cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Борис Ельцин
Борис Николаевич Ельцин — Оросой холбоото уласай улас түрын бодолгын ба гүрэнэй ажаябуулагша, Оросой түрүүшын юрэнхылэгшэ юм. Гүрэнэйнгөө арадшалһан һунгууляар һунгагдаһан түрүүшын ударидагша, Онсогой байдалай гүрэнэй комитедтэ эсэргүүсэгшэдэй ударидагша, Оросой ниигэмэй, улас түрын ба эдэй засагай бүридэлые шэнэшлэгшэ мүн. Оросой холбоото уласай Үндэһэн хуули түсэблэхын һанаашалагша.
Категори:Оросой холбоото уласай юрэнхылэгшэд
Зүчи
Зүчи хаан (, 1184—1227), Чингис хаанай болон Бүртэ-үжинэй түрүүшын хүбүүн болон Зүчиин уласые байгуулагша гээд үзэдэг. Тэрэ түрүүшынхиеэ 1207 ондо баруун гарай сэрэг ударидан ойн зон, хирхис, хори-түмэндэ зэргэ байгаали нуурһаа баруун тиишэ оршохо улас аймагуудые байлдан дахуулһан. Уламаар 1211-1217 оной оршомдо Алтан уластай хэһэн аян дайнда оролсожо ябаһан. 1218 ондо Хирхис, Хори Түмэдэй буһалгааниие дараһан. Уламаар 1219-1225 оной хоорондо Хорезмые дайлахада оролсобо. Чингис хаан нютаг бусаха болоходо тэрэндэ сэрэг таһалан үгөөд Эрчис мүрэнһөө баруун тиишэ бүхы газарые үгэжэ, дайлуулха зарлиг буулгаһан байдаг. Гэхэдээ тэрэ үбшэнэй ушар 1225-1226 оной оршомдо наһанһаа нүгшэбэ.
Категори:Монголой түүхэ Категори:Монгол хаашуул
Гүйсэдком
Гүйсэдхэхэ комитет, Гүйсэдком — Зүблэлтэ Холбооной үеын гүйсэдхэхэ эрхэ бүхы байгуулалга.
Крым
Крым гэһэн үгэ олон удхатай:
Агитаци
Агитаци (agitatio — «хүдэлгэхэ») тусхай ухаан үзэлнүүдые, лозунгнуудые арад ниитын дунда дэлгэрүүлхэ ябадал юм.
Зүүлтэ
Категори:Улас түрэ Категори:Һунгуули
10 һарын 11
Арбадугаар һарын 11 — Григориин литын жэлэй 284-дахи үдэр (үндэр жэлдэ 285-дэхи үдэр). Жэлэй эсэс болотор 81 үдэрнүүд үлэжэ байна.
Энэ үдэр наһа бараһаниинь
Категори:Үдэрнүүд
Рафаэль Надаль
Рафаэль Надаль Парера (испан. Rafael Nadal Parera, 3 июня Мальорка, Испани) - Испаниин теннисист.
Хэрмэн
Хэрмэн (Sciurus) зэрлиг жэжэ амитан.
Рафаэль Надаль
Холбооһон
Категори:Спорт
Саха (Яхад) Уласай түрын дуулал
Саха Республикын дуулал (Саха Өрөспүүбүлүкэтин өрөгөйүн ырыата; Государственный гимн Республики Саха):
Хэрмэн
Категори:Амитад
Саха (Яхад) Уласай түрын дуулал
Холбоос
Дуулал
Тангуд улас
Тангуд уласай ( тангудаар ; Баруун Ся улас, ), нютаг дэбисхэр зүүн талаараа Хатан голтой нюурлэжэ, баруун талаараа Юймэньдэ (玉門) хүрэжэ, хойто хилэнь элһэн сүлдэ тулажа, эрьен тойрон табан мянгые гаран газар эзэлжэ, ниислэл хото одоогой Иньчуань (银川) хотын зүүн урда Синьцинь (新秦) байһан юм. Баруун Ся улас 1038 ондо байгуулагдажа, 1227 ондо Чингис хаан энэ түрые мүхөөбэ.
Категори:Түүхын улас Категори:Хитадай түүхэ
Арсалан
Арсалан Арслан — (Panthera leo) гээшэ миисгэйхин обогой томо бэетэ мяхашан араатан; толгой томо, һүүл ута, шарабтар халсагай үһэтэй; эрэгшэд ута сагсагар дэл зогдортой амитан юм. Мүнөөдэр зүбхэн Африка болон Энэдхэгэй нютагта тарааха болобошье, сагтаа Африка, Ази, Европын хойто нютаг гэһэн үргэн уудам нютагаар тараан амидардаг байһан. Араатанай хаан арсланшье гэгдэдэг.
Категори:Хүхэтэн амитан
10 һарын 12
Арбадугаар һарын 12 — Григориин литын жэлэй 285-дахи үдэр (үндэр жэлдэ 286-дэхи үдэр). Жэлэй эсэс болотор 80 үдэрнүүд үлэжэ байна.
Энэ үдэр наһа бараһаниинь
Категори:Үдэрнүүд
Адепт
Адепт (adeptus «хүртэгшэ, туһалагша») — ямар нэгэ һургаалые, шажан мүргэлые айхабтараар дахан баримталһан хүн.
Зүүлтэ
Категори:Шажан мүргэл
Түримхэйлэлгын дайн
Түримхэйлэлгын дайн хадаа дайшалан эзэлхэ, буляан абаха зорилготой добтололго, жээшэнь фашис гүрэнүүдэй зүгһөө бусад орониие дээрэмдэн добтплхо ябадал, жэшээлбэл, Финляндиие Зүблэлтэ холбоото улас добтолһон, Абиссини ба Албаниие Итали добтолжо, Хитадые Япон добтолон, Испаниие Итали ба Германи хоёр дайлан, Чехословаки ба Австри хоёрые Германи добтолон ороһон г. м. Добтолон орогшо тала, эзэрхэг, буляан абагша, эзэрхэг дээрэмдэлэй дай үүсхэгшые түримхэйлэгшэ (агрессор) гэнэ.
Зүүлтэ
Категори:Дайн
Гэр бүлэ
Гэрлэлгэ болон хүбүүшэлгэдэ һуурилһан, хүмүүнэй харилсаае гэр бүлэ гэнэ. Гэр бүлэнь ниигэмэй бэшэл хэлбэри мүн. Гэр бүлын зохёон байгуулалта гү, али гэр бүлын тогтолсоое шулуун зэбсэгэй үеһээ үүдэлтэй гэжэ үзэдэг болоод энэһээ үмэнэ гэр бүлэ болохо ябадал замбараагүй байһанһаа шуһан ойртолто элбэг байгаа.
Ханиа сонгохо ёһо гү, али гэр болохо ёһые:
Хойто тэнгис
Хойто тэнгис, Умарада тэнгис — Атлантик далайн нэгэн тэнгис болоод Норвеги, Дани, Англи, Герман, Голланд, Бельги, Франци, Скотланд уласуудай хоорондо оршоно.
Гэр бүлэ
Түрэл саданай зэргэ
Эхинэй зэргын ураг садан жээшэнь аха дүү, эсэгэ эхэ, эсэбэл удам ДНХ-эй 50%-ые хубаалсадаг нэгэн юм.
Хойто тэнгис
560 км үргэн, 970 км ута, ниитэ 575,000 км2 талбайтай, дундажаар 94 метр гүнтэй болоод хамагай ехэдээ 700 м, гүехэн газараа 15 м байна. Уһанай эзэлхүүниинь 54,000 км³, дэлхэйн 13 дахи томо тэнгис юм.
Гэр бүлэ
Түрэл саданай үүргэ
Гэр бүлийн бүтэц, түүнчлэн гэрлэлт, тооллого , тусгай хүн амын судалгааны явцад тэмдэглэгдсэн Нм эргүүлэх нь үзүүлэлт юм. Тиймээс, хүн амын бүтцэд гэр бүлийн тухай ойлголт өгөх нь зөвхөн хүн амын тооллого , судалгааг болох юм. Энэ практик нь хүн ам зүйн статистик мэдээ дараахь үндэслэлээр гэр бүлийг онцлон тэмдэглэсэн нь: Хүүхдийн Жижиг тоо Srednedetnye
Хойто тэнгис
Уһанай дабһажалта жэлэй уларал болон байралалһаа хамааран өөр өөр байна. Жэшээлбэл, голын шудхалан оршом 1.5-2.5%, тэнгисэй хойто хэһэгээр 3.2-3.5% хүрдэг Хойто Атлантик далайн дундажа дабһажалтаһаа бага юм. Уһанай температурань Атлантик далайн урсагал, уларал, уһанай гүн зэрэгһээ хамаарха ба зундаа 25 °C, үбэлдөө 10 °C болоно. Уһанай гүндэ температура тогтомол, 10 °C байна
Гэр бүлэ
Ном зохёол
Категори:Ниигэм
Гүрэн түрын бодолго
Улас түрэ (монг.: Улс төр) гү, али гүрэн түрын бодолго (ород: Политика — :πολιτική) гээшэ арад түмэн, эргэн эрхэтэд, һонирхолой бүлэгүүдэй шэдэбэри гаргаха үйлэ ябаса юм. Эндэ ниигэмэй доторхи шажанай, мэдэлгын, олзын хэрэг эрхилэгшэ үйлээр нэгэдэхэ һонирхолой бүлэгүүд ородоггүй. Харин эргэн эрхэтэдэй засаглалые багтааһан улас болон түрын үйлэ ажалые эрхилхэ шэнжэлхэ эрдэм ухаан болоод арга шадабари гэжэ үзэжэ болоно.
Ниигэмэй нэгэ бүлэг нүгөө хэһэгтэй харилсахадаа хүсэн хэрэглэхэ эрхэ дээрэ тулгуурилһан засаглалай онсогой түрэл гаража ерэхэ үеһөө улас түрэ бии болонхой. Энэниие түрын засаглал гэжэ болоно. Иимэдэ алибаа засаглалай харилсаа үйлэ ажаллалгын зүбхэн түрын эрхэ мэдэлтэй холбогдохо тэрэ хэһэгые улас түрэ гэжэ ойлгожо болоно. Түрэ улас 6000 жэлэй үмэнэ бии болоһон гэжэ үзэдэг.
Хойто тэнгис
1958 ондо Хойто тэнгистэ анханай байгаалиин хиин ордо нээгэдһэнһээ хойшо уг тэнгисиинь газарай тоһон, байгаалиин хиин нэгэн шухал бүһэ болоһон байна. 1999 ондо олборлолто дээдэ сэгтээ хүрсэн нэгэ үдэртэ 6 сая оршом баррель газарай тоһон, 280,000,000 м³ байгаалиин хии олборложо байһан байна.
Холбооһон
Категори:Тэнгисүүд
Номгон далай
Номгон далай — талмайгаараа ба гүнзэгыгөөрөө Дэлхэйн эгээн ехэ далай. Гурбан бусад ехэ далайнуудтай (Энэдхэг, Атлантик, Хүйтэн далай гурбантай) хамтаа уһаяа ниилүүлдэг. Номгон далай 5 континентнуудай (Африкаһаа бэшэ) эрьенүүды өөрэнгөө уһаар зайладаг. Евразиин Австраалиин хоёрой зүүн эрьенүүды норгодог, Хоёр Америкэнүүдэй (Хойто ба Урда) баруундаһаань норгодог. Антарктикын мүльһэтэй эрьеын хойто талаһаань угаадаг.
Номгон далай Дэлхэйн хамагай томо далай юм. Уг далайн нэрые Португалиин далайда ябагша, шудлааша Фердинанд Магеллан үгэһэн байна. Номгон далайнь хойто талаараа Арктик далай, урда талаараа Антарктида, баруун талаараа Ази, Австрали, зүүн талаараа Америкэ газар түбигээр хүрээлэгдэнэ. 169.2 сая хабтагай дүрбэлжэн км гү, али Дэлхэйн уһан гадаргуугай 46%, ниитэ гадаргуугай 32%-иие эзэлнэ. Экваторые дахаад Хойто Номгон далай, Урда Номгон далай гэжэ хубаагдана. Мариан хонхор хамагай гүн сэгэнь болоод 10,911 метр болоно.
Хадамал
Номгон далайнь Дэлхэйн ниитэ гадаргуугай 1/3-иие гү, али 179.7 сая кв.км талбай эзэлнэ. Энэнь Дэлхэйн бүхы хуурай газарһаа элүү гарадаг байна. Хойноһоо урагша 15,500 км, баруунһаа зүүн тиишэ 19,800 км үргэн болоно. Хамагай гүн сэгэнь Мариана хонхор, 10,911 м гүн. Далайн дундажа гүн 4,280 метр байдаг байна.
Номгон далайда ниитэдээ 25,000 аралтай. Энэнь Дэлхэйн бусад бүхы далайн аралуудһаа тооной хубида элүү гарана. Уг аралуудай ехэнхинь экваторһоо урда зүгтэ байрлана.
Номгон далайн хэмжээ хабтагай хүдэлгөөнһөө хамааран жэлдэ 2-3 сантиметрээр гү, али ойролсоогоор 0.5 квадрат километраар багадажа байгаа ба Атлантын далайн хэмжээ эсэргээр нэмэгдэжэ байгаа болоно.
Номгон далайн баруун эргын зүб бэшэ хэлбэриһээ үүдэн олон тооной тэнгисүүд байрлаха үүндэ: Сулавесиин тэнгис, Шүрэн тэнгис, Дурнада Хитадай тэнгис, Филиппиниин тэнгис, Япон тэнгис, Урда Хитадай тэнгис, Сулу тэнгис, Тасманай тэнгис, Шара тэнгис зэргэ багтана. Номгон далайнь Малаккын хоолойгоор Энэдхэгэй далайтай, Магеллан хоолойгоор Атлантик далайтай, Берингай хоолойгоор Арктик далайтай холбогдоно.
Номгон далайе 180-р голдчын дагуу Баруун ба Зүүн Номгон далай гэжэ хубаана. Баруун Номгон далайнь Дэлхэйн бүмбэрсэгэй зүүн хэһэгтэ гү, али Ази тибиин оршом, харин Зүүн Номгон далайнь Америкэ тибиин оршом, Дэлхэйн бүмбэрсэгэй баруун хахадта байрлана.
Уһанай шэнжэ шанар
Уһанай хэмэнь үргэргэй дагуу өөршэлэгдэхэ болоод экватор оршомдо 25-30 °C, Хойто мүльһэн, болон Урда далай оршомдо зарим хэһэгтээ хүлдүү байна. Дабһажалтань мүн үргэрэгэй дагуу өөршэлэгдэнэ. Экватор оршомой уһаниинь дунда үргэрэгэй уһые бодобол бага дабһажалтатай байна. Ушариинь экватор оршомдо ехэ хэмжээнэй хур тунадаһа унадаг байна. Туйла оршомдо дабһажалта мүн бага байдагиинь ууршалта бага ябагдадагтай холбоотой. Номгон далайн уһаниинь Атлантик далайһаа элүү дулаан байна.
Бүмбэрсэгэй хойто хахадта Номгон далайн урдагал сагай зүүнэй дагуу, урда хахадта сагай зүүнэй эсэрэг байна.
Нээһэн түүхэ
Номгон далай заримдаа Номгон дүлгөөн далайе дундада зуунай үедэ Америкэ тибиие испанишууд колонизацилга байха үеын эхиндэ Испани зоригто далайшан Бильбао анха нээжэ түүнэй дабһатай гашуун уһые амһаһан гэжэ үзэдэг.
Отто фон Бисмарк
Отто Эдуард Леопольд фон Бисмарк-Шёнхаузен (Otto Eduard Leopold von Bismarck-Schönhausen, 1815 оной 4 һарын 1 — 1898 оной 7 һарын 30) — Германиин гүрэнэй ажал ябуулагша болон улас түрын эрхилэгшэ байба. Тэрэ 1862 онһоо 1890 хүрэтэр — 1873 ондо тобшо таһалдахатайнь — Пруссиин Юрэнхэлэгшэ сайд, 1867 онһоо 1871 он хүрэтэр Хойто-Германиин Холбооной канцлер байһан; ба 1871 онһоо 1890 хүрэтэр Германиин эзэнтэ гүрэнэй Райхсканцлер байгаа.
1862 онһоо 1890 хүрэтэр Пруссиин Юрэнхэлэгшэ сайд байхадаа, тэрэ олон бэе даанги Германиин улас оронуудые нэгэдхэгшэ, 1871 ондо Германиин эзэнтэ гүрэниие байгуулагшаар голлон харюусажа байһан юм. Тэрэ шэнэ эзэнтэ гүрэнэй түрүүшын канцлер болоһон бэлэй. Тэрэ 1865 ондо Граф фон Бисмарк-Шёнхаузен (Бисмарк-Шёнхаузенай Гүн) болоһон, 1871 онһоо хойшо Фюрст фон Бисмарк (Бисмаркын Ноён), мүн 1890 онһоо хойшо Һерцог фон Лауенбург (Лауенбургын ван). Түрүүн тэрэ ван нэрэ солые хүсэхэгүй байгаа юм бэ, харин дараань солые хүлеэн абаһан.
Бисмаркын улас түрын бодолго маша консерватив байгаад, тэрэ хаанта холбогдоһон байгаа. Тэрэ арадшалалай томо дэмжэгшэ бэшэ байһан. Хамагай шухала зорилгонь Прусси хүсэтэй болгохын тулада болоод тэрэ Германиие даяар герман бэшэ нэгэдэхэ замаар хүрэжэ шадаһан юм. Бисмарк социалис хүдэлөөниие зогсоожо, Католик Церковиин хүсые бууруулха гэжэ оролдоһон.
Германиин нэгэдэлгэ
Гурбан Пруссиин илалтата дайнуудай эсэстээ (1864 ондо Австритай хамта Дани урдаһаа, 1866 ондо Австри урда, 1870—1871 ондо Франци урда) Отто фон Бисмаркын ударидалга доро «оройлогшодто хубисхал» аргаар Германиин нэгэдэлгэ бэелүүлһэн. Пруссиин титимда, юнкеруудта үнэн шударгуу байхада, Бисмарк энэ үедэ Германиин үндэһэнэй либерал хүдэлөөн хамтарха баатай болоһон. Тэрэ ажаүйлэдбэриин ниигэмэй замда Германи уласда нэгэ томо нүлөө үзүүлэд, буржуазиин найдабари нэмэгдэжэ, Германиин арад түмэнэй үндэһэнэй хүсэл эрмэлзэлые хангаһан юм.
Дотоодын бодолго
1867 ондо Хойто Германиин холбооной байгуулга һүүлдэ Отто фон Бисмарк бундесканцлер болоһон. 1871 оной 1 һарын 18 үдэртэ Германиин эзэнтэ гүрэн тунхаглаһан һүүлдэ тэрэнь Эзэнтэ гүрэнэй канцлерай тушаалда ороһон, 1871 оной үндэһэн хуулида тааруугаар шахам хизааргүй этигэмжые хүртэһэн. Эзэнтэ гүрэнэй түрүүшын онуудта Бисмарк парламентта олонхинь либералуудай һанамжые тоодо абаха баатай байгаа. Гэбэшье Пруссиин эзэрхэг туйлахаяа, ёһо заншалай ниигэмэй ба улас түрын иерархиие бүхэлхэеэ, өөрынгөө засагые бүхэлхэеэ эрмэлзэлгэ канцлер ба парламент хоорондо үргэлжын хабирсалдааниие байгуулһан. Бисмарк байгуулһан ба хамгаалһан системэ — хүсэтэй гүйсэдхэгшэ засаг (өөрөө Бисмарк), шадалгүй парламент, ажалшадай ба социалист хүдэлөөндэ хэһээлтын бодолго — ажалүйлэдбэриин ниигэмэй бодолгодо таруу байгаагүй. Энэнь 1880-дахи он жэлүүдта Бисмаркын һуларуулгын ушар болобо.
1872—1875 он жэлүүдта Бисмаркын үүсхэлээр, хашалтаар Католик Церковь урда хуулинууд абагдаһан: церковиин һургуулинуудта хиналта эрхэнь хаһалгын хуулинууд, Германи дотор иезуидуудай орденые хорюул, уялгатай эргэнэй гэрлэгэ, церквиин автономито байдалые болюулга, гэхэ мэтэ. Эдэгээр партикулярист клерикуудай эсэргүү хүсэнэй эсэрэг тэмсэл шууд заригдаһан «Kulturkampf» (Соёлой барилдаан) гэжэ нэрлэгдэдэг үйлэ ябадалнууд сэбэр улас түрын асуудалнууд католик санаартадай эрхые гайтайгаар хизгаарлаһан; мэдэлээ үгэхэгүй ябадал тушаалгые дуудаба. Энэнь Католик хүн амын уласһаа суглааниие хизгаарлаха хүргэһэн. 1878 ондо Бисмарк Ниигэм-Арадшалһан байгууллагуудай үйлэ ажалалгаае хориглоһон социалистуудһаа эсэрэг Райхстаг "онcогой байдалай тухай хуули"ин замаар урагшалһан.
1879 ондо Отто фон Бисмарк Райхстагда протекционист гаалиин тарифаар дамжуулан орожо байба. Либералнууд үндэр улас түрэһээ гаража хабшажа барижа байһан. Томо Ажаүйлэдбэри, томо газарай эзэдэнь ашаг сонирхолдо ниисэһэн Шэнэ хэлэлсээ, эдэй засаг, санхүүгай бодолго. Тэдэнэй холбоо улас түрын амидарал, түрын захиргаанай дабамгайлха байра һуури баримталжа байба. 1881—1889 он жэлүүдта Отто фон Бисмарк (хуушан наһанай тэтгэбэри, хүгжэлэй бэрхэшээлтэйнь тохёолдолдо үбшэн, осол гэмтэл гараһан тохёолдолдо ажалшадай даатгал) "ниигэмэй хуули"да ниигэмэй хамгаалалай ажалтан эхэ һууриие табиһа. Гэһэн хэдышье, тэрэ хатуу эсэрэг хүдэлмэриин бодолгые шаардажа буй, 1880 ондо амжалтатай сунгуулхад эрэлхэлһэн «онсогой хуули». Ажалшад болон социалистуудһаа шэглэһэн Хос бодолгын эзэнтэ гүрэнэй, ниигэм, түрын бүтсэдэнь нэгэдэмэл сэргиилдэг.
Бисмаркын албанай дэбжэлтын барагдалга
1880-дахи он жэлүүдта энэ системэ буруу һүрэжэ эхилһэн. Ород Францида дүтэлсэбэ. 1880 ондо эхилһэн Германиин колониин үргэдэлгэ Англо-Германиин харилсаа улам хурсадһан. 1890 оной эхиндэ «бэеэ сагааруулха хүсэлэй хэрээ бэшэг» гэжэ үргэлжэлүүлэн Ородой татгалзаха ностой ухралта канцлер байһан юм. Дотоодо полтикада, Бисмарк алдаа тохинуулалда социалистуудһаа эсэрэг «онсогой хуули» эргэжэ тэрэнэй түлэблэгөөнэй алдаа байһан юм. 1890 оной нэгэдүгээр һарада Райхстаг хуулиие шинэшлэхэ татгалзаһан байна. Шэнэ эзэн хаан, II Вильхельм, болон гадаада, колониин бодолго, хүдэлмэриин асуултын Бисмарк сэрэгэй тушаалаар мүргэлдөөнэй үр дүнд өөрын хүдэлхэ хүрэнгэ Фридрихсру тэрэнэй амидаралай һүүлын 8 жэлэй гурбадугаар һарада 1890 ондо халагдаһан байба.
Отто фон Бисмарк Фридрихсрудань 1898 оной долоодугаар һарын 30 үдэртэ наһа бараһан бэлэй.
Biografia
Категори:Германиин түүхэ Категори:Германиин гүрэнэй ажал ябуулагша
Вануату
Вануату - Австралиин болон Океаниин улас.
Саудай Арави
Саудай Арави (المملكة العربية السعودية) — албан ёһоор Саудай Аравиин Хаанта Улас Аравиин хахад аралай ихэнхийг эзэлэн оршохо Баруун Азиин орон юм. Баруун хойто талаараа Йордан, хойто ба зүүн хойто талаараа Ирак, зүүн талаараа Кувейт, Катар, Бахрейн, Аравиин Нэгэдэһэн Эмиртэ Улас, зүүн урда талаараа Оман, урда талаараа Йемен оронуудтай хилэлдэг. Зүүн хойто зүгтэнь Персиин булан, баруун зүгтэнь Улаан тэнгис оршодог. Саудай Аравиин хүн зон ойролсоогоор 27.6 сая болоод газар нютаг 2,150,000 квадрат километр оршом.
Ниислэл — Эр-Рияд. Саудай Аравида Мекка, Медина гэһэн Лалын шажанай хамагай арюун газарууд оршодог тула заримдаа «Хоёр арюун сүмын нютаг» хэмээгдэдэг. Харин монгол хэлэн, англи хэлээр голдуу Саудай Араб гэгдэдэг. Энэ хаанта уласые анха Абдул-Азиз бин Сауд байгуулжээ. түүниин зүтгэл нь 1902 ондо Ал-Саудай удамай нютаг болохо Риядые эзэлһэнээр эхилһэн болоод 1932 ондо Саудай Аравиин Хаанта Улас тунхаглагдажа, хүлээн зүбшөөрэгдэһэнээр дууссан ажээ.
Саудай Араб газарай тоһоной экспортоор дэлхэйдэ тэргүүлдэг болоод энэнь эдэй засагые хангадаг. Ниитэ экспортын 90 гаруй хубие газарай тоһон эзэлдэг болоод засагай газарай орлогой бараг 75 хубие эзэлдэг. Үүнэй үр дүндэ улас хүн ардыгаа хангадаг болоод газарай тоһоной үнэ буурһан үедэ бага зэргэ хэсүү болодог. Саудай Араб дахи хүнэй эрхын байдалда Улас Хороондын Хүлисэл (Amnesty International), Хүнэй эрхын хяналта (Human Rights Watch) зэргэ байгуулалгууд удаа дараа һанаа табиһан байдалтай хандажа байһан болобошье эдгээрые засагай газар нясаажа байна.
Крым хахад арал
Крым хахад арал (Крим татар хэлэн: Qırım, Украина хэлэн: Крим, Крым) — Хара тэнгисэй хойто эрэгтэ, Азовой тэнгисэй баруун хэһэгтэ оршохо, Украинада/Россидо харьяалагдаха хахад арал юм. Эртэ сагта Таурика (Taurica) гэжэ нэрэлэгдэдэг байба.
Газарзүй
Крым хахад аралынь 5-8 км үргэнтэй зурбаһаар Евразиин эхэ газартай холбогдодог. Хойто үргэригэй 44 хэм 23 минутаһаа 44 хэм 23 минутын хоорондо (322 км), зүүн утаригай 32 хэм 30 минутаһаа 32 хэм 30 минутын хоорондо (177км) 26,100 км2 оршом талмайе эзэлэн оршоно.
Эргын хэһэгынь уһанда эдигдэһэн, гүн хабсал ехэтэй.
Зүүн урда эрьеэ дахажа Яйлагын уула (Yaila-Dagh) сунан тогтоһон. Ниитэ нютагай 75%-нь тала хээр нютаг болоод эртын скифүүдэй булша, дурасхал элбэг байдаг.
Улас түрэ
Крымэй хахад аралай Украина уласай Автономито Бүгэдэ Найрамдаха Крим Улас оршоно байна. 2014 он хойшо РФ-дэ эзэлһэн байна.
Хүн зон
Крым татарнууд Крым хахад аралай үндэһэн арад юм. Ородууд хүн зоной ехэнхи хэһэгые эзэлнэ, мүн украинашууд оршоно һуудаг.
Ород, Украинашууд тус хахад арал 1783 ондо Ородой харьяанда ороһонһоо хойшо шэлжэн һууришэжэ эхилһэн болоод тэдэнэй ехэнхинь Дэлхэйн хоёрдугаар дайнай дараа нүүн ерэбэ. Крымэй татарнууд 13-р зуунһаа амидаржа байгаа юм.
Лезгин хэлэн
Лезгин хэлэн (лезг: лезги чlал)
Холбооһон
Категори:Лезгинүүд Категори:Хэлэнүүд
Кирибати
Кирибати - Австралийн улас.
Сүүгэлэй дасан
Сүүгэлэй дасан (, Даши Чойпэллинг) Байгалай саанахиин Гэлүгба заншалай буддын шажанай ехэ дасангуудай нэгэниинь бо­лоно. Түбэд нэрэнь - “Даши Чойпэллинг”. Забайкалиин хизаарай эгээл үнинэй дасан Могойтын айма­гай Сүүгэл һууринда, Шэтэһээ 265 модо саана оршодог. Тэрэ Онон мүрэнэй зүүн эрье дээрэ хоёр хадын хоорондо бодхоогдоһон түүхэтэй.
Кирибати
Категори:Австрали ба Океани
Сүүгэлэй дасан
Сүүгэлэй дасаниие 1801 ондо харгана, хуасай бо­лон галзууд угтан монгол ёһо заншалаар һэеы гэр соо мүндэлүүлээ юм. 1827 ондо модоор бариха зүбшөөрэл буугаа.
Категори:Дасангууд
Адмирал
Адмирал — уһан сэрэгэй флодой тушаалай дээдэ нэрэ зэргэ, далайн сэрэгэй жанжан.
Мүнхэ Һарьдаг
Мүнхэ Һарьдаг (Мүнхэ Сагаан Һарьдаг) — Саяан уулын ноён орьёл мүн. Ехэ Саяан нюруунда Орос, Монгол хоёр уласай хилэдэ байрладаг. Буряад Уласай ба Хүбсэгэл аймагай эгээ үндэр сэг. Үндэрынь — 3491 м (далайн нюруу дээшэ).
Категори:Уула Категори:Буряад Улас
Танганьика
Танганьика — Танзани уласай баруун хэһэгтэ оршодог ба Байгал нуурай удаахи дэлхэйн хоёрдохи гүнзэгы, забаан уһатай нуур юм.
Газарзүй
Нууриинь Танзани, Замби, БНА Конго, Бурунди гэһэн 4 уласай нютагта хубаагдана. Үргэригэй 3-8 градус, утаригэй 29-31 градусда оршохо болоод 40-50 км үргэн, 650 км урта һунажа тогтоһон байдаг. Танганьика нуур 32,900 км2 талбай эзэлхэ ба энэнь Африка тибдэ 2-то, Дэлхэйдэ 5-д ороно. Дундажа гүниинь 570 м, хамагай гүн хэһэгтээ 1471 м юм. Эргэйн уртань 1900 км ба 17,800 км3 уһан агуулдаг. Нууранда шудхадаг үндэһэн томо голынь Рузизи ба Малагараси болобош үүнһээ гадна хэдэн арбан жажаг гол байна. Нүгөөтэйгүүр нуурһаа эхэ абан урһадаг ганса гол байдаг тул Танганьика нууранда ороһон уһан гадагшалалгүй маша удаан хугасаанд (1000 жэл хүрдэг гэгдэдэг) үлдэдэг ба 90%-нь ууршажа алга болодог гэнэ.
1858 ондо, Нил мүрэнэй эхэ һабые хайжа байһан Англиин эрэлшэдэ Джон Спик, Ричард Бартон хоёр Танганьика нуурые анха нээһэн болоно.
Ажаүйлэдбэри
Энэ нуурай загаһаниинь эргэн тойроной хүмүүнэй гол хоол хүнэһэ болодог. Танганьика нуурай оршомдо 800-аад загаһанай ажа ахуй байха ба 100,000 хүн ажалалдаг байна. Мүн нуурһаа бариһан загаһые Зүүн Африкын бүхы уласуудта экспорт олодог. Загаһанай худалдаань 1950 оной үеһээ эхилэн 1995 оной байдалаар 180,000 тонно загаһан бариһан тоосоо байдаг.
Зүүлтэ
Категори:Нуурууд
Маршаллай аралнууд
Маршалл аралууд - Австралиин болон Океаниин улас.
Категори:Австрали ба Океани
Жэрхи
Жэрхи (Tamias) зэрлиг жэжэ амитан.
Категори:Амитад
Хитад хэлэн
Хитад хэлэн ( гү, али мүн, илангаяа бэшэгэй хэлэнэй хубида) нэгэ талаһаа үзэбэл нэгэн хэлэн, нүгөө талаһаа үзэбэл харилсаатай адлигүй хубяар хоорондоо ойлголсодог хэдэн янза хэлэниие багтааһан хэлэнэй бүлэг юм.
Аялгуунууд
Хэлэнэй ангиаллаар ямаршье Хитад-Түбэд хэлэнэй изагуурай салаа болоно. Түрэлхи хэлэтэ хүнүүд үндэһэндээ Хитадта (мүнөөнэй БНХАУ, Тайвань) һуурижаһан байдаг. Үндэһэтэн уласаа байгуулһан хитадууд илгагдаха хэлэн хөөрэлдөөниие «аялгуу» гэжэ үзэдэг. Харин бусад хэлэн шэнжэеэшье, хитад шудалагшанар «Хитад хэлэнэй бүлэг» гээд хэд хэдэн «хэлэн» болгон ангилна.
Дээрэхи илгаатай хэһэгүүдые нютаг ороной байрашалаар Хойто (北, өөрөөр Мандарин гэнэ, 850 сая оршом хэлэлсэгшэтэй), У (吴, 90 сая), Юэ (粤, өөрөөр Кантон, 70 сая), Минь (闽, 50 сая), Сян (湘, 36 сая) зэргэ 7-13 бүлэгтэ багсалдаг.
Энэһээ Хойто Хитад хэлэн/аялгуунуудай доторхи Бээжэнэй аялгууда (北京话) тохируулһан путунхуа (普通话, Pǔtōnghuà) Бүгэдэ Найрамдаха Хитад Арад Улас (БНХАУ) болон Бүгэдэ Найрамдаха Хитад Улас (ө.х. Тайвань) хоёрто түрын ганса, Сингапур уласта албан ёһоной дүрбэн хэлэнэй нэгэ боложо хуулишалагдан баталагдаба. Мүн НҮБ-ын албан ёһоной зургаан хэлэнэй нэгэ болодог.
Бэшэг
Бэшэгэй системэнь ханза гү, али хитад үзэг болоод можо, тойрогһоон хамааржа уламжалалта гү, али хилбаршуулһан ханза хэрэглэдэг. Галиг үзэгэй хубида лата сагаан толгойн дээрэ тулгуурилһан пиньинь хэрэглэнэ. Юэ хэлэндэ мүн адли лата сагаан толгойдо тулгуурилһан ютпхин зэргые ашагладаг. эртын үзэг болохо чжуинь толи бэшэгэй хэмжээндэ хэрэглэдэг.
Дэлхэйн улас түмэнүүд хэрэглэдэг үзэг бэшэгүүдэй дотор ханза ганса үгүүлбэри тэмдэглэгдэггүй үзэг бэшэг юм. Ханзын бии бололго тухай хитадай эрхэтэд дунда олон һайхан үльгэр домог байдаг. Уламжалалта хөөрэлдөөндэ, эртэ дээрэ үедэ Цан Цзе гэдэг нэгэ хүн байжа гэнэ. Тэрэ араатан, жэгүүртэнэй шороон дээгүүр алхаһан мүрые нигталан шэнжэжэ, уламаар үзэг бэшэг үүдэн зохёохо һанаа тэрэндэ урган түрэһэн бэлэй. Иигээд хитадай эгээн түрүүшын дүрсэтэй үзэг бии болоһон юм гэнээ. Хожом шэнэ Хитад уласай археологнар хитадай Шаньдун можын Жүй шянай Линянхэ голой хабидахи бунханһаа үлэмжэ ехэ хэмжээнэй бэшэг дурасхалай зүйл элирүүлһэн болоод, зарим шаазан дээрэ дүрсэтэ үзэг бэшэгдэһэн байһаниие элирүүлһэн байна. Эдэ үзэгүүд мүнөө үеһөө 4500 үлүү жэлэй урда бэшэгдэһэн түүхэтэй, Хитад уласай ханза бэшэгэй эгээн түрүүшын хэлбэри болохын археологнар нотолһон байна.
Ханзые бэшэг мэдэхэгүй хүнүүдтэ зүб танюулан зүб дуудуулхын тулада, мунхаг коммунис Хитадай засагай газар 1958 ондо «Хитад хэлэнэй абяаниие тэмдэглэхэ сагаан толгой»-е албан ёһоор ниитэлһэн байна. Уг түһэл хитад хэлэнэй түб аялгуу дээрэ тулгуурилжа ханзые латаар тэмдэглэһэн юм. Уг дүрэмынь нэгэ ёһондоо бол дуудалгые тэмдэглэхэ системэ болоод, хашалган болон аялган бүрилдэһэн юм. Эндэ хашалган абяан 21, аялган абяан 39 байна.
Түүхэ
Хитадай түб хэһэгэй Хэнань можын Аньян хотодо, ойролсоогоор 24 дүрбэлжэн км талмайтай Инь гэжэ нэрлэһэн эртын томохон хотын туури байха ба, энэ эртын хотын нэрэнь дэлхэйн соёлой түүхын хуудаһанаа үүрдэ тэмдэглэгдэн үлэһэн юм.
Эртын һорболжо үгүүлһэнээр 14-р зуунда Шан уласай хаан Пань Гэн ниислэлээ эндэ нүүлгэжэ абшарһан болоод тус газар 300 үлүү жэлэй турша Шан уласай улас түрэ, соёл, эдэй засагай түб болоһон байдаг. Анха 1928 ондо Инь тууриие нээжэ малталга хэһэн ба эндэһээ хүрэл эд зүйл, яһата мэлхэйн хуяг, амитанай яһан дээрэ һиилэһэн бэшэг (甲骨文, jiǎgǔwén, цзягувэнь, саашада «яһан бэшэг» гэхэ) бэлэг зэргэ маша ехэ түүхын олдобори олдоһониинь археологиин түүхэдэхи гайхамшагта нээлтэнүүдэй нэгэ болоһон юм.
Яһан бэшэг гэдэг яһата мэлхэйн хуяг гү, али амитанай яһан дээрэ һиилэжэ бэшэһэн эртын бэшэг юм. Шан уласай хаад ноёд бурханда этигэжэ, буг шүдхэртэ сүсэглэдэг байһан болоод алибаа хэрэгые бүтээхэһөө үмэнэ ямагта яһата мэлхэйн хуяг, амитанай яһаар һайн муу хуби заянаа түлэгдэн үзэжэ, түлгэндэ бууһан зүйлһээ яһан дээр тэмдэглэн үлдээдэг байгаа. Яһан дээрэхи тэрэ бэшэгые «Яһан бэшэг» гэжэ нэрлэбэ. Уламаар түлгэндэ буулһан зүйл бэелхэ үедэ тухайн зүгнэлые тэмдэглэһэн хуяг юмуу яһые албан ёһоной архивай баримта болгон хадгалдаг байһан байна. Иимэһээшье эдэ суглуулгань Хитад уласай хамагай эртын бэшэмэл түүхын баримта болодог ажа.
Яһан бэшэг эртын хүнүүдтэ нюусалиг зүйлнүүдэй нэгэ байһан агаад ханза һиилбэритэй яһата мэлхэйн хуяг, амитанай яһаниие хүнүүд луугай яһан гээд бодожо эмшэгээнд хэрэглэдэг байба. Энэ байдал 1899 ондо Ван И-жун гэһэн наймаашан эрэ эдэнь нэгэн түрэлэй эртын бэшэг байна гэһэн мэдэхэ хүрэтэр үргэлжэлһэн гэдэг ба энэ нээлтэнь археологнар, хэлэ шэнжэлэлшэдэй анхааралые татаһанаар тэдэниие шудалжа эхилһэн байдаг. Одоогой байдалаар малталгаар ниитэ 150 000 үлүү яһата мэлхэйн хуяг, амитадай яһан олдоһон ба ниитэ 4 500 оршом ханза олдоод байгааһаа 1000 үлүү ханзые тайлажа уншаһан байдаг. Эдэ ханза бэшэгүүдые шудалалаар тухайн эртын саг үедэ бэшэг үзэгэй сайтар хүгжэһэн тогтосотой байгаа гэһэн дүгнэлтэдэ хүрэһэн юм.
Яһан бэшэг нэн эртын үнэлжэ баршагүй үнэтэ түүхэн олдобориин хубида 3000 үлүү жэлэй тэртээхэ Хитадай ниигэмэй улас түрэ, эдэй засаг, соёлой талаарха мэдээсэлые хадагалан үлдээһэн юм. Яһан бэшэг Хитадай эртын түүхэ, илангаяа Шан уласай үеын түүхые шудалха эгээн шухала шууд материал болоһоор ерэһэн болон мүнөөдэр яһан бэшэгэй шудалга дэлхэй хэмжээнэй шудалал болотороо хүгжөөд байна.
Зүүлтэ
Категори:Хэлэнүүд
Европын холбоон
Европын холбоо — одоогоор Европо түбиин 27 тусгаар уласай эдэй засаг, улас түрын нэгэдэл юм. Уридань байһан Европын Нүүрһэн Буладай Ниигэмлэг, болон Европын Эдэй Засагай Ниигэмлэгые 1958 ондо ниилүүлжэ, 6 уласай гишүүншлэлтэйгээр Европын Ниигэмлэгые байгуулагдаба. Эхэнэй хэдэн жэлүүдһээ гишүүд шэнээр элһэһээр бүхэ талын үйлэ ажаллагаань үргэжэһөөр 1993 оной Маастрихтай хэлэлсээрээр Европын Холбоо (ЕХ) хэмээхэ одоогой нэрээ абаһан бэлэй.
Европын Холбоонь дэлхэйн бусад бүһэ нютагай байгуулалгуудһаа үлүүтэйгөөр эдэй засаг, улас түрын хубида шамбай нягтарһан, гэшүүн оронуудай засаглалые дабхар шэглүүлэгшэ нэгэн махабадынь болоһон, адармаатай үргэн хүреэтэ, нарибшалһан тогтолсоо болоһон. Дотороо Европын Хороо, Европын Нэгэдэлэй Зүблэл, Европын Зүблэл, Европын Нэгэдэлэй Шүүлгэ, Европын Түб Банк зэргэ тусгай үүрэгтэй 7 байгуулалгые багтаадаг. Европын Нэгэдэлэй эргэдһээ 5 жэл тутамда Европын Парламент һунгагдадаг.
Европын Холбоондо дэлхэйн ниитэ хүн зоной 7.3% болохо 500 сая хүн амидаржа, дэлхэйн ниитэ ДНБ-ын 20% бүтээгдэдэг юм. Хуулишалан гэшүүн оронууд даяар нэгэдэһэн заха зээл бии болгожо байгаа. 1999 ондо нэгэдэһэн мүнгэн тэмдэгтэ еврые 15 гишүүн уласдаа нэбтэрүүлбэ. Гишүүн оронуудаа түлөөлхүйсэ эрхэтэй тула НҮБ, ДХБ, Ехэ Найман, Ехэ Хоринай уулзалта, хэлэлсээртэ байнга оролсодог.
Далбаань сэнхир дэбисхэр дээрэ дугараглаһан 12 алтан шара одонһоо бүрдэнэ. Энэнь үндэһэн 12 холбоотоные мүн байна. Энэ тугые 1980 онһоо хойшо хэрэглэхэ болобо.
Хүн зон
2020 оной 2 һарын 1-эй байдалаар Европын Холбооной хүн зон 447 сая оршон хүн байһан (дэлхэйн хүн зоной 5.8 хуби).
Протестант шэнэшлэл
Протестант шэнэшлэл гү, али Реформаци (reformatio — «заһаха, һайжаруулха, шэнэшлэхэ» гэһэн удхатай) гээшэ баруун болон түб Европын хэмжээндэ XVI—XVII зуунай үедэ Библиин һургаалые дахажа католик христосой шажаниие һайжаруулха, шэнэшлэхэ талаар гараһан олониитые хамарһан шажан болон олониитын хүдэлөөн юм.
1517 ондо Бүхы Гэгээнтэнүүдэй һайндэрэй үдэшэдэ Мартин Лютер Саксониин Виттенбергын сүмын үүдэндэ индульгенци ба Католик сүмын коррупци тухай «95 сэдэбүүдээ» тунхаглаба. Протестант шэнэшлэлэй идеологууд өөрынгөө шүүмжэлэлдэ Католик сүмын шаталалые ба санбаартадые буруушаажа, католик Нангин уламжалалые мэлзэжэ, газар баялигые эзэлхэ сүмын эрхые үгыдхэбэ. Арюун Римэй эзэнтэ гүрэндэ католик эзэн хаанай ба гүнүүдэй ба протестант гүнүүдэй хоорондо удаан тэмсээн эхилбэ. Тэрэ тэмсээнэй үрэ дүндэ 1555 оной Аугсбургын шажанай энхэ тайбан, Германиин децентрализаци шангадхаһан 1618—1648 оной Гушан жэлэй дайн болобо.
Протестант шэнэшлэлэй гол урасхалнууд: бюргерэй шэнэшлэл (Лютер, Жан Кальвин, Ульрих Цвингли); католик сүмэдэ эсргүүсэһэн ба тэгшэ эрхэ түлөө тэмсэһэн арадай шэнэшлэл (Томас Мюнцер, анабаптистууд); сүмын газарые эзэмдэхэ, засагаа бэхилхэ зорилготой хаашуулай шэнэшлэл.
Протестант шэнэшлэлэй үзэл сурталай туг доро Германиин 1524—1526 оной Таряашадай дайн, Нидерландын хубисхал ба Англиин хубисхал үнгэрбэ. Протестант шэнэшлэлэй үрэ дүндэ протестантизм бии болобо.
Зүүлтэ
Категори:Европын түүхэ Категори:Христосой шажан
Науру
Категори:Австрали ба Океани
Зумбаһаа
Зумбаhаа (Spermophilus) зэрлиг жэжэ амитан.
Категори:Амитад
Винсент ван Гог
Винсент Виллем ван Гог (Vincent Willem van Gogh) — Нидерландын пост-импрессионист зурааша. Түүниин зарим зураг мүнөөдэр дэлхэйдэ хамагай алдартай, нэрэтэй, үнэтэй бүтээлүүд болоһон.
Намтар
Ван Гог 16 наһанһаа эхилжэ уралигай бүтээл худалдадаг фирмада ажалладаг байгаа. Богонихон хугасаанда багшалһанайхаа дараа тэрээр Амстердамай Ехэ Һургуулиин шажанай номлолой факультетдэ 2 жэл һуралсаад угаа ядуу уула уурхайн бүһэ нютагта шажан дэлгэрүүлхэ газарта ажаллаха болобо. 1879 ондо номлогшой ажалааһаа халагдаһанаар түүниин ядуу баарһан, тэнүүлшэн амидарал эхилһэн байна. 1880 он хүрэтэр уран зурагай шэглэлээр ажаллажа эхилээгүй юм. Эхиндээ Ван Гог даруухан үнгөөр хуулбари хэжэ, хаяа байгаали дээрэ һудалбари зурадаг байжа байгаад Париста импрессионизм, нео-импрессионизмтай танилсаба. Тэрээр үбэрмүһэн танигдахысэ хэбэ маягтаа тодо үнгэ, будалтын хэбэ маягые тусгаһан. Энэхүү шэнэ хэбэ маягаа тэрээр Франциин Арльда байхадаа бүрэн хүгжөөлэжээ. Амидаралынхаа һүүлэй арбан жэлэй хугасаанда ниитэдээ 2000 үлүү бүтээл туурбиһанай дотор 900 оршом уран зураг, 1100 зурааһан зураг, ноорог бүтээбэ. Хамагай ехэ олониитэдэ зорюулһан бүтээлүүдээ амидаралынхаа һүүлэй хоёр жэлдэ бүтээһэн болоод шухам энэ үедэ тэрэ Поль Гогентой андын харилсаагаа тасалаһанһаа боложо зүүн шэхэн таһалһан бэлээ. Үүнһээ хойшо түүниин сэдьхэлэй үбшэн үе үе хүдэлэн улам хүндэржэ, уламаар амяа хоролходо хүргэһэн.
Ван Гогай амидаралда нүлөө үзүүлэһэн гол хүн боло мүнгэ түгэрэгөөр харамгүй, байнга дэмжэжэ байһан түүниин дүү хүбүүн Тео юм. Тэдэнэй наһан туршын үерхэл нүхэрлэлни 1872 оной 8-р һараһаа хойшо харилсажа байһан олон захидалһаа харагдадаг. Ван Гог һүүлдэ экспрессионизм гэгдэхэ болоһон урадхалые анха үндэһэлэгшэдын нэгэ юм. Тэрээр оршон үеын уралигта, илангаяа фовизм болон Германиин экспрессионизмда эгээн ехэ нүлөө үзүүлэһэн ажа.
Зүүлтэ
Категори:Нидерландын уран зураашад
Эмшэн
Эмшэн гэдэг тусгай мэргэжэлэй һургуули болохо анагааха ухаанай дээдэ һургуулида 6-20 жэл һуралсаһан, эмнэхэ эрхэтэй хүн, мүн тухайн мэргэжэлые хэлэнэ.
Палау
Палау — Австралиин болон Океаниин улас ба орон.
10 һарын 13
Арбадугаар һарын 13 — Григориин литын жэлэй 286-дахи үдэр (үндэр жэлдэ 287-дэхи үдэр). Жэлэй эсэс болотор 79 үдэрнүүд үлэжэ байна.
Энэ үдэр наһа бараһаниинь
Категори:Үдэрнүүд
Хулгана
Хулгана (Muridae spp.) зэрлиг жэжэ амитан.
Категори:Амитад
Папуа Шэнэ Гвиней
Папуа-Шэнэ Гвинея - Австралиин болон Океаниин улас.
Категори:Австрали ба Океани
Анагааха ухаан
Анагааха ухаан гү, али медицинэ — хүн болон бусад амитаные үбшэнһөө һэргылхэ, эрүүл мэндэе хамгаалаха, эмшэлэн эдгээхэ тухай һудалдаг шэнжэлэхэ ухаан юм.
Зүүлтэ
Категори:шэнжэлхэ ухаан Категори:Анагааха ухаан
Ангар мүрэн
Ангар мүрэн - Ород Уласай, Эрхүү можодо болон Красноярск хизаарта урдадаг мүрэн. Байгал далайhаа гарадаг мүрэн. Мүрэнэй утань - 1779 модо. Мүрэнэй бассэйнэй талмай - 1 040 000 модо². Эхин - Байгал далай. Адаг - Горлог мүрэн.
Заряа
Заряа (Erinaceidae spp.) зэрлиг жэжэ амитан.
Категори:Амитад
Лата хэлэн
Лата хэлэн (лат. lingua latīna) - итаалиин хэлэнүүдэй латин-фалиск таһагай хэлэн. Мүнөө хадаа үхэнхэй хэлэн. Дэлхэйн эгээ хуушан бэшэгтэй (Энэдхэг-Европын) хэлэнүүдэй нэгэн.
Үхэнхэй хэлэншье хадаа, мүнөө үедэ Ватикан хото-гүрэнэй, Христосой шажанай католигуудай (Римэй абын - лат. Papa) болон Мальтын орденой албан ёһоной хэлэн болоно юм. Урда үедэ латин хэлэн Роман Эзэнтэ Уласай (лат. Imperium Romanum) албан ёһоной хэлэн байгаа юм.
Урда Европын хэлэнүүд (Франц, Испан, Италиин, Португал болон бусад хэлэнүүд) латин хэлэнһээ гараһан юм, али түрэл хэлэн болоно. Бусад Европын хэлэнүүдэй үгэнүүд ехынхидээ латин хэлэнһээ үндэһөө абана. Латин үзэглэл хадаа бүхы Европын үзэглэлүүдэй үндэһэ-һуури болоһон байна.
Категори:Хэлэнүүд
Самоа
Самоа - Австралийн улас.
Категори:Австрали ба Океани
Агын Буряадай тойрог
Агын Буряадай тойрог (Аги́нский Буря́тский о́круг) — Ородой Холбооной Уласай 2008 он болотор можониинь байhан. Ниислэл — Ага.
Холбооһон
*
10 һарын 14
Арбадугаар һарын 14 — Григориин литын жэлэй 287-дахи үдэр (үндэр жэлдэ 288-дэхи үдэр). Жэлэй эсэс болотор 78 үдэрнүүд үлэжэ байна.
Энэ үдэр наһа бараһаниинь
Категори:Үдэрнүүд
Красноярскын хизаар
Красноярск хизаар - Ород Уласай регион. Ниислэл - Красноярск хото.
Категори:Ородой Холбооной Уласай хизаарнууд
Коми хэлэн
Коми хэлэн ( комяар коми кыв), коми-зырянуудай болон коми-пермягүүдэй дуугардаг ураал хэлэн. Коми хэлые хэдэн аялгуутай хэлэн гү, али Пермиин хэлэнүүдэй хоёр һалаанудай нэгэ гэжэ үзэжэ болоно. Ондоо пермиин хэлэн хадаа коми хэлэндэ түрэл ураг удмурт хэлэн юм. Коми Улас ба Пермиин хизаар, Кировой можын зарим зүүн-хойто хэһэгээр, Кола хахад аралаар ба Сибириин зарим хэһэгээр тараагдана. Хэлэгшэдэй тоо 219 мянган хүн (2010 оной тоололго).
Коми хэлэн өөрын уран зохёолой нормотой гурбан томо аялгууһаа бүридэнэ:
Үзэг бэшэг
Коми хэлэнэй түрүүшын үзэг бэшэг хадаа XIV зуунда Коми эхэтэй Пермиин Стефан номлогшын зохёоһон хуушан пермиин бэшэг юм. Тус үзэг бэшэг дунда зуунай грек ба кирилл үзэгтэй адли байна. XVI зуун жэлдэ тус үзэг бэшэгые кирилл үзэгөөр һэлгэгдэһэн байгаа. 1920-ёод онуудта коми хэлые кирилл үзэгһөө гаралтай молодцовой үзэгөөр бэшэбэ. 1930-аадта лата үзэг хэрэглэгдэбэ. 1940-ээд онуудһаа хойшо І, і ба Ӧ, ӧ нэмэритэй ород үзэгые хэрэглэнэ.
Молодцовой бэшэгэй тусхай үзэгүүд палатализаци заадаг гохотой ԁ, ԃ, ԅ, ԇ, ԉ, ԋ, ԍ, ԏ юм.
Энэһээ гадна, Ф ф, Х х ба Ц ц ородһоо абтаһан үгэнүүдтэ хэрэглэжэ болоно.
Аялгуу
Коми хэлэнэй гурбан уран зохёолой нормо байдаг:
Зүүлтэ
Категори:Коми хэлэн Категори:Пермь хэлэнүүд Категори:Ородой хэлэнүүд Категори:Коми Улас
Октябриин хубисхал
Октябриин хубисхал (Арбан нэгэдүгээр һарын хубисхал, Большевик хубисхал) гэжэ Орос гүрэндэ 1917 ондо болоһон Бүгэдэ Найрамдаха Ород Уласай засагай газарта эсэргүү Оросой большевигүүдэй зохёон байгуулһан түрын эрьелтэ юм. Энэ хубисхалай үрэ дүндэ 1917 оной Оросой февралиин хубисхалаар бүридэһэн засагай газар түлхин унагаажа, Орос орондо коммунис захиргаадалтые тогтооһон ба Орос орондо 1918—1922 оной хоорондо болоһон эрхэтэнэй дайниие ушаралһан байна. Энэһээ гaдна 1917—1991 он хүрэтэр тогтоһон 20 үлүү сая хүниие алаһан коммунис гуримые энэ хубисхалай үрэ дүндэ байгуулһан юм.
Владимир Ленинэй ударидалга доро большевигүүдэй хэгдэһэн Октябриин хубисхал Карл Марксын үзэл бодолгодо һуурилһан дэлхэйн, XX зуун жэлэй түрүүшын коммунис хубисхал мүн.
Октябриин хубисхалай үедэ Февралиин хубисхалай үрэ дүндэ тогтооһон Үндэһэн хуулиин арадшалһан намай (кадедүүдэй) ударидаһан түр зуурын түрэ засагые унагаажа, эрхэ мэдэлые түр зуурын засагай газартай зэргэсэн байһан Зүблэлнүүдтэ (ажалшадай, таряашадай, сэрэгэй депутадуудай) шэлжүүлбэ. Энэнэй һүүлдэ Оросой эрхэтэнэй дайн (1917—1922) боложо, эсэсэй эсэстэ 1922 ондо Дэлхэйн анханай коммунис улас болоһон СССР бии болобо.
Харин үнэхөөрөө Октябриин хубисхалай гол үйлэдэгшэнь коммунизмын үзэлтэн бэшэ аад, арад зон байгаа. Ушар дээрэһээ, Москвада оршон байһан Япон эзэнтэ гүрэнэй һурбалжалагшад арад зоной хубисхал эршэм хүсэн тухай «Харуулай дарангылал дорошье ажалшад ба сэрэгшэд хубисхалшадые дуудажа байгаа» гэжэ мэдээсэбэ. Ленин өөрөө «хубисхал иигээд түргэн болохые мэдээгүй» гэжэ хэлэбэ.
Зүүлтэ
Категори:Социалис хубисхал Категори:Ородой түүхэ
Чечнягай дуулал
Чечнягай дуулал
Чечен хэлэн
Харцоно цІе тесна хьо ягарх,
Нохчийчоь, ца йоьжна, гІаьттина яха.
Кавказан ткъес хилла, маршонан ага,
Органа тулгІено ненан мотт буьйцу.
Исбаьхьа совгІат хьо, азаллехь долла!
Шатлакхан илли ду тхуна ницкъ белла!
Ород хэлэн
Как бы ты ни горела огнем несправедливости Чечня,
Ни падала и вставала, чтобы жить.
Молния Кавказа, колыбель свободы,
Берегли честь твоей земли гордые люди.
На вершину Башлама спускаются души предков.
Волна Аргуна говорит на языке матери.
Великолепный подарок ты, данный нам жизнью!
Песня Шатлака дала нам силу!
Холбоос
Категори:Сэсэн Республика
Куритиба
Курити́ба (порт. Curitiba) — Бразилия.
Соломоной аралнууд
Соломон аралууд - Австрали болон Океаниин улас.
Категори:Австрали ба Океани
Булган
Булган (Martes zibellina) зэрлиг жэжэ амитан.
Арбан наймадахи зуун жэлэй 30-аад онуудаар Буряадай бүхы ой тайгаар булган ехэ дэлгэрэнги байгаа, энээн тухай алба татабариин данса соо хэлэгдэнэ (Монахов, 1960 ). Удаадахи зуун жэлдэ булганай тоо үсөөрөө гэжэ тэмдэглэгдэнэ. XIX зуун жэлэй эхиндэ булганай байдаг газарнууд хэhэг хэhэгээр бутарба. XX зуун жэлэй эхиндэ, булганай үдэсын тогтоод байха үедэ, элдэб муу нүлөө үзүүлдэг үйлэ хэрэгүүд бии болобо. Байгал тойроод түмэр харгын баригдахада hуурижанги зоной тоо олошоржо, булганай арhанай үнэ сэнгэй ургахада, булга бариха элдэб онол арганууд, шэнэ зэбсэгүүд бии болоо, тиигээдшье ойн түймэрнүүд олошороо. Энэл үедэ булга хайра гамгүй, үни удаан саг соо хюдаhанай хойшолонгоор тэрэ ехэ үсөөрөө. Юрэнхыдөө булганай аймаг үгы болохо хирэдээ хүрэбэ. Булга абарха тухай хэмжээнүүд ябуулагдажа, 1913-1916 онуудта булга барилга огтолон хоригдобо. 1916 ондо Баргажанай заповедник нээгдэбэ,1928 ондо Голондинскын, Выдринэй, Кабанскын булганай заказнигууд нээгдэжэ, булга барилга хиналта доро абтаба. ( Бакеев. Монахов 1986). 1935 ондо Буряадай дайда дээрэ дүрбэн бэе бэеhээ таранги газарнуудта булган үлэбэ. Эгээ томонуудынь Баргажанай заповеднигтэ (тусагаар харууhатай газар). Тээ багануудынь Хамар-Дабаан, Удалха, Переемна, Мишиха голнуудай эхеэр болон Улаан-Бургааhатын нюрган дээгүүр – Турка, Итанца голнуудаар байрлаба. (Надеев, Тимофеев 1955). Булганай тоо толгой ехэ үсөөрhэн дээрэhээ булганай арhа олзоборилго зогсоогдоhон байгаа.
Булганай үдэлгэ, тэрэнэй тоо олошоруулхын тула 1930-1950 онуудаар ехэ ажал ябуулагдаhан байна. 12 жэлэй туршада булга агнаха хорюултай байгаа. 1940 ондо манай гүрэндэ, тэрэ тоодо Буряадта, түрүүшынхиеэ онсо зүбшөөлөөр булга агнадаг болоо.
Булганай тоо толгойе олон болгохо хэмжээнүүдэй эгээ горитойнь гэхэдэ, тэдэниие нүүлгэхэ ажал байгаа. Республикын газар дээрэ 1930-1958 онуудаар 674 ан нүүлгэгдэhэн байна. (Кирис.1973), тэдэниие нүүлгэхын тула өөhэдын газар дээрэ баридаг байгаа. Булганай байрладаг хоер ехэ газарта – Хамар-Дабаанай нюрган болон Бабантын аймагай Витимэй хадануудта булган ехэ удаан үдэдэг байhан юм. Ехэнхидээ эдэ аймагуудта нүүдэлшэдэй тоо олон байгаа, тэрэ тоодо Хамар-Дабаанда – 228 (бүхы нүүдэлшэдhөө33,8%), Бабантын болон Яруунын аймагуудта – 274 (40,7%).
Сибириин ондоо хизаарнуудта болон Алас-Дурнада 1939-1953 онуудта1664 булган эльгээгдэhэн байгаа. (Атутов болон бусад. 1982). Булганай тоо олон болгохо ажал ехэ журамтайгаар ябуулагдажа, тэдэнэй тоо олон боложо, олзоборилго заа-зааханаар ябуулагдажа эхилээд, саашадаа хүгжэжэ эхилээ.
Леонардо да Винчи
Леонардо да Винчи (Leonardo di ser Piero da Vinci, 1452 оной 4 һарын 15, Винчи һуурин, Фиренце хотын хажууда - 1519 оной 5 һарын 2, Амбуаз (Франци)) Италиин эрдэмтэй хүн, Тоогой ухаанша, инженер, зохёон бүтээгшэ, анатом, зурааша, һэлбэршэ, уран барималша, уран барилгашан, хүгжэмшэн, ба зохёолшо юм.
Булган
Шалтагааниинь гэхэдэ булга хэмhээ үлүү барилга болоо. Энэ үедэ булганай тоо жэл жэлээрээ 12-13 мянган байгаа. Тэрээнhээ саашадаа 1985-1988 онуудаар ойрын саг соо олзоборилго дунда зэргээр жэл соо 5,3 мянган арhан. Дүрбэн жэлэй турша соо 21,4 мянган арhан бэлдэгдээ. Булганай тоо энэ үедэ түрүүшын үеhөө 20-30% дээшэлhэн байна (16 мянгаhаа 17 хүрэтэр). Энэ хадаа экономикын болон экологиин тон таарамжатай үе байгаа.
Леонардо да Винчи
Зүүлтэ
Категори:Италиин уран зураашад Категори:Италиин эрдэмтэд Категори:Италиин уран барилгашад
Булган
Экономикын тогтууригүй 1988-1989 онуудта, хоол тэжээлэй хомордоhон сагта, арhа үйлэдбэриин доошоо уналгын эхин болоод, мүнөө хүрэтэр үргэлжэлнэ. Hүүлшын арбан жэл соо 27,05 мянган арhан бэлдэгдээ. Жэлэй дунда зэргын бэлэдхэл – 2,7 мянган шэрхэг болоно. Энэ хадаа 1952-1968 онуудhаа 2,8 дахин, 1985-1988 онуудhаа 2,3 дахин багаар олзоборилогдоhон болоно. Булганай тоо 1989-1998 онуудта үсөөрhэн байна, 1989-1994 онуудта – 14-15 мянга, 1995-1997 онуудта 11-12 мянган шэрхэг. Тиимын тулада мүнөө үедэ булганай агнууриин газар дээрэ, жараад оной hайн сагтай жэшээлхэдэ, тоо толгойнь 2,2-2,6 дахин доошолоо гээд тэмдэглэгдэнэ. Мүнөө сагта булганай тоо 1985-1988 онуудай эгээ бага тоотой адли болонхой. Тоололгын харуулhанай еёоор булганай толгойн тоо хоер дахин ехэ болохо еhотой байгаа.
Тарбаган
Тарбаган (Marmota sibirica) зэрлиг жэжэ амитан. Сибириин тарбаганай өөхэн. Сибириин тарбаганай өөхэ шэнжэлгэ. РАН-ай СО-ой Байгалай институдай тоосоон.
Категори:Амитад
Виктори нуур
Виктори нуур (Lake Victoria) — Африка тибиин хамагай томо гү, али 68800 км2 талбай бүхы нуур юм. Үүнһээ Кени (6 % гү, али 4100 км2), Уганда (45 % гү, али 31000 км2), Танзани (49 % гү, али 33700 км2) уласуудта тус тус харьяалагдадаг. Дэлхэйдэ хэмжээгээрээ 3-та орохо ба 3000 оршом аралтай. Нуурай дундажа гүниинь 20 м, хамагай гүнзэгы газараа 84 м хүрэнэ. Виктори нууртай холбоотой хамагай анханай тэмдэглэлые Африкада алтан болон заанай яһанай наймаа хэдэг байһан Арабын худалдаашад үлдээһэн байдаг. 1160 он гэхэд газарай зурагта нуурай нарын дүрһэлэл тэмдэглэгдэһэн байдаг ба Нил мүрэнэй эхэ һаба болохые зааһан байдаг ажа. Европоһоо анха энэ нуурай тухай мэдэһэн хүниинь Англиин хайгуулшан Джон Хэннинг Скип юм. 1858 ондо, Ричард Фрэнсис Бартоной хамтаар энэ нууранда ошоһон болоод Англиин хатан хаан Викторигай нэрээр нэрлэжээ.
Рим
Ромо (Roma гэжэ италиин хэлээр бэшэдэг) али Рим (ород хэлээр). буряад хэлэнэй абяагаар Роо-мо. лат. Roma; Rome; Рим — Итаали уласай ниислэл, хүн амын тоогоор уласайнгаа эгээ ехэ хото.
Рим Итаалиин засаг захиргаанай Лацио можодо ороно, түүнэ дотрох Рим аймагт харьяалагдах нэгэн суурин (commune) юм. Муж, аймгийн засгийн газар энд төвлөдөг. Мэдээж Рим һуурин (Commune di Roma) бусдаасаа хамгийн том бөгөөд ганцаараа Ниислэл Рим (Roma Capitale) гэж нэрэнийдэгдэх, бас өөртөө засах зарим эрхтэй байдаг. Ниислэл Римын 1,285.3 км² дэвсгэр нутагт 2011 оны байдлаар 2.78 сая хүн зон төрөн сууж байна. Рим һуурин (яг, гарцаагүй, баараггүй Рим хото)-наас зайлахгүй шавж байрласан дөчөөд суурин бий. Энэ Рим хотонын бөөгнөрөлд 3 мянган км² нутаг, 3.2-оос 3.8 сая хүн багтана.
Рим хото Итаалийн дунд бие, Тиррений тэнгист гарах баруун эрэгт байрладаг. Хотонын төвөөр Итаалийн гуравдугаар урт гол Тибер шувтлан урсдаг. Дунд нэгэ арал бий.
Рим Caput Mundi (Дэлхийн ниислэл), la Città Eterna (Үүрдийн хото), Limen Apostolorum (Апостл али Шавь нарын босго), la città dei sette colli (Долоон гүвээний хото) эсвэл зүгээр л l'Urbe (Хото) гэсэн хоч нэрүүдтэй. Олон зуун жэлийн туршид барууны соёл иргэншлийн түб байсан бөгөөд Католик сүмийн түб байрладаг газар юм.
Рим хото дотор тусгаар тогтносон Ватикан хото улас оршдог.
Өнөөгийн Рим хото - орчин үеийн бөгөөд олон үндэстэн аманьдардаг газар юм. Эвропын холбоонд аялал жуулчдынхаа тоогоор гуравт ордог бөгөөд соёл урлаг, улас төрийн нөлөө ихтэй хото юм. Фиумичино дахь олон уласын нисэх буудал Итаалидаа хамгийн томд тооцогддог бөгөөд Итаалийн хамгийн том 100 компанийн төвүүд байрладаг. Мөн Enel, ENI, Telecom Italia гэсэн дэлхийн хамгийн том 100 компанийн гурвынх төвүүд байдаг.
Рим хото нь дэлхийн хоёрдугаар дайнд харьцангуй бага өртсөн цөөн хотонуудын нэг учраас түб хэсэг сэргэн мандалтын үеийн болон барроко маягийн үзэмжтэй. Рим хотонын түүхэн түб хэсэг нь Дэлхийн өв хэмээн ЮНЕСКО-гоор тэмдэглэгджээ.
Хотын дарга - Джанни Алеманно.
Эртэ үе
Тэнд археологийн нотолгоо хүнын эрхэлсэн ажала соо Ром хэсэг аас 14,000 жэлууд өмнө, гэхдээ шигүү давхарга ехэын дүү залуу...
Холбооһон
Категори:Итали Категори:Саятан хото Категори:Европын ниислэлнүүд
Анархизм
Анархизм — эрхэһээ үндэһэлһэн болон баалатын бүхы янза ба мүлжэлгын үгы хэлгын зорилготой улас түрын гүн ухаан. Анархизм засаг хүнэй харилсан туһалалсалгаар һолихо һаналтай.
Гэбэшье анархизмай үзэл суртал буруу, адуутай гэжэ ниитэдэ мэдээжэ баримта байна.
Анархизм гэдэг нь ердийн засаглалыг эсэргүүцдэг улс төрийн философи. Анархист үзлийг дэмжигчид нь голдуу шууд ардчиллыг дэмждэг. Улмаар анархист ардчилал нь нийгэмд  дэг журам алдагдуулж болдог. Хууль дүрэм нийтээрээ дагаж мөрддөг зан заншлыг үгүйсгэнэ. Төрийн эрхэнд өөрсдөө  бүхнийг төлөөлөхийн төлөө тэмцэл өрнүүлдэг.
Анархизмай долоон гол эшэ үндэһэн
Анархизмай юрэнхы һургаал эдэ эшэ үндэһэтэй
Анархо-коммунизм
Анархо-коммунистууд ниигэмэй байгууллагын жэнхэни сүлөөтэ хэлбэринь зүбхэн үйлэдбэрилэлэй хэрэгһэлые хамтын хэрэглээг зохёон байгуулжа байгаань өөрөө ударидаха коммуннуд, олон ниитын бүрдэхэнь ниигэмдэ алинь үзэдэгэнь шууд арашалалай заршамань хамтын, хамтын шиидбэри гаргаха болоод хоорондо Эдгээр коммуннуд хэбтээ болон (доороһоо дээшэнь босгоһон) босоо бонд дамжуулан холбоо болон / гү, али холбооны-д эвлэлдэн нэгдэх замаар холбогдсон байдаг. .
Гэһэн хэдыш зарим нэгэ анархо - коммунистууд Хэрэв энэ ардчилал зөвшөөрлөөр хувь хүн эрх чөлөө, хувийн ашиг сонирхолд нийцсэн боломжит саад хараад, шууд ардчиллын мажоритари чанарыг эсэргүүцэж , өөрөөр хэлбэл эдгээр талаараа харж шаталсан эхлэх , эрчим хүч, төрт ёсны сэргээн үндэс болно. Анархист Коммунистууд мөнгө байхгүй болих хэрэгтэй болно оноос хойш хүмүүс ( ашиг, цалин хуваалцах замаар ) хөдөлмөрийн шууд нөхөн олговор хүлээн авахгүй байх болно, харин коммун гаргасан бүх нөөц, илүүдэл чөлөөтэй нэвтрэх боломжтой байх хэрэгтэй болно. Тэд аж ​​ахуйн нэгж, харилцан туслалцаа үзүүлэх нь нийтийн эзэмшилд ашиг тусыг мэдэж байх болно учир нь анархо коммунист Петр Кропоткин ойлголт, үзэл санааны дагуу дараа нь Мюррей Букчин зэргэ нь нийгмийн гишүүд нь аяндаа, сайн дурын үндсэн дээр , шаардлагатай бүх ажлыг гүйцэтгэх юм. .
Сим Хун
Сим Хун (심훈, 沈熏, 12.12.1901 – 16.12.1936, жэнхэни түрэһэн нэрээрээ Сим Дэсоп), Солонгос ирагуу найрагша, уран зохёолшо.