cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Хальмаг Улас
ХХ-р зуун
1991 оны 4 сарын 26-нд «Хэлмэгдсэн ард түмнийг цагаатгах тухай» хууль баталжээ. 1991 оны 10 сарын 18-нд «Улс төрийн хэргээр хэлмэгдсэн хүмүүсийг цагаатгах тухай» хууль батлагджээ. Энэ хууль батлагдсанаар дэлхийн хоёрдугаар дайны жүлүүдэд цөллөгдөж зовж шаналсан Халимагуудыг цагаатгах ажил эхэлжээ. 1992 оны 3 сарын 31-нд Бүгд Найрамдах Халимаг Улс ОХУ-ын бүрэлдэхүүнд байгуулагджээ. 1993 оны 4 сарын 11-нд Халимагийн анхны ерөнхийлөгчөөр К. Н. Илюмжинов сонгогджээ. 1993 оны 4 сарын 12-нд Халимаг ерөнхийлөгчийн засаглалтай бүгд найрамдах, өөртөө засах улсын статустай болжээ. 1994 оны 4 сарын 5-нд Халимагт шинэ үндсэн хууль баталжээ. 1995 оны 10 сарын 15-нд К. Н. Илюмжинов хоёр дахь удаагаа Халимагийн ерөнхийлөгчөөр сонгогджээ. Түүний бүрэн эрхийн хугацаа 7 жил. 2000 онд Путин ОХУ-ын ерөнхийлөгч болсоноор ОХУ-ын ерөнхийлөгчийн бүрэн эрхэт төлөөлөгчийн албан тушаал Халимагт бий болжээ. 2005 оны 10 сарын 24-нд ОХУ-ын Ерөнхийлөгч В. В. Путины шийдвэрээр К. Н. Илюмжинов Халимагийн тэргүүний албан тушаалд 5 жилийн хугацаатай томилогджээ. 2009 онд Халимагийн ард түмэн Оросын бүрэлдэхүүнд сайн дураараа нэгдсэний 400 жилийн ойг тэмдэглэжээ. Энэ ойд зориулан Оросын төв банк дурсгалын зоос гаргажээ. 2010 оны 9 сарын 28-нд А. М. Орлов Халимагийн тэргүүний албан тушаалд томилогджээ. Тэрээр 10 сарын 24-нд албан тушаалдаа орсон юм.
1 һарын 28
Нэгэдүгээр һарын 28 — Григориин литын жэлэй 28-дэхи үдэр. Жэлэй эсэн болотор 337 үдэрүүд (үндэр жэлдэ 338-дахи үдэрүүд) үлэжэ байна.
Энэ үдэрэй тэмдэглэлтэ баяр
Категори:Үдэрнүүд
Зүүн Тимор
Зүүн Тимор - Азийн орон болон улас.
Зүүлтэ
Категори:Ази
Хүйтэнэй аймаг
Хүйтэнэй аймаг (Куйту́нский райо́н) — Оросой холбоото уласай Эрхүүгэй можын аймаг. Аймагын түб - Хүйтэн хотай һуурин.
Категори:Эрхүүгэй можо Категори:Хүйтэнэй аймаг
Боохолдой
Боохолдой — хүнэй наһа барахада (ехэнхиинь Эрхүү буряадуудта), һүнэһэниинь боохолдой болоно гэдэг.
Категори:Монголой домог үльгэр
Суринам
Суринам - Америкийн улас.
Категори:Урда Америкэ
Даяанша
Даяанша —
Категори:Буддын шажан
Зөөлэн бэетэн
Зөөлэн бэетэн гү, али дун хорхой (Mollusca) — һээр нюруугүй амитадай хүрээ. Зөөлэн бэетэнэй зүйлнүүдэй тогтоолго олон ном зохёолдо 100 мянганһаа 200 мянган болотор  татагалзана. Россида 2900 оршом зүйлнүүд байна. Энэ хүрээень 9 али 10 ангида хубаагдана, эдэ хоёр ангинууд усадхагдаһан байна. Дун хорхой Дэлхэйн хамаг амидаралай оршон байдалые ашаглаһан: тэнгисэй ба сэнхир уһанай сүнхэрэгүүд, хүрьһэн, газарай-агаарай оршон байдал. Зарим дун хорхой ондоо амитадай саг зуурын гү, али саг үргэлжын шэмэгшэд болоһон.
Ном зохёол
Категори:Амитад
Версаль
Версаль — Парисһаа 18 километр газарта байдаг Франциин хото; 2004 ондо хүнэйнь тоо 86 мянган. Урданай сагта Франциин хашуулай һуудаг газар байһан юм, ехэ гоё Версаль ордон ба сэсэрлигүүдээрээ алдаршаһан хото. Парис коммунын үедэ (1871 он) энэ хотодо Франциин засагай газар байһан юм. Версальда ехэ олон уласхоорондын хэрээ бэшэгүүд баталагдаһан байна. Жэшээлбэл, эндэ 1914 — 1913 онуудта нэгэ талаһаа диилэгшэ гүрэнүүд, нүгөө талаһаа Германи энэ хоёр тала Версалиин энхэ тайбан баталһан байнад.
Зүүлтэ
Категори:Франциин хотонууд
Ветеран
Ветеран (veteranus) — хуушанай алдарта сэрэг хүн; алибаа ажал хэрэгтэ ханамжатайгаар оролдожо хүндэтэ нэрэ алдар олоһон хүн.
Зүүлтэ
Категори:Сэрэг
1 һарын 31
Нэгэдүгээр һарын 31 — Григориин литын жэлэй 31-дэхи үдэр. Жэлэй эсэн болотор 334 үдэрүүд (үндэр жэлдэ 335-дахи үдэрүүд) үлэжэ байна.
Энэ үдэрэй тэмдэглэлтэ баяр
Категори:Үдэрнүүд
1 һарын 29
Нэгэдүгээр һарын 29 — Григориин литын жэлэй 29-дэхи үдэр. Жэлэй эсэн болотор 336 үдэрүүд (үндэр жэлдэ 337-дахи үдэрүүд) үлэжэ байна.
Энэ үдэрэй тэмдэглэлтэ баяр
Категори:Үдэрнүүд
Колумби
Колумби (Colombia), албан ёһоор Бүгэдэ Найрамдаха Колумби Улас (República de Colombia), Урда Америкын улас. Зүүн талаараа Венесуэла, Бразил; , урда талаараа Эквадор, Перу; , баруун хойто талаараа Панама уласуудтай хиллэхэ болон хойто таладань Карибын тэнгис, баруун таладань Номгон далай оршоно. Мүн тус улас уһан хилээр Ямайка, Һаити, Доминиканай Бүгэдэ Найрамдаха Улас, Һондурас, Никарагуа болон Коста-Рика уласуудтай хиллэдэг байна. Газар нютагай хэмжээгээрээ дэлхэйдэ 26-да, Урда Америкэдэ Бразил, Аргентинэ, Перугай дараа 4-дэ ороно. Мүн испани хэлээр зугаалха хүн зонойнгоо тоогоор дэлхэйдэ Мексика, Испаниин дараа ородог томо улас. Ниислэл хото — Богота.
Мүнөөнэй Колумби уласай газар нютагта эртэ сагта Муйска, Куймбаяа, Тайрона зэргэ индейцүүдэй обог аймагууд оршон һуудаг байба. Испанишууд 1499 ондо хүл табиһанаар тэдэнэй колонизациин үе эхилжэ, одоогой Колумби, Венесуэла, Эквадор, Панамын газар нютагые нэгэдхэһэн Шэнэ Гранадын колониин түб Богота болобо.
Зүүлтэ
Категори:Урда Америкэ
1 һарын 30
Нэгэдүгээр һарын 30 — Григориин литын жэлэй 30-дэхи үдэр. Жэлэй эсэн болотор 335 үдэрүүд (үндэр жэлдэ 336-дахи үдэрүүд) үлэжэ байна.
Энэ үдэрэй тэмдэглэлтэ баяр
Категори:Үдэрнүүд
Монголшууд
Монголшууд - уг гарбалаараашъе, уг изагуураараашье, соёлоороошье, хэлэ бэшэгээрээшье, ёһо заншалаараашье нэгэн арад. Монгол, Ород, Хитад уласад ажа һуудаг. Монгол уг изагууртай арадууд хэдэн хуби боложо таһардаг: халха-монголшууд, ойрад-монголшууд, сахар-монголшууд, буряад-монголшууд гэхэ мэтэ.
Категори:Үндэһэтэнууд
Зүблэлтэ Социалис Бүгэдэ Найрамдаха Холбоото Орос Улас
РСФСР 1917 оной 11 һарын 7-до болоһон Октябриин хубисхал һүүлдэ байгуулагдаба. Зүблэлтын Үндэһэн хуулиие 1918 оной 7 һарын 10-да байгуулагдаба. 1922 оной 12 һарын 30-да Зүблэлтэ Социалис Бүгэдэ Найрамдаха Холбоото Украина Улас, Зүблэлтэ Социалис Бүгэдэ Найрамдаха Беларусь Улас, Зүблэлтэ Социалис Бүгэдэ Найрамдаха Закавказ Холбооной уластай суг хамта Зүблэлтэ холбоото уласые байгуулһан.
Зүүлтэ
<references group="~"/>
Категори:Ородой түүхэ
Уругвай
Уругвай (República Oriental del Uruguay) — Америкын улас болон орон. Ниислэл — Монтевидео.
Холбооһон
Категори:Урда Америкэ
Эквадор
Категори:Урда Америкэ
Перу
Перу (República del Perú) — Урда Америкын баруун хэһэгтэ байрладаг бүгэдэ найрамдаха улас юм. Хойто талаараа Колумби, баруун хойто талаараа Эквадор, зүүн талаараа Бразил, зүүн урда талаараа Боливи, урда талаараа Чили уласуудтай хиллэхэ болоод баруун талаараа Номгон далайгаар хүреэлэгдэнэ. Ниислэл — Лима.
Зүүлтэ
Категори:Урда Америкэ
2 һарын 2
Хоёрдугаар һарын 2 — Григориин литын жэлэй 33-дэхи үдэр. Жэлэй эсэн болотор 332 үдэрүүд (үндэр жэлдэ 333-дахи үдэрүүд) үлэжэ байна.
Энэ үдэрэй тэмдэглэлтэ баяр
Категори:Үдэрнүүд
Визэ
Визэ (visere — орожо үзэхэ, эрьехэ или visa — хараха) — орохо гараха гү, али һуухые зүбшөөржэ гадаада паспорт дээрэ табидаг хари гүрэнэй тэмдэг; ямар нага ушартайгаар алба хаагша хүндэ баримта бэшэг үзүүлһэниие гэршэлжэ даарань тэмдэг табилга.
Чили
Чили (República de Chile) - Америкийн улас. Ниислэл — Сантьяго.
Холбооһон
Категори:Урда Америкэ
Визэ
Зүүлтэ
Категори:Баримта бэшэг
Хүйтэн (Эрхүүгэй можо)
Хүйтэн — хотын түхэлэй тосхон, Оросой холбоото уласай Эрхүүгэй можын Хүйтэнэй аймагай засагай захиргаанай түб. Хүйтэн голой Аха мүрэн руу шудхажа ородог адагта һууна.
Газар зүй
Хүйтэн хотын түхэлэй тосхон Орос уласай ниислэл Москва хотоһоо 4868 км, Байгал нуурһаа баруун хойшо 660 км зайда, Ангар мүрэндэ шудхажа ородог Аха мүрэнэй эрьедэ оршдог.
Категори:Эрхүүгэй можо
2 һарын 3
Хоёрдугаар һарын 3 — Григориин литын жэлэй 34-дэхи үдэр. Жэлэй эсэн болотор 331 үдэрүүд (үндэр жэлдэ 332-дахи үдэрүүд) үлэжэ байна.
Энэ үдэрэй тэмдэглэлтэ баяр
Категори:Үдэрнүүд
Үбшэн
Үбшэн гэдэгынь амиды бэе махабадай анатомиин бүтэсэ зүй болон үндэһэн үйлэ ажаллагаа алдагдахые хэлэнэ.
Ангилал
Үбшэные дотор таладань халдабаритай ба халдабаритай буса үбшэн гэжэ 2 ангилдаг.
Холбооһон
Категори:Анагааха ухаан
2 һарын 1
Хоёрдугаар һарын 1 — Григориин литын жэлэй 32-дэхи үдэр. Жэлэй эсэн болотор 333 үдэрүүд (үндэр жэлдэ 334-дахи үдэрүүд) үлэжэ байна.
Энэ үдэрэй тэмдэглэлтэ баяр
Категори:Үдэрнүүд
Ухань
Ухань , Хитад Уласай Хубэй можын ниислэл болон Түб Хитадай эгээн ажаһуугшадай тоо ехэтэй хото юм. Мүн Хань (漢) гэжэ нэрлэнэ. Цзянхань тэгшэ газарай зүүн хэһэгтэ байрлаад, Хүхэ мүрэн болон Хань мүрэнэй нэгэдэн шудхадаг сэгтэ байрлана. Учан (武昌), Ханькоу (漢口) ба Ханьян (漢陽) гэһэн гурбан хотонууд нэгэдээд Ухань бии болобо. Ухань "юһэн можын зам" (九省通衢) гэһэн нэрээр мэдэгдэжэ байгаад олон түмэр зам, харгы ба шоссе дамжуулдаг шухала тээбэриин уулзабари мүн. 1927 ондо Ухань гээд нэрлэгдэжэ 9 100 000 (2006 он) хүн зонтой байгаад 6 100 000 хүн хотын газарта ажаһууна. 1920-ёод онуудта Чан Кайшидэ эсэргүүсэгщэ Ван Цзинвэйн Гоминьдангай ниислэл байгаад мүнөө үедэ Ухань Түб Хитадай улас түрын, эдэй засагай, санхүүгэй, соёлой, тээбэриин түб гэжэ хүлеэн зүбшөөрһэн байна.
Түүхэ
Хуанпи дүүргэдэ хадгалагдаһан Паньлунчэн (盤龍城) гэһэн 3500 жэл үмэнэхи Шан уласай хотын үлэгдэл Хүхэ мүрэнэй ганса нэгэ Шан уласай үеын хотоор мэдэгдэжэ байна. Цинь уласай үедэ Наньцзюньтэ (南郡) агуулжа байгаад, Хань уласай үедэ Цзяньсяцзюнь (江夏郡) болобо. Цинь уласай үедэ Учанцзюнь (武昌郡) гэжэ дахин нэрлэгдэжэ Цзянься можодо засаг захиргаан бии болобо. Мүнөө үеын Учан юм. Тэрэ үедэ мүрэнэй хойто талада Ханьян байгаад, Хүхэ мүрэн дундуур урдадаг газар нютагые Эхир хэрэм (双城) гэжэ нэрлэбэ.
Мүн «Сань-го чжиин» (Гурбан уласай түүхэ) ёһоор, Сунь Цзянь үхэһэн газар юм.
Мин уласай үедэ Учан ба Ханьян хоёр нэрые һолижо Ухань гэжэ нэрлэжэ эхилэнхэй. Мүн Сякоучжэн (夏口鎭) ажаүйлэдбэриин хотоор бии болобо. Сякоу һүүлдэнь Ханькоу (漢口) гэжэ дахин нэрлэгдэбэ. Ханькоу 1858 ондо Тяньцзинь хэрээгээр нээгдэжэ, Франци, Германи, Орос, Япон залгамжа концесси бии болгобо.
Манжын гүрэнэй эсэс үедэ 1853 онһоо 1856 он хүрэтэр Тайпинь буһалгаашадта эсэргүү тэмсэл боложо, 1911 ондо бодоһон Учан буһалгаанай үрэ дүндэ Синьхай хубисхал нособо. 1926 оной 10 һарада, Үндэһэтэн-хубисхалта сэрэг Уханиие добтожо, Учангай, Ханькоугой засаг захиргаанай зүблэл, Ханьянгай засаг захиргаанай зүблэл байгуулба. 12 һарада Учан, Ханькоу, Ханьянгые нэгэдэжэ Ухань гэхые албан ёһоор шиидхэжэ, 1927 ондо Уханиие ниислэлээр хэһэн Гоминьдангай зүүнтэн Ван Цзинвэй засагай газарые (Ухань Үндэһэтэн засагай газар) байгуулһаншье һаа, Нанжингэй Чан Кайшиин дэглэмые эсэргүүсэжэ шадаагүй.
Засаг захиргаанай хубаари
Дэд-можын зэргэтэй Ухань хото 13 дүүргэдэ хубаана:
Зүүлтэ
Категори:Хубэй можо Категори:Хитадай хотонууд
2 һарын 4
Хоёрдугаар һарын 4 — Григориин литын жэлэй 35-дэхи үдэр. Жэлэй эсэн болотор 330 үдэрүүд (үндэр жэлдэ 331-дахи үдэрүүд) үлэжэ байна.
Энэ үдэрэй тэмдэглэлтэ баяр
Категори:Үдэрнүүд
Аршаан
Аглаг һайхан нютагуудтахи аршаан булагуудые ашаглаха, тэдэнэй дэргэдэ амаралтын газарнуудые олошоруулха, шанар һайнтай эмүүдые элбэгжүүлхэ, тиигэжэ улад зоной элүүрые хамгаалха зорилготой хэрэг мүнөө үедэ хүнүүдэй анхарал доро байха ёһотой. Бүхы дэлхэй дээрэ зуугаад мянган янзын эмэй зай байдаг һаань, тэрэнэй 40 хубинь манай ороной эмнэлгэдэ хэрэглэгдэнэ. Нилээд олон зүйлнүүдынь Байгал шадарай, мүн манай эндэхи бусад уулануудаар ургадаг. Гансал Буряад Улас дотор олоной дунда суутай болоһон, шанарынь шалгагдан тодорһон 120 гаран аршаан алдартай булагууд бии. Тэдэнэй 30 гараниинь 20-һоо 75 граадус хүрэтэр халуун уһатай, 7-ниинь гашуун уһатай, тэрэ тоодо «Аршаан» хороортотой булта адлирхуу шанартай, зариманиинь эхүүн, бэшэниинь элдэб эмтэ зүйлнүүдтэй холисолдоһон байдаг. Тэрээгүүр нютагай зон зунай һайхан сагта амардаг, сэнгэдэг, бэеэ аргалдаг байха юм.
Аршаанай гаримууд
Ондоо нютагай аршаанда амархаяа, аргалуулхаяа гарабал, аршаанай ЭЗЭНДЭ нютагай хүнөөр хандажа, бэеэ аргалуулхаяа ерэһэн тухайгаа мэдүүлхэ, зоболонгойтнай гээгдэхые, заатагүй үргэл үргэжэ, гуйха ёһотой гэдэг. Тиимэ хүнэй гэнтэ үгы юм һаа гү, али өөрынгөө нютагай аршаанда гарахадаа өөрөө үргэхэ, мүргэхэ, гуйхада болоно ааб даа. Ушар, байдал ойлгожо, хаража байһан аршаанай ЭЗЭН тогтоожо абахал байха.
Нютагай зондо, мүн Танаар суг амаржа байгшадта хүндэмүүшэ, налархай байха. Нягтаханаар хубсалаад, зохидхоноор бэеэ абажа ябаха. Бэеынгээ ариг сэбэртэ үргэлжэ анхаралаа табижа байха. Эмнэлгын хэрэгээр ерэһэн һаа, бэеэ гамнаха, халуун аршаанһаа гарахадаа дулаалжа, һалхи, хүйтэ абангүй, байрадаа хүрэхые оролдохо. Аршаанһаа буугаад, адагынь долоон хоногой (зарим ушарта 2 – 3 долоон хоног байхадаа болохо) туршада бэеэ тон наринаар гамнаха ёһотой. Иигэжэл аршаанай хүсэн эм болохо ёһотой юм шуу.
Байрлаһан байраяа, тэрэнээ тойроод, мүн аршаанай харьяата газар, илангаяа аршаануудай эхиие бузарлахагүй.
Һуудал байдалайнгаа үлэгдэлнүүдые хаа хамаагүй хаяжа ябахагүй, тэдэниие хаяха тусгаар газар байха ёһотой. Тамхи татадаг һаа, тамхинайнгаа хайрсагууд болон үлэгдэлнүүдые хараһан газартаа хаяхагүй. Тамхиншад, аргатайл һаа, энэ амаралтын үедэ тамхияа орхижо, аршаанһаа бууха зорилго табяад, тэрэ зорилгоёо хүсэлдүүлжэ буубалтнай, бэедэтнай сэгнэшэгүй ехэ бэлэг болохо байгаа.
Амараа, сэнгээ хадаа архитайл байха ёһотой гэжэ бодобол, амаралта гээшые буруу ойлгонот. Архидалга гээшэ аршаанай ЭЗЭДТЭ яабашье һайшаагдахагүй, ямар нэгэн аргаар хатуухан хэһээлтэ ушаруулжа болохо. Тиигээдшье амаралтада, эмнэлгэдэ байһан бэеэ архи уужа хорлохо, тойроод амаржа байһан зондо амар заяа үзүүлэнгүй “хүхихэ” гээшэ буруул даа.
“Аршаан дээрэһээл ондоо тээ хаана сэнгэлтэйб”, – гэһэн бодолоор һальхай ябадал гаргаашад баһал зүб бэшэ байха ёһотой. Энэ ябадалай хойшолон гэжэ байдаг, тэрээн тухай бодожо үзэмөөр лэ даа. Нютаг нютагай аршаанууд тон лэ өөрын, онсо гуримтай байжа болохо. Нэгэл аргаар тэдэ гуримуудые Танда мэдүүлхэ байха, эдэ гуримуудыень тон наринаар сахиха ёһотой.
Аршаантаха — энэ үбһые эдиһэнһээ хордожо үбэшэлхэ адуунда тусахадаа нюдэниинь солиршон, хараа гүлрэн хуруугаа хүргэхэд ш мэдэрхэгүй боложо, дорооһоо бусгаха, таталдаха зэргэ шэнжэ тэмдэг илэрнэ гэжэ хуушсуул ярилсадаг. Үбэшэлһэн болобшо үбһэ эдижэ, уһа ууха ба аршаан үбһэ эдиһэн газар руугаа гүйдэг
Категори:Буддын шажан
Богдо Зонхобо
Богдо Зонхобо (, 1357—1419) — Буддын шажанай шэнэдхэгшэ, Гэлэгба ёһоной үндэһэлэгшэ багша.
Тобшо намтар
Богдо Зонхобын Түбэдэй Амдо һууринда алтан тоонтонь. Эсэгынь нэрэ Тара-Каче Лумбумге. Саг үргэлжэ Манзашэриин зохеол сээжээр уншадаг байһан. Эхэнь – Шинмо Ачей саг үргэлжэ Арьяа Баала бурханай дэлгэрэнгы тарни, һүгэдэн бишэрэн уншадаг байһан. Зургаан хүбүүд сооһоонь Зонхобо дүрбэдэхинь. Тухайлан хэлэбэл, Богдо Зонхобо нэгэн шэнын yдэр, 1357 оной декабриин 25-да алтан дэлхэйдэ мүндэлжэ, түрүүшынгээ алхамаа хэһэн. Гурба наһа гүйсөөд байхадань, эсэгэнь баяр баясхалантайгаар Дондуб Ринчин гэһэн алдартай, Ямандага бурханай эди шэдиие шудалһан, агууехэ ламада эрдэм бэлигээ үргэлжэлүүлхыень үгэбэ.
Долоо наһатай Зонхобо эрдэмээ үргэлжэлүүлхэеэ Түбэдэй Түб морилходоо, багша тээшээ хараад, нюдэнһөө нулимса эжэлyyдгүй дуһаажа байһан. Тиихэдэ Зонхобо нютагаа дахинаа бусахагүйгөө мэдэжэ байгаа… Тэрэ үеэр нютагаархидынь олоороо Һаса ошодог болоһон байжа, бэшэг болон бэлэгүүдые эльгээдэг һэн. Yндэр наһа эдлэһэнэй тэмдэг. Сагаан буурал болоһон эхэнь тархиингаа yһэ хүбүүнтэеэ уулзахын тула эльгээһэн. Тиихэдэнь тэрэнь эхэдээ өөрыгөө тон адляар зураад эльгээбэ. Эхэнь хүбүүнтэеэ уулзаһан мэтэ боложо, гунигаа тарааһан гэдэг… Богдо Зонхобо 32 наһа гүйсэбэ.
Чже Римбүүшэ гэжэ Зонхобыемнай нэрлэдэг болоһон. Тэрэнь һахилайнь нэрэ байжа магадгүй. 1392 ондо Зонхобо Манзашэри бурханай эди шэдииень дүүрэн тэгшээр шудалха шабинь болоһон…1409 ондо Богдо Зонхобо Һасаяа Агууехэ мүргэлэй һайндэр болохо Монлам үдэр бусаа. Шабинарынь Зонхобоео ерэхыень гуйһан байдаг. Шэнэ дасан хиидээ 1410 ондо Гандан гэжэ нэрлэһэн. 1429 оной намар шабинарынь багшынгаа бэеынь һуларжа байһанайнь тэмдэг гэжэ мэдэрбэд… Һаса морилжо залараад, Зонхобо оло дахин Шигэмүни Бурхан багшынгаа урда зальбарһан, олон жэлдэ һургаалайнь хүгжэн дэгжэн һалбархынь тула… Богдо Зонхобо харгыдаа тогтожо, нютагайнгаа Ганданда мүргэл уншалга бүтээбэ. Тиигээд саашаа морилжо ябатарнь, ехэ шанга бурхадай уншалга һайханаар дуулдажа, нүхэд болон шабинарынь иигэжэ хэлсэбэд: «Бурхад Богдо Зонхобыемнай түрэлөө урилжа, Диваажанда залархынь үзэгдэл үзүүлһэн байгаа… Нэгэ үглөөгүүр Чже Римбүүшэ-Зонхобо лама хубсаһаа үмдөөд, наманшалһан зангаараа 25-най үдэр бүтээлдэ орошобо ха. Һүүлдэнь бэеынь тойроод, олон зуланууд бадаржа байһан… Чже Римбүүшэ-Зонхобо 16-тай хүбүүндэл үзэгдэһэн байдаг. 49 хоногойнь зайда тунгалаг хүхэ тэнгэридэ, табан үнгын һолонго яларшаба. Жааханшье һалхин үгы. Тэнгэриһээ нюдэ һаргамаар бурханай сэсэгүүд бороотойгоор сyршэжэ байба. Тиигэжэ Манзашэри бурханай хубилгаан боложо тодорһон… Хэды сагай үнгэрһэн хойно шабинарынь нюдэнһөө эжэлүүдгүй нулимса адхаруулһан, багшаяа һанан һанан хайралһанайнь үзэгдэл. Тиихэдэнь Зонхобо шабинартаа сагаан заани унаһан залараа. Тиигэжэ уйдхарынь тараһан заяатай.
Yндэр гэгээн бодисада Богдо Зонхобо 250 шабинартай, тэдэнэйнь тоодо 1 дугаар Далай Лама бии.
Холбооһон
Категори:Буддын шажан Категори:Ламанар
Виртуоз
Зүүлтэ
Категори:Хүгжэм
Франклин Делано Рузвельт
Франклин Делано Рузвельт (Franklin Delano Roosevelt, МФА ; 1 һарын 30 1882, Һайд-Парк, Нью-Йорк можо улас — 4 һарын 12 1945, Уорм-Спрингс, Джорджи) — АНУ-гай 32-дохи юрэнхылэгшэ, XX зуун жэлэй эхин хахадта дэлхэйн үйлэ ябадалнуудта шухала ажаябуулагша, дэлхэйн эдэй засагай химаралай ба Дэлхэйн хоёрдугаар дайнай үедэ Америкын ударидагша мүн. Түүхэдэ ганса нэгэ хоёрһоо үлүү хугасаа хааһан юрэнхылэгшэ.
Зүүлтэ
Категори:АНУ-ай юрэнхылэгшэд
Гүржи
Гүржи Улас (საქართველო ) — үбэр Кавказай баруун талые эзэлэн оршодог улас юм. Газрай байралалаар Баруун Азиинхи болобошье зарим талаар Дурна Европодо ойртохо тула Евразиин улас орон гэгдэнэ. Баруун талаараа Хара тэнгистэй залгажа, бусад талаараа ОХУ, Азербайджан, Армени, Түрэгтэй газараар хилэлдэг. Ниислэл болбол Тбилиси хото.
Нютаг дэбисхэр — 69,700 км2, 2011 ондо тоосоһоноор хүн зоной тоо — 4,469,200. Энэ ушар диилэнхи олонхи болохо гүржинүүд 83,8%-ые эзэлэдэг болон 6,5%-тай Азери, 5,7%-тай армян үсөөнхи угсаатан ажаһууна. Албан ёһоной гүржи хэлээр хүн зоной 71 % дуугаржа бусад гүржинүүд (12.2 %) мигрел хэлээр дуугардаг гэнэ.
БН Гүржи улас Ази түбиин баруун урда хэһэгтэ Кавказай уулархаг нютагта оршодог. Хойто талаараа Орос уластай, зүүн талаараа Азербайджан, урда талаараа Армени, Түрэг уласуудтай тус тус хилэлнэ. Баруун талаараа хара тэнгисээр хүреэлэгдэдэг.
Ниитэ хүн зоной 69 % гүржи, 9 % армян, 7 % ород, 5 % азербайджан үндэһэтэн байдаг. Тэрэнһээ гадна тус орондо 170 мянган осетин, 100 мянган грек, 50 мянган украин, 30 мянган еврей, 25 мянган курд зэргэ үндэһэтэн яһатан амидардаг. Хилын шанадада тухайлбал Орос, Израиль зэргэ орондо 1 сая гаран гүржинүүд амидардаг. Ниитэ хүн зоной 52 хувь хото һуурин газарта амидарадаг. Дундажа наһалалта эрэгтэй 70, эмэгтэй 75 наһалана.
Нэрэ
Сакартвело гэһэн уласай нэрэ гүржи хэлээр «хамаг Картли» удхатай. Абхаз хэлээр Қырҭтәыла, осетин хэлээр Гуырдзыстон гэдэг. Гүржи гэһэн нэрэ перс хэлэнэй «гүржистан» (گورجیستان) үгэһөө гаралтай. Баруун гүрэнүүдэй хэлэнүүдээр «Georgia» гэһэн нэрэ Гэгээн Георгийн нэрэтэй холбоотой.
Түүхэ
Гүржидэ түүхэдээ олон улас тогтожо байлаа. Оршин сагай Гүржи 11-12-р зуунда IV Давид, Тамара нарын хааншлалын үедэ хэлбэржэһэн. 19-р зуунай эхэндэ Ородой эзэнтэ гүрэндэ хабсрагдажа, Октябриин хубисхалай дараа богони хугасаанда тусгаар тогтоноод 1921 ондо Зүблэлтэд эзлэгдэн Зүблэлтэ Холбооной 15 БНУ-ын нэгэн боложо байба. 1991 ондо тусгаар тогтоножо, түүнһээ хойшо иргэнэй дайн самуунтай байдаг. Гүржи одоо нэгэдэмэл байгууламжатай, юрэнхылэгшын бүгэдэ найрамдаха засагтай түрын хэлбэртэй.
Гүржиин бүрин эрхын Абхази, Үбэр Осети хоёр һүүлшын хэдэн жэлдэ Гүржиин мэдэлһээ Оросой холбоото уласһаа эрхэлһэн газар байдаг. Гэхыдээ тэдэ НҮБ-ын гэшүүд бэшэ болоод Орос Улас мэтын хэдэхэн уласаар хүлеэн зүбшөөрэгдэһэн байдаг.
Түрын байгууламжа
Гүржи улас БН уласай бүтэстэй болоод түрын тэргүүн — юрэнхылэгшэ, засагай газарай тэргүүн юрэнхы һайд байдаг. Хуули тогтоохо дээдэ байгууллага нэгэ танхимтай дээдэ зүблэл, 235 һуудалтай. Юрэнхылэгшэ — уласай аюулгүй байдлыг хамгаалаха яам болон батлан хамгаалаха яамые удирдадаг. Бусад яамые юрэнхы һайд удирдана.
Гүржи улас үйлэдбэри, хүдөө ажахын орон болоод нүүрһэн, зэд, газарай тоһон, гантые зэргэ ашагта малтамалаар баялиг ороншье һаа эдэ ехэ хэмжээгээр олоборилдог. Ган, ширэм, субирмал болобосоруулжа, һуури машина, сахилгаан галта тэргэ, ашаанай машина, бүхэ түрэлэй сахилгаан бараа үйлэдбэрилхэһээ гаднын барилгын материал болон эрдэс бордооной үйлэдбэрилэл ихээхэн хүгжөөһэн. Сай, дарһан, бренди, тамхи зэргэые ехэ хэмжээгээр үйлэдбэрилжэ экспортировалдаг. Голшолон сай, нимбэг («лимонууд»), зүржэ («апельсинууд»), уһан үзэмэй бута («виноград»), улаан буудай («шэниисэ»), кукуруза, хүнэһэнэй ногоо зэргые таряалдаг. Хонин, үхэр, гахайe үсхэжэ үрэжүүлнэ. 1612 км түмэр замтай. 20363 км авто замтайһаа 19038 км хатуу хушалтатай.
Сагай уларил ба ан амитад
Гүржиин сагай уларил халуун ба һэрюун бүһын забсарай шэнжэтэй. Жэлэй дундажа хэм 13 градус. Үндэр уула, тала хээр, нам доро газар зэргэ газарзүйн бүһэшэлэлэй бүхэ онсолиг шэнжые агуулаһан газар нютаг юм. Хамагай үндэр сэг Шхара уула — 5201 м юм. Том голуудта Кура, Риона, Алазани гурбан ороно. Уулархаг нютагаар 600 шахуу мүльһэн гол, олон тооной үзэсхэлэнтэ нуур байдаг. Мүн уулануудай хоорондо үрэжэл шэмэтэй нуганууд байдаг. Эбэрлиг модон, сарса, туулайн бөөрэ, дала модон, далдуу модон, жодоо, гасуур бүхы ой тус ороной нютаг дэбисхэрэй 37 хубиие эзэлнэ. Сэсэгтэ ургамалай 4.5 мянган түрэл зүйлтэй. Зэрлиг үхэр, янгир, баабгай, буга, боро гүрөөһэн, шэлүүһэн зэргэ ан амитадһаа гадна олон зүйлэй шубуун, могой тааралдадаг.
Түүхэ соёлой дурасхал
Мцхетиин сүмэ (I зуун), Сиониин согшэн дуган (V зуун), Тбилисидэхи Давидай сүмэ (VI зуун), Сухумидахи Диоскурай уһан доорхоо балгаһан, Горидохи И. В.Сталинай гэр музей, Пицундедахи эртын нараһан түгэлэй үлдэсэ зэргэ һонирхолтой анхаарал татахуйсэ газарууд олон байдаг. Гадаадын зуулшад Гүржиин тааламжтай уур амисгал, үзэсгэлэнтэй байгаали, далайн хаялга, үндэһэнэй хоол зэргэтэ дуратай. Ирагуу найрагша Шота Руставели, зохёолшо гүн ухаантан И.Чавчавадзе, Д.Гурамишвили, Гурам Панжикизе зэргэ нэрэ суутай арад зон Гүржиин арад түмэнэй дундаһаа түрэжэ гараһан юм.
Холбооһон
Категори:Азиин уласууд Категори:Европын уласууд
2 һарын 5
Хоёрдугаар һарын 5 — Григориин литын жэлэй 36-дэхи үдэр. Жэлэй эсэн болотор 329 үдэрүүд (үндэр жэлдэ 330-дахи үдэрүүд) үлэжэ байна.
Энэ үдэрэй тэмдэглэлтэ баяр
Категори:Үдэрнүүд
Версалиин хэрээ
Версалиин хэрээ — 1914—1918 онуудта болоһон Дэлхэйн нэгэдүгээр дайниие эсэслэһэн уласхоорондын хэрээнүүд. Эдэ хэрээнүүдые нэгэ талаһаа Ехэ Британи, Франци, Итали болоод холбоотонтойгоо, нүгөө талараа Германи, Австри, Унгар баталһан байнад. Версаль гэжэ хотодо (6 һарын 28, 1919 он) Германитай, Сен-Жермендэ (9 һарын 10, 1919 ондо) Австритай, Трианондо (6 һарын 4, 1919 ондо) Унгартай, Нейдэ (11 һарын 27, 1919 ондо) Болгаритай ба Севрдэ (8 һарын 10, 1920 ондо) Түрэгтэй хэһэн байна.
Версальска хэрээгэй ёһоор Германи болбол урид буляан абаһан газарнуудаа ба колонинуудаа диилэгшэ гүрэнүүдтэ бусаажа үгэхэһөө гадна сэрэгэй хүсэ зэбсэг бэлэдхэ, бариха эрхээ хизаарлагдаба. Гэбэшье, Германида хубисхал тэмсэхэ тула сэрэгэй-сагдаагай хүсэнүүд үгтэһэн юм. Эдэ хэрээнүүдэй ёһоор олон уласуудай хилэ хизаарнууд һэлэгдэн, Европын карта нилээд ондоо болобо. Диилэгшэ гүрэнүүд болбол уласхоорондын бүхы системые эдэ хэрээнүүдые баримталан тогтоохо һэдэлгэтэй байгаа. Теэд, эна һэдэлгэнь шэнээр тогтоһон байдалые хангаажа шадаагүйһөө гадна, империалис зүршэлдөөнүүдые үшөө үлүүгээр шангаруулжа, шанэ дайн дажарые алгасашагүй үүдхэхэ болобо.
Зүүлтэ
Категори:Дэлхэйн нэгэдүгээр дайн
Виктор Гюго
Виктор Гюго (Victor Marie Hugo; 1802 оной 2 һарын 26, Безансон — 1885 оной 5 һарын 22, Парис) — бол Франциин уран зохёолшо, саг үеынхи шүүмжэлэнги асуудалые тусгаһан зүжэгэй ба хөөрөөнэй зохёолуудаараа франциин уран зохёолые шэнэ дээдэ шатада гаргаһан алдартай зохёолшо байба.
Бага наһа
Тэрэ Наполеоной армиин генерал, бүгэдэ найрамдаха үзэлтэй хүнэй хүбүүн байһан абажа тэрэниие дүнгэжэ арбан наһатайдань эсэгэ эхэ хоёрынь һалажа, Гюго эхынхи гар дээрэ тэнжээһэн. Бурбоной удамайхиниие һохороор шүтэдэг католик шажанта эхэнь хүбүүнээ хаанта засагые талархаха үзэлээр хүмүүжүүлһэн байна. Тэрэ гэгээн Людовигэй лицей һургуулида һуража байха үеһөө шүлэг оролдожо, классицизмын дэгээр бэшэһэн магтаал шүлэгээрээ уран зохёолой уралдаанда түрүүлэжэ байгаа. Гюго «Магтаал ба бусад шүлэгүүд» (Odes et poésies diverses, 1822) анхын эмхэдхэл номоо хэблүүлжэ, Франциин хүрэнгэтэнэй хубисхалые эсэргүүсэн 1793 ондо бодожо тэмсэһэн тайжанар, сүмэ хиидэйхин, мүн Бурбоной удамай хаашуулай үеэ магтан һайшааһаниинь изагууртан дээдэһын дунда тэрэнэй нэрэеэ алдаршуулжа, XVIII Людовик хаан Гюгодо мүнгэн шагнал олгожо байба. Хаанта засагые талархаха энэ һанаа тэрэнэй «Исландиинхин Ган» (Han d’Islande, 1823), «Бюг-Жаргаль» (Bug-Jargal, 1826) зэргэ түрүүшын романуудташье шэнгэжэ ороһон юм.
Театрын түлөө бэшэһэн зүжэг
Францида Бурбоной удамайхи засаг ноёрхолые эсэргүүсэһэн тэмсэл хүдэлөөн үрнижэ байһан 1820-оод оной һүүлшын үеһөө Гюго өөрын хуушан үзэлһөө хүндыржэ эхилһэниинь 1827 ондо бэшэһэн «Кромвель» (Cromwell) зүжэгэйхи гол баатараар Англиин хүрэнгэтэнэй хубисхалай ударидагшые гаргаһанһааньшье харагдадаг. Гэбэш Франциин уран зохёолой саашадай хүгжэлэй хубида, мүн Гюгогой уран бүтээлэй тухайдашье уг зүжэгһөө үлүү, энэ зүжэгэй Үмэнэдхэл үгэ шухала юм. Үмэнэдхэл үгэдөө классицизмын гоо зүйн үеэ үнгэрөөжэ улиг болоһон хатуу шанад дүрэм журамые халахые уряалан, гэжэ бэшэһэн байдаг. Тэрэ классицизмын гоо зүйн «гурбан нэгэдэлэй» онол, уран зохёолые олон түрэл зүйл болгон зааглажа тусгаарлаһан журам дүрэмые буруушаан гэжэ бэшэбэ. Гюго романтизмын энэ заршамаа «ирагуу найрагай хамагай дээдэ, түгэс түгэлдэр түрэл» гэжэ үзэдэг байһан зүжэгэй түрэл зохёол дээрэ хэрэгжүүлхые шухалашалжа байба. Энэнь тэрэнэй «Эрнани» (Hernani, 1829), «Марион де Лорм» (Marion de Lorme, 1831), «Хаан зугаасажа байна» (Le roi s’amuse, 1832), «Рюи Блаз» (Ruy Blas, 1838) зэргэ зүжэгһөө харагдана. Зохёолшо «Эрнани» зүжэгээ хэблүүлхэдээ үмэнэдхэл үгэдэнь: «Уран зохёолой эрхэ сүлөө бол улас түрын эрхэ сүлөөгэй түрэһэн охиниинь мүн» гэжэ бэшэбэ.
Зохёолгын орьёл үе
1830-аад оной үедэ Гюго «Намарай набшаһан» (Les Feuilles d’automne, 1831), «Бүрэнхы үеын дуунууд» (Les Chants du crépuscule, 1835) зэргэ шүлэгэй түүбэриһөө гадна «Нотр Дам сүмын бүгтэгэр» (Notre Dame de Paris, 1831) гэхэ олондо алдаршаһан түрүүшын романаа бэшэһэн юм. Гэбэш 1830-аад оной эсэс, 1840-өөд оной эхеэр Францида хубисхалта хүдэлөөн татаржа байһан үеэр Гюго улас түрын амидаралһаа хүндыржэ, «Туяа ба һүүдэр» (Les Rayons et les Ombres, 1840) ирагуу найрагай эмхэдхэл хэблүүлжэ, үмэнэдхэл үгэдэнь «… ирагуу найрагша хүн улас түрын тэмсэлэй гадна байха ушартай…» гэжэ мэдэгдэһэн байна.
1840-өөд оной хоёрдугаар хахадһаа Европо дахинда хубисхалта хүдэлөөн үрнижэ, Францида 1848 оной хубисхал гараһаниинь Гюгое дахяад улас түрын тэмсэлдэ татан оруулһан байна. 1851 ондо Луи Бонапарт түрын эрьелтэ хэжэ, Хоёрдугаар эзэнтэ улас тогтооходо Гюго бүгэдэ найрамдаха уласай талада бататай зогсон, хэблэлээр болон Үндэһэнэй хуралай подиум дээрэһээ түрын эрхые булаан авагшадые хайра найрагүй шүүмжэлжэ байба. Тэрэ 1852 ондо аргагүйдэжэ, газаада дүрбэн гарахада хүрэһэн ажа. Хилын шанада гараһан хойноо III Наполеоной адал балмад ябадалые шүүн буруушааһан «Нэгэн гэмтэ хэрэгэй түүхэ» (Histoire d’un crime, 1852) ном, «Багахан Наполеон» (Napoléon le Petit, 1852) улас түрын шоглол зохёол, «Үһөө» (Les Châtiments, 1853) зэргэ улас түрын хилэнтэ шүлэгэй эмхэдхэлээ бэшэбэ. Хүнэй нютагта хөөгдэжэ туугдаһан арбан юһэн жэл бол Гюгогой уран бүтээлэй орьёл үе байба. Тэрэ энэ хугасаада «Шоодборинар» (Les Misérables,1862), «Зоригто далайшад» (Les Travailleurs de la Mer, 1866), «Энеэгшэ хүн» (L’Homme qui rit, 1869) зэргэ ниигэмэй һэдэбтэй шэлдэг һайн романууд, ирагуу найрагай хорин табан жэлэйнь тайлан болоһон «Бисалгал» (Les Contemplations, 1856) гэхэ хоёр боти шүлэгэй түүбэреэ ниитэлүүлһэн юм. III Наполеоной эзэнтэ улас баларан унаһанай дараа Гюго Францида бусажа ерэхэдэнь пруссиинхи сэрэгүүд Парисай хаяанда ерээд байгаа. Гюго 1870—1871 оной үбэл пруссиин сэрэгүүдтэ бүһэлэгдэһэн Парис хотоноо үбэлжэхэдөө улас үндэһэтэн, ниислэл хотоо хамгаалан тэмсэхые уряалһан ухуулха хуудаһан, уряалга бэшэжэ тараан, жаран юһэн наһатай үбгэн зохёолшо өөрынгөө хүрэтэр сэрэгтэ бүридхүүлжэ байгаа. Гюго 1874 ондо Якобиншуудай тэмсэлые дүрсэлэн үзүүлһэн «Юрэн гурбадугаар он» (Quatrevingt-treize) романаа бэшэһэн юм. Тэрэ наһан бүри үндэр болоһон хойноо «Хүгшэн аба болохо эрдэм» (L’Art d'être grand-père, 1877) шүлэгэй түүбэри, «Үе үеыхи домог» (La Légende des siècles) гэхэ гурбан хэһэг бүхы (эхинэйхинь 1859, дундахинь 1877, һүүлшын хэһэгынь 1883 ондо хэблэгдэһэн) хуушан яряа, домогой субарал бүтээлээ бэшэһэн байна. Виктор Гюгогой ирагуу найраг, хөөрөөн ба зүжэгэй зохёолынь Европо дахинай уран зохёол, уралигта үлэмжэ нүлөө үзүүлһэн байна.
Холбооһон
Категори:Намтар Категори:Франциин зохёолшод
2 һарын 6
Энэ үдэрэй тэмдэглэлтэ баяр
Категори:Үдэрнүүд
Сэрэгэй даалгабари
Сэрэгэй даалгабари — ямар нэгэ даабаритайгаар хари гүрэндэ эльгээһэн бүлэг сэрэгэй хүнүүд.
2 һарын 7
Хоёрдугаар һарын 7 — Григориин литын жэлэй 38-дэхи үдэр. Жэлэй эсэн болотор 327 үдэрүүд (үндэр жэлдэ 328-дахи үдэрүүд) үлэжэ байна.
Уһан далайн сэрэгэй бааза
Уһан далайн сэрэгэй бааза — сэрэгэй онгосонуудай байха, заһалга хүүлхэ ба дайсанай добтолгоһоо хаана хаанаһаа элдэб зэбсэгүүдээр хамгаалагдаһан тусхай бүхэжүүлһэн боомто порт. Империалис гүрэнүүд иимэ портнуудые ходо барижа байдаг.
Зүүлтэ
Категори:Уһан далайн сэрэгэй флот
2 һарын 8
Хоёрдугаар һарын 8 — Григориин литын жэлэй 39-дэхи үдэр. Жэлэй эсэн болотор 326 үдэрүүд (үндэр жэлдэ 327-дахи үдэрүүд) үлэжэ байна.
Энэ үдэрэй тэмдэглэлтэ баяр
Категори:Үдэрнүүд
Цзыбо
Зүүлтэ
Категори:Хитадай хотонууд
Буряад Уласай түрын дуулал
Буряад Уласай түрын дуулал «Буряад Уласай гүрэн түрын гимн тухай» хууляар бэшэгдэдэг. Тус Хуули Буряад Уласай гүрэнэй албан ёһоной һүлдэ тэмдэг, тэрэнэй хүгжэм найруулга, түрын дуулал, тэрэнэй удха, хуули ёһоной зэргэ, ёһо cooнь гүйсэдхэхэ гурим тогтоогдог. Буряад Уласай Үндэһэн Хуулиин 107 зүйлэй ёһоор Д.З. Жалсараевай үгэ дээрэ хүгжэм найруулагша А.А. Андреевэй «Эхэ нютаг тухай» дуунай үндэһэн дээрэ бэшэгдэһэн Буряад Уласай түрын дуулалын хүгжэмэй найруулга ба үгэнүүдынь баталха, 2-дохи хабсаргалтын ёһоор. Буряад Уласай түрын дуулал оркестрэй, хоорой, оркестр хор хоёрой, үгы гэбэл ганса хүнэй ба хүгжэмэй зэмсэг дээрэ гүйсэдхэжэ болодог. Тиихэдэ абяа буулгаха миндаһа хэрэглэжэ болоно. Хүгжэмэй зэмсэг дээрэ нэгэ бадаг гүйсэдхэжэ болоно. Буряад Уласай гимн тус хууляар баталагдаһан буряад ба ород хэлэнүүд дээрэ дуунай үгын ба хүгжэмэй ёһо соо гүйсэдхэгдэдэг.
Буряад Уласай түрын дуулалын олоной үмэнэ зэдэлхэдэ, байгшад бодоод байдаг, эрэгтэй хүнүүд – малгайгаа абадаг.
Хилын саана албанай арга хэмжээ үнгэргэхэдөө, Буряад Уласай түрын дуулал гүйсэдхэлгэ ошоһон гүрэн хараада абан ба тус хуули дээрэ үндэһэлэн Буряад Уласай Правительствын тогтооһон дүримэй ёһоор бэелүүлэгдэдэг.
Буряад Уласай түрын дуулал гүйсэдхэхэдэ, тогтоогдоһон эрилтэнүүдые дүүргэлгын хойноһоо харюусалга тус арга хэмжээ үнгэргэһэн гүрэнэй засагай зургаанай ба нютагай өөһэдын хүтэлбэриин зургаанай, эмхинүүдэй хүтэлбэрилэгшэд даадаг.
Буряад хэлэн
Хүгжэмынь Анатолий Андреевэй. Үгэнь Жалсарайн Дамбын (Дамба Жалсараевай).
Үнгын дайдаар, хангай тайгаар нэмжыгшэ Үлзы Буряад – манай нангин үлгы. Сэлмэг сарюун, сэнхир номин шарайшни Сэдьхэлдэмнай хэзээдэшье зулгы.
Эрхим хангал санзай шэнги агаарташ Эршэ хүсөө элсүүлэнгүй яалайб! Эмтэй домтой мүнхын уһан аршаандаш Эльгэ зүрхөө хүртүүлэнгүй яалайб!
Холын замда эхын ёһоор юрөөжэ, Хүмүүн зондоо хэтын жаргал хүсөөш. Саяан уулын сэлгеэн амяар арюудхан, Байгал далайн гэгээн долгёор сүршөөш.
Шэрүүн сагһаа сусархагүйл хэзээшье Шинии заяан, шинии үндэр харгы. Эбтэй дорюун бүлын ёһоор жаргыш даа, Энхэ Буряад – манай нангин үлгы!
Нангин үлгы!
Ород хэлэн
Музыка Анатолия Андреева. Слова Дамбы Жалсараева.
Таежная, озерная, степная,
Ты добрым светом солнечным полна.
Цветущая от края и до края,
Будь счастлива, родная сторона.
Брусничный дух, черемухи дыханье,
Лилового багульника настой.
Я не дышу, а пью благоуханье
Моей земли, равнинной и лесной.
Прими, земля, сыновнее спасибо,
Святой водой Аршана угости,
Чтоб я обрел невиданную силу
Для дальнего нелегкого пути.
С тобой, земля, мы слиты воедино,
Моею стала и судьба твоя.
Любимая Бурятия моя!
О, мать земля!
Холбооһон
Категори:Буряад Улас
2 һарын 10
Хоёрдугаар һарын 10 — Григориин литын жэлэй 41-дэхи үдэр. Жэлэй эсэн болотор 324 үдэрүүд (үндэр жэлдэ 325-дахи үдэрүүд) үлэжэ байна.
Энэ үдэрэй тэмдэглэлтэ баяр
Категори:Үдэрнүүд
Янгон
Янгон (ရန်ကုန်), Мьянмада эгээн томо хото болон эртын ниислэл, Янгон аймагай засаг захиргаанай түб. Англиин эзэрхэгшэдэй нэрэнь Рангун байгаашье һаа, уласай нэрые Бирмаһаа Мьянмаар һэлгээд хотые баһа дахин нэрлэбэ. Хотын нэрэ дайнай эсэс ба энхэ тайбан гэжэ удхатай. Талмайнь 598,75 км2байгаад, ажаһуугшадай тоонь 2010 ондо 4 348 000 хүн байгаа.
2005 оной 11 һарын 7, Мьянмын засагай газар Янгонһөө нүүжэ, 2006 ондо ниислэлые Янгонһоо нүүлгэн Нейпьидодо түбхинүүлбэ.
Янгоной хотын инфраструктурань ондоо Зүүн-урда Азиин уласуудһаа бага хүгжөөһэн. Мүнөөдэрэй Янгон Зүүн-урда Азида эгээн олон колониин үеын байра байшантай магадгүй. Үнгэрһэн 20 жэл түб гудамжа ба Янгоной хотын дүүргэдэ олон дабхарта гэр ба аралжаанай байранууд барижа заһабарилагдаһаншье һаа, диилэнхи хубиин дахуул хотонуудынь ходо ядуу байна.
Газар зүй
Янгон доро газар Мьянмын Янгон ба Пегу мүрэнэй нэгэдэжэ шудхадаг сэгтэ байрлажа Моутама буланһаа 30 тухай км зайда байна.
Уларил
Янгон Кёппенэй уларилай ангилалда тропик мусон уларилда агуулна. Хото 4 һараһаа 11 һара хүрэтэр ута борооной уларил ба 12 һараһаа 3 һара хүрэтэр харисангы богони, хуурай уларилай шэнжэ шанартай. Аадар бороо ехэбшэлэн борооной уларилда ерэдэг ушар дээрэһээ Янгониие халуун ороной муссон уларил гэжэ ангилжа болно. Жэлэй турша температура томо хубилалтагүйгөөр дундажа температура 29-36 ° C, дундажа бага температурань 18-25 ° С юм.
Түүхэ
Янгон VI зуун жэлдэ доро газар Мьянмые эзэлһэн монуудай Дагон (Dagon) нэрээр баригдаа һэн. Дагон Шведагон субраган тойрондо байһан бишыхан һуурин байгаа. 1755 ондо Алаунпайя хаан Дагониие эзэлһэнэй һүүлдэ Янгон гэжэ дахин нэрлэжэ Дагоной ойро һуурин байгуулба.
Британиин эзэнтэ гүрэн Нэгэдүгээр Англи-Мьянма дайнай үедэ Янгониие эзэлһэн һүүлдэ бусажа үгөө. 1841 ондо хото түймэртэ шатажа, һүйдхэгдэн хооһорбо.
Британиин эзэнтэ гүрэн 1852 оной Хоёрдугаар Англи-Мьянма дайнай үедэ доро газарай Мьянма бүхэлеэр эзэлһээр Янгониие өөрынгөө аралжаанай ба улас түрын түб болгобо. Сэрэгэй инженер Александр Фрейзерэй дизайнай һуурида британишууд адагта кварталнуудай гүльмын янзатайгаар шэнэ хотые бариба. Зүүн зүгтэ Пазундонг Крик, урда ба баруун зүгтэ Янгон мүрэн тэрэнэй хилэ заха байгаа. Янгон 1885 ондо Гурбадугаар Англи-Мьянма дайнай үедэ Британи уулын Мьянмые эзэлһээр Британиин Бирмын ниислэл болобо. 1890-ээд он хүрэтэр Янгоной хүн зон олошоржо Кандоги нуур ба Инья нуурай хойто талада аралжаан хүгжэһэн баян хотын захые бариба. Мүн британишууд Рангун юрэнхы эмнэлгын газар ба Рангун ехэ һургуули гэхэ мэтые байгуулба. Колониин үедэ Янгон үргэн нуур ба сэсэрлиг, мүнөө үеын байра байшан ба уламжалалта модон байшаниие ниилээд «Дурнын сэсэрлиг хото» гэжэ нэрлэбэ. XX зуун жэлэй эхин хүрэтэр Янгоной олониитын үйлэшэлгэ, хотын инфраструктура Лондон адли байһан юм.
Дэлхэйн хоёрдугаар дайнай урда Янгоной 500 мянган хүн зоной 55% тухай энэдхэгүүд байгаад бирманшууд миин гурбанай нэгэ хуби байгаа. Каренүүд, хитадууд ба британишууд гэхэ мэтэ үлдэһэн хубиие эзэлжэ байгаа.
2 һарын 9
Хоёрдугаар һарын 9 — Григориин литын жэлэй 40-дэхи үдэр. Жэлэй эсэн болотор 325 үдэрүүд (үндэр жэлдэ 326-дахи үдэрүүд) үлэжэ байна.
Янгон
Зүүлтэ
Категори:Мьянма
2 һарын 9
Энэ үдэрэй тэмдэглэлтэ баяр
Категори:Үдэрнүүд
Сэрэгэй талын шүүхэ газар
Сэрэгэй талын шүүхэ газар — дайнай үедэ байгуулдаг тусхай, зэбсэгтэй хүсэнэй эмхидхэгдэһэн шүүхэ газар.
Зүүлтэ
Категори:Сэрэг Категори:Шүүхэ газар
Хубисхал
Хубисхал гээшэ засаг журамай гү, али байгуулгын дүримдэ гэнтэ хубилалта юм. Хубисхал гэжэ юрэнхыдөө ниигэмэй, улас түрын системэдэ хубилалта удхатайгаар хэрэглэхэдэгшье һаа, эдэй засаг, соёл, үзэл бодолго гэхэ мэтэ янза бүриин һалбарта гэнтын хубилалтануудые хубисхал гэгдэнэ.
Хубисхал юрэнхыдөө ниигэмэй журамда гү, али улас түрын системэдэ хубилалта гэжэ удхатай. Нью-Йоркын ехэ һургуулиин профессор Джефф Гудвин хубисхалтын онсолигынь иигэжэ тайлбарилна: «Мүнөөгэй улас гүрэн гү, али засаг журамда эсэргүүсэдэг хуули ёһонһоо гадна, хүсэрхылэл гэхэ мэтэ арга замаар улас гүрэниие гү, али засагые унагаажа шэнэ засагые байгуулдаг массын ниигэмэй хүдэлөөниие хубисхал гэнэ... Энэһээ гадна, хубисхал гээшэ энгын массын хүдэлөөн ба дэглэмэй хубилалта бэшэ аад, улас түрын, эдэй засагай, ниигэмэй, соёлой гэнтэ үндэһэн хубилалтада хүргэнэ».
Улас түрын бодолгын хубисхал болон ниигэм эдэй засагай хубисхал болбол социологи, политологи, түүхэ гэхэ мэтэ ниигэмэй эрдэм ухаанай шэнжэлэлэй асуудал мүн.
Зүүлтэ
Категори:Хубисхалнууд Категори:Түүхэ Категори:Улас түрэ
Мэдээсэл
Мэдээсэл гээшэ ямар нэгэн үйлэ хэрэг тухай аман, бэшэг, тэмдэг гэхэ мэтэ арга замаар дэлгэрэнгы мэдээсэхэ ябаса, зүйл мүн. Жэшээлбэл, хэлэн, валюта, хуулиһаа байгаали соохи гэрэл, шэмээн, мэдэрэл, гормон хүрэтэр гэхэ мэтэ зүйлнүүдые мэдээсэл гэжэ үзэжэ болоно.
Категори:Мэдээсэл
2 һарын 11
Энэ үдэрэй тэмдэглэлтэ баяр
Категори:Үдэрнүүд
Уһан далайн сэрэгэй флот
Уһан сэрэгэй флот — улас гүрэнэй бүхы зэбсэгтэй хүсэндэ багтаһан ба далай дээрэ дайлалсахаар зорюулһан сэрэг. Уһан сэрэгэй флот болбол үндэһэтэнэй улас түрын бодолгые зорилгонуудые бэелүүлхын тула байдаг: колонинуудые гарһаан алдахагүй ба элдэб наймаанай хэрэгүүдые эзэмдэхэ г. м. Мүнөө сагай уһан сэрэгэй флодто иимэнүүд онгосонууд байдаг: уһан дээгүүр ябадаг онгосонууд (линиин онгосонууд, крейсернүүд, тральщигууд, ниидэхэ онгосо тээбэрилэгшэ, миноносцууд ба бусад); эдэ болбол далай дээрэхи байлдаанда ба хуурай газарай армида туһалалсадаг, ехэ онгосонуудые гэмтээхэ зорилготой элдэб янзын шунгагша онгосо.
Зүүлтэ
Категори:Сэрэг Категори:Уһан далайн сэрэгэй флот
2 һарын 12
Хоёрдугаар һарын 12 — Григориин литын жэлэй 43-дэхи үдэр. Жэлэй эсэн болотор 322 үдэрүүд (үндэр жэлдэ 323-дахи үдэрүүд) үлэжэ байна.
Энэ үдэрэй тэмдэглэлтэ баяр
Категори:Үдэрнүүд
1773—1775 оной Таряашадай дайн
1773—1775 оной Таряашадай дайн (мүн Пугачёвой буһалгаан), Орос түүхэдэ Эжэл шадар нютагай, Урда Ураалай ба Баруун Сибириин эгээн томо арадай хүдэлөөн. Буһалгаанай ушарнуудай дунда феодалис дарлал, зүүн-урда нютагуудай хүнэй эрхые зүршэлгэ, Башкортостанай колонизацилга. Казагууд, ород таряашад, башкирнууд, мүн хальмагууд, марийнууд, мишарнууд, мордванууд, татарнууд, удмуртууд, чувашууд хабаадалсаба. Өөрөө эзэн хаан III Пётрын дүрэдэ тоглоһон Емельян Пугачёв буһалгааниие ударидаба. Буһалгааниие ударидахын түлөө Нюуса зүблэл (И.Н. Зарубин, Идеркай Баймеков, Кинзя Арсланов, Д.С. Лысов, А.А. Овчинников, А.П. Перфильев, Садык Сеитов, И.А. Творогов, И.П. Федулев, Ф.Ф. Чумаков, М.Г. Шигаев гэхэ мэтэ ороһон зүблэхэ байгуулга) ба Сэрэгэй коллеги (гүйсэдхэхэ эмхи) бии болгобо.
Таряашадай дайнай ябасада хэдэн буһалгаанай гуламтанууд бии болобо: Яигэй гү, али Бердскын (1773 оной 11 һара — 1774 оной 4 һара; түбынь — Бердской слобода; Пугачёвой ударидаһан), Уфын (1773 оной 11 һара — 1774 оной 3 һара; Чесноковка тосхон; Зарубин, Каскын Самаровой ударидаһан), Доодо-Яигэй (1773 оной 12 һара — 1774 оной 5 һара; Яицкий городок; Перфильев, М.П.Толкачёвой ударидаһан), Самара-Эжэлэй (1773 оной 12 һара — 1774 оной 5 һара; Бугурусланская слобода, Бузулукскын бэхилэлтэ; Абдрашит Аитов, И.Ф.Арапов, Ф.И.Дербетевэй ударидаһан), Осинск-Сарапульскын (1773 оной 12 һара — 1774 оной 6 һара; Оса; Абдей Абдуллов, Батыркай Иткинин, П.Вязововой ударидаһан), Мензелинскын гү, али Доодо-Камын (1773 оной 12 һара — 1774 оной 3 һара; Бекбов, Касево ба Сарсазар тосхонууд; Каранай Муратов, В.И.Торнов ударидаһан), Екатеринбургын (1773 оной эсэс — 1774 оной 3 һарын дунда; Шайтанскын заводы, И.Н.Белобородовой ударидаһан), Исетскын (1774 оной 1-3 һара; Златоустын завод, Кыштымскын заводууд, Челябинскын хэрэм; И.Н.Грязнов ударидаһан), Красноуфимскын-Кунгурскын (1774 оной 1-2 һара; Красноуфимскын хэрэм, Пермиин можын Старый Посад һуурин; Канзафар Усаев, И.С.Кузнецов, Салават Юлаев ударидаһан). Буһалгаанай түбүүдтэ томо зэбсэгтэ бүлэгүүд: корпус, войско (арми) бии болоно. Гол зэбсэгтэ бүлэгүүд дунда 25—30 мянган хүнтэй Гол буһалгаанай сэрэг, 15 мянган хүнтэй Зарубинай сэрэг, 12 мянган хүнтэй Каранай Муратовой сэрэг, 5 мянган хүнтэй Салават Юлаевэй сэрэг байгаа.
Дайнай ябаса
Таряашадай дайниие гурбан үедэ хубаагдана :
Түрүүшын үе (1773 оной 9 һара — 1774 оной 4 һара)
1773 оной 9 һарын 17-до яигэй казагууд Бударинскын бэхилэлтэһээ Яицкий городокто ерэһэнэй һүүлдэ Таряашадай дайн эхилбэ. 9 һарын 27-до Пугачёвой ударидалга дорохи сэрэгэй таһаг (800 хүн оршом) Х.Х.Биловой бүлэгые (400 хүн үлүү) бута сохёод, Татищевын хэрэмые абаа. 11 һарын 5 -да буһалгаашадай сэрэг Оренбург хотые бүһэлбэ. 11 һарын 6—9-дэ Бугульмын можын Юзеево һуурин оройдо Зарубинай, Идеркай Баймековой, Кутлугильда Абдрахмановой, Овчинниковой, А.Т.Соколовой ударилга доро буһалгаашад (2000 хүн оршом) Карай удридаһан засагай газарай сэрэгүүдые (1700 хүн оршом) илаба. 11 һарын 10 Биккулово тосхон ойродо башкир-мишар бүлэг (1200 хүн) буһалгаашадта ниилэбэ. 11 һарын 13-да Оренбургын тойрондо добтологдожо плендэ абтаһан П.М.Чернышёвой бүлэгэй (1200 хүн оршом) нэгэ хэһэг буһалгаашадта ниилэбэ. 11 һарада Уфа хото, 12 һарада Мензелинск ба 1774 оной 1 һарада Елабуга ба Кунгур, 2 һарада Шадринск бүһэлэгдэбэ. Буһалгаашад олон бэхилэлтые бүһэлэн абаа: 11 һарада — Бакалинскын, Борскын, Бузулукскын, Ильинскын, Нагайбакскын, Табынскын хэрэм, 12 һарада — Заинск, Оса, Самара, Сарапул, Чебаркульскын хэрэм, Яицкий городок, 1774 оной 1 һарада — Гурьев городок, Елдякскын хэрэм, Кичигинскын ба Красноуфимскын хэрэм, Ставрополь, 2 һарада — Илецкая защита, Челябинскын хэрэм. Оренбургын можын олон уулын заводуудай абтаба. Буһалгаанай ябасада Авзяно-Петровскын заводуудай, Архангельскын заводуудай, Архангельскын (Шаранскын) заводай, Белорецкын заводай, Бемышевскын заводай, Билимбаевскын заводай, Богоявленскын заводай, Варзинай-Алексеевскын заводай, Дээдэ-Троицкын заводай, Дээдэ-Торскын заводай, Вознесенскын (Иргизлинскын) заводай, Воскресенскын заводай, Златоустын (Косотурскын) заводай, Иштеряковскын заводай, Камбарскын заводай, Кананикольскын заводай, Кыштымэй, Доодо Иргинскын заводуудай, Доодо-Троицкын заводай, Никольскын заводай, Нязе-Петровскын заводай, Преображенскын заводай, Ревдинскын заводай, Саткинскын заводай, Шайтанскын уулын заводуудай хүн зон буһалгаашадай талада ниилэбэ.
11 һараһаа хойшо буһалгааниие дарахын түлөө Оросой эзэнтэ гүрэнэй баруун можонуудһаа засагай газарай сэрэгүүдые эльгээжэ эхилбэ. 1774 оной эхиндэ Исетскын провинцидо И.А.Деколонгын ударидалга доро засагай газарай сэрэгүүд түблэрэгдэнэ. Г.П.Кардашевскийн ба С.В.Неклюдовой сэрэгүүдтэй, Д.О.Гагринай бүлэгтэй дайлалдаһанай һүүлдэ буһалгаашад Елабугын ба Кунгурай бүһэлэлтые дууһаба. 2 һарын эхин - 4 һарын эсэсэй Челябинскын хэрэм шадар Гагринай ба Г.Эртманай бүлэгтэй байлдаажа илагдаба. 3 һарын 3 ба 10-да Сарапулай ойродо Вязововай ба Салават Юлаевэй бүлэг А.Ф.Обернибесовай засагай газарай сэрэгүүдые дайлалдаһан, 3 һарын 13-да Бакалинскын хэрэм ойродо Торновай бүлэг Н.Н.Кожина командые дайлалдаһан, ба 3 һарын 14-дэ Красноуфимскын ойродо, 3 һарын 17-до Бугалыш тосхоной ойродо Салават Юлаев А.В.Папавай бүлэгые дайлалдажа сухаряа. 3 һарын 22-до Татищево бэхилэлтэ ойро ба 4 һарын 1-дэ Сакмарский городогой ойро Голицынай сэрэгүүд Пугачёвой гол сэрэгые бута сохёо. 3 һарын 25-да Уфагай оршомдо И.И.Михельсон Зарубинай сэрэгые бута сохёо.
Хоёрдохи үе (1774 оной 4—6 һара)
1774 оной 4 һарын эхиндэ Пугачёвой Гол сэрэгэй үлэгдэл (500 хүн) Зүүн Башкортостанда сухарижа, шэнэ сэрэгые суглуулаа. Урда зүгтэ Каскын Самаровай, Кутлугильда Абдрахмановай, Сляусин Кинзинай ударидалга доро буһалгаашад засагай газарай сэрэгүүдые эсэргүүсэбэ. 5 һарада гол сэрэгүүд Магнитной, Петропавловской, Степной ба Троицкой, Карагай бэхилэлтэ абаба. 5 һарын 21-дэ Троицкой бэхилэлтын 5 һарын 23-да гол сэрэг илагдаба. 6 һарын 5-да Стерлитамак боомтын ойродо Ногай харгын башкирнууд Голицынай засагай газарай сэрэгүүдые дайлалдаба. 6 һарын 3-да Дээрэ Киги ба 6 һарын 5-да Уразметево тосхоной ойро гол сэрэг Михельсоной сэрэгүүдые, 6 һарын 11-дэ Ачитскын бэхилэлтын ойродо Папавай сэрэгүүдые дайлалдаба. 6 һарын 20-до буһалаашад Оса хотые, 7 һарын 12-до Казань хотые абаба. 7 һарын 15-да Казаниин ойро байлдаанай үрэ дүндэ гол сэрэгүүдые Михельсоной бута сохёо.
Гурбадахи үе (1774 оной эсэс - 1755)
Пугачёвой дахин суглуулһан Гол сэрэг 7 һарын 20-до Курмышые, 7 һарын 27-до Саранскые, 8 һарын 2 -до Пенза хотые, 8 һарын 6-да Саратовые абажа, Царицыниие абажа туршаба. Доной казагууд ба хальмагууд буһалгаашадай талада ниилэбэ. 8 һарада буһалгааниие дарахын түлөө Дунайн армиһаа А.В.Суворовые эльгээбэ. 8 һарын 25-да Чёрный Яр хотодо Михельсоной засагай газарай арми Гол сэрэгые эрьежэ бусалтагүйгөөр илаба. 9 һарада буһалаашадай бүлэг Пугачёвые урбажа Яицкий городогой ойро засагай газарта үгөө. Харин Башкортостанда буһалгаан үргэлжэлбэ. 7-8 һарада Каскын Самаровой сэрэгүүд Ногай харгын тойрон эсэргүүсэжэ тэмсээд, Базаргул Юнаев ба Юламан Кушаев Исетскын провинцидо тэмсээд, Канзафар Усаевай ба Салавата Юлаевай сэрэгүүд Уфа хотые абажа туршаа. Оренбургын можодо ехэхэн сэрэгэй хүсэниие эльгээжэ, 1775 оной зун хүрэтэр буһалгааниие дараба.
Зүүлтэ
Категори:Ородой түүхэ
Сэрэгэй трибунал
Сэрэгэй трибунал — сэрэгэй ябадал тушаа гэм хэлгэ ба сэрэгэй, улас түрын, эдэй засагай хүсэ шадалыень бууруулха хэрэг үйлэдһэниие шиидхэбэрилхэ тусхай шүүхэ газар.
Зүүлтэ
Категори:Шүүхэ газар Категори:Дайн
2 һарын 13
Хоёрдугаар һарын 13 — Григориин литын жэлэй 44-дэхи үдэр. Жэлэй эсэн болотор 321 үдэрүүд (үндэр жэлдэ 322-дахи үдэрүүд) үлэжэ байна.
Энэ үдэрэй тэмдэглэлтэ баяр
Категори:Үдэрнүүд
2 һарын 14
Хоёрдугаар һарын 14 — Григориин литын жэлэй 45-дэхи үдэр. Жэлэй эсэн болотор 320 үдэрүүд (үндэр жэлдэ 321-дахи үдэрүүд) үлэжэ байна.
Энэ үдэрэй тэмдэглэлтэ баяр
Категори:Үдэрнүүд
Һайн дуранай ажал
Һайн дуранай ажал хадаа өөрынгөө дураар ажал, хүдэлмэри хэхэ ябадал мүн. Википеэди нэбтэрхэй толи һайн дуратанай бэшэһэн байна.
Жээшэнь, коронавирус тахалай үедэ Буряад Уласта һайн дуратан изоляцида һуудаг хүнүүдтэ эдеэ хоол, эм дом асараа.
Зүүлтэ
Категори:Хүдэлмэри
Шэнэ шулуун зэбсэгэй хубисхал
Шэнэ шулуун зэбсэгэй хубисхал (неолитизаци) гээшэ шулуун зэбсэгэй үеын һүүл хахадта аншан суглуулагшын эдэй засагһаа таряан ажал ба мал ажахыда һуурилһан хүдөө ажахыда шэлжэлгэ юм. Археологиин мэдээсэлээр, ургамал амитадые гаршуулга 7­-8 газар нютагта өөрөө бэеэ даан болобо. Шэнэ шулуун зэбсэгэй хубисхалай эгээн эртын түб хадаа 10 мянган жэлэй урда гаршуулга эхилһэн Ойрохи Дунда юм.