cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Израиль
Сионизм ба Британиин Мандат
Анханай Алия гэжэ нэрлэгдэдэг Османай эзэнтэ гүрэнэй Палестина руу мүнөөнэй еврейшүүдэй нүүдэлэй анханай долгёон 1881 ондо Зүүн Европын еврейшүүд хюдалгаһаа зугадажа ерэхэдэ эхилһэн. Анханай алия Палестиндахи еврейшүүдэй үргэн сэлеэнэй һууриие табиһан. 1881-1903 онуудта еврейшүүд олон арбан һуурин газар байгуулжа, 350,000 дунам газар худалдажа абаһан байба. Палестиндахи еврейшүүдэй дунда иврит хэлэные һэргээхэ ажал эхилһэн ба 1881 ондо Иерусалимда һуурижаһан Орос гаралтай еврей Элиезер Бен-Йеһуда нилээд түлхисэ үгэшээ. Еврейшүүдые бусад хэлэнэй орондо еврей хэлээр ярихые уряалжа, еврей һургуулиин системэ бии боложо, шэнэ үгэ зохёожо гү, али мүнөөнэй шэнэ бүтээл, ойлгосодо зорюулжа бусад хэлэнһээ зээлжэ абаба. Үүнэй үрэ дүндэ иврит хэлэн аажамаар Палестинын еврейшүүдэй бүлгэмэй диилэнхи хэлэн боложо, энэ хүрэтэр иврит хэлые шажанай зорилгоор, өөр хэлэ шэнжэлэлэй бүлгэмүүдтэ хубаагдажа байһан өөр өөр түрэлхи хэлэтэй еврейшүүдэй харилсаанай хэрэгсэл байжээ.
Сионист хүдэлөөн бодото амидарал дээр али хэдэй оршожо байһаншье Австри-Унгарай журналист Теодор Герцль Израилиин Нютаг дээр Еврейн улас байгуулхые эрмэлзэжэ байһан улас түрын сионизмые байгуулһан, уламаар тухайн үеын бусад үндэһэнэй проектуудай зорилго, ололто амжалтын дагуу Европын уласуудай Еврейшүүдэй асуудалай шиидэлгые һанал болгоһон гэжэ үзэдэг. 1896 ондо Герцль ерээдүйн Еврейн уласай талаар аласай хараагаа һанал болгожо Der Judenstaat (Еврейн улас) хэблүүлбэ, дараа жэлэнь Швейцариин Базель хотодо болоһон Анханай Сионистска Конгрессые түрүүлэгшэ байба. Хоёрдугаар Алия (1904–14), Кишинэугэй хюдалгын дараа эхилһэн; 40,000 оршон еврейшүүд Палестинда һуурижаһан болобош бараг тала хубинь ябажээ. Сагаашадай нэгэ ба хоёрдохи долгёониинь Ортодокс еврейшүүд байһан болобош, Хоёрдугаар Алияда кибуц хүдэлөөные байгуулһан социалис бүлгэмүүд багтажа байба. Хоёрдугаар Алиягай сагаашад олониитын хүдөө ажахын һууриные бии болгохые шармайжа байһан болобош 1909 ондо Тель-Авив хотые "анханай Еврей хото" гэжэ байгуулһан. Энэ үедэ Еврейшүүдэй өөрыгөө хамгаалха байгуулганууд Еврейн һуурингуудые хамгаалха хэрэгсэл болон гарша ирэжээ. Анханай иимэ байгуулгань 1907 ондо байгуулагдаһан жэжэг нюуса харуул Бар-Гиора байба. Хоёр жэлэй дараа түүнэй орондо томоохон Хашомер байгуулга байгуулагдажээ. Дэлхэйн 1-р Дайнай үеэр Британиин Гадаада хэрэгэй Министр Артур Бальфур Британиин еврейшүүдэй бүлгэмэй ударидагша Ротшильд барондо (Вольтер Ротшильд, 2-р Ротшильд Барон) руу Бальфурай тунхаглалые эльгээжэ, Ехэ Британиинь Палестинда еврейшүүдэй "үндэһэнэй гэр"-иие бии болгохо зорилготой байгаа гэжэ мэдэгдэжэ.
1918 ондо Еврейн легион буюу үндэһэндээ Сионист һайн дураараа ябагшадай бүлэглэл Палестиные эзэлэн абахада туһаламжа үзүүлһэн. Британиин засаглал, Еврей сагаашадай эсэргүү Арабай эсэргүүсэлиинь 1920 ондо Палестинын үймөөн дэгдээжэ, Хашомерын дэбжэлтын үрэ дүндэ 1920 ондо Һагана (Иврит хэлээр "Хамгаалга" гэһэн удхатай) хэмээхэ Еврей сэрэгэй бүлэглэл байгуулхадай хүргэһэн ба энэһээ Иргун, Лехи гэһэн сэрэгэй бүлэглэлүүд һалаһан юм. 1922 ондо Үндэһэтэнүүдэй Лигэнь Ехэ Британида Палестинын Мандатые олгобо. Энэ үеын хүн зониинь үлүү ехэ Арабай лалын шажантад байһан ба Еврейшүүд 11 оршон хуби, Арабай христосой шажантад ниитэ хүн зоной 9.5%-иие эзэлжэ байба.
Газар зүй ба оршон тойрон байдал
Израилиинь Үрэжэлтэй Хэлтэгы һарада хабиин Левантда байрладаг. Туһа уласиинь Газарай дундада тэнгисэй зүүн түгэсхэлдэ, хойто талаараа Ливан, зүүн хойто талаараа Сири, зүүн талаараа Йордан ба Баруун эрье, баруун урда хэһэгтэ Египет ба Газын хэлтэсээр хизаарлагдадаг. Энэнь 29° ба 34° хойто үргэригүүд, 34° ба 36° зүүн утаригуудай хоорондо байрладаг.
Израилиин сувереннэ газар нютаг (1949 оной Зуурын эблэрэлэй хэлсээнэй демаркационно хилые харгалзан, 1967 оной Зургаан Үдэрэй дайнай үеэр Израилиин эзэлжэ абаһан бүхы нютаг дэбисхэриие эсэ тоособол) 20,770 хабтагай дүрбэлжэн км талмайтай ба хоёр хубинь уһан юм. Гэбэшье Израилиинь маша нариихан (хамагай үргэниинь 100 км, хойноһоо урагша 400 км-тэй сасуулхада) Газарай дундада тэнгисдэхи эдэй засагай онсогой бүһэнь Израилиин газар нютагһаа хоёр дахин ехэ юм. Зүүн Иерусалим, Голанай үндэрлигые оролсуулан Израилиин хуули тогтоомжын дагуу ниитэ талмайнь 22,072 хабтагай дүрбэлжэн км, ба Баруун эрэгэй сэрэгэй хиналтатай, зарим хубиин Палестинын мэдэлдэ байдаг газар нютагые оролсуулан, Израилиин мэдэлдэ байгаа ниитэ талмайнь 27,799 хабтагай дүрбэлжэн км юм.
Жэжэг хэмжээтэйшье Израилиинь урда хэсэгтэ оршохо Негев сүлһээ эхилээд хуурай газарай үрэжэлтэй Изреелиин хүнхэр, Галилеа, Кармелиин хадын шэлэнүүд, хойто зүгтэ Голан хүрэтэр географиин объекттэй. Газарай дундада тэнгисэй эрье дээрхи Израилиин эрье шадарай тала газарта Израилиин хүн зоной ехэнхинь амидардаг.
Хүн зон
2021 оной байдалаар Израилиин хүн зон 9,369,630 оршон байһан ба тэдэнһээ 74,2% нь эрхэтэнэй засагай газар еврей гэжэ регистрировалһан байна. Арабууд хүн зоной 20.9%-ие эзэлжэ байһан Араб бэшэ христосой шажантанууд болон шажангүй хүнүүд 4.8%-ие эзэлжэ байна. Һүүлэй арбан жэлэй хугасаанда Румыни, Тайланд, Хитад, Африка, Урда Америкын олон тооной сагааша ажалшад Израильда һуурижаһан. Тэдэнэрэй олонхинь Израильда хуули буһаар амидарша байгаа тула бодото тоо баримта тодорхойгүй байна, гэбэшье 166,000-һаа 203,000 хүрэтэр гэһэн тоо баримта байдаг. 2012 оной 6 һара гэхэдэ 60,000 шахуу Африка сагаашад Израильда нэбтэрһэн байна. Израилшуудай 92 шахуу хубинь хото һуурин газарта амидардаг. ЭЗХАХБ-һаа 2016 ондо ниитэлһэн мэдээсэлээр израилшуудай дундажа наһалалтые 82.5 жэл гэжэ тоосожо, дэлхэйдэ 6-р байрада жагсаба.
Израилиинь еврейшүүдэй эхэ орон боложо байгуулагдаһан ба ходо еврейн улас гэжэ нэрлэгдэдэг. Израиль уласай Бусалга тухай Хуулиар бүхэ еврей болон еврей гаралтай хүнүүдтэ Израилиин гражданство абаха эрхые олгодог.
Захиргаанай хубаалга
Израиль уласынь засаг захиргаанай зургаан дүүргэдэ (Еврей: מחוזות‎) хубаагдадаг – Түб, Һайфа, Иерусалим, Хойто, Урда ба Тель-Авив дүүргэнүүд мүн Баруун эрьедэхи Иудея ба Самари можо юм. Бүхэ Иудея ба Самари можо болон Иерусалим, Хойто дүүргын зарим хэһэгые Израилиин нэгэ хэһэг гэжэ олон уласта хүлеэн зүбшөөрдөггүй. Дүүргэнүүдые нафот (Еврей: נפות‎) гэжэ нэрлэһэн 15 дид хэһэгтэ хубаадаг.
Биологи
Биологи (βιολογία), мүн амин шудалал — амин шудалха шэнжэлхэ ухаан юм. Грекээр биос (βιος) (амиды) ба логос (λογος) (шудалха), гэһэн үгэнүүдһөө гаралтай. Шудалха зүйл, амиды амидаралые танин мэдэхын тулада шудалдаг болобошье зарим амигүй (амитай ба амигүй зүйлэй хоорондохо) зүйлыешье баһа шудалдаг (вирус, вироид, прион), ба юрэнь биологиин шудалха шудалагдахууные яг тухайлан тодорхойлон зааглаха боломжогүй юм.
Израиль
Израилиин эзэмдэһэн газар нютаг
1967 ондо Зургаан Үдэрэй дайнай үрэ дүндэ Израиль Зүүн Иерусалим, Газын хэлтэс, Голанай үндэрлиг ба Баруун эрьеэ эзэлжэ абаһан.
Биологи
Энэ шэнжэлхэ ухааниинь олон һалбари ухааные багтаадаг :
Израиль
Эдэй засаг
Израилиинь Баруун Ази, Ойрохи Дурнын эдэй засаг, ажа үйлэдбэриин хүгжөөлгөөрөө хамагай дэбжэлтэтэ орон гэжэ тоосогдодог. Израилиин шанартай ехэ һургуулиин болбосорол, үндэр хүсэл эрмэлзэлтэй, болбосоролтой хүн зониие бүридэлгэнь улас ороной үндэр технологиин хүгжэлтэ эдэй засагай хурдатай хүгжэлгые дэмжэдэг гол хэрэгсэл юм. 2010 ондо ЭЗХАХБ-да ороһон. Израиль улас Дэлхэйн Эдэй Засагай Форумһаа гаргаһан Дэлхэйн Үрдилдэхэ Шадабариин Тоосоондо 16-да, Дэлхэйн Банкһаа Бизнес Эрхилхэдэ Хилбар Байдалай Индексээр 54-тэ жагсаһан. Үндэр ур шадабаритай ажал эрхилдэг хүнүүдэй эзэлхэ хуби хэмжээгээр Израиль дэлхэйдэ 5-р байранда жагсаба. Израилиин эдэй засагай мэдээлэлынь Голанай үндэрлиг, Зүүн Иерусалим, Баруун эрэгдэхи Израилиин һуурингүүдые багтааһан Израилиин эдэй засагай нютаг дэбисхэрые хамардаг. Байгаалиин баялиг хизаарлагданги байһанша хүдөө ажахы, ажа үйлэдбэриин һалбари эршэмтэй хүгжэжэ, Израиль үрэ таряа, үхэрэй мяханһаа бусад хүнэһэнэй үйлэдбэрилгээр уласаа бүрин хангадаг болонхой. 2017 ондо ниитэ 66.76 тэрбум долларай үнэтэй түүхэй эд, сэрэгэй багажа зэбсэг, болбосоруулагдаагүй алмаз, түлишэ, үрэ таряа ба эд хэрэглэгшэдэй бараа зэрэгые Израильруу импортировалагдаһан. Экспортын үндэһэн шэглэлдэ машина ба багажа зэбсэг, программа хангамжа, зүһэгдэһэн алмаз, хүдөө ажахын продукци, химикатууд, нэхэмэл зүйл ба хубсаһа; 2017 ондо Израилиин экспорт 60.6 тэрбум долларта хүрэһэн байна. Израилиин Банк 113 тэрбум долларай гадаада валютын нөөсэтэй. 1970-д онһоо хойшо Израиль АНУ-һаа сэрэгэй туһаламжа абаша, зээлиин гаранти хэлбэриэр эдэй засагай туһалалсалга абаша ерэһэн ба одоо Израилиин гадаада үриин бараг тала хубиие эзэлжэ байна. Израилиинь дэлхэйн үндэр хүгжэлтэй оронуудай хамагай бага гадаада үритэй ба сэбэр гадаада үриин хэмжээгээр зээлидүүлэгшэ орон ба 2015 ондо 69 тэрбум долларай ашагтай байһан.
Хүмүүнлиг ёһон
Хүмүүнлиг ёһон — хүн хүниие хүндэлэн инаглаха ёһо, энэрхы хандалга, һайн һанаан, хүнлиг шанар, хүнэй ашада зорюулһан бодол.
Израиль
Эдэй засаг
Израилиинь дэлхэй дээр стартапай хэмжээгээр АНУ-ай дараа хоёрдугаарта, NASDAQ-та регистрацитай хампааниудай тоогоор АНУ, Хятадын дараа гурбадугаарта ороһон. Intel ба Microsoft нар Израильда анханай гадаадын научно-шэнжэлэлгын центрээ бариһан ба IBM, Google, Apple, Hewlett-Packard, Cisco Systems, Facebook ба Motorola зэрэг бусад үндэр технологиин олон үндэһэнэй корпорациуд шэнжэлэл, бэлэдхэлгын центрүүдээ Израильда нээһэн юм. 2007 ондо Америкын зөөри оруулагша Уоррен Баффетай Berkshire Hathaway хампааниинь Израилиин Iscar хампааниие 4 тэрбум доллараар худалдажа абаһан.
Израильда ажалай үдэриинь Няма гарагһаа Пүрбэ гараг хүрэтэр (5 үдэрэй ажалай долоон хоног) гү, али Баасан гарагта (6 үдэрэй ажалай долоон хоног). Баасан гарагые ажалай үдэр, хүн зоной диилэнги хубиие Еврейшүүд эзэлдэг газаруудта Шаббатай үдэрые тэмдэглэхэдээ Баасан гарагиинь "богони үдэр" ба жииртээ үбэлэй 14:00 саг хүрэтэр, зунай 16:00 саг хүрэтэр үргэлжэлдэг.
Транспорт
Израилиинь 19,224 км хатуу хушалтатай зам, 3 сая автомашинатай. 1000 хүндэ ноогдохо автомашинын тоо 365 байгаань хүгжэнги оронуудай хубида бага юм. Израиль улас хубаарита шэглэлдэ 5,715 автобустай, ба хэдэ хэдэн транспортын обслуживани эрхилдэг ба хамагай томонь Эгедиинь уласай ехэнхи хэсэгтэ обслуживалдаг. Түмэр харгынууд 1277 км үргэлжэлдэг ба зүбхэн засагай газарай Израилиин Түмэр Харгы хампаани ажаллуулдаг. 1990-д оной эхиндэ ба дунда үеһээ эхилһэн Томо инвестициин дараа поездоор жэлдэ ябадаг хүнэй тоо 1990 ондо 2.5 сая байһан, харин 2015 ондо 53 сая боложо; мүн түмэр харгынууд жэлдэ 7.5 сая тонно ашаан зөөбэрилдэг.
Израильда Тель-Авивһаа ойро уласхоорондын агаарай транспортын гол түб болохо Бен-Гурионой Аэропорт, хамагай урда хэсэгэй Эйлат боомто хотые хангадаг Рамоной Аэропорт зэргэ уласхоорондын хоёр аэропорт хангадаг. Дотоодын хэдэ хэдэн жэжэг ниидэхэ онгосын буудал байдаг. Израилиин хамагай томо аэропорт болохо, Бен-Гурион 2015 ондо 15 сая гаруй пассажир хангаба.
Холбоо
Категори:1948 ондо Азида байгуулагдаhан Категори:Араб хэлээр хэлэлсэдэг уласууд ба газар нютаг Категори:Азиин уласууд Категори:Зүүн Газарай дундада тэнгис Категори:Еврейн уласууд Категори:1948 ондо байгуулагдаhан улас ба газар нютаг Категори:НҮБ-эй гэшүүн уласууд Категори:Дунда Дурнын уласууд Категори:Левант Категори:Баруун Азиин уласууд * Категори:Израилиин Нютагдахи улас түрын байгуулганууд Категори:Бүгэдэ Найрамдаха Уласууд
Газар хүдэлэлгэ
Газар хүдэлэлгэ гэдэгынь газарай холтоһонһоо энерги сүлөөлэгдэжэ, сейсмиин долгин үүсхэхые хэлэнэ. Бии болоһон долгиниие сейсмометрээр тэмдэглэжэ абаха ба газар хүдэлэлгын хүсые момент магнетудаар, болобол Рихтерэй шаталбаряар хэмжэнэ. Рихтерэй шаталалые һүүлшын үедэ үргэн хэрэглэхэгүй байгаа болоно. Рихтерэй шаталбаряар 3-һаа бага магнитуда бүхы газар хүдэлэлгэ хүндэ онсогой мэдэрэгдэхэгүй, харин магнитуда 7, тэрэнһээ дээшэ болохо үедэ томо талмай хамарһан һүйрэл болоно.
Газар хүдэлэлгээр газарай гадаргуу дэнсэлжэ, заримдаа эбдэрэлдэ ороно. Газар хүдэлэлгээр хүрэһэнэй гулсалта бии боложо, галта уула эдэбхижэжэ болоно. Томохон газар хүдэлэлгэ далайда тохёолдобол цунами бии болоно. Юрэнхы тохёолдолдо газар хүдэлэлгэ гэдэг ойлголтодо байгаалиин болон хүнэй нүлөөгөөр үүсэхэ бүхэ түрэлэй дэншээтэлгые багтаажа байна. Газар хүдэлэлгэнь холтоһондо үүсэхэ хагарал, ехэхэн хэмжээнэй хиин ехэбшэлэн (газарай гүндэхи метан) шэлжэлтэ, галта уулын үйлэ ажаллалгын эдэбхижэлтэ, хүрһэнэй гуласалта, минануудай тэһэрэлтэ, сүмэй бүмбэгын туршалта зэргээр үүсэнэ.
Газар хүдэлэлгэ үүсэжэ байһан гуламтые гипоцентр гү, али фокус гэхэ ба гипоцентрын эгсэ дээрэ, газарай гадаргуу дахи сэгые эпицентр гэнэ.
Газар хүдэлэлгын шалтагаан
Тектоник гаралтай газар хүдэлэлгэ дэлхэй дээрэ хаа хаагуур тохёолдоно. Дэлхэйн гүндэхи шулуулиг агшалта, суналтанда орохо үедэ үдэһэн энерги, тухайн шулуулиг таһаржа эбдэрхэ үедэ хагаралай хабтагайн дагуу сүлөөлэгдэхэ үзэгдэлтэй холбоотойгоор газар хүдэлэлгэ бии болоно.
Плитын трансформаци ба конвергент заагуудайнь газарай гадаргууд, маша томо хагаралай дагуу байрлаха ба плитанууд энэ заагай дагуу хүдэлжэ байдаг. Хагаралай дагуу уг хүдэлөөндэ ямар нэгэ өөршэлэлтэ орожо, хүдэлөөн зогсоходо плитын түлхэхэ хүсэнһөө ехэхэн энерги, тухайн хүдэлхэеэ болиһон плитын заае, хагарал оршомдо хуримталагдана. Хуримталагдажа бай энерги саадые эбдэхэ хэмжээндэ хүрэтэр энэ зогсонги байдал үргэлжэлхэ ба энерги хизгаарһаа дабахада хүдэлөөн огсом хүдэлхэдэ хуримталагдаһан энерги сүлөөлэгдэн газар хүдэлэлгэ бии болоно.
Хуримталагдаһан ниитэ энергиин зүбхэн 10%-нь сейсмиин долгин гү, али гуйбалганууд бии болодог болоод диилэнхинь хагарал үүсхэхэ, хагаралай дагуу үрэлтын дулаан болон хубирдаг байна.
Һохор
Һохор — нюдэнэй хараан гэмтэжэ, юумэн үзэхэгүй болоһон хараангүй байдал юм.
Зүүлтэ
Категори:Тахир дутуу байдал
Цинь улас
Цинь улас (, Qín Cháo) гээшэ эртын Хитадай олон ванта уласуудай нэгэ юм. 220 ондо Цинь уласай хаан Цинь Шихуанди эртын Хитадай ванта уласуудые байлдан эзэлжэ дууһаһанай дараа өөрыгөө хуанди гү, али эзэн хаан гэжэ зарлаһан юм. Гэбэшье Цинь Шихуанди хааниие наһа бараһанай хойно Цинь улас хоёр жэл оршом оршон тогтоноод мүхөө бэлэй.
Эзэн хаад
Категори:Хитадай түүхэ
3 һарын 19
Гурбадугаар һарын 19 — Григориин литын жэлэй 78-дэхи үдэр (үндэр жэлдэ 79-дахи үдэр). Жэлэй эсэс болотор 287 үдэрнүүд үлэжэ байна.
Энэ үдэрэй тэмдэглэлтэ баяр
Категори:Үдэрнүүд
Дүлии
Зүүлтэ
Категори:Тахир дутуу байдал
Хумхаа
Хумхаа (, malaria, малярия) үбшэн гээшэ шуһанай улаан эстэ халдабарилдаг Plasmodium (80—90%-иин тохёолдолдо — Plasmodium falciparum үүсхэгдэнэ) гэжэ нэрлэгдэдэг протист шэмэгшээр (паразитаар) үүсхэгдэдэг халдабарита үбшэн юм. Хумхаа гээшэ үбшэнэй нэрэ дунда зуунай итали хэлний «mala aria» гү, али «муухай агаар» гэдэ үгэһээ гаралтай. Заримдаа намагай сэсэргэ гэжэ нэрлэхэшье бии.
Үешэлһэн халууралта, хүлэрэлгэ, бэе хүйтэ даалга шэнжэнүүд энэ үбшэнэй үндэһэн шэнжэнүүд юм.
Хумхаа бол дэлхэйдэ тархаһан эгээн хүнды үбшэнүүдэй нэгэ юм. XXI зуунай эхеэр үбшэлэлтэ жэлдээ 350—500 сая тохёолдолтой, 1,5—3 сая хүрэтэр хүнэй ами наһаниие абажа ододог байгаа.
Хумхаа үбшэниие шудалһан эгээн түрүүшын хүн болбол 1880 ондо Алжирта ажаллажа байһан Франциин сэрэгэй эмшэ Шарль Луи Альфонс Лаверан юм. Хумхаа үбшэниие шудалжа анагааха ухаанда оруулһан хуби нэмэрыень үнэлэн тэрэндэ 1907 ондо Нобелиин шагнал олгобо. Харин хумхаа үбшэн үүсхэдэг шэмэгшэ хорхойн нэрые италиин эрдэмтэн Этторе Маркиафава, Анджело Челли хоер хамтаран бодожо олоһон байна.
Тараалгын газар
Хумхаа үбшэн Африка түбиин Сахарын сүлһөө урагша нютагта дэгдэхэ түгээмэл. Гэхэдээ Ази, Латин Америкэ, Ойрохи Дурнада, тэрэшье бү хэлэ Европын зарим хэһэгтэ хумхаа үбшэн гаража байһан тохёолдол үсөөнгүй. Үгытэй ядуу буурай оронуудай эргэд хумхаа үбшэн туһажа байна юм. Хумхаа үбшэнһөө боложо Африкын оронуудай эдэй засагай үдэсэ 1,3 хубяар буурадаг байна.
Хумхаа үбшэн туһаха эсэх нь байгаали сагай уларилай нүхэсэл байдалһаа шууд шалтагаалдаг. Жэшээнь, борооной уларилай үедэ боргооһон түргэн үржэдэг. Энэ хэмжээгээр хумхаа үбшэн туһаха хүнэй тоо үсэдэг. Хумхаа үбшэн туһаад эдгэрһэн хүнэй бэедэ дархалаа тогтодог. Гэхэдээ хумхаада эсэргүү дархалаа хүнэй бэе махабадта маша удаан хугасаанай турша бүрилдэдэг юм. Иимэ ушарһаа хэрбээ тухайн хүнды хумхаада эсэргүү дархалаа һайтар тогтожо шадаагүй байха үедэ үбшэн үүсхэгшэтэй боргооһон  хадхабал, дахяад лэ хумхаагаар үбшэлдэг.
Хумхаа үбшэн хүүгэд, жэрмэһэн эхэнэрнүүдтэ онсогой аюултай. Шэнээр бүрилдэжэ байдаг үрэ хүбэрэлые хумхаа үбшэн үүсхэгшэ шэмэгшэ хорхой үхүүлдэг. Хумхаа туһаһан хээлитэй эхэнэрнүүд үрэ хүндэлтэ (аборт) хилгэхэһээ аргагүй болодог. ДЭМБ-ын мэдээлһэнээр хумхааһаа боложо 200 мянган эхэнэр үр хүндүүлдэг. ДОХ-ын халдабаритай хүнүүд хумхаа туһабал үхэл эгшэн зуур ерэдэг.
Этиологи
Хумхаа үбшэниие үүсхэдэг Plasmodium гэдэг үсүүхэн хэмжээтэй шэмэгшэ хорхой байдаг. Энэ шэмэгшэ хорхой халуун шииглиг сагай амисхалтай ороной боргооһоной бэедэ оршдог. Үбшэн үүсхэгшэ шэмэгшэтэй боргооһон хүниие хадхаһанаар хүн үбшэлдэг. Боргооһоной бэе махабадта байһан Plasmodium шэмэгшэ хорхой хүнэй бэедэ нэбтэржэ шуһаар дамжан эльгэндэ хүрэжэ, тэндээ үржэдэг. Хумхаа үбшэн үүсхэгшэ хүнэй бэе нэбтэрһэнһээ хойшо 10-15 хоногой дараа бэе махабадта нүлөөлжэ эхилнэ. Хумхаа туһаһан хүнэй бэе сэсэржэ, толгой үбдэжэ, халууржа, бөөлжэдэг. Хүнэй шуһан хангамжа муудадаг. Хэрбээ яаралтай эмшэд хандахагүй бол, үхэлдэ хүргэдэг.
Хумхаа үбшэнэй гол дамжуулагша анофелес түрэлэй боргооһон болон одоогоор мэдэгдээд байдаг 460 оршом зүйлһээ 40 үлүү зүйлнүүд хүнды хумхаа үбшэниие дамжуулдаг. Буряад орондо хоёр түрэлэй анофелес боргооһон голой һаба газар нютагта тарааһан байдагые шудалаашад тогтооһон байна. Хумхаа үбшэн Буряад ороной хубида нютагшамал буса үбшэн болобошье 1934—1935 онуудта СССР орондо уг үбшэнөөр гадаадын болон нютагай эргэдһээ 9 сая хүн үбшэлжэ, тухайн үедээ эмнэлзүйгээр оношолон эмшэлжэ байгаа. 1960 он хүрэтэр хумхаа СССР-дэ усадхаһан бэлэй. Мүнөө нүхэсэлдэ уларил амисхалай хубилалта, хүн зоной шэлжэлтэ хүдэлөөн, туризм хүгжэхэтэй уялдаад хумхаа үбшэн улас орондо зөөбэрлэгдэн тарааха эрэсдэлые бии болгожо магадгүй.
Эмнэлгэ ба уридшалан һэргылгэ
Мүнөөдэр хумхаа үбшэниие эмшэлхэ эгээн түгээмэл эм хинин юм. Зарим үедэ тэрые хлорохинаар һэлгээ, харин одоо хинин дахин түгээмэл болоһон байна. Энэнэй шалтагааниинь хлорохинда эсэргүүсэлтэй Plasmodium falciparum мутаци Азида бии болоһон болон Африка ба дэлхэй бусад хэһэгтэ тарааба.
Хумхаа үбшэнһөө уридшалан һэргылхэ тарилга байдаггүй. Иимэ ушарһаа хумхаа үбшэн гарадаг улас орон руу аялхадаа боргооһондо эсэргүү тоһон, түрхэлгэ абажа ябахые зүблэдэг байна. Хумхаа үбшэн туһаһан үедэ уудаг эмые бага тунгаар үбшэн туһаагүй хүнүүд хэрэглэдэг. Энэнь эрэсдэлые бууруулжа бай уридшалан һэргылхэ арга юм.
Зүүлтэ
Категори:Үбшэнүүд
Киров (Кировой можо)
Киров (Киров, 1781 он хүрэтэр - Хлынов, 1781 - 1934 оной хоорондо Вятка), Оросой холбоото уласай Кировой можын засаг захиргаанай түб, Вятка мүрэндэхи боомто. Түмэр замай узуулбари. 493 мянган ажаһуугшадтай (2015). Машина бүтээлгэ ба металл эдлэл үйлэдбэрилгэ (станок ба багажа зэбсэг, тоног түхеэрэмжэ бүтээлгэ, сахилгаанай техника, радио сахилгаанай ажаүйлэдбэри), микробиологиин, модо болбосоруулха, хүнгэн, хүнэһэнэй гэхэ мэтэ ажаүйлэдбэри. Тус хотодо дымковой шабар нааданхай үйлэдбэрилнэ. 3 дээдэ һургуулинууд (энэ тоодо Вяткын гүрэнэй ехэ һургуули), 3 театрнууд. Нютаг шэнжэлгын, уран зурагай музейнүүд; Вяткын уралигай музей. А. С. Гринэй, М. Е. Салтыков-Щедринэй гэр-музейнүүд. 1374 онһоо хойшоо мэдэгдэнхэй. Трифоновой хиидэй Успениин собор сүмэ (XVII зуун), классицизмын маягаар баригдаһан байшанууд (XVIII—XIX зуун). XIX зуун жэлдэ гүрэнэй түрын сүлэлгын газар байгаа (А. И. Герцен гэхэ мэтэ). С. М. Кировой нэрэмжээр нэрлэгдэһэн.
Зурагай сомог
Категори:Кировой можо Категори:Оросой холбоото уласай хотонууд
Фукуока
Фукуока (Фукуоко,, Фукуока-си) , Кюсю аралай хойто эрье дээрэ, Хаката булангай хажууда, Нака голой хүбөөдэ байрладаг Япон Уласай хото. Фукуока аймагай засаг захиргаанай түб. 1,5 сая ажаһуугшадтай (2014). Кюсю аралай хойто хэһэгэй шухала улас түрын, эдэй засагай болон соёлой түб; Токио, Осака ба Нагоя һүүлдэ Японой дүрбэдэхи шухала наймаанай түб. Хаката буландахи томо уһанай боомто. Уласхоорондын ниидэхэ онгосын буудал.
Химиин, металл эдлэл үйлэдбэрилхэ, машина бүтээлгын (ниидэхэ болон уһан онгосо барилга, электротехникэ), нэхэмэлэй (торгоной болон хүбэн дабуунай), шэл ба шаазанай, модо болбосоруулха болон хүнэһэнэй үйлэдбэрилгэ. Японой үндэһэтэнэй уламжалалта уралигай дархалигай бүтээлнүүдэй үйлдэбэри («Хаката нинге» нааданхай, «Хаката ори» бүд гэхэ мэтэ). Дээдэ һургуулинууд (эгээ хуушан 1911 ондо байгуулагданхай). Дзёмон ( 5000—200), Яеи ( 250 — 300) болон Кофун (300—710) үеын үлэгүүдэй баян суглуулбаритай түүхын музейтэй (Рекиси-сирокан).
Дэлхэйн хоёрдугаар дайнай үедэ Фукуока хоёрдохи атомой бомбодолгын сагаалса байгаашье һаа, 1945 оной 8 һарын 9-дэ үүлэтэй байһан ушарһаа Нагасаки орондо сохигдоһон байгаа. Нака гол Фукуока хотые хоёр хэһэгтэ хубаагдана — Хаката (наймаанай хороон) болон Фукуока (засаг захиргаанай ба арилжаанай хороон). Фукуокодо байрладаг Эйсай ламын Хитадһаа бусаһанай һүүлдэ 1195 ондо байгуулһан Риндзай һургуулиин Софуку-дзи Японой эгээн хуушан дзэн дуган юм. Софуку-дзи Японой Буддын шажанай нэгэ урасхал болохо дзэн шажанай үлгы газар болобо.
Дуганай байшанууд — эртын дзэн уран барилгын юрын дүрсэ маягууд мүн. Дуганда солонгос зэд сүмын хонхо байна. Далайшадые сохидог Ками тэнгэридэ зорюулһан Сумиеси-дзингу нэрэтэй синто шажанай сүмэ Япондо эгээн эртын дуганай нэгэ гэжэ тоосодог (оригиналые бүрин тааралдаг 1623 оной реконструкци).
Категори:Японой хотонууд
Нуур
Нуур — гэдэгынь далайтай холбодоггүй, далайһаа холо оршохо, бүхэлдээ газараар хүреэлэгдэһэн ехэ уһан юм. Нуур янза бүриин хэлбэритэй, дабһатай, дабһагүй уһата (тунгалаг) гэхэ хоёр хэлбэритэй болоод сөөрэмһөө томо болон гүн байдагаараа илгаатай юм. Нуур хуурай газараар хүреэлэгдэһэн ехэ хэмжээнэй тогтомол уһан; багахан хэмжээнэй тогтомол уһан юм.
Дэлхэйдэ суутай нуур
Дэлхэйдэ олон нуур байха болобошье зарим дурдууштай нуурнуудые доро тайлбарилбал:
Дэлхэйн томохон нуур
Нуурай ниитэ талмай дэлхэйн гадаргын 1,8 %-тай тэнсэнэ (ойролсоогоор 2,7 сая км²).
Зүүлтэ
Категори:Нуурнууд Категори:Сүнхэрэг
Тархи
Тархи (, cerebrum) хохимойн дотор байха түб мэдэрэлэй тогтолсооной эрхэтэн болохо эд. Тархи синаптик холболтотой олон тооной нейронуудаар бүридэнэ. Эдэ холболтонууд дамжуулан харилсаха, мэдэрэлэй эсүүд бүхы организмын үйлэ ажалалгые хинаха эжэ бүрин сахилгаан сэгүүдые үүдхэдэг.
Хүнэй тархиин бүридэл
Хүнэй тархинь хохимойн (габалын) хүнды дотор байрладаг. Тархиин хатуу гадар зөөлэн эдһээ нугаһанай шэнгэтэй забһараар тусгаарлагдаһан байна. Баялиг һудалай һүлжээ тархиин эдые хүшэлтүрэгшээр, шэмэ тэжээлээр хангана. Тархиин хэмжээ дундажаар 1300–1400 г. байна. Боро бодос үүсхэгшэ мэдэрэлэй эсүүдэй бэенүүд тархиин гадарда (тархиин холтоһодо) болон тархиин доторой сагаан бодосой дунда болоно. Мэдэрэлэй 12 хос тархиһаа эхилнэ, энэ тоодо досоохи эрхэтэнэй ажаллалгые хүтэлхэ төөригшэ мэдэрэл (nervus vagus). Энэнь симпатик эшэ хажууда ябана ба симпатик мэдэрэлэй адли эрхэтэндэ һалбари үгэдэг. Ехэнхи тохёолдолдо тэдэнэй үйлэдэл нүгөөдэ байдаг.
Тархиин хэһэгүүд
Уртабтар тархи (medulla oblongata) нугаһанай үргэлжэлэл юм. Энэнь зүрхэнэй үйлэ ажаллалгые, амисхалые, эдиһэнээ шэнгээлтые болон хүлэрэлтые ударидадаг. Уртабтар тархи Варолиин хүүргээр (pons Varolii) тархиин бусад хэһэгтэ холбожо болоно.
Уртабтар тархи, дунда болон забһарай тархи холбоотой юм. Эдэ хэһэгүүдынь орёо хүдэлсын рефлекс, бодосой солилсоо болон досоо оршоной тогтомолые зохисуулна.
Забһарай тархи 3-дахи тархиин хобдолоор хубагдаһан хос таламусһаа (хараанай тобгор, (thalamus) ба гипоталамусһаа (hypothalamus) бүридэнэ.
Мэдэрхын эрхэтэнүүдһээ абаһан бүхы мэдээсэл таламуста шэлжэнэ. Тэдэнь шухала бэшэ мэдээсэлые шүүнэ, шухала ажа холбогдолтой үйлэ ябадалай тохёолдолдо холтоһые ажалалгада оруулна. Гипоталамус соо тархиин автономито үүргэ сугларжа байна: эндэ үлдэхын, садахын, ундаа хүрэлгын, бэеын температурын түбүүд хадгалдаг. Гипоталамусай нейронууд үншэн тархи (гипофиз, hypophysis) зохисуулха нейрогормониие эльгээнэ.
Тархиин эгээн томо хэһэг — баруун, зүүн томо тархиин хахад бүмбэрсэгүүд байна. Зүүн хахад бүмбэрсэг бэеын баруун талые ударидана, баруун хахад бүмбэрсэг зүүн талые ударидана. Хахад бүмбэрсэгүүд холтоһотой байна. Холтоһоной гадарынь уршалаа, хотирхой, һубаг ушарһаа маша ехэ байна. Һубагууд тархиин хахад бүмбэрсэгые 4 хубида (духын хуби, зулайн хуби, сохын хуби, дагзын хуби) хубаана. Духын хуби балсангай хүдэлөөниие хинаха түб юм.
Холбооһон
Категори:Анатоми Категори:Мэдэрэлэй системэ
Тахир дутуу байдал
Тахир дутуу байдал — эрэмдэг, бэе эрхэтэнэй хүгжэл дорой байдал юм.
Дабһан
Дабһан — химиин нэгэдэлэй нэгэ анги, ионой бүтэсэтэй кристаллтай бодосууд; хүшэлэй найрлагада байха уһантүрэгшын атомые металлайхиһаа бүрин ба хэһэгшэлэн халаһан химиин нэгэдэл, нэгэн түрэлэй бодос юм.
Хоолой дабһан
Хоолой дабһан хүнэһэнэй зүйл амталхада хэрэглэдэг, шорбог гашуун амта бүхы сагаан, бор үнгэтэй кристаллтай бодос. Дабһаниинь хоол хүнэһэнэй амта нэмэгдүүлхэ бусад бүхы амталагшаһаа хабигүй ехэ хэмжээтэй хэрэглэгдэдэг. Амталагшын дотор юрэдын хоолой дабһан онсогой байр эзэлнэ. Мүн зарим хүнһые консервировалжа хадагалхын тулада ехэ хэмжээнэй дабһаар дабһалдаг. Хүн плазма ба эсэй гаднахи шэнгэндээ натриин болон хлорой ионой амин шухала шаардалгатай концентрациие барижа байхын тулада тэдэниие тодорхой хэмжээнэй хоолой дабһан хэлбэреэр гаднаһаа абажа байдаг.
Хүн хоногто 5 г NaCl-ые гаднаһаа абаха шаардалгатай. Энэ хэмжээһээ үлүүдэхи абаһаа элүүр мэндэдэ хоротой нүлөө үзүүлжэ болоно.
Категори:Химиин нэгэдэл
Чикаго
Чикаго (City of Chicago, Чикаго хото, [ʃɪˈkɑːɡoʊ] гү, али [ʃɪˈkɔːɡoʊ]), Нью-Йорк, Лос-Анджелесэй һүүлдэ Америкын Нэгэдэһэн Уласай гурбадахи томо хото болоод, 2.700.000 ажаһуугшадтаяа Иллинойс можын ба Дунда Баруунай эгээн хото юм. Глобализаци болон Дэлхэйн хотонууд шудалгаанай түбһөө гаргаһан үзүүлэлтээр дэлхэйн долоодохи томо хотоор 2012 ондо шалгарһан. Дэлхэйн хоёрдохи хүсэн шадалтай О'Хара улас хороондын ниидэхэ буудалынь Чикаго хотодо харьяалагдаха ба 2008 ондо уг хото 45,6 сая гадаадын болон дотоодын туристнуудые хүлеэн абаһан байна. Чикаго хотые "Chi-city" (Чи-хото), "Windy city" (Һалхита хот), "Second city" (Хоёрдохи хото) гэхэ мэтээр нэрлэхэнь ходо байна.
Ехэ нуурнууд ба Миссисипи мүрэн ниилэдэг сэгтэ бии боложо, зуун жэлэй дундаһаа түргэн дэбжэһэн Чикаго 1837 ондо хото болобо. Мүнөөдэрэй Чикаго хадаа эдэй засагай, наймаанай, ажаүйлэдбэриин, эрдэм ухаанай, аласай холбооной, тээбэриин түб юм. О'Хара улас хороондын ниидэхэ буудалынь дэлхэйн хоёрдохи хүсэн шадалтай болоод, АНУ-гай эгээн олон замтай холбоогдоһон юм. 2012 ондо Чикаго глобализаци ба дэлхэйн хотын сүлжээнһээ (GaWC) альфа хотоор тэмдэглэжэ, 2014 ондо дэлхэйн хотонуудай дунда долодохи һуури эзэлбэ. 2012 ондо Чикаго 57 100 000 000 доллар (GMP) үзүүлээд, Нью-Йорк, Лос-Анджелес бөөгнэрэлэй һүүлдэ Америкын гурбадахи хото болобо.
Зүүлтэ
Категори:Иллинойс можо Категори:Америкын Нэгэдэһэн Уласай хотонууд
3 һарын 20
Гурбадугаар һарын 20 — Григориин литын жэлэй 79-дэхи үдэр (үндэр жэлдэ 80-дахи үдэр). Жэлэй эсэс болотор 286 үдэрнүүд үлэжэ байна.
Энэ үдэрэй тэмдэглэлтэ баяр
Категори:Үдэрнүүд
Нааданхай
Нааданхай — хүүгэдэй тогложо наадаха хэрэгсэл юм.
Үхибүүдэй нааданхай танин мэдэхын ажа холбогдолтой байха ёһотой. Зүбхэн һунгаһан нааданхай үхибүүдэй оюунай хүгжэлдэ нүлөөлнэ. 0-6 һарада нялха үхибүүдтэ бүхы зүйл нааданхай мэтэ харагдадаг тула энэ наһанда нюдэн алаглам эрээн мяраан нааданхай абажа үгэхэ хэрэггүй.
Категори:Тоглоон
Шэл
Шэл — элһые хайлуулжа хэһэн тунгалаг эд.
Категори:Шэл
Дарданеллын хоолой
Дарданеллын хоолой — энэ болбол Мрамор тэнгис Эгейн тэнгис хоёрые ниилүүлһэн хоолой уһан ; Утань 120 км., урганиинь 1,3-һаа 27 хүрэтэр км.
Зүүлтэ
Категори:Хоолой
Аравиин тэнгис
Эхэ газарһаа Инд мүрэн, мүн Нетравати, Шаравати, Тапти, Махи гэхэ мэтэ томохон гол мүрэнүүд шудхадаг. Аравиин тэнгисһээ баруунтаань Аденай булан, хойшоонь Оманай булан, саашалбал Персиин булан һалбарилдаг.
Аравиин тэнгисэй ямар нэгэ хэһэгээр Арабын Нэгэдэһэн Эмиртэ Улас, Иран, Мальдива, Оман, Пакистан, Сомали, Йемен, Энэдхэг зэргэ уласууд хүреэлэгдэдэг.
Зүүлтэ
Категори:Энэдхэгэй далай Категори:Тэнгисүүд
Тайвань–АНУ-ай харилсаа
Бүгэдэ Найрамдаха Хитад Улас (Тайвань) ба Америкын Нэгэдэһэн Улас хоорондын хоёр талын харилсаань Японой колониальна захиргаанай үеын Япон–АНУ-ай харилсаа ба Гоминьдан (Хитадай Үндэһэтэнэй Нам) түрүүтэй засагай газар Хитадай эрхэтэнэй дайнай үрэ дүндэ Тайвань ба түүнэй хүршэ аралнууд руу сухариһанһаа үмэнэхи Хитад–АНУ-ай харилсаа ба АНУ 1979 ондо БНХУ-ые "Хитад" гээшэ зүбшөөхэгөө болихо хүрэтэрхи зүйл юм. БНХУ-тай харилсаа тогтоохоһоо үмэнэ, АНУ нь 1844 оной 6 һарын 16-һаа 1912 он хүрэтэр Цин гүрэнтэй харилсаатай байһан.
Холбооһон
АНУ Категори:АНУ-ай хоёр талын харилсаа
Босфорой хоолой
Босфорой хоолой — энэ болбол Гантиг тэнгисые Хара тэнгисэй нэгэдхэһэн нариихан хоолой уһан, утаараа 29,9 км, үргэниинь 0,7-һоо 3,7 хүрэтэр км.
Зүүлтэ
Категори:Хоолой
3 һарын 21
Гурбадугаар һарын 21 — Григориин литын жэлэй 80-дэхи үдэр (үндэр жэлдэ 81-дахи үдэр). Жэлэй эсэс болотор 285 үдэрнүүд үлэжэ байна.
Энэ үдэрэй тэмдэглэлтэ баяр
Категори:Үдэрнүүд
Атом
Атом (< ἄτομος — «хубаарилшагүй») гээшэ химиин элементын шанартай бүридүүлэгшэ эгээн бишыхан хэһэг.
Эм
Эм гэдэгынь үбшэниие анагаан эдгээхэ гү, али уридшалан һэргылхэдэ юрэндэг болгон хэрэглэхэ химиин бодосой юрэнхы нэрэ юм.
Атом
Категори:Атомууд Категори:Сүмэй физикэ
Эм
Категори:Анагааха ухаан
Луизиана
Луизианын зарим хотонууд XVIII зуунай үеын Франци, Испани, Африкын соёл хүсэтэй нүлөөлһэн олон янзын соёлой баялиг уламжалалые хадагалһан байдагаараа онсо өөрэ зүйл. XIX зуунай эхеэр америкашууд орожо ерэжэ, можо улас болохоһоо урда мүнөөнэй Луизиана можо уласай нютаг дэбисхэр Испани, Франциин колони байгаа. Энэнэй зэргэсээ XVIII зуунда африкашуудые илангаяа Баруун Африкын нэгэ бүһэһөө олоноор асарһаниинь тэдэнэй соёл түблэрхэ нэгэ шалтагаан боложо һэн.
Холбооһон
Категори:Америкын Нэгэдэһэн Улас
Гуйян
Засаг захиргаанай хуубари
Гуйян хотын тойрог 7 дүүргэ, 1 хотын хушуун, 3 хушуунда хубаагдана:
Категори:Хитадай хотонууд
Евро
Евро (€) — Европын Нэгэдэлэй гэшүүн 27 уласай 20-ынхинь албан ёһоной мүнгэн тэмдэгтэ юм. Хамтадаа Еврогой бүһэ гэгдэдэг Австри, Бельги, Кипр, Финланд, Франци, Германи, Греци, Ирланд, Итали, Латви, Литва, Люксембург, Мальта, Нидерланд, Португал, Словаки, Словени, Испани, Хорвати, Эстони уласуудта албан ёһоор хэрэглэдэг. Тус мүнгэн тэмдэгтэ мүн Европын өөр табан уласта албан ёһоной хэрээтэй ба хэрээгүй хэрэглэгдэдэг болоод 327 сая европынхидай үдэр бүри хэрэглэдэг мүнгэн тэмдэгтэ болоо. Дэлхэй даяар 175 сая хүн европотой уяһан мүнгэн тэмдэгтэ хэрэглэдгын дотор Африкын 150 сая хүн ороно.
Зүүлтэ
Категори:мүнгэн тэмдэгтэ
Уолт Дисней
Уолтер Элиас Дисней (Walter Elias Disney, 1 һарын 5, 1901 — 12 һарын 15, 1966) хадаа АНУ-ай мультипликатор зурааша, продюссер, найруулагша, зохёолшо, дуу оруулагша, бизнесмен юм. Аха Рой Диснейн хамта байгуулһан дэлхэйдэ алдартай Уолт Дисней Компани мүнөө жэлэй оролгонь 35 тэрбум доллар хүрэхэ олон уласай корпораци болон хүгжэбэ.
Тэрэнэй бүтээлнүүд доторһоо эгээн алдартайнь Микки Мауз гү, али Микки хулгана болоод тэрэ олон жэл энэ баатарайнгаа дууе оруулжа байгаа. Мүн Дональд нугаһан болон Минни Мауз, Плуто нохой гээд зүбхэн хүүгэд багашууд гэлтэгүй томошуудайшье үзэхэ дуратай мультфильмын баатарнуудые зохёоһон болоно.
Дисней Америкын кино академиин шагналда 59 удаа нэрэ дэбшэжэ, Оскарай 26 шагнал хүртэһэн нэрэтэ уран бүтээлшэ байгаа. Тэрэ нэгэ жэлдэ Оскарай дүрбэн шагнал абаһан болоод Оскарай эгээн ехэ шагналтай болон эгээн олон удаан нэрэ дэбшэһэн амжалтын эзэн болобо. Энэһээ гадна долоон удаа «Эмми» шагналда хүртэһэн байна. АНУ, Япон, Франци, Хитад зэргэ дэлхэйн олон орондо тэрэнэй нэрээр нэрлэһэн Диснейленд, Уолт Дисней дэлхэйн амаралта зугаа сэнгээнэй хүреэлэн үйлэ ажаллалгаяа ябуулжа байгаа бэлэй. Мультфильмын нэрэтэ уран бүтээлшэ АНУ-ай Флорида можо уласта Диснейленд амаралта зугаа сэнгээнэй хүреэлэн байгуулха түсэлэй нээлтэ хэхэһээ хэдэн жэлэй урда гү, али 1966 оной 12 һарын 15-нда 65 наһандаа уушханай хорото хабдарай уламһаа наһа бараа.
Зүүлтэ
Категори:Мультипликаторнууд‎
Иерусалим
Иерусалим (ירושלים‎ Йерушалайим; القدس Аль-Кудс) — Израиль уласай ниислэл болоод газар нютаг, хүн зоноороо хамагай томо хото юм. 125.1 квадрат километр газар нютагта 732,100 хүн оршон һуудаг. Оршон үеын Иерусалим хотонь Иудейн уулада, Газарай дундада тэнгис болон Һүнэһэн тэнгисэй хойто сэгэй дунда оршодог болоод Хуушанай хотын гадуур хүгжэбэ.
Зүүлтэ
Категори:Израиль Категори:Азиин ниислэлнүүд
Шуһанай эрьелтэ
Шуһанай эрьелтэ — зүрхэнһөө гаража бэе махабадаар тархаһан шуһа бусажа зүрхэндэ шудхан тэрэнэй агшалтаар дахин бэе махабадта тархаха гэдэг.
Хүнэй шуһанай эрьелтэ
Хүниинь шуһанай эрьелтын хаалтатай тогтолсоотой: шуһа шуһые зөөгшэ һудаһануудаар дамжан эрьедэг. Зүрхэнэй зүүн хэһэг хүшэлтүрэгшээр баяжаһан шуһые организмын тогтолсоонуудай һудаһануудаар шахадаг. Шуһан эд болон эритроцитуудаар дамжахадаа хүшэлтүрэгшые сүлөөлжэ, нүүрһэнхүшэлэй хиие шингээдэг. Хүшэлтүрэгшэ үгэһэн эритроцитууд хураагуур һудаһаар зүрхэндэ бусажа ерэхэдэ тэдэниие зүрхэнэй баруун хэһэг уушхан руу ябуулдаг; зүүн хэһэгынь хүшэлтүрэгшөөр ханаһан шуһые уушханһаа хүлээн абажа бүхы бэеын эдүүд рүү эльгээдэг.
Шуһанай ехэ эрьелтэ
Зүрхэнэй зүүн хобдолһоо хүшэлтүрэгшэ хиитэй артериин шуһан тараагуур һудаһаар ябажа, эд эстэ ошон хиин солилсоо хэгээд, нүүрһэнхүшэлэй хиитэй һудалай шуһан болон хураагуур һудаһаар ябажа зүрхэнэй баруун тосгуурта ерэхэ шуһанай эрьелтэ.
Ном зохёол
Категори:Анатоми Категори:Шуһанай эрьелтэ
Улаан тэнгис
Улаан тэнгис (البحر الأحمر Bahr el-Ahmar, ים סוף Yam Suf, mer Rouge) болбол Африкын зүүн хойто хэһэг болон Аравиин хахад аралые зааглаһан, Энэдхэгэй далайн нэгэ тэнгис юм.
Эзэлхэ талмайнь 438 000 км2, дундажа гүниинь 491 м. Хойто хэһэгтэнь Синайн хахад арал байха болон Тиранай хоолойгоор Акабагай булантай холбогдоно. Мүн баруун хойто хэһэгтэнь Суэцэй булан оршохо болон Суэцэй һубагаар дамжан Газар дундын тэнгис уруу гараха уһан зам бии. Урда хэһэгынь Баб-эль-Мандебэй хоолойгоор («Нёлбоһоной хаалга») Аденай булантай холбогдодог.
Улаан тэнгис Газарай хагаралай үрэ дүндэ бии болоһон тэнгис юм.
Зүүлтэ
Категори:Энэдхэгэй далай Категори:Тэнгисүүд
Мартин Лютер Кинг
Мартин Лютер Кинг (1929 оной 1 һарын 15, Атланта, Джорджи можо улас, АНУ — 1968 оной 4 һарын 4, Мемфис, Теннесси можо улас, АНУ) — АНУ-ай ниигэмэй эдэбхитэн, эрхэтэнэй эрхын түлөө тэмсэгшэ юм.
Баптис үүргэ гүйсэдхэгшэ Кинг үйлэ хэрэгээ эрхэтэнэй эрхын түлөөхи эдэбхитэн болоһоноор эхилһэн. Тэрэ 1955 ондо Монтгомериин автобусай хоригые ударидан, 1957 ондо Урдын христосой шажанай хүтэлбэрилгын шуулганиие (SCLC) байгуулхада туһалан, түрүүшын юрэнхылэгшээр ажаллажа байһан. Кингэй ударидалгаар 1963 оной һарада Вашингтоной марш боложо, тэрэ үеэр алдарта «Намда хүсэл бии» гэһэн элидхэлээ табяа. Иигээд тэрэ Америкын түүхэдэ агуу уран элидхэгшэдэй нэгэ гэгдэжэ болоһон юм. Тэрэниие тулгуури үзэлтэн гэжэ тодорхойлһон Холбооной мүрдэхэ тобшооной COINTELPRO-гойхид үлэһэн амидаралынь туршада мүшхэһэн бэлэй.
1964 оной 10 һарын 14-дэ, Кинг арһа үнгын хоорондын тэгшэ буса байдалда эсэргүү хүсэрхылэлэй буса аргаар тэмсэһэнэй түлөө Нобелиин энхэ тайбайнай шагнал хүртэбэ. Һүүлшын жэлнүүдтэнь тэрэ үйлэ ажаллалгаяа ядуурал ба Вьетнамай дайнда эсэргүү асуудалаар үргэжүүлжэ, 1967 ондо «Вьетнамһаа сааша» гэһэн элидхэл табиһаниинь либералис үзэлтэй хуущанай хамтарагшаһаань тэрэниие хүндырүүлжэ орхиһон гансал бэшэ тэрэниие үхэл рүү түлхиһэн бэлэй. Кинг ядуу арадуудай кампани гэхэ һуултые Вашингтон хотоноо зохёохоор түлэвлөөд байгаа.
Кинг 1968 оной 4 һарын 4-дэ Теннесси можо уласай Мемфис хотоноо алагдаба. Тэрэндэ 1977 ондо Юрэнхылэгшын эрхэ сүлөөгэй медаль, 2004 ондо Конгрессэй алтан медаль нэхэн олгоһон болоод 1986 онһоо Мартин Лютер Кингэй үдэрые АНУ даяар холбооной амралтын үдэр болгон тэмдэглэжэ болобо. Мүн тус уласта тэрэнэй нэрээр нэрлэгдэһэн хэдэн зуун гудамжа бии.
Зүүлтэ
Категори:Нобелиин шагналда хүртэгшэд‎
6 һарын 7
Зургадугаар һарын 7 — Григориин литын жэлэй 158-дэхи үдэр (үндэр жэлдэ 159-дахи үдэр). Жэлэй эсэс болотор 207 үдэрнүүд үлэжэ байна.
Энэ үдэрэй тэмдэглэлтэ баяр
Категори:Үдэрнүүд
3 һарын 22
Гурбадугаар һарын 22 — Григориин литын жэлэй 81-дэхи үдэр (үндэр жэлдэ 82-дахи үдэр). Жэлэй эсэс болотор 284 үдэрнүүд үлэжэ байна.
Энэ үдэрэй тэмдэглэлтэ баяр
Категори:Үдэрнүүд
Бомбо
Бомбо (, bon po) — манай ээрын урда бии болоһон бомбын шажанай ёһоор гэрһээ гаража сүмэжэ һууха хүн. Хожомынь бомбонор буддын шажанай ёһо болон бөөгэй ёһые хослон баригшад гээшэбди гэдэг байгаа.
Зүүлтэ
Категори:Шажан мүргэл
Нельсон Мандела
Нельсон Ролилахла Мандела ( косаар Nelson Rolihlahla Mandela; 1918.7.18 — 2013.12.5) Урда Африкын бүрин түлөөлэлэй арадшалһан (демократическэ) һунгууляар һунгагдаһан түрүүшын юрэнхылэгшэ. Тэрэ 1994—1999 ондо юрэнхылэгшын албаниие хашаһан. Юрэнхылэгшын һунгагдахаһаан үмэнэ Мандела апартеидтэ эсэргүү эдэбхитэй, Африкын Үндэһэнэй Конгрессын зэбсэгтэ бүлэглэл Умхонто вэ Сизвегиин ударидагша байгаа. Урда Африкын шүүхэһээ тэрэниие апартеидтэ эсэргүү хүдэлөөниие толгойлжо байхадаа хорлон һүйдхэхэ ажаллалга болон бусад гэмтэ хэрэг үйлэдһэн гэжэ яла шиидхэбэ. Шүүхын шиидбэриин дахуу Мандела түрмэ шорондо 27 жэл хоригдоһоной нэлээд ехэ хугасаае Роббен арал дээрэхи шорондо үнгэрүүлһэн юм.
1990 оной 2-р һарын 11-ндэ шоронһоо һуллагдаһанайнгаа һүүлээр Мандела эблэрэл, хэлэлсээе дэмжэжэ, Урда Африкын олон арһатанай арадшалал руу шэлжэхэ шэлжэлтые ударидхада хубита нэмэриеэ оруулаа. Апартеид дэглэмые усадхаһанһаа хойшо олон хүн, тэрэнэй дотор хуушан үрдилдэгшэд Манделые байнга магтаһаар ерэһэн. Мандела 40 гаран жэлэй дотор 100 гаран шагнал абаһанһаан эгээн нэрэ хүндэтэйнь 1993 оной Нобелиин энхэ тайбанай шагнал байгаа. Тэрэ одоо тулгамдаһан асуудалаар үзэл бодолоо элирхылдэг ахамад түрын зүдхэлтэй болоо.
Зүүлтэ
Категори:Урда Африка Категори:Нобелиин шагналда хүртэгшэд
6 һарын 8
Зургадугаар һарын 8 — Григориин литын жэлэй 159-дэхи үдэр (үндэр жэлдэ 160-дахи үдэр). Жэлэй эсэс болотор 206 үдэрнүүд үлэжэ байна.
Энэ үдэрэй тэмдэглэлтэ баяр
Категори:Үдэрнүүд
3 һарын 23
Гурбадугаар һарын 23 — Григориин литын жэлэй 82-дэхи үдэр (үндэр жэлдэ 83-дахи үдэр). Жэлэй эсэс болотор 283 үдэрнүүд үлэжэ байна.
Энэ үдэрэй тэмдэглэлтэ баяр
Категори:Үдэрнүүд
Сагдаагай албан
Сагдаа  — ниигэмэй хэб журам ба олониитын гурим сахиха уялгатай, гэмтэ хэрэгые һэргылхэ газарай албан хаагша түрын эмхи зургаан.
Олон уласай сагдаа
Категори:Засагай газар
Харбин
Харбин, Хитад Уласай зүүн-хойто хэһэгтэ, Сунгари мүрэнэй зүүн эрьедэ байрладаг дэд-можын зэрэгэтэй хото, Хара-Мүрэн можын засаг захиргаанай түб мүн. Хотын захатай тоолобол, 10 635 971 ажаһуугшадтай (2010).
Хойто Хитадай шухала эдэй засагай түб болон тээбэриин уулзабари, ниидэхэ онгосын буудалтай. Машина бүтээлгэ, энэ тоодо сахилгаан эршэмэй, газарай тоһоной болон химиин үйлэдбэридэ зорюулһан тоног түхеэрэмжэшын үйлдэбэри, онгосо (мүрэнэй) барилга, хэрэгсэл, станогой бүтээлгэ, галта тэрэгэй вагон, бүмбэгэ холхибшын (шарикоподшипнигой) үйлдэбэри, хүдөө ажахын, химиин, эм зүйн, нэхэмэлэй, арһанай, хүнэһэнэй (саахарай, тоһоной, гурилай, консервын), модо болбосоруулха, саарһанай үйлэдбэрилгэ, барилгын материалай үйлдэбэри. хүдөө ажахын болон модо бэлдэхэ газар нютагай наймаанай түб.
Шухала соёлой болон эрдэм ухаанай түб. Харбинай ехэ һургуули (Хэйда). Харбинай хуушан фотозурагай музей.
Харбин гэһэн нэрэнь манжа хэлээр «загаһанай гүльмэ хатаадаг газар» гэжэ удхатай үгэһөө гаралтай юм. Харбинай үбэлынь маша хүйтэн байдаг тула "мүльһэн хото" гэгдэхэнь бии. Харбиниинь үбэлэй уларилда бододог үзэсхэлэнтэ мүльһэн хотохон болон Хитад-Оросой худалдаанда гол үүргэ гүйсэдхэдэг хото гэдэгээрээ алдартай. 1920-еод ондо Харбинда Парис, Москвагай шэнэ загбарнууд Шанхайһаа түрүүндэ ерэдэг байһан тула Хитадай загбарай ниислэл гэгдэжэ байгаа. Харбин хото мүнөө 2022 оной үбэлэй олимпиин нааданиие зохеон байгуулха эрхын түлөө мүрэсэлдэжэ байна.
Категори:Хитадай хотонууд
Бөө
Бөө — харын шажанай санаартан. «Бөө» гэһэн үгэ «богун» (ойлгохо, мэдэжэ абаха) гэжэ эртэ урдын тюрк үгэһөө гараһан гэдэг. Бөөгэй шажан галай элщэ хүсэндэ, ехэ байнаалида түшэглэдэг. Энэнь хадаа үндэр хада уулануудай, гол нуурнуудай, хүбшэ тайгануудай, тала дайдануудай эзэдтэ, сабдагуудта, сахюусануудта шүтэлгэн болоно. Байгаалиин бүхы юумэнүүд амиды, өөрын һүлдэтэй байдаг, мүн хүн, амитан, ургамал амяараа һүнэһэ заятай гэһэн үзэлһөө үндэһэлдэг. Тиимэһээ энхэ элүүрые, амгалан байдал үршөөхыень эдэ сабдагуудта хандажа, үргэл мүргэл хэдэг, хүлисэл хайра гуйдаг.
Зүүлтэ
Категори:Шажан мүргэл
6 һарын 9
Зургадугаар һарын 9 — Григориин литын жэлэй 160-дэхи үдэр (үндэр жэлдэ 161-дахи үдэр). Жэлэй эсэс болотор 205 үдэрнүүд үлэжэ байна.
Энэ үдэрэй тэмдэглэлтэ баяр
Категори:Үдэрнүүд
Далайн гахай
Далайн гахайнууд (Delphinidae) — Хүхэтэн хүрээгэй Халимтан багай Шүдэтэ халимтан (Odontoceti) дэд багай обог.
Зүүлтэ
Категори:Халимтан Категори:Хүхэтэн амитан
Хайдарабад
Хайдарабад гээшэ олон удхатай:
Ламрим
Ламрим ( < «мүрэй зэргэ») Түбэдтэ шарын шажаниие үндэһэлэгшэ Зонхобо Лубсан Дагбын ба зарим ламанар зохёоһон “мүрэй зэргэ” шажанай дотоодо ухаанай гол номлолые агуулһан зохёолой түбэд нэрэ. Бүхы Ламримай хубилбаринууд Атиша Гэгээн бэшэһэн «Боди мүрэй зула» (Жанчүб Ламдон) нэрэтэй номһоо гаргаһан. Түбэдэй бурханай шажанай түүхэдэ Ламримынь олон хубилбаритай байдаг. Гэһэншье, ламримай бүхы хубилбаринууд XI зуунай алдартай Буддын шажанай багша Атиша бэшэгдэһэн үндэһэн зохёол Бодхипатхапрадипа («Боди мүрэй зула») хүгжэлые харуулжа байна. .
Зүүлтэ
Категори:Буддын шажан
Шарль де Монтескьё
Шарль-Луи де Секонда, барон Ля Брэд и де Монтескьё (Charles-Louis de Seconda, Baron de La Brède et de Montesquieu; 1 һарын 18, 1689 — 2 һарын 10, 1755) — Франциин гүн ухаантан, хуулиша, зохёолшо. «Персиин бэшэгүүд», «Хуулиин һүнэһэн тухай» (1748) бүтээһэн.
Засагай гурбан һалаа (гүйсэдхэхэ, шүүхэ, хуули тогтоохо засаг) тухай хубаариин онолой зохёогшо.
Монтескьёгой улас түрын ба хуули зүйн үзэлнүүд АНУ-ай Үндэһэн Хуулида томо нүлөө үзүүлбэ.
Зүүлтэ
Категори:Франциин гүн ухаантад‎
6 һарын 10
Энэ үдэрэй тэмдэглэлтэ баяр
Категори:Үдэрнүүд
Гал
Гал — ямарбаа эд шатаха үзэгдэл гү, али энэ үзэгдэлэй нэгэ үе юм. Алибаа зүйл шатахада һуларһан энергинь гэрэл боложо хубиржа, баһа дулаан илгаруулна.
Огноо
Огноо (дата) — он жэл, һара, үдэр ба хэрэг ябадалай тухай лаблаһан саг; алибаа баримта бэшэг дээрэ тэрэнэй бэшэгдэһэн, үзэгдэһэн сагай тэмдэг.
Гал
Соёл ба гал
Хүн түрэлхитэн хэзээнһээ галые ашаглажа эхилһэниинь тодорхойгүй. Гэнэтэ гал гаргажа шададаг болоһон байха боломжогүй тула анхандаа аянга бууха, ойн түймэр зэргэһээ боложо шатажа бай модоной мүшэр зэргые урса агыдаа асаржа, галай үндэһэ болгон хадгалжа байһан болобо гү гэһэн таамаглал бии. Одоогоор олдоод бай, гал хэрэглэжэ байһан эгээн эртын ул мүрынь Урда Африкын Сваршкранс агыһаа олдоһон, 150 мянган жэлэй үмэнэхи ул мүр юм.
Огноо
Огноо табиха хэлбэри
Тэмдэгүүд:
Гал
Соёл ба гал
Хүн түрэлхитэн галые гэрэл, дулаан гаргаха, араатанһаа бэеэ хамгаалха, хоол хүнһээ болгохо зэргээр ашагладаг.
Огноо
Зүүлтэ
Категори:Саг
Гал
Соёл ба гал
Хүн түрэлхитэнэй сэдьхэлгээнэй соёлдо галынь томохон байра һуури эзэлдэг. Эртын Грек болон Хитадай гүн ухаанда галые химиин элементын нэгэ гэжэ тоосодог байба. Мүн галые шүтэдэг шажан байдаг (Зороастризм). Гэхыдээ галынь гал түймэр, дайнай гал гэхэ мэтэ үхэл, эбдэрэлые бэлэгдэхэ тохёолдол бии.
Хайдарабад (Энэдхэг)
Хайдарабад (Haidarabad, Hyderabad), Телангана можо уласай нютаг дэбисхэр дотор Муси болон Уси хоер мүрэнүүд ниилэдэг сэгтэнь байрладаг Энэдхэгэй хото, Андхра-Прадеш улас можын засаг захиргаанай түб. Хүн зониинь 3,66 сая хүн (2004), хотын захатай хамта тоособол 5,86 сая хүнтэй. Урда Энэдхэгэй шухала эдэй засагай болон соёлой түб, наймаанай-тээбэриин уулзабари. Машина бүтээлгэ, хүнэһэнэй, хүнгэн, нэхэмэлэй, саарһанай, химиин, эм зүйн, арһанай, шэлэй үйлэдбэрилгэ. Уламжалалта дархалалгын үйлдэбэри (гэрэ һаба һуулга, зэбсэг, нэхэмэл, уран һайхан бүтээлнүүд).
Суэцэй һубаг
Суэцэй һубаг (قناة السويس,) болбол Египет уласай нютагта, Синайн хахад аралда оршохо, Газарай дундада тэнгисэй Порт-Саид, Улаан тэнгисэй Суэц портые холбодог томо хэмэл һубаг юм. 163 км утатай, эгээн нарин хэһэгтээ 300 метр үргэн, жэлдэ 24000 хүрэтэрхи уһан онгосо үнгэрүүлхэ хүсэн шадалтай.
Хайдарабад (Энэдхэг)
Категори:Энэдхэгэй хотонууд
Гал
Гал гаралга
Гал гаргаха олон арганууд байна:
Суэцэй һубаг
Уг һубагые 1869 ондо барижа дүүргэһэнһээ хойшо, Африкые тойролгүйгөөр, Европо болон Ази түби газарые холбодог хоёр шэглэлэй уһан тээбэри хэгдэхэ боломжотой болоһон байна. Африка түбиие тойрожо гарахада 8900 км зайтай ажа.
Холбооһон
Категори:Һубагууд
Гал
Гал түймэр
Галынь хиналтанда байбал хүн түрэлхитэндэ асар ехэ ашаг туһа абшардаг болобош хүнэй хиналтаһаа гарахань гай гамшаг асарха тохёолдол бии. Гал түймэрые унтараахын тулада гал унтараагша, гал түймэртэй тэмсэхэ газар хэрэг болоно.
Зүүлтэ
Гал Категори:Гэрэл Категори:Байгаалиин үзэгдэлнүүд
Алексей Самбуевич Цыденов
Алексей Самбуевич Цыденов — 2017 оной 9 һарын 10-һаа Буряад Уласай толгойлогшо (2017 оной 2 һарын 7-һоо толгойлогшын орлогшо). 1976 оной 3 һарын 16-да Шэтын можын Петровск-Забайкальский хотодо түрөө.
Категори:Буряад Уласай толгойлогшод
6 һарын 11
Зургадугаар һарын 11 — Григориин литын жэлэй 162-дэхи үдэр (үндэр жэлдэ 163-дахи үдэр). Жэлэй эсэс болотор 203 үдэрнүүд үлэжэ байна.
Энэ үдэрэй тэмдэглэлтэ баяр
Категори:Үдэрнүүд
3 һарын 24
Гурбадугаар һарын 24 — Григориин литын жэлэй 83-дэхи үдэр (үндэр жэлдэ 84-дахи үдэр). Жэлэй эсэс болотор 282 үдэрнүүд үлэжэ байна.
Энэ үдэрэй тэмдэглэлтэ баяр
Категори:Үдэрнүүд
Массачусетс
Массачусетсын Хамтын Нүхэрлэл (Commonwealth of Massachusetts) — Америкын Нэгэдэһэн Уласын Зүүн Хойто хэһэгэй Шинэ Английн бүһэдэ оршохо АНУ-ай нэгэн можо улас. Урда талаараа Род-Айленд, Коннектикут, баруун талаараа Нью-Йорк, хойто талаараа Вермонт, Нью-Гэмпшир можо уласуудтай хилэлдэг. 6.4 сая хүн зоной ехэнхинь Бостоной метрополиин бүһэдэ ажаһуудаг. Энэ харисангы бишыхан можо уласай зүүн хахадынь урбанизацилһан гү, али хахад урбанизацилһан бүһэ бол баруун хахадынь ехэ түлэб хүдөөгэй бүһэ юм. Массачусетсынь Шэнэ Англиин зургаан можо улас дунда эгээн олон хүн зонтой можо улас болоод хүн зоной нягташалаар АНУ-да гурбада, нэгэ хүндэ ногдохо ДНБ-ээр дүрбэдэ ородог.
Танисуулга
Массачусетс Америкын түүхын туршада шухала үүргэ гүйсэдхэһээр ерэһэн. Плимутынь Хойто Америкэдэхи Англиин хоёрдохи байнгын һуурин болоһон. Массачусетсын олон хотые 1620-1630-аад оной үедэ Англиин колонизаторнар байгуулба. XVIII зуунай үедэ Бостондо үймээн дэгдэһэниинь Америкын хубисхал гарахада хүргэжэ, уламаар АНУ Ехэ Британиһаа тусгаар тогтоноходо хүргэһэн тула «Эрхэ сүлөөгэй үлгы» гэгдэхэ болоһон. XIX зуунда Массачусетс богоолшолгые усадхаһан АНУ-ай анханай можо улас болоо. Тэрэ Массачусетс Америкын эрхэтэнэй дайнай урда архидалтада эсэргүү хүдэлөөн болон богоолшолгодо эсэргүү үйлэ ажаллалгын гол түб боложо байһан. 2004 ондо Массачусетс гомосексуал гэрлэлтые хуули ёһоор зүбшөөрһэн АНУ-ай түрүүшын можо улас болоо. Тус можо уласһаа олон нэрэтэй улас түрэшэд түрэн гараһанай дотор Адамсынхид болон Кеннедиинхиные дурдахада хангалтатай.
Анхандаа хүдөө ажахы болон Европотой хэхэ худалдаанһаа хамааралтай байһан Массачусетс үйлэдбэриин хубисхалай үеэр ажа үйлэдбэриин түб болон хүгжэбэ. XX зуунай эхинэй хахадта бага хүлһэтэй Урдын можо уласууд руу үйлэдбэринүүд нүүн байршаһаниинь эдэй засагые зогсонги байдалда оруулһан. Массачусетсын эдэй засаг Дэлхэйн хоёрдугаар дайнай дараа эрьен һэргэжэ, 1990-ээд оной үедэ сээсглэн хүгжэжэ эхилбэ. Тус можо улас дээдэ болбосорол, анагааха ухаан, үндэр технологёор дэлхэйдэ түрүүлдэг бэлэй.
Холбооһон
Категори:Америкын Нэгэдэһэн Улас
Вакуум
Вакуум (< vacuus — хооһон) — гаднаһаа агаар, шэнгэн бү нэбтэрхэ оршондо хиие һоруулжа абаһан хүнды хооһон орон зай юм. Хэрэглээнэй физикэ, технологида вакуум гэжэ ехэ хэмжээгээр атмосферын даралтаһаа бага даралтатай хии агуулдаг орон зай ойлгодог.