cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Фёдор Достоевский
Намтар
1861 ондо Хаанта засагай дэглэмдэ нюхашагдан дарлагдаһан хүнүүд тухай «Үхэншэ байшанһаа хэһэн тэмдэглэл» (Записки из Мёртвого дома, 1860-61) гэдэг зохёолоо бэшэбэ. Энэ бүтээлые Иван Сергеевич Тургенев үндэр үнэлжэ, Дантегай «Тама» зохёолтой адлидхажа, А. И. Герцен, Микеланжелогой урлан бүтээһэн «Аймшагта залхаалта» зурагтай жэшэһэн байдаг. 1861 ондо дүүтэйгээ хамтарһан «Саг үе» (Время) сонин хэблэн гаргажа эхилһэншье һаа, ажамидаралаа өөдэ татахада тус болоһонгүй, харин хаанта засагай хуули ёһые эсэргүүсэһэн удха һанаа бүхы олон үгүүлэл ниитэлһэн ушар удалгүй хаагдаба. Гэхэдээ тиимэ болобошье уг сониндо «Доройтуулагдан доромжологдоһон хүнүүд» (Униженные и оскорблённые, 1861) гэдэг романаа ниитэлһэн юм. Уг зохёолынь ниигэмэй хоро хүнөөлые олон түмэнэй элишэлэн харуулаад зогсоһонгүй үгытэйшүүл нэгэдэн нягтархые уряалжа эрхэ сүлөө, тэгшэ байдалые олохо эрмэлзэлээр дүүрэн зохёол болоо. Тэрэнһээ хойшо табан жэлэй һүүлдэ уншагшадай сэдьхэл һанаае һэжэрһэн «Гэм зэмэ ба хэһээлтэ» романиинь хэблэгдэн гараба. Олондо нэрэтэй зохёолшо болоһон болобошье, гашагдал зоболон, үгытэй ядуу амидралһаа тэрэ гаража шадаһангүй. 1864 оной 4 һарада тэрэнэй эхэнэр наһа баража, 3 һарын һүүлдэ тэрэнэй аха Михайл наһа бараба. Гэбэшье, Фёдор Михайлович Достоевский гашагдал зоболондо буужа үгэһэнгүй шамдан ажаллажа, «Тоглооншон» (Игрок, 1866), «Идиот» (Идиот, 1868), «Шүдхэрнүүд» (Бесы, 	1870—1872), гэдэг роман туужа үгүүлэлгэеэ бэшэбэ. Тэрэ 1865 ондо Германиин Висбаден хотын казинодо хамаг мүнгөө мүрытэй тоглоондо алдаһанайнгаа дараа «Тоглооншон» гэдэг зохёолоо бэшэһэн. Өөрынгөө нэгэ наһанай үйлэ хэрэг гэжэ үзэжэ байһан туули романаа жаран наһанайнгаа бодон дээрэ бэшэжэ эхилээ. Энэ зохёолой түрүүшын дэбтэр «Аха дүү Карамазовтан» нэрээр 1880 ондо хэблэгдэһэншье һаа, дараашын дэбтэрэйнь бэшэжэ туршаһан гэнтэ наһа бараа.
Фёдор Михайлович Достоевский хадаа ниигэмэй амидаралые маша нарин дүрсэлэн харуулжа шададаг, сэдьхэл зүйн роман, зохёолоороо дэлхэйдэ нэрэдэ гараһан онсогой абьяастан байһан гэжэ олон үеын удха зохёол шудалаашад нэгэн һаналтай үнэлдэг юм.
Холбооһон
Категори:Ородой зохёолшод
Англи Википеэди
Англи Википеэди – англи хэлэнэй нэбтэрхы толи бэшэгынь сүлөөтэ агуулгатай, Creative Commons Attribution-ShareAlike лицензитэй сайн дүрын оролсоотойгоор баяшадаг нэбтэрхэй толи юм. 3 сая 500 мянга үлүүнь эгээн түрүүшын википедеэди болохо англи хэлэнэй хубилбари ха юм.
Күнзы
Зүүлтэ
Категори:Хитадай гүн ухаантад Категори:Намтар Категори:Хитад
Георг Һегель
Георг Вильһельм Фридрих Һегель (Georg Wilhelm Friedrich Hegel) — Германай гүн ухаанша, Германиин һунгадаг гүн ухаан болон романтизмын гүн ухааные үндэһэлэгшэдэй нэгэ.
Намтар
Гегель 1770 оной 8 һарын 27-да Штуттгард хотодо үндэр тушаалай түшмэл Георг Людвиг Хегель (1733—1799)-ын гэр бүлэдэ мэндэлжээ. 1788—1793 ондо Тюбингенэй Ехэ Һургуулиин дэргэдэхэ шажанай институтта (семинарида), һуралсажа гүн ухаанай болоод шажан һудлалай курсүүдые һонһон магистерын диссертаци хамгаалһан. Өөрын ангиинхнааһаа Шеллинг, Гельдерлин хоёртой ехэд дотоно нүхэрлэн тэдэнэй хамта Франциин хубисхалай үзэл һанаае һонирхогшо оюутануудай улас түрын клубын гишүүн боложээ. Тэрээр: Германиин һунгадаг идеалис гүн ухаанай хүгжэлэй хамагай дээдэ шата, ноён оргил түгсэгэл Хегелиин /1770-1831/ диалектик гүн ухаанай үзэл болодог юм. Хегель боло 19-р зуунай эхэн үеын Германиин хүрэнгэтэн ангын үзэл һурталша, Пруссиин феодалын эрхэ мэдэлтэнүүдтэй улас түрын талаар эблэрхэ гэһэн хүрэнгэтнэй үхээнсэ бодологые гүн ухаан сэтьгэлгээгээр илэрхэйлэгшэ идеалист гүн ухаанай түүхэндэ хамагай томо гарамгай түлөөлэгшэ байһан юм.
Зүүлтэ
Категори:Германиин гүн ухаантад Категори:Намтар
Белград
Белград (Серб: Београд) — Серб Уласай ниислэл ба томоохон хото.
Категори:Белград Категори:Серби Категори:Саятан хото Категори:Европын ниислэлнүүд
Оросой эзэнтэ гүрэн
Оросой эзэнтэ гүрэн (Российская Империя), 1721—1917 оной хоорондо оршон тогтоножо байһан хизгааргүй (1905 оной хубисхал болотор) эзэн хаанай засагта ангита колонито улас юм. Москвын хаанта уласай һуури дээрэ ородуудай бии болгоһоншье һаа, эзэмдэлгын ба колониин үргэдхэлэй замаар олон угсаатаиие багтаажа болоһон байна. Түүхэдэ хамагай томо газар нютагтай гүрэнүүдэй нэгэ юм. 1917 оной Октябриин хубисхалаар нуража, Бүгэдэ Найрамдаха Орос Улас, Зүблэлтэ Холбооноор залгамжалагдаһан. 1897 оной хүн зоной тоололгын мэдээгээр 125 сая 600 мянган хүн тоологдоһониинь тухай үедэ Британиин эзэнтэ улас, Манжын гүрэн хоёрой дараа гурбанда жагсажа байгаа.
Түүхэ
XV-XVIII зуунай үедэ Османай эзэнтэ гүрэнэй эзэрхэлгэһээ айжа дахаар ороһон армян, гүржинүүд, Манжын эзэрхэлгэһээ зугатан дахаар ороһон Хальмаг, Хасагууд эзэнтэ уласай ивээлд багтажа байһан боло 18-р зуунай һүүлшэ 19-р зуунай эхээр I Александр хаан сэрэг зэбсэгэй хүшээр колони эзэмшин эзэнтэ гүрэнээ тэлэжэ Англи, Франциин (Наполеон) хаадатай тохиролсон Европо түбие хубаан абашье байлаа. Оросой эзэнтэ гүрэнэй хүрээгээ тэлэхэ шуналта һанаархалда шэнээр хүшэрхэгжэжэ байһан Прусси (Германиин эзэнтэ улас), Япон уласууд һаада боложо байба. Иинхүү Ород улас хүшээр болон хүшинд автагдан нэгтгэсэн христын, лала, еврей, будда, бөө мүргэлэй шажантай олон үндэһэтэн яһатанһаа бүрдэһэн Ехэ эзэнтэ гүрэн бололоо. 1914 ондо Ород улас үндэһэнэй ниитэ бүтээгдэхүүнээрээ дэлхэйдэ 5-р байранда орожо байба. 1861—1913 онуудта үйлдэбэрлэлын бүтээгдэхүүн 12 дахин үһэһэн байна. Гэбшье 1917 оной хубисхал, иргэнэй дайн, гадаадын интервенциин нүлөөгөөр газар нютагааһаа 90 мянган ама км нютаг, 49 сая хүн зона алджээ. Дайн, үлһэгэлэн, тахалһаа болон олон сая хүнээ (185,2 саяас 136,9 сая) алдаба. 1917 оной Октябриин хубисхалай дараа Оросой эзэн хааные хороожо эзэнтэ гүрэнэй түүхэ түгһэһэншье түүные залгамжлан ЗСБНХУ 1922 ондо үүсэн тогтсон юм.
Зүүлтэ
Категори:Ородой түүхэ Категори:Усадхаһан хаанта уласууд
Аршаан булагууд
Гансал манай Буряад Республика дотор олоной дунда суутай болоhон, шанарынь шалгаран тодорhон 120 гаран аршаан алдартай булагууд бии, тэдэнэй 30 гараниинь 20-hоо 75 градус хүрэтэр халуун уhатай, 7-иинь гашуун уhатай, тэрэ тоодо «Аршаан» курорттой булта адлирхуу шанартай, зариманиинь эхүүн, бэшэниинь элдэб эмтэ зүйлнүүдтэй холисолдоhон байдаг, тэрээгүүр нютагай хүн зон зунай hайхан сагта амардаг, сэнгэдэг.
Жэшээлхэдэ, Түнхэнэй Шумаагай аршаан Саяан уулын арада хүн зоной ошохонь бэрхэтэй газарта байдаг тула элиржэ хүсэд шадаагүй юм. Энэ аршаан заахан түхэреэн газарта наян найман эхитэй булагууд, булта ондо ондоо шанартай (гашуун, халуун, бүлеэн, эхүүн, охитой, тунгалаг), зүйл бүриин уhатай, элдэб үбшэн бүхэндэ туhатай гэдэг. Шумааг гээшэ гушан гурбан Мундаргын арын хормойдо, үбэлэй хүйтэндэ хүрэдэггүй, түхэреэн жэлдээ үнгын hайхан сэсэгүүдэй ургажа байдаг, элдэб ан гүрөөл ба зэрлиг ямаад бэлшэжэ, үнгын шубууд донгодон жэргэжэ байдаг ба зүhэн бүриин модоной дунда оршон байдаг. Иимэ олоороо нэгэ газар сугларhан, ная гаран эхитэй аршаанууд Шумаагhаа ондоо тээ бии гэжэ дуулдаагүй юм.
Эндэхи нютагай хүнүүд зуу гаран жэлэй туршада энэ аршаанда ошожо бэеэ заhадаг, эрдэмтэд hонирхон шэнжэлдэг, булаг бүриин эхиндэ түбэдөөр, монголоор, ородоор ямар үбшэндэ туhатайень заажа бэшэhэн байгша.
Испаниин фаланга
Зүүлтэ
Категори:Испаниин түүхэ
Idexx Laboratories
IDEXX Laboratories, Inc. (nasdaq: IDXX) - олон үндэҺэтэний корпораци сүй тавьсан т хөгжэл, үйлдвэрлэх болон тараалт бүтээгдэхүүн ба үйлчилгээ турш мал эмнэлгийнб хоол болон ус туршилтын зах зээлууд. 1983-оной агуулах агуулж байха. Түб байр - Уэстбрук хото, Амеэрикын Нэгэдэһэн Улас. Idexx явуулах ажиллагууд нэвт 40 байрлалууд д дэлхий, болон ажиллуулах ойролцоогоор 5,000 хүмүүс д дүүрэн ба хэсэг цаг е байдалууд. Ерөнхий Эвропын нийлүүлэгч - чех компани Cymedica.
Табан хушуу мал
Табан хушуу мал гэдэгынь Монголшуудай эртэһээ нааша гаршуулан үдхэн, ашаг шэмыень хүртэжэ бай адуун, үхэр, тэмээн, хонин, ямааные юрэнхыдэнь нэрэлэн хэлэһэн үгэ юм.
Адуу, үхэр, тэмээн гурбые ниитэдынь бодо мал гэхэ болоод хонин ямааные ниитэдэнь бага мал гэнэ.
Табан түл
Табан хушуу малай түлэй нэрэсэ:
Категори:Мал ажахы Категори:Буряад
Япон Википеэди
Япон Википеэди (ウィキペディア日本語版, Wikipedia Nihongo-ban) — Япон хэлэнэй нэбтэрхы толи бэшэгынь сүлөөтэ агуулгатай, Creative Commons Attribution-ShareAlike лицензитэй бидэнэй сайн дүрын оролсоотойгоор баяшадаг нэбтэрхэй толи юм.
Намиби
Намиби гү, али Намиби Орон (нама: Namibia, Republiek van Namibië, Ярмаан: ) — Африкийн улас юм. Хүн зон — 2 171 916 хүн. Газар 825 418 км².
Газар зүй
Намибынь дарааха улсуудтай хил залгана (сагай зүүнэй эсрэгээр, баруун-хойто зүгhөө зүүн-үмэнэдэ зүг рүү): Ангола, Замби, Ботсвана, Урда Африк. Мүн харисангы бага уhаар Атлантын далай ойролсоо.
Хотонууд
Ниислэл хото — Виндхук.
Зүүлтэ
<references group="К"/>
Холбооһон
Категори:Африка
Цыдып Аюшиев
Цэдэб Аюшиев — хурамхаан нютагhаа уг гарбалтай, Буряад Орондо суутай, талаан бэлигтэй дууша.
Категори:Намтар Категори:Буряадууд
Хойто туйл
Хойто туйл (Газарзүйн хойто туйл), гээшэ Дэлхэйн эрьелтын тэнхэлиг, бүмбэрсэгэй хойто хахадта, Дэлхэйн гадаргуутай огтлолсохо сэгые хэлэнэ.
Хойто туйл Дэлхэйн эгээн хойто сэг (хойто үргэригэй 90°) болон Урда туйлай яб гэмээр эсэргүү талада байрлана. Хойто туйл дээрэ бүхэ шэглэл урда зүгые заана.
Урда туйлынь эхэ газар (Антарктида дээрэ) дээрэ байдаг бол Хойто туйлынь Хойто мүльһэн далайда байрлана. Хойто туйл оршомой уһанай гүн 4087 метр. Эгээн ойро байрлаха хуурай газарынь Каффеклуббен арал болон Гренландай хойто эрье хүрэтэр ойролсоогоор 700 км.
Зүүлтэ
Категори:Хойто мүльһэн далай
Герман Википеэди
Герман Википеэди (ород: Немецкая Википедия) – герман хэлэнэй нэбтэрхы толи бэшэгынь сүлөөтэ агуулгатай, Creative Commons Attribution-ShareAlike лицензитэй бидэнэй сайн дүрын оролсоотойгоор баяшадаг нэбтэрхэй толи юм.
Мари Кюри
Мари Саломеа Склодовска-Кюри (Marie Skłodowska-Curie; Maria Salomea Skłodowska; 1867.11.07 – 1934.07.04) польшынхи гаралтай франциин физик, химик эрдэмтэй хүн. Хэдыгээр түрэхэдэ Мари Скловодска гэжэ нэрлэһэн болобошье һаа амидралайнгаа ехэнхи хугасаае үнгэрөөһэн Францида тэрэ Мари Кюри гү, али зүгөөр хатагтай Кюри нэрээр алдаршанхай.
Зүүлтэ
Категори:Польшын эрдэмтэд Категори:Франциин эрдэмтэд Категори:Нобелиин шагналда хүртэгшэд
Франци Википеэди
Франци Википеэди (ород: Французская Википедия) – франци хэлэнэй нэбтэрхы толи бэшэгынь сүлөөтэ агуулгатай, Creative Commons Attribution-ShareAlike лицензитэй бидэнэй сайн дүрын оролсоотойгоор баяшадаг нэбтэрхэй толи юм.
Христосой шажан
Христосой шажан (Χριστός — «Абарагша», «мессиа») — абраһамай дэлхэйн шажан, Шэнэ хэлсээндэ тодорхойлоһон Иисус Христосой амидарал, һургаал дээрэ һуурилһан юм. . Христианинүүд Назаретэйхи Иисус бол мессия, бурханай хүбүүн болон хүн түрэлхитэнэй абрагша мүн гэжэ этигэдэг. Христосой шажантад Иисус Христосой намтар гэдэгтэ лабтай байна. Христосой шажан — дэлхэй дээрэхи хамагай гол нэгэ бурханта шажанай нэгэн. Тэрэнэй этигэл үнэмшэлынь тэрэнэй үүдэн бай болохо эхэ үндэһэнь болоһон иудаизмтай нягта холбоотой. Христосой этигэлэй үндэһэн һанаань бурханай хүбүүн, Иисус Христос собдолгодон, уламаар дахин амидарһанаар абарал ерэнэ гэдэгтэ оршодог.
Эртын христосой шажан бэеэ хүсэһэнгүй ушар ганса урасхалтай байһаншье һаа, шажанай түүхэдэ библиин тайлбар, онол сургаалаас олон урсгалд хуваагдсан. Христианствын хамагай гол урасхалнууд: католицизм, үнэн алдарта шажан, протестантизм юм.
Назаретһээ ерэһэн Иисус
Назаретһээ ерэһэн Иисус Библиин ном болон христосой шажанда гол дүрэнь юм. Христосой шажанай этигэлэй үндэһэниинь абаралда хүрэхэ замые нээдэг Иисус Христосые шүтэжэ, тэрэндэ зүдхэхэдэ оршодог.
Христосой шажан номой (Евангелиин) Шэнэ хэлсээндэ багтадаг хамагай эртэниинь Маркын Евангели гү, али тэдэ Назаретһээ ерэһэн Иисус — сүсэгтэнэй ударидагша, гэгээнтэнэй үйлэ ажаллалгые тодорхойлон үгүүлдэг. Христосой һурталынь Иисусые үхэһэнэй дараа, үүдэн бай ниигэмлигүүдтэ гэгээнтэд тэрэнэй тухай домог, һургаалые дахин дабтан яриха үеһөө шажан болон түлэбшэжэ эхилбэ. Эхилээд Иисусай эльгээлтые ама дамжан яридаг байһанаа, дараань суглуулан бэшэжэ тэмдэглэбэ. Эртын христосой зохёогшодой этигэл һургаалиинь Христосой мэндэлһэн, тэрэнэй хүүгэд наһанай тухай хүүрнэлдэ тусхагдаба.
Иисусай эльгээлтэ
Иисусай гол эльгээлтэнь бурханай хааншалалтай холбогдуулан иудаизмые һэргээхэдэ оршожо байба. Иисусай номлолынь хүдөөгэй амидаралай ёгтолол дээрэ бүтээгдэһэн ба тэрэ үбшэтэнүүдые эдгээн элааршуулжа, ниигэмэй гологдол болоһон хүмүүндэ туһалдаг байба. Тэрэнэй эльгээлтэ энгын хүмүүндэ, үндэһэндээ газар таряаланшадта шэглэгдэһэн байба. Тэрэнэй һургаалые Уулын дээрэхи номлолдо нэгэдхэн дүгэнээд Лука, Матвей апостолнууд Евангели номдо бэшэжэ тэмдэглэбэ. Иисусай номлолой үндэһэн сэдэбынь бурханда болон ойро дотоныхондоо дуратай байха ябадал. Энэ эльгээлтэнь зан түрэхэд гаргажа болохо хизгаарые тодорхойлжо, буруу үйлэдэлэйнгээ түлөө хатуу шэтгэл амалдаг Торагай хэрсэгэй хизгаарлагдамал һургаалда харюу болобо. Энэнэй орондо Иисус шэнэ, болбосоронгүй ниигэм байгуулха арга болохо дуран сэдьхэл, энэрэл нигүүлэсхы сэдьхэлдэ уряалан дуудаба.
Христосой бэе хүн
Иисус өөрөө өөрыгөө бурханай элшэн гү, али Мессия гэһэн үзэдэг. Тэрэ бурханда хандахадаа «Эсэгэмни» гэһэн хоорондын харилсаагаа дээдэ зэргээр ойро дотоно элэрхэлдэг. Иудаизм шажанай болон улас түрын түб болоһон Иерусалимда хүрэбэ. Энэ зоримог үйлэдэл Иисус болон Еврейн шажантанай хоорондохо зүршэлэйн эхилэл болобо. Иисусые барабшалан бурхан шүтээн тарааһан хэргээр ялалан саазалба. Тэрэнэй үхэлэй талаар Евангели номдо үгүүлһэнээр Хуушан хэлсээндэ оршохо хүн түрэлхитэные абархын тулада бурханһаа эльгээһэн Мессиин талаар уридшалан үгүүлһэн зүйлые бэелүүлһэндэ онсогой ажа холбогдол үгэдэг.
Иисус — энэ бол Иешуа гэһэн арамейн нэрын грек хэлбэри. Иисусай амидарал, үйлэ ябадал еврейн уламжалалнууд дээрэ үндэһэлэгдэбэ. Евангели ном сүсэглэлынхиинь үндэһэн болодог Иисусай амидарал, һургаалые үгүүлдэг.
Еврейн мүргэлэй ордон
Иисус түрэжэ, хэрээснэг болоһониинь: Иисус ромын эзэн хаан Октавиан Август түрэ барижа байха үедэ ( 27 дугаар онһоо 14 дугаар он) Галилейн хото Назаретдэ түрэбэ. Тэрэнэй олон ниигэмдээ зүтгэхэ болоһониинь Галилейдахи Ирод Антипын түрэ бариха үедэ эхилбэ ( 20 дугаар онһоо 39 дугаар он). Иисусые Иордан голдо еврейн номлогшо Иоанн Хэрээснэг хэрээснэг болгобо. Хэдэн жэлэй туршада Иисус Галилейгаар аялжа, өөрын һургуули харизмын тэнэмэл номлогшын дүрээр тарааба.
Нүлөөлэлэй хүреэн болон үхэл: Евангели номдо үгүүлһэнээр Иисус үбшэтэнүүдые анагаажа илааршуулан, өөрөө номлогжо байхадаа мүргэлэй ордодо һургааляа айлдажа байба. Тэрэ Израилиин арад түмэниие сүсэглэлдэ хандажа, өөрыень дагахые уряалжа байба. Түүниие дагагсад огсом үсэжэ, тэдэгээрэй олонхинь хүн зоной доодо шатаныханһаа гаралтай байба. Эсэстээ Иисус ромын эрхэтэнүүдтэ баригдан, бурхан шүтээн тарааһан, улас түрын ухуулга хэһэн хэрэгтэ яллагдан 30 оной оршомдо саазалагдаба.
Христосой шажанай гаралга
Эртын христианинүүд олон хүмүүниие татадаг орон нютагай ниигэмлигүүдые байгуулдаг байба. Удалгүй еврейн шажанай жэжэг сектэһээ христосой шажаниинь абарга томо шажанай хүдэлгөөн болон хубирба.
Эртын христианинүүд Иисус бол Мессия мүн байһан, түүниие собдолһоной дараа тэрэ дахин амилһан гэдэгтэ этигэдэг. Тэдэ юртэмсын түгэсхэл удхагүй ерэнэ гэхэ Апокалипсис (юртэмсын мүхэлэй тухай Библиин Шэнэ хэлсээнэй нэгэн ном — орожо)-до этигэсэгээдэг. Эхинэй үедээ тэдэнэй уулзалтууд Иерусалимда маша нюусаар ябагдадаг байһанаа, удалгүй олон тооной ниигэмлигүүд болобо. Эсэсэй эсэстэ эдэгээр христосой ниигэмлигүүд бэе бэетэйгээ харилсан үйлэшэлжэ эхилбэ: хамтаран мүргэл үйлэдхэ, хоол унданай сагаар уулзасгааха, бэе бэедээ дэмжэлгэ үзүүлхэ зэргэ. Эртын христосой шүтэлгын үедэ бүхы хүмүүн эжэл тэгшэ байжа, эмэгтэйшүүдшье гэһэн шухала алба хашаха бололсоотой байба.
Анханай зүршэлгэнүүд
Удалгүй христосые баримталгашад тэрс үзэл (ересь) тарааһан хэрэгтэ буруудхагдан өөр шүтэлгэ бүхы хүн зоной олонхиин зүгһөө мүрдэлгэдэ үртэгдэбэ. Олонхинь Самари руу зугатажа, заримынь Антиохи хүрэһэн ба тэндэ лэ тэдэниие христианинүүд гэжэ нэрлэхэ болобо. Антиохида ромын эллинист шүтэлгые баримталагшад тэдэнтэй ниилбэ. Христосой ниигэмлигүүд өөһэдын гэшүүдээ, еврейшэ бай, еврей бусашье бай эрэгтэй хүүгэдэй бэлэг эрхэтэнэй обрезаниие таһалха, хоолой хизгаарлалта зэргэ хатуу шанга еврейн хуулинуудһаа байнга сүлөөлдэг байба. Христосой шажанай номлогшод хэрээснэг болгохые арюудхаха бэлэг тэмдэгэй ёһолол, харин үйлэ хэрэгэй болон һанаанай сэбэр арюуниие Иисусай замые дагаһанаар хангагдана гэжэ үзэдэг.
Синоизм
Иудейшүүдэй хубида Мессия (ивритһээ оршуулбал — хэрээһэн хүртэгшэ) Давид хаанһаа гаралтай израильшуудай хуули ёһоной һунгаһан бурхан гэһэн удхатай ажа. Мессиие абрагша, ерэхэ саг үеын түгэсхэл мүн гэһэн христианинүүд түһөөлэл Хуушан хэлсээнэй зүншэдэй номдо гарадаг. Эртын христианинүүд Иисусые собдолһолон болон тэрэнэй ахин амилан бодохые хүлеэн зүбшөөрдэг болоһониинь тэдэ түүниие Мессия гү, али Христос (грекээр хэрээһэн хүртэгшэ) гэһэн нэрлэхэдэ нүлөөлбэ. Христос гү, али Иисусай сободлолтые хүлеэжэ абаһаниинь христианинүүдэй шүтэлгын гол ойлголто болоо.
Амжалта болон тархалта
Дараагай хэдэн арбан жэлнүүдэй туршада энэ шажан хурдан тархажа эхилбэ. Үндэһэндээ христианинүүдэй амидаралай юрэ буһын хэб маяг тэдэнтэй нэгэдхэ хүсэлыень орьёлуулба. Бүхэл бүтэн гэр бүлэнүүд, зарса, богоолнуудайнгаа хамтаар христосой шажантан болохоор шэдэсгээжэ байгаа. Римэй эзэнтэ гүрэн даяар христосой шажан хурдан тархажа, болбосоролтой баяд түдыгүй, ядуу доодоһоошье хосорһонгүй. Христосой шажанай түгөөмэл болохо шалтагааниинь абаралай болон ахин амилуулан бодхоно гэһэн амалалга. Түүнһээ гадана, Эртын христианинүүдэй ниитэлгэ байдалшье анхаарал татадаг, ушарынь баядынь ядуу, хүгшэд, үбшэтэнүүдэй түлөө мүнгэн хандиб үргэдэг байба. Ниигэмэй зүгһөө өөһэдын гишүүдэйнгээ оршуулгые хянажа, христосой шажанта гадаадынханда байра һууса оложл, харин анагаагшад үнэ түлэбэргүй ажалалдаг байба. Юртэмсын түгэсхэл тиимэшье амархан, хурдан удахагүй болохогүй нээ гэдэгынь ойлгомжотой болохо үед/ христосой амидаралай хэб маягта ехэхэн аши холбогдол үгэхэ болобо. Тэрэ үедэ тухайн ниигэмлигүүд хүрээлэн бай оршоной үнэтэ зүйл, хэм хэмжээндэ даһан зохисодог боложо, алас хэтэдээ нэгэдэмэл церковиин үндэһэниинь болоһон шаталалууд, ниигэмэй бүтэсүүдшье бай болоо.
Христианинүүдэй хөөжэ тууһаниинь
Христосой шүтэлгэ дагахань түүниие баримталагшадай хубида аюул заналгүй байһангүй. 64 дүгээр ондо ромын эзэн хаан Нерон христианинүүдые гал түймэр табиһан мэтээр буруудхан хорихо, саазлаха тухай тушаал буулгаба. Римэй эзэнтэ гүрэндэ олон тооной христианинүүд үхэлэй үмэнэшье этигэл үнэмшлээһээ нисаһангүй. II—III зуунай үедэ хөөгдэжэ, бүд мүрдэгдэжэ байһан хэдышье туушатай тэмсэлэй үрэ дүндэ, эсэсэй эсэстэ христосой шажан Римэй эзэнтэ гүрэнэй албан ёһоной шажан болобо.
Эртын церковь ба дунда зуун
Христосой шажан хаашуул, эзэн хаашуулай дэмжэлгэтэйгээр тархаба. Хожомынь тэрэ янза бүриин шүтэлгүүдтэ хубаагдаһаниинь удалгүй Европо дахи улас түрын шухала хүсэн зүйл болобо.
Христианинүүдые мүрдэн хабшаха ябадал I Константин эзэн хаанай үедэ IV зуунда зогсобо. Түүниие залгамжалагша I Феодосий христосой шажаниие Римэй эзэнтэ гүрэнэй түрын шажан гэжэ зарлаба. Энэ үеһөө христосой церковиин хүгжэл улас түрын засаглалтай нягта холбоотой болобо. Римэй папын хаан шэрээ гү, али засаглалые Олоһон газар, церковиин тэргүүн папын ордон болобо. Папын үедэ засагай эрхэ барихань епископүүдэй гарта оробо. Суулганууд шүтэлгын номлолые хүлээн абаха замаар христосой шажанай үндэһые бүридүүлжэ байба. Римэй эзэнтэ гүрэн 395 дугаар ондо задаран унаһаниинь ромын болон византиин церковьнууд болон хубаагдахад хүргэбэ.
Римэй папын удам
XI зуунһаа эхилэн Римэй папын өөртөө тиимэ нэрые һунгаба. Римэй папын сула — «гэгээн эсэгэ», тэрэнэй хуби табиланта нэрэнь «Бурхадай зарсанарай зарса». Папануудые Римэй папын дарааха католик церковиин һанбаартанай дээдэ сула хэргэмтэнүүд болохо кардиналнууд һунгадаг.
Папань ромын католик церковиин дээдэ тэргүүн. Ном айладагша Пётрай залгамжалагшые томилхо уламжалал ромын епископуудай дүрээр өөрын үндэһээрээ II зуунда хамаардаг. IV зуунһаа эхилэн ромын епископууд ехэхэн эрхэ мэдэл, церковиие хиналтадаа байлгахые шаардаба. V зуунда I Лев Папа Пётрай залгамжалагшын хубигаар тэргүүн эрхэ мэдэлые шаардаба. Түримхэйлэгшэдэй добтолгооной үегээр папын улас түрын засаглал бэхжэбэ. Бүри дундада зуунай эхээр папын албан тушаал улас түрын үлэмжэ нүлөөлэл, эрхэ мэдэлые оложо абаба. Һэргэн мандалай эриндэ папанарай улас түрын эрхэ мэдэлэй түлөө тэмүүлэл Шэнэдхэлые хэхэ анхадагша шалтагаануудай нэгэн болобо. Анханай Ватиканай Суулган (1869—1870) папын алдаа дутагдалгүй болохые мэдэгдээд, түүниие бүхы христианинүүдэй хубида номлолой болон хүмүүжэлэй үүргэтэйе сохон дуридбэ.
Адольф Һитлер
Адольф Һитлер (Гитлер, Adolf Hitler; 1889 оной 4-р һарын 20 — 1945 оной 4-р һарын 30) Австрида түрэһэн Германиин улас түрэшэ, Үндэһэнэй социалис Германиин ажалшадай нам (НСДАП) гү, али нацис намай (Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei) ударидагша. 1933—1945 ондо Германие ударидажа байһан. 1933—1945 ондо Германиин канцлер, 1934—1945 ондо түрын тэргүүн (Führer und Reichskanzler) байба.
Гурбан жэлэй дотор Германи, тэнхэлигэй гүрэнүүдтэй хамта Европын ехэнхи хэһэг, Африка, Зүүн ба Зүүн Урда Ази, Номгон Далайн томо хэһэгые эзэмдэжэ абаа. Гэбэшье Холбоотоной гүрэнүүд 1942 онһоо һанаашалгые гартаа абажа, 1945 ондо Германиие бүхы талаһаань эзэлэн добтолбо. Тэрэ ударидаһан зэбсэгтэй хүсэн дайнай үеэр олон харгисалал үйлэдэһэнэй дотор 6 сая еврейе аймаглан усадхахые (Холокост) голлон анхааржа 17 сая энгын эргэн эрхэтэдые системэтэйгээр хорооһон юм.
1945 ондо дайн дууһажа байхада Гитлер олон жэл нюуса амарагынь байһан Эва Браунтай гэрлэбэ. 40 хүрэхэгүй сагай дараа шэнэхэн гэрлэһэн хос амяа хорлобо.
Зүүлтэ
Категори:Германиин гүрэнэй ажал ябуулагша Категори:Германиин түүхэ Категори:Дэлхэйн хоёрдугаар дайн
Түбэд хэлэн
Түбэд хэлэн (, Вайли: bod skad, пиньинь: phökä’, кирилл. пхё-кэ) — Түбэд ороной хэлэн. Түбэд хэлэн БНХАУ-ай Түбэд автономито аймагта болон Хитадай бусад аймагта, мүн Энэдхэг, Балба, Бутан ба Пакистан уласта (балти, пуриг диалектууд) хэлэгдэдэг. Түбэд түрэлхи хэлэнтэй хүнүүд 6 сая байна. Түбэд хэлэн Түбэд-Мьянмарай Хитад-Түбэд хэлэнэй бүлын нэгэн юм.
Зүүлтэ
Категори:Хэлэнүүд
Эбилгын дасан
Түгэс Баясхалантай Улзы Номой Хүрдын Хиид гү, али Эбилгын дасан — томо сүмэ хиидэй согсолбор, Ородой Бурханай шажанай уламжалалта бүлгэмэй түб, хамагай томо Буриад ороной Буддын шажанай бүлгэм, түүхын, уран барилгын дурсагал. Бүгэдэ Найрамдаха Буряад Уласай Дээдэ Эбилгэ һуурида байрладаг.
Зүүлтэ
Категори:Дасангууд
Вергили
Тэрэ 42-39 ондо бэшэһэн түрүүшынхи бүтээл Буколики (Малшанай дуу) гэхэ амар шэнжэтэй арбан бүлэг дуулалдаа амрагай сэдьхэлдэ умбаһан малшадай ажа түрэлые магтан дүрсэлөө. 29 ондо Георгики (Газар таряалан) гэдэг һургаал найраглал бэшэжэ, Италиин газар эзэмшэлэй ажахые һэргээн хүгжүүлхэ шухала асуудал хүндэһэн байдаг. Энэ зохёолдоо эртын Грециин шулуун шударга хэлэдэг һургаалай аясые үрнүүн бадарангы, сэдьхэлэй халил элидхэһэн уянгын хэмнэлтэйгээр һолижо бэшээ.
Вергили эзэн хаан Октавианда Энейн дуулал гэдэг гол зохёолоо зорюулһан юм. Энэниие Грециин алдарта туули үльгэр Илионой дуулал, Одиссейн дуулал хоёртой эн зэргэсэхысэ зохёол болоһон гэжэ зарим һудалаашад үзэдэг.
Вергили уг зохёолоо дүүрэхэ шадаагүй болон Римэй үндэһэнэй дуулалые зохёон туурбихаар хэрэг ябадалай болоһон газарые нюдээр үзэхээр Греци, Бага Азяар аялжа ябаха замаднь Афина хотодо тэрэнтэй Август хаан дайралдажа шүлэгшын үбшэн шаналгаатайе мэдэжэ, нютагтаа бусахые зүблэн, хүлэг онгосодоо суулгаһан болобош тэрэ Неаполь хото хүрэжэ шадалгүй замдаа өөд болоо.
Вергили алдарта Энейн дуулал-даа Троягай эргэн Энейн тухай домогһоо эшэ абажа Хомерэй хэлбэреэр зохёобо. Энейн дуулал зохёомжын хубида Энейн аялал болон Эней Италиие байлдан дагуулһан тухай гэһэн хоёр үндэһэн хэһэгтэй.
Зохёолд Троя хото дайсанда эзэлэгдэһэнэй дараа Эней хүгшэн эсэгэ, хэһэг хүнүүдэй хамта зугтажа, далайгаар аялан ябаһаар Африкада ошожо, хатан хаан Дидонатай хайра сэдьхэлтэй болоһоншье өөрынгөө зөн совин, үүргэдэ ажалдаа хүтлэгдэн Лациин нютагта ошожо, олон дайнда оролсожо илан диилэжэ бай тухай үгүүлдэг. Зохёолой гол һанаа бол Эней Латин орондо шэнэ уласые үндэһэлжэ, үрэ удамынь дэлхэй юртэмсые захирха хуби зохёолтой гэһэниие гаргаһан ябадал юм.
Ном зохёол
Ср. Д. Нагуевского, «Основы библиографии по истории римской литературы» (Казань, 1889, стр. 61-66) и дополнения В. А. Алексеева (Воронеж, 1890).
Холбооһон
Категори:Латын зохёолшод
Хүшэлтүрэгшэ
Хүшэлтүрэгшэ (Хүчилтөрөгч, Oxygen, ὀξύς — «хүшэл» + γεννάω — «түрэнэб»-һээ гараһан) — химиин элемент, атомай дугаар 8, химиин тэмдэглэгээнь O. Үнгэ, үнэргүй хии. 1772 ондо анха нээгдэһэн.
Дэлхэй дээрэ хүшэлтүрэгшэнь ехэбшэлэн бусад химиин элементуудтэй ионай, эсэбэл ковалентай холбоогоор холбогдон оршоно. Жэшээнь, уһан (H2O), сахюурай дабхар эһэл (SiO2, элһэнэй үндэһэн бүрэлдэхүүн), түмэрэй уһан эһэл (Fe2O3) гэхэ мэтэ.
Марий Эл
Марий Эл Улас (Респу́блика Мари́й Эл, Respublika Mariy El; Нугын Марий: Марий Эл Республик; Уулын Марий: Мары Эл Республик) — улас, Оросой холбоото уласай нютаг можо. 15 нютаг байгууламжа аймагууд, 5 хотын тойрогууд. Марий Элшье гэнэ. Эжэл шадар холбооной тойрог болон Эжэл-Вяткын эдэй засагай бүһэ нютагта хамаардаг. Ниислэл — Йошкар-Ола хото.
Хүшэлтүрэгшэ
Изотопи
Хүшэлтүрэгшын 17 изотопи (атомай массань 12-28 хүрэтэр) мэдэгдэжэ байгааһаа 16O, 17O, болон 18O гэһэн 3 тогтобортой изотопитой. 16O хамагай үргэн тархалтатай (>99.7%) изотопи юм. Бусад бүхы изотопинуудынь тогтоборгүй болоод хахад задаралай хугасаань 3 минутаһаа бага байна.
Марий Эл
Зүүлтэ
<references group="К"/>
Хүшэлтүрэгшэ
Зүүлтэ
Категори:Химиин элемент Категори:Металл буса
Мэйдзи хубисхал
Мэйдзи хубисхал (, Мэйдзи Исин — «Мэйдзи һэргээн заһабарилалта») гү, али Мэйдзи шэнэшлэл — Япон Уласта 1868—1889 оной хоорондо зохёоһон уласай түрын бодолгын, ниигэм, эдэй засагай шэнэшлэлнүүдэй субарал юм. Хубисхалай дээрэһээ Токугава обогой сёгуной засагые унагаажа эзэн хаашуулай засагые һэргээбэ. Сёгунто засагай газарһаа Муцухито эзэн хаанай шууд засагта улас болоһоной үрэ дүндэ Япониие үндэһөөрнь шэнэлэн хубилгаба. Япон самурай феодалтай эдэй засагые орхижо үндэр хүгжөөһэн ажаүйлэдбэрижүүлһэн улас болобо.
1854 оной 3 һарын 31-да АНУ-ай уһан сэрэгэй ахамад Мэттью Перри Японтой «Канагавагай хэлэлсээрые» булимтаран байгуулһанаар Япон дахин гадаада юртэмсэтэй харилсажа эхилбэ. Бэе дааһан байдалые хамгаалжа шадаагүй сёгундо эсэргүү хүдэлөөн баруун-урда даймё изагууртад (Тёсю, Сацума, Хидзен, Тоса) толгойлжо Босин эрхэтэнэй дайн эхилбэ. Дайнда илалтын һүүлдэ 1868 онһоо «Мэйдзи эрин» ( — «гэгээрэлтэ засаг») эхилбэ. Энэ үедэ Япон өөрынгөө улас түрэ, хуули, сэрэгэй зохёон байгуулалтые баруунай маягаар шэнэлэн, Японой эзэнтэ уласые ажаүйлдэбэрижүүлжэ эхилбэ. Энэ үеһөө Манжын Цин, Орос зэргэ уласуудтай дайн хэжэ, Тайвань, Солонгос, Сахалинай урда хахадые эзэлбэ.
Зүүлтэ
Категори:Японой түүхэ Категори:Япон
Ганга мүрэн
Ганга мүрэн ( гү, али ) — баруун Хималайһаа эхэ абажа хойто Энэдхэгһээ Бангладеш хүрэтэр зүүн урагша 2,525 км урдажа Энэдхэгэй далайн Бенгалиин буланда шудхадаг томохон мүрэн юм. Гангань Энэдхэгэй хамагай ута мүрэн болоод урһасаараа дэлхэйдэ хоёрто ородог. Ганга мүрэнэй хүндынь хүн хамагай шигүү һуурижаһан голой хүнды юм. Тэндэ 1 км²-дэ 390 хүн амидардаг болоод ниитэ 400 сая оршом хүн оршон һуурижадаг. Энэдхэг ба Бангладешай хилэнь Ганга мүрэнөөр зааглагдадаг.
Гангань Хиндү шажанай хамагай арюун гол мүрэн болоод олон сая Энэдхэгшүүдэй амин зуулга болодог. Түүхын үүдэнһээ Энэдхэгэй олон ниислэлнүүд энэ мүрэнэй эрьеэр байрашажа байһан.
Гангань 2007 оной дэлхэйн хамагай ехээр бохирлогдоһон 5 голын нэгээр нэрлэгдэһэн ба Варанасигай оршомдо Энэдхэгэй засагай газарһаа зүбшөөрэгдэһэн хэб хэмжээнһээ даруй 100 дахин элүү бохирдолтой байгаа юм. Уһанай бохирдолынь хүндэ түдыгүй олон зүйлын загаһан, хоёр нютагтануудай амидаралда һүрэгөөр нүлөөлжэ байна. Ганга мүрэниие сэбэрлэхэ хүдэлөөниинь абилга, хээл хахуули, техникын шадамжа, шажанай бүлгүүдэй эсэргүүсэл зэргэһээ улбаалжа зогсонги байдалтай байна.
Ном зохёол
Категори:Гол мүрэн
Хүрэнгэтэ журам
Хүрэнгэтэ журам гү, али капитализм (капитализм үгэһээ гараһан) гэдэгынь баруун юртэмсэдэ эхилжэ, Дэлхэй даяар дэлгэрэһэн эдэй засагай журам, байгуулал, тогтолсоо юм. Яг таг тодорхойлолто үгы, ехэбшэлэн түүхэн саг хугасаанда тайлбарилна.
Хүрэнгэ үмшэлэхэ эрхэ, ашагай түлөө бараа, үйлэшэлгээ бии болгохо, үрсэлдөөнтэ заха зээл, салинта хүдэлмэри зэрэгынь үмшэтэ журамай шухала махабадууд болохые ехбшэлэн хүлээн зүбшөөрнэ. Түүхэн үйлэ ябаса, газар орон, улас түрэ, соёлой илгаатай хэб шэнжэһээ шалтагаалжа янза бүригээр тэмдэглэгдэжэ байһан.
Хүрэнгэтэ журам гэдэг бол "хүмүүн (ажалшан) үмшэгүй ушар хүдэлмэри хүрэнгэтэндэ худалдажа, бүтээгдэхүүн бии болгоно. Хүрэнгэтэн бүтээгдэхүүниие арилжажа, үмшын хүрэнгээ арбижуулдаг (нэмүү үртэг) горимиие хэлэнэ" гэжэ К. Маркс бусадһаа өөрөөр һанал дэбшүүлһэн бол Л. Мизес, А. Рэнд, М. Фридман, М. Ротбард тодорхойлолто янза бүри хэдышье юун түрүүндэ сүлөөтэ заха зээл, түрын оролсоогүй байха журамтай гэдэгтэ нэгдэдэг.
Эдэй засагшад, улас түрын засагшад, түүхэшэдынь хүрэнгэтэ журамда өөр өөрөөр хандадаг. Эдэй засагшад ехэбшэлэн засагай газарай хиналтагүй заха зээл, үмшэлхэ эрхыень онсолдог. Харин дэйлэнхи улас түрын эдэй засагшад хубиин үмшэ, талануудай харилсаа, салинта хүдэлмэри, ангиин байгуулал, түүхэн саг хугасаан дахи уялдааг шухалашалдаг.
Коми
Бүгэдэ Найрамдаха Коми Улас (Республика Коми; Коми Республика), заримдаа тобшоор Коми,, гээшэ Оросой холбоото уласай нэгэ нютаг можо болохо улас юм. Хойто Ураалда, Баруун Хойто холбооной тойрог болон Хойто эдэй засагай бүһэдэ багтана. Ниислэл хото — Сыктывкар.
1921 оной 8 һарын 22-до Коми (Зырян) автономито можоор байгуулагдаба. 1936 оной 12 һарын 5 хойшо — Коми АССР болобо. 1991 оной 5 һарын 24 РСФСР-эй бүридэл соохи Зүблэлтэ Социалис Коми Улас болоо. 1993 оной 1 һарын 12-һоо хойшоо — Коми Улас.
Газар зүй
Ураалай шэлэ нюруугай баруун талада, Зүүн Европын тэгшэ газарай зүүн хойто хэһэгтэ оршоно.
Нютаг дэбисхэрынь 415 900 км² хэмжээтэйһээ 70 үлүү процент тайга, 15 оршом процент намаг юм. Ураалай нюруугай хойто хэһэгэй 32 800 км²талмайе эзэлэн оршохо тундра Европын эгээн томо эртын ой болоод ЮНЕСКО-гой дэлхэй үбдэ бүридхэгдэһэн байдаг.
Печора мүрэн, Вычегда гол (Хойто Двина голой шудхалнууд тус нютаг можоор урдана.
Сагай бүһэ
Коми Улас Москвагай сагай бүһэдэ байрлана. UTC-һаа +3:00 шэлжэлтэтэй. Оросто MSK гэжэ тэмдэглэгдэнэ.
Хүн зон
Хүн зониинь 2016 оной Оросой Госкомстатай мэдээгээр 856 831 байгаа. 2010 оной тоололгын мэдээгээр 901 189 байһанһаа ородууд 65,1 % тухай, угро-фин изагуурай коми-зырянууд 23,7 тухай процентые эзэлнэ. Мүн украиншууд (4,2 %), татарнууд (1,3 %), беларусууд (1,0 %), германшууд (0,6 %) ажаһууна. Ниитэ 381,626 үрхэтэй. Хүн зоной нягта һиирэг — 2.44 хүн/км². Албан ёһоной хэлэнүүдынь коми хэлэн ба ород хэлэн. Ажаһуугшадай ехэнхинь үнэн алдартанай шажан шүтэнэ.
Хүн зоной яһатан зүй:
Холбооһон
Категори:Коми Улас Категори:Оросой холбоото уласай нютаг можонууд
Хотошо нохой
Хотошо, хотошо нохой (Бурят-монгольский волкодав) - Буряад Ороной болон Забайкалиин хизаарай дурбэн нюдэтэй хара нохой ба зэрлиг томо амитан. Энэ - шоно нохой, ондоо нэрэ - "буряад-монголой" шоно нохой. Бэеэрээ тиимэшье ехэ бэшэ юм.
Холбооһон
Категори:Амитад
Хойто Осети
Бүгэдэ Найрамдаха Хойто Осети-Алани Улас (Республика Северная Осетия — Алания; Республикӕ Цӕгат Ирыстон — Алани, Rêšpublika Tsagât Irešton — Âlâni, ), болбол Оросой холбоото уласай сүбъеэкт. 8 муниципал аймагууд, 1 хотон округууд.
Ли Бай
Ли Тай Бай (701—762/763) Тан уласай үедэ амидаржа байһан Хитадай шүлэгшэ юм. Бага наһаниинь Сычуань можодо үнгэрөө һэн. Түшэмэлэй зэргэ абахын түлөө шалгалта барихаяа арсаба. 721—38 оной хоорондо улас орониие аяншалжа, шүлэгтээ уулын, гол горхоной, хүүюурэй, хулһан түглын жабхалантай зурагые үүсхэбэ. Ли Байн шүлэгэй хэтэрүүлһэн, огторгойн дүрсэнүүд үдэр бүриин амидарал дээшэ өөдэлхэ тэрэнэй хүсэлые толотобо. Залуу байхадаа, тэрэ дао шажан һонирхолтой байгаа, күнзын һургаалһаа нүгөөдэ дао шажан гэжэ заншал ёһонһоо хүнэй сүлөөтэй; дао даяншадые магтаба. Ли Бай хилын сэрэгшэдэй хатуу амидарал болон зориг тухай, таряашадые үгырүүлдэг мянган мянган хүнэй ами һүйдэлүүлхэ сэрэгэй аялал тухай бэшэбэ. Ирагуу найрагшада дээдэ эрдэмтэнэй зэргэ үгэһэн эзэн хаанай ордондо хүндэтэйгээр хүлеэн абагдаба. Гэбэшье һаа, ордоной амидарал тэрэниие урмынь хухалаа. 744 ондо тэрэ Чанань ниислэлые орхибо. Лоянда Ду Фу (杜甫) ирагуу найрагшатай танилсажа хамта аяншалба. Тэрэ сагай шүлэгтэ Ли Бай изагууртадай бүдүүлиг ба дээрэлхүү занда, түшэмэдэй шэрүүн занда хороо бусалаа һэн. Ань Лушаниин (安祿山) буһалгаанай үедэ (756 он) Ли Линь гүндэ албатан байгаа, Ли Линь гүн хожомоо баһа эзэн хаанда эсэргүү бодоһон байна; Ли Бай гүнэй баримталагша байһанаар Еланда (夜郎) сүлэгдэһэн байна (3 жэлэй һүүлдэ хүлисэгдэһэн).
Хойто Осети
Зүүлтэ
<references group="К"/>
Ли Бай
Категори:Хитадай ирагуу найрагшад
Хойто Осети
Зүүлтэ
Категори:Оросой холбоото уласай нютаг можонууд
Мигель Примо де Ривера
Мигель Примо де Ривера-и-Орбанеха — Испаниин улас түрын зүдхэлтэн, 1923—1930 оной хоорондо — диктатор ба жанжан, XIII Альфонсо хаанай засагай газарай түрүүлэгшэ.
Кубада, Филиппинада ба Мороккодо сэрэгэй карьерэ хэһэн һүүлдэ 1915 ондо Кадис можын амбан болоһон. Тэрэнэй һүүлдэ Валенси, Мадридай ба Каталониин генерал-капитан байгаа. 1923 ондо Каталониһоо түрын эрьелтэ эмхидхэжэ, кортес хуралые тараажа XIII Альфонсо хаанай зүбшөөрэлтэйгөөр сэрэгэй диктатурые байгуулба.
Зүүлтэ
Категори:Испаниин түүхэ Категори:Испаниин юрэнхы сайд
Алан-гуа
Алан-гуа — Хоридой мэргэнэй нэгэл басаганиинь. 5 хүүгэдтэй байһан, тон жаанинь — Бодончар-мунхаг.
Барга Баатарай бага хүү Хоридой бэлэй. Хоридойн Баргажан-гуа хатанһаа Алан-гуа гараба. Алан-гуа болбол монгол боржигид обогой Добу-Мэргэндэ хадамда гараа. Тэдэнэр Бүгүнэтэй хүбүүтэй болобо. Хоридойн дунда гэргэнһээ (Шаралдайһаа) Галзууд, Хуасай, Хүбдүүд, Гушад, Шарайд гэжэ хүбүүд түрэбэ. Бага хатанһаань (Нагатайһаа) Харгана, Бодон, Худай, Батнай, Сагаан, Хальбан гэжэ хүбүүд гараа.
Категори:Буряад
Самарын можо
Самаара можо (Сама́рская о́бласть) — Оросой холбоото уласай нютаг можо. Ниислэл — Самара.
Холбооһон
Органы власти
Разное
Вольтер
Вольтер (Voltaire), жэнхэни нэрэ ба обог Мари Франсуа Аруэ (François Marie Arouet; 1694—1778), Франциин зохёолшо ба философ-гэгээрүүлэгшэ, Петербургын ЭУА-иин жэнхэни хари хүндэтэ гэшүүн (1746). Залуу Вольтерэй уянгын шүлэгүүд эпикурэй сэдэлгээр дүүрэн, абсолютизмда эсэргүү шүүмжэлэлые агуулна. Бэеэ хүсэһэн үргэлжэлһэн зохёолынь сэдэб ба жанраар элдэб: «Макромегас» (1752), «Кандид гү, али оптимизм» (1759), «Cэхэ зантай хүн» (1767) гүн ухаанай үгүүлгэнүүд,  «Брут» (1731), «Танкред» (1761 хэблэһэн) классицизмын маягай трагединүүд, хошогнолой шүлэгүүд («Орлеанай охин», 1735, 1755 хэблэгдэһэн), сэтгүүл зүйн элидхэл, түүхын зохёолнууд. Вольтерэй үйлэ ажаллалга шажанай фанатизмда эсэргүү тэмсэлтэй, абсолютис (хизааргүй хаанта засагай) системэдэ эсэргүү шүүмжэлэлтэй, соел эргэншэлэй гэмтэй холбоотой: «Гүн ухаанай бэшэгүүд» (1733), «Гүн ухаанай толи» (1764—1769). XVIII зуунай һүүлэй Франциин хубисхалай үзэл онолой бэлэдхэлдэ ехэ үүргэ гүйсэдхэбэ. Оросто вольтерианизм нэрэтэй онолой (һүнэһэн һанаанай эрхэ сүлөө, энэ тоодо шажанай эрхэ сүлөө, авторитедэй унагаахын пафос, ёгто) тараалга холбоотой байна.
Зохёолнууд
Категори:Франциин зохёолшод Категори:Франциин гүн ухаантад
Джимми Уэйлс
Джимми Уэйлс (Jimmy Donal «Jimbo» Wales) — хүн, хэн википеэди түсэлэг 2001 оной 1 һарын 15-һаа «Сүлөөтэ нэбтэрхы толи» нэрэ доро хэрэгжүүлжэ эхилһэн байна. Холимог барааны наймаачин аав, хувийн сургуулийн багш ээж нарын хүү болон мэндэлжээ.
Холбооһон
Категори:Википеэди
Боже правде
Текст
Категори:Дуулалууд Категори:Серби
Антарктида
Антарктида (ἀνταρκτικός — «Арктикын нүгөө тала»), Дэлхэйн эгээн урда хэһэгтэ байрладаг түби газар, Урда туйл болон Урда далайгаар хүреэлэгдэнэ. Дэлхэйн 6 тибэнүүдэй нэгэн. Ниитэ талмайнь 14,4 сая км² болон ниитэ талмайн хэмжээгээр Ази, Африка, Хойто Америкэ, болон Урда Америкын дараа ороно. Антарктидын гадаргуугай 98% саһа мүльһөөр бүрхэгдэһэн болон мүльһэнэй дундажа зузааниинь 1,6 км оршом. Хүн зон ажаһуудаггүй, гансал эрдэмтэдэй уласхоорондын туйлай үртөөнүүд тэндэ хүдэлдэг. Ямаршье гүрэнэй харьяанда ородоггүй.
Антаркида хадаа эгээн хүйтэн, хуурай, хүсэтэй һалхилдаг, далайн нюрууһаа дээшэ эгээн ехэ үргэгдэһэн түби болоно. Эрье оршомой нютагай үлэ тоособол, маша бага хэмжээнэй шииг нойтон унадаг болон түбиин үндэһэн хэһэгынь сүл юм. Үсөөн түрэлэй хүйтэндэ тэһэбэритэй пингвин, далайн хаб, хүбхэн, хаг, замаг зэргэ амитан, ургамалтай.
Эгээн үндэр сэгынь Винсони уула (далайн нюрууһаа дээшэ 5140 м) юм. Антарктида түби Дэлхэйн бүмбэрсэгэй Урда туйл Антарктикын можодо оршоно. Антарктика можодо түбиһөө гадна тэрэниие хүреэлжэ байдаг тэнгисүүд Атлантын, Номгон, Энэдхэгэй далайн хэһэг хамаарагдана.
Газарзүй
Түбиин 15 сая 820 мянган км² талмайтай, 24 сая м³ хэмжээтэй мүльһэн хушана. Мүльһэнэй зузаан дундажаар 2 мянган метр, түб хэһэгтээ 4 мянган метр, захаараа 100 оршом метр байна. Энэ мүльһэн «малгай» зарим хэһэгтээ эхэ газарһаан халижа далай руу хэдэн зуун километр түрижэ ороно. Тухайлбал, Россой тэнгистэ ороһон мүльһэниинь 950 км хүрэнэ. Эхэ газарай эрьеһээ халиһан мүльһэн аажамдаа һоржорон далайда ороходоо мүльһэн уула (айсберг) үүсхэдэг.
Антарктидын мүльһэндэнь дэлхэйн дабһагүй уһанай 90 процент агуулагдадаг. Тэрэниие хушажа байдаг мүльһэнэй зузааниие оролсуулбал, Антарктида дундажа үндэрөөрөө дэлхэйн эгээн үндэр түби газар юм. Антарктидын эхэ газарай мүльһэн доорохи гадаргые юрэнхыдэнь хоёр ангилдаг. Баруун хэһэгынь (Антарктидын хахад аралһаа Россой тэнгис хүрэтэр) уулархаг гадаргатай. Энэниие Антарктидын Анда гээд 3000-4000 м, орьёлнуудынь 5000 м үргэгдэһэн Элсуортын Газарта байдаг 5140 метр орьёл эндэхиин эгээн үндэр сэг юм. Нютагай зүүн хэһэгынь табсан маягай тогтосотой, харисангы талархаг гадаргатай байна.
Антарктида дэлхэйн эгээн хүйтэн уларилтай нютаг юм. 1961 оной 8 һарада Зүблэлтэ Восток станцида −83,2 ℃ тэмдэглэгдэһэниинь дэлхэйн хүйтэнэй туйл байба. Гэбэшье 2014 оной байдалаар Японой эрдэмтэд — 91,2 ℃ хүрэтэр хүйтэржэ байе тогтообо. Зүблэлтын Пионерская станцида 7 һарын дундажа температура −20 ℃ тэмдэглэгдэбэ. Жэлдэ 340 хоног хүрэтэр саһан шуурга боложо һалхинай хурдан 90 м/сек хүрэнэ.
Антарктида түби ургамал, амитанай аймгаар бэе дааһан нэгэн можо болоно. Эндэ байдаг ургамалай зүйлнүүд хаг, хүбхэнһөө бүридэхэ болон 300 зүйл хаг, 75 зүйл хүбхэн тодорхойлогдоно. Урда үргэригэй 64 ℃-һаа сааша сэсэг гү, али дээд ургамалай зүйлнүүд байхагүй. Хахад аралай хойто Кергелен аралда хапуустын нэгэ зүйл, мүн 10 оршом зүйлэй үбһэлиг, үетэ ургамал тодорхойлогдоно.
Хуурай газарай амитан үгы байна. Хүреэлэн байдаг далай тэнгисүүдээр уһанай амитад бии. Хүхэтэн, һэлюур хүлтэн, халимай зүйлнүүд тон элбэг. Һэлюур хүлтэнэй гол түлөөлэгшэнь далайн хаб юм. Далайн хаб хөвөгч мүльһэн дээрэ гаража хэбтэжэ нарлана. Далай, тэнгисэй уһада загаһа, хабшаахай хэлбэритэн элбэгтэй. Эхэ газарай эрьеэр амидарха ганса түрэлэй амитаниинь пингвин юм.
Шэнжэлэлгын түүхэ
Антарктикын шудалга дүрбэн үе болгон хубаадаг. Эхинэй гурбан үедэ алибаа нэгэ улас ороной шэнжэлэлгын ангинууд өөһэдын һонирхолоор ябажа шудалга хэжэ байгаа. Дүрбэдэхи үеын шудалгань олон уласай хэмжээнэй хүтэлбэритэй ябагдажа, Антарктидын эхэ газарай байгаалиин байдалда тодорхой дүгнэлтые үгэжэ байна.
Эхинэй (XVI зуунһаа XIX зуунай эхин) үедэ Дэлхэйн урда этэгэдтэ эхэ газар байдагые тодорхойлон зарим аралнуудые нээжэ, газарай зурагта тэмдэглэбэ. 1501-1502 ондо Италиин Америго Веспуччи, Урда Георг арал, 1739-1772 ондо францишууд Буве, Кергелен аралые нээбэ. 1772-1775 ондо Англиин Джеймс Кугай шэнжэлэлгын анги Антарктидые тойрон Урда Георгын аралда ойротон, Сандвичай Газар, Урда Туле аралые, Англиин У. Смит Урда Шетланд аралые нээһэн.
Дараахи (XIX зуун) үедэ Антарктидын эхэ газарые нээжэ, тон олон эрдэм шэнжэлэлгын ангинууд шудалга хэбэ. Оросой далайгаар ябагша Фаддей Фаддеевич Беллинсгаузен, Михаил Петрович Лазарев хоёр "Восток", "Мирный" гэһэн хүлэг онгосоор 1819 ондо Георг аралда хүрэжэ, шэнэ шэнэ газар нээжэ I Пётрын арал, I Александрын Газар гэхэ зэргээр нэрлээд, 1820 оной 1 һарын 16-да Антарктидын эхэ газарые хүн түрэлхитэнэй түүхэдэ түрүүшынхиеэ нээбэ.
1820-1821 ондо Англи, Америкийн ан олзобориин хүлэг онгосонууд Антарктидын оршомоор аялжа байһанһаа гадна 1831-1833 онд Англиин Джон Биско Антарктидые тойрон аялжа, хэдхэн арал нээгээ. 1838-1842 ондо Франци, Америкэ, Англиин шэнжэлэлгын гурбан анги олон газар нютагые нээжэ, урда суранзан туйлай байрые тодорхойлхые оролдобр. Һүүлшын 50 жэлдэ ямаршье шэнжэлэлгын анги ошоһонгүй. XIX зуунай һүүлшэһөө эхилэн эндэхиин хүйтэн тэнгистэ Шотланд, Норвеги, Бельги зэргэ ороной хүлэг онгосонууд халим агнаха болоһон.
Гурбадахи (1900-1955 он) үедэ Антарктидын эрье хажуугай нютагые шудалһанһаа гадна газар зүйн урла туйлда хүрэһэн байна. Этигэшэгүй бэрхэшээлтэй энэ зорилгые Норвегиин Руаль Амундсен, Англиин Роберт Скотт хоёр гүйсэдхэһэн юм. Руаль Амундсен 1911 оной 12 һарын 14-дэ Урда туйлда хүрөө. Роберт Скотт Руаль Амундсенһаа 34 хоногой һүүлдэ гү, али 1912 оной 1 һарын 17-до Урда туйл хүрөөд бусаха замдаа ами үрэгдэбэ. 1928 ондо Америкын ниидэхэ онгосо Антарктида хүрэжэ, 1929-1950 ондо АНУ, Англиин хэдэн шэнжэлэлгын ангинууд шудалга хэжэ, мүльһэнэй тодорхойлолто гаргажа, зарим газараар уула нюруу нээбэ.
Холбооһон
Категори:Антарктика Категори:Урда туйл
Түмэр
Түмэр (Fe, ferrum) гэжэ тэмдэглэгдэхэ, атомай дугаар 26 болохо химиин элемент юм. Мүнгэлиг сагаан үнгэтэй, үргэн тархалтатай металл. Дэлхэйн сүмын 90% оршомые, харин Дэлхэйн сарсадаста 5% агуулагдана. Дэлхэйн ниитэ массын 35% түмэр байдаг. Байгаали дээрэ түмэрэй 54Fe, 56Fe, 57Fe, 58Fe гэһэн изотопууд байдагһаа, хамагай үргэн тархалтатайнь 56Fe, (ойролсоогоор 91.754%) юм. Fe2+ иониинь биологиин бүхы бэетэдэ зайлшагүй шаардалагатай химиин элемент болоно.
Түүхэ
Түмэрые маша эртэнһээ (МЭҮ 4000 жэл оршомһоо) хүн түрэлхэтэн ашаглажа эхилһэн ба оршон үеын гол хэрэглээнь ган гаргажа абаха юм. Түмэрые түмэрэй хүдэрһээ илгажа абаха ба байгаали дээрэ сэбэрээрээ бараг тохёолдохогүй.
Зүүлтэ
Категори:Химиин элемент Категори:Металл
Ойхон арал
Ойхон арал - Байгал далай дээрэ 20 гаран олтирогууд бии. Томо олтирог хадаа Ойхон болоно. Ойхон Байгалай зүрхэн гэхэдэ, алдуу болохогүй. Юундэб гэхэдэ, энэ олтирог Байгалай эгээл тэг дунда оршодог, мүн дүрсөөрөөшье далайдаа адлирхуу. Тэрэнэй утань – 74 километр, үргэниинь 12 километр шахуу болодог. Ойхон шадар Байгалай эгээл гүнзэгынь 1637 м.
Ойхон хадаа түүхэтэ ба нангин шүтөөнэй газарнуудаар баян нютагуудай нэгэн. Эндэ үни холоhоо хүнүүд hуурижаhан байна. Ойхон урданай hуудалнуудай үлэгдэлнүүдээр тон баян. Эндэ 143 ехэ бага археологическа зүйлнyyд олдоhон. Эдэ хадаа эртэ урдын гэр байранууд, шулуун харшанууд гэхэ мэтэ ба бэшэшье зүйлнyyд.
Категори:Буряад Улас
Хаб загаһан
Хаб загаһан
Категори:Амитад
Макс Вебер
Максимилиан Карл Эмиль Вебер (Maximilian Carl Emil Weber, 1864—1920), Германиин социолог, түүхэшэ, экономист ба хуулиша. Альфред Веберэй аха. Неокантианис гносеологи туладаг туршалга дээрэ үндэһэлһэн эрдэм болон үнэтэ шанарай хоорондо илгаа Веберэй методологиин һуурида һууна; түгэс түрэлнүүдэй (түүхын процессэй абстракт оюун һанаанай байгууламжа) онол. Марксизмда эсэргүүсэбэ. Баруун Европын капитализмын уг гарбалда протестантизм шиидбэрилхэ үүргэ дүүргэһэн гэжэ һанаба. Гол бүтээлнүүд: «Эртын сагай таряалангай харилсаа» (Agrarverhältnisse im Altertum, 1909), «Протестантизмын суртахуун ба капитализмын һүнэһэн» (Die protestantische Ethik und der 'Geist' des Kapitalismus, 1904/05), «Ажахы ба ниигэм» (Wirtschaft und Gesellschaft, 1921).
Зохёолнууд
Категори:Германиин гүн ухаантад
Хафиз Ширази
Шамседдин Хафиз Ширази (, 1325 он тухай — 1389/1390) — Персиин ирагуу найрагша. Газель жанрын дархан. Тус жанрын шүлэгһөө бүридэһэн Хафизай «диван» суфизмын һургаалай нүлөө абтаһан дээрэһээ, шүлэгүүдынь гедонис ба буһалгаалагша уянгаар дүүрэн байна.
Категори:Персиин зохёолшод
Шалом
Шалом (Şalom, еврей: שָׁלוֹם, буряад: Энх) — Турк хэвлэгдэн гардаг еврейчүүдийн долоо хоног бүрийн сонин юм. Туркийн еврей үндэст сэтгүүлч Аврам Лэён нь анх үндэслэн 1947 оны 10 сарын 29 өдрөөс хэвлэгдэж эхэлсэн байна. Стамбулд 5000 хувь орчим хэвлэгдэн лхагва гараг бүр тараагддаг. Иво Молинас редактор, Якуп Барокас нь хэвлэлийн албыг нь хариуцдаг.
Турк хэлээр хэвлэгддэг ба нэг хуудас нь ладино хэлээр байдаг.
Кыргызстан
Кыргызстан (Хиргис Улас) — Дунда Азидахи Тэнгэри уулын уулархаг нютагта оршодог бүрин эрхэтэ улас юм. Хойто талаараа Казахстан, баруун талаараа Узбекистан, урда талаараа Таджикистан, зүүн талаараа Хитад уластай хиллэдэг далайда гаралгагүй орон. Эгээн томо хото ба ниислэлынь — Бишкек. Нютаг дэбисхэр — 199,900 км2, 2015 ондо тоосоһоноор хүн зоной тоо — 5,895,100. Олонхи гү, али 72 процентынь хиргис үндэһэтэн. Мүн узбек, ород, дунган, таджик, турк, хасаг зэргэ арад түмэн амидардаг. Диилэнхи олонхи 80 процентынь лалын шажантад.
Холбооһон
Категори:Ази
Хүгжэм
Хүгжэм гү, али ородоор музыка (μουσική, μούσα — муза гэһэн үгын тэмдэгэй нэрэ) — сагта табиһан абяан болон аниргүй туһаар уран түхэлүүдые ухаарһан уран һайхан юм.
Дуу аялгае саг хугасаанай хэмэнэлтэйгээр зохёон байрлуулһан уралигые хүгжэм гэдэг. Хүгжэмэй үндэһэн элементүүдтэ үнгэ (аялгуу болон гармони), хэмнэл (темпо, метер) динамик, үтэгэн, шэнгэн гэһэн элементүүд багтадаг. Улас орон, соёлуудай хубида хүгжэмэй талаарха ойлголтонь илагаатай байдаг. Хүгжэмые түрэл, жанр болгон хубаан ангилжа болодог. Хүгжэмые олон иназаар тодорхойлдог. 20-р зуунай хүгжэмэй зохёолшо Жон Кейж (John Cage) "Шуугиан гэжэ байдаггүй, гагсахүү аялгуу лэ гэжэ бии" хэмээн тодорхойлһон байна.
Холбооһон
* Категори:Уран һайхан
Джеймс Джойс
Джеймс Джойс (James Augustine Aloysius Joyce, 1882—1941), Ирландын уран зохёолшо, модернис ба постмодернис үргэлжэлһэн зохёолой түлөөлэгшэ. «Дублинайхид» (1914) үгүүлэлгын суглуулбари, «Залуу наһандаа зураашын хүрэг» (1917) роман, «Сүлэгдэһэн хүнүүд» (1918) зүжэг. «Улисс» (1922), «Финнеганай тараал» (1939) романуудта Джеймс Джойс шэнэ шүлэгэй, бэшэгэй аргын нээгшээр урда гараба. «Улисс» Гомерэй «Одиссейн дуулалтай» сасуулагдана, «Финнеганай тараал» Финнын кельтын үльгэр домогто тулгуурилһан байна. Джойсой уран зохёолой метод «ухаанай урасхал», пароди, стилизаци, энеэлэлэй арганууд, үльгэр домогой ба удхын тэмдэглэлэй дабхасые агуулдаг; тэрэнэй хэлэ зохёолго шэнэ туршалгын хэлые бүтээхын болотор хүрэнэ.
Категори:Ирландын зохёолшод
Буряадай түүхэ
Буряадай түүхэ гээшэ Буряад ороной, буряад-монгол зоной түүхэ юм. Эртэнһээ нааша Монгол угсаанай нүүдэлшэд оршон һуужа ерэһэн тус нютаг 1206 ондо байгуулагдаһан Ехэ Монгол Уласай бүрилдэхүүндэ багтажа байгаа.Эртэнһээ нааша Монгол угсаанай нүүдэлшэд оршон һуужа ерэһэн тус нютаг 1206 ондо байгуулагдаһан Ехэ Монгол Уласай бүрилдэхүүндэ багтажа байгаа.
Хожом 1917 оной Октябриин хубисхалай һүүлдэ нэгэ хэһэг сагаан арми болон Япон уласта эзэлэгдэжэ байһан болоод 1920 ондо Алас Дурнын Бүгэдэ Найрамдаха Улас Дээдэ Үдэдэ ниислэлтэйгээр оршон тогтоножо байгаа. 1922 ондо Зүблэлтэ холбоото уласта нэгэдхэгдэһэнэй һүүлдэ 1923 ондо Буряад-Монгол АССР болон зохёон байгуулагдаһан юм. 1958 ондо тус уласынь нэрэһээ Монгол гэдэг үгые таһаруулба.
Буряад-Монгол ороной түүхэһээ
Байгалай урда бэеын газар дайда эртэ урдын сагһаа Түб Аазиин түүхэ, соёлтой гээшэ. Энэ хизаарай улад зон хэдэн мянган жэл соо түби дэлхэйн энэ хубида болоһон гайхамшагта үйлэ хэрэгүүдые үзэһэн байна. Байгалай үмэнэхын газарай тон урда холын түүхын һонирхолтой намтар Хүннүгэй (хуннугай) үедэ байгаа (энэ хадаа Эброопын литээр Ⅰ зуун жэлэй һүүл Ⅲ зуун жэлэй мүн лэ һүүлэй үе байгаа) Хүннүгэй гүрэн түрэдэ олон ондoo гарбалтан байгаа.