hū chók-cièng siŭ hō̤. 1875 nièng, Nĭk-buōng giòng-páuk Liù-giù gâe̤ng Dṳ̆ng-guók duâng-ciŏk ngôi-gău guăng-hiê, huāng-dó̤i Nĭk-buōng tūng-dê gì Liù-giù nè̤ng cāu lì Hók-ciŭ, diêu diŏh cŭ-uái, iéu-giù Muāng-chĭng céng-hū hióng Nĭk-buōng káung-ngiê. 1879 nièng Nĭk-buōng miĕk Liù-giù ī-hâiu, gó ô iā sâ̤ lì Hók-ciŭ gì Liù-giù nè̤ng diêu diŏh cī diē-sié. Gáu 1937 nièng Káung-nĭk Ciéng-cĕng báuk-huák ī-hâiu, diē-sié gì Liù-giù nè̤ng gĭ-buōng dŭ diōng chió lāu.
Gāi-gáik Kăi-huóng ī-hâiu, ĭng-ôi Hók-ciŭ chê-kṳ̆ gì kuóng-diēng, céng-hū duâi có̤ tiéh-chiĕng, Liù-giù-guāng iâ ké̤ṳk tiáh bàng-báik, ĭ gì miêng-cék nâ diông nguòng-lài gì 1/10 dŭ mò̤ gáu. 1992 nièng, céng-hū puái nè̤ng siŭ-hók ciā guāng, gāi miàng hô̤ lā̤ „Hók-ciŭ dó̤i-ngôi iū-hō̤ guăng-hiê-sṳ̄ báuk-ŭk-guāng“, ciŏng Hók-ciŭ gâe̤ng Liù-giù ô găng-guó gì nó̤h dò̤ ĕng cŭ-uái diēng-lāng. 1996 nièng, ké̤ṳk Hók-gióng-sēng céng-hū diâng có̤ „Sēng-gék ùng-ŭk bō̤-hô dăng-ôi“.
Mâ̤ Táh-gáik gì Dông-ŭk
Cŭ-uái sê diŏh gáuk-cṳ̄ng cŭng-gáu dêng-ngiê ôi Mâ̤ Táh-gáik gì Dông-ŭk:
Iù-uōng-ĭk
分類:Hók-ciŭ 分類:Liù-giù
Mâ̤ Táh-gáik gì Dông-ŭk
Iù-tái-gáu
Huàng kō̤-ó gì nó̤h nṳ̄ ng-tĕ̤ng siăh:
Dông-ŭk gì cṳ̄ng-lôi: Nâ diōng-mô̤ gì dṳ̆ng-găng, buŏng dà̤ gì dṳ̆ng-găng, iâ ô nṳ̄ ng-tĕ̤ng siăh: Lŏk-dò̤̤, Tó, Să-huăng, sê diōng-mô̤, bô ng sê buŏng dà̤, nṳ̄ găi-dŏng sáung sê mâ̤ táh-gáik. Dṳ̆ chŭi-iòng sê buŏng-dà̤, ĭ bô ng sê diōng-mô̤, nṳ̄ iâ diŏh sáung sê mâ̤ táh-gáik: ĭ gì nṳ̆k ng-tĕ̤ng muŏ (Sĭng-mêng-gé 14 ciŏng: 7-8 cáik).
Hāi-siĕng gì cṳ̄ng-lôi: Huàng mò̤ chié, mò̤ lìng gì, nṳ̄ ng-tĕ̤ng siăh: diŏh sáung sê mâ̤ táh-gáik (Sĭng-mêng-gé 14 ciŏng: 10 cáik).
Cēu gì cṳ̄ng-lôi: Nṳ̄ sū mâ̤ siăh-dék: cêu sê ĭng, ngáuk, diĕu, iŏng, ciĕng, siēu-ĭng, gâe̤ng ĭ siŏh lôi; lō̤-uă gâe̤ng ĭ siŏh lôi; mō̤ gì dò̤-cēu, gē̤ng gì dò̤-cēu, ngṳ̀ ĭng, chiók-ĭng, gâe̤ng ĭ siŏh lôi; lù-cṳ̀, lô-cṳ̀, tĭng-cēu, dà̤-hù, uòng-gṳ̆, ngṳ̀-gēu, hŏk, ĕng-ū gâe̤ng ĭ siŏh lôi, dái-êng, biēng-hók  (Sĭng-mêng-gé 14 ciŏng: 12-18 cáik).
Kŏng-tṳ̀ng gì cṳ̄ng-lôi: Huàng ô sĭk gì tè̤ng nṳ̄ iâ diŏh sáung sê mâ̤ táh-gáik: dŭ ng-tĕ̤ng sĭah (Sĭng-mêng-gé 14 ciŏng: 19 cáik).
Hó-gă Mâ̤ Táh-gáik gì Dông-ŭk
Cŭ-uái liĕk chók gì dông-ŭk mò̤ diŏh Séng-gĭng dṳ̆ng ké̤ṳk dêng-ngiê ùi Mâ̤ Táh-gáik gì Dông-ŭk,  dáng-sê  iù ĭ dĕk-dĭng lì-gōng,  ĭ sê hù-hăk Lé-ê-gé sū dêng-ngiê gì Mâ̤ Táh-gáik gì Dông-ŭk,  ĭ â̤-sāi  ké̤ṳk káng cáuk sê Mâ̤ Táh-gáik gì:
分類:Dông-ŭk
Dáik-iòng
Dáik-iòng sê Dṳ̆ng-guók Sé̤ṳ-chiŏng-sēng gì siŏh ciáh dê-ngék-chê.
分類:Sé̤ṳ-chiŏng
Dùng-cé
Dùng-cé(同志) ciā sṳ̀ buōng-lài gì é-sê̤ṳ sê “cé-dùng-dô̤-hăk”(志同道合) gì nè̤ng (dĕk-biék sê găh céng-dê huŏng-miêng). Cī cṳ̄ng chĭng-hŭ(稱呼) găh 19 sié-gé muōi kăi-sṳ̄ chók-hiêng. Muāng-chĭng(滿清) Guŏng-sê̤ṳ Huòng-dá̤(光緒皇帝) gì Muô-sáe̤k Biéng-huák(戊戌變法) gì sèng-hâiu, cà̤ sê Mì-sĭng-dōng(維新黨) gì nè̤ng gó̤ dó̤i-huŏng hô̤ lā̤ “dùng-cé”. Sĭng-hâi gáik-mêng(辛亥革命) gì sèng-hâiu, gáik-mêng-dōng dài-dŏng iâ ô sāi dùng-cé gì chĭng-hŭ. Sŏng Dṳ̆ng-săng ô siŏh guó uâ hô̤ lā̤ “Gáik-mêng gó muôi sìng-gŭng, dùng-cé gó diŏh nū-lĭk.”(Dṳ̆ng-ùng: 革命尚未成功, 同志仍需努力)
Diéu-ngṳ̀-dài Liĕk-dō̤
Diéu-ngṳ̀-dài Liĕk-dō̤ (釣魚臺列島), găk Nĭk-buōng hô̤ lā̤ „Ciĕng-gó̤h Liĕk-dō̤“ (尖閣列島), sê Tái-bìng-iòng dài-dŏng gì siŏh cī gùng-dō̤, hiêng-câi iù Nĭk-buōng sĭk-cié kóng-cié (實際控制). Dṳ̆ng-guók Dâi-lṳ̆k, Dài-uăng gâe̤ng Nĭk-buōng dŭ sŏng-chĭng (宣稱) dó̤i ĭ ô ciō-guòng (主權).
Dùng-cé
Gáu 1949 nièng Dṳ̆ng-guók Gê̤ṳng-sāng-dōng(中國共產黨) siông-dài(上臺) ī-hâiu, Dṳ̆ng-guók-nè̤ng iā sèu sāi “dùng-cé” ciā sṳ̀ chĭng-hŭ bék-nè̤ng, 1978 nièng Gāi-gáik Kŭi-huóng(改革開放) ī-hâiu sāi gì nè̤ng muōng biéng muōng ciēu, dáng-sê găh ciáng-sék diòng-hăk(正式場合) gó â̤ chĭng-hŭ Gê̤ṳng-sāng-dōng dōng-uòng hô̤ lā̤ “dùng-cé”, bī-ṳ̀ gōng gó̤ Hù Gīng-dò̤(胡錦濤) hô̤ lā̤ “Hù Gīng-dò̤ Dùng-cé”(胡錦濤同志) hĕ̤k-ciā “Hù Dùng-cé”(胡同志).