cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lī Dĕng-hŭi
Lī Dĕng-hŭi (李登輝, ) sê Dṳ̆ng-huà Mìng-guók (Dài-uăng) dâ̤ 7, dâ̤ 8 gâe̤ng 9 êng gì cūng-tūng, êng-gĭ iù 1988 nièng kăi-sṳ̄ gáu 2000 nièng.
Ĭ găk Dài-uăng gì Dài-báe̤k chók-sĕng, ô gì Dài-uăng mùi-tā̤ gó̤ ĭ “Ĭ hŭi báh”. Ĭ sê Dài-uăng dṳ̆k-lĭk ông-dông gì dâi-biēu ìnk-ŭk.
分類:Dài-báe̤k Chê-diōng 分類:Dài-uăng ìng-ŭk 分類:Dṳ̆ng-huà Mìng-guók cūng-tūng D
Iòng-iù-gàu
Iòng-iù-gàu (洋油猴) sê siŏh cṳ̄ng kĕk iòng-iù dēng gì dĕng.
分類:Ŭk-lī 分類:Huá-hŏk
Harvey Gông (Kansas)
分類:Kansas gì gông
Ŏ̤-bă-dī-ā Cṳ̆
Ŏ̤-bă-dī-ā Cṳ̆ (阿巴底亞書, dōi-siā: Ob.) sê Ià-sŭ-gáu Gô-iók Séng-gĭng Siēu-sĭng-dĭ-Cṳ̆ gì guóng, gé-lṳ̆k gé-lṳ̆k Dáik-géu gì dâi-gié.
Nguôi-buô lièng-giék
分類:Gô-iók Séng-gĭng
Lī Káik-giòng
Lī Káik-giòng (李克強, ) Ăng-hŭi Dêng-uōng (定遠) nè̤ng, sê Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók gì céng-dê-gă.
Chēng-chiū-sĭng
Chēng-chiū-sĭng (筅帚星) iâ hô̤ lā̤ sáu-chiū-sĭng (掃帚星) hĕ̤k-ciā uói-sĭng (彗星), sê cī siŏh lôi sìng-hông sê bĭng gâe̤ng siŏh gì tái-iòng-hiê siēu tiĕng-tā̤. Ĭ hióng tái-iòng gì huŏng-hióng ông-dông gì sèng-âu â̤ bóng chók cūi-cĭng-ké, káng guó kó̤ iā chiông chēng-chiū, gó-chṳ̄ hô̤ lā̤ „chēng-chiū-sĭng“.
Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu
分類:Tiĕng-ùng
Lī Káik-giòng
Ĭ găk 2013 nièng gáu 2023 nièng sê Dṳ̆ng-guók gì Guók-ô-iêng cūng-lī.
Nàng-miēng-cô̤
Nàng-miēng-cô̤ (南冕座) sê siŏh ciáh sĭng-cô̤.
分類:Sĭng-cô̤
676 nièng
676
Guó-sié
分類:670 nièng-dâi
Gī-iū
Gī-iū (己酉) sê găng-ciĕ gì gì-dṳ̆ng siŏh ciáh, bà̤ dâ̤ 46.
分類:Găng-ciĕ
12月22號
過世
22
Kosovo
Kosovo sê Nàng Ĕu gì siŏh ciáh guók-gă.
分類:Ĕu-ciŭ guók-gă
1894 nièng
1894
Guó-sié
分類:1890 nièng-dâi
12 nguŏk 27 hô̤
Guó-sié
分類:12 nguŏk
Gĕng-sáe̤k
Gĕng-sáe̤k (庚戌) sê găng-ciĕ gì gì-dṳ̆ng siŏh ciáh, bà̤ dâ̤ 47.
分類:Găng-ciĕ
11 nguŏk 18 hô̤ (nùng-lĭk)
11 nguŏk 18 hô̤ sê nùng-lĭk 11 nguŏk gì dâ̤ 18 gĕ̤ng.
分類:Nùng-lĭk 11 nguŏk
Wikivoyage
Nguôi-buô lièng-giék
W
Newton ông-dông dêng-lŭk
Newton ông-dông dêng-lŭk, iâ hô̤ lā̤ Ngiù-dóng ông-dông dêng-lŭk (牛頓運動定律), sê ŭk-lī-hŏk săng duâi dêng-lŭk. Gāi-sék lāu cáuk-ê̤ṳng diŏh ŭk-tā̤ lā̤ gì lĭk gâe̤ng ciā ŭk-tā̤ gì ông-dông gì guăng-hiê, sê gĭng-diēng lĭk-hŏk gì gĭ-chū. Cī săng duâi dêng-lŭk sê Newton 1867 nièng găk ĭ cáuk-pīng «Cê̤ṳ-iòng Diék-hŏk gì Só-hŏk Nguòng-lī» (Lá-dĭng-ngṳ̄: Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica) diē-sié huák-biēu gì.
Newton dâ̤-ék dêng-lŭk
Ék-chiék ŭk-tā̤ mò̤-lâung găk sié-nó̤h cìng-huóng â-dā̤, nâ mò̤ sêu diŏh nguôi-lĭk gì cáuk-ê̤ṳng, cêu â̤ tié-láu bō̤-tì sók-dô mò̤-biéng gì dĭk-siáng ông-dông.
Lĭk sê gāi-biéng ŭk-tā̤ ông-dông câung-tái gì nguòng-ĭng. Ŭk-tā̤ bō̤-tì ĭ buōng-dā̤ ông-dông câung-tái gì séng-cék hô̤ lō̤ guáng-séng. Gó-chṳ̄, Newton dâ̤-ék dêng-lŭk iâ miàng "guáng-séng dêng-lŭk".
Newton dâ̤-nê dêng-lŭk
Ŭk-tā̤ gì gă-sók-dô gâe̤ng ŭk-tā̤ sêu diŏh gì hăk-nguôi-lĭk có̤ céng-bī-liê guăng-hiê, gâe̤ng ŭk-tā̤ cék-liông có̤ huāng-bī-liê guăng-hiê, gă-sók-dô huŏng-hióng gâe̤ng hăk-nguôi-lĭk huŏng-hióng siŏh-iông.
1895 nièng
1895
Guó-sié
分類:1890 nièng-dâi
Ŭng Gă-bō̤
Ŭng Gă-bō̤ (溫家寶, 1942 n. 9 ng. 15 h. - ) Tiĕng-cĭng nè̤ng, sê Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók gì céng-dê-gă.
Newton ông-dông dêng-lŭk
Newton dâ̤-săng dêng-lŭk
Ŋ
Ŭng Gă-bō̤
Ĭ găh 2003 nièng gáu 2013 nièng dài-dŏng sê Dṳ̆ng-guók gì Guók-ô-iêng cūng-lī.
分類:Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók ìng-ŭk 分類:Céng-dê-gă
Calhoun Gông (Alabama)
分類:Alabama gì gông
12月23號
過世
23
760 nièng-dâi
760 nièng-dâi téng 760 nièng 1 nguŏk 1 hô̤ kăi-sṳ̄, gáu 769 nièng 12 nguŏk 31 hô̤ giék-sók.
Báe̤k-miēng-cô̤
分類:Sĭng-cô̤
Nguŏk
Nguŏk (月) sê siŏh ciáh sì-găng dăng-ôi, chă-bók-dŏ̤ siŏng-dŏng nguŏk-giù ièng dê-giù chiŏ-chiŏ siŏh kuàng gì siŏh ciáh ciŭ-gĭ.
分類:Sì-găng
770 nièng-dâi
770 nièng-dâi téng 770 nièng 1 nguŏk 1 hô̤ kăi-sṳ̄, gáu 779 nièng 12 nguŏk 31 hô̤ giék-sók.
Sĭng-hâi
Sĭng-hâi (辛亥) sê găng-ciĕ gì gì-dṳ̆ng siŏh ciáh, bà̤ dâ̤ 48.
11 nguŏk 19 hô̤ (nùng-lĭk)
11 nguŏk 19 hô̤ sê nùng-lĭk 11 nguŏk gì dâ̤ 19 gĕ̤ng.
Sĭng-hâi
分類:Găng-ciĕ
儂
儂，正式名字號𡅏人類，是蜀種高級其靈長目哺乳動物，有思想，會學習，會創造發明. 今旦世界懸頂其儂差不多有70億.
儂儷是按性別來分，會中分男界共女界兩種；儷是按人種來分，會中分白種儂、烏種儂共黃種儂；儷是按年齡來分，會中分伲囝、青年儂、中年儂共老年儂.
分類:哺乳動物 分類:人類
Nàng-sĕk-cê-cô̤
Nàng-sĕk-cê-cô̤ (南十字座) sê siŏh ciáh sĭng-cô̤.
分類:Sĭng-cô̤
Cê̤ṳ-lài-huōi
Cê̤ṳ-lài-huōi (自來火), gó-dā̤ iâ hô̤ lā̤ iòng-huōi (洋火), sê siŏh cṳ̄ng dò̤ lā̤ kī-huōi gì gă-sĭ. Cê̤ṳ-lài-huōi-tàu bău-hàng lṳ̆k-sŏng-gák (氯酸鉀) gâe̤ng liù-uòng (硫磺), gó-chṳ̄ găk uăh cê̤ṳ-lài-huōi gì sèng-âu, cê̤ṳ-lài-huōi-tàu puói-hăk gì-tă hàng lìng (磷) gì ŭk-cék (ék-buăng sê diŏh cê̤ṳ-lài-huōi gì ăk-ăk biĕu-méng) mò̤-chák sāng-sĕng iĕk, huōi cêu â̤ diŏh kī-lì.
分類:Ŭk-lī 分類:Huá-hŏk
Uâng-iū īng-lĭk dêng-lŭk
Uâng-iū īng-lĭk dêng-lŭk (萬有引力定律) sê gĭng-diēng lĭk-hŏk gì dêng-lŭk, ĭ gāi-sék lāu ô cék-liông gì ŭk-tā̤ bī-chṳ̄ ngék-īng gì cáuk-ê̤ṳng guăng-hiê. Uâng-iū īng-lĭk dêng-lŭk iù Ngiù-dóng 1867 nièng găk ĭ cáuk-pīng «Cê̤ṳ-iòng Diék-hŏk gì Só-hŏk Nguòng-lī» (Lá-dĭng-ngṳ̄: Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica) diē-sié huák-biēu.Dò̤ hiêng-dâi ngṳ̄-ngiòng gōng, uâng-iū īng-lĭk dêng-lŭk sê cūng-kuāng:
分類:Ŭk-lī
客佻
客佻是指人類自願共主動做其蜀種以遊戲為目的其事計.
分類:遊戲
Nièng
Nièng (年) sê siŏh ciáh sì-găng dăng-ôi, chă-bók-dŏ̤ siŏng-dŏng dê-giù ièng tái-iòng chiŏ-chiŏ siŏh kuàng gì siŏh ciáh ciŭ-gĭ.
分類:Sì-găng
1896 nièng
1896
Guó-sié
分類:1890 nièng-dâi
Ìng-cṳ̄ (găng-ciĕ)
Ìng-cṳ̄ (壬子) sê găng-ciĕ gì gì-dṳ̆ng siŏh ciáh, bà̤ dâ̤ 49.
分類:Găng-ciĕ
Báik-lìng
Báik-lìng (栢林, Berlin) sê Dáik-guók gì siū-dŭ. Báik-lìng sê Dáik-guók gì céng-dê dṳ̆ng-sĭng, iā sê Dáik-guók gì lĭk-sṳ̄ ùng-huá miàng siàng, ô săng chiĕng gūi nièng gì lĭk-sṳ̄.
Chăng-kō̤
分類:Siū-dŭ 分類:Dáik-guók
Haskell Gông (Kansas)
Haskell Gông (Ĭng-ngṳ̄: Haskell County) sê Mī-guók Kansas gì siŏh ciáh gông.
分類:Kansas gì gông
678 nièng
678
Guó-sié
分類:670 nièng-dâi
12 nguŏk 29 hô̤
Guó-sié
分類:12 nguŏk
1897 nièng
1897
Ciŏ Ṳ̀ng-gĭ
Ĭ găk 1998 nièng gáu 2003 nièng dài-dŏng sê Dṳ̆ng-guók gì Guók-ô-iêng cūng-lī.
分類:Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók ìng-ŭk 分類:Céng-dê-gă 分類:Sáng Ciŏ
Tiĕng-lṳ̀ng-cô̤
分類:Sĭng-cô̤
1897 nièng
Guó-sié
分類:1890 nièng-dâi
12月24號
過世
24
780 nièng-dâi
780 nièng-dâi téng 780 nièng 1 nguŏk 1 hô̤ kăi-sṳ̄, gáu 789 nièng 12 nguŏk 31 hô̤ giék-sók.
Iòng-ciók
Iòng-ciók (洋燭) sê siŏh cṳ̄ng â̤ siēu gì dò̤ lì ciéu-mìng gì nó̤h.
分類:Ŭk-lī 分類:Huá-hŏk
Pŏ̤-gŏng-cô̤
Pŏ̤-gŏng-cô̤ (波江座) sê siŏh ciáh sĭng-cô̤.
分類:Sĭng-cô̤
Gŭi-tiū
Gŭi-tiū (癸丑) sê găng-ciĕ gì gì-dṳ̆ng siŏh ciáh, bà̤ dâ̤ 50.
分類:Găng-ciĕ
Calhoun Gông (Arkansas)
分類:Arkansas gì gông
11 nguŏk 20 hô̤ (nùng-lĭk)
分類:Nùng-lĭk 11 nguŏk
Gák-ìng
Gák-ìng (甲寅) sê găng-ciĕ gì gì-dṳ̆ng siŏh ciáh, bà̤ dâ̤ 51.
分類:Găng-ciĕ
漤
漤是動物喙裡勢分泌出來其蜀種液體，無顏色，有對手消化其功能.
再看
分類:生理
679 nièng
679
Guó-sié
分類:670 nièng-dâi
11 nguŏk 21 hô̤ (nùng-lĭk)
11 nguŏk 21 hô̤ sê nùng-lĭk 11 nguŏk gì dâ̤ 21 gĕ̤ng.
Ngù-ngṳ̄
Ngù-ngṳ̄ (吳語) sê Háng-nè̤ng gōng gì sioh cṳ̄ng ngṳ̄-ngiòng. Gōng Ngù-ngṳ̄ gì nè̤ng ciō iéu dêu gah Gong-nàng dê-kṳ gì Gong-su (江蘇) gâe̤ng Ciék-gong lâng bih sēng diē-sié, ing chṳ̄ Ngù-ngṳ̄ iâ hô̤ lā̤ „Gong-nàng uâ“, „Gong-ciék uâ“.
Lik-sṳ̄
Ngù-ngṳ̄ sê sioh cṳ̄ng gá gū gì ngṳ̄-ngiòng. Gung-nguòng sèng 2500 nièng, sioh cṳ̄ng Háng-nè̤ng gōng gì ngṳ̄-ngiòng téng Chū-guók diòng gáu ging-dáng Gong-nàng dê-kṳ gì Ngù-guók (吳國) gâe̤ng Uok-guók (越國), cī lâng bih guók-ga siông-liù siá-huôi gì nè̤ng cêu gōng cī cṳ̄ng Háng-nè̤ng gì ngṳ̄-ngiòng, cī ngṳ̄-ngiòng cêu sê Gu-cā Ngù-ngṳ̄.
Gáu gung-nguòng 4 sié-gī De̤ng-céng dièu (東晉朝) sì-hâiu, téng báe̤k-huong lì gì nè̤ng gáu cī, ing dioh i-cà̤ gì céng-dê dê-ôi gèng guó dong-dê-nè̤ng, i-cà̤ gōng gì báe̤k-huong-uâ dó̤i Ngù-ngṳ̄ īng-hiōng iā duâi, Ngù-ngṳ̄ ing chṳ̄ páh-dâung cing sâ̤ Gū-cā Ngù-ngṳ̄ gì dek-sáik, cī dek-sáik dang-dō̤ bō̤-làu gah ging-dáng Hók-gióng buōng iòng gì gáuk-cṳ̄ng Mìng-ngṳ̄ diē-sié.
Ging-dáng gì Ngù-ngṳ̄ sê Dṳng-guók dâ̤ nê duâi ngṳ̄-ngiòng. ng guó, i ng chióng Uok-ngṳ̄ he̤k Mìng-nàng ngṳ̄ hūng-kuāng ô seng-mêng, ciáng-gie sing-ùng ciék muk diē-sié cing ciēu kek Ngù-ngṳ̄ bó̤-ing. Ging-dáng Ngù-ngṳ̄ kṳ ô heng sâ̤ gì hâiu-sang-giang iā ging mâ̤ gōng Ngù-ngṳ̄ lāu, ô gì gó máik tiang gŏ̤ lāu.
Dê-lī Hung-buó gâe̤ng Buong-cū
Gōng Ngù-ngṳ̄ gì nè̤ng ciō-iéu dêu gah Gong-nàng dê-kṳ gì Gong-su gâe̤ng Ciék-gong lâng bih sēng diē-sié, ing chṳ̄ Ngù-ngṳ̄ iâ hāu lă̤ „Gong-nàng uâ“, „Gong-ciék uâ“. Gōng Ngù-ngṳ̄ gì nè̤ng duâi iók ô 8 chieng uâng. Ngù-ngṳ̄ áng gáuk-dê gì cha-biék â̤ buong có̤ 6 cū.
Dê-lī Hung-buó
Gah Hók-gióng, Puō-siàng Gâing (蒲城縣) dṳng buô gâe̤ng báe̤k buô 11 bih hiong dêng diē-sié, iók ô 20~30 uâng nè̤ng â̤ hiēu gōng Ngù-ngṳ̄, cī cṳ̄ng Ngù-ngṳ̄ géu lă̤ Puō-siàng uâ.
Gah Gong-su Sēng, gōng Ngù-ngṳ̄ gì nè̤ng ciō-iéu dêu gah Dòng-gē̤ng ī nàng dê-kṳ, ge̤ng báe̤k gì Nàng-tung iâ ô gōng Ngù-ngṳ̄ gì nè̤ng.
Ciék-gong Sēng dṳ̀ dē̤ng-nàng buô gó̤-biék dê-huong ī nguòi, gōng sēng du gōng Ngù-ngṳ̄. Ng guó, Ciék-gong nàng buô gâe̤ng báe̤k buô gì Ngù-ngṳ̄ ô cing duâi gì cha biék. Gah Nàng-buô, dái biēu gì uâ sê Ung-ciu uâ. Báe̤k buô Sēng-du Hòng-ciu sū gōng gì Hòng-ciu uâ gah Nàng-sé̤ṳng dièu sèng-hâiu sêu gáu báe̤k huong uâ gì īng-hiōng cing duâi, gâe̤ng ciu-bieng gì Ngù-ngṳ̄ ô cha-biék.
Ang-hui Sēng gōng Ngù-ngṳ̄ gì nè̤ng cī iéu gah Dung-nàng buô, Song-ciu, Ù-hò̤ dēng dê-kṳ. Gong-sa Sēng gōng Ngù-ngṳ̄ gì chê-gâing sê: Siông-nièu Chê, Siông-nièu Gâing, Ngṳk-sang Gâing, Guōng-hung Gâing.
Buong-cū
Ngù-ngṳ̄ buong có̤ 6 bih kṳ, Tái-hù (太湖), Tai-ciu (台州), De̤ng-eu (東甌), Ô-ciu, Ché̤ṳ-gṳ̀ gâe̤ng Song-ciu (宣州).
Tái-hù kṳ bau-kuók Gong-su Sēng nàng buô, Ang-hui Sēng dung-nàng buô, Siông-hāi Chê ciòng buô gâe̤ng Ciék-gong Sēng báe̤k buô.
Ciék-gong Sēng Tai-ciu Chê sū guāng-lī gì 10 bih chê gâe̤ng gâing gōng gì uâ sṳk Tai-ciu kṳ Ngù-ngṳ̄.
Ciék-gong Sēng Ung-ciu Chê gōng gì Ngù-ngṳ̄ sṳk De̤ng-eu kṳ Ngù-ngṳ̄. Ô nè̤ng giéng-gáe̤k De̤ng-eu kṳ éng-gai-dong biáng gáu Mìng-ngṳ̄ diē-sié, iâ ô nè̤ng nêng-ùi De̤ng-eu kṳ gì Ngù-ngṳ̄ éng-gai-dong duk-lik có̤ Eu-ngṳ̄ (甌語).
Ché̤ṳ-gṳ̀ kṳ gì Ngù-ngṳ̄ hung-buó gah Ciék-gong sa̤-nàng buô̤ Gong-sa̤ de̤ng-báe̤k buô, Hók-gióng Puō-siàng gì Ngù-ngṳ̄ iâ sṳk cī bih kṳ.
Ô-ciu kṳ Ngù-ngṳ̄ hung-buó gah Ciék-gong Sēng sa̤ buô gì Ging-huà Chê. Song-ciu kṳ gì Ngù-ngṳ̄ hung-buó gah Ang-hui Sēng Song-ciu Chê.
Dái-biēu uâ
Ngù-ngṳ̄ dái-biēu gì sê bih uâ sê Su-ciu uâ, Siông-hāi uâ, Ung-ciu uâ, gâe̤ng Hòng-ciu uâ. Gì-dṳng dék ô miàng gĭ sê Su-ciu uâ gâe̤ng Siông-hāi uâ.
Su-ciu gah Gong-su Sēng nàng buô, sê miàng dék tāu gì Ngù-ngṳ̄ siàng-chê, cu-uái gì Ngù-ngṳ̄ hāu lă̤ „Su-ciu uâ“. Su-ciu uâ gah hok-suk gái gà̤-dēng, ék-cái sê Ngù-ngṳ̄ gì dái biēu. 19 sié-gī buóh-sang gì Ngù-ngṳ̄ ùng-hok cêu sê kek Su-ciu uâ siā gĭ. Ging-dáng ô miàng gì Su-ciu pàng-dàng iâ sê kek Su-ciu uâ lì chióng.
Siông-hāi góng chê du sê gōng Ngù-ngṳ̄, Siông-hāi gì Ngù-ngṳ̄ iòng-dong-diè hāu lă̤ „Siông-hāi uâ“. Siông-hāi uâ sê sùi lā̤ Siông-hāi huák-diēng kī-lì ciáh hing kī gì, gâe̤ng Â-muòng ô sioh-sék, du sê „hâiu-sié-hing“. Siông-hāi uâ sêu Su-ciu uâ īng-hiong cing duâi, tek biék sê ing-ông gà̤-dē̤ng. Ging-dáng Siông-hāi sê Dṳng-guók dék duâi gì siàng-chê, ô sâ̤ gì nguôi-dê nè̤ng he̤k ciā nguôi-guók nè̤ng du ô o̤h Siông-hāi uâ, mò̤ lâung gah Dṳng-guók gó sê Hiong-gē̤ng, Dài-uang, du ô mâ̤ Siông-hāi uâ gì gáu-kuo-cṳ, iâ ô Siông-hāi uâ gì buòi-hóng-bang.
Ngù-ngṳ̄ gì Ing-ông dek-sáik
Ngù-ngṳ̄ gì ing-ông sê gá còng-gū gì, tek biék sê i gì siang-mō̤.
O̤h Mìng-nàng-ngṳ̄ sioh iông, Ngù-ngṳ̄ ô pé-ông-mū, sèng-sāu gōng gì „câung“ gah Su-ciu uâ diē-sié te̤k /dzã:/, cī bi /ã/ cêu sê pé-ông-mū. Ngù-ngṳ̄ gì péng-ông-muōi nâ ô /ŋ/ gâe̤ng /n/ gì kṳ-biék, /m/ ī-ging gah âiu-sié gì huák diēng dài dōng gâe̤ng /n/ hak-biáng gŏ̤ lāu. Hiêng-câi, lièng /ŋ/ du ô gâe̤ng /n/ hak-biáng gì iông-sék. Ngù-ngṳ̄ gì sék-ông-muōi nâ ô hò̤-lè̤ng sék-muōi /ʔ/ sioh bih gŏ̤ lāu.
12月25號
過世
25
1898 nièng
1898
Ŭi-nà̤-sṳ̆ Sĕng-lī-nè̤ng
«Ŭi-nà̤-sṳ̆ Sĕng-lī-nè̤ng» (威尼斯生理儂, Ĭng-ngṳ̄: The Merchant of Venice) sê Ŭi-lièng Să-sê̤ṳ-bī-ā gì hié-kiŏk, siā-cáuk sì-găng dâi-kái sê 1596 nièng gáu 1598 nièng. Chŭi-iòng cuòi sê siŏh buô hī-kiŏk, dáng-sê sāi nè̤ng gé lā̤ ĭ gì kō̤-nèng sê dó̤i cī buô cáuk-pīng gì huāng-Iù ông-dà̤ gì cĕng-ngiê.
1898 nièng
Guó-sié
分類:1890 nièng-dâi
Ngù-ngṳ̄
Ngù-ngṳ̄ gì Ing-ông dek-sáik
Ngù-ngṳ̄ ô 6~7 bih siang-diêu, siang-diêu â̤ téng cṳ̄-ing gì dòng-dō̤i gâe̤ng siang-mū gì ching-de̤k lì hung-biêng. Cī-lâng-bong, Siông-hāi uâ gì siang-dièu duâi tó̤i-huá, nâ diông 5 bih gŏ̤ lāu.
Ŭi-nà̤-sṳ̆ Sĕng-lī-nè̤ng
Áng dà̤-mĕ̤k, Ŭi-nà̤-sṳ̆ Sĕng-lī-nè̤ng sê bī Ăng-dŭng-nà̤-ó̤ (Antonio), bók-guó huāng-méng gáe̤k-sáik -- Iù-tái-nè̤ng Săi-lŏk-káik (Shylock) gáing-gáing chók-miàng. Ĭ ng-dăng-dăng sê siŏh ciáh sêu-hâi-nè̤ng, iâ sê siŏh ciáh gă-hâi-nè̤ng, gó-chṳ̄, dó̤-dā̤ Săi-lŏk-káik găi-dŏng ké̤ṳk nè̤ng dùng-cìng gó sê hièng-hâung, dŭ câi tŭk-ciā.
Ngù-ngṳ̄
Ngù-ngṳ̄ gì Ùng-hok
Ngù-ngṳ̄ gì ùng-hok sê Dṳng-guók dê-huong ngṳ̄-ngiòng ùng-hok dài-dong gá ô lik gì sioh cie, Ngù-ngṳ̄ gì sṳ̀ ciâ lā̤ ùng-hok gâe̤ng Ngù-ngṳ̄ kṳ gì ùng-ìng cêng-diē gáu Huà-ngṳ̄ dài-dong.
Puerto Rico
Puerto Rico sê Mī-guók diŏh Báe̤k Mī-ciŭ Caribe dê-kṳ̆ gì siŏh ciáh cê̤ṳ-dê liāng-tū.
12 nguŏk 30 hô̤
Guó-sié
分類:12 nguŏk
Ŭi-nà̤-sṳ̆ Sĕng-lī-nè̤ng
Kái-iéu
Ĭng Ăng-dŭng-nà̤-ó̤ câi-cā báik-cèng ū-ṳ̆k guó Săi-lŏk-káik, Săi-lŏk-káik cêu gé-hâung diŏh sĭng lā̤. Săi-lŏk-káik cêu gâe̤ng Ăng-dŭng-nà̤-ó̤ lĭk cióh-dăng, nâ Ăng-dŭng-nà̤-ó̤ mò̤ nièng-ngài hèng cièng, Săi-lŏk-káik cêu â̤-sāi téng ĭ sĭng-tā̤ lā̤ câi-ĭ sié-nó̤h dê-huŏng gáh giâ 1 bông nṳ̆k. Cióh gáu cièng, Bă-să-nà̤-ó̤ cêu gâe̤ng ĭ lêng-nguôi siŏh ciáh bèng-iū Gáh-lá-să̤-ā-nò̤ (Gratiano) kī-sĭng kó̤ Pŏ̤-să̤-ā dêu gì dê-huŏng.
Ngù-ngṳ̄
Ngù-ngṳ̄ gì Ùng-hok
Ngù-ngṳ̄ gì sṳ-go̤ (hāu lă̤ Ngù-go̤) bī siēu-sióh cā buóh-sang. Gó Giék-gong gah «Ngù-go̤ siēu sṳ̄» gà̤-dēng giéng gáe̤k Ngù-go̤ â̤ te̤ng gâe̤ng «Sṳ̆-gĭng» siong piâng. Dék ô miàng gì Ngù-go̤ sê â-dā̤ cī siū: 月子彎彎照九州，　(Nguok-cṳ̄ uang-uang ciéu Giū-ciu) 幾家歡樂幾家愁？　(Gī ga huang-lok gī ga chèu)
Ŭi-nà̤-sṳ̆ Sĕng-lī-nè̤ng
Kái-iéu
Pŏ̤-să̤-ā gì nòng-mâ guó-sió sèng-âu ô làu giâ siŏh hŭng mì-cé̤ṳk, hióng ĭ giù-huŏng gì nè̤ng diŏh téng săng bĭk ăk-ăk (hŭng-biék sê gĭng, ngṳ̀ng, iòng có̤ siàng gì) dài-dŏng gēng chók siŏh bĭk ciáng-káuk gì ăk-ăk (diē-sié ĕng lā̤ Pŏ̤-să̤-ā gì uâ-chiông), ĭ ciá â̤-sāi gâe̤ng Pŏ̤-să̤-ā giék-huŏng. Bók-guó, sèng-dāu lì giù-huŏng gì nè̤ng iā sŏi, dŭ gēng dâng go̤. Gā ăk-ăk diē-lié káung lā̤ chié-kă̤ nè̤ng gì sĭ, bău-guák hùng-nè̤ng dŭ â̤ báik gì hī siŏh guó: "All that glitters is not gold." (Ng-sê â̤ niák gì nó̤h dŭ sê gĭng.) Nâ Bă-să-nà̤-ó̤ gēng diŏh ciáng-káuk gì ăk-ăk (iòng gì siŏh bĭk).
Hăk-gĭ Cṳ̆
Hăk-gĭ Cṳ̆ (哈基書, dōi-siā: Hg.) sê Ià-sŭ-gáu Gô-iók Séng-gĭng Siēu-sĭng-dĭ-Cṳ̆ gì guóng, gé-lṳ̆k gé-lṳ̆k Dáik-géu gì dâi-gié.
Ngù-ngṳ̄
Ngù-ngṳ̄ gì Ùng-hok
幾人夫婦同羅帳？　(Gī ìng hu-hô dùng lò̤ dióng)
Tiĕng-lù-cô̤
Tiĕng-lù-cô̤ (天爐座) sê siŏh ciáh sĭng-cô̤.
Nàng-muōi-sĭng
Nàng-muōi-sĭng (𧕴尾星, 藍尾星 hĕ̤k-ciā 南尾星, hiêng-câi nè̤ng iâ â̤ tĕ̤k „làng-muōi-sĭng“) sê siŏh cṳ̄ng tè̤ng, gáu màng-buŏ gì sèng-âu ĭ gì piăng-âu â̤ huák chók liŏh-sáik gì guŏng.
Tiĕng-lù-cô̤
分類:Sĭng-cô̤
Nàng-muōi-sĭng
Mìng-ièu
分類:Ciék-ciĕ dông-ŭk‎
Hŭng-tiŭ
Hŭng-tiŭ (風抽) sê siŏh cṳ̄ng ciŏng-muòng dò̤ lì ké̤ṳk chiă hĕ̤k-ciā giù páh ké gì nó̤h.
Albania
Albania sê Nàng Ĕu gì siŏh ciáh guók-gă.
Ngù-ngṳ̄
Ngù-ngṳ̄ gì Ùng-hok
幾人飄流在他州？　(Gī ìng pieu lìu câi ta-ciu)
Hŭng-tiŭ
分類:Ŭk-lī
Ngù-ngṳ̄
Ngù-ngṳ̄ gì Ùng-hok
Ngù-ngṳ̄ gì siēu-sióh buóh-sang gah Sé̤ṳng Nguòng dièu, Uōng-ching sì-hâiu dek biék hing. Gah Ngù-ngṳ̄ siēu-sióh dài-dong, dék ô miàng gì siēu-sióh sê Diong Nàng-huá siā gì «Hò̤ Diēng», cī buô siēu-sióh gâe̤ng «Mìng-du Biék-gé» sioh sék, du sê kek dê-huong ngṳ̄-ngiòng kiak lă̤ ùng-ngiòng-ùng siāng gì, diē-sié ô iā sâ̤ dê huong ngṳ̄-ngiòng gì sṳk-ngṳ̄-gōng, sìng-ngṳ̄ lo̤h sié-nó̤h. Uōng-ching sì hâiu, Hàng Bong-kéng siā ô «Hāi-siông-hua liek-diông» (海上花列傳), ci buô siēu-sióh iâ cing ô miàng, ing ôi siēu-sióh diē-sié nè̤ng gâe̤ng nè̤ng ci-gang gì gōng-uâ gi-buōng kek Su-ciu kēu-ngṳ̄ siā.
Ŋ
Ŭi-nà̤-sṳ̆ Sĕng-lī-nè̤ng
Kái-iéu
Dáng-sê hī òng, Ăng-dŭng-nà̤-ó̤ gì huó-sùng dŭ găk hāi lā̤ sék-sê̤ṳ lāu, huòi cêu sê gōng, ĭ mò̤ bâing-huák hèng Săi-lŏk-káik gì cièng lāu. Săi-lŏk-káik gì cṳ̆-niòng-giāng, Ciék-să̤-kā (Jessica) iâ gāi hóng Gĭ-dók-gáu, tău lāu chió lā̤ iā sâ̤ cièng tié nè̤ng cāu go̤. Dāng Ăng-dŭng-nà̤-ó̤ bô sêu-ké bô kū-cháik, còng-é hâng-hâi Ăng-dŭng-nà̤-ó̤, ciŏng ĭ niăh diŏh dái diē huák-dìng.
Albania
分類:Ĕu-ciŭ guók-gă
Calhoun Gông (Florida)
Calhoun Gông sê Mī-guók Florida gì siŏh ciáh gông.
Ŭi-nà̤-sṳ̆ Sĕng-lī-nè̤ng
Kái-iéu
Găk Pŏ̤-să̤-ā hē̤-nē̤, Pŏ̤-să̤-ā gâe̤ng Bă-să-nà̤-ó̤ ī-gĭng giék-huŏng lāu; Bă-să-nà̤-ó̤ gì bèng-iū Gáh-lá-să̤-ā-nò̤ gâe̤ng Pŏ̤-să̤-ā gì sṳ̀-nṳ̄ Nà̤-lé-să (Nerissa) iâ giék-huŏng lāu. Tiăng-giéng diŏh Ăng-dŭng-nà̤-ó̤ gì siĕu-sék, Bă-să-nà̤-ó̤ gâe̤ng Gáh-lá-să̤-ā-nò̤ chṳ̄-káik dái lā̤ cièng diōng kó̤ Ŭi-nà̤-sṳ̆. Pŏ̤-să̤-ā gâe̤ng Nà̤-lé-să iâ mò̤-có̤-siăng cŏng-dā siàng nàng-gái lì gáu Ŭi-nà̤-sṳ̆, hūng-nè̤ng dŭ mâ̤ báik ĭ lâng ciáh gì cĭng-sĭk sĭng-hông.
Huák-dìng lā̤ gì diòng-gīng sê gū-sê̤ṳ gì dṳ̆ng-sĭng. Săi-lŏk-káik gê̤ṳ-ciŏk ciék-sêu lâng buôi gì cièng, ĭ ngâing dĭh Ăng-dŭng-nà̤-ó̤ gì nṳ̆k. Huák-guăng dò̤ ĭ siŏh lăk bâing-huák dŭ mò̤, cêu chiāng lì siŏh ciáh nièng-kĭng gì "huák-lŭk báuk-sê̤ṳ" (Pŏ̤-să̤-ā cŏng gì) gâe̤ng ĭ gì bé-cṳ̆ (Nà̤-lé-să cŏng gì). Pŏ̤-să̤-ā chiāng-giù Săi-lŏk-káik hō̤-sĭng, dáng-sê ĭ bô gê̤ṳ-ciŏk lāu. Dāng huák-dìng cêu â̤ kīng Săi-lŏk-káik gáh giâ Ăng-dŭng-nà̤-ó̤ gì siŏh bông nṳ̆k.
Dū-dū-hō̤ Săi-lŏk-káik cūng-bê gáh Ăng-dŭng-nà̤-ó̤ gì sèng-âu, Pŏ̤-să̤-ā gōng, cióh-dăng gà̤-dēng nâ siā Săi-lŏk-káik â̤-sāi gáh giâ nṳ̆k, mò̤ bău-guák háik. Áng Ŭi-nà̤-sṳ̆ gì huák-lŭk, Săi-lŏk-káik nâ sāi Ăng-dŭng-nà̤-ó̤ làu chók siŏh dĕk háik, ĭ gì "tū-dê gâe̤ng huó-cài" cêu dŭ ké̤ṳk mŭk-siŭ go̤. Iù-sê, Săi-lŏk-káik bóng-ké gáh Ăng-dŭng-nà̤-ó̤ gì nṳ̆k, páh-sáung giéu ĭ hèng cièng, dáng-sê huák-dìng mò̤ ṳ̀ng-sê̤ṳ lāu. Pŏ̤-să̤-ā sŏng-buó Săi-lŏk-káik hùng-nó̤h-nó̤h dŭ dáik mâ̤ diŏh, bêng-chiā, ĭng-ôi ĭ còng-é tài nè̤ng, ĭ gì cài-sāng diŏh ké̤ṳk mŭk-siŭ, siŏh-buáng ké̤ṳk céng-hū, siŏh-buáng ké̤ṳk Ăng-dŭng-nà̤-ó̤. Ŭi-nà̤-sṳ̆ Gŭng-ciók (Duke) miēng ĭ sī-cô̤i. Éng Ăng-dŭng-nà̤-ó̤ gì iĕu-giù, Gŭng-ciók hèng ké̤ṳk céng-hū sū mŭk-siŭ gì hī buô-hông cài-sāng, dáng dèu-giông sê Săi-lŏk-káik diŏh gāi hóng Gĭ-dók-gáu, bêng-chiā ciŏng mì-sāng làu ké̤ṳk ĭ cṳ̆-niòng-giāng Ciék-să̤-kā lièng ĭ dŏng-buŏ.
11 nguŏk 22 hô̤ (nùng-lĭk)
11 nguŏk 22 hô̤ sê nùng-lĭk 11 nguŏk gì dâ̤ 22 gĕ̤ng.
分類:Nùng-lĭk 11 nguŏk
Ŭi-nà̤-sṳ̆ Sĕng-lī-nè̤ng
Nguôi-buô lièng-giék
U U
Ĭk-māu
Ĭk-māu (乙卯) sê găng-ciĕ gì gì-dṳ̆ng siŏh ciáh, bà̤ dâ̤ 52.
喙
喙是動物掏𡅏食乇其器官.
Gê̤ṳ-gê̤ṳ
分類:Ŭk-lī
790 nièng-dâi
790 nièng-dâi téng 790 nièng 1 nguŏk 1 hô̤ kăi-sṳ̄, gáu 799 nièng 12 nguŏk 31 hô̤ giék-sók.
1899 nièng
1899
Guó-sié
分類:1890 nièng-dâi
12月26號
過世
26
Ū-siĕng-cô̤
Ū-siĕng-cô̤ (武仙座) sê siŏh ciáh sĭng-cô̤.
Nĭk
Nĭk (日) hĕ̤k-ciā hô̤ lā̤ gĕ̤ng (工), sê siŏh ciáh sì-găng dăng-ôi, chă-bók-dŏ̤ siŏng-dŏng dê-giù ièng dê-ché̤ṳk cê-gă chiŏ-chiŏ siŏh kuàng gì siŏh ciáh ciŭ-gĭ.
Gâe̤ng Háng-ngṳ̄ mâ̤ siŏh iông, Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ gì sì-găng dŭ sê gōng „gūi nguŏk gūi hô̤“ (幾月幾號), ng-gōng „gūi nguŏk gūi nĭk“.
分類:Sì-găng
12 nguŏk 31 hô̤
Guó-sié
分類:12 nguŏk
Bīng-sìng
Bīng-sìng (丙辰) sê găng-ciĕ gì gì-dṳ̆ng siŏh ciáh, bà̤ dâ̤ 53.
分類:Găng-ciĕ
骿
骿是動物肩頭下底、股川懸頂其部位.
分類:生理
12月27號
過世
27
680 nièng
680
Guó-sié
分類:680 nièng-dâi
12 nguŏk 2 hô̤
Guó-sié
分類:12 nguŏk
Dĭng-sê̤ṳ
Dĭng-sê̤ṳ (丁巳) sê găng-ciĕ gì gì-dṳ̆ng siŏh ciáh, bà̤ dâ̤ 54.
Sì-cṳ̆ng-cô̤
Sì-cṳ̆ng-cô̤ (時鐘座) sê siŏh ciáh sĭng-cô̤.
分類:Sĭng-cô̤
11 nguŏk 23 hô̤ (nùng-lĭk)
11 nguŏk 23 hô̤ sê nùng-lĭk 11 nguŏk gì dâ̤ 23 gĕ̤ng.
分類:Nùng-lĭk 11 nguŏk
681 nièng
681
Dĭng-sê̤ṳ
分類:Găng-ciĕ
Éng-dê-ăng-cô̤
Éng-dê-ăng-cô̤ (印第安座) sê siŏh ciáh sĭng-cô̤.
分類:Sĭng-cô̤
800 nièng-dâi
800 nièng-dâi téng 800 nièng 1 nguŏk 1 hô̤ kăi-sṳ̄, gáu 809 nièng 12 nguŏk 31 hô̤ giék-sók.
Muô-ngū
Muô-ngū (戊午) sê găng-ciĕ gì gì-dṳ̆ng siŏh ciáh, bà̤ dâ̤ 55.
分類:Găng-ciĕ
Dâu-mò̤-chái
Dâu-mò̤-chái (豆毛菜) sê siŏh cṳ̄ng sŭ-chái.
分類:Sĭk-ŭk 分類:Sŭ-chái
Calhoun Gông (Georgia)
Calhoun Gông sê Mī-guók Georgia gì siŏh ciáh gông.
Haskell Gông (Oklahoma)
Haskell Gông (Ĭng-ngṳ̄: Haskell County) sê Mī-guók Oklahoma gì siŏh ciáh gông.
分類:Oklahoma gì gông
681 nièng
Guó-sié
分類:680 nièng-dâi
12 nguŏk 3 hô̤
Guó-sié
分類:12 nguŏk
Tiĕng-tó-cô̤
Tiĕng-tó-cô̤ (天兔座) sê siŏh ciáh sĭng-cô̤.
分類:Sĭng-cô̤
Gié-lìng
Gié-lìng (桂林) sê Guōng-să̤ gì siŏh ciáh siàng-chê, găk Liè-gĕ̤ng gì ò̤-gièng.
Gié-lìng gì hŭng-gīng mâ̤ ngài, găk sié-gái dâi-dŏng iā chók-miàng. Gó-chṳ̄ iā sâ̤ nè̤ng é̤ṳ kó̤ hŭ-uái lṳ̄-iù.
分類:Guōng-să̤ 分類:Siàng-chê
Hù-lù
Hù-lù (瓠蘆) iâ hô̤ lā̤ bù, sê siŏh cṳ̄ng sĭk-ŭk, ĭ gì guō-cī â̤ có̤ pièu-pièu.
Gī-ê
Gī-ê (己未) sê găng-ciĕ gì gì-dṳ̆ng siŏh ciáh, bà̤ dâ̤ 56.
Hù-lù
分類:Sĭk-ŭk
Gī-ê
分類:Găng-ciĕ
682 nièng
Guó-sié
分類:680 nièng-dâi
Ciēng
Ciēng (䗃) sê siŏh cṳ̄ng siēu-hìng hĕ̤k-ciā dṳ̆ng-hìng gì dô-dâing (ék-buăng 4cm - 40cm), sĕng-uăk diŏh sié-gái ké-hâiu ŭng-nōng gì dê-huŏng. Duâi-buô-hông ciēng dŭ sê găk tiĕng buóh áng gâe̤ng màng-buŏ sèng-âu uăk-dông, siăh tè̤ng-ngiê. Ciēng iâ sĕng-uăk diŏh ìng-lôi bùng-găng gì chiòng gâe̤ng tiĕng-huă-bēng lā̤.
Ciēng, Hók-chiăng giéu chió-ciēng (厝䗃). Mìng-chiăng giéu sièng-chṳ̄ (檐鼠), Dĕ̤ng Mā-lài-să̤-ā gì Hók-ciŭ-nè̤ng iâ ciŏng-uâng giéu. Iù-kă̤ giéu piák-chṳ̄ (壁鼠). Iâ ô piék-hū (壁虎) gì gōng-huák, gâe̤ng Pū-tŭng-uâ siŏh-iông.
分類:Bà-hèng dông-ŭk
Manila
Manila sê Hĭ-lĭ-pĭng gì siū-dŭ.
Haskell Gông (Texas)
Haskell Gông (Ĭng-ngṳ̄: Haskell County) sê Mī-guók Texas gì siŏh ciáh gông.
Manila
分類:Siàng-chê 分類:Hĭ-lĭ-pĭng
Haskell Gông (Texas)
分類:Texas gì gông
11 nguŏk 24 hô̤ (nùng-lĭk)
11 nguŏk 24 hô̤ sê nùng-lĭk 11 nguŏk gì dâ̤ 24 gĕ̤ng.
分類:Nùng-lĭk 11 nguŏk
腹老
腹老是所有動物都有其蜀隻部位.
哺乳動物其腹老敆胸部下底、骹懸頂其蜀隻部位. 儂其腹老臺中塌塌下其空空號𡅏腹臍.
文化
福州話裏勢，講蜀隻儂有知識、有學問，會講伊「腹老野好」. 分類:生理
820 nièng-dâi
820 nièng-dâi téng 820 nièng 1 nguŏk 1 hô̤ kăi-sṳ̄, gáu 829 nièng 12 nguŏk 31 hô̤ giék-sók.
810 nièng-dâi
810 nièng-dâi téng 810 nièng 1 nguŏk 1 hô̤ kăi-sṳ̄, gáu 819 nièng 12 nguŏk 31 hô̤ giék-sók.
Gĕng-sĭng
Gĕng-sĭng (庚申) sê găng-ciĕ gì gì-dṳ̆ng siŏh ciáh, bà̤ dâ̤ 57.
分類:Găng-ciĕ
Yttrium
Yttrium sê siŏh cṳ̄ng gĭng-sṳ̆k, iâ sê siŏh cṳ̄ng huá-hŏk nguòng-só. Nguòng-cṳ̄ sê̤ṳ-só sê 39, huá-hŏk hù-hô̤ sê Y.
Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu
分類:Huá-hŏk nguòng-só
12 nguŏk 4 hô̤
Guó-sié
分類:12 nguŏk
Sĭng-iū
Sĭng-iū (辛酉) sê găng-ciĕ gì gì-dṳ̆ng siŏh ciáh, bà̤ dâ̤ 58.
12月29號
過世
29
Sĭng-iū
分類:Găng-ciĕ
Calhoun Gông (Illinois)
Calhoun Gông sê Mī-guók Illinois gì siŏh ciáh gông.
分類:Illinois gì gông
Tiĕng-kìng-cô̤
Tiĕng-kìng-cô̤ (天琴座) sê siŏh ciáh sĭng-cô̤.
分類:Sĭng-cô̤
Duâi-tàu-giáng
Duâi-tàu-giáng (大頭鏡), sê siŏh cṳ̄ng â̤ niông nó̤h ché̤ṳ kī lì biéng duâi gì giáng.
Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu
分類:ùng-gê̤ṳ 分類:Ŭk-lī
Bermuda
Bermuda sê Ĭng-guók diŏh Báe̤k Mī-ciŭ Caribe dê-kṳ̆ gì siŏh ciáh hāi-ngôi liāng-tū.
分類:Báe̤k Mī-ciŭ
Nguŏh
Nguŏh (玉) sê cī siŏh lôi ngàng-sáik sê sēng-liŏh-sáik buáng-táu-mìng gì bō̤-siŏh. Găk Dĕ̤ng Ā ùng-mìng diē-sié, nguŏh ô iā dâe̤ng-iéu gì é-ngiê, ô gì sèng-âu hō̤ gì nguŏh bī uòng-gĭng gó gói.
分類:Dê-cék
1 nguŏk 1 hô̤
Guó-sié
分類:1 nguŏk
Lò̤-mā
Lò̤-mā (羅馬, Roma) sê É-dâi-lé gì siū-dŭ. Lò̤-mā sê É-dâi-lé gì céng-dê dṳ̆ng-sĭng, iā sê É-dâi-lé gì lĭk-sṳ̄ ùng-huá miàng siàng, ô săng chiĕng gūi nièng gì lĭk-sṳ̄.
11 nguŏk 25 hô̤ (nùng-lĭk)
11 nguŏk 25 hô̤ sê nùng-lĭk 11 nguŏk gì dâ̤ 25 gĕ̤ng.
Lò̤-mā
Chăng-kō̤
分類:Siū-dŭ 分類:É-dâi-lé
11 nguŏk 25 hô̤ (nùng-lĭk)
分類:Nùng-lĭk 11 nguŏk
Sièng-sŏng
Sièng-sŏng găk sĭk-ngiêng-sék diē-sié ék-buăng sê kék ciŏng-uâng gì huŏng-sék có̤ chók lì gì:
Gái káng
分類:Huá-hŏk
面
面是儂其頭正面所有部位合起來其稱呼. 額、眉毛、目睭、鼻、耳、喙、下頦各種部位都會中算面其蜀部分. 儂其面會現出野価其表情，也會聽，會笑，會齅，會食出乇其味蔣其.
Bō̤-siŏh
Bō̤-siŏh (寶石) sê cī siŏh lôi â̤ sāi gák kŭi lì pău-guŏng gì siŏh, ék-buăng bī-gáu ngâing, iông-sék iā bī-gáu cóng.
面
分類:頭
Bō̤-siŏh
Bō̤-siŏh ô è̤ng-bō̤-siŏh, làng-bō̤-siŏh, liŏh-bō̤-siŏh, cōng, nguŏh dēng dēng.
分類:Dê-cék
Ìng-sáe̤k
Ìng-sáe̤k (壬戌) sê găng-ciĕ gì gì-dṳ̆ng siŏh ciáh, bà̤ dâ̤ 59.
Săng-áng-cô̤
Săng-áng-cô̤ (山案座) sê siŏh ciáh sĭng-cô̤.
分類:Sĭng-cô̤
Ìng-sáe̤k
分類:Găng-ciĕ
830 nièng-dâi
830 nièng-dâi téng 830 nièng 1 nguŏk 1 hô̤ kăi-sṳ̄, gáu 839 nièng 12 nguŏk 31 hô̤ giék-sók.
11 nguŏk 26 hô̤ (nùng-lĭk)
11 nguŏk 26 hô̤ sê nùng-lĭk 11 nguŏk gì dâ̤ 26 gĕ̤ng.
分類:Nùng-lĭk 11 nguŏk
Dô-dâing
Dô-dâing (杜墊) sê bà-hèng dông-ŭk gì siŏh ciĕ, cṳ̄ng-lôi cĭng sâ̤, ciòng sié-gái ī-gĭng báik-diòng gì cêu chiĕu-guó 4,000 cṳ̄ng, ciō-iéu hŭng-buó diŏh iĕk-dái. Dô-dâing tā̤-hìng chă-biék cĭng duâi, téng gūi lī-mī dòng gì ciēng, gáu ciék-gê̤ṳng 3 mī dòng gì kuŏ-mò̤-dŏ̤-lṳ̀ng dŭ ô.
Duâi-buô-hông dô-dâing dŭ siăh nṳ̆k, chiông tè̤ng-ngiê, gàu-ūng, ngù-mō̤-ngù-giāng, sêng-cé lō̤-chṳ̄.
分類:Bà-hèng dông-ŭk
Hamlet
«Hamlet» sê William Shakespeare gì pĭ-kiŏk, sê ĭ có̤i chók-miàng gì cáuk-pīng cĭ ék. «Hamlet» sèu-sèu ké̤ṳk nè̤ng chĭng có̤ "Shakespeare dék ūi-dâi gì hié-kiŏk". Hamlet iâ sê Shakespeare siā guó gì dék dòng gì hié-kiŏk, ô 4,042 hòng, 29,551 bĭk dăng-sṳ̀.
«Hamlet» gì ciō-gáe̤k sê Dăng-măh uòng-cṳ̄ Hamlet tài sī ĭ báh-báh, tá̤ ĭ lòng-bâ bó̤-siù gì gū-sê̤ṳ, sê téng gū-cā gì lĭk-sṳ̄ diòng-gì gāi-piĕng lì gì.
Kái-iéu
Hamlet Uòng-cṳ̄ gì lòng-bâ sê Dăng-măh guók-uòng, ĭ sèng lâng bŏng mē̤-mē̤ sī ·gó̤. Hamlet gì báh-báh, Claudius, cêu gié-sìng uòng-ôi, tō̤ ĭ hiăng gì lâu-mā Gertrude (Hamlet lòng-nā̤) có̤ chă̤-cṳ̄. Hamlet cêng-·gó̤ kū-cháik.
Găk siŏh bĭk ŭ-áng gì màng-buŏ, siŏh ciáh gūi chók-hiêng diŏh Hamlet gâe̤ng ĭ bèng-iū Horatio méng-sèng, gâe̤ng Hamlet gōng, ĭ cêu sê ké̤ṳk tài sī gì guók-uòng, gáe̤ ĭ giāng tá̤ ĭ bó̤-siù. Ôi lāu káuk-diâng Claudius gì cô̤i, Hamlet giók-é gā diĕng-pă.
Ĭng-ôi Claudius gâe̤ng Gertrude gāng-gáe̤k Hamlet gì diĕng-hìng-diĕng-câung iā huăng-chăng, cêu puái Hamlet gì că̤-iū Rosencrantz gâe̤ng Guildernstern kó̤ gáng-sê ĭ. Polonius, guók-uòng gì gó-ông, kō̤-ngì Hamlet buók-diĕng sê ĭng-ôi ĭ liông siông lāu cê-gă gì cṳ̆-niòng-giāng, Ophelia. Bók-guó, ô siŏh huòi Polonius tău-ciŏng Hamlet gâe̤ng Ophelia găk siŏh dŏi, huák-hiêng Hamlet mò̤ ái ĭ.
Hamlet siōng chók siŏh bĭk gié-hĕk, páh-sáung có̤ hié muò-huōng ĭ báh-báh mèu-sák ĭ lòng-bâ gì guó-tiàng ké̤ṳk gáuk-nè̤ng káng, cūng-kuāng lì giék kŭi ĭ báh-báh Claudius gì cô̤i. Dáng-sê, hié ciáh có̤ buáng-dòng sèng-hâiu cêu ké̤ṳk ĭ lòng-nā̤ páh siĕk go̤. Téng Claudius gì huāng-éng, Horatio gâe̤ng Hamlet káuk-diâng hṳ̆ng-chiū tiék-ngâing sê ĭ. Dŏng Hamlet cūng-bê kī-chiū tài gì sèng-âu, ĭ huák-hiêng Claudius găk lā̤ gì-dō̤. Ĭ siōng, siék-sṳ̄ hiêng-câi tài sī ĭ, ĭ cêu â̤ siông tiĕng-dòng, siōng-siōng bô ng tài lāu.
Iù-sê Hamlet cêu kó̤ ĭ lòng-nā̤ méng-sèng, muóng-sáung ĭ. Hiā sèng-âu, ĭ tiăng-giéng diŏh muòng-lièng âu-sāu ô siăng-ĭng, háng-dĭh sê Claudius, cêu bĕk chók giéng gâe̤ng ĭ chiéng sī go̤, mò̤ siōng gáu â̤ sê Polonius. Claudius giăng Hamlet â̤ tō̤ ĭ bó̤-siù, cêu mêng Rosencrantz gâe̤ng Guildernstern dái ĭ kó̤ Ĭng-guók, bêng-chiā bé-mĭk siā hō̤ siŏh diŏng piĕ, chiāng-giù ciŏng ĭ tài sī.
Ophelia duâi kū-cháik, diĕng-pă go̤, buăk lŏ̤h ò̤ diē-lié gé̤ṳk sī go̤ (iâ kō̤-nèng sê ĭ cê̤ṳ-sák). Ĭ hiăng Laertes ciáng-hō̤ téng Huák-guók diōng lì, Claudius cêu gâe̤ng ĭ gōng Hamlet sê tài sī Polonius gì hṳ̆ng-chiū. Ĭng-ôi Hamlet gì sùng găk hāi siông dáe̤k diŏh hāi-chĕk, iâ huōng-diōng-tàu diōng lì lāu. Ôi lāu tài lâi Hamlet, Claudius cêu tiĕu-sŏ̤ Hamlet gâe̤ng Laertes, ăng-bà̤ ĭ lâng ciáh bī-suói gék-giéng. Diòng-tūng siông, gék-giéng dŭ sê sāi mâ̤ lê gì giéng, dáng-sê Claudius gâe̤ng Laertes ô có̤-mā, sāi lê gì giéng, giéng lā̤ máe̤k lā̤ ô dŭk gì cáik-cáik. Bêng-chiā, Claudius gó cūng-bê lāu ô dŭk gì ciū ké̤ṳk Hamlet siăh.
Bī-suói sèng-hâiu, Gertrude mâ̤ hiēu dó̤h lā̤ gì ciū ô dŭk, siăh uòng cêu táu sī ·gó̤. Laertes gâe̤ng Hamlet lâng ciáh dŭ ké̤ṳk dŭk-giéng táe̤k diŏh ·gó̤. Sī cĭ sèng, Hamlet iâ tài sī lāu Claudius. Hié-kiŏk diē-sié sū-iū ciō-iéu ìng-ŭk găk sák-muōi dŭ sī ·gó̤.
Nguôi-buô lièng-giék
分類:Ùng-hŏk 分類:Ĕu-ciŭ
Calhoun Gông (Iowa)
Calhoun Gông sê Mī-guók Iowa gì siŏh ciáh gông.
分類:Iowa gì gông
鼻
鼻是動物專門掏𡅏呼吸共齅味其器官.
分類:頭
Hĭ-lĭ-pĭng
Hĭ-lĭ-pĭng sê Dĕ̤ng-nàng Ā gì siŏh ciáh guók-gă, să̤-buô sê Nàng Dṳ̆ng-guók Hāi.
Hù-diĕk
Hù-diĕk(蝴蝶) sê siŏh cṳ̄ng tè̤ng, â̤ chāi huă-hūng. Găk Dṳ̆ng-guók ùng-huá diē-sié, hù-diĕk ô gì sèng-âu sê ái-cìng gì chiông-cĭng.
分類:Ciék-ciĕ dông-ŭk‎
Hiēng-mì-giáng-cô̤
Hiēng-mì-giáng-cô̤ (顯微鏡座) sê siŏh ciáh sĭng-cô̤.
分類:Sĭng-cô̤
Hawaii Gông (Hawaii)
Hawaii Gông (Ĭng-ngṳ̄: Hawaii County) sê Mī-guók Hawaii gì siŏh ciáh gông.
分類:Hawaii gì gông
11 nguŏk 27 hô̤ (nùng-lĭk)
11 nguŏk 27 hô̤ sê nùng-lĭk 11 nguŏk gì dâ̤ 27 gĕ̤ng.
分類:Nùng-lĭk 11 nguŏk
Gŭi-hâi
分類:Găng-ciĕ
Cōng
Cōng (鑽) iâ hô̤ lā̤ cōng-siŏh (鑽石), huá-hŏk gâe̤ng gĕ̤ng-ngiĕk gì ciáng-sék miàng-cê sê gĭng-gŏng-siŏh (金剛石), sê siŏh cṳ̄ng iù táng nguòng-só cŭ-siàng gì mò̤ ngàng-sáik gì gĭng-tā̤, iâ sê bō̤-siŏh gì siŏh cṳ̄ng.
Cōng iâ sê sié-gái dâi-dŏng có̤i ngâing gì nó̤h cĭ ék, bô găk lā̤ dô̤-iĕk-séng bī-gáu hō̤, găk kuŏ-hŏk ngiēng-géu gâe̤ng gĕ̤ng-ngiĕk sĕng-sāng diē-sié huák-hŭi iā duâi gì cáuk-ê̤ṳng. Ĭ iâ sê siŏh cṳ̄ng iā gói-dâe̤ng gì bō̤-siŏh, â̤ dé̤ṳng dò̤ lā̤ âng chiū-cī gà̤-dēng.
分類:Dê-cék
Báe̤k Mā-gì-dóng
Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu
分類:Ĕu-ciŭ guók-gă
王審知
王審知（862年—925年），字信通，是五代十國其辰候閩國其開國皇帝.
根據《十國春秋》其講法，王審知是琅琊王氏蜀族其儂，祖宗是秦朝其將軍王翦. 伊敆光州固始（今旦河南省固始縣）出生，懸頂有兩隻兄弟哥，號𡅏王審潮共王審邽. 王潮是唐朝固始縣其長史. 881年，王緒造反，拍入光州，將三隻兄弟哥拿去. 王緒野看重伊三隻，讓伊各儂做將軍. 885年，三隻兄弟哥跟王緒拍遘福建，部隊糧食無夠，王緒無讓將軍共兵囝帶家屬，各儂都野受氣. 王審潮就共其他幾隻將軍合謀，刣死王緒，自家做元帥. 第二年拍下泉州，福建觀察使陳巖任命王審潮做泉州刺史.
891年，陳巖病野狠，派儂告王審潮來福州，卜想乞伊軍權. 但是王審潮儂固未遘陳巖就死去了. 陳巖其親家舅范暉，敆福州自稱留後，無讓伊來. 王審潮派王審知共王彥復去拍福州，最終敆893年統一福建. 王審潮做福建觀察使，王審知做福建副觀察使.
898年，王審潮病野狠，雖然講王審潮有四隻囝，王審潮見覺自家其囝弟都無王審知本事，最尾就讓王審知接班. 唐昭宗封王審知做「福建觀察使」「威武軍節度使」「琅琊王」.
909年，後梁太祖封王審知做「閩王」，王審知正式開國，定都城敆長樂（是着今旦其福州，伓是長樂市）. 王審知在位其辰候，共邊兜國家關係做野和，盡力量其避免戰爭. 敆經濟方面，開銷節儉，減輕賦稅共勞役，鼓勵通商，復起野価學校教儂讀書，對福建（特別是福州）貢獻野大.
王審知敆925年病死，由長子王延翰接班. 廟號號𡅏閩太祖，諡號號𡅏昭武孝皇帝. 伊其墓號𡅏宣陵，敆福州晉安區新店其斗頂村夫塊.
王審知其囝弟全敗囝，荒淫無道，自相殘殺，最尾閩國敆945年乞南唐滅囇.
家族
分類:福州儂 分類:姓王 分類:閩國國王共皇帝
1 nguŏk 26 hô̤
Guó-sié
分類:1 nguŏk
Sáik-mō̤
Sáik-mō̤ (虱母, gĭng-dáng tĕ̤k „sék-mō̤“) sê siŏh cṳ̄ng tè̤ng-giāng.
分類:Ciék-ciĕ dông-ŭk
Nàng-gĭk-cô̤
Nàng-gĭk-cô̤ (南極座) sê siŏh ciáh sĭng-cô̤.
12月30號
過世
30
Nàng-gĭk-cô̤
分類:Sĭng-cô̤
3 nguŏk 3 hô̤
Guó-sié
分類:3 nguŏk
Pièu-gĕng
Pièu-gĕng (瓢羹) sê siŏh cṳ̄ng siăh buông gì sèng-âu dò̤ lā̤ iéu tŏng-tŏng gì gĕ̤ng-gê̤ṳ.
分類:Īng-sĭk
11 nguŏk 28 hô̤ (nùng-lĭk)
11 nguŏk 28 hô̤ sê nùng-lĭk 11 nguŏk gì dâ̤ 28 gĕ̤ng.
分類:Nùng-lĭk 11 nguŏk
12月31號
過世
31
Mà-hṳ̀ng
Mà-hṳ̀ng (貓熊) ék-buăng hô̤ lā̤ hṳ̀ng-mà (熊貓), iâ hô̤ lā̤ duâi-hṳ̀ng-mà (大熊貓) hĕ̤k-ciā duâi-mà-hṳ̀ng (大貓熊), sê siŏh cṳ̄ng iā-sĕng (野生) gì siăh-nĕng dông-ŭk. Ĭ gâe̤ng hṳ̀ng, mà siŏh-iông dŭ sê sṳ̆k siăh-nṳ̆k-mŭk (食肉目, Carnivora) gì. Chŭi-iòng-gōng iā sâ̤ kuŏ-hŏk-gă ciŏng ĭ buŏng gáu hṳ̀ng-kuŏ (熊科, Ursidae) â-dā̤ kó̤, gó ô nè̤ng giéng-gáe̤k ĭ ng-sê hṳ̀ng gì siŏh cṳ̄ng.
Miàng-cê
1869 nièng, Huák-guók diòng-gáu-sê̤ṳ Armand David tàu huòi diŏh Dṳ̆ng-guók gì Sé̤ṳ-chiŏng huák-hiêng Mà-hṳ̀ng ī-hâiu, ciŏng ciā dông-ŭk gì hŏk-miàng hô̤ có̤ „Ursus melanoleucus“, é-sé̤ṳ sê „ŭ-sáik gâe̤ng băh-sáik gì hṳ̀ng“. Gáu-muōi-lāu Huák-guók guók-gă cê̤ṳ-iòng lĭk-sṳ̄ báuk-ŭk-guāng (法國國家自然歷史博物館) gì dông-ŭk-hŏk-gă Alphonse Milne-Edwards ngiēng-géu David dái diōng lì gì gáuk-gáuk ī-hâiu, giéng-gáe̤k cuòi sê siŏh cṳ̄ng gâe̤ng siēu-hṳ̀ng-mà iā chiông gì dông-ŭk, cêu kī hŏk-miàng hô̤ lā̤ „Ailuropoda melanoleuca“, é-sé̤ṳ sê „chiông siēu-hṳ̀ng-mà gì dông-ŭk“. Ciā miàng-cê gáu gĭng-dáng gó diŏh lā̤ sāi.
Nguôi-hìng
Mà-hṳ̀ng sĭng-tā̤ â̤ có̤ buòi-buòi-sék, tàu có̤ ièng-ièng-sék, muōi-muōi có̤ dōi-dōi-sék, sĭng-tā̤ gà̤-dēng ŭ gâe̤ng băh lâng cṳ̄ng ngàng-sáik buŏng iā chĭng-chṳ̄, sĭng-tā̤ gâe̤ng muōi-muōi sê băh gì sáik, ngê, mĕk-ciŭ, kă chiū gâe̤ng giĕng-tàu dŭ sê ŭ gì; bók-lō̤ ô gì sê cĕ̤ng-sáik, ô gì sê ŭ gì sáik.
Mà-hṳ̀ng gì sĭng-tā̤ ék-buăng ô 120 gáu 180 liè-mī hī māng gèng, muōi-muōi chă-bók-dŏ̤ 10 gáu 20 liè-mī hī māng dòng, sĭng-tā̤ dâi-kái ô 60 gáu 150 gŭng-gṳ̆ng hī māng dâe̤ng. Ék-buăng lì gōng hṳ̀ng-séng (雄性) gì â̤ bī chĭ-séng (雌性) gì duâi tàu nék-giāng.
Mà-hṳ̀ng buōng-dā̤ sê sĕng-uăk diŏh ŭ-ŭ-áng-áng gì dé̤ṳk-lìng diē-sié, gó-chṳ̄ mĕk-ciŭ mâ̤ hō̤ sāi, bók-guó ĭ diŏh màng-buŏ iâ gâe̤ng diŏh nĭk-dŏng gì sèng-âu siŏh-iông lùng-uăk.
Hŭng-buó
Mà-hṳ̀ng â̤ dé̤ṳng dóng siŏh cṳ̄ng dông-ŭk-gái gì uăk-huá-sĭk (活化石), ĭng-ôi ciā dông-ŭk gì iông-sék gâe̤ng gūi sĕk uâng nièng ī-sèng gì mò̤ sié-nó̤h kṳ̆-biék. Gô-dā̤ diŏh Dṳ̆ng-guók dĕ̤ng-buô, nàng-buô gáu Miēng-diêng dŭ ô, gáu hiêng-câi nâ sĕng-uăk diŏh Sé̤ṳ-chiŏng buô-hông dê-kṳ̆ lāu. Ĭ ciō-iéu diŏh hāi-băk 2000 gáu 3000 mī gì dé̤ṳk-lìng hĕ̤k-ciā cĕng-niŏh-lìng (針箬林) diē-sié.
Sĭk-guáng gâe̤ng sĕng-tái dê-ôi
Mà-hṳ̀ng é̤ṳ cê-gă diêu, muōi siŏh tàu gì mà-hṳ̀ng dŭ ô cê-gă uăk-dông gì dê-huŏng. Dù-kó̤ huák-cìng (發情) gì sì-gĭ, ĭ dŭ sê cê-gă diêu. Iā sâ̤ nè̤ng gó-nâ-háng hṳ̀ng-mà sê ciō-iéu siăh dé̤ṳk-niŏh gì siŏh cṳ̄ng dông-ŭk. Gì-sĭk mà-hṳ̀ng gâe̤ng gì-tă hṳ̀ng siŏh-iông sê căk-siăh dông-ŭk (雜食動物), hiêng-câi gì mà-hṳ̀ng diŏh siăh-nṳ̆k dông-ŭk hióng siăh-chāu dông-ŭk guó-dô gì sì-gĭ. Hṳ̀ng-mà â̤ niăh dé̤ṳk-chṳ̄ (竹鼠) cī siŏh lôi nâung-nâung-sék dông-ŭk, iâ â̤ siăh dông-ŭk gì sī-sĭ, ô gì sèng-âu gó â̤ kó̤ niăh tàu-săng lì siăh. Mà-hṳ̀ng gì â-hài gâe̤ng ngāi iā ô lĭk, gó-chṳ̄ dé̤ṳk hī māng ngâing gì nó̤h ĭ dŭ gâ â̤ dêng-dâe̤ng. Dáng-sê ĭ siēu-huá sĭk-ŭk chiĕng-mì (纖維) gâe̤ng iōng-hông (養分) gì nèng-lĭk mâ̤ hō̤, gó-chṳ̄ siŏh nĭk diŏh siăh 15 gáu 20 gŭng-gĭng gì dé̤ṳk īng-iōng ciáh ô gáu.
Bō̤-hô hiêng-cáung
1936 nièng 1 nguŏk, tàu ciáh duâi-mà-hṳ̀ng ké̤ṳk nè̤ng hâ gáu Mī-guók gì Gô-gĭng-săng kó̤ diēng-lāng, iā sâ̤ Mī-guók-nè̤ng giéng-gáe̤k ĭ iā ô-mê. Cī tàu mà-hṳ̀ng gáu-muōi-lāu ké̤ṳk hâ kó̤ Chicago, găk 1938 nièng diŏh hŭ-uái sī kó̤. Diŏh ĭ sī cĭ sèng, Brookfield Dông-ŭk-huòng kĕk 2500 mī-nguòng gì dái-gái mā̤ gáu siŏh tàu mà-hṳ̀ng. 1972 nièng Mī-guók cūng-tūng Richard Nixon huŏng-ông Dṳ̆ng-guók gì sèng-âu, Mò̤ Dĕk-dŭng ciŏng 2 tàu mà-hṳ̀ng sáe̤ng ké̤ṳk Mī-guók. Hī sèng-âu ché siŏh tàu mà-hṳ̀ng siŏh nièng bìng-gĭng diŏh kĕk 260 uâng mī-nguòng, nâ sê gái gă siŏh tàu mà-hṳ̀ng gì giāng, cêu diŏh chiĕu guó 300 uâng, cuòi bī gì-tă bìng-ngùi gì dông-ŭk gó lā̤ sāi cièng.
分類:Buô-ṳ̄ dông-ŭk
683 nièng
683
Guó-sié
分類:680 nièng-dâi
Ĭng-siĕng-cô̤
Ĭng-siĕng-cô̤ (英仙座) sê siŏh ciáh sĭng-cô̤.
分類:Sĭng-cô̤
Chĕ̤ng
Chĕ̤ng(蔥) sê siŏh cṳ̄ng sĭk-ŭk, â̤ dé̤ṳng có̤ dièu-lâiu sāi.
分類:dièu-lâiu 分類:sĭk-ŭk
Calhoun Gông (Michigan)
Calhoun Gông sê Mī-guók Michigan gì siŏh ciáh gông.
分類:Michigan gì gông
Mìng-nàng
分類:Mìng-nàng
Gàu-ūng
Gàu-ūng (猴蚓) sê 1 cṳ̄ng kuàng-ciék dông-ŭk. Gàu-ūng sĭng-tā̤ ô buŏng ciék gì hiêng-chiông, mò̤ gáuk, mō̤ gē̤ng dùng tā̤. Gàu-ūng sĕng-uăk diŏh diê-tău-â, bàng-siòng giăng nĭk-tàu puŏh, nâ ô dâung-ṳ̄ sák-muōi gì sèng-âu ciáh bà gáu diê-dău.
分類:Kuàng-ciék dông-ŭk
11 nguŏk 29 hô̤ (nùng-lĭk)
11 nguŏk 29 hô̤ sê nùng-lĭk 11 nguŏk gì dâ̤ 29 gĕ̤ng.
分類:Nùng-lĭk 11 nguŏk
Hông-huòng-cô̤
Hông-huòng-cô̤ (鳳凰座) sê siŏh ciáh sĭng-cô̤.
分類:Sĭng-cô̤
3 nguŏk 8 hô̤
Guó-sié
分類:3 nguŏk
San Marino
San Marino sê Nàng Ĕu gì siŏh ciáh guók-gă.
分類:Ĕu-ciŭ guók-gă
Hawkins Gông (Tennessee)
Hawkins Gông (Ĭng-ngṳ̄: Hawkins County) sê Mī-guók Tennessee gì siŏh ciáh gông.
分類:Tennessee gì gông
Mā-kì
Mā-kì (螞蜞) iâ hô̤ lā̤ mā-uòng (螞蟥), sê siŏh cṳ̄ng buóh diŏh cūi lā̤, â̤ ngék dông-ŭk háik gì tè̤ng-giāng.
分類:Ciék-ciĕ dông-ŭk
Mìng-dĕ̤ng
Gái káng
分類:Mìng-dĕ̤ng
860 nièng-dâi
860 nièng-dâi téng 860 nièng 1 nguŏk 1 hô̤ kăi-sṳ̄, gáu 869 nièng 12 nguŏk 31 hô̤ giék-sók.
Chiông
Chiông (象) sê siŏh cṳ̄ng buô-ṳ̄ dông-ŭk, iâ sê gĭng-dáng sié-gái lṳ̆k-dê gà̤-dēng có̤i duâi gì buô-ṳ̄ dông-ŭk.
分類:buô-ṳ̄ dông-ŭk
3 nguŏk 12 hô̤
Guó-sié
分類:3 nguŏk
Nàng-ngṳ̀-cô̤
Nàng-ngṳ̀-cô̤ (南魚座) sê siŏh ciáh sĭng-cô̤.
分類:Sĭng-cô̤
684 nièng
684
Guó-sié
分類:680 nièng-dâi
11 nguŏk 30 hô̤ (nùng-lĭk)
11 nguŏk 30 hô̤ sê nùng-lĭk 11 nguŏk gì dâ̤ 30 gĕ̤ng.
分類:Nùng-lĭk 11 nguŏk
Calhoun Gông (Mississippi)
Calhoun Gông sê Mī-guók Mississippi gì siŏh ciáh gông.
Mìng-să̤
Mìng-să̤ (閩西, Káh-gă-ngṳ̄: Mîn-sî) sê cī Dṳ̆ng-guók Hók-gióng-sēng gì să̤-buông, bău-guák Lṳ̀ng-ngàng gâe̤ng Săng-mìng lâng ciáh dê-gék-chê.
Mìng-să̤ gì ùng-huá sê Káh-gă ùng-huá.
分類:Mìng-să̤ 分類:Káh-gă
Lò̤-buàng-cô̤
Lò̤-buàng-cô̤ (羅盤座) sê siŏh ciáh sĭng-cô̤.
分類:Sĭng-cô̤
Vientiane
分類:Laos 分類:siū-dŭ
685 nièng
685
Guó-sié
分類:680 nièng-dâi
Wikiquote
Nguôi-buô lièng-giék
Ŋ
3 nguŏk 17 hô̤
Guó-sié
分類:3 nguŏk
Uông-uōng-giáng-cô̤
Uông-uōng-giáng-cô̤ (望遠鏡座) sê siŏh ciáh sĭng-cô̤.
Sigmund Freud
Sigmund Freud (Dáik-ngṳ̄: Sigismund Schlomo Freud; 1856 n. 5 ng. 6 h. - 1939 n. 9 ng. 23 h.) sê Ó̤-dê-lé Iù-tái-iô sìng-gĭng-hŏk-gă, iâ sê sĭng-lī-hŏk cĭng-sìng-hŭng-sék hŏk-puái gì cháung-gióng-ciā cĭ-ék. Freud dék chók-miàng gì hŏk-suók bău-guák: ù-é-sék gì lī-lâung, dĕk-biék sê ké̤ṳk sĭng-lī huòng-ôi gĭ-cié gâe̤ng cìng-gāng ák-cié ô-guăng; ĭ dó̤i séng-ṳ̆k gì tṳ̀ng-sĭng dêng-ngiê, nêng-ùi séng-ṳ̆k sê nè̤ng có̤ dâi-gié gì gŏng-buōng dông-gĭ; ī-gĭk ĭ gì dê-lièu gê-sŭk, ĭ nêng-ùi tŭng-guó ngiēng-géu máe̤ng â̤ gāi-sék bâng-nè̤ng gì ù-é-sék ṳ̆k-uông. Freud ké̤ṳk nè̤ng chĭng có̤ "sĭng-lī hŭng-sék cĭ hô".
Ù-é-sék
Freud nêng-ùi, nè̤ng mò̤-niĕ-ài uòng-ciòng é-sék gáu cê-gă sū sṳ̆-siōng gì, bêng-chiā nè̤ng sū có̤ gì gâe̤ng ĭ é-sék sū siōng gì mò̤ găng-guó. Diŏh é-sék â-dā̤ gó ô siŏh cèng "ù-é-sék" (無意識) còng-câi. Freud chĭng máe̤ng sê "giàng gáu ù-é-sék gì uòng dô̤" (Ĭng-ngṳ̄: royal road to the unconscious). Ĭ găk 1899 nièng cáuk-pīng «Máe̤ng gì Gāi-sék» (Ĭng-ngṳ̄: The Interpretation of Dreams; Dáik-ngṳ̄: Die Traumdeutung) diē-sié ô céng-mìng ù-é-sék gì còng-câi, siòng-sá̤ lâung-sŭk máe̤ng sê ngiēng-géu ù-é-sék dék hō̤ gì huŏng-huák.
Séng sĭng-lī huák-diēng
Freud siŏng-séng, nè̤ng téng sá̤-giāng sì-dâi cêu ô séng-ṳ̆k, biēu-hiêng có̤ "luông-mū cìng-giék" (戀母情結). Luông-mū cìng-giék iâ hāu lō̤ "Oedipus cìng-giék" (Ĭng-ùng: Oedipus complex), chṳ̄ cê̤ṳ Gū Hĭ-lé-nà̤ pĭ-kiŏk cáuk-pīng «Oedipus Uòng» (Oedipus Rex). Freud gōng: "Nguāi găk nguāi cê-gă sĭng lā̤ huák-hiêng nguāi dó̤i nguāi lòng-nā̤ gì ái-luông, dó̤i nguāi lòng-bâ gì gê-dó. Dăng nguāi nêng-ùi cuòi sê tiĕng-â sá̤-giāng dŭ ô gì hiêng-chiông." Freud siŏng-séng Oedipus cìng-giék sê séng-sĭng-lī huák-diēng gì kiē-mùng, ĭ káuk-séng nè̤ng dŭ ô luâng-lòng gì ṳ̆k-uông, gâe̤ng ák-cié cī cṳ̄ng ṳ̆k-uông gì bék-iéu. Freud guăng-ṳ̀ séng-sĭng-lī-hŏk gì ngiēng-géu sìng-guō huák-biēu diŏh 1905 nièng gì «Séng-hŏk Săng Lâung» (Ĭng-ngṳ̄: Three Essays on the Theory of Sexuality; Dáik-ngṳ̄: Drei Abhandlungen zur Sexualtheorie).
Buōng-ngō̤, cê̤ṳ-ngō̤ gâe̤ng chiĕu-ngō̤
Freud tì chók, nè̤ng gì ìng-gáh â̤ buŏng có̤ săng buô-hông: buōng-ngō̤, cê̤ṳ-ngō̤ gâe̤ng chiĕu-ngō̤. Nâ ô cī săng ciéh "ngō̤" huò-bìng, nè̤ng ciáh â̤ kŏng-gióng huák-diēng.
Buōng-ngō̤ (本我; Ĭng-ngṳ̄: id; Dáik-ngṳ̄: Es) dâi-biēu sṳ̆-siōng gì nguòng-sṳ̄ tiàng-sê̤ṳ, cêu sê nè̤ng dék dā̤-cèng, muāng-cé̤ṳk buōng-nèng chṳ̆ng-dông, dŭi-giù kuái-lŏk gì ṳ̆k-uông, sṳ̆k diŏh sĕng-ŭk-séng gì sṳ̆-giù, chiông bók-lō̤ kĕ̤ng ·gó̤ cêu siĕh buông, chói dă ·gó̤ cêu siĕh cūi, tiĕng chéng ·gó̤ cêu sê̤ṳng ĭ-siòng, dēng-dēng. Buōng-ngō̤ sê ìng-gáh gì gĭ-chū, sê téng nè̤ng chók-sié cêu ô gì, ī-hâiu cê̤ṳ-ngō̤ gâe̤ng chiĕu-ngō̤ gì huák-diēng iâ sê ī buōng-ngō̤ có̤ gŏng-buōng.
Cê̤ṳ-ngō̤ (自我; Ĭng-ngṳ̄: ego; Dáik-ngṳ̄: Ich) ék-buăng sê bī nè̤ng ô é-sék gì buô-hông. Ĭ găk buōng-ngō̤ gâe̤ng chiĕu-ngō̤ dài-dŏng, dâi-biēu lī-séng. Cê̤ṳ-ngō̤ áng-ciéu hiêng-sĭk nguòng-cáik lì có̤ dâi-gié, gáng-dók buōng-ngō̤.
Freud dó̤i buōng-ngō̤ cê̤ṳ-ngō̤ guăng-hiê ô siŏh bĭk bī-ê̤ṳ: buōng-ngō̤ sê mā, cê̤ṳ-ngō̤ sê mā-chiă-hŭ. Mā sê dông-lĭk, mā-chiă-hŭ cī mìng mā gì huŏng-hióng. Dáng-sê mā ô sèng-hâiu kō̤-nèng ng tiăng-chói, gâe̤ng mā-chiă-hŭ dó̤i-tàu có̤.
Chiĕu-ngō̤ (超我; Ĭng-ngṳ̄: super-ego; Dáik-ngṳ̄: Über-Ich) sê ìng-gáh dék gèng gì liāng-dô̤, dâi-biēu liòng-sĭng, siâ-huôi cūng-cáik gâe̤ng cê̤ṳ-ngō̤ lī-siōng. Ĭ áng-ciéu cé-siêng gì nguòng-cáik có̤ dâi-gié, cī-dô̤ cê̤ṳ-ngō̤, áing-cié buōng-ngō̤.
Nguôi-buô lièng-giék
分類:Sĭng-lī-hŏk 分類:Ó̤-dê-lé ìng-ŭk 分類:Ĕu-ciŭ
12 nguŏk 1 hô̤ (nùng-lĭk)
12 nguŏk 1 hô̤ sê nùng-lĭk 12 nguŏk gì dâ̤ 1 gĕ̤ng.
分類:Nùng-lĭk 12 nguŏk
870 nièng-dâi
870 nièng-dâi téng 870 nièng 1 nguŏk 1 hô̤ kăi-sṳ̄, gáu 879 nièng 12 nguŏk 31 hô̤ giék-sók.
Cayman Gùng-dō̤
Cayman Gùng-dō̤ sê Ĭng-guók diŏh Báe̤k Mī-ciŭ Caribe dê-kṳ̆ gì siŏh ciáh hāi-ngôi liāng-tū.
分類:Báe̤k Mī-ciŭ
Calhoun Gông (South Carolina)
Calhoun Gông sê Mī-guók South Carolina gì siŏh ciáh gông.
分類:South Carolina gì gông
Bandar Seri Begawan
Bandar Seri Begawan sê Ùng-lài gì siū-dŭ.
分類:Siàng-chê 分類:Ùng-lài
Săng-gáe̤k-cô̤
Săng-gáe̤k-cô̤ (三角座) sê siŏh ciáh sĭng-cô̤.
分類:Sĭng-cô̤
Ê-só
Ê-só (味素) sê siŏh cṳ̄ng dièu-lâiu, ciō-iéu sìng-hông sê gók-ăng-sŏng-năk. Ê-só sê iù hāi-dái diē-sié tì-chṳ̄ chók lì gì.
分類:Dièu-lâiu
686 nièng
686
Guó-sié
分類:680 nièng-dâi
Sáung-tàu
Sáung (蒜) sê siŏh cṳ̄ng sĭk-ŭk. Sáung gì gṳ̆ng-gṳ̆ng hô̤ lā̤ sáung-tàu (蒜頭), ô sák-kṳ́ng gì cáuk-ê̤ṳng, â̤ dé̤ṳng có̤ dièu-lâiu, iâ â̤ dé̤ṳng có̤ dṳ̆ng-iŏh.
分類:Dièu-lâiu 分類:Dṳ̆ng-iŏh 分類:Sĭk-ŭk
Hayes Gông (Nebraska)
Hayes Gông (Ĭng-ngṳ̄: Hayes County) sê Mī-guók Nebraska gì siŏh ciáh gông.
分類:Nebraska gì gông
Mìng-báe̤k
Mìng-báe̤k (閩北, Mìng-báe̤k-ngṳ̄: Ma̿ing-bă̤) sê siŏh ciáh dê-lī gì gái-niêng, ĭ gì huōng-ùi chă-bók-dŏ̤ sê gĭng-dáng Dṳ̆ng-guók Hók-gióng-sēng Nàng-bìng-chê guāng gì dê-huŏng.
Ngā-diēng
Ngā-diēng (雅典, Αθήνα) sê Hĭ-lé-nà̤ gì siū-dŭ. sê Hĭ-lé-nà̤ gì céng-dê dṳ̆ng-sĭng, iā sê Hĭ-lé-nà̤ gì lĭk-sṳ̄ ùng-huá miàng siàng, ô săng chiĕng gūi nièng gì lĭk-sṳ̄.
Mìng-báe̤k
分類:Mìng-báe̤k
880 nièng-dâi
880 nièng-dâi téng 880 nièng 1 nguŏk 1 hô̤ kăi-sṳ̄, gáu 889 nièng 12 nguŏk 31 hô̤ giék-sók.
12 nguŏk 2 hô̤ (nùng-lĭk)
12 nguŏk 2 hô̤ sê nùng-lĭk 12 nguŏk gì dâ̤ 2 gĕ̤ng.
分類:Nùng-lĭk 12 nguŏk
Chṳ̄
分類:Buô-ṳ̄ dông-ŭk
Chék Gié-guŏng
Chék Gié-guŏng (戚繼光, ) cê Nguòng-géng (元敬), hô̤ Nàng-dòng (南塘), sê Mìng-dièu gì siŏh ciáh ciŏng-gŭng.
Sĕng-bìng
Ĭ diŏh Săng-dĕ̤ng Cá̤-nìng (濟寧) chók-sĕng, cū-gék (祖籍) Ăn-hŭi Dêng-uōng (定遠). Ĭ nòng-bâ hô̤ lā̤ Chék Gīng-tŭng (戚景通), sê Dĕng-ciŭ (登州) gì cī-hŭi-chiĕng-sê̤ṳ (指揮僉事). Có̤-sá̤ nòng-bâ dó̤i ĭ iā ngièng, Chék Gié-guŏng có̤ dâi-gié ô dâng dŭ â̤ ké̤ṳk ĭ nòng-bâ niăh lā̤ duâi piĕ-bàng. Ĭ nòng-bâ găh 1544 nièng sĕng gò̤, gŏng-gé̤ṳ hĭ sì-hâiu gì cié-dô, ĭ có̤ gò̤ ĭ nòng-bâ gì guăng. 1549 nièng, chăng-gă ū-gṳ̄ (武舉) gì hiŏng-sé̤ṳ (鄉試), dé̤ṳng-gṳ̄ (中舉). Dâ̤ nê nièng ĭ kó̤ Báe̤k-gĭng chăng-gă dâing-sé̤ṳ (殿試), ciáng-ciáng-hō̤ pâung diŏh Mùng-gū (蒙古) chĭng-liŏk (侵略), ĭ hó-cáik huòng-ngê̤ṳ(防禦) Báe̤k-gĭng-chiàng gāu-muòng (北京城九門).
1567 nièng diêu kó̤ Báe̤k-gĭng, dâ̤ nê nièng diêu kó̤ báe̤k-huŏng huòng-ngê̤ṳ Mùng-gū, siŭ-buō Diòng̤-siàng, hóng-liêng buô-dôi, duâi duâi gă-giòng báe̤k-huŏng biĕng-guăng gì huòng-ngê̤ṳ nèng-lĭk.
1574 nièng sĭng cō̤ dŭ-dók (左都督), 1579 nièng gă tái-cṳ̄-tái-bō̤ (太子太保), dŏng-guòng (當權) gì dâi-hŏk-sê̤ṳ (大學士) Gŏ̤ Gūng (高拱) gâe̤ng Diŏng Gṳ̆-céng (張居正) dŭ iā káng-dâe̤ng ĭ. Dáng-sê iā sâ̤ nè̤ng dó-gê ĭ, 1582 nièng Diŏng Gṳ̆-céng sī kó̤ ī-hâiu, ô nè̤ng găh Uâng-lĭk Huòng-dá̤ (萬曆皇帝) hŭ-uái gōng ĭ ngài-uâ, Huòng-dá̤ cêu ciŏng ĭ diêu kó̤ Guōng-dĕ̤ng, mò̤ nék-òng bô ciŏng ĭ miēng-guăng. Có̤i-cṳ̆ng ĭ bô bék bô bâng, diŏh cê-gă chió lā̤ sī gò̤.
Dó̤i hâiu-sié gì īng-hiōng
Siŏng-duòng Hók-ciŭ gì guŏng-biāng cêu sê Chék Gié-guŏng huák-mìng gì. Ĭ diŏh Hók-ciŭ gì sèng-hâiu, huák-hiêng „Chék-gă-gŭng“ (戚家軍) dŭ tiăng mâ̤ huôi-é Hók-ciŭ-uâ, cêu gó̤ nè̤ng piĕng siŏh buōng Hók-ciŭ-uâ gì ông-cṳ̆ (韻書). Cī buōng hô̤ «Chék Chăng-cióng Báik Ĭng Cê-ngiê Biêng-lāng» (戚參將八音字義便覽) gì cṳ̆ sê Hók-ciŭ-uâ gì tàu buô ông-cṳ̆, găh Muāng-chĭng gì sèng-hâiu ké̤ṳk nè̤ng cīng-lī chiàng «Chék Lìng Báik Ĭng» (戚林八音) dò̤ kó̤ chók-bēng.
分類:Gū-dâi Dṳ̆ng-guók ìng-ŭk
Sièng
Sièng (鹽) sê siŏh cṳ̄ng dièu-lâiu, â̤ gèng.
分類:Dièu-lâiu
3 nguŏk 14 hô̤
Guó-sié
分類:3 nguŏk
687 nièng
687
Guó-sié
分類:680 nièng-dâi
Slovakia
Slovakia sê Dṳ̆ng Ĕu gì siŏh ciáh guók-gă.
分類:Ĕu-ciŭ guók-gă
Iòng
Iòng kō̤-nèng cī:
Éng-dô
Éng-dô (印度) sê Nàng Ā gì siŏh ciáh guók-gă, nàng-buô sê Éng-dô-iòng.
分類:Ā-ciŭ guók-gă
Lū-bék
Lū-bék (魯鴓, 魯鵯) sê siŏh cṳ̄ng cēu, iông-sék ô nék-giāng chiông ciáh-giāng, méng sê băh-gì-sáik, mò̤-mò̤ ŭ-ŭ-sék ô nék-giāng dái liŏh, sĕng-uăk diŏh chāu-cṳ̀ng diē-sié hĕ̤k-ciā cūi-gièng, iā é̤ṳ giéu, giéu gì siăng-ĭng iā hō̤ tiăng.
Sṳ̆k-ngṳ̄
分類:Cēu
Calhoun Gông (Texas)
Calhoun Gông sê Mī-guók Texas gì siŏh ciáh gông.
分類:Texas gì gông
Nàng-săng-gáe̤k-cô̤
Nàng-săng-gáe̤k-cô̤ (南三角座) sê siŏh ciáh sĭng-cô̤.
分類:Sĭng-cô̤
12 nguŏk 3 hô̤ (nùng-lĭk)
12 nguŏk 3 hô̤ sê nùng-lĭk 12 nguŏk gì dâ̤ 3 gĕ̤ng.
分類:Nùng-lĭk 12 nguŏk
890 nièng-dâi
890 nièng-dâi téng 890 nièng 1 nguŏk 1 hô̤ kăi-sṳ̄, gáu 899 nièng 12 nguŏk 31 hô̤ giék-sók.
Nùng-lĭk 2 nguŏk
Nùng-lĭk 2 nguŏk (農曆二月) sê nùng-lĭk nièng diē-sié gì dâ̤ 2 ciáh nguŏk.
688 nièng
688
Guó-sié
分類:680 nièng-dâi
Hays Gông (Texas)
Hays Gông (Ĭng-ngṳ̄: Hays County) sê Mī-guók Texas gì siŏh ciáh gông.
分類:Texas gì gông
12 nguŏk 4 hô̤ (nùng-lĭk)
12 nguŏk 4 hô̤ sê nùng-lĭk 12 nguŏk gì dâ̤ 4 gĕ̤ng.
朱元璋
朱元璋（1328年10月21號—1398年6月24號）也號𡅏明太祖、洪武皇帝，是明朝其開國皇帝. 1368年遘1398年在位.
分類:中國 分類:人物
Ă-cì
Ă-cì, iâ siā có̤ ă-ì(阿蛦), sê siŏh cṳ̄ng tè̤ng-ngiê, sĭk-sĭk táu-mìng, lâng lăk mĕ̤k-ciŭ liê iā kŭi. Ciòng sié-gái gê̤ṳng-cūng ô dâi-mō̤ 2,500 cṳ̄ng ă-cì, ciō-iéu sĕng-uăk diŏh iĕk-dái dê-kṳ̆. Hâ-tiĕng sèng-âu, ă-cì dŭ pók chéu-puòi lā̤ ngék chéu-cáik. Gē̤ng ă-cì bók-dō̤ ô huák-ĭng-ké, â̤ huák chók cêng hiōng gì siăng-ĭng. Ă-cì mâ̤ gâ nè̤ng iâ mâ̤ déng nè̤ng, dó̤i nè̤ng mò̤ hâi.
Sŭk-ngṳ̄
A
戚繼光
戚繼光（1528年11月12號—1588年1月5號）字元敬，號南塘，是明朝其蜀隻將軍.
伊着山東濟寧出生，祖籍安徽定遠. 伊郎爸號𡅏戚景通，是登州其指揮僉事. 做細郎爸對伊野嚴，戚繼光做事計有綻都會乞伊郎爸拿𡅏大批評. 伊郎爸敆1544年生去，根據許時候其制度，伊做去伊郎爸其官. 1549年，參加武舉其鄉試，中舉. 第二年伊去北京參加殿試，正正好碰着蒙古侵略，伊負責防禦北京城九門.
1555年，戚繼光調去浙江都指揮使司做參將，負責寧波、紹興、台州其防禦. 當時倭寇猖獗，官軍拍無過. 戚繼光遘浙江以後，敆義烏組織「戚家軍」，共胡宗憲、俞大猷各儂敆蜀堆抗擊倭寇，由浙江拍遘福建，倭寇都野驚伊. 因為戰功，陞去做福建總兵. 伊拍下倭寇着莆田其窩，解除倭患，安定蜀方，沿海百姓野感謝伊，乞伊起野価祠堂，福州于山其戚公祠就是起乞伊其.
1567年調去北京，第二年調去北方防禦蒙古，修補長城，訓練部隊，大大加強北方邊關其防禦能力.
1574年陞左都督，1579年加太子太保，當權其大學士高拱共張居正都野看重伊. 但是野価儂妒忌伊，1582年張居正死去以後，有儂敆萬曆皇帝夫塊講伊呆話，皇帝就將伊調去廣東，無仂𣆯復將伊免官. 最終伊復逼復病，着自家厝𡅏死去.
對後世其影響
相傳福州其光餅就是戚繼光發明其. 伊着福州其辰候，發現「戚家軍」都聽𣍐會意福州話，就告儂編蜀本福州話其韻書. 茲本號《戚參將八音字義便覽》其書是福州話其頭部韻書，敆滿清其辰候乞儂整理成《戚林八音》掏去出版.
分類:古代中國人物‎ 分類:1528年出世 分類:1588年過世
Wikisource
Nguôi-buô lièng-giék
D
3 nguŏk 24 hô̤
Guó-sié
分類:3 nguŏk
Tòng
分類:Dièu-lâiu
Kenny G
Kenny G, nguòng-lài miàng-cê hô̤ lā̤ Kenneth Bruce Gorelick, sê Mī-guók gì siŏh ciáh cáuk-kiŏk-kă gâe̤ng Saxophone iēng-cáiu-ciā.
分類:Mī-guók ìng-ŭk 分類:Ĭng-ngŏk-gă
Buò-siĕng-ngṳ̄
Buò-siĕng-ngṳ̄ (莆仙語, Può-siĕng-ngṳ̄: Pô-sing-gṳ̂) iâ hô̤ lā̤ Hĭng-huá-ngṳ̄ (興化語, Hing-hua̍-gṳ̂) hĕ̤k-ciā Buò-dièng-uâ (莆田話), sê Buò-dièng-nè̤ng gì mū-ngṳ̄, sāi gì nè̤ng chă-bók-dŏ̤ ô 500 uâng, ciō-iéu hŭng-buó diŏh Dṳ̆ng-guók gì Buò-dièng gâe̤ng Siĕng-iù, Dài-uăng gì Ŭ-kiŭ (烏坵) iâ sê sāi Buò-siĕng-ngṳ̄ gì.
Buò-siĕng-ngṳ̄ ô cê-gă gì ù-cê hô̤ lā̤ „Hĭng-huá Bàng-uâ-cê (興化平話字)“ dáng-sê gâe̤ng Hók-ciŭ-uâ gì Bàng-uâ-cê chă iā huông, sê 19 sié-gĭ gì sèng-hâiu Gĭ-dók-gáu diòng-gáu-sê̤ṳ chăng-kō̤ Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Bàng-uâ-cê gâe̤ng Mìng-nàng-ngṳ̄ Băh-uâ-cê lì huák-mìng gì.
689 nièng
689
Guó-sié
分類:680 nièng-dâi
Ìng-mìng
Ìng-mìng (人民) sê nè̤ng gì cĭk-hăk. Ék-buăng gōng, dêu diŏh dè̤ng siŏh ciéh guók-gă hĕ̤k siŏh dó̤i dê-kṳ̆, hiōng-iū ék-dêng gun-lê gì nè̤ng gì cĭk-hăk gáiu-siàng cī ciéh guók-gă hē̤k dê-kṳ̆ gì ìng-mìng. Ìng ciā cê biēu-mìng sṳ̆k diŏh cī bĭk cĭk-hăk gì gó̤-tā̤ sê nè̤ng, nâ mìng biēu-sê sṳ̆k diŏh ciā cĭk-hăk gì gó̤-tā̤ ṳ̆ng-iū gì guòng-lê gâe̤ng sìng-dák gì ngiê-ô.
I