cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Báe̤k-piéng
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Báe̤k-piéng (閩東語北片), iâ hô̤ lā̤ Hók-nìng-piéng (福寧片), sê Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ gì siŏh ciáh huŏng-ngiòng piéng-kṳ̆. Sāi ciā piéng-kṳ̆ gì huŏng-ngiòng gì nè̤ng ciō-iéu diêu diŏh gô-dā̤ gì Hók-nìng-hū hŭ-uái, iâ cêu sê ăk gĭng-dáng Hók-gióng dĕ̤ng-báe̤k buô gì Nìng-dáik dṳ̀ kó̤ chê-kṳ̆, Kŭ-chèng gâe̤ng Bìng-nàng cĭ ngôi gì dê-huŏng, bău-guák Hók-ăng, Hà-puō, Ciá-ìng, Hók-tīng, Sêu-nìng gâe̤ng Ciŭ-nìng. Chŭi-iòng-gōng diŏh lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng Hà-puō ciáh sê Hók-nìng-hū gì hèng-céng dṳ̆ng-sĭng, dáng-sê ôi-dé ô nék-giāng piék; gău-tŭng huŏng-biêng gì Hók-ăng sê gĭng-cá̤ gâe̤ng ùng-huá gì dŭng-sĭng, īng-hiōng-lĭk có̤i duâi. Gó-chṳ̄ gĭng-dáng nè̤ng ciŏng Hók-ăng-uâ dóng Báe̤k-piéng gì dâi-biēu huŏng-ngiòng.
Báe̤k-piéng bō̤-làu iā sâ̤ gô-dā̤ Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ gì ĭng, gâe̤ng Nàng-piéng gău-liù ô káung-nàng. Nìng-dáik chê-kṳ̆ tūng-ê̤ṳng gì Nìng-dáik-uâ, nguòng-lài sê sṳ̆k Báe̤k-piéng gì, gĭng-dáng ī-gĭng gāi siàng sṳ̆k Nàng-piéng lāu.
Huŏng-ngiòng
分類:Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄
Scandium
Scandium sê siŏh cṳ̄ng gĭng-sṳ̆k, iâ sê siŏh cṳ̄ng huá-hŏk nguòng-só. Nguòng-cṳ̄ sê̤ṳ-só sê 21, huá-hŏk hù-hô̤ sê Sc.
Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu
分類:Huá-hŏk nguòng-só
老媽
老媽，是指丈夫囝其配偶.
老媽其郎爸號𡅏丈儂，娘奶號𡅏丈奶.
着注意福州話其老媽共普通話其老媽意思𣍐蜀樣.
參考資料
分類:家庭
5 nguŏk 22 hô̤ (nùng-lĭk)
5 nguŏk 22 hô̤ sê nùng-lĭk 5 nguŏk gì dâ̤ 22 gĕ̤ng.
分類:Nùng-lĭk 5 nguŏk
8月3號
過世
3
維基共享
維基共享（英語：Wikimedia Commons，又稱Commons）是存放自由開放其圖片、聲音、共其他多媒體文件其地方，是維基媒體基金會其計劃. 上載其文件會使敆其它維基計劃臺中使，包括維基百科、維基教科書、維基新聞等等. 目前數量已突破千萬份文件資源.
鏈接
分類:維基媒體工程 分類:創作齊使
Diêu Ciē-iòng
Diêu Ciē-iòng (趙紫陽, ), nguòng-miàng Diêu Siŭ-ngiĕk (趙修業), Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók céng-dê ìng-ŭk. Báik-cèng sê Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók Guók-ô-iêng Cūng-lī (1980 - 1987 nièng) gâe̤ng Dṳ̆ng-gê̤ṳng Dṳ̆ng-iŏng Cūng-cṳ̆-gé (1987 - 1989 nièng). Cáuk-ùi Dṳ̆ng-guók gŏ̤-gék liāng-dô̤-ìng, ĭ kăi-diēng chê-diòng gāi-gáik, huák-diēng sĕng-sāng-lĭk, gâe̤ng Dṳ̆ng-gê̤ṳng tā̤-cié diē-sié gì Guăng-lièu ciō-ngiê, hū-bâi có̤ dáu-cĕng. Diêu Ciē-iòng diŏh Lĕ̤k-sé Ông-dông sèng-âu, ĭ gì lĭk-diòng sê dùng-cìng hŏk-sĕng, ciĕ-tì mìng-ciō gāi-gáik, gó-chṳ̄ dáik cô̤i ké̤ṳk gáik-tó̤i chók Dṳ̆ng-gê̤ṳng. Ĭ sĕng-miâng có̤i âu gì 15 nièng dŭ ké̤ṳk niōng-géng diŏh ĭ Báe̤k-gĭng gì chió lā̤.
分類:Céng-dê-gă 分類:Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók ìng-ŭk 分類:Sáng Diêu
Sìng (bòng-hâ̤)
Sìng (蟳, hŏk-miàng: Scylla serrata) sê bòng-hâ̤ gì siŏh cṳ̄ng, nṳ̆k êi hō̤, ìng-iōng gŏ̤.
分類:Ciék-ciĕ dông-ŭk
95
95 sê 94 gâe̤ng 96 cĭ găng gì cê̤ṳ-iòng-só.
分類:Só-cê
Dalai Lama 14-sié
Dalai Lama 14-sié, huák-miàng hô̤ lā̤ Tenzin Gyatso (Câung-ngṳ̄: ), sê Câung-diòng hŭk-gáu Gelug-puái gì dâ̤ 14 sié Dalai Lama, iâ sê hiêng-câi gì Dalai Lama, diŏh 1940 nièng dĕng-gĭ. Ĭ sê Să̤-câung dŭk-lĭk ông-dông gì cĭng-sìng liāng-dô̤-ìng, diŏh 1989 nièng dáik gáu Nobel Huò-bìng Ciōng.
分類:Ìng-ŭk
1904 nièng
1904
Guó-sié
分類:1900 nièng-dâi
王延翰
王延翰（？—927年）是五代十國其辰候閩國其第2代皇帝. 926年遘927年在位.
伊是王審知其大囝. 925年王審知病死以後由伊來接班. 伊學閩越其無諸，敆926年正式獨立，自稱「大閩國王」.
王延翰性格野呆，對自家其兄弟哥態度都𣍐好. 927年，泉州刺史王延鈞聯合建州刺史王延稟造反，拍下福州，將伊刣死. 伊其墓敆福州晉安區新店其黃墓.
分類:福州儂 分類:姓王 分類:閩國國王共皇帝 分類:927年過世
1706 nièng
Guó-sié
分類:1700 nièng-dâi
Â-muòng Dâi-hŏk
分類:Dṳ̆ng-guók gáu-ṳ̆k 分類:Hók-gióng
Bonneville Gông (Idaho)
Bonneville Gông sê Mī-guók Idaho gì siŏh ciáh gông.
5 nguŏk 23 hô̤ (nùng-lĭk)
5 nguŏk 23 hô̤ sê nùng-lĭk 5 nguŏk gì dâ̤ 23 gĕ̤ng.
分類:Nùng-lĭk 5 nguŏk
Buò-dò̤-ngà-ngṳ̄
Buò-dò̤-ngà-ngṳ̄ (língua portuguesa) sê Éng-dô Ĕu-lò̤-bă Ngṳ̄-hiê Lá-dĭng-ngṳ̄-cŭk gì siàng-uòng, sê sié-gái ciō-iéu gì ngṳ̄-ngiòng cĭ-ék. Può-dò̤-ngà-ngṳ̄ sê Ĕu-ciŭ Buò-dò̤-ngà-nè̤ng sāi gì ngṳ̄-ngiòng. Buò-dò̤-ngà-ngṳ̄ gâe̤ng Să̤-băng-ngà-ngṳ̄, Huák-ngṳ̄ sê chĭng-chék. Ciòng sié-gái ī Può-dò̤-ngà-ngṳ̄ có̤ mū-ngṳ̄ gì nè̤ng dŭ-liāng ô 2030 uâng nè̤ng.
分類:Ngṳ̄-ngiòng
Hók-chiăng-uâ
Hók-chiăng-uâ (福清話) sê Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ gì siŏh cṳ̄ng huŏng-ngiòng, sṳ̆k Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Nàng-piéng. Sāi gì nè̤ng ciō-iéu diêu diŏh Hók-ciŭ gì Hók-chiăng-chê.
Hók-chiăng-uâ gâe̤ng Hók-ciŭ-uâ ô bī-gáu mìng-hiēng gì chă-biék, bók-guó sāi lâng cṳ̄ng huŏng-ngiòng gì nè̤ng bī-gáu ṳ̀ng-ê hô-siŏng tiăng huôi-é.
Bìng-tàng nè̤ng gōng gì Bìng-tàng-uâ gâe̤ng Hók-chiăng-uâ chă-mâ̤-kó̤-huông. Lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng Bìng-tàng sê sṳ̆k Hók-chiăng guāng gì, gó-chṳ̄ ô gì nè̤ng ciŏng Bìng-tàng-uâ gâe̤ng Hók-chiăng-uâ hông-siŏh-dŏi cà̤ hô̤ lā̤ „Hók-chiăng-uâ“.
分類:Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄
96
分類:Só-cê
1707 nièng
1707
Guó-sié
分類:1700 nièng-dâi
Grundy Gông (Missouri)
Grundy Gông (Ĭng-ngṳ̄: Grundy County) sê Mī-guók Missouri gì siŏh ciáh gông.
分類:Missouri gì gông
Bă-bī-lùng
Bă-bī-lùng (巴比倫) sê sié-gái sé duâi ùng-mìng cĭ ék, diŏh Mesopotamia, iâ cêu sê gĭng-dáng gì Iraq.
分類:Lĭk-sṳ̄
Dalai Lama
分類:Hŭk-gáu
1905 nièng
1905
Guó-sié
分類:1900 nièng-dâi
Boone Gông (Arkansas)
Boone Gông sê Mī-guók Arkansas gì siŏh ciáh gông.
分類:Arkansas gì gông
97
分類:Só-cê
琉球國
琉球國（沖繩語：ルーチュークク）是蜀隻舊底其國家，敆現在日本沖繩縣共鹿兒島縣其奄美群島.
琉球著台灣共日本之間，舊底向中國朝貢. 1609年，日本其薩摩藩侵略琉球，強迫琉球也向伊朝貢. 1879年，琉球乞日本滅唻，改名號𡅏沖繩縣.
琉球共福州其關係野深，今旦台江固有琉球館，舊底是掏𡅏住琉球儂其.
歷史
根據琉球官方寫其歷史書《中山世鑑》、《中山世譜》共《球陽記事》裏勢其講法，琉球群島是由女神阿摩美久創造其. 遘尾了阿摩美久其大囝變成琉球最早其國王，號𡅏天孫氏. 天孫氏傳15隻國王，乞儂篡位，全國大亂. 1187年，由浦添其按司舜天統一琉球.
舜天王朝傳遘第3代，讓位乞丞相英祖. 英祖王朝傳遘第4代國王玉城其辰候，琉球分成3隻國家，號𡅏中山、南山共北山，玉城儷統治最強大其中山. 1349年，中山王西威死咯以後，浦添其按司察度上臺. 1372年，派儂向明朝朝貢，1392年，明太祖派閩人三十六姓去琉球，對手夫塊其發展. 茲蜀陣儂都住著久米村裏勢，對琉球其外交貢獻野大.
1406年中山國王武寧乞南山其蜀隻將軍尚巴志逐落臺，尚巴志讓伊郎爸尚思紹做國王，建立第一尚氏王朝. 尚巴志著1429年滅三國，統一其琉球國就總款成立了.
15遘16世紀是琉球其黃金時期，許辰候其琉球野富，共中國、朝鮮、泰國等等國家都有做生意. 1469年，國王尚德乞大臣尚圓篡位. 者尚圓建立第二尚氏王朝. 琉球著尚圓其囝尚眞手𡅏最強大，拍下八重山共宮古. 伊其囝尚清在位其辰候，復拍下奄美群島，茲辰候其國土面積最大. 日本發動侵略朝鮮其壬辰倭亂其辰候，琉球特零意對手明朝共朝鮮. 1609年，日本報復琉球，派部隊去拍，將國王尚寧拿去，嚽就是歷史裏勢其己酉倭亂. 2年以後因為會驚明朝，復將尚寧放轉去. 但是日本將琉球其奄美群島奪去，復派部隊監視內政，者嚽以後琉球實際已經變成日本其附庸去了.
1871年，琉球其船因為風颱漂遘台灣，坐著船裏勢其乞台灣原住民刣死. 日本借者事計拍台灣，逼滿清承認嚽是「保民義舉」. 第二年，日本就挈嚽講滿清承認「琉球是日本其」，單方面將琉球降做伊自家其蜀隻藩. 琉球國王尚泰派儂去東京抗議，日本儂乍無察伊. 尚泰復派儂去中國滿清政府夫塊告狀，最終日本儂肝火棕去，敆1879年將琉球滅囇.
許辰候大部份其琉球儂對日本統治盡去不滿，日本其明治天皇會驚伊各儂反抗，將尚泰共伊其家族都綁架遘東京去住. 野価反對日本其琉球儂都走去中國，有其敆北京，有其敆天津，有其敆福州. 伊各儂卜想讓中國出兵去拍日本，著總理衙門夫塊剃了講剃了講. 1894年甲午戰爭爆發其辰候，茲蜀陣儂勸滿清去拍琉球，滿清皇帝無聽. 聽講滿清共日本發生戰爭，反對日本其琉球儂都野歡喜，倚望滿清其部隊來「解放琉球」，結果部隊連影都無. 最終滿清拍輸去，將臺灣割乞日本，琉球獨立也無希望了. 來中國其琉球儂也見覺無解數，無箬恒就都轉厝了.
政治
琉球最高其統治者號𡅏國王，琉球儂告伊「御主加那志」或者「首里天加那志」. 王后有佐敷間切其封地，號𡅏「佐敷按司加那志」. 太子號𡅏「黃金加那志」，復因為有中城間切其封地，號𡅏「中城御殿」.
琉球最大其官是攝政，儷由王子來做，不過伊儷管禮儀，無權. 實際最大其官是三司官，復號𡅏法司，相當中國其丞相. 者官𣍐使由王族其儂來做. 再下是表十五人，相當中國六部其部長.
軍事
琉球無正式其部隊，不過有自家其自衛武裝組織. 1554年，經過國王尚清其改革，正式確定武裝組織其「庫理・ヒキ制度」.
琉球著首都首里附近設12隊ヒキ，蜀隊廿幾隻儂. ヒキ是國王其衛隊，平均分成3組，3隻三司官蜀儂管蜀組，每蜀組4隊.
北山設北山監守其單位，管蜀隻幾百儂其部隊，住著今歸仁城.
其他其地方由當地其間切官員自家設民兵組織來維持治安.
行政單位
琉球囫圇國分「三省三十六島」. 「三省」是指沖繩島其中山、南山共北山3隻部份，正式名稱號𡅏中頭方、島尻方共國頭方，者三省其地區就是三山時代3隻國家七領土；「三十六島」是指宮古、八重山、與那國、奄美等等琉球下底其島.
實際「三省三十六島」著琉球行政區域裏勢是虛其講法，琉球透底無設省級其官員共行政機構. 琉球實際最高其行政單位是間切，著省級其下底，復號𡅏郡或者府. 首里三平等、那霸、泊共久米一般齊號𡅏「4府」，無算著間切裏勢.
間切下底是村，是最低其行政單位.
身份制度
琉球其身份制度著1509年確定，遘尾了法律化，分9品18階.
琉球最懸其是王族，無著9品18階裏勢，乞儂號𡅏御殿. 王族分王子共按司2種，其中王子是國王其囝.
高級士族其官位趁正一品遘從四品，號𡅏侍或者良人. 高級士族其官位有親方共親雲上2種.
一般士族是指正五品之下其士族. 一般士族其官位有里之子親雲上、筑登之親雲上、里之子、里主、筑登之、子、仁屋7種.
一般士族分里之子筋目共筑登之筋目2種. 里之子家族成員其升官順序是：子、里主、里之子、里之子親雲上，再懸就是高級士族其親雲上；筑登之家族成員其升官順序是：子、里主、筑登之、筑登之親雲上，再懸也是親雲上.
經濟
琉球國家領土野嫩，無能耐發展農業做基礎其經濟，儷有辦法通過對外貿易得遘錢財. 琉球向中國朝貢，得遘野価物資；伊其地理位置重要，故此變成日本共東南亞國家對中國貿易其「總代理」.
琉球向中國出口日本其白銀、漆器、刀劍、屏風共蒲扇，將中國其中藥、瓷器、絲綢、銅錢賣遘日本共朝鮮，復將東南亞、印度共阿拉伯國家其犀牛角、蘇木、香料、錫、糖、象牙等等其乇賣去中國、日本共朝鮮. 琉球著許辰候趁轉口貿易裏勢趁野価錢，乞儂號做「萬國津樑」，意思是幾乎所有卜想做對外貿易生意其儂都會由伊嚽塊行.
不過，遘1609年日本侵略琉球以後，禁止琉球共朝鮮、東南亞等等國家做生意. 琉球向中國進貢得遘其乇大部份乞日本奪去，琉球罔變罔逼. 經過向象賢（羽地朝秀）共蔡溫兩隻儂其努力，經濟乍開始有仂囝好. 不過，遘19世紀，復開始變逼，餓死野価儂，琉球國王想野価方式去救，都無能耐解決.
錢
琉球最早無貨幣. 1413年，明成祖送乞琉球「永樂通寶」其錢. 趁許辰候開始，琉球使銅錢.
琉球有做過幾種自家其銅錢，包括尚泰久做其大世通寶，尚德其世高通寶，尚圓其金圓世寶共尚眞其中山通寶. 趁1656年開始，琉球挈鳩目錢做貨幣. 者鳩目錢質量野ngiák，儷著伊自家國家𡅏使.
除去自家其錢以外，琉球也使中國其洪武通寶、永樂通寶，共日本其寬永通寶.
法律
琉球其法律分死刑共輕刑2種. 其中，死刑分淩遲、刣頭、槍刺3種. 淩遲專門掏來刣卜想造反其儂. 槍刺是將犯儂縛著十字架懸頂，挈槍gék心臟刣死，仱再將頭砍唻. 輕刑分流放、曝日頭、夾、枷（帶枷鎖遊街）、笞（挈索拍）.
琉球儂性格比較平直，故此法律比較簡單，囫圇國都無設法院. 儷是有案件，就向三司官告狀，由三司官來判.
文化
著1537年遘1623年之間，琉球編過歷史懸頂頭部其琉歌集，號𡅏「Omoro sōshi」（おもろさうし）. 其中，「Omoro」著琉球語裏勢是「歌」其意思. 「Omoro sōshi」裏勢有琉歌1554題.
17世紀其辰候，抒情其琉歌特流行. 琉歌最稠其樣式是8、8、8、6總款其30音樣式，共日本其和歌真像.
琉球儂使一種名字號做「三線」其琴. 者三線是由中國其三弦發展來其，遘尾了傳遘日本其九州，發展成「三味線」.
琉球其工藝受遘福建真大其影響，琉球漆器就是趁福州其脫胎漆器發展來其.
醫學共技術
琉球其醫學受遘福建其影響. 舊底野価日本其醫生經過琉球去福建學習，有其醫生因為風颱無能耐去福建，就留著琉球. 比較出名其是專門乞尚寧看病其醫生山崎二休.
1787年，琉球儂飛安里發明一架飛機.
宗教
琉球儂信琉球神道、日本神道、佛教共道教，以後也有儂信基督教.
琉球神道是琉球儂本底自家其宗教，包括拜祖宗、信御嶽、信Niraikanai（ニライカナイ）、信Onarigami（おなり神）等等. 按琉球神道其講法，儂死去以後會去Niraikanai裏勢去，變成一隻保佑家庭其神. 者神會定期轉自家厝𡅏去覷一覷，保佑家庭平安. 故此琉球儂共中國儂一樣，會供死其祖宗. 琉球儂特別信山水共森林其神，嚽就是御嶽信仰. 琉球儂也共福建一樣信土地公，琉球儂告伊「tudiikuu」（トゥティークー）.
佛教差不多敆13世紀其辰候傳遘琉球. 圓覺寺、天王寺共天界寺齊號𡅏「琉球三大寺」，但是著第二次世界大戰其辰候，日本儂起軍事基地著嚽塊，最終茲三隻寺全部都乞美國飛機炸散斗了.
琉球儂也信道教，有拜祖宗共硩紙其習慣. 像拿公、拿婆、臨水奶、陳尚書共媽祖總款福建其道教神，都有琉球儂起廟來拜.
1622年，頭隻基督教傳教士來琉球其八重山傳教. 1844年，法國傳教士Théodore-Augustin Forcade來琉球，伊是頭隻遘沖繩島傳教其儂. 1846年，英國儂Bernard Jean Bettelheim來沖繩傳教，著嚽塊學習沖繩語，伊是世界懸頂頭隻挈沖繩語翻譯《聖經》其儂.
再看
分類:琉球國
Ecuador
Ecuador sê Nàng Mī-ciŭ gì siŏh ciáh guók-gă.
分類:Nàng Mī-ciŭ guók-gă
Sơn La
Sơn La sê Uŏk-nàng gì siŏh ciáh sēng.
分類:Uŏk-nàng
蔣介石
蔣中正（1887年10月31號—1975年9月9號），字介石，浙江奉化儂，是中華民國其委員長共總統. 1949年，中國大陸乞共產黨佔去，伊共國民黨走去臺灣.
蔣經國是伊共毛福梅其囝.
分類:人物 分類:中國 分類:臺灣
8月4號
過世
4
Panchen Lama
Panchen Lama (câung-ngṳ̄: ), ĭng-ĭk Băng-sièng Lá-mà(班禪喇嘛), sê Câung-diòng hŭk-gáu(藏傳佛教) Gelug-puái(格魯派) diē-sié diōng-sié diòng-sìng(轉世傳承) gì hù-siông(和尚), sê Ŏ̤-mì-tò̤-hŭk(阿彌陀佛) gì huá-sĭng(化身).
分類:hŭk-gáu
1906 nièng
1906
Guó-sié
分類:1900 nièng-dâi
1708 nièng
1708
Guó-sié
分類:1700 nièng-dâi
碳
碳其燃燒
縮圖|碳其燃燒
氧氣有夠：
氧氣無夠：
懸頂兹兩萆都是化合反應.
一氧化碳（CO）有毒，所以講，儂家使碳其辰候注意氧氣有無夠是雅重要其.
碳做還原劑
碳還原氧化鐵：
懸頂兹兩萆都是置換反應.
碳固會還原二氧化碳，是化合反應：
一氧化碳
實驗室還原氧化銅:
二氧化碳
縮圖|實驗室做二氧化碳其方法 實驗室做二氧化碳其方法（ 石灰石／大理石 ＋ 稀鹽酸 ）：
一般使澄清石灰水（氫氧化鈣）來檢驗做出其二氧化碳：
一般使燒鹼（氫氧化鈉）來吸收二氧化碳：
共生物關係
碳固是生物其最基本元素，細胞乾重下最価其就是碳.
所以講，'''碳是生命其核心元素，無碳就無生命. '''
分類:化學元素
Grundy Gông (Tennessee)
Grundy Gông (Ĭng-ngṳ̄: Grundy County) sê Mī-guók Tennessee gì siŏh ciáh gông.
分類:Tennessee gì gông
Aztec
Aztec sê lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng gì siŏh ciáh ùng-mìng gâe̤ng dá̤-guók, diŏh gĭng-dáng gì Mĕ̤k-să̤-gŏ̤.
分類:Dṳ̆ng Mī-ciŭ 分類:Lĭk-sṳ̄
Liù-giù-guók
Liù-giù-guók (琉球國, Okinawa-ngṳ̄: ルーチュークク) sê siŏh ciáh gô-dā̤ gì guók-gă, găk hiêng-câi Nĭk-buōng Okinawa-gâing gâe̤ng Kagoshima-gâing gì Amami gùng-dō̤.
Liù-giù diŏh Dài-uăng gâe̤ng Nĭk-buōng cĭ găng, gô-dā̤ hióng Dṳ̆ng-guók dièu-góng. 1609 nièng, Nĭk-buōng gì Satsuma-huăng chĭng-liŏk Liù-giù, giòng-páuk liù-giù iâ hióng ĭ dièu-góng. 1879 nièng, Liù-giù ké̤ṳk Nĭk-buōng miĕk lâi, gāi miàng hô̤ lā̤ Okinawa-gâing.
Liù-giù gâe̤ng Hók-ciŭ gì guăng-hiê iā chĭng, gĭng-dáng Dài-gĕ̤ng gó ô Liù-giù-guāng (琉球館), gô-dā̤ sê dò̤ lā̤ dêu Liù-giù-nè̤ng gì.
Lĭk-sṳ̄
Gŏng-gé̤ṳ Liù-giù guăng-huŏng siā gì lĭk-sṳ̄-cṳ̆ «Dṳ̆ng-săng Sié-gáng» (中山世鑑), «Dṳ̆ng-săng Sié-puō» (中山世譜) gâe̤ng «Giù-iòng Gé-sê̤ṳ» (球陽記事) diē-sié gì gōng-huák, Liù-giù gùng-dō̤ sê iù nṳ̄-sìng Amamikyu cháung-cô̤ gì. Gáu-muōi-lāu Amamikyu gì duâi giāng biéng siàng Liù-giù có̤i cā gì guók-uòng, hô̤ lā̤ Tiĕng-sŏng-sê (天孫氏). Tiĕng-sŏng-sê diòng 15 ciáh guók-uòng, ké̤ṳk nè̤ng chuâng-ôi, ciòng-guók duâi luâng. 1187 nièng, iù Urasoe gì Aji Shunten tūng-ék Liù-giù.
Shunten uòng-dièu diòng gáu dâ̤ 3 dâi, niông-ôi ké̤ṳk sìng-siông Eiso. Eiso uòng-dièu diòng gáu dâ̤ 4 dâi guók-uòng Tamagushiku gì sèng-âu, Liù-giù buōng siàng 3 ciáh guók-gă, hô̤ lā̤ Dṳ̆ng-săng (中山), Nàng-săng (南山) gâe̤ng Báe̤k-săng (北山), Tamagushiku nâ tūng-dê có̤i giòng-duâi gì Dṳ̆ng-săng. 1349 nièng, Dṳ̆ng-săng uòng Seii sī lō̤ ī-hâiu, Urasoe gì Aji Satto siông-dài. 1372 nièng, puái nè̤ng hióng Mìng-dièu dièu-góng, 1392 nièng, Mìng Tái-cū puái Mìng-ìng Săng-sĕk-lĕ̤k-sáng kó̤ Liù-giù diêu, dó̤i-chiū hŭ-uái gì huák-diēng. Cī siŏh dêng nè̤ng dŭ diêu diŏh Giū-mī-chŏng (Kume-chŏng) diē-sié, dó̤i Liù-giù gì ngôi-gău góng-hióng iā duâi.
1406 nièng, Dṳ̆ng-săng guók-uòng Bunei ké̤ṳk Nàng-săng gì siŏh ciáh ciŏng-gŭng Siông Bă-cé dṳ̆k lŏk-dài, Siông Bă-cé niông ĭ nông-bâ Siông Sṳ̆-siêu có̤ guók-uòng, gióng-lĭk Dâ̤ 1 Siông-sê Uòng-dièu. Siông Bă-cé diŏh 1429 nièng miĕk săng-guók, tŭng-ék gì Liù-giù-guók cêu ciŏng-uâng sìng-lĭk lāu.
15 gáu 16 sié-gī sê Liù-giù gì uòng-gĭng sì-gĭ, hī sèng-âu gì Liù-giù iā bó, gâe̤ng Dṳ̆ng-guók, Dièu-siēng, Tái-guók dēng dēng guók-gă dŭ ô có̤ sĕng-é. 1469 nièng, guók-uòng Siông Dáik ké̤ṳk dâi-sìng Siông Ièng chuàng-ôi. Ciā Siông Ièng gióng-lĭk Dâ̤ 2 Siông-sê Uòng-dièu. Liù-giù diŏh Siông Ièng gì giāng Siông Cĭng chiū lā̤ có̤i giòng-duâi, páh giâ Yaeyama gâe̤ng Miyako. Ĭ gì giāng Siông Chĭng câi-ôi gì sèng-âu, bô páh giâ Amami gùng-dō̤, cī sèng-âu gì guók-tū miêng-cék có̤i duâi. Nĭk-buōng huák-dông chĭng-liŏk Dièu-siēu gì Ìng-sìng Uŏ-luâng (壬辰倭亂) gì sèng-âu, Liù-giù dĕk-lìng-é dó̤i-chiū Mìng-dièu gâe̤ng Dièu-siēng. 1609 nièng, Nĭk-buōng bó̤-hô Liù-giù, puái buô-dôi kó̤ páh, ciŏng guók-uòng Siông Nìng niăh kó̤, cuòi cêu sê lĭk-sṳ̄ diē-sié gì Gī-iū Uŏ-luâng (己酉倭亂). 2 nièng ī-hâiu ĭng-ôi â̤ giăng Mìng-dièu, bô ciŏng Siông Nìng bóng diōng kó̤. Dáng-sê Nĭk-buōng ciŏng Liù-giù gì Amami gùng-dō̤ dŏk kó̤, bô puái bôi-dôi gāng-sê ĭ gì nô̤i-céng, ciā cuòi ī-hâiu Liù-giù sĭk-cié ī-gĭng biéng siàng Nĭk-buōng gì hô-ṳ̀ng kó̤ lāu.
1871 nièng, Liù-giù gì sùng ĭng-ôi hŭng-tăi piĕu gáu Dài-uăng, sô̤i diŏh sùng diē-sié gì ké̤ṳk Dài-uăng nguòng-cê̤ṳ-mìng tài-sī. Nĭk-buōng ciók ciā dâi-gié páh Dài-uăng, bék Muāng-chĭng sìng-nêng cuòi sê „bō̤ mìng ngiê-gṳ̄“ (保民義舉). Dâ̤ 2 nièng, Nĭk-buōng cêu kĕk cuòi gōng Muāng-chĭng sìng-nêng „Liù-giù sê Nĭk-buōng gì“, dăng-huŏng-miêng ciŏng Liù-giù gáung có̤ ĭ cê-gă gì siŏh ciáh huăng. Liù-giù guók-uòng Siông Tái puái nè̤ng kó̤ Dŭng-gĭng káung-ngiê, Nĭk-buōng nè̤ng ciáh mò̤ chák ĭ. Siông Tái bô puái nè̤ng kó̤ Dṳ̆ng-guók Muāng-chĭng céng-hū hŭ-uái gó̤-câung, có̤i-cṳ̄ng Nĭk-buōng nè̤ng găng-huō-cĕ̤ng-kó̤, găk 1879 nièng ciŏng Liù-giù miĕk lâi.
Hī sèng-âu duâi buô-hông gì Liù-giù nè̤ng dó̤i Nĭk-buōng gì tūng-dê cêng-kó̤ bók-muāng, Nĭk-buōng gì Mìng-dê Tiĕng-huòng â̤ giăng ĭ-gáuk-nè̤ng huāng-káung, ciŏng Siông Tái gâe̤ng ĭ gì gă-cŭk dŭ bōng-gá gáu Dŭng-gĭng kó̤ diû. Iā sâ̤ huāng-dó̤i Nĭk-buōng gì Liù-giù nè̤ng dŭ cāu kó̤ Dṳ̆ng-guók, ô gì găk Báe̤k-gĭng, ô gì găk Tiĕng-cĭng, ô gì găk Hók-ciŭ. Ĭ-gáuk-nè̤ng buóh siŏng niông Dṳ̆ng-guók chók-bĭng kó̤ páh Nĭk-buōng, diŏh Cūng-lī ngà-muòng hŭ-uái tié-lāu gōng tié-lāu gōng. 1894 nièng Gák-ngū Ciéng-cĕng báuk-huák gì sèng-âu, cī siŏh dêng nè̤ng kuóng Muāng-chĭng kó̤ páh Liù-giù, Muāng-chĭng gì huòng-dá̤ mò̤ tiăng. Tiăng gōng Muāng-chĭng gâe̤ng Nĭk-buōng huák-sĕng ciéng-cĕng, huāng-dó̤i Nĭk-buōng gì Liù-giù nè̤ng dŭ iā huăng-hī, āi-uông Muāng-chĭng gì buô-dôi páh guó lì „gāi-huóng Liù-giù“, ciék-guō buô-dôi lièng ōng dŭ mò̤. Có̤i cṳ̄ng Muāng-chĭng páh suŏ kó̤, ciŏng Dài-uăng gák ké̤ṳk Nĭk-buōng, Liù-giù dŭk-lĭk iâ mò̤ hĭ-uông lāu. Lì Dṳ̆ng-guók gì Liù-giù nè̤ng iâ giéng-gáe̤k mò̤ hâi-só, mò̤ niŏh òng cêu dŭ diōng chió lāu.
Céng-dê
Liù-giù có̤i gŏ̤ gì tūng-dê-ciā hô̤ lā̤ guók-uòng, Liù-giù nè̤ng gó̤ ĭ „Ushū Ganashii“ (御主加那志) hĕ̤k-ciā „Shuri Ten Ganashi“ (首里天加那志). Uòng-hâiu ô Sashiki Magiri (佐敷間切) gì hŭng-dê, hô̤ lā̤ „Sashiki Aji Ganashi“ (佐敷按司加那志). Tái-cṳ̄ hô̤ lā̤ „Kani Ganashii“ (黄金加那志), bók ĭng-ôi ô Nagagusuku Magiri (中城間切) gì hŭng-dê, hô̤ lā̤ „Nagagusuku Udun“ (中城御殿).
Gŭng-sê̤ṳ
Liù-giù mò̤ ciáng-sék gì buô-dôi, bók-guó ô cê-gă gì cê̤ṳ-ôi ū-cŏng cū-cék. 1554 nièng, gĭng-guó guók-uòng Siông Chĭng gì gāi-gáik, ciáng-sék káuk-dêng ū-cŏng cū-cék gì „Koori Hiki cié-dô“ (庫理・ヒキ制度).
Liù-giù diŏh siū-dŭ Shuri hó-gê̤ṳng siék 12 dôi Hiki (ヒキ), siŏh dôi niék gūi ciáh nè̤ng. Hiki sê guók-uòng gì ôi-dôi, bìng-gĭng buōng siàng 3 cū, 3 ciáh săng-sĭ-guăng siŏh nè̤ng guāng siŏh cū, muōi siŏh cū 4 dôi.
Báe̤k-săng siék Báe̤k-săng găng-siū (北山監守) gì găng-ôi, guāng siŏh ciáh gūi báh nè̤ng gì buô-dôi, cê̤ṳ diŏh Nakijin-siàng.
Gì-tă gì dê-huŏng iù dŏng-dê gì Magiri guăng-uòng cê-gă siék mìng-bĭng cū-cék lì mì-tì dê-ăng.
Hèng-céng dăng-ôi
Liù-giù gó̤-lòng guók buŏng „3 sēng 36 dō̤“ (三省三十六島). „3 sēng“ sê cī Okinawa-dō̤ gì Dṳ̆ng-săng, Nàng-săng gâe̤ng Báe̤k-săng 3 ciáh buô-hông, ciáng-sék mìng-chĭng (名稱) hô̤ lā̤ Nakagami-hō (中頭方), Shimajiri-hō (島尻方) gâe̤ng Kunigami-hō (国頭方), ciā 3 sēng gì dê-kṳ̆ cêu sê Săng-săng Sì-dâi 3 ciáh guók-gă gì liāng-tū; „36 dō̤“ sê cī Miyako, Yaeyama, Yonaguni, Amami dēng dēng Liù-giù â-dā̤ gì dō̤.
Magiri â-dā̤ sê Mura (村), iâ hô̤ lā̤ chŏng, sê có̤i dă̤ gì hèng-céng dăng-ôi.
Sĭng-hông cié-dô
Liù-giù gì sĭng-hô cié-dô diŏh 1509 nièng káuk-dêng, gáu-muōi-lāu huák-lŭk-huá, buōng 9 pīng (品) 18 gā̤ (階).
Liù-giù có̤i gèng gì sê uòng-cŭk, mò̤ diŏh 9 pīng 18 gā̤ diē-sié, ké̤ṳk nè̤ng hô̤ lā̤ Udun. uòng-cŭk buōng Ōji (王子) gâe̤ng Aji (按司) 2 cṳ̄ng, gì-dŭng Ōji sê guók-uòng gì giāng.
Gŏ̤-ngék sê̤ṳ-cŭk gì guăng-ôi téng ciáng 1 pīng gáu cùng 4 pīng, hô̤ lā̤ Samure (侍) hĕ̤k-ciā Yukatchu (良人). Gŏ̤-ngék sê̤ṳ-cŭk gì guăng-ôi ô Ueekata (親方) gâe̤ng Peekumii (親雲上) 2 cṳ̄ng.
Ék-buăng sê̤ṳ-cŭk sê cī ciáng 5 pīng cĭ giâ gì sê̤ṳ-cŭk. Ék-buăng sê̤ṳ-cŭk gì guăng-ôi ô Satunushi Peechin (里之子親雲上), Chikudun Peechin (筑登之親雲上), Satunushi (里之子), Satunushi (里主), Chikudun (筑登之), Shii (子) gâe̤ng Niya (仁屋) 7 cṳ̄ng.
Ék-buăng sê̤ṳ-cŭk buōng Satunushi gă-cŭk (里之子筋目) gâe̤ng Chikudun gă-cŭk (筑登之筋目) 2 cṳ̄ng. Satunushi gă-cŭk sìng-uòng gì sĭng-guăng sông-sê̤ṳ sê: Chii, Satunushi, Satunushi Peechin, gái gèng cêu sê gŏ̤-ngék sê̤ṳ-cŭk gì Peekumii; Chikudun gă-cŭk sìng-uòng gì sĭng-guăng sông-sê̤ṳ sê: Chii, Satunushi, Chikudun Peechin, gái gèng iâ sê Peekumii.
Gĭng-cá̤
Liù-giù guók-gă liāng-tū iā nâung, mò̤-niĕ-ài huák-diēng nùng-ngiĕk có̤ gĭ-chṳ̄ gì gĭng-cá̤, nâ ô bâing-huák tŭng-guó dó̤i-ngôi mâiu-ê dáik gáu cièng-cài. Liù-giù hióng Dṳ̆ng-guók dièu-góng, dáik gáu iā sâ̤ ŭk-cṳ̆; ĭ gì dê-lī ôi-dê dâe̤ng-iéu, gó-chṳ̄ biéng siàng Nĭk-buōng gâe̤ng Dĕ̤ng-nàng-ā guók-gă dó̤i Dṳ̆ng-guók mâiu-ê gì „cūng dâi-lī“.
Liù-giù hióng Dṳ̆ng-guók chók-kāu Nĭk-buōng gì băh-ngṳ̀ng, chék-ké, dŏ̤ giéng, bìng-hŭng gâe̤ng bù-siéng, ciŏng Dṳ̆ng-guók gì Dṳ̆ng-iŏh, cṳ̀-ké, sĭ-dièu, dè̤ng-cièng mâ̤ gáu Nĭk-buōng gâe̤ng Dièu-siēng, bô ciŏng Dĕ̤ng-nàng-ā, Éng-dô gâe̤ng Ā-lá-báik guók-gă gì să̤-ngiù-gáe̤k, sŭ-mŭk, hiŏng-lâiu, sék, tòng, chiông-ngà dēng dēng gì nó̤h mâ̤ kó̤ Dṳ̆ng-guók, Nĭk-buōng gâe̤ng Dièu-siēng. Liù-giù diŏh hī sèng-âu téng diōng-kāu mâiu-ê diē-sié téng iā sâ̤ cièng, ké̤ṳk nè̤ng hô̤ có̤ „Uâng-guók cĭng-liòng“ (萬國津樑), é-sé̤ṳ sê gī-hù sū-iū buóh siōng có̤ dó̤i-ngôi mâiu-ê sĕng-é gì nè̤ng dŭ â̤ iù ĭ cŭ-uái giàng.
Bók-guó, gáu 1609 nièng Nĭk-buōng chĭng-liŏk Liù-giù ī-hâiu, géng-cīng Liù-giù gâe̤ng Dièu-siēng, Dĕ̤ng-nàng-ā dēng dēng guók-gă có̤-sĕng-é. Liù-giù hióng Dṳ̆ng-guók céng-góng dáik gáu gì nó̤h duâi-buô-hông ké̤ṳk Nĭk-buōng dŏk kó̤, Liù-giù muōng biéng muōng bék. Gĭng-guó Hióng Chiông-hièng (Haneji Chōshū) gâe̤ng Chái Ŭng lâng ciáh nè̤ng gì nū-lĭk, gĭng-cá̤ ciáh kăi-sṳ̄ ô nék-giāng hō̤. Bók-guó, gáu 19 sié-gī, bók kăi-sṳ̄ biéng bék, ngô̤ sī iā sâ̤ nè̤ng, Liù-giù guók-uòng siōng iā sâ̤ huŏng-sék kó̤ giú, dŭ mò̤-niĕ-ài gāi-giók.
Cièng
Liù-giù ô có̤ guó gūi cṳ̄ng cê-gă gì dè̤ng-cièng, bău-guák Siông Tái-giū có̤ gì Dâi-sié Tŭng-bō̤ (大世通寶), Siông Dáik gì Sié-gŏ̤ Tŭng-bō̤ (世高通寶), Siông Ièng gì Gĭng-ièng Sié-bō̤ (金圓世寶) gâe̤ng Siông Cĭng gì Dṳ̆ng-săng Tŭng-bō̤ (中山通寶). Téng 1656 nièng kăi-sṳ̄, Liù-giù kĕk kiŭ-mĕ̤k-cièng (鳩目錢) có̤ huó-bê. Ciā kiŭ-mĕ̤k-cièng cék-liông iā ngiák, nâ diŏh ĭ cê-gă guók-gă lā̤ sāi.
Dṳ̀-kó̤ cê-gă gì cièng ī-ngôi, Liù-giù iā sāi Dṳ̆ng-guók gì Hùng-ū Tŭng-bō̤ (洪武通寶), Īng-lŏk Tŭng-bō̤, gâe̤ng Nĭk-buōng gì Kuăng-īng Tŭng-bō̤ (寬永通寶).
Huák-lŭk
Liù-giù gì huák-lŭk buōng sṳ̄-hìng gâe̤ng kĭng-hìng (輕刑) 2 cṳ̄ng. Gì-dṳ̆ng, sṳ̄-hìng buōng lìng-dì, tài-tàu, chiŏng-ché̤ṳ (槍刺) 3 cṳ̄ng. Lìng-dì ciŏng-muòng dò̤ lì tài buóh siōng cô̤-huāng gì nè̤ng. Chiŏng-ché̤ṳ sê ciŏng huáng-nè̤ng buŏk diŏh sĕk-cê-gá gà̤-dēng, kĕk chiŏng gék sĭng-câung tài sī, dāng gái ciŏng tàu kāng lâi. Kĭng-hìng buōng liù-huóng, puŏh nĭk-tàu, gĕk (夾), gă (枷, dái gă-sō̤ iù-gă̤), chī (笞, kĕk só̤h páh).
Liù-giù-nè̤ng séng-gák bī-gáu bàng-dĭk, gó-chṳ̄ huák-lŭk bī-gáu gāng-dăng, gó̤-lòng guók dŭ mò̤ siék huák-iêng. Nâ sê ô áng-giông, cêu hióng săng-sĭ-guăng (三司官) gó̤-câung, iù săng-sĭ-guăng lì puáng.
Ùng-huá
Liù-giù sêu gáu Dṳ̆ng-guók, Nĭk-buōng 2 ciáh guók-gă ùng-huá gì īng-hiōng, dáng-sê Liù-giù ô cê-gă dĕk-sáik gì ùng-huá.
Diŏh 1537 nièng gáu 1623 nièng cĭ-găng, Liù-giù biĕng guó lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng tàu buô gì Liù-gŏ̤ cék (琉歌集), hô̤ lā̤ „Omoro sōshi“ (おもろさうし). Gì-dṳ̆ng, „Omoro“ diŏh Liù-giù-ngṳ̄ diē-sié sê „gŏ̤“ gì é-sé̤ṳ. „Omoro sōshi“ diē-sié ô Liù-gŏ̤ 1554 dà̤.
17 sié-gī gì sèng-âu, tṳ̄-cìng (抒情) gì Liù-gŏ̤ dĕk liù-hèng. Liù-gŏ̤ có̤i sèu gì iông-sék sê 8, 8, 8, 6 ciŏng-uâng gì 30 ĭng iông-sék, gâe̤ng Nĭk-buōng gì Huò-gŏ̤ (和歌) cĭng chiông.
Liù-giù nè̤ng sāi siŏh cṳ̄ng miàng-cê hô̤ có̤ „sanshin“ (三線) gì kìng. Ciā sanshin sê iù Dṳ̆ng-guók gì săng-hièng (三弦) huák-diēng lì gì, gáu-muōi-lāu diòng gáu Nĭk-buōng gì Kyūshū, huák-diēng siàng „shamisen“ (三味線).
Liù-giù gì gĕ̤ng-ngiê sêu gáu Hók-gióng cĭng duâi gì īng-hiōng, Liù-giù chék-ké cêu sê téng Hók-ciŭ gì tuák-tăi chék-ké huák-diēng lì gì.
Mìng-dièu gì sèng-âu, Mìng-ìng Săng-sĕk-lĕ̤k-sáng ciŏng Dṳ̆ng-guók ū-sŭk dái gáu Liù-giù, huák-diēng siàng Liù-giù cê-gă gì ū-sŭk „tii“ (ティー), có̤i muōi huák-diēng siàng gĭng-dáng gì Karate.
Ĭ-hŏk gâe̤ng gié-sŭk
Liù-giù gì ĭ-hŏk sêu gáu Hók-gióng gì īng-hiōng. Gô-dā̤ iā sâ̤ Nĭk-buōng gì ĭ-sĕng gĭng-guó Liù-giù kó̤ Hók-gióng hŏk-sĭk, ô gì ĭ-sĕng ĭng-ôi hŭng-tăi mò̤-niĕ-ài kó̤ Hók-gióng, cêu làu diŏh Liù-giù. Bī-gáu chók-miàng gì sê ciŏng-muòng ké̤ṳk Siông Nìng káng-bâng gì ĭ-sĕng Yamazaki Nikyū (山崎 二休).
Liù-giù lĭk-sṳ̄ diē-sié iâ ô iā sâ̤ chók-miàng gì ĭ-sĕng, gì-dṳ̆ng cĭng sâ̤ nè̤ng ô kó̤ Dṳ̆ng-guók liù-hŏk guó. «Giù-iòng Gé-sê̤ṳ» (球陽記事) diē-sié gōng, Liù-giù puái guó nè̤ng kó̤ Hók-ciŭ ŏ̤k nô̤i-kuŏ, ngôi-kuŏ, dê tiĕng-huă dēng-dēng gì ĭ-lièu gié-sŭk. 1846 nièng, Liù-giù ĭ-sĕng Nakachi Kijin (仲地 紀仁) hióng diòng-gáu-sê̤ṳ Bernard Jean Bettelheim ŏ̤k cṳ̄ng-ciŏ (種珠, cṳ̄ng ngù-dâiu) dê tiĕng-huă gì huŏng-huák.
1787 nièng, Liù-giù nè̤ng Tobi Asato (飛び安里) huák-mìng siŏh gá hĭ-gĭ.
Cŭng-gáu
Liù-giù nè̤ng sáng Liù-giù sìng-dô̤, Nĭk-buōng sìng-dô̤, Hŭk-gáu gâe̤ng Dô̤-gáu, ī-hâiu iâ ô nè̤ng sáng Gĭ-dók-gáu.
Liù-giù sìng-dô̤ sê Liù-giù nè̤ng buōng-dā̤ cê-gă gì cŭng-gáu, bău-guák bái cū-cŭng, sáng Utaki (御嶽), sáng Niraikanai (ニライカナイ), sáng Onarigami (おなり神) dēng dēng. Áng Liù-giù sìng-dô̤ gì gōng-huák, nè̤ng sī kó̤ ī-hâiu â̤ kó̤ Niraikanai diē-sié kó̤, biéng siàng siŏh ciáh bō̤-bé gă-dìng gì sìng. Ciā sìng â̤ diâng-gĭ diōng cê-gă chió lā̤ kó̤ ché̤ṳ siŏh ché̤ṳ, bō̤-bé gă-dìng bìng-ăng. Gó-chṳ̄ Liù-giù nè̤ng gâe̤ng Dṳ̆ng-guók nè̤ng siŏh iông, â̤ gṳ̆ng sī gì cū-cŭng. Liù-giù nè̤ng dĕk-biék sáng săng-cūi gâe̤ng sĕng-lìng gì sìng, cuòi cêu sê Utaki séng-iōng. Liù-giù nè̤ng iâ gâe̤ng Hók-gióng siŏh iông sáng tū-dê-gŭng (土地公), Liù-giù nè̤ng gó̤ ĭ „Tudiikuu“ (トゥティークー).
Hŭk-gáu chă-bók-dŏ̤ găk 13 sié-gī gì sèng-âu diòng gáu Liù-giù. Ièng-gáe̤k-sê (圓覺寺), Tiĕng-uòng-sê (天王寺) gâe̤ng Tiĕng-gái-sê (天界寺) cà̤ hô̤ lā̤ „Liù-giù 3 duâi sê“, dáng-sê diŏh Dâ̤-nê-ché̤ṳ Sié-gái Dâi-ciéng gì sèng-âu, Nĭk-buōng nè̤ng kī gŭng-sê̤ṳ gĭ-dê diŏh cŭ-uái, có̤i-cṳ̆ng cī 3 ciáh sê ciòng-buô dŭ ké̤ṳk Mī-guók hĭ-gĭ cá sáng-dáu lāu.
Liù-giù nè̤ng iâ sáng Dô̤-gáu, ô bái cū-cŭng gâe̤ng dáh-cāi gì sĭk-guáng. Chiông Nā-gŭng, Nā-bò̤, Lìng-cūi-nā̤, Dìng Siông-cṳ̆ gâe̤ng Mā-cū ciŏng-uâng Hók-gióng gì dô̤-gáu sìng, dŭ ô Liù-giù nè̤ng kī miêu lì bái.
1622 nièng, tàu ciáh Gĭ-dók-gáu diòng-gáu-sê̤ṳ lì Liù-giù gì Yaeyama diòng-gáu. 1844 nièng, Huák-guók diòng-gáu-sê̤ṳ Théodore-Augustin Forcade lì Liù-giù, ĭ sê tàu ciáh gáu Okinawa-dō̤ diòng-gáu gì nè̤ng. 1846 nièng, Ĭng-guók nè̤ng Bernard Jean Bettelheim lì Okinawa diòng-gáu, diŏh cŭ-uái hŏk-sĭk Okinawa-ngṳ̄, ĭ sê sié-gái gà̤-dēng tàu ciáh kĕk Okinawa-ngṳ̄ huăng-ĭk «Séng-gĭng» gì nè̤ng.
Ngiê-dāu lièng-giék
分類:Liù-giù-guók
Kŭ-chèng-uâ
Kŭ-chèng-uâ (古田話) sê Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ gì siŏh cṳ̄ng huŏng-ngiòng, sṳ̆k Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Nàng-piéng. Sāi gì nè̤ng ciō-iéu diêu diŏh Nìng-dáik gì Kŭ-chèng.
Kŭ-chèng-uâ gâe̤ng Hók-ciŭ-uâ ô bī-gáu mìng-hiēng gì chă-biék, bók-guó sāi lâng cṳ̄ng huŏng-ngiòng gì nè̤ng bī-gáu ṳ̀ng-ê hô-siŏng tiăng huôi-é.
Bìng-nàng nè̤ng gōng gì Bìng-nàng-uâ gâe̤ng Hók-chiăng-uâ chă-mâ̤-kó̤-huông. Lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng Bìng-nàng sê sṳ̆k Kŭ-chèng guāng gì, gó-chṳ̄ ô gì nè̤ng ciŏng Bìng-nàng-uâ gâe̤ng Kŭ-chèng-uâ hông-siŏh-dŏi cà̤ hô̤ lā̤ „Kŭ-chèng-uâ“.
分類:Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄
Maya ùng-mìng
Maya ùng-mìng sê lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng gì siŏh ciáh ùng-mìng, diŏh gĭng-dáng gì Mĕ̤k-să̤-gŏ̤.
分類:Dṳ̆ng Mī-ciŭ 分類:Lĭk-sṳ̄
Maya
Maya kō̤-nèng cī:
1907 nièng
1907
Guó-sié
分類:1900 nièng-dâi
98
98 sê 97 gâe̤ng 99 cĭ găng gì cê̤ṳ-iòng-só.
分類:Só-cê
5 nguŏk 25 hô̤ (nùng-lĭk)
5 nguŏk 25 hô̤ sê nùng-lĭk 5 nguŏk gì dâ̤ 25 gĕ̤ng.
Boone Gông (Illinois)
Boone Gông sê Mī-guók Illinois gì siŏh ciáh gông.
5 nguŏk 25 hô̤ (nùng-lĭk)
分類:Nùng-lĭk 5 nguŏk
Boone Gông (Illinois)
分類:Illinois gì gông
Háik-lṳ̀ng-gĕ̤ng
Ùng-huá
分類:Dṳ̆ng-guók
唐餔
唐餔，也號𡅏老公，是指諸娘囝其配偶.
唐餔其郎爸號𡅏老官，娘奶號𡅏臺家.
介看
分類:家庭
1709 nièng
1709
Guó-sié
分類:1700 nièng-dâi
5 nguŏk 26 hô̤ (nùng-lĭk)
5 nguŏk 26 hô̤ sê nùng-lĭk 5 nguŏk gì dâ̤ 26 gĕ̤ng.
分類:Nùng-lĭk 5 nguŏk
Sĭ
Sĭ (詩) sê siŏh cūng ùng-hŏk hìng-sék, gōng-géu ông-lṳ̆k gâe̤ng mī-gāng. Sĭ gì lĭk-sṳ̄ iā dòng, sê có̤i gū gì ùng-hŏk hìng-sék cĭ-ék.
分類:Ùng-hŏk
Guadalupe Gông (New Mexico)
Guadalupe Gông (Ĭng-ngṳ̄: Guadalupe County) sê Mī-guók New Mexico gì siŏh ciáh gông.
分類:New Mexico gì gông
氮
縮圖|氮其電子示意圖 氮，是蜀種化學元素，伊其原子序數是7，元素符號是N. 氮敆空氣臺中是體積最価其元素. 伊也是植物臺中最重要其元素之一. 固有，儂家包裝裡勢食其乇就是使氮氣做保護氣體其.
共生物關係
氮（N），磷（P），鉀（K）敆植物生長其辰侯是必須其元素，無氮其話植物會雅小，箬箬也是黃黃其.
分類:化學元素
101
101 sê 100 gâe̤ng 102 cĭ găng gì cê̤ṳ-iòng-só.
分類:Só-cê
1908 nièng
1908
Guó-sié
分類:1900 nièng-dâi
8月6號
過世
6
5 nguŏk 27 hô̤ (nùng-lĭk)
5 nguŏk 27 hô̤ sê nùng-lĭk 5 nguŏk gì dâ̤ 27 gĕ̤ng.
分類:Nùng-lĭk 5 nguŏk
Dài-uăng Mìng-nàng-ngṳ̄ Lò̤-mā-cê Pĭng-ĭng Huŏng-áng
Dài-uăng Mìng-nàng-ngṳ̄ Lò̤-mā-cê Pĭng-ĭng Huŏng-áng (臺灣閩南語羅馬字拼音方案), gāng-chĭng Dài Lò̤ (臺羅) hĕ̤k-ciā Dài-lò̤ Pĭng-ĭng (臺羅拼音), sê Dṳ̆ng-huà Mìng-guók (Dài-uăng) cié-dêng gì siŏh cṳ̄ng Mìng-nàng-ngṳ̄ Dài-uăng-uâ pĭng-siā ciáng-cê-huák, diŏh 2006 nièng ciáng-sék gŭng-buó. Ciā huŏng-áng sê chăng-kō̤ Băh-uâ-cê cié-dêng gì.
Gái káng
分類:Mìng-nàng-ngṳ̄
È̤ng-ò̤ (cê̤ṳ-dê-ciŭ)
È̤ng-ò̤, ciòng miàng hô̤ lā̤ È̤ng-ò̤ Hăk-nà̤-cŭk Ì-cŭk Cê̤ṳ-dê-ciŭ, sê Dṳ̆ng-guók Hùng-nàng-sēng gì siŏh ciáh cê̤ṳ-dê-ciŭ.
分類:Hùng-nàng
1710 nièng
1710
Guó-sié
分類:1710 nièng-dâi
Boone Gông (Indiana)
Boone Gông sê Mī-guók Indiana gì siŏh ciáh gông.
分類:Indiana gì gông
1909 nièng
1909
Guó-sié
分類:1900 nièng-dâi
Hò̤-mī
Hò̤-mī (毫米) sê siŏh cṳ̄ng dòng-dô dăng-ôi, gé có̤ mm. Siŏh chiĕng hò̤-mī dēng-ṳ̀ siŏh mī.
分類:Gé-liông dăng-ôi
102
102 sê 101 gâe̤ng 103 cĭ găng gì cê̤ṳ-iòng-só.
分類:Só-cê
Hók-ciŭ Dâi-hŏk
Hók-ciŭ Dâi-hŏk sê Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók gì siŏh ciáh dâi-hŏk, găk Hók-gióng gì siū-hū Hók-ciŭ. Ô 4 ciáh hâiu-kṳ̆: Ì-săng hâiu-kṳ̆ (iâ hô̤ lā̤ lō̤ hâiu-kṳ̆), Gì-săng hâiu-kṳ̆ (iâ hô̤ lā̤ sĭng hâiu-kṳ̆), Dè̤ng-buàng hâiu-kṳ̆ gâe̤ng Mā-muōi hâiu-kṳ̆.
分類:Dṳ̆ng-guók gáu-ṳ̆k 分類:Hók-ciŭ
1711 nièng
1711
99
99 sê 98 gâe̤ng 100 cĭ găng gì cê̤ṳ-iòng-só.
分類:Só-cê
Mikhail Gorbachev
Mikhail Sergeyevich Gorbachev (Михаил Сергеевич Горбачёв, ) sê Sŭ-lièng có̤i hâiu siŏh ciáh có̤i gŏ̤ liāng-dô̤-ìng. Ĭ diŏh 1990 nièng dáik gáu Nobel Huò-bìng Ciōng.
分類:Sŭ-lièng ìng-ŭk 分類:Céng-dê-gă
Guadalupe Gông (Texas)
Guadalupe Gông (Ĭng-ngṳ̄: Guadalupe County) sê Mī-guók Texas gì siŏh ciáh gông.
分類:Texas gì gông
103
103 sê 102 gâe̤ng 104 cĭ găng gì cê̤ṳ-iòng-só.
分類:Só-cê
Ùng-săng (cê̤ṳ-dê-ciŭ)
Ùng-săng, ciòng miàng hô̤ lā̤ Ùng-săng Cáung-cŭk Mièu-cŭk Cê̤ṳ-dê-ciŭ, sê Dṳ̆ng-guók Hùng-nàng-sēng gì siŏh ciáh cê̤ṳ-dê-ciŭ.
分類:Hùng-nàng
Pàng-kì
Pàng-kì(蟛蜞,hŏk-miàng: Sesarmidae) sê bàng-hâ gì siŏh cṳ̄ng. Pàng-kì-cióng (蟛蜞醬, buô hô̤ lā̤ Pàng-kì-sŭ 蟛蜞酥) cêu sê sāi pàng-kì có̤ gì.
Siê-iù
Siê-iù(Háng-cê: 豉油) hiêng-câi gì Hók-ciŭ-uâ diŏh tĕ̤k “sĭ-iù”, sê siŏh cṳ̄ng sāi uòng-dâu(黃豆) có̤ gì dièu-lâiu(調料).
1712 nièng
1712
8月7號
過世
7
1712 nièng
Guó-sié
分類:1710 nièng-dâi
Hĭ-lé-nà̤
Hĭ-lé-nà̤ (希利尼, Hĭ-lé-nà̤-ngṳ̄: Ελλάδα) iâ hô̤ lā̤ Hĭ-lăk (希臘), sê sié-gāi huák-dăk gì gĕ̤ng-ngiĕk-huá guók-gă. Ĭ ôi-dé găk Dṳ̆ng-ĕu, nàng-buô sê Dê-dṳ̆ng-hāi. Hĭ-lé-nà̤ sê Ĕu-mèng gì sìng-uòng-guók.
104
104 sê 103 gâe̤ng 105 cĭ găng gì cê̤ṳ-iòng-só.
分類:Só-cê
Hĭ-lé-nà̤
分類:Ĕu-ciŭ guók-gă
8月8號
過世
8
Pàng-kì
分類:Ciék-ciĕ dông-ŭk
5 nguŏk 28 hô̤ (nùng-lĭk)
5 nguŏk 28 hô̤ sê nùng-lĭk 5 nguŏk gì dâ̤ 28 gĕ̤ng.
分類:Nùng-lĭk 5 nguŏk
Tây Ninh
Tây Ninh sê Uŏk-nàng gì siŏh ciáh sēng.
分類:Uŏk-nàng
Ăng-săng
Ăng-săng sê Dṳ̆ng-guók Lièu-nìng gì siŏh ciáh dê-ngék-chê.
分類:Lièu-nìng
北馬其頓
北馬其頓，原名馬其頓，是南歐其蜀隻國家，1991年由前南斯拉夫獨立出來.
分類:歐洲國家
王繼鵬
王昶（？—939年），原來名字號𡅏王繼鵬，是五代十國其辰候閩國其第4代皇帝. 935年遘939年在位.
王繼鵬是王延鈞其第二囝，伊娘奶是南漢其清遠公主. 王延鈞登基以後，封伊做福王. 935年，伊發動政變，將王延鈞刣死篡位，改年號通文.
王繼鵬共伊郎爸蜀樣迷信道教，野聽道士陳守元其話，連國家大事都共伊商量. 在位其辰候起野価宮殿，蜀無錢起就加稅，故此福州儂都野怒伊. 伊對宗室其態度也是𣍐好.
939年，王繼鵬其宮殿失火，伊懷疑者火是將軍朱文進共連重遇放其. 茲兩隻儂聽講以後，馬上發動兵變，將王繼鵬刣唻，讓伊家家王延曦登基. 廟號康宗，諡號聖神英睿文明廣武應道大弘孝皇帝.
分類:福州儂 分類:閩國國王共皇帝 分類:姓王
Siông Chĭng
Siông Chĭng (尚清, 1497 n. - 1555 n.) sê Liù-giù-guók gì dâ̤ 13 dâi guók-uòng, 1527 nièng gáu 1555 nièng câi-ôi.
Ĭ sê Siông Cĭng gì giāng. 1537 nièng, páh giâ Iēng-mī gùng-dō̤, cī sêng-âu Liù-giù gì guók-tū miêng-cék có̤i duâi.
分類:Liù-giù guók-uòng
Boone Gông (Iowa)
Boone Gông sê Mī-guók Iowa gì siŏh ciáh gông.
氧
縮圖|氧其電子示意圖 氧，是蜀種化學元素. 伊其原子序數是8，元素符號是O. 氧是地壳臺中最豐富，分佈最価其元素. 伊其單質氧氣是空氣臺中體積第二価其氣體. 氧固是生物共非生物最重要其元素. 儂就是使氧氣呼吸其，無氧氣其話儂家就無辦法生活了.
Boone Gông (Iowa)
分類:Iowa gì gông
氧
常見反應
實驗室做氧氣有下底三種方法： 縮圖|加熱高錳酸鉀做氧氣
1.加熱高錳酸鉀：
2.加熱二氧化錳共氯酸鉀：
3.雙氧水（過氧化氫）催化分解（催化劑一般使二氧化錳）：
Lìng Chṳ̆
Lìng Chṳ̆ (林紓, ), nguòng-miàng Lìng Gùng-ngṳ̆k (林群玉), cê Gìng-nàng (琴南), Hók-ciŭ-nè̤ng, Dṳ̆ng-guók gê̤ṳng-dâi chók-miàng gì huăng-ĭk-gă. Chŭi-iòng ĭ hùng-nó̤h nguôi-ngṳ̄ dŭ mâ̤ báik, dáng-sê ĭ gâe̤ng bĕk-nè̤ng gák lā̤ huăng-ĭk cêng sâ̤ Ĭng-ngṳ̄ gâe̤ng Huák-ngṳ̄ ùng-hŏk.
1897 nièng, Lìng Chṳ̆ lâu-mā guó-sié, ĭ cêng kū-cháik, ĭ gì bèng-iū cêu chŏi ĭ huăng-ĭk ùng-hŏk. Gó-chṳ̄ ĭ cêu kī-chiū huăng-ĭk «Dà-huă-nṳ̄» (La Dame aux Camélias, ciòng-miàng hô̤ lō̤ «Bă-là̤ Dà-huă-nṳ̄ Mì-sê̤ṳ (巴黎茶花女遺事)»). Ĭ bèng-iū Uòng Sêu-chiŏng (王壽昌) â̤ hiēu Huák-ngṳ̄, cêu dó̤i-chiū ĭ kēu-ĭk, dāng Lìng Chṳ̆ gái ciŏng ĭ gì kēu-ĭk huăng-ĭk có̤ cṳ̆-ngṳ̄. Cī buô cṳ̆ diŏh 1899 nièng chók-bēng, mā-siông dáik diŏh sìng-gŭng.
Ĭ siŏh-sié ô huăng-ĭk buóh 200 buô Să̤-huŏng ùng-hŏk cáuk-pīng.
Ngū-sé̤ṳ Ông-dông sèng-âu, Lìng Chṳ̆ huāng-dó̤i biáng-ké Ùng-ngiòng-ùng, gó-chṳ̄ sêu gáu cêng sâ̤ nè̤ng piĕ-pìng.
Cièng Cṳ̆ng-cṳ̆ gì pàng-gá
1963 nièng, Cièng Cṳ̆ng-cṳ̆ (錢鐘書) kăi-sṳ̄ cé̤ṳ-é diŏh Lìng Chṳ̆. Găk Cièng Cṳ̆ng-cṳ̆ gì sāng-ùng «Lìng Chṳ̆ gì Huăng-ĭk» diē-lié, ĭ bŏ̤ Lìng Chṳ̆ gì cáuk-pīng cūi-bìng cĭng gèng. 1981 nièng, Siŏng-ô Éng-cṳ̆-guāng (商務印書館) bô dṳ̀ng-sĭng chók-bēng lāu 10 buô Lìng Chṳ̆ gì huăng-ĭk cáuk-pīng.
Găk Cièng Cṳ̆ng-cṳ̆ sāng-ùng diē-lié, ĭ īng-ê̤ṳng Gŏ̤-dáik (Goethe) dó̤i huăng-ĭk-gă gì bī-ê̤ṳ "pāi-pāi gì mùi-nè̤ng-gŭng" (Dáik-ngṳ̄ "geschäftige Kuppler"), nêng-ùi Lìng Chṳ̆ sê Să̤-huŏng ùng-hŏk gâe̤ng Dṳ̆ng-guók tŭk-ciā cĭ-găng gì siŏh ciáh có̤ cê̤ṳ-làu-huōi gì nè̤ng, ĭng-ôi Cièng Cṳ̆ng-cṳ̆ cê-gă iâ sê sêu Lìng Chṳ̆ gì īng-hiōng ciáh kăi-sṳ̄ hŏk-sĭk ngiēng-géu Să̤-huŏng ùng-hŏk gâe̤ng nguôi-ngṳ̄.
Cièng Cṳ̆ng-cṳ̆ nêng-ùi Lìng Chṳ̆ gì cháung-cáuk â̤-sāi áng sì-găng buŏng có̤ lâng buô-hông. 1913 nièng cĭ-sèng, ĭ gì cáuk-pīng chŭi-iòng ô nék-giāng dâng, dáng-sê cūi-bìng iā gèng; cĭ-hâiu ĭ gì ùng-cê biéng muōng lài muōng mò̤-mê.
Tăng-dù
Tăng-dù (灘塗) sê hāi-gièng tù-muòi-ciŏng ṳ̆-cék gì siŏh cṳ̄ng sék-dê, gĭng-siòng găh hāi-uăng, gē̤ng gâe̤ng siá-ù cūng-kuāng dê-huŏng. Tăng-dù găh cūi-dōng gì sèng-hâu ké̤ṳk cūi ĭng kī, cūi-puóng sèng-hâu hiêng chók-lì, sê iā sâ̤ dông-ŭk gì chă̤-sék dê.
分類:Dê-lī
Nò̤-ā Huŏng-ciŭ
Nò̤-ā Huŏng-ciŭ (挪亞方舟, hĕ̤k-chiā siā có̤ „諾亞方舟“, iâ cêu-sê „Nŏk-ā huŏng-ciŭ“), iâ hô̤ lā̤ Nò̤-ā Duâi Sùng (挪亞大船), sê «Séng-gĭng» diē-sié Ià-huò-huà Siông-dá̤ gó̤ Nò̤-ā kī gì siŏh ciáh iā duâi gì sùng. Áng «Séng-gĭng» gì gōng-huák, sié-gái huák-sĕng duâi-hùng-cūi gì sèng-âu, Nò̤-ā siŏh chió nè̤ng gâe̤ng iā sâ̤ dông-ŭk, sĭk-ŭk mĭng diŏh sùng gà̤-dēng, gó-chṳ̄ dŭ mò̤ dâi-gié.
Gó-sê̤ṳ
«Cháung-sié Gé» gōng，Siông-dá̤ káng-giéng duâi-dê gà̤-dēng dó̤-ché̤ṳ dŭ-sê nè̤ng lā̤ có̤ ngài dâi, páh-sáung có̤ kă̤-cūi gé̤ṳh ĭ dṳ̀ kó̤.
"<small style='color:#0000ff;'>1 IÀ-HUÒ-HUÀ gâe̤ng Nò̤-ā gōng, Lŏ̤h ciā sié-dô̤i dṳ̆ng-găng, Nguāi giéng nṳ̄ sê ngiê-ìng diŏh Nguāi méng-sèng; nṳ̄ dăng gâe̤ng nṳ̄ siŏh chió nè̤ng, dŭ siông duâi sùng."
Ĭ bô huák-hiêng ô siŏh-ciáh hô̤ lā̤ Nò̤-ā gì, sê ngiê-ìng (義人). Cêu gó̤ ĭ có̤ Huŏng-ciŭ, iâ cêu-sê siŏh-ciáh duâi-duâi gì sùng.
"<small style='color:#0000ff;'>2 Găi-dŏng gēng táh-gáik gì tàu-săng, gē̤ng chék tàu, mō̤ chék tàu; mâ̤ táh-gáik gì tàu-săng, mō̤ gē̤ng lâng tàu; <small style='color:#0000ff;'>3 tiĕng lā̤ gì cēu iâ dái gē̤ng chék tàu, mō̤ chék tàu: ī-dé làu ciā cṳ̄ng-lôi lŏ̤h dê siông."
Dái lā̤ ĭ lâu-mā-giāng gâe̤ng gáuk-cṳ̄ng tàu-săng, cēu-giāng kók Duâi Sùng lā̤, sū-iū dông-ŭk dŭ diŏh ô gē̤ng ô mō̤.
"<small style='color:#0000ff;'>6 Dŏng hùng cūi céng ciā dê sì-hâiu, Nò̤-ā ī-gĭng lĕ̤k báh huói. <small style='color:#0000ff;'>7 Nò̤-ā cêu gâe̤ng muō giāng, lièng sĭng-mô, dŭ siông kó̤ duâi sùng, biê ciā hùng cūi. <small style='color:#0000ff;'>8 Táh-gáik gì tàu-săng gâe̤ng mâ̤ táh-gáik gì tàu-săng, buŏi cēu gâe̤ng bà dê-dău gáuk cṳ̄ng tè̤ng-ngiê, <small style='color:#0000ff;'>9 mō̤ gē̤ng sŏng puói, dŭ gṳ̆ng Nò̤-ā diē kó̤ duâi sùng lā̤, ciéu Siông-Dá̤ sū mêng gì uâ. <small style='color:#0000ff;'>10 Guó chék nĭk hâiu, hùng cūi céng ciā dê."
Duâi Sùng cá có̤ hō̤, chṳ̄-káik có̤ kă̤-cūi.
Hók-gióng Sṳ̆-huâng Dâi-hŏk
Hók-gióng Sṳ̆-huâng Dâi-hŏk sê Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók gì siŏh ciáh dâi-hŏk, găk Hók-gióng gì siū-hū Hók-ciŭ. Ô 4 ciáh hâiu-kṳ̆: Chŏng-săng hâiu-kṳ̆ (iâ hô̤ lā̤ lō̤ hâiu-kṳ̆), Gì-săng hâiu-kṳ̆ (iâ hô̤ lā̤ sĭng hâiu-kṳ̆), Hók-chiăng hâiu-kṳ̆ gâe̤ng Nàng-ăng hâiu-kṳ̆ (găk Cuòng-ciŭ). Bók ô̤ siŏh ciáh hó-sṳ̆k gì dṳ̆ng-hŏk.
Nò̤-ā Huŏng-ciŭ
Gó-sê̤ṳ
"<small style='color:#0000ff;'>18 Cūi sié lŏ̤h dê siông muōng dōng muōng gèng; sùng lŏ̤h cūi méng pù lì pù kó̤. <small style='color:#0000ff;'>19 Cūi sié lŏ̤h dê siông dōng dīng gèng; puō tiĕng hâ gèng săng dŭ céng kó̤. <small style='color:#0000ff;'>20 Cūi sié gèng kó̤ săng, siŏh dâung ngô chióh; săng liāng dŭ mĭk kó̤. <small style='color:#0000ff;'>21 Huàng ô háik-ké uăk diŏh dê siông gì buŏi cēu, tàu-săng, iā-séu, gâe̤ng bà dê-dău gì tè̤ng-ngiê, lièng nè̤ng dŭ céng sī. <small style='color:#0000ff;'>22 Dâi-huàng diŏh dă dê lā̤ ô pé â̤ tŭng hù-ngék gì ké, lūng-cūng dŭ sī. <small style='color:#0000ff;'>23 Diŏh dê méng gì cé̤ṳng sĕng, cê̤ṳ nè̤ng gáu lĕ̤k hé̤ṳk, tè̤ng-ngiê, tiĕng lā̤ gì cēu, dŭ miĕk-uòng: mì-dŭk Nò̤-ā gâe̤ng cà̤ diŏh sùng lā̤ gì, dŭ làu ĭ uăk miâng."
Colombia
Colombia sê Nàng Mī-ciŭ gì siŏh ciáh guók-gă.
Nò̤-ā Huŏng-ciŭ
Gó-sê̤ṳ
Dṳ̀ lā̤ Duâi Sùng diē-sié gì uăk-miâng, bék gì dŭ sī lāu.
Hók-gióng Sṳ̆-huâng Dâi-hŏk
分類:Dṳ̆ng-guók gáu-ṳ̆k 分類:Hók-ciŭ
Nò̤-ā Huŏng-ciŭ
Gŏ̤-ké̤ṳk
Mā-lài-să̤-ā Sĭ-bŭ ô siŏh-dà̤ Hók-ciŭ-gŏ̤, gī-niêng ciā gó-sê̤ṳ, cêu hô̤ lā̤ «Nŏk-ā huŏng-ciŭ». Gŏ̤ sê cūng-kuāng chióng gì: Dŏng-sì Nŏk-ā, sê gó̤ ngiê-ìng; (當時諾亞, 是個義人) Séng Ció dék uâ, ê̤ṳ-bê huŏng-ciŭ. (信主的話, 豫備方舟) Siŏh-gă báik-kēu, uòng-ciòng dáik-géu; (蜀家八口, 完全得救) Ĭ dék hâiu-iô, liù-diòng ngô-duâi-ciŭ. (伊的後裔 流傳五大洲 )
Colombia
分類:Nàng Mī-ciŭ guók-gă
Nò̤-ā Huŏng-ciŭ
Muōi-ció
<references group="Ció" />
Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu
分類:hók-ciŭ-uâ gì gŏ̤ 分類:gĭ-dók-gáu
1713 nièng
1713
5 nguŏk 29 hô̤ (nùng-lĭk)
5 nguŏk 29 hô̤ sê nùng-lĭk 5 nguŏk gì dâ̤ 29 gĕ̤ng.
105
105 sê 104 gâe̤ng 106 cĭ găng gì cê̤ṳ-iòng-só.
5 nguŏk 29 hô̤ (nùng-lĭk)
分類:Nùng-lĭk 5 nguŏk
105
分類:Só-cê
8月9號
過世
9
Tù-muòi-ciŏng
Tù-muòi-ciŏng (土糜漿), iā hô̤ lō̤ nà̤ (泥), sê iā éu gì tù gâe̤ng cūi gì siŏh cṳ̄ng hông-hăk ŭk.
分類:Dê-cék
5 nguŏk 30 hô̤ (nùng-lĭk)
5 nguŏk 30 hô̤ sê nùng-lĭk 5 nguŏk gì dâ̤ 30 gĕ̤ng.
Làu-kì
Làu-kì (流蜞), Lá-dĭng-ngṳ̄ hŏk-miàng tylorrhynchus heterochaeta, sê diŏh chiēng-hāi tăng-dù sĕng-uăk gì siŏh cṳ̄ng kuàng-ciék dông-ŭk.
Dĕk-cĭng
Làu-kì tā̤ dòng 40 gáu 80 hò̤-mī, kuăng 5 hò̤-mī, sĭng-tā̤ lâng bèng ô gōng-mò̤, ĭ-buăng sê liŏh-sáik hĕ̤k-chiā è̤ng-sáik.
Làu-kì ék-buăng sê â-màng chók-lì uăk-dông, tiĕng guŏng cêu diōng kó̤. Gó-chṳ̄ Bàng-uâ sāi „Làu-kì giàng â-màng“ hìng-ṳ̀ng â-màng chók-muòng uăk-dông hĕ̤k-chiā có̤ gì-tă dâi-gé gì nè̤ng.
Ê̤ṳng-dù
Làu-kì hŭng-ê siēu ìng dĭ, cūi-diêu cĭng-ĭng tū-mĕk cṳ̆, móng dó̤ hiŏng-guăng lṳ̆k-nguŏk buáng, chiĕng giĕ dièu tó̤i ṳ̄ lài sì. (流蜞風味少人知, 水稻菁英土脈滋, 夢到鄉關六月半, 千畦潮退雨來時).
Gáu muōi nièng 8, 9 nguŏk (nùng-lĭk 6 gáu 8 nguŏk) làu-kì gău-puói gì gié-cáik, Hók-ciŭ ngṳ̀-mìng dŭ â̤ dīng màng-buŏ cūi-puóng sèng-hâu kó̤ lĕ̤k làu-gì. Có̤i-gê̤ṳng gūi nièng ĭng-ùi làu-kì só-liông biéng ciēu, gá-gáik iā biéng gói, siŏh gṳ̆ng â̤ mâ̤ chék báik sĕk dó̤i cièng. Dṳ̆ng-guók gì Guōng-dĕ̤ng iā ô siĕh làu-kì gì sĭk-guáng. Găh gì-tă dê-huŏng, làu-kì gĭng-siòng ké̤ṳk dáung né lì sāi.
Chăng-kō̤ ùng-hióng
分類:Kuàng-ciék dông-ŭk
Hà-iù
Hà-iù(Háng-cê: 蝦油 hĕ̤k-ciā 𩸞油) sê sāi ngṳ̀, hà ciŏng-uâng hāi-chiĕng có̤ gì siŏh cṳ̄ng dièu-lâiu.
分類:dièu-lâiu
Guernsey Gông (Ohio)
Guernsey Gông (Ĭng-ngṳ̄: Guernsey County) sê Mī-guók Ohio gì siŏh ciáh gông.
Buàng-gīng
Buàng-gīng sê Dṳ̆ng-guók Lièu-nìng gì siŏh ciáh dê-ngék-chê.
分類:Lièu-nìng
王延鈞
王鏻（？—935年），原來名字號𡅏王延鈞，是五代十國其辰候閩國其第3代皇帝. 926年遘935年在位.
伊是王審知其第2隻囝. 最早是泉州刺史. 926年，王延鈞共建州刺史王延稟合兵拍福州，將閩王王延翰刣死. 後唐封伊做威武軍節度使、琅琊王、閩王. 931年，王延稟聽講王延鈞病野狠，就帶兵拍福州. 王延鈞派王仁達對抗，將王延稟拿𡅏刣唻.
王延鈞者儂野迷信. 伊信道教，敆福州起野価宮殿. 伊信道士陳守元其話，卜想做皇帝，敆932年要求後唐封伊做中書令. 後唐無察伊，伊就共後唐斷絕一切關係. 第二年自稱皇帝，國號大閩，年號龍啓. 復建立五廟來祭自家其祖宗，封高蓋山做西嶽.
王延鈞其老媽是南漢其清遠公主，不過野早就死了. 遘尾了復討金氏做老媽，不過共伊無感情. 王延鈞最中意自家其細婆陳金鳳，敆今旦西湖下底專門起蜀隻宮殿乞伊，日日共伊其坐龍船敆西湖裡勢客佻. 福州儂都野怒茲隻陳金鳳.
935年，王延鈞病野狠，立陳金鳳做皇后. 王延鈞其囝王繼鵬聽講以後，發動政變，拍遘皇宮裡勢，將陳金鳳刣死. 王延鈞囥着帳下底，乞儂發現，及幾刀行去. 王延鈞疼卜死，宮女看𣍐下，將伊之刣死. 廟號惠宗，諡號齊肅明孝皇帝.
分類:福州儂 分類:姓王 分類:閩國國王共皇帝
Boone Gông (Kentucky)
Boone Gông sê Mī-guók Kentucky gì siŏh ciáh gông.
分類:Kentucky gì gông
106
106 sê 105 gâe̤ng 107 cĭ găng gì cê̤ṳ-iòng-só.
分類:Só-cê
1714 nièng
1714
Guó-sié
分類:1710 nièng-dâi
Ngù-sāi-gŭi
分類:Ciék-ciĕ dông-ŭk
107
107 sê 106 gâe̤ng 108 cĭ găng gì cê̤ṳ-iòng-só.
分類:Só-cê
Ĕ̤ng-ngiê
Ĕ̤ng-ngiê (紅蟻) sê mā-ngiê gì siŏh cṳ̄ng, siŏh sĭng sê è̤ng gì sáik. Cī cṳ̄ng ngiê găk Hók-ciŭ-nè̤ng chió lā̤ iā sêu káng-giéng diŏh.
分類:Ciék-ciĕ dông-ŭk
Guilford Gông (North Carolina)
Guilford Gông (Ĭng-ngṳ̄: Guilford County) sê Mī-guók North Carolina gì siŏh ciáh gông.
分類:North Carolina gì gông
Thái Bình
Thái Bình sê Uŏk-nàng gì siŏh ciáh sēng.
分類:Uŏk-nàng
108
108 sê 107 gâe̤ng 109 cĭ găng gì cê̤ṳ-iòng-só.
分類:Só-cê
8月10號
過世
10
Buōng-kă̤
Buōng-kă̤ sê Dṳ̆ng-guók Lièu-nìng gì siŏh ciáh dê-ngék-chê.
分類:Lièu-nìng
6 nguŏk 1 hô̤ (nùng-lĭk)
6 nguŏk 1 hô̤ sê nùng-lĭk 6 nguŏk gì dâ̤ 1 gĕ̤ng.
6 nguŏk 2 hô̤ (nùng-lĭk)
6 nguŏk 2 hô̤ sê nùng-lĭk 6 nguŏk gì dâ̤ 2 gĕ̤ng.
分類:Nùng-lĭk 6 nguŏk
Cairo
Cairo (Ā-lá-báik-ngṳ̄: القـــاهــرة‎) sê Ăi-gĭk gì siū-dŭ. Nile Ò̤ téng ciā siàng dài-dŏng làu guó.
分類:Siū-dŭ 分類:Ăi-gĭk
Dièu-iòng
Dièu-iòng kō̤-nèng sê:
109
109 sê 108 gâe̤ng 110 cĭ găng gì cê̤ṳ-iòng-só.
分類:Só-cê
Boone Gông (Missouri)
Boone Gông sê Mī-guók Missouri gì siŏh ciáh gông.
分類:Missouri gì gông
Tiĕng-cĭng Dâi-hŏk
分類:Dṳ̆ng-guók gáu-ṳ̆k
Hà-kŭ
縮圖|Hà-kŭ Hà-kŭ (蝦蛄, 蝦䉐 ) sê sĕng-uăk diŏh hāi diē-sié gì siŏh cṳ̄ng ciék-ciĕ dông-ŭk, â̤ siĕh gì.
Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu
分類:Ciék-ciĕ dông-ŭk
1715 nièng
1715
Guó-sié
分類:1710 nièng-dâi
Bulgaria
Bulgaria (Bulgaria-ngṳ̄: България) sê sié-gāi gà̤-dēng gì siŏh ciáh guók-gă. Ĭ ôi-dé găk Dĕ̤ng-ĕu, nàng-buô sê Dê-dṳ̆ng-hāi. Bulgaria sê Ĕu-mèng gì sìng-uòng-guók.
1716 nièng
1716
Guó-sié
分類:1710 nièng-dâi
Bulgaria
分類:Ĕu-ciŭ guók-gă
Siông Ièng
Siông Ièng (尚圓, 1415 n. - 1476 n.) sê Liù-giù-guók gì dâ̤ 7 dâi guók-uòng, 1469 nièng gáu 1476 nièng câi-ôi.
Ĭ nguòng-lài sê Siông Dáik gì siŏh ciáh dâi-sìng. Siông Dáik găk 1469 nièng sī lō̤ ī-hâiu chuâng-ôi. Ĭ diŏh 1476 nièng bâng-sī, hī sèng-âu ĭ gì giāng Siông Cĭng guó sá̤, gó-chṳ̄ iù ĭ gì diê Siông Sŏng-ŭi ciék-băng.
分類:Liù-giù-guók
8月11號
過世
11
Gàu-séng-uòng
縮圖|Gàu-séng-uòng Gàu-séng-uòng (猴聖王), miàng Sŏng Nguô-kŭng (孫悟空), sê Dṳ̆ng-guók sìng-uâ diē-sié gì ìng-ŭk, iâ sê siēu-suók «Să̤-iù-gé» diē-sié gì cuō-iéu gáe̤k-sáik.
Gulf Gông (Florida)
Gulf Gông (Ĭng-ngṳ̄: Gulf County) sê Mī-guók Florida gì siŏh ciáh gông.
分類:Florida gì gông
氟
縮圖|氟其電子示意圖 氟，是蜀種化學元素，伊其原子序數是9，元素符號是F，是鹵素元素. 氟氣是伊其常見單質，氟氣其氧化性雅強，但是伊有毒，也雅臭，是蜀種黃黃其氣體.
氟利昂
氟利昂，又叫氟氯烴，一般敆冰箱共空調裡勢做製冷劑. 但是伊會破壞大氣其臭氧層，所以現在國家已經限制伊了.
氫氟酸
氫氟酸（HF），是蜀種弱酸，但是伊雅毒，對人體共衣服都伓好，所以使其辰侯特別注意.
參考資料
氫氟酸其危害（知乎）
再看
分類:化學元素
6 nguŏk 3 hô̤ (nùng-lĭk)
6 nguŏk 3 hô̤ sê nùng-lĭk 6 nguŏk gì dâ̤ 3 gĕ̤ng.
分類:Nùng-lĭk 6 nguŏk
Háng-Câung ngṳ̄-hiê
Háng-Câung ngṳ̄-hiê (漢藏語系) sê ngṳ̄-ngiòng-hŏk gă áng Puō-hiê Hŭng-lôi-huák (譜系分類法) huăh-hŭng gì siŏh cū ngṳ̄-gùng, dáng-sê huăh-hŭng gì hìng-sék iā să̤. Cī ciáh ngṳ̄-hiê cé-ciēu bău-hàng Háng-ngṳ̄ gâe̤ng Câung-Miēng ngṳ̄-cŭk (藏緬語系), gâe̤ng-cūng ô iók 400 cṳ̄ng ngṳ̄-ngiòng, cuō-iéu hŭng-buó găk Dṳ̆ng-guók, Miēng-diêng, Éng-dô, Nepal, Bhutan, Bangladesh dēng-dēng Ā-ciŭ gáuk guók, dê-kṳ̆. Áng sāi gì nè̤ng gì să̤ ciēu kó̤ sáung, sê dâ̤ nê duâi ngṳ̄-hiê, nâ bī Éng-Ĕu ngṳ̄-hiê (印歐語系) ciēu.
分類:Ngṳ̄-ngiòng
Dièu-iòng (chê)
Dièu-iòng sê Dṳ̆ng-guók Lièu-nìng gì siŏh ciáh dê-ngék-chê.
分類:Lièu-nìng
110
110 sê 109 gâe̤ng 111 cĭ găng gì cê̤ṳ-iòng-só.
分類:Só-cê
Dâi-chṳ̄
Dâi-chṳ̄ (袋鼠) sê Ó̤-ciŭ gì siŏh cṳ̄ng dông-ŭk.
分類:Buô-ṳ̄ dông-ŭk
1717 nièng
1717
Guó-sié
分類:1710 nièng-dâi
Chéu-nèng-tòng
Chéu-nèng-tòng (樹乳糖) sê siŏh cṳ̄ng tòng.
分類:Īng-sĭk
111
111 sê 110 gâe̤ng 112 cĭ găng gì cê̤ṳ-iòng-só.
Liù-giù
Liù-giù (琉球) sê să̤ Tái-bìng-iòng gà̤-lēng gì gùng-dō̤, téng Nĭk-buōng gì Giū-ciŭ (九州) chiŏng gáu Dài-uăng. Ciòng-buô dō̤-sê̤ṳ áng hèng-céng kṳ̆-mĭk, báe̤k-buô sê Kagoshima-gâing (鹿兒島縣), nàng-buô sê Okinawa-gâing (沖繩縣). Gùng-dō̤ gà̤-lēng tŭng-hèng Liù-giù-ngṳ̄.
111
分類:Só-cê
Liù-giù
Liù-giù Gùng-dō̤ sê Ā-iĕk-dái ké-hâiu, dĕ̤ng-tiĕng mâ̤ chéng, hâ-tiĕng cêng iĕk. Gáung-ṳ̄-liông iā gèng, bêng-chiā sêu hŭng-tăi īng-hiōng iā duâi.
Lĭk-sṳ̄
Gū-cā, diŏh Liù-giù Gùng-dō̤ gà̤-lēng ô 1 bĭk "Liù-giù-guók". Téng 1372 nièng kăi-sṳ̄, Liù-giù-guók cêu hióng Dṳ̆ng-guók céng-góng. Ôi-lāu huŏng-biêng Liù-giù sé̤ṳ-ciā, 1474 nièng, Dṳ̆ng-guók céng-hū diŏh Hók-ciŭ siék-lĭk Liù-giù-guāng (琉球館). Gūi báh nièng ī-lài, Liù-giù-guók gì ùng-huá sêu diŏh Dṳ̆ng-guók dĕk-biék sê Hók-ciŭ ùng-huá gì īng-hiōng. Găk 1879 nièng, Nĭk-buōng ciéng-liāng Liù-giù. Iù-sê kăi-sṳ̄ Liù-giù gì Nĭk-buōng-huá guó-tiàng. Nê-ciéng sèng-hâiu, Mī-guók gŭng-dā Liù-giù Gùng-dō̤, mūi 4 ciéh Liù-giù-nè̤ng cêu ô 1 ciéh sī. 1945 nièng, Nĭk-buōng sék-bâi, Mī-guók ciéng-liāng Liù-giù, ék-dĭk gáu 1972 nièng ciáh hèng Nĭk-buōng.
Liù-giù dŭk-lĭk ông-dông
Gĭng-dáng-nĭk, ô cêng sâ̤ nè̤ng nêng-ùi Liù-giù-nè̤ng ng-sê Nĭk-buōng-nè̤ng. Gé̤ṳ ngiēng-géu, buóh siŏh-buâng Liù-giù gṳ̆-mìng chĭng cê-gă có̤ "Liù-giù-nè̤ng", nâ ô 12% gì nè̤ng chĭng cê-gă có̤ "Nĭk-buōng-nè̤ng".
Ô siŏh piĕ nè̤ng piĕ-pàng Nĭk-buōng céng-hū kĭng-ciêng Liù-giù-nè̤ng, sĭk-hèng dùng-huá Liù-giù ùng-huá gì céng-cháik.
分類:Ā-ciŭ 分類:Dê-kṳ̆
獅
獅是蜀種會食肉倛貓科動物. 分類:哺乳動物
Tĭ-tṳ̆
Tĭ-tṳ̆(蜘蛛), sê siŏh cṳ̄ng Ciék-ciĕ dông-ŭk(節肢動物), sĭng-tā̤ sê ièng gì hĕ̤k-ciā buáng-ièng gì. Ô gì tĭ-tṳ̆ â giék tĭ-tṳ̆-măng(蜘蛛鞔), dò̤ lā̤ niăh tè̤ng-giāng, bù-sìng, hŭng-muòng dŭ â̤ niăh; Ô gì mâ giék măng, kă iā dòng̤, hô̤ lā̤ “mā-lái-iè”(馬蟧䗁).
王延曦
王延曦是王審知其囝，是王延翰、王延鈞其弟，也是王延政其哥. 王延曦敆王繼鵬在位其辰候是左僕射兼同平章事. 王繼鵬對宗室態度都𣍐好，驚伊各儂造反. 王延曦就裝癲脬，乞王繼鵬拿𡅏關着厝𡅏. 939年，將軍朱文進、連重遇造反，將王繼鵬刣死，讓伊做皇帝，年號永隆.
王曦共王繼鵬性格野像，並且比伊固𡅏呆. 伊共建州刺史王延政做𣍐和. 940年，王曦派兵拍建州，者戰爭蜀拍就拍野価年.
王曦者儂野多疑，卜想刣死朱文進、連重遇兩隻儂. 但是者事計乞兩隻儂先仈了，敆944年將王曦暗殺. 敆福州其閩國宗室都乞茲兩隻儂刣澈. 廟號景宗，諡號睿文廣武明聖元德隆道大孝皇帝.
分類:福州儂 分類:閩國國王共皇帝 分類:姓王
Háng-ngṳ̄-cŭk
Háng-ngṳ̄-cŭk (漢語族) sê Háng-Câung ngṳ̄-hiê â-dā̤ gì siŏh ciáh ngṳ̄-cŭk, sāi gì dê-huŏng ciō-iéu diŏh Dĕ̤ng-ā.
分類:Ngṳ̄-ngiòng
Boone Gông (Nebraska)
分類:Nebraska gì gông
8月12號
過世
12
維基媒體基金會
維基媒體基金會（英語：Wikimedia Foundation, Inc.，簡稱：維基媒體，Wikimedia）是負責維基百科、維基辭典、維基語錄、維基課本、維基文庫、維基物種、維基新聞共維基共享項目其非營利組織，敆美國佛羅里達州註冊. 2003年6月20號，Bomis公司其首席執行官吉米·威爾士敆2003年6月20號正式宣布成立這Wikimedia.
「Wikimedia」臺中其「Wiki」意思是「WikiWiki」着夏威夷語裡勢是“快仂囝”其意思；「Media」着英語臺中是“媒體”其意思. 這名稱最早是Sheldon Rampton敆Wiki-EN-l郵件列表臺中提出其，Daniel Mayer最先得遘wikimedia.org這域名.
外部鏈接
分類:維基媒體工程 分類:基金會 分類:內容開放 分類:美國民間組織 分類:非盈利組織 分類:創作齊使
Sō̤-guōng
Sō̤-guōng (鎖管, hĕ̤k 鮹管), Lá-dĭng-ngṳ̄ hŏk-miàng Myopsida, sê hāi diē gì siŏh cṳ̄ng niōng-tā̤ dông-ŭk, iù-ngṳ̀ gì siŏh cṳ̄ng. Sō̤-guōng ô sĕk dèu chiŭ-chiŭ, gì-dṳ̆ng gì siŏh dó̤i chiŭ-chiŭ iā dòng, sê dò̤ niăh nó̤h siăh gì. Ĭ bók-lō̤ diē ô mĕ̤k, bék-iéu gì sèng-hâu â̤ pŭng chók-lì hiáh gì-tă ó̤i siĕh ĭ gì dông-ŭk. Sō̤-guōng sê siŏh cṳ̄ng hāi-chiĕng.
分類: Niōng-tā̤ dông-ŭk
Gīng-ciŭ
Gīng-ciŭ sê Dṳ̆ng-guók Lièu-nìng gì siŏh ciáh dê-ngék-chê.
分類:Lièu-nìng
Dṳ̆ng-hâ Iâ cĭ Máe̤ng
«Dṳ̆ng-hâ Iâ cĭ Máe̤ng» (中夏夜之夢, Ĭng-ùng: A Midsummer Night's Dream) sê Ŭi-lièng Să-sê̤ṳ-bī-ā găk 1590 nièng-dô̤i siā gì lâung-mâng hī-kiŏk. Ĭ gōng-sŭk sé ciáh Ngā-diēng hâiu-săng-giāng lièng siŏh piĕ ngiĕk-ṳ̀ iēng-uòng gì mô̤-hiēng, ī-gĭk ĭ-gáuk-nè̤ng gâe̤ng Ngā-diēng Gŭng-ciók Tì-siŭ-sṳ̆ (Theseus) gâe̤ng Ā-mā-sŏng Nṳ̄-uòng Hĭ-pŏ̤-lṳ̄-tá (Hippolyta) lièng nguŏk-guŏng â-dā̤ chéu-lìng diē-sié gì siĕng-nṳ̄ cĭ-găng gì gū-sê̤ṳ. Cī buô hié-kiŏk sê Să-sê̤ṳ-bī-ā có̤i sêu huăng-ngìng gì cáuk-pīng cĭ ék.
Mā-ngiê
Mā-ngiê (螞蟻) iâ hô̤ lā̤ ngiê (蟻), sê siŏh cṳ̄ng ciék-ciĕ dông-ŭk. Có̤i chók-miàng gì ngiê sê băh-ngiê gâe̤ng ĕ̤ng-ngiê, sĕng-uăk dâi-dŏng ék-buăng mā-ngiê cī gì sê ĕ̤ng-ngiê.
Dṳ̆ng-hâ Iâ cĭ Máe̤ng
Kái-iéu
Háik-mī-ā gâe̤ng ĭ nàng-bèng-iū Lài-săng-dăk (Lysander) gó-chṳ̄ giók-é téng màng-buŏ sṳ̆-buŏng kó̤ chéu-lìng diē-sié. Háik-mī-ā gâe̤ng ciā gié-hĕk gó̤-só ĭ dék găng-dāng gì bèng-iū Hāi-lé-ná (Helena). Cĭ ciáh Hāi-léng-ná sê Dā̤-mī-táik-lì-sṳ̆ gì dŭi-giù-ciā, ĭ ciáh-ciáh ké̤ṳk Dā̤-mī-táik-lì-sṳ̆ gê̤ṳ-cuŏk, sĭng lā̤ iā mâ̤ găng-nguông, buóh ó̤i táu-ló ciā gié-hĕk ké̤ṳk Dā̤-mī-táik-lì-sṳ̆, ŏ̤h-ciŏng-uâng lì dŏk duōng ĭ gì ái. Gó-chṳ̄ Dā̤-mī-táik-lì-sṳ̆ táu-màng dṳ̆k gáu chéu-lìng diē kó̤ tō̤ Háik-mī-ā, Hāi-lé-ná iâ gīng-gīng gṳ̆ng lā̤. Háik-mī-ā gâe̤ng Lài-săng-dăk bié gáu chéu-lìng diē-sié, cêu kó̤ káung lāu.
Mā-ngiê
分類:Ciék-ciĕ dông-ŭk