cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Вакуум
Вакуум \lambda хиин молекулануудай сүлөөтэ замай ута ба d оршоной онсолиг хэмжээ хоорондо харисаагаар тодорхойлогдоно. d дахуу вакуум таһалгаанай хана хоорондын зай, вакуум һубагай диаметр гэхэ мэтэ абажа болоно. \lambda /d харисаагай удха дахуу бага, дунда ба үндэр  вакуумые илгагдана.
Хүнгэн сагаан
Хүнгэн сагаан (мүн алюмини) гээшэ мүнгэлиг һаарал үнгэтэй, зөөлэн металл юм. Химиин тэмдэглэлгэнь Al, атомой дугаарынь 13.
Хүнгэн сагааниие боксидой хүдэрһээ илгажа абаха ба жэбэрдэггүй, бусад металлнуудтай харисуулхада яһала хүнгэн, маша һайн сахилгаан (зайн гал), дулаан дамжуулагша тула, хүнгэн сагаан болон тэрэнэй хайласые  ракетэ, ниидэхэ онгосо, тээбэри, сахилгаан дамжуулха болон барилгын үйлэдбэрилгэдэ үргэн ашаглана.
Хэдыгээр хүнгэн сагааниинь Дэлхэйн сарсадаһанда эгээн үргэн тархалтатай металл (ниитэ химиин элементнүүд дунда 3-та гү, али хүшэлтүрэгшэ, сахюурай һүүлдэ) болобошье, байгаали дээрэ сэбэрээрээ маша хобор, боксидой хүдэрһээ илгажа абахада маша үндэр температура шаардана (950-980 °C).
Изотопи
Хүнгэн сагааниинь атом массань 23-30 хүрэтэрхи 9 изотопитой болоод, энэнһээ гансал 27Al (тогтоборитой) ба 26Al (тогтоборигүй, хахад задаралай хугасаань t1/2 = 7.2 × 105 жэл) байгаали дээрэ тааралдана. 27Al тархалта 99.9+ %, 26Al аргоной задаралаар бии болоно.
Нээһэнэй түүхэ
1825 ондо Эрстед AlCl3-ые калиин амальгамаар ангижаруулжа металл хүнгэн сагааниие гаргаба. 1827 ондо Вёлер энэ аргые болбосоронгы болгожо амальгамые металл калиигаар һолибо.
Байгаалида оршохо
Хүнгэн сагаан байгаалида эгээн ехэ тархаһан (газарай гадаргада 8%-ые эзэлнэ) металл юм. Хүнгэн сагаан байгаалида силикадууд (жоншо, гилтгануур), мүн шабарай найралгада байдаг. Хүнгэн сагаанай нэгэдэлнүүдһээ эгээн аша холбогдолтойнь Al2O3 (корунд рубин, сафир), ортоклаз (K Al Si O10), албит NaAlSi3O10, баналт (Al2O3 · nH2O) юм. Хүнгэн сагаан хүшэлтүрэгшэтэй эршэмтэй харилсан үйлэшэлэлсэжэ Al2O3 гэһэн оксид үүсхэнэ. 4Al+3O2→2 Al2O3 Хүнгэн сагаан агаарта эһэлдэһэнэй дүндэ тэрэнэй гадаргууда оксидой нягта бүрхөөг бии болоно. Иимэ бүрхөөгүүдтэ бии болоһоноор алюминяар хэгдэһэн эдлэлнүүд агаарта, мүн уһанда маша тогтоборитой байна. Хэрбээ гадаргуугай эһэлэн бүрхөөгые абаха юм бол хөнгөн цагаан устай харилцан үйлэшэлэлсэжэ уһантүрэгшые илгаруулна. 2Al+6H2O→2Al(OH)3+3H2 Хүйтэндэ HNO3, H2SO4-н концентрацитай хүшэлнүүдтэ Al2O3 бүрхөөг бии болоһонһоо эдибхигүй болоно. Бусад кристаллай хүшэлтэй эдибхитэй урбалда орожо уһантүрэгшэ илгаруулна. 2Al+6KOH+6H2O→2K3[Al(OH)6]+3H2 FeO2+8Al→4 Al2O3 +9Fe Амеротер шэнжэтэй болон хүшэл шүлтэтэй харилсан үйлэшэлнэ Al2O3 +6HCl→2AlCl3+3H2O Шүлтын уһан уусмалтай урбалда орожо гидроксиалютнатые үүсхэнэ. Al2O3 +NaOH+3H2O→2Na3[Al(OH)6] Al2O3-г натриин гидроксидтой холижо хайлуулхада металюминат бии болоно.
Al2O3 +2NaOH→2NaAlO2+H2O
Алюминиин химиин шэнжэ
Алюмини металлай эдибхиин эгнээндэ эдибхи ехэтэй металлнуудай дараа байрладаг ушар эдивхитэй металлай тоодо ороно. Гэбэшье хүнгэн сагаанаар хэһэн һаба һуулга, эдлэл хүшэлтүрэгшэ, уһатай харилсан үйлэшэлэлсэдэггүй. Мүн юрэдын температурада ехэ концентрацитай азодой хүшэлдэ хайладаггүй. Алюминиин энэ шэнжэнь тэрэнэй хилбархан эһэлдэжэ оксидой бүрхөөг үүсхэн саашада эһэлдэхэһээ хамгаалдагтай холбоотой. Алюминииниинь мүнгэн уһанда хилбархан хайлажа алюминиин амальгамые үүсхэдэг. Хүнгэн сагаан (оксидой бүрхөөггүй) юрэдын нүхэсэлдэ уһатай харилсан үйлэшэлэлсэнэ. 2Al+6H2O=2Al(OH)3↓+3H2↑ Температурые нэмэгдүүлхэдэ хүнгэн сагаан металл бэшэ болон ниилэмэл бодосуудтай харилсан үйлэшэлнэ.
Зүүлтэ
Категори:Химиин элемент Категори:Металл
Мэдхэлсээн
Мэдхэлсээн — алибаа суглаан, уулзалта дээрэ һаналаа хэлсэхэ, шүүмжэлхэ, үгэ андалдаха, арсалдаха ябадал.
3 һарын 25
Энэ үдэрэй тэмдэглэлтэ баяр
Категори:Үдэрнүүд
Панамын һубаг
Панамын һубаг — Панама уласай нютаг Панамын хүзүүбшые һэтэлэн Атлантын далайе (Карибын тэнгисээр дамжан) Номгон далайтай (Панамын булангаар дамжан) холбохо уһан һубаг. Һубагай ута 81,6 километр. Бүтэн түбиие тойрохо шаардалгагүй болгожо уһан замые тобшолодгоороо дэлхэйн уһан тээбэритэ ажа туһатай.
Панамын һубагые байгуулха түсэлые анха 1880 ондо Франциин эрхэтэд эхилүүлһэн болобошье амжалтагүй боложо, америкынхид уг түсэлые үргэлжэлүүлэн, 1914 ондо һубагай нээлтые хэһэн байна. Уг түсэл үргэлжэлхэ хугасаада ниитэ 27,500 ажалшад тахал, холера зэргэ халдабаритай үбшэн, мүн хүрьһэнэй гулгалтаһаа боложо наһа бараһан байдаг.
Һубаг нээлтэеэ хэһэнһээ хойшо, олон уласай уһан тээбэриин нэгэ гол зам болоһон болон жэлдэ дундажаар 14,000 уһан онгосо, 205 сая тонно ашаа тээбэрилдэг байна. 2002 оной байдалаар ниитэдээ 800,000 уһан онгосо уг һубагаар дамжан үнгэрөө һэн.
Холбооһон
Категори:Һубагууд
6 һарын 12
Зургадугаар һарын 12 — Григориин литын жэлэй 163-дэхи үдэр (үндэр жэлдэ 164-дахи үдэр). Жэлэй эсэс болотор 202 үдэрнүүд үлэжэ байна.
Энэ үдэрэй тэмдэглэлтэ баяр
Категори:Үдэрнүүд
Миннесота
Миннесота (Minnesota) — Америкын Нэгэдэһэн Уласай Дунда Баруунда оршохо можо улас. Нютаг дэбисхэрээрээ 12-до орохо тус можо уласынь хүн зоноороо 21-дэ ородог (5 сая үлүүхи). Миннесотые анха Миннесота нютаг дэбисхэрэй зүүн хэһэгые таһалан абажа байгуулһан болоод 1858 оной 5-р һарын 11-ндэ 32-дохи можо уласаар нэгэдэһэн. "Түмэн нуурай орон" гэжэ алдаршаһан тус можо уласай нэрэнь дакота хэлээр "уһан" гэһэн удхатай үгэ юм. Уһан, ой модон элбэг, парк, зэрлиг байгаалитай тула аялал жуулшалал нэлээн хүгжэһэн.
Уряа
Уряа — гол зорилго тобшолон хэлэжэ мэдүүлһэн үгэ. Жэшээнь, пионер багашуулай уряа: «Бэлэн бай!»
Миннесота
Холбооһон
Засгийн газар
Уряа
Зүүлтэ
Категори:Тэмдэг
Миннесота
Холбооһон
Аялал жуулчлал
Соёл, түүх
Газрын зураг, хүн амзүй
Категори:Америкын Нэгэдэһэн Улас
Температура
Температура (< temperatura — «бараг түлэб») — халуун хүйтэнэй хэмжээе элирхылхэ физикын хэмжэгдэхүүн юм. Бэеын дулаанай түлэб байдалые харуулха үзүүлэлтэ болоод заабал температурын тодорхой нэгэн хубаари Кельвин, Цельси, Фаренгейт, Реомюраар элирхылэгдэн термометрээр хэмжэгдэһэн байна. Температура гэжэ бэеын дотоодо энергиин нюрууе тодорхойлхо үзүүлэлтэ юм. Дотоодо энерги тэглэхэ нюруу 0°К, уһанай шэнгэн хатуу түлэбэй заае 0°C, уһанай шэнгэн хиин түлэбэй заае 100°C, гэхэ мэтэ байдаг.
Уласай нэрэ томьёоной комиссиин шиидбэри, уласай стандартын ёһoop, мүн олон уласай жишэгээр мэргэжэлэй байгуулга температурын хэмжээе Цельсиин хубааряар “градус” гэжэ бэшэжэ, дугааржа ёһые дагажа мүрдэхэнь зүйтэй.
Зүүлтэ
Категори:Термодинамика
Хэмжүүр
Хэмжүүр гэдэг тогтоһон хэмжээтэй, хэмжэхэ багажа, юумые үнэлхэ баримжа, хэмжэхэ үйлын үрэ дүн зааһан нэрэ юм.
Стандарт техникын баримта бэшэг
Категори:Хэмжүүр
Дегазаци
Дегазаци (хиигүйжүүлэлтэ) — хорото бодос халдааһан хубсаһа хунар, гэр бараа гэхэ мэтэ юумэнүүдые тусхай аргаар хоронһоонь һалгааха арга — оньһон. Халдабаригүйжүүлгын нэгэ янза.
Зүүлтэ
Категори:Арюудхал
XIV Людовик
XIV Людовик де Бурбон (Louis XIV, Louis le Grand, 1638—1715) — Бурбон обог удамай 1643 онһоо Франциин хаан. Жэнхэни нэрэнь Луи-Дьёдонне гү, али «Бурханһаа заяаһан». Тэрэнэй хааншалал — бол Франциин абсолютизмын орьёл үе. Олон тооной дайнууд (1667-68 оной деволюциин дайн, 1672-78 оной Нидерландын дайн, 1701-14 оной Испаниин үбэй дайн), хаанай ордоной абарга ехэ гарша, үндэр татабари арадай бодолгодо хүргэһэн.
Людовик "Засаг түрэ гэдэг бол би" гэжэ хэлэдэг байгаа. Тэрэнэй хааншалалай үедээ ухаалиг бодолго һургаал ябуулжа Франци уласые нэгэдхэн хүшэрхэгжүүлжэ, уралиг соёлые сэсэглэн хүгжүүлжэ Франциин түүхэд агуу зуун болгон мүнхэлбэ.
Дональд Трамп
Дональд Трамп (1946 оной 6 һарын 14 түрэһэн) — Америкын 45-дугаар юрэнхылэгшэ ба бизнесмен.
XIV Людовик
Голланд улас худалдаа, шажан шүтэлгэ гадаада харилсаада элитэ дайлалдаха болобо. Людовик Англи, Швецитэй гурбалһан холбоо байгуулба. Людовик 1670 ондо гурбалһан холбоое толгойлхо боложо 1672 ондо Рейн мүрэниие гатлан зургаан долоо хоногой турша байлдажа дайсанайнгаа талые эзэлээд Париста эрьен ерэбэ. Гурбанай холбоондо Испани, Бранденбург болон Австри нэмэжэ ороо. 1676 оной эхеэр Нидерландын нилээд хотые тэрэ эзэлэн абажа 1678 ондо найрамдалай хэрээ байгуулаа.
Энэ үеһөө Людовикэй алдар суу таража тэрэ нарин зохёон байгуулта бүхы хүшэрхэг армитай болоһон байгаа. Тэрэ дипломат харилсаагаар Европын ордонгуудта өөрын хиналтаа тогтоожо шадаба. Франци улас шэнжэлхэ ухаан, уралиг соёл, ажа үйлэдбэрилэл, худалдаанда харайса хэбэ. Людовик хаанай ордон Версальда шэлжүүлжэ Версаль европын улас түрэ, эдэй засаг, соёлой эгээн нүлөөтэй түб болобо. 1681 ондо Людовикэй флот Триполиие добтолжо 1684 ондо Алжир болон Генуяда добтолбо. Мэтэшэлэн, Регенсбургда Голланд, Испанишууд Людовиктай 20 жэл хамтарха найрамдалай хэрээ хэбэ.
Категори:Франциин түүхэ
6 һарын 13
Зургадугаар һарын 13 — Григориин литын жэлэй 164-дэхи үдэр (үндэр жэлдэ 165-дахи үдэр). Жэлэй эсэс болотор 201 үдэрнүүд үлэжэ байна.
Энэ үдэрэй тэмдэглэлтэ баяр
Категори:Үдэрнүүд
Бал
Зүгын бал — сэсэгэй шүүһээр зүгын болбосоруулха шэхэр амтатай нидхагар зүйл; зүгы сэсэгэй балые суглуулан, үүрэндээ хадагалан бии болгодог шэхэрлиг хүнэһэнэй зүйл юм.
Юрэнхы ойлголто
Зүгынүүд сэсэгһээ суглуулһан балые бэедээ шэлжүүлэн ферментировуулжа задалан үүрэндээ хадагалдаг. Зүгын үүрэниинь 35℃ температуратай байдаг болоод ажалшан зүгынүүд үүрэн доторхи агаарые үргэлжэ һолижо сэбэршүүлжэ байдаг тула уһаниинь ууршажа, шэхэрлигэй хэмжээ 80%-да хүрэнэ. Найрлагадань глюкозо, фруктозоһоо гадна янза бүриин витамин, минерал, аминохүшэлнүүд агуулагдадаг. 1 кгнь 2940 ккал хүрэхэ тун үндэр элшэлгэтэй.
Зүгын бал удаан хадагалха боломжотой. Египетдэ пирамидые малтажа байһан америкын архелеог T.M. Дэвис 3300 жэлэй үмэнэхи зүгын бал хадагалааһатай шэл һаба олоһониинь доторхи зүгын бал шанараа огто алдаагүй байһаниинь тэмдэглэгдэн үлдээ һэн.
Зүгын балда ботулинус гэхээ нянгай үрэ хүбэрэл агуулагдаха тохёолдол бии. Гэхэдээ зүгын бал дотор байхадаа ургажа үржэн хоро хүнөөл тариха аюулгүй, хүнэй бэедэ ороһон хойноошье ургажа үржэхэ шадабаригүй гэгддэг. Харин хоол болбосоруулха эрхэтэниинь бүрин хүгжэж амжаагүй нэгэ хүрэтэрхи наһанай хүүгэдтэ зүгын бал үгэжэ болохогүй.
Хэрэглээ
Хүнэһэндэ хамагай үргэн хэрэглэдэг. Талха болон халуун тортдо түрхэжэ эдихэһээ гадна бисалаг, һүн, тараг зэргэ һүн бүтээгдэхүүнтэй холижо хэрэглэхэнь бии.
Кофе болон байхауу сай зэргэ унданда элһэн шэхэрэй орондо хэрэглэнэ. Зүгын балые бүридүүлэгшэ гол бодосынь фруктоза гү, али жэмэсэй шэхэр болоод энэнь бага температурада шэхэрлиг амтань һайн мэдэрэгдэхэ болобошье үндэртэ температурада шэхэрлиг амтаяа алдана. Иимэһээ халуун бүлеэн зүйлтэй холиходо хэмжээень хэтэрүүлхэ магадлалтай.
Байхауу сайда зүгын бал хэбэл үнгэнь харалдаг. Энэнь байхауу сайда агуулагдадаг таннин гэхэ бодос зүгын балда агуулагдаха түмэртэй урбалда ороһонһоо шалтагаална.
Зүгын балые хүнэһэнһээ гадна эмшэлгын зорюулалтаар хэрэглэдэг.
Зүгын үүрэнһээ балыень абаһанай дараа үлэхэ лабаар лаа, будаг зэргэ зүйл хэдэг.
Түрэл
Зүгын бал сэсэгэй түрэлһөө хамааржа амта, үнгэ, үнэр, найрлагань илгаатай байдаг.
Зүрхэн
Зүрхэн бол шуһанай эрьелтэ нэгэн бүрилдэхүүн юм. Үрэ хүрбэлэй хүгжэлэй ябасада табан таһалгатай балсанлиг хүнды гуурһан хоолойн бүтэсэһөө зүрхэн хүгжэнэ. Зүрхэниинь шуһанай эрьелтэдэ шуһые шахаха гол үүргэтэй. Дээдэ болон доодо хүнды һудалаар ерэһэн һудаһан баруун тосгуурта орожо шудхана. Эндээһээ дистолиин үедэ баруун 3-н хабтаһата хабхалгаар дамжан баруун хобдолдо хүрнэ. Хобдолуудынь зүрхэнһөө шуһые гадагша артериин һудаһан уруу түгээнэ. Баруун хобдол уушхан руу шэглэһэн артери уруу, зүүн хобдол аорто гү, али гол һудаһан уруу шуһые шахана.
Бүридэл
Зүрхэниинь балсанлиг хүндытэй эрхэтэн юм. Өөрлүүгээ шудхаха венын һудаһаар орожо бай шуһые хүлээн абажа уламаар тэрэ шуһые артериин һудаһаар тараадаг болоно. Зүрхэнэй хүндынь дүрбэн таһалгатай, хоёр тосгуур, хоёр хобдолтой. Зүрхэниинь ойролсоогоор 260—340 г. хэмжээтэй. Хүнэй бэеын шэгнүүрэй 0,4 % зүрхэнэй шэгнүүр болоно. Зүрхэниинь 2 уушханай дунда, хүнды сээжэдэ, зүрхэнэй үнхэлсэг хальһаар хушагдан байрлаха ба утаараа 12-13, хүндэлэнгөөрөө 9-10,5 см. Зүрхэнэй орой зүүн тиишээгээ налуу ташуу, доошоо, урагшаа шэглэнэ. Зүрхэнэй оройнь үбсүүнэй зүүн эрмэгһээ 2 см оршом, 5-р хабирга хоорондын забһарай харалдаа байха ба энгынээр бол зүүн хүхэнэй тобшоной доохоно, эндэ 2 хабтаһата хабхалгын шааяаные дуулажа шагнана. Зүрхэнэй хана 4 дабхарһаа бүрилдэхэ болоод эдэнь эндокард, миокард, эпикард, перикард. Зүрхэниинь өөрөө өөрөөһөө сэрэл үүсхэхэ шадабаритай пейсмакер эсһээ тогтохо болоод энэнь зүрхэнэй тогтомол хэмэнэл гү, али сохилтые үүсхэдэг шухала эс юм. Хүнэй зүрхэнэй ниитэ шэгнүүрынь 250—300 болоод эрэ эмэ хүнэй зүрхэнэй шэгнүүрэй илгаа 50 гр байдаг.
Баруун болон зүүн титэм һудаһан бол зүрхэнэй тэжээгшэ һудаһанууд юм. Хүүгэд эхын хэбэлдэ бойжохо дунда үедэ гү, али 5 һаратай байхаһаа зүрхэниинь сохилжо эхилнэ. Хүнэй зүрхэн 1 минутада 75-80 сохихо болоод сохилхо бүридээ 300—350 грамм шуһан түгээхэ ба мүн хураана. Зүрхэн юрэдын тайбан ажаллажа байхадаа 1 минутада 5 литр шуһые шахажа шадаха ба харин хүнды хүдэлмэри хэжэ байха үедэ 4 дахин ехэ гү, али 20 литр шуһан шахажа шадана.
Үүргэ
Зүрхэниинь хүнэй түб эрхэтэн мүн. Тэрэ бүхыл эрхэтэнүүд, эсүүдтэ шаардалгатай тэжээлэй бодосууд болон хүшэлтүрэгшые хүргэдэг. Зүрхэниинь бараг дан ганса балсангуудһаа тогтохо ба наһанда хүрэһэн хүнэй зүрхэн 300 гр оршом хэмжээтэй, нюдарган хэмжээтэй. Зүрхэниинь бэе бэеһээ салангид хоёр хэһэгтэй (зүүн, баруун), тус бүринь хабхалга бүхы хоёр таһалгатай: дээдэ жаахан хэһэгые тосгуур, доодо томо хэһэгые хобдол гэнэ. Мүсэлигэй үеэр дүрбэн таһалга бүринь агшалтын шата (систол) болон һуларалтын шата (диастол)-ые дамжадаг. Таһалгануудай ажаллалга синус зангилаа гү, али зүрхэнэй өөрынхинь мэдэрэлэй тогтолсоогоор ябагдана. Агшалтын үеэр шуһанай һудаһуудта шуһан шахагдажа, бүхы организмаар зөөгдэдэг.
Холбооһон
Категори:Анатоми Категори:Шуһанай эрьелтэ
Миссисипи (тодоруулга)
Миссисипи гэһэн үгэ олон утгатай:
3 һарын 26
Гурбадугаар һарын 26 — Григориин литын жэлэй 85-дэхи үдэр (үндэр жэлдэ 86-дахи үдэр). Жэлэй эсэс болотор 280 үдэрнүүд үлэжэ байна.
Энэ үдэрэй тэмдэглэлтэ баяр
Категори:Үдэрнүүд
Деградаци
Деградаци —
Зүүлтэ
Категори:Экологи
Полиэтиленэй пакет
Полиэтиленэй пакет — юумэнүүдые хадагалжа абаашахын тула хэрэглэдэг полиэтиленээр бүтээгдэһэн тулам, уута юм.
Түүхэ
Энгын пакет түрүүшынхиеэ 1957 ондо АНУ-да хилээмэн, овощ, жэмэсүүд гэхэ мэтые боохын тула бүтээгдэһэн түүхэтэй. 1966 ондо гүрэндэнь бариһан талхан бүтээгдэхүүнэй 30 % иимэ пакетдэ боогдоһон байгаа. 1973 ондо Баруун Европодо пакедүүдэй үйлэдбэрилгын хэмжээ 11,5 сая нэгэжэ хүрэбэ. Барюултай пакедүүд («майка») 1982 ондо бии болобо. 2002 ондо дэлхэй даяар 4-5 триллион пакедүүдые үйлэдбэрилэнхэй.
Түхэлнүүд
Полиэтиленэй пакедэй зарим түхэлнүүдые илгаржа болохо:
Экологиин асуудалнууд
Хаяһан полиэтилен пакедүүд байгаали соо зуун жэлэй хугасаагай үлүү задарнагүй. Иимэ ушарһаа, пакедүүд байгаалида байнгын хохидолые ушаруулна. Жэл бүри дэлхэйдэ дүрбэн триллион пакедүүдые хэрэглэнэ. Зарим нэгэ уласта наймаан полиэтиленэй пакедүүдэй хэрэглээ хизаарлагдаһан гү, али хоригдоһон байна.
Категори:Бүтээгдэхүүн
7 һарын 9
Долодугаар һарын 9 — Григориин литын жэлэй 190-дахи үдэр (үндэр жэлдэ 191-дэхи үдэр). Жэлэй эсэс болотор 175 үдэрнүүд үлэжэ байна.
Энэ үдэр наһа бараһаниинь
Категори:Үдэрнүүд
Абяан
Абяан — гэдэг ямар нэгэн оршондо (ехэбшэлэн агаарта) тархадаг долгин юм. Амплитуда ба долгиной хэлбэлзэлэй хурдан (хэлбэлзэлэй спектр) хоёроор ехэбхэлэн хэмжэдэг. Амплитуда гэдэгынь тухайн абяанай шанга шууд нүлөөлдэг. Долгиной хэлбэлзэлэй хурданиинь тахайн абяанай нарин үнгэ нам үнгэ гэжэ илгахада нүлөөлдэг.
Абяаниие байгаалиин ба хэмэл гэжэ хоёр анги хубаажа үзэжэ болоно. Байгаалиин абяа хада саг хусанай турша байнга хубилагдажа байдаг. Харин хэмэл абяа бол статик шанартай байдаг. Жэшээнь Saw гү, али хюрөө хэлбэриин, Sine гү, али синус, triangle гү, али гурбалжан хэлбэриин долгинуудые үндэһэн хэлбэреэр ашаглаха, болбол холихо зэргээр үндэһэн абяанаа гаргажа абадаг.
Хүнэй шэхэн 20 герцһээ 20 000 герцын (20 килогерц) хоорондо шагнаха боломжотой.
Зүүлтэ
Категори:Долгин
Джайпур
Джайпур (जयपुर), Энэдхэгэй хото, Раджастхан можо уласай засаг захиргаанай түб юм. 3 073 мянган ажаһуугшад (2011). Хүбэн дабуунай, шэл-шаазанай, сазилгаан техникын үйлэдбэрилгэ. Гарай дархалалга (үнэтэ эдлэл, заанай һоёогоор, шулуугаар хэһэн һиилэлгэ). Дээдэ һургуули. Джайпур 1728 ондо байгуулагданхай. XVIII зуун жэлэй олон сэсэрлигтэй, уһан сантай, Чандра-Махал ордонтой, Джантар-Мантар ажаглалтын самхагтай, Хава-Махал («Һалхинай Ордон») ордонтой ордоной комплекс.,
Категори:Энэдхэгэй хотонууд
7 һарын 8
Долодугаар һарын 8 — Григориин литын жэлэй 189-дахи үдэр (үндэр жэлдэ 190-дэхи үдэр). Жэлэй эсэс болотор 176 үдэрнүүд үлэжэ байна.
Хэнгэрэг
Хэнгэрэг — дундаа хүнды, үргэн дүхэриг сагаригай хоёр талые арһаар бүрижэ хэһэн, сохихо, дэлдэхэ, дохёо үгэхэ хүгжэмэй зэбсэг.
7 һарын 8
Энэ үдэр наһа бараһаниинь
Категори:Үдэрнүүд
Хэнгэрэг
Зүүлтэ
Категори:Хүгжэмэй зэбсэгүүд
I Пётр
Агуу I Пётр (30.5.1672 — 28.1.1725) — Романовойнхи удамай 1682 онһоо Ородой хаан (1689 хааншалаа), 1721 онһоо — түрүүшын Бүхэроссиин эзэн хаан, Алексей Михайловичэй отхон хүбүүн. Тэрэ түрын захиргаанай шэнэшлэлые зохёоһон: Сенадые, коллегинуудые (зүблэл), дээдэ түрын хиналтын ба улас түрын мүрдэн байсааха эмхи зургааниие байгуулба; улас түрэ сүмые мэдэлдээ абаа; улас орониие шэнээр можодо хубаажархиһан; шэнэ ниислэл хото Санкт-Петербургые байгуулһан. Баруун Европынхи гүрэнүүдэй ажаүйлэдбэри, худалдаа, соёл уралигай талаар дүй дүршэлые хэрэглэгдэһэн, меркантилизмын эсэргүүсэн бодолго баримталаа (мануфактура, түмэрлигэй, хадын ба бусад үйлэдбэри, уһан онгосо хэхэ газар, онгосын зогсоохо док, һубагуудые байгуулба). I Пётр 1695—1696 оной Азовай аян дайн, 1700-21 оной Хойто дайн, 1711 оной Прутай аян дайн, 1722-23 оной Персиин аян дайнда армиие толгойлһон; Нотебургын бүһэлэлгэ (1702), Лесная голой байлдаан (1708), Полтавын байлдаанда (1709) сэрэгээ тушааба. Тэрэ флодой барилгые ба байнгын сэрэгые байгуулгые хинаба. Изагууртадай эдэй засагдахи ба улас түрэдэхи байдалые бэхэжүүлбэ. Пётрын тушааха һанаашалгаар маша олон һургуули, Шэнжэлхэй Ухаанай Академи нээбэ, «эргэн бэшэгые» хүлеэн абаба. Пётрын шэнэшлэлнүүдые хархис аргаар гүйсэдхэжэ, ехэ материаллиг болон хүнэй хүсэн шангадхаад арад ниитые дарлаа бэлэй ушар гамгүйгөөр дарагдаһан олон буһалгаан эсэргүүсэн бодолгонууд (1698 оной Стрелецүүдэй буһалгаан, 1705-06 оной Астраханиин буһалгаан, 1701-09 оной Булавинай буһалгаан) гараба. Тэрэ хүсэрхэг абсолютис улас гүрэниие байгуулһанай ашаар Баруун Европынхи гүрэнүүдһөө Ород гүрэнэй мэдэрэлтые хүрөө.
Категори:Ородой түүхэ Категори:5 һарын 30 түрэһэн Категори:1 һарын 28 наһа бараһан
Миссисипи
Миссиссиппи (Mississippi) — Хойто Америкэ түбиин зүүн урда хэһэгтэ байрлаха, Америкын Нэгэдэһэн Уласай можо улас юм. Ниислэлынь Джэксон, эгээн томо хотонь Джэксон. Хүн зониинь 2,938,618 болоод бүхэ табин можо улас дунда 4-дэ ородог.
Холбооһон
Категори:Америкын Нэгэдэһэн Улас
Уушхан
Уушхан бол амитанай агаарай амисхалай эрхэтэн юм.
Уушханай үбшэлэлтэнүүд
Уушханиинь агаар дахи хүшэлтүрэгшээр организмые хангадаг. Гэхыдээ агаартай хамтаар уушхан руу тооһон, утаа мэтын үбшэн үүсхэгшэ организмууд болон бохирдуулагша бодосууд, эгэл хэһэгүүд амисхал абаха бүридэ орожо байдаг. Бактери, нян, мөөгэнсэрнүүд уушханай эдые халдабарилуулжа үбшэлэл үүсхэдэг. Гуурһан хоолойн үрэбсэл зүбхэн гуурһан хоолойнуудые мүхөөдэг; уушханай хадхалгаань нэгэ юмуу хоёр уушхые мүхөөдэг. Уушхан үбшэлэлтын шэнжэ тэмдэгүүдтэ гуурһан хоолойнууд хөөхэ, сэр ехээр бүрилдэхэ, ханяалгаха багтадаг. Уушханай үмэн үүгын үедэ хорото хабдар үүсхэхэд хүргэдэг онсогой эсүүд бии болодог. Тамхидалта, удамшалай үртэмтэгы байдал уушханай үмэн үүгын гол шалтагаан болодог.
Холбооһон
Категори:Анатоми Категори:Амисхалай системэ
Химиин элемент
Химиин элемент гээшэ атомой сүмэдэхи протоной тоо гү, али атомой дугаараар тодорхойлогдодог нэгэ түрэлэй атом юм. Химиин элемент юрын химиин урбалай үрэ дүндэ үлүү энгын бодосто задаржа болохогүй. Бүхы эд юумэн химиин элементнүүдһээ бүридэнэ.
2016 оной байдалаар 118 химиин элемент нээгдээд байна. 82-һоо дээшэ (бисмут, тэрэнһээ дээшэ), мүн 43-61 хоорондохи атомой дугаартай элементнүүд тогтоборигүй, ондоогоор хэлэбэл сасараг эдэбхитэ шанартай. Хэды сасараг эдэбхитэ шэнжэтэй болобошье 94 хүрэтэрхи атомой дугаартай элементнүүд байгаали дээрэ тааралдана. Лабораториин нүхэсэлдэ сүмэй урбалаар шэнэ химиин элементнүүдые нээгдэһээр байна.
Түүхэ
Элемент гэжэ нэрэ томьёо оной үедэ грек философ Платон түрүүшынхеэ хэрэглэжэ байгаа.
33 химиин элементтэй оршон үеын түрүүшын жагсаалтые Антуан Лавуазьегэй 1789 оной «Химиин элементнүүд» (Elements of Chemistry) номһоо хаража болоно. 1869 ондо Дмитрий Менделеев алдарта үелхэ системэеэ нээһэн байна.
XX зуун жэлэй эхин хүрэтэр химиин элементые саашада дахин заахан хэһэгүүдтэ задархагүй гэжэ тодорхойложо байгаа. 1913 ондо Һенри Мозли химиин элементын атомой дугаар тухайн атомойнгоо протоной тоогоор тодорхойлогдохо зүй тогтолые нээһэн байна. 1919 ондо ниитэ 72 химиин элемент нээгдээд байһан ба, 1955 ондо нээгдэһэн 101-дэхи элементые алдарта химик Менделеевэй нэрээр нэрлэбэ.
Атомой дугаар
Атомой дугаар хадаа тухайн элементын үелхэ системэдэ эзэлжэ байдаг дэс дугаар болоод тухайн атомой сүмэдэхи протоной тоотой эжэл удхатай байдаг.
Атомой масса
Атомой масса (A гэжэ тэмдэглэгдэнэ) гээшэ атомой сүмэдэхи протон ба нейтроной тооной ниилбэри юм.
Изотопи
Изотопи гээшэнь сүмэдэ протоной тоогоороо эжэл, харин нейтроной тоогоороо илгаатай тухайн химиин элементын түрэлнүүдые хэлэнэ.
Аллотропи
Аллотропи гээшэнь тухайн нэгэ химиин элементын үүдхэдэг хоорондоо илгаатай хоёр болон тэрэнһээ олон түрэлэй дан бодосууд юм. Ондоогоор хэлэбэл, эдэ аллотропинуудые бүридүүлэгшэ атомууд эжэл болобошье, эдэ атомуудай хоорондоо холбогдохо байдалынь ондоо байна. Ондоогоор хэлэбэл, бүтэсын байгууламжань илгаатай байна.
Тархалта
Манай галактикын эгээн үргэн тархалтатай 10 химиин элементнүүд.
Зүүлтэ
Категори:Хими Категори:Физикэ
Альбрехт Дюрер
Альбрехт Дюрер (Albrecht Dürer, 21.5.1471, Нюрнберг, ‒ 6.4.1528, Нюрнберг), Германиин зурааша, һиилбэрилэгшэ, уралигай номлологшо. Ксилографиин эгээн алдартай дархадай нэгээн. Эршэмтэй-элирхылэлтэй маягаар, гайхалтай зурагаар Дюрэр дэлхэйн түүхын хубилалтын хүлеэлтые бэелэлээ олоһон («Дэлхэйн түгэсхэл» һиилбэри, 1498), амидаралай удха ушар ба уралигай зорилго талаар хүмүүнлигэй үзэл һанаае элишэлһэн (Meisterstiche һиилбэринүүд, 1513—14, энэ тоодо «Баатар, Үхэл ба Шолмос»). Һунгадаг эб нэгэдэл ба тодорхой хэлбэриин мэдэрэмжэдэ һуурилһан олон дүрсын найралгые («Розенкранцфест», 1506), протестант шэнэшлэлэй үеын хуби хүнүүдэй хүсэн ба эршэмээр дүүрэн дүрсые («Залуу хүнэй хүрэг», 1521), хүнэй зан шанар руу гүнзэгы нэбтэрэлгээр тэмдэглэһэн зурагые («Дүрбэн апостолнар» диптих, 1526) үүсхэһэн байна. Сэмээн, адаглааша зураашаар мэдэгдэнхэй (900 гаран тоймууд). Уралигай онолшо («Хүнэй хүг тухай дүрбэн ном», 1528).
Германиин Һэргэн мандалтын үеын агууехэ зурааша. Унгарһаа ерэһэн абаһаа Дюрер эдлэлэй үйлэдбэрилэлдэ һураһан, 1486‒89 ондо Михаэль Вольгемутай мастерскойһоо уран зураг һурахадаа һүүлшын готикын заршамые ухамайшаланхай байна; нарин графикатай ба эртын Һэргэн мандалтын үеын реалис элементнүүдтэй Мартин Шонгауэрэй зэд һиилбэринүүд хүсэтэй нүлөө Дюрэртэ үзүүлһэн юм. Дээдэ Рейн мүрэндэ аян ябалгын үеын ажалнууд (1490‒94) XV зуунай Германиин уралигай юрын жээшэ болоно. Хойногшодоо Итали (1494‒95 ба 1505‒07) ба Нидерландта (1520‒21) аяншалгаар тулгуурилһан хүмүүнлиг һургаалай нүлөө юртэмсые шэнжэлхэ ухаанай аргаар мэдэхэ хүсэлэниие шангадхаба.
Бүтээлнүүд
Категори:Германиин уран зураашад
Хубилай хаан
Хубилай хаан (, 1215 оной 9 сарын 23 - 1294 оной 2 сарын 18) хадаа 1260-1294 ондо Монголой эзэнтэ гүрэнэй табадугаар ехэ хаан байһан болон Дурна Азидахи Юань гүрэниие үндэһэлэгшэ юм. Хубилай хаан Чингис хаанай одхон хүбүүн Тулуй, Хэрэйдэй Сорхагтани Бэхи хоерой хүбүүн байгаа. Эгээн томо аха Мүнхэ хааниие наһа бараһанай һүүлдэ 1260 ондо Ехэ Монгол Уласай хаан ширээниие эзэлхээр Харахорумда ерэжэ, өөрын дүү Аригбүхэтэй тэмсэлдэһэн. 1264 ондо Аригбүхые ялаһан болоод тэрэнэй энэ илалтань эзэнтэ гүрэнэй нэгэдэлые үгы болгоһон гэжэ болоно. Гэһэн хэдышье Хубилай хаан Юань уласые бии болгожо, Алтан ордоной улас, Ил Хан улас, Сагадайн уласые захиргаандаа оруулһан юм. Тэрэнэй энэ ноёрхолдо Номгон далайһаа Дунай мүрэн хүрэтэр, Хойто мүльһэн далайһаа Энэдхэгэй далай хүрэтэрхи дэлхэйн хуурай газарай табанай нэгэ хуби багтажа байба. 1271 ондо Хубилай хаан Юань уласые байгуулһан болоод тухайн үедэ тэрэнэй захиргаанда Монгол, Түбэд, Дурна Түркестан, Хойто Хитад, Урда Хитадай ехэнхи хэһэг болон зарим нэгэн эзэлэгдэһэн газар нютаг оршожо байба. 1279 ондо урда Сүн уласые амжалтатай усадхаһанаар Хубилай бүхы Хитадые эзэлэн һууһан түрүүшын Хитад бэшэ угсаанай хаан болобо. Тэрэ 1260 онһоо хойшо шэнэ байлдан дахуулалые бии болгоһон Монгол хаан байгаа. Монголой эзэнтэ гүрэнээр аялһан Марко Поло Хитадта зошолһон болоод тэрэнэй аялгын уламһаа Хубилай хаан Европодо домог болоһон юм.
Категори:Ехэ Монгол Улас
Цинь Шихуанди
Цинь Шихуанди (, Qín Shǐ Huáng-dì; 259 —  210 он), жэнхэни нэрэ Ин Чжэн (, Yíng Zhèng) — Хитадай Цинь уласай түрүүшын эзэн хаан. Цинь уласай Чжуансян вангай хүбүүн, тэрэ 13 наһандаа хаан шэрээндэ һууба. Хаан шэрээндэ һууһанһаа хойшо Лао Ай (嫪毐) болон Люй Бувэй (呂不韋) хоёрые хүнөөжэ Ли Сы (李斯) болон Вэй Ляо (尉繚) хоёрто этигэн түрэдэ олон жэл ажалуулһан. 39 наһандаа өөр 6 уласые нэгэдхэн Цинь эзэнтэ гүрэниие байгуулһан. 50 наһандаа аялжа ябаад наһа бараа. Амиды байгаа үедээ сагаан хэрэмые байгуулһан. Анха удаа цзюнь сянь (郡縣, засаг захиргааны байгууламжа аймаг һомотой удха тэнсэнэ) дүрэмые хэрэгжүүлбэ. Хитад хэлэнэй бэшэг үзэгые нэгэдхэбэ. Цинь хэмжүүрые тогтообо. Баһа бэшэгэй сургаалтанай ном бэшэгые хоригложо галдажа шатааһан, маша олон зохёолшые алажа хүнөө.
Намтар
Цинь Шихуанди бол Хитадай эртын түүхэдэ Цинь уласай түрые үндэһэлэн байгуулһан хаан юм. Тэрэнэй түрэлхи нэрэнь Ин Чжэн гэдэг. Байлдаанта уласуудай һүүлшын үеэр Цинь улас эгээн хүсэрхэг боложо, дурнын зургаан уласые нэгэдхэхэ нүхэсэл бүридһэн байгаа. Цинь Ин Чжэн анха хаан шэрээнээ һууха үедэ наһа бага байһан болохоор чинсан Люй Бувэй (呂不韋) тэрэнэй үмэнэһөө түрын үйлэ хэрэгые ударидажа ябуулаа бэлэй. Манай тоололой үмэнэхи 238 он гэхэдэ Ин Чжэн түрэ засагай үйлэ хэрэгые бэешэлэн ударидажа, Люй Бувэйе чинсангай тушаалһаан сүлөөлһэн болоод Вэй Ляо (尉繚), Ли Сы (李斯) хоёрой зэргэ хүнүүдые дэбжүүлэн хэрэглэһэн байна. Манай тоололой үмэнэхи 236 онһоо 221 ониие хүрэтэрхи хугасаада Чу (楚), Хань (韓), Ци (齊), Вэй (魏), Янь (燕), Чжао (趙) зэргэ зургаан уласые залгаар мүхөөгөөд, олон хоу-гийн хэһэглэн эзэлһэн Байлдаанта уласуудай үеэе (戰國時代) эсэс болгожо, Хитадай түүхэ дээрэ нэгэдһэн, олон үндэһэтэнтэй, түблэрһэн эрхэтэ тогтолсоото түрэ засаг — Цинь уласые байгуулһан бэлэй.
Манай тоололой үмэнэхи 221 ондо Ин Чжэн өөрөө эзэн хаанда үргэмжэлээ. Ин Чжэн бүхы Хитадай хэмжээдэ хэһэглэн соёрхсон тогтолсоое сусалжа, цзюнь сянь (郡縣 - «аймаг һомон») гэһэн засаг зархигаанай тогтолсоо хэрэгжүүлбэ. Хаанай шууд ударидалга доро түбһөө цзюнь сянь хүрэтэр ноёрхолой бүрин механизм тогтооһон байгаа. Цинь уласай хуушан хууляар үндэһэ болгон, зургаан уласай хуулиин зарим заалтые абажа ашаглажа, нэгэдэһэн хуули дүрэм болбосоруулан гаргажа хэрэгжүүлбэ. Урдахи зургаан уласай изагууртад баядые Наньян, Ба Шу (Сычуань можо) зэргэ газар руу нүүлгэжэ, тэдэнэй хагалан бутаргаха ажаллалга хэжэ дахин бодохоһоо һэргылһэн байна. Баһа эргэд эрхэтэдэй зэбсэг хадагалхые хориглохо зарлиг гаргажа, хураажа абаһан зэбсэгүүдые усадхаһан байгаа.
Дотоодо бодолго
Эдэй засагай талаар таряалангай хүгжүүлэн худалдаае хизгаарлаха бодолго хэрэгжүүлэн, феодалай газар эзэмшэлэй тогтолсооной хүгжэлые дэмжэһэн байба. Манай тоололой үмэнэхи 216 ондо газар эзэмшэжэ бай газарай эзэд болон өөһэдөө газар таряанай ажал эрхэлжэ байдаг таряашад засагай газарта газар эзэмшэлэйнгээ тоо хэмжээе бүридхүүлжэ, алба татабари тушаахад хүрбэл, тэрэнэй газар эзэмшэлэй үмсын эрхэнь засагай газарта зүбшөөрэгдэжэ тэрэнэй хамгаалалда байха болоно гэжэ захирамжа гаргаһанаар газар эзэмшэлэй хубиин үмсын тогтолсоое тогтоожо эхилһэн байгаа. Байлдаанта уласай үеын Шан Янгай тогтооһон шэгнүүр хэмжүүрээр бүхы Хитадай нэгэдэһэн стандартын шэгнүүр хэмжүүр болгоһон ба бүхы Хитадай мүнгэнэй тогтолсоое нэгэдэлтэй болгобо. Бүхы Хитадай уһа хуурайн зам харилсаае хүгжүүлхын түлөө, баһа «тэргые тогсон замаар ябуулха» дүрэм хэрэгжүүлэн, Сяньянһаа Янь, Ци, У болон Чугай олон газар хүрэхэ шэглэлээр зам заһаһан болоод Сяньянһаа Юньянгаар ﹙云阳, одоогой Шаньси можын Чуньхуа хотын баруу хойноор﹚ дамжан Цзюцюаньда ﹙одоогой Үбэр Монголой Өөртөө Заһаха Аймагай Бугата хотын баруун хэһэгтэ﹚ шууд нэбтэрхэ зам гаража, баруун урдада нютагай аймагта Цзаогоуһоо Сянцзян мүрэн болон Лицзян мүрэндэ нэбтэрхэ Линцюй һубаг (靈渠) нээһэн байна.
Соёл үзэл һанаанай талаар, Цинь уласай ниитын хэрэглээнэй үзэг бэшэгээр үндэһэ болгон бага гор үзэг зохёолгожо, бүхы Хитадта зарлан хэрэгжүүлбэ. Баһа хатуу хархис эрүүгэй хуули хэрэгжүүлээ. Манай тоололой үмэнэхи 221 ондо Цинь Шихуанди зарлиг буулган, олон зүйлэй ном сударые шаталгажа, хубиин һургуули эрхэлхые сусалһан байна. Тэрэнэй дараагаар Цинь Шихуандиин түлөө мүнхэрхэ хубилган эм бэдэржэ ябаһан Хоушэн, Лушэн тутааһанай уламаар уг хэрэгтэ 400 үлүү бэшэгтэн холбогдоһоноор Цинь Шихуанди зарлиг буулгажа, тэдэниие бүхэниие Сяньянда нүхэндэ булажа алаһан байна. Энэ бол Хитадай түүхэдэ «бэшэг сударые шатаажа бэшэгтэниие амидаараа булаһан» (焚書坑儒) үйлэ хэрэг юм.
Гадаада политика
Цинь Шихуанди хаан шэрээнээ һууһанайнгаа дараа, ехэ жанжан Мэн Тяньда (蒙恬) ехэ сэрэг үгэжэ хойто тиишэ дайлуулан Хүннүе сохюулһан болоод баһа Байлдаанта уласай үеын Цинь, Чжао, Янь гурбан уласай хойто хэһэгээр бариһан Сагаан хэрэмые хоорондоо холбожо, баруун талыень Линьтаоһоо ﹙臨洮, одоогой Ганьсугай Минь сянһаа﹚ эхилүүлэн зүүн талыень Ляодунда хүргэһэн түмэн газарай ута Сагаан хэрэмые байгуулһан байгаа. Сагаан хэрэмые байгуулһан ябадалынь морин дээрэһээ харбажа намнахада шадамар Хүннүшүүдые хориглоходр үүргэ гүйсэдхэжэ, Цинь уласай хаанта түрын ноёрхолые саашада бэх жүүлэн, хилын хамгаалалтые тогтоборитой болгоһон юм. Байюэ (百越) арад аймагые дайлан дахуулһанайнгаа дараа, Гуйлинь, Сянцзюнь, Наньхай зэргэ цзюнь гэһэн засаг захиргаанай байгууламжануудые байгуулба. Цинь уласай һүүлшын үедэ цзюниин тоо анха нэгэдхэхэ үедэ 36 байһанһаан нэмэгдээд 40 гаран хүрэһэн байгаа.
Үхэл
Цинь Шихуанди зургаан уласые нэгэдхэһэнэйнгээ дараа, гоо үзэсхэлэнтэ Эпан-гун (阿房宫) гэһэн ордон харша болон Лишань уулын бунхан байгуулһан болоод баһа таба удаа ехэ хэмжээтэй аялал хэжэ, хүрэһэн газар болгондоо шулуу һиилүүлжэ сахюусанда даалгаһан байгаа. Yхэшэгүй мүнхын хубилган эмые олохын түлөө, баһа сахюусанда залбарин хубилган эм хайгша Сюйдэ ﹙Сюй Фуда﹚ хэдэн мянган охин хүбүүн дагуулан зүүн тэнгис рүү эльгэжэ, сахюусанда даатгалган хубилган эм хайлгаха зэргэ ажалда тон ехэ хүрэнгэ мүнгөө болон хүн хүсөө зарсуулһанаар арад эргэдэй зоболон зүдүүрые улам нэмэгдүүлһэн байбай. Манай тоололой үмэнэхи 210 оной 7-р һарада Цинь Шихуанди үбшэнэй уламаар үхөө.
Цинь Шихуандиин үхэһэнэй хойно Чжао Гао ба Ли Сы хоёр һара эзэн хаанай үхэлые нюуба. Нюуса хэлсээнэй үрэ дүндэ Эрши Хуан тэрэнэй залгамжалагша болобо.
Бунхан
Цинь Шихуанди бүхы Хитадые нэгэдхэһэнэй дараахиһаа эхилэн өөртөө зорюулжа бунхан байгалуулһан байгаа. Тэрэ бүхы хитадһаа 700 мянган хүниие татажа, 40 жэлэй хугасаа хэрэгһэн бунханаа байгуулаа. Тэрэниие наһан эсэс болотор бунханииень байгуулжа дууһаагүй байгаа. Цинь Шихуандиин бунханиинь хитадай Шаньси можын Сиань хотын дүүргэдэхи Лишань уулада байрладаг юм. Бунханай хүреэлэнгэй талмайнь 56 хабтагай дүрбэлжэн километр, бунханай һууринь ехэ түлэб дүрбэлжэн хэлбэритэй, һууринь хойшо урагшаа 350 метр ута, зүүн тиишэ баруун тиишэ 345 метр үргэн, үндэрынь 76 метр байдаг. Бунханиинь юрэнхыдөө пирамида субарганай хэлбэритэй. Хитадай археологуудай шэнжэлэн тодолһоноор энэ бунханай 4 талаар баһа дагалта болгожо оршуулһан онгодо булшан болон бунхан байгуулһан хүнүүдэй 500 гаран булшан юм байна. Дагалта булшанда Цинь Шихуандиин тэргэдэ һуухые бэлэгдэһэн зэд гуулиин тэргэ мориной булшан, ордоной адуунай бэлгэ тэмдэг болгожо хэһэн адуунай булшан болон Цинь уласай эрэлхэг баатарлиг сэрэг армиин бэлгэ тэмдэг болгожо хэһэн сэрэг мориной жагсаалай булшан зэргэ бии. Цинь уласай сэрэг мориной жагсаалынь дэлхэйн наймадахи гайхамшаг гэгдэжэ.
Ном зохёол
Категори:Хитадай түүхэ
Лимбэ
Лимбэ ( < ) хүнды сэхэ хэлбэритэй нарин уянгалиг дуутай үлеэбэри хүгжэмэй зэмсэг юм.
Зүүлтэ
Категори:Хүгжэмэй зэмсэгүүд
Жомолунгма
Жомолунгма, Эверест ( англ. Everest), Сагармата ( балбаар सगरमाथा) болбол Балба, Хитадай хилэ дээрэ оршохо Дэлхэйн эгээн үндэр уулын орьёл (8848 метр үндэр ).
Нэрэ
Жомолунгма гэдэг түбэд хэлэнэй галигшалал нэрэнь буряадаар оршуулбал «Оройн дээдэ (гэгээн) эхэ» гэһэн удхатай үгэ юм. Харин Англи хэлэндэ 1865 онһоо Англиин географ Джордж Эверестын алдараар нэрлэхэ боложо, энэнь эгээл түгээмэл тархаһан нэршэл болоһон юм. Балба хэлэнэй Сагармата гэдэгынь буряад-монголоор тэнгэриин дангина гэһэн удхатай.
Газар зүй
Гималайн Махалангур-Химал уулын Кхумбу-Гимал хэһэгтэ байрлана. Урда орьёл (8760 м) Балба болон Хитадай Түбэдэй Автономито Аймагай хилэдэ байрладаг болбол Хойто (гол) орьёл (8848 м) Хитадай нютагта байрлана. Эверест гурбан талата пирамида хэлбэритэйһээ урда энгэрынь огсом.
Холбооһон
Категори:Гималай
7 һарын 10
Долодугаар һарын 10 — Григориин литын жэлэй 191-дахи үдэр (үндэр жэлдэ 192-дэхи үдэр). Жэлэй эсэс болотор 174 үдэрнүүд үлэжэ байна.
Энэ үдэр наһа бараһаниинь
Категори:Үдэрнүүд
Дезертир
Дезертир (désertion; déserteur) — өөрынгөө һанаанаар сэрэгэй албанһаа тэрьелһэн хүн, зоной тушаал дүүргэхэһээ зайлаһан хүн.
Ноам Чомски
Аврам Ноам Чомски (ходо Хомский гэжэ ородшолно, Avram Noam Chomsky [ ˈnoʊm ˈtʃɒmski ]; 1928 оной 12 һарын 7, Филадельфи, Пенсильвани, АНУ) — америкын хэлэ шэнжэлэгшэ, гүрэнэй түрын зохёолшо, философ ба онолшо. Массачусетсын технологиин ехэ һургуулиин хүндытэ профессор, Чомскиин иерархи гэһэн формальна хэлэнүүдэй ангилалай зохёогшо. Түрүүлдэг грамматиканууд тухай тэрэнэй зохёолнуудынь бихевиоризмын уналтада болон танин мэдэхын (когнитивна) эрдэм ухаануудай хүгжэлдэ ехэ нэмэри оруулба. Хэлэ шэнжэлгын ажалнуудһаань гадна, Чомски үндэһэн зүүнтэн уласай түрын үзэлээрээ ба АНУ-ай гадаада бодолгодо эсэргүү шүүмжэлэлээрээ үргэн мэдэгдэһэн байна. Чомски өөрөө либертариан социалистаар ба анархо-синдикализмын түлөөлэгшээр гэнэ.
Дезертир
Зүүлтэ
Категори:Сэрэгэй албан
Ноам Чомски
Нэгэтэ «Нью-Йорк таймс Бук Ревью» тэрэнэй тухай иигэжэ бэшэһэн байна: «Эршэм хүсэн, хизаар, шэнэлиг шанар ба үзэлэйнь нүлөөе шүүбэл, Ноам Хомский мүнөө сагта амидардаг эгээн шухала сэхээтэд дунда бэзэ». «Arts and Humanities Citation Index»-ын мэдээнээр, 1980 ба 1992 оной хоорондо Чомски амидардаг эрдэмтэдэй дунда эгээн дурдагдаһан ба бүхы сагай эрдэмтэдэй дунда нэгэдэхи дурдагдаһан эхэ һорболжо жагсаһан юм байна.
Шагналнууд
болон ондоо шагналда хүртэбэ. «Distinguished Contributions to Honesty and Clarity in Public Language» гэһэн ажалайнгаа ашаар хоёр дахин Үндэһэтэнэй англи хэлэнэй багшанарай зүблэлэй үгэдэг Orwell Award гэһэн шагналда хүртэбэ (1987 ба 1989 ондо).
Зохёолнууд
Хэлэ шэнжэлгын шэглэлээр бэшэһэн бүрин жагсаалта (MIT-иин сахим газар).
Холбооһон
Категори:АНУ-ай эрдэмтэд
3 һарын 27
Гурбадугаар һарын 27 — Григориин литын жэлэй 86-дэхи үдэр (үндэр жэлдэ 87-дахи үдэр). Жэлэй эсэс болотор 279 үдэрнүүд үлэжэ байна.
Энэ үдэрэй тэмдэглэлтэ баяр
Категори:Үдэрнүүд
Джидда
Джидда (جدة‎), Улаан тэнгисэй эрьедэ оршодог Саудай Арабай хото болон уһанай боомто. 3,6 сая хүн зонтой (2009). Улас хоорондын ниидэхэ онгосын буудалтай. Тус хото хадаа лалын һүзэгтэд-мүргэлшэд арюун хотодо ябаха замай эхинэй сэг юм. Газар тоһо болбосоруулха, газарай тоһон ба химиин, цемент үйлэдбэрилхэ, хүнгэн үйлэдбэрилгэ. Дээдэ һургуулитай.
Категори:Саудай Араб
Химиин һуури
Һуури гээшэ протонтой (Брёнстедэй онолой ёһоор) гү, али ондоо химиин нэгэдэлэй сүлөөтэ орбитальтай (Льюисэй онолой ёһоор) ковалент холбоо байгуулдаг химиин нэгэдэл юм. . Һууринууд уһанай растворто шэмхэлхэдэ халтирхай, амталхада хатуу шэрүүн, заагшын (индикаторой) үнгые хубилалдаг (жээшэнь, улаан лакмусай саарһые хүхэ болгоно), хүшэлнүүдтэй урбажа дабһан бии болгодог, зарим химиин урбалнуудые дэмжэдэг (хүшэлэй һууриин катализ), протон үгэгшэһээ протонуудые абадаг. Һууринуудай жээшэнүүд хадаа шүлтын металлнуудай ба шүлтын газарай металлнуудай һидроксидууд (NaOH, Ca(OH)2, гэхэ мэтэ).
Һууринууд хадаа хүшэлнүүдые һаармагжуулжа (нейтрализовалжа) болодог нэгэдэлнүүд юм. Һидроксид бүлэгүүдые агуулдаггүй натриин карбонат аммиак хоёр һууринууд мүн. Протоной раствор соо хайлуулагдаһан тус нэгэдэлнүүд H+ые абадаг:
Уйтан удхатайгаар, һууринууд металлай атом гү, али эергэ сэнэгтэй атомой бүлэг нэгэн хэдэ хэдэн һидроксид бүлэгүүдтэй ниилэһэн согсо найралгада үндэһэлэгдэдэг. Үндэһэн томьёонь Me(OH)n юм. Электролизэй диссоциациин онолой ёһоор, уһанай уусамалда (растворто) хайлуулһан һуури миин лэ нэгэ түрэлэй анион болохо һидроксид иониие (OH−) бүридүүлдэг юм.
Һууринууд уһанда хайлуулжа, хүшэллиг ба хүсөөр ангилагдажа болоно. Һууринуудай ехэнхи хуби уһанда хайлуулагданагүй. Уһаар һайн хайлуулагдадаг һууринууд шүлтэнүүд гэнэ. Шүлтын ба шүлтын газарай металлнуудай һидроксидууд шүлтэнүүд юм.
Һууринуудай хүсэн һууринуудай тооһоо хамаарна. Жэшээлбэл, LiOH - нэгэдэгшэ; Mg(OH)2 - хоёрдогшо; Fe(OH)3 гурбадагша юм. Һууринуудай хүсэн шадалынь тэдэнэй диссоциациин шадабари, ондоогоор хэлэбэл ионой концентрацяар тодорхойлогдодог. Эгээн хүсэтэй диссоциировалха бодосуудынь шүлтын металлнуудай һидроксид юм. Үелхэ системын гол дид-бүлэгүүдтэ һууриин бата бэхи дээдэ ба доодо хэһэгүүдһээ дээшэ нэмэгдэдэг. Жэшээнь, Be(OH)2 - амфотер, Mg(OH)2 - дунда хүсэтэй, Ba(OH)2 - хүсэтэй һуури юм. Хүшэлтэй ба шүлтэнүүдтэй урбажа болохо һидроксидууд амфотер һидроксид гэнэ. Иимэ һидроксидэй жэшээндэ Al(OH)3, Zn(OH)2, Zr(OH)3, Fe(OH)3, Be(OH)2, Pb(OH)2 гэхэ мэтэ һууринууд ороно.
Зүүлтэ
Категори:Хими
Элвис Пресли
Элвис Аарон Пресли (Elvis Aaron Presley, 8.01.1935, Тьюпело — 16.08.1977, Мемфис (Теннесси)), Америкын эстрадын дуушан, кино зүжэгшэн. Тэрэ дунда 1950-аад онһоо рок-н-роллын ударидагшаар алдар суутай болоо һэн. Преслиин ташаяангы, сэдьхэл хүдэлмөөртэй дуулалгын хэб маяг, экстравагантна зан ба дүрэ хойшонхи рок хүгжэмэй дуушадта ехэхэн нүлөө үзэлһэн юм. 1956 онһоо хойшо кинодо зүжэглөө (30 үүргэ оршом).
Пресли өөрын дуушанай замналаа 1953 ондо эхилжэ, кантри, ритм эндэ блюзые рок хэб маягта оруулһан хэлбэритэй дуунуудаа олоной хүртээл болгожо эхилээ. Хара, сагаан арһатануудай дуу хүгжэмэй элементнүүдые холилдуулжа шадаһан тэрэ тайзан дээрэ бэеэ абажа ябаха этигээд араншин, гайхалтай абьяасаараа ехэд алдаршаһан юм.
1960-аад ондо Пресли өөрын 31 киноной ехэнхиие бүтээһэн болон тэдэнэй ехэнхи санхүүгай хубида ехэхэн амжалтатай мюзиклнууд байба. 1973 ондо Пресли түрүүшынхиеэ хэмэл дахуулай туһаламжатайгаар олон орондо шууд дамжуулһан концертоо (Aloha from Hawaii) тогложо, тэрэниие доро хаяжа 1 тэрбум хүн шууд үзэһэн тоосоо байдаг.
Тэрэ рок хүгжэмэй түүхэдэ эгээн амжалтатай, эгээн ехэ нүлөө үзүүлһэн хүнүүдэй нэгэ бэлэй. Элвис зүрхэнэй үбшэн, мансууруулха бодосой дон болон бусад шалтагаанай уламһаа дүнгэжэ 42-хон наһандаа наһанһаа нүгшэбэ.
Барак Обама
Барак Хуссейн Обама II (Barack Hussein Obama, Jr., 1961 оной 8 һарын 4 түрэһэн) АНУ-ай 44-дэгүүр юрэнхылэгшэ юм. Юрэнхылэгшээр һунгагдахаһаан урда Сенатда Иллинойс можо уласһаа һунгагдан ажаллажа байгаа.
Тэрэ 2008 оной АНУ-ай юрэнхылэгшын һунгуулида Арадшалһан Намһаа албан ёһоор нэрэ дэбжэжэ, АНУ-ай түүхэдэ түрүүшын африк-америкын Юрэнхылэгшээр һунгагдаһан.
Сүмэй зэбсэгые хорогдуулха, һүргэлдөөниие энхын аргаар зохисуулха талаар гаргаһан хүсэн шармайлта, амжалтын түлөө 2009 ондо Энхэ тайбанай һалбардахи Нобелиин шагналаар шагнаба. Тэрэ АНУ-ай Юрэнхылэгшэдһөө Нобелиин шагнал абаһан дүрбэдэхи хүн (Теодор Рузвельт, Вудро Вильсон, Джимми Картерэй һүүлдэ) болобо.
Зүүлтэ
Категори:АНУ-ай юрэнхылэгшэд Категори:Нобелиин шагналда хүртэгшэд
Америкын эрхэтэнэй дайн
Америкын эрхэтэнэй дайн (1861–1865), мүн эргэнэй дайн Америкын Нэгэдэһэн Уласта гараһан эрхэтэнэй дайн юм. Үмэнын богоолшолгые усадхаагүй 11 можо улас АНУ-һаа һалан тусгаарлажа Америкын Холбооной Улас байгуулһанаа зарлаба. Тэдэ Джефферсон Дэвисээр ударидуулан АНУ-ай холбооной засагай газарда эсэргүү ("Нэгэдэһэн Улас") тулалдаһан болоод холбооной засагай газарые бүхы сүлөөтэ можо уласууд болон хилын богоолшолго бүхы табан можо улас дэмжэжэ байба.
Түүхэ
1860 оной АНУ-ай Юрэнхылэгшын һунгуулида Авраам Линкольноор ударидуулһан Бүгэдэ Найрамдаха Нам богоолшолгые одоо байгаа можо уласуудһаа сааша дэлгэрүүлхэдэ эсэргүү һунгуулиин кампанитай ажалаа үрнүүлһэн. Энэ һунгуулида Бүгэдэ Найрамдаха Нам илаһанай дараа Линкольниие 1861 оной 3-р һарын 4-ндэ албаа хүлеэжэ абахаһаа үмэнэ Үмэнын 7 можо улас Нэгэдэһэн Уласһаа һалаһанаа тунхаглаба. Засагай эрхээ үгэжэ, абалсажа байгаа таланууд хоюулаа энэ һалан тусгаарлалтые Нэгдэһэн Уласта эсэргүү босоһон хэрэг гэжэ үзэбэ.
1861 оной 4-р һарын 12-нд Холбооной сэрэгэй хүсэн Үмэнэ Каролинын Форт Самтер дахи АНУ-ай сэрэгэй бааза руу добтолһоноор дайн эхилбэ. Энэнэй харюуда Линкольн можо улас бүриһөө һайн дурын арми бүридүүлхые уряалаа. Энэ уряалгын харинууд Үмэнын богоолшолго бүхы дүрбэн можо улас һалан тусгаарлаһанаа мэдэгдэбэ. Дайнай эхин үедэ Нэгэдэһэн уласай хүсэн хилын можо уласуудые хиналтадаа абажа, Нэгэдэһэн уласай хориглолтые байгуулха үедэ хоёр тала армяа бүридүүлбэ. 1862 оной 9-р һарада Линкольн богоолшолгоһоо сүлөөлхэ тунхаг гаргаһанаар Урдада богоолшолгые усадхахые дайнай зорилго болгоһон болоод Британишуудые оролсохоһоо түдгэлзэхэдэ хүргэһэн. Холбооной хүсэнэй командовалагша Роберт Ли зүүн зүгтэ байлдаанда илажа байһан болобошье 1863 ондо тэрэнэй хойто зүгтэ хэһэн дабшалта Геттисбургта нисаагдажа, баруун зүгтэ Нэгэдэһэн уласай хүсэн Виксбургын байлдаанаар Миссисипи мүрэниие эзэлэн абажа, Холбооной хүсэниие хоёр хэһэгтэ таһадаба. Удаан хугасаанай турша Нэгэдэһэн улас хүн хүсэн, материал хэрэгсэлээр үлүү хангагдажа байһанай ашаар 1864 ондо Улисс Грант Литэй хүсэнииень бараха байлдаан хэжэ байха үедэ, Нэгэдэһэн уласай генерал Уильям Шерман Джорджи можо уласай Атланта хотые эзэлжэ, далай хүрэтэр давшаба. 1865 оной 4-р һарын 9-нд Ли Аппоматтокс шүүхын байрада Грантда буужа үгэһэнөөр Холбооной хүсэнэй эсэргүүсэл нуран унаба.
Америкын эрхэтэнэй дайн АНУ-ай түүхэдэ хамагай ехэ шуһа урасгаһан дайн болоһон болоод ниитэ 620,000 сэрэг амяа алдажа, тодорхойгүй тооной энгын эрхэтэд алагдаһан юм. Дайнай үрэ дүндэ АНУ-да богоолшолгые усадхажа, Нэгэдэһэн уласые һэргээн байгуулжа, холбооной засагай газарай үүргые бэхэжүүлһэн. Америкын эрхэтэнэй дайнай ниигэм, улас түрэ, эдэй засаг, арһа үнгын асуудал АНУ-ай һэргээн босхолтын үеэ хэлбэрижүүлһэн болоод XXI зуундашье нүлөөлэлөө үзүүлһээр байна.
Гадаада холбооһон
Категори:АНУ-ай түүхэ Категори:Дайнууд
Миссури
Миссури (Missouri) — Америкын Нэгэдэһэн Уласай Дунда Баруун ба Баруун хэһэгэй Ехэ Талада оршодог АНУ-ай можо улас.
Холбооһон
Категори:Америкын Нэгэдэһэн Улас
3 һарын 1
Гурбадугаар һарын 1 — Григориин литын жэлэй 60-дэхи үдэр (үндэр жэлдэ 61-дахи үдэр). Жэлэй эсэс болотор 305 үдэрнүүд үлэжэ байна.
Энэ үдэрэй тэмдэглэлтэ баяр
Категори:Үдэрнүүд
Халдабаригүй бололго
Халдабаригүй бололго — тусхай зүйлнүүдээр үбшэ түрүүлдэг, нюдэндэ харагдахагүй микроорганизмые (нян, вирус, нэгэ эстэн) усадхажа хорогүй болгохо ябадал.
Зүүлтэ
Категори:Арюудхал
3 һарын 28
Гурбадугаар һарын 28 — Григориин литын жэлэй 87-дэхи үдэр (үндэр жэлдэ 88-дахи үдэр). Жэлэй эсэс болотор 278 үдэрнүүд үлэжэ байна.
Эрхэтэнэй дайн
Эрхэтэнэй дайн (эргэнэй дайн) гэжэ нэгэ уласай досоохи зохёон байгуулалтатай бүлэглэлнүүдэй хоорондо гү, али үндэһэтэнүүдэй хоорондын дайн юм. Дайнай зорилгонь оролсогшо талануудынь уласай хэмжээндэ гү, али тодорхой бүһэ нютагта алалгаа тогтоохо, һалан тусгаарлаха гү, али засагай газарай ухаан бодолгые хубилгахада оршоно.
Килиманджаро
Холбооһон
Категори:Галта уула
Эрхэтэнэй дайн
Шухала жэшээ
Шухала эрхэтэнэй дайнууд:
Зүүлтэ
Категори:Дайнууд
3 һарын 2
Гурбадугаар һарын 2 — Григориин литын жэлэй 61-дэхи үдэр (үндэр жэлдэ 62-дахи үдэр). Жэлэй эсэс болотор 304 үдэрнүүд үлэжэ байна.
Энэ үдэрэй тэмдэглэлтэ баяр
Категори:Үдэрнүүд
Үнгэ
Үнгэ гээшэ физиологиин хараанай мэдэрэлгын аргаар үүсхэдэг үзэгдэхэ хүреэгэй сахилгаан-суранзан сасаралай субъектив шэнжэ шанар; алибаа бодос юумэнһөө сасарха, ойхо гэрэлэй долгиной нюдэнээ хүртэхэ һэрэл юм.
Гэрэлэй спектр хүнэй нюдэндэхи гэрэл мэдрэгшэ эстэй харилсажа үйлэшэлэлсэһэнээр үнгэ бии болодог. Үнгэ гэрэлэй эхэ үүсэбэри ба гэрэл туһажа бай объект, материаллиг физикын шэнжэ шанарһаа, ондоогоор хэлэбэл тухайн материалай гэрэл шэнгээлтэ, ойлголто зэргэһээ хамаарна.
Гэрэлые шудалдаг ухааниие хроматика гэжэ нэрлэхэ бии. Энэ шэнжэлхэ эрдэм хүнэй нюдэн ба тархи үнгые мэдэрхэ, материалай үнгэ, урлагийн үнгын онол, үзэгдэхэ гэрэлэй можодохи сахилгаан суранзан сасаралтын физикын шэнжэ шанар зэргые шудална.
Архи
Архи  — 3 %—40 % алкоголь (этанол) агуулдаг ундануудай юрэнхы нэрэ юм. Архиин унданууд шара айрагууд (пиво), дарһанууд болон нэрэмэл архи гурбан ангилалда хубаагдана.
Категори:Спирт Архи Категори:Ундан
Альфред Хичкок
Сэр Альфред Джозеф Хичкок (Sir Alfred Joseph Hitchcock; 1899 оной 8 һарын 13 — 1980 оной 4 һарын 29) — Британиин ба Америкын кинорежиссёр, продюсер, сценари зохёогшо. 1939 он хүрэтэр Ехэ Британида хүдэлмэри хээд, һүүлдэнь АНУ-ру шэлжэжэ хүдэлмэри хэбэ. Хичкогой кино зохёол, бүтээл ехэбшэлэн «триллер» (thrill — «һалганалга») болон «саспенс» (suspense — «хүсэдэл») түрэлтэй холбоотой байгаа. Киногойнь удха һанаань ехэбшэлэн тодорхой бэшэ, нуусалагдамал, үл ойлгогдохо, сэдьхэл һанаанай удхатай байгаа.
Амидаралайнгаа һүүлшын жэлдэ Америкын киногой институдай хүндэтэ шагналда хүртэжэ, II Елизавета хатан хаан тэрэниие рыцарь болгобо.
Холбооһон
Категори:АНУ-гай режиссёрнууд‎
Шуһан
.                                                                      Шуһан  амитанай бэеын шухала үүргэтэй тусхай шэнгэн юм, бүхы бэеын эсые тэжээл ба эдэй солилсооноор хангадаг, бэе махабадай дотуур гүйхэ шэнгэн улаан зүйл. Бэеын эд эсүүдтэ тэжээлэй бодос, хүшэлтүрэгшэ, бусад шаардалгатай бодосуудые хүргэхэ, эсэй бодосой солилсоонһоо илгарһан бүтээгдэхүүниие эсһээ илгаруулха тогтолсоондо хүргэхэ үндэһэн үүргэтэй. Һээр нюруутан амитанай шуһые плазма ба шуһанай эсүүд бүридүүлдэг.
Шуһанай үүргэ
Шуһан олон шухала үүргэ гүйсэдхэхые жагсаабал:
Шуһанай агууламжа, физикын, химиин шэнжэ
Шуһан хүнэй бэеын шэгнүүрэй 8 оршом хубиие эзэлхэ ба ойролсоогоор 1060 кг/м3 нягтатай байдаг. Ниитэ шуһанай 45 хубиие улаан эс, 54.3 хубиие иилдэһэн, 0.7 хубиие сагаан эс эзэлдэг. Зуурамтгай шанартай, Ньютоной буса шэнгэн юм. Шуһанай pH 7.35һаа 7.45-н хоорондо һула шүлтэлиг байдагынь нилээд нарин зурбаһан гэжэ үзэдэг.
Категори:Анатоми Категори:Шуһанай эрьелтэ
Бүреэ
Бүреэ — нэгэ түрэлэй үлеэжэ дуугаргаха хүгжэмэй зэмсэг юм.
Зүүлтэ
Категори:Хүгжэмэй зэмсэгүүд
3 һарын 29
Гурбадугаар һарын 29 — Григориин литын жэлэй 88-дэхи үдэр (үндэр жэлдэ 89-дахи үдэр). Жэлэй эсэс болотор 277 үдэрнүүд үлэжэ байна.
Энэ үдэрэй тэмдэглэлтэ баяр
Категори:Үдэрнүүд
3 һарын 3
Гурбадугаар һарын 3 — Григориин литын жэлэй 62-дэхи үдэр (үндэр жэлдэ 63-дахи үдэр). Жэлэй эсэс болотор 303 үдэрнүүд үлэжэ байна.
Энэ үдэрэй тэмдэглэлтэ баяр
Категори:Үдэрнүүд
Богоолшолго
Богоолшолго гэжэ нэгэ хүн нүгөөгөө (богоолоо) хүсөөр өөрын үмсэ болгон өөрын дуран хүсэлөөр өөрын һонирхолой ёһoop ажаллуулхые хэлэнэ.
Богоолшолго бол алас холын улас оронуудай байгаалиин нөөсэ баялигые болон хүн арадайхинь эрдэм болбосорол, хүсэн хүдэлмэрииень шэмэгшэлэн забшажа ядуу дорой барижа байхада шэглэһэн мүлжэлтын маша нарин бодожо болбосоруулһан, эртэ дээрэ үеһөө нааша олон улас арад түмэнүүд дээрэ туршагдажа далда болбосоронгы болгоһон олон бохир арганууд, бүхэли бүтэн далда системэ юм.