cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Үльгэр
Үльгэр - тэнгэри.
Авар хэлэн
Авар хэлэн (магIарул мацI) - хэлэн.
IPhone
iOS 2.2.1 үйлэдэлэй системэтэй iPhone ( IPA: ) - ой буряад тобшолуур.
Түүх
Утасны анхны төсөл болох "Purple 1" кодчлолыг хийж дуусаагүй байна.
Apple-ийн дараагийн алхам бол 2005 оны 9-р сард зах зээлд нэвтэрсэн Motorola ROKR гар утсыг бүтээхэд оролцох явдал байв. Төхөөрөмж нь тоглогчийн хувьд байрласан бөгөөд iTunes тоглуулагчтай нягт уялдаатай байв. Утсан дахь тоглогчийн интерфэйсийг Apple компани бүтээсэн бөгөөд iPod-ийн интерфейстэй төстэй байв. Гэсэн хэдий ч дизайн муутай, ажиллагаа муутайгаас болж утас нь хэзээ ч өргөн тархаагүй бөгөөд жилийн алдаа гэж нэрлэдэг байв.
Motorola ROKR-ийн амжилтанд хүрээгүй ч 2005 оны 2-р сард Стив Жобс гар утасны оператор Cingular-тай хоер талын түншлэлийн хэлэлцээр байгуулж, Түүний компани боломжтой бөгөөд өөрийн төхөөрөмжийг нэвтрүүлэх бодолтой байгаагаа мэдэгдэв. IPhone-ийн хөгжил нь хатуу нууцын уур амьсгалд явагдсан. Бүтээгдэхүүний янз бүрийн эд анги (Програм хангамж, техник хангамж) дээр ажилладаг инженерүүд хоорондоо харилцах боломжгүй байв. Cingular-тай хэлэлцээ хийхийн тулд Apple-ийн төлөөлөгчид түнш компани Infineon-ийн ажилчдын нэрээр бүртгүүлсэн. Төсөл нь "Нил ягаан 2"гэсэн дотоод нэртэй байв.
2006 оны 12-р сарын 18-нд ижил нэртэй Cisco VoIP утсыг гаргасны дараа олон хүмүүс Apple-ийн гар утас хэзээ ч бүтэхгүй гэж бодож байсан. Энэ үед Apple-ийн инженерүүд утас эсвэл наад зах нь ажлын прототипийг заасан хугацаанд гаргана гэж найдаж үргэлжлүүлэн ажилласаар байв.
iPhone 5
2012 оны 9-р сарын 12-нд Калифорни мужийн Сан Франциско хотод зургаа дахь үеийн iPhone, iPhone 5-ыг танилцууллаа.
iPhone 5С
2013 оны 9-р сарын 10-нд ирүүлсэн. Энэ нь таван өнгөөр хийгдсэн (цэнхэр, ногоон, ягаан, шар, цагаан). Энэ нь iOS 7 үйлдлийн систем дээр ажилладаг, Apple A6 процессорыг агуулдаг бөгөөд ерөнхийдөө Iphone 5-ийн тоног төхөөрөмжийн чадвартай ойролцоо байдаг. Утасны хайрцаг нь поликарбонатаар хийгдсэн (илүү үнэтэй iPhone 5S нь хөнгөн цагаан, шил ашигладаг). "C "дагавар нь англи өнгө — "өнгө"гэсэн утгатай.
iPhone 5s
2013 оны 9-р сарын 10-нд ирүүлсэн.
iPhone 6 болон iPhone 6 Plus
2014 оны 9-р сарын 9-нд ирүүлсэн.
iPhone SE тохиолдолд.
2016 оны 3 дугаар сарын 21-ний өдөр ирүүлсэн. Нэрээр SE нь "тусгай хэвлэл" гэсэн утгатай. Ижил төстэй iPhone 5s-ээс ялгаатай нь Аноджуулсан Хөнгөн цагаанаар хийсэн өндөр чанартай биетэй, тоног төхөөрөмжийн шинэчилсэн платформтой.
iPhone 7 болон iPhone 7 Plus
2016 оны 9-р сарын 7-нд танилцуулж, A10 Fusion процессор болон M10 копроцессорыг хүлээн авсан.
iPhone 8, iPhone 8 Plus ба iPhone X
2017 оны 9-р сарын 12-нд танилцуулж, Apple A11 Bionic процессор болон M11 копроцессорыг хүлээн авсан.
Нэгэдэһэн Үндэһэтэнэй Байгуулга
Нэгэдэмэл Үндэhэнэй Байгуулга, НҮБ — Уласхоорондын Байгуулга НҮБэй олон уласай хуули, экономикын хүгжэлгэ, аюулгүй байдалай түлөө, олон уласай хоорондын найрамдалай түлөө, олониитэ асуудалнууд харилсаа, арад зоной эдлэл хамгаалха түл хүнэй хамтаржа ажаллаха зорилго байгуулагдаhан юм. Дэлхэйн хоёрдохи дайнай сагта Һитлерые эсэргүү коалицын (гол хабаадагшад) голлохо оролсогуудай НҮБ-эй hуури ба байгууламжа болбосоруулhан байгаа. 1942 ондо январиин 1-дэ Нэгэдэмэл Үндэhэнэй деклараци гарын үсэг зураhан хадаа "Нэгэдэмэл Үндэhэнэй" гэhэн нэрэ анханай түрүүшын удаа гаргаhан юм. Сан-Франциско хотодо 1945 ондо апрель hараhаа июнь hара хүрэтэр хурал ябаха хадаа, үнгэрхэдөө НҮБ-эй дүрим гарын үсэг зураhан байhан, гэхэтэ октябриин 24-дэ албан ёhөөр байжа эхилhэн. Мүнөө үедэ энэ үдэр эхэ НҮБ-эй hайндэр жэл бүри тэмдэглэдэг байгаа. 2001 ондо НҮБ Нобелевскэ преми "?юунэй түлөө?" түлөө абаhан, теэд ганса НҮБ бэшэ НҮБ ба НҮБ-эй Генеральна секретарь Кофи Аннанда Нобелевскэ преми үгэhэн. Баhал 1988 ондо НҮБ-эй сэрэгүүд Нобелевскэ преми абаhан байна.
НҮБ-эй Юрэнхы Ассамблей
Юрэнхы Ассамблей болбол зүбшөөлгэнэй, зүблэлэй ба захиргаанай ажалай гэhэн НҮБ-эй зэбсэг мүн. Юрэнхы Ассамблей хайшан гэхэ уласхоорондын хамтын ажаябадал найрамдалай ба аюулгүй байдал түлөө хараад бүтээмжэгдэдэг байгаа. Тиигээд НҮБ-эй "Аюулгүй байдал" ба "Социальна экономическэ" советнүүдэй хубилдагтай орологшод hунгалдадаг юм. Аюулгүй байдал совеэдэй рекомендацаар Юрэнхы секретаряа табидаг. Аюулгүй байдал совеэд хамта уласхоорондын НҮБ-эй Шүүригай (судай) орологшод hунгалдадаг юм. НҮБ гэжэ байгуулга соёлай, олониитын талаар харилсаан ябуулад зохируулагдадаг байгаа.
Холбооһон
(англи болон бусад хэлээрх НҮБ-тэй холбоотой холбоосууд)
Хяагтын аймаг
Хяагтын аймаг (Кяхтинский райо́н) — Буряад Уласай аймаг. Аймагай түб — Хяагта (Кяхта) хото. Талмай:. Хүн зон:.
Хан хүбүүн
Хан хүбүүн, ноёлдог бүлын хааншалдаггүй гэшүүнэй, хаанай хүбүүнэй сула юм. Уэльсын хун тайжа бол Ехэ Британиин шэрээнэй залгамжалагша.
Категори:Хаанта засаг
Каприви
Каприви — Намибийн уласэн. Хажуудань байха Ангола ба Ботсвана.
Халзанов, Барас Цыретарович
hургуулияа дүүргээд, Банзаровай нэрэмжэтэй Буряадай багшанарай институдта буряад хэлэ бэшэгэй факультедтэ hурахаяа ороо. Энэ үедэ киногоор hонирхожо эхилээ, киносценари бэшэжэ туршадаг болоhон байна. Хоёрдохи курсын hүүлээр Москва ошожо, ВГИК-тэ hурахаяа ороо. Эндэ мэдээжэ Александр Столперой hурагша байhан.
«Белая лошадь» гэhэн кино дипломно ажалынь боложо үгөө. hүүлээрнь өөрынгөө сценаряар «Последний угон» гэhэн кино буулгаа. Тус кино Буряад Орондо буулгагдаhан байна. Эндэ Буряад Драмын Театрай артистнар наадаа.
1967 ондо дээдэ hургуулияа дүүргэжэ, Свердловск хотын киностудида ажаллахаяа ороо. Эндэ олонхи кинонуудаа буулгаhан байна. Эдэнэй тоодо «Кочующий фронт», «Открытие», «Горький можжевельник», «В ночь лунного затмения», Нет чужой земли» болон «Батожабай» гэhэн документальна кино.
hаяхана «Сагаан Морин» гэhэн кинотеатр соо «Горький можжевельник» гэhэн кино харуулаа. Тус кино мэдээжэ буряад кинорежиссёр Барас Халзанов 1985 ондо буулгаhан байна. «Горький можжевельник» гэhэн кино соо Пётр Абашеев, Майдари Жапхандаев, Бэликто Дашиев, Александр Барлуков, Марина Степанова, Баярто Дамбаев гэгшэд наадаhан байна.
Холбооһон
Категори:Намтар Категори:Буряадай уран зохёолшод Категори:Режиссёрнүүд
Карачи
Категори:Пакистанай хотонууд
Сэнгэ мүрэн
Сэнгэ мүрэн ( - Сэнгэ цангпо) гү, али Инд мүрэн ( Sindhu) үнэхөөрөө Пакистанай нютагаар урдажа, Арабын тэнгистэ шудхадаг томохон мүрэн юм. Ниитэ 1,165,000 км² талбай бүхы һаба газартай, жэлэй урьһасаараа дэлхэйн 21 дэхи томо мүрэн юм.
Зүүлтэ
Категори:Гол мүрэн
Астара
Астара — Азербайджан Уласай хото, Аази.
Категори:Азербайджан
Нюур хуудаһан
<templatestyles src="Main Page/minerva.css" />
{|style="border-spacing:8px; margin:0px -8px;"
Лех Валенса
1943 оной 9 һарын 29-дэ Германиин эзэмдэһэн Поморьегэй нютаг дэбисхэртэ Попово тосхондо модошо дарханай бүлэдэ түрэһэн.
Фарерай аралнууд
Фарерын арлууд (Føroyar али Færøerne) - Европоын улас болон арлууд.
Лех Валенса
Зүүлтэ
Категори:Нобелиин шагналда хүртэгшэд
Милутин Миланкович
Милутин Миланкович (серб. Милутин Миланковић, 28. 05. 1879 Даљ — 12. 12. 1958 Белград) — серб инженер, климатолог, геофизик болон астроном.
Барда
Барда — Азербайжан Уласын хото, Аази.
Милутин Миланкович
Холбооһон
Категори:Серби
Барда
Категори:Азербайджан
Хун тайжа
Хун тайжа ( <, , 황태자, ), хаан шэрээниие залгамжалагша хан хүбүүн, Монголшуудай Алтан урагай томо ноёдой сула юм.
Пүн
Пүн (х.-монг. пүн, < мо.б. pün < дундада зуунай хитад хэлэн pün 分 > мүнөөнэй fēn)
Шадаев Аполлон Иннокентьевич
Аполлон Иннокентьевич Шадаев (1902—1969, Буряад Улас) Эрхүүгэй можын Боохоной аймагай Үбэсэ нютагта түрэһэн юм. 1916 ондо Үбэсын хоёр класстай училищи дүүргээ һэн. Саашаа һураха арга боломжогүй байһанаа, шэнэ совет засагай үедэ һуралсалаа үргэлжэлүүлхэ аргатай болоһон байна.
1924 ондо Улаан-Үдэдэ һая нээгдэһэн Буряадай багшанарай техникумдэ орожо, тэрэнээ 1928 ондо дүүргээд, Захааминай аймагта гурбан жэл соо багшалаад, һөөргөө Дээдэ-Үдэеэ бусажа, Буряадай искусствын техникумдэ багшаар, Уран зохёолшодой холбооной правлениин харюусалгата секретаряар хүдэлөө һэн.
Эрчим
Эрчим (монг. Эрчим) - футболад клуб.
Шадаев Аполлон Иннокентьевич
Аполлон Шадаев буряад литературын эхин хүгжэлтэдэ драматургиин талаар нилээд үүргэ дүүргэһэн юм. Бүри техникумдэ һуража байхадаа, «Золгүй хүүхэн», «Хаанай хашалан» (1925), «Зүблэлтэ засаг» (1927) гэжэ зүжэгүүдые бэшээ һэн. Хожомынь «Шэнэ зам» (1932), «Хаалтанууд» (1933), «Лимбэ» (1935), «Мэргэн» (1937), «Колхозно зүжэгүүдэй суглуулбари» (1939), «Баяр» (1940) зүжэгүүдые, «Онтохонууд» (1946), «Хабарай баяр» (1947), «Буряад — Монгол онтохонууд» (1950), «Нарата хабар» (1951), «Эдир ангуушад» (1954), «Шэдитэ шулуун» (1958), «Бар тайга соо» (1959), 1959 ондо М. Степановай оршуулгаар ород хэлэн дээрэ «Мэргэн годли» гэжэ зохёолнуудые хэблэн гаргаа.
Йемен
Йемен - Азийн орон ба улас.
Шадаев Аполлон Иннокентьевич
Һүүлшын жэлнүүдтэ «Гургалдайн гурбан сэсэн» (1965), «Алтан үндэгэн» (1967) гэһэн онтохо, домогуудай номуудые хэблүүлээ, «Байгал» сэтгүүлдэ буряад жороо үгэнүүдые гаргуулһан, «Шуран Даша» гэжэ зүжэг бэшэһэн байна.
Йемен
Зүүлтэ
Категори:Ази
Шадаев Аполлон Иннокентьевич
Категори:Буряадай уран зохёолшод
Лан
Лан (х.-монг. лан, АХ., О. лаң < мо.б. lang < хи. 兩 (两) liǎng) — хүндын хэмжээн. Дэлгүүрэй гуримаар (市用制) 50 граам, 31,25 граам. Барилгын чии, нярбын лангай гуримаар (營造庫平制) 37,301 граам. Арбан сэн, нэгэ лан.
Свакопмунд — Виндхук (түмэр зам)
Свакопмунд-Виндхук — хуушарhан түмэр зам хоорондуур Свакомпунд ба Виндхук. 1897 онд байгуулагдсан.
Мигмар (гараг)
Мигмар (тэмдэг: ) гү, али Ангараг наранай аймагай дүрбэдэхи гараг юм. Хоёр дагуултай болоод хүрсэтэ гараг. Уг гараг маша нимгэн нүүрсэхүшэлын хииһээ тогтоһон агаар мандалтай. Дэлхэйһээ илүү хүйтэн байдаг Наранһаа алһалагдаһан байдагтай холбоотой. Уг гарагай туйлууд дээрэнь мүльһэн байгаае тогтооһон болоод эрдэмтэд уһан байһан гэжэ үзэдэг.
Новосибирскын можо
Новосэбирскэ можо (Новосиби́рская о́бласть, Novosibirskaya oblast), гэжэ Оросой холбоото уласай нютаг можо. Можонууд ниислэл — Новосэбирск.
Свакопмунд — Виндхук (түмэр зам)
Холбооһон
Категори:Намиби
Калькутта
Калькутта (কলকাতা, कोलकता, कोलकता; 2001 онһоо албан ёһоор Колката), Энэдхэг уласай Ганга мүрэнэй адагта Хугли татууртахи, Бенгал булангай эрьеһээ 140 км зайда байрладаг хото. Гүрэнэйнгөө эгээн томо эдэй засагай ба соёлой түбүүдэй нэгэн. Баруун Бенгал можо уласай засаг захиргаанай түб.
Мигмар (гараг)
Зүүлтэ
Категори:Наранай аймаг Категори:Гарагууд
Новосибирскын можо
Холбооһон
Разное
Калькутта
Калькуттын түүхын түб — зүүн эрьедэ, Майдан паргта оршодог бэхилэлтэ (Форт Уильям, XVIII зуунда баригдаһан) — хотые хоёр хэһэгтэ хубаана: тугдамууд, засагай газар, дээдэ һургуули байрладаг Европын кварталнууд; ондоо таладаа — ажаүйлэдбэриин ба наймаанай компани, ажалшадай кварталнууд.
Новосибирскын можо
Холбооһон
Категори:Оросой холбоото уласай можонууд
Де Абазин Сейп
Де Абазин Сейп (موج‌های اباسین) - клуб.
Калькутта
185 км² газар нютагтай, 4 486 мянган (2011 оной байдалаар) хүнтэй, Ехэ Калькутта бөөгнэрэлдэнь 14 112 ажаһуугшадтайгаар Энэдхэгэй гурбадахи томо хото болоно. Хугли мүрэниие дахажа 100 км утаашаа һунадаг Калькуттада хүүргээр холбогдоһон Хаура, Бехала, Бхатпара, Гарден-Рич, Камархати, Баранагар гэһэн хэдэн арбан хотоор хүреэлэгдэнэ.
Шатар
Шатар (Санскрит: चतुरङ्ग Чатуранга, «дүрбэн анги»; Перс: شَطْرَنْج Шатранж) хоёр хүн хоорондоо тоглодог хүлэгтэ тоглоон юм. Мүнөө үедэ энэ наадан тоглоониинь дэлхэйн хэмжээнэй оюун ухаанай спорт болотороо хүгжэһэн байна.
Намибиин газарзүй
Намибынь дарааха улсуудтай хил залгана (сагай зүүнэй эсрэгээр, баруун-хойто зүгhөө зүүн-үмэнэдэ зүг рүү): Ангол, Замби, Ботсвана, Өмнөд Африк. Мүн харисангы бага уhаар Атлантын далай ойролсоо.
Лагос
Лагос (Lagos; Èkó), Гвинейн булангай эрьедэ байрладаг Нигериин хото болон боомто, Лагос можо уласай засаг захиргаанай түб. 7 938 мянган ажаһуугшадтай (2006). Гүрэнэй эгээн томо улас түрын, эдэй засагай ба соёлой түб. Экваторой уларилтай, эгээн хүйтэн һарын дундажа температура (8 һара) 25°С, эгээн дулаан һарын дундажа температура (3 һара) 28°С. Жэлдэ 1800 мм үлүү шииг нойтотой.
Габриэль Гарсиа Маркес
Габриэль Хосе де ла Конкордиа «Габо» Гарсиа Маркес (Gabriel José de la Concordia «Gabo» García Márquez; 6.3.1928, Аракатака, Колумби — 17.4.2014, Мехико, Мексикэ), Колумбиин ехэ зохёолшо, сурбалжалагша ба хэблэгшэ юм.
Де Абазин Сейп
Холбооһон
Категори:Афганистан
Габриэль Гарсиа Маркес
Колумбиин ехэ зохеолшо Габриэль Гарсиа Маркес 1928 ондо Аркатаса гэһэн бишыхан тосхондо түрөө. Тэрэ 1982 ондо удха зохёолой Нобелиин шагнал хүртэһэн болон «Зуун жэлэй гансаардалга» романаар, «Полковнигто хэншье бэшэг бэшэнэгүй» туужаар, «Сэхэ зантай Эрендирэ охиной ба тэрэнэй шэрүүн хүгшэн эжын түүхэ» зэргэ богони үгүүлэлгэнүүдөөр дэлхэй даяар алдар нэрэтэй болобо. Тэрэниие Латин Америкын шэдитэ реализмын (realismo mágico) эгээл гарамгай түлөөлэгшэдэй нэгэн гэжэ зүй ёһоор дүнгэдэг болоод хүнэй мүн шанарые шэнээндэнь тулатар тэмсэлдүүлэн, аймшагтай ахаада догдолон бэшэрмээр соо дүрэ түрэхые элирүүлэн бэшэдэгынь тэрэнэй уран зохёолой онсолиг юм. Ехэ зохёолшо 87 наһатайдаа Мексикэ уласай Мехико хотодо бөөрын архаг дутагдал үбшэнһөө наһа бараһан юм.
Дэлхэйн дулааралга
Дэлхэйн дулааралга гэдэг Дэлхэйн хуурай газар, далайн гадаргуу оршомой агаарай дундажа температура ехэдхэхэ үзэгдэлые хэлэнэ. Агаарай дундажа температура һүүлын хэдэн арбан жэлдэ таһаралтагүй нэмэгдэжэ байгаа болоод саашадашье мүн үргэлжэлнэ гэжэ үзэжэ байгаа болоно.
Габриэль Гарсиа Маркес
Категори:Колумбиин зохёолшод
Мардакерт
Мардакерт — Азербайжан Уласын хото, Аази.
Дэлхэйн дулааралга
Һүүлшын 100 жэлын хугасаада Дэлхэйн дундажа температура 0.74 ± 0,18 °C -аар нэмэгдэһэн болоод «Уларилай хубилалта шудалха Засагай газар хоорондын түрын буса байгуулга» (Intergovernmental Panel on Climate Change — IPCC гү, али ИПСС), «20-р зуунай дундаһаа эхилһэн, агаарай дундажа температурын ехэдхэлтэнь, агаар мандалдахи антропоген хүлэмжын хиин агуулга нэмэгдэһэнтэй холбоотой байха бүрэн боломжотой юм» гэжээ. Байгаалиин бусад хүсэн зүйлүүд, тухайлбал наранай энергиин өөршэлэлтэ (наранай эдеэбхэжэлтэ), галта уулын дэлбэрэлтэнь ажа үйлэдэбэрижэлтын үмэнэхэ үеһэ одоо хүрэтэрхи хугасаанда маша бага хэмжээнэй нүлөө үзүүлжэ байһан байна. ИПСС-гиин энэ дүгнэлтые Ехэ Найман болон Дэлхэйн үндэр хүгжэлтэй 30 гаруй ороной Шэнжэлхэ ухаанай академи, хүрээлэнгүүд хүлээн зүбшөөрдэг болоно.
Мардакерт
Категори:Азербайджан
Дэлхэйн дулааралга
Дэлхэйн дулааралгын уламһаа далайн уһанай түбшэн, саг ууралай госо үзэгдэлнүүд ехэдхэжэ, хур тундсын хэмжээ өөршэлэгдэнэ. Мүн түүншлэн хүдөө ажа ахуй, мүльһэн гол, мүнхэ саһанай хэмжээ, амитан, ургамалай түрэл, зүйл зэргэ олон зүйлдэ һөөргөөр нүлөөлхэ болоно.
Түүнһээ гадана ерээдүйд болохо дулааролгын хэмжээ, тэрэнэй һөөргэ нүлөөнь дэлхэйн бүһэ нютагуудта яажа нүлөөхэ бэ гэдэг һайн судалагдаагүй, тодорхой буса байна. Энэ дулааралгые яажа бууруулха, тэрэнэй тулада ямар арга хэмжээ абаха бэ гэдэг талаар олон уласай хэмжээндэ улас түрын болон олон ниитын хэлэсүүлэг, түрэл бүриин үйлэ ажаллагаа ябагдажа байна. Хүлэмжын хиие (илгаруулалтые) багадхаха зорилготой Киотогой протоколдо дэлхэйн ехэнхи улас нэгэдэһэн болоно.
Бусад
Категори:Дэлхэй судлал Категори:Дэлхэй Категори:Байгаалиин шэнжэлхэ ухаан Категори:Саг уурын үзэгдэл Категори:Атмосферын судалгаа Категори:Агаарай үзэгдэл
Шатар
Түүхэ
Шатарай уг гарбалые яг таг тогтоогоогүйшье Энэдхэг, Монгол хоёрын али нэгэдэнь үүдэһэн гэдэг дээр бараг бүхы эрдэмтэд һанал нэгдэдэг. 15-р зуунай хахадаар Энэдхэг уласай Шатранг гэхэ тоглоононһоо үүдэлтэй гэжэ баһэ үзэдэг юм.
Агдам
Агдам — Азербайжан Уласын хото, Аази.
Шатар
Түүхэ
Шатар бол хоёр хүн тоглодог хүлэгтэ тоглоон юм. Найман найманай харисаатай ниитэ 64 нюдэн бүхы хүлэг дээр тоглодог. Тоглоон эхилхэд тоглогшо тус бүри доорохо зургаан зүйлэй түрэлөөр тоглодог байна. Үүндэ:
Тоглооной зорилго бол эсэрэг талын Ноён луу добтолжо түүные дахин нүүхэ нүүдэлгүй болгохо ябадал юм.
Шатар бол спортын нэгэ түрэл болоод оюунай спорт гэжэ нэрэлхэньшье элбэг байдаг.
Дүрэм
Шатарай хүлэг 64 нюдэтэй. Шатар 32 дүрсэтэй. Хожохын тулд бүхы зүбхэн эсэрэг тоглогшынхоо ноён гэжэ нэрэлэгдэһэн дүрсые мадлахад хангалтатай.
Хэлэхэ үгэ
Эсэрэг талын ноёные эдеэхээр байрлалда ошбол:
Зүүлтэ
Категори:Тоглоон
Сэн
Сэн (х.-монг. цэн, < мо.б. čin < хи. 錢 (钱) qián) —
Пун
Пун (х.-монг. пун, < мо.б. pun < дундада зуунай хитад хэлэн 分 pün > мүнөөнэй fēn) — хүндын хэмжээн, лангай зуунай нэгэн буюу дэлгүүрэй гуримаар (市用制) 0,5 граам, 0,3125 граам, барилгын чии, нярбын лангай гуримаар (營造庫平制) 0,37301 граамтай тэнсэнэ.
Баоцзи
Хитад Уласын хото, Аази.
Аджигабул
Аджигабул — Азербайжан Уласын хото, Аази.
Акстафа
Акстафа — Азербайжан Уласын хото, Аази.
Энди Роддик
Энди Роддик (аангли: Andy Roddick, 1982 оной 5-р һарын 30 Техас, Амеэрикын Нэгэдэһэн Улас) - Амеэрикын теннисист.
Buryat Airlines
Buryat Airlines али Бурал (ород: Бурятские авиалинии) - Буряад Ороной авиаци. 1992 оной байгуулагдсан.
Намибиин газарзүй
Холбооһон
Категори:Намиби
Тушемилов Папа Михайлович
Түшэмэлэй Папа Михайлович (1877-1954, Буряад Улас), «Аламжи мэргэн», «Хараасгай мэргэн», «Алтан шагай мэргэн» ба «Гэсэр» гэхэ мэтэ үльгэрнүүдые мэдэһэн үльгэршэн.
Иво Андрич
Иво Андрич (серб. Иво Андрић, 09. 10. 1892 Долац — 13. 03. 1975 Белград) — сербохорват удха зохёолшо болон Югослави хаанта уласай дипломат.
Хаанта засаг
Хаанта засаг, гү али монархи — уласые заһаха эрхэ мэдэл ганса хүнэй мэдэлдэ байха түрын хэлбэри, уг удха ба наһан соогоо эрхэ бариһан нэгэ хүнөөр (монархаар) захирагдаха уласай янза. Ударидагша ганса хүниинь хаан, ван, бэйсэ, гүн, эзэн хаан, султан, эмир гэхэ мэтэ сулатой байжа, үб залгамжалан засагладаг.
Эрхэ мэдэлэй хизаарлалтаар хоёр янза хаанта засагай хэлбэриие илгаржа болоно:
Акстафа
Категори:Азербайджан
Эмегеев Маншуд
Эмегеев Маншуд (1849—1909, Буряад Улас), буряад үльгэршэн.
Иво Андрич
Холбооһон
Категори:Нобелиин шагналда хүртэгшэд Категори:Сербиин зохёолшод
Эмегеев Маншуд
Зүүлтэ
Категори:Буряадай уран зохёолшод
Агджабеди
Агджабеди — Азербайжан Уласын хото, Аази.
Аджигабул
Категори:Азербайджан
Цун
Цугнаха (х.-монг. цугнах) — цунгаар хэмжэхэ.
Энди Роддик
Лавлах бичиг
Категори:Спорт
Ахсу
Ахсу — Азербайжан Уласын хото, Аази.
Тушемилов Папа Михайлович
Зүүлтэ
Категори:Буряадай уран зохёолшод
Агджабеди
Категори:Азербайджан
Ахсу
Категори:Азербайджан
Үб
Үб, эсэгэ эхэ, үбгэн дээдэшүүлэй үрэ хүүгэд болон ойро дүтэ хүнүүдтээ үлдээһэн эд хүрэнгэ гү, али үргэн удхаар түүхэ соёлдо уламжалан үлэһэн соёл, зан үйлын холбогдолтой зүйлнүүд юм.
Муяын аймаг
Муяын аймаг (Муйский райо́н; Муяын аймаг, Muyayn aimag) — Буряад Уласай аймаг. Аймагай түб — Таксимо һуурин. Талмай:. Хүн зон:.
Үб
Категори:Хуули
Гэсэр
«Абай Гэсэр» ( < ) гэжэ баатаршалгата үльгэр эртэ холын сагта буряад арадай дунда мүндэлһэн арадай аман зохёолой эрхим жэшээ болоһон юм. Түбэд, Монгол, Буряад, Сагаан Монгол зэргэ түб Азиин олон арад түмэнэй дотор үргэн дэлгэрһэн туули юм. «Гэсэрые» «Жангар», «Монголой нюуса тобшоо» зохёолнуудай хамта Монголшуудаймнай эртын удха зохёолой гурбан орьёл гэдэг.
Жан-Жак Руссо
Жан-Жак Руссо (Jean-Jacques Rousseau; 1712 6 һарын 28, Женева — 1778 7 һарын 2, Эрменонвиль, Парис хото хажууда) — Швецариин, Франциин философ, улас түрын эрдэмтэй хүн. Удирдаха арадшалһанай автор.
Зүүлтэ
Категори:Франциин зохёолшод Категори:Франциин гүн ухаантад
Калькутта
Категори:Энэдхэгэй хотонууд
Гэсэр
Бии болоһон сагһаан хойшо олон үндэһэтэндэ тараһан ба одоошье Түбэд, Үбэр Монгол, Хүхэ нуурта хайлагдажа бай дэлхэй дээрэхи эгээн ута амиды үльгэр юм. Олон үндэһэтэндэ тараһанайнгаа хубида үндэһэтэн бүриин онсолигые шэнгээһэн олон янзын хубилбаритай.
Киншаса
Киншаса бэеэ дааһан засаг захиргаанай нэгэжэ болоно. Хотын засаг захиргаан амбан сайдаар хүтэлэгдэнэ.
Баргу Буряад хэлэн
Хитад Буряад хэлэн буюу Баргу Буряад (China Buryat, Bargu Buriat) - Алтайн хэлэнэй изагуурай монгол хэлэнэй аялгуу юм, уугарха, хэлэхэ Хитад Улас, Хулунбуир сомон, Үбэр Монголын Өөртөө Засах орондо ажаhуудаг буряадууд хэлэлсэдэг. Энэ монголын угаастан хэлэн.
Киншаса
Уугуул зоной бишыхан һуури газартахи 1881 ондо сэрэгэй бэхилэлтээр Һенри Стэнли шэнжэлэгшын байгуулагдаһан; Бельгиин II Леопольд хаанай нэрэмжээр Леопольдвиль нэрлэһэн. 1926—60 оной хоорондо Бельгиин Конгогой ниислэл. 1959 оной 1 һарын 4-дэ тус хотодо гүрэнэй олониитын бэе даанги байдал түлөө хүдэлөөн эхилээ һэн. 1960—64 оной хоорондо Бүгэдэ Найрамдаха Конго Уласай ниислэл, 1964—71 — Бүгэдэ Найрамдаха Арадшалһан Конго Уласай, 1971 — Бүгэдэ Найрамдаха Заир Уласай ниислэл.
Баргу Буряад хэлэн
Холбооһон
Категори:Буряад Улас
Киншаса
Категори:Бүгэдэ Найрамдаха Арадшалһан Конго Улас
Болгари
Бүгэдэ Найрамдаха Болгари Улас — (Република България) — урда зүүн Европодо Балкануудай хахад аралай зүүн талаар оршодог улас. Зүүн талаараа Хара тэнгисээр хүрээлэгдэжэ, бусад талараа Турк, Грек, Хойто Македони, Серби, Румынтай хилэ залгадаг. Румынтай хилэлхэ хилын ехэнхи зурбас Дунай мүрэнээр татагдадаг.
Византиин эзэнтэ гүрэн
Византиин эзэнтэ гүрэн гү, али Зүүн Римэй эзэнтэ гүрэн — Дундада зуунай үедэ оршожо байһан, Константинополь хотодо ниислэлээ байгуулһан, эзэн хаанта түрэтэй Римэй эзэнтэ гүрэн. Оршон һуурин хүнүүд болон хүршэнүүд энэ уласые Римэй эзэнтэ гүрэн гэжэ нэрэдэдэг байһан болоод мүн Romania (грекээр: Ῥωμανία, Rhōmanía) гэдэг байгаа. «Римэй эзэнтэ гүрэн», «Византын эзэнтэ улас»-ай хоорондохо илгаань сэбэр оршон үеын ойлголто болоод хэзээнһээ эхилэн Византиин эзэнтэ гүрэн гэхэнь тодорхой бус байдаг болобош Эзэн хаан I Константин ниислэлээ Никодемиаһаа (Анатолиин хахад арал дахи) Босфорой хоолой дахи Византий руу шэлжүүлжэ Константинополь (өөрөөр "Шэнэ Рома"шье гэдэг) болгоһон хугасаае шухалда тоосодог.
Сонгоол
Цонгоолчууд (сонголнууд) - монгол угсаатан. Мүнөө Монголдо Буряад Уласта (Сэлэнгын, Хяагтын, Зэдын аймагта) hуудаг байна. Монгол хэлэнэй цонгоол аялгуу дээрэ хэлэлсэдэг байна.
Буддын шажанай дэлгэржэ, бөөнэр болон бөө мүргэлтэдые хашажа байха үедэ тэдэнэр Эрхүү можын Худай голой hалаа болохо Мүрэн голой эрье шадарай нютагуудаар ажаhуухаяа ерээ hэн. Лама санаартан түбхын түрүүлэн шажан мүргэлөө буряад арадай баяд, ноёдто зорюулдаг байhан юм. Халхын баяд, ноёд ажабайдалай үльгэр жэшээ харуулдаг бэлэй. Тиимэhээ тэдэ бүхы шадалаараа эдээндэ дүтэлхые оролдохо. Харин тэдэнь али болохоор эдэниие урмашуулдаг байгаа. Халхын зарим баяшуул басагадаа тайшаанарай, зайhангуудай хүбүүдтэ хадамда үгэхэ. Жэшээнь, Шэлдэй занги нэгэ баянай хүрьгэн байhан юм. Тиихэдэ хүнүүд өөhэдынгөө дураар буряадуудай ажаhуудаг газарhаа монголнуудай hуудаг газар дайда руу ороhон аад, hөөргөө бусадаг hэн. Илангаяа монголнуудтай хилэлдэг нютагуудта байдаг буряадууд иишэ тиишээ ходо ябажа байдаг бэлэй.
Халхын Сайн хаан Байгалай зүүгээрхи, урдуурхи буряадуудай газар дайдада үни удаан саг соо үнгэлзэн hанаашархажа, тагнуулай сэрэгүүдые Сэлэнгын, Братскын, Дээдэ Зүлхын бэхилэлгэтэй острогуудта эльгээдэг байгаа. Гэбэшье буряадуудые бута сохижо, эзэмдэн абаха гэhэн эдэ hэдэлгэнүүдынь буруу hүргэгдэдэг hэн.
Баоцзи
Категори:Аази
Болгари
Холбооһон
Категори:Балканай уласууд Категори:Зүүн Европын уласууд Категори:НАТО-гай гэшүүн уласууд Категори:Европын Зүблэлэй гэшүүн уласууд Категори:Европын Холбооной гэшүүн уласууд Категори:НҮБ-эй гэшүүн уласууд Категори:Бүгэдэ Найрамдаха Уласууд Категори:Зүүн Урда Европын уласууд Категори:1908 ондо байгуулагдаhан улас ба газар нютаг Категори:Европын уласууд Категори:Болгар хэлээр хэлэлсэдэг уласууд ба газар нютагууд
Джеффри Чосер
Джеффри Чосер (Geoffrey Chaucer; 1343 он −1400 он 10 һара 25), дунда зуун үеын Англиин ирагуу найрагша. Тухайн үедэ шажанай албан ёһоной хэлэн лата хэлэн, мүн Англиие ноёлжо байһан норманшууд изагууртануудай хэлэн франци хэлэн байһаншье хада, Чосер эдыешье хэрэглээгүй юрын арад түмэнэй хэрэглэжэ байһан англи хэлээр бүтээлээ туурбижа байһан түрүүшын удха зохёолшо байһан гэдэг.
Лагос
«Лагос» гэһэн нэрэ XV зуунай һүүлдэ эрьедэ буужа богоол наймаанай түб үүсхэһэн португалшуудай үгэһэн байгаа. 1914—60 оной хоорондо Лагос Ехэ Британиин Нигери колониин засаг захиргаанай түб. 1960—92 оной хоорондо Нигериин ниислэл.
Владе Дивац
Владе Дивац (серб. Владе Дивац/Vlade Divac, 03. 02. 1968 Приеполе) — серб баскетболист.
Лагос
Томо далайн боомто (Апапа аванпорт), уласхоорондын ниидэхэ онгосын буудал, Лагос—Кано түмэр замай эхинэй сэг.
Владе Дивац
Холбооһон
Категори:Серби
Агдаш
Агдаш — Азербайжан Уласын хото, Аази.
Византиин эзэнтэ гүрэн
Эзэнтэ гүрэн илангаяа Рома-Персиин болон Византи-Арабын дайнай үеэр нютаг дэбисхэрһээ алдажа, доройтоһон болобошье Европо дахи эдэй засаг, соёл, сэрэгэй хүсэнэй хубида хамагай нүлөөтэй гүрэн хэбээр байһан. Эзэнтэ гүрэн Македониин династиин үедэ һэргэжэ, X зуунай һүүл гэхэд Газар Дундын Тэнгисиин зүүн бүһэ нютагта хамагай хүсэрхэг гүрэн боложо дахин һэргээ. Гэбэшье 1071 онһоо хойшо Эзэнтэ гүрэнэй гол нютаг Бага Азиин ехэхэн хэһэгэй сельджук турк үүдэдэ алдаа. XII зуунда Комнэнийн һэргэлтын үеэр бага зэргэ һэргэжэ, ноёрхолоо хэһэг зуур дахин тогтооһон болобош тэрэнэй залгамжалагшадай үедэ дахин доройтоһон. 1204 ондо Хэрээһэтэнэй дүрбэдүгээр аян дайнаар Эзэнтэ гүрэн үхэлэй сохилто амсажа, задаршье бутран, хоорондоо үрсэлдэгшэ Византын Грек болон Латин уласуудта хубаагдаа. Константинополь ябаандаа һэргэжэ, Палеологой удамай эзэн хаашуул эзэнтэ гүрэнэйе 1261 ондо дахин байгуулһан болобош XIV зуунда дараалһан олон эрхэтэнэй дайн боложо, эзэнтэ гүрэнэй хүсэниие улам бүри һулруулһан. Үлэһэн нютаг дэбисхэрэй ехэнхиие Византи–Османай дайнаар алдажа, уламаар XV зуунда Константинополь хото, үлэһэн нютаг дэбисхэрэй хамта Османай туркуудтэ эзэлэгдэжэ мүхэбэ.
Кампучи
Камбоджа - Азиин орон болон улас.
Агдаш
Категори:Азербайджан
Лагос
Ном зохёол
Категори:Нигери
Кампучи
Зүүлтэ
Категори:Ази
Гэсэр
«Гэсэр» хэмжээнэй хубида ехэ томо ута үльгэр юм. Мүнөө үедэ эмхдхэгдэһэн байдалһаа үзэбэл, Түбэд үндэһэтэнэй хубилбаринь лэ гэхэдэ ниитэ 120 үлүү бүлэг, сая үлүү мүр шүлэг, хорин сая гаруй үгэтэй юм. Бүлэг, мүр, үгын тоонь эртын Вавилоной «Гильгамешэй үльгэр», грекүүдэй «Илиада», «Одиссей», Энэдхэгэй «Рамаяана», «Махабхарата» зэргэ дэлхэйн нэрэтэ табан туулиин ниилбэриһээшье ехэ байдаг юм.
Хорвати
Хорвати (Hrvatska, ), албан ёһоор Бүгэдэ Найрамдаха Хорвати Улас (Republika Hrvatska) — болбол Адриатикын тэнгис дээрхи Түб Европо ба Зүүн Урдахи Европын уулзадха дээрэ байдаг улас. Энэнь баруун хойто зүгтэ Словени, зүүн хойто зүгтэ Унгар, зүүн зүгтэ Серби, зүүн урда зүгтэ Босни ба Герцеговина ба Монтенегротой хилэлдэг ба баруун ба баруун урда зүгтэ Италитай далайн хилээр хилэлдэг. Ниислэл ба хамагай томо хотонь Загреб юм. Хорвати улас 56,594 хабтагай дүрбэлжэн км газар нютаг, 4,07 сая хүн зонтой.
Гэсэр
Эгээн анхалан 1716 ондо монгол хэлээр модон бараар хэблэгдэһэн болоод энэһээ үмэнэшье олон бэшэмэл эхэнүүд байһан.
Буряад хубилбари
Энэ үльгэр олон хоног соо хөөрэгдэдэг байгаа. «Гэсэрые» хөөрэдэг үльгэршэд үсөөн бэшэ һэн. Тэдээнэй дунда түүхэдэ үлэһэн үльгэршэд гэбэл, манай тон һайн таниха Аполлон Тороев, мүн баһа Маншууд Имегенов, Пёохон Петров, Папа Тушемилов болон бусад. Үльгэршэдэй «Гэсэрые» хөөрэхэдэ эрдэмтэд, зохёолшод ханамжатайгаар бэшэжэ абадаг һэн. Мүнөө манай танилсаха «Арадай баатар Гэсэр» гэжэ үльгэр мэдээжэ поэт Николай Гармаевич Дамдинов таанад, һурагшадта, ойлгогдохоор, тобшоор, хуряангыгаар найруулан бэшэһэн байна. Урданай сагта буурал толгойтой гэсэршэ үбгэн зөөлэн олбог дээрэ дабшалжа һуугаад, тодо хонгёо хоолойгоор шагнагшадай зүрхые хүдэлгэн, үльгэр түүрээдэг һэн.
Тэдэнэй хөөрөөгөөр 1900-аад онуудһаа эхилээд 1940-өөд онууд хүрэтэр, эрдэмтэд ба зохёолшод «Гэсэрые» ханамжатайгаар бэшэжэ абаа. Тэдэ бэшэжэ абтаһан бүлэгүүдые уран зохёолшо Намжил Гармаевич Балданай согсолон нэгэдхээ һэн. Буряад хубилбариин «Гэсэр» согсолборинь түрүүшынхеэ 1959 ондо Улаан-Үдэдэ хэблэгдээ. Иимэ үльгэрнүүд бэшэ арадуудташье бии. Кыргызүүдэй «Манас», хальмагуудай «Жангар» энэ тоодо ороно.
Холбооһон
Категори:Үльгэр домог Категори:Буряад Категори:Арадай аман зохёол
Хутагтын Дүрбэн Үнэн
Хутагтын Дүрбэн Үнэндэ нэгэ бүришэлэн тайлбари хэһэн байдагые тобшолно үзүүлбэл:
Buryat Airlines
Холбооһон
Категори:Буряад Улас Категори:Авиаци
Хутагтын Дүрбэн Үнэн
Холбооһон
Категори:Буддын шажан
Сонгоол
Сонгоолой угсаатан хүнүүд Сэлэнгэhээ ерэхэ. Эдэнэй уг бөө байhан, тэрэ Бохлой Бодиев гэжэ нэрэтэй бэлэй. Түрүүшээр тэрэ мүнөөнэй Олзоной, Хурамшын угтай буряадуудай дунда ажаhуудаг, бөө мүргэлөө хэдэг hэн. Тэдэнэр hайн ажаhуугаа. Сонгоол угтанай монголшууд боомо ба бусад үбшэн тахал эльбэ шэжээрээ сарадаг, hалгаадаг байгаа. Тэдэнэр бултадаа – эрэшүүл болон эхэнэрнүүд – тарим уншадаг бэлэй. Боомо үбшэнгые hалгаадаг таримайнгаа үгэнүүдые угайнгаа түрэлхидhөө гадна, хэндэшье хэлэдэггүй hэн. Угайнгаа нюусые буса хүнүүдтэ хэлэжэ болохогүй гэжэ тэдэнэр үри бэенэртээ захидаг байhан юм гэжэ тэдэ хэлэдэг байгаа.
Шулуун гэжэ нэрэтэй хүн Эмнэй ахатаяа хамта Мүрэн голой нуга газарта түрүүлэн ерээ hэн. Анханда тэдэ Монголой Үнеэнэй шара нуурай эрьедэхи Хүхэ болдог гэжэ нютагта ажаhуудаг байhан юм. Тэдэ Шүхэр ноёной отрядтай хамта иишэ ерээ hэн. Аха дүүнэр отрядhаа үлэжэ, Олзон угтанай Гахан нютагта түбхинэбэ. Олзонтон удабашьегүй тэдэниие үлдэжэрхибэ. Тиихэдэнь тэдэ Мүрэн голой нугада hуурижаба. Эндэ тэдэ наhа бараhан буряадуудай бэлбэhэн эхэнэрнүүдые hамга абаhан байгаа.
Эдэнэй үри бэенүүд сонгоол угсаатанай үндэhэ hуури табяа hэн. Энэ угтан захиргаанай талаhаа харануудай угсаатанда ороод, Худайн Степной дүүмэдэ мэдэлтэй байба.
Сэлэнгын сонгоолнууд бүлэг бүлэгөөрөө удаа дараалан ерэhэн юм. Тэдэнэй ноёниие Үхин гэжэ нэрлэдэг бэлэй. Тэрэниие Үхин зайhан, тайшаа гэжэ нэрлэдэг байгаа. Үхинэй дүтын түрэл гаралай хүнүүд олоороо наашаа тэрэниие дахажа ерээд, тэрээндэ иигэжэ хэлэбэд: “ Маанадhаа урда ерэhэн хүнүүд ородуудтай танилсаад, Орос гүрэнэй албатад болоhон байна. Тэдээндэл адляар бидэниие Оросой албата болохоор зууршалыт”. Үхин тэдэниие найдуулба. hая ерэгшэдые тэрэ шадарай ой соо байрлуулба. Үхин өөрөө Сэлэнгын, Итанцын ноёдто ошожо, намда сэрэг үгэжэ туhалыт гэжэ хандаба ха. Юундэб гэхэдэ, hая ерэгшэд намайе хюдаха, юумыемни буляажа абаха, алажашье болохо. Ород ноёд сэрэг эльгээбэ. Сэрэгшэд hая ерэгшэдтэй тэмсэжэ оробо. Үймөөнэй үедэ нэгэ залуу эхэнэр Үхинэй мориной хударгаhаа шүүрээд, намайе абарыт гэбэ. Үхин тэрэниие мориндоо hуулгаад, үймөөнhөө гаргажа абарба. Хожом Үхин тэрэ эхэнэрые hамга абаа hэн. Тэрэнь найман үхибүүдые түрэбэ. Эндэhээ эхилжэ, Үхинэй найман уг үндэhэн дэлгэрhэн түүхэтэй. Үхинэй тэрэ hамганhаа гараhан хүбүүдэй үринэр үдэжэ олошорhон гэдэг. Сонгоолнуудай үри hадаhад:
Буряад арад нэгэн адли ёhо заншалнуудтай, гурим дүримүүдтэй. Буряад угсаатад – эхирэд, булгадууд, хори, хонгоодорнууд хадаа эртэ урдын монголнууд болоно, харин монголнууд хадаа Түб Азиин эртэ урдын арад гээшэ. Мүнөөнэй байдалаар дээрэ дурсагдаhан угсаатадhаа гадна, нэн түрүүн сонгоол, сартуулнуудые оруулалсан, буряад арад хадаа ниитэ нэгэн үндэhэ яhатан болоно бшуу гэжэ “Буряад үнэнэй” ахамад редактор, Буряадай арадай уран зохёолшо Ардан Ангархаев тэмдэглэнэ.
Категори:Буряадууд
Джеффри Чосер
Тэрэ Лондондо дарһанай худалдаашанай гэр бүлэдэ түрөө. Тэдэнэйхи дунда зэргын шэнэ айлын тоондо орохо айл үрхэ байба. Тэрэнэй ашаар үндэр һуралсал болбосорол оложо, 1357 онһоо хойшо абынгаа нэрэ түрын туһаламжатайгаар дээдын хүреэлэндэ ороһон тэрэ III Эдуард, II Ричард хаанай албанда зүдхэжэ байба. Түрын албан хаагша, гадаада ябаха элшэн хэжэ байба. III Эдуардын албанда зүдхэжэ байхадаа Франци руу ябан нэгэ хэһэн һураг таһаржа, 1366 он болотор тэрэнэй хаана юу хэжэ байһаниинь тодорхойгүй.
1366 ондо эхэ орондоо бусажа ерэһэн тэрэ III Эдуардын хатан Филлиппын туһалха Филиппа де Роэттой гэрлэбэ. Хаанай гэр бүлэтэй дүтэ харисаатай болоһон тэрэ тухайн үедэ хуули шудалжа болоһоншье һаа, нотолхо баримта нэгэ ехэ байдаггүй. 1367 оной 6 һарын 20-до хаанһаа эсквайр (Squire) ноёной сула хэргэм хүртэһэн байна. Энэ үедээшье тэрэ олон удаа хаанай элшэ түлөөлэгшэ боложо гадаада аялжа байһан гэхэ мэдээсэл олон байдаг.
Гадаада харилсаанай элшэн түлөөлэгшээр Италида айлшалха үедээ Италиин соён гэгээрүүлэгшэ, ирагуу найрагша Франческо Петраркатай дүтэлэлсэн танилсаба. Пeтраркагай хэрэглэжэ байһан ирагуу найрагай бэшэлгын сонет хэлбэриие Англиин удха зохёолдо нэбтэрүүлһэн байна. Олон газар һуралсаһан, болбосорол мэдэлгэ бүхы тэрэнэй уран зохёолдохи хубита нэмэрииень үнэлжэ «Англиин ирагуу найрагай эсэгэ» гэжэ хүрэтэр гэнэ.
Гол бүтээл болохо «Кентербериин онтохонууд» Джованни Боккаччогой «Декамерон» гэһэн бүтээлэй нүлөө абаһан бүтээл болон «Кентербериин собор сүмэ» руу мүргэл хэхэеэ һанатайгаар ябажа бай һүзэгтэд арадай зугаалжа үгүүлһэн онтохонуудай түүбэри юм.
Категори:Англиин зохёолшод
Бук кроссинг
Буккро́ссинг (англяар: «bookcrossing», «книговорот») — номуудай сүлөөлэлгын процесс юм. Буккроссинг 2001 ондо эхилээ. Италида, Францида буккроссингда дуратайшуул олон байна. Россин Федерацида буккроссингда дуратайшуул үсөөн байна. Манай Буряад Орондо Улаан-Үдэ хотодо буккроссинг hаяхана эхилээ.
Казахстан
Казахстан (Қазақстан) — Астана ниислэлтэй Азиин улас. Түб Ази, тэрэ дотороо Дунда Азида Алтайһаа Каспи хүрдэг, багахан зай дурна Европодо харьяалагдадаг энтэй ехэ орон, дээрэ оршон байгаа 1992 ондо Нэгэдэмэл Үндэһэнэй Байгуулгада элэһэһэн бүрин эрхэтэ уласые Хасаг (адли нэрэтэй бусад зүйлһөө илгажа Хасаг улас, хасагаар Qazaqstan, ородоор Казахстан) гэдэг.
Хасаг орон (Казахстан)-д тала хээрэ, тайга, хада хабсал, добо толгодо, мүнхэ саһата уула нуруу, үргэн гол мүрэн сүм бүридэһэн. Дэлхэйдэ 9-р байрта, далайда гаралгагүй уласуудһаа түрүүн байрые эзэлхээр томо – 2,724,900 км2 талмай бүхы нютаг дэбисхэртэй. Ород, Хитад, Хиргис, Узбек, Түркмен гэһэн табан оронтой 12,012 километр зурбаһаар хилэлээд 1,894 км газар Каспиин тэнгисые эмжэбэ.
Transamerica Pyramid
Transamerica Pyramid — Сан-Франциско хотодо эгээл үндэр байшан юм. 48 дабхартай. Үндэрынь 260 метр. Тус байшанай барилгын ажал 1969 ондо эхилээ. 1999 онhоо эзэниинь нидерландын даатгалай компани AEGON юм.
Бүгэдэ Найрамдаха Чехи Улас
Бүгэдэ Найрамдаха Чехи Улас (Česká republika), Чехи (Česko) — түб Европын нэгэн улас болоод өөрөөр Богемишье гэжэ нэрлэгдэдэг. Ниислэл болоод хамагай томо хото Прага юм. Мүнгэн тэмдэгтэ — Чехиин крона (koruna — CZK) болоод 1 евро ойролсоогоор 25 CZK-той тэнсэдэг. Хүн зон — 10 сая шахуу.
Албан ёһоной хэлэн чехи хэлэн юм. Чехи хэлэн Славян хэлэнэй бүлэд багтдаг болоод словаки, польшо хэлэнүүдтэй түрэл юм. 1993 онд Чехиин Гадаад ябадалай яам Чехи гэһэн нэрэ албан ёһоной бэшэг баримтаһаа гадуур хэрэглэжэ болоно гэжэ мэдэгдэһэн. Бүгэдэ Найрамдаха Чехи Улас далайда гаралгагүй улас болоод Германи, Австри, Словаки, Польшо уласуудтай хилэлэдэг.
Түүхэ
Чехиин түүхэ IX зуунһаа эхэтэй болоод удаан хугасаанай турш Түб Европын хамагай хүсэрхэг уласуудай нэгэ байһан. Хожом Чехи Нэгэдүгээр Райхай хамагай олон хүн зонтой, хамагай баян улас болоһон болоод олоншье эзэн хаан эндэһээ карьераяа эхилжэ байгаа. 1515 оной Венагай хэрээнэй нүхэсэлэй ёһoop 1526 ондо Луи Ягеллон наһа бараһанай дараа одоогой Чехиин нютаг дэбисхэрэй хэһэгүүд болохо Богеми, Унгарай хаанта уласууд Габсбургын захиргаанда ороһон. Энэ Габсбургын бүрилдэхүүндэ 1918 он хүрэтэр байһан. Тус улас 1918—1992 ондо Чехословакиин нэгэ хэһэг байба. Чехословаки 1918 ондо Австри-Унгарын эзэнтэ гүрэнһөө тусгаар тогтножо байгаа. Чехословакиин анханай юрэнхылэгшэ Томас Гарриг Мазарик байгаа. Чехословаки 1993 ондо тайбан замаар Бүгэдэ Найрамдаха Чехи Улас болон Словаки гэһэн хоёр улас болон задараа һэн. Бүгэдэ Найрамдаха Чехи Улас 2004 оной табадугаар һарын 1-ндэ Европын Холбооной гэшүүн болоһон.
Джордж Гордон Байрон
Джордж Гордон Байрон (George Gordon Byron (Noel), 6th Baron Byron, 22.1.1788, Лондон, ‒ 19.4.1824, Миссолунги, Османай Греци), Англиин романтик ирагуу найрагша; лордын танхимай гэшүүн. Ниитэ баруунай уран зохёолдо романтизмын гол түлөөлэгшэдэй нэгэн юм.
Намтар
Джордж Гордон Байрон Лондон хотодо, үе дамжаһан болобошье тухайн үедээ хооһорһон тайжын гэр бүлэдэ түрэбэ. Тэрэ арбан гурбан наһатайдаа Һэрроу хотын изагууртанай хүүгэдые һургадаг тусхай һургуулида орожо, грек, лата хэлэн, эртын грек-ромын уран зохёол шудалаад, дараань Кембриджын ехэ һургуулида орожо, 1809 ондо дүүргэбэ. Уламаар Португал, Испани, Итали, Греци, Швейцари зэргэ Европын олон ороноор хоёр жэл турша аялаад 1811 ондо нютагтаа эрьежэ ерэхэдэнь Англида луддитуудай хүдэлөөн бодожо байба. Байрон наһа гүйсэжэ, өөртэнь үе дамжан уламжалагдаһан лордын хэргэмые үбэлэн абаһан тула парламентда һууха эрхэтэй боложо, һуури машинаа эбдэһэн ажалшадые залхаан сээрлүүлхэ түсэлые хэлэлсэхэдээ луддитуудые элитэ хамгаалһанаар тэрэнэй амидарал хардалга һэжэглэл, мүрдэлгэ хабшалгада үритэхэ, нүгөө талаһаа һамган Анна Изабелла, охинииень абаад тэрэниие орхин түрхэмдөө бусаһан ушар, 1816 ондо Грецидэ ошоод тэрэ үедэ Түрэгэй эрхэшээлдэ байһан Грек арад түмэнэй эрхэ сүлөөгэй түлөө зэбсэгтэ тэмсэлдэ бэеэр оролсожо ябаад жэлэй һүүлдэ наһа бараа.
Австрали (түби газар)
Австрали (australis — урдахи), Дэлхэйн урда хахад бүмбэрсэгтэ байрладаг түби газар юм. 7 692 мянган км² дэбисхэр газартай. Австралиин зүүн эрьегээр Номгон далайда угаажа, хойто, баруун ба урда эрьегээр Энэдхэгэй далайда туладаг. Австралиин хажууда Шэнэ Гвиней ба Тасмани томо аралнууд байрлана. Зүүн-хойто эрьеэ дахажа Ехэ шүрэн далан оршоно.
Австралиин зүүн хэһэгтэ Ехэ уһа хахалбариин нюруу (Австралиин эгээн үндэр сэг бол Косцюшко уула 2230 м үндэр хүрэнэ). Австралиин түб хэһэг хадаа — Эйр нуур эзэлдэг хонхортой набтар газар, баруун хэһэгынь — уула хадатай тэгшэ үндэрлиг (400—500 м). Австралиин ехэнхи хуби Австралиин хабтанай бүһэ нютагта харьяалагдажа, зүүн хэһэгынь Зүүн-Австралиин уршалаатай геосинклинальна бүһэ нютагые бии болгоно. Категори:Австрали
Джордж Гордон Байрон
Намтар
Байрон ехэ һургуулида һуража байхадаа сүлөөтэ үзэл һанаа бүхы шүлэг зохёол бэшэжэ, эхилээд изагууртан дээдын ашаг хонжоо хайгша һубадаг сэдьхэл, хооһон ёһорхог зан шанар, хуушаниие үхширтэл баримталһан билдууша зан шүүмжэлэн элишэлһэн «Забтай сагтаа» (1807) гэһэн түрүүшын шүлэгэй түүбэрээ гаргаһанаар ехээр дээдын зүрхэндэ «шара уһа хуруулжа», хара арадай дуу хоолой болоһон юм. Тэрэ Европодохи аялһан аялалайнгаа тухай «Чайлд Һарольдын мүргэлэй аян» гэһэн уянга туули найраглал бэшэһэниинь тэрэниие алдаршуулһан юм. Найраглалайнгаа эхинэй хоёр дуулалые Европын оронуудаар түрүүшын удаа аялжа ерэһэнэйнгээ дараа 1812 ондо, гурбадугаар дуулалые Швейцарида байхадаа 1816 ондо, эсэсэй дуулалые Италида һуужа байхадаа бэшэбэ. Зохёолдо гол түлэб Европо улас ороной амидарал дүрсэлэгдэхэ болобошье һалангида дүрбэн дуулалые романтик сэдьхэлтэй эрэ Чайлд Һарольдын дүрэ холбожо үгэдэг.
Нүлөө
Байрон уг найраглалаараа газар бүридэ арад түмэн шаналан зобожо байгаае уранаар дүрсэлһэн байдаг. Мүн Дурнадахи найраглалнууд гэжэ бүхэлидөө нэрлэгдэхэ болоһон тухайн үеын ниигэмэй оршон тогтонихо ёһые буруушааһан «Гяур», «Абидосой бэри», «Далайн дээрэмшэн», «Коринфые бүһэлэлгэ», «Лара» зэргэ бүлэг найраглал (1813—1815) бэшэһэниинь уншагшадай дунда нэрэдэ гараа. Иимэ Байроной уран бүтээлынь баруундахи XIX зуунай үеһөө ехээр дэлгэрһэн романтизм шэглэлэй хүгжэлдэ тон ехэ нүлөөлһэн юм. Баруунай уран зохёолдо байронизм гэжэ тусхай урасхал хүрэтэр гаража байгаа. Европын олон алдартай зохёолшод, тухайлбал, Генрих Гейне, Адам Мицкевич, Виктор Гюго, Пушкин, Лермонтов уран бүтээлэйнгөө тодорхой үедэ тэрэниие «багша» гээд үзэжэ дахан дуурайжа байба.
Ном зохёол
Категори:Ехэ Британиин зохёолшод
Энди Маррей
Лавлах бичиг
Категори:Спорт
Ватикан
Ватикан — Рим хотодо байрладаг Европын хото-улас.
Холбооһон
Категори:Католик шажан Категори:Европын уласууд
Азаску
Азаску (порт. Osasco) — Бразилия.
Карачай-Черкеси
Бүгэдэ Найрамдаха Карачай-Черкеси Улас (Карача́ево-Черке́сская Респу́блика, Karachayevo-Cherkesskaya Respublika; Къарачай-Черкес Республика, Qaraçay-Çerkes Respublika; Къэрэшей-Шэрджэс Республикэ, Ķêrêšei-Šêrdžês Respublikê, Карашай-Шеркеш Республика, Karaşay-Şerkeş Respublika, Къарча-Черкес Республика, Qarça-Çerkes Respublika) гү, али Карачай-Черкеси (Карача́ево-Черке́сия, Karachayevo-Cherkesiya) — Оросой холбоото уласай сүбъеэкт. 8 муниципал аймагууд, 2 хотон округууд
Зүүлтэ
<references group="К"/>
Категори:Оросой холбоото уласай нютаг можонууд
Океани
Океани — Номгон далайн түб ба баруун-урда хэһэгтэ байрладаг, баруун талада Австраляар, Малайн ольтирогоор, хойто, зүүн, урда талада аралгүй далайгаар хизгаарлагдадаг Дэлхэйн бүһэ нютаг юм. Меланези, Микронези, Полинези гэһэн гурбан хэһэгтэ хубаагдана; заримдаа онсогойгоор Шэнэ Зеланд илгаран гарана. 1,26 сая км² аралай талмайтай. Уг гарбалай талаар ехэнхидээ галта уулын (үндэр) болон шүрэнгэй (набтар) аралтай. Эгээн үндэр сэг 5029 метртэй Джая уула (Шэнэ Гвиней). Далайн, ехэнхидээ субэкваторой ба экваторой, уларилтай, урда талада — субтропигой ба шэрүүн уларилтай. Жэлдээ 1000 мм оршом шииг нойтотой, томо аралнуудай һалхин талада 10 мянган мм хүрэнэ. Ургамалнууд хадаа — халуун ороной шииглиг ой, хээрын тала, нуга. Фаунын талаар үсөөнхи һүн тээжэлтэн амитадтай, олон шубуутай; эндемик зүйлнүүд олон. Халуун ороной таряалга болон загаһа барилга арадай ажахын гол һалбари болоно. Океанида 36 659 мянган хүн оршом ажаһууна (2010).
Категори:Океани Категори:Газар зүй
Катар
Катар - Азийн орон ба улас.
Зүүлтэ
Категори:Ази
Кабардино-Балкари Улас
Бүгэдэ Найрамдаха Кабардино-Балкари Улас   (Кабарди́но-Балка́рская Респу́блика, Kabardino-Balkarskaya Respublika; Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэ, Ķêbêrdej-Baĺķêr Respublikê; Къабарты-Малкъар Республика, Qabartı-Malqar Respublika) гү, али Кабардино-Балкари (Кабарди́но-Балка́рия, Kabardino-Balkariya), Оросой холбоото уласай сүбъеэкт. Талмай (модо²) - 12,470. Хүн ама (10.09.2002) - 893,819 (901,000). Ниислэл хото - Нальчик. 10 муниципальный аймагууд, 3 хотон округууд.
Зүүлтэ
<references group="К"/>
Категори:Оросой холбоото уласай нютаг можонууд
Буэнос-Айрес
Буэнос-Айрес (Buenos Aires — «һайн хии»), Аргентинын ниислэл хото. Албан ёһоной хилэ доторынь — холбооной ниислэл тойрог. 2 891 мянган хүн зонтой (2010), шадар дүүргэнүүд тоолобол, 14,598 сая хүн зонтой. Гүрэнэй эгээл томо тээбэриин узуулбари ба далайн боомто (жэлдэ 20 сая тооно ашаанай эрьелтэтэй). Эсейса улас хоорондын ниидэхэ онгосын буудал. Гол ажаүйлэдбэриин түб (гүрэнэй ажаүйлэдбэриин бүтээгдэхүүнэй 50 % үлүү). Машина бүтээлгэ, тоһо болбосоруулха, химиин, хүнгэн, хүнэһэнэй ажаүйлэдбэри. Метрополитен. Дээдэ һургуулинууд. Эрдэм Ухаанай Академи, Үндэһэтэнэй түүхын музей, угсаатан зүй музей, г.м. Латин Америкэдэ эгээн томо «Колон» оперын театр. 1536 ондо (ондоо мэдээлэлээр, 1535 ондо) байгуулагданхай. 1776 онһоо Ла-Плата хаанай түлөөлэлгын ниислэл, 1816—1826 оной хоорондо Ла-Плата Нэгэдэһэн Можонуудай, 1880 онһоо Аргентинэ уласай ниислэл. XVIII зуунай церковь сүмэнүүд, XIX—XX зуун жэлэй парадай гудамжа.
Мүн үзэхэ
Категори:Аргентинэ Категори:Америкын ниислэлнүүд
Буряад Википеэди
Буряад Википеэди — буряад хэлэнэй нэбтэрхы толи бэшэгынь сүлөөтэ агуулгатай, Creative Commons Attribution-ShareAlike лицензитэй бидэнэй сайн дүрын оролсоотойгоор баяшадаг нэбтэрхэй толи юм. Буряад хэлэн дээрэхи хубилбари 2006 оной 2 һарада эхилһэн. Мүнөөгэй байдалаар хамагай түрүүндэ хэрэгтэй байгаа зүйлнүүд. Нюур хуудаһан болон систеэмын хэлэлгэнүүдые Буряад хэлэн рүү оршуулха үйлэ ябасад хубита нэмэриеэ оруулаарайгты. Үүнэй тулада доорохи холбооһонууд дээрэ даража ороод, Өөршэлхэ гэһэн хэһэг дээрэ дарагты. Энэ хадаа буряад Википеэди. Буряадаар бэшэжэ шадаха хүн бүхэн тус нэбтэрхэй толиие зохёолсохо аргатай.
Донгхой
Донгхой - Вьетнамын хото, Аази. Категори:Вьетнам
Диего Марадона
Дие́го Арма́ндо Марадо́на (Diego Armando Maradona; 1960, Ланус, Буэнос-Айрес, Аргентин - 2020) — Аргентинын хүлэбүмбэгэй алдартай наадагша. Дэлхэйн алдарта хүн.
Тэмээн
Тэмээн — 5 хушуун малай нэгэн юм. 60-70 наhа хүрэдэг. Тэмээн зунай сагта хахад hара уhа уунгүй ябаха шадалтай. Энэ хадаа ехэ аша туhатай амитан. Тэмээнэй нооhоор хубсаhа хэхэдэ, дулаан, хүнгэн. Тэмээ унажа, үхэр хони адуулдаг. Тэргэдэ оруулжа, элдэб ажал хэдэг. Тэмээн хара, сагаан, шара гурбан үнгэ зүhэтэй.
Категори:Гэрэй амитад
Босни ба Герцеговина
Босна ба Һерцеговина (босн. ба хорв. Bosna i Hercegovina, BiH, серб. Босна и Херцеговина, БиХ) — Европын улас. Ниислэл — Сараево.
Категори:Балканай уласууд Категори:Босни хэлээр хэлэлсэдэг уласууд ба газар нютагууд Категори:Хорват хэлээр хэлэлсэдэг уласууд ба газар нютагууд Категори:Холбооной бүгэдэ найрамдаха улас Категори:Европын Зүблэлэй гэшүүн уласууд Категори:НҮБ-эй гэшүүн уласууд Категори:Серб хэлээр хэлэлсэдэг уласууд ба газар нютагууд Категори:Зүүн Урда Европын уласууд Категори:Урда Европын уласууд Категори:1992 ондо байгуулагдаhан улас ба газар нютаг Категори:Европын уласууд
Фёдор Достоевский
Фёдор Михайлович Достоевский (1821 оной 11 һарын 11 [хуушанаар 10 һарын 30], Москва — 1881 оной 2 һарын 9 [хуушанаар 1 һарын 28], Санкт-Петербург) — ород зохёолшо. Мариин эмнэлгын газарта (Мариинская больница) ажалһан ядуу эмшэнэй гэр бүлэдэ түрэбэ. 1843 ондо Петербургын сэрэгэй инженерэй һургуули түгэсөөд, тэрэ инженерэй һалбариин зурагай таһагта алба хэжэ эхилһэншье һаа, нэгэ жэл һүүлдэ албанһаан сүлөөрөө.
«Ядуу зон» (Бедные люди, 1846) гэһэн Достоевскийн эгээн түрүүшын роман Гоголиин шэглэлэй алдартай зохёолшод — натуралис һургуули — дунда табяа. Белинский ниигэмэй эмгэнэл ябадалай дүрэсхэлэй ашаар ехээр магтаба. Белинский «Эхир хүн» (Двойник, 1846) нэрэтэй удаадахи романда Достоевский үзэл баримталалай гүнзэгыень болон «бүтээлэй асар ехэ хүсэн» гэжэ хараһан, харин ажалай «гайхалтай колорит» голоһон. Хожом, «Сагаан һүни» (Белые ночи, 1848) болон «Неточка Незванова» (1849) гараба. Тэндэ Достоевскийе натуралис һургуулиһаа илгадаг реализмын онсолигууд — гүнзэгы психологизм, үйлэ ябадал ба характернуудай онсогой шэнжэнүүд — үлүү тодорхой харуулһан.
Намтар
Фёдор Михайлович Достоевский Москвада ядуу эмшэнэй гэртэ түрөө. Тэрэ Санкт-Петербургын сэрэгэй инженериин һургуулида һуралсажа байһаншье һаа, 1844 ондо сэрэгэй албанһаа гаража уран зохёолдо амидаралаа зорюулхаар болоһон. Тэрэ үедэ хада «Мария Стюарт», «Борис Годунов» гэһэн зүжэг бэшэһэн болобошье, зүбхэн һайн зохёол болоһонгүй. Гэхэдээ тэрэнэй баян хооһоной илгаа, барлаг үгытэйшүүлэй уйдхарта амидаралые харуулһан «Ядуу зон» нэрэтэй туужаа 1845 ондо хэблүүлһэниинь олониитын анхаарал татажа, нэрэтэ удха зохёол шүүмжэлэгшэ В. Г. Белинскийн бэшэһэнээр энэ бүтээлынь «ниигэмэй амидаралые харуулһан Оросой түрүүшын роман» болобо. 3 жэлэй хугасаада Достоевский 10 гаран богони хэмжээнэй зохёол бэшэжэ юрын хэлтэс болоһон удха зохёолые үдэрһөө үдэртэ һайжаруулһаар байгаа һэн. 1848 ондо Францида хубисхал гаража хэмжээгүй эрхэтэ түрые түлхин унагааһаниие І Николай хаан соносоод яаран һандаржа юунай урид Орос орондо Франциин гүн ухаантан Шарль Фурьегэй һургаалые баримталагша Михаил Петрашевскийн бүлгэм байдагые мэдээд тэдэниие хатуу шэрүүн залхаахаар шиидэбэ. Иимэ 23 залуушуул хубисхалта арадшалһан үзэл сурташалһан гэжэ тушааһанай дотор Ф. М. Достоевский орожо, Петропавловскын түрмэдэ хоригдобо. Хэдыгээр хархис хаанай саазаар абаха ялаһаа мултарһаншье һаа, шорондо хоригдохын гансата үбдэгөө болотор мүльһэн шэнги хүйтэн уһан дотор зогсожо, шэргүүл онгосоһоо ашаа буулгаха зэргэ хара ажалда тэрэниие зүдхүүлөө. Шоронгой 4 жэлэй арайхиин баратар хизаар нютагай Семипалатинск хотодо сэрэгтэ ябуулаа. Достоевский 10 гаран жэлээ түрмэ шорон, сэрэгэй хүндэ хүсэр албанда үреэд, 1859 ондо Петербургта бусажа ерээ.