cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Хоолой дабһан
Танилсуулга
Хүнэй бэедэ дабһан тон хэрэгтэй юм. 300 грамм дабһан хүнэй бэе соо ходо байха ёһотой — тэрэниие доошонь оруулхагүйн түлөө хүн дабһатай эдеэ эдинэ. Гэбэшье дабһа ехээр эдеэ һаа, хүл гарай, үе мүсын үбшөөр хүн үбдэжэ болохо. Тиимэһээ юумэн бүхэниие хэм хэмжүүр соонь хэрээглэхэдэ туһатай байдаг.
Зүүлтэ
Категори:Дабһан
1900 он
1900 он (MCM) гү, али Нэгэ мянга юһэн зуун он — баасанта эхилһэн юрэдын жэл юм. Григориин тоолол гү, али Нийтийн тоолол ёһоор Манай эрин-эй 1900 дэхи он болоод 2 дахи мянганай 900 дахи, 19-р зуунай 100 дахи, 1900-д оной 1 дахи он болоно.
Зүүлтэ
Категори:Онууд
Эмнэлгэ
Эмнэлгэ, мүн эмнэлгын газар — хэбтүүлэн эмшэлхэ байгуулга, үбшэн хү һахиха газар юм. Сэрэгэй эмнэлгэ госпиталь гэдэг.
Категори:Анагааха ухаан
Шэнжэ
Шэнжэ (, xíngshì) мүнөөдэрэй гүн, ушар, болон тооной ухаанда шэнжэ бол обьектын шанар (үзүүлэлтэ); улаан обьект улаан шанартай гэжэ үзэжэ байна.
Категори:Гүн ухаан
Һургуули
Һургуули ном эрдэм һургаха газар юм. Һургуули хоёр янза бии:
Хабаровск
Хабаровск (Хабаровск, 1893 он хүрэтэр — Хабаровка), Оросой холбоото уласай Хабаровскын хизаарай засаг захиргаанай түб, Амар мүрэндэхи боомто. Түмэр замай уулзабари. 607 мянган хүн зонтой (2015). Хамарха талмай — 388.735 км²
Машина бүтээлгэ ба метал эдлэл үйлэдбэри («Дальэнергомаш», «Дальдизель», станок бүтээхэ, онгосо бүтээхэ, утаһа бүтээхэ г.м. үйлэдбэринүүд), газар тоһо болбосоруулха, хүнгэн, хүнэһэнэй, барилгын материалай ажаүйлэдбэри, химиин эм зүйн үйлэдбэри. 8 дээдэ һургуулинууд (энэ тоодо Номгон далайн гүрэнэй ехэ һургуули), 3 театрнууд. Нютаг орон шэнжэлгын, удха зохеолой, уран зурагай музейнүүд. 1858 ондо сэрэгэй харуулаар байгуулагдаһан, 1880 онһоо хото болобо. Е. П. Хабаровой нэрэмжээр нэрлэгдэнхэй.
Aха дүү хотонууд
Мүнөө үедэ Хабаровск зургаан аха дүү хототой :
Зүүлтэ
Категори:Хабаровскын хизаар Категори:Оросой холбоото уласай хотонууд
Владимир Путин
Владимир Владимирович Путин (1952 оной 10 һарын 7, Ленинград хотодо түрэһэн) — Оросой улас түрын ажаябуулагша, Оросой холбоото уласай юрэнхылгэгшэ (2000—2008, 2012 — мүнөө үе), Оросой холбоото уласай юрэнхы сайд (1999—2000, 2008—2012). 2008 онһоо 2012 он хүрэтэр «Нэгэдэһэн Орос» намай дарга. 1999 оной һүүлһөө 2000 оной хоорондо Оросой юрэнхылгэгшын үүргэ гүйсэдхэгшэ, 1998—1999 ондо Холбооной Аюулгүй Байдалай Хорооной дарга, 1997—1998 ондо юрэнхылгэгшын тамгын газарай орлогшо дарга, 1996—1997 ондо юрэнхылгэгшын ажалай албанай орлогшо дарга, 1975—1990 оной хоорондо ЗХУ-ын Уласые Аюулһаа Хамгаалха Хороон ажаллажа байһан. 1997 ондо Эдэй засагай шэнжэлхэ ухаанай докторой зэргэ хамгаалба.
Намтар
Путин 1952 ондо Ленинград хотодо түрэһэн. Эжэнь Мария Ивановна Путина үйлэдбэриин ажалшан, харин эсэгэнь Владимир Спиридонович Путин 1930 оной үедэ шэнгэгшэ онгосын уһан сэрэг байгаа. 1975 ондо Ленинградын Уласай Ехэ Һургуулиие хуулиша мэргэжэлээр дүүргэбэ. 1975—1990 ондо СССР-эй Уласай Аюулһаа Хамгаалха Хороондо (КГБ) ажаллаба. Мүн энэ хоорондо Зүүн Германида ажаллажа байгаад Ленинградын улсын ехэ һургуулиин олон уласай асуудалые харюусаһан проректорын туһалхаар томилогдобо.
1990 ондо Ленинэй зүблэлэй дарга А.Собчакай зүблэхээр ошоо һэн. Харин 1990—1996 оной хоорондо Санкт-Петербург хотын захиргаанда ажаллаба. 1991 ондо Собчак Санкт-Петербург хотын даргаар һунгагдажа, 1994 ондо Путиниие нэгэдүгээр орлогшоороо томилно. А.Собчак тэрэниие өөрынгөө шаби гэжэ нэрлэдэг байһан юм.
Гэһэншье 1996 ондо А.Собчакые һунгуулида илагдангуута Путин Москвае зорин РФ-иин Юрэнхылэгшын Тамгын газарай харьяа Хэрэг эрхэлхэ газарай даргын орлогшо, мүн байгуулгын Хиналтын газарай дарга, Юрэнхылэгшын Тамгын газарай даргын нэгэдүгээр орлогшо даргын албые тус тус хашаһан байдаг. Харин 1998 онһоо Холбооной аюулһаа хамгаалха албанай даргаар ажаллаһан юм.
Москвада 1996 оной 8-р һарада шэлжэжэ ерээд РФ-иин юрэнхылгэгшын хэрэг эрхэлхэ газарай дарга байһан Павел Бородиной орлогшоор ажаллаһан байна. Дараань РФ-иин юрэнхылгэгшын тамгын газарай хиналтын ударидаха газарай даргаар ажаллажа байһан Алексей Кудринг һолибо. 1998 оной 7-р һараһаа Аюулгүй байдалай холбооной албанай даргаар, 1999 оной 3-р һараһаа РФ-иин Аюулгүйн зүблэлэй нарин бэшэгэй даргаар тус тус ажаллаһан байна. 1999 оной 8-р һарада засагай газарай юрэнхы сайдаар томилогдобо.
Борис Ельцин 1999 оной 12-р һарын 31-ндэ юрэнхылгэгшын албан тушаалаа хугасаанааһаа үмэнэ үгэһэнэй дараа юрэнхылгэгшын үүргэ гүйсэдхэгшээр ажаллаһан байна. 2000 оной 3-р һарын 26-нда һунгагшадай 52,94%-иин һанал абажа РФ-иин юрэнхылгэгшээр һунгагдаба. 2000 оной 5-р һарын 7-нда юрэнхылгэгшын албан тушаалдаа ороһон байна. Һунгагшадай 71,31%-иин һаналаар 2004 оной 3-р һарын 14-ндэ юрэнхылгэгшээр дахин һунгагдаба.
2008 оной 4-р һарада «Нэгэдэһэн Орос» намай даргаар һунгагдаһан болобошье намда ороогүй байна. 2008 оной 5-р һарын 7-нда юрэнхылгэгшын албан тушаалаа орхиһон байна. 2008 оной 5-р һарын 8-һаа 2012 оной 5-р һарын 6-ниие хүрэтэр засагай газарай юрэнхы сайдаар ажаллаһан байна. 2011 оной намар «Нэгэдэһэн Орос» намһаа РФ-иин юрэнхылгэгшэнэр дэбшэһэн байна. 2012 оной 3-р һарын 4-ндэ болоһон һунгууляар Оросойхид 63,6%-иин һанал абажа илалта байгуулба.
Зүүлтэ
Категори:Оросой холбоото уласай юрэнхылэгшэд Категори:Оросой холбоото уласай юрэнхы сайднар
Ченнай
Ченнай (1996 он болотор — Мадрас, சென்னை), Урда Энэдхэгтэ Бенгалиин булангай эрьедэ байрладаг хото болон томо уһанай боомто. Тамилнад можо уласай засаг захиргаанай түб мүн. Энэдхэгэй зургаадахи томо хото. Хүн зониинь 4,5 сая. ажаһуугшад (2009), хотын захатай тоолобол 7,3 сая ажаһуугшад.
Томо үйлэдбэрилгын, наймаанай-санхүүгэй болон соёлой түб. Шухала тээбэриин уулзабари. Ченнайн уһанай боомто хэмэл гаваньтай, ашаанай эрьелтын талаар Энэдхэгэй гурбадахи томо уһанай боомто. Уласхоорондын ниидэхэ онгосын буудал. Нэхэмэлэй (хүбэн саарһанай), машина бүтээлгын болон металл эдлэл үйлэдбэрилхэ, хүнэһэнэй, тамхиин, арһанай үйлэдбэрилгэ; газарай тоһо болбосорол болон газарай тоһоной хими.
Энэдхэгэй эгээ хуушан дээдэ һургуулинуудай нэгэн болохо Мадрасай дээдэ һургуули (1857), тоогой ухаанай, түүхэй эдэй нөөсын, анагааха ухаанай эрдэм шэнжэлгын хүреэлэнтэй. Киностудитай. Энэдхэгэй газар зүйн бүлгэм хадаа Урда Энэдхэгэй газар зүйн шэнжэлгын томо түб юм. Калакшетра хүгжэмэй болон хатарай академи. Гүрэнэй музей (1846), Үндэһэтэнэй уран һайханай галерей, түүхын музей.
Түүхын найруулан бэшэлгэ
1996 ондо Мадрас Энэдхэгэй урда хэһэгэй хаанай нэрэмжээр Ченнай шэнээр нэрлэгдэһэн байгаа.
Уран барилга ба суурхаһан юумэнүүд
Ченнай Бенгалиин булангай үргэн эрье шадарай набтар газараар болон Бенгалиин булангай 19 км утаашань нэмжынэ. Энэ эрьегэй ехэнхи хэһэг элһэтэ пляж (Марина), Азида эгээн ута пляжуудай нэгэн. байрын болон арилжаанай кварталнууд болон паркууд ба сэсэрлигүүд.
Ченнайн уран барилгада британиин колониин хэб маягай нүлөө ехэтэй. Хотын хойто эрье шадарай хэһэгтэ уһанай боомто хажууда арилжаанай түб байна, энэһээ баруун тээшэ Перамбур дүүргэ, уһанай боомтоһоо урда тээшэ — Зүүн Энэдхэгэй компаниин бариһан хуушан англиин Сент-Джордж форт (1653). Мүнөө үедэ бэхилэлтэдэ Тамилнад можо уласай засагай газарай резиденци болон музей.
Ченнай хотын хажууда Бенгалиин булангай Махабалипурам сүмын комплекс (மாமல்லபுரம், VII—VIII зуун жэл).
Зүүлтэ
Категори:Тамилнад Категори:Энэдхэгэй хотонууд
Католик сүмэ
Католик сүмэ гү, али Римэй Католик сүмэ болбол Христосой шажанай дэлхэйн эгээн томо сүмэ болон нэгэ тэрбум үлүү гэшүүнтэй байгуулга. Ударидагшань — папа. Уг сүмэ өөрын зорилго Иисус Христосой Евангелиеэ түгээн дэлгэрүүлхэ, шажанай зан үйлые ударидан ябуулха, буянай үйлэ ажаллалгые эрхэлхэ гэжэ тодорхойлһон байдаг.
Католик сүмэ христианствын одоо оршон бай эгээн эртэнэй байгуулгануудай нэгэ болоод Баруун эргэншэлэй түүхэдэ шухала байра һуури эзэлһээр ерээ. Үндэһэлэгшэ Иисус Христос гэжэ үзэдэг болоод папанарые апостолнуудай хойто дүрэ гэжэ үзэдэг. Папа Римэй Понтифик универсал мяндагтан Гэгээн Пётрын хойто дүрэ юм. Мүн тэдэ өөһэдэйнгөө Арюун Һүнэһэнэй заабариин дагуу өөрын һургаалые номлодог тула алдаа мадаггүй байдаг гэдэг.
Зүүлтэ
Категори:Христосой шажан
Гол мүрэн
Гол ба мүрэн газарай нюруугай үндэрлиг хэһэгһээ түхэм газар руу урдаха харисангы үргэн, байгаалиин урасхал уһан юм. Мүрэнһөө бага, горхонһоо ехэ урасхал уһые гол гэдэг. Онсо сөөн тохёолдолдо ямар нэгэн мүрэн болон горхые гол гэхэнь байдаг. Гол мүрэниинь уһан һолилсооны (эрьелтын) һалшагүй нэгэ хэһэг болоно. Голой уһаниинь шииг нойтон, газарай доорохи уһан, зарим тохёолдолдо мүнхэ саһан, мүльһэн голой хайлаһан уһаар тэжээгдэжэ байдаг. Булаг, нуур, намаг, уулын уһан, горхонһоо эхэ абажа гол гарадаг.
Мүрэн
Монгол хэлэнүүдтэ олон шудхал голтой, арбин урдаса бүхы үргэн һаба газарта голые мүрэн гэжэ нэрэлдэг. Монгол уласта гагса 924 километр ута Сэлэнгые мүрэн гэжэ үзэдэг.
НАТО
Хойто Атлантын Хэрээнэй Байгуулга (North Atlantic Treaty Organization (NATO); Organisation du traité de l'Atlantique nord (OTAN)) гү, али Хойто Атлантын альянс болбол 1949 оной 4 һарын 4-эй Хойто Атлантын хэрээнэй һүүлдэ байгуулагдаһан социалис оронуудай илангаяа СССР-дэ эсэргүү шэглэһэн хүйтэн дайнай үедэ байгуулһан АНУ болон бусад баруун Европын оронуудай сэрэгэй холбоо юм. Хүйтэн дайнһаа хойшо дэлхэйдэ АНУ-ай тэргүүлхэ нэгэ тэнхэлигэй бодолгые хэрэгжүүлхэ зорилго бүхы сэрэгэй холбоо болоһон байна. НАТО-гай дүрэмдэ зааһанаар энэ байгуулгын зорилго гэшүүн уласуудай эрхэ сүлөө, аюулгүй байдалые улас түрэ сэрэг зэбсэгэй хүсөөр хангаха, Европодо шударга болон бата бэхэ энхэ тайбан тогтоожо арадшалал хүнэй эрхэ, эрхэ сүлөө эрхэзүйтэ түрын үндэһэн дээрэ бэхэжүүлхэ ябадал юм. Байгуулгын түб Бельги уласай ниислэл Брюссельда байрладаг.
Категори:НАТО
Мартин Лютер
Мартин Лютер (1483 оной 11 һарын 10, Саксониин Айслебен — 1546 оной 2 һарын 18, тэндэшье) — протестантизмын христосой шажанай теолог, Библиие германи хэлэн рүү оршуулагша хүн. Тэрэнэй нэрээр протестант шажанай нэгэ урасхалые лютеранство гэжэ нэрлэһэн.
Мартин Лютер бюргернүүдэй реформациин ударидагша, Германиин протестант урасхал (лютеранство) үндэһэлэгшэ юм. Хайлуулха, зэдэй хүдэр болбосоруулха газарай эзэдэй нэгэ болоһон агсан олборилогшын гэр бүлэдэ түрөө. Лютер либерал уралигай магистр зэрэгтэйгээр 1505 ондо Эрфуртын ехэ һургуули дүүргэһэнэй хойно Эрфуртын августинцуудай хиид ороһон. 1508 ондо тэрэ Виттенбергын ехэ һургуулида (1512 он һүүлээр теологиин доктор) багшалжа эхилээ һэн. Католик сүмэдэ эсэргүү шэглэһэн Германиин ниигэмэй хүдэлөөнэй байдал хаража, Лютер индульгенцида эсэргүү 95 тезисээ бэшэһэн (1517 оной 10 һарын 31-дэ Виттенбергын сүмын үүдэн дээрэ тунхаглаһан).
Махачкала
Махачкала (Махачкала, авараар МахIачхъала, лезгинээр МахIачкъала, Анжи, табасаранаар Мягьячгъала, даргинаар ГIянжи-Къала, МяхIячкъала, кумыгаар Анжикъала, Магьачкъала, лагаар МахІачкъала, Анжи, рутулаар МахаIчкала, азербайжанаар Маһачгала, цахураар МагьаIчкъала; 1857—1922 он хоорондо — Петровск-Порт), Оросой холбоото уласай хото, Дагестан Уласай ниислэл, Каспиин тэнгистэхи боомто. Түмэр замай станци. 583 мянган ажаһуугшадтай (2015). Машина бүтээлгэ ба түмэрлиг эдлэл үйлэдбэри, химиин, хүнгэн (бүдэй), хүнэһэнэй ажаүйлэдбэри. Оросой Эрдэм Ухаанай Академиин Дагестанай эрдэмэй түб, 5 дээдэ һургуули (энэ тоодо Дагестанай гүрэнэй ехэ һургуули), 5 театрнууд. Дагестанай нэгэдхэһэн музей, Дагестанай уран һайханай музей. 1844 ондо Петровское нэрээр байгуулагдаһан. Магомед-Али Дахадаев (Махач) нэрэмжээр нэрлэгдэбэ.
Категори:Дагестан Категори:Оросой холбоото уласай хотонууд
Эволюци
Эволюци (evolutio — «далбайлгалта») — бол нэгэ үеһөө дараагай үедэ шэлжэхэ удамшаха хубисал юм. "Evolutio" гэдэгынь дээшэлүүлхэ, дэлгэрүүлхэ гэһэн удхатай латин үгэһөө улбаатай. Эволюци хэмээхэ нэрэ томьёое анха 1762 ондо Швейцариин эрдэмтэн Шарль Бонне хэрэглэбэ. Эволюциин онолые анха 19-р зуунай үедэ Англиин эрдэмтэн Чарльз Дарвин болбосоруулаа. Оршон үедэ эволюциин онолой шудалгаа макроэволюци, микроэволюци гэһэн үндэһэн хоёр түбшэндэ ябагдажа байна. Шэнэ зүйл гаран бүрилдэхэд хүргэдэг популяциин генетикэ, экологиин эргэлтэ бусалтагүй өөршэлэлтын тухай ойлголтые микроэволюци гэдэг. Харин макроэволюциинь зүйлһөө дээшэхи, баг, обог, түрэл гэхэ мэтэ ангилал зүйн нэгэжүүдын гаралга, хүгжэл, өөршэлэлтэтэй холбоотой эволюциин үйлэ ябаса юм. Биологиин эволюциинь ниигэмэй эволюциһээ дараахи 3 шэнжээрээ илгаатай:
Эхэ үүдэбэри
Энэ санамсаргүй өөршэлэлтэ ашагтай байбал дараашан үе удамда дамжан саашад тухайн өөршэлэлтые агуулһан амитад бусадһаа дабуу боломжотойгоор үржэжэ, үрэ түлөө үлдээһэнээр саашад улам түгэлдэржэдэг. Иимэһээ эволюциин эхэ үүдэбэриинь Эдэгээрэй үрэ дүндэ нэгэ зүйл амитан, нэгэ һүргын амитандын дотор алаг байдал бии боложо, байгаалиин шэлэлгэдэ харилсан адлигүй харюу үйлэдэл үзүүлдэг.
Хүдэлгэгшэ хүсэн
Эдэгээрые эхэ булагуудта үйлэшэлдэг үндэһэн хоёр үйлэшэлэгшэ хүсэн байдаг: Байгаалиин шэлэлгэнь тогтоборжуулагша, һарнюулагша, нэгэ тээшэ шиглэһэн гэһэн гурбан үндэһэн хэлбэри байдаг. Хэрэб дундажа үзүүлэлтэтэй амитанда амиды үлэжэ үрэ удамаа үлдээхэ үлүү боломжо олдожо байбал энэнь тогтоборжуулагша шэлэлгэ юм. Харин үүниие эсэргүү дундажын хоёр захын үзүүлэлтэ бүхы амитаные эбээжэ байбал һарнюулагша, зүбхэн нэгэ шэглэлдэхэ хэлбылтые эбээжэ байбал шэглүүлхэ шэлэлгэ юм.
Генэй дрейфынь сүлөөтэй эбэсэлдэн үржэлэй үрэ дүндэ генэй дабтамжа санамсаргүйгээр үеһөө үедэ өөршэлэгдэхые хэлэнэ. Энэ санамсаргүй өөршэлэлэй нүлөө олон гишүүн бүхы популяцида бага байхад харин харисангы сөөн гишүүн бүхы популяцида хурсаар ажаглагдана.
Категори:Биологи  Категори:Шэнжэлхэ ухаан
Үхибүүн
Үхибүүн, хүүгэн гээшэ бага наһанай охин хүбүүн; хүнэй түрэһэнһөөн эхилэн бэе даанги наһанда хүрэхэ хүрэтэрхи хүүгэд наһанай тододхол юм. Зарим гүрэнүүдтэ эхын хэбэлдэ хүгжэжэ бай урагыешье үхибүүн гээд үзэхэһээ гадна хэдэн наһанда үхибүүн наһанай дууһабари болохыешье илгаатайгаар ойлгоно. Юрэнхыдөө хүүгэд гэжэ нэрлэгдэбшэ эмэ хүүгэниие басаган, эрэ хүүгэниие хүбүүн гэжэ тододхоно. Росси гүрэндэ 18 наһа хүрэбэл хүүгэд гэжэ тоосохогүй болобошье эсэгэ эхэшүүд хэдэн наһатайшье бай хамаагүй үрэ хүүгэдээ миний хүбүүн, үхибүүн, үрэ, хүүгэн гэжэ дууддаг.
Үхибүүдэй эрхэ
Хүнэй эрхын тухай түгээмэл тунхаглал үхибүүдтэ хамааралтай байдаг болобошье олон шалтагаанай уламһаа үхибүүдтэ тусхай хамгаалал, онсогой анхаарал шаардалгатай байдаг ушар 1924 ондо түрүүшынхие «Үхибүүдэй эрхэ тухай» тунхаглал Женевада баталагдаа һэн. Өөрөөр хэлэбэл, энэ саг үеһөө үхибүүдэй эрхэ, энэниие хамгаалха тухай ойлголто бии боложо, тусхайлан абажа үзэхэ болоһон юм. Энэнэй дараа 1959 ондо 11-р һарын 20 үдэр НҮБ-ын Юрэнхы ассамблей «Үхибүүдэй эрхын тунхаглалые» баталжа байһан болон энэнь Хүнэй эрхын түгээмэл тунхаглал болон бусад хүнэй эрхын талаарха олон уласай эрхэ зүйн баримта бэшэгтэй уялдаатай байгаа. Дээрэхи тунхаглалда «Үхибүүд бэе тамир болон оюун ухаанай хубида түгэс болбосороогүй байдалые харгалзан, тэрэниие түрэхын урдашье, түрэһэнэй дараашье тусхай асарамжа, хамгаалалтые, энэ дотор эрхэ зүйн зохихо хамгаалалтые шаардадаг» гэжэ зааһаниие НҮБ анхааралдаа абажа үхибүүдэй эрхын тусхай конвенци байха шаардалгатай гэжэ үзэһэн байна. Энэ Үхибүүдэй эрхэ тухай конвенци 1989 оной 11-р һарын 20-ндо НҮБ-ын Юрэнхы ассамблей шуулганаар баталагдажа, тэрэндэ дэлхэйн 191 орон нэгэдэн ороһониинь одоо эгээн олон орондо хүлеэн зүбшөөрэгдэһэн конвенци боложо шадаһан юм.
Категори:Хүн түрэлхитэн Категори:Амидарал
Сальвадор Дали
Сальвадор Фелипе Һасинто Дали-и-Доменеч, маркиз де Дали де Пуболь (Salvador Domingo Felipe Jacinto Dalí i Domènech, Marqués de Dalí y de Púbol; Salvador Domènec Felip Jacint Dalí i Domènech, Marqués de Dalí de Púbol; 1904 оной 5 һарын 11, Фигуэрас, Каталони — 1989 оной 1 һарын 23), Испаниин зурааша, сюрреализмын ударидагша багшанарай нэгэн юм. Жолоодолгогүй түсөөлэлөөр болон гүйсэдхэлэй виртуозлиг техникээр тэмдэглэгдэһэн тэрэнэй уран зурагууд бүхы хэмэл нүхэсэлнүүд болон тааруулганууд үнэн, найдабари үгэхэ фантасмагори болбол («Шатадаг анааша», 1935, «Дурасхаалай тогтобори байдал», 1931).
Испанидахи һургалтын жэлнүүд
Залуу наһанһаа зурааша болоһон хүн. 1924—1926 ондо Мадридай Сан-Фернандо академида һурана, анархизмын үзэл ба тэрэ сагай Франциинхи зураашанар, илангаяа символистууд, тиигээд фовистууд, кубистууд ба футуристууд (П. Пикассо, Ж. Брак, Ф. Пикабия, Х. Грис, К. Карра) һонирхолтой болоод, тэдэнэй арга замаар ажаллана. Гарсиа Лорка, Р. Альберти, Д. Олонсо, Л. Бунюэльтэй найз нүхэд болобо. Каталонида шэнэ уралигай үзэл баримталалые һурталшалжа түрүүшын тунхаглал болон онолой эссе бэшэнэ. Гансата хуушан мастернуудай уралигые шудалаа; «шэдитэ материаллиг байдал» хэб маягаар гүйсэдхэһэн тэрэнэй ажал («Сонхо хажууда охин», 1925, Испаниин оршон үеын уралигай музей, Мадрид), Сурбаранай ба Делфтын Вермерэй зурагуудай сэдхэгдэлээр үдөөгдэһэн байна.
Парис үе саг
1928 ондо Парис руу нүүжэ ябаа һэн, 1929 ондо уран байнгын загбар болохо ерээдүйн һамгаяа Галатай (Елена Дьяконова) уулзаба. Дали А. Бретонай сюрреалис бүлгэмтэй дүтэлэлсэнэ. Монтажай ашаар гротесклиг дэмы түрүүлдэг «Андалузиин нохой» (Un Chien Andalou) фильмын зохёолгодо хабаадалсаба. «Агуу ехэ мастурбатор» (1929, хубиин суглуулбари), «Шэрдэһэн ханалга» (1929, Нью-Йоркдахи оршон үеын уралигай музейда хадалагдадаг хубиин суглуулбари), В. Телльда зорюулагдаһан ажалай субарал, Ф. Милле зурагууд гаргаһан һэдэбэй өөршэлэлтэ.
Үл мэдэгдэхэ бодито байдалые айлга «Дурасхаалай тогтобори байдал» (1931, Нью-Йоркын оршон үеын уралигай музей), «Шатадаг анааша» (1935, «Базель» олониитын уралигай суглуулбари) гэжэ зурагта харагдана. «Испаниин эрхэтэнэй дайнай дохёо» (1936, Аренсберг суглуулбари, Уран һайханай музей, Филадельфи) ба «Намарай каннибализм» (1936, Тейт галерей, Лондон) бэе бэеэ усадхадаг аймшагта мутантууд дүрсэлэгдэнэ. Дали 1930-аад уран зураг гадна хашархалтай сюрреализмын олон тооной барилга байгууламжа үйлэдбэрилдэг (стаканаар хүбөөлэгдэһэн хүрэм, рояль ба такси хажууда манекен хүүхэлдэйнүүд).
Категори:Испаниин уран зураашад
Читтагонг
Читтагонг (চট্টগ্রাম), Бангладешэй хото, Карнапхули мүрэндэ, Бенгалиин буланһаа 15 км зайда байрладаг гол далайн уһанай боомто. Читтагонг можын засаг захиргаанай түб мүн. Хүн зониинь 3,92 сая ажаһуугшад (2007). Шухала тээбэриин уулзабари, Бангладеш гүрэнэй Даккын һүүлдэ хоёрдохи шухала эдэй засагай болон гол үйлэдбэрилгын түб. Джудай, хүбэн саарһанай, химиин, хүнэһэнэй, цемент үйлэдбэрилхэ, модо болбосоруулха, металл эдлэл үйлэдбэрилгэ, түмэрлиг, газарай тоһо болбосорол, онгосын вервь. Дээдэ һургуули (1966 онһоо хойшо). Угсаатанай зүйн музей.
Читтагонг уһанай боомто Бенгалиин булангай зүүн эрье дээрэ манай эринэй I зуун жэл мэдэгдэһэн байна. Араканай, араб, персиин, португалай болон энэдхэгэй наймаанай онгосо ерэжэ байгаа. IX зуун жэлдэ Читтагонг Араканай эзэлһэн байгаа. XIII зуун жэлдэ Ехэ Могол уласай хэһэг болобо. XVI зуун жэлдэ дахин Араканай эзэлээшье һаа, XVII зуун жэлдэ могол сэрэгүүдэй эзэмдэһэн. XVII зуун жэлдэ Читтагонг португалай наймаанай аванпост, Бенгалиин булангай эрье дээрэ эгээн шухала сэг болоһон. 1760—65 ондо Читтагонг англиин Зүүн Энэдхэгэй компаниин мэдэл доро байгаа. Эхиндээ Аракан уласай газар байһан Читтагонг XIX зуун жэлдэ Бирмын нэхэмжэлһэн дээрэһээ 1824—26 оной англи-бирмын дайн болобо. 1947—71 ондо Пакистанай хэһэг, 1971 онһоо хойшо — Бангладеш гүрэндэ.
Зэмэ аймаг
Зэмэ аймаг (Зими́нский райо́н) — Оросой холбоото уласай Эрхүүгэй можын аймаг. Аймагын түб - Зэмэ хото.
Читтагонг
Читтагонгой суурхаһан юумэнүүдэй дунда энэдхэгэй шажанай сүмэнүүд, Буддын шажанай дуган дасангуудай һандархай үлэгдэл, Кадами-Мубарак (XII зуун жэл) болон Джами-мечеть лалын сүмэ (XVII зуун жэл). Читтагонгой хажууда Маинимати (VII—XII зуун жэл) һандархай үлэгдэл: Салбан Вихара Буддын шажанай дасан хиид, Котила Мура Буддын шажан субарга; Пахарпуртахи Сомапури Вихара (VIII зуун жэл) дасан хиид.
Зэмэ аймаг
Категори:Эрхүүгэй можо Категори:Зэмэ аймаг
Читтагонг
Аха дүү хотонууд
Категори:Бангладеш
Жэл
Жэл гэдэгынь Дэлхэйн бүмбэрсэг Нараниие нэгэ удаа бүхэлеэр тойрохо хугасаае хэлэдэг юм. Энэ Юлиан жэлээр бол 365.25 хоног байдаг. Энэ адляар өөр алишье гарагай жэлые тодорхойлжо болоно: жэшээнь, «Һагбын жэл» гэбэл Һагба гараг Нараниие нэгэ удаа тойрохо хугасаае хэлэнэ.
Коннектикут
Коннектикут (Connecticut) — Америкын Нэгэдэһэн Уласын Зүүн Хойто хэһэгэй Шэнэ Англиин бүһэдэ байрладаг АНУ-ай нэгэ можо улас. Урда болон баруун талаараа Нью-Йорк (далайгаар Лонг-Айленд аралтай), хойто талаараа Массачусетс, зүүн талаараа Род-Айленд можо уласуудтай хилэлдэг. Коннектикут можо уласай баруун урда хэһэгынь Нью-Йоркой метрополиин бүһын нэгэ хэһэг гэжэ тоосогдодог. Коннектикутынь 3.4 сая хүн зонто болоод хүн зоноор 29, нютаг дэбисхэрээр 48-да, хүн зоной нягташалаар 4-дэ ородог. "Үндэһэн хуулиин можо улас" гэгдэдэг Коннектикутынь колонизацилгын эхин үеһээ эхитэй ута түүхэтэй болоод Америкын засагай газарай эхин үеын үүдэл хүгжэлд нүлөөтэй байба.
Танисуулга
Коннектикутай түрүүнэй европынхи һууришагшадынь голландшууд байһан болоод англишууд 1630-аад ондо түрүүнэй томоохон һуурингуудаа байгуулһан. Томас Хукер хэһэг дагалдагшадай хамта Массачусетсын булангай колониһоо дээшэ үгэһэн ябажа Коннектикут колониие байгуулаа; Массачусетсһаа ерэһэн бусад һууришагшад Сейбрук колони, Нью-Хэйвен колониие байгуулсгааба. Коннектикут болон Нью-Хэйвен колонинууд Коннектикутай һуури зарлиг гэхэ баримта бэшэгые байгуулһаниинь Хойто Америкэ дахи анханай үндэһэн хуули гэжэ тоосогдодог. 1662 ондо өөр өөр колонинууд эзэн хаанай хартын доро нэгэдэһэнээр Коннектикут титамай колони болобо. Энэ колонинь Америкын хубисхал дайнаар Британиин ноёрхолдо эсэргүү бодоһон түрүүшын арбангурбан колониин нэгэ байһан.
Зүүлтэ
Категори:Америкын Нэгэдэһэн Улас
Густав Холст
Густав Теодор Холст (Gustav Theodore Holst; 1874 оной 9 һарын 21, Челтнем — 1934 оной 5 һарын 25, Лондон) — англиин хүгжэмэй зохёолшо. Эгээн алдартай зохёолынь «Гарагууд» симфониин сюитэ.
Намтар
Густав Теодор Холст хүгжэмшэдэй гэр бүлэдэ түрэһэн намтартай (абань — органист, эжынь — пианист). Эдир наһанһаа сүмэдэ органистаар алба хаажа, церковиин найрал дууниие хүтэлбэрилээ.
Лондоной хүгжэмэй колледжта фортепиано, тромбон ба орган тоглохо аргые һураа, тэндэшье Чарльз Вильерс Стенфордһаа зохёолгые һураа һэн. Хэдэн жэлэй туршада оркестрнүүдтэ тромбон тоглобо.
1903 онһоо багшалба. 1907 онһоо — Лондоной Морли-колледжын захирагша байгаа. 1919—1923 оной хоорондо Лондоной хүгжэмэй колледжта зохёолгые һургаба.
Эртын Энэдхэг уралигаар һонирхобо скусством. «Рамаяна» үльгэр «Сита» оперые бэшэхэдэ, «Махабхарата» үльгэр «Савитри» оперые бэшэхэдэ зоригжуулба.
Холбооһон
Категори:Ехэ Британиин хүгжэмэй зохёолшод
Наймаан
Наймаан (, mǎimai) хэрэглэгшэд үйлэшэлхэ юм гү, али бараае худалдаха, худалдан абаха ажал хэрэгшэ үйлэ ажалалга юм. бөөмэй, жэжэглэнэй, сахим наймаан гэжэ зааглана. Мүн олон уласай наймаанда импорт, экспорт гэжэ тэһэжэ үзэнэ.
Категори:Эдэй засаг
Ой
Ой — модон бүрхэмэл ургадаг газар юм. Ойнууд Дэлхэйн гурбанай нэгэ хуби эзэлдэг, ойнуудай талмай 38 млн км² болоно. Энэһээ 264 млн га гү, али 7 %, хүнөөр таригдаһан. Дэлхэйн ойн газарнуудай хахад халуун ороной ой юм. НҮБ-ын ХХААБ мэдээлэлээр, Россидахи ойн талмай 8,5 млн км² (851 млн га), Россин ойн ажахын агентлигай мэдээлэлээр, ойн фондын 1183,3 млн га дунда 797,1 млн га ойгоор бүрхэгдэнэ.
Зүүлтэ
Категори:Экологи Категори:Газар зүй
Мөөгэ
Мөөгэ (, mógu) буюу һархяаг — амитадай болон ургамалай шэнжэ нэгэдхэжэ бай амидаралай нэгэ аймаг.
Оренбург
Оренбург (Оренбург, Орынбор; 1938 онһоо — 1957 он хүрэтэр — Чкалов), Оросой холбоото уласай Оренбургын можын засаг захиргаанай түб мүн. Ураал мүрэнэй эрьедэ оршоно. Түмэр замай уулзабари. 561 мянган хүн зонтой (2015). Машина бүтээлгэ («Гидропресс», «Радиатор», «Экран», станок бүтээхэ, бур тоног түхөөмжын г.м. үйлэдбэринүүд), байгаалиин хии болбосоруулха, хүнгэн, хүнэһэнэй ажаүйлэдбэри. 4 дээдэ һургуулинууд (энэ тоодо Оренбургын гүрэнэй ехэ һургуули), 3 театрнууд. Нютаг орон шэнжэлгын, уран һайханай музейнүүд. 1735 ондо мүнөөнэй Орск хотын хажууда байгуулагдаһан, 1743 мүнөөнэй байрада оршоно.
Зурагууд
Категори:Оренбургын можо Категори:Оросой холбоото уласай хотонууд
Үер
Үер  — хура тунадаһанай уламһаа үлэмжэ нэмэгдэхэ уһан; агаарай дабхарта мандалай оршол урасхалай харилсан үйлэшэлгын нүлөөн доро хуурай газар түр зуур гү, али удаан хугасаагаар уһанда абтагдаха үзэгдэлые үер гэнэ.
Категори:Уһан
Мөөр
Мөөр, мүн хүрдэ —  алибаа юумые газараар үнхэрүүлхэ зорюулалта бүхы тэнхэлигтэ хүрдэн тулгуури, хүрдэтэ юумэн; өөр хоорондонь эблүүлэн залгаһан дугы хүреэ юм.
Мөөр газар бүри олзолһон зэбсэг болон хүдэлмэриин хуби, ашаан тээбэриин хүгжэжэ олзолһон. Түрүүндэ гаража ерэһэн саг мэдэнэгүй.
Категори:Техникэ
3 һарын 8
Гурбадугаар һарын 8 — Григориин литын жэлэй 67-дэхи үдэр (үндэр жэлдэ 68-дахи үдэр). Жэлэй эсэс болотор 298 үдэрнүүд үлэжэ байна.
Энэ үдэрэй тэмдэглэлтэ баяр
Категори:Үдэрнүүд
6 һарын 4
Зургадугаар һарын 4 — Григориин литын жэлэй 155-дэхи үдэр (үндэр жэлдэ 156-дахи үдэр). Жэлэй эсэс болотор 210 үдэрнүүд үлэжэ байна.
Олон уласай
Категори:Үдэрнүүд
3 һарын 9
Гурбадугаар һарын 9 — Григориин литын жэлэй 68-дэхи үдэр (үндэр жэлдэ 69-дахи үдэр). Жэлэй эсэс болотор 297 үдэрнүүд үлэжэ байна.
Энэ үдэрэй тэмдэглэлтэ баяр
Категори:Үдэрнүүд
Бэлгын системэ
Бэлгын системэ (Systema genitalis) буюу нүхэн үрэжэхын системэ (Systema reproductionis) — олон эстэй махабадуудай (амитад, ургамал, мөөгэ, гэхэ мэтэ) бэлгын үрэжэхэ үүргэтэй эрхэтэнүүдэй системэ.
Бэлгын системэ хоёр дүрсэ байдаг:
Категори:Анатоми
2016 он
2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018
2016 он (MMXVI) гү, али Хоёр мянга арбан зургаан он, Хоёр мянган зургадугаар он — баасан гарагта эхилһэн үндэр жэл юм. Григориин тоолол гү, али Ниитын тоолол ёһоор Манай эрын 2016 дахи он болоод 3 дахи мянган болон 21-р зуунай 16 дэхи, 2010 оной 6 дахи он болоно.
Бусад тоололоор:
Зүүлтэ
Категори:Онууд
Һалхин
Һалхин гээшэ агаарай даралтын хубилалтаһаа бии боложо, Дэлхэйн бүмбэрсэгэй гадаргые дагажа хиин урасхал юм.
Янза
Категори:Сагай уларил
Хоног
Хоног гү, али сүүдхэ — Дэлхэйн бүмбэрсэг тэнхэлигээ тойрон бүтэн нэгэ эрьелдэхэ хугацаа. Өөрөөр хэлэбэл, 23 саг 56 минутатай тэнсэхэ бүхэли нэгэ үдэр, һүни. Григориин тоололоор үндэһэндээ гурбан жэлдэ 365, нэгэ жэлдэ 366 хоног ниилэжэ байжа нэгэ жэл болодог. Харин долоон хоног ниилэжэ долоо хоног болодог.
Нэгэ хоног 24 сагтай (1440 минутатай гү, али 86400 секундатай) болоод үглөө, үдэр, үдэшэ ба һүниһөө бүридэнэ.
Һүни унтажа амарха газар орониие хоноглохо газар, айлда хэсүүшэлэн амидархые хоног үнгэрүүлхэ зэргээр хоёр үдэрые заагладаг нэрэ байһанһаа үүдэн, одоо сагта энэ үгэнь 24 сагые ниитэдэнь түлөөлхэ үгэ боложо хэрэглэгдэдэг болоһон.
Категори:Саг
6 һарын 5
Зургадугаар һарын 5 — Григориин литын жэлэй 156-дэхи үдэр (үндэр жэлдэ 157-дахи үдэр). Жэлэй эсэс болотор 209 үдэрнүүд үлэжэ байна.
1900-мүнөө үе
вмДТ
Олон уласай
Категори:Үдэрнүүд
Буряадай засаг захиргаанай хубаари
*
Элүүр
Элүүр (, эрүүл) — хүн амитан үбшэн эмгэггүй шиирэг собоо һэргэлэн байдал юм. Бэе физиологиин хубида ямар нэгэн үбшэн, зобууригүй, сэдьхэл һанаанай хубида ямар нэгэн дарамта, түгшүүргүй амар амгалан байдал ганса бэшэ, үргэн удхатайгаар хүреэлэн хажуугаархи оршон ба ниигэм, ажалай байра, гэр орон, байгаали баһал һайн һанаашархалгагүй байдал юм. Элүүрые хамгаалга хадаа улас гүрэнэй гол үүргэнүүдэй нэгэн мүн.
Категори:Анагааха ухаан
1901 он
1900 он (MCMI) гү, али Нэгэ мянга нэгэ он — мигмарта эхэлһэн ердын жэл юм. Григориин тоолол гү, али Нийтийн тоолол ёһоор Манай эрин-эй 1901 дэхи он болоод 2 дахи мянганай 901 дахи, 20-р зуунай 1 дэхи, 1900-д оной 2 дахи он болоно.
3 һарын 10
Гурбадугаар һарын 10 — Григориин литын жэлэй 69-дэхи үдэр (үндэр жэлдэ 70-дахи үдэр). Жэлэй эсэс болотор 296 үдэрнүүд үлэжэ байна.
Энэ үдэрэй тэмдэглэлтэ баяр
Категори:Үдэрнүүд
Араб хэлэн
Араб хэлэн (العربية, al-ʿarabīyah гү, али عربي, ʿarabi) — хэбрэй болон нео-арамай хэлэнүүдийн хамта түб семитэй бүлэдэ багтадаг хэлэн юм. Хэлсэгшэдэй тоогоор араб хэлэн семит хэлэнэй обог дотороо толгой сохино. Ниитэ 280 сая үлүү хүнэй түрэлхи хэлэн (ехэнхинь Ойрхи Дурна, Хойто Африкада һуудаг), 250 сая хүнэй хоёрдохи хэлэниинь юм. Олон аялгатай болоод зарим аялгануудынь хоорондоо ойлголсохооргүй өөр байдаг. Стандарт араб хэлые һургуули, дээдэ һургуулидэ үргэн заажа, ажалай байра, засагай газар, хэблэл мэдээлэлэй хэрэгсэлдэ ашагладаг.
Холбооһон
Категори:Хэлэнүүд
Зөөхэй
Зөөхэй — сүсэгын адли байлгуур соо хээд орхиһон һүнэй дээрэ зузаанаар сугларһан тоһолиг сагаан бодос. Иимэ байлгаһан зөөхэй халмажа абаад, айрагай тоһондо нэмэжэ иилүүлээд, тоһо гаргадаг байһан юм.
Зүүлтэ
Категори:Сагаан эдеэн
Томск
Томск (Томск), Оросой холбоото уласай Томскын можын засаг захиргаанай түб мүн. Томь мүрэндэхи боомто мүн. Түмэр замай уулзабари. 561 мянган хүн зонтой (2015). Машина бүтээлгэ ба түмэрлиг эдлэл үйлэдбэрилгэ (тоног түхөөмжэ бүтээхэ, сахилгаан техника, подшипник, багажа зэбсэг г.м. үйлэдбэрилгэ), химиин, модо болбосоруулха, хүнэһэнэй ажаүйлэдбэри. Оросой Эрдэм Ухаанай Академиин Томскын эрдэмэй түб, 6 дээдэ һургуулинууд (энэ тоодо Томскын гүрэнэй ехэ һургуули), 3 театрнууд. Нютаг орон шэнжэлгын, уран һайханай музейнүүд; Томскын ехэ һургуулиин музей. 1604 ондо байгуулагдаһан. Барокко маягаар баригдаһан Воскресениин сүмэ (XVII-XIX зуун), классицис маягаар баригдаһан XIX зуун эхинэй түүхын түб (магистрат, засагай газар, байшанууд).
Зурагууд
Категори:Томскын можо Категори:Оросой холбоото уласай хотонууд
Тэгу
Тэгу (албан ёһоор — Тэгу үргэн хото; 대구광역시, 大邱廣域市), Урда Солонгосой хото, засаг захиргаанай талаар можын зэргэтэй. 2014 он хүрэтэр, Хойто Кёнсан можын засаг захиргаанай түб байгаа. Хүн зоной талаар 2,5 сая ажаһуугшадтай (2014) дүрбэдэхи ехэ хото (Сеул, Пусан, Инчхоной дараахи), гурбадахи томо хотын агломераци. Тээбэриин уулзабари. Хүнгэн (торгон нэхэмэлэй, хүбэн саарһанай, арһанай) болон хүнэһэнэй үйлэдбэриин томо түб; олон янзын машина бүтээлгэ, үнгэтэ түмэрлиг гэхэ мэтэ. Хотын хажууда — шулуун нүүрһэнэй болон зэдэй олзобори.
Засаг захиргаанай хубаари
Тэгу хото одоо сагта дотороо 7 дүүргэ (구), 1 хушуунда (군) хубаагдажа байна.
Империализм
Категори:Улас түрэ
Далай
Далай  — түби газар, хуурай газарнуудые хүреэлжэ дэлхэйн бүмбэрсэгэй гадаргые бүтээжэ бүрхэхэ оршодог уһан дабхарга юм. Далай гэдэгынь Дэлхэйн уһан мандалай үндэһэн хэһэг болохо ехэхэн хэмжээнэй, үндэр дабһатай уһан юм. Ойролсоогоор Дэлхэйн гадаргын 71 % гү, али 361 сая дүрбэлжэн км талмай эзэлнэ. Эна таһаралтагүй үргэлжэлһэн уһан гү, али далайе хэд хэдэн далай, мүн бишыхан тэнгисүүдтэ хубаадаг байна. Далайн талаһаа үлүү хубинь 3,000 метрһээ үлүү гүнтэй, уһанай дабһажалтань 30 — 38 ппт-д (ppt) хэлбэлзэхэ ба дундажаар 35 ппт (3.5 %) байна.
Юрэнхы шэнжэ
Дэлхэйн далай хэд хэдэн далайһаа бүридэхэ, хоорондоо холбоотой үндэр дабһажалтатай уһанай бэетые бүгэдые нэгэдхэн Дэлхэйн далай гү, али Гадаада далай гэжэ нэрлэнэ. Хоорондоо харисангы сүлөөтэй уһан һолилсоо хэдэг, таһаралтагүй үргэлжэлһэн Дэлхэйн далай гэдэг энэ ойлголтонь далай шудалалай үндэһэн тулгуури ойлголто болоно. Түби, аралнуудай тогтолсоо (ольтирог) зэргэнь Дэлхэйн далайе хубааха үндэһэн шалгуур болоно. Дэлхэйн далайнь Номгон, Атлантын, Энэдхэгэй, Хойто мүльһэн (уг далайе мүн Атлантын далайн нэгэ тэнгис гэжэ тоосодог) ба Урда далай (уг далайе заримдаа Номгон, Атлантын, Энэдхэгэй далайн урда хэһэг гэжэ үзэхэнь бии) гэһэн далайнуудта хубаагдана. Номгон далай ба Атлантын далайе экваторын бүһээр хойто ба урда гэжэ хубаадаг байна. Далайн багабтар хэһэгые тэнгис, булан, тохой гэхэ мэтээр нэрлэнэ. Эхэ газар дээрэ, далайтай холбогдоогүй дабһажалтатай, бага хэмжээнэй уһанай бэенүүд байха ба энэниие тэнгис, нуур гэхэ мэтээр нэрлэнэ (жэшээлбэл, Арал тэнгис, Ехэ дабһата нуур зэргэ). Эдын заримые тэнгис гэжэ нэрлэдэг болобошье үнэндөө дабһата нуур юм.
Далай Дэлхэйн гадаргын ¾-ые бүрихэхэ тула биомандалда ехэ хэмжээгээр нүлөөлнэ. Далайн уһанай ууршалтань шииг эхэ үүсбэри ба уламаар энэнь уларил, һалхинай шэглэлдэ онсогой нүлөөтэй. 3 тухай тэрбум жэлэй урда далайда амидарал бии болоо һэн.
Физикын шэнжэ шанар
Дэлхэйн далайн эзэлхэ талмайнь 361 сая кв. км, эзэлхүүниинь ойролсоогоор 1.3 тэрбум куб км. , дундажа гүниинь 3,790 метр болоно. Далайн тэн хахадһаа үлүүнь 3,000 метрһээ үлүү гүн. Дэлхэйн гадаргын 66%-ые 200 метрһээ үлүү гүнтэй уһан бүтээжэ бүрхэхэ байдаг байна Энэ тоондо Каспиин тэнгис зэргэ далайтай холбогдоогүй тэнгэсүүдые тоосоогүй болоно.
Дэлхэйн уһан мандалай ниитэ массань 1.4 ∙ 1021 киллограмм, Дэлхэйн ниитэ массын 0,023%-ые эзэлнэ. Уһан мандалай 2 % сэбэр уһан болон үлэхэ хэһэгынь дабһатай уһан (диилэнхинь далайн уһан) юм.
Үнгэ
Тэнгэриин хүхэ үнгэ далайн уһанда туһаһанһаа далай сэнхир үнгэтэй харагдадаг гэжэ хүнүүд бододог байна. Уһаниинь сайбар сэнхир үнгэтэй болобошье ехэхэн хэмжээнэй уһан байгаа тохёолдолдо уг сэнхир үнгые хараха боломжотой байна. Тэнгэриин үнгэ уһанай үнгэдэ нүлөөлхэ болобошье, гол шалтагаан бэшэ юм. Гол шалтагааниинь уһанай молекул наранай гэрэлэй улаан фотоные шэнгээдэгтэй холбоотой байна.
Туяарал
Уһан сэрэгүүд, далайшад далайн уһан гэрэлтэн туяардагые тэмдэглэн үлдээһэн байдаг. Һүниин сагта энэ үзэгдэл аласһаа тодо ажаглагдана. 2005 ондо эрдэмтэд анха удаа энэ үзэгдэлые гэрэл зурагта буулган абаһан ба энэниие биолюмнесценциин үзэгдэлээр тайлбарилжа байна.
Шудалга
Далайн оёор, уһан доорохи оршоной шудалга хэхэ боломжо оршон үедэ бүридэжэ байна. Далайн хамагай гүн хэһэг Номгон далайн Марианай хотогор юм. Гүниинь 10,923 метр хүрэнэ. Уг хотогорой шудалалые 1951 ондо Англиин "Челленджер II" хүлэгэйхи хэһэн ба 1960 ондо хоёр хүн жолоодоһон "Трести" шумбагша ("Trieste") хотогорой оёордо хүрэһэн байна.
Далайн оёорой ехэнхи хэһэг шудалагдаагүй, зураглагдаагүй байна. 1995 ондо хэгдэһэн геофизикын хүндын хүсэнэй шудалгын үрэ дүндэ Дэлхэйн далайн 10 км-һээ ехэ гүнтэй хотогорнуудые зураглаһан байна.
Уларилда нүлөөлхэнь
Далайн урасхалынь Дэлхэйн уларилда гол нүлөө үзүүлнэ. Далайн уһаниинь дулаан болон хүйтэн агаар, хур тундасые эхэ газарай эрьедэ хүргэнэ. Антарктидын циклтэ урасхалынь хэд хэдэн далайн уһанай урасхалые уулзабари болоно.
Эдэй засагай ажа холбогдол
Далайн тээбэринь дэлхэйн худалдаанда гол үүргэ гүйсэдхэнэ. Энэһээ гадна далайнь хүнэһэнэй маша томо эхэ булаг юм. Энэнэй нэгэ жэшээнь загаһан агнуурай ажахы болоно.
Холбооһон
Категори:Сүнхэрэг
Хүнэй дархалал хомсодолой вирус
Хүниин дархалал хомсодолой вирус —
Сүсэгы
Сүсэгы — зөөхэй адли хоноһон түүхэй һүн дээрэ тогтоһон тоһолиг сагаан бодос, үнжэгэн; һүнэй дээгүүр үрэмтэжэ тогтоһон тоһолигой хуби.
Зүүлтэ
Категори:Сагаан эдеэн
Телевиз
Телевидени (τήλε — алас и video — харанаб; шэнэ латинаар  — алад харалга) — хүдэлөөнтэй зураг ба анирые дамжуулха байгууламжануудай комплекс. Телевидени масс медиагай (Олон Ниитын Хэблэл Мэдээсэлэй Хэрэгсэл) нэгэ шухала һубаг мүн гэдэгые хүлээн зүбшөөрһэн.
Байгуулалта
Үе үеын олон эрдэмтэдэй хүдэлмэри зүдхэлэй үрэ дүндэ телевидени бии болоһон гэдгые заабал онсолон тэмдэглэхэ хэрэгтэй. Англиин эрдэмтэн Джеймс Клерк Максвелл (1831—1879) байгаалида сахилгаан суранзан үелзэлэл оршодог тухай таамаглал анха дэбшүүлбэ. Сахилгаан суранзан орон үнэхээр бодитой оршожо байгаае Германиин эрдэмтэн Хайнрих Херц (1857—1894) туршалтаар баталһан юм. Сахилгаан суранзангай тархаха хурдан, түүниин физикэ шэнжэ шанарыешье Херц нариибшалан һудалһан байна. Ород эрдэмтэн Александр Степанович Попов (1859—1905), италиин эрдэмтэн Гульелмо Маркони (1874—1937) хоёр сахилгаан суранзан үелзэлэлые ашаглан агаарай орон зайе ашаглажа ямар нэгэн дохёо дамжуулха арга бодожо олоо. Тэдэниие анха радио зохёон бүтээһэн эрдэмтэд гэжэ үзэдэг. 1880 ондо П. И. Бахметьев дүрсые аласта дамжуулхын тулада эхилээд сахилгаан суранзан орон болгожо задалаад, дараань хүлээн абагшаар эргэжэ суглуулха хэрэгтэй гэдэг һанаае дэбшүүлһэн байна. Үүниин дараа 1884 ондо Германиин эрдэмтэн Паул Нипков дүрсые алас холын орон зайда дамжуулха анханай шиидэлые олобо. Нипковэй һанаашалһан энэ арга дээрэ тулгуурилан 1920 ондо Шотландай зохёон бүтээгшэ Джон Байрда (1888—1946) механик телевизор бүтээһэн юм.
1900 оной 8 һарын 25-нда Франциин ниислэл Парис хотодо олон уласай сахилгаан холбооной бага хурал зохёон байгуулагдаба. Энэ хуралда оролсоһон Ород инженер Константин Перский «television» гэдэг нэрэтэй элидхэл табяа. Иигэһэнээр телевиз гэдэг нэрэ томьёое хүн түрэлхитэн хэрэглэхэ болоһон юм. Tele — алас холо, vision — үзэгдэхэ, харагдаха гэһэн удхатай үгэ юм. Монголшууд энэ үгые зурагта гэжэ оршуулба.
Гадна фото үзэгдэлые ашаглан Петербург хотын технологиин ехэ һургуулиин багша Б. Л. Розинг 1907 ондо мүнөөнэй зурагта ажиллаха үндэһэн заршамые болбосоруулба. Телевидениин саашадай хүгжэлдэ Б. П. Грабовский, С. И. Катаев, П. В. Шматков, В. К. Зворыкин зэргэ олон эрдэмтэд үнэтэй хуби нэмэри оруулһан юм. Юрэнь телевидени гэдэг бол олон хүниин хамтын хүдэлмэриин үрэ дүндэ бии болоһон хамтын бүтээл юм. Одоошье телевидениин материал, техникын бааза шэнэшэлэгдэһээр байна.
Анханай телевидени
Дэлхэйн улас оронуудай туулажа үнгэрүүлһэн түүхэһээнь хамааржа телевидениин хүгжэлэй үе шата харилсан адлигүй байна. Улас бүридэ телевидени байгуулагдаһан саг үе харилсан адлигүй болобошье «туршалтын нэбтэрүүлгэ» ябуулжа байһан һудал үе заабал байдаг. Манай хойто хүршэ Россида телевидениин туршалтын нэбтэрүүлгые 1931 оной 5 һарын 1-ндэ хэһэн байна. Энэһээ нэгэ үдэрэй үмэнэ «Правда» һониндо энэ тухай мэдээсэл хэблэгдэбэ. 5 һарын 1-ндэ Россиин инженернүүд хэд хэдэн гэрэл зурагые дуугүйгээр аласай орон зайда дамжуулһаниинь амжалтатай болоо. Тэгэбэл Германида 1928 ондо телевидениин туршалтын нэбтэрүүлгэ хэжэ байһан тухай баримта байдаг. Телевидениин нэбтэрүүлгые тогтомол ябуулжа эхилһэн дэлхэйн анханай улас бол Ехэ Британи юм. 1936 ондо Ехэ Британиин ниислэл Лондон хотодо «London Television Service» компани тогтомол нэбтэрүүлгэ ябуулха болобо. Харин Россида 1939 оной 3 һарын 10-һаа Телевидениин нэбтэрүүлгэ тогтомол ябаха болоо. Мүн 1939 онһоо Америкын телевидениин түүхэ эхилдэг. Америкын радио корпорациин юрэнхылэгшэ Дэвид Сарнов: "«Одоо бидэ дуунда дүрсэ нэмэжэ шадаха боллоо гэжэ мэдэгдэжэ телевиз байгуулагдажа байгаае тунхаглаһан байна.»" 1939 оной 4 һарын 30-нда Америкын юрэнхылэгшэ Франклин Рузвельтын зугаае дамжуулһанаар АНУ-да телевидениин үргэн нэбтэрүүлгын нээлтэ болобо. Дэлхэйн хоёрдугаар дайнай дараа телевидениин хүгжэлэй алтан үе ерэһэн юм. Ази, Европо, Латин Америкэ, Африкын оронууд 1950 онһоо хойшо телевиз байгуулба. Ази тибдэ телевиз байгуулһан хамагай анханай орониинь Иран, Филлипин юм. 1953 ондо Филлипиндэ нэгэн зэргэ хоёр телевиз байгуулагдаба. Тайланд уласта 1955 ондо, Энэдхэгтэ 1959 ондо, Малайзи уласта 1963 ондо, Пакистан 1964 ондо, Турк уласта 1968 ондр, Хитад улас 1958 ондо, Солонгос 1956 ондо, Япон 1953 онд телевизтэй болоо. 1970 онһоо телевиз бол масс медиагай нэгэ шухала һубаг мүн гэдэгые хүлээн зүбшөөрһэн.
Телевидени оршон үедэ
Интернет түгээмэл тархаха хүрэтэр телевиз хамагай шуурхай мэдээсэлэй хэрэгсэл гэһэн байра һууряа хадгалжа ерэһэн. Хамагай анха 1947 ондо АНУ-да кабелиин телевидени байгуулагдаһан. 1970-аад оной һүүл үеһөө кабелиин һүлжээ ашаглан нэбтэрүүлгэ дамжуулхань улам ехэдхэһэн. Харин 1990 онһоо хойшо посткоммунис оронуудта кабелиин телевидени һунгадаг удхаараа хүгжэжэ эхилбэ. Иигэһэнээр телеһубагай тоошье нэмэгдэһэн байна. 1976 ондо хэмэл дахуулай телевидени бии болобо.
Оршон үедэ хэмэл дахуулай телевиденинь тоон системэ ашаглан дуу дүрсын үндэр шанартай нэбтэрүүлгые үзэгшэдтэ хүргэжэ байна. Мэдээсэлэй технологиин хүгжэлэй үрэ шэмээр IPTV Internet Protocol Television бии боллоо. IPTV хамагай гол дабуу талань дүрсэ бэшэлгые үзээд зогсохогүй түүнтэй холбоотой бусад нэмэлтэ мэдээсэл абаха, нэбтэрүүлгэтэ шууд оролсохо боломжотой. Мүн хэрэглэгшэ хүсэһэн нэбтэрүүлгээ өөртөө тохиромжотой саг үедэ үзэхэ боломжо нээжэ үгэдэг.
Холбооһон
Категори:Соёл Категори:Уралиг
Химэлтэй һуурин
Химэлтэй (Кимильтей) — Оросой холбоото уласай Эрхүүгэй можын Зэмэ аймагай Химэлтэй сельсоведай засагай захиргаанай түб.
Нэрэ
Бии хоёр тухайлууд:
Хүн зон
2012 жэл: 1933 хүн.
Категори:Эрхүүгэй можо Категори:Зэмэ аймаг
Бисалаг
Бисалаг (мүн биһалаг, ) үнеэн, хонин, ямаанай һүөөр бэлэдхэхэ болоод энэниие тулада һүн ээдүүлхэ ферментые ашаглана. Бисалагынь уураг, тоһоор баялиг ба мүн А витамин, кальци, фосфор агуулдаг. Мэргэжэлтэнүүдэй тоосожо байгаагаар дэлхэйдэ мүнөө 1000 тухай түрэлэй бисалаг бии. Голланд, Франци, Шэнэ Зеланд, Дани, Швейцари зэргэ улас орон бисалаг үйлэдбэрилэлээр дэлхэйдэ тэригүүлжэ байна.
Түүхэ
6000-7000 жэлэй үмэнэһөө (хүн хониниие гаршуулһан үедэ) хүн түрэлхитэн бисалаг бэлэдхэхэ аргые эзэмдэһэн гэжэ шудалаашадай диилэнхинь таамагладаг. Эгээн анха Түб Азиин нүүдэлшэн Түрэг угсаатан гү, али Ойрохи Дурнын дайдадаа амидаран һууришэжэ байһан хүнүүд бисалагые хэжэ эхилһэн байха магадалалтай ажа. Эртын Грек болон Рома үндэһэтнэй хубида бисалагынь эгээн түгээмэл хэрэглэдэг хүнэһэнэй нэгэ байгаа.
Категори:Сагаан эдеэн
Хара уһан һуурин (Зэмэ аймаг)
Хара уһан (Харайгун) — Оросой холбоото уласай Эрхүүгэй можын Зэмэ аймагай Хара уһанай сельсоведай засагай захиргаанай түб.
Категори:Эрхүүгэй можо Категори:Зэмэ аймаг
Уһан далайн сэрэгэй авиаци
Уһан далайн сэрэгэй авиаци — уһан соо бууха ба уһан дээрэһээ ниидэжэ гараха онгосо ба түхеэрэмжэ.
Зүүлтэ
Категори:Ниидэхэ онгосо Категори:Уһан далайн сэрэгэй флот
Сагаан эдеэн
Сагаан эдеэн — малай һү элдэб аргаар буйлуулжа бэлдэһэн хоол юм. Һүн бүтээгдэхүүн гэдэгынь үнеэн, һарлаг, хонин, ямаан, энгэ, гүү зэргэ амитадай һүөөр хэдэг хүнэһэнэй зүйлые хэлэнэ. Ехэбшэлэн үндэр элшэлиг бүхы, эһэлдэһэн бүтээгдэхүүн байдаг.
Монголшуудай табан хушуу малайхигаа һүн, һаамые түрэл бүриин аргаар болбосоруулан хэһэн янза бүриин хүнэһэнэй бүтээгдэхүүниие хэлэнэ. Гүүнэй һүөөр айраг эһэлдэнэ. Эхын һүниие орложо шадаха түрэл бүриин амин дэмээр баялиг гүүнэй һүниие түрэл бүриин үбшэн анагааха, дархалаае һайжахуулхад нэгэ һайн гэжэ үргэн хэрэглэдэг. Энгэнэй һүөөр айраг, сэгээ эһэлдэхэһээ гадна сай һүлэжэ, аарсан бусалгажа, ааруул табидаг. Үхэрэй һүөөр сай һүлэжэ, үрэм, сүсэгы зөөхэй гаргажа, ааруул табижа, бисалаг шахажа, тараг бүрижэ эдидэг. Һүн бүтээгдэхүүниинь кальцяар баялиг ушар хүүгэдэй ехэдхэлгэ хүгжэлтэндэ һайн, ааруулынь шүдэнэй бата бэхэ шанарые һайжаруулдаг, шүдэн соорохо үбшэнһөө һэргылдэг ушар монголшууд хүнэһэндээ үргэн хэрэглэжэ ерэһэн. Хонин, ямаанай һүөөр тараг бүрижэ, сай һүлэжэ, ааруул табидаг.
Зүүлтэ
Категори:Малай бүтээгдэхүүн Категори:Буряад
Улаан буудай
Улаан буудай, мүн шэниисэ (Triticum SPP) анха Ойрохи Дурнын Ливанай бүһэ нютаг ба Эфиопиин үндэрлигһөө эхлэлтэй болон харин одоо дэлхэй даяар таряалдаг таряа юм. 2010 ондо дэлхэйн улаан буудайн үйлэдбэрилэл 651 сая тонно байһан болон үйлэдбэрилэлээрээ кукуруза (844 сая тонн) ба сагаан будаагай (672 сая тонн) дараа гурбада ороһон байна.
Улаан буудай таряалха талмайн хэмжээ үсэлтэ алишье түрэлэй таримал ургамалһаа тон үлүү байгаа. Дэлхэйдэ худалдаалгадаг хэмжээгээрээ бусад бүхы түрэлэй үрые ниилүүлһэнһээшье ехэ байдаг. Юрэнь улаан буудай хүнэһэнэй ургамалай гаралтай уурагай түрүүлэгшэ эхэ һорболжо. Бусад голлохо таримал ургамал болохо кукуруза болон сагаан будааһаа уурагай агууламжа үндэртэй. Улаан буудайн хүнэһэнэй хэрэглээ сагаан будаанай дараа хоёрто орожо байна. Энэһээ гадна улаан буудай цементын үйлэдбэридэ ашаглагдана.
Улаан буудай түблэрһэн амидаралай хүгжэлэй шухала хүсэн зүйл боложо үгэһэн. Ушарынь улаан буудайе ехэ хэмжээгээр таряалжа, баян ургаса хураан абаха, удаан хугасаада хадагалхада хилбар эгээн түрүүшын үрэ байһан. Улаан буудай Үрэжэлтэй хэлтэгы һара нютагта Вавилоной болон Ассириин хаанта гүрэн гэхэ мэтэ хото уласуудые бии болоходо шухала үүрые гүйсэдхэһэн.
Шэниисые малай тэжээлэй зорилгоор хизгаарлагдамал хэмжээгээр таряалха ба эшэ, дэрһэн, һолоомонииень барилгын материал болгон дээбэри хэхэ зэргээр хэрэглэдэг. Улаан буудайн үрые хальһалаад сагаан гурил гарган абахаар эндоспермые илгадаг. Үлдэгдэлынь һагшадаһан ба үрэ хүбэрэл байдаг. Үрэ бүтэнээрээ витамин, минерал, уурагай үндэр агууламжатай эхэ һорболжо болбол, хальһалһан тохёолдолдо диилэнхинь крахмал болодог.
Категори:Таряан Категори:Ургамалнууд
Ээзгэй
Ээзгэй — бусалжа байһан һүндэ айраг нэмэжэ бусалгалсахада бии болоһон үдхэн шарабтар, сагаан үнгэтэй эдеэн; һүниие ээдүүлжэ бусалган шэргээжэ, нара һалхинда табижа хатааһан нэгэн зүйл эдеэнэй нэрэ.
Ээзгэй бусалгаха — бусалжа байһан һүндэ айраг нэмэжэ, сайбар шара үнгэтэй сагаан эдеэ гаргаха.
Ээзгэй айрһан — хатааһан ээзгэй.
Зүүлтэ
Категори:Сагаан эдеэн
Гильзэ
Гильзэ — буугай һомоной түмэр патрон.
Зүүлтэ
Категори:Галта зэбсэг
Дархалалай олдомол хомсодол
Дархалалай олдомол хомсодол (ДОХ, СПИД, AIDS) — хүнэй дархалал хомсодолой вирусаар (ХДХВ, ВИЧ, HIV) хүндэ халдабарилжа, дархлалын системые гэмтээһэнһээ үүдэдэг үбшэн болон мүн бусад зүйлэй амитадта энэтэй түһэтэй вирусууд байдаг (ҺДХВ, МДХВ гэхэ мэтэ). Энэ үбшэнэй түгэсхэлэй шатань тухайн хүниие алибаа халдабари болон хабдарай үбшэнэй эсэргүү хамгаалха шадабаригүй болгодог. ДОХ болон ХДХВ-ай эсэргүү эмшэлгэнь зүбхэн вирусай хүгжэлые һаармагжуулхал түды байгаа болон одоогоор мэдэгдэжэ бай бүрин түгэс эмшэлгэ үгы байна.
2009 оной байдалаар 30 сая оршом хүн энэ үбшэнөөр наһа бараһан бол 2010 оной байдалаар дэлхэй дээрэ ДОХ-ой халдабари абаһан ниитэ 34 сая оршом хүн амидаржа байгаагай 2,5 саянь 15 хүрэтэрхи наһанай хүүгэд байна.
Халдабари дамжахагүй зам
ХДХВ хүнэй бэеын гадна удаан амидаржа шададаггүй ушарһаа
Шэнжэ тэмдэг, Ябаса
ХДХВ хүнэй дархалалай системые гэмтээжэ дархалаае бага багаар һулруулһаар алдагдуулдаг. Тухайн хүнэй бэеын эсэргүүсэлһөө хамааржа дархалалай системые гэмтээхэ ябасань 6 һараһаа 10 үлүү жэл үргэлжэлхэ болон энэ хугасаанда тухайн хүндэ зобюур элирхэгүй эрүүл хүн шиг байха болобошье, бусадта халдабари тарааха эрсэдэлтэй байдаг. Энэ үедэ вирус зүбхэн дархалалай системэдэ шухала үүргэтэй Т4 эсые гэмтээдэг.
Дархлалай системэ һуларха туһам тухайн хүн жэнгээ алдажа, идрамтгай боложо, янза бүриин арһанай үбшэн, элдэб яра шараха, мөөгэнсэр болон шэнгэн алдаха зэргээр алибаа халдабарита үртэмтгы болодог. Уламаар уушханай үрэбсэл, хомхой, һүрьеэ (туберкулёз), хорото хабдар зэргэ үлүү носотой хүнды үбшэчнүүдтэ үрдэнэ. ДОХ үбшэнэй үедэ ямаршье шалтагаангүйгээр дараахи шэнжэ тэмдэгүүд ехэнхидээ элирдэг.
Нэгэнтэ ХДХВ хүнэй дархалаае усадхажа ДОХ үбшэнэй шатанда хүрэһэн нүхэсэлдэ үбшэтэн хүндэбтэр халдабариин уламһаа ехэбшэлэн 1-2 жэлэй дотор наһа барадаг.
Холбооһон
заболевания, вызываемого вирусом иммунодефицита человека (ВИЧ-инфекции)»]]
Категори:Үбшэнүүд
Сүрьеэ үбшэн
Шалтагаан
Сүрьеэ үбшэниинь нэгэһээ нүгөөд амисхалай замаар халадбарилдаг. Уушханай хэлбэриин сүрьеэтэй үбшэтэй хүниие дуугарха, ханяаха, найтаахад эргэн тойрондонь ехэ хэмжээнэй сүрьеэгэй нян тархажа байдаг. Үбшэтэнтэй ойро байһан хүнүүд уг нян агуулһан агаараар амисхалһанаар халдабари абадаг. Шэнэ эзэнэй бэедэ нянгай үржэхэ тохоромжотой хэһэгынь уушхан юм. Уушханһаа нян шуһаар дамжан бусад эрхэтэн системэдэ ошодог. Уушханай хэлбэриин сүрьеэнь халдабаритай ба бусад эрхэтэнэй сүрьеэнь халдабаригүй. Уушханай хэлбэриин сүрьеэтэй үбшэтэнтэй ойро байгаа хүнүүд халдабари абаха боломжо ехэ байдаг (эндэ гэр бүлын гишүүд, найз нүхэд, хамта ажаллагшад гэхэ мэтэ). Сүрьеэгэй нянгай халдабари абаһан хүн болгон сүрьеэгээр үбшэлхэгүй. Энэнь хүнэй дархалалай системэ гү, али бэеын эсэргүүсэлтэй ехэхэн холбоотой. Хүмүүнэй дархалалынь үбшэн үүдхэгшэ нянгай эдэбхижэлые зогсоон удаан хугасаагаар хиналтандаа барижа байдаг. Гэбэш ямар нэгэ хүсэн зүйлэй нүлөөгөөр дархалалай системэнь һуларбал "зүүрмэглэжэ байһан" сүрьеэгэй нян эдэбхитэй үржэжэ үбшэниие үүдхэнэ.
Сүрьеэ үбшэн үүдэхэд:
Сүрьеэ үбшэн үүдэхэд бэеын эсэргүүсэл болон халдабарилуулһан нянгай харилсан нүлөөлэл
Шэнжэ тэмдэг
Халдабаритай гү, али уушханай хэлбэриин сүрьеэгэй үедэ элирхэ үндэһэн шэнжэ тэмдэгынь: Бусад гү, али бэеын юрэнхы шэнжэ тэмдэг:
Оншологоо
Сүрьеэ үбшэниие оношолхо аргануудые шууд ба шууд буса гэжэ хубааха болоод шууд гэдэгынь сүрьеэгэй нянг элирүүлхэ арга юм. Харин шууд буса аргань уг нянгаар үүдхэгдэһэн эмгэг өөршэлэлтэнүүдые оношолхые хэлэнэ. Шууд арга: