cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Халим
Анатоми
Бусад хүхэтэн амитадай адли халим уушхаар агаар абажа хүшэлтүрэгшээр амисхалдаг, халуун шуһатай, үрэ зулзагаа хүхүүлжэ һүгөөр тэжээдэг болон маша бага хэмжээнэйшье гэһэн үһэн байдаг байна. Халимынь ээрүүл хэлбэриин бэетэй. Һэлюурынь хайбын һэлюур мэтэ хабтагай ба һүүл загаһанайхи шэнги хүндэлэн бэшэ, бодоо шэглэлдэ хүдэлэн урагшалха хүсэеэ абана. Арһан дороо зузаан өөхэн дабхаргатай ба энэнь энерги хадгалжа хуримталуулха, бэеын дулааниие хадагалха үүргые гүйсэдхэнэ. Халимай хүзүүнэй яһан үгы болоһоншье һээр нюрганай яһатай, мүн аарсагай яһанай ул мүр байдаг. Хүхэ толботой халим урид байһан болон одоо амидаржа бай хүхэтэнэй дотор хамагай томодо тоосогдоно. Утань 35 м, 150 т шэгнүүртэй юм. Халим түрэл зүйлһөө хамааран дундажаар 40-90 жэл наһална.
Халим агнуур
Халим агнуур — xалим агнахада шаардагдаха хүн хүсэн, хүлэг онгосо, буу зэбсэг болон саашада тэрэнэй мяхан өөхэн бусад бүтээгдэхүүниие абажа дахин болбосоруулдаг үйлэдбэри, барилга байгууламжа юм.
Ангилал
Бүхы халим хэлбэритэнэй баг дотороо 2 дэд багта хубаагдана: шүдэгүй (һахалта) халимууд (Mysticeti) ба шүдэтэ халимууд (Odontoceti). Эдэ хоёр дэд багууд огсом дүрээр, досоохи бүридэлөөр, биологяар өөр өөр илгаатай. Хоюулан дэд багууд мүхэһэн Archaeoceti багһаа гараһан.
Зүүлтэ
Категори:Халим Категори:Хүхэтэн амитан
Тайюань
Тайюань (хит. хил.  太原, пиньинь : Tàiyuán) — Хитадай хото, Шаньси можын засаг захиргаанай түб. Фэньхэ голой эрьедэ оршоно (Шара мүрэнэй һаба). Мүрэнэй баруун ба зүүн эрье табан хүүргэнүүдээр холбогдоно. ДНБ-нь 89,55 тэрбум юань гү, али нэгэ хүндэ 12 821 юань гаргана.
Түүхэ
Тайюань болбол 500 ондо Чжао Цзянцын (хит.  趙簡子 ) Цзиньян (хит. 晉陽) нэрэтэйгээр бариһан эртын ниислэл юм. Цинь уласай үедэ хотые Тайюань гэжэ шэнээр нэрлэгдэбэ. Тус хотодо зарим хитад эзэн хашуул түрэһэн байна, эдэ дунда эгээл алдар суутайнь Тан уласай Ли Шиминь.
Огторгойн орон зай
Огторгойн орон зай, мүн замбуулин, сансар — тэнгэриин бэенүүдэй агаар мандалай хилэ хязгаарай гадна байдаг юртэмсын харисангы хогоосон зай. Олониитын ойлголто орходоо, огторгойн орон зай бүрин хогоосон орон зай бэшэл, тэндэ маша бага нягтатайгаар зарим хэһэгүүд (ехэбшэлэн уһантүрэгшэ) болон сахилгаан суранзан сасарал ба одон хоорондын эд байдаг.
Тайюань
Түүхэ
Эхиндээ Цзиньян эртын Чжао уласай стратегиин түб байгаа. 221 ондо Цинь уласай Чжао уласые эзэмдэһэнэй һүүлдэ, хото Тайюань аймагые амбан захирагшын һууса болобо. Хань уласай үедэшье хото адли зэргэтэй байгаа.
Огторгойн орон зай
Категори:Одон орон шудалал
Волгоград
Волгоград (Волгоград 1925 он хүрэтэр — Царицын, 1961 он хүрэтэр — Сталинград), Оросой холбоото уласай герой хото, Волгоградай можын засаг захиргаанай түб мүн. Эжэл мүрэндэхи томохон боомто (порт), В. И. Ленин нэрэмжэтэ Эжэл-Доной онгосын һубагай (Волго-Донской канал) эхин сэг юм. Түмэр замай узуулбари. 1 017 мянган ажаһуугшадтай (2015).
Тайюань
Түүхэ
VI зуун жэлдэ хото Зүүн Вэй ба Хойто Ци уласуудай хоёрдохи ниислэл байхадаа, Тайюань ехээр ургажа буддын шажанай томохон түб болоо.
562 ондо шэнэ хото баригдаһан байгаад, һүүлдэ Тан уласай үедэ (733 он) хуушан хототой ниилэһэн байгаа.
Волгоград
1589 ондо байгуулагданхай, 1615 онһоо мүнөө байрада байрлана. Дэлхэйн хоёрдугаар дайнай үедэ шахуу тон хүсэдөөр усадхагдаһан, генплан (1945) дахуу һэргээбэ.
Тайюань
Түүхэ
Хотынхи эгээн хуушан барилга хадаа Цзинь Цы согсобори дотор Арюун Эхын Сүмэ (хит. 聖母殿 ); энэ барилга 1023 ондо баригдажа 1102 ондо заһагдаһан юм.
Волгоград
Зүүлтэ
Категори:Волгоградай можо Категори:Оросой холбоото уласай хотонууд
Тайюань
Түүхэ
Хотодо олон дахин хүсэтэй үер болоо: 453 ондо, 969 ондо; 1125 ондо дайнай үедэ хото мүхэһэн байгаа.
Мин уласай үедэ (1568) хотын хэрэм дахин баригдаһан байгаа.
XX зуун жэлдэ Синьхайн хубисхалай һүүлдэ хото Янь Сишаня жанжанай засаг доро байгаа. Милитарис хёморооной үедэ тэрэ бүхэ зүршэлдөөнһөө холо байһан ушаһаа Тайюань энхэ тайбантайгаар дэбжээ. 1936 ондо Янь Сишань коммунистуудтай нюусаар түримхэй Япондо эсэргүү нэгэдэһэн фронт тухай хэлэлсэжэ, 1937 ондо япон-хитад дайн эхилхэдээ — гоминьдангайхид ба коммунистууд хамта японшуудта эсэргүү Тайюань хажууда байлдаба.1937 оной 11 һарада Тайюань Японой эзэмдэһэн.
1945 ондо Японой буужа үгэһэнэй һүүлдэ хото дахин Янь Сишаниин захиралта доро оробо. Тэрэ эрхэтэнэй дайнай үедэ Чан Кайшиин талада коммунистуудта эсэргүү тулалдаа. Зүбхэн 1949 ондо коммунистуудай эзэлһэн байна.
Засаг захиргаанай хубаари
Тайюань гэһэн хотын сомон 6 дүүргэ, 1 хотын хошуун, 3 хошуунда хубаагдана:
Ажаүйлэдбэри
Хара түмэрлиг, хүнды машина бүтээлгэ, химиин, хүнгэн ажаүйлэдбэри. Тайюаниин хажууда — нүрһэнэй (Сишань), түмэрэй хүдэрэй, шохойн шулуугай олзоборилго.
7 һарын 15
Долодугаар һарын 15 — Григориин литын жэлэй 196-дахи үдэр (үндэр жэлдэ 197-дэхи үдэр). Жэлэй эсэс болотор 169 үдэрнүүд үлэжэ байна.
Тайюань
Тээбэри
Тайюань Усу гэһэн уласхоорондын ниидэхэ онгосын буудал аралжаанай агаарай хүдэлөөниие үйлэшэлнэ.
7 һарын 15
Энэ үдэр наһа бараһаниинь
Категори:Үдэрнүүд
Тайюань
Уларил
Мусон (бороо ехэтэй) түби газарай уларилтай, үбэлдөө саһан олон бэшэ. Зундаа бороотой, хабарынь хуурай, һалхитай. Намардаа дулаахан, сэлмэг. Жэлэй дундажа температурань 9,5 ℃.
Нэгэдүгээр һарын дундажа температурань −6,4 ℃, долодугаар һарын дундажа температурань +23,5 ℃. 10 һараһаа 4 һара болотор хүйтэн, хамта 140—190 үдэр. Жэлэй дундажа шииг нойтониинь — 500 мм.
Зүүлтэ
Категори:Хитадай хотонууд Категори:Шаньси
Үлэг гүрбэл
Үлэг гүрбэл (, динозаврнууд: δεινός — аймшагтай ба  — гүрбэл) — Триасай галабда (230 сая жэлэй үмэнэ) мүлхигшэдэй ангиһаа һалбарилһан, Мезозойн эрэдэ хүгжэлынхөө дээдэ сэгтэ хүрэһэн амитадай юрэнхы нэрэ болоно. Үлэг гүрбэлнүүдэй ехэнхинь Шохойн галабай (65 сая жэлэй үмэнэ) һүүлшөөр мүхэһэн болобош үлэг гүрбэлһөө һалбарилжа хүгжэһэн шубуунай ангиин амитад одоо болотор бии. Үлэг гүрбэл гэдэг ангилалда газар дээрэ амидардаг амитадыел оруулдаг болоод уһада, агаарта амидардаг амитадыень өөр ангилалда оруулдаг.
Үлэг гүрбэл шудалдаг эрдэм ухааные палеонтологи гэдэг.
Нэрэ
1842 ондо Сэр Ричард Оуэн грек хэлэнэй үлэг гүрбэл гэһэн удха бүхы гэһэн үгэөө динозавр гэдэг нэрэшэлые бии болгожо анха ашаглаһан байна.
Теэд үлэг гүрбэл «аймшагтай гүрбэл» гэһэн удхатай болобошье һаа, үлэг гүрбэлнүүд гүрбэл бэшэл. Анха Англиин палеонтолог Ричард Оуэн 1842 ондо үлэг гүрбэлнүүдэй аймшагтай түрэхые бэшэ харин абарга томо бэеэ элирхылжэ иигэжэ нэрэлжэ байгаа.
Эволюци
Үлэг гүрбэлнүүдынь 160 сая жэлэй үмэнэ Дэлхэйе эзэгнэн амидардаг байһан ба 230 сая жэлэй үмэнэхи Мезозойн галабай үеһөө 65 сая жэлэй үмэнэхи Юрын галабай үе, Шохойн галабай үе хүрэтэр амидаржа байба. 250-65 сая жэлэй үмэнэхи үе Мезозойн галабай үе гэхэ ба ехэбшэлэн «Үлэг гүрбэлнүүдэй үе» гэдэг. Ушарынь олон үлэг гүрбэл Мезозойн үедэ шэнээр бии боложо мүн олоноороо мүхэжэ байба. Үлэг гүрбэлнүүд 65 сая жэлэй үмэнэхи хүрэтэр амидаржа байгаад мүхэһэн гэгдэдэг. Үлэг гүрбэлнүүд мүхэхэ болоһон шалтагааные эрдэмтэд солир гү, али галта уулын дэлбэрэлтэтэй холбон тайлбарилдаг. Иимэ зүйлнүүд тохёолдоходо дэлхэйн экологи маша ехээр андалдажа байна.
Категори:Амитад Үлэг гүрбэлнүүд Категори:Палеонтологи
Галта зэбсэг
Галта зэбсэг — дарин хиин үйлэшэлэлээр һуманай хушуу гү, али үрэл тодорхой кинитек энерги абан шэдэгдэн гарадаг түхөөрэмжые хэлэнэ. Галта зэбсэгынь гол түмэр, замаг, сохихо гү, али буулгаха механизм гэхэ мэтэ үндэһэн эд ангинуудһаа бүридэдэг. Галта зэбсэгынь зорюулалтаһаа хамаарша буудалга ябагдаха ябаса, бүтэсэ зэргээрээ илгагдадаг. Хуулиин ёһоор алта зэбсэг гэжэ дариин шаталтын хиин даралтаар һуманай хушуу гү, али үрэлые гол түмэрһөө ехэ хурдатай гаргаһанаар һуманай хушуунь хүнэй ами бэе, эрүүл мэндэдэ хохирол ушаруулха, ан агнаха, бусад зүйлые хүнөөхэ шадабари бүхы хэрэгсэлые гэжэ тодорхойлһон байдаг.
Зүүлтэ
Категори:Дайн Категори:Галта зэбсэг
Уэльс
Уэльс (Cymru ) Нэгэдэһэн Хаанта Уласай бүрилдэхүүн оронуудай нэгэ болоод зүүн талаараа Англи уластай хилэлдэг бол баруун талаараа Атлантын далай болон Ирландын тэнгисээр хүреэлэгдэнэ. Гурбан сая үлүү хүн зоной диилэнхинь Уэльс болон Англи хэлээр ярьдаг. Уэльс хэлний тухайд дурдвал Уэльсийн соёл иргэншлийн хамгийн үнэт зүйл гэгддэг байх ба сүүлийн энэ хэлээрээ яригсадын тоо 20 хувь болон аажамаар бууржа бай гэхэ дүгнэлтэ бии.
7 һарын 16
Долодугаар һарын 16 — Григориин литын жэлэй 197-дахи үдэр (үндэр жэлдэ 198-дэхи үдэр). Жэлэй эсэс болотор 168 үдэрнүүд үлэжэ байна.
Энэ үдэр наһа бараһаниинь
Категори:Үдэрнүүд
Уэльс
Түмэр зэбсэгэй үе болон дундада зуунай он жэлнүүдтэ Уэльсшүүд Селтик, Бритоной нютаг дэбисхэр амидардаг байһан байна. Уэльс бэе даанги нэгэдэл болохо замналаа V дугаар зуунда гү, али Римэй эзэнтэ гүрэн харьяалалдаа байһан Британиие сүлөөлһэн үеһөө эхилэлтэй гэжэ үзэдэг. XIII дугаар зуунда I Эдуард хаан Лливелинд илагдал хүлеэһэнэй дараа Англо-Норманшууд эзэлэгдэһэн Уэльсын нютаг дэбисхэр дээрэ бүтэн зуунай туршада амидаржа байгаа. Хожомынь Уэльс Англиин бүрилдэхүүндэ нэгэдэһэн болоод 1535—1542 оной Уэльсын Англитай байгуулһан санамжа бэшэгэй хүреэндэ Англи-Уэльсын хуулиие баталжа одоо хүрэтэр заһабари хэгдэһээр хүсэн түгэлдэр мүрдэгдэһөөр бай. Уэльсын улас түрын амидарал XIX дүгээр зуунда эршэмтэй ябагдажа байһан болоод 1881 ондо дээдэ Уэльсын дээдэ эрхэ мэдэлтэнүүд болохо Англиин парламентын бүлгэм далда ухуулга гэжэ нэрын дооро хүнэй эрхэ, эрхэ сүлөөдэ халдаһан хэд хэдэн хуулиин заалта, тогтоолые баталжа байһаниинь түүхэдэ тодоор бэшэгдэдэг ажа һэн.
1955 ондо ниислэл Кардифф хотые зарлан тунхаглаһан болоод 317,500 хүн зонтой тус хото тухайн үеын хамагай ехэ ажаһуугшадтай хото боложо байгаа. Шулуун нүүрһэнэй дэлхэйдэ хамагай ехэ баялиг нөөсэтэй гэгдэхэ Уэльсшүүд анхалан Дэлхэйн нэгэдүгээр дайнай үенүүдтэ Лондон, Ливеруль хотонуудаар дамжуулан дэлхэйн заха зээлдэ гаргажа байгаа.
Засаг захиргаанай хубаари
{| border=0
Зүүлтэ
Категори:Уэльс Категори:Ехэ Британи
Айдахо
Айдахо можо улас (State of Idaho) — Америкын Нэгэдэһэн Уласай Баруун Хойто Номгон Далайн бүһэ нютаг оршодог можо улас юм. Тус можо уласай эгээн томо хото болон ниислэлынь Бойсе хото. Айдахонь 1890 оной долодугаар һарын 3-нда АНУ-ай 43-дахи можо улас болон нэгэдэһэн.
АНУ-ай хүн зоной тоололгын тобшооной мэдээлэлээр 2007 ондо тус можо уласай хүн зон 1,499,402 байгаа. Можо уласай шуудангай тобшолол ID. Айдахонь тус можо уласта байгаалиин баялиг ехэтэй тула Эрдэниин шулуун можо улас гэһэн нэрэтэй болоо. Можо уласай уряань Esto Perpetua (латинаар "Энэ үүрдэ байг" гэһэн үгэ).
Холбооһон
Категори:АНУ-ай можо уласууд
Ростовой можо
Ростовой можо — Оросой холбоото уласай урда зүгтэ байрладаг нютаг можо. Урда холбооной тойрог болон Хойто Кавказай эдэй засагай бүһэдэ харьяалагдана. Засаг захиргаанай түб — Дондохи Ростов хото.
Азов — Хара тэнгисэй хизаар 1937 оной 9 һарын 13-да СССР-эй түб гүйсэдкомой зарлигаар Краснодар түбтэй Краснодарай хизаар ба Дондохи Ростов түбтэй Ростовой можо бии болобо. 1938 оной 1 һарын 15-да СССР-эй Дээдэ Зүблэл тус нютаг можонуудые баталба.
Газар зүй
Баруун зүгтэ Украинын Луһанскын ба Донецкын можотой, хойто зүгтэ Воронежэй можотой, урда зүгтэ Ставрополиин ба Краснодарай хизаартай, Хальмаг Уластай, зүүн зүгтэ Волгоградай можотой хилэлнэ.
Москваһаа 756 км зайда байрлана. Можын нютаг дэбисхэртэ Европын эгээн томо мүрэнүүдэй нэгэ болохо Дон мүрэн урдана (утань 1870 км), Цимлянскын уһан сан (багтамжань 24 млрд м³) байрлана. Хойто Донец ба Маныч мүрэнүүдтэ уһан онгосоор ябажа болохо. Можын нютаг дэбисхэрэй 0,4 % нуурнууд эзэлнэ. Баруун урда талада тус можо Азов тэнгисэй Таганрогой булан оршоно.
Засаг захиргаанай хубаари
«Ростовой можын засаг захиргаанай бүридэл тухай» хуулиин ёһоор, тус нютаг можодо багтаадаг юумэн:
Дондохи Ростов тус можын засаг захиргаанай түб мүн.
Сагай бүһэ
Ростовой можо Москвагай саг сагай бүһэдэ байрлана. UTC-һаа +3:00 шэлжэлтэтэй байгаад Оросто MSK гэжэ тэмдэглэгдэнэ.
Нагпур
Нагпур (नागपूर), Энэдхэгэй түб хэһэгтэ, Махараштра можо уласта, Наг голой эрье дээрэ байрладаг хото юм. Хүн зониинь 2 405 мянган ажаһуугшад (2011), хотын захатай тоолобол 2 497 мянган ажаһуугшад. Хүн зоной нэгэ хэһэгынь хинди хэлээр хөөрэжэ, ондоо хэһэгынь — маратхи хэлээр хөөрэнэ. Шухала наймаанай-тээбэриин уулзабари. Ниидэхэ онгосын буудал. Томо хүбэн дабуунай ажаүйлэдбэриин түб. Хүнэһэнэй, шэл-керамикын, модо ба саарһанай, хэблэлэй ажаүйлэдбэри. Шинын үйлэдбэри, хүргүүрэй үйлэдбэрилгэ. Алтан болон мүнгэн утаһаар бүдэй уламжалалта дархалалгын үйлэдбэрилгэ. Нагпурай хажууда — марганецэй олзобори. Ехэ һургуули (1923 онһоо). Археологиин музей. XVIII зуун жэлдэ байгуулагдаһан болон 1730-аад онуудта маратхын гүнлигүүдэй нэгэ болохо Бхонсла обог удамай засаг доро байһан иимэл нэрэтэй улас гүрэнэй ниислэл хото болобо. Бхонсла улас 1853 ондо Британиин Энэдхэгэй нэгэ хэһэг болоһоной дараа Нагпур хото Түб можонуудай засаг захиргаанай түб болобо. XIX зуун жэлэй һүүлшын хэһэгтэ хүбэн дабуунай ажаүйлэдбэриин түб болонхой («Tata Group» нэрэтэй хампаани-конгломерат). 1950—56 оной хоорондо Нагпур — Мадхья-Прадеш можо уласай засаг захиргаанай түб байгаа.
Зүүлтэ
Категори:Энэдхэгэй хотонууд
Зэбсэг
Зэбсэг — хүниие, амитадые ба эд хүрэнгые алаха, шараха, хохирол ушаруулха зорилгоор хэһэн зүйлэй юрэнхы нэрэ. Зэбсэгүүд агнуури, гэмтэ хэрэг, хуули сахюулга, хамгаалга, дайн байлдаанай зэргэ үйлэ ажаллалгын үрэ дүн, үрэ ашагые нэмэгдүүлхээр ашаглажа байна.
Зүүлтэ
Категори:Дайн
7 һарын 17
Энэ үдэр наһа бараһаниинь
Категори:Үдэрнүүд
Солир
Солир (, мүн һолир) — замбуулинһаа унагша шулуутай бэе юм.
Гараг хоорондын орон зайда янза бүриин наһа бүхы элдэб түрэлэй тооһон, шороо, томо бага хатуу бэенүүд оршодог. Дэлхэйн гадарга тооһоной шэрхэгһээ хэдэн килограмм шэгнүүр татаха шулуу хүрэтэрхи янза бүриин хэмжээтэй замбуулинай бэегээр байнга «бүмбэгэдүүлжэ» байдаг. Эдэ бэенүүдынь дэлхэйн хиин мандалда нэгэ сагта 60,000 км ба энэһээшье ехэ хурдатайгаар орожо ерэн агаарай үрэлтын уламһаа хайлажа шатана.
Классификаци
Солир доторынь гурба ангилна. Эндэ:
Найрлагаһаань хамааржа солирые 3 түрэлдэ хубаадаг. Эндэ:
Шулуун солир ехэ байха магадлалтай болобошье олдоһон солирнууд ехэнхидээ түмэр солир байдаг
Дэлхэйн гадарга дээрэ томо солир унаһанһаа бии болоһон үбэр мүсэ хэлбэринь һарын гадаргада зонхилдог үрэхэ тогоонһоо илгаагүй байдаг.
Монголдо солир унажа байһан мэдээ олон. Жэшээнь, 1933 ондо Үмэнэгоби аймагта Ноён Богдо, Гоби-Алтайда Ажа Богдо (582 кг шэгнүүртэй) зэргэ солир унаба. Эгээн томонь Хобдо аймагай Булган сумын нютагда 20 тн Мүнгэн дүшэ солир юм.
Солиртой холбогдолтой зураг
<Gallery style="margin:auto;"> Image:Willamette Meteorite AMNH.jpg|АНУ-ай Орегон можоһоо олдоһон Вильяметта нэрэтэй солир. Image:Meteorite Lapham.jpg|1868 ондо Висконсин можодо унаһан солир. File:Murnpeowie meteorite.jpg|Түмэр солир.
Зүүлтэ
Категори:Одон орон шудалал
Илиада
«Илиада» (Ἰλιάς, Iliás) гү, али «Илионой дуулал» бол Эртын Грециин домогто ирагуу найрагша Гомерэй зохеоһон найраглал юм. Илион гү, али Троя гэдэгынь Бага Азиин хахад аралда, Дарданеллын эрье оршомдо мүнөөнэйнгөө Түрэг Уласай нютагта оршожо байһан нэгэн хүсэрхэг хото уласай хоёр нэрэ ажа. Тиимэ ушарһаа уг хотын дэргэдэ болоһон дайн тухай алдарта найраглал Илиада гү, али Илионой дуулал нэрэтэй байгаа юм.
Уг найраглал зохёогдохоһоо үмэнэл баатрнуудай габьяата үйлэнүүд тухай богони богони дуунууд арад түмэнэй дунда мүндэлһэн байгаа. Эдэ суута Гомер уран шадабарилгаар нэгэдхэн үльгэрэй томохон найраглал болгоһон байна. Тэгэхэдээ үгүүлэмжын түбдэ он удаан үргэлжэлһэн ехэ дайнай зүбхэн нэгэ хэһэгые һунган абажа, шухам түүгээр лэ бүхы дайнай үйлэ ябаса тодорхой харагдажа байхаар зохёомжолбо.
Найраглал
Троя бол оршон сагай иониин эрье дээрэ байрлаһан худалдаанай хото юм. «Илиада» найраглал үзэсхэлэнтэ эхэнэр Еленые Трояһоо булаажа абаһанһаа боложо грекүүдэй хото 10 жэл бүһэлжэ байдаг байдалые дүрсэлдэг. Хүүрнэлэй гол үзэгдэлынь Ахиллес Гектор хоёрой тулалдаан юм. Эртын Грециин дараагай ехэнхи бүтээлнүүдтэ бурхад Олимп уулын орьёлһоо үйлэ ябадалые һонирхон ажагладаг. Үльгэрэй найраглалынь Троягай илагдал, усадхаһанаар дууһадаг. «Илиадада» үйлэ ябадалынь Троягай һуулшын 10 жэлэй бүһэлэлтые дүрсэлдэг. Гэбэшье үгүүлхэ ябасадаа Гомер зүршэлдөөн, тэрэнэй шалтагаан, үрэ дагабариин үйлэ ябадалые дагаха ухаралта хэһэн. «Илиадын» хамагай алдартай эпизодэй нэгэниинь «Одиссей сэсэнэй булгаа» юм. Одиссей тройшууд бурхадта бэлэг гэжэ хүлеэн абаһан модон морин дотор нюугдахые грекэй сэрэгүүдтэ һанал болгоһон. Түлэблигөө амжалтатай боложо дайнай эхэ үүсэбэри шиидэгдэһэн. Иимэһээ Одиссей Трояһоо Итакада гэртээ бусажа ерэһэнд зорюулагдаһан хоёрдохи найраглалай баатар болоһон. Тэрэнэй һамган Пенелопа нүхэрөө хүлеэжэ байхада бусад эрэшүүд тэрэнэй талархалые оложо абаха гэжэ хэшээдэг. Арга булгаа зоёион байгуулха шадабари, ухаанайнгаа туһаламжатайгаар Одиссей гэртээ хариха замдаа олон аюулые дабан тууладаг. Эсэстэ 10 жэлэй дараа тэрэ гэртээ хүрэхэдээ урилгагүй айлшадые аладаг.
Холбооһон
Категори:Үльгэр домог
7 һарын 18
Долодугаар һарын 18 — Григориин литын жэлэй 199-дахи үдэр (үндэр жэлдэ 200-дэхи үдэр). Жэлэй эсэс болотор 166 үдэрнүүд үлэжэ байна.
Энэ үдэр наһа бараһаниинь
Категори:Үдэрнүүд
Пермь
Пермь (Пермь, 1940—1957 оной хоорондо — Молотов гэжэ нэрэтэй), Оросой холбоото уласай хото, Пермь хизаарай түб мүн. Кама мүрэндэхи боомто юм. 1 036 мянган (2010) хүнтэй саятан, уласайнгаа арбан гурбадахи томо хото. Машина бүтээлгэ (3 томо машина бүтээхэ үйлэдбэри, уула уурхайн машина бүтээлгын үйлэдбэри, онгосо бүтээлгэ, сахилгаан техника, хүдэлүүр бүтээлгэ), газар тоһон-химиин, химиин, газарай тоһон болбосоруулха, модо болбосоруулха, хэблэхэ ажаүйлэдбэри. Камын Уһан сахилгаан станци. Оросой Эрдэм Ухаанай Академиин Пермиин эрдэмэй түб. 7 дээдэ һургуули (энэ тоодо Пермиин гүрэнэй ехэ һургуули), 4 театрнууд (энэ тоодо Опера ба баледэй театр). Пермиин уран һайханай галерей, Пермиин хизаарай нютаг ороноо шэнжэлэлгын музей. XVII зуун турша мэдэгдэнхэй, 1723 ондо үйлэдбэриин һуурин, 1781 ондо хото болобо.
Категори:Пермиин хизаар Категори:Оросой холбоото уласай хотонууд
Баскетбол
Баскетбол (< basketball, мүн cагсан бүмбэгэ) — нэгэ түрэлэй багай спорт юм. Баскетболой талмайда тус бүри 5 хүнтэй хоёр баг дүрэмэй ёһoop наадагшад талын сахирагта бүмбэгэ шэдэбэл тохожо оруулан оноо суглуулжа, саг дууһахада хамагай олон оноотойнь хожодог. Дэлхэй дахинда үргэнөөр дэлгэрһэн, онсогойлон ехэ үзэдэг спортуудай нэгэниинь баскетбол болоно.
Категори:Спортын түрэлнүүд
Луужин
Луужиниинь суранзан түмэр илтаһан бүхы гэртэй, зүг шигэй барамжаа гаргагша хэрэгсэл юм. Түмэр илтаһан суранзан зүүнь алибаа зүйл рүү хандан хүдэлдэг. Компьютер, утаһан зэрэг сахилгаан болон холбооной хэрэгсэл, автомашина, үндэр хүсэдэлэй шугам, сахилгаан гүйдэл гүйжэ бай утаһан, тэршэлэн буу зэрэгэй ойро оршом луужинг ашаглабал заалта буруу гаража зүг шигые зүб тогтоожо шадахагүйдэ хүрэнэ.
Ондоо нэгэ һанаха зүйл хадаа байгаалиин онсолиг тогтосо бүхы газар орониие һайн шудалжа мэдэжэ байжа луужингые ашаглаажа болохо. Тухайлбал түмэр, түмэрэй хүдэр голлоһон эрдэс баялигтай газар луужин буруу зааха тохёолдолшье байдагые анхархань зүйтэй. Тиимэһээ байгаалиин баялиг ордонуудые тэмдэглэһэн газарай зурагые харисуулан үзэхэ, тухайн газар ороной онсолигые уридшалан асуужа шудалһан байха ушартай.
Холбооһон
Категори:Суранзан
Ясная Поляна
Ясная Поляна — Тулын можын Щёкинын аймагта (Тулаһаа баруун урда зүг 14 км) байрладаг XVII зуунда бариһан тугдам юм. Тугдамай эзэд — Карцевууд, Волконскийнууд ба Толстойнууд бүлэнүүд. Эндэ Лев Николаевич Толстой түрэһэн ба ажа һууһан. Энэ тугдамда Лев Толстой «Дайн ба энхэ», «Анна Каренина» г.м. номуудаа бэшэһэн.
Категори:Музейнууд
Жанжан
Жанжан ( <, jiāngjūn), мүн генерал (< generālis) — армиин ударидаха дээдэ бүрилдэхүүнэй хүнүүдтэ олгодог сэрэгэй сула гү, али бүхы сэрэгые юрэнхылэн захирха дээдэ зэргын албан тушаалтан юм.
Зүүлтэ
Категори:Сэрэгэй тушаал
7 һарын 19
Долодугаар һарын 19 — Григориин литын жэлэй 200-дахи үдэр (үндэр жэлдэ 201-дэхи үдэр). Жэлэй эсэс болотор 165 үдэрнүүд үлэжэ байна.
Энэ үдэр наһа бараһаниинь
Категори:Үдэрнүүд
Айова
Айова можо улас (State of Iowa) — Америкын Нэгэдэһэн Уласай Дунда баруун бүһэдэ оршохо АНУ-ай нэгэ можо улас юм. Айова Холбоондо 1846 оной арбанхоёрдугаар һарын 28-нда нэгэдэн ороһоноор АНУ-ай 29-дэхи можо улас болоо. Тус можо уласай нэрэнь урида үмэнэ эндэ нютаглажа байһан Сиу угсаанай нэгэн омог болохо Айовашуудай нэрээр нэрэлэгдэбэ. Тус можо уласые албан ёһоор The Hawkeye State (Харсагын нюдэн можо улас) гэдэг болоод албан бусаар The Tall Corn State (Үндэр кукурузын можо улас) гэдэг.
Холбооһон
Категори:Америкэн Нэгэдэһэн Улас
Ородой Украина руу добтолон оролго (2022)
2014 ондо эхилһэн Орос-Украинын дайн хурсадаһанай дараа Орос 2022 оной 2 һарын 24-дэ Украинда бүрин хэмжээнэй добтолон оролго хиижэ эхилһэн. Энэ нь Дэлхэйн 2-р дайнһаа хойшо Европо дахи хамагай томо добтолон оролго байба.
Махабхарата
Уула ехэ үльгэрнүүдэй дотор энэниие мэргэн арши Вьяс зохёоһон гэжэ гарадаг. Вьяс тухай домогто нэгэ загаһашан загаһан баряад гэдэһыень хагалжа үзэбэл хүбүүн, басаган хоёр гараа. Тэрэ загаһан бол бирманай хараал хүрэһэн хаанай гүнжэ байһан ажа. Загаһашан хоёр үхибүүдые Васу тэнгэридэ абаашажа үгтэл охинииень загаһашанай нэрэтэй гээд абаһангүй. Харин хүбүүень абажа гэнэ. Загаһашан охиниие хүмүүжэлһэн Садьявади гэдэг үзэсхэлэнтэ басаган болоо. Энэ басагатай Браашир арши ханилжа нэг хүбүүн түрэһэн Вьяс гэнэ. Вьяс Махабхаратые Жанамээжээя гэдэг хаанай тахилга дээрэ өөрынгөө шаби Вайшанбааянае хөөрэжэ үгэхые тушааба. Вайшанбааянай үгүүлһэн хубилбариие Наймишийн ойдо хүтэжэ Сүүда олон аршид үгүүлһэнээр Махабхарата түгэн дэлгэрһэн гэжэ үзэдэг.
Махабхаратада эртэнэй домогһоо эхилээд гүн ухаан, ёһо суртахуун, түрэ засаха гээд олон номые багтааһан ушар эртэнэй Энэдхэгэй амидаралай нэбтэрхы толиин шэнжэтэй болоод табадахи веда гэжэ нэрлэхэшье ябадал гаража бэлэй.
Уг тууляар хамагай гол Энэдхэгэй олон бишыхан аймаг уласай хоорондын таһаралтагүй дайн, аха дүүнэрэй дотор хаан шэрээ булаалдаха тэмсэлые жэгшэн үзүүлһэн ябадалынь нэлээд һургамжатай, үзэл һанаанай хубида гүн гүнзэгы болоһон юм.
Агуулга
Махабхарата ниитэ арбан юһэн ботитой:
Холбооһон
Категори:Үльгэр домог Категори:Энэдхэгэй шажан
Арши
Арши ( <, ṛṣi — «сэсэн», «мэргээн») — үзэл бодол, ябадал, бисалгал гурбанай шударга мүртэ бэе, хэлэн, сэдьхэл гурбанаа үгэхыеэ залан үйлдэхын ушарһаа шударга залагша гэжэ байна. Арши аглагта һуужа, бисалгал хэһэн, рид хубилган, эрдэм убадис һураһан хүн. Баһа даянша хубилгааншье гэнэ.
Категори:Энэдхэгэй шажан
Азербайджанай марш
Бүгэдэ Найрамдаха Азербайджан Уласай түрын дуулал (Azərbaycan Respublikasının dövlət himni) хадаа 1920 ондо Азербайджанай засагай газарай тогтооһон дүримэй ёһоор «Азербайджанай марш» ( азе. Azərbaycan marşı) гээшэ дуун юм. Ахмед Джавад (үгэ) ба Узеир Гаджибеков (хүгжэм) бэшэгдэһэн.
Зүүлтэ
Категори:Азербайджан
7 һарын 21
Долодугаар һарын 21 — Григориин литын жэлэй 202-дахи үдэр (үндэр жэлдэ 203-дэхи үдэр). Жэлэй эсэс болотор 163 үдэрнүүд үлэжэ байна.
Энэ үдэр наһа бараһаниинь
Категори:Үдэрнүүд
Трояны
Трояны — 490 хүн зонтой зүүн Польшын Мазовиин можодо байрладаг тосхон.
Зүүлтэ
Категори:Польшо
7 һарын 22
Долодугаар һарын 22 — Григориин литын жэлэй 203-дахи үдэр (үндэр жэлдэ 204-дэхи үдэр). Жэлэй эсэс болотор 162 үдэрнүүд үлэжэ байна.
Энэ үдэр наһа бараһаниинь
Категори:Үдэрнүүд
Гэлэн
Гэлэн ( < ; ) — Буддын шажанай ёһоной дээдэ зүйл санбаартан. Буян һэдэхэ тухай багшын үмэнэ абаһан гурбадахи амлалта. Муласарвастивадин винайн ёһоор гэлэн хүн 253 һахилые шандалан һахина. Ламын ёһондо байһан гурбан һахилай эгээн хатуу.
Зүүлтэ
Категори:Ламанар
Бороо
Бороо гээшэ агаарай шииг нойтоной ууршан үүлэнһөө унаһан уһан дуһалнууд; шиигэй нэгэ түрэл болоод агаар мандалдахи уһанай уурал конденсацилгдан, газарай гадаргуу руу бууха үзэгдэл юм. Борооной бүхы дуһалнууд газарай гадаргууда хүрэдэггүй болон заримынь унаха ябасадаа ууршан уһанай уурал болон хубирха ба халуун, хуурай сүлдэ борооной бүхы дуһалнууд газарта хүрэлгүй ууршахашье бии.
Шэнжэ шанар
Ехэнхи тохёолдолдо борооной уһанай pH 6 оршом байна. Энэнь агаардахи нүүрһэнтүрэгшын дабхар эһэл pH-эй хэмжээе бууруулна. pH-эй хэмжээ 5.6-һаа бага тохёолдолдр хүшэллиг бороо гэжэ нэрлэнэ.
Холбооһон
Категори:Сагай уларил
Банди
Зүүлтэ
Категори:Ламанар
Гэсэл
Гэсэл ( < — «буянай ёһото»; ) — Буддын шажанай ёһоной нэгэ зүйл санбаартан. Буянай ёһые сахихын тулада багшын үмэнэ абаһан хоёрдохи амлалта, һахилай нэрэ. Муласарвастивадин винайн эндэ долоон наһанһаа дээшэ хорин наһанһаа доошо хүбүүн арбан зүйл һахил абажа тойн болохые хэлэнэ.
Зүүлтэ
Категори:Ламанар
Палембанг
Палембанг (Palembang), Суматра аралда байрладаг Индонезииин хото. Урда Суматра можын (Sumatera Selatan) засаг захиргаанай түб. Хүн зониинь 1,6562 млн. ажаһуугшад (2004). Муси мүрэнэй адагһаа 86 км зайда, эрье хүбөөгөөр байрладаг газар тоһоной уһанай боомто; далайн онгосо бүхэли жэл хүрэжэ болоно. Уласхоорондын ниидэхэ онгосын буудал. Газар тоһоной олзохо газар нютагай түб. Газар тоһоной, байгалиин каучукай, кофе гэхэ мэтэ хүдөө ажахын бүтэгдэхүүнэй болбосорол болон гарган худалдаа. Онгосо заһабариха боомто. Хүнэһэнэй, нэхэмэлэй, арһанай, модо болбосоруулха, резинотехникын ажаүйлэдбэри. Ехэ һургуули.
Категори:Индонезиин хотонууд
Наньчан
Наньчан, Хитад уласай хото, Ганьцзян мүрэндэ уһанай боомто (Поянху нуурай һаба). Цзянси можын засаг захиргаанай түб мүн. Хүн зониинь 2 357 838 ажаһуугшад (2010), хотын захатай тоолобол 5 042 565 ажаһуугшад. Тээбэриин уулзабари. Уласхоорондын ниидэхэ онгосын буудал.
Машина бүтээлгэ (тээбэриин, хүдөө ажахын, станок бүтээлгэ), нэхэмэлэй (хүбэн дабуунай), целлюлозо-саарһанай, химиин, хүнэһэнэй (тутарга сэбэрлэхэ, гурил тээрмэдэхэ, тоһоной) ажаүйлэдбэри. Уламжалалта дархалалгын үйлэдбэрилгэ.
Ехэ һургуулитай. Чжоу Эньлайн болон Чжу Дэгэй гэр-музейнүүд.
Хань уласай үедэ манай эринэй үмэнэхи (МЭҮ) 201 ондо Гань (贛) гэжэ нэрэтэйгээр байгуулагдаһан юм. Манай эринэй 589 ондо, Суй уласай үедэ, Хончжу (洪州) гээд дахин нэрлэгдэһэншье, тиигээд мүнөөгэй нэрэтэй болобо. 1927 оной 8 һарын 1 Наньчанда Чжоу Эньлай болон Чжу Дэ хоерой ударидаһан буһалгаан болобо. Хитад хубисхалай түүхэдэ энэ огноо Хитадай арадай сүлөөлхэ армиин байгуулгын сэгээр тоосожо байна. 1949 оной һүүлдэ Наньчангай ажаүйлэдбэриин хүгжэл эхилбэ.
Хотын суурхаһан юумэнүүдэй дунда Гань мүрэнэй эрье дээрэ Тэн вангай танхим (анхандаа 653 ондо баригдаһан, 1926 галдагдажа 1989 ондо дахин баригданхай); Тан уласай үеын (618–907) энэрилтэй Арьяа-Баала бурханай (хитадаар Гуаньинь бурхан гэжэ нэрэтэй) дуган болон Алтан Утаһанай Субарга (хуушан хотын эгээн үндэр барилга); Бада Шаньжэниин галерей (1624—1705 оной хоорондо амидарһан эртын Манжын Цин үеын Чжу Да нэрэтэй уран зурааша); Цинъюнь сэсэрлиг, Цзянси можын музей (1958 ондо байгуулагданхай, хитад эртын сагай юумэнүүдэй суглуулбаритай); Чжу Дэгэй хуушан һуудал; 1927 оной 8 һарын 1 үдэрэй Наньчангай буһалгаанай хүшөө дурасхал (1977—79 оной хоорондо баригданхай); Цзянси можын хубисхалай хохидогшодой хүшөө дурасхал (1953);  сагаан гантигаар хэһэн Фан Чжиминиин хубисхалай мавзолей (1979).
Зүүлтэ
Категори:Хитадай хотонууд
Коми-зырянууд
Коми-зырянууд ( коми Коми-Зыряна, Коми морт, Коми войтыр, Komi-Zõrjana, Komi-Mort, Komi vojtõr) — Ородой Холбооной Уласай Бүгэдэ Найрамдаха Коми Уласай түрэлхи нютагайхин арад.
Зүүлтэ
Категори:Оросой арадууд Категори:Ураалай арадууд
2022 оной Үбэлэй Олимпиин наадан
2022 оной Үбэлэй Олимп, албан ёһоор XXIV Олимпиин Үбэлэй Наадан ба хилбараар Бээжэн 2022 , болбол Хитадай Бээжэн хотодо ябагдажа буй уласхоорондын үбэлэй спорт хэмжээн ба Яньцин, Чунлидэ зарим хэмжээн байгуулагдаха юм. Наадан 2 һарын 4-дэ албан ёһоор нээлтээ хиижэ, уридшалһан хэмжээнүүд нь 2 һарын 2-до эхилһэн.
2015 оной 7 һарада Куала-Лумпур да болоһон УОХ-ой 128 дахи Сессиин үеэр Бээжэн зохёон байгуулагша хотоор һунгагдаһан. 2022 оной Үбэлэй Олимп нь БНХАУ-да байгуулагдаха анханай Үбэлэй Олимп, БНХАУ-да ниитэ байгуулагдаһан хоёрдохи Олимп, ба Зүүн Азиин гурбан Олимпиин һүүлшын (Урда Солонгосой Пхёнчхан дахи 2018 оной Үбэлэй Олимп ба Японой Токио дахи 2020 оной Зунай Олимпиин дараа) юм. Бээжэн хото Зунай ба Үбэлэй Олимпиин нааданые хоюулангын зохёон байгуулһан анханай хото юм: 2008 оной Зунай Олимпиин нааданда зорюулан бариһан одоо байгаа дүрбэн бүтүү байгууламжые ашаглаха ба Бээжэнэй Үндэһэнэй Стадиондо нээлтэ, хаалтын ёһололые дахин зохёон байгуулха болоно. Бээжэн нь Үбэлэй Олимпиин нааданые зохёон байгуулха хамагай томо хото юм.
2022 оной Наадан нь Хитад дахи хүнэй эрхын эбдэлгэ, тэрэ тоодо Уйгурай геноцидтэй холбоотой янза бүриин болгоомжолго ба арсалдаан дагуулжа байгаа ба энэнь нааданые бойкотировалхые уряалхада хүргэһэн юм. Зургаан һарын үмэнэ Токёодо болоһон Зунай Олимпиин нааданай нэгэн адли COVID-19 тахалай уламһаа Нааданда олониитын оролгые хизаарлаха зэргэ элүүр мэндэ, аюулгүй байдалай протоколууд нэбтэрүүлхэдэ хүргэһэн.
Тендерэй ябаса
Тендерэй календариие УОХ (Уласхоорондын Олимпиин Хороо) 2012 оной 10 һарада зарлаһан ба захилга абаха эсэсэй хугасаагые 2013 оной 11 һарын 14-эй үдэр хүрэтэр тогтооһон. УОХ-ой Гүйсэдхэхэ Зүблэл 2014 оной 7 һарын 7-ой үдэр захилга гаргаһан бүхы хотын захилгануудые хаража үзэжэ Осло (Норвеги), Алматы (Казахстан), Бээжэн (Хитад) гэһэн гурбан хотые эсэсэй кандидатаар һунгаһан.
Олимпиин хэдэ хэдэн хороо Нааданые зохёон байгуулахада гаргаша үндэр гү, али нютагай дэмжэлгэ, финансировани дутамаг гэһэн шалтагаанаар тендерэй ябасада захилгаа бусааһан. Элитэ лидерээр тоосогдожо байһан, Осло хотодо нааданые зохёон байгуулхые һанал болгожо байһан Норвегиин Олимп ба Паралимпиин Хороо ба Спортын Холбоонһоо Олимпиин финансировани олгохо тухай Норвегиин парламентда гаргаһан захилгые зүбшөөхэгүй тула хабаадалгаһаа гараһан. Сочидо болоһон 2014 оной Үбэлэй Олимпиин нааданай үлүү гаргаша, илангаяа УОХ-һоо хүндэшэ байхатай холбоотой хэдэ хэдэн эрилтые элишэлһэнтэй холбоотойгоор Олимпиин хүдэлөөнэй финанировани абаха захилгые олониитын реакци маша негативна байһан. Энэ эрилтүүдтэ УОХ-ой гэшүүдтэ зорюулһан "ехэ гоё хандалгын дивагай эрилтэтэй түһэтэй", жэшээнь зүбхэн УОХ-ой гэшүүд ашаглаха боломжотой бүхы харгыдахи тусхай полоса ба Хаанай Ордондо хаанай гэр бүлынхэн түлэһэн унданаар хииһэн коктейлэй абалга зэргэ багтаба. УОХ мүн УОХ-ой гансал спонсорууд ашаглахын тулада "Осло даяар рекламна бүхы талмайда хиналтые" эриһэн ба энэнь Норвегидэ боломжогүй юм, ушариинь Норвегинь либерал арадшалал ба "Осло даяар рекламна бүхы талмайгые" эзэлдэггүй гү, али хинадаггүй ба гадаадын хубиин байгуулгада хото ба түүнэй доторхи хубиин зөөриие ашаглаха тусхай эрхые үгэхэ эрхэгүй байдаг. Хэдэ хэдэн тайлбарилагшад иимэ эрилгые удхагүй болохые зааба; Slate УОХ-ые "луйбаршан, уг узуурай аристократуудай ударидадаг зохидгүй байгуулга" гэжэ тодорхойлһон.
Объектууд
2021 оной 2 һарада Бээжэн эдэгээр спортын 26 талмайнууд нь (тренировкынгые оруулалсаад) бүхыдөө һэргээгдэхэ энергиэр ажаллана гэжэ мэдэгдэһэн.
Бээжэнэй Бүһэ
2008 оной Зунай Олимпиин нааданиие зохёон байгуулха гол газаруудай нэгэ байһан Олимпиин Парк, Ниислэлэй Бүтүү Стадион, Бээжэнэй Укесон Спортын Түбдэ мүльһэнэй табан түрэл болоно. Big Air сноубординг ба фристайл мүрысөөн нь Шицзиншань дүүргын хуушан ажаүйлэдбэриин бүһэдэ, Баруун гүбөө дүүргэдэ болоно. 2009 оной эсэсһээ хойшо Олимпиин Парк дахи Бээжэнэй Олимпиин Тосхоной апартаментуудые хүнэй байдаг бүһэ болгон хубилгаһан. Тиимэһээ Үбэлэй Олимпиин нааданда зорюулжа дахин бага хэмжээнэй Олимпиин Тосхон бариха зайлашагүй болоһон. Эдэгээр шэнэ байшангууд нь Үндэһэнэй Олимпиин Спорт Түбэй хажуудахи Олимпиин Паркын урда хэсэгтэ байрладаг.
Яньцин
Яньцин дүүргэ нь Бээжэнэй холын хойто хэсэгтэ байрладаг хото шадарай дүүргэ юм. Бээжэн хотын түбһээ баруун-хойто зүгтэ, 90 км-ын зайда, 17.5 км-ын зайда оршохо Яньцин дүүргын Чжаншаньин хотын Баруун Дачжуангке тосхоной Сяохайтуо уулын бүһэдэ шаргын спорт, скелетон, бобслей ба хада уулада санаар ябаха спортын тэмсээн болохо ба энэ нютагта байгаалиин саһан хомор байдаг тула хэмэл саһан ашаглагдажа байна.
Чжанцзякоу бүһэ
Бусад бүхы санын тэмсээнүүд Хэбэй можын Чжанцзякоу хотын Чунли Дүүргын Тайцзычэн бүһэдэ болоно. Энэнь Бээжэн хотын түбһээ 220 км, Сяохайтуо уулын бүһэһээ 130 км зайда оршодог. Санын курорт 2015–16 оной саһанай сезондо туризмһаа 1.54 тэрбум юань (237.77 сая доллар) олоһон нь үмэнэхи сезонһоо 31.6%-иар ургаһан байна. 2016 ондо, Олимпиин эрхээ абаһанай дараахи саһанай сезондо, Чунли 2.185 сая турист абаһан нь үмэнэхи сезонһоо 30%-иар ургаһан үзүүлэлгэ юм. Саһанай сезон арбан нэгэдүгээр һараһаа хойшо табан һара үргэлжэлһэн ба энэ хугасаанда Чунли хотодо Алас Дурнын Кубок, Уласхоорондын Хүүгэдэй Санын Наадан зэргэ гушан зургаан тэмсээн, хэмжээн зохёон байгуулба. Мүн ниитэ 23 санын лагерь байгуулагдажа, 3,800 залуушууд хабаадаба. Бүхы объектуудай барилгын ажал 2016 оной 11 һарада эхилһэн ба 2020 оной эсэсдэ дуусажа, хотодо туршалгын хэмжээн зохёон байгуулагдаха боломжотой болобо.
Календарь
Тэмсээн нээлтын ёһололһоо хоёр хоногой үмэнэ эхилжэ, 2022 оной 2 һарын 20-до дууһана.
Саарһан
Саарһан (, čaγasu) — целлюлозоһоо бүтээгдэжэ бай бэшэг бэшэхэ, хэблэхэ, зураха болон хулдаха зэрэг зүйлдэ хэрэглэхэ зорилгоор тусхайлан хэһэн һэбэрдэһэтэй нарин бүд юм.
Эртын үйлэдбэрилэлэй арга
Саарһые Хитадай хаанай зүблэхэ түшэмэл Цай Лунь нэрэтэй хүн МЭ-ын 2-р зуунда нээжэ бүтээ. Тэрээр шэрхэглиг модонһоо саарһан гаргажа абаха аргые анха дэбшүүлбэ. Энэ аргаар бол эхилээд модоной холтоһыень хуулан абажа борооной уһада дэбтээн шэрхэгэй дагуу суулаад нарин хэршэн уһатай торхондо дэбтээнэ. Дараань түүниие хабтагай банза модон дээрэ тараажа шахажа утюгдахад бии болоһон хуудаһан саарһые наранда хатаана.
Саарһан дабтан ашаглалта
Модон бэлэдхэлэй 10-15% саарһанай үйлэдбэрилэлдэ ородог. Саарһанай дабтан ашаглалтада шэлжэһэнээр модон отололтын хэмжээе үлэмжэ бууруулжа болоно.
Сэхигэр болон зөөлэн саарһые дахин ашаглаха тухай түсөөлэл байжа болохогүй. Мүнөөдэрэй байдалаар үндэр шанарай дахин болбосоруулһан саарһан шэнээр үйлэдбэрилэгдэһэнһөө бараг юугааршье илгархагүй. Гэхыдээ саарһые хизгаарлагдамал тооноор дабтан ашаглажа болоно, дахин болбосоруулха бүридэ түүниин миндаһанууд хэмжээгээрээ багадхадаг. Иимэ ушарһаа хэблэлэй саарһанай үйлэдбэрилэлдэ ехэнхи хубииень шэнэ Түүхэй эд эзэлдэг. Мүнөөдэрэй байдалаар дахин болбосоруулһан саарһан сонин, арюун сэбэрэй хэрэгсэл болон баглаа боодолдо хэрэглэгдэдэг. Олон дахин болбосоруулһан саарһые картон үйлэдбэрилхэд ашаглажа болоно.
Саарһанай дахин болбосоруулалта модонһоо шэнэ саарһан гаргахаһаа үлэмжэ бага эршэм хүсые зарсуулдаг ушарһаа үрэ ашагтай, экологидэ таатай.
Холбооһон
Категори:Хэрэгсэл Категори:Дүрбэн ехэ зохёон бүтээл
7 һарын 23
Долодугаар һарын 23 — Григориин литын жэлэй 204-дахи үдэр (үндэр жэлдэ 205-дэхи үдэр). Жэлэй эсэс болотор 161 үдэрнүүд үлэжэ байна.
Энэ үдэр наһа бараһаниинь
Категори:Үдэрнүүд
Тугдам
Тугдам ( <, thugs dam, мүн усадьба) — ноёной үргөө, ордон. Илангаяа ород, европынхи изагууртад XVII — XX зуунай эхиндэ олон байшан, тугдам гэрнүүдые бариһан байна.
Холбооһон
Категори:Уран барилга
7 һарын 24
Долодугаар һарын 24 — Григориин литын жэлэй 205-дахи үдэр (үндэр жэлдэ 206-дэхи үдэр). Жэлэй эсэс болотор 160 үдэрнүүд үлэжэ байна.
Энэ үдэр наһа бараһаниинь
Категори:Үдэрнүүд
Инуитууд
Инуит яһатан (заримдаа баһа эскимосууд, инуитаар ᐃᓄᐃᑦ) — палеоазиат хэлэнэй бүлын нэгэ яһатан юм. Даниин Гренландта, Америкын Нэгэдэһэн Уласай Аляскада, Канадын Нунавут, Квебек, ба Ньюфаундленд, мүн Ородой Холбооной Уласай Чукот АТ ажаһуудаг. Оро үсхэбэрилэгшэд.
Россида ажаһуудаг инуитууд
Һуури газарта ажаһуудаг инуитуудай тоо (2002 он):
Чукот АТ:
Новое Чаплино тосхон 279
Сиреники тосхон 265
Лаврентия 214
Провидения һуурин 174
Анадырь хото 153
Уэлькаль тосхон 131
Зүүлтэ
Категори:Оросой арадууд Категори:Америкын арадууд
Галта уула
Галта уулын (вулканай) орой дээрэ тогоо байха болоод түүгээр газарай гүнһөө халуун лава (магма гү, али хайламал шулуу) газарай газаа таланууд гарана. Галта уулануудынь ехэбшэлэн тектоник хабтануудай ойротохо ба холдохо зааг, эхэ газарай рифтын бүһэнүүдтэ бии болоно.
Галта уулын дэлбэрэлтэнь нэгэн түрэлэй байгаалиин гамшагта тоосогдохо ба доорохи байдалаар байгаали ба хүндэ һөөргэ нүлөө үзүүлнэ.
Галта уулын дэлбэрэлтээр халуун лаваһаа гадна уһанай уурал (H2O), нүүрһэнтүрэгшын дабхар эһэл (CO2), хүхэрэй дабхар эһэл (SO2), хлорто уһантүрэгшэ (HCl), фторто уһантүрэгшэ (HF), үнэһэн ехэ хэмжээгээр агаар мандал руу (ехэбшэлэн стратосферэ рүү, 16-32 км хүрэтэр үндэртэ) сасагдана. Эдэһээ эгээн муу нүлөөтэйнь хүхэрэй дабхар эһэл болоод, энэ эһэл агаарта хүхэрэй хүшэл (H2SO4), уламаар маша жаахан шэрхэгтэй сульфат тооһонсор болон хубирна. Энэ тооһонсорынь наранһаа ерэхэ дулаанай энергиие бусаан ойлгохо ба томохон хэмжээнэй галта уулын дэлбэрэлэй дараа (1-3 жэлэй турша) агаарын дундажа температура багасадаг (хүйтэрдэг) байна. Энэһээ гадна сульфатын тооһонсорынь стратосферэ дэхи хлор, азотын химиин шэнжэ шанарые өөршэлэн, хлорой эһэл (ClO) үүсхэхэ ба энэ эһэлынь озоные (O3) усадхана. Хлорто уһантүрэгшэ (HCl), фторто уһантүрэгшэ (HF) борооной дуһалнуудта ууһан, богони хугасаада хүшэллиг бороо болоно. Агаарта сасагдаһан үнэһэниинь хэдэн үдэр гү, али хэдэн долоо хоногой дотор агаар мандалһаа газарай гадаргуу руу бууна. Галта уулын дэлбэрэлтээр ехэ хэмжээнэй хүлэмжын хии - нүүрһэнтүрэгшын дабхар эһэл илгарна.
Холбооһон
Галта уула
7 һарын 26
Долодугаар һарын 26 — Григориин литын жэлэй 207-дахи үдэр (үндэр жэлдэ 208-дэхи үдэр). Жэлэй эсэс болотор 158 үдэрнүүд үлэжэ байна.
Энэ үдэр наһа бараһаниинь
Категори:Үдэрнүүд
7 һарын 25
Долодугаар һарын 25 — Григориин литын жэлэй 206-дахи үдэр (үндэр жэлдэ 207-дэхи үдэр). Жэлэй эсэс болотор 159 үдэрнүүд үлэжэ байна.
Энэ үдэр наһа бараһаниинь
Категори:Үдэрнүүд
Долоон үбгэд
Долоон үбгэд (долоон бурхад) — хойто һүниин тэнгэридэ тодо харагдаха одоной ордон юм. Долоон үбгэдэй одонууд шанага шэнги харагдадаг ушарһаа заримдаа баһа шанага долоон гэжэ нэрэтэй.
Зүүлтэ
Категори:Одоной ордон
Үнсэг
Үнсэг гү, али булан  болбол нэгэ сэгһээ гараһан хоёр шугамай хоорондохи зай юм. Геометридэ үнсэг гээшэ нэгэн эжэл сэгһээ эхилэлтэй, 2 сасарагаар бүтэһэн дүрсые хэлэнэ. Эхилэлэй сэгые үнсэгэй орой гэхэ болон сасарагуудые үнсэгэй тала гэнэ. Үнсэг Евклидэй болон Евклидэй буса геометриин али алиндань тодорхойлогдодог.
Үнсэгые транспортир шугам болон бусад үнсэг хэмжэгшэ багажаар хэмжэнэ. Олон уласай нэгэжын системэдэхи СИ үндэһэн хэмжэх нэгэжэнь радиан болоод тэрэшэлэн геометрида хэм гү, али градус (°) (gradus) түгээмэл хэрэглэгдэдэг.
Нэрэ
Математикын тэгшэдхэл бодоходо үнсэгые ехэбшэлэн грек үзэгээр нэрлэн тэмдэглэдэг. Жэшээнь: α, β, γ, θ, φ.
Геометриин дүрсэ болон бодолгодо дээрэ үнсэгые тэмдэглэхэдээ оройн сэгээр гү, али талануудаар нэрлэдэг. Жэшээнь, баруун талада бай зураг дээрэхи үнсэгые үнсэг А, ∠А, ∠BAC гү, али гэжэ нэрлэн тэмдэглэнэ.
Холбооһон
Категори:Геометри
Патна
Патна (पटना), Хойто Энэдхэгэй хото, Ганга мүрэндэхи уһанай боомто, Бихар можо уласай засаг захиргаанай түб мүн. Ажаhуугшадай тоо 2 046 мянган болоно (2011). Нэхэмэлэй, хүнэһэнэй ажаүйлэдбэри; дархалалга. Ехэ һургуули. Музей.
Эртын сагта тус хото Паталипутра (पाटलिपुत्र) гэжэ нэрэтэй байгаа. Эртын юртэмсын эгээн томо хотонуудай байгаа (дэбисхэр 48 км2 байгаа). Манай эринэй үмэнэхи V зуун жэлдэ байгууланхай бэзэ. Манай эринэй VI зуун жэлдэ Магадха эзэнтэ гүрэнэй болон Гупта уласай ниислэл хото байгаа. Эртын уран барилгын үлэгдэл хадагалагданхай, энэ тоодо Ашока хаанай ордон ( III зуун).
Зүүлтэ
Категори:Энэдхэгэй хотонууд
7 һарын 27
Долодугаар һарын 27 — Григориин литын жэлэй 208-дахи үдэр (үндэр жэлдэ 209-дэхи үдэр). Жэлэй эсэс болотор 157 үдэрнүүд үлэжэ байна.
Джайнай шажан
Джайнизм (санскр. जैन, jaina IAST < санскр.  जिन, jina IAST, «илагша») — IX—VI зуун жэлдэ Энэдхэгтэ бии болоһон  эртын шажан һургаал; шажанай өөрын ёһоор джайнай шажан ходо байгаа. Кшатрий Вардхамана гү, али Джина Махавира үндэһэлэгшээр гэжэ үзэнэ. Джайнай шажан ахимса (бүхы амитанда бү хорохо) үзэлые һурана. Джайнай шажанай гүн ухаан ба практика һүнэһэниие һайжаруулжа бүхэниие мэдэхэ, шадаха баясхалантай байдалые хүрэхэ зорилго дээрэ тулгуурилна. Бүхы урда түрэлһээ үлэһэн бэеын гадарые дабажа нирваниие хүрэһэн һүнэһэниие джива гэдэг. Эртын сударнуудта джайнай шажаниие ходо джайн дарма гү, али шраман дарма гэнэ. Мүнөөдэр дэлхэйдэ джайн һүзэгтэд олон бэшэ нүлөө ехэтэй бүлгэмые бүридэнэ, Энэдхэгтэ 5—6 сая һүзэгтэдтэй.
Джайн номой сангууд хадаа Энэдхэгтэ эгээн эртэ.
Зүүлтэ
Категори:Джайнай шажан
Һунгадаг хүгжэм
Һунгадаг хүгжэм, мүн классик хүгжэм гээшэ баруун хүгжэмэй эгээн гоё уламжалалта хүгжэмэй түрэл юм. Һунгадаг хүгжэм ойролсоогоор XI зуун хойшо мүнөө хүрэтэр үргэн хугасаае хамардаг. Һунгадаг хүгжэмэй уламжалал түб ёһо заншал 1550—1900 оной хоорондо кодифицировагдаһан. Һунгадаг хүгжэмэй гол сагай үенүүд иимэ:
Холбооһон
Категори:Хүгжэм
7 һарын 28
Долодугаар һарын 28 — Григориин литын жэлэй 209-дахи үдэр (үндэр жэлдэ 210-дэхи үдэр). Жэлэй эсэс болотор 156 үдэрнүүд үлэжэ байна.
Энэ үдэр наһа бараһаниинь
Категори:Үдэрнүүд
Дари
Дари (, dari) — гэдэгынь галта зэбсэгэй сэнэг хэхэ тэһэрхэ бодос юм. Дариие хүхэр, модоной нүүрһэн, шүү зэрэг химиин бодосые холижо бүтээдэг.
Дариин бүридэл
! ! Шүү ! Нүүрһэн ! Хүхэр
Холбооһон
Категори:Галта зэбсэг
Волгоградай можо
Волгоградай можо — Зүүн Европын тала газарай зүүн урда зүгтэ байрладаг Оросой холбоото уласай нютаг можо юм. Урда холбооной тойрог болон Эжэл шадар эдэй засагай бүһэдэ харьяалагдана. Засаг захиргаанай түб — Волгоград баатар-хото.
Хүн зон
Орос Гүрэнэй статистикын хорооной мэдээсээлэй ёһоор, Волгоград можын ажаһуугшадай тоонь 2 520 516 (2018) байгаа. Хүн зоной нягта һиирэгынь — 22,33 хүн/км² (2018). Хотодо оршодог хүн зоной хубинь — 77,25% (2017).
Хэблэл
Хэблэл (, qeblel) — хэблэн гаргаһан ном зохёол, бэшэг, сонин сэтгүүл.
7 һарын 29
Долодугаар һарын 29 — Григориин литын жэлэй 210-дахи үдэр (үндэр жэлдэ 211-дэхи үдэр). Жэлэй эсэс болотор 155 үдэрнүүд үлэжэ байна.
Энэ үдэр наһа бараһаниинь
Категори:Үдэрнүүд
Дохюур мүшэн
Дохюур мүшэн (гурбан марал, энгэр мүшэн) — хойто тэнгэриин туйл хажуудын одоной ордон. Тэнгэридэ 255,9 дүрбэлжэн градусай талмайе эзэмдэхээд зэбсэггүй нюдөөр харагдажа болохо 25 одотой.
Мүнөө Дохюур мүшэн дотор тэнгэриин хойто туйл байрална, Алтан гадаһан одоһоо 40' зайтай. Энэ зай 2102 ондо прецессиин үрэ дүндэ 27'37" хүрэтэр багадхаха.
Зүүлтэ
Категори:Одоной ордон
Алабама
Алабама (албан ёһоор Алабама можо улас; Alabama) — Америкын Нэгэдэһэн Уласай Урда бүһэдэ оршодог АНУ-ай можо улас юм. Алабама хойто талаараа Теннесси, зүүн талаараа Джорджи, урда талаараа Флорида, баруун талаараа Миссиссипи можо уласуудтай тус тус хилэлдэг ба урда талаараа мүн Мексикын булангаар хүреэлэгдэһэн. Алабама хуурай газарай нютаг дэбисхэрээр 30-да ородог болоод дотоодо уһан замай хэмжээгээр хоёрто ородог. Тус можо улас 2006 он соо бараг 4.6 сая хүн зоноороо 23-та орожо байгаа.
Америкын эрхэтэнэй дайнһаа Дэлхэйн хоёрдугаар дайн хүрэтэр Алабама Урдын олон можо уласай нэгэн адли хүдөө ажахыһаа хамааралтай байһан ушарһаа эдэй засагай хүндэрэл бэрхэшээлтэй тулгаржа байба. 1960-аад он хүрэтэр можо уласай хуули тогтоохо байгуулгада сагаан арһата хүдөөгынхидэй һонирхол дабамгайлжа байһан болоод хотынхидай һонирхол бага түлөөлэлтэй байгаа. Дэлхэйн хоёрдугаар дайнай дараашын жэлнүүдтэ Алабама можо уласай эдэй засаг дан хүдөө ажахы дээрэ тулгуурилдаг байһанаа хүнды үйлэдбэри, ашагта малтамалай олборилолто, болбосорол, үндэр технологи зэргэ олон һалбаритай боложо хүгжэжэ, гол түлэб АНУ-ай Арми болон АНУ-ай Агаарай сэрэгэй хүсэнэй сэрэгэй баазанууд олоноор байгуулагдан, үргэжэн тэлһэнээр эдэй засагынь һэргэбэ. Мүнөөдэр тус можо улас агаар сансар, болбосорол, эрүүл мэндэ, банк, янза бүриин хүнды үйлэдбэри, энэнэй дотор автомашинай үйлэдбэрилэл, ашагта малтамалай олборлолт, ган үйлэдбэрилэлдэ маша ехэ хүрэнгэ оруулдаг.
Алабамае албан бусаар Yellowhammer State (Америкэ тоношуулай можо улас) гэжэ нэрлэдэг ба энэ шубуунь тус можо уласай бэлэгдэл шубуу юм. Алабамае мүн Heart of Dixie (Урдын зүрхэн) гэдэг. Тус можо уласай модониинь намагай нарһан болоод сэсэгынь Camellia japonica юм. Алабамын ниислэлынь Монтгомери ба хүн зон эгээн олонтой хотонь Бирмингем.
Холбооһон
Категори:Америкын Нэгэдэһэн Улас
Аляска
Аляска (Alaska) — Хойто Америкэ түбиин баруун хойто хэһэгтэ оршихо Америкын Нэгэдэһэн Уласай можо улас юм. 2007 оной байдалаар хүн зон 683,478 байһанай ойролсоогоор 50%-нь Анкоридж метрополиин бүһын дагуу ажаһуудаг.
Конгрессһоо Аляскын байгаалиин нөөсэ баялигые АНУ-ай ерээдүйн үдэлтэ хүгжэлдэ онсо шухала ажа холбогдолтой гэжэ үзэн шиидбэри гаргаһанай үндэһэн дээрэ тус нютагые Россиин эзэнтэ гүрэнһөө худалдан абаа. Америкын Нэгэдэһэн Улас 1867 оной гурбадугаар һарын 30-нда нэгэ акр газарые 2 түб гү, али нэгэ га газарые 5 цент оршом үнээр ниитэ 7.2 сая доллараар худалдан абаһан. Ханша уналтые тоосожо үзэбэл тухайн үедэ түлэһэн мүнгэн дүн 2008 оной 360 сая оршом доллартай тэнсэнэ. 1912 оной табадугаар һарын 11-нда зохёон байгуулалтай нютаг дэбисхэр болгохоһоо үмэнэ энэ нютагта засаг захиргаанай хэд хэдэн өөршэлэлтэ хэгдэһэн. 1959 оной нэгэдүгээр һарын 3-нда АНУ-ай 49-дэхи можо улас болоо. Хойгые нэрэлхэдэл хэрэглэдэг байһан "Аляска" гэхэ нэрые Россиин колонизацилгын үедэ үгэһэн болоод энэ нэрэнь алеут хэлэнэй alaxsxaq ("эхэ газар" гү, али үгэшэлбэл "тэнгисэй ажаллалга шэглэдэг зүйл" гэһэн үгэһөө гаралтай. Энэ можо уласые мүн эжэл үндэһэнһөө гаралтай алеут үгэ болохо Alyeska гү, али "ехэ газар" гэһэн үгээр нэрэлдэг.
Холбооһон
Категори:Америкэн Нэгэдэһэн Улас
Пномпень
Пномпень (ភ្នំពេញ), Тонлесап мүрэн Меконг мүрэндэ шудхадаг сэгтэ байрладаг Камбоджын ниислэл хото. Ажаһуугшадай тоо — 1 501 725 хүн (2012).
Зүүлтэ
Категори:Камбоджо
7 һарын 30
Долодугаар һарын 30 — Григориин литын жэлэй 211-дахи үдэр (үндэр жэлдэ 212-дэхи үдэр). Жэлэй эсэс болотор 154 үдэрнүүд үлэжэ байна.
Энэ үдэр наһа бараһаниинь
Категори:Үдэрнүүд
Дүрбэн ехэ зохёон бүтээл
Дүрбэн ехэ зохёон бүтээл — хитадуудһаа бүтээһэн дүрбэн зүйл.
Дүрбэн ехэ зохёон бүтээлнүүд иимэ:
Зүүлтэ
Категори:Хитад түүхэ
Тбилиси
Тбилиси (თბილისი tʰ'biliˌsi   — «дулаан аршаан») — Кура мүрэнэй эрьедэ байрладаг 1,5 сая оршом ажаһуугшадтай Гүржиин ниислэл ба эгээн томо хото. V зуун жэлдэ байгуулһан.
Хото хизаар зэргэтэй Тбилиси нютаг засаг байгуулна, 726 км²  нютаг дэбисхэрые эзэлжэ  1 113 000  хүнтэй (2016 он) гү, али  1 108 717 хүнтэй (2014 оной тоосоо), эдэ дунда  1 062 282 хүн хотынхи ажаһуугшад (2014 он), 4 хотын янзатай һууринда  16 015 хүн (2014 он), 22 хүдөө газарта 30 420 хүн ажаһууна (2014 он).
Нэрэ
Тбилиси гэһэн нэрэ түрүүшынхиеэ IV зуун жэлдэ дурдагдаһан байна; нэрэниинь дулаан аршаан бии болоһон ушарһаа холбоотой (ტფილისი [Тпилиси]; тбили — «дулаан»).
2008 онһоо Тбилиси нютаг засагта хамта  16 015 ажаһуугшадтай (2014 оной тоосоо)  4 хотын янзатай һууринууд — Диди-Лило (2420 ажаһуугшадтай, 2002), Загэси (5331 ажаһуугшадтай, 2002), Коджори (1867 ажаһуугшадтай, 2002), Цхнети (8187 ажаһуугшадтай, 2002)  — болон 22 сельских населённых пункта общей численностью 30 420 человек (перепись 2014) ороно Текущая статистика учитывает пгт и снп в составе города Тбилиси, тогда как переписи населения выделяют отдельно.
Тобшо түүхэ
Тбилиси манай эринэй V зуун жэлдэ Ибериин хаан Вахтанг Горгасалиин байгуулһан болон VI зуун жэлдэ ниислэл болобо. Харин Тбтлада гэһэн нэрэ эртын римэй газарай зурагта харагдажа, Тбилиси хотын түүхын түбдэ I—II зуун жэлэй мозаикаар хэһэн бассейнтэй, хубсаһаа һэлгэхэ таһалгатай дулаан бани малтагдаһан байна. Хотын бусад газарта  VI-III зуунай һууринууд малтагдажа гараа.
Хүн зоной тоо
Тбилиси хотын хүн зоной тоо бүридхː
Арад яһан
2002 оной тоосоогой ёһоор, Тбилисиин  1 081 679 ажаһуугшадай дунда гүржинүүд 84,2 % ( 910 712 хүн), армянууд — 7,6 % ( 82 586 хүн), ородууд — 3,0 % ( 32 580 хүн), осетинууд — 1,0 % ( 10 268 хүн), азербайджанууд — 0,9 % ( 10 942 хүн), грегүүд — 0,4 % ( 3792 хүн), бусад — 2,9 % ( 27 471 хүн) болоно.