cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Араг яһан
Яһанай хэб шэнжэ
Яһан болгон өөр өөрын түрхэ байдалаараа ангилагдадаг. Мүн хэлбэри дүрсэ, гаралга ба бүридэлээрээ илгаатай. Яһаниинь дүрбэн хэлбэридэ ангилагдадаг, эндэ: ута яһан, богони яһан, дабхаралдаһан яһан, мүн тэгшэ буса яһан. Ута яһаниинь түб хэһэгээрээ жад хэлбэриин ута байха болоод голдоо сүмэртэй байна. Энэ яһые сүмэгтэ яһан гэхэ ба түгэсхэлдөө хоёр түбгэртэй байна. Ута яһаниинь нимгэн мэнгээрhэн хуудаһаар хушагдаһан байна. Энэ яһанда гар, хүл, алганай болон үлмын яһан мүн эгэм зэргэ яһанууд багтана. Богони яһанда тойг, бугы, үсгын яһанууд ороно. Дабхаралдаһан яһанда тоо хэмжээе абажа үзэнэ. Эндэ: үбшүү, хабирга, түнхэнэй яһан, дал болон зулайн яһанууд багтана. Эдэ яһануудынь нимгэн болон дабхаралдаһан гэдэгээрээ дабхаралдаһан яһанда ороно. Тэгшэ буса яһанда эжэл буруу хэлбэри дүрсэтэй габал хохимойн яһан, шаантаг хэлбэритэй яһан, ууса болон нугаламай яһанууд ороно. Тэгшэ буса яһанай зонхилхр онсолигынь газаахи түрхэ байдалаараа огто түһэгүй ушарһаа эдэ яһаниинь бусад түрэлэй яһанда багтахагүй юм. Бүхэ яһаниинь үрэ хүбэрэлэй ябасада эдэ эсһээ гаран бии болоһон байдаг. Энэниие үбсэ яһан гэжэ нэрлэнэ. Үрэ хүбэрэлэй үедэ зарим бүрхөөл, араг яһаниие мэнгээрhэн эд бии болоһон байдаг. Энэнь араг яһанай анхадагша шэнжэ бии болохо үе юм. Зарим яһанууд гү, али эгэм, габалай яһанһаа зулай болон нюурэй яһанууд шууд үбсэ бэеһээ бии болоһон байдаг. Энэ үедэ яһанай мэнгээрhэн дабхарнууд бии боложо байдаг ба энэниие яһанай нимгэн бүрхэбшэ (хуудаһан) гэжэ нэрлэнэ. Яһанай гадна хэһэгтэ тэгшэхэн хатуу хэһэг байха ба энэниие нягта яһан гэнэ. Нягта яһанай дотор талада торлиг бүтэсэтэй яһан байха ба энэниие химта яһан гэнэ. Химта яһанииинь хүнды хүбсэгэр бүридэлтэй байна. Энэ бүридэлнүүдынь яһые маша бата бүхэ болгожо шададаг юм.
Мин улас
Ехэ Мин эзэнтэ гүрэн (хит. уламж.  大明帝國,  хилб.  大明帝国 , пиньинь : Dà Míng Dìguó , палл. : да мин диго) —  Хитадай Ехэ Монгол Уласһаа тусгаар амяарлан тогтоһоной һүүлээр Мин обог удамай (кит.  хилб.  明朝 , пиньинь : Míng Cháo , палл. : мин чао) засаг доро 1368 онһоо 1644 он хүрэтэр байһан эзэнтэ улас юм. 1644 ондо Мингэй ниислэл болохо Бээжэн хото Ли Цзычэнгэй буһалгаанай үрэ дүндэ унаһаншье һаа, гүрэнэй урда хэһэгынь 1662 оной хүрэтэр Мин обог удамда бэеэ үгэнги журам доро (Урда Мин) үлэбэ.
Мин гүрэнэй флот болон саг үргэлжын сэрэгэй ниитэ тоо нэгэ сая хүндэ хүртэбэ. Удаан сагай дайнай үрэ дүндэ газар эдлүүриин хэлтэс бүхы таряалха газарай гурбанай нэгэн болотор агшаад, улас гүрэнэй эзэлхэ хэлтэс олошорбо. Үнэндөө, гүрэнэй дотор албан ёһоор соносхоогүй эдэлэнгүүдэй системэ илаба. Засаг захиргаанай шэрүүн централизаци хэжэ, эрхэтэдэй бүхы талаар ажамидаралые журамлаха туршалга хэжэ үзэбэ. Хунъу болон Юнлэ түрүүшын хоёр эзэн хаашуулай амжалтатайгаар хааншалһаншье һаа, эсэстэнь гүрэнэй аппарат соо һалалгын шэнжэ тэмдэгүүд элирүүлэгдэжэ, XVII зуун жэлэй эхиндэ гүрэнэй аппарат коррупцяар шэнгэжэ, эзэн хаашуул улас түрэдэ бага һонирхолтой болоод дээдэ засаг тэрэнэй тойрон хүреэлэгшэдэй (түрэл, тайган болон ордоной зон) гарта түблэржэ оробо. Химаралынь таряалангай харилсаанда баһал ехэхэн нүлөө үзүүлээ һэн: эзэн хашуулай тойрон хүреэлэгшэдэй хэһэн приватизациин һүүлдэ гүрэнэй хэлтэс үгы болобо. Мингэй Хитад өөрөө тусгаарлаха бодолго ябуулжа эхилбэ. Тэрэ сагта Мингэй зүүн хойто захада залуу хүсэтэй Нурхаци обогой засаг дорохи Манжа улас бии болобо. Манжанууд Ли Цзычэнгэй таряашадай буһалгааниие ашаглажа, Бээжэниие эзэлээд Хитадта Цин уласые соносхобо.
XV зуунай эхиндэ дайлан эзэмдэхэ гадаада бодолго ябуулаа. 1407 ондо хитад сэрэг Вьетнамые эзэлээ. Урда далай ба Энэдхэг далай руу Чжэн Хэгэй толгойлһон 7 далайгаар ябуулгануудые эльгээбэ. Португалшуудай Хитадта колони болгохо туршалгын ушарһаа 1521 ондо Чжэндэ хаан европынхид Хитадта орожо хорёод, тэрэндэ Аомыньһаа гадна бүхы порт боомтонуудые хааба. Ниигэмэй зүршэлдөөнэй үрэ дүндэ XVII зуунай 20-ёод онуудта Миндэ таряашадай дайн (Ли Цзычэнгэй буһалгаан) болоо. Мингэй һүүлшын үедэ Орос гүрэн Хитадтай түрүүшынхиеэ холбоо баряа (1618 ондо тобольскын амбан Иван Петлиниие Бээжэндэ эльгээһэн гэхэ мэтэ).
Шагдар Байминов
Шагдар Дашеевич Байминов — Буряадай арадай ирагуу найрагша, Орос Уласай Уран зохёолшодой болон Журналистнуудай холбооной гэшүүн.
Түнхэнэй аймагай Түхэреэн нютагта 1926 ондо түрөө. Нютагай һургуули дүүргэһэнэй удаа сэрэгэй албанда ябажа ерээ. 1969 ондо КПСС-эй ЦК-эй дэргэдэхи Хабаровскын намай һургуули журналистикын мэргэжэлээр дүүргээ.
Эдир багаһаа арадай аман зохёолоор һонирхожо, олон тоото шүлэг, дуу, үльгэр, домог болон поэмэнүүдые бэшэнхэй. Тэдэнэй зариманиинь «Түнхэнэй үндэрнүүд» (1972), «Баатарай соло» (1978), «Аха нютагай домог» (1983 он), «Уулын үндэр үбгэд» (1986), «Түрын түүрээлгэ» (1989) гэһэн согсолборинуудтань ороһон сэтгүүл, сонинуудта толилогдоһон байна.
Категори:Буряадай уран зохёолшод
Гастроэнтерит
Гастроэнтерит гү, али халдабарита һуулгалта гээшэ хотые ба нарин гэдэһые нүлөөлдэг гэдэһэ доторой үрбисэл юм. Шэнжэ тэмдэгүүдынь диарей (һуулгаха), бөөжэхэ ба хэбэлэй хэһэгээр үбдэхэ юм. Баһал халууржа, эршэм хүсэгүйдэжэ ба шэнгэн алдажа болоно. Энэнь хоёр һараһаа бага хугасаа үргэлжэнэ. «Хотодын хэжэг» ходо нэрлэдэгшье һаа, тус үбшэн хэжэгтэй ямаршье холбоогүй.
Вирусай, нянгай, паразит ба мөөгэнсэрэй халдабари гастроэнтеритые ушаруулжа болоно. Эгээн ходонь вирусаар ушаруулагдана. Хүүгэдтэ ротавирус хадаа эгээн хүнды үбшэнэй ушар мүн. Наһаа хүсэһэн хүнүүдтэ, норовирус ба Campylobacter түгээмэл ушар байна. Зохидгүй бэлдэгдэһэн хоолые эдеэһэнэй, бузарааһан уһа ууһанай гү, али халдабари абаһан хүнтэй холбоо бариһанай ушар бии боложо байна. Диагнозые баталхын тулада шэнжэлэлгэ хэхэ хэрэггүй.
Үбшэниие һэргылхын тулада мылэтэйгээр гар угааха, сэбэр уһан ууха, хүнэй хог хаяагдалые зүб аргаар усадхаха ба һүнэй холисооор хүхүүлхэ хэрэгтэй. Хүүгэдтэ ротавирус вакцина үгэхэ зүблэжэ байна. Эмнэлхэдэ нилээн уһа ууха хэрэгтэй. Бага болон дунда зэргын тохёолдолдо реһидрациин шээдэл уужа болоно (уһа, дабһан, саахарай холимог). Хүнды тохёолдолдо, һудаһаар шэнгэн ундалуулна. Хотодо зонидровани хэжэ болоно. Цинк нэмэлтые хүүгэдтэ зүблэжэ байна. Антибиотик юрэнхыдөө хэрэггүй байна.
2015 ондо гастроэнтеритэй хоёр миллиард тохёолдолнууд 1,3 сая үхэлнүүдтэ хүргэбэ. Хүүгэд ба хүгжэдэг дэлхэйн арад зон олоор үбдэбэ. 2011 ондо, 5-һаа багатайшуулда 1,7 миллиард тохёолдолнууд 700 000 үхэлнүүдтэ хүргэбэ. Хүгжэдэг дэлхэйдэ хоёрһоо багатай хүүгэд жэл бүри зургаан удаа дээшэ үбдэнэ. Наһаа хүсэһэн хүнүүдтэ зариманиинь иммунитет бии болоно.
Шэнжэ шанар ба шэнжэ тэмдэгүүд
Гастроэнтеридэй шэнжэ шанар ба шэнжэ тэмдэгүүд иимэ.
Ном зохёол
Категори:Үбшэнүүд
Цырен-Базар Бадмаев
Цырен-Базар Бадмаев (1928-1982) Буряадай уран зохёолшо, СССР-эй Уран зохёолшодой холбооной гэшүүн, РСФСР-эй Дээдэ Зүблэлэй Президиумэй Хүндэлэлэй грамотаар шагнагдаһан юм. Шэтын хизаарай Агын Буряадай тойрогой Сагаан-Шулуутай нютагта түрэһэн. Зугаалайн һургуулиин наймадахи класс дүүргээд, Агын багшанарай училищида орожо, тэрэнээ амжалтатайгаар дүүргээ һэн.
Тэндэ һураһанайнгаа һүүлээр Д. Банзаровай нэрэмжэтэ Буряадай Гүрэнэй багшанарай дээдэ һургуулида орожо, ород хэлэ бэшэгэй факультедтэ һуража ябахадаа, шүлэгүүд, шүүмжэлэлэй рецензи болон статьянуудые «Буряад үнэн» сониндо ходо толилуулдаг һэн. Тиимэһээ дээдэ һургуули дүүргэмсээрнь, Буряадай уран зохёолшодой холбоон Цырен-Базар Бадмаевые Москвагай М. Горькиин нэрэмжэтэ Литературна институт эльгээһэн юм. Тэрэнээ 1953 ондо амжалтатай дүүргэжэ, нютагаа бусаад, «Буряад-Монголой комсомолец» сониндо, Уласай соёлой яаманда, Х. Намсараевай нэрэмжэтэ Буряадай Гүрэнэй драмын театрай литературна талые даагшаар, «Байгал» сэтгүүлэй ахамад редакторай орлогшоор, Буряадай номой хэблэлэй ахамад редактораар, Буряадай соёлой яаманай арадай уран бүтээлэй, соёл болбосоролой, эрдэм шэнжэлгын методическэ түбэй ахамад редактораар хүдэлһэн.
Оюутан ябахадаа, 1952 ондо Буряадай номой хэблэлдэ «Үглөөнэй наран» гэжэ шүлэгүүдэйнгээ түрүүшын ном гаргуулһан юм. Тэрэ гэһээр поэт олон тоото шүлэгүүдэй, оршуулгын, прозын ном хэблээ. 1969 ондо Цырен-Базар Бадмаевай «Шэлэгдэмэл шүлэгүүд» хэблэгдээ. Үхибүүдтэ зорюулжа олон номуудые гарганхай.
«Мэхэтэй морин» гэжэ шүлэгүүдэйнь оршуулгын түрүүшын ном 1956 ондо Москвада хэблэгдээ һэн, тэрээнһээ хойшо «Детская литература», «Малыш», «Молодая гвардия», «Советская Россия» хэблэлнүүдтэ арбан номуудынь, тиихэдэ Эрхүүгэй, Шэтын, Свердловскын, Новосибирскын хэблэлнүүдтэшье гараһан юм.
Ц-Б. Бадмаев хүүхэлдэйн театрта зорюулжа пьесэнүүдые бэшэһэн. «Улаан малгайта — ухамай Тархай» гэжэ эүжэгынь РСФСР-эй соёлой яаманай дипломдо хүртэнхэй.
Уран зохёолшо оршуулгын ажалда баһал ехэ хубияа оруулһан. Тэрэнэй оршуулһан В. Шекспирэй, С. Маршагай, А. Твардовскиин, К. Треневой, Италиин уран зохёолшо Джанни Родариин, монгол авторнууд С. Удвал, Д. Тарва, Д. Содномдоржын номууд Буряадай номой хэблэлдэ гараһан юм. Буряадай ахамад зохёолшо Дамба Дашинимаевай «Туламтай шоно» гэжэ ном ород хэлэн дээрэ оршуулаа һэн.
СССР-эй Уран зохёолшодой холбооной гэшүүн. РСФСР-эй Дээдэ Зүблэлэй Президиумэй Хүндэлэлэй грамотаар шагнагдаһан байгаа.
Пенсильвани
Пенсильваниин Хамтын Нүхэрлэл (Commonwealth of Pennsylvania) — Америкын Нэгэдэһэн Уласай Зүүн Хойто хэһэгэй Дунда Атлантик бүһэдэ оршохо можо улас. Урда талаараа Делавэр, Мэриленд, баруун урда талаараа Баруун Вирджини, баруун талаараа Огайо, хойто талаараа Нью-Йорк (можо улас) болон Канадатай, зүүн талаараа Нью-Джерси можо уластай тус тус хилэлдэг. Можо уласай хамагай олон хүн зонтой хотонууд гэбэл Филадельфи, Питтсбург, Аллентаун болоно.
Холбооһон
Категори:Америкын Нэгэдэһэн Улас
Кейптаун
Кейптаун (Cape Town, Capetown), Капстад (Kaapstad), Урда Африкын Уласай баруун-урда хэһэгтэ Һайн Найдалай хушуунай хажууда оршодог боомто хото. Урда Африкын парламентын үргөө болон хуули тогтоохо ниислэл. Томо тээбэриин уулзабари. 3 431 мянган хүн зонтой (2011). Улас хоорондын ниидэхэ онгосын буудал. Химиин, бүдэй, машина бүтээлгын, газар тоһо болбосоруулха, модо болбосоруулха, хүнэһэнэй ажаүйлэдбэри, алмазай отолго. Ехэ һургуули. Урда Африкын музей, Үндэһэтэнэй галерей. XVII—XVIII зуунай уран барилгын дурасхалнууд. 1652 ондо голландшуудай байгуулагданхай. Кейптаунай хажууда Африкын түрүүшын атомай сахилгаанай станци байрлана.
Суецэй һубаг 1869 ондо хэгдэхэһээ 200 гаран жэлэй үмэнэ Кейптаун Зүүн Африка, Энэдхэг, зүүн Ази руу ябажа байһан Голландын уһан онгосонуудай хангамжын бааза боложо анха байгуулагдаба. 1652 оной 4 һарын 6-нда Ян ван Рибэк ерэһэнээр Африкын түрүүшын Европын һуурин газар болобо. Кейптаун түргэн хугасаада Һайн Найдалай хушуу дээрэхи түрүүшын Европын харуулай бааза гэһэн үүргэһөөн гаража, томо хэмжээнэй хото болоһон байна. Йоханнесбург хото тэлэжэ үргэжэхын үмэнэ Кейптаун Урда Африкын эгээн томо хото байгаа.
2007 оной тоололгоор Кейптаун 3,5 сая хүнтэй гэжэ тогтоогдобо. 2 455 дүрбэлжэн километр нютаг дэбисхэр уласай бусад хотонуудһаа томо болон үрэ дүндэ харисангы бага нягташалтай.
Холбооһон
Категори:Урда Африка Категори:Африкын ниислэлнүүд
Һалхин тээрмэ
Һалхин тээрмэ — һалхинай хүсөөр ажаллаха будаа таряаниие гурил болгон тээрмэдэхэ тээрмэ юм.
Мүн үзэхэ
Категори:Тээрмэ Категори:Талхан Категори:Механизм
Жамьян Балданжабон
Тэрэ 1909 оной мартын 14-дэ Агын Буряадай тойрогой Шандалиин сомоной Хужартай нютагта үгытэй малшанай бүлэдэ турөө һэн. Бүри һургуулида һуража ябахадаа, шүлэг бэшэжэ эхилһэн юм. 1926 ондо «Залуу малшан» гэжэ залуушуулай сониной хуудаһанда «Һурагшадта» гэжэ тэрэнэй түрүүшын шүлэг хэблэгдээ һэн.
Зүүн-Сибириин коммунис дээдэ һургуулида һураһан хойноо «Бурят-Монголой үнэн», «Буряадай гигант», «Мяха, тоһоной түлөө» гэжэ сониной редакцинуудта хүдэлһэн байна. 1939 онһоо хойшо Агадаа багшалха, соёл гэгээрэлэй хүдэлмэри ябуулха зуураа, тойрогой литературна нэгэдэл хүтэлбэрилдэг байгаа.
«Бэлэхэн» гэжэ шүлэгүүдэйнь түрүүшын суглуулбари 1931 ондо хэблэгдээ бэлэй. Тэрээнһээ хойшо «Хабарай уряалнууд» гэжэ шүлэгүүдэй суглуулбари, «Түүдэгэй дэргэдэ», «Үдэрһөө үдэртэ», «Галуунууд», «Алтан гадаһан» гэжэ рассказуудай суглуулбаринууд, «Таба», «Бургэд» (1956), «Алханын нюусанууд» (1955) гэжэ повестьнууд, «Паровоз хуугайлна» (1960), «Сэнхир хаданууд» (1965) гэжэ романууд буряад хэлэн дээрэ хэблэгдэн гараа. Мүн энэ үедэ «Үндэрэй галнууд», «Бүргэд», «Алханын нюусанууд» гэжэ повестьнуудынь, «Сэнхир хаданууд» гэжэ романиинь ород хэлэн дээрэ ном боложо гараһан байна.
«Бүргэд», «Алханын нюусанууд», «Таба» гэжэ повестьнуудынь монгол хэлэн дээрэ оршуулагдаа һэн. 1958 ондо Ж. Балданжабоной «Шэлэгдэмэл зохёолнууд» хэблэгдэн гараба.
Уран зохёолшо Ж. Балданжабон манай түрүүшын үеын буряад уран зохёолшодтой хамта литературна ажал эрхилһэн хүнүүдэй нэгэн байжа, буряад совет литературын хүгжэлтые аша ехэтэй ажалаараа дэмжэлсэһэн байна.
Ж. Б. Балданжабон «Хүндэлэлэй тэмдэг» орденоор шагнагданхай, 1934 онһоо СССР-эй Уран зохёолшодой холбооной гэшүүн байгаа.
Категори:Буряадай уран зохёолшод
Мао Цзэдун
Мао Цзэдун (毛澤東; Máo Zédōng) (1893 оной 12 һарын 26 — 1976 оной 9 һарын 9) Хитадай хубисхалша, улас түрын онолшо, коммунис ударидагша. Тэрэ Бүгэдэ Найрамдаха Хитад Арад Уласые (БНХАУ) 1949 ондо байгуулагдаһанһаань хойшо 1976 ондо наһа бараха хүрэтэрээ ударидаба. Тэрэнэй марксизм-ленинизм, сэрэгэй стратегида оруулһан онолой хуби нэмэри, тэрэнэй өөрын гэһэн коммунис бодолгые хамтадань үдэгүү маоизм гэдэг.
Мао мүнөөдэрые хүрэтэр һайн муугай али алинаар хэлэгдэдэг зүдхэлтэн хэбээр байгаа болоод һайн муугай али аляар хэлэгдэхэ, үргэлжэ хубиһан өөршэлэгдэхэ үбые арадаа үлдээһэн юм. Албан ёһоор Хитадта аугаа хубисхалша, улас түрын стратегиша, сэрэгэй суута ухаантан, улас үндэһэтэниие абрагша гэжэ ехэд хүндэлгэдэдэг. Хитадай олон эргэд Мао өөрын гарамгай мэргэн бодолгоор Хитад ороные хосрогдоһон хүдөө ажахын уласһаа дэлхэйн зонхилхо нэгэн гүрэн болгожо, оршон үеын Хитадай эдэй засаг, технологи, соёлой үндэһэн һууриие табиһан гэжэ үзэдэг. Мүн Маое Хитадта шүлэг найрагша, гүн ухаантан, лүндэншэ гэжэ үзэхэнь олонтаа. Илангаяа лүндэншэ гэжэ үзэдэгынь тэрэниие түрын эрхые барижа байха хугасаадань тахин шүтэжэ байһантай голшолон холбоотой. Хэды Чан Кайшиин дэглэмые унаган Хитадай хубисхалые оройлон ударидан илалтада хүргэһэн гэхэ болобош хубисхалай дараа улс орноо удирдан жолоодох чадваргүй болох нь харагдаж бөөнөөр хорих хөдөлмөрийн лагер, цөллөгийн орон болон хувирчээ.Тэрэ "Ард түмэн бол юу дуртай хүссэнээ бичиж болох цаас гэж хэлэх дуртай" байсан нь А.Хитлерийн "ард түмэн бол дуртай үедээ хүчиндэж эрхэндээ байлгаж болдог эм хүн лугаа адил" ижил үзэл бодолтой нэгэн байһан ажа һэн.
Харин Маогойн ниигэм-улас түрын хүтэлбэринүүд, тухайлбал Ехэ үсэрэлтын бодолго, Соёлой хубисхал зэргэнь Хитадай соёл, ниигэм, эдэй засагта хохирол ушаруулжа, ниитые хамарһан үлэсхэлэн асарһан, үндэһэнэй үсөөнхи 300 мянга үлүү Үбэр Монгол, 1 сая Түбэд үндэһэтнэй аминда хүрэһэн алан хидаха бодолгые хэрэгжүүлэгшэ, хүсээр уусгаха тэрэнэй эхэ үндэһые табигша гэһэн буруудхагдадаг. 1949-1975 ондо Маогой ябуулһан бодолго, улас түрын хэлмэгдүүлэлтын уршагаар 50-70 сая хүн үхэһэн гэжэ үзэхэнь түгээмэл. Дэн Сяопин 1978 ондо түрын эрхые абаһанаар, олон маоис бодолгые халажа, эдэй засагай шэнэшлэлые эхилүүлһэн юм.
Маое оршон үеын дэлхэйн түүхэдэ хамагай ехэ нүлөө үзүүлсэн зүдхэлтэнүүдэй нэгэ гэжэ тоосодог болоод Time сэтгүүлһээ тэрэниие XX зуунай эгээн нүлөө бүхы 100 хүнэй нэгтэ тоособо.
Холбооһон
Категори:БНХАУ-ын юрэнхылэгшэд Категори:Хубисхалшад Категори:Коммунистууд
Шэмээшэгүүд
Буряадай дэбисхэр дээрэ сугларан түбхинэһэн шэмээшэгүүдэй ехэнхи хубинь ХVIII-дахи зуун жэлһээ зөөжэ эхилһэн. ХVIII-дохи зуунай 60-аад онуудаар II-дугаар Екатерина хатанай засаг хуушан гурим баримталагшадые сэрэгэй туһаламжаар Польшын газарнуудһаа Сибирь худар зөөлгэһэн байна. Зарим зонииень Алтайда үлээһыень, тэдэнь тэндэ «полягууд» гэжэ нэршээ, бэшыень Бараба руу, олонхи хубииень Байгал далайн саана абаашаа. Тэндэ тэдэ гэр бүлөөрөө асарагдажа, «бүлэтэнгүүд» (семейские) гэн алдаршаһан.
Түбхинэһэн газарнуудынь
Мүнөө үень Байгалай үмэнэхи хуушан гуримтанай уг удамынь Тарбагатайн, Бэшүүрэй, Мухаршэбэрэй, Загарайн аймагуудаар ба хүдөө нютагуудта: Ново-Десятницкое (Хяагтын аймаг), Ягодное (Сэлэнгын аймаг), Хасуурта (Хориин аймаг), Леоновко ба Вознесеновкэ (Хэжэнгын аймаг), мүн хото газарта: Улаан-Үдэ, Галуута Нуур хото гэдэгүүдтэ ажаһуунад. Бүхы Буряад Уласай элдэб нютагуудаар бага-бага бүлэгүүдээр һалан хубаараа. Тарбагатай, Хүйтэн (Куйтун), Хунила (Куналей) гэжэ нютагууд хуушан гуримтанай Байгалай үмэнэ үшөө ерээдүйдэ, үнинэй тогтонги байһан юм. Тэдэ һууринуудта таряашадай (хүдөөгэй) бүлгэм ажаһуудаг, бүхы асуудалнуудаа хамтынгаа суглаагаар шиидхэдэг һэн.
Ажахы хүтэлэлгын онсо шэнжэнүүд
I-дугаар Пётр хаанай зарлигаар шэмээшэгүүд аминай татабари хоёр дабхар хэмжээгээр түлэхэ ёһотой байгаа. Байгалай үмэнэ ерээд, аргагүй түргөөр, 3-4 жэлэй туршадал түбхинэжэ үрдиһэн. Симон Паллас, ХVIII-дахи зуунай 70-аад онуудаар Байгал шадархи нютагуудаар аяншалан ябахадаа, иигэжэ бэшэһэн: «Европодохи Россииһаа «тюльиин колонёорхин» хэды һаяхан ерэһэн байбашье, саг зуура хото хорёо, гэр байрануудаа түхеэржэ үрдинхэй». 1. Шэнжэлэгшэдэй зарим хубинь энэ гайхамшаг ушарые «агууехэ бүлгэмтэ нягтарал», «үдэр һүни илгаагүй хүдэлжэ шадалган» гэнэ, теэд нүгөө зариманиинь холын газарнуудые эзэлэн һууха хэрэгтэ гүрэнэй талаһаа туһаламжа үзүүлэгдэһэн байжа болоо гэһэн баримта руу заана. 2. Гүрэнэй санда Байгалай үмэнэхи сэрэгэй алба хаагшадые тэжээхэнь тон үнэтэй хэрэг болоо. Засаг баригшадай һанаашалһан хэрэг түргэн бүтэмжэтэй байба. Байгал шадар нүүлгэһэн шэмээшэгүүд, зөөжэ ерэһээр 25 жэлэй үнгэрөөд байхада, бүхы энэ хизаараа наймаанай талхаар хангажа шадаа һэн.
Һайн Найдалай хушуу
Һайн Найдалай хушуу — Африкын эгээн урда хушуунуудай нэгэн, Урда Африкын Уластахи 34 .21. у. ү. ба 18 .30. б. у. оршодог. 1488 ондо тус хушууниие нээһэн Бартоломеу Диаш Шуурганай хушуу (Cabo das Tormentas) гэжэ нэрлэһэншье һаа, Португалай II Жуан хаан тэндэһээ Энэдхэгые хүрэхэ замай удхаар Һайн Найдалай хушуу гэжэ дахин нэрлэбэ.
Категори:Африка
Шэмээшэгүүд
Хубсаһан ба гоёолтонууд
Шэмээшэгүүд анханһаа гоё һайханиие хэрэгсээдэг, ялагар тологор шэрэ будагуудые шэлэдэг һэн. Тэдэнэр бүхы юумэн гоё («чтоб браво было») байһай гэжэ хүсэдэг, тиимэһээ тойроод байһан хамаг юумые: хубсаһаяа, зүүдхэлнүүдээ, амһартаа, гэрнүүдээ модо түнхин гү, али шэрэ түрхин гоёохо, шэмэглэхэ дуратайнууд бэлэй.
Байгалай үмэнэхи шэмээшэгүүд хубсаһаараа илгардаг, тэрэнь ХVII-дохи зуунайэхиндэ, тэдэ хуушан гуримтанай Польшодо үшөө байхада, түһөөгөө хүсэн бүрилдэһэн. Тэрэ үедэ Польшодо ажаһууһан хуушан гуримтанай тоодо Россиин ондоошье олон янзын можонуудһаа ерэһэн зон оролсоо, тиимэһээ тэрэ ушар хубсаһандань нүлөөлһэн. Эхэнэрэй хубсаһан дунда ба хойто ородой хубсаһанай илгаа абанхай: самса, сэхээр ба һарюугаар эсхэһэн сарпаан, бүһэ, урдаа зүүдэг заапан (фартук), кичкэ, кокошник. Шэмээшэгүүдэй үмэдхэлдэ урда ородуудай хубсаһанай шэнжэ (һубад зүүдхэлнүүд,гэзэгын шэмэг, үлеэмэл монсогууд, сэсэгээр (амиды ба хэмэл), шубуудай үдөөр (һоно нугаһанай) хэгдэһэн гоёолтонууд ороно. Байгал шадарай хуушан гуримтанай хубсаһанда украин ба белорус зонһоо абтаһан түхэл олдомоор. Харин буряадуудһаа гадар хубсаһанай зарим зүйлнүүдые абаа: даха, ангай арһан малгай (малахай), годон гутал, пэнии. Заапан, халаад, арһан дэгэлнүүдэй эсхэбэри ород хубсаһанай хэлбэри абанхай.
Хубсаһаниинь үнэтэй сэнтэй бүдүүдээр оёгдодог байгаа: кашемир (наринхилгааһан бүд), бурса (персиин торгон), канфа (хитад атлаас, манайхиһаа зузаан), торгон, хилэн гээд. Бодомжолходо, гансал анханайнгаа гуримда үнэн сэхэ шэмээшэгүүдэй хубсаһанда ород хубсаһан урданайнгаа түхэл алдаагүй, харин ородой ондоо бүлэгүүдтэ хубсаһаниинь европын маяг һажаан, жэнхэни түхэлөө алданхай.
Байгалай баруун эрьеын шэмээшэгүүдэй тон дуратай гоёолтонь гэхэдэ –басагадай ба эхэнэрнүүдэй – үнгэтэ монсогууд ба хуба хоолойбшонууд һэн. Һүүлшын гоёолтые – «янтари» гэжэ нэрлэдэг. Һайндэрнүүдтэ басагад хоолойдоо 3-8 дабхар хубануудые зүүдэг байгаа. Тэрэ хубануудые урдань Польшоһоо сүлүүлхэдээ ба Прибалтикаһаа асарһан. Байгалай үмэнэхи шэмээшэгүүдтэ хуба зүүдхэлынь эм домшье, һахюуһаншье болодог һэн. Уһан соо йодой бага байһан ушарһаа олон хүнүүд хоолойн хабдараар үбдэдэг, тиимэһээ эхэнэрнүүд хүгшэртэрөө самса дороо хуба хоолойбшо хэды дабхараар зүүгээд ябадаг байгаа. Һужуурай булшархайн сошожо ядараабал, хубаяа талхан болотор нюдэжэ, уудаг байһан. Наһажаал шэмээшэг эхэнэрнүүдэй хуба ехээр хэрэглэдэг байһые Дээдэ-Үдын ба Хяагтын хүпеэсүүд һайн мэдэдэг һэн.
Мүнөөшье хүрэтэр Байгалай үмэнэхи хуушан гуримтанай һууринуудта наһатай эхэнэрнүүд урданайнгаа жэнхэни хубсаһа үмдэһэн зандаа. Эрэ зоной хубсаһан харагдахаяа болинхой.
Хэлэн
Шэмээшэгүүдэй хэлэнэй үгын һанда бүгэдэ ехэ ородой хэлэнэй нэлэнхы дээрэ нэмэри оролсоһон украин, белорус, польшо үгэнүүд ба Буряадта ерэһэнэйнь удаа буряад хэлэнһээшье зарим тэды үгэнүүд нэмэлсэһэн байна. Эндэ таанар украин үгэнүүд ба хэлэлгэнүүдтэй ушархат: бульба, печерица, «на высокий забор похилился», «хмелю зелененький», «как за гаем, гаем, гаем зелененьким», белорус үгэнүүд: водянка, ночва, ночевка, луста, лусточка (хилээмэнэй хюсууг) г.м. ажахын, байдал һуудалай талаар харилсаан, мүн яһанай хоорондын гэрлэлгэ хуушан гуримта зоной буряад хэлэ һайн мэдэхэ болоһондо нүлөөлөө.
Азербайджанууд
Азербайджанууд (азербайджан хэлэн: Azərilər   ) — Азербайджан улсын үндсэн хүн зон, Түрк хэлэн-угаһаанай арад түмэн, 35-40 сая хүнтэй үндэһэтэн.
Холбооһон
Категори:Азербайджан Категори:Арадууд
4 һарын 22
Дүрбэдүгээр һарын 22 — Григориин литын жэлэй 112-дэхи үдэр (үндэр жэлдэ 113-дахи үдэр). Жэлэй эсэс болотор 253 үдэрнүүд үлэжэ байна.
Энэ үдэрэй тэмдэглэлтэ баяр
Категори:Үдэрнүүд
Абаахай
Абаахай (, Аалза, Araneae) гээшэ үетэ хүлтэн (Arthropoda) хүреэнэй, абаахай хэлбэритэн ангиин баг юм. Тус багай зүйлнүүд хаанашье ажамидарна. Абаахайнууд заатагүй мяхашад болоод, хорхой шумуул ба ондоо бага жэжэ амитадые эдинэ. Salticidae бүлын Bagheera kiplingi гэжэ зүйл ганса нэгэ онсо зүйл болоод, акациин ногон хэһэгүүдые эдинэ. Тус баг 42 мянган мүнөө үеын ба 1,1 мянган магтамал зүйлнүүдые багтана. Орос гүрэнэй ба СССР-эй нютаг дэбисхэртэ 2888 зүйл абаахай байна . Абаахай шудалдаг эрдэм ухаан арахнологи гэжэ нэрэтэй.
Зүүлтэ
Категори:Абаахай хэлбэритэн
4 һарын 23
Дүрбэдүгээр һарын 23 — Григориин литын жэлэй 113-дэхи үдэр (үндэр жэлдэ 114-дахи үдэр). Жэлэй эсэс болотор 252 үдэрнүүд үлэжэ байна.
Энэ үдэрэй тэмдэглэлтэ баяр
Категори:Үдэрнүүд
Бата Базарон
Бата Базарон (1907-1966) Буряадай ирагуу найрагша, СССР-эй Уран зохёолшодой холбооной гэшүүн юм.
Буряад поэзиин эхи табигшадай нэгэн болохо, хурса гуурһата Бато Базарон Хэжэнгын аймагай Дээдэ-Хэжэнгэ нютагта малшадай бүлэдэ түрөө. Эсэгэнь хуушан монголоор уншажа шададаг байжа, хүбүүгээ һургаһан юм. Б. Базарон арбан нэгэтэйдээ 1918 ондо Дээдэ Хэжэнгэдэ һая нээгдэһэн эхин һургуулида ороо бэлэй. 1922 ондо арбан табатай Бато Базарон багша боложо, хотоной һургуулида ехэ наһатаниие үзэг бэшэгтэ һургажа эхилһэн юм. Хоёр жэл тухай амжалтатай хүдэлөөд байхадань, Хориин аймагай арадай гэгээрэлэй таһаг Б. Базарониие Буряадай багшын техникумдэ һурахыень эльгээһэн байна. Бато Базарон техникумдэ һуража байхадаа, түрүүшынгээ шүлэгүүдые бэшэжэ туршаһан. Зохёолнуудынь «Буряад-Монголой үнэн» сониндо, «Соёлой хубисхал», «Эрдэм ба шажан», «Тэмсэлэй шэмэг» гэжэ сэтгүүлнүүдэй хуудаһануудта гарадаг боложо, «Уран үгын шэмэг» (1929), «Дээжэ» (1931), «Оршуулһан зохёолнууд» (1936) болон бусад суглуулбаринууд соо оруулагдаа.
Бато Базароной зохёохы ажалай уран бэлигынь бүри хүгжэжэ, үхибүүдтэ зорюулһан шүлэгшье, түрэл оронойнгоо байгаалиин лирическэ зураглалшье, гражданска эрэлхэг лирикэшье, хурса сатирашье адли һайнаар бэшэдэг һэн. Гушаад онуудта Б. Базарон тэрэ үеын илалтануудые баталан харуулһан, арадуудай эрхэ сүлөөгэйнгөө түлөө тэмсэл зураглаһан зохёолнуудые бэшэһэн юм («Зүгы» поэмэ, «Хоёр Север», «Мэргэн бууша»). Дайнай жэлнүүдтэ поэдэй хоолой илангаяа хүсэтэйгөөр, эршэтэйгээр ханхинаа бэлэй. Энэ үеынь патриотическа удхатай шүлэгүүдынь («Жада», «Арьяатан», «Геройнуудта») 1945 ондо гараһан «Пост дээрэ» гэжэ ном соо ороһон байна. Бато Базарон дайнай һүүлээршье дайнай шэрүүн жэлнүүдэй темые орхёогүй. Советскэ Союзай Герой Дарма Жанаевай дайшалхы баатаршалгануудые харуулһан поэмэ бэшэһэн юм. Бато Базарон хэдэн рассказуудые, нэгэ акттай зүжэгүүдые бэшэһэн байна. 1967 ондо поэдэй эрхим бүтээлнүүдынь «Шэлэгдэмэл зохёолнууд» гэһэн нэрэтэйгээр хэблэгдэжэ гараа һэн.
Поэт оршуулгын ажалда горитой хүсэ шадалаа гаргаһан юм. Тэрэ А. Пушкинай, Н. Некрасовай, А. Кольцовой, М. Лермонтовэй шүлэгүүдые буряад хэлэн дээрээ оршуулаа бэлэй.
Категори:Буряадай уран зохёолшод
Шантидэва
Шантидэва гэгээн (Шибалха,, zhi ba lha, , 691—743) — прасангика һургуулиин түлөөлэгшэ. Таранатха гэгээнэй бэшэһэнээр, Шантидэва Саураштра уласай Кальянаварман хаанай шэрээ залгамжалагша байгаашье һаа, Наланда дасанда лама болобо. Шантидэва гэгэнэй бэшэһэн ном судар: «Шикшасамуччая» — Ехэ Хүлгэнэй ном сударай согсолбори ба «Бодхичарьяватара» — Бодисадын замда дүрэм журам.
Шантидэва гэгээнэй «Бодхичарья-аватара» зохёолые 1305 ондо Монгол хэлээр оршуулжа, 1311 ондо уг зохёолой тайлбариие бэшэжэ дууһан 1313 ондо модон бараар барлаба. Чойжи-Одсэрэй энэ тайлбари зохёол 167 хуудаһан гү, али 334 тала бүхы бүтээл юм.
Категори:Буддын шажанай гүн ухаантад
Үлгын дуун
Үгышье haa, иимэ урданай үлгын дуун байһан юм: Энэ дуунай бии болоһон тухай иимэ үгэ байдаг. Эрэ нүхэрэйнгөө аба хайдагта гараһан хойно нэгэ эхэнэр ондоо хүнтэй һэшхэлтэй болоод, ёһото үбгэнэйнгео гэртээ байхадань, һэшхэлтэһэн хүнэйнгөө гэртэнь орожо ерэхэгүйн тула зорюута тэмдэг болгон дуулаһан дуун гэжэ хэлсэдэг. Теэд энэ дуун үе сагай үнгэрхэдэ, тэмдэг удхаяа гээжэ, миин лэ үлгын дуун боложо үлэһэн намтартай.
Зүүлтэ
Категори:Хүмүүжүүлгэ Категори:Нарайлалга Категори:Дуун
Баатар Батоев
Баатар Батоев (1948—2005) Буряадай уран зохёолшо юм.
Тэрэ 1948 ондо Шэтэ можын Агын Буряадай тойрогой Зугаалай нютагта түрөө. Дунда һургуулида hуража ябахадаа, шүлэг бэшэжэ захалаа. Түрүүшынь шүлэгүүд «Агын үнэн» сониндо хэблэгдэhэн. М.Горькиин нэрэмжэтэ Москвагай Литературна институт дүүргээд, Б.Батоев «Буряадай залуушуул», «Буряад үнэн» сонинуудта болон «Байгал» сэтгүүлдэ ажаллаа.
«Мүнгэн тоборюулга» (1977), «Аянай шубууд» (1987) гэжэ уянгата шүлэгүүдэй номуудые хэблүүлээ. Олохон шүлэгүүдынь дуунууд болонхой. 1997 ондо Орос Уласай Уран зохёолшодой холбооной гэшүүн болоо.
Категори:Буряадай уран зохёолшод
Либерализм
Либерализм гээшэ эрхэ сүлөө болон адли тэгшэ эрхын үзэл дээрэ тулгуурилһан улас түрын гүн ухаан юм. Хэрбээ һунгагдаһан (классик) либерализм эрхэ сүлөөгэй илгаруулбал, ниигэмэй либерализм (социал-либерализм) адли тэгшэ байдалай шухалые сэгнэнэ. Либералнууд элдэб түрэлэй үзэлтэйшье һаа, либералнууд юрэдөө үгэ хэлэхэ, хэблэн ниитэлхэ эрхэ сүлөө, шажанай эрхэ сүлөө, сүлөөтэ заха зээли, эрхэтэнэй эрхэ, арадшалһан ниигэм, эрхэтэнэй засагай газар, эрэ эмэ тэгшэ байдал ба олон уласай хамтын ажаллалгые дэмжэнэ.
Зүүлтэ
Категори:Эгалитаризм Категори:Улас түрын бодолой түүхэ Категори:Хүнэй эрхын концепци Категори:Индивидуализм Категори:Улас түрын соёл Категори:Улас түрын шэнжэлхэ ухаанай терминологи Категори:Секуляризм Категори:Олониитын теори
4 һарын 24
Дүрбэдүгээр һарын 24 — Григориин литын жэлэй 114-дэхи үдэр (үндэр жэлдэ 115-дахи үдэр). Жэлэй эсэс болотор 251 үдэрнүүд үлэжэ байна.
Энэ үдэрэй тэмдэглэлтэ баяр
Категори:Үдэрнүүд
Амгалан Будаев
Амгалан Будаев (1979 ондо түрэһэн) — Буряадай ирагуу найрагша юм.
Тэрэ Захааминай аймагай Утаата нютагта 1979 ондо түрөө. Һургуулиин ябахаhаа шүлэг, дуунуудые ба рассказуудые бэшэжэ эхилhэн. 1994 онhоо аймагта үнгэргэгдэhэн бүхы конкурс, олимпиадануудта хабаадажа, түрүү hууринуудые эзэлhэн. 1996 ондо Улаан-Үдэ хотодо үнгэргэгдэhэн олимпиадада хабаадажа, нэгэдэхи hуури эзэлээ hэн. Буряадай гүрэнэй университедэй буряад хэлэ бэшэгэй факультет дүүргээ. «Мүнхэ hарьдагай минии нютаг Утаата» (1997), «Оронгодойн долгинууд» (1998), «Мүнхэ дуранай гэрэл» (1999) номууд гараа. Буряад Уласай Залуушуулай комитедэй шангай лауреат, Ород Уласай Уран зохёолшодой холбооной гэшүүн.
«Инаг дуранай бэшэг» (2012) гэhэн дүрбэдэхи ном соогоо хэблэгдээгүй шэнэ шүлэгүүдээ оруулжа, инаг дуранай нангин мэдэрэл магтан дуулана.
Категори:Буряадай уран зохёолшод
Сергей Бахлаев
Тэрэ Боохоной аймагай Абгайтан нютагта 1924 ондо түрэһэн. Эсэгэ ороноо хамгаалгын Агууехэ дайнай ба һүүлээрхи жэлнүүдтэ Яруунын һургуулинуудта багшалаа. Тиихэдэ арадай аман зохёол суглуулжа, түүхэ, домог үзэжэ эхилһэн байна. Зооветеринарна институт заочноор түгэсхэжэ, Нарһатын, «Комсомольский» совхозуудта ахамад зоотехнигээр, Согто Хангилай XXII партийна съездын нэрэмжэтэ колхозой ахамад зоотехнигээр, түрүүлэгшын орлогшоор хүдэлөө. Удаань Гүнэйн XIX партийна съездын нэрэмжэтэ колхозой түрүүлэгшын тушаалда томилогдоо. С. Бахлаев Үльдэргын сомоной зүблэлэй түрүүлэгшээр хүдэлжэ байһанаа, наһанайнгаа амаралтада гараа. Тиигээд хууша монголой бэшэг өөрөө шудалаа юм.
1990 ондо «Богонихон мүртэй онтохонууд» гэһэн ном хэблэлһээ гаргаа. «Шэнэ сагай Гэсэр» гэһэн номынь 1995 ондо гараа. Тиихэдэ «Һатюунай уршагта ябадал», «Долоон үбгэд», «Сагаан Дара эхэ» болон бага жанрай зорхёолнуудынь, оршуулгануудынь «Байгал» сэтгүүлдэ, «Буряад үнэн», «Толон», «Ярууна» сонинуудта хэблэгдэһэн. 2012 ондо Республиканска типографида С. Бахлаевай «Шэлэгдэмэл зохёолнууд» гэһэн ном гаража, Номой дугуйланай үедэ үнгэргэгдэдэг «Жэлэй эрхим ном» боложо тодороо.
С.А. Бахлаев Орос уласай Сэтгүүлшэдэй холбооной гэшүүн байгаа.
Ким Балков
Балков Ким Николаевич — прозаик, Хяагтын аймагай Ехэ Хүдэри гэжэ һууринда 1937 оной сентябриин 15-да түрөө.
К. Балкловай үхибүүн наһан Баргажан һууринда үнгэрөө, тэндэ дунда һургуули дүүргээ. Тэрэ Эрхүүгэй гүрэнэй университедэй хэлэ бэшэгэй факультет дүүргэһэн юм. Оюутан ябахадаа, һүүлдэ мэдээжэ болоһон уран зохеолшод А. Вампилов, А. Румянцев, В. Петонов, М. Самбуев гэшэдтэй нүхэсэһэн байна. Дээдэ һургуули дүүргэһэнэйнгээ удаа Буряадай радиокомитедэй промышленна таһагай редактораар, Буряадай Уран зохёолшодой холбооной харюусалгата секретаряар ажаллаа, «Баргажан» гэһэн уран зохёолой нэгэдэлэй хүтэлбэрилэгшэ байгаа. 1983 ондо «Модод хабартаа хүнүүд шэнги» гэһэн хөөрөөнэйнгөө түлөө «Смена» гэжэ сэтгүүлэй тусхай шангай лауреат болоһон юм. Ород Уласай Уран зохёолой ехэ шангай лауреат, «Ород шэнэ ном-2001» гэһэн уласхоорондын конкурсын илагша. «Үхибүүн наһанайм тэнгэри» гэжэ нэрэтэй номойнгоо түлөө 1988 ондо уран зохеол болон урлалай талаар Буряадай Гүрэнэй шангай лауреат болоо.
Оюутан ябаха үедөө шүлэглэмэл зохеолнуудые бэшэдэг байгаа, теэд уданшьегүй прозоор һонирхожо эхилээ. Уран зохёолой ажал ябуулгань 1960-аад оноор эхилээ. Прозоор бэшэһэн түрүүшынь зохёолынь-«Рейс байхагүй» гэһэн туужа- 1968 ондо «Байкал» сэтгүүлдэ толилогдоһон юм. «Литературная Россия», «Смена», «Сибирские огни», «Сибирь», «Сибирячок», «Свет над Байкалом», «Байкал», «Байгал» гэхэ мэтэ сэтгүүлнүүдтэ тэрэнэй бэшэһэн уран зохеол болон очеркнууд хэблэгдэһэн байна. Улаан-Үдэдэ, Эрхүүдэ, Новосибирскда, Москвада гараһан олон тоото рассказууд, туужанууд, романуудай автор юм. "Уулзуур дээрэ«(1969), «Росстань» (1971), «Дёмкын борбилоонууд » (1981), «Хүүргэ» (1982), «Поезднууд бага наһанһаа эхитэй... » (1984), «Үхибүүн наһанайм тэнгэри» (М., 1985), «Дурасхаалай хүбшэргэйнүүд» (М., 1987), «Хүлеэлгэ» (М., 1989), «Сагаан модод» (1990), " Танда ошоноб...Углуудахи гэр" (Эрхүү, 2005), «Шатажа байһан нарһад» (Эрхүү, 2007) гэхэ мэтэ рассказууд болон туужануудай номууд хэблэгдэнхэй. «Үглөөгүүр боложо байхада» (Улаан-Үдэ, 1973; Новосибирск, 1975), «Угайнь нэрэ» (М., 1979), «Хилэ» (1977), «Байгал — нангин далай» (М., 1989), «Харанхы руу ошогшод» (Эрхүү, 1994), «Будда» (Эрхүү, 1995), «Ахынгаа гарһаа» (Эрхүү, 1997), «Сагай эрье» (Эрхүү, 2002) гэһэн романуудынь олондо мэдээжэ болонхой.
К. Балков хадаа буряад уран зохёолшод А.Бадаев, Ц.Галанов гэгшэдэй зохёолнуудые оршуулһан элитэ оршуулагша мүн. Тэрэнэй өөрынь олон зохёолнууд буряад хэлэн дээрэ оршуулагданхай.
Хадаг табилга
Хадаг табиха ёһон — басагыень эрижэ, мэдээ асаран ерэлгэ. Урдань хүбүүд басагадайнгаа гэр бүлэ бололгые эхэ эсэгэнь шиидхэдэг байгаа, тиихэдээ бэри болохо басаганайнгаа уг узуурые шэнжэлжэ үзэдэг һэн.
Ким Балков
Категори:Буряадай уран зохёолшод
Джованни Пьерлуиджи да Палестрина
Джованни Пьерлуиджи да Палестрина (Giovanni Pierluigi da Palestrina; 1525 оршом, Палестрина, Римэй хажууда, — 2.2.1594, Рим) Италиин хүгжэмэй зохёолшо, Римэй полифониин һургуулиин толгой. 1544—51 оной хоорондо Палестрихотын гол церковиин органист ба капельмейстерээр ажаллаба. 1551 онһоо хойшо Римдэ (тодорхойгоор хэлэбэл, папын капеллэдэ, Санта-Мария Маджоре церковьто, Сикстын капеллэдэ) ажаллаба. Палестринын уралиг гол түлэб а капелла һүнэһэлиг найрал дуунай хүгжэмтэй холбоотой. Тэрэнэй тунгалаг, үгые хиртэшэгүй полифониин ялагар дээжые зохёоһон байна. Тэрэнэй хүгжэмынь полифониин ба гармониин хуули тогтоомжын тэнсүүри илгаруулна. Палестринын уралигта драматизм ба хурса контрастнууд хари байгаад, тэрэнэй хүгжэмынь тайбан ба бисалгал шанартай. Палестришэнэ, тодо ба пластик элирхылэлые хүрэжэ шадаа. Игээд ПалестриXVI-XVII зуунай хилэдэ болоһон найруулгын эрьелтын сэгые бэлдэбэ. Палестри100 үлүү мессэ, 180 оршом мотет, магтаал, магнификат, һүнэһэлиг ба хорбоо юртэмсын мадригалнуудые бэшэһэн байна.
Зүүлтэ
Категори:Италиин хүгжэмэй зохёолшод
Хадаг табилга
Буряад-Монгол хадаг табиха ёһон
Хадаг табихаяа хүбүүтэнэй зүгһөө хэлсэгдэһэн болзорто хэдэн хүнүүд эмээл морёор басагатай айлда зорижо ошодог бэлэй. Хадаг табигшадай түрүү боложо ерэһэн хүн гэртэ түрүүлэн opoһoop бурхандань мүргэжэ, адиста хүртөөд, хоёр гараа дэлгээжэ, амар мэндэеэ хэлсэдэг һэн. Тиихэдэнь басагата айл һуулгажа хүндэлхэ.
Басагатай айлайхи сайгаа аягалаад, сагаан эдеэн табагаа табин хүндэлжэ, һонин һорьмойгоо хөөрэлдэжэ байхадаа: «Айлшад, холо ойроһоо хайшаа ямар хэрэгээр зорижо ябанабта?» — гэжэ асууха. Тиихэдэнь хадаг табихаяа ерэһэн түрүү хүн һууһан зандаа: ''«Танда ерэһэн ушарнай гэхэдэ: ''Ганса сусал гал болохогүй, ''Ганса хүн —хүн болохогүй гэдэг. ''Уреэгээ морин болгожо, ''Уриеэ хун болгожо, ''Гал сусалаа нэгэдүүлэебди, ''Ганса нэгэеэ хамтаруулаябди гэжэ, ''Хадаг табихаяа ерээбди», — гэхэ.
Басаганай түрэлхид харюудань: «Зүб бэд даа», хэрбээ арсаа һaa: «Тэлеэ!» —гэдэг.
Теннесси
Теннесси (Tennessee) — Америкын Нэгэдэһэн Уласай Түб Зүүн хэһэгт оршодог АНУ-ай можо улас. Ниислэлынь Нэшвилл, эгээн томо хотонь Мемфис. Хүн зониинь 6,214,888 болоод бүхы табин можо улас дундаа 17-до ородог.
Хадаг табилга
Буряад-Монгол хадаг табиха ёһон
Тиигээд худын түрүү һyypиһaa бодожо, хадагаа, мүнгэтэйгөөр бурхандань табяад, гэртээ байһан зондо тэбхэр сай, мүнгэн бэлэг баридаг. Нэгэ-хоёр духаряа тогтоогоод, түрэ хуримайнгаа болзор, баса­ гаяа хургэжэ ошогшодой тоо гэхэ мэтые басаганай болон хүбүүнэй талынхид хамта зүбшэн тодорхойлдог. Тиигээд хадаг табихаяа ерэһэн хүнүүд нютагаа, гэртээ мордодог һэн.
Зүүлтэ
Категори:Гэр бүлэ
Теннесси
Зүүлтэ
Категори:Америкын Нэгэдэһэн Улас
Род-Айленд
Род-Айленд (Rhode Island), албан ёсоор Род-Айленд ба Провиденс Плантациин можо улас (State of Rhode Island and Providence Plantations) — Америкын Нэгэдэһэн Уласай Зүүн Хойто хэһэгэй Шэнэ Англиин бүһэдэ оршохо АНУ-ай нэгэн можо улас. Тус можо улас нютаг дэбисхэрээр АНУ-ай эгээн жэжэхэн можо улас. Род-Айленд баруун талаараа Коннектикут, хойто болон зүүн талаараа Массачусеттс, баруун урда талаараа далайгаар Нью-Йорк можо уласуудтай тус тус хилэлдэг.
Тус можо уласые Род-Айленд гэжэ нэрлэхэнь түгээмэл болобошье, нютаг дэбисхэрэй ехэнхинь Хойто Америкын эхэ түби газарта оршодог. Провиденсын Плантаци гэжэ эхэ газарые хэлэжэ байбал, Род-Айленд гэһэн нэрэнь Акиднек аралай албан ёһоной нэрэ юм (одоо Ньюпорт, Миддлтаун, Портсмут хотуудһаа бүридэнэ).
Туйлбаритай тусгаар тогтонолой түүхэтэй Род-Айленд Америкын түрүүшын арбангурбан колониһоо эгээн түрүүндэ Британиин ноёрхолһоо тусгаар тогтоноһоноо тунхаглаһан болон АНУ-ай Үндэһэн хуулиие эгээн һүүлдэ зүбшөөрһэн юм.
Род-Айлендын эхэ газарай нютаг дэбисхэрэй арбанай нэгэ оршом хуби дабһатай уһаар бүрихэгдэһэн болоод можо уласай алишье хэһэг уһанай захаһаа автомашинаар гушан минутаһаа үлүү ябахааргүй газар оршодог тула «Далайн можо улас» гэһэн нэрые албан ёһоор абаһан болобошье уридынь «Бишыхан Роуди» гэжэ олон жэл хосолдог байгаа һэн.
Зүүлтэ
Категори:Америкын Нэгэдэһэн Улас
Саппоро
Саппоро хото  (яп. 札幌市 Саппоро-си)  — четвёртый по величине город Япон Уласай дүрбэдэхи томо хото, Хоккайдо можын шухала эдэй засагай, ажаүйлэдбэриин, болбосоролой ба соелой түб, засагай газарай захиралтаар тэмдэглэһэн хото, Хоккайдо можын засаг захиргаанай түб. Хотын талмайнь 1121,12 км²  Тус хотодо Хоккайдогой ехэ һургуули байрлана.
Саппоро — 1972 оной Үбэлэй Олимпин нааданай болон гурбан 1986, 1990 ба 2017 оной Үбэлэй Азиин нааданай ниислэл. Саппоро хадаа — амаралтын газар, хотын оршон тойрондо халуун аршаанууд олон.
Зүүлтэ
Категори:Японой хотонууд
Хурим түрэ
Хурим түрэ  — хоёр хүн гэр бүлэ болоходоо баярай ёһоор олониие хураажа найр. Дэлхэйн ехэнхи улас оронуудта гэрлэхэ ёһолол байдаг болоод маша хүндэдхэлтэй, ёһо түрэтэй, нарин дүрэм журамтай баярай арга хэмжээ боложо үнгэрдэг. Улас орон, үндэһэтэн яһатан бүриин гэрлэхэ ёһолол өөрын гэһэн онсолигтой. Хурим түрэдэ эсэргүү үгэнь һалалта. Иимэ ушарһаа хурим түрые мүн ниилэлтэ гэжэ ойлгожо болохо юм. Монголшуудай уламжалалта баяр Сагаан һараар бүхы хүнүүд хоорондоо золгодог һайхан уламжалалтай. Гэхыдээ эхэнэр, нүхэр гү, али гэрлэһэн хосууд хоорондоо золгодоггүй. Ушарынь тэдэниие нэгэ бэе гэжэ үзэдэг.
Уг удамаараа, хүршэ айлнуудаараа, нютаг зоноороо хамһажа, басагаяа гэр бүлэ болгодог ёһололые буряадууд хурим гэдэг. Хуримда ерэһэн хүнүүд «хуримай нэмэри» гэжэ элдэб эдеэнэй зүйл, бэлэг, алта, мүнгэ, адууһа мал зааха, хони хурьгашье абаад ерэдэг байгаа.
Зүүлтэ
Категори:Гэр бүлэ
Октав Мирбо
Октав Мирбо (франц. Octave Mirbeau; 1848 оной 2 һарын 16, Тревьер — 1917 оной 2 һарын 16, Парис) — Франциин уран зохёолшо. Эмшын гэр бүлэдэ түрэһэн бэлэй. Ванн хотын иезуидай колледжые дүүргэһэн. Анархис үзэл һанаагаар, уналтын (декаденсэй) үеын гоо зүйгээр нүлөөлэгдэһэн. «Минии обоохойн захидал» (Lettres de ma chaumière, 1886) новеллнуудай түрүүшын ном, «Голгофа» (Le Calvaire, 1886), шажанда эсэргүү «Аббат Жюль» (1888) болон «Себастьен Рок» (1890) нэрэтэй романууд үнэн хүсэлтээр тэмдэглэнэ. Гэһэншье, эдэ зохёолнуудай бодито байдал натуралис дэлгэрэнгыгээр һуларгаһан байна.
90-ээд оной дунда үеһөө хойшо Мирбо арадшалһан үзэлтэнтэ интеллигенцитэй найз нүхэд болоһон. Эмиль Золятай хамта тэдэ Альфред Дрейфусые хамгаалһан. «Муу хонишод» (Les Mauvais bergers, 1897) зүжэгэй түб үйлэдбэриин эзэдтэ эсэргүү ажалшадай тэмсэл болоно. «Хэрэг бол хэрэг» (Les affaires sont les affaires, 1903, ородоор - "Мүнгэнэй хүсэн") нэрэтэй зүжэгтэ Мирбо өөрынгөө ниигэмэй драмын шугамые уламжалдаг һэн. Тэрэнэй һүүлшын зохёолнууд — «628-E8 автомобиль» (La 628-E8, 1907) аялал тухай ниитэлэлэй ном, «Гуламта» (Le Foyer, 1908) хүрэнгэтэнэй хүмүүнлиг тухай зохёол.
Сергей Бухаев
Сергей Дмитриевич Бухаев (1939-2013) — Буряадай уран зохёолшо, Исай Калашниковай нэрэмжэтэ шангай лауреат, Буряад Уласай соёлой габьяата хүдэлмэрилэгшэ, Орос Уласай Сурбалжалагшадай холбооной гэшүүн ябаа.
1939 ондо Улаан-Үдэ хотодо түрэhэн юм. Хэжэнгын дунда һургуули дүүргэhэн. 1958 онhоо «Буряад-Монголой комсомолец» сониндо сурбалжалагшаар хүдэлөө. Москвагай М. Горькиин нэрэмжэтэ Литературна институдта hураа. «Маяк Севера», «Правда Бурятии», «Бурятия» сонинуудта сурбалжалагшаар, республикын радио болон телевиденидэ дамжуулгануудые хүтэлбэрилэгшээр, «Байкал» сэтгүүлдэ редакторай орлогшоор ажллаа.
С.Д. Бухаев зохёолнуудаа ород хэлэн дээрэ бэшэдэг байгаа. «Седьмая скрипка Страдивари» гэhэн түрүүшын рассказ Литературна институдай «Молодые голоса» гэжэ суглуулбари ном соо ороо, удаань «Литературная Россия» сониндо толилогдоо. «Самая сладкая музыка», «Из синевы и зеленей», «Огонь на вечной мерзлоте», «Голоменица», «Две Тамары. Большая и Маленькая», «Любовь в квадрате ринга», «Там, за тугими канатами ринга», «Нима Ивахинов и его команда», «Наш Баязид молниеносный» гэhэн номуудай автор. 1991 онhоо СССР-эй Уран зохёолшодой холбооной гэшүүн байгаа.
Категори:Буряадай уран зохёолшод
1 һарын 2
Нэгэдүгээр һарын 2 — Григориин литын жэлэй 2-дохи үдэр. Жэлэй эсэс болотор 363 үдэрнүүд (үндэр жэлдэ 364 үдэрнүүд) үлэжэ байна.
Энэ үдэр наһа бараһаниинь
Категори:Үдэрнүүд
4 һарын 25
Дүрбэдүгээр һарын 25 — Григориин литын жэлэй 115-дэхи үдэр (үндэр жэлдэ 116-дахи үдэр). Жэлэй эсэс болотор 250 үдэрнүүд үлэжэ байна.
Энэ үдэрэй тэмдэглэлтэ баяр
Категори:Үдэрнүүд
Эдит Пиаф
Эдит Пиаф (Édith Piaf, жэнхэни нэрэнь Эдит Джованна Гассион, 19.12.1915-10.10.1963), Франциин эстрадын дуушан, шансонье (chansonnier). Ялагар хуби хүниин зүжэгшэн, Франциин уянгын улайха дуунай дархан. Дуунай үгын ба хүгжэмэй зохёолшо, өөрын намтарые бэшэбэ. Мюзик-холлдо, драмын театрда, кинодо зүжэглэбэ (энэ дунда «Нэрэгүй одон», «Париж үргэлжэлэн дуулана»).
Кинонууд
Категори:Франциин дуушад
1 һарын 3
Нэгэдүгээр һарын 3 — Григориин литын жэлэй 3-дахи үдэр. Жэлэй эсэс болотор 362 үдэрнүүд (үндэр жэлдэ 363 үдэрнүүд) үлэжэ байна.
Энэ үдэртэ тэмдэглэдэг баяр
Категори:Үдэрнүүд
Ниислэлнүүдэй жагсаалта
Энэ жагсаалтада ороһон ниислэлнүүд нь уласхоорондын ISO 3166-1 стандартда жагсаагдаһан улас гү, али газар нютагтай холбоотой гү, али зүбшөөгдэһэн али зарим хубиин зүбшөөгдэһэн улас оронуудай жагсаалтада багтаһан ниислэлнүүд юм.
Нэгэдэһэн Үндэһэтэнэй Байгуулга дахи тусгаар ба ажаглагша уласуудые тарган үзэгээр харуулба.
Тэмдэглэл
<references group="Note" />
Зүүлтэ
Категори:Дэлхэйн ниислэлнүүд
Хадаг
Хадаг (,, цонкаар བཀབ་ནས) — хүндэдхэл, зошололдо барижа үгэхэ, тусхай пулаад мэтэ хэлбэри маягай мяндаһан нэхэмэл эд. Хадаг гэһэн үгэ түбэд үндэһэтэй, «тэнгэри» гэһэн удхатай юм. Буряад-монгол зоной бэлэгэй дээдын бэлэг, хүндэлэл ёһололой эгээл дээдын тэмдэг гэжэ хадагаа нэрлэдэг. Эгээл ехээр хүндэлһэн хүндөө хадагуудые баридаг гээшэ. Будда бурханай номнол һургаалай дэлгэрэн таража эхилхэдэ, хадаг бии болоһон түүхэтэй.
Түрэлнүүд
Хадагууд олон нэрэтэй. Жэшээнь:
Хадагые яажа бүтээдэг бэ гэбэл, торгон миндаһан утаһаар нэхэжэ хэдэг юм. Хадаг бүхэн өөрын нэрэтэй, хээтэй, үнгэтэй байдаг.
Эгээл багань һэблиг хадаг гэжэ нэрэтэй. 60 сантиметрһээ 1 метр хүрэтэр утатай. Юрын хадаг 1-һээ 1,5 метр хүрэтэр утатай, аюуша хадаг 2-һоо 4 метр хүрэтэр ута юм. Хээгээрээ яагаад илгардаг бэ гэбэл, алхан хээтэй, найман тахилтай, түмэн үлзытэй байдаг. Түмэн үлзытэйнь хас тэмдэгшүү, тиин дотороо 3-4 янзын байжа магад: бүтүү утаһан хээтэй, набшаһан хээтэй, сэсэгшүү хээтэй.
Юрэнхыдөө хадаг барюулха хүнтнай ямар тушаал зиндаатайб, ямар аша габьяатайб, дүтын гү, али холын гү, ниитын, хубиин ажабайдалда ямар удхатай ажал ябуулнаб – иимэл харааһаа бодомжолон, хадагаа шэлэжэ абадаг гээшэ. Тиихэдэ утын хэмжээн, хээ, үнгэ хараада абтана бшуу.
Хадаг бариха, абаха ёһо
Хадагаа дундуурнь утаашань нугалхада, ама гараһан талыень нюур тала гэдэг, хоёр альган дээрээ тааруулан табижа, бариха хүн руугаа нюурта талыень харуулжа, эрхы хургаараа дээрэһээнь даража баряад, үреэлэй үгэ хэлэжэ, барижа золгодог. Аманиинь юун гэһэн удхатайб гэбэл, амандаа хэшэгтэй, олоһон олзотнай олзо боложо, дүүрэн жаргалтай ябахые хүсэнэб гэһэн тэмдэг мүн.
Хадагые мүнгэтэй, һүтэй аягатай, бусад бэлэгтэй хамта барижа золгодог.
Мүнгэн гээшэмнай баһал зүб, буруу талатай байдаг. Зүб талань хадаа дотор талань болоно. Шүбгэ мэтэ хурса оройтой ордонтой талань бэшэ, харин нүгөөдэ талань болоно. Мүнгэнэй дотор талые дээшэнь харуулаад, толгой талыень баруун гарайнгаа эрхы хургаар дараад, хадагтайгаар золгодог гээшэ. Хадаг барихадаа, хүнэй гар дээрэ, гарай шэлбэ дээрэ тохожо, табижа болохогүй. Гарайнь альган дээрэ зүб мүрөөр барюулха ёһотой. Мүн лэ хүзүүн дээрэнь табижа болохогүй.
Хадаг абажа байһан хүн хадаг барижа байһан хүнэй үреэлэй үгэ бултыень шагнажа, хоёр гарайнгаа альгые дэлгээгээд, эрхы хургаяа ёдойлгон, хадагыень хүлеэн абадаг. Харюугай үреэл хэлэхэ гээ һаа, хадагаа гар дээрээ эрьюулжэ, аман талаарнь тэрэ хүн тээшээ харуулаад, үреэлээ хэлэдэг. Эндэ онсо ажаглахаар юумэн гэхэдэ, хадаг барижа, хадаг абажа байһан хүнүүд орой соорхой байдаггүй, толгойдоо малгайтай байха ёһотой.
Хадагаа хүлеэжэ абаад, зүүн гар дээрээ баруун гараараа нугалжа эбхээд, үбэртэлдэг. Энэ хадаа дээдын бэлэгые ёһолон хүндэлжэ абаһанай тэмдэг гээшэ. Хадагые ганса гараараа дундаһаань шүүрэн абадаггүй. Хадаг абаад, иишэ тиишэнь табидаггүй, харин эгээл хүндэтэй дээрэ, сарюун сэбэр газарта табидаг. Зарим хүн хадаг барюулхадань, хүзүүндээ үлгэдэг. Иимэ ёһо буруу, анхан сагһаа Буряад-Монголдо иимэ гурим байгаагүй юм.
Урда сагта хадагай үсөөн байхада, бэе бэедээ дамжуулан, хүндэ ямбатай хүнүүдээ илган хүндэлжэ ябаһан саг байгаа. Юрэнхыдөө хадаг гээшэ алта мүнгэнһөөшье үлүү сэнтэй хүндын тэмдэг байгаа, байһаншье зандаа.
Зүүлтэ
Категори:Буряад Категори:Монгол Категори:Буддын шажан Категори:Түбэд
Абу Нувас
Абу Нувас аль-Хасан бен Хани аль-Хаками (750 он тухай - 810 он, араб :ابونواس) — Персиин Ахвазта түрэһэн Аббасидай халифта уласай үедэ Багдад хото оршомдо амидаран һуужа бүтээл туурбилаа туурбижа байһан шүлэг найрагша юм.
Амидарал
Эсэгэнь сэрэгэй хүн, эхэнь нэхэмэлшэ байгаа. Залуу байхадаа Басрагай хүнэһэнэй бараа худалдадаг мухалагта ажалладаг байһан гэжэ үзэдэг. Удха зохёолой үүдые татаһанһаа хойшо Багдад руу одоһон байна. Нувасай уран элиглэл бүхы шүлэгүүдынь алдартай. Мүн Лалын шажан хорёотой гэжэ зааһан зүйлдэ хамааралтай һэдэбээр нээлтэтэй бэшэжэ оршон тойроноо сошордуулжа байхада тэрэ дуратай байба. Энэ зан араншанһаа боложо сүллэгдэхэ яла абан Египет рүү зугтаһан удаашье бии ажа. Багдадта бусажа ерээд шорондо хоригдоһон удаашье бии гэгдэдэг. Тэрэнэй үхэлэй талаар янза бүриин ама дамжаһан яряа байдаг ба "Шорондо наһа бараһан", "Хорологдожо наһа бараһан" гэжэ байдаг.
Арабай удха зохёолой ехэ хүн гэгдэһэн Нувасынь дараа дараагай үеын зохёолшодто ехэ нүлөө үзүүлһэн. Тэрэнэй "Өөрөө сүлөөтэй элирхылхэ" арга барилые олон хүн залгамжалан абаа. Зүүн Африкын Суахили үндэһэтэнүүдэй дунда Нувасай зохёолууд алдартай. Египетдэ түр орогножо байхадаа үлдээһэн болобо гү гэжэ үзэдэг.
Категори:Арабай зохёолшод
1 һарын 4
Нэгэдүгээр һарын 4 — Григориин литын жэлэй 4-дэхи үдэр. Жэлэй эсэс болотор 361 үдэрнүүд (үндэр жэлдэ 362 үдэрнүүд) үлэжэ байна.
Энэ үдэртэ тэмдэглэдэг баяр
Категори:Үдэрнүүд
Владимир Гармаев
Владимир Балданович Гармаев — Буряадай уран зохёолшо юм. Тэрэ Яруунын аймагай Тулдун нютагта түрэhэн. Нарhатын хүдэлмэришэн-залуушуулай һургуули дүүргээ. Ленинград хотын СССР-эй Дотоодын хэрэгүүдэй министерствын дээдэ политическа училищи түгэсхөө. Дотоодын хэрэгүүдэй полковник В.Б. Гармаев Мухаршэбэрэй, Яруунын аймагуудта болон республикын Дотоодын хэрэгүүдэй министерствэдэ алба хээ.
В. Б. Гармаев зохёолнуудаа ород хэлэн дээрэ бэшэдэг. «Загадка талисмана», «Сакура в снегах Забайкалья», «Хори-гегемон Срединной Азии», «Джамуха» номуудай автор. «В улусе Алтан-хана», «Бальжин-хатун», «Бабжа-батор» гурбан боти номуудынь «Десятый рабджун» гэhэн гаршагтай хэблэгдээ. Энэ романай хэhэгүүд «Байгал», «Байкал» сэтгүүлнүүдтэ толилогдожо, олоной анхарал татаа.
Владимир Балданович Гармаев 1994 онhоо Ород Уласай Уран зохёолшодой холбооной гэшүүн, Буряад Уласай Гүрэнэй шангай лауреат.
Категори:Буряадай уран зохёолшод
4 һарын 26
Дүрбэдүгээр һарын 26 — Григориин литын жэлэй 116-дэхи үдэр (үндэр жэлдэ 117-дахи үдэр). Жэлэй эсэс болотор 249 үдэрнүүд үлэжэ байна.
Энэ үдэрэй тэмдэглэлтэ баяр
Категори:Үдэрнүүд
Надежда Гармаева
Надежда Доржиевна Гармаева (Шагдурова) — Буряадай уран зохёолшо, 1994 онhоо Орос Уласай Уран зохёолшодой холбооной гэшүүн юм.