cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Канада
XIX зуун
Үндэһэн хуулиин хэд хэдэн хуралай дараа, 1867 оной Үндэһэн хуулиин актаар 1867 оной долодугаар һарын 1-ндэ Канада нэрын доро Онтарио, Квебек, Шэнэ Шотланд, Нью-Брансуик гэһэн дүрбэн можо бүхы нэгэ Доминион байгуулан Холбооной үндэһэн һууриие табиһан бэлэй. Канада Рупертын газар болон Баруун хойто нютагые хиналтадаа абажа, Баруун Хойто Нютаг дэбисхэрые байгуулһан болоод тэндэхиин метисүүдэй (Métis) гомдол Улаан голой бодолго гарахада хүргэһэн болоод энэ бодолгын дүндэ 1870 оной долодугаар һарада Манитоба можые байгуулба. Британиин Колумби ба Ванкувер арал (1866 ондо нэгэдэжэ Ванкувер арал ба Британиин Колумбиин Нэгэдэһэн колонинууд болоһон бэлэй), Принц Эдвардын аралай колони 1871, 1873 ондо тус тус Холбоондо нэгэдхэһэн.
Юрэнхы сайд Джон А. Макдональдын ударидаһан консерватив нам дүнгэжэ бии боложо байһан Канадын үйлэдбэрилэлэй һалбариие хамгаалхын тулада тарифай үндэһэнэй бодолго хэрэгжүүлһэн. Баруунай нээхын тулада засагай газар түби дамнаһан гурбан түмэр замай (эгээн алдартайнь Канадын Номгон Далайн түмэр зам) барилгын ажалые санхүүжүүлжэ, Доминионой «Газар тухай акт» гарган эрьедтэ тала нютагта һуурижаха боломжые нээжэ үгэһэн болоод энэ нютаг дэбисхэртэ эрхэ мэдэлээ батадхахын тулада Баруун-Хойто нютаг дэбисхэрэй морито сагдаа байгуулба. 1898 ондо Баруун Хойто нютаг дэбисхэртэ гараһан Клондайкын алтанай халуурал дараа Канадын засагай газар Юконой нютаг дэбисхэрые байгуулһан. Либерал юрэнхы сайд Уилфрид Лорьегэй ударидалга доро Европын эхэ газарай сагаашад тала нютагта һуурижаһан аад 1905 ондо Альберта, Саскачеван можонууд байгуулагдаба.
Автономито Канада
1914 ондо Британи дайн зарлахада Канада Дэлхэйн нэгэдүгээр дайнда автоматаар орожо, һайн дурынхидые (волонтёрнүүдые) Урда фронт руу эльгээһэн Вими шэлын тулалдаанда томохон үүргэ гүйсэдхээ һэн. Канадын консерватив Юрэнхы сайд Роберт Борден франци хэлэтэ квебекшүүдэй эсэргүүсэлые үлэ хайхаран сэрэгэй албые заабал хааха алба болгоһоноор 1917 оной сэрэг таталгын химаралые дэгдээбэ. 1919 ондо Канада Британиһаа тусдаа Үндэһэтэнүүдэй лигэдэ оролсууһан болон 1931 ондо Вестминстерэй тогтоолоор Канадын тусгаар тогтонолые баталгаажуулаа һэн.
1949 ондо Ньюфаундленд Холбоондо нэгэдээ. Дайнай дараа Канада сэсэглэн хүгжэжэ, эдэй засаг үргэжэжэ тэлэһэнээр хүүгэд олоноор түрэжэ, дайнай хүлдэ нэрбэгдэһэн Европын уласуудһаа сагаашадай татаха болобо.
Мүнөө үе
Лестер Пирсон, Пьер Трудо хоёрой дараалан гаража ерэһэн Либерал засагай газарнуудай ударидалга доро Канадын шэнэ онсолиг сарай бүрилдэн бии болобо. Канада мүнөөнэй агша модоной набшата далбаагаа 1965 ондо баталһан. Үлүү хатуу байра һууритай франци хэлэтэ Квебекэй харюуда холбооной засагай газар 1969 оной Канадын албан ёһоной хэлэнүүд тухай актаар албан ёһоной хоёр хэлэтэй болобо. 1967, 1976 ондо илгабарилан гадуурхаха үзэлгүй сагаашалалай хуулинууд баталжа, 1971 ондо олон соёлһоо бүридэһэн улас болохо бодолго ябуулжа эхилһэнээр; Европо буса сагаашадай дабалгаа тус уласай нюур сарайе хубилаа һэн. Ниитын элүүр мэндын үйлэшэлгэ, Канадын тэдхэбэриин түлэблэлгэ, Канадын оюутанай зээл, Гадаадын хүрэнгэ оруулалгые хинаха алба, Үндэһэнэй эршэм хүсэнэй хүтэлбэри зэргэ социал-демократ хүтэлбэринүүд 1960-1970-аад ондо бии болоһон болобошье можын засагай газарнууд, илангаяа Квебек, Альбертагай засагай газарнууд эдэнэй олонхиие өөрһэдын харьяалха асуудалда хамааралсалгаһаа оролсоһон ябадал гэжэ үзэжэ эсэргүүсэһэн байна. Эсэстэнь Юрэнхы сайд Трудогоор ударидуулһан үндэһэн хуулиин хуралнууд боложо, эдэнэй үрэ дүндэ үндэһэн хууляа Британиһаа тусгаарлан 1982 оной Үндэһэн хуулиин актда хуби хүнэй эрхэ дээрэ тулгуурилһан Канадын эрхэ сүлөөнэй хартиие гаргаһан ажа һэн. Канадашууд ниитын элүүр мэндын үйлэшэлгын тогтолсоогоороо, тэрэшэлэн олон соёл, хүнэй эрхэдэ уялгатай байдагаараа бахархадаг.
Квебек 1960-аад оной Аргаахан хубисхалай ябасада ниигэм, эдэй засагай маша ехэ хубилалтада ороһон. Жан Лесажай ударидаһан Квебекэй үндэһэнэй үзэлтэнүүд автономи эрхые үргэжүүлхэ шахалта үзүүлжэ эхилһэн. Радикал үзэлтэй Квебекэй сүлөөлхэ фронт 1970 ондо Квебекэй бэе даанги байдалые шаардажа бүмбэгэ дэлбэлжэ, хүн хулгайлһанаар арбадугаар һарын химаралые дэгдээһэн. Үлүү аядуу үзэлтэй Рене Левескын Квебекэй нам (Parti québécois) 1976 ондо түрын эрхэдэ гаража, 1980 ондо Квебекэй бүрин эрхэтэ байдалай талаар бүхы ниитын һанал хураалта ябуулһан болобошье амжалта олоогүй юм. Брайан Малруниин дэбжэлтэтэ консерватив намай засагай газар 1989 ондо Мич нуурай зүбшэлсэлөөр Квебекые "онсолиг ниигэм" гэһэн үндэһэн хуулида хүлеэн зүбшөөрхые оролдоһон болобошье амжалтагүй болоо һэн. Үндэһэн хуулиин маргаанаар дэгдэһэн бүһын хурсадамал байдал бүһын шэнэхэн намууд болохо Люсиан Бушараар ударидуулһан Квебекэй блок (Bloc québécois) болон Баруун Канадын Престон Мэннингээр ударидуулһан Канадын Шэнэшлэлэй намда Дэбжэлтэтэ консерватившуудые 1993 оной холбооной һунгууляар табадугаар байра руу ухарааха боломжо үгөө. 1995 ондо ябагдаһан Квебекэй бүрин эрхэтэ байдал тухай хоёрдохи удаанай бүхы ниитын һанал асуулга 50,6 : 49,4 гү, али маша үсөөхэн хубяар татгалзаһан дүн гараа. 1997 ондо Канадын Дээдэ Шүүхэ али нэгэ можо дангаараа тусгаарлахые үндэһэн хуулида ниисэхэгүй гэһэн шиидбэри гаргаһан болоод Жан Шретианай Либерал засагай газар хэлэлсэн тохирһон тусгаарлалтын нүхэсэлые зааһан "Тодорхой байдалай акт" гаргаба. Шэнэшлэлэй нам Канадын эбсэл болон үргэжэжэ, Дэбжэлтэтэ консерватившуудтай нэгдэн Канадын Консерватив намые 2003 ондо байгуулаа. 2006 оной холбооной һунгууляар Консерватившууд Стивен Харперай ударидалга доро үсөөнхиин засагай газар байгуулхаар һуудалтай һунгагдаһан. Тэрэ жэлэйнгээ һүүлээр Канадын парламент Канадын дотор Квебекшүүд үндэһэтэн гэһэн хүлеэн зүбшөөрхээр бэлэгдэлэй һаналые баталаа һэн.
Засагай газарай агентлигууд олон жэлэй турша хайхархагүй, зүй бусаар харисажа байһанай уламһаа унаган Анханай Үндэһэтэнүүд 1960-аад ондо холбооной шүүхэдэ газар нэхэмжэлжэ үргэдэл гаргахада хүргэһэн болоод уламаар түүхэн хэрээнэй эрхүүдээ хүлеэн зүбшөөрүүлхээр холбооной болон можын засагай газарнуудтай хэлэлсээ хэжэ эхилээ. 1990-ээд ондо хэлэлсээнэй удаан ябасада дурагүйсэһэн дурагүйсэлһээ боложо хүсэн хэрэглэһэн мүргэлдөөнүүд гараһан. Тухайлбал Окагиин химарал, Иппервошиин химарал, Густафсен нуурай эсэргүүсэл гараһан. Гэхыдээ 1999 онд Канада Нунавутые байгуулжа инуитуудай автономито эрхые хүлеэн зүбшөөрһэн болон Британиин Коламбидахи Нисга'агай нэхэмжэлэлые шиидбэрилбэ. 2008 ондо Канадын засагай газар унаган эрхэтэдые соёлой хубида уусхахын тулада дотуур байртай һургуулинууд байгуулһанайнгаа түлөө албан ёһоор уушалал гуйһан.
Засагай газар ба улас түрэ
Гүйсэдхэхэ эрхэ мэдэл албан ёһоор, үндэһэн хуулиин ёһoop хатан хаанда хамаардаг. Гэхыдээ үндэһэн хуулиин концепциин ёһoop хатан хаан ба тэрэнэй томилһон түлөөлэгшэ болохо Канадын Амбан захирагша ехэ түлэб ёһололой шэнжэтэй, улас түрын буса үүргэ гүйсэдхэдэг болон гүйсэдхэхэ эрхэ мэдэлые хэрэгжүүлхэ эрхэ Канадын засагай газарай танхимда байдаг. Засагай газар һунгууляар гаража ерэдэг Канадын Ниитын Танхимай урда харюусалга хүлеэдэг сайднарһаа бүридэдэг болон Юрэнхы сайд засагай газарые тэргүүлдэг. Юрэнхы сайд голдуу Ниитын Танхимай этигэлые хүлеэһэн намай дарга байдаг. Тиимэһээ Засагай газарые гүйсэдхэхэ эрхэ мэдэлые эдибхэтэй хэрэгжүүлэгшэ байгуулга гэжэ үзэдэг.
MacLeod, Kevin S.; A Crown of Maples: Constitutional Monarchy in Canada; The Queen in Right of Canada; 2008
Хоёрдохи олон һуудал абаһан намай дарга һөөргэ хүсэнэй ударидагша болодог болон засагай газарые хинажа байдаг парламентын сэсэ буляалдаанай тогтолсоодо нэгэ гол үүргэ гүйсэдхэдэг. 2007 оной юһэдүгээр һарын 27-һоо хойшо Микаэль Жан Канадын Амбан захирагшын алба, 2006 оной хоёрдугаар һарын 6-һаа хойшо Канадын Консерватив намай дарга Стивен Харпер Юрэнхы сайдай алба хашажа байгаа бол, 2006 оной арбанхоёрдугаар һарын 2-һоо хойшо Канадын Либерал намай дарга Стефан Дион һөөргэ хүсэнэй ударидагшын үүргэ гүйсэдхэжэ байна.
2006 оной һунгуулиһаа хойшо холбооной парламентда табан нам түлөөлэлтэй байна. Тухайлбал: Канадын Консерватив нам (эрхэ баригша нам), Канадын Либерал нам (албан ёһоной һүргэ хүсэн), Шэнэ Арадшалһан нам (ШАН), Блок Квебекуа, Канадын Ногоон нам. Парламентда һуудал абажа байһан бүхы улас түрын намуудай жагсаалта нэлээд ута болоно.
Канадын холбооной бүтэсын дамжан үндэһэн хууляар засагай газарай харюусалгые холбооной засагай газар ба арбан можодо хубаарилһан. Эдэ можын нэгэ танхимта хуули тогтоохо байгуулгануудынь холбооной Ниитын танхимтай адли парламентын хэлбэреэр үйлэ ажаллалга ябуулдаг. Канадын гурбан нютаг дэбисхэр мүн хуули тогтоохо байгуулгатай болобошье үндэһэн хуулиин харюусалга можынхиһаа бага болоод бүтэсын хубида зарим талаар өөр (жэшээлбэл Нунавутын хуули тогтоохо хуралда улас түрын намууд байхагүй болон зүбшэлсэлэй үндэһэн дээрэ ажалладаг).
Засаг захиргаанай хубаари
Канада арбан можо, гурбан нютаг дэбисхэрһээ бүридхэһэн холбооной улас болон эдэ бүһэшэлжэ болодог. Баруун Канадын Британиин Колумби болон тала нютагай гурбан можоһоо (Альберта, Саскачеван, Манитоба) бүридэнэ. Түб Канада Квебек, Онтарио можонуудһаа бүридэнэ. Канадын Атлантын Далайн Бүһэ далайн эрьеын гурбан можо (Нью-Брансвик, Принц Эдвардын арал, Шэнэ Шотланд), болон Ньюфаундленд ба Лабрадорһоо бүридэнэ. Зүүн Канада гэжэ Түб Канада, Канадын Атлантын Далайн Бүһые хамтадань хэлэдэг. Гурбан нютаг дэбисхэр (Юкон, Баруун Хойто нютаг дэбисхэр, Нунавут) Хойто Канадые бүридүүлдэг. Можонууд нютаг дэбисхэрһээ үлүү ехэ өөртөө засаха эрхтэй. Можо, нютаг дэбисхэр бүри өөрын бэлэг тэмдэгтэй.
Можонууд Канадын ниигэмэй ехэнхи хүтэлбэриие (тухайлбал элүүр мэндэ, болбосорол, халамжа) харюусадаг болон хамтадаа холбооной засагай газарһаа ехэ оролго суглуулдаг дэлхэйдэ бараг ганса бүтэсэ юм. Холбооной засагай газар зарсуулха эрхэ мэдэлээ ашаглан Канадын элүүр мэндэ тухай акт зэргэ үндэһэнэй бодолгые можонуудта хэрэгжүүлжэ болоно. Можонууд эдэ хамрагдахагүй байхаар шиидэжэ болохо болобошье практикада иигэхэ хобор байдаг. Баян, ядуу можонуудай хоорондо үйлэшэлгэ, татабариин харисангы жэгдэ стандартые хангахын тулада холбооной засагай газар тэгшэ байдалые хангаха мүнгэ олгодог.
Киев
V зуунда полянуудай түб һууринаар байгуулагданхай. 860 онһоо ород бэшэгүүдтэ мэдэгдэһэн. IX—XII зуунай эхиндэ Киевэй Русиин ниислэл хото. 1240 ондо Ехэ Монгол Уласай эзэмдэжэ усадхагдаһан. 1362 онһоо Литва ба Польшын нэгэ хэһэг. 1654 онһоо хойшо Ород эзэнтэ гүрэнэй нэгэ хэһэг.
Софиин собор сүмэ (XI зуун; XVII—XIX зуунай колокольни самхаг), Алтан хаалга (XI зуун), Выдубецкын хиид (XI зуун), Берестовдохи Спасай церковь сүмэ (XI һүүл — XII зуунай эхин), Кириллын церковь сүмэ (XII зуун), Киев-Печерэй лавра сүмэ (XI—XVIII зуун), Андрейн церковь сүмэ (XVIII зуун, В. В. Растрелли уран баригша), Владимирай собор сүмэ (XIX зуун). 1947-54 ондо хотын Хрещатик нэрэтэй түб гудамжын ансамбль баригдаһан, фашис Германиин эзэмдэлгын үедэ усадхагдаһан. 60-80-аад онуудта шэнэ байшанууд (Русановка, Оболонь г.м.) баригдаһан. Бабин Ярта дурасхал (1976 он, М. Г. ба Б. Н. Лысенко, В. В. Сухенко, А. П. Вытрык уран барималшад), «Дэлхэйн хоёрдугаар дайнай Украинын түүхын музей» дурасхалай согсо (1981, В. З. Бородай уран барималша).
Түүхэ
Украинын домогой ёһоор Кий, Щек, Хорив, Либидь гэһэн аха дүүнэр дүрбэн Киев хотые үндэһэлһэн гэдэг болон томо аха Кийн нэрэһээ хотын нэрэ уг гарбалтай. V зуунда байгуулагдаһан тус хото Зүүн Славян улас түрэ, соёлой түб, Киевэй Русиин ниислэл болон хүгжэжэ байһан болон 1240 ондо монголшуудай добтолгооной уламһаа бүрин усадхагдаһанаар нүлөөгөө алдаба. Хожом Ехэ Литвагай гүнлиг, Речь Посполитой, Орос гүрэнэй харьяада орожо байба. XIX зуунда Орос орондо үрнэһэн ажаүйлэдбэриин хубисхалай нүлөөгөөр хото дахин эршэмтэй хүгжэбэ. 1934 онһоо Зүблэлтэ Социалис Бүгэдэ Найрамдаха Украина Уласай ниислэл болоһон тус хото Дэлхэйн хоёрдугаар дайнай уламһаа үлэмжэ усадхагдаһаншье хурдасатай һэргээжэ, Зүблэлтэ Холбооной Москва, Ленинградай һүүлдэ орохо томо хото боложо шадаба. 1991 ондо ЗХУ задархада бэеэ дааһан Украина уласай ниислэл болоһон бэлэй.
Зүүлтэ
Категори:Украина Категори:Украинын хотонууд Категори:Саятан хото Категори:Европын ниислэлнүүд
Николай Азаров
Никола́й Я́нович Аза́ров (Мико́ла Я́нович Аза́ров) - Украина уласай юрэнхы һайд.
Доргон
Доргон (Meles meles) зэрлиг томо амитан.
Категори:Амитад
Дирижабль
Дирижабль — досоохи хүнгэн хиигай хүсөөр агаар соо хөөрэдэг, мотороор ниидэдэг онгосо.
Зүүлтэ
Категори:Ниидэхэ онгосо
Чанчунь
Чанчунь, Зүүн-хойто Хитадта, Иту голой эрьедэ байрладаг хото. Гирин можын засаг захиргаанай түб мүн. Хүн зониинь 2,337 сая ажаһуугшад (2004), хотын захатай тоолобол 6,83 сая ажаһуугшад. Томохон тээбэриин уулзабари. Ниидэхэ онгосын буудалтай. Зүблэлтэ холбоото уласай туһаламжаар 1953—57 оной хоорондо бии болоһон Хитадай машина бүтээлгын эгээ гол түбүүдэй нэгэн (энэ дунда автомашина бүтээлгэ, түмэр замые, тракторые бүтээлгэ, хүдөө ажахын, электроникын, киноаппаратурын үйлдэбэри гэхэ мэтэ). Түмэрлиг. Химиин, модо болбосоруулха, эм зүйн, саарһанай, шаазан-керамикын, нэхэмэлэй, арһанай, хүнэһэнэй үйлэдбэрилгэ. Уламжалалта дархалалгын үйлдэбэри (хибэс нэхэлгэ гэхэ мэтэ). Томохон эрдэм шэнжэлгын түб. Эрдэм Ухаанай Академиин һалбари, дээдэ һургуулинууд. Чанчунь XIX зуун жэлдэ байгуулагдаһан, 1897—1903 оной хоорондо Дурна Хитадай түмэр замай баригдаһанай һүүлээр томохон наймаанай ба тээбэриин түб болобо. 1900 ондо Ихэтуаниин буһалгааниие дараһанай дараа Чанчуньда ород сэрэгүүд зогсобо. 1931 ондо япон сэрэгүүдэй эзэмдэһэн байна. 1932—45 оной хоорондо Синьцзин, «Шэнэ ниислэл») гээд шэнээр нэрлэгдэһэн Чанчунь хото Манжын Уласай ниислэл байгаа. 1945 оной 8 һарада Зүблэлтэ Армиин эзэмдэн сүлөөлһэн байна. Зүблэлтэ армиин ябаһанай һүүлдэ 1946 ондо гоминьдан сэрэгүүдэй эзэлбэ. 1948 оной 10 һарада хотые коммунис сэрэгүүд абаа.
Категори:Гирин можо Категори:Хитадай хотонууд
Батарей
Батарей (batterie, < battre «сохихо») —
Зүүлтэ
Категори:Сэрэг Категори:Техникэ
Нэбтэрхы толи
Нэбтэрхы толи (ἐνκύκλιος παιδεία «һайтар сэгсэлһэн һуралсал», κύκλος «тойрог» + παιδεία «һуралсал») гээшэ хүн түрэлхитэнэй суглуулһан эрдэмые (тухайн нэгэ гү, али бүхы һалбаридахи) тайлбарилжа бэшэһэн бэшэбэри (ехэбшэлэн ном) юм. Нэбтэрхы толидо сэдэбүүд үзэглэлэй ёһоор агуулагдаха ба агуулдаг мэдээсэлэй хэмжээһээ хамааран нэгэ гү, али хэдэ хэдэн ботиһоо бүридэнэ. .
Мүнөө үеын нэбтэрхы толиин загбар XVIII зуунай үеын толи бэшэгһээ гаралтай юм. Толи бэшэг үгэ, тэрэнэй удха дээрэ түлхюу анхаарха ба хизгаарлагдамал мэдээсэл агуулна.
Нэбтэрхы толи дүрбэн үндэһэн шэнжээр: агуулга, хамарха хүреэн, тэрэндэ агуулагдадаг мэдээсэлэй зохёон байгуулга, мэдээсэлэй болбосоруулалта тодорхойлогдоно.
Зүүлтэ
Категори:Ном Категори:Хэблэл Категори:Мэдээсэл
Бек
Бек — олон удхатай үгэ
Бадаан
Бадаан (Bergenia crassifolia) зэрлиг жэжэ сэсэг.
Категори:Ургамалнууд Категори:Сэсэгүүд
Тэнгэри
Тэнгэри — Дэлхэйн нюруу дээшэ орон зай юм.
Тэнгэриин үнгэ
Дэлхэйн гадарга хүрэдэг наранай гэрэл түүниие бүхыл шиглэлдэ һарнидаг агаар мандал дахи агаарай болон уһанай молекулануудые дайран үнгэрдэг. Һарняалтын зэргэнь тусгалай адляар долгиной утаһаа шалтагаалдаг. Жэшээнь ягаан сасарал улаанһаа 16 дахин ехэ хүсэтэй һарнидаг. Богони долгиной сасаралнууд бүхыл шиглэлдэ хүсэтэй һарнидаг, тиимэшье ушарһаа нюудэндэ үлүү харагдадаг. Тэнгэринь ягаан бэшэ, сэнхир мэтэ һанагдадаг, ушарынь нюудэн сэнхир үнгэдэ үлүү мэдэрэмтэгы.
Зурагай согсо
Категори:Агаар мандал
Тогтоол
Тогтоол — дээдэ эмхи зургаанай доодо эмхи зургаанда бэелүүлхын тула үгэһэн хүтэлбэрилхэ заабари, тушаал юм.
Зүүлтэ
Категори:Гүйсэдхэхэ засаг
Оросой холбоото уласай Үндэһэн хуули
Оросой холбоото уласай Үндэһэн хуули — гэжэ Оросой холбоото уласай эгээн үндэр зохисуултын эрхын акт. 1993 оной 12 һарын 12-то бүхэарадай дуугаа үгэлгын ёһоор хүлеэн абаһан, 1993 оной 12 һарын 25-да хүсэн түгэлдэр болоһон байна. Үндэһэн хуули хуули ёһоной дээдэ хүсэтэй байгаад, Оросой үндэһэн хуулиин байгуулгын һуури тодорхойлоод, түрын бүтэсэ, түлөөлхэ, гүйсэдхэхэ, шүүхэ эрхэ мэдэлэй, нютагай өөрөө засаха ёһоной тогтолсоо бүридүүлээд, эрхэтэнэй болон хүнэй эрхэ сүлөө ба үндэһэн хуулиин заһабарилгануудые зохисуулна.
Бүтэсэ
Үндэһэн хуули хоёр хубитай. Преамбулада Оросто ажаһуудаг арад зон бүхэн арадшалһан засагые байгуулаад, хүнэй эрхые хүлеэн абана. Үндэһэн хуулиин түрүүшын хуби улас түрын бүтэсэ, ниигэм, шүүхэ засаг, эдэй засаг, хүнэй эрхэ, холбооной субъект, олониитын һалбари ба үндэһэн хуулида нэмэлтэ оруулха тухай ноён бүлэгтэй, 141 зүйлтэй. Үндэһэн хуулиин хоёрдохи хуби үндэһэн хуулиин нормо тодорхойлно.
Зүүлтэ
Категори:Оросой холбоото улас
Арка
Арка — модон ба шулуун ханын буюу хүүргын хоер тулааһанай хорондохиие бүтүүлжэ халаһан түлхэгэр онгорхой, үүдэ нюурга.
Категори:Уран барилга
Бетон
Бетон — шулуун ба элдэб залгаха шанартай зүйлнүүдые холижо, барилгануудта хэрэглэхэ, хатуужадаг холимог юумэ.
Зүүлтэ
Категори:Барилга
Нэрынь гутаалга
Нэрынь гутаалга хадаа хэн нэгэндэ этигэлээ алдуулгаха, бууруулха, нэрэ солоо хухарха ябадал.
Зүүлтэ
Категори:Тактика
Катима Мулило
Катима Мулило - Намибийн хото. Капривийн ниислэл хото. Хажууда Замбези гол.
Категори:Намиби
Тагтаа
Категори:Шубууд
Сахилгаан суранзан
Сахилгаан суранзан — байгаалиин дүрбэн үндэһэн харилсан үйлэшэлэлэй нэгэ. Сахилгаан сэнэгтэй бөөмсын хоорондын харилсан үйлэшэлэлые бии болгодог хүсэн болоод үүнэй ябагаха огторгойн хэһэгые сахилгаан суранзан орон гэнэ.
Татаха хүсые эс тоособол сахилгаан суранзан үйлэшэлэлынь үдэр тутамын амидаралда тохёолдохо бараг бүхы үзэгдэлэй шалтагаан болоно. Жэшээлбэл материаллиг зүйлсые түлхэхэ/татахань бидэнэй болон материаллиг зүйлсын молекуланууд хоорондын хүсэнһээ үүдэнэ. Эдэгээрынь саашалаад атом хоорондын үйлэшэлэлээр бии болодог.
Атом дахи электрон, протонуудые барисалдуулдаг, молекула дахи атомуудые барисалдуулдаг хүсэниинь мүн сахилгаан суранзан хүсэн юм. Иинхүү тус хүсэн атомуудые тойрон эргэхэ электронуудын харилсан үйлэшэлэлэй дүнгдэ үүдэхэ химиин процессуудые мүн захирдаг болоно.
Сахилгаан суранзан хүсэниинь сахилгаан орон, суранзан ороной али алинда элирхыгээр үзэгдэнэ: энэ хоёрынь юрэдөөл сахилгаан суранзангай хоёр түрэхэ, иимэдэ хоорондоо нарин уялдаатай. Сахилгаан орон өөршэлэгдэхэд суранзан орон үүдэжэ, урбуугаараа мүн адляар суранзан ороной өөршэлэлтөөр сахилгаан орон үүдэнэ. Энэ үзэгдэлые сахилгаан суранзан индукцилгэ гэхэ болоод сахилгаан генератор, индукциин мотор, cахилгаанай хубисхуур ажаллаха үндэһэн һуури болоно. Математикын хубида суранзан ба сахилгаан оронуудынь 4-векторын байдалаар харисангы хүдэлөөнөөр солигдодог.
Сахилгаан орониинь сахилгаан потенциал (батарейн хүсэндэл гэхэ мэтэ), сахилгаан гүйдэл (гар шэдэнгээр урдаха сахилгаан гэхэ мэтэ) зэргэ түгээмэл үзэгдэлнүүдэй үрэ дүндэ бии болодог. Суранзан орониинь суранзантай холбогдодог хүсэнэй эхэ үүдэбэри болоно.
Сахилгаан суранзан хүсэниинь фотон, виртуал фотон гэһэн мэдээсэл дамжуулха бөөмсын дамжуулалтаар ажаллана. Бэетүүдынь өөр өөр хоорондоо мэдээсэл дамжуулха бөөм һолилсоһоноор ойлголсохо хүсэн үүдэжэ, һолилсоонь бөөмсүүдые хоорондонь түлхэхэ гү, али татахын орондо эдгээрые һолилсуулха бөөмсүүдэй шэнжэ шанарые өөршэлнэ.
Сахилгаан суранзангай онолой хубидаха судалгаанай үрэ дүндэ 1905 ондо Алберт Айнштайн харисангын тусхай онолые хүгжүүлжэ бии болгобо.
Аргентинэ
Холбооһон
* Категори:Урда Америкэ
Хойто Солонгос
Бүгэдэ Найрамдаха Арадшалһан Солонгос Арад Улас (조선 민주주의 인민 공화국), БНАСАУ Солонгосой хойгой хойто байһан Аазиин улас юм. Ниислэл, хамагай ехэ хотонь Пхёнъян хото.
Түүхэ
Солонгос хахад аралда хүнэй үлдээһэн эртын шудалалай олдобори хуушан шулуун зэбсэгэй үе эхитэй. Анханай солонгос улас болохо Кочосониие Тангун гэгэшье 2333 ондо үүсхэһэн гэжэ солонгос домогто үгүүлдэг. Кочосон Хойто Солонгос орон, хаяа залгаа Манжуурта гү, али Шара тэнгисэй эрье нютагта оршон байба. Кочосон Хитадай Хань уластай эе эбдэрэн тэмсэлдэжэ мүхэһэн. Тэрэниие залгажа Ниитын он тоололой эхиндэ Буё улас, Окджо, Тун-Е, Самхан зэргэ обог аймагай холбоондо оршон байжа байгаад гурбан уласай үетэй золгобо. Солонгос үндэһэндээ урда Байкжэ, Шилла, хойтодо болон үмэнэ Манжуурта Гүгүрё гэхэ гурбан улас боложо, нэгэ улас үндэһэтэндэ дүхэжэ хэдэн зууниие үдэһэнэй эсэстэ 676 ондо Тан уластай холбоолһон Шилла бусад хоёрые мүхөөжэ газар нютагые эрхэшээжэ нэгэдэһэн Шилла улас болобо. Нэгэдэһэн Шилла уласай үедэ ирагуу найраг, дүрсэлхэ уралиг, Буддын соёл дэлгэрэн хүгжэбэ. Шилла (Солонгос) — Тан (Хитад) найрамдалтай байба. 10-р зуунда Шилла дотоодын химаралһаа һуларан Корё уласаар солигдоһон. Нэгэдэһэн Шиллагай үедэ Манжуурта Гүгүрёгой үбые залган байһан Бархай улас 926 ондо Хитанда мүхөөгдэбэ.
Корёгой Тхэджо ван 936 ондо Солонгос үндэһэтэнэй гээд шууд хэлшэхэжэ болохо Корё уласые байгуулба. Энэ уласта Шиллагай адляар һуурин соёл уралиг, эрдэм сэхээрэл лабшаран тогтоһон. Тухайлбал 1377 ондо буддын Чикчи гэхэ номые түмэрөөр барлаһан дэлхэйн анханай түмэр бар байгаа. 13-р зуунда Корё Ехэ Монгол Уласай добтолгоондо үртэжэ байба. 30 жэл дайтаһанай эсэстэ хараата, гэбэшье бэе даанги, үнэншье холбоотон боложо үлөөлгэһэн. Юань улас мүхэхын алдада Корёгой гадаада бодолго зүршэлдэжэ, эсэстээ 1392 ондо И Сон Ге (Чосон уласые үндэһэлэгшэ Тхэджо ван) жанжан (генерал) түрэ эрьюулэн уласай ван боложо, дараагай зургаан зуунай түүхэеэ мүнхэрһэн Чосон уласые үндэһэлбэ.
Чосоной түрүү 200 жэлдэ ниислэл Кэгёнһоо Хансондо (мүнөө Сеул) шэлжэжэ, дайн дажангүй амгалан байба. Седжон ван солонгос үзэгээ зохёожо, улас даяар Күнзын шажан һайшаагдан дээдэлэгдэбэ. 1592—1598 оной хоорондо Японой Тоёотоми Хидёши Солонгос үрнэжэ нэбтэрнэ гэжэ халдаар ерэхэдэ уһан сэрэгэй И Сүн-шин адмиралай «яһата мэлхэй онгосо», Мин уласай сэрэгэй туһаламжатай байлдан байжа түрэ уласаа алдалгүй үлэбэ. Мин уластай уг найртай Чосон 1627, 1636 ондо хойтоһоо мандаһан Манжатай хоёронтой байлдажа найрамдан түгэсэбэ. Чин уласай эбые олон амар жэмэр, дэлхэйн дахинһаа хамааралгүй хоёр зууниие үдээд Баруунай шахалтаар нээгдэһэн.
1870-д онһоо Япон ахяад лэ Солонгосые эзлэхые оролдожо эхилһэн ба 1895 ондо Чосоной хатан хаанай амые хорложо, уламаар 1905 ондо клиент улас (протекторат) болохые тулган зүбшөөрүүлбэ. 1910—1945 оной хоорондо Япон эзэнтэ Солонгос орон болобо. Дэлхэйн II дайнай түгэсхэлдэ АНУ, ЗХУ хоёр өөһэдынгөө дэглэмээр замнуулхын тулада Солонгосые Японһоо уралдан сүлөөлбэ.
Зүүлтэ
Категори:Солонгос Категори:Эб хамта Категори:Ази
7 һарын 5
Долодугаар һарын 5 — Григориин литын жэлэй 186-дахи үдэр (үндэр жэлдэ 187-дахи үдэр). Жэлэй эсэс болотор 179 үдэрнүүд үлэжэ байна.
Пётр Чайковский
Пётр Ильич Чайковский (4 һарын 25 1840 он — 11 һарын 6 1893 он) Романтик үеын Ородой хүгжэмын зохёолшо байһан болоод 1840 ондо Воткинск хотодо уул уурхайн инженерын гэр бүлэдэ түрэһэн.10 наһатайдаа хуулиин һургуулида элсэн орожо һуралсаһан болобошье хүгжэмдэ һонирхолтой тул Петербургын хүгжэмын дээдэ һургуулида һуралсажа 1866 онһоо Москвада багшлаха боложээ. Тэрээр "Могучая кучка" (Хүсэ шадалтай обоо) нэрэтэй эхэ ороншье хүгжэмэй зохёолшодын нэгэ байгаагүйшье гэһэн нижигнэһэн, эргэсүүлһэн, хүгжэмын хубаариар илэрхылэгдэһэн уянга аялгуу ба ниисэлтэй маша ехэ Ород маягийн хүгжэм зохёодог байжээ.
Боливи
Боливи (Bolivia) — Америкийн улас.
Пётр Чайковский
Холбооһон
Категори:Оросой хүгжэмэй зохёолшод Категори:Хүгжэмшэд
Боливи
Холбооһон
Категори:Урда Америкэ
Нугаhан
Нугаhан (Anas etc. spp.) зэрлиг ба гэрэй томо шубуун.
Категори:Шубууд
Дурам
Дурам — холо байһан юумые ойро болгожо харуулха хэрэгсэл юм. Дурамбай адли.
Зүүлтэ
Категори:Оптико
Зай
Зай гээшэ хоёр юумэнэй хоорондохи холо ойрын тала юм. А ба В хоёр сэгэй хоорондохи зайе |AB| гээд бэшэдэг.
Зүүлтэ
Категори:Геометри Категори:Физикэ
Абхази хэлэн
Абха́з хэлэн (абх. аҧсуа бызшәа, аҧсшәа , აფსუა ბჷზშоა) — болбол Абаза хэлэтэй ойро холбоотой Абхаз-адыг хэлэн юм.
Бэшэгэй систем
Кирилл бэшэг: Лата бэшэг: Категори:Абхаз хэлэн Категори:Абхаз-адыг хэлэнүүд Категори:Агглютинатив хэлэнүүд Категори:Абхазиин хэлэнүүд Категори:Гүржиин хэлэнүүд Категори:Ородой хэлэнүүд
Чанша
Тээбэриин уулзабари. Ниидэхэ онгосын буудал. Үнгэтэ түмэрлиг, машина бүтээлгэ, электроникын үйлдэбэри. Нэхэмэлэй (хүбэн саарһанай), хүнэһэнэй үйлэдбэрилгэ. Хүгжөөһэн хүдөө ажахын аймагай түб. Томохон тутаргын заха зээли. Дээдэ һургуули. Мао Цзэдунай музей (Чаншын ойродо түрэһэн), Хунань можын музей. Чаншын ойродо Мао Цзэдунай түрүүшын һамган байһан Ян Кайхойн бунхан болон гэр-музей байна.
Түүхын найруулан бэшэлгэ
Хитадай эгээн эртын хотонуудай нэгэн. V зуун жэлһээ Чаншын байрада һууринууд эртын хитад Чу хаанта уласай хүгжэлэй түбүүдэй нэгэн (тэрэ үедэ Цинъян гэжэ нэрэтэй байгаа), Байлдаанта уласуудай үедэ (Чжаньго) шухала улас түрын үүргые гүйсэдхэбэ ( V—III зуун жэл). Тус үеын бунханай малталга Чу соёлой гол шэнжэ шанарые тогтоохо боломжотой хэбэ (модон, зэд бүтээлнүүд). Чаншын хажуугаар хулһанай панзада бэшэгдэһэн эгээн эртын бэшэгүүдые олобо. Хань уласай үедэ ( III — III зуун жэл) Чаншада будагтай бүтээлнүүдэй болон зэд толиин үйлдэбэри байгаа.
Цинь уласай үедэ ( 221—207) Чанша аймагай засаг захиргаанай түб болобо. Һүүлдэнь аймагай, можын гү, али хушуунай засаг захиргаанай түб байгаа. Табан уласай үедэ (907—960) Хоу Чжоу (Һүүлшын Чжоу, 951—960) уласай ниислэл. Сун уласай үедэ (960—1279) Чанша хадаа томохон наймаанай болон соёлой түб байгаа. Цин уласай үедэ (1644—1911) болон энэнэй һүүлдэ Хунань можын гол хото болобо. 1904 ондо Чанша гадаада наймаанай түлөө нээгдэбэ. 1904 ондо Чаншада Хитадай эгээн түрүүшын буржуа-хубисхалай байгуулга болохо Хуасинхой бии болобо; 1910 ондо арадай буһалгаан («тутаргын буһалгаан») болоо. 1941 болон 1944—45 ондо Чанша япон сэрэгүүдэй эзэмдэһэн байгаа. 1949 оной 8 һарада Гоминьданай засагһаа гараа.
Уран барилга, суурхаһан юумэнүүд
Чаншын уран барилгын суурхаһан юумэнүүдэй дунда — хотын хуушан ханын үлэгдэл болохо Тяньсинь; Лушаньсы дасан хиид, Юньлу ордон болон Юэлушань хададахи Айвань танхим (Боро хараанда дуранай танхим). Чаншын хажууда были раскопаны олон Чуньцю ба Байлдаанта уласуудай үеын бунхануудые малтаһан; Мавандуйда — Баруун Хань уласай бунханууд болон Ма Инь нэрэтэй Чу уласай ванай бүлын бунхан (Табан уласуудай үе). Чаншын ойродо Мао Цзэдунай түрүүшын һамган байһан Ян Кайхойн бунхан болон гэр-музей байна.
7 һарын 6
Долодугаар һарын 6 — Григориин литын жэлэй 187-дохи үдэр (үндэр жэлдэ 188-дахи үдэр). Жэлэй эсэс болотор 178 үдэрнүүд үлэжэ байна.
Энэ үдэр наһа бараһаниинь
Категори:Үдэрнүүд
Намтар
Зүүлтэ
Категори:Түүхэ
Жаяг заршам
Зүүлтэ
Категори:Аяг зан
Суранзан орон
Суранзан орон — сахилгаан гүйдэл болон суранзан шэнжэ шанартай материалнуудай суранзан нүлөөлэлэй математика тодорхойлолто, тайлбари юм. Суранзан орон дохи алибаа сэг шиглэл болон хэмжээ (ута) хоёроор тодорхойлогдохо ба тиимһээ суранзан орон бол вектор талмай юм. Суранзан орониинь ехэнхдээ Лоренцын хүсээр тодорхойлогдохо ба энэ хүсэниинь сахилгаан сэнэгые хүдэлгэгшэ хүсэн юм. Суранзан орониинь тус тусдаа бэе дааһан болобошье хоорондоо нягта хамааралтай хоёр оронһоо хамаарна. Тэдэгээрые B болон H үзэгээр тэмдэглэнэ.
Үдэр тутамай амидаралда суранзан орониинь тогтомол суранзануудай үүдхэһэн нэгэ нэгэнээ болон түмэр бэетые татаха ба түлхэхэ үлэ үзэгдэхэ хүсэн байдалаар дайралдадаг. Оршон үеын технологида суранзан орон маша түгээмэл хэрэглэгдэжэ байна. Тухайлбал сахилгаан технологи болон сахилгаан механикын технологида үргэнөөр ашаглажа байна. Дэлхэй өөрөө өөрын гэһэн суранзан оронтой. Энэнь та бидэндэ зүг шэглэл, байрашал тогтооход шухала ажа холбогдолтой. Хуйларһан суранзан оронуудынь сахилгаан мотор болон генераторда ашаглагдадаг. Суранзан хүсэниинь Халлын нүлөөлэлөөр дамжан үнгэржэ бай сэнэг зөөгшэдэй талаар мэдээсэл олгодог.
Холбооһон
Категори:Суранзан
Биплан
Биплан — забһартайгаар дабхасаһан хоёр далитай аэроплан, ниидэхэ онгосо.
Зүүлтэ
Категори:Ниидэхэ онгосо
7 һарын 7
Долодугаар һарын 7 — Григориин литын жэлэй 188-дахи үдэр (үндэр жэлдэ 189-дэхи үдэр). Жэлэй эсэс болотор 177 үдэрнүүд үлэжэ байна.
Энэ үдэр наһа бараһаниинь
Категори:Үдэрнүүд
Чэнду
IV зуун жэлдэ Чэнду бии болонхой. 221—63 оной хоорондо Чэнду Шу хаанта уласай ниислэл хото байгаа, Табан уласай үедэ 908—965 оной хоорондо — Хоу Шу хаанта уласай ниислэл. Манай эринэй эхиндэ Чэнду хургы торгоной үйлдэбэреэр алдартай байгаа ушар Цзиньчэн (锦城, «хургы торгоной хото») нэрэтэй байгаа. 1644—46 ондо Чэнду Чжан Сяньчжунай буһалгаанай сэрэгүүдэй эзэмдэбэ. XVII зуун жэлэй эсэсһээ хойшо, манжанууд Хитадые буулган абаһанай һүүлдэ Сычуань можын засаг захиргаанай түб болобо. 1911 оной 9 һарада тус хотодо 1911 оной Сычуаниин буһалгаан бодобо. 1949 оной 12 һарын 27 болотор Чэнду хото Гоминьданай засаглал доро байгаа.
Чэнду хотодо сэсэрлигүүд болон паркууд олон байна. Уран барилгын дурасхалнуудай дунда — Ухоуцы дуганай комплекс (武侯祠, XVI—XVIII зуун жэл), Цинъянгун ордон (青羊宫, «ногоон ямаанай ордон», XIII зуун жэл), Баогуансы дасан хиид (宝光寺); Саньсиндуй (эртын хитад соёлой малталгын газар); Ду Фу ирагуу найрагшын гэр-музей. Сычуань можын музей. НҮБ-эй байгаали хамгаалха түсэлнүүдэй нэгэн болохо даяар дэлхэйдэ ганса 37,3 гектартай панда баабгайн үсхэбэрилгын ба дархан саазатай газар байна.
Категори:Сычуань можо Категори:Хитадай хотонууд
Дифференциаци
Дифференциаци — хубаалга, бүхэли юумые элдэб янзын ондоо зүйлнүүд болгон илгаруулга, хубаарилга.
Миисгэй
Миисгэй (Felis catus) гү, али гэрэй миисгэй хоротон мэрэгшэ, могой, хилэнсэтэ хорхой зэргэ гэрэй хоротоные агнаха шадабари, хүндэ даһаха шадабаряар хүндэ үнэлигдэдэг мяхан эдишэтэй хүхэтэн. Миисгэй дорожо хаяжа 9500 жэлэй үмэнэ хүнтэй холбоотой болоһон.
Шадабарилиг мяхашан миисгэй 1000 оршом зүйлэй амитан барижа хооллодог. Энгын команда һургажа болоно. Миисгэй хаалганай барюула доошо даража онгойлгохо зэргэ энгын механизмые өөрөө эзэмшэжэ һурадаг. Миисгэй янза бүриин дуу абяагаар харилсадагһаа гадана, бэеын хүдэлөөнөөр харилсадаг. Миисгэй дэлхэй дээрэ хамагай түгөөмэл гэрэй амитан байха магадлалтай. Ниитэ 600 сая үлүү миисгэй дэлхэй даяар тархаһан. Бүридхэлтэй сэбэр үүлдэрэй миисгэй тэжээдэг хүмүүн олон бии.
Миисгэй шүтээнээ болгоһон эртэнэй Египетдэ миисгэйе анха гэршүүлһэн гэжэ саяхан болотор үзэдэг байба. Гэбэшье 2007 оной һудалгаар гэрэй бүхы миисгэй 8000 жэлэй үмэнэ Ойрохи Дурнада гэршэһэн табан хүрэтэр тооной Африкын соохондойһоо (Felis silvestris lybica) гаралтайе тогтобо.
Анатоми
Миисгэйнь 2.5-7 кг жэнтэй, зарим үүлдэр, тухайлбал Maine Coon зэргэнь 11.3 кг хүрэдэг. Мүн маша жэжэгхэн 1.8 кг оршом түрэл баһа бии. Дэлхэйн хамагай томо рекорд тогтооһон миисгэй 21 кг 297 гр ба хамагай жэжэгынь 1 кг 36 гр байна. Миисгэйн дундажа үндэр 23-25 см, ута 46 см (толгой, бэе) ба һүүлнэй ута 30 см байдаг. Үе мүсэ, балсан, шөрмөсынь тун зөөлэн, уян хатан тула толгойнхоо эргэн тойронһоо бусад бараг бүхэ бэеынхээ хэһэгые долоожо шадана. Мүн үндэр үдэрхэ шадабари һайн болоод бэеын үндэрһөө 5 дахин үлүү 1.5 м оршом үдэржэ шададаг. Сагта 60 км оршом хурдалха шадабаритай хэмээгдэхэ ба эгшэн зуур богони зайда үндэр хурда гаргаха болобошье хол дабхихагүй.
Мүн үзэхэ
Категори:Хүхэтэн амитан
Махатма Ганди
Махатма Ганди гү, али Мохандас Карамчанд Ганди (Гуджарати хэлэн: મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી, 1869 оной 10 һарын 2 - 1948 оной 1 һарын 30) — Энэдхэгэй арад түмэнэй ехэ хүбүүн, эхэ ороншо, колониалис эсэргүү, эхэ оронойхоо эрхэ сүлөөнэй түлөө согтой тэмсэгшэ хүмүүнлиг үзэлтэн гүн ухаантан юм. Энэдхэгые Англиин колониалис захиргаанһаа һалажа бэе даанги улас болохо үйлэ хэрэгтэй ехэ хуби нэмэри оруулһан. Гандизмые үндэһэлэгшэ.
Тобшо намтар
Махатма Ганди 1869 оной арбадугаар һарын 2-нд Гужарат можын Порбандар хотодо түрэбэ. Ганди 1893-1914 онуудта Урда Африкада амидаран арһанай үнгөөр гадуурхахын эсэргүү тэмсэлые ударидажа байба. Л.Н.Толстой тэрэ хоёр захидалаар харилсадаг байба.
Ганди 1915 ондо Энэдхэгтэ бусажа ерээд үндэһэнэй сүлөөлхэ хүдэлөөниие толгойлсон байна. Тэрээр Энэдхэгэй үндэһэнэй конгресс намын (ЭҮК) үзэл һурталай ударидагшань байһан ба нэгэ бэшэ удаа намын юрэнхылэгшээр һунгагдажа байба. Ниигүүһэлэлые номлон энэдхэгэй шажантадай ба лалын шажантадай эб нэгэдэлэй түлөө байжа, анги дабхаргын болон ниигэмэй тэгшэ бэш эрхые усадхахын түлөө тэмсэжэ байба.
1922 ондо Ганди барибшалагдан 6 жэлэй хорихо яла һунаһаншье 2 жэл лэ шорондо һууһан.
Дэлхэйн хоёрдугаар дайн эхилһэнэй дараа Ганди Энэдхэгһээ гар гэдэг хүдэлгөөн үрэнүүлһэн. 1942 оной 8 һарын 9-нда Ганди мүн Конгрессэй ажалай хороонойхонтой хамта англишуудта дахин байгуулагдаһан. Тэрэнэй элүүр мэндэ муудажа, мэһэ заһал хэхэ хэрэгтэй болоһон тула, түүниие шорондо үхүүлжэ олон сая энэдхэгшүүдэй хилэнг хүдэлгэхэһөө һэргылжэ Радж түүниие 1944 оной 5 һарын 6-ндэ һуллаһан.
Хэдыгээр тэрэнэй зохёон байгуулжа байһан Энэдхэгһээ гар хүдэлгөөн элдэбээр дарагдан түдылэн амжалта олохогүй байһан хэдышье Энэдхэгые орхон ябаха болоно гэдэг тухайгаа англишууд албан бусаар 1943 онһоо эхилэн мэдэгдэхэ болоһон. Ганди 1942 ондо Британиин эсэргүү хүдэлөөниие толгойлоо. Хэд хэдэн удаа баригдан хоригдожо байба. “Минии амидарал” гэдэг намтарай номоо бэшэһэн байна. Түүниие амида ахыдань Махатма гэжэ нэрэлһэниинь “Агуу сэдьхэл” (Great Soul) гэһэн удхатай. Энэ нэрые түүндэ анха Энэдхэгэй һунгадаг зохёолшо Рабиндранат Тагор 1915 ондо үгээ. Гандиие мүргэл хэжэ байхадынь энэдхэгэй шажанай хэтэ дабарагша 1948 ондо хүнөөбэ. 1948 оной 1 һарын 30-нда Ганди бусадта буудуулан наһа хүдөөлүүлһэн.
Нүлөө
Тэрээр дэлхэйн түүхэ дэхи томохон улас түрын ажалябуулагша болоод томохон энхэтайбанша үзэлтэн байба. Тэрэнэй хурса тэмсэл, эсэргүүсэл, үзэл бодол тэрэнэй дэмжэгшэдэй хүсөөр Энэдхэг улас Дэлхэйн хоёрдугаар дайнай дараа бэе даанги улас болоһон болоод тэрэнэй тэмсэлынь зүбхэн Энэдхэгтэшье бэшэ, мүн бусад өөр олон колониин уласууд Дэлхэйн хоёрдугаар дайнай дараа тусгаар тогтонолуудаа оложо абахад хуби нэмэри болоһон. Мүн дэлхэй юртэмсэ АНУ, Зүблэлтэ Холбоо гэһэн 2 лагерьта хубаагдаада байха үедэ энхэтайбанаар зэргэсэн оршохо, үл нэгэдхэ үзэл хандалгын һууриие табиһан.
Ганди Джаянти
Энэдхэгэй үндэһэнэй сүлөөлхэ хүдэлөөнэй суутай ударидагша, албан ёһоор Үндэһэтэнэй эсэгэ гэжэ нэрэлэгдэһэн Мохандаса Карамчанда Гандиин түрэһэн үдэртэ зорюулагдаһан Ганди Джаянти (Gandhi Jayanti) гэхэ үндэһэнэй баярые энэдхэгшүүд тэмдэглэдэг болоод тэрэнь тус ороной үндэһэнэй гурбан баярай нэгэ болодог.
Ганди Джаянти баярые Энэдхэг даяар тэмдэглэдэг ба Дели хотоноо Улаан уһан сайзын ойролсоохо Жамнагай эргын Ражгхат дахи тэрэнэй шандарай хэһэгые нютаглуулһан Ганди Самадхи булшандань хүндэдхэл үзүүлхэ гол ёһолол болодог. Арбадугаар 2-ны үдэр дэлхэй ниитээрээ Хүсэрхылэлэй буса үдэрые  (International Day of Non-Violence) тэмдэглэжэ байна.
Хэлэһэн түүхын үгэһээ
"Сүхэрхэ үедээ би түүхын бүхы лэ ябасада дуран энэрэл ямагта ялажа байһан гэдэгые һанадаг. Хүшэрхэг алууршад, тирантууд байжа, тэдэ саг үедээ илагдашагүй мэтэ байһан. Гэһэншье эсэсэй эсэстэ тэдэ дандаа илагдажа, унажа байһан юм. Ямагта энэ талаар бодоо"
"Галзуу эбдэрэл һүйдхэл ушаруулжа лэ байбал наһа хүдөөлүүлһэн хүндэ, үнэшэшэрһэн хүүгэдүүдтэ, орон гэргүй болоһон хүмүүнтэ тэрэнь тоталитаризм гэнэ гү эрхэ сүлөө гэһэн арюун нэрэтэй байна гү, юунай илгаа байна?"
"Нюдые нюдээр һолибол бүхы дэлхэй һохор болохо болоно"
"Олон үйлэ хэрэгэй түлөө би үхэхэдшье бэлэн байна. Харин ямаршье үйлэ хэрэгэй түлөө би аллага үйлэдхэгүй"
Холбооһон
Категори:Энэдхэгэй гүн ухаантад
Хүдэлмэриин биржэ
Хүдэлмэриин биржэ — ажалгүйшүүлые бүридхэхэ ба тэдээндэ ажал оложо үгэхэ тухай зууршалагша байгуулга.
Зүүлтэ
Категори:Ажал
Догмо
Догмо — диалектикада эсэргүү, ямаршье шалгалта шүүмжэлэлгүйгөөр зүбшөөхэ ёһотой, баримта үндэһэгүй, гэршэлэгдээгүй, бодотоор шалгагдаагүй зүйл, һургаал.
Зүүлтэ
Категори:Гүн ухаан
Хурдадхал
Хурдадхал гэжэ нэгэжэ хугасаанай турша дахи хурданай өөршэлэлтын хэмжээ юм. Жэгдэ бэшэ хүдэлөөнэй хурданиинь хугасаанай агшан бүридэ өөр өөр байха болоод энэ өөршэлэлтын хэмжээ болон шэглэлые тодорхойлогшонь хурдадхал юм. Хурданиинь вектор хэмжэгдэхүүн тула хоёр янзаар өөршэлэгдэхэ боломжотой: хэмжээгээр болон шэглэлээр. Нэгэ талаһаа хурдадхалынь тухайн зүйлэй хурдадха гү, али удаашарха хурдан бол нүгөө талаһаа шэглэлэйхинь өөршэлэгдэхэ хурдан юм. СИ системэ дахи нэгэжэнь м/с²
Хурданые v, хугасаае t гэбэл хурдадхал a:
Һунгадаг механикын онолоор, бэеын хурдадхалынь түүндэ үйлэшэлхэ ниитэ хүсэтэй шууд пропорциональ хамааралтай (Ньютоной хоёрдугаар хуули):
Холбооһон
Категори:Механика
Замбези
Замбези - Африкийн гол. Африкийн өмнөд хэсгээр урсан Энэтхэгийн далайд цутгадаг, уртаараа Африкт 4-т ордог гол юм. Урт нь 2,750км.
Биржэ
Биржэ — үнэтэ саарһан, валюта, эд бараан, дериватив болон бусад заха зээлиин хэрэгсэлнүүд аралжаха газар. Жэшээнь, хүбэн, нооһон, кофе, талхан г. м. барааниие аралжаха биржые бараанай биржэ гэдэг аад, гансал үнэтэ саарһан аралжаха биржэ хүрэнгын биржэ гэнэ. Эд бараа үзэнгүйгөөр тусхай газарта худалдан абалсадаг; биржын ондоо гайхалтай талань гэхэдэ ушаргүй шуналтай спекуляци гээшэ.
Зүүлтэ
Категори:Заха зээли Категори:Санхүү Категори:Капитализм
Хурдан
Хурдан (vitesse үгэһээ v тэмдэглэнэ) — нэгэжэ хугасаанда бэеын шэлжэлтээр тодорхойлогдохо хэмжэгдэхүүные хүдэлөөнэй хурдан гэнэ.
Нэгэжэ хугасаан дахи хурданай өөршэлэлтэгөөр торхойлогдохо физикын хэмжэгдэхүүные хурдадхал гэнэ. Хурдадхалые \vec a-үзэгээр тэмдэглэдэг.
Хурдадхалые траекториин ямар хэһэгтэ харгалзуулан тодорхойлһоноор мүн хоромхон ба дундажа хурдадхал гэжэ ангилна.
Мүн үзэхэ
Категори:Механика
Африка
Африка али Хара континент, Латин хэлэнһээ Africa — дэлхэйн тибэ болоно. Дэлхэйн хоёрдохи тибэ талмайгаараа болоно (Евразиин һүүлдэ). Ехэнхидээ Зүүн хахад бумбэрсэгтэ һууна. Тэгэндэнь Экватор зурлаа гарана. Хоёр талаһаа 2 тэнгисэй уһаар угаагдана: Энэтхэг тэнгис — зүүн талынь, Атлантик тэнгис — баруун талынь, мүн Газар дундын далайгаар хойто талаһаа эрьеэ угаана, зүүн-хойноһоо Улаан далай дабһатай уһаараа Африка норгоодог. Африкын талмай 29,2 млн модо², хажуугаархи аралнуудтай — 30,3 млн модо², мүн, тиигээд бүгэдэ дэлхэйн талмай 6 % хушана, ба дэлхэйн хатуу газарай 20,4 % хушана. Африкын талмай дээрэ 54 улас гүрэнүүд һуудаг юм, 5 зүбшөөгдөөгүй уласууд ба 5 ондоо гүрэнэй эзэнтэ дооро (аралай) газарнууд.
Бланкизм
Бланкизм — социалист-утопист Луи Огюст Бланкиин (1805 — 1881) нэрэтэй холбоотой Франциин хубисхалта хүдэлөөнэй шэглэлтэ; Ленинэй тайлбарилгаар: «Бланкизм хадаа ангиин тэмсэлые буруушаадаг теори ба богоол байдалһаа мултархые пролетариадай ангиин тэмсэлээр бэшэ, харин үсөөбтэр иителлигентнуудэй нюуса хэлсээгээр болоно гэһэн юм.»
Африка
Зүүлтэ
*
Бланкизм
Зүүлтэ
Категори:Социализм
Эрнест Резерфорд
Эрнест Резерфорд (Ernest Rutherford, 1st Baron Rutherford of Nelson (Нельсоной түрүүшын Барон Резерфорд), 1871 оной 8 һарын 30 — 1937 оной 10 һарын 19) гээшэ Шэнэ Зеландын гаралтай Ехэ Британиин физик юм. Майкл Фарадейтэй зэргэлэн хэмжээндэ үнэлэгдэдэг тэрэ α туяа болон β туяануудые нээжэ, Резерфордын һарнилтаар атомой сүмые элирүүлжэ, атомые хубилгаха зэргэ шудалгаануудаараа «сүмэй физикын эсэгэ» гэгдэдэг бэлэй.
Резерфорд 1908 ондо Нобелиин шагнал хүртэһэн болоод тэрэнэй шабинарһаа дүрбэн хүн тус шагналые хүртэһэн юм.
Шэнэ Зеландын банкын тэмдэгтэ болохо 100 долларай сарһан мүнгэн дээрэ тэрэнэй хүрэг заларһан байдаг.
Армени
Үбэр Кавказ дахи бүрэн эрхэтэ гурбан уласай арай жаахан болоод урда талынхинь Армени (Հայաստան Hayastan) юм. Албан ёһоор Бүгэдэ Найрамдаха Армени Улас (Հայաստանի Հանրապետություն Hayastani Hanrapetut’yun) гэнэ. Угиинь Баруун Азиинхи, арай өөрөөр бодобол Зүүн Европынхи гэжэ баһа хэлэжэ болоно. Азербайджан, Гүрж, Азербайджанай таһархай нютаг Нахчыван, Турк, Ирантай хилэ залгадаг. Азербайджанһаа дайнаар булааһан Уулын Карабахтайгаа баһа хилэлжэ байгаа.
Армениин 29,743 км² (дэлхэйн 141-р том) газар нютаг юрэнхыдөө уулархаг. Нютагай хамагай үндэр сэгиинь Арагац (4,095 м) уулын орой, хамагай намиинь Дэбэд голой хүндэйдэ (380 м) байна гэжэ тоосогдоһон. Севан (940 км²) гэхэ ганса томо нууртай.
Одоогой Армениин нютагта эртэ дээрэ үедэ Ехэ Армени улас мандажа байгаа. Армени бол Европо гаралтай үндэһэтэн юм. XIX зуунай эхиндэ хүшэрхэг Хаанта Ородой мэдэлдэ ороһон юм. 1918-1920 оной хоорондо богони хугасаанда "Бүгэдэ Найрамдаха Арадшалаһан Армени Улас" нэрээр тусгаар тогтоножо байгаад Зүблэлтэ Холбоодо нэгэдхэгдэжэ "Зүблэлтэ Социалист Бүгэдэ Найрамдаха Армени Улас" болоһон. 1991 ондо Зүблэлтэ Холбоо албан ёһоор бутрахад мүнөөнэй тусгаар тогтонолоо олобо.
Орон нютаг
Нэгэдэмэл түрын байгууламжатай Армени уласай нютаг дэбисхэр 10 аймаг (մարզ, «марз»), аймагһаа гадуур 1 хото (Ереван) боложо хубаагдана. Нэгэ аймагта дундажаар 2.8 мянган км² газар, 21 түмэн хүн ноогдожо байна. Задалан харабал аймагууд дотороо 915 баг (һуурин, «хамаянк») болоно.
Зүүлтэ
Категори:Армени Категори:Ази Категори:Европо Категори:Далайда гаралгагүй уласууд
Блиндаж
Блиндаж (blindage) — газараар (шоройгоор) хушагдаһан сарай, газар дооро бэхилэлтэ; дээрэһээ бууха һомоһоо сэрэгүүдые хамгаална.
Зүүлтэ
Категори:Сэрэг Категори:Бэхилэлтэ
Масса
Алибаа бэеын инерциал массань хүсэнэй үйлэшэлэл доорохи түүниин хурдадхал юм. Ньютоной хоёрдугаар хуули ёһоор m массатай бэеэ F хүсэнэй үйлэшэлэл дооро оруулбал a хурдадхалые \frac{F}{m} томьёогоор үгэнэ.
Үүнһээ гадна бэеын массань түүнэй үүдхэһэн гү, али үйлэшэлэл дооро ороһон татаха хүсэнэй хэмжээ юм. m_1 массатай эхинэй бэеэ m_2 хоёрдугаар бэесэ r зайда байралуулбал эхинэй бэень дараахи хэмжээтэй F таталсаха хүсэнэй үйлэшэлэл дооро ородог
үүндэ G нь 6.67 × 10−11 кг−1 м3 с−2 хэмжээтэй гравитациин тогтомол. Энэ хэмжээе заримдаа гравитациин масса гэхэ болоод илгаха шаардалгатай үедэ M-р эдибхэтэй гравитациин массые, m-р эдибхэгүй гравитациин массые тэмдэглэнэ. 17-р зуунһаа хойшо хэһэн олон туршалтуудай үрэ дүндэ инерциал ба гравитациин массань эжэл болохонь тогтоогдоһон болоод энэ харисангы юрэнхы онолой эквивалентын заршамда тусгагдана.
Харисангы тусхай онолоор тухайн бэеын масса ба энергиин холбоое үзүүлдэг (E = mc^{2}). Энэ холбооной үрэ дүндэ алибаа бөөмсүүдэй ниитэ массань тус тусын бөөмсын массануудай ниилбэри массаһаа ехэ гү, али бага байжа болодог.
Дэлхэйн гадарга дээрэ бэеын W жэниинь массатай дарааха холбоотой
үүндэ g нь 9.81 м с2 хэмжээтэй дэлхэйн татаха хүсэнэй уламаар үүдэхэ хүндын хүсэнэй хурдадхал. Бэеын жэниинь түүниин оршонһоо хамаардаг бол массань үгы. Жэшээлбэл 50 килограмм массатай бэе дэлхэй дээрэ 491 ньютон жэнтэй бол һара дээрэ энэ бэе юрэдөөл 81.5 ньютон жэнтэй, харин массань өөршэлэгдөөгүй байна.
Дашарабдан Дамбаев
Дашарабдан Дамбаев (1948 — 2019) — буряад ирагуу найрагша, сурбалжалагша. Оросой уран зохёолшодой, Оросой сурбалжалагшадай холбооной гэшүүн, ирагуу найрагай дүрбэн суглуулбари бэшэһэн. Тэрэнэй ирагуу найрагые, шүлэгые Рахмет Шоймарданов ород хэлэн дээрэ оршуулһан түүхэтэй.
Дашарабдан Дамбаев 1948 ондо Агын тойрогой Зүдхэли сомондо түрөө. Буряадай гүрэнэй һурган хүмүүжүүлхэ хүреэлэнэй буряад хэлэнэй тэнхимые түгэсэбэ. Тэрэ олон жэлэй туршада «Буряад үнэн» хэблэлэй байра, БГТРК һубагта, «Байгал» сэтгүүлэй редакцида хүдэлбэ.
Зүүлтэ
Категори:Буряадай ирагуу найрагшад
Нил Армстронг
Нил Олден Армстронг (Neil Alden Armstrong, 1930 оной 8 һарын 5 - 2012 оной 8 һарын 25) — АНУ-ай Оһайо можодо түрэһэн замбуулингай ниидэгшэ, туршан ниидэгшэ, ехэ һургуулиин профессор болоод тэрэ хүн түрэлхитэнэй түүхэдэ Һара дээрэ анха түрүүшынхиеэ хүл табиһан хүн мүн. Анха тэрэ 1966 ондо «Джемини-8» (Gemini-8) гэһэн сансарын хүлэгөөр сансарта ниидэбэ. Энэ ниидэлгын үеэр тэрэ анха удаагаа сансарын хоёр хүлэгые сансарта залгажа холбохо үйлэ ажаллалгае ниидэгшэ Дэвид Скоттой хамтаран хэһэн байна. Армстронг хоёрдохи удаагаа гү, али һүүлынгээ ниидэлгээр «Аполло-11» хүлэгөөр ниидэн 1969 оной 7 һарын 20-нда Һара дээрэ хүл табиба. Энэ аялгын үеэр Армстронг ниидэгшэ Базз Олдриной хамта Һара дээрэ газардан 2 саг хахадые Һарын гадаргуу дээрэ үнгэрһэн ба харин энэ үедэ тэдэнэй багай Майкл Коллинс Ударидалгын Модуль дотор үлдэжэ, тойрог замда тэдэниие хүлеэжэ байба. Энэ амжалтатай аялгынгаа түлөө Армстронг Конгрессэй Сансарын габьяанай медаль хүртэһэн. Сансарын ниидэгшэ болохоһоон урда Армстронг АНУ-ай Тэнгисэй хүсэндэ алба хаажа, Солонгосой дайнда оролсожо байгаа.
Пүрбэ (гараг)
Пүрбэ гараг (тэмдэг: ) наранай аймаг дахи табадахи гараг юм. Эные абарга томо хиин гараг гэжэ нэрэлдэг ба ушариинь уг гарга хиинһээ тогтодог болоод наранай аймагай хамагай томо гараг юм. Түүнэй массань маша ехэ ба наранай аймагай бусад долоон гарагай массын ниилбэриһээшье ехэ байдаг. Пүрбэ гарагай татадаг хүсэн дэлхэйһээ олон дахин ехэ. Һүниинь цельсиин 1250 хэм халуун байха ба үглөөнь цельсиин 1700 хэм халуун байна. Сасараг туяа ехэтэй байдаг ушарһаа 150 000 километрай зайда байһаншье ами наһанда аюултай хэмжээһээ 500 дахин ехэ сасараг туяатай байдаг. Агаар мандаалдань гели байдаг болобошье ехэнхи хубииень уһантүрэгшэ эзэлнэ. Ород, бусад Европын хэлэнуудта Римэй бурхадай хаан Юпитерай (Jupiter) нэрээр нэрэлэгдэһэн.
Джеймс Уатт
Джеймс Уатт (James Watt, 1736 оной 1 дүгээр һарын 19-ндэ түрөө, 1819 оной 8 дугаар сарын 25-нда наһа бараһан)  — Шотландын зохёон бүтээгшэ, механик инженер болоод Ньюкоменай уурын хүдэлгүүрые һайжаруулһан Ехэ Британиин Хаанта Улас болон дэлхэй дахинда ажа үйлдэбэрэй хубисхалаар абашарха өөршэлэлтэй һуури боложо үгэһэн.
Пүрбэ (гараг)
2009 он гэхэд тэрэнэй 63 дахуулые нээһэн байһан. 16 томо байгаалиин дахуултай. Ио, Европо, Ганимеда, Каллисто гэһэн дүрбэн томо дахуултай Галилейн дахуулууд гэжэ нэрэлнэ.
Пүрбэ гарагай агаар мандал болон хэмжээнь асар ехэ даралтые үүдхэдэг. Хэрэб уг гараг руу сансарай хүлгэ элгээбэл тэрэнь секундын дотор эбдэрхэ болоно. Иммэ ушарһаа тэрэнэй дотоодо бүтэсые шудлаха боломжогүй юм. Пүрбэ гараг гурбан нимгэн сахиргатай.
Джеймс Уатт
Намтар
Джэймс Уатт 1736 оной 1 дүгээр һарын 19-ндэ Клайдай булангийн Рэнфрэширай Гринок хотодо түрэбэ. Түүнэй эсэгэ уһан онгосо барихаһаа гадана, уһан онгосотой гүйсэдхэгшэ байһан болоод хотынгоо юрэнхы хуули сахюулагшаар ажалалжа байһан боло түүнэй эхэ Агнес Муйрхэд нэрэ хүндэтэй гэр бүлэһээ гаралтай үндэр болбосоролтой эмэгтэй байба. Эсэгэ эхэ хоюулаа пресвисерианизм шажантай байһан болоод хатуу ковенантерүүд байба. Уаттай үбэг эсэгэ Томас Уатт тоогой ухаанай багша, Картсбёрнэй баронай хуули сахюулагша байгаа. Уатт һургуулида тогтомол ябажа шадаагүй. Эхилээд эхэ гэрээрээ түүндэ багшалжа байһан болобошье һүүлдэ Гринокой бага һургуулида ороһон. Тэрээр гарай маша ехэ дүйтэй болоод тоогой ухаанта абьяастай болохоо харуулаа. Хэдыхээр латин, грек хэлэнүүдтэ һонирхолгүй байһан абашье шотландиин арад түмэнэй домог яриаг шэмтэн һонирхожо байба.
Пүрбэ (гараг)
Пүрбэ гарагиинь наранай аймаг доторхи һугар гарагһаашье тодо гэрэлтэй, Эртэнэй Хитадта Пүрбэ гарагаар наһанай ойго тэмдэглэдэг байһан ушарһаа хитадууд "Наһанай одон" хэмээн нэрэлдэг. Европошууд ехэд хүндэтгэн тэнгэриин сахюусан Зубите-аар тэрые нэрэлдэг. Тус гарагай гадарга дээрэ тодо улаан үндэг хэлбэритэй толбо байдаг. Түүные томо улаан толбо гэжэ нэрэлдэг болоод 300-аад жэлэй наһатай. 1979 ондо "Жуулшан" сансар шудлалай станци Пүрбэ гараг гэрэлтэ сасарагаар хүрээлэгдэһэн байдагые оложо мэдэжээ. Тус гарагай гэрэлтэ сасарагынь томо, бага хара үнгын шулуун хэһэгүүдһээ тогтоһон байна. Хара үнгын шулуунь наранай туяае ойлгодоггүй.
Джеймс Уатт
Намтар
Түүные 18-тайда эхэ наһа баража, эсэгынхэ бэе доройтожо эхилбэ. Уатт Лондон руу хэмжэхэ багажа хэрэгһэл хэжэ һурахаар нэгэ жэлын хугасаатай ябажа ерээд Глазгодо багажа хэрэгсэл хэхэ бизнесээ байгуулахые зорибо. Гэбшье тэрээр дадалгын долоон жэлын хугасаагаа дүүргээгүй байһан ушарһаа хэдыгээр Шотландта тоогой ухаан багажа хэрэгсэл хэдэг өөр хүн байгаагүй болобошье Глазгогой алхашадай холбоо (алха хэрэглэдэг бүхы гар уршуудын нэгэдхэһэн) түүнэй үргэдэлые хүлээжэ абаагүй.