cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Надежда Гармаева
Тэрэ Захааминай аймагай Мэлэ hууринда 1959 ондо түрөө. Закаменск хотын 1-хи дунда һургуули дүүргээ. 1983 ондо М. Горькиин нэрэмжэтэ Литературна институт түгэсхөө. Мэдээжэ уран зохёолшодой Г. Баклановой, Ю. Бондаревой болон А. Прохановой прозын семинарта хабаададаг байгаа. «Буряад үнэн», «Ажалай туг» сонинуудта олон жэлдэ хүдэлөө. Мүнөө «Байгал» сэтгүүлэй харюусалгата секретарь, Буряадай Уран зохёолшодой холбооной правлениин харюусалгата секретарь юм.
Шүлэгүүдынь, рассказуудынь уласай сэтгүүлнүүд, сонинуудта, хамтын согсолборинуудта толилогдодог. Республикын залуу уран зохёолшодой конференцинүүдтэ оло дахин хабаадаа.
Категори:Буряадай уран зохёолшод
Морин хуур
Морин хуурай хайрсагынь тэгшэ дүрбэлжэн хэлбэритэй, гриф дээрээ морин толгойн һиилбэритэй байдаг. Энэ хадаа морин хуурай үндэһэн түхэл болон морин хуур гэһэн нэрынгээ элирэл юм. Морин хуурай абяаниинь мориной инсагаалха гү, али талын һалхин адли байна.
1 һарын 5
Нэгэдүгээр һарын 5 — Григориин литын жэлэй 5-дахи үдэр. Жэлэй эсэс болотор 360 үдэрнүүд (үндэр жэлдэ 361 үдэрнүүд) үлэжэ байна.
Энэ үдэр наһа бараһаниинь
Категори:Үдэрнүүд
Аббасай улас
Аббасай улас гээшэ Араб эзэнтэ гүрэнэй хоёрдохи лалын шажанта халифта улас юм. Аббастан обог 750 оной эхиндэ халифай хаан обог байһан Омейядтаниие унаагажа шэнэ хаан обогые болгобо. 1258 ондо Ехэ Монгол Уласай Багдадые абаһан хүрэтэр эрхэ мэдэлтэй байгаа. Багдадай мүхэһээр Египедтэ зөөжэ шажанай эрхэ мэдэлые барижа ябаа.
Аббас гэһэн нэрэ лүндэншэ Мухаммедэй нагаса аба Аль-Аббас гэһэн нэрэһээ гаралтай юм. Аббастан обогой 37 гэшүүд халифта уласай хаашуул байгаад, нэгэ нэгэндэ таһаралтагүйгөөр залгамжалба. Эзэнтэ гүрэнэй эгээн алдартай халифууд Аль-Мансур ба Харун-аль-Рашид байгаа. Багдадта һүүлшын халиф 1258 ондо Монгол Персиие захирагша Хүлэгү хаанай алаһан Аль-Мустасим байгаа.
Зүүлтэ
Категори:Азиин түүхэ Категори:Африкын түүхэ
Цырен Галанов
Цырен Раднаевич Галанов (1932—2009) — Буряадай уран зохёолшо, ирагуу найрагша.
Тэрэ 1932 ондо Хэжэнгын аймагай Ушхайта нютагта ойн харуулшанай бүлэдэ түрэһэн байна. Уран зохёолшын бага наһан Эсэгэ ороноо хамгаалгын агууехэ дайнтай тохёолдоһон юм. Энэ үеһөө хойшо Цырен Галанов хүндэ хүшэр ажал хүдэлмэриие бэе дээрээ үзэжэ, ямар сэнгээр хилээмэн, эрдэм һургуули олдодог юм гэжэ мэдэхэ болоһон байна. Дайнай үеһөө эхилээд, аха зониие дахажа мал адуулаа, үбһэ, таряа хуряалсаа, үбэлэй һүниин утада хурьга абалсаа.
Цырен Галанов 1958 ондо Москвагай М. Горькиин нэрэмжэтэ Литературна институт амжалтатайгаар дүүргээд, Уласайгаа радиодо олон жэлэй туршада редактораар, Буряадай Уран зохёолшодой холбоондо литературна консультантаар, түрүүлэгшын орлогшоор хүдэлһэн байна.
Бага наһандаа Ц. Галанов А. Шадаевай үльгэр, онтохонуудые, X. Намсараевай «Цыремпил», Ц. Доной «Хиртэһэн һара» гэжэ зохёолнуудые уншажа, түрэһэн дайдадаа, түрэлхи хэлэндээ дуратай болоһон байна.
Энэл үедөө өөрөө шүлэгүүдые бэшэжэ туршадаг болобо. Арбан табан наһатайдаа Цырен Галанов түрүүшынгээ шүлэгые «Залуу наһанай дуун» гэжэ номдо хэблүүлбэ. Удангүй залуу зохёолшо шүлэг бэшэхэеэ болибошье, прозынгоо номууд соо поэзиин халуун охи үлөөһэн байдаг гэжэ тэмдэглэлтэй. Цырен Галановай түрүүшын рассказууд 1957 ондо «Эсэгын хүбүүн» гэжэ нэрэтэйгээр Буряадай номой хэблэлдэ гаргагдаба. 1960 ондо «Харгы» гэжэ хоёрдохи ном гараа. Цырен Галанов хамтадаа хорёод ном ород, буряад хэлэн дээрэ хэблүүлэнхэй. Эдээнэйнь дунда «Хун шубуун» гэжэ 1975 ондо гараһан роман онсо һуури эзэлнэ. Мүн «Рэгзэмаа», «Мүнхэ хабар», «Дулмаадай», «Тайгын эзэн», «Саран-Хүхы» гэжэ мүнөө үеын байдалда зорюулагдаһан повестьнууд Цырен Галановай зохёохы ажалай шатанууд боложо үгэһэн байна. 2002 ондо «Мүнхэ зула» гэһэн шэлэгдэмэл зохёолой ном гараа. Энэ ном соогоо эгээл эрхим зохёолнуудаа бүридхэжэ, үргэн уншагшадтаа дурадхаа.
Цырен Галановай «Түрүүшын саһан», «Эсэгын хүбүүн», «Алирһанай улайха хаһа», «Зүрхэнэй дурасхаал» гэжэ номууд ород хэлэн дээрэ Москвада «Советская Россия», «Современник» гэжэ хэблэлнүүдтэ, мүн Буряадай номой хэблэлдэ гараһан юм. 1966 ондо Буряадай академическэ театрай тайзан дээрэ Цырен Галановай «Жаргал», 1970 ондо «Намарай гурбан үдэр» гэжэ зүжэгүүдынь табигдаһан байна.
Ц. Р. Галанов СССР-эй Уран зохёолшодой холбооной гэшүүн, Буряадай арадай уран зохёолшо, Буряад ба Ород Уласай соёлой габъяата хүдэлмэрилэгшэ, Буряад Уласай Гүрэнэй шангай лауреат, «Хүндэлэлэй тэмдэг» ордентой.
Тэмүр Гомбожапов
Тэмүр Батуевич Гомбожапов — Буряадай уран зохёолшо.
Гуулин
Гуулин — зэд, сайр, туулган гурбые холижо бүрилдүүлһэн шара үнгэтэй түмэр.
Тэмүр Гомбожапов
Тэрэ 1967 ондо Зэдын аймагай Сагаан Нуур тосхондо түрэhэн. Уг гарбалаараа Бэшүүрэй Гутай нютагай юм. Шэбэртын дунда һургуулида hуража ябахадань аба, эжынь 1979 ондо Улаан-Үдэ хото нүүhэн юм. Улаан-Үдын 22-хи дунда һургуули дүүргээд, Зүүн-Сибириин гүрэнэй соёлой болон искусствын академидэ hураа. 1996-99 онуудта Буряадай Уран зохёолшодой холбоондо литературна консультантаар ажаллаа.
Гуулин
Зүүлтэ
Категори:Түмэрлигэй холисо
Тэмүр Гомбожапов
Категори:Буряадай уран зохёолшод
Чингис Гуруев
Чингис Цыренович Гуруев — Буряадай уран зохёолшо.
Тэрэ Хэжэнгын аймагай Хөөрхэ нютагта 1945 ондо түрэhэн. Х. Намсараевай нэрэмжэтэ Хэжэнгын дунда һургуули дүүргээ. Ленинградай Гүрэнэй театрай, хүгжэмэй болон кинематографиин дээдэ һургуули 1969 ондо дүүргээд, Х. Намсараевай нэрэмжэтэ Буряадай гүрэнэй академическэ драмын театрта ажаллаа. 2010 онhоо «Буряад үнэн» хэблэлэй байшангай хэблэлэй таhагта редактораар хүдэлөө.
Ч.Ц. Гуруев Ород Уласай габьяата артист, Буряадай арадай артист юм.
«Харгы» (1975), «Үндэр тэнгэри» (1985), «Хэбэд номхон Хэжэнгэмни» (1995) гэhэн шүлэгүүдэй номуудые хэблүүлэнхэй. Гадна «Алдуу» гэhэн зүжэг түрэл театрайнгаа тайзан дээрэ табюулаа. Чингис Гуруевай үгэ дээрэ мэдээжэ болоhон олон дуунууд зохёогдонхой. 1997 онhоо Ород Уласай Уран зохёолшодой холбооной гэшүүн.
Категори:Буряадай уран зохёолшод
Дунда зуун
Дунда зуун (medium aevum) — эртын түүхые дараахи болон Шэнэ сагай түүхые үмэнэхи дэлхэйн түүхын үе.
Дунда зуунай үзэл баримталал XV—XVI зуунда нэбтэрүүлэгдэһэн байна. Һэргэн мандалтын үеын Италиин гуманистууд Римэй эзэнтэ гүрэнэй уналтаһаа хойшо Һэргэн мандалта хүрэтэр үе Европын соёлой «мунхаг зуун» түүхэ гэжэ үзэдэг байгаа. Италиин гуманист Ф. Бьондо түрүүшын системэтэй Европын Дунда зуунай түүхын танилсуулгые бэшэһэн аад, харин Дунда зуун гэһэн нэрэ томьёонь Келлерэй «Дунда зуунай түүхэ» нэрэтэй номой хэблэлые дараа Европын историографиин ухаанда нэршэнхэй. XVIII зуунда дунда зуунай түүхые шудалдаг түүхын эрдэм ухаанай медевистика гэһэн тусхай һалбари бии болобо.
Мүн үзэхэ
Категори:Түүхэ
Гарма-Доди Дамбаев
Гарма-Доди Дамбаевич Дамбаев (1941-2013) — Буряадай уран зохёолшо юм.
Тэрэ Агын тойрогой Могойтын аймагай Зугаалай нютагта түрэһэн юм. М. Горькын нэрэмжэтэ Москвагай Уран зохёолой дээдэ һургуули дүүргээ. Локомотив-вагон заһабарилгын заводой слесареэр, Соёлой яаманда, «Байгал» сэтгүүлдэ харюусалгата тушаалтай ажаллаа. «Дружба народов», «Байгал», «Байкал», «Морин хуур» сэтгүүлнүүдтэ зохёолнуудынь хэблэгдээ. «Харгы дээрэ» (1971), «Дэлгэр сэдьхэл» (1979), «Намарай һүүлшын үдэрнүүд» (1976), «Гүнсэмаа» (1973), «Эхын уян сэдьхэл» (1988), «Эжын хоёр» (1980), «Эсэгын дуран» (1981), «Харгымнай эхин» (2006) гэһэн рассказууд болон туужануудайнь номууд буряад болон ород хэлэн дээрэ барлагдаа.
«Гүнсэмаа» гэжэ туужыень Е. Имбовец ород хэлэн дээрэ оршуулжа, тэрэнь 1979 ондо «Роман-газета» гэһэн сэтгүүлдэ, 1988 ондо Москвада амяараа ном болгогдожо хэблэгдээ һэн.
1979 онһоо СССР-эй Уран зохёолшодой холбооной гэшүүн.
Категори:Буряадай уран зохёолшод
4 һарын 27
Дүрбэдүгээр һарын 27 — Григориин литын жэлэй 117-дэхи үдэр (үндэр жэлдэ 118-дахи үдэр). Жэлэй эсэс болотор 248 үдэрнүүд үлэжэ байна.
Энэ үдэрэй тэмдэглэлтэ баяр
Категори:Үдэрнүүд
Урда Осети
Урда Осети, албан ёһоор Бүгэдэ Найрамдаха Урда Осети Улас – Алани улас, болбол Урда Кавказ дахи һалаһан улас юм.
Зүүлтэ
Категори:Гүржиин Автономито Бүгэдэ Найрамдаха Улас Категори:Гүржидэхи Сепаратизм * Категори:ЗХУ-ай удаахи улас Категори:Урда Кавказ Категори:Оросой ирредентизм Категори:Ород хэлээр хэлэлсэдэг уласууд ба газар нютагууд Категори:Баруун Азиин уласууд Категори:Зүүн Европын уласууд Категори:Трансконтинентальна улас Категори:1991 ондо байгуулагдаhан улас ба газар нютаг Категори:1991 ондо Гүржидэ байгуулагдаhан Категори:1991 ондо Азида байгуулагдаhан Категори:1991 ондо Европодо байгуулагдаhан Категори:Далайда гаралгагүй уласууд Категори:Дутуу хүлеэн зүбшөөрэгдэһэн улас Категори:Хүлдөөһэн конфликтын бүһэ
Дели
Дели (दिल्ली, Delhi), Джамна мүрэнэй эрьедэ оршодог Энэдхэгэй ниислэл хото болон холбооной нютаг дэбисхэр зэргэтэй Үндэһэтэнэй ниислэлэй тойрог. 11 008 мянган гаран хүн ажа һууна (2011). Тээбэриин уулзабари; Индира Ганди нэрэмжэтэ улас хоорондын ниидэхэ онгосын буудалтай. Янза бүриин хүнгэн, химиин, шэл-керамикын, хүнэһэнэй, барилгын, полиграфиин ажаүйлэдбэри; металл эдлэл үйлэдбэри ба машина бүтээлгэ. Уран һайхан дархалал. Хоёр дээдэ һургуулинууд. Энэдхэгэй үндэһэтэнэй музей, Үндэһэтэнэй оршон үеын уралигай галерей, Үндэһэтэн хоорондын хүүхэлдэйн музей; Махатма Ганди, Джавахарлал Неругай дурасхал музей.
Эртын үедэ Индрапрастха гэжэ нэрэтэй байгаа. 1206 онһоо Делиин султанта уласай, 1526 онһоо Ехэ Могол Уласай ниислэл. 1803 ондо англишуудай эзэмдэһэн. 1911-1947 оной хоорондо Британиин Энэдхэгэй ниислэл хото.
Түмэр багана (V зуунай эхин), Кутб Минар минарет самхаг, хаанай ордонтой ба лалын сүмэтэй Лал-Кила бэхилэлтэ (Улаан форт, XVII зуун) гэхэ мэтэ.
Түүхэ
Дели дунда зуунай үедэ Энэдхэгэй хэдэн эзэнтэ уласай ниислэл боложо байһан болон баруун-хойто Энэдхэг болон Инд-Гангын тала газарай хоорондохи худалдаанай эртын замые дахан байрладаг нэгэ томо хото юм байгаа. Энэ хотодо эртын болон дунда зуунай үетэй холбоотой түүхын хүшөө дурасхал, археологиин олдобори, үлэгдэл олон бии. Моголой эзэн хаан Шахжахан мүнөөнэй "Хуушан Дели" гэһэн хотые байгуулһаниинь 1649-1857 ондо Моголой эзэнтэ гүрэнэй ниислэл боложо байба.
Британиин Зүүн Энэдхэгэй Компани XVIII-XIX зууны үед Энэдхэгэй ехэ хэһэгые хиналтадаа оруулжа, тус компани болон Британиин Энэдхэгэй ударидалга доро Калькутта хотые ниислэл болгобо. Британиин V Георг 1911 ондо ниислэлые Дели руу бусаан нүүлгэжэ, Шэнэ Дели гэжэ нэрэтэй шэнэ хото байгуулхаар болоһоноо зарлаха болотор Калькутта ниислэлэй үүргэ гүйсэдхэбэ. 1947 ондо Энэдхэг Британиин ноёрхолһоо бэеэ дааһан болоһоной һүүлдэ Шэнэ Дели Энэдхэгэй ниислэл болон засаг захиргаанай түб болоһон. Шэнэ Делидэ холбооной засагай газарай гол гол байранууд, энэнь дотор Энэдхэгэй парламент байрлаха болоһон.
Зүүлтэ
Категори:Энэдхэгэй хотонууд Категори:Азиин ниислэлнүүд
Техас
Техас (Texas) — Америкын Нэгэдэһэн Уласай Түб Урда хэһэгтэ оршодог АНУ-ай можо улас болоод Үншэн одоной можо улас гэжэ нэрэтэй. Ниислэлынь Остин хото. Техас нютаг дэбисхэр, хүн зоноороо АНУ-ай можо уласууд дундаа хоёрто ородог. Ниитэ 696,241 км2 нютаг дэбисхэртэй, 23.9 сая хүн зонтой. можо уласай эгээн томо хотонь Хьюстон. Даллас-Форт Вөрт-Арлингтон Техасын эгээн томо метрополитан бүһэ болоод АНУ-да дүрбэдэ ородог.
Дурна зүгһөө баруун зүгтэ аялхада Техасай газар ороной байдал Гүн Урдаһаа Баруун Урдын сүл болон аажуухан хубирха болоод нараһан ойһоо эхилээд сарсан заримдаг ой, тала нютаг, тэгһэнээ эсэстэнь Биг Бэндын сүл гаража ерэнэ. Техасай энэ үргэн уудам тала нютагһаа «Техаста юм бүхэн томо байдаг» гэһэн хэлэсэ үгэ гаража ерэһэн. Удаан хугасаанда Америкын үхэрэй ажахын түб боложо ерэһэн түүхээрээ Техас дэлхэйн ехэхэн хэһэгтэ ковбойн дүрэ түрэхөөр танигдадаг бэлэй.
Техас түүхэ, соёлой хубида Америкын Урдын ойро холбоотой. Гэхыдээ Испани, Мексикын харьяанда байһан түүхэтэй тула Техасые Баруун Урдын можо улас гэжэ ангилжа баһа болоно. Оршон һуугшадынь эдэ ангилалые хүлеэн зүбшөөрхын зэргэсээ олон хүн тусгаар Техасай онсо сарай бүһын шошгонуудһаа дээгүүр табигдаха ёһотой гэжэ үзэдэг.
Испани Техасые эзэмшэһэн түрүүшын Европын улас болоһон. Дараань 1836 ондо тусгаар тогтониһон Бүгэдэ Найрамдаха Техас Улас байгуулагдаха хүрэтэр тус газар нютаг Мексикын бүрилдэхүүндэ бэлэй. 1845 ондо тус улас АНУ-ай 28-дахи можо улас болоод нэгэдэжэ оробо. Техас иимэ АНУ-да нэгэдэһэниинь 1846 ондо Мексика-Америкын дайн дэгдэхэдэ хүргэһэн үйлэ ябадалай нэгэ байһан болоод уламаар Америкын эрхэтэнэй дайн дэгдэхэдэ хүрэһэн юм.
1900-аад оной үедэ тус можо уласта газарай тоһон элирһэнээр эдэй засагынь огсом ехэдхэһэн ажа. Тэрэнһээ хойшо Техасай эдэй засаг олон һалбари шэглэлээр хүгжэһэн. Техас үндэр технологи, био анагааха ухаанай шудалга, дээдэ болбосоролой томохон бааза һуури болон хүгжэһөөр байгаа бэлэй. Техас можо уласай ниитэ бүтээгдэхүүнөөр АНУ-да хоёрдохидо ородог.
Холбооһон
Категори:Америкын Нэгэдэһэн Улас
1 һарын 6
Нэгэдүгээр һарын 6 — Григориин литын жэлэй 6-дахи үдэр. Жэлэй эсэс болотор 359 үдэрнүүд (үндэр жэлдэ 360 үдэрнүүд) үлэжэ байна.
Энэ үдэр наһа бараһаниинь
Категори:Үдэрнүүд
Самгарди хэлэн
Самгарди хэлэн (, samskrtā, "сайтар найруулсан хэл" ), мүн санскрит хэлэн - Энэдхэг-Европын хэлнэй изагуурай Энэдхэг хэлэнэй бүлэгтэ багтаха хэлэн болон мүхэһэн хэлэнүүдэй тоондо ородог юм. Энэдхэгэй эртын удха зохёолой хэлэн болоод мүн шажанай ном судар зэргэнь санскрит хэлээр бэшэгдэһэн бэлэй. Энэдхэгэй ехэнхи хэлэнүүдынь санскрит хэлэн дээрэ һуурилан, түүхын үйлэ ябасада олон үндэһэтэнэй хэлэнүүдые бии болгоһон, нүлөөһэн байна.
Зүүлтэ
Категори:Хэлэнүүд
4 һарын 28
Дүрбэдүгээр һарын 28 — Григориин литын жэлэй 118-дэхи үдэр (үндэр жэлдэ 119-дахи үдэр). Жэлэй эсэс болотор 247 үдэрнүүд үлэжэ байна.
Энэ үдэрэй тэмдэглэлтэ баяр
Категори:Үдэрнүүд
Чарльз Диккенс
Чарльз Диккенс (Charles Dickens; 1812 оной 2 һарын 7 — 1870 оной 6 һарын 9) Англиин шүүмжэлэнги реализмын эгээн томо түлөөлэгшэ болон ниигэмэй һэдэбтэ олон романаараа дэлхэйдэ алдар суутай зохёолшо юм.
Намтар
Уһан боомтын доодо албанай түшэмэлэй хүбүүн Диккенс бага балшар наһанһаа дутагдаха гашагдахын зоблон амалуулжа, эсэгэнь үри түлэбэриһөө боложо шорондо ороһон тула арбан наһатайһаа хара боро ажал хэн ябаһанаа һүүлдээ һониной сурбалжалагша, Англиин парламентда бэшээшээр ажалжа хүдэлһэниинь тэрэнэй хубида нэгэ ёһоной ехэ һургуули боложо, хожомонь зохёолшо болоходонь нүлөөлһэн байна. Тэрэнэй үзэл бодол түлэбшэхэдэ Англида гараһан чартистуудай хүдэлөөн, 1840-өөд оной Европо дахиные хамарһан сүлөөлхэ хүдэлөөн эергэ нүлөө үзүүлбэ. Диккенс һонин хэблэлэй газар ажаллажа байха үедөө Лондон хотын үгытэй ядуу хороололойхинай ажа байдалые дүрсэлһэн хэд хэдэн найруулал бэшэһэнээ Боз гэдэг хуурмаг нэрээр «Бозой найруулалнууд» (Sketches by Boz, 1836) нэрэтэйгээр ниитэлүүлһэн байна. Энэ номдоо Англида баян хооһоной илгаа заае хэтэрхэй гүнзэгыржэ, ядуу хүн хүнэй тоонһоо хаһагдахада хүрээд байһаниие харууһан бэшэһэн байдаг. Хүнүүд тухай бодол найруулалда «Лондон хотынхин хүнжй амида ябаха, үхэхэ хоёрые огто тоохоо болиһониинь гайхамаар. Хүниинь хүнөө үрэбдэхэ, хайралха, дайсагнахын алиньшье алга. Хүн үхөөл гэхэдэ тэрэ хүн одоо мартагдаа гэжэ хэлэхэшье арга алга. Ушарынь, тэрэ хүниие амидадань баһа хэншье дурадаггүй байһан юмшни» гэжэ бэшэһэн байна. Хүн гэдэг эрхэм нэрэ түрэ удха ушараа алдаһанда харюуһан халаглаха сэдьхэлээ элидхэһэн энэ үгэ Диккенсын уран бүтээлэй юрэнхы агуулгые тодорхойлдог юм.
Уран бүтээл
Тэрэнэй түрүүшын томохон бүтээлынь «Пиквигэй клубай өөд болохын үмэнэхи тэмдэглэл» (The Posthumous Papers of the Pickwick Club, 1837) гээх наргяантай шог роман юм. Энэнэй араһаа «Оливер Твистын адал ябадал» (The Adventures of Oliver Twist, 1838), Николас Никльбиин амидарал ба адал ябадал (The Life and Adventures of Nicholas Nickleby, 1839), «Мартин Чезлвит» (1844) зэргэ этэгэд адал ябадалай тухай үгүүлһэн роман, ниигэмэй асуудалнуудые хурсадхан үзүүлһэн «Домби хүбүүн хоёр» (Dombey and Son, 1848), «Хүйтэн байшан» (Bleak House, 1853), «Харьяд үе» (Hard Times, 1854), «Багахан Доррит» (Little Dorrit, 1857), гэмтэ хэрэг мүрдэгшын тухай зохёолой элемент оролсоһон «Ехэ горидолго» (Great Expectations, 1861), «Бидэнэй сүмыниинь нүхэр» (Our Mutual Friend, 1865) зэргэ ниигэм-сэдьхэхын романууд, «Хуушанай эд юумэнэй дэлгүүр» (The Old Curiosity Shop, 1841), «Рождествын дуу» (A Christmas Carol, 1843-1846) зэргэ һургамжын шанартай сентиментал роман, «Барнаби Радж» (Barnaby Rudge: A Tale of the Riots of Eighty, 1841]]), «Хоёр хото тухай хөөрөөн» (A Tale of Two Cities, 1859) түүхын роман, «Дэвид Коперфильд» (David Copperfield, 1850) хүмүүжэлэй романиинь субаран гараһан байна.
Диккенс уран бүтээлэйхи гушаад жэлдэ арбан табан роман, хэд хэдэн хөөрөөн, зүжэг, найруулалай ба үгүүлгын түүбэри (жэшээнь, «Америкэдэ аялһан тухай Америкын тэмдэглэлнүүд») зэргые бэшэһэн болоод баһа «Гэрэй үгэнүүд» (Household Words, 1850–1859), «Бүтэн жэл» (All the Year Round, 1858–1870) гэхэ удха зохёол, уран һайханай хоёр сэтгүүл эрхэлэн гаргажа байга. Диккенс баһа зүжэглэхэ ехэ абьяастай хүн байһан тула һонирхогшодой театруудта тогтомол оролсон тогложо, забһар сүлөөдэнь өөрынгөө зохёолһоо зүжэглэн уншадаг байһан ажа. Диккенс уран бүтээлэйхи һүүлшын табан жэлдэ гадаадын улас орнуудта уригдан ошожо, зохёолһоо уншдаг байһан болоод һүүлдээ хүнды үбшэн туһаһанай уламһаа хамагай һүүлшынхи томохон бүтээл болохо «Эдвин Друдай нюуса» (The Mystery of Edwin Drood) романаа дүнгэжэ оруулаад дууһагажа амжалтагүй 1870 ондо наһан өөд болоһон байна. Диккенсын саг үеынхи гол гол хэрэг ябадалые "хуушан Англи" уламжалалаар уран элэглэл, хошогнол, заримдаа бүри энгүүн шог, югөөдэл оруулан үнэн зүб дүрсэлжэ, бурангы ябадал, олохо эдихын шунал, хүшэрхылэл, шүүхэ хуралай булхайе уудалан элшэлжэ, ниигэмэй доодо нюрууда байһан жэрэй олониие үмгөөлжэ хамгаалһан зохёол бүтээлынь Англиин уран зохёолой түүхэдэ нэгэн шухала үе болон үлэһэн юм.
Холбооһон
Категори:Ехэ Британиин зохёолшод
The Carpenters
Карпентерз ( англяар The Carpenters) — Америкынин Дауни хотынхид Ричард Карпентер, Карен Карпентер дүрбэнһөө 1968 ондо бүрилдэхүүнтэй анха байгуулагдаба.
Категори:Хүгжэмэй хамталигууд
Эржэн
Эржэн али тана — үнгэеэ хубилган ялаганадаг, шулуулиг хатуу сагаан бодос юм. Эржэнээр шагта болон тобшо хэдэг.
Тана гэдэгынь субадай хисаае үнгэлжэ гоёл шэмэглэлэй зорюулалтаар бэлэдхэһэные хэлэдэг болоод Монголшуудай дунда юһэн эрдэниин нэгэ гэжэ тоосогдодог. Эхэнэр гоёл шэмэглэл болон ноёд изагууртануудай хэргэм зэрэгые элидхэһэн хубасаһанай тэмдэг болгон ашагладаг байһан. Ойрохи Дурнадын оронууд, Иран, Энэдхэг зэрэг газарта Лалын шажанай мечеть, хаад ноёдой ордон харша зэрэг байшин барилгын хана, хаалганд шэгэдхэн шэмэглэл болгон ашагладаг. Мүнөөшье таные гоёл шэмэглэлдэ шэгэдхээ болгон үргэнөөр ашаглаһаар байна.
Зүүлтэ
Категори:Эрдэни шулуун
1 һарын 7
Нэгэдүгээр һарын 7 — Григориин литын жэлэй 7-дохи үдэр. Жэлэй эсэс болотор 358 үдэрнүүд (үндэр жэлдэ 359 үдэрнүүд) үлэжэ байна.
Энэ үдэртэ тэмдэглэдэг баяр
Категори:Үдэрнүүд
4 һарын 29
Дүрбэдүгээр һарын 29 — Григориин литын жэлэй 119-дэхи үдэр (үндэр жэлдэ 120-дахи үдэр). Жэлэй эсэс болотор 246 үдэрнүүд үлэжэ байна.
Энэ үдэрэй тэмдэглэлтэ баяр
Категори:Үдэрнүүд
Миа Мейсон
Миа Мейсон (англ. Mya Mason, 11 һарын 4 1984, Денвер, Америкын Нэгэдэһэн Улас) — Америкын порнозүжэгшэ.
Ирландын Туг
Ирландын үндэһэнэй Туг (bratach na hÉireann), Ирландта ходо 'триколор' нэрэтэй (an trídhathach) ба бусад газар Ирландын Триколор, болбол Бүгэдэ Найрамдаха Ирланд Улас ай үндэһэнэй туг юм. Туг нь өөрөө вертикальна ногоон (үргүүртэ), сагаан ба шара улаан үнгын триколор юм. Тугай пропорци нь 1:2 юм (ондоогоор хэлэхэдэ, горизонтальна ниидээндэ, туг нь үргэнөөһөө хоёр дахин үндэр).
Холбоо
Категори:Ирланд Уласай Үндэһэнэй тэмдэгнүүд Ирланд, Бүгэдэ Найрамдаха  Ирланд Категори:1922 ондо Ирландта байгуулагдаһан
Цэрэн-Доржо Дамдинжапов
Цэрэн-Доржо Жана-Бадараевич Дамдинжапов (1911-1980) Буряадай уран зохёолшо, прозаик, публицист юм.
Георгий Дашабылов
Георгий Цыренович Дашабылов (1938-1993) — Буряадай уран зохёолшо, прозаик, драматург,оршуулагша, сэтгүүлшэ юм.
Цэрэн-Доржо Дамдинжапов
Тэрэ Хэжэнгын аймагай Хара-Шугы һууринда малшадай бүлэдэ түрэһэн юм.
Георгий Дашабылов
Тэрэ 1938 ондо Хэжэнгын аймагай Ушхайта нютагта түрэhэн. 1956 ондо дунда һургуулияа дүүргээд, Туркмениин Памир хадада хилын харуулда сэрэгэй алба гараа. Доржо Банзаровай нэрэмжэтэ Буряадай гүрэнэй багшанарай дээдэ һургуулида hураа, удаань КПСС-эй ЦК-гай дэргэдэхи Намай дээдэ һургули дүүргээ. «Буряад үнэн» сониндо соёлой болон һургуулинуудай таhагта хүдэлөө. Удаань «Байгал» сэтгүүлдэ ажаллаа. Бэрхэ журналист байхын хажуугаар уран зохёолой эмхидхэлгын ажалда тон дүршэлтэй, бэрхэ хинагша байгаа.
Түрүүшынгээ «Хабарай бэшэгүүд» гэhэн номhоо бэлигтэй поэдүүдэй тоодо ороhон юм. «Ногоон тужа» (1969), «Суутайн сагаан хулагшан» (1971), «Нютагай hэбшээн» (1972), «Хэжэнгэ» (1972), «Мүнгэн хутага», «Түрүүшын бороо» (1984), «Барадий Мунгонов уран зохёолшо тухай ном» (1984), «Зунай үдэшэ» (1988) гэhэн шүлэгүүдэйнь номууд поэдэй замай үндэр шатада гараhыень гэршэлнэ.
Цэрэн-Доржо Дамдинжапов
1928 ондо Хёлго станцида долоон жэлэй һургуули дүүргээд, ажаллажа эхилһэн юм. Хүдөөгэй дэлгүүрые даагшаар хүдэлөө, соёл-гэгээрэлэй, комсомолой хүдэлмэридэ ябалсаа, сониндо бэшэжэ эхилһэн. Комвуз дүүргэһэнэйнь удаа «Буряад-Монголой комсомолец», «Буряад-Монголой үнэн» сониной редакцинуудта, ПВЗ-гэй комсомолой завкомдо, ВЛКСМ-эй Улаан-Үдын горкомдо хүдэлжэ байхадань, Монголой Арадай Республикада хүдэлхыень эльгээһэн юм.
Георгий Дашабылов
Үхибүүдтэ зорюулhан зохёолнуудынь поэдэй онсо бэлигые элишэлнэ. «Дугы» (1975), «Үглөөгүүр» (1992), тиихэдэ рассказууд болон туужануудай «Гараса дээрэ» (1982), «Эртын жэргэмэл» (1974), «Тэрэ хабарай ургынууд» (1998) бэлигэйнь улам гүнзэгы болоhыень харуулна.
Г.Дашабыловай олон шүлэгүүдынь дуунууд болонхой. 2008 ондо мэдээжэ композитор Базар Цырендашиевтай бэшэhэн «Буряад хэлэмни» гэжэ дуун «Буряад ороной эрхим дуунай» мүрысөөнэй Гран-при шагналда хүртөө бэлэй. Бэлигтэй композитор Анатолий Андреевтай бэшэhэн «Хэжэнгэ» гэhэн дууниинь Хэжэнгэ нютагай магтаал —дуун болонхой. 2013 ондо «Мүшэтэ огторгой» гэжэ ном ород ба буряад хэлэн дээрэ хэблэлhээ гараа. Тоонто нютаг Бургаастай, Хэжэнгэ ба бага наhанай нүхэдыень мүнхэлэн бэшэhэн толилогдоогүй зохёолнуудынь эндэ ороо.
Цэрэн-Доржо Дамдинжапов
Буряадтаа бусажа ерээд, «Буряад-Монголой үнэн» сониной редактораар, КПСС-эй обкомой таһагые даагшын орлогшоор, Уран зохёолшодой холбооной харюусалгата секретаряар, Буряадай номой хэблэлэй захиралаар, «Правда» сониной сурбагжалагшаар, Буряад Уласай соёлой сайдаар, Буряадай АССР-эй Яамануудай Зүблэлэй дэргэдэхи хэблэлдэ Гүрэнэй Нюуса хамгаалха Захиргаан ноёноор ажаллаһан байна.
Майдари
Майдари (, maitreya,, ) — ерээдүй галабта эрьехэ Будда бурхан юм. .
Цэрэн-Доржо Дамдинжапов
Ц.-Ж. Дамдинжапов түрүүшээр очерк, рассказуудые бэшэжэ эхилээд, повестьнуудта ороһон юм. Тэрэнэй гуурһан дороһоо «Ажал тухай үгэ» (1954), «Ажал гээшэ жаргал» (1958), «Алтан бэһэлиг» (1960), «Сэхыень хөөрэлдэе» (1961), «Хара ба сагаан» (1962), Амисхаал (1963), «Бадма Бата хоёр» (1971), «Ахын хуби заяан» (1973) гараһан. «Ажабайдалай таабаринууд», «Нүхэд тухай дурдалга» гэжэ номуудые бэшээ.
Георгий Дашабылов
Категори:Буряадай уран зохёолшод
Цэрэн-Доржо Дамдинжапов
«Хүндэлэлэй тэмдэг», Монголой «Алтан гадаһан» гэжэ орденуудаар, совет болон монгол олон медаль, грамотануудаар шагнагданхай. Буряадай АССР-эй соёлой габьяата хүдэлмэрилэгшэ гэһэн хүндэтэ нэрэ зэргэтэй. СССР-эй Уран зохёолшодой холбооной гэшүүн ябаа.
Категори:Буряадай уран зохёолшод
Майдари
Категори:Буддын шажан
1 һарын 8
Нэгэдүгээр һарын 8 — Григориин литын жэлэй 8-дахи үдэр. Жэлэй эсэс болотор 357 үдэрнүүд (үндэр жэлдэ 358 үдэрнүүд) үлэжэ байна.
Энэ үдэртэ тэмдэглэдэг баяр
Категори:Үдэрнүүд
Лейси Дюваль
Лейси Дюваль (англ. Lacey Duvalle, 4 һарын 5 1982, Вашингтон (Колумби тойрог), Америкын Нэгэдэһэн Улас) — Америкын порнозүжэгшэ.
Холбооһон
Категори:Порнозүжэгшэд
Урда Дакота
Урда Дакота (South Dakota) — Америкын Нэгэдэһэн Уласай Дунда Баруун бүһэдэ оршодог АНУ-ай можо улас. Энэ можо уласые Лакота, Дакота (Сиу) гэһэн унаган америкынхидай омогой нэрээр нэрлэбэ. Урда Дакота 1889 оной арбаннэгэдүгээр һарын 2-ндо Холбоондо нэгэдэһэн. (Хойто Дакота зэргэ нэгэдэһэн.) можо уласай түбдэ оршохо Пьер хото можо уласай ниислэл болоод 150000 хүн зонтой Сиу-Фоллз можо уласайхи эгээн томо хото юм.
АНУ-ай түб хойто хэһэгтэ оршохо Урда Дакота Миссури голоор ниигэм, эдэй засагай хубида бэе бэеһээн илгаатай хоёр хэһэг болон хубаагдадаг. Оршон һуугшад эдэ хэһэгые баруун гол, зүүн гол гэжэ нэрлэдэг. Можо уласай зүүн хэһэгэй үржэл шэмтэй хүрһэндэ янза бүриин үрэ таряа тарижа ургуулдаг бол баруун таладань мал ажахы зонхилһон хүдөө ажахытай юм. Можо уласай баруун урда хэһэгтэ намхан, нарһаар хушагдаһан Блэк Хиллз нюрган оршоно. Унаган америкынхидай хубида онгон шүтээн болоһон, можо уласай аялал туризмын гол талбари Блэк Хиллзтэ Рашмор уула байдаг бэлэй. Рашмор уула можо уласай эгээн алдартай газар болон Урда Дакотын бэлэг тэмдэг юм.
Хүдөө ажахы, хүдөөгэй амидаралай хэб маяг зонхилһон уламжалалтай Урда Дакота оршон һуугшадые өөртөө татаха буюу барижа байхын тулада эдэй засагаа олон һалбаряар хүгжүүлхые түүмэлхэ болоо. Тус можо улас одоошье гэһэн юрэнхыдөө хүдөөгэй шэнжэтэй болоод АНУ-да хүн зоной нягташалаар эгээн доогуурта тоосогдодог. Арадшалһан Намай хэд хэдэн нэртэй сенатчид Урда Дакотаг холбооны түвшинд төлөөлдөг боловч можо уласай засагай газарт Бүгэдэ Найрамдаха Нам зонхилдог ба һүүлшын арбан юрэнхылэгшын һунгуулида бүгэдэ найрамдахашууд Урда Дакотада олонхиин һанал абаа һэн.
Холбооһон
Категори:Америкын Нэгэдэһэн Улас
Руаль Амундсен
Руаль Энгельбрегт Гравнинг Амундсен (Roald Engelbregt Gravning Amundsen; 16.7.1872 ‒ 18.6.1928), Норвегиин туйлые аялагша ба шудалааша. Борге хотодо, Вервен онгосын буудалай эзэнэй капитанай бүлэдэ түрэһэн. 1890‒92 оной хоорондо анагааха ухаанай тэнхимдэ Христианиин дээдэ һургуулида һураба. 1894 онһоо 1899 он хүрэтэр матрос ба штурманаар янза бүриин онгосодо ажаллажа далайгаар ябаба. 1903 онһоо эхилээд үргэн нэрэ алдарые олоһон хэдэн экспедициие хэбэ. Түрүүшынхиеэ (1903‒06) «Йоа» жаахан загаһа агнууриин онгосоор Баруун-хойто хоолойгоор Зүүнһээ Баруун зүг руу Гренландиһаа Аляска хүрэтэр аялжа ябаа. «Фрам» нэрэтэй онгосоор Амундсен Антарктикада хүрэбэ; Халимай буланда газардажа 1911 оной 12 һарын 14‒16 үдэрдэ нохой унаад Урда туйлые хүрөө һэн. Антарктикаһаа бусажа ерэһэнэй һүүлдэ, Амундсен Евразиин хойто эрьеэ дахажа Фритьоф Нансенай Хойто мүльһэн далайе гаталхаяа дабтаха һанаатай байгаа. 1918 оной зунда тэрэнэй экспедици «Мод» онгосоор Норвегиһээ гаража 1920 ондо Берингын хоолойе хүрөө. Хэдэн жэлэй дотор Амундсен Хойто туйлда ниидэхын түлөө мүнгөө суглуулан бэлдэжэ байгаа. 1926 ондо «Норвеги» дирижабльтай Шпицберген ‒ Хойто туйл ‒ Аляска гэһэн замаар түрүүшын трансарктикын ниидэлгые толгойлбо: 1928 ондо «Итали» дирижабльтай Хойто мүльһэн далайда эбдэрһэн Умберто Нобилегэй экспедицидэ туһалхаяа 6 һарын 18-да «Латам» гидросамолёдоор ябаһан Амундсен экипажтай хосорбо.
Амундсенэй нэрэмжэтэй тэнгис, уула, Антарктидада байдаг Амундсен-Скотт нэрэтэй Америкын эрдэм ухаанай станци болон Хойто мүльһэн далайн булан ба хонхор бии.
Намтар
Джон Франклинай хэжэ шадаагүйе тэрэ хэхые зориһон болон Амундсен Гренланд, Аляскаар дамжан Номгон далайда гараха гарасые нээхээр шиидэбэ. Энэ аялалдаа 3 жэл бэлдэһэн байна. Аялалайнгаа багые бүридүүлхэдээ тэрэ 30-һаа дээшэ наһанай, туршалгатай хүнүүдые һунгаһан болон тэдэ ехэ зүйл мэдэдэг, шададаг байгаа. Тэрэ өөрын экспедициеэ ударидан 1903-1906 оной хоорондо Гренланд болон Аляскаар шудалгаанай аялал хэбэ. Хойто Америкын баруун эрьеэр хүбэжэ Гренландын баруун талаар һэлиһээр Амундсен Канадын хойто хэһэгтэ хүрөө. Тэндэһээ Канадын хойто хэһэгтэ оршохо Барроугай хоолой, Пилиин хоолойгоор гаталан Джон Франклинай баруун талаарынь тойроһон алдаае дабталгүйгөөр Кинг-Уильямай аралай зүүн талаар тойробо. Сааша тэрэ Симпсоной хоолойгоор гаталан Номгон далайда гараһан юм. Амундсен дэлхэйн түүхэдэ Хойто Америкын хойто хэһэгээр Атлантын далайһаа Номгон далай руу ороһон түрүүшын хүн болоһон юм.
Зүүлтэ
Категори:Норвегиин далайгаар ябагшад
Венэ
Венэ (Wien, Вена) — Австриин ниислэл болоод Австриин юһэн можын нэгэниинь юм. Венэнь Австриин хамагай томо хото болоод 1.9 үлүү хүн зонтой (метрополи газар нютагай хүн зониинь 2.3 сая). Мүн тэрэнэй соёлой, эдэй засагай ба улас түрын түб юм. Хүн зоноороо Европын холбоондо арбада ородог хото болоод 2008 оной байдалаар амидаралай шанараараа хоёрто ороһон байна (Mercer Human Resource Consulting-н тоосоо). Венэдэ НҮБ, ОПЕК зэргэ олон уласай томохон байгуулалгануудай түбүүд оршодог. Венэнь Австриин хамагай зүүн захад оршохо ба Чехи, Словаки, Унгар уласуудтай хилэ залгана. 2001 ондо хотын түбыень ЮНЕСКО Дэлхэйн үбэдэ оруулһан болоод Economist Intelligence Unit-н 127 хотые оролсуулһан амидаралай шанарай судалгаагаар Ванкувер хототой энэ зэргэсэжэ, жагсаалтые тэргүүлһэн байна.
Газар нютаг
Категори:Австри Категори:Европын ниислэлнүүд Категори:Саятан хото
Урда Каролина
Урда Каролина (South Carolina) — Америкын Нэгэдэһэн Уласай Урда бүһэдэ оршодог Урда Каролина 1788 оной дүрбэдүгээр һарын 23-нда Холбоондо нэгэдэһэн. Можо уласай ниислэл 130 591 хүн зонтой Колумби хото можо уласай ниислэл болоод можо уласайхи эгээн томо хото юм.
Холбооһон
Категори:Америкын Нэгэдэһэн Улас
Сурабая
Сурабая ( индонезеэр Surabaya) — хүн зоной тоогоороо Индонезиин хоёрдохи томо хото, Зүүн Ява можын засаг захиргаанай түб. Эгээн шухала портнуудай нэгэ, шухала эдэй засагай ба инфраструктурын түб. Ява аралай зүүн талын хойто эрьедэ, Мас мүрэнэй (Брантас мүрэнэй тохой) хүбөөндэ, Мадура гэһэн хоолойн эрьедэ байрлана.
Шухала тээбэриин уулзабари. Паромоор Мадура аралтай холбоотой. Түмэр болбосоролго, машина бүтээлгэ (энэ тоодо онгосо бүтээхэ гащар, автомашина гэхэ мэтэ). Газар тоһоной химиин ажаүйлэдбэри. Уламжалалта дархалалга (батик, модоор һиилэлгэ гэхэ мэтэ). Хүнэһэнэй, нэхэмэлэй, арһанай-гуталай, модо болбосоруулха, шэлэй болон цементын ажаүйлэдбэри. Ехэ һургуулитай ба музейтэй.
Хүн зон
2008 оной эсэсэй байдалаар Сурабая 3,3 сая хүн шахуу ажаһуугшадтай. Хотынхидой 80 % оршом — яваншууд, 7 % шахуу мадуршууд ба хитадууд, Индонезиин бусад яһатад баһал ажаһууна. Сурабаягайхидай 90 % үлүү — лалын шажантад. Христосой шажантад (католигууд ба протестантууд), буддын шажантад (олонхидоо хитадуудай дунда), индуистууд. Сурабаядахи Индонезиин ганса нэгэ синагога сүмэ байдагшье һаа, мүнөө үедэ тус хотодо миин нэгэ хэды иудаистууд ажаһууна.
Түүхэ
Тус хотын байгуулгын албан ёһоной үгнөө хадаа  1293 оной 5 һарын 31 — Маджапахит уласай үндэһэлэгшэ хаан Радэн Виджая Монголой Хубилай ехэ хаанай Явада ерэһэн сэрэгые илаһан үдэр юм.
XIII—XIV зуун жэлэй хоорондо Сурабая Маджапахит уласай гол порт байгаад, Явада лалын шажанай дэлгэрүүлгын болон хари соёлой нүлөө үзэхын талаар шухала түб болобо. XIV зуунда Маджапахитай мүхэһэнэй һүүлдэ бэе даанги султантай улас болоод, 1530 ондо хүршэ Демак султантай уласай эзэмдэһэн байгаа. XIV зуунай эсэсээр дахин сүлөөлэгдэжэ, 1625 ондо Матарам гүрэнэй эзэмдэһэн.
XVII—XVIII зуун жэлдэ Сурабаяда Нидерландын Зүүн Энэдхэгэй компани нүлөөгөө дэлгэрүүлжэ, аажам аажамаар Малай ольтирогые эзэмдэбэ. 1743 ондо компани II-дугаар Матарама Хаменгку Бувоно ноёнтой хэлсээн баталжа, хотые албан ёһоор өөрынгөө засаг доро табяа һэн. Һолландын колониин засаг захиргаанай үедэ Сурабаягай портой, эдэй засагай ба захиргаанай түбэй хубида шухала зэргэнь үргэлжэдэ ехэдхэбэ. XX зуунай эхиндэ хотын дотор томо сэрэгэй ба далайн сэрэгэй бааза бии болоо.
1942 ондо Сурабая, Нидерландын Зүүн Энэдхэгэй бүхэ газар шэнги, Японой сэрэгүүдэй эзэмдэһэн. Ехэ Британиин дэмжэһэн Нидерландын Индонезиин Сурабая уласта эсэргүү колониин ондо англиин сэрэгүүдэй эзэмдэһэн байгаа.
Ном зохёол
Категори:Индонезиин хотонууд
Даша Дамбаев
Даша Цыретарович Дамбаев — Буряадай ирагуу найрагша, дуунай зохёолшо юм.
Улаан-Үдын буряад интернат-һургуулида болоhон нэгэ уулзалга дээрэ X.Н. Намсараев Ц.Г. Галсанов хоёр сугларагшадай урда гараад, хэнэйшьеб шүлэг уянгатай хурсаар уншажархиhан хара шарайтай шуран хүбүүе анхаржа hайшаагаа бэлэй. Тэрэнь эдир поэт Даша Дамбаев байгаа.
Даша Дамбаев ордоhотой шанга хоолойгоороо, сүлөөтэ амисхаалтай, темын талаар үргэн дэлисэтэй шүлэгүүдээрээ удангүй олондо мэдээжэ боложо, залуушуул хойноhоонь дахаад, «Һүниинь дууе» гүнгэнэдэг, «Дуулыш, минии атом!», «Урагшаа, минии поезд!» гэhэн далита үгэнүүдыень дабталсадаг болоо hэн.
Даша Цыреторович Дамбаев Сэлэнгын аймагай Харгана нютагта түрэhэн юм. Дунда һургуули мүнгэн медальтайгаар дүүргээд, Ломоносовой нэрэмжэтэ Москвагай гүрэнэй университедтэ ороhон аад, hуралсалаа орхижо, шэнэ хахалhан газарта, заводто, сонинуудай редакцинуудта ажаллана. Тиигэхэ зуураа Литературна ииститудта заочноор hураhан байна.
Шүлэг, поэмэнүүдынь буряад хэлэн дээрэ «Хабарай аялганууд» (1958), «Буряад шүлэгэй дээжэ» (1963), «Ленин багшаяа магтанабди» (1969), ород хэлэн дээрэ «Танилсагты, Сибирь» (М., 1965), «Сибириин арадуудай поэдүүд» (Новосибирск, 1967), «Сибириин поэдүүд» (Новосибиоск, 1970), «Буряадай поэдүүдэй шүлэгүүд» (Улаан-Үдэ, 1970), монгол хэлэн дээрэ «Саhан дуулгата Саяан» гэжэ хамтын согсолборинууд болон антологинуудта оруулагдаhан, «Огонёк», «Октябрь», «Нева», «Байгал», «Техника молодёжи» сэтгүүлнүүд соо гараhан байна. Д. Дамбаев шүлэг, поэмэнүүдэй «Шанха дээрэм наран» (1962), «Хүбшэргэ» (1967) гэжэ суглуулбаринуудые гаргаа. «Хүбшэргэнь» ород хэлэн дээрэ оршуулагдажа 1968 ондо «Советская Россия» хэблэлдэ гараа hэн. Нүг-шэhэн хойнонь, 1977 ондо «Наhанай дуун», 1988 ондо «Живи, да будь счастлив», 2008 ондо «Алтан зула» гэжэ түүбэри зохёолнуудайнь номууд буряад хэлэн дээрэ хэблэгдээ.
Д. Дамбаев зуугаад гаран дуунай автор, олонхинь арадай дуунууд болонхой. Жэшээнь «Сэлэнгэ», «Согто-Хангил», «Улаан-Үдэ», «Буряад орон», «Уянхан гараараа хүзүүдээд» гэхэ мэтэ олон дууень буряад зон сээжээр дуулажа байдаг.
Категори:Буряадай ирагуу найрагшад
Днипро хото
Днипро (Дніпро; 1926 онһоо 2016 хүрэтэр — Днепропетровск, Дніпропетровськ; 1776—1798 ба 1802—1926 оной хоорондо Екатеринослав, Катеринослав; 1796—1802 оной хоорондо Новороссийск, Новоросійськ), Днепр мүрэнэй эрье хүбөөндэ байдаг Украинын хото болон Днепропетровскын можын засаг захиргаанай түб. Түмэр замай уулзабари. 989 мянган ажаһуугшадтай (2015) тус хото Украинын дүрбэдэхи томо хото юм.
Тус хотодо — бүхы Украинын хара түмэрлигэй 6,9 % оруулна, энэ тоодо: гуурһан — 51,4 %, булад — 5,3 %, шэрэм — 5,0 %, металлопрокат — 4,4 %, кокс — 4,0 %. Хара түмэрлиг (2 түмэрлиг үйлэдбэринүүд, 2 гуурһанай үйлэдбэринүүд), машина бүтээлгэ (Хүнды даралтын, «О. М. Макаровой нэрэмжэтэ Урда машина бүтээлгын үйлэдбэри» гэһэн үйлэдбэриин холбоонууд, уулын олзобориин, түмэрлиг тоног түхеэрэмжын, станок бүүтэлгын, сахилгаан тэргын, комбайнай, радио гэхэ мэтэ үйлэдбэринүүд), химиин (пластмассын, мөөрэй бүреэһэн гэхэ мэтэ), кокс нүүрһэнэй химиин, барилха материалай, хүнгэн, хүнэһэнэй ажаүйлэдбэри. Украинын Эрдэм ухаанай академиин Эрдэм ухаанай түб. 38 дээдэ һургуулитай (энэ тоодо 8 ехэ һургуулинууд: Олесь Һончар нэрэмжэтэ Днепропетровскын үндэһэтэнэй ехэ һургуули, Үндэһэтэнэй уулын ехэ һургуули), 5 театрнууд (энэ тоодо оперо ба баледэй театр), 3 музейнүүд (энэ тоодо уран һайханай ба түүхын музей).
1776 ондо байгуулагданхай. Классицизмын дурасхалтай байшан болохо Потёмкиной ордон (мүнөө үедэ Оюутадай ордон; XVIII зуун жэлэй һүүл), Спасо-Преображенскын кафедратай собор сүмэ (XIX зуун жэлэй һүүл).
4 һарын 30
Дүрбэдүгээр һарын 30 — Григориин литын жэлэй 120-дэхи үдэр (үндэр жэлдэ 121-дахи үдэр). Жэлэй эсэс болотор 245 үдэрнүүд үлэжэ байна.
Энэ үдэрэй тэмдэглэлтэ баяр
Категори:Үдэрнүүд
1 һарын 9
Нэгэдүгээр һарын 9 — Григориин литын жэлэй 9-дэхи үдэр. Жэлэй эсэс болотор 356 үдэрнүүд (үндэр жэлдэ 357 үдэрнүүд) үлэжэ байна.
Дамаск
Дамаск (دمشق‎‎), Сириин ниислэл болон хоёрдохи томо хото юм. Антиливан уула хажууда баруун-урда Сирида далайн нюруу дээрэ 680 метрын үндэртэ байрлана. Улас хоорондын ниидэхэ онгосын буудалтай. Дамаскын академи, Арабай академи. Бүдэй, хүнэһэнэй, эм зүйн үйлэдбэри. Уран һайхан дархалалга (алтан, мүнгэн, зэд бүтээл, хибэс, бүд). Үндэһэтэнэй ба арадай уралигай музей, театрнууд. XI зуун жэлэй эсэсһээ 732 он болотор Дамаск — Дамаск хаанта уласай түб байгаа. 661—750 оной хоорондо Омейяд уласай ниислэл. 1516 онһоо Дэлхэйн нэгэдүүгэр дайн хүрэтэр Османай эзэнтэ гүрэнэй нэгэ хэһэг. 1920—1943 оной хоорондо франциин Сириин мандат дэбисхэр газарай засаг захиргаанай түб. Дамаскын Юпитерэй сүмын багананууд (I зуун), Омейядай мечеть сүмэ (VIII зуун), Нур-ад-динай эмнэлгын газарай байшан (XII зуун), олон XII—XIII зуунай медресе һургуулинууд.
1 һарын 9
Энэ үдэртэ тэмдэглэдэг баяр
Категори:Үдэрнүүд
Дамаск
Засаг захиргаанай хуубари
Дамаск олон хороондо хубаагдана. Энэ тоодо:
Сурат
Сурат (Surat, гудж. સુરત ) — Баруун Энэдхэгтэ, Гуджарат можо уласта байраладаг хото. Сурат аймагай засаг захиргаанай түб. Можо уласайнгаа ниислэл хото болохо Гандинагарһаа урда тиишэ 306 км зайда, Тапти мүрэнэй зүүн эрьедэ оршоно. Хотын түб мүрэнэй адагһаа 22 км зайда байна.
Дамаск
Зүүлтэ
Категори:Сири Категори:Азиин ниислэлнүүд
Сурат
2011 оной тоосоор, Сурат хадаа — 4,6 сая хүнтэй Гуджарат можо уласай хоердохи томо хото байна. Хотын хуушан хэһэгынь шэнэ хэһэгһээ гангаар һалана.
Хүн зон
2011 оной тоололгын мэдээсэлээр хотын ажаһуугшадай тоо 4 462 002 хүн ; хотын бөөгнэрэлэй (агломерациин) хүн зон — 4 585 367 хүн. Бэшэг мэдэсын дундажа түбшэн нюруунь 89 %, энэ хадаа улас гүрэнэйнгөө нюрууһаа үлүү (79,5 %). Эрэ хүн дундахи дундажа бэшэг мэдэсэ — 93 %, эхэнэр дундань — 84 %. Эрэ хүнүүд хүн зонойнь 53 % болоод, эхэнэр 47 % болоно. 6 наһандаа хүртөөгүй хүнүүд Суратай ажаһуугшадай 13 %. Эгээн тарааһан хэлэнүүд — гуджарати, синдхи, хинди, марвари, маратхи гэхэ мэтэ.
Эдэй засаг ба тээбэри
Хотын эдэй засагынь нэхэмэл ба химиин ажаүйлэдбэридэ мэргэжэнэ. Ондоо шухала һалбари болбол алмаазай үнгэлгэ.
Суратһаа баруун урда тээшэ 11 км зайда Дели, Мумбайһаа ниидэлгэ абадаг ниидэхэ онгосын буудал байна. Сурат дундуур 8-дугаар (Дели — Мумбай) ба 6-дугаар (Сурат — Калькутта) үндэһэтэнэй шоссе зурына. Түмэр замай холбоон баһа бии.
Зүүлтэ
Категори:Энэдхэгэй хотонууд
Дашанимын Нима
Дамба Дашинимаев (1904-1937) — Буряадай уран зохёолшо.
Тэрэ 1904 ондо Сэлэнгын аймагай Жаргаланта нютагта түрэһэн байна. Жаргалантын бусад түрэлтэнэй һургуулиин 6 класс дүүргээд, Дамба 17-тойдоо эхин шатын һургуулида багшалһан. 1923 ондо нютагтаа комсомолой үүр тогтоолсоһон намтартай. 1925 ондо Дээдэ-Үдэ ерэжэ, «Буряад-Монголой үнэн» сониндо түрүүн харюусалгата секретаряар, удаань редакторай орлогшоор ажаллаа. 30-аад онуудта Дамба Дашинимаев Буряад-Монголой номой хэблэлдэ ажаллаха зуураа олон номуудые хинан байна.
1926 онһоо республикын сонин, сэтгүүлнүүд соо шүлэгүүдынь хэблэгдэжэ эхилээ. «Ленин нүгшэбэ» гэһэн шүлэгынь сониндо 1926 ондо, «Уран үгын шэмэг» гэжэ альманахта 1929 ондо гараа бэлэй.
1934 ондо болоһон Буряадай уран зохёолшодой анха түрүүшын съездые үнгэргэхэ эмхидхэлэй комиссиин гэшүүн байгаа. Тиихэдэ М. Горькиин гар табилгатай СССР-эй Уран зохёолшодой холбооной гэшүүн гэһэн үнэмшэлгэ абаһан юм.
Д. Дашинимаев буряад шүлэгтэ метрическэ гурим хэрэглэжэ туршаһан юм, иимэ аргаар бэшэгдэһэн «Тоёон», «Совет» гэжэ шүлэгүүдынь олондо мэдээжэ болонхой. Поэт олоной дунда дэлгэрһэн хэдэн дуунуудые («Доодохон Онгосотой» гэхэ мэтэ) бэшэһэн байна.
Буряадай морин сэрэгшэдэй албан хэрэг, дайшалхы баатаршалгые харуулһан «Улаан тугта Буркавдивизион тухай үгэ» гэжэ поэмэ Д. Дашинимаев бэшэһэн юм.
Дамба Дашинимаев ородой һунгадаг литературын зохёолнуудые (Н. Некрасовай «Таряашанай үхибүүд», И. Крыловой «Гэрэл ба һармагшан», А. Пушкинай «Кавказ» ба бусад) буряад хэлэн дээрэ оршуулаа һэн. Мүн өөрөө прозодо орожо ябаа. «Цырмаа» гэжэ туужа бэшэжэ дүүргээд, «Бата зам» гэһэн сэтгүүлдэ хэһэг хубииень толилуулжа үрдиһэн байна.
Категори:Буряадай уран зохёолшод
Марсель Пруст
Марсель Пруст (1871 оной 7 һарын 10 – 1922 оной 11 һарын 18) — Франциин зохёолшо, шүлэгшэ ба шүүмжэлэгшэ, уран зохёолой модернизмын түлөөлэгшэ. Тэрэ «Алдагдаһан сагай эрэлдэ» (À la recherche du temps perdu, ) гэһэн долоон номтой баатарлигаараа XX-р зуунай алдар суутай зохёолшо юм.
Намтар
Тэрэ баян айлай гэр бүлэдэ түрэжэ, Кондорсой элитын лицейдэ болбосорол эзэмшээд, Сорбонна ехэ һургуулиин хуулиин ангида һуралсаба. 1896 ондо «Зугаа сэнгэл ба үдэрнүүд» (Les Plaisirs et les Jours) тууриин түрүүшын эмхэдхэлээ хэблүүлжэ, уншагша олоной танил болоһон ажа. 1906 онһоо хүнды үбшэнэй уламһаа зожог амидаралаар амидарха боложо, 1907 оной оршом «Алдагдаһан сагай эрэлдэ» гэһэн 7 боти субарал романаа бэшэжэ эхилһэн. Энэ субаралай «Сэсэглэһэн охидой һүүдэр доро» (À l'ombre des jeunes filles en fleurs, 1919) хоёрдохи романаар Пруст нэрэдэ гаража, 1919 ондо Гонкурай шагнал абаба. «Алдагдаһан сагай эрэлдэ» алдарта бүтээлдээ хүнэй сэдьхэл зүй, оюун ухаанай хүгжэлэй хуулиие тайлбарилхые эрмэлзэбэ. Прустын гүн ухаан-гоо зүйн үзэл бодолдонь зүн бэлгэдэлэй нүлөө ехэ байдаг. Зохёолшо зүн бэлгээрээ дамжуулан юртэмсэ, ниигэм тухай хүнэй түһөөлэл туйлбаргүй, харисангы байдагые үзүүлжэ, ниигэмэй хэбрэг гуйбамтагай шанарые үзүүлхиые оролдоһон юм. Прустын үзэжэ байгаар бол хүниие зүбхэн уралиг лэ энэ "харисангы" ноёрхолһоо ангижаруулжа, мүнхын амидаралда нэгэдхээ һэн.
Гол зохёолнууд
Категори:Франциин зохёолшод
5 һарын 1
Энэ үдэрэй тэмдэглэлтэ баяр
Категори:Үдэрнүүд
Эль-Кувейт
Кувейт хото (الكويت‎), Кувейдэй ниислэл хото, Персиин булангай баруун-хойто хэһэгтэ оршодог уһанай боомто. Хүн зониинь 32,4 мянган ажаһуугшад (2005, хотын захатай тоолобол 1 сая хүн үлүү). Уласхоорондын ниидэхэ онгосын буудал. Уһа сэнгэглүүлдэг (сэбэрлэдэг), хүнэһэнэй үйлэдбэри; газар тоһоной хими; автомашина, хүргүүл, телевизор барилга; онгосо барилга болон заһабарилга. Дулаан сахилгаан станцитай. Загаһа ангуури; субад олзобори. Ехэ һургуули. Кувейтын музей гэхэ мэтэ. Хотын хажууда Файлака аралдахи эртын грек сүмын (IV зуун) үлэгдэл олдобо.
Категори:Кувейт Категори:Азиин ниислэлнүүд
Ионава (хүл бүмбэгын баг)
Ионава («футбольный клуб Ионава») — Литваой Ионавагай хүл бүмбэгын клуб.
Холбооһон
Категори:Литва хүл бүмбэгын клубүүд Категори:Хүлбүмбэгэ
Дакка
Дакка (ঢাকা), Бангладеш уласай ниислэл ба Ганга-Брахмапутра мүрэнэй адагта байрладаг боомто, Дакка можын засаг захиргаанай түб. 9 725 гаран ажаһуугшадтай (2005). Улас хоорондын ниидэхэ онгосын буудал. Нараянгандж хототой гүрэнэй ажаүйлэдбэриин (джутай, хүбэн саарһанай, хүнэһэнэй, металл эдлэл үйлэдбэрилгэ) ехэнхи хуби эзэлдэг бөөгнэрэлые байгуулна. Эртын сагһаа муслин бүдэй үйлэдбэрилгын түб байна. Дээдэ һургуули. Даккагай музей ба Балда-музей. 1608-1717 оной хоорондо Бенгалиин ниислэл. 1947-71 оной хоорондо Дакка - Зүүн Пакистанай засаг захиргаанай түб. Биби Пари бунхантай (1684) Лал-Багх бэхилэлтэ, Сат Гумбад мечеть сүмэ (1680-аад он). Дакка хажууда Саварта тэжээлэй үйлэдбэри.
Зурагууд
Категори:Бангладеш Категори:Азиин ниислэлнүүд
Флорида
Флорида (Florida) — Хойто Америкэ газар түбиин зүүн урда хэһэгтэ оршохо, Америкын Нэгэдэһэн Уласын можо улас юм. Ниислэл Таллахасси, эгээн томо хото Джэксонвилл. Хүн зониинь 18,537,969 болоод бүхы табин можо улас дунда 4-дэ ородог.
Холбооһон
Категори:Америкын Нэгэдэһэн Улас
Дондогой Цэрэндулма
Дондогой Цэрэндулма Цэрэновна (1938-2008) — Буряадай ирагуу найрагша, уран зохёолшо, сэтгүүлшэ юм.
Тэрэ Яруунын аймагай Нарһата тосхондо түрөө. Улаан-Үдын багшанарай һургуули, Д. Банзаровай нэрэмжэтэ Буряадай багшанарай дээдэ һургуули дүүргээд, олон жэлдэ хүдөөгэй һургуулинуудта һургуулиин директорай орлогшоор, ород, буряад хэлэ бэшэгэй багшаар ажаллаа. 1967 онһоо «Буряад үнэн» сониндо ажаллаа.
«Буряад басаганай дуун» (1962), «Эхэ тухай поэмэ» (1966), «Эсэгэдээ бэшэг» (1969), «Эдир наһандаа айлшалбаб» (1971), «Паатааханай зурагууд» (1972), «Уянгын дэбтэр» (1975), «Лёнхобын дэльбэнүүд» (1978), «Эхэнэрэй үреэл» (1984), «Шулуудай тарни» (1990), «Эреэн маряан дэбтэр» (1997), «Энээхэн ногоон дэлхэй дээрэ» (2002), «Наян-Нава» (2006), гэһэн номуудынь буряад хэлэн дээрэ, мүн тиихэдэ «Эхэ тухай дуун» (1973), «Я помню» гэжэ номуудынь ород хэлэн дээрэ хэблэгдэжэ гараа. Гадна «Байгал», «Крестьянка», «Октябрь», «Сибирские огни», «Дальний Восток» сэтгүүлнүүд соо, «Сибирь» гэжэ альманахта шүлэгүүдынь гараһан байна.
Ц. Дондогой зохёолнуудаа бэшэхын хажуугаар оршуулгын ехэ ажал хэһэн. Жэшээнь, В. Шекспирэй «Гамлет» гэжэ трагедиие оршуулһан юм. «Буряад үнэн» сониндо гуша гаран жэлэй туршада уран зохёолой таһагта хүдэлхэдөө, һургуулинуудай, номой сангуудай уран зохёолой кружогуудай, залуу бэшэгшэдэй хүдэлмэридэ ехэ анхаралаа хандуулжа, түрэлхи хэлэ бэшэгээ хүгжөөлгын асуудалнуудаар аша туһатай олон статьянуудые бэшэһэн байна. Поэдэй үгэ дээрэ мэдээжэ композиторнууд Юрий Ирдынеев, Базар Цырендашиев, Лариса Санжиева гэгшэд олон дуунуудые бэшэһэн.
Категори:Буряадай уран зохёолшод
5 һарын 2
Табадугаар һарын 2 — Григориин литын жэлэй 122-дэхи үдэр (үндэр жэлдэ 123-дахи үдэр). Жэлэй эсэс болотор 243 үдэрнүүд үлэжэ байна.
Энэ үдэрэй тэмдэглэлтэ баяр
Категори:Үдэрнүүд
Копенһаген
Копенһаген хадаа Даниин соёлой, эдэй засагай ба засаг захиргаанай түб мүн; Копенһагенай хүрэнгын биржэтэйгээ Хойто Европын эгээн томо санхүүгэй түб юм. Копенһагенай эдэй засаг үйлэшэлгын хэлтэстэ (илангаяа мэдээсэлэй технологи, эм зүй ба сэбэр технологидо һанаашалгын замаар) түргөөр хүгжэнхэй. Эресуннай хүүргын барихын һүүлдэ Копенһаген Швециин Сконе можотой ба Мальмо гэжэ тэрэнэй ниислэл хототой үлүү нэгэдэһэн болобо.
Копенһагенай нэгэ хэһэг болохо Христиани сүлөөтэ хото өөрынгөө засаглалтай байна. 1479 ондо байгуулһан Копенһагенай ехэ һургуули Даниин эгээн хуушан ехэ һургуули юм.
Түүхэ
1167 ондо Роскиллегэй епископ байһан Аскалон Копенһагенэй буланда байрлаһан бишыхан аралда Кристиансборг ордониие байгуулба. 1186 ондо III Урбан папа эльгэһэн захидалда тэмдэглэһэн газар уһанай тээбэриин түб болоһоншье һаа, XIII зуун жэлдэ Һанза холбооной добтолһон байгаа.
Хоёрдугаар хойто дайнай үедэ 1658 онһоо 1659 оной хүрэтэр X Карл хаанай ударидаһан Швециин сэрэгэй добтолһон байна. 1801 ондо Һайд Паркерай ударидаһан Ехэ Британиин далайн сэрэгэй добтолжо, 1807 ондо Һорацио Нельсоной ударидаһан Ехэ Британиин далайн сэрэгэй добтолһон байгаа. 1850 ондо хотые хүреэлһэн хэрэмые үгы болгобо. Дэлхэйн хоёрдугаар дайнай үедэ 1940 онһоо 1945 оной хүрэтэр Нацис Германиин эзэмдэлгэ доро байгаа.
Газар зүй
Копенһаген Зеланд аралай (Sjælland) зүүн зүгтэ эрье дээрэ байрлажа, нэгэ хэһэгынь Копенһагенай ойродо Амагер аралда байрлана. Копенһагенай зүүн зүгтэ Даниие Швециһээ тусгаарладаг Эресунн хоолойн эрьедэ байрлана. Копенһагенһаа шууд хоолойн нүгөө талада Швециин Мальмо ба Ландскруна байрлана. Копенһаген болон Мальмо хоорондо 2000 ондо нээгдэһэн Эресунн хүүргэ байдаг.
Копенһаген болон Данида байрладаг Зеланд арал, Лолланн арал, Фальстер арал, Борнһольм арал Швецида байдаг Сконетой холбоодог Эресунн нютагай нэгэ хэһэг юм. Копенһагенда байдаг Нуһавнда байдаг олон яхта ба турис онгосо ябана.
Спорт тамир
Копенһагента хэдэн спортын багууд түблэрнэ:
Зүүлтэ
Категори:Дани Категори:Даниин хотонууд
ДФК Дайнава
ДФК Дайнава («футбольный клуб Дайнава») — Литваой Алитусгай хүл бүмбэгын клуб.
Холбооһон
Категори:Литва хүл бүмбэгын клубүүд Категори:Хүлбүмбэгэ
Сагаан һолёо
Сагаан һолёо (, delirium tremens,белая горячка) — ехэбшэлэн архи, һогтууруулха унданһаа тэлэрэл ушарһан һолёоной хурса үбшэн.
Категори:Үбшэн
Новосибирск
Новосибирск (Новосибирск, «Сибириин шэнэ хото») — Орос уласта Новосибирскын можын түб, 1,523,801 сая хүнтэй, уласайнгаа гурбадахи томо хото юм.
Сибириин холбооной тойрог, Новосибирскын можо ба Новосибирскын аймагай засаг захиргаанай түб юм. Сибириин эгээн томо хото. Наймаанай, аралжаанай, соёлой, ажаүйлэдбэриин, тээбэриин ба эрдэм ухаанай түб.
1893 ондо байгуулһан, 1903 ондо хото болоһон байна. Хото Новосибирскын УСС-яар байгуулһан уһан сангай эрье хүбөө дээрэ байрлана.
Зүүлтэ
Категори:Новосибирскын можо Категори:Оросой холбоото уласай хотонууд
5 һарын 3
Табадугаар һарын 3 — Григориин литын жэлэй 123-дэхи үдэр (үндэр жэлдэ 124-дахи үдэр). Жэлэй эсэс болотор 242 үдэрнүүд үлэжэ байна.
Энэ үдэрэй тэмдэглэлтэ баяр
Категори:Үдэрнүүд