cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Шэнэ шулуун зэбсэгэй хубисхал
Газар зүйн хубида аласлагдамал хүн арад бэе бэеһээ хамааралгүйгөөр хүдөө ажахые хүгжүүлжэ эхилһэн. Эхинэй зохёон байгуулгатай хүдөө ажахы эрхэлжэ байһан мүр баруун урда Азида гү, али Месопатамиин үрэжэлтэй хэлтэгы һарада (Плодородный полумесяц) олдодог. 9500 жэлэй урда фермернүүд тодорхой шэнжэ шанар бүхы хүнэһэнэй ногоониие һунгажа абан тарижа эхилэнхэй. Гэхыдээ энэһээ эртэ зэрлиг арбайе хэрэглэжэ байһан мүр байдагшье анханай найман үндэһэн хүдөө ажахын ургамалые хүн зон тарижа эхилхэһээ тиимэ үмэнэ бэшэ юм. Анханайхинь Эмер болон Ганса эбэртэ буудай, дараагаарынь арбай, горох, сэбэг зарма, эһэһэн буурсаг, нут, флакс зэргэ ургамалнуудые тарижа эхилһэн байна.
Зүүлтэ
Категори:Шулуун зэбсэгэй үе Категори:Хүдөө ажахы Категори:Түүхэ
Чжэнчжоу
Чжэнчжоу, Түб Хитадта байрладаг хото, Хэнань можын засаг захиргаанай түб. Хүн зониинь 2 сая ажаһуугшад (2004). Тээбэриин уулзабари. Уласхоорондын ниидэхэ онгосын буудалтай. Томо машина барилгын болон хүбэн дабуунай ажаүйлэдбэриин түб юм. Уламжалалта дархалалгын үйлэдбэрилгэ. Ехэ һургуули.
XVI зуун жэлһээ Аоду (隞都) гэһэн нэрээр Шан уласай нэгэ ниислэл хото байгаа. Мүнөө үеын нэрэнь 581 ондо Тан уласай үедэ можын ниислэл хото болоһондоо нэрлэгдэбэ.
Гол суурхаһан юумэнүүд: Шан уласай ниислэл байһан эртын хотын үлэгдэл ( XVI зуун); Шан үеын юумэнүүдтэй хуушан сыхэюаньта байрладаг археологиин музей; Күнзын сүмэ; Мин уласай үедэ баригдаһан Чжэнчжоугэй томо лалын сүмэ; Хэнань можын музей (1927 ондо байгуулагдаһан).
Зүүлтэ
Категори:Хитадай хотонууд
2 һарын 15
Хоёрдугаар һарын 15 — Григориин литын жэлэй 46-дэхи үдэр. Жэлэй эсэн болотор 319 үдэрүүд (үндэр жэлдэ 320-дахи үдэрүүд) үлэжэ байна.
Энэ үдэрэй тэмдэглэлтэ баяр
Категори:Үдэрнүүд
2 һарын 16
Хоёрдугаар һарын 16 — Григориин литын жэлэй 47-дэхи үдэр. Жэлэй эсэн болотор 318 үдэрүүд (үндэр жэлдэ 319-дахи үдэрүүд) үлэжэ байна.
Энэ үдэрэй тэмдэглэлтэ баяр
Категори:Үдэрнүүд
Австри
Австри (Остеррайх) — Европын улас болон орон. Ниислэл хото — Венэ. Бүгэдэ Найрамдаха Австри Улас (Republik Österreich, "Österreich" [ˈøːstəˌʁaɪç], дуудалга - ) — түб Европын 8,5 миллион ажаһуугшатай далайда гаралгагүй улас. Хойто талаараа Германи, Чехи, зүүн талаараа Словаки, Унгар, урд талаараа Словени, Итали, баруун талаараа Швейцари, Лихтенштейн гэһэн найман уластай газараар хилэлэдэг. Дунай мүрэнэй эрьедэ байха Венэ нэрэтэй ниислэл хототой.
Оршон үеын Австриин түүхэ 9-р зуунда дээдэ, доодо Австриин нютаг дэбисхэр дээрэ хүн зон ургаха үеэһээ эхилһэн байна. 996 ондо "Остаррихи" (Ostarrichi) гэдэг нэрэ албан ёһоной бэшэгтэй тэмдэглэгдэн үлдэбэ. Энэ үгэ мүнөө Оостеррайх (Österreich) болотороо хубилһан байба.
Австри - парламентын засаглалтай түлөөлэлэй арадшалһан системэтэй болоод юһэн холбооной можотой. Мүн мүнхэдөө түб сахиха байдалые (хэзээшье нейтральна байха) тунхаглаһан зургаан Европын ороной нэгэ болоод Үндэһэн хуулидань тиигэжэ заагдаһан байдаг үсөөн оронуудай нэгэ юм. 1955 онһоо НҮБ, 1995 онһоо Европын холбооной гэшүүн байна.
Зүүлтэ
Категори:Түб Европын уласууд Категори:Холбооной үндэhэн хуулита Бүгэдэ найрамдаха уласууд Категори:Германи хэлээр хэлэлсэдэг уласууд ба газар нютагууд Категори:Далайда гаралгагүй уласууд Категори:Европын Зүблэлэй гэшүүн уласууд Категори:Европын Холбооной гэшүүн уласууд Категори:НҮБ-эй гэшүүн уласууд Категори:1955 ондо байгуулагдаhан улас ба газар нютаг Категори:Баруун Европын уласууд Категори:Европын уласууд
Ворошиловай мэргэн буудагша
Ворошиловай мэргэн буудагша — эрхим мэргэн буудалгын үльгэр жэшээ харуулагша Климент Ефремович Ворошиловай нэрые хүндэлжэ, мэргэн буудагшадта СССР-эй Осоавиахимай үгэһэн нэрэ зэргэ. Энэ нэрэ зэргэ олоходоо 1-дэхи гү, али 2-хи зэргын буудалгын тогтомол нормо гүйсөөхэ хэрэгтэй байгаа ха юм. 2 дугаар нэрэзэргын нормо гүйсөөжэ шадаһан хүн снайперай нэрэзэргэ олохоо мэргэжэхэ байгаа.
Зүүлтэ
Категори:Сэрэгэй нэрэ зэргэ
Газификаци
Газификаци — хатуу түлишые (модо, шулуун нүүрһэн г. м.) хиин дүрсэтай болгохо.
Гэрэлтэ модотой ой
Гэрэлтэ модотой ой (монголоор энэ ойе зэгэстэ ой, Хулһата ойн сэсэглиг гэжэ нэрлэдэг) — Энэдхэгэй Бимбисара хаан тус сэсэглигые Бурханда үргэл болгожо бариһан юм гэһэн домог бии, энэ сэсэглиг Ражагриха (мүнөөнэй Ражгир) хото шадар оршодог.
2 һарын 17
Хоёрдугаар һарын 17 — Григориин литын жэлэй 48-дэхи үдэр. Жэлэй эсэн болотор 317 үдэрүүд (үндэр жэлдэ 318-дахи үдэрүүд) үлэжэ байна.
Энэ үдэрэй тэмдэглэлтэ баяр
Категори:Үдэрнүүд
Албани
Албани (Shqipëria) — Европын улас. Ниислэл — Тирана.
Холбооһон
Категори:Албани хэлээр хэлэлсэдэг уласууд ба газар нютагууд Категори:Урда Европын уласууд Категори:Зүүн Урда Европын уласууд Категори:Балканай уласууд Категори:НАТО-гай гэшүүн уласууд Категори:Европын Зүблэлэй гэшүүн уласууд Категори:НҮБ-эй гэшүүн уласууд Категори:Бүгэдэ Найрамдаха Уласууд Категори:1912 ондо байгуулагдаhан улас ба газар нютаг Категори:Европын уласууд
2 һарын 18
Хоёрдугаар һарын 18 — Григориин литын жэлэй 49-дэхи үдэр. Жэлэй эсэн болотор 316 үдэрүүд (үндэр жэлдэ 317-дахи үдэрүүд) үлэжэ байна.
Энэ үдэрэй тэмдэглэлтэ баяр
Категори:Үдэрнүүд
Хиин генератор
Хиин генератор — хатуу түлишые дүргэхэдэ хии болгодог (газификаци) тусхай аргаар хэгдэһэн пеэшэн.
Зүүлтэ
Категори:Хии Категори:Техникэ
5 һарын 15
Табадугаар һарын 15 — Григориин литын жэлэй 135-дэхи үдэр (үндэр жэлдэ 136-дахи үдэр). Жэлэй эсэн болотор 230 үдэрүүд үлэжэ байна.
Энэ үдэрэй тэмдэглэлтэ баяр
Категори:Үдэрнүүд
Орос Улас (1917)
Орос Улас(Российская республика) гээшэ февралиин хубисхалаар 1917 оной 3 һарада II Николай хаан шэрээнһээ татагалзаһаар, Оросой эзэнтэ гүрэнэй задарһанай һүүлдэ богони хугасаа оршон байһан улас юм. Зургаан һара үргэлжэлжэ коммунистуудай Октябриин хубисхалаар һандараа.
Зүүлтэ
Категори:Ородой түүхэ
Шүдхэр
Шүдхэр ( чөтгөр; чөткр,  балтос (~удха зохёолой балтаһан) — үхэдэл, боохолдой, шулмас, ада, альбан, алай. 10 хара нүгэл хэжэ хүнүүд үхэл хожом шүдхэр болохо; тэдээнэй хаан — Дамба Доржо.
Категори:Буддын шажанай домог үльгэр Категори:Монголой домог үльгэр Категори:Домог үльгэр
Хии үзэгдэл
Зүүлтэ
Категори:Сэдьхэл зүй
2 һарын 19
Хоёрдугаар һарын 19 — Григориин литын жэлэй 50-дэхи үдэр. Жэлэй эсэн болотор 315 үдэрүүд (үндэр жэлдэ 316-дахи үдэрүүд) үлэжэ байна.
Энэ үдэрэй тэмдэглэлтэ баяр
Категори:Үдэрнүүд
2 һарын 22
Энэ үдэрэй тэмдэглэлтэ баяр
Категори:Үдэрнүүд
Гангстер
Гангстер хадаа АНУ-та дээрмэшэнэй бүлгэмдэ хабаадагша, бандит.
2 һарын 20
Хоёрдугаар һарын 20 — Григориин литын жэлэй 51-дэхи үдэр. Жэлэй эсэн болотор 314 үдэрүүд (үндэр жэлдэ 315-дахи үдэрүүд) үлэжэ байна.
Һайдамагууд
Һайдамагууд (гайдамаки) — XVIII-дахи зуунай үедэ Польшын бага изагууртантай (шляхтатай) тэмсэһэн украин буһалгаалагшад; 1917—1919 онуудта болоһон Оросой эрхэтэнэй дайнай үеын Украинын Түб зүблэл ба Симон Васильевич Петлюра, Павел Петрович Скоропадский хоёрой сэрэгүүд.
2 һарын 21
Хоёрдугаар һарын 21 — Григориин литын жэлэй 52-дэхи үдэр. Жэлэй эсэн болотор 313 үдэрүүд (үндэр жэлдэ 314-дахи үдэрүүд) үлэжэ байна.
2 һарын 20
Энэ үдэрэй тэмдэглэлтэ баяр
Категори:Үдэрнүүд
2 һарын 21
Энэ үдэрэй тэмдэглэлтэ баяр
Категори:Үдэрнүүд
Һайдамагууд
Зүүлтэ
Категори:Украинын түүхэ Категори:Ородой түүхэ
Гангстер
Зүүлтэ
Категори:Эмхидэнги гэмтэ хэрэг
Ереван
Ереван (Երևան), Армениин ниислэл хото, Раздан мүрэн дээрэ байрлана. Түмэр замай үртөө. Ажаһуугшадай тоо 1,074 сая хүн (2016).
Машина бүтээлгэ (электротехникын ажаүйлэдбэри гэхэ мэтэ), химиин болон газар тоһоной химиин (пластмассын, химиин бүд болон реактивууд, шины гэхэ мэтэ), хими-фармацевтикын, хүнгэн, хүнэһэнэй ажаүйлэдбэри; сагаан хүнгэнэй үйлэдбэрилгэ гэхэ мэтэ. 1981 ондо метрополитен баригдаба. Армениин эрдэм ухаанай академи, 11 дээдэ һургуулинууд (энэ тоодо ехэ һургуули, консерватори), 13 театрнүүд (энэ тоодо Оперэ болон баледэй театр), 21 музейнүүд (энэ тоодо Армениин түүхын, Зурагай галерей, Хүүгэдэй зурагай галерей, Театрын музей). 782 онһоо хойшо урарт Эребуни хэрэм гэжэ мэдэгдэнэ. 1440 онһоо хойшо засаг захиргаанай болон Зүүн Армениин худалдаанай-дархалалгын түб юм.
Гол суурхаһан юумэнүүд: Аванай собор сүмэ (591-602), Катогике сүмэ (XIII зуун) болон Зоравар сүмэ (XVII-XVIII зуун). Армениин засагай газарай байшан (1926-41) болон хоёрдохи засагай газарай байшан (1955).
Зурагууд
Категори:Армени Категори:Азиин ниислэлнүүд
Ягшаа ба рагшас
Ягшаа ба рагшас (мо.б. ягшаа < yakṣa >  yakkha,  яка;  夜叉 yèchā, 乞叉 yǐchā, 藥叉yàochā, 閱叉yuèchā;  夜叉 yasha;  ba-lu; рагшас < мо.б. ragšas <  rakṣasa < rakṣas, ‘хорон’, ‘хоротон’ >  ракша(с);  羅刹 luóchà, 羅刹姿luóchàzī, 羅叉娑luóchàsuō, 阿落刹婆 āluòchàzī, 阿落迦婆āluòjiāzī) (заримдаа оройлсо үгэнүүд, заримдаа бэшэ) — мангад, мяхашан, ада шолмосой ниитэ нэрэ. Ондоо нэрэнүүд — шучигүй (速疾鬼 shùchīguǐ) ‘яарагша шолмос’, эгүйшэнь (惡鬼神 èguǐshēn) ‘хорото шолмос ба үхэдэл’,  палаада (palāda) ‘харшан’ < pala ‘мяхан’,  нишичара ‘һүниндөө хэсэгшэ’,  ятудхан ‘зайгуул’,  итаражана (итараджана) ‘ондоо хүнүүд’,  бунаяжана (пуньяджана) ‘арюун хүнүүд’. Ригвээдэдэ ба Атһарвавээдэдэ гардагаар энэнь эртэнэй нэгэ үндэһэтэнэй нэрэ ажа. Хожомынь харгис түримхэйгээр муу хойхорой нэрэ боложо мангас гэһэн удхата шэлжэжээ. Энэдхэг, Түбэд домогуудта хүн амитадай шуһа һородог, һэеэр хоол хэдэг, һүниин сагта амитанда хоро хүргэдэг. Эрэ рагшасые асари томо хара бэетэй, улаан үһэтэй, ногоон гү, али улаан галтай нюдэтэй, улаан хүзүүтэй, ута гартай, шуһан болоһон һоёотой, эбэртэй; эмыень ( ягшини (якшини), рагшасии (rākṣasī); якини;  羅刹私, 羅叉私, 羅刹斯, 羅刹女) һайхан зүһэтэйгээр дүрэлһэн байдаг. Мүн баһа Раавана (Rāvana) хаанай Шэрэ Ланкын харшан үндэһэн угсаатан, Энэдхэг ороной баарбарнууд. Буддын шажанда ороһон найман ягшаа — Намсарай гү, али Ошорваани хаанай мэдэлдэ орожо, Номой Һахюуһан байдаг.
Янза
Нишкантһака (niṣkaṇṭhaka), ‘хоолойгүй’ ягшаа Фэйсин-ягшаа (飛行夜叉), ниидэдэг ягшаа
Мэдээжэ ягшаа рагшасууд
Арбан рагшасии — Сагаан лёнхобо һударта дурсагдаһан арбан рагшасии; тэдэ бүхэн ямар нэгэ Будда гү, али Бодисадатай хүлеэтэй, энэ Будда/Бодисадын үнгэрһэн бэелэл гэдэг: Тэрээнһээ гадна, найман, арбан хоёр, 500 рагшасиинууд нэрлүүлэгдэдэг.
Мүн үзэхэ
Категори:Буддын шажан Категори:Буддын шажанай домог үльгэр Категори:Энэдхэгэй домог үльгэр
2 һарын 23
Хоёрдугаар һарын 23 — Григориин литын жэлэй 54-дэхи үдэр. Жэлэй эсэн болотор 311 үдэрүүд (үндэр жэлдэ 312 үдэрүүд) үлэжэ байна.
Энэ үдэрэй тэмдэглэлтэ баяр
Категори:Үдэрнүүд
Синьхай хубисхал
Синьхай хубисхал (, синьхай гэмин) — Манжын Цин гүрэниие унагаажа Хитад Уласые тунхаглаһан хубисхал юм. 1911 оной Уханиин буһалгаанаар эхилжэ, түмэр-гахайн жэлдэ болоһонһоо (Хитад литын 辛亥 «синь-хай» жэл) нэрэе олобо. Синьхай хубисхалай эгээн шухала дэлхэйн улас түрын бодолгын дүн хадаа ара Монгол Уласай тусгаар тогтонол юм.
Синьхай хубисхал 1911 оной 10 һарада Уханиин буһалгаанаар эхилһэн. Буһалгааниие доктор Сунь Ятсенэй ударидаһан Гоминьдан нам ( — «Үндэһэтэнэй арадай нам») толгойлбо. Хубисхал Хитадай урдада дараһан болобошье, хойто хэһэгыень захиржа байһан маршал Юань Шикай өөрөө юрэнхылэгшэ гэжэ хүлеэн зүбшөөрхэгүй бол, хойто Хитад тусгаарлана гэжэ айлгаба. Гоминьдангынхид энэниие зүбшөөржэ Юань Шикай бүхыхитадай юрэнхылэгшэ болобо. 2 һарын 12-да Хэбтэ ёһон хаан хаан шэрээнһээн татагалзаба.
Гэбэш эблэрэл удаан үргэлжэлһэнгүй, Хитад орон хэдэн зуун бэе дааһан генералнуудай мэдэлдэ мүн лэ хэдэн зуу болон хубаагдажа өөр хоорондоо тэмсэлдэжэ эхилбэ. Иигэжэ Хитадай эрхэтэнэй дайн эхилһэн ба 1949 ондо Мао Цзэдун гаража ерэхэ хүрэтэр бараг хахад зуун жэл үргэлжэлһэн юм. Гоминьдан нам бүри хожом 1925 ондо маршал Фэнгэй туһаламжаар Бээжэн эзэлжэ түрын эрхэдэ гараһан, Сунь Ятсен юрэнхылэгшэ болоошье һаа, тэрэ дороо наһа баража түб засагай эрхэ Чан Кайшиин гарта ороһон бэлэй.
Зүүлтэ
Категори:Хитадай түүхэ Категори:Хубисхалнууд
Шолмос
Шолмос (шулмас, шумнас, шимнус; шуламс, шумнус, шимну, шулам, шолмос, шумнас;  шулмы;  шулбы́сы, чулмы́сы; шулбу́сы, чулбу́сы; чулме́ <  šimnus <  šimnu~šamnu~šumnu <  šmnw — Ангро-Майньюгай нэрэ, Маратай адлидхаһан) — монголой,  Саяан-Алтайн түрэгэй домог үльгэртэ альбан шүдхэр, хүн амитанда хоро хүргэжэ, буян хэшэгтэ һаад тодхор татадаг хүсэлтэ тэнгэриин нэгэ зүйлэй амитан; шуламай олон тоогой хэлбэри. Алибаа үйлэдэ хоро тодхор ушаруулдаг хии юүмэнүүдэй ниитэ нэрнь «шолмос» болоно. Харин тэдэнь дотороо ада шүдхэр, рагжаа нага, лусууд гэхэ мэтэ илгарна. Жэшээнь, ягшаа гээшэнь газар дээрэ, агаарта гү, али бурхан тэнгэринэрээ оршодог доодо оронуудта байдаг, хүнэй мяхаар хоол хэдэг шолмосууд гэхэ.
Мүн үзэхэ
Категори:Буддын шажанай домог үльгэр Категори:Монголой домог үльгэр
2 һарын 25
Хоёрдугаар һарын 25 — Григориин литын жэлэй 56-дэхи үдэр. Жэлэй эсэн болотор 309 үдэрүүд (үндэр жэлдэ 310 үдэрүүд) үлэжэ байна.
Энэ үдэрэй тэмдэглэлтэ баяр
Категори:Үдэрнүүд
2 һарын 24
Хоёрдугаар һарын 24 — Григориин литын жэлэй 55-дэхи үдэр. Жэлэй эсэн болотор 310 үдэрүүд (үндэр жэлдэ 311 үдэрүүд) үлэжэ байна.
Джузеппе Гарибальди
Джузеппе Гарибальди — XIX-дэхи зуунай үедэ Итали ороноо Австри-Унгарай даралалтаһаа сүлөөлхэ ба нэгэдхэхэ зорилготойгоор тэмсэлһэн патриот-демократ, Италиин ороной баатар, хубисхаша. Гарибальдиин ударидалга дооро ябажа һайн дураараа дайлалдаһан дружина сэрэгүүдые гарибальдиинхид гэнэ.
Зүүлтэ
Категори:Үндэһэнэй сүлөөрэлгын хүдэлөөн
Андорро
Андоррын Гүнтэ Улас (Principat d’Andorra, Principado de Andorra, Principauté d'Andorre) — Урда Европодо Франци Испани хоёроор хүрээлүүлжэ Пиренейн ууланда оршодог улас. Ниислэл - Андорра ла Велла.
Нютагай дэбсэгэр - 468 км², хүн амын тоо 2010 байдлаар - 91 023. Андорра аялал зуулшалал үндэр хүгжэһэн, татбарай дарамта багатай шинээлэг улас болоно. НҮБ-ын гэшүүн оронуудай дотрһоо хүн амын дундажа наслалтаараа тэргүүлнэ. Андоррашууд дундажаар 82.17 наһалдаг ажа. . Тус улас Европо түбиин 6 дахи жаахан улас болоно. Андорра хэмээхэ нэрэ Пиренейн нуруу хабида мянга гаруй жэлэй урдаһаа нютаглажа байһан гэгдэдэг, эртэнэй Баскэй аймаг болохо Андосиносшуудэй нэрэнһээ гаралтай.
Андоррагай түрын тэргүүн Францын юрэнхылэгшэ болон Испаниин Каталан можын Урхелиин хамба лам нар юм.
Зүүлтэ
Категори:Европын уласууд Категори:Далайда гаралгагүй уласууд
2 һарын 27
Хоёрдугаар һарын 27 — Григориин литын жэлэй 58-дэхи үдэр. Жэлэй эсэн болотор 307 үдэрүүд (үндэр жэлдэ 308 үдэрүүд) үлэжэ байна.
Энэ үдэрэй тэмдэглэлтэ баяр
Категори:Үдэрнүүд
Гандизм
Гандизм — хүсэрхэл ба империализмые буруушаажа, эдибхи багатай тэмсэл ба Ехэ Британиин эд бараа эсэ абаха болоод хуушан сагай байдалда эрьен орохо хэрэгтэй г. м. ябадалнуудые номлогшо Энэдхэгэй үндэһэ яһатанай-сүлөөрэлгын хүдэлөөнэй шэглэл. Энэ шэглэлэй ударидагша ба идеолог Махатма Ганди гээшэ хүн байгаа; гандизмын зорилго хадаа — Энэдхэгтэхи үндэһэ яһатанай-сүлөөрэлгын хүдэлөөниие хүсэрхэл харгыһаань гаргаха гэһэн байгаа; үндэһэтэнэй эрхэ ашагые һахигша Ганди болбол 1919 -1922 онуулта хүсэрхэлһөө айхадаа империализмһаа айхаһаан үлэмжэ ехээр айһан дээрэһээ сүлөөрэлгын хүдэлөөн тээшэ сэхэ орожо, Британиин Ранзада эсэргүү болоһон байна.
Зүүлтэ
Категори:Антиимпериализм Категори:Үндэһэнэй сүлөөрэлгын хүдэлөөн Категори:Энэдхэгэй түүхэ
Һауптвахта
Һауптвахта (Hauptwache, — «гол харуул») гээшэ хаагдаһан (тушааһан) сэрэгүүдэй һyyxa байра, вахта.
Зүүлтэ
Категори:Сэрэг
Гарнизон
Гарнизон — хэрэм, шэбээ, бэхилэлтэ гү, али хото соо хододоо байлгагдаһан сэрэг, хамгаалха баг юм.
Зүүлтэ
Категори:Бэхилэлтэ
2 һарын 26
Энэ үдэрэй тэмдэглэлтэ баяр
Категори:Үдэрнүүд
Эдэй засаг
Эдэй засаг гү, али эдэй засаг хобор хизгаарлагдмал нөөсэ баялигые ниигэм ба ниигэмэй бүлэг, нэгэжүүдэй одоогой ба ерээдүйн хэрэгсээ, шаардалгые хангаха зорилгоор хэрхэн яажа үрэ дүнтэй ашаглаxа зарсуулха талаар һунгалта хэхэ шиидэлые һудалдаг ниигэмэй шэнжэлхэ ухаан юм.
Эдэй засаг — бараа ба үйлэшэлгээнэй үйлэдбэрилэл, хубаарилалта болон хэрэглээе һудалдаг шэнжэлхэ ухаан юм. Эдэй засаг гэхэ нэршэлынь oikos (гэр) ба nomos (дүрэм гү, али хуули), гү, али "гэрэй ажахые ударидаха" гэһэн грек хэлэнһээ үүдэһэн.
Ударидхал
Үйлэдбэрилэл ба хубаарилалтын тухай дуугаралсааниинь ута түүхэтэй хэдышье оршон үеын удхаараа эдэй засагай онолые голдуу 1776 ондо Адам Смитэй Үндэһэтэнүүдэй Баялиг номые хэблэгдэһэнһээ хойшо абажа үзэдэг. Энэ һудалгаандаа Смит дараахи һэдэбые туһагаһан: Смитынь 'улас түрын эдэй засаг' гэжэ нэрлэжэ байһан, гэхэдээ 1870 онһоо хойшо "эдэй засаг" гэһэн нэршэл голшолон хэрэглэгдэхэ болоһон.
Хорхой шумуул
Хорхой шумуул (Insecta) — трахейн һубагай туһаламжатайгаар амисхалдаг, гурбан хос хүлтэй үетэ хүлтэнэй хүрээнэй хамагай томо анги болоод сая гаран зүйл амитад тэмдэглэгдээд байгаа болобош 1,5 сая оршом зүйл байхань зайлшагүй гэжэ эрдэмтэд үзэжэ байгаа. Дэлхэйн амитанай зүйлэй бүридэлэй талаһаа үлүү хубиие шумуул эзэлхэ болоод нээгдээгүй 30 саяһаа үлүү зүйл шумуул байгаа гэжэ тоосодог байна.
Бэе гүйсэһэн шумуулай хэмжээ 0.139 мм- 55.5 см, хүндэ хүнгэниинь 70 грамм хүрэнэ. Хорхой шумуул амидаралай олон янза бүриин нүхэсэлдэ амидарха шадабариие хүгжэлэй ябасада олоһон ушарһаа тэдэнэй бэеын бүтэсэ, эрхэтэнүүдэй гүйсэдхэхэ үүргэ маша олон янза боложо һэн. Хорхой шумуул онсолог бол ниидэхэ шадабаритай болоһон ябадал юм. Маша олон зүйлэй шумуул байгаали дээрэ ехэ хэмжээгээр тохёолдохо ушар байгаалиин биоценоздо угаа ехэ үүргые гүйсэдхэнэ. Тэрэшэлэн олон зүйлэй шумуул хүдөө ажахыда хорон хүнөөл ушаруулха, ургамалай тооһон хүртээхэ, хүн ба амитанай бэедэ паразитлан амидарха, үбшэн тарааха зэргэ практикын холбогдолоор маша ехэ юм.
Монгол орондо 13,000 гаран зүйлэй шумуул мэдэгдээд байна.
Бэеын бүтэсэ, физиологи
Бэе гүйсэһэн шумуулай ехэ бэе толгой, сээжэ, хэбэл гэһэн тодоор 3 хэһэгтэ хубаагдана. Толгой акрон ба 4 сегментһээ, сээжэ ямагта 3, хэбэлэй 11 сегментһээ бүтэнэ.
Толгойн хэһэг
Толгой хитин капсулаар бүрхэгдэһэн байха ба хүзүүнэй нэгэ үеһөө сээжэтэйгээ хүдэлгөөнтэйгээр холбогдоһон байна. Толгойн доодо талада гү, али үмэнэ үзүүртэ аманай һүба оршоно. Толгойн хоёр хажуугаар 2 том зүймэл нюдэн байрлаха ба тэдэгээрэй хоорондо бишыхан хэд хэдэн энгэй нюдэн байна. Нюдэнэй оршомһоо хос һахал гараха болоод үнэрлэхэ ба хүрэлсэхэ эрхэтэнэй үүргэ гүйсэтгэнэ. Һахал олон үеһөө тогтоно. Һахалай хэлбэри олон янза: утаһалга, булсуута, хюрөө маягай, үдэлгэ, һам маягай, тахир гэхэ мэтэ. Энэнь шумуулые танижа мэдэхэд шухала үүргые гүйсэдхэдэг. Һахалай толгойтой ниилһэн үеые һахалай һуури гэнэ. Шумуулай һахалые толгойн 1-р үеын мүсэ гэжэ үзэдэг. Толгойн 2-р сегмент мүсэгүй, дээдэ урал боложо хубирһан байна. Харин бусад гурбан үеһөө толгойн дээдэ хэһэгтэ байрлаха аманай эрхэтэн үүдэжэ бии болоно. Гэбэшье толгойн сегментүүд өөр хоорондоо нягта ниилсэн байха тула илгагдадаггүй. Харин духа, зулай, хасар, дагжа гэһэн хэһэгүүдиинь заадаһаар илгагдана.
Шумуулай аманай аппаратай бүтэсэ олон янза байдагынь хоол тэжээлые абажа хэрэглэхэ үйлэ ажаллагаанһаа шалтагаална. эртын шумуулнууд ургамал ба амитанай гаралтай органик хатуу зүйлһээр хоололжо байһаниинь тэдэгээрые мэрэхэ, буталхад зохилдожо аманай мэрэхэ эрхэтэнтэй боложо һэн. Иинхүү мэрэгжэ аманай эрхэтэниие хамагай энгэй бүтэсэтэй, эртэ үедэ үүдхэһэн гэжэ үзэдэг. Шингэн тэжээлээр хоололхо (амитанай шуһан һорохо, ургамалай бал, шүүһые һорохо, органик шингэнээр хоололхо зэргэ) болоһониинь аманай аппаратай өөр зохилдолгоое нүхэсэлдүүлжэ һэн.
Шулуун далитанууд, жоом (тархаан), сохонуудай аманай эрхэтэн мэрэхэ хэлбэриин аппарат юм. Ехэнхи шумуулай абгалдайн (жээшэнь: эрбээхэйн хүрэнсэр) аманай эрхэтэн олон хүлтэнэй аманай эрхэтэнэй адлигаар мэрэхэд зохилдоһон байдаг. Мэдрэхэ хэлбэриин аманай аппаратай бүтэсые абажа үзэбэл: дээдэ талаһаа хос бэшэ дээдэ уралаар бүрхэгдэнэ. Дээдэ уралай дооро хүсэрхэг балсантай, хитинжэһэн хос дээдэ угаажа (мандибула) оршоно.
Дээдэ угаажын дотор тала хүсэрхэг шүдэлигдэһэн байхань эдеэн тэжээлэй зүйлые буталжа жэжэглэхэ, үмлэхэ үүргэтэй. Дээдэ угаажын доро хос доодо угаажа (максилла) доодо талаһаа доодо уралаар халхагдан байрлана. Мандибула толгойн 2-р үеын мүсэ юм. Максилла толгойн 2 ба 3-р үеын мүсэнүүд болоно. Мандибула максилланууд үенүүдһээ тогтоһон байхань ябаха хүлһөө анха үүдэжэ гараһан болохые гэршэлнэ. Доодо үрүү 2 үеһөө тогтохо бүшөөд тэрэнэй дээрэ 3 һалаа унжалга байхань дотоодо, гадаада һэртэн ба тэмтэрүүл гэжэ нэрэлнэ.
Доодо урал 2 үеһөө бүтэхэ ба тэрэнэй дээрэ 3 һалаа унжалга байхань доодо уралай дотоодо, гадаада унжалга ба доодо уралай тэмтэрүүл гэжэ нэрэлэгдэнэ.
Аманай хүндын оёор дотогшо нугларжа хитинжэлэгдэһэн хэлэн гү, али гипофаринксые үүдхэһэн байхань аманай аппаратда хамаарагдана. Шумуулай аманай эрхэтэнэй өөр нэгэ хэлбэри бол хазажа һорохо аппарат юм. Ехэнхи һарьһан далитад (зүгы, хүхэтэрүү, хэдгэнэ) хазажа һороход зохилдоһон аманай эрхэтэнтэй боложо һэн. Үүндэ: дээдэ урал ба дээдэ угаажань мэрэхэ аппаратай дээдэ урал, угаажатай түһөөтэй байна. Харин доодо угаажа утаһажа хатхуур хэлбэритэй болоһон байха ба доодо урал һунажа хобил бүхы хушуу боложо хубиржэ һэн. Хушуунай хобил дотор доодо угаажа оршоно. Энэ байдал хоололхо онсолигһоо боложо һэн. Мандибула, сэсэгэй тооһоной хатуу хэһэгые бутлаха болбол амитанай арһые хазаха үүргэ гүйсэдхэхэд доодо угаажые үүдхэһэн хушуу сэсэгэй бал гү, али амитанай шуһые һорохо үүргэ гүйсэдхэнэ.
Эрбээхэйн аманай эрхэтэн ута хушуу хэлбэриие оложо зүбхэн һорохо аппарат боложо хубирбэ. Дээдэ урал үлэгдэл имагтал хосоржо дээдэ угаажанууд юрэдөө үгы боложо доодо угаажань һунажа уян налархай, тайбан байдалдаа мушгиран байрлаха онсологтой хушуу болоһон байна. Доодо урал маша жэжэгхэн, түүн дээрэ 3 үе бүхы богони тэмтэрүүл оршоно. Иинхүү эрбээхэй гагсахүү доодо угаажаараа сэсэгэй балые һорон абажа хоололно. Хос далитанһаа ехэнхи илаанай аманай эрхэтэн долоожо һорохо аппарат болоһон байна. Илаанда дээдэ, доодо угаажа байхагүй харин доодо угаажын тэмтэрүүл бии. Доодо урал һунажа, хобил бүхы хушуу болоно. Хушуунай хобил дээрэһээ дээдэ урал бүтээжэ, нэгэн хоолой гуурһые үүдхэнэ. Хушуунай (доодо уралай) һалбан бүхы дэлбэнгээр түгэсжэ шүүхэ аппарат болоһон байна. Иинхүү шэнгэн тэжээл хошуунай үзүүрээр долоогдон шүүгдэжэ хошуунай һүбээр һорогдохо болоно.
Хорхой шумуулай аманай эрхэтэнэй бүтэсэ, ангилал зүйн ехэхэн ажа холбогдолтой юм. Ехэнхи хорхой шумуулай аманай эрхэтэнүүд (угаажууд) толгойн хэһэгтэ тодоор тодо байрлаһан байна. Тиимэ хорхой шумуулнууд ил угаажатанай һалбари ангида (Ectognatha) багтана. Сөөнхи хорхой шумуулай аманай эрхэтэнүүд тусгай бүрхөөл дотор байрлажа зүбхэн үзүүрынь гадагша орёын харагдана. Тиимэ хорхой шумуулые нюуса угаажатанай һалбари ангида (Entognatha) хамааруулна.
Cээжын бүтэсэ
[[Файл:Motion of Insectwing.gif|right|250px|thumb|Хорхой шумуулай далиин энгэй хүдэлгөөниие харуулһан хүндэлэн огтололой зураг a дали b холбооһон
c хүндэлэн балсан
d тууша балсан.]]
Хорхой шумуулай сээжын хэһэг гурбан сегментһээ тогтохо тула үмэнэдэ, дунда, хойто сээжэ гэжэ нэрэлдэг. Сээжын гурбан сегмент тус бүриһээ хос хүлнүүд гараһан байна. Хос хүл бүхэн үенүүдһээ тогтоһон байна. Үүндэ: аарсаг, тойго, шаантаг, шилбэ, һарбуу болоно. Хорхой шумуулай хүл ябаха үүргэ гүйсэдхэхэ болобош амидаралай онсолигһоо боложо олон янзын хэлбэритэй байдаг. Ехэнхи хорхой шумуулай хүл гүйхэд зохилдожо нарыхан, урта байдаг. Гэтэл сарсаа, дэбхэргэ, голио зэргэ хорхой шумуулай хойто хүлын шаантаг, шилбэ нарыхан ута боложо үдэржэ дэбхэрхэд зохилдоһон байна. «Хүн хорхойн» хүл, илангаяа урда хүл малтахад зохилдожо богонихон, малтуур маягтай болоһон байха ба хитинжэлэгдэһэн шүдэлгүүдтэй байдаг. Уһажа сохын хойто хүл уһанда сэлхэд зохилдожо һарбуунай үенүүд үзүүр өөрөө нарысажа гадана талаараа үһээр хушигдаһан байна. Хорхой шумуулай үбэрмэсэ онсолог бол нисэхэд зохилдоһон ябадал мүн. Хорхой шумуулай дали ниидэхэ үүргэ гүйсэдхэхэ болоод сээжын 2 ба 3 сегмент хүдэлгөөнтэйгөөр холбогдоһон байна. Ехэнхи хорхой шумуулнууд хоёр хос далитай байдаг.
Хорхой шумуулай дали эхилэн үүдэхдээ бэеын ханын арһан гадагша сүлхын хоёр дабхар нимгэн илтэһэн маягтай боложо тэдэгээр илтэһэнэй забһараар хүнды үүдэнэ. Тэрэ хүнды бол бэеын хүндын үргэлжэлэл юм. Далиин хүндыдэ шуһан, транхейн гуурһан далиин нимгэн элтэһээр нэбтэ харагдаха тула түүниие шудал гэжэ нэрэлнэ. Далиин шудал тууша ба хүндылэн байдаг. Далиин угһаа гараһан тууша шудалуудые урда захаһаа эхилэн косталь, субкосталь, радиаль, медиаль, кубиталь, аналь ба югаль шудалнууд гэжэ нэрэлнэ.
Бэшүүрэй аймаг
Бэшүүрэй аймаг (Бичу́рский район; Бэшүүрэй аймаг, Beshüürei aimag) — Буряад Уласай аймаг. Аймагай түб — Бэшүүр Тосхон айл. Талмай:. Хүн амын тоо:.
Хорхой шумуул
Cээжын бүтэсэ
Далинь бүтэсэ, байдалаараа хатуу, һарьһалиг, арһалиг ба эбэрлиг байдаг. Мүн далинь хайраһаар хушигдаһан байжа болоно. Иимэдэ шумуулые далиин бүтэсэ байдалаариинь хатуу далитан, хахад хатуу далитан, һарьһан далитан, хайрһан далитан, торон далитан, хос далитан гэжэ нэрэлдэг. Хатуу далитанай (сохын) үмэнэдэ далинь хатуу, эбэрлиг (далинь ниидэхэд ямаршье үүргэ гүйсэдхэхгүй, харин бэеые нюруун талаһаа хамгаалха үүргэтэй.
Бэшүүрэй аймаг
Аймагай тухай
Бэшүүр аймаг 1935-ондо байгуулагдаhаан юм. Бэшүүр аймаг Буряад урда үмэнэ талда байгаа. Бэшүүр аймагта янза бүриин албан соёл байгуллагууд байна. 29 номой hанууд (библиотекууд), 32 соёлой клубууд, аймагай соёлой ордон, аймагай түүхэ музей бии, ба Жэжэ Куналейда нэгэ филиалтай хүүгэдэй соёлой hургуули байдаг юм ха.
Хорхой шумуул
Cээжын бүтэсэ
Дээдэ далиин дооро (сээжын III үеһөө гараһан) һарьһалиг бүтэсэтэй нимгэн дали оршоно. Энэниие жэнхэни дали гэхэ ба ниидэхэ гол үүргэ гүйсэдхэнэ.
Бэшүүрэй аймаг
Тосхон айланууд
Бэшүүр аймагта дотор 17 (арбан долоон) тосхонууд бии юм.
Хорхой шумуул
Cээжын бүтэсэ
Хахад хатуу далитанай (бясаа) үмэнэдэ далиин угай хэһэг хатуу, эбэрлиг байхад үзүүрэй хэһэгиинь нимгэн һарьһархаг, шудалтай байдаг. Энэ ушарһаа иимэ далиие хахад хатуу дали гэжэ нэрэлжэ һэн.
Бэшүүрэй аймаг
Тосхон айланууд
Тосхонууд болбол 36-аар (гушан зургаан) hууринуудаар хубаагдааг.
Хорхой шумуул
Cээжын бүтэсэ
Эрбээхэйн далинууд хайраһаар хушагдаһан тула хайраһан далитан гэдэг.
Зарим хорхой шумуул үбүрмүһэн далигүй байдаг. Жээшэнь: анханай далигүй хорхой шумуулнууд — Artherygota юм. Харин бөөһэ, нохой бөөһэ зэргэ хорхой шумуул паразит амидаралһаа боложо далигүй болоһон байна.
Хорхой шумуулай сээжын хэһэгтэ далинуудай хүдэлгөөниие нүхэсэлдүүлэгшэ хүшэрхэг балсанууд оршоно.
2 һарын 28
Хоёрдугаар һарын 28 — Григориин литын жэлэй 59-дэхи үдэр. Жэлэй эсэн болотор 306 үдэрүүд (үндэр жэлдэ 307 үдэрүүд) үлэжэ байна.
Хорхой шумуул
Хэбэлэй хэһэг
Хорхой шумуулай хэбэлэй сегментһээ тогтоно. Сегментэй тоо зүйл бүридэ харилсан адлигүй байха болобош 10-һаа хэтэрхэгүй. Харин дээдэ хэлбэринүүдтэ 4-5 байна. Хэбэлэй сегментүүдтэ мүсэ байхагүй, хатуу хитин бүрхөөлээр хушагдаһан байха болобош хоёр үеын заадһаа уян налархай бүтэсэтэй. Хэбэлэй үенүүд сээжын үенүүдэй адлигаар нюруу, өөхэ хажуу хэһэгүүдһээ тогтоно. Зарим шумуулай хэбэлэй түгэсхэлдэ мүсын үлэгдэл эрхэтэн болохо гадуур эрхэтэн сөөнгүй тохёолдоно. Тухайлбал: үндэгэ булагша (сарсаа, голёо, шонхор зүгы), церки (сарсаа, жоом), грифельки (жоом, голёо) зэргые нэрэлжэ болоно.
2 һарын 28
Энэ үдэрэй тэмдэглэлтэ баяр
Категори:Үдэрнүүд
Хорхой шумуул
Арһан бүреэһэн
Хорхой шумуулай ехэ бэе арһаар бүрхэгдэнэ. Арһан эпидермын эсэй дабхарга гү, али гиподерма, кутикулэһээс бүрэлдэн тогтоно. Кутикула бол гиподермын эсэй илгаруулалтын бүтээгдэхүүн мүн. Кутикула химиин найрлагаараа харилсан адлигүй 3 дабхаргаһаа бүридэн тогтоно. Кутикулын доодо дабхаргань үетэһэн, уян налархай байна. Энэ дабхаргын дээрэ оршохо хоёрдогшо (дунда) дабхарга босоо үетэй, хатуу бата бэхэ шэнжэ шанартай. Кутикулын хамагай дээдэ гурбадагша дабхарга маша нимгэн, хальсаг, тоһолиг бүтэсэтэй тула бэеын шиигые гадагжа, уһые дотогшо багаар нэбтэрүүлнэ. Кутикулын дабхаргын гадаргуу тэгшэ ба эрмэгтэһэн, түбыһэн, хобилтоһон, хонхойһон, сэглэгдэһэн гэхэ мэтын хэлбэреэр гүдэгэр юмуу хотхор байжа болоно. Хорхой шумуулай арһан бүреэһэнэй гадаргууд үе хайрса байдаг. Эдэгээрынь гиподермын эсүүдэй томорһоной үрэ дүндэ үүдэжэ бии болоно.
Хорхой шумуулай үнгэ зүһэ кутикула ба гиподермын дабхаргада оршох будагша бодос пегментһээ хамаарна. Гялалзаһан үнгэ тэрэнэй туяань кутикулын бүтэсэһээ боложо гэрэлые хугалха ба сасаруулха шадабаритай шууд холбоотой. Арһан бүреэһэндэ арһанай гиподермын дүрсэ хубирһан эснүүд болохо булшархайнууд хамаарагдана.
Булшархайнууд нэгэ ба олон эсһээ тогтоно. Нэгэ эстэй булшархай гиподермын эснүүдэй хоорондо оршоно. Олон эстэй булшархай ууталаг гү, али хоолой хэлбэреэр бэеын хүндыдэ оршожо илгаруулха һубагай туһаламжатайгаар арһанай гадаргууда нээгдэнэ. Хорхой шумуул тоһые илгаруулха тоһоной булшархай, үнэртэ бодосые илгаруулагша үнэртэ булшархай, хорто булшархай байхаһаа гадана зарим хорхой шумуулай абгалдайда миндаһан илгаруулагша булшархай байна. Түүгээр миндаһан гэрые (кокон) хэнэ.
Хорхой шумуултай химиин аргаар тэмсэлые ябуулхад арһан бүреэһэнэй бүтэсын онсолигые харгалзаха хэрэгтэй.
Тоһоной булшархайн илгаруулалтаар бүрхэгдэһэн гү, али битүү үһээр хушагдаһан хорхой шумуултай бэедэ шэнгэн хоруудай нилзалта муу байдаг тула тэдэгээрые хэрэглэхэнь һайн үрэ дүн үгэдэггүй. Хорхой шумуулай арһан нилээд бодосые нэбтэрүүлдэг болобошье хорые нэбтэрүүлхэ шанарынь харилсан адлигүй болоод кутикулын дабхаргын химиин найрлага болон бүтэсэһээ хамаарагдана. Гадаада үйлэшэлгээнэй зарим хорые хэрэглэхэдээ тэдэгээр хоро хорхой шумуулай арһаар хэрхэн нэбтэрдэг болохые уридшалан мэдэхэ ябадал шухала.
Балсан
Хорхой шумуулай балсангай эд агшах шадабаритай нарин ута эснүүдһээ тогтоно. Багса балсангуудай тоо маша олон 1,5-2 мянгада хүрэнэ. Хорхой шумуулай балсанг араг яһанай гү, али хүдэлгөөнэй, дотоодо эрхэтэнүүдэй балсан гэжэ ангилан үзэдэг. Хүдэлгөөнэй балсангууд ехэ бэе тэрэнэй дагууруудай арһанай дотоодо хананда бэхлэгдэнэ. Досоодо эрхэтэнэй балсан, зүрхэнэй ханые үүдхэхэ ба гэдэһэн болон бусад эрхэтэнүүдэй тогтосондо оролсожо, тэдэгээрэй хүдэлгөөн, үйлэ ажаллалгые нүхэсэлдүүлнэ.
Хорхой шумуулай бэеын бараг бүхы балсан (гистологиин бүтэсээр) хүндэлэн шудалта балсангууд юм.
Хоол болбосоруулха системэ
Хорхой шумуулай хоол болбосоруулха системэ аманай һүбээр эхилжэ, хойто һүбээр түгэсһэн, хоолой хэлбэритэй гэдэһэнэй системэ юм. Гэдэһэн үмэнэдэ, дунда, хойто гэжэ 3 хэһэгһээ тогтоно. Гэдэһэнэй үмэнэдэ ба хойто хэһэг дотор таладаа кутикулээр хушагдаһан, тэжээл зүбхэн гэдэһэнэй дунда хэһэгээр шэмэгдэнэ. Хорхой шумуулай гэдэһэнэй үмнэдэ хэһэгые шүлһэнэй булшархай бүхы аманай хүнды, багалзуур, улаан хоолой, гүеэ (улаан хоолойн бүдүүрһэн хэһэг) гэжэ ангилна. Гүеэнь хоол тэжээлые түрэ агуулха үүргэтэй. Хатуу тэжээлээр хоололдог хорхой шумуулай гүеэнэй арад балсанта ходоод оршохо ба эндэ тэжээл жэжэглэгдэнэ.
Дунда гэдэһэнэй дотоодо хана олон һалбари нугашааһатай байха ба гэдэһэнһээ мухар унжалгууд һалбарилан гараһаниинь шүүһэ илгарха, хоол болбосоруулха гадаргууе ехэдхэхэ үүргэтэй юм. Дунда гэдэһэнэй ханын эснүүд тэжээл болбосоруулха фермент илгаруулна. Энэхүү ферментын туһаламжатайгаар хоол тэжээл бүримүһэн задаржа болбосорно. Хоолые задалха ферментын үйлэшэлгээ хоол тэжээлэй найрлагһаа боложо хорхой шумуул бүхэндэ харилсан адлигүй байна. Шуһан һорогшад тэжээлэй найрлага уураг ехэтэй тула уургые задалха фермент илгаруулна.
Эрбээхэйн тэжээлэй (сэсэгэй балын) найрлаганда һахар элбэг ушар зүбхэн һахарые задалха фермент илгаруулха жэшээтэй юм.
Тэжээлэй задаралаар үүдэжэ, гэдэһэнэй ханаар шэмэгдэһэн бүтээгдэхүүн эс, эдүүдтэ шуһаар хүргэгдэжэ түүнһээ шэнээр нүүрһэнуһан, өөх тос, уураг бүрэлдэнэ. Болбосорогдоогүй зүйл хойто гэдэһэндэ шэлжэжэ, шулуун гэдэһэндэ хуримталагдан аажамаар хойто һүбээр гадагшалха болоно. Хорхой шумуулай тэжээл олон янза, гол түлэб ургамал, амитанай гаралтай тэжээлээр хоололно.
Илгаруулха системэ
Хорхой шумуулай илгаруулха эрхэтэниинь үндэһэндээ мальпигиин һудалууд юм. Эдэгээрынь дунда ба хойто гэдэһэнэй заае дээрэ нээгдэһэн нимгэн ханатай (2-200 хүрэтэрхи) һудалнууд болоно. Мальпигын үзүүрнүүд бэеын хүндын шуһанда хүбэжэ байна.
Уурагай задаралай бүтээгдэхүүн болохо шээһэнэй хүшэл шуһанһаа мальпигиин һудалай ханаар шэнгээгдэжэ, уламаар хойто гэдэһэндэ орожл үтгэнэй хамта гадагшална. Мальпигиин һудалуудһаа гадана өөхэн бэе илгаруулха үүргэ гүйсэдхэнэ. Задаралай бүтээгдэхүүн шээһэнэй хүшэл өөхэн бэеын энсүүдтэ хуримталагдана. Мүн хорхой шумуулай шуһанда амёбо маягай эснүүд ба нефроцит гэдэг бүлэг эснүүд байдагиинь зайлуулха үүргэ гүйсэдхэнэ. Нефроцитууд задаралай бүтээгдэхүүниие жиүээлбэл карбиниие шэнгээжэ абана. Харин амёбо маягай эснүүд талһатуудые барижа абадаг. Хорхой шумуулай бэедэ оршохо өөхэн бэеын эдүүд һиирэг болоод трахейн гуурһаар дүүрһэн байна.
Өөхэн бэе зайлуулха эрхэтэнэй үүрэг гүйсэдхэхэһээ гадана хоол тэжээлэй бодосой дарасые хадгална. Тэрээр дарасын ашаар хорхой шумуул удаан хугасаагаар үлэн байжа шадана.
Зарим хорхой шумуулай өөхэн бэе гэрэлтэхэ эрхэтэн болодог. Хорхой шумуулай гэрэлтэхэ процесс мэдэрэлэй системын зохисуулалтаар гүйсэдхэгдэнэ.
Мэдэрэлэй системэ
Хорхой шумуулай мэдэрэлэй системэ бусад үетэ хүлтэнэй мэдэрэлэй системын адли хэбэлэй нервнэ гэнжэлһэн хэлбэритэй байха болобош хүгжэлэй дээдэ түбшэндэ хүрэһэн байна. Түб мэдэрэлэй системэнь тархи болон хэбэлэй нервын гэнжэлһэн зангилаануудһаа тогтоно. Тархинь үмэнэдэ-протоцеребрум, дунда-дейтоцеребрум, хойто-тритоцеребрум гэһэн 3 хэһэгһээ бүтэнэ. Тархи гитологиин маша нарин бүтэсэтэй болоод тэрэнэй хэһэг тус бүри нервнэ шэрхэг бүхы хэд хэдэн зангилаануудһаа тогтоно. Тархиин задалан илгаха шухала түбынь протоцеребрумда оршохо «мөөгэн хэлбэриин бэе» болоно. Энэ ушар ниигэмжэ амидаралтай хорхой шумуулай (шоргоолзон, балта зүгы, термит) тархинай энэ хэһэг һайн хүгжэһэн байна.
Хэбэлэй мэдэрэлэй гэнжэлһэн зангилаань багалзуурай доодо зангилаа (түүнһээ гараһан нервүүд 3 хос хүл өөд ошоһон байна) сээжын 3 томо зангилаа ба хэбэлэй зангилаануудһаа тогтоно. Хэбэлэй зангилаанай тоо харилсан адлигүй. Бүрэн тохёолдолдо (жоом, хун хорхой, сохонуудай хүбрэлэй хүгжэлэй эхин үедэ) 11 шэрхэг байна. Ехэнхи хорхой шумуулай хэбэлэй гэнжэлһэн зангилаанай тоо гол түлэб 8 байха болобош хүгжэнгүй шабжуудта түүнһээшье сөөнэ байна. Зарим хорхой шумуул сээжэ ба хэбэлэй нервын зангилаанууд ниилэжэ зүбхэн сээжын зангилаае үүдхэһэн байха тула хэбэлэй хэһэгтэ, зангилаагүй нервүүд оршоно. Хорхой шумуул тархиһаа симпатик нервүүд гараһан байхань дотоодо эрхэтэнүүд, балсангуудай үйлэ ажаллалгые ударидан зохисуулна. Симпатик нервын системын үйлэ ажалалгаа түб нервын системэтэй холбоотой. Нервын түбүүд бэеэ дааһан шэнжэтэй өөр хоорондоо холбоотой байна. Багалзуурын дээрэхи нервын зангилаа (тархи) нервын системын бүхы үйлэ ажалалгые зохисуулна.
Үабжиин дотоодо эрхэтэнэй үйлэ ажаллагаанда гормоной шэнгэнэй зохисуулалта шухала үүргэ гүйсэдхэхэ ба түүниие нервын системэ ударидаха тула нерв-шингэнэй зохисуулалта гэжэ нэрэлдэг.
Мэдэрхэ эрхэтэн
Хорхой шумуулай мэдэрэлэй эрхэтэнүүд нилээд нарин, һайн хүгжэлые олоһон олон хэлбэритэй. Энэнь хорхой шумуулай бэеын бүтэсэ үндэр түвшэндэ байгаагаар тайлбарилагдана. Хорхой шумуул гадаада оршонһоо янза бүриин сошоролые хүлеэн абаха, хүрэлсэхэ, амталха, сонсохо, хараха эрхэтэнүүдтэй. Мэдэрхэ эрхэтэнүүдэй морфологи, үйлэ ажалалгаанай үндэһэн нэгэжэнь сенсиллнүүд юм.
Сенсилл бүхэн нэгэ гү, али хэд хэдэн мэдэрхэ эсһээ тогтоно. Тэрхүү мэдрхэ эс бүриһээ сэжүүр гаража нервын шэрхэгүүдтэй холбогдожо мэдрэлэй заха хизгаарай ба түб системэдэ хүрэнэ. Хамагай энгын сенсилл бол гаданай механика сошоролые хүлеэн абаха сенсилл мүн. Сошоролые хүлеэн абаха сенсиллынь арһанай кутикулада хүдэлгөөнтэй холбогдоһон үһэн, үргэһэнүүд болоно. Тэдэгээр үһэн, үргэсүүд бүхы бэеын илангаяа һахал, тэмтэрүүл, хүл, хэбэлэй гадаргуу дээрэ байрлажа гадаад сошоролые мэдэрнэ. Үнэрые хүлеэн абаха сенсиллүүдиинь угаажын тэмтэрүүлнүүд ба һахалай гадаргуу дээрэ оршохо болоод энэнь үһэн бүхы арһанай олон тооной дүрсэ хубирһан эснүүд болоно. Эдэгээр үһын эснүүдтэй түбһөө ерэһэн нервүүд холбогдожо үнэрэй һэрлиие хүлеэн абана.
Хорхой шумуулай үнэрлэхэ эрхэтэн хоол тэжээлые олохо, дайһанһаа зугтаха, бэе бэеһээ хайжа олоход шухала үүргэ гүйсэдхэдэг. Орооной үедэ эрэгшэниинь эмэгшэнээ үнэрээр олоно. Эмэгшэн хорхой шумуул үнэртэ бодос аттрактаниие илгаруулдаг. Энэхүү бодосой үшүүхэн хэмжээ (агаарай 1 см³ дахи 1000-най хэһэг) эрэгшэниие сошоруулна.
Амтые хүлеэн абаха үһэн бүхы сенсиллнүүд аманай эрхэтэнэй дагуурнууд ба һарбуунай доодо талада оршоно. Эдэгээр сенсиллнүүд үнэрлэхэ сенсиллэй адли бүтэсэтэй. Хорхой шумуулуудай гашуун, шорбог, шэхэрлиг шанарые илгабарлана. Амталха эрхэтэн һайн хүгжэһэн байна.
Сонсохо эрхэтэн
Нилээд шумуулуудай һээр нюруутан амитадай сонсохо эрхэтэнэй зарим талаар аналог тусхай эрхэтэнтэй байха ба тэдэгээрынь сонсохо эрхэтэнэй үүргэ гүйсэдхэнэ. Үүндэ: сарсаанай хэбэлэй 1-р үеын хажууда нимгэн һарьһаар бүрихэмэл дугарие нүхэ оршоно. Энэхүү нүхэнь дотогшоо хүндытэй байха болоод уула хүндыдэ нервын түгэсхэлэтэй (үзүүртэй) холбогдоһон мэдрэлэй эс бүхы унжалгууд һалбарилаһан байна. Тэрэнь агаарай долгиниие мэдэрнэ.
Голёоной үмэнэдэ шэлбэн дээрэ дотогшо ороһон хүндытэй хобил хэлбэриин сонсохо эрхэтэн оршоно. Тэрхүү хүндын кутикулын нимгэн халисанда нервын түгэсхэлүүдтэй (үзүүрүүдтэй) холбогдоһон мэдэрхэ эснүүд бэхлэгдэнэ. Тэдэгээр эснүүд агаарай долгиниие хүлеэн абана. Өөрөөһөө дуу гаргадаг шумуулнууд сонсоголын эрхэтэнтэй байна. Дууе эрэгшэн, эмэгшэниинь бэе бэеһээ эрэжэ олохо ба айлгаха, бэеэ хамгаалхын тулада гаргана. Юрынь шумуулнууд маша үргэн диапазонтой, юрын дуунһаа (8-10 гц) хэтэ нам дуу (45000 гц) хүрэтэлхи шэмээг хүлеэн абадаг. Сонсоголой эрхэтэн бүхы шумуулнууд дуу гаргаха шадбаритай. Нэгэн тохёолдолдо далинай хооронын үрэлтээр дуу гаргаха (голёолог таршаа) нүгөө тохёолдолдо гуя, далинай шудалтай хабирһанаар дуу гарана (сарсаа). Энэ мэтэшэлэн дуу гаргаха олон хэлбэри байдаг.
Хараха эрхэтэн
Шумуулуудай хараха эрхэтэн нюдэн ниилмэл (зүймэл) ба энгын бүтэсэтэй. Ниилмэл нюдэниинь олон жэжэг нюдэһээ (омматидаһаа) бүтэнэ. Ниилмэл нюдэнэй омматидын тоо шэрхэг харилсан адлигүй байхань шумуулуудай биологиин онсологһоо шалтагаална. Ниилмэл нюдэнэй гадаргуунь жэжэг нюдэн (омматид) тус бүриин гадаада хэһэг болохо олон тооной дугариг гү, али зургаан талта сархяагһаа тогтоно.
Омматид тус бүриин оптикын аппарат эбэрлэг тунгалаг хэһэг болохо хрусталиин конус, гэрэлэй туяае нэбтэрүүлхэ ба хугалха аппарат рабдум, гэрэлэй туяае хүлеэн абаха торлог гэһэн 3 хэһэгһээ тогтоно. Тархинһаа ерэхэ хараанай нервын түгэсхэл (үзүүр) гэрэлэй туяае хүлеэн абаха торлогой эснүүдтэй холбогдоно. Омматид (нюдэн) тус бүри туяае үл сасаруулагша пегментэй эснүүдээр бүхы талаараа хүрээлэгдэһэн байна. Иимэдэ 1 омматидта тусһан туяа нүгөө хажуугай омматидта тусхагүй. Гэтэл зарим шумуулуудай омматид тус бүри пегментэй эсээр бүхы талаараа хүрээлэгдээгүй, зүбхэн хрусталиин конусын хажууда пегментэй эснүүд оршоно. Иимэдэ 1 омматидта тусһан гэрэлэй туяа нүгөө хажуугай омматидай торлогто тусна. Иинхүү пегментэй эснүүдэй байршилһаа боложо шумуулуудай хараа өөр өөр байдаг тул үдэрэй ба һүниин хараатай шумуулнууд гэжэ илгабаралан үзэдэг. Шумуулуудай нюдэн зүбхэн ойрын хараатай байха ба хүдэлжэ байгаа юумэниие һайн харадаг. Шумуулуудай ниилмэл нюдэнэй омматид тус бүри юумэниие хэһэглэжэ харахаар харагдажа байгаа бэенүүд зүйгдэн нэгэн хэлбэриие олохо тула шумуулуудай (ниилмэл нюдэнэй) хараае зүймэл хараа гэжэ нэрэлнэ. Шумуулуудай ниилмэл нюдэн гэрэлэй богони туяае һайн мэдэрнэ. Гэтэл хүн ультра ягаан туяае мэдэрхэгүй. Бэе гүйсэһэн шумуулуудта ниилмэл нюдэнһээ гадана энгын нюдэн байна. Ехэбшэлэн 2-3 тооной энгын нюдэн ниилмэл нюдэнэй хоорондо (толгойн хэһэгтэ) оршоно. Энгын нюдэн хараанай эрхэтэн болохо болоод гэрэлэй хүсые тодорхойлхо шадабаритай. Бүрэн хубиралтатай шумуулуудай абгалдайнууд зүбхэн энгын нюдэтэй. Энгын нюдэн толгойн хажуугаар 1-8 хос байна. Абгалдайн энгын нюдэнэй бүтэсэ бэе гүйсэһэн шумуулуудай энгын нюдэнэй бүтэсэһээ өөр байна.
Амисхалай эрхтэн
Шумуулуудай бэеээр нэбтэрэн һүлжэлдэһэн амисхалай трахейн системэ бол амисхалые эрхэтэн юм. Трахей сээжэ ба хэбэлэй хоёр хажуугаар оршохо амисхалай һүбүүд гү, али амисхалууруудһаа һалбарилна. Амисхалай һүбые (амисхалуурые) стигма гэжэ нэрлэнэ. Трахейн эхинэй хэһэгтэ бүдүүн трахей байха болоод тэдэшээриинь сааша һалбарилан нариджа олон тооной маша жэжэг хялгасалаг трахеолуудые үүдхэжэ ябасаар бэеын эд эснүүдэй дотор нэбтэрэн орожо түгэснэ. Амисхалай томо трахейнууд өөр хоорондоо тууша ба хүндэлэн жэжэг трахейгаар холбогдоно. Амисхалай трахей хүбрэлиин эктодермын дабхарһаа үүдэхэ тула дотоодо ханань кутикулээр бүрхэгдэнэ. Бэеын хоёр хажуугай трахей тус бүриин үзүүртэ амисхалай һүбын (стигмын) ойролсоо хааха аппарат байна. Хааха аппарат бол амисхалай һүбые тойроһон хүшүүргэй системэ юм. Хүшүүрэг, балсангай үйлэшэлгээгээр ойротон, амисхалай һүбын амасрые шахажа, тэрэнэй дотоодо хүндые хаана.
Шумуулуудай оршоной агаарай тохиромжогүй нүхэсэл юмуу хорто хиитэй тулгарбал амисхалай аппарат (стигма) хаагдажа түрэ зууршье атугай амисхал зогсонги байдалда ороно. Гэбэшье түүниие шумуул тэһэбэрилжэ шадана. Тэрэшлэн амисхалай һүбиин дотор ханаар маша олон үе хилгаһууд байхань агаарай бохирдолтые (тооһые) шүүхэ үүргэ гүйсэдхэнэ.
Трахей дотор таладаа ороомог хэлбэриин кутикулээр хушагдаһан байна. Амисхалай трахейн иимэ ороомог бүтэсэ, түүниие юманда дарагдан хабшагдажа хаагдахаһаа хамгаална. Иимэ тохёолдолдо ороомог трахейн дотуур хии сүлөөтэй урдаха болоно. Зарим хорхой шумуул (сарсаа, илаа) трахейн зарим хэһэгтэ амисхалай уута үүдэхэ болоод тэрэнь запас хиие хадгалхад зохилдоһон байхын зэргэсээ ниһэлтын үедэ бэеын хубиин жинг багадхаха үүргэ гүйсэдхэнэ. Хэбэлэй балсангуудай агшалтаар бэеын багтаамжа багадхажа амисхал гадагшалха ба балсангай һулралтаар бэеын багтаамжа ехэдхэжэ амисхал абана.
Хүшэлтүрэгшэ хии трахейн системэ өөд орохо ба нүүрһэнхүшэлэй хии илгаран гараха процесс амисхалай һүбүүдээр диффузиин замаар ябагдана. Амисхалай хүдэлгөөнэй тоо минутада 4-200 хүрэтэр гүйсэдхэгдэхэ болобошье шумуулуудай хүдэлгөөнэй үедэ ехэднэ.
Шумуул бодосой солилсооной процессын үрэ дүндэ бараг бэеын жингын хүниихэтэй адли хэмжээнэй дулааниие илгаруулабжа шумуулуудай бэеын хэмжээ бага, кутикулын бүрхөөлээр дулаан нэбтэржэ гэрлые сасруулха талбай харисангуй ехэ тула дулааниие түргэн алдадаг. Энэ ушарһаа шумуулуудай бэеын дулаан хүйтэниинь гадаада оршоной дулаан хүйтэнтэй шууд порпорциналь байна. Харин наринай элжэ гү, али болбол хүдэлөөнэй үедэ балсангай үйлэ ажалалгаа ехэдхэһэнһээ боложо бэеын температура 10-аар нэмэгдэнэ. Уһанай шумуул абгалдай трахейн системэ бэтүү, өөрөөр хэлэбэл амисхалай һүбэ (стигма) байхагүй. Иимэ тохёолдолдо тэдэгээрэй хиин солилсоо трахейлиг заламгай ашаар ябагдана. Тэдэгээрэй бэеын хоёр хажуу гү, али түгэсхэлдэ маша нимгэн ханатай элтэһэн маягай трахейлиг заламгай оршоно. Трахейлиг заламгай маша нарин трахеолуудаар баялаг байна. Түүгээр хиин солилсоо нүхэсэлдэнэ.
Уг гарбал
Уг гарбал — угсаа түрэлэй түүхэ ба бэшэг, уг гарбалай түүхэнүүдые шэнжэлэн үзэдэг түүхын шэглэл.
Зүүлтэ
Категори:Түүхэ Категори:Гэр бүлэ
Яруунын аймаг
Яруунын аймаг (Еравнинский райо́н) — Буряад Уласай аймаг. Аймагай түб — Нарһата (Сосново-Озёрское) һуурин. Талмай:. Хүн зон:.
Ноёрхол
Ноёрхол (һегемони ἡγεμονία — «ударидалга») — эзэрхэлгэ, ударидалга, түрүү; эдэй засагай ба улас түрын талаар дээшээ, үлүү байдал.
Зүүлтэ
Категори:Улас түрэ Категори:Уласхоорондын харилсаа
Геометри
Геометри ( үгэһээ, геометрия үгээр) — дүрсые һудалдаг тооной ухаан шэнжэлхэ ухаанай һалбари юм. Геометриин һалбари шэнжэлхэ ухаануудта тус тусын «дүрсые» һудалгаанай объект болгон абажа үзэхэ болоод геометриие бусад шэнжэлхэ ухаанда ашаглахые «геометрилиг» һудалгаа гэнэ. Геометринь тооной ухаанай нэгэ үндэһэн һалбарида тоосогдодог.
Һунгадаг геомтери
Һунгадаг геомтери Евклидэй оруулжа ерэһэн аксиоматика тогтолсоон дээрэ үндэһэлэгдэдэг. Геометринь геометриин бүтэсэнүүдэй хоорондохо харисаае һудалдаг.
Хэмжэлтэ гэдэгынь үгэгдэлые объекттой, гадаргуугай утыншье юмуу үнсэгэй хямдахан үүдхэжэ болохо стандарттай жэшэхэ гэһэн үгэ юм. Сохомдоо энэл үүдэнһээ эхилэн геометрнууд хэшээллэдэг байба. Евклидэй геометри сэг, шугам, сэхэ шугамай тодорхойлолтонуудые ашагладаг байба. Эдэгээр ойлголтоһоо үүдэн, тэрээр бидэнэй ойлгожо байгаагаар, тоое ашаглалгүйгээр хүгжэн үргэжэһэн байна.
Транспортир ба шугам
Геометриин һунгадаг үндэһэн үйлэдэлнүүдынь тодорхой хэмжээнэйхинь талаархи мэдэлгэгүйгээр хэршэмые юмуу үнсэгые тэгшэ хубааха ябадал юм. Үйлэдэл бүри энгын алхамуудаар гүйсэдхэгдэнэ: үгэгдэһэн хоёр сэгые дайруулан сэхэ татаха, үгэгдэһэн сэгые нүгөө үгэгдэһэн сэгтэй дайруулан тойрог татаха, үгэгдэһэн утатай хэршэм татаха зэргэ. Эдэгээр бүхы үйлэдэлнүүдые дээрэнь хэмжэһээ табяагүй шугам болон транспортираар гүйсэдхэжэ болоно.
Геометри болон тоонууд
Геометриин байгууламжые арифметикын үйлэдэлнүүдые хэхэ баримжаа бологон зохёодог. Жэшээнь сэхэ дээрэхи хоёр хэршэмые нэгэдхэхэд ниилбэритэйнь тэнсүү. Тэгшэ үнсэгтэй гурбалжан тоонуудай үржэбэритэй харгалзадаг: тэрэнэй талануудые хэмжэжэ болоно. Харин тэдэгээрэй үржэбэринь уг тэгшэ үнсэгтэй гурбалжанай талмай болодог. Квадратай диагоналииин утые олодогынь онсогой тохёолдол юм. Тэрэниие Пифагорой томьёогоор бододог:, эндэ c – диагоналиин ута, хэрэб a болон b–иин орондо нэгэжэ утатай квадратай талануудые табибал бидэ гэжэ гаргажа абана. Эндэһээ ямар тооные үржүүлхэд 2 болохо бэ гэһэн асуулта гаража ерэнэ. Хоёрой тооной квадрат изагуур юутай тэнсүү бэ? Арифметикэдэ энгэжэ тооной шэнэ анги гаража ерэдэг. Хоёрой тооной квадрат изагуурынь иррациональ тоондо хамаарагдана, энэнь хоёр бүхэл тоое хубааһанай үрэ дүн хэлбэригээр түһөөлжэ болохогүй.
Тэгшэ үнсэгэй байгуулалта
Тэгшэ үнсэгэй байгуулхын тулада үгэгдэһэн сэхын үгэгдэһэн М сэгтэ эхилээд энэ сэгтэ түбтэй тойрог зураха хэрэгтэй. Энэ тойрогой А В сэхэтэй огтололсохо сэгүүдые нэрлэнэ. Одоо радиусынь анханай тойрогһоо ехэ байха А В сэгтэй тойрогуудые байгуулна. Хоёр томо тойрогой огтололсолой сэгүүдые дайран үнгэржэ бай сэхэ S1 S2 анханай сэхэ дээрэхи М сэгые тэгшэ үнсэгөөр огтолхо болоно. Үгэгдэһэн АВ хэршэмые тэг дундуурынь хубаагша перпендикулярые түһэтэй аргаар байгуулдаг. S1 S2 сэхые дамжуулан А болон В түбтэй адли радиустай тойрогууд байгуулна. Тэрээр АВ сэхые М сэгтэ тэнсүү хубаана.
Үнсэг болон саг хугасаа
Тойрогые дурын хэһэгтэ хубааха бололсоотой бол, үнсэгые дурын нэгэжээр хэмжэхэ бололсоотой. Вавилоной математикуудай гаргаһан тойрогые 360° хубаалтань үнсэгые олон хубааһанай дараа ехэбшэлэн бүхэл удханууд үлдэдэг гэһэн шалтагаанаар тохиромжотой юм. Энэнь 1-100 хүрэтэрхи бүхы тоонуудой дотор 60 гэдэг тоо хамагай олон хубаагша тоотой (2,3,4...) байдагһаа үүдэлтэй. Хэрэб 60°-ые хоёр дахин тэнсүү хубаахад сагые хэмжэлтэтэй холбоотой 15° үнсэг гарана: 15° = 360°/24. Уламаар Дэлхэйн 15° эргэлтэ тутамынь нэгэ сагай дотор ябагдадаг. Нэгэ сагта 60 минут байдагынь 60 секундээр 60 удаа гэһэн үгэ.
Тэгшэ дүрсэнүүд
Хабтагарда оршохо болоод хэмжээ тоо иимэ тогтосо. Тэгшэ дүрсэнүүдэй жэшээ:
Орон зайн дүрсэнүүд
Орон зайн нэгэжэ үүр онгосондо ёһогүй гэдэгые нэгэжэ юм. Жэшээнь:
2020 оной Зунай Олимпиада
2020 оной Зунай Олимпиин наадан (Япон: 2020年夏季オリンピック), албан ёһоор Олимпиин XXXII наадан (第三十二回オリンピック競技大会, Dai Sanjūni-kai Orinpikku Kyōgi Taikai), маркетингын бренд нэрэ Токёо 2020 (東京2020) — болбол одоо буюу 2021 оной 7 һарын 23-һаа 8 һарын 8-ай хоорондо Японой Токёодо ябагдажа бай Уласхоорондын спорт арга хэмжээ.
2013 оной 9 һарын 7-до Аргентинын Буэнос-Айрес хотодо болоһон УОХ-ой 125 дахи Сессиин үеэр Токёо зохёон байгуулагша хотоор һунгагдаһан. Анха 2020 оной 7 һарын 24-һээ 8 һарын 9-эй хоорондо зохёон байгуулагдахаар түсэблэгдэжэ байһан энэ арга хэмжээнь COVID-19 халдабариин уламһаа 2020 оной 3 һарада хойшолуулжа, онсо байдалай тааруулжа олониитын харагшадгүй, хаалтатай хаалганай саана зохёон байгуулагдажа байна. 2020 он хүрэтэр хойшолуулагдаһаншье арга хэмжээнь маркетинг, брэнд гаргаха зорилгоор Токёо 2020 нэрые хадгалжа үлдэһэн. Энэнь Олимпиин нааданые болюулха буса, хойшлуулжа байгаа анханай тохёолдол юм. Зунай Паралимпиинь Олимп дууһаһанһаа хойшо 16 хоногой дараа буюу 2021 оной 8 һарын 24-һээ 9 һарын 5-ай хоорондо болоно.