cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Бейрут
Бейрут (بيروت‎), Ливанай ниислэл хото, Газарай дундада тэнгисэй эрьедэ байдаг уһанай боомто мүн. 1,9 сая ажаһуугшадтай (2012, хотын захатай). Хүнгэн, хүнэһэнэй үйлэдбэрилгэ. Уласхоорондын ниидэхэ онгосын буудал. Дээдэ һургуулинууд. Музейнүүд. XVIII (али XV) зуун жэлһээ хойшо Берит, Берута (Բեյրութ, ביירות‏‎‎‎) нэрээр мэдэгдэнэ. Эртын Грециин болон Римэй үедэ томо наймаанай ба дархалгын түб байгаа. VII зуунһаа хойшо Арабай халифта уласай нэгэ хэһэг болобо. XIV—XV зуун жэлдэ Египедэй мамлюгүүдэй засаглалай доро байгаа. 1516—1918 оной хоорондо Османай эзэнтэ гүрэнэй нэгэ хэһэг байгаа. 1920-43 оной хоорондо Франциин Ливандахи мандадай засаг захиргаанай түб, 1943 онһоо бэе даанги Ливанай ниислэл болобо. Санхүүгэй түб. Финикиин, Римэй, Византиин барилгануудай һандархай үлэгдэл, мечеть сүмэнүүд: Джами аль-Омари (XIII зуун), «Ордоной» (XV зуунай эхин) мечеть сүмэ.
Категори:Ливан Категори:Азиин ниислэлнүүд
Никарагуа
Никарагуа - Америкийн улас.
Категори:Хойто Америкэ
Дотоодын ниитэ бүтээгдэхүүн
Дотоодын ниитэ бүтээгдэхүүн ( англ. gross domestic product), тобшолһон нэрэ - ДНБ ( англ. GDP) — тодорхой хугасаанда тухайн орондо шэнээр бүтээгдэһэн бараан болон үйлшэлгээнүүдэй заха зээлиин үнын ниилбэри юм. Мүнөө сагта энгиинээр Нэгэ хүндэ оногдохо ДНБ улас оронуудай ажамидаралай нюруу заагша болодог. ДНБ-ые үйлэдбэрилэлтын, ашаглалтын, хубаарилалтын гэһэн гурбан аргаар тоосодог. Ондоогоор хэлэбэл, Дотоодын ниитэ бүтээгдэхүүндэ тухайн уласай хилэ дотор байдаг бүхы үйлдэбэрилэлые оруулжа тоосоно. Үндэһэнэй ниитэ бүтээгдэхүүн гэдэг гадаада байдаг тухайн уласай эрхэтэнэй ажахын нэгэжын үйлэдэбэрилэлые оруулжа тоосодог юм.
Зардалай арга
ДНБ = Хубиин хэрэглээнэй зардалууд + Дотоодой хүрэнгэ оруулалта + Засагай газрай хэрэглээнэй зардлууда ба ниитэ хүрэнгэ оруулалта + (Экспорт - Импорт) гэжэ тоосохые зардалаар ДНБ-ые тоосохо арга гэнэ.
Хyбаарилалтын арга
Xүдэлмүрэй хүлэһэ, үндэһэн хүрэнгын элэгдэл, ашиг түүнтэй адилтгаха орлого, шууд буһа татбар зэргэ орлогой элeмeнтүүдын ниилбэрээр тоосохые хубаарилалтай арга гэнэ.
Франческо Петрарка
Франческо Петрарка (Francesco Petrarca; — ) Италиин Һэргэн мандалтын үеын түлөөлэгшэ ирагуу найрагша ба уран зохёолшо. Өөрынгөө үльгэр жэшээ болохо Данте ба Боккаччо хамта бүхы Европын соёлые нүлөөлбэ.
Дотоодын ниитэ бүтээгдэхүүн
Мүн үзэхэ
Категори:Эдэй засаг
Франческо Петрарка
Зүүлтэ
Категори:Намтар Категори:Персоналии, чья дата рождения не установлена Категори:7 һарын 3 наһа бараһан Категори:1374 ондо наһа бараһан
Аэростат
Аэростат (ἀήρ — «агаар», στατός — «зогсохо») — бэедээ байгаа хиин (газай) хүшөөр ниидэдэг агаарһаа хүнгэн ниидэхэ аппарат.
Зүүлтэ
Категори:Ниидэлгэ
Хойхо
Хойхо (Phalacrocorax) – зэрлиг томо шубуун.
Категори:Шубууд
Панама
Панама - Америкын улас.
Агаараар тарилга
Агаараар тарилга — аэропланаар хүдөө ажалай ургамал тариха.
Зүүлтэ
Категори:Хүдөө ажахы Категори:Ниидэлгэ
Сальвадор
Сальвадор - Америкийн улас.
Категори:Хойто Америкэ
Буга
Бугынхин (Cervidae) болбол хүрин халюун зүһэтэй, дагаанай шэнээн бэетэй, ой хүбшэ, буртаг болди газарта байдаг, ранга ехэ эбэртэй, үбһэ ногоо ба модоной мүшэр эдидэг аса туурайтай айхабтар һайхан амитан, манай агнуушад хабар зуунай үедэ алажа түүнэй шуһан эбэр ба арһа мяхые олзолдог.
Категори:Бугынхин
Рождество
Рождество гэжэ (монгол хэлээр Зул Сарын Баяр) (ород хэлээр Рождество Христово) (Η κατά σάρκα Γέννησις του Κυρίου και Θεού και Σωτήρος ημών) - бэлгын тооллын шэнэ жэл. Хабарай тэргүүн һарын шэнын нэгэндэ тэмдэглэдэг. Орон даяар амардаг. Эхэ үрсын баяр болон Хүүгэдэй баяр зэрэг олон нэршэлтэй. Христиан шажанай бурхан болон тэнгэри Иисус Христос түрэhэн.
Сент-Винсент ба Гренадин
Сент-Винсент ба Гренадин - Дунда Америкын улас.
Категори:Хойто Америкэ
Хүнэй хүгжөөлгын индекс
2019 UN Human Development Report (inequality-adjusted).svg нюруугаар улас оронуудые дээдэ (англи хэлээр very high), дээгүүр (high), дундажа (medium), доогуур (low) гэжэ зэрэглэхэдэ ашаглагдадаг холимог статистик хэмжэгдэхүүн юм.
ХХИ-ээр дэлхэйн улас оронуудтахи хүнэй амидаралай дундажа наһалалта, бэшэг үзэг тайлагдалта, болбосоролой нюруу, амидаралай хэм хэмжээ зэргээр харисуулжа үнэлдэг болохоор энэнь хүнэй һайн һайхан байдал, хүгжөөлгын тоон хэмжэгдэхүүн болодог. Мүн түүншэлэн ХХИ-е хото, тосхон, можо гэхэ зэргэ орон нютагай нюруунуудта хэмжэдэг.
Хэмжүүр ба тоосоолол
2010 оной 11-р һарын 4-нд хэблэгдэһэн Хүнэй Хүгжөөлгын Тайланда 2010 онһоо эхилэн саашада доорохи гурбан хэмжүүрые хослуулан ниилүүлжэ тоосоолхые мэдэгдэһэн юм.
Зүүлтэ
Категори:Эдэй засаг
Сент-Китс ба Невис
Сент-Китс ба Невис - Америкийн улас.
Категори:Хойто Америкэ
Москвагай хотын дума
Мовсквагай Хотын Дума (Московская городская дума) — болбол холбооной шухала зэргын хото Москвагай хуули тогтоохо түлөөлэгшэй орган юм. Москвагай хотын Думын статус ба бүрэн эрхые Москва хотын Уставаар, һунгуулиин журамые — Хотын һунгуулиин Хууляар тогтоодог.
1994-һоо 2014 оной хоорондо Москвагай хотын Думын түрүүлэгшээр Владимир Платонов ажаллаһан ба 2014 онһоо Алексей Шапошников ажаллажа байна.
Москва хотын Думын түүхэ 1785 оной II Екатеринын гаргаһан Хотонуудай эрхэ, ашаг туһын тухай дүримһөө эхилһэн. Дүримые дахажа, Юрэнхы ба Зургаан зэргэлэлэй думые байгуулба. 1799 ондо тэдээнэй ажаябуулгые I Павелэй тогтоолоор болюулһан ба I Александр Екатеринын хотын дүримэй үйлые һэргээһэн. XIX зуунай 2-р хахадта ба XX зуунай эхин үедэ хотын думын һунгуули, ажаябуулгые 1862 оной Москва хотын олониитын захиргаанай журам, III Александрай Хотын захиргаанай журамаар тогтоогдодог байһан. Февралиин хубисхалай һүүлдэ 1917 оной зундаа Түр зуурын засагай газарай тогтоолые дахажа хотын думын һунгуули ябагдаһан. 1917 оной 11 һарын 5 (18)-да Большевигууд засагай эрхэндэ гараһанаар хотын думые татан буулгажа, хотын ажахын ударидалгые Бүһэ нютагай думын Зүблэлдэ һэлгүүлжэ, тиигээд 1918 оной 3 һарада Москвагай хүдэлмэришэдэй ба сэрэгүүдэй депутадуудай зүблэлэй президиумдэ һэлгүүлһэн.
Москвагай хотын Думын мүнөөнэй түүхэ 1993 оной 12 һарын 12-ной I таталгын һунгуули болһоноор эхилһэн.
Хилмэ
Хилмэ (Acipenser baerii)– Байгалай хаан загаhан. Байгал соо 50-60 жэлнүүдэй туршада амидаржа ябадаг, 100-130 кг хүрэтэр шэгнүүртэй, 180 см хүрэтэр ута. Удаанаар ургадаг: түрүүшын жэлнүүдтэ 100-100 граммаар, саашадаа жэлдээ 2-3 килограммаар. Сэлэнгэ, Баргажан, Дээдэ Ангар мүрэнүүдэй Байгалда ородог адагуудаар, нуурай оёор багаар, тэндэхи амита бодосуудаар хооложо амидардаг. Эртын галабhаа хилмэ барижа захалhан байдаг. Энээниие эртэ урдын хабсагайн зурагууд гэршэлнэ. Хомхойгоор олзоборилго энэ загаhанай тоо толгойе үсөөрүүлээ, тиигэжэ хилмэ “Хоморой ба үгы болохо туйлдаа хүрэhэн түхэлнүүдэй” Улаан номдо оруулагданхай.
Категори:Загаhад
Диверси
Диверси (diversio — «төөрюулгэ») — дайсанай мүр ухааниие төөрюулхэ зорилготойгоор дайнай газарһаа холохон сэрэгэй байлдаанай һургуули (маневр) хэхэ ябадал.
Сэрэгэй бааза
Сэрэгэй бааза — зон, арми, экспедицинүүдые алибаа юумээр хангааха складууд, дархалдаг газарнууд, бараагууд.
Зүүлтэ
Категори:Сэрэг
Һабаб Дүйсэн
Лхабаб Дуйсан (Лхабаб Дуйчен,, Вайли lha babs dus chen — «Бурхан уруудаһан баяр»), али буряадаар Санжадай хурал Буддын шажанай ехэ һайн үдэр ба баяр юм. Энэ үдэр агуу ехэ Будда Бурхан манай дэлхэйһээ уруудаһан үдэр юм. Лхабаб Дуйсан Түбэдэй литын 9 дугаар һарын 22 үдэрөөр тэмдэглэжэ байна. Лхабаб Дуйсан Грегориин литын 2013 ондо 11 һарын 24 үдэр, 2014 ондо 11 һарын 13 үдэр, 2020 ондо 11 һарын 7 үдэр байна.
Категори:Буддын шажан
Аха гол
Аха гол (һоёд Ок-хем - годли мүрэн) - Орос Уласай, Буряад Уласта болон Эрхүү можодо урдадаг мүрэн. Ангар мүрэндэ шудхан ороно. Мүрэнэй утань - 630 модо. Мүрэнэй һаба газарай талмай - 34 000 модо². Эхин - Саяан уула. Адаг - Ангар мүрэн.
Категори:Эрхүүгэй можо
Сент-Люси
Сент-Люси - Америкийн улас.
Категори:Хойто Америкэ
Тэгшэдхэл
thumb|right|Тэнсүүгэй тэмдэг [[Роберт Рекордын номдо 1557 ондо түрүүшынхиеэ хэблэл соо үзэгдэһэн (
Тринидад ба Тобаго
Тринидад ба Тобаго - Америкийн улас.
Тэгшэдхэл
14 x + 15 = 71
Тринидад ба Тобаго
Категори:Хойто Америкэ
Тэгшэдхэл
тэгшэдхэл)]] Тэгшэдхэл  — гээшэ янзын тэнсүүри, эндэһээ юрэнхыдөө f, g тоото функци, хариншье баһал үлүү хэсүү функци — жэшээлбэл, вектор-функциин тэгшэдхэл, функционал тэгшэдхэл гэхэ мэтэ.
Тэгшэдхэлэй шиид
[[Файл:Fixed Point Graph.png|thumb|
x = f ( x )
тэгшэдхэлэй шиидые графикын аргаар ололго]] Тэгшэдхэлые бодохо — тэгшэдхэлые тэнсүүритэй болгохо аргументын удха олохо ябадал юм. Аргументуудай боломжотой удха нэмэри эрилтэ болгон табижа болохо (бүхэли тоон, бодото тоон гэхэ мэтэ).
Үгтэһэн функциин аргумент (заримдаа «хубисагша» гэдэг) тэгшэдхэлэй тохёолдолдо «мэдэгдээгүй тоо» гэнэ.
Тус тэгшэдхэл тэнсүүритэй болгодог мэдэгдээгүй тоонуудай удхые шиид гү, али изагуур гэнэ.
Тэгшэдхэлые бодохо хадаа бүхы шиидэй олонлигые олохо гү, али иимэ шиид үгы байхые тодоргохо юм.
Зүүлтэ
Категори:Алгебра
Балл
Балл — алибаа үзэгдэлдэ (һалхи, газарай хүдэлөөн, ургаса гэхэ мэтэ) сэгнэлгэ үгэхэ тогтомол хэмжээ, нэгэжэ. Жээшэнь, һурагшадай хэшээл сэгнэхэдэ табидаг тооной тэмдэг.
Зүүлтэ
Категори:Хэмжэлтын нэгэжэ
Бимба (гараг)
Бимба гараг (тэмдэг: ) — Наранай аймагай хоёрдохи томо гараг (Пүрбын дараа), Наранһаа тоолбол зургаадахи гараг юм. Бимба болон Пүрбэ, Далайн ван, Тэнгэриин ван Нараниие хиин гарагууд гэдэг.
Татар хэлэн
Татаар хэлэн (татаар: татар теле,татарча) — Алтайн хэлэнэй изагуурай түрэг хэлэнэй бүлэгэй аялгуу юм.
Бимба (гараг)
Бимба гарагынь уһантүрэгшэ болон бага хэмжээнэй гели зэргэһээ тогтоно. Бүтэсынь шулуулиг, мүльһэнһөө тогтохо сүмэ, металл уһантүрэгшэһөө тогтохо манти ба хиин гадаад дабхараа юм. Гаданахи агаар мандалынь /юрэнхыдөө үнгэлиг бэшэшье гэһэн хааяа удаан оршохо онсолгонууд бии болодог. Бимба дээрэ һалхинай хурдан 1,800 км/сагта хүрэхэ болоод энэнь Пүрбынхиһаа харисангы ехэ юм. Татадаг хүсэниинь Дэлхэйн болон Пүрбын хүсэнүүдэй дундажа оршом юм. Бимбань мүльһэн, бага хэмжээнэй шулуунай хэлтэрхы, тооһонһоо тогтохо сахиргын системэтэй. Гарагые одоогоор жаран нэгэн дахуул тойрожобо тогтооһон болоод үүнһээ гадана хэды зуун дахуулансарнууд сахирга дотор оршоно. Бимбын хамагай томо дахуул Титаниинь Наранай аймагай хоёрдохи томо дахуул (Пүрбын Ганимедэй дараа ороно) болоод Һагба гарагһаашье томо хэмжээтэй. Үүнһээ гадана ехэхэн хэмжээнэй агаар мандалтай сорын ганса дахуул юм.
Татар хэлэн
Иске имля
Х в.—1920:
Бимба (гараг)
Бимбын ород нэрэ сатурн — Римэй хүдөө ажахы, ургасын бурхан Сатурнай нэрээр нэрэлэгдэһэн. Одон ороной тэмдэгынь тухайн бурханай хадуур болоно (юникод: ♄).
Татар хэлэн
Яналиф ("шэнэ аабааха")
1927—1939:
Кирилл үзэг
1939—мүнөө:
Холбооһон
Категори:Татарстан Категори:Хэлэнүүд
Ямайка
Ямайка - Америкын улас.
Категори:Хойто Америкэ
Ангола
Ангол - Африкын улас. Ниислэл - Луанда.
Сахилгаан гүйдэл
Сахилгаан гүйдэл — сахилгаан сэнэгэй урадхал (хүдэлөөн) юм. Сахилгаан сэнэгүүдэй сэгсэтэй хүдэлөөниие сахилгаан гүйдэл гэнэ.
Ангола
Категори:Африка
Сахилгаан гүйдэл
Дамжуулагшад гүйдэл үүдэхэ буюу байжа байхын тулада дараахи 2 нүхэсэл зайлашагүй шаардалигтай.
Гүйдэлэй СИ системэ дэхи нэгэжэнь Ампер болоод нэгэ ампер нь нэг секундэд урсан өнгөрөх нэг кулон цэнэгийн хэмжээгээр илэрхийлэгдэнэ.
Гүйдэлэй хүсэн
Сахилгаан гүйдэлые гүйдэлэй хүсэн гэдэг скаляр хэмжэгдэхүүнээр тодорхойлдог. Нэгэжэ хугасаанда дамжуулагшын хүндэлэн огтололоор үнгэрхэ сэнэгэй хэмжээе гүйдэлэй хүсэн гэнэ
Хэмжээ ба шэглэлынь хугасааһаа хамааржа өөршэлэгдэхэгүй гүйдэлые тогтомол гүйдэл гэнэ.
Гүйдэлэй нягта
Гүйдэлэй хүсые дамжуулагшын хүндэлэн огтололын талмайда харисуулһан харисаагаар тодорхойлогдохо хэмжэгдэхүүные гүйдэлэй нягта гэнэ.
Тогтомол гүйдэлэй нягтань нэгэ түрэлэй дамжуулагшын хүндэлэн огтололдо адлихан байна. Иимэдэ гэжэ оложо болоно. Янза бүриин огтолол бүхы дамжуулагшын гүйдэлэй нягтань тэдэгээрэй хүндэлэн огтололой талмайда урбуу пропорциональ байна.
Дамжууулагшын эергэ сэнэгэй хүдэлөөнэй шигые гүйдэлэй шиг болгон абадаг. Иимэдэ металл доторхи сэнэгэй хүдэлөөнэй шиглэлынь гүйдэлэй шигэй эсэргүү байна. Дамжуулагша доторхи сэнэгтэ хэһэгүүд хурдатай хүдэлдэг. Иимэдэ гүйдэлэй хурдан гэдэгынь дамжуулагша дотор тархаха ц/ороной хурдан юм.
Гүйдэлэй үйлэшэлэл
Эндэһээ гүйдэлэй хүсэн байна.
Хэлхээнэй хэһэгэй Омой хуули
Хэлхээнэй хэһэгэй гүйдэлэй хүсэниинь үйлэшэлхэ хүсэдэлдэ шууд дамжуулагчшын эсэргүүсэлдэ урбуу хамааралтай.
Бүтүү хэһэгэй Омой хуули
Ямаршье сахилгаан хэлхээ гадаада дотоодо хэһэгтэй байдаг. Хэлхээнэй хэрэглэгшэтэй хэһэгые гадаада, гүйдэл үүдхэгшэтэй хэһэгые дотоодо хэһэг гэнэ. Үүнтэй уялдажа хэрэглэгшын / дамжуулагшын / эсэргүүсэлые гадаада, гүйдэл үүдхэгшын эсэргүүсэлэй дотоодо эсэргүүсэл гэнэ. R эсэргүүсэлтэй дамжуулагша, r дотоодо эсэргүүсэлтэй, \varepsilon — СХХ-тэй бүтүү хэлхээ абажа үзэе.
Эндэ Джоуль–Ленц хоёрой энерги хубирха ба хадгалагдаха хуулиие ашаглан бүтүү хэлхээн дэхи гүйдэлэй хүсэн -ын хоорондо холбоо тогтооё. Дамжуулагшын хүндэлэн огтололоор \Delta t хугасаанда \Delta q сэнэг үнгэрһэн гэбэл, энэ сэнэгые шэлжүүлхэ гаднын хүсэнэй ажал байна.
ушар болоно. Хэлхээнэй гадаада дотоодо хэһэгтэ энэ ажал хэхэд дулаан илгарха болоод түүнэй хэмжээнь Джоуль-Ленцын хуули ёһоор байна. Энерги хадгалагдаха хуули ёһоор болоно. гадаада, дотоодо хэһэг дээрэхи хүсэдэлэй уналта. Иимэдэ болоно. томьёое бүтүү хэлхээнэй Омой хуули гэнэ.
Хэрэб R \gg r байбал гүйдэл хамагай ехэ удхада хүрэнэ.
— гүйдэлые богони холболтын гүйдэл гэнэ. Энэ үедэ дамжуулагша утаһан шатана. Хэрэб r \gg R байбал энэ хэлхээнэй хүсэдэл ойролсоогоор СХХ-тэй тэнсүү байна.
Белорусууд
Белорусууд (белорос беларусы)
Lubomirskia baicalensis
Lubomirskia baicalensis – Эндемична губка. Эдэ ургамалнууд газаа түхэлєєрєє үльгэрэй ургамалнууд мэтэ. Хатуу хальhатай, hалаа олонтой эндемичнэ губканууд уhанай 2-hоо 40 м хүрэтэр гүнзэгыдэ бүхэли ой мэтэ ургадаг. Эдэ болобол газар дээрэ эгээл түрүүлэн бии болоhон нэгэ клеткэтэй ургамалнууд гээшэ. Зоохрелы гэжэ замагууд тэдээниие ногоон үнгтэй болгодог.
Категори:Губканууд
Балласт
Балласт (ballast) — онгосо гэхэ мэтэ дээрэ тэнсүүреэ алдангүй байхын тула тээхэ үлүү ашаан, һаад; хэрэггүй үлүү юумэ.
Шубуун
Шубууд (Aves) — хоёр хүлтэй, халуун шуһатай, һээр нюргатанай дэд хүрээндэ багтаха амитад юм. Бэень үдээр бүрихэгдэһэн, шүдэгүй, хатуу яһархаг хушуутай. Шубуунай хэмжээнь хамагай жаахан һоно билзуухай 5 см хамагай томо болохо тэмээн шубуун 2.7 метр үндэр, 150 кг хүрэтэрхи жэнтэй гэхэ мэтэ янза бүри байна.
Одоогоор Дэлхэй дээрэ 9792 үлүү зүйлэй (2007 мэдээнээр), тэрэ тоодо Россиин газар дайдада — 789 зүйлнүүд (энэ тоодо 125 уургайлдаггүй зүйлнүүд, 7 усадхагдаһан зүйлнүүд) шубуун мэдэгдээдэ байна. Халуун, һэрюун, хүйтэн, туйлын бүһэнүүд болон тэнгис, далай гээд дэлхэйн бүхыл бүһэн нютагаар тархаһан байха ба хүрээлэн бай оршондоо зохисоһон түрэлнүүд байна. Шубуудай тоо толгой хойто, урда хоёр туйлһаа экваторта ойртохо туһам ехэдхэдэгынь хоол тэжээл болон саг ууларилай нүхэсэлтэй холбоотой. Иимэһээшье олон зүйл шубууд нүүдэлэлэн амидардаг боложо һэн. Шубуудынь нэлээд үндэр хүгжэлтэй амитад болон ниидэхэд зохисоһон олон гайхалтай зохилдолгоотой. Монгол орондо 460 оршом зүйлэй шубуун нүүдэлэй болон һуурин байдалаар тохёолдоно.
Шубуудай олон янзын хэлбэри, дүрсэ
Шубуудынь бүхы түбинүүд, эхэ газарта амидарха ушар тухайн оршондоо зохисоһон олон янзын хэлбэритэй. Хамагай гол илгаануудынь бэеын хэмжээ, хушуунай хэлбэри, хүл, хүзүүнэй ута болон үнгэ юм. Хамагай жэжэ түрэлэй шубууд жэмэсэй шүүһэн, сэсэгэй бал, хорхой шумуул хоололно. Хамагай томо бэетэй, ниидэдэггүй шубуунда тэмээн шубуун, тоти зэргэ ороно. Үндэртэ ниидэдэг томо бэетэ шубууд байха ба бүргэд, таһа, салхич шувуу, хотон гэхэ мэтэ. Фламинго, тогоруу зэргэ ута хүлтэй, ута хүзүүтэй шубууд ехэнхи сагаа алхажа үнгэрүүлхэ тула үүндээ зохисожо һэн. Богони хүлтэй, ута хүзүүтэй хотон, хун, галуунь уһанда һайн сэлхэ уһанай шубууд болон толгойгоо уһанда шумбуулан загаһан, жараахай зэргэ хоол тэжээлээ барижа эдинэ. Хушуунь гол түлэб уһан худхахада зохисоһон хабтагай хэлбэритэй байдаг. Хотон шубуунай хушуунь доороо томо хальһан уутатай байха ба загаһан барихад сунан томо утхуур болодог. Шара шубуу, уули, бүргэд, таһа, харсага гэхэ мэтэ мяхашан шубууд дэгээ маягай махир хушуу, хурһан томо хумһатай байна. Богони хушуу, үргэн амтай хараасай, ураасайнь ниидэж байхадаа шумуул барихад зохилдоһон ажа. Тоти шубуунай махир хушуунь һамар, модоной үрэ гэхэ мэтэ хатуу хальһа яһые хилбархан хагална.
Хүгжэл гаралга
Шубуудай үбгэниинь мүлхигшэд байһан ба энэнь 150 сая жэлэй наһатай малтамал археоптерикс шубуу олдоһоноор бататай нотологдобо. Энэхүү жэгүүртэн үбгэ мүлхигшэдэй шэнжэ түрэхые хадгалһан, тухайлбал жэгүүрэйнгээ түгэсхэлдэ һарбуутай, ута һүүлтэй байба. Тэгэхэдээ зүбхэн энэ бүлэгэй һээр нюруутануудта байдаг шубуудай онсолигуудшье баһа ажаглагдажа байна.
Гол онсолигууд
Ниидхэ шадабариһаа гадана шубуудынь илангаяа мяхашан шубуудай хубида хараанай хүгжэл гойдо һайн, ехэхэн үндэрһөө олзоо хаража шададаг байна. Хоол унданай зуршалһаа хамааран хушуунь олон хэлбриие туһагдаг: хурса эрмэгтэй хушуунь мяхашан шубуудта, хүсэ нэмэгдүүлһэн бол тоншуулда, гуурһан хэлбэритэй бол жэргэдэг шубуудта гэхэ мэтэ. Үдэнииньшье гэһэн тэдэнэй амидаралай хэб маягта зохисоһон байдаг. Хүйтэн саг уларилда амидардаг шубууд зузаан үдэ һодоор хамгаалагдаһан байдаг, эрэгшэн шубуудай тодо үдэ һодониинь эмэгшэнээ өөртөө татахад, харин бүдэг үнгэнь зүһээ хубиргахад үйлэшэлдэг. Шубууниинь зүрхэн, уушаг болон шуһанайа эрьелтын тогтолсоотой хүйтэн шуһата амитан. Энэнь зарим зүйлэй шубуудта хүйтэн саг уларилтай болон үбэлэй үеэр хоол тэжээлээ эдибэхтэй хайха бололсоо олгодог.
Зунай дарааха хүнэһэнэй нөөсын хомсодолтой тулгаран олон зүйлэй шубууд дулаан орон руу нүүдэлэлдэг. Зарим зүйлнүүд үбэлжэхэ газараа хүрэтэр 10000 км зам туулаханьшье бии. Одоогой байдалаар 8000 зүйлэй шубууд байна. Тэдэнэй заримынь жэшээлбэл африкын тэмээн хируул болон шэнэ зеландиин киви ниидхэ шадабаригаа алдажа. Бор шубуу, хараасай, ээрүүл билзуухай зэргэ боро шубуунай багынхан бүхэ зүйлэй шубуудай 60%-ые бүридүүлдэг.
Шубуудай нүүдэл
Үбэл болон зунай амидаралай оршоной хоорондохо шубуудай нүүдэл болон залуу шубуудай бүлэгүүдэй зүг шэнгигүй ниидэлгүүд бараг бүхыл бүһэ нютагуудта ажаглагдадаг. Тэдэ газар нютагай хотхор гүдгэрэй байдал, Дэлхэйн соронзон орониие мэдэрхэ шадабари болон генетикын хүтэлбэриие баримталдаг. Илангаяа Америкэдэхи нүүдэлэй зонхилхо хэһэгынь хойто-урда гэһэн тэнхэлгын дагуу ябагдадаг. Түб Европодо нүүдэлэй үндэһэн хоёр шэглэл байдаг: баруунай дэгэлэйнүүд Гибралтар, Газарай дундада тэнгисэй дагуу Баруун Африка руу ниидэдэг; дурнын дэглиинүүд Дурнада Африка хүрэхэ замдаа Босфор, Иорданай хүнды, Синайн хахад арал, Нил мүрэнэй хүндые огтолон гарадаг. Усадхагдажа алга боложо бай биологиин түрэл зүйлнүүдые хамгаалха арга хэмжээнь зохисуулхад түбэгтэй, хэд хэдэн оронуудта нэгэн зэргэ хамгаалха арга хэмжээ ябуулхые шаардажа байна.
Ниүлүүлгэ ба үржэл
Ехэнхи шубууд ниүлүүлгэ болон үүр заһахадаа зорюулһан нютаг дэбисхэртэй байхые зорижо тэрэнэйнгээ хамгаалдаг. Тэдэгээрынь дуулажа (жэргэдэг шубууд) хамтарагшынгаа анхаарлые татадаг, эсэбэл харагдахыса дохёо, жэшээнь тодо үдэ һодоо ашагладаг. Шубуудай хосой холбоо үргэлжэлхэ байдалаараа янза бүри. Заримынь нугаһан мэтын шубуу шэнги үндэгэлхэ хүрэтэрхи далада үеэр хизаарлагдадаг бол мяхашан шубууд, уули, осон шубуу бүхыл амидаралаараа холбогдодог. Зарим зүйлэй шубууд хэмэл үүр баридаг бол заримынь нэгэ үүрые хэдэн жэлээршье ашагладаг. Осон шубууд боһоогоороо үндэгэлдэг ба үүр заһадаггүй. Бүхы шубууд ехэбшэлэн сагаан үнгын 1-20 хүрэтэрхи тооной үндэгэ гаргадаг. Эсэгэ эхэ шубууд үндэгэнэйхөө дотоодо байнгын температурые хадгалжа байхын тулада 11 үдэрһөө 20 долоо хоног хүрэтэр үндэгэнүүдөө дарадаг. Ангаахайнуудаа гаруута эсэгэ эхэнь тэдэниие хоололжо, ниидэхэд һургадаг. Хүрөө мэтын шубуунь шэмэгжэ байдалаар амидардаг: бусадай үүрэндэ үндэглэдэг ба өөр эсэгэ эхэшүүд тэдэниие асаржа хамгаалдаг.
Шубуудай ниидээнэй шадабари
Олон зуунай туршад хүн шубуун болон шумуул ниидэлгые дууряаха гэһэн һанаанда абтажа байһан хэдышье тэдэнэй оролдолго талаар үнгэржэ һэн. Шубууд өөрһэдын сээжэнэй хүсэрхэг балсангуудаа аэродинамика хөөрэлтые хангаһан хэлбэритэй, үдэ һодоор бүрихэгдэһэн далинуудай дэбэлтые хурдаһагахын тулада ашагладаг. Далинуудынь ниидэлгые хүнгэбшэлхэд зорюулагдаһан маша хүнгэн, хооһон яһатай байдаг.
Түнхэнэй аймаг
Түнхэнэй аймаг (Тунки́нский райо́н; Түнхэнэй аймаг, Tünkhenei aimag) — Буряад Уласай аймаг. Аймагай түб — Хэрэн (Кыре́н) һуурин. Талмай:. Хүн зон:.
Газар зүй
Түнхэнэй аймагай харьяата газар Зүүн Саяанай ба Хамар-Дабаанай шэлэнүүдэй хоорондо Эрхүү мүрэнэй хоёр эрьеэр байдаг юм. Уулануудайнь эгээл үндэр Мүнхэ-Һарьдаг 3500 метр үндэр юм.
Аймагые һэтэ 179 км. утатай харгы гарадаг. Урдандаа энэ зам Монголһоо Сибирь руу мал туудаг гол харгы байһан юм. Жэшээнь, 1915 ондо энэ замаар 98 922 толгой мал гараа гэһэн баримта бии. Загта тосхон багаар энэ харгыһаа Аршаан ошоһон (33 км.) һалаа бии.
Монһоо Ахын аймаг руу ошоһон харгы хэгдэнхэй. Зүүн-Мүрэн багаар хадануудые дабажа Зэдэ голой эхин руу, Санага ошоһон морин харгы байдаг. Мүнөө Түнхэнэй дайдаар Мондын метеостанци гараһан харгы Орос Монгол хоёрой аралжаа наймаанай гол харгынуудай нэгэн болонхой.
Түнхэнэй аймаг ашагта малтамалнуудаар баян. Никель, туулган, хром, молибден, зэд, мүнгэн, алтан, асбест, хризотил, номин, лазурит, хас эрдэни болон бусад, тиихэдэ барилгада хэрэглэгдэхэ малтамалнууд бии гээд шэнжэлгэнүүд элирүүлһэн байдаг.
Хүн зон
Аймагта гол түлэб буряадууд, ородууд ажаһуудаг. Бүри урдандаа Эрхүүгэй эхин багаар эвенкнүүдэй, уряанхайшуулай нүүдэл бүлэгүүд дайралдадаг байһан, тэрэ үеэр Мон шадарай буряадууд мүн лэ нүүдэл байдалтай байһан юм. 1931 оноор лэ тогтонижонги байдалда ороһон байдаг.
буряадууд — 61,4 %, ородууд — 37,0 %, татарнууд — 0,4 %, һоёд — 0,3 %, украиншууд — 0,3 %, белорусууд — 0,1 %, чувашууд — 0,1 %, мордва — 0,2 %, армянууд — 0,11 %.
Түүхэ
Инженер-поручик Чертков 1809-1810 онуу-даар Аршаан шадарай урданай «барилганууд» дээрэ түрүүшын археологическа шэнжэлгэнүүдые хэһэн юм. ХIХ зуун жэлэй мэдээжэ зоолог, археолог И.С. Поляков нютагай хасагуудһаа гарбалтай юм. Тэрэ Мон, Хуурай-Һубаг тосхонууд шадар шулуун зэбсэгэй үеын, Жэмһэг, Тооро, Түнхэн багаар шэнэ шулуун зэбсэгэй үеын хүнүүдай ажабайдалай үлэгдэлнүүдые олоһон байгаа. Дундада зуун жэлнүүдэй үеын хүүрнүүд бии.
Монголой хаашуулай Байгал шадар дайгаар орохо тухай мэдээ абаһан Эрхүүгэй 20 хасагууд И.М. Перфильев түрүүтэй Түнхэн голой Эрхүүдэ шудхадаг адаг багаар Түнхэнэй острог бариһан байгаа. Түнхэн тосхоной 1816 оной һургуули Буряадай эгээл түрүүшын һургуулинуудай нэгэн юм.
ХIХ зуун жэлдэ Түнхэнэй аймаг сүлэлгын газар болоһон, Түнхэн тосхондо декабристнууд В.С. Толстой (1827-1829 онууд), Ю.К. Люблинский (1829-1844 онууд) гэгшэд ажаһуугаа. Хубисхалшуудай һуудал, байдалда хабаатай газарнууд аймагта олон, тэдэнэй хүүрнүүд бии.
Эмтэй, домтой халууншье, хүйтэншье аршаанууд аймагай дэбисхэр дээрэ тон элбэг. Ганса курортнуудые нэрлэбэл, Аршаан, Ниловэ Пустынь, Шумааг, тиихэдэ нютагай хэмжээнэй амаралтын, эмнэлгын удхатай аршаанууд олон юм.
Түнхэнэй аймагай үндэр һуудалтай обоонуудые нэрлэбэл олон юм. Тэдэнэй үсөөхэн тэдыень тоолобол: Бурхан-Баабай, Буха-Ноён, Улаан-Горхон, Үндэр Бүрин хаан, Хаан-Уула, Тоёо-Баабай, Хонгор-Уула, Хэрэнэй Тэбхэр Сагаан ноён, Шаргай ноён, Шойжол-Хаан болон бусад.
Литва
Литва (Lietuva), албан ёһоор Бүгэдэ Найрамдаха Литва Улас (Lietuvos Respublika) — Зүүн хойто Европодо оршодог Балтиин гурбан оронуудай урда талынхи улас.
Литва хойто талаараа Латви (хилэ 453 км ута), зүүн талаараа Беларусь (502 км), баруун урда талаараа Польшо (91 км), Ород (Калининград можооор 227 км) гэхэ дүрбэн уластай газараар хиллэжэ, баруун талаараа Балтиин тэнгистэ гараха 97 км эрье газартай.
Литва 65 300 км² (дэлхэйдэ 123-р томо) газар нютагтай болон 2012 ондо 3,2 сая хүн зонтой (дэлхэйдэ 151-р олон) байна. Нэгэжэ км²-тэ 50.3 хүн (дэлхэйдэ 120-р шэгүү) оногдожо байна. Газар нютаг, хүн зоной тоогоор дэлхэйн дундажаһаа доогуур байна.
Түүхэ
Эртын үедэ Балтиин тэнгисэй эрьеэр балт аймагууд байдаг байба. Тэдэнһээ Миндовг нэрэтэй хаби ойрые нэгэдхэжэ Литвагай гүнтэ уласые 1253 ондо байгуулһан. XIV зуун жэлэй үедэ улам хүсэрхэгжэжэ, мүнөөнэй Литва, Беларусь, Украина болон Польшо, Ородой зарим хэһэгые хамарһан Европын эгээн томо нютагтай улас боложо байба. 1569 ондо Люблинай хэрээгээр Польшын титимэй ба Литва ехэ гүнлигэй Речь Посполитой гэжэ холбоото уласые бии болобо.
1572 оной зунда II Сигизмунд Август наһан бараһанай һүүлээр Ягеллон хаан обог мүхэжэ һүйрээд, 1573 оной хуралдаан дээрэ Франциин хаанай дүү хүбүүн Һенрик Валуа хаанаар һунгагдаа бэлэй. Һенрих хаанаар һунгагдахын тухай зарлигые үгыхын урда Польшын хурал об тэрэнһээ хэдэ хэдэн уялга абаһан байна. Тэрэ уялганууд хадаа Һенрик Речь Посполитойн гүрэнэй үри түлэхэ, жэл бүри гүрэнэй мүнгэн санда 40 мянган флорин оруулха, хаанай засагые хизаарлаха «Зүйлнүүдые», баталха бэлэй. Польшо-Литвада табан һара үнгэрһэн хойно, Һенрик Францида гүйжэ бууба. 1576 ондо Трансильваниин гүн Стефан Баторий (1575 – 1586) шэнэ хаанаар һунгагдаба. 1582 оной 1 һарада Речь Посполитой ородуудтай Ям-Запольскийн хэрээ баталжа, Ливони ба Полоцкын орониие эзэмдэбэ. 1590-ээд ондо Украинада ба Белорусьта арадай буһалгаан болобо (К. Косинскийн ба С. Наливайкогой буһалгаан). 1596 ондо Брестын уни баталагдаба.
Ян Казимир хааншалалай үень Польшо-Литвын түүхэдэ «Үер» гэгдэнэ. 1590—1630-аад онуудта феодалай дарлалтын дээрэһээ Украинада Боһдан Хмельницкийнн казагуудай буһалгаан болобо. 1655 ондо X Карл Густав Польшые добтолжо Гданьскын Поморье, Ехэ Польшо ба Литвые эзэмдэбэ. Гансата Оросой Алексей Михайлович хаан зүүн зүгһөө добтолжо Смоленск, Вильно, Киевые эзэмдэбэ. 1656 ондо полягууд контр-добтолго эхилжэ, гүрэнөө задалжа хаяхаһаа аршалба. 1660 оной Оливын энхэ тайбанай хэрээнэй ёһоор Польшо Хойто Ливониие агуулһан абарга томо нютаг дэбисхэрые Швецидэ үгэжэ, Андрусовой эблэрэлэй ёһоор Зүүн Украиные ородуудта алдаба. II Ян Казимирай үхэһэнэй һүүлдэ Ваза хаан обог түгэсэбэ. III Ян Собеский 1683 ондо Веные осман түрэгүүдһөө хамгаалаад, саг зуура Польшын нэрэ хүндые һэргээһэн болобошье, тэрэнэй наһа бараһанай һүүлдэ Польшо бодитогоор бэеэ даанги улас байхаяа болёо һэн. 1686 ондо Польшо ородуудтай «Мүнхэ энхэ тайбангын хэрээ» баталба.
1697 ондо I Пётрын дэмжэһэн Саксониин курфюрст II Август Польшо-Литвын хаанаар һунгагдаба. Хүсэтэй Август XII Карлда эсэргүү Оростой ба Дани эб холбоо байгуулба. Удаадахи Хойто дайнда (1700–1721) XII Карл Станислав Лещинскийе Польшо-Литвын хаанаар томилһон. II Августын наһа бараһанай дээрэһээ болоһон Польшын залгамжалалай дайнай (1733 – 1735) үрэ дүндэ, Станислав хаан шэрээниие татагалзан арсажа Саксониин курфюрст III Август (1734 – 1763) Польшын хаан болобо.
Оросой эзэн хатанай II Екатеринын ба Пруссиин II Фридрих дэмжэһэн II Станислав (1764 – 1795) Польшо-Литвын һүүлшын хаанаар һунгагдаһан байгаа. 1768 ондо Оросой доминацида эсэргүү Барай конфедераци Франциин туһаламжатайгаар бии болоһон, харин 1772 ондо Оросой сэрэгэй хүсөөр дарагдаба.
Оросто хаанай ноёрхол унаһанай дараа Латви, Эстониин адляар 1918 ондо тусгаар тогтоножо, 1944 онһоо СССР-эй бүрилдэхүүндэ орожо, эсэстээ СССР бутархада эгээн түрүүндэл 1990 оной 3 һарын 11-нда тусгаар тогтонолоо зарлаһан байгаа.
Хүн зон
Латви, Эстони хоёртой харисуулхада үсөөн Росситой. 2011 оной тоосоогоор хүн зоной 84.6% (2.583 сая) литва, 6.0% поляк, 4.8% ород, 4.6% бусад яһа үндэһэтэ хүн юм байна. Литва хэлэн уласай ганса албан ёһоной хэлэн болоно. Литва хэлэн болбол балт түрэлэй оршон байгаа хоёр хэлэнэй нэгэ (нүгөөхи латви хэлэн) юм. Литва уласай нютаг дэбисхэр эхилээд 10 нэгэжэдэ, саашалбал дотороо 60 нэгэжэдэ хубаагдадаг. литваар "apskritis" (уезд; county) гэхэ томо нэгэжэнь дундажаар 6,530 км² нютаг, 320 мянган хүниие харьяалдаг. Буряад хэлэнээ «аймаг» гэжэ оршуулан ойлгобол боломоор байдаг юм. Литвада ниислэл Вильнюс (2011 ондо 552,445 оршон һуугшадтай байба), Каунас (321 200) тэргүүтэй зуун мянганһаа олон хүнтэй 5 хото байдаг.
Зүүлтэ
Категори:Балтиин уласууд Категори:Европын уласууд Категори:Хойто Европын уласууд Категори:НАТО-гай гэшүүн уласууд Категори:Европын Зүблэлэй гэшүүн уласууд Категори:Европын Холбооной гэшүүн уласууд Категори:НҮБ-эй гэшүүн уласууд Категори:Бүгэдэ Найрамдаха Уласууд Категори:1918 ондо байгуулагдаhан улас ба газар нютаг Категори:1990 ондо байгуулагдаhан улас ба газар нютаг
Бенин
Бенин - Африкийн улас.
Категори:Африка
Хахад дамжуулагша
Хахад дамжуулагша (ХД тэмдэглэгдэһэн) — сахилгаан гүйдэл һайн дамжуулдаг дамжуулагша ба сахилгаан дамжуулдаггүй тусгаарлагша хоёрой дундаха һаармаг шэнжэ шанарые үзүүлдэг материал юм. Хахад дамжуулагшын сахилгаан дамжуулха шадабаринь оршоной сахилгаан орон болон дулаанай хэмһээ шалтагаалжа өөршэлэгдэжэ байдаг. Энэ хомор шэнжэ шанарынь мүнөөнэй сахилгаан түхеэрэмжэдэ шухала хэрэгсээтэй болоод диод, транзистор зэргэ электроникын һуури элемэнтнүүдынь үүн дээрэ үндэһэлэгдэһэн болоно.
Металл дамжуулагшада электронэй урасхал дангаараа сахилгаан дамжалжуулдаг бол, хахад дамжуулагшын хубида элелектронһоо гадна эергэ сэнэгтэй "нүхэн"эй урасхалшье гэһэн сахилгаан дамжуулалтанда оролсоно. Нүхэниинь электронтой адли бэетэ зүйл бэшэ юм. Юрэнхыдөө бол хаа нэгэ газарһаа электрон ниидэн одоход орондонь үлэхэ эергэ сэнэгтэй хооһон орон зайе нүхэн гэжэ хэлэжэ байгаа юм. Нүхэниинь электронтой адли, хахад дамжуулагша дундуур сүлөөтэй хүдэлхэ боломжотой тула нүхэнэй урасхалынь эергэ сэнэгтэй сахилгаан урасхалые бии болгоно.
Хахад дамжуулагшын гол түүхэй эдынь сахюур ба түүнһээ гадна германи болон бусад олон түрэлэй ниилмэл материалнуудаар хэгдэдэг.
Хахад дамжуулагша доторхи сахилгаан гүйдэл
Сахилгаан дамжуулалай хубида дамжуулагша, хүндырүүлэгшэ хоёрой забаһариин байра эзэлдэг бодосые хахад дамжуулагша гэжэ ангилдаг. Байгаалида хахад дамжуулагша ехэ элбэг, газарай хүрһэндэ оршохо бүхы бодосой дэлэнхинь хахад дамжуулагша байдаг. Сахюур, селениинь хахад дамжуулагшада ороно. Хахад дамжуулагшын сахилгаан дамжуулалынь температураһаа онсогой хамаардаг шэнжэ шанараараа металлһаа илгаатай. Хахад дамжуулагшын температура нэмэгдэхэд эсэргүүсэл огсом бууржа сахилгаан дамжуулалынь металлайхатай ойролсоо болодог. Харин бага температурата бараг хүндырүүлэгшэ болодог. Германи бол 4 валентатай элемент. Түүнэй атом гадна бүрхөөл дотороо, сүмтэйгээ туйлын һула холбоотой 4 элекронтой. Хүршэ зэргэлдээ оршохо 2 атом хоорондоо хос элекроноор харилсан үйлэшэлнэ. Энэниие хос электронто (ковалент) холбооһон гэнэ. Уг холбооһон үүдэхэд атом бүридэ нэгэ электрон оролсоно. Үгэхэ хос электрон холбооһон тасархад һула электрон үүдэнэ. Халааха гэрэлээр үйлэшэлүүлхэ зэргэдэ хахад дамжуулагшын валентын электронуудай кинетик энерги нэмэгдэжэ, электроной холбооһон таһаржа валентын зарим, электрон һула болоно. Һула элэктроной байранда түүнтэй тэнсүү (+) сэнэгтэй нүхэн үлдэнэ. Энэниие сахилгаан орондо оруулбал электрон, нүхэн харилсан эсэргүү шэглэлдэ хүдэлнэ. Энэниие хахад дамжуулагша доторхи сахилгаан гүйдэл гэнэ. Сэбэр хахад дамжуулагша доторхи электрон, нүхэнэй тоотой тэнсүү. Иимэдэ хахад дамжуулагшань электрон нүхэн гэһэн хоёр сэнэгтэй. Сэбэр хахад дамжуулагшын сахилгаан дамжуулалые түүниин өөрын дамжуулал (индукци) гэнэ.
Холисон дамжуулал
Сэбэр хахад дамжуулагшын электрон нүхэнэй тоо сөөхэн байдаг ушар дамжуулал муутай байдаг. Гэбэш холисо нэмэгдэхэд дамжуулалынь сайжардаг онсолготой. Хэрбэ хахад дамжуулагша бодосто, түүнһээ олон валентатай элементые холибол валентын дутуу электроной уламһаа сүлөөтэ электроной тоо, ехэдшье электрон дамжуулал замхарна. Иимэ холисые донор холисо гэдэг. Донор холисотой хахад дамжуулагшые n-маягай хахад дамжуулагша гэдэг.
Хэрбэ хахад дамжуулагшые бодосто түүнһээ сөөн валленттай элементые холибол валлентын дутуу электроной уламһаа сүлөөтэ нүхэнэй тоо ехэджэ нүхэн дамжуулал зонхилно. Иимэ холисые акцентор холисо гэнэ. Акцентор холисотой хахад дамжуулагшые р-маягай хахад дамжуулагша гэнэ. Менделеевэй үелхэ системын 5 бүхын фосфор, арсеник донор, холисо бүлэгэй инди боронь акцентор холисо n- ба р-маягай хахад дамжуулагшын дамсжуулалые холисон дамжуулал гэнэ.
N-маягай хахад дамжуулагшын үндэһэн сэнэг зөөгшэнь электрон, үндэһэн бэшэ сэнэг зөөгшэнь нүхэн байна. Харин р-маягай хахад дамжуулагшын үндэһэн сэнэг зөөгшэнь нүхэн, үндэһэн бэшэ сэнэг зөөгшэнь электрон байна. Өөр түрэлэй дамжуулалтай хоёр хахад дамжуулагшын хоорондохи контактикые электрон нүхэнэй шэлжэл гү, али р → n шэлжэлтэ гэнэ. р → n шэлжэлтэ сахилгаан гүйдэлые шууд шэглэлдэ һайн дамжуулдаг. Энэ шэнжэ шанарые диод, транзистор зэргэ хахад дамжуулагша багажада хэрэглэдэг.
Нэгэ р-n шэлжэлтэ бүхы хахад дамжуулагшые багажын диод гэнэ. Хахад дамжуулагшые диодые германи, сахюур зэргэ бодосоор хэдэг. Германиие бүрижэ түүниин гадаргын оршомдо Р түрэлэй дамжуулалтай можо үүдхэнэ. Германи катод инди анод болоно. Үүнһээ гадна p-n хоёр шэлжэлтэ бүхы хахад дамжуулагша багажа транзистор гэжэ байдаг.
Үндэһэн сэнэг зөөгшын үүдхэһэн гүйдэлые диодой шууд гүйдэл гэнэ. Сахилгаан суранзан хэлбэлзэлые үдхэхэ, түүниие гарган абахад хахад дамжуулагшын электрон-нүхэн шэлжэлтын гол шэнжэ шанарые ашаглана. Оршон үедэ энэ зорилгоор хахад дамжуулагша триод гү, али транзесторые үргэн хэрэглэжэ байна.
Хахад дамжуулагшын эсэргүүсэл температураһаа ехэ хамаардаг. Энэ шэнжэ шанарые хахад дамжуулагша бүхы хэлхээгээр гүйхэ гүйдэлэй хүсэнэй хэмжээе ашиглан температурые хэмжэдэг. Иимэ багажые терморезистор гэнэ. Терморезистор бол хамагай хилбарихан хахад дамжуулагша багажа юм. Терморезисторые хэдэн микрометрһээ хэдэн см хүрэтэр хэмжээтэй болоод дугы, цилиндр сабха мэтын олон хэлбэритэй хэдэг. Ехэнхи терморезисторынь 170 К — 570 К хоорондохи температурые хэмжэдэг. Мүн асар үндэр (≈1300 К) асар бага ( -4-80 К) температурые хэмжэдэг терморезистор байдаг. Үүниин туһаламжатайгаар алас зайда оршох юумэнэй температурые хэмжэдэг. Хахад дамжуулагшые гэрэлээр гэрэлтүүлхэд сахилгаан дамжуулалынь нэмэгдэдэг. Мүн эсэргүүсэлынь өөршэлэгдэнэ. Тиимэ эсэргүүсэлые фоторезистор гэнэ. Хүхэрлиг кадмиһаа тогтодог гэрэл мэдрэмдхые нингэн дабхарга юм.
Шэнжэ шанар
Дамжуулагша, хахад дамжуулагша, тусгаарлагша гурбын сахилгаан дамжуулха шадабаринь энергиин бүһын бүтэсэтэйнь нягта холбоотой. Дан атом дахи электрониинь тодорхой хэдэн таһаралтатай энергиин удхыел абажа болодог. Харин маша олон атомууд хоорондоо холбогдон металл, хахад дамжуулагша мэтын хатуу бэетэ үүдхэхэ үедэ, тэдэгээрэй энергиин түбшингүүдшье гэһэн маша олоноороо хоорондоо холбогдон хэд хэдэн энергиин можые үүдхэнэ. Гэбэшье бэетын атомай бүтэсэһээ шалтагаалан эдэгээр энергиин можонуудой хоорондо забаһари үүдэхэ ба үүниие хорёотой бүһэ гэнэ. Өөрөөр хэлэбэл хорёотой бүһэнь электрон энергиин абажа болохогүй удхын можо юм.
Электрон агуулха хамагай үндэр энергиин можые валентын бүһэ гэхэ ба металлын хубида валентын бүһэнь тала дунда хүрэтэрээ электроноор дүүрэһэн байна. Иимэдэ, валентын бүһэ дэхи электронууд сүлөөтэй хүдэлжэ сахилгаан гүйдэлые һайн дамжуулна. Харин хахад дамжуулагша болон тусгаарлагшын хубида, валентын бүһэнь һула зайгүй болотороо электроноор дүүрэһэн байна. Энэ хэбээригээ бол эдэгээр материалнуудта сүлөөтэй электрон байхагүй боложо сахилгаан гүйдэл дэмжэхэгүй. Гэбэшье валентын бүһын дээрэхи хорёотой бүһэнь хахад дамжуулагшада харисангүй нам байдаг ушар, валентын бүһэһээ сөөн тооной элетронууд дулаан болон гэрэлэй энергигээр хорёотой бүһые гаталжа дээдэ талын хооһон энергиин бүһэдэ орожо ерэнэ. Энэ бүһые дамжуулалтын бүһэ гэнэ. Энэ үедэ валентын бүһэдэ эдэгээр электроной орондо адли тооной нүхэн үүдэхэ ба дамжуулалтын бүһэ дэхи электрон, валентын бүһэ дэхи нүхэнүүдынь хахад дамжуулагша дотор сүлөөтэй хүдэлжэ сахилгаан дамжуулна.
Холбооһон
Категори:Электродинамика
Baikaloplana valida
Baikaloplana valida – Планарии гэдэг хабтагай хорхойнууд. Байгал соо дабhагүй сэбэр уhанай дэлхэй дээрэ эгээл томо хабтагай хорхойнууд – байкалопланууд амидардаг. Мүлхижэ ябахадаа тэдэ утаашаа 40 см хүрэдэг. Уhанай зузаанай 100 метрhээ доошо дайралдадаг, тэдэ мяхаша хорхойнууд, бэеынь хоёр хажуугаар 100-100 гаран хүхэхэ аргатай мэдэрэлнүүд байдаг.
Баллон
Баллон (ballon, pallone) — монсогор шаазан саба, хабшажа багадхаһан хии (газ) хадагалха саба.
Доодо-Үдэ хото
Доодо-Үдэ (Нижнеудинск) — Оросой холбоото уласай Эрхүүгэй можын Доодо-Үдын аймагай засагай захиргаанай түб. Үдэ мүрэнэй Тасеевын мүрэн руу шудхажа ородог адагта һууна.
Баллон
Зүүлтэ
Категори:Техникэ
Доодо-Үдэ хото
Газар зүй
Доодо-Үдэ зундаа халуун, үбэлдөө хүйтэн. 7 һарада дундажаар +17,9 °C, 1 һарада дундажаар −20,6 °C.
Сахилгаан суранзан сасарал
Сахилгаан суранзан сасарал — вакуум гү, али материда өөр өөрыгөө түгээдэг долгиной үзэгдэл. Энэнь өөр өөрһэддөө перпендикуляр фазтайгаар, энергиин тархалтын зүгтэй перпендикуляр зүгтэ хэлбэлзэдэг сахилгаан, суранзан сасаралые бүрилдэхүүн хэһэгһээ тогтоно. Сахилгаан суранзан сасаралынь долгинойхоо дабтамжаһаа хамааран хэд хэдэн түрэлдэ хубагдана: үүндэ (дабтамжа ехэдхэхэ, долгиной ута багаһаха дарааллаар): радио долгин, микродолгин, терагерцын туяа, инфраулаан туяа, үзэгдэхэ гэрэл, ультраягаан туяа, рентген туяа, гамма туяа. Түрэл бүриин организмнүүдынь эдэгээр дабтамжуудһаа нарихан, өөршэлэгдэхэ забаһариие мэдэрдэг болоод энэ хэһэгые үзэгдэхэ спектр гү, али гэрэл гэнэ.
Сахилгаан суранзан сасаралынь үүнтэй харилсаха материда дамжуулагдаха болохо энерги ба импульстай байна.
Холбооһон
Категори:Сахилгаан суранзан
Инфузоринууд
Инфузоринууд (Ciliophora) – Байгалай нэгэ клеткэтэй янза бүриин амита бодосууд. Тэдэ хоёр бүлэг боложо хубаардаг:
Категори:Амитад
Эпишура
Эпишура (Epischura baikalensis) – томо бэшэ, миллиметр хахад тухайтай хабшаахай, Байгалай олон тоото нюрганай яhагүй амита юртэмсын нэгэн. Эдэ жэжэ хабшаахай түрэлтэн Байгалай уhанай бүхы зузаанда ехэ үүргэ дүүргэдэг, бүхы амита бодосуудай 90% шахууе бүрилдүүлдэг юм. Байгалай замагуудай ехэнхи хубиие эдидэг, тиихэдээ өөрөө омолиин хоол тэжээлэй нэгэн боложо ошодог.
Категори:Амитад
Банкното
Зүүлтэ
Категори:Мүнгэн
Одон орон шудалал
Одон орон шудалал буюу Астрономи — сансара дахи бэетүүд (одонууд, гараг, юртэмсэ г.м.) ба дэлхэйн агаар мандалһаа гадна ябагдаха үзэгдэлые шудалдаг шэнжэлхэ ухаан юм. Астрономи гэдэгэнь шууд утгаараа "ододын хуули" гэһэн удхатай ба грек хэлэнэй αστρονομία, астрономиа (άστρον - астрон, "одон" ; νόμος - номос, "нэрлэлтэйн хуули") гэдэгһээ гаралтай.
* Категори:Байгаалиин шэнжэлхэ ухаанууд
Дарья Беседина
Да́рья Станисла́вовна Бесе́дина (1988 оной 7 һарын 22-до Москвагай можоной Химкидэ түрэһэн) — оросой улас түрэшэ, 7-р таталгын Москвагай хотын думын депутат, 2017-һаа оной хоорондо «Яблоко» намай гэшүүн.
Намтар
Дарья Беседина Москвагай Архитектурын Дээдэ Һургуулиие (МАрхДҺ) «архитекторшо» мэргэжэлээр дүүргэһэн. Хүүгэд байхадаа тэр Германиин Гамбург хотодо 2 жэл ажаһууһан ба Орос, Германиин хотонуудой оршоной шанар хоорондын илгаае мэдэршэ байһан. Һуралсаха хугасаандаа Дариа мүнөөнэй хото шудалгаанай мэдээнүүдиие хэрэглэжэ хотын оршоные һайжаруулха зорилготой ашагай буһа «Хотын түсэлнүүд» байгуулгада ниилэһэн. Ян Гейл ба Вукан Вучик зэрэг экспертуудай хүдэлмэриһээ Беседина мүнөөнэй дүримээр түлэблэгдэдэг Ородой хотонуудиинь шанаргүй, энэрэнги бэшэ хотын оршон байгуулагдахада хүргэдэг гэһэн вывод гаргаһан.
2017 ондо Дарья «Яблоко» намда ороһон. Тэрээр 2013 онһоо хойшо улас түрын хэдэ хэдэн кампаниин штабда ажаллажа байһан ба 2018 ондо хотын даргын үмэнэ анхан шатын һунгуулида оролсожо, 21-һээ табадугаар байрада ороһон.
2020 оной 12 һарын 2-до Дарья Михаил Чижовтой хадамда гараһан.
Москвагай хотын Думын һунгуули
2019 оной 2 һарын 17-до «Хотын түсэлнүүд» фондын директор Максим Кац Москвада баригдаһан магистралиие задалалха повесткые ябуулха зорилгоор Москва хотын Думын һунгуулида оролсохоо мэдэгдэһэн. Дарья Бесединые кандидатаар зарлаһан ба кампаниие, олон полосатай магистраль болгожо заһаһан, Ленинградай проспект ябажа гарадаг № 8 тойрогто түсэблэһэн. Дарья Бесединые мүн Алексей Навальныйн «умное голосование» дэмжэһэн юм. Дарья Беседина тэрэниие дэмжэжэ суглуулһан гар табилгые шалгаһанай үрэ дүндэ дээр «Яблоко» намһаа регистрировалһан үсөөн хэдэн кандидатай нэгэ болоһон. Регистрировалһан болобошье Беседина оппозициин бусад кандидатые һунгуулида оролсуулхагүй байгаагые эсэргүүсэжэ жагсаалда оролсоһон. 2019 оной 7 һарын 26-да Москва хотын Һунгуулиин хороондо дарамта шахалга үзүүлһэн хэрэгэй хүрээндэ түүнэй эхэ эсэгын байранда һүниин нэгжэлгэ хиигдэһэн.
Дарья Бесединын 8-р тойрогой гол оппонентиинь КПРФ намай түлөөлэгшэ ба үмэниинь 2018 оной Москва хотын мэрэй һунгуулида 2-р байранда орожо байһан Вадим Кумин байһан юм. Бесединын кампанита ажалиинь олониитын үргэл суглуулга замаар гаргаһан мүнгээр һомолһон: дансада эрхэтэ нюурһээ 3,482 үргэл ороһониинь кампанида хэрэглэһэн мүнгэнэй 72%-иие эзэлһэн. Бултадаа һунгуулиин фондто 16 сая гаруй рубль ороһон юм.
Һунгуулиин үрэ дүндэ Дарья Беседина 1-р байрада орожо, депутат болоһон.
Москва хотын Думадахи ябуулга
Думада тэрээр Евгений Бунимович, Максим Круглов и Сергей Митрохин нарын хамта Яблоко фракцида ороһон.
Һамбург
Сүлөөтэ болон Һанзын Һамбург хото (Freie und Hansestadt Hamburg) — хото-улас. Улас-хото болоод Германи Уласай 16 газар можонуудай нэгэн. Хүн зоной тоогоороо улас гүрэндөө Берлин һүүлдэ хоёрдохи томо хото. 2014 оной тоосоогоор, 1 718 187 тухай ажаһуугшадтай.
Дарья Беседина
Москва хотын Думадахи ябуулга
2019 оной 10 һарада Москвагай бюджетиие анханай харалгын уншалгада, Думын заседани дээр Беседина бюджедэй проектын талаар олониитын шагналга хиихые нэхэһэн. Шагналга эмхидхэжэ дүүргэһэн. Беседина бюджедэй проектдо трамвай бариха мүнгэ, зам барихада гаргашалхын орондо троллейбус худалдажа абаха шэглэлгэ хараалһан бюджедэй заһалгые оруулһан болобошье заһалгые буруушааһан юм. Дарья Беседина бюджедэй проектын эсэргүү һанал үгэһэн 7 депутатай нэгэ болоһон.
Һамбург
Эльба мүрэн Хойто тэнгистэ шудхан ородог адагта байрлана.
Арюун Римэй эзэнтэ гүрэнэй үедэ Һамбург эзэнтэ гүрэнэй сүлөөтэ хото байгаа. 1871 оной Германиин нэгэдэлэй урда, бэе даанги бүрин эрхэтэ хото улас бэлэй.
Дарья Беседина
Москва хотын Думадахи ябуулга
2019 оной 11 һарада тэрээр Москва хотын Думын депутатуудта албанай автомобильһаа арсажа, хотын ниитиин тээбэри, таксигаар түлбэригүй ябалгын эрхээр солихо һанал гаргаһан ба энэнь депутатай тэдхэмжын жэлэй Москва хотын бюджетэй гарзые 100 сая рублиэр бууруулха боломжотой юм.
Һамбург
Талмай — 755,264 модо².
Дарья Беседина
Москва хотын Думадахи ябуулга
Москва хотын Думын депутатуудай үмэнэ Москвагай мэр Сергей Собянинай хэһэн тоосооной үеэр «Нэгэдэһэн Орос»-ой депутатуудай эсэргүүсэл ба унтарааһан микрофон байбашье Дарья «москвагай хэрэгэй» хэмжээндэ сүүдлүүлэгдэһэн хүнүүдэй талаар асуудал һуража, хүнүүд түрмэдэ хаагдаһанда харюусалгаа ойлгожо байгаа юу гэжэ хотын даргаһаа асууба. Энэ асуултые Москва хотын Думын тусхай комисс зүбшөөрхэгүй, болобошье Сергей Собянин харюулхаһаа өөр аргагүй болоһон.
Һамбург
Хотын дарга — Олаф Шольц.
Дарья Беседина
Москва хотын Думадахи ябуулга
Бесединын үгэ хэлэлгын дараа заседаниин дамжуулгые унтарааһан юм. Забһарлалгын дараа Беседина үндэһэн хуулида заһалга оруулхые һайшааһан Москва хотын Думын тогтоолой проектдо заһалга оруулха һанал гаргаһан. Мэдээсэлэй һайшаалай үмэни Беседина дэмы хооһон хэлэлгэ оруулхые һанал болгоһон, жэшээнь «учитывая, что В. В. Путин, его превосходительство, пожизненный президент» гү, али «учитывая что В. В. Путин это дар россиян человечеству». Энэнэй дараа Бесединые заседаниин түгэсхэл хүрэтэр үгэгүй болгоһон.
Һамбург
Зүүлтэ
Категори:Германи
Дарья Беседина
Москва хотын Думадахи ябуулга
2021 оной 11 һарада тэрээр Москвагай хотын думада хурданые 5 км/с үлүүбшэлһэн тохёолдолдо яла тохохо, 40 км/с үлүүбшэлһэн тохёолдолдо уялгата ажал хиилгэхэ гү, али 10 мянган рублиин яла тохохо тухай хуулиин проектые оруулһан.
«Яблоко»-һаа гаргалга ба олониитын хүдэлөөнэй байгуулга
2021 оной 12 һарын 28-да москвагай отделениин 98 гэшүүдэй хамта «Яблоко» намһаа гаргагдаба. Маргааша нь 12 һарын 29-дэ тэрээр «Яблоко» олониитын хүдэлөөные байгуулхаар түсэблэжэ байгаагаа зарлаба. Энэнь «„Яблоко“ партиие либерал, арадшалһан, хүнэй эрхын үзэл баримталалгын улас түрын хүдэлөөн болгон һэргээжэ, хуулита хүные парти мэтээр бусаажа абахые туршаха» юм.
Дарья, парти дотор хахарал гаража, «Яблоко» партиин ударидагша Николай Рыбаков һаналай илгаатай ушарһаа партиин гэшүүдээ гаргажа, партиин дотоодо арадшалалые усадхаһан, гээшэ мэдэгдэбэ. Тэрээр шэнэ хүдэлөөные партиин улас түрын залгамжалагша гэжэ үзэбэ.
«Эхо Москвы» радиостанциин сайтда ниитлэгдэһэн хүдэлөөные байгуулха тухай мэдүүлгэдэ, Оросой хуулиин дагуу улас түрын парти маягаар регистрировалхэ гү, али хэрбээ «Партиин үнэтэ зүйлые хубаалсадаг хүнүүдээр хинагдажа байбал»-һаа, «Яблоко» партитай бусаан ниилүүлхэ, гээшэ мэдэгдэбэ.
12 һарын 30-да Дарья Бесединын Telegram-каналда «Яблоко» олониитын хүдэлөөнэй юрэнхы суглаанай шиидхэбэриие ниитэлжэ, Дарьягые 2023 оной 12 һарын 15 хүрэтэр, өөрөөр хэлэхэдэ Николай Рыбаковой ударидагшын бүрин этигэмжын хугасаа дууһатал, даргаар томилбо.
Холбооһон
Категори:Химкидэ түрэһэн Категори:21-р зуунай улас түрэшэ Категори:Оросой Урбанистууд Категори:Оросой Видеоблогер Категори:МАрхДҺ-иин дүүргэгшэ Категори:Москвагай хотын Думын депутат Категори:«Яблоко» намһаа гаргагдаһан Категори:Оросой эмэгтэй улас түрэшэ
Тусгаар Уласуудай Хамтын Нүхэрлэл
Зүүлтэ
Категори:Олон уласай байгуулалгууд
Панхаруудталга
Панхаруудталга али нэгэ юумэдэ хаба шадалаа бараһан ба үрэгдэлдэ нэрбэгдэлгэ, үридэ дарагдалга, үриеэ түлэхэһөө арсалга, түлэхэ шадалгүйе сүүдээр тогтоолго.
Зүүлтэ
Категори:Банкын үйлэ
Куба
Бүгэдэ Найрамдаха Куба Улас (República de Cuba) — Карибын тэнгис хойто хэһэгтэ байдаг аралай улас. Ехэ Антилиин аралнуудта хамаарха Куба, Хувентуд гэхэ хоёр гол арал болон бусад ольтирогууд дээрэ оршодог. Аралнууд ниилээд 109,886 км2 талмайтай. Ниислэл хото Гавана тус уласай хамагай томо хото бол хоёрдохи томонь Сантьяго-де-Куба. Куба уласай ниитэ хүн зон 11,2 сая болоод Карибын тэнгисэй оронуудһаа эгээн ехэ хүн зонтой улас юм. Тус уласай уралиг, үб соёл, зан заншалынь Тайно, Сибоней зэргэ нютагай унаган олон обог аймагһаа гаралтайшье, Испаниин колонизацилга, Африкын богоолнуудые асарһан ябадал болон зэргэлдээ оршохо АНУ-ай нүлөөгөөр үлүү баялиг болоо.
ДНБ-эй 9-13 хубиие сэрэгэй зардалда зарсуулдаг болоод энэнэй үрэ дүндэ Латин Америкын хоёрдохи томо зэбсэгтэ хүсэнтэй улас болож шадана. Сэрэгэй һалбаринь хамагай хүсэрхэг, нүлөө бүхы һалбарида тоосогдодог.
Кубын уралиг, хүгжэм маша алдартай. Үндэһэнэй Сон гэхэ хүгжэмынь сальса, румба болон мамбо зэргэ урасхалай үндэһэ болоһон юм.
Куба гэдэг нэрэнь Тайно хэлэнһээ гаралтай үгэ юм. Хэдыгээр нэрын үнэн удхань тодорхойгүйшье һаа “арвин ургацтай газар” (cubao) гү, али "һайхан газар” (coabana) гэдэг хоёр үгын али нэгэнһээнь гаралтай гэжэ үзэдэг. Христофор Колумбые Португал хүн гэжэ бододог эрдэмтэд Куба гэхэ нэрые Колумб үгэһэн гэхэнь бии. Тэдэнэй үзэжэ байгаар Колумб энэ аралые нээхэдээ Португалиин Бежада байрладаг эртын хото “Куба” нэрые хайралһан гэхэ.
Эртын түүхэ
Испанишуудые анха ошохоһоо үмэнэ Кубада газар таряалан эрхэлдэг Тайно болон ан ангуураар дагнаһан Сибоней омогой хүнүүд амидардаг байгаа. Тухайн үедэ Тайношууд энэ аралые Каобана гэжэ нэрлэдэг байба.