cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Мадрид
Дундада зуун
1085 ондо Кастилиин ван VI Альфонсо Толедо руу ябаха замдаа сайзые эзэлжэ, мечетиие христосой шажанай церковёор һолижо баряа. 1329 ондо IV Фернандо зүблэхэ үүргэтэй парламент Юрэнхы Кортууд тус хотодо байгуулһан байна. Мадридһаа иудей, исламай мүргэлтэнүүдые 15-р зуунай һүүл үедэ хөөн зайлуулһан ажа.
Ренессанс үе
Толедодо ниислэлтэй Кастилиин хаанта улас, Сарагосада түблэрхэ Арагоной хаанта улас нэгэдһэнэй дараа 16-р зуунда Арюун Римэй эзэнтэ гүрэнэй хаан I Карлосой ударидалгаар Испаниин хаанта улас бии болоо. 1561 ондо II Фелипе өөрын ордониие Мадридта шэлжүүлһэн юм. 1601-1606 онуудта III Фелипе Вальядолидто ниислэллэжэ байһаниие эс тоособол Испаниин алтан үеһээ эхилэн Мадридынь шэнэ түбиһээ шудхаха баялгын үрээр хүгжэн сэсэглэбэ.
Оршон үе
18-р зуунда V Фелипе Европын ниислэл болгохын тулада Мадрид дахи хаанай ордониие шэнжэлэн барюулһаншье тус хото оршон үеын хото болон хүгжэжэ эхилһэниинь III Карлосын үе юм.
1808 ондо Наполеоной сэрэгүүд Мадридые эзэлжэ, хотын эргэд эсэргүүсэһэншье бодолго дарагдаба. 1814 ондо Мадрид бусажа Испаниин мэдэлдэ ороһоншье 19-р зуун бүхэлдээ либерал ба консерватив үзэлтэнүүдэй тэмсэлэй талбари байгаа.
20-р зуун
Испаниин эргэнэй дайнай үе гү, али 1936-1939 ондо Мадрид хотын гудамжанаа тулаан боложо байгаа. Хотые Арадай Фронтын засагай газар мэдэлдээ байлгажа байһан болобошье 1936 оной 11 һарада хотын баруун талаһаа Франкогой армиин дабшалта эхилжэ, 3 жэл бүһэлэлтэдэ байһанай эсэстэ буужа үгэбэ. Тус тулалдаанай үеээр Мадридта хүн түрэлхитэнэй түүхэдэ анха удаа жирэй эргэдые агаарһаа бүмбэгдэһэн гэдэг.
Франкогой дэглэмэй үедэ Мадрид хотын урда хэһэг ажа үйлэдбэрижэжэ, хүдөөнһөө эргэд ехээр шэлжэн һуурижаһан байна. Франкое наһа бараһанай дараа I Хуан Карлос хаан шэрээндэ һуужа, арадшалһан улас болохо замдаа ороһоноор Мадрид хото Ибериин хахад арал улас түрэ, эдэй засагай түб болохо байра һууряа бэхэжүүлбэ.
21-р зуун
2004 оной 3 һарын 11-нда Мадрид хотын 3 үртөөндэ галта тэрэг дэлбэрһэн алан хидалга гаража, 200 үлүү хүнэй ами үрэгдэһэниинь 3 хоногой дараа болоһон бүхы ниитын һунгуулида томохон нүлөө үзүүлһэн юм.
Тус хото 2012, 2016 оной олимпиин наадамые зохёон ябуулхаар нэрээ дэбшүүлһэншье илагдаба.
Аялал жуулшалал
Мадридынь Испанидаа хамагай ехэ жуулшад ошодог газар юм.
Зүүлтэ
Категори:Испаниин хотонууд Категори:Испани Категори:Европын ниислэлнүүд
Хөөлэнтии
Хөөлэнтии (Carassius) зэрлиг загаhан.
Категори:Загаhад
Сэлэнгэ
Сэлэнгэ (монгол бэшэгээр - selengge, сэлэнггэ):
Апокриф
Апокриф — хуурмаг, мэхэтэй, ёһoop бэшэ, үнэн бэшэ шажан мүргэлэй зохёол.
Зүүлтэ
Категори:Шажан мүргэл
Хараасгай
Хараасгай (, Hirundinidae) гээшэ борбилоо шубуунай бүлэгэй обог юм. Энэ обог хоёр дэд обогһоо бүридэнэ: голой хараасгай (Pseudochelidoninae ниитэ хоёр зүйлнүүд) ба Hirundininae (үлдэһэн бүхы хараасгай). Энэ обогто ниитэ 19 түрэлэй 83 зүйл шубуун багтана. Оросто 7 зүйлнүүд уурхайлдаг: хүреэнэй, үхэр, алтан, утаһан һүүлтэй, харагшан, эрьеын болон бага эрьеын хараасгай; тэдэ гадна 2 зүйлнүүд — голой ба сагаан духатай хараасгай — Хойто Америкэһээ ниидээд ерэнэ. Оросто уурхайлдаг хараасгай Африкада ба Урда Азида үбэлжэнэ.
Хараасгай Антарктидаһаа гадна бусад бүхы түби газараар үргэн тараба. Африка түби газарһаа гаралтай гэгдэжэ, мүнөө сагташье Африкада эгээн элдэб янзын хараасгай амидарна. Мүн далай, тэнгисэй хэдэ хэдэн аралда таарана. Нилээд хэдэн зүйл нүүдэлэй хараасгай бии. Үсөөн хэдэн зүйл хараасгай хүнэй үйлэ ажаллалгаһаа үгы боложошье һаа, зарим зүйлнүүдынь хүнэй хубилгаһан оршондо даһан зохисожо, хүнтэй ойро амидарна.
Хараасгай шубуун нарин шобтон хэлбэриин бэетэй, үзүүр тиишэ наридаһан ута далитай ба эдэнь шэглэлээ хурдан хубилгажа халин ниидэхэдэ һайн зохисоһон болоон нидэжэ бай хорхой шумуулые агнахадаа чадамгай. Дундажаар 30-40 км/саг хурдатай ниидэхэ ба 50-65 км/саг хурдалжа шададаг. Хараасгай богони хушуутайшье хүсэтэй, үргэн аматай. Бэеын утань 10-24 см ба 10-60 грамм хүрэтэрхи жэгүүртэй байна. Һүүлынь 12 үдэтэй ба 2 һалаалһан гү, али тэгшэ түгэсхэлтэй байдаг. Эрэнь гол түлэб арай ута һүүлтэй байха ба ниидэлгын үедэ хурдан шэглэлээ хубилгажа болон үрэжэлгэ үедэ эмэ хараасгайе өөртөө татахада тус болоно. Хүлынь богони ба алхахаһаа үлүү модоной мүшэр болон юумэн дээрэ һуухада зохисоһон байна.
Хараасгай хорхой шумуулаар хооллохо ба ниидэжэ байхадаа агнана. Зүгы болон хэдэгэнэ намнахаһаан тэрьелнэ. Мүн үрэ, жэмэсээр хооллодог түрэл баһа бии. Үржэлэйнгөө үедэ һүрэглэн хосоо оложо голой эрьеын нүхэн, хуушан уурхай, байшан барилгын буланда шабараар уурхай бариха зэргээр уурхайлжа үндэгэеэ гаргана.
Зүүлтэ
Категори:Шубууд
Борбилоогойхин
Борбилоогойхин (Passeridae) гээшэ борбилоо хэлбэритэн шубуунай бүлэгэй обог юм. Борбилоогойхидта 30 үлүү зүйлтэй зургаан түрэлнүүд (Passer, Petronia, Montifringilla, Pyrgilauda, Carpospiza, Salicipasser) багтана. Тус түрэлнүүд дунда:
Аполитицизм
Аполитицизм — улас түрын хэрэгээр һонирходоггүй, улас түрын хэрэгтэ хамаадалсахаһаа тэрьелхэ, зайлаха.
Хадаран
Хадаран (Thymallus) – мяхаша загаhан. Байгалай зүүн тээhээ тэрээндэ шудхадаг голнууд соо дайралдадаг. Зэдэ, Хёлго, Сүхэ голнуудаар түрьhэлдэг. Утань 48 см, шэгнүүрынь 1-2 кг хүрэдэг. Жэжэ загаhадаар, бусад амита бодосуудаар хооллодог.
Категори:Загаhад
Римэй эзэнтэ гүрэн
Римэй эзэнтэ гүрэн (Imperium Romanum) эртын Римэй соёл эргэншэлэй Республикын даарахи үе шата болоод засаглалай автократи хэлбэриие абажа, Европо, Газарай дундада тэнгисэй эргэн тойрондо асар томо нютаг дэбисхэр эзэлжэ байһанаараа онсолиг юм. Энэ нэрэ томьёогоор анханай эзэн хаан Октавиан Августай үе болон тэрэнэй дараахи хугасааные элирхылдэг.
Энэ үмэнэ байһан Римэй Республика хэд хэдэн удаагай эргэнэй дайнаар һуларжа, доройтобо. Республикын хожуу үеын тэмсэлэй үеээр олон зуун сенаторнууд алуулһан гү, али үхэхэд Римэй сенат эхинэй үедэ Анхадугаар триумвиратай дэмжэгшэдээр нүхэгдэжэ байһан бол хожом Хоёрдугаар триумвиратай дэмжэгшэдээр нүхэгдэжэ байба. Республикаһаа эзэнтэ гүрэн рүү шэлжэһэн шэлжэлтые хэд хэдэн үйлэ ябадалаар тэмдэглэхэ һанал байдаг. Энэниин дотор Юлий Цезарь 44 ондо Римэй диктатороор наһан туршадаа томилогдоһон ябадал, Актиумын тулалдаан ( 31 оной 9 дүгээр һарын 2), Римэй сенат Октавианда хүндэтэ Август ( 27 оной 1 дүгээр һарын 4) сула үгэһэн ябадалаар тэмдэглэхэ һанал гаража байба. Октавиан/Август Римэй Республикые абарһанаа албан ёһоор тунхаглажа, эрхэ мэдэлээ Республикын хэлбэриин доро болгоомжотой нуун далдалжа байба. Тухайлбал консулнууд һунгагдаһан байһан, плебейшүүдэй трибунанууд хуули тогтоомжо һанал болгожо байһан, сенаторнууд Римэй курияда мэтгэлсэсээр байба. Гэбэш бүхы зүйлэдэ нүлөөлжэ, эсэсэй шиидбэриие хинадаг байһан хүниинь Октавиан болон тэрэнэй дараа гаража ерэһэн бүхы эзэн хаан байгаа. Тэрэ шаардалга гарабал Римэй легионууд тэрэниие дэмжэжэ байба.
Лата хэлэнэй Imperium Romanum (Римэй эзэнтэ гүрэн) гэхэ нэрэ томьёонь магадгүй хамагай һайн танигдаһан латин үгэ юм. Энэ нэр томьёоной imperium гэхэ үгэнь Римэй сэрэгэй захирагша — императорта дагаар ороһон хүнэй амидаралай хүрээг элидхэдэг юм (жэшээлбэл хүмүүн бүхы зарим улас орон — газар нютаг). Римэй тэлэлтэ бүгэдэ найрамдаха уласай үедэ эхилһэн болобошье эзэн хаан Траянай үедэ оргилдоо хүрэбэ. Нютаг дэбисхэрэй тэлэлтын энэ оргил үедэ Римэй эзэнтэ гүрэн 6,5 сая оршом км² хуурай газарые хамаржа байлаа. Эзэнтэ гүрэн үргэн уудам нютаг дэбисхэрые удаан хугасаанда харьяалжа байһан ушарһаа дэлхэйн улас оронуудай хэлэн, шажан, уран барилга, гүн ухаан, хуули, засаглалда нүлөөлһэн нүлөөлэл мүнөөе хүрэтэр хадгалагдаһанаар ерэһэн.
III зуунай һүүлээр Диоклетиан үргэн уудам нютаг дэбисхэрые ударидалга доороо нэгэдхэн барижа байхын тулада эрхэ мэдэлые хамтаран түрэ баригша эзэн хаадай дунда хубааха практика тогтообо. Дараашын хэдэн арбан жэлэй турша эзэнтэ гүрэн гол түлэб зүүн/баруун тэнхэлгын дагуу хубаагдаха болоһон. 395 ондо I Феодосий наһа бараһанай дараа эзэнтэ гүрэн һүүлын удаа хубаагдаба.
476 ондо Ромул Август Одоакриин шахалтаар хаан шэрээнһээ бууһанаар Баруун Римэй эзэнтэ гүрэн задаран унаба. Зүүн Римэй гү, али Византиин эзэнтэ гүрэн 1453 ондо XI Константин Палеолог наһа баража, Константинополь хотые II Мехмедэй ударидаһан Османай туркууд эзэлхэ хүрэтэр оршон тогтонобо.
Холбооһон
Категори:Эртэнэй Рома Категори:Италиин түүхэ Категори:Усадхаһан хаанта уласууд
Туда
Туда (Hucho taimen) зэрлиг загаhан.
Категори:Загаhад
Загаһан
Загаhан (Pisces) һээр нюруутанай эртэнэй бүлэг болохо загаһаниинь 30000 оршом зүйлые багтааһан хамагай олон талада байдалаараа илгагдадаг. Загаһанай 10 % дабһангүй уһан дотор амидардаг.
Загаһануудынь зангалайгаар амисхалдаг, уһан оршондо амидардаг хүйтэн шуһата амитад юм. Яһата загаһануудынь мэнгээрһэн араг яһатай загаһануудтай харисуулхад дэлэнхи олоные эзэлдэг. Яһата загаһануудынь далайн гүнһээ эхилээд гол мүрэн, нуур, тэрэ бүү хэлэн сөөрмын оршондошье амидардаг. Зарим зүйлнүүдынь дабһангүй болон дабһатай уһанай хоорондо шэлжэжэ байдаг. Эдэгээр загаһануудай араг яһаниинь кальцын фосфор хүшэлэй дабһаар бэхэжэһэн байдагаараа тэнгисэй амитад болохо абарга загаһанууд (акулa, скат) зэргэ мэнгээрһэтэй загаһануудай араг яһанһаа илгаатай.
Хүхэ мүрэн
Хүхэ мүрэн ( «ута мүрэн») — Азидаа хамагай урта, дэлхэйдэ гурбада ордог болоод 6418 километр ута. Хүхэнуур можо (Цинхай) дахи Түбэдэй тэгшэ үндэрлигэй мүльһэн голһоо эхэ абан баруун урдаһаа зүүн урда зүг хүндэлэн урһан түб болон зүүн Хитадай нютагаар урһажа Шанхай хотын тушаа Зүүн Хитадай тэнгистэ шудхадаг. Мүн уһанай шудхалын хэмжээгээрээ дэлхэйн томохон мүрэнэй тоондо багтадаг. Шара мүрэнтэй ойро болоод Хитадай түүхэ, эдэй засаг, соёлой хубида хамагай томо нүлөөтэй байдаг. Хүгжэн сэсэглэжэ бай Хүхэ мүрэнэй бэбшэрэй бүһэ нютагынь Хитад уласай Дотоодын ниитэ бүтээгдэхүүнэй 20%-ые бүридүүдэг. Хүхэ мүрэниинь хойто болон урта Хитадые соёл болон газар нютагай хубида заагладаг. Мянга мянган жэлэй турша хүмүүн Хүхэ мүрэнэй уһые бохир уһан зайлуулха системэ, уһажуулалта, ажаүйлэдбэрилэлтэ, тээбэрлэлтэ, хилэ зааглаха болон дайнай зорюулалтаар ашаглажа байна. Мүн Хүхэ мүрэнэй Уһан сахилгаан станциинь дэлхэйдэ хамагай томодо тоосогдодог. Һүүлшын жэлүүдтэ мүрэнэй уһан ажаүйлэдбэрилэлэй бохирдол, хүдөө ажа ахуйн хаягдал гэхэ мэтэ хүнэй үйлэ ажалалгаанһаа болоод ехэ бохирдожо байгаа. Мүрэнэй зарим хэһэгые байгаалиин тусгай хамгаалалтатай газарай жагсаалтанда багтаан хамгаалжа байгаа.
Ном зохёол
Категори:Гол мүрэн
Загаһан
Загаһанай анатоми
Загаһанай бэеын хэлбэринь түүнэй онсогой зуршалда даһан зохисоһон байдаг, жэшээнь ёроолой амитан болохо халпинь загаһан хабтагай хэлбэритэй. Дайшан аншан болохо сурхай загаһан шунгадаг мина шэнги хэлбэритэй. Загаһанай жэбэрнүүдынь залаха болон урагша хүдэлхэд туһална. Сээжын болон хэбэлэй хос жэбэрынь зайшалан ябахад туһалдаг бол харин нюруунай, һүбэнэй болон һүүлэй жэбрнүүд загаһанай бэеэ тэнсэбэритэй байлгахад нүлөөлдэг. Хосгүй һэлэлтэнь һүүлэй жэбэрүүдэй шэглэлтэ түлхэлтүүд болон үүнэтэй нэгэн зэргэ бэеэ хотойлгосной үрэ дүн. Загаһан өөрынхөө хүбэгжэ шэнжэ шанарые агаараар дүүргэһэн хүбэгжэ сэбэрүүнэй туһалалсаатайгаар зохисуулдаг. Бэеын дээрэхи хажуугай шугамынь уһанай урдагал, тэнгисэй ёроол болон янза бүриин объектуудай ойртожо буйе мэдэрдэг эрхэтэн юм. Загаһаниинь хамгаалалтын хайрһаар бүрхэгдэһэн нимгэн арһатай байдаг. Яһата загаһанууд жэжэгхэн бэе бэеэ даража бүрхэһэн яһан ялтаһууд бүхы арһатай.
Пхёнъян
Пхёнъян (평양, «тэгшэ газар», → Пхёнъян) — Бүгэдэ Найрамдаха Арадшалһан Солонгос Арадай Улас (БНАСАУ)-ын ниислэл хото.
Пхёнъян хото Хойто Солонгос орныхоо баруун бэедэ Тэдун мүрэнэй эрэгтэ байрладаг уласайнгаа хамагай томо, ганса саятан хото юм. 1946 ондо Хойто Пёнъан аймагай харьяанһаа салан дэвшиж уласай хото болһон. Энэ уласай дооро шууд захирагдадаг, аймагтай энэ тэнсүү эрхэтэ нэгэжэ гэһэн үгэ. Бүрэн хэлбэл Шууд захирагдаха Пхёнъян хото (평양직할시, [Пхёнъян чикалши]) гэнэ. Бодит байдалда хото, хүдөө али алиные багтааһан 3,194 км² талбайта Пхёнъян нутагта 2008 оной байдалаар 3,255,388 хүн оршин сууж байна.
Загаһан
Абарга загаһан
Абарга загаһануудынь бараг 300 сая жэлэй туршада дүрсээ хубиргалгүй байһаар байгаа ба задгай тэнгистэ гайхалтай һэлдэг амитад. Маша хурса үнэрлэхүйтэй, өөртэнь үргэл болохо шуһан болон бусад бодосуудые хол зайнһаа мэдэрдэг. Зарим абарга загаһан ганса үндэгэ гаргадаг бол заримынь амида зулзага түрүүлхэньшье бии. Хэбэлэй тусгай жэбэр дотоодо үрэ тогтолтондо ашаглагддаг. Хатуурһан хайрһанһаа хүгжэһэн тэдэнэй шүдэн эрүүндээ байдаггүй. Абарга загаһаниинь өөртэ баригдаһан амитанаа бүхэлээрынь залгиха юмуу, эсэбэл хүсэрхэг эрүүгээрээ хэдэн хэһэг болгон таһашадаг.
Пхёнъян
Засаг захиргаанай хубаари
Пхеньян (Пхёнъян) 19 дүүргэ (구역, гүёг), 4 хошуу (군, гүн)-наас бүрдэнэ.
Загаһан
Хоол тэжээл ба нүхэн үрэжэлгэ
Загаһаниинь ургамал, планктон (уһан доторхи эгээн жэжэг амитан ургамалай организмууд) болон бусад загаһаар хоололдог. Аманай байрлалиинь ехэбшэлэн тэдэгээрэй хоол унданай зуршалай үзүүлэлтэ болодог.
Пхёнъян
Засаг захиргаанай хубаари
Дүүргэ (гүёг):
Загаһан
Хоол тэжээл ба нүхэн үрэжэлгэ
Ехэнхи загаһанууд гадаада үрэ тогтолтотой. Эмэгшэн загаһан үндэгэн эсээ гаргадаг, харин эрэгшэниинь мүн тэрэ үеэр уһанда өөрын үрын шэнгэнээ гаргана. Үндэгэнэй тоонь загаһанай зүйлһээ шалтагаална. Сөөн тооной зүйл болохо гуппи /үрэ шүдэтэнэй багай жэжэгхэн загаһан/ болон зарим абарга загаһанууд амида зулзага түрүүлдэг. Үндэгэнь эмэгшэныхээ дотор үрэ тогтодог. Хамтарһан эрхэтэныхээ туһаламжатайгаар эрэгшэниинь оруулдаг. Түрэһэныхөө дараа залуу загаһанууд бараг лэ шууд бэе даан һэлэжэ шададаг.
Пхёнъян
Засаг захиргаанай хубаари
Хошуу (гүн):
Зүүлтэ
Категори:Солонгос Категори:Азиин ниислэлнүүд
Загаһан
Загаһанай нүүдэл ба шаталһан загаһан нэбтэрүүлэлгэ
Зарим загаһанууд дабһангүй болон дабһатай уһанай хоорондо амидаралай өөр оршон руу нүүдэлэлдэг. Яргай загаһан түрһээ сасахын тулада тэнгисһээ гол руу нүүдэг бол европын могой загаһан дабһангүй уһанһаа далай руу үржэлэй түлөө нүүдэг. Нэлээд хожом хоёр зүйлэй мальки загаһан аялалынхаа мүсэлигые дууһагахаар бусадаг байна. Нүүдэлдэ далангууд носотой һаад болодог. Одоо сагта энэхүү саадые дабаха боломжые загаһануудта олгоһон уһанай боолтын заршамаар ажалалдаг шаталһан загаһае нэбтэрүүлэлтые ашаглажа байна.
XXI зуун
Загаһан баригша хүлэг онгосын тусгай тороор загаһан барихань маша үрэ дүнтэй, ушарынь зарим зүйлнүүд (май, сардин) хэдэн сая бүхы субаа үүдхэдэг. Дэлхэйдэ үдэр бүри 140 сая тонно загаһан баридаг. Үлүүдэл агнуур хэхэнь загаһанай үржэлые мэдэгдэхүйсэ бууруулхад хүргэдэг.
Зэбгэн
Зэбгэн (Brachymystax) зэрлиг загаhан.
Категори:Загаhад
Апостериори
Апостериори (a posteriori «удаахиһаа») — баруун гүн ухаанда баримта, туршалга дээрэ үндэһэлһэн юумэ (априоридо харша удхатай). Иммануил Кантын гүн ухаанда шухала.
Зүүлтэ
Категори:Гүн ухаан
Томас Эдисон
Томас Альва Эдисон (1847 оной 2 һарын 11 - 1931 оной 10 һарын 18) амидаралые хамагай ехээр хялбаршалһан нээлтүүдые хэһэн АНУ-ай зохёон бүтээгшэ, бизнесмен байба.
Тэрээр мянга дабаһан нээлтын зохёогшын эрхые абаһан байдаг. Хамагай гол нээлтүүд сахилгаан гэрэл, нүүрһэнтүрэгшын эсэргүүсэлтэй харилсуур утаһа, дуу бэшлэгэй машина фонограф болон кино гаргадаг машина кинофотограф юм. Мүн туршилта хэхэ зорюулалтатай анханай үйлдэбэрлэлэй, шэнжэлгээ һудалгаанай лабораториие байгуулжаа.
Бага наһан
Эдисон бага наһандаа юрэдөө 3 һара лэ һургуулида ябажаа. Хүүгэд байхадаа улаан эсэргэнэ тусаһанай уламһаа сонсогол муудаһан болобошье үүные ойлгоогүйгэһээ һураха шадбаргүй гэһэн тодотголтойгоор түүные һургууляаһа гаргажаа. Һургууляаһа гарһанай дараа эжиинь гэрээр болобосрол олгон түүнэй хамагай гол онсолог шанар болохо эсэс түгэсгэлгүй сонюуша зангай һуурые табижа үгэшээ. Хэһэг хугасаанай дараа Эдисондо тусгай багшаар хэшээл заалгажа эхилһэн болоод анханай туршилтаа 10 наһатайдаа гэрынхээ дээбэрэй хонгилдо хэжэ, эндэ лэ хими, электрон оршоной тухай юрэнхы ойлголтые өөрөө һуршээ.
12-тойгоосоо түмэр замда һонин заража мүнгэн оложо эхилжээ. 16 наһатайдаа санамсаргүй сахилгаан мэдээнэй холбоошонтой танилсаһан байна. Нэгэн бишихан хүүе галта тэргэндэ дайруулхаһаа абаршаа. Хүүгэй эсэг сахилгаан мэдээнэй холбоошон байһан болоод Эдисондо сахилгаан мэдээнэй талаар заажа һургажээ. Иинхүү сахилган мэдээ дамжуулагша болоһон Эдисон хажуугаар шэнэ туршилта хэжэ, мүн һүүлын үеын техникын дэбшэлыешье һудалжа байгаа. Эбдэрһэн багажые заһаша сэлбэхдээ маша гаргууд болоһон ушарһаа хүмэс түүные алтан гартан гэжэ нэрэлдэг боложоо.
Зохёон бүтээгшэ болоһон
1869 ондо Нью Йоркын үнэт сааһанай арилжаа ябагдадаг алдарта Уолл Стрит гудамжанда алтанай арилжаа эрхэлдэг нэгэн компаниһа Эдисоные дуудажаа. Ушариинь алтанай ханшын талаар мэдээсэл абадаг сахилгаан мэдээ дамжуулагша эбдэрһэн байгаа. Эдисон богино хугасаанда дамжуулагшые заһахад үүные хараһан сахилгаан мэдээ дамжуулагша түхеэрэмжын Вестерн Юнион компани түүндэ хуби ниилүүлэгшын үнэтэ сааһанай ханшын өөршэлэлтые тэрэ даруйда мэдээлжэ шадаха түхеэрэмжэ захяалжаа. Эдисон хамагай анханай шухал нээлтэ болохо энэ захяалгые хэжээ.
1876 ондо "Нээлтын үйлдэбэр" нэрэтэй хубиин лаборатороо байгуулжаа. Эндэ өөрын сонирхоһон һалбари бүртэ һудалгаа, туршалта хэжэ байгаа. Нью Жерси дэхэ Менло паркта дэлхэйн анханай үйлдэбэрлэлэй лаборатори байгуулжа шэнэ нээлтүүд хэһээр байгаа. Тэрэ жэлдэ баһа нэгэ шухал нээлтэ хэһэн, урда Александр Грахам Беллай зохёон бүтээһэн харилсуур утаһанда ( «телефондо» ) дуунай үнгые илүү тодо бологодог үһэгэгшж нэмжэ хэһэн юм. Үүнэй дараа 1877 ондо фонографые зохёон бүтээһэн анханай абиа тэмдэглүүр боложоо.
Фонографын дараа Эдисон сахилгаан гэрэл хэхээр махран оролдожо эхилбэ. Англиин зохёон бүтээгшэ Жозеф Сван 20 жэлэй турш үүные туршаһан байна. Шиидэнгэй бүмбэлгые анха Жозеф Сван бүтээһэншье шэл хагарха юмуу эбдэрһэн үедэ холболтые дахин шэнэшэлхэ хэрэг гардаг байгаа. Өөрөөр хэлбэл одоогойнхо шигэ зүгээр лэ шэнэ шэл эргүүлжэ оруулалгүй, заабал системые шэнэшэлдэг байба. Тусгай эршэм хүсэн үүсгүүр болон тарааха системые Эдисон анха бодожо оложоо. Анханай сахилгаанай шугам сүлжээг Нью Йоркдо Эдисоной түлэблэгөөнэй дагуу байгуулжаа.
1887 ондо Нью-Жерсида Эдисоной туршилтын лаборатори байгуулагдаһан технологиин томхон түб гэмээр боложоо. Эндээ үмэнэхэ бүтээлүүдээ һайжаруулха, шэнэ нээлтэ хэхээр ажалалдаг байһан ажээ. 1891 ондо анханай киногой түхеэрэмжэ болохо кинофотографые зохёон бүтээжээ. Париста аха дүү Люмере энэ аргаар кино зураг абаха түхеэрэмжэ болгон хэрэглэжээ. Эдисон бусадай зохёон бүтээһэн бүтээлүүдые илүү сайжаруулһан зүйлэшье байгаа болоод нэгэдхэн дүгнэхэ шадбар амжалтанда хүргэжэ байгаа. Мүн түүнэй бүтээлэй зарим нэгые хожом засажа һайжаруулһаншье бии. Жишээ сахилгаан шэдэн дэхэ хоёр электродын дундуур сахилгаан гүйдэл ябуулахад нэгэ халадаг. Эдисоной нүлөө гэжэ нэрэлдэг энэ нээлтэндэ үндэһэлэн хожом сахилгаан дамжуулха хоолой гуурһэ хэжээ.
Эдисон хоёр дахин гэрлэжэ зургаан хүүгэдтэй боложо. Наһан эсэһэлэтлээ шэнэ нээлтэ хэхээр оролдожо байгаа. Түүнэй ажаглалта, туршалтаа тэмдэглэһэн 3400 дэбтэр үлэһэн байна.
Зүүлтэ
Категори:Зохёон бүтээгшэд Категори:АНУ
Райн мүрэн
Райн мүрэн (Рейн мүрэн, Rhein, Rhin, Rijn, Rhenus) — Швейцариин зүүн Альпууд дахи Грисонсһоо эхэ абажа, Нидерландын нютагта Хойто тэнгистэ шудхадаг, Европын хамагай урта болоод шухал гол мүрэдэй нэгэ юм.
Категори:Гол мүрэн
Һагба (гараг)
Уг гарагынь наранай системэ дотороо хамагай бишыханиинь юм. Наранда хамагай ойрохон ушар Нараные маша хурдан тойродог. Түүн дээрэхи нэгэ жэлынь 88 үдэр үргэлжэлнэ. Мүн тэнхэлэгээ тойрон маш удаан эргэлдэдэг ушарһаа тэндэ наран жаргахаһаа дараагай наран жаргалта хүрэтэрхи хоногынь Дэлхэйн 176 үдэртэй тэнсэдэг.
Мүн нягта ехэтэйгээрээ Дэлхэйн дараа ороно. Гарагай бүтэсэдэ нягта ехэтэй түмэр ехээр агуулагдадаг. Гэбэшье суранзан орониинь һула байдаг.
Һагба гараг дээрэ оршоһон хоёр лэ сансарын хүлэг байха ба үүнэй эхинэйхи болохо Маринер 10 1974-с 1975 он хүрэтэр гадаргын 45%-г шудалһан бол 2008 оной 1 һарын 14-нда ошоһон MESSENGER хүлэгиинь дахин 30%-е шудалба. MESSENGER хүлэгиинь 2009 ондо дахин Һагбада ойротожо, 2011 ондо орбитада орохо юм байна.
Һагба гарагые оложо харахад хэсүү байдагынь түүнэй хэмжээтэй холбоонгүй харин түүнэй Наранда ойрохон байдагһаа болодог. Иимэдэ түүные наран жаргаһанһаа хойшо болон наран мандахаһаа үмэнэхи богони хугасаанда ажаглаха боломжотой.
Гарагай ород нэрэ болохо Меркурий Римэй бурхадай хоорондо мэдээ зөөдэг байһан далабшатай элшэн Меркуриин нэрэһээ гаралтай. Меркури бурханиинь Эртэнэй Грекэй Херместэй дүйсэхэ болоод иинхүү Һагба гарагай тэмдэгиинь Хермесэй кадуцей гү, али һабаа болоно.
Хитад, Солонгос, Япон болон Вьетнамай домогуудта Һагба гарагые уһан одон гэжэ нэрэлдэг.
Холбооһон
Категори:Наранай аймаг Категори:Гарагууд
Хирээнэйхин
Зүүлтэ
Категори:Шубууд
Ибн Сина
Абу Али Хусейн ибн Абдаллах ибн Сина (أبو علي الحسين بن عبد الله بن سينا) гү, али Авиценна — Персиин гүн ухаанша, эмшэ, дорнодой аристотелизмын түлөөлэл болоһон хүн байба.
7 һарын 1
Долодугаар һарын 1 — Григориин литын жэлэй 182-дохи үдэр (үндэр жэлдэ 183-дахи үдэр). Жэлэй эсэс болотор 183 үдэрнүүд үлэжэ байна.
Ибн Сина
Холбооһон
Категори:Гүн ухааншад Категори:Бүдэй зүйшэд
7 һарын 1
Энэ үдэр наһа бараһаниинь
Категори:Үдэрнүүд
Апофеоз
Апофеоз (ἀποθεόσις, ἀπο- «хубилха» + θεός «бурхан тэнгэри») хүниие гү, али ямар нэгэ хэрэг ябадалые магталга; алибаа хэрэг, ябадалай һүрөөтэйгөөр дүүргэлгэ; театрын зүжэгтэ, илангаяа эрьюуһэн удхатай үзэгдэлэй, дүүргэлтын һүрөөтэй хэлбэри.
Зүүлтэ
Категори:Уралиг
Хандагай
Категори:Амитад Категори:Бугынхин
Ехэ нуурнууд
Ехэ нуурнууд (Great Lakes, Grands Lacs) — Хойто Америкэ тибиин зүүн хойто хэһэгтэ оршохо сэбэр уһатай нуурнуудай бүридэл, Америкын Нэгэдэһэн Улас болон Канадын хилые дамнажа оршодог. Дээдэ, Мичиган, Хурон, Эри, Онтарио нуурнуудһаа бүридэдэг болоод ниитэ талмайн хэмжээгээрээ дэлхэйдэ нэгэдэ ородог. Зүгөөр лэ дараагаариинь Байгал нуур ородог. Ниитэ гадаргын хэмжээнь 244 106 км2 харин ниитэ эзлэхүүниинь 22 671 шоо км. Мүн Дэлхэйн ниитэ сэбэр уһанай 21%-ые агуулдаг.
Дээдэ
Дээдэ нуур (Lake Superior, оджибве Gichigami — ехэ уһан) — Ехэ нуурнууд дундада хамагай хойто болон үндэр нуур. Ехэ нуурнуудэй системын дундада энэ нуур хамагай томо болон хамагай гүнзэгы болон дэлхэйдэ хамагай томо талмайтай сэбэр уһатай нуур (82,7 тысяч км²) юм — эдэ нуурай орходоо гансахан Каспиин тэнгис (заримдаа нуур үзэһэн) үлэмжэ томо талмайтай нуур юм. Эдэ нуур АНУ ба Канадын хилэдэ оршодог — эдэ нуурай хойто зүгтэ Канадын Онтарио можо оршодог, баруун зүгтэ болон урда зүгтэ — Америкын Миннесота можо, Висконсин можо тиигэд Мичиган можо. Дээдэ нуур тэнгис уһанай нюрууһаа 183 метрын үндэрдэ мүльһэтэ үедэ байгуулһан хонхордо байруулагдаһан юм. Эгээн гүн гүнзэгынь — 406 метрууд, уһанай багтаса — 11,6 мянган км³. Нуурай талмай хамтар тоосоогдоһон һуба газарай талмай 207,2 мянган км² зохёоно. Томо шудхан үгы байна. Эрьеын шугам отологдоһон, томо булантай — Кивино, Уайтфиш. Хамагай томо аралууд: Айл-Ройал, Сент-Игнас, Мишипикотен тиигэд Апостл аралууд. Хойто зүгтэ үндэр эрьетэй (400 м) тиигэд байсатай, хабсагай эрьетэй; урда зүгтэ — доро элһэтэй эрьетэй. Сент-Мэрис голоор Хурон нуурда уһанай гоожолго 112 километр утатай. Нуурай уһан хүйтэн, сэбэр ба һэригэр байна. Нуурай түб хэһэгэй температура зундаашье 4 °C үлүүлдэггүй, үбэлдөө һалхи шуурганһаа боломжо хүрэдэггүй. Эрьеын зоно 12 һарын эхинһээ 4 һарын эсэс хүрэтэр хүрэдэг. Нуур загаһан баянтай: һэлбэрүүһэтэй, зэбгэтэй, хилмэтэй; бусад зүйлтэй, тиигэд Дээдэ нуур ажахын ябуулгада оногосын тамаралга ба уһанай сахилгаан тулада хэрэглэһэн юм. Дээдэ нуур уһан замай шухала хуби. Шухала портууд: Дулут, Супериор, Ашленд (АНУ), Тандер-Бей (Канада).
Хурон
Хурон нуур (Lake Huron) — Ехэ нуурнууд системын дундада хоёрдохи томо нуур болон дэлхэйдэ гурбадахи томо талмайтай сэбэр уһатай нуур (60 мянган км² эзэлнэ). Оодон Макино хоолойгоор (үнгэрэнь 3 км оршом) Сент-Клэр нууртай холбогдоно; Детройт голоор (утань 51 км) Эри нууртай холбогдоно. Мичиган нуурай зүүн зүгтэ оршоно. Албан ёһоной гидрографиин шэнжэлхэ ухаанай үзэл бодолһоо Мичиган Хурон хоёр нуурнууд нэгэмэл системые байгуулна (Макино хоолойгоор холбогдоһоншье, газар зүйн ёһо заншалаар тусгаар нуурнууд тоологдоһон юм). Хурон нуурай талмайнь — 59600 км² оршом (Ехэ нуурнууд системын дундада хоёрдохи томо нуур). Мичиган адли тэнгис уһанай нюрууһаа 176 метрын үндэрдэ оршодог, гүнзэгынь 229 метр юм. Эдэ нуурай эрьеын шугам Мичиган можо (АНУ) ба Канадын Онтарио можо хубаагдаһан. Хурон нуурда гол портууд — Сагино, Бей-Сити, Алпина (АНУ) ба Сарни (Канада). Хурон нуурда хамагай томо сэбэр уһанай нуур соо оршодог Манитулин арал ажа.
Францишуудһаа нэрэгдэһэн эдэ нуурай нэрэ Хурон индианшуудай яһатанай нэрэһээ гаралһан.
Мичиган
Мичиган нуур (Lake Michigan) — дэлхэйдэ дүрбэдэхи томо талмайтай сэбэр уһатай нуур — 58 мянган км². Онгосын ябадаг һубагаар Миссисипи мүрэнэй системэтэй холбогдодог. Ехэ нуурнуудай дундада хүсэдөөр Америкын Нэгэдэһэн Уласта оршодог ганса нуур байна. Дээдэ нуурай урда зүгтэ оршодог, Хурон нууртай Макино хоолойгоор холбогдодог, Чикаго — Локпорт һубагаар Миссисипи мүрэнэй системэтэй холбогдодог. Мичигана нуурай талмай — 57 750 км² оршом (Ехэ нуурнуудай дундада гурбадахи томо талмайтай), утань 500 км оршом, үргэниинь 190 км оршом. Тэнгис уһанай нюрууһаа үргэниинь — 177 метр (Хурон нуур адли), гүнзэгынь 281 м болотор. Нуур 4 һара забһар оршом мүльһэнээр бүрхөөһэн. Аралууд — Бивер (Beaver Island), Хойто Маниту, Урда Маниту. Эдэ нуурай эрьеын шугам Мичиган можо, Индиана можо, Иллинойс можо ба Висконсин можо хубаагдаһан. Мичиган нуурай томо хото һууринуудта Чикаго, Эванстон ба Хайланд-Парк (Иллинойс), Милуоки ба Грин-Бей (Висконсин), Гэри ба Хэммонд (Индиана) оруулна.
Заримдаа Мичиган Хурон хоёр нуурнууд нэгэ нэгэдэмэл нуураар (Сент-Мэрис гол хамтараа) тоосоогдоһон байна. Энэ үзэл бодолой баригшад Мичиган Хурон хоёр нуурнууд гэжэ нэгэдэмэл гидрологиин юумэн: адли нюруутай, 40 м гүнзэгытэй 8 км үргэтэй хоолойгоор ниилэлгэтэй. Тиихэдэнь Мичиган-Хурон нуурай талмайнь 117 мянган км² үлүү байхад, дэлхэйдэ хамагай томо талмайтай забаан уһатай нюруу болон Каспиин тэнгис удаахи хоёрдохи томо нуур болоно.
Эри
Эри (Erie, Érié) — дэлхэйдэ арбадахи томо сэбэр уһатай нуур, Ехэ нуурнууд дундада дүрбэдэхи ородог. 25 700 км² талмай эзэлээд, Эри нуур 13-дахи томо талмайтай нуур болоно (Каспиин ба Арал тэнгис оруулаад). 92 км болотор үргэн эдэ нуур баруун-урда баруун зүгһээ зүүн-хойто зүүн зүгдэ 388 км һунаагдаһан. Эдэ нуурай эрьедэ Америкын Мичиган можо, Охайо можо, Пенсильвани можо ба Нью-Йорк можо тиигэд Канадын Онтарио можо оршодог. Дундажа гүнзэгынь 19 м, максимум гүнзэгынь — 64 м. Урда баруун хэһэгтэ олон аралтай. Уһанай температура үбэлдөө 0—2 °C-һаа зундаа 24 °C хүрэтэр хубилагдана. Эрьеын хэһэг 12 һараһаа 3 гү, али 4 һара хүрэтэр хүрэдэг. Ниагара мүрэн урдажа гараад, Детройт, Гранд, Рейзин, Хурон, Моми, Сандаски, Куяхога гол мүрэнүүд шудхана. Эри нуур Ниагараар (утань 56 км) болон Уэлленд һубагаар Онтарио нууртай холбогдодог, онгосын ябадаг һубагаар — Хатсонтай холбогдодог. Нуурай эрьедэ Баффало, Эри, Толедо, Порт-Стенли, Монро, Кливленд хото һуринууд оршодог. Эри нуурай нэрэ индианшуудай яһатанай эриелхонан нэрэһээ (сэхэ хэлэхэдэ «ута һуул», Пума амитанай нэрэ) гараһан.
Онтарио
Онтарио (Ontario) — Ехэ нуурнууд системын дундада хамагай доодо болон хамагай жаахан (Сент-Клэр нуургүй), площадью 20 мянган квадрат километр оршом талмайтай (19,5 мянган км²). Нуурай эгээн гүнзэгынь — 244 м, дундажа — 86 м юм. Эдэ нуур дэлхэйдэ арбандүрбэдэхи ехэ. Ниагара гол шудхадан ородог. Онгосын ябадаг һубагууд эдэ нуурые Эритай ба Хатсон голтой холбогдоно. Нуурай акваторида алдартай туннелиин губида оруулһан Хурган нуурнууд (Finger Lakes) залгамжалаад байна. Сэнт Лоуренс голоор Атлантын далайтай холбогдоно. Онтариодо онгосууд ябалга хүгжэлтэй. Нуур эрьеын томо портууд — Торонто, Хамильтон, Кингстон (Канада) ба Рочестер (АНУ).
Ном зохёол
Категори:Нуурнууд
Түхеэрэмжэ
Түхеэрэмжэ — булта нэгэ юумэ бүтөөхэ ба нэгэ ажалда хэрэглэгдэхэ бүхы аппарат, хэрэгсэл, техникын тааруулга; түхеэрэмжээр ямарбаа зүйлые заһабарилха, үйлэдбэрилхэ гү, али нүлөөлхэ боломжотой.
Аппаратура — бүхы аппарадууд (хэрэгсэлнүүд); али нэгэ лабараториин, цехэй хэрэгсэл, багажа.
Зүүлтэ
Категори:Техникэ
Башкир хэлэн
Башкир хэлэн (. Башҡорт теле) — тюрк хэлэн, башкирнуудай үндэһэтэнэй хэлэн. Эжэл-хибчаг дэд бүлэгэй, хибчаг бүлэгэй, тюркын һалаагай алтай хэлэнүүдэй нэгэ. Гол аялгуунууд: зүүн, баруун хойто, урда.
Башкир хэлэн хадаа Башкортостан Уласай албан ёһоной хэлэн. Түрүүшынхиеэ 1920 ондо хуули ёһоор албан ёһоной хэлэнэй статустай болоһон. Мүнөө үедэ албан ёһоной статусынь Башкортостан Уласай Үндэһэн Хуулида баталһан.
Башкир үзэглэл
Түрүүн башкирнууд сагадай бэшэгэй хэлээр хэрэглэбэ. XIX зуун жэлһээ 1923 хүрэтэр турки хэлэнэй араб бэшэг хэрэглэбэ.
1923 ондо араб үзэгые шэнэшлэн хэрэглэбэ. 1930 лата үзэгые баталһаншье һаа, 1938 оной үбэлдөө дахин шэнэшлээд кирилл үзэгые баталба.
1940—мүнөө:
1928—1940:
Хэлэнэй дүрэм
Тюрк хэлэнүүдэй нэгэн болохо башкир хэлэн хадаа залгамал (агглютинативна), SOV (Нэрлүүлэгшэ–нэмэлтэ–үйлэ үгэ) дэглэмтэй.
Зүүлтэ
Категори:Башкортостан Категори:Хэлэнүүд
7 һарын 2
Долодугаар һарын 2 — Григориин литын жэлэй 183-дахи үдэр (үндэр жэлдэ 184-дэхи үдэр). Жэлэй эсэс болотор 182 үдэрнүүд үлэжэ байна.
Энэ үдэр наһа бараһаниинь
Категори:Үдэрнүүд
Максим Кац
Макси́м Евге́ньевич Кац (1984 оной 12 һарын 23-да түрэһэн) — оросой улас түрэ ба олониитын ажаябуулагша, «Хотын түсэлнүүд» фондын дарга, YouTube дээрхи адли нэрэтэй каналай автор, Оросой Спорт Покерой нэгэдүгээр абарга, Москва хотын Щукино дүүргын хотын хуралай (III таталга 2012—2016 он) депутат.
Намтар
Максим Кац 1984 оной 12 һарын 23-да Москвада түрэһэн. Түүнэй эсэгэ 2021 ондо 56, эхэ нь 58 наһатай юм. Түүные 8 наһатай байхада гэр бүлэнь Израилиин Гиватаим хото руу нүүһэн. Максим Израильда тэрэ Давид Бен-Гурионой нэрэмжэтэ һургуулида һуража байһан гэжэ мэдээсэһэн. Тэрээр 17 наһатайдаа Орос руу бусажа ерэһэн. Интервьюдэ Кац сэрэгэй алба хаажа байһан дүршэл дадабаригүй гэжэ мэдэгдэһэн. 2012 ондо "Комсомольская правда" радиодо үгэһэн интервьюдэ Оросой гурбан ехэ һургуулида һураша байһан болобошье болбосоролой шанарта сэдьхэл дундуур байһан тула дүүргээгүй хаяжа байһан гэжэ хэлэһэн. Дараань Кац өөрын мүнгөөр Дани руу хубиин хэшээл, консультаци абахаар хотын элин ниидэлгын специалист руу ошожо байһан.
2014 ондо Максим Кац Израилиин гражданствотой байһан нь түүные ОХУ-да болохо һунгуулида оролсохо боломжогүй гээшэ мэдээсэжэ байһаншье түүнэй түлөөлэгшэ эные буруушааһан юм. Дараань "Нэгэдэһэн Орос" партиин орлогшо Евгений Фёдоров энэ шалтагаар ОХУ-ай Мүрдэлгын комитетдэ уголовно хэрэг эхилхые нэхэһэн болобошье хэрэг эхилээгүй юм.
Өөрын YouTube суваг дээрхи "Максим Кац гэжэ хэн бэ. Минии намтар" видео дээр Кац Ородто бусажа ерэһэнэйхээ дараа бизнес эрхилжэ байһан гэжэ хэлэһэн. Янза бүриин ажал ябуулга туршажа үзэжэ байһан: Москвагай можоһоо Москва хүрэтэр экскурсиин аян, видеогые тоон формат руу оруулга г. м. Худалдаанай автомат табилгын зүбшэлгэ абадаг предприяти дээр зогсоһон.
Хожомынь Максим Москвагай казинодо покер тогложо, No-Limit Hold’em түхэлдэ WSOP-ой илагша болоһон. 2007 ондо спорт покерой тэмсээндэ Оросой абарга болоһон. 2010 ондо тэрээр Оросой анханай бэкингын фондые байгуулһан ба хамагай томо Sports.ru сайтһаа оной хамагай томо покерой арбан событиин нэгээр нэрлэгдэһэн.
2008 оной 7 һарада Кац адли нэрэтэй YouTube һубагые регистрировалһан.
2014 оной 3 ба 4 һарада Кац журналист Александр Белановскын хамта «Эхо Москвы» радиогоор «Хотын проспектууд» дамжуулгые хүтэлһэн.
2020 оной 5 һарын 6-да Екатерина Патюлинатай гэрлэһэн. Екатеринань Илья Варламовой хамта ООО «Авторские Медиа» хампааниие байгуулһан ба юрэнхы директор, «Варламов.ру» блогой коммерческэ директор болоһон ба «Яблоко» намай гэшүүн юм.
Щукиногой һайжаруулга
2012 ондо Илья Варламовой хамта хото хүгжүүлхын тула "Хотын Түсэлнүүд" фондые байгуулһан ба тэндэ Кац директороор ажалладаг. Москвагай Щукино дүүргын муниципальна депутат байхадаа асуудалтай газаруудта шэнжэлэл хиижэ, ажаһуугшадай дэмжэлгэтэйгээр, тодорхойлбол һандали ба хүүгэдэй тоглооной талмай һуурилуулха ажалые хииһэн. Щукинодахи ниитын транспортын остановкуудые халаагшаар тоноглохо тухай Кацай ондоо үүсхэлые Мосгортранс дэмжээгүйшье, "Хотын Түсэлнүүд" өөрөө багажа зэбсэгые худалдажа абахада бэлэн байгаагаа зарлаһан.
Тверская дахи зогсоол
2011 онһоо Москвада тротуар дээр зогсоолой тэмдэглэгээ бии боложо эхилһэн ба энэнэй дараа 2012 ондо Максим Кац, Илья Варламовой хамта Тверскаягай гудамжада шэнжэлэлгэ хиижэ Тверскаяда зогсожо байһан 340 автомашина хэрхэн үдэртөө 100,000 хүнэй гаралгада һаад хэжэ байгаа гү, али газарай ашаглагшадай 99% тротуарай гурбанай нэгые ашаглажа байгаа талаар буклет гаргаһан. Шэнжэлэлые мэрияда дамжуулан үгэһэнэй дараа зогсоолые хоримжолһон юм. 2012 онһоо хойшо Москвагай правительство хото даяар тротуар дээр зогсоол хиихые хоригложо эхилһэн.
Турникедууд
2012 ондо Кац ба Варламов нар турникетэй ниитын тээбэридэ үзүүлхэ нүлөөлэлгын талаар шэнжэлэлгэ ябуулһан ба үрэ дүниинь Москвагай олониитын тээбэри турникедтэй холбоотойгоор 15%-иар удаан ябадаг ба үргэнөөр хүгжэһэн оронуудта торгуули үлүү үрэ дүнтэй ажалладагые харюулһан юм. Максим Кацай дурадхалые транспортын департаментда эльгээһэн. 2018 ондо Москвада газар дээрэхи транспортдо турникедууд болюулһан.
Москвадахи замай проектуудай эсэргүү Гадаадын экспертүүд
2013 ондо Максим Кацай урилгаар АНУ, Норвеги, Франциин транспортна экспертүүд, Вукан Вучикые оруулалсаад Москвада ерэһэн. Экспертүүд Москвагай эрхэ баригшадта замай хоёр томо проектуудые (Ленинэй проспектын шэнэдхэн байгуулга и Баруун-Хойто хордын барилга) шүүмжэлжэ, шэнээр хаража үзэхые һанал болгобо, энэнь тэдэнэй бодолоор замай байдалые улам муудхаана гэжэ үзэһэн юм. Ленинэй проспектын Проектые хойшолуулһан.
Триумфальна талмай
2013 ондо Максим Кац Илья Варламовой хамта Триумфальна талмайда митинг хэжэ, талмайгые шэнэдхэн байгуулгын тендерэй дүные хүсэгүй болгожо, архитектурын нээлтэтэй конкурс дүүргэхые нэхэһэн. Тендерые сусалжа, нээлтэтэй конкурс соносхоһон.
Санкт-Петербургдахи Ябуулга
2014 ондо Кац Санкт-Петербург хотодо «Хотын түсэлнүүд»-эй филиалаа нээһэн. Санкт-Петербургдахи проектууд:
«Хотын түсэлнүүд» һүниин автобусай хүдэлөөнэй шэнэ схемэ, олониитын транспортын тарифай шэнэ гуримые һанал болгожо, трамвайн хүдэлөөные Литейный проспект руу бусаахые һанал болгобо.
2019 ондо Кац, Варламов нара Петербургые хубилгаха онлайн-штабые ябуулһан, ба хотын гудамжа, сквер ба талмайгые хубилгаха арбан найман проектуудые һанал болгобо. Эдэгээр проектуудые бэелүүлхын тулада Петербургшуудые хотын һунгуулида оролсохые уриба. Максим Санкт-Петербург хотын «Хотын түсэлүүд» ба «Яблоко» партиин һунгуулиин штабта томилогдоһон.
Газар дээрэхи ба дорохи гарсын хоро
Кац 2014 ондо газар дээрэхи ба дорохи гарсануудай хорые харуулһан проектые эхилүүлһэн. Проектдо иимэ гарсануудые аюулгүй байдалые статистикын хубида баталаагүй домог гэжэ үзэдэг ба хүн зоной 30 %-иие эзэлдэг, хизаарлагдамал хүдэлөөнтэй хүнүүд гарса ашаглахадаа онсогой бэрхэшээлтэй ушардаг ба энэнь тэдэные замаар гаталхада хүргэдэг ба энэнь хотын таарамжагүй оршоной байдалые бүтээдэг юм.
Троллейбусай хамгаалга
2016 ондо Кац москвагай троллейбусые хамгаалха мэдээсэлгын кампаниие эхилүүлһэн. Хэдэн һарын дотор москвагай оршон һуугшад 17 мянган оршон бэшэһэн тэмдэг энэ түхэлэй сахилгаан тээбэриин талые дэмжэжэ суглуулжээ. Гэбэшье мэрия троллейбусай шугамые бууруулхагүй гэжэ амалжа байһаншье, олон маршрутые бага багаар усадхажа, тэндэ дизелиэр ябадаг автобуснуудые ябуулһан.
Электробусай шүүмжэлэл
Кац троллейбусые орложо буй электробусые нэбтэрүүлхэ шүүмжэлэлдэ оруулһан, удаахи шалтагаануудые тэмдэглэбэ:
Хуули засагай мэдүүлгэһээ илгаатайнь троллейбус электробусһаа хямда байдаг гэдэгые харуулһан шэнжэлэлгэ хииһэн. Максим электробусые мэрия троллейбусай тооные бууруулхада ашагладаг "PR оборонын шугам" гэжэ нэрлэжээ. Алдартай урбанист Вукан Вучик энэ һаналтай һанал нэгэ байба.
Харга дээрхи ноль гарзалалга
2017 ондо Кац Швециин Vision Zero программын туршалгаһаа зоригжожо Ородой зам дээрхи наһа баралгые бууруулха зорилгоор "Ноль Үхэл" кампаниие ябуулжа эхилһэн. 2019 ондо шэнжэлэлгэ хииһэнэй дараа жолоошо нарай хурдые ямаршье аргаар бууруулха гуримаар авариие бууруулха арга хэмжээнэй талаар доклад гаргажа, мэрия, замай сагдаа, мэргэжэлэй байгуулга, региональна ба холбооной парламентын депутатуудта тарааһан. 2020 оной 2 һарада Москвагай ЦОДД-ын ударидагшын орлогшо Артур Шахбазян "нолелой гарзалалга" концепци, Максим Кацай командын урагшань ябуулһан арга хэмжээ, түүнэй дотор хурда үлүүлһэн тохёолдолдо торгуулиин хэмжээные дээшэлэлгэ планые дуугардаг болгожо, холбооной түбшэндэ мүн хэлсэгдэжэ байһан.
Олониитын компенсаци
2021 оной 2 һарада Кацай командын бүтээһэн проект юм. Энэ түсэлые Алексей Навальные дэмжэхэ эсэргүүсэлэй жагсаал дээрхи барилгатай холбогдуулан байгуулһан юм. Түсэлиинь эсэргүүсэлэй жагсаалда һаатуулагдаһан хүнүүдтэ туһалдаг юм. Кацай хүнүүд ба захигшада шууд һаатуулагшад руу торгуулиин мүнгө эльгэхэ ба Кац торгуулиин 150%-иин хэмжээндэ түлэхые һанал болгожо байба.
Мүн, Каца хэлэһэнээр решёткын саана үнгэргэһэн (арестда) үдэр бүриин хубида тэрээр һаатуулагша бүридэ 4000 рубль түлэхөө мэдэгдэһэн.
2021 оной 3 һарын 14-дэ 1027 хүндэ туһаламжын зорилгоор 26.79 сая рубль суглуулһанай дараа Кац түсэлые хаажа байгаагаа мэдэгдэбэ.
Улас түрын ябуулга
Максим дэлхэйн янза бүриин хотонуудаар аялха үеэрээ урбанистика, хотын түлэлблэлгын асуудалые һонирхожо, 2011 оной 11 һарада Ян Гейлэй хотын дизайн эрхилдэг фирмэдэ һургалгада үнгэрһэн. Кацай хэлэһэнээр тэрээр покерэй бизнесһээ эдэбхигүй олзотой, мүнгэнэй һанал һонирходоггүй тула һайн дуранай үндэһэн дээри улас түрэ, ниитын ажал ябуулга эрхилдэг.
Хотын хүгжэлгын талаар бодолоо бэелүүлхые хүсэһэн Максим улас түрын ажал ябуулга эрхилхээр шиидэжэ, улас түрын карьерынхаа эхилэлгэ болгон «Яблоко» намһаа Щукиногой хотын суглаанай депутатуудые һунгаха һунгуулида оролсобо. Кацай һунгуулиин кампанида хэблэл мэдээсэлэй хэрэгсэлдэ ехээр анхарал татажа стандартна бэшэ агитациин хуудаһан нь олониитын сетьдэ ехэхэн ажиотаж тариһан. 2012 оной 3 һарын 4-дэ болоһон һунгуулиин үеэр Кац дүрбэдүгээр байра эзэлһэн нь түүные хотын суглаанай депутатай тушаалаар хангаба.
Максим Кац һунгуулиин хуурмаг болголгые эсэргүүсэһэн жагсаалда оролсожо, 2012 оной 3 һарын 10-да болоһон жагсаалда үгэ хэлэһэнэй нэгэ байба. Олониитые барилгын дараа тэрээр бусад политикэй хамта «Баригдаһан хүнүүдтэ туһалха Штаб» (хожом «Росузник» гэжэ нэрлэгдэһэн) нээһэн ба энэнь хүнэй эрхые хамгаалха проект ба зорилгонь жагсаалай дараа сагдаагай хэлтэс, тусхай приёмникда байгаа хүнүүдтэ, гол образаар адвокат хүлһэлхэ, туһалха зорилгоор хүрэнгэ хуряалга байба.
2012 оной 12 һарада Оросой Оппозицын Хинаха Зүблэлэй гэшүүнээр һунгагдаһан. 2013 оной 5 һарын 27-до Хинаха зүблэлһээ гарахаа зарлаба.
2013 оной 10 һарада тэрээр 2014 ондо Москвагай хотын Думын депутатда баллотировалагдахада бэлэн байгаагаа зарлаба. Гурбан долоон хоногой дараа 5850 гар табилга суглуулһанай эсэсдэ 5-р һунгуулиин округта (Щукино, Хорошёво-Мнёвники, Филёвский парк дүүргэнүүд) кандидатаар регистрировалһэн. Кампани нь хүсэд хуби хүнүүдэй үргэлээр финансировалжа, 300 агитаторнууд хабаадалгаар ябуулагдажа байһан. Гэбэшье 2014 оной 9 һарын 14-дэ болоһон һунгуулида илалта байгуулжа бүтээгүй. Түүнэй баллотировалагдаһан 5-р округта Кац гурбадугаар байрада (һаналай 22,99 %) ороһон, харин Нэгэдэһэн Орос партиһаа баллотировалагдаһан Олег Сорока 32,55 % һанал абажа илалта байгуулһан. Илагдаха болоһон шалтагаанаар Кац бага ерэлгэ ба «Яблоко» намһаа дэмжэлгэ абагүйтай холбоотой гэжэ нэрлэһэн.
2014 ондо Украинада болоһон событиин үеэр тэрээр «Антипропаганда — мэдээнэй анализ» проектые эхилүүлһэн ба үүнэй рамкада Оросой телевидениин мэдээнэй анализые янза бүриин интернет-площадкада байрлуулагдаха байба.
Борис Немцовой алалгын хойшо нэгэ һарын дараа, эрхэ баригшада үхэһэн газар дахи мүнхэлэлгын газарые усадхаха шиидхэбэри гаргаһанай дараа тэрээр мүнхэлэлгын газарые һэргээн бодхоолгодо туһалжа, анханһаа усадхалгын дараа шууд нюураараа тэндэ сэсэг тээжэ ерэжэ, дараань, мүнхэлэлгын газарта волонтёр табихын тулада улас ороной хаанаһаашье алалгын газарта сэсэг захиха боломжотой, проект байгуулба.
2021 оной 2 һарын 3-да Кац, тэрэ болон түүнэй командынхан, сүүдэй шиидхэбэрээр ОХУ-ай КоАП тухай хуулиин 20.2-то зааһанай дагуу хуули буса хохидогшо болоһон хүнүүдтэ олониитын компенсаци олгохо хүнэй эрхые хамгаалха проектые нээхээр шиидэһэнээ зарлаба: арестын тохёолдолдо — үдэртэ 4000 рубль, торгуулиар ялалһан тохёолдолдо — торгуулиин дүнгын 150 % хэмжээндэ. Компенсациие Кац ба бусад ютуберуудэй ябуулһан стримүүдэй дараа һаатуулагдаһан хүнүүдтэ шууд шэлжүүлдэг.
YouTube-һубагдахи ажал ябуулга
2020 оной 3 һарын 2-һоо 2021 оной 3 һарын 1-эй хоорондо һубаг 13,800-һаа 741,000 захигшатай болоһон.
2020 оной 8 һарын 10-да Беларусиин һунгуулиин дараа болоһон эсэргүүсэлэй жагсаалай талаар видео хиижэ эхилһэн. Максим «The Village» журналай Беларусь дахи филиалда үгэһэн интервьюдэ туһа бүринь 300,000-1 сая хүн үзэхэ видеогой тухай концепциие өөрөө гаргажа, улас түрын ябасые бусад уласуудтай жэшэхын тулада (Югослави, Армени, Урда Солонгос, Эстони) тэрэ гадаадын экспертуудта хандаһан.
2020 оной 9 һарын 1-6-ай хоорондо Кац өөрынх нь хэлэһэнээр түүнэй YouTube-каналай статистикань Беларусиин харагшад нь 35 % (7 һарада 12 %) байба.
Зүүлтэ
Категори:Москвада түрэһэн Категори:Глазгогой ехэ һургуулиин выпускник Категори:Покерой мэргэжэлтэ наадашан
Категори:Москвагай муниципальна байгуулгын Депутат Категори:«Яблоко» намһаа гаргагдаһан
Джакомо Пуччини
Джакомо Антонио Доменико Микеле Секондо Мариа Пуччини (Giacomo Antonio Domenico Michele Secondo Maria Puccini; 22.12.1858, Лукка, — 29.11.1924, Брюссель), италиин хүгжэмэй зохёолшо. Хүгжэмшын гэр бүлэдэ түрэһэн юм. 10 наһанһаа церковиин органистаар алба хаажа, концертдэ пианистаар ба органистаар ажаллажа эхилбэ. Миланай консерваториие дүүргэбэ (1883). А. Понкьелли (композици) ба А. Бацциниин (онол) шаби. Пуччиниин уралиг оперогой жанртай холбоотой. «Вилли» ба «Эдгар» (1884 ба 1889, Милан) тэрээнэй түрүүшын хоёр оперануудынь эгээн һайн хамааралгүй. «Манон Леско» (Антуан Франсуа Превогой зохёол, 1893, Турин) тэрэниие алдаршаһан. Пуччиниин хэб маягые дагадаг «Богема» (Анри Мюржегэй зохёол, 1896, Турин), «Гуниг» (Викторьен Сардын зохёол, 1900, Рим), «Мадам Баттерфляй» (Давид Беласкогой зохёол, 1904, Милан; Оросто «Чио-Чио-сан» гэһэн нэрээр гараһан). Энэ гадна тэрэ «Баруунхин охин» (Беласкогой зохёол, 1910, Нью-Йорк), «Хараасгай» (1917, Монте-Карло) болон гурбан нэгэ акттай өөр өөр «Суба», «Анджелика эгэшэ», «Джанни Скикки» гэһэн оперонуудые ниилэдэг «Триптих» (1918, Нью-Йорк) бүтээбэ. Ф. Альфано (1926, Милан) «Турандот» (Карло Гоцциин зохёол, 1921—24) гэһэн Пуччиниин һүүлшын оперые Пуччинни наһа бараһанай һүүлдэ дууһаба.
Бусад
(Бэшэгдэһэн он, газарые хаалтанда тэмдэглэбэ)
Зүүлтэ
Категори:Италиин хүгжэмэй зохёолшод
Априори
Априори (a priori «урдахиһаа») — баруун гүн ухаанда туршалгын баримтагүй, туршалгагүйгөөр үндэһэлһэн юумэ (апостериоридо харша удхатай).
Зүүлтэ
Категори:Гүн ухаан
Катана
Ката́на  — ута (урта) Японой уламжалалта һэлмэ (, дайто:). Шэнэ Япон хэлээр «катана» гэжэ — энэ ямаршье элдэб юлдэ байна һэн юм. «刀» — Японоор уншахада (кунъёми) гарадаг, сино-японоор (онъёми)-то гарадаг байна. Япон хэлэндэ «刀» — иимээ үсгээр (ханзаар) матархай, нэгэ талаһаа хурса юлдэ тодорхойлхо болоно. Матархай, катанын барюул гонзогор шэнги ба катанын һүүл эхэ хурсатай тиимээ загбаритай катана байгаа юм. Иимээ ушараар катаниие хоёр гараараа барихада, катанаар хахалхада (хэршэхэдэ) ба хатхаха эхэ аятайхан, амархан байна.
Түүхэ туужа
XIV зуунай һүүл XV зуунай эхинһээ тати һаа эволюцяар катана юлдэ байгуулагдаһан. XIV зуунай һүүлһээ катана болбол самурайнай үндэһэнэй юлдэ байна һэн юм. Самурайшууд ганса катаниие барижа үмдэжэгүй, катана ба вакидзаси, ( сёто, үгэ үзэг дагаһан «жаахан юлдэ») бариха үмдэдэг байһан. Энэ комбинации (дайсё, . үгэ үсэг дагаһан «томо-жэжэ») гэжэ нэрэтэй.
Катана тухай
Катана болбол — энэ матархай гонзогор шэнги хэбтэй (загбаритай) юлдэ, катанын юлдэнэй эриин урта хоёр бүюү (али) хоёрһаа дээшэ сяку байдааг сяку, хоёр сяку жараад см байна (60,6 см.). Барюулын урта янза бүриин хэбтэй байна. Катанын хүндынь 750-1000 г. байна юм. Эриин урта бол хоёрһаа доошо сяку — энэ вакидзаси, нэгэнһээ доошо — энэ янза бүриин хэбтай (загбаритай) хутаганууд (танто, айкути, хамидаси). Юуншье яамаршье хамаагүй хуй сая гэжэ нэрэтэй юм. Сая хуй гэжэ модоноор, модон лакаар будатайб хийха байха ёһотой. Ганса XX зуунай, хоёр дахи дайнай сагта түмэрөөр хийһэн хуй байдааг, харин тэдгээр баһа модон бүгжэтэй байна.
Сэбэр катана
Сэбэр катаниие олон янза бүриин булад (ган) түмэрнүүдөөр хэдэг бии, баһа катанын үзүүр японой үндэһэнэй технологигоор хатаададаг байна. Тиимээһээ сэбэр (зүб хэһэн) катана дээрэ хатааһан шугам «хамон» гэжэ нэрэтэй байна һэн юм. Иимээ ушараар сэбэр катанага зүб гэжэ олохоб эхэ амархан.
Үйлэдбэрилгэ
Катаниие үйлэдбэрилгэ олон янза бүриин (элдэбтэй) үеһөө бүрэлдэн тогтооно. Заримдаа үйлэдбэриин ажил 2-3 һаранууд үнгэрдэдэг байдаг. Эхилээд булад (ган) тамахаганэ түмэриин зүйлэй хэсэгүүд хамтаа табиад, тэрэнь дээрэ шабаранхиин раствор оруулад, тиигээд үнэһэдээд нэгэн хэсэг болон хүрэтэр хайлуулдаг байна. Хайлуулхада шабаранхиин раствор ба үнэһэн түмэрһээ шлаг абадаг байна. Тиигээд тэр нэгэн болон түмэрэй хэсэг баятараа дабтаадаг юм. Дабтахада энэ түмэрэй хэһэг хабтайлгадаг. Хабтайлаад эбхэдэдэг (нэмэдэдэг) байгаа. Иимээ ажал олон дахин удаа хэдэг юм. Арбадахин удаа хэхэдэ энэ түмэрэй хэһэг 1024 дабхартай болоод байна һэн юм. Хоридохи удаа хэхэдэ 1048576 дабхартай байгаа юм. Тиимэ хадаа бэлэдхэл соо нүүрһэн түрэгшэ адляар хубаарилан, иимээ ушараар эри соо яамаршье хуби хамаагүй хатуу шанар адли байна һэн юм. Тиигээд Булад (ган) тамахагэ түмэрэй зүйлэй блок соо зөөлэн булад (ган) нэмэхэ (оруулха) хахалхада, хэршэхэдэ ба хатхахада эбдэрэгүй түлөө хэрэгтэй һэн юм.
Катанай хубиин нэрэнүүд
Европда түүхэһээ бага зэргэ юлдэнэй хубиин нэрнүүд байгаа — үзүүр, эри, нюрган, толгой, һүүл г.м., — Япондо иимээ нэрнүүд маш эхэ бии.
Жэшээ:
Холбооһон
Категори:Японой соёл
Британи
Британи юрэ гэжэ утхатай:
Британи мүн утхань:
Евклид
Евклид бол 300-аад оной үедэ амидаржа байһан Эртын Грециин нэрэтэ тоогой ухаанша юм.
«Геометриин Эсэгэ» гэгэдэдэг Александрын Евклид Нэгэдүгээр Птолемейн үедэ ( 323—283) амидаржа байгаа. түүниин «Элементүүд» (Στοιχεῖα) ном тоогой ухаанай түүхэдэ хамагай алдартай болоод шухала номуудай нэгэ боложо шадаһан бэлэй. Энэ номдо, үсөөн тооной аксиомада тулгуурилан «Евклидэй Геометри»-ие ( «Евклидова геометрия» ) анха зохёоһон байна. Евклидэй Геометриин, ушар ухаан үндэһэлэлнүүдөөр теоремануудые баталха аргашалал мүнөөдэрэй математикын гол үндэһэн һуури болоһоор байна.
Амидарал
Евклид тухай тэрэнэй шудалгаа шэнжэлгэнэй ажалнуудһаа лэ мэдэдэг болоод тэрэнэй хубиин амидаралай талаар түүхэдэ бараг үгүүлдэггүй. Тэрэ тухай бидэндэ байдаг мэдээлэлнүүдэй ехэнхи хэһэг Проклын болон Александрын Паппуһаа абаһан эшэлэлнүүд байдаг. Евклид Александрын агуу номой санда эдэбхитэй ажаллажа һуралсадаг байһан ба Грецида Платоной Академида һуралсажа байһан байжа магадгүй гээн үзэдэг ажа. Тэрэ хаана түрэжэ, наһа бараһан тодорхойгүй болоод тэрэнэй эсэгые Невкрат гэдэг байһан байха магадалалтай гэжэ бэшэдэг.
Зүүлтэ
Категори:Тоогой ухааншад Категори:Эрдэмтэд
Сахюур
Сахюур (Silicium, Si гэжэ тэмдэглэгдэдэг) — химиин элемент юм. Атомай дугаарынь 14. Оршолон юртэмсын хэмжээндэ наймадахи, дэлхэйн сарсадаста хоёр дахи (хүшэлтүрэгшын дараа) үргэн тархалтатай элемент болоно. Дэлхэйн сарсадасай 25.7% -ые (массын) сахюур бүридүүлнэ.
Сахюурые шэл, цемент, эмнэлигтэ хэрэглэхэһээ гадна, хамагай голынь хахад дамжуулагшын үйлэдбэрилэлдэ үргэн хэрэглэнэ.