cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Шотланд
Тус уласай хоёрдохи томо хото Эдинбургынь ниислэлынь болоод Европын санхүүгэй томохон түбтэ тоосогдодог бол хамагай томо хото болохо Глазгонь үйлэдбэрилэлэй хүгжэлээрээ дэлхэйн хотонуудые түрүүлэгшэ, гурбадахи томо хото Абердиниинь газарай тоһоной нөөсэ баялиг ехэтэй тула энэ һалбариингаа Европын түб юм. Уһанай нөөсэ баялигынь Атлантын далай болон Хойто тэнгисһээ тэдхэгдэдэг тула мүн адли баян нөөсэтэй ороной тоондо ородог.
Холбооһон
Категори:Шотланд Категори:Ехэ Британи Категори:Европо
5 һарын 14
Табадугаар һарын 14 — Григориин литын жэлэй 134-дэхи үдэр (үндэр жэлдэ 135-дахи үдэр). Жэлэй эсэс болотор 231 үдэрнүүд үлэжэ байна.
Яармаг
Яармаг (гер. Jahrmarkt үгэһээ ород ярмарка замаар ) — эд барааниие бөөнөөрынь худалдаха, худалдажа абахын тулада худалдаанай байгуулгануудһаа тогтомол зохёохо хурал, дэлгүүр юм.
Зүүлтэ
Категори:Эдэй засаг
Туулай
Туулай гээшэ дэлэнтэн ангиин нэгэ баг, шэхэн ута, хойто хүл үндэр, һүүл богони болоод шагнагар, бэе жаахан, дээдэ уруулынь һэтэрхэй, түрэл олон, дэлхэй дээрэ түгөөмэл тарааһан, дэбхэржэ дэгдэн ябадаг амитан юм.
Категори:Хүхэтэн амитан
Эдирне
Холбооһон
Категори:Эдирне
5 һарын 16
Табадугаар һарын 16 — Григориин литын жэлэй 136-дэхи үдэр (үндэр жэлдэ 137-дахи үдэр). Жэлэй эсэс болотор 229 үдэрнүүд үлэжэ байна.
Энэ үдэрэй тэмдэглэлтэ баяр
Категори:Үдэрнүүд
Гомбо Цыдынжаповай нэрэмжэтэ Буряадай гүрэнэй оперо болон баледэй театр
Гомбо Цыдынжаповай нэрэмжэтэ Ленинэй ордентэй Буряадай гүрэнэй академиин оперо болон баледэй театр гээшэ Улаан-Үдэ хотодо байрладаг 1939 ондо байгуулһан хүгжэмэй зүжэгэй, дууриин, баледэй театр юм.
1940 ондо театрын түрүүшын зүжэг болоһон Фроловой «Энхэ-Булад Баатар» гэжэ дууриие харуулба. 1943 ондо баледэй бүлэг «Бахчисарайн уһан орьёлуур» гэһэн баледые харуулба. 1940 ондо театр Ленинэй орденоор шагнагдаба. Түрүүшын хүтэлбэрилэгшэнь — Гомбо Цыдынжапов.
Зүүлтэ
Категори:Улаан-Үдэ Категори:Буряадай соёл
Тайзан
Тайзан (,, táizi) — забсар, үйлэ ажаллалгын гол байра. Мүнөөгэй театрнуудта тайзаниинь хаагдаһан байна; зүжэгшэд урда ханада байһан сонжоор харагшадта харилсадаг.
Категори:Театр
Яхад яһатан
Яхадууд(Сахалар)
Категори:Оросой арадууд Категори:Сибириин арадууд
5 һарын 17
Табадугаар һарын 17 — Григориин литын жэлэй 137-дэхи үдэр (үндэр жэлдэ 138-дахи үдэр). Жэлэй эсэс болотор 228 үдэрнүүд үлэжэ байна.
Энэ үдэрэй тэмдэглэлтэ баяр
Категори:Үдэрнүүд
Нян
Нян (, gnyan), бактери (βακτήριον — палочка) — ямар нэгэн амиды бэе махабадай бии болгоһон шэмэ бодосоор хооллодог, ганса эстэй нүүдэллэдэг амиды бэе юм.
Нянинь тодорхой хэлбэри дүрсэтэй, үсэжэ үржэхэ, удамшажа хубисаха шадабаритай, эсэй ханатай, нэгэ эстэ, прокариотой бүлэгтэ хамаарха микроорганизм (бэшэл махабад) юм. Бактериин эс 0,3-5 нм хэмжээтэй.
Зүүлтэ
Категори:Микробиологи
Гарагай нэгэн
Гарагай нэгэн гү, али нима  — гээшэ долоон хоногой долоодохи (түрүүшын) үдэр гү, али бүтэн һайн үдэр юм.
Монголшууд энэ үдэрые монгол хэлэндэ Дэлхэйе гэрэлтүүлэгшэ одон болохо Наран гэһэн удхатай 3 янзаар нэрлэдэг уламжалалтай ушар байна. Эгээн түгээмэл түбэд гаралтай "Нима" гэгдэдэг, энэһээ гадна санскрит гаралтай адьяа болон буряадшалһан наран үдэр гэж нэрлэдэг. Мүн амаралтын үдэр тула аман хөөрэлдэхэдээ Бүтэн һайн үдэр гэхэ бии.
Манила
Манила (Maynila), эгээн томо хото болон Филиппинын ниислэл хото, нэгэн хотодо нэгэдэһэн хотонуудһаа бүридэһэн (Манила, Кесон-Сити, Калокан, Пасей, Макати) Ехэ Манила гэһэн бөөгнэрэлэй түб; 1976 онһоо Филиппинын албан еһоор ниислэл хото юм.
Манилын хүн зониинь 1 660 714 ажаһуугшад (2007), Метро-Манилын хүн зониинь — 11 855 975 ажаһуугшад (2010). Метро-Манилын талмайнь 638,55 км². Уһанай боомтотой, Ниной Акино уласхоорондын ниидэхэ онгосын буудалтай.
Казань
Казань ( татараар Qazan, Казан, Казань), Оросой холбоото уласай хото, Татарстан Уласай ниислэл, Эжэл мүрэндэ Казанка мүрэн шудхажа ородог үзүүртэхи томо боомто (порт). Томо мүрэнэй боомто, түмэр замай уулзабари. Машина бүтээлгын (агаарай тоног түхеэрэмжэ бүтээлгэ, хүдэлүүр бүтээлгэ, «Теплоконтроль», вакуумай техника бүтээлгэ; компрессорой ба сахим тоолохо машинын үйлэдбэри) ба түмэрлигэй, химиин, газарай тоһоной химиин томо түб («Органический синтез», «Тасма», химиин-эм зүйн үйлэдбэри; синтетик каучугай ба байдалай химиин үйлэдбэри), хүнгэн (арһанай), хүнэһэнэй ажаүйлэдбэри. 11 дээдэ һургуули (энэ тоодо Казаниин гүрэнэй ехэ һургуули, Казаниин гүрэнэй консерватори), 6 театрнууд (энэ тоодо Опера ба баледэй театр), 8 музейнууд (энэ тоодо Татарстан Уласай, уран һайханай, Горький нэрэмжэтэ музей). XIII зуунай һүүлшын хахадта байгуулагдаһан, 1438-1552 ондо Казаниин ханлигай ниислэл хото. XVI-XVIII зуунай дурасхалта кремль ордонтой, энэ тоодо Сююмбеки самхаг (XVI һүүл-XVIII эхин). Петропавлын сүмэ (XVIII зуун), Марджани мечеть (XVIII зуун), Казаниин ехэ һургуулиин комплекс (XIX зуун, классицизм).
Манила
Томо ажаүйлэдбэриин түб, тус хотодо гүрэнэйнгөө ажаүйлэдбэриин 2/3 үйлэдбэринүүд байрлана, эндэ болбосоруулха ажаүйлэдбэридэ хүдэлдэг ажалшадай хахад ажаллана. Гол һалбаринууд хадаа нэхэмэл, гуталай, тамхиин, хэблэлэй, хүнэһэнэй, модо болбосоруулха, химиин, электромашина бүтээлгын ажаүйлэдбэри.
Казань
Категори:Татарстан Категори:Оросой холбоото уласай хотонууд
Манила
Соёлой болон эрдэм ухаанай түб: Үндэһэтэнэй эрдэм ухаанай болон техникын хүреэлэн, Манилын ехэ һургуули, Филиппинын ехэ һургуули, Технологиин ехэ һургуули, Санто-Томас ехэ һургуули (1611), Үндэһэтэнэй номой сан, Үндэһэтэнэй музей, Айяла музей, уралигай музей, Манилын музей болон номой сан, Геологиин музей, планетари, Филиппинын соёлой түб, Метрополитен-театр, Арадай уралигай театр, Зоологиин болон Ботаникын сэсэрлиг, Рисалиин парк.
̪Хото анха 1571 ондо Мейнила нэрэтэй лалын һуурин байһан Пасиг гол Манилын буланда шудхадаг газар дээрэ Мигель Легаспи испаниин конкистадорнорой барижа эхилбэ. Пасигай урда эрьедэ Интрамурос бэхилэлтэ баригдаһан, мүнөө үедэ ниислэлэй хороонуудай нэгэн болобо. 1942—1945 оной хоорондо Манила хото һандааба. 1960—70-оод онуудта ниислэлэй олон түүхын дурасхалнуудые заһажа баряа.
Зүүлтэ
Категори:Филиппина Категори:Азиин ниислэлнүүд
Гарагай хоёр
Гарагай хоёр гү, али дабаа  — гээшэ долоон хоногой нэгэдэхи (хоёрдохи) үдэр юм.
Монголшууд энэ үдэрые монгол хэлэндэ Дэлхэйн дахуул болохо Һара гэһэн удхатай 3 янзаар нэрлэдэг уламжалалтай ушар байна. Эгээн түгээмэл түбэд гаралтай "дабаа", энэһээ гадна санскрит гаралтай сумьяа, мүн буряадшалһан һара үдэр гэжэ нэрлэгдэдэг.
Категори:Долоон хоног
5 һарын 18
Табадугаар һарын 18 — Григориин литын жэлэй 138-дэхи үдэр (үндэр жэлдэ 139-дахи үдэр). Жэлэй эсэс болотор 227 үдэрнүүд үлэжэ байна.
Энэ үдэрэй тэмдэглэлтэ баяр
Категори:Үдэрнүүд
Гарагай гурбан
Гарагай гурбан гү, али мигмар  — гээшэ долоон хоногой хоёрдохи (гурбадахи) үдэр юм.
Монголшууд энэ үдэрые монгол хэлэндэ Мигмар гэһэн удхатай 3 янзаар нэрлэдэг уламжалалтай ушар байна. Эгээн түгээмэл түбэд гаралтай "мигмар", энэһээ гадна санскрит гаралтай ангараг, мүн буряадшалһан гал үдэр гэжэ нэрлэгдэдэг.
Категори:Долоон хоног
Челябинск
Челябинск (Челябинск, Силәбе), Оросой холбоото уласай Челябинскын можын ниислэл хото, Орос гүрэнэй шухала түб. Урда Ураал уулын зүүн талада, Миасс мүрэнэй эрьедэ байрлана. Түмэр замай узуулбари. 1 183 мянган хүн зонтой (2015). Сахилгаан түмэрлигэй, түмэрлигэй комбинадууд; абразив, «С. Орджоникидзе нэрэмжэтэ үйлэдбэри» (станок бүтээлгэ) ажаүйлэдбэри. Тракторай ба тракторай агрегадай үйлэдбэри, хоолой, радио, «Теплоприбор», часын, электролидай, сайрай, замай машинын үйлэдбэри. Химиин, хүнгэн, хүнэһэнэй ажаүйлэдбэриин үйлэдбэри. Гүрэнэй аймагай сахилгаанай станцитай. 7 дээдэ һургуулинууд (энэ тоодо Челябинскын гүрэнэй ехэ һургуули), 4 театрнууд. Нютаг тухай музей, уран зурагай галерей. 1736 ондо бэлхэлэлтээр байгуулагдаһан, 1743 онһоо хото болобо.
Категори:Челябинскын можо Категори:Оросой холбоото уласай хотонууд
Хойто Ирланд
Хойто Ирланд (Tuaisceart Éireann ; Norlin Airlann), болбол Нэгэдэһэн Хаанта Улас ай нэгэ хэсэг ба улас, можо, нютаг гэжэ янза бүрээр нэрлэдэг. Ирланд арал ай зүүн-хойто хэсэгтэ оршохо, Хойто Ирланд нь урда ба баруун талаараа Бүгэдэ Найрамдаха Ирланд Улас тай хилэлдэг. 2011 ондо, тэрэнэй хүн зон 1,810,863, байһан нь аралай хүн зоной 30%, Ехэ Британиин хүн зон ой 3 оршон хубиие бүридүүлдэг.
Зүүлтэ
Категори:Англи хэлээр хэлэлсэдэг уласууд ба газар нютагууд Категори:Хойто Ирландын Түүхэ Ирланд, Хойто Категори:Аралай уласууд Категори:1921 ондо байгуулагдаhан улас ба газар нютаг Категори:Нэгэдэһэн Хаанта Улас улас уласаар Категори:1921 ондо Хойто Ирландта байгуулагдаhан
Sonic The Hedgehog(16-бит)
Sonic The Hedgehog (Соник Заряа) — видеотоглоон.
Категори:Видеотоглоонууд
Вашингтон (Колумби тойрог)
Вашингтон (Washington) гү, али албан ёһоор Колумбиин тойрог (District of Columbia) — 1790 оной 7 һарын 16-нда байгуулагдаһан, Америкын Нэгэдэһэн Уласай ниислэл хото юм. Америкын Нэгэдэһэн Уласай анханай юрэнхылэгшэ Джордж Вашингтоной нэрэмжээр нэрлэһэн. Колумбиин тойрогынь Потомак голой хойто эрье дээрэ оршохо болоод баруун урда талаараа Вирджини, баруун хойто, зүүн хойто, зүүн урда талаараа Мэрилэнд можонуудтай хилэлнэ. Тойрогой һуурин хүн зониинь 588,292 болобошье ажалай 7 хоногуудта ерэжэ ажаллаха хүнүүдые нэмэхэд нэгэ сая хүн үлүү хүрэнэ. Вашингтоной метрополи газар нютагай (бүрэлдэхүүндэнь Колумбиин тойрог ороно) хүн зониинь 5.3 сая болоод энэнь уласдаа наймада жагсана.
АНУ-ай Үндэһэн хуулиин нэгэдүгээр заалтада можонуудһаа илгарха холбооной тойрогынь уласай ниислэл байха тухай бэшэһэн байдаг. Холбооной засагайн газарай гурбан һалбариин түбүүдынь гурбуулаа тойрогто байрлаха болоод энэһээ гадна олон хүшөө дурасхал, музей байдаг. Вашингтондо 172 тооной гадаадай элшэн сайдай яаманда, мүн Дэлхэйн банк, Олон Уласай Валютай Сан, Америкын Оронуудай Байгуулга, Интер-Америкын Хүгжэлэй Банк зэргэ олон байгуулгануудай түбүүд байрлана.
АНУ-ай Конгрессынь Вашингтоные шууд, бүрин захирдаг болоод арад эргэдынь можонуудһаа өөрһэдыгөө ударидаха эрхэ багатай юм. Тойрогынь һанал үгэдэггүй, Конгрессай түлөөлигшэтэй болобошье сенаторгүй. Хэрбээ Вашингтониинь можо байһан бол газар нютагаараа хамагай һүүлдэ (Род-Айлендэй дараа), хүн зоноороо һүүлһөө хоёрто (Вайомингын үмэнэ), нягташилаараа нэгтэ, можын ниитэ бүтээгдэхүүнээрээ 35-да, Африкын Америкынхидай хубяараа нэгтэ ороно.
Холбооһон
Категори:Америкын Нэгэдэһэн Уласай хотонууд Категори:Америкын ниислэлнүүд
5 һарын 19
Табадугаар һарын 19 — Григориин литын жэлэй 139-дэхи үдэр (үндэр жэлдэ 140-дахи үдэр). Жэлэй эсэс болотор 226 үдэрнүүд үлэжэ байна.
Энэ үдэрэй тэмдэглэлтэ баяр
Категори:Үдэрнүүд
Чукчанууд
Чукча яһатан ( чукотоор ԓыгъоравэтԓьат; чукчи) — Зүүн Хойто Азиин үсөөн тоотой уугуул зон юм. Оросой холбоото уласай Чукоткын АТ, Магаданай можодо, Камчаткын хизаар (Корягай тойрог), Бүгэдэ Найрамдаха Яхад Уласта (Доодо Халымын аймаг). Оро үсхэбэрилэгшэд.
Тоо болон нүүлгэн шэлэжүүлэлгэ
ОХУ-ай Чукчануудай тоо:
Һуури газарта ажаһуудаг чукчануудай тоо (2002 он)
Чукот АТ:
Анадырь хото 1209
Лорино тосхон 1042
Нешкан тосхон 603
Лаврентия тосхон 543
Уэлен тосхон 543
Усть-Белая тосхон 502
Канчалан тосхон 482
Рыткучи тосхон 374
Конергино тосхон 359
Рыркайпий тосхон 355
Амгуэма тосхон 344
Энмелен тосхон 323
Янракыннот тосхон 313
Хатырка тосхон 299
Энурмино тосхон 294
Алькатваам тосхон 289
Ваеги тосхон 289
Нунлигран тосхон 287
Айон тосхон 284
Провидения һуурин 255
Островное тосхон 231
Биллингс тосхон 222
Илирней тосхон 207
Омолон тосхон 201
Сиреники тосхон 187
Билибино хото 152
Нутэпэльмен тосхон 149
Янранай тосхон 143
Кепервеем тосхон 141
Батырево тосхон 1
Беринговский һуурин 127
Гарагай дүрбэн
Гарагай дүрбэн гү, али һагба  — гээшэ долоон хоногой гурбадахи (дүрбэдэхи) үдэр юм.
Чукчанууд
Тоо болон нүүлгэн шэлэжүүлэлгэ
Снежное тосхон 126
Эгвекинот һуурин 104
Эскимос яһатан
"Эскимос яһатан"(эским. ᐃᓄᐃᑦ,ԓыгъоравэтԓьат,югыт',инуит)-Зүүн Хойто Азиин болон Хойто Америкын палеоазиат эскимос-алеут юм.Ородой Холбооной Уласай Чукот АТ,Камчаткын хизаар(Корягай Автономито тойрог),Магаданай можоодо,Мурманск можоодо,Бүгэдэ Найрамдаха Яхад Уласта(Доодо Халымын аймаг),Нунавут,Ньюфаундленд,Квебек болон Аляскада ажаһуудаг.Оро үсхэбэрилэгшэд.Уламжалалта гэр-яранга болон иглу.
Зүүлтэ
Категори:Арадууд
Чукчанууд
Тоо болон нүүлгэн шэлэжүүлэлгэ
Певек хото 101
Гарагай дүрбэн
Монголшууд энэ үдэрые монгол хэлэндэ Һагба гэһэн удхатай 3 янзаар нэрлэдэг уламжалалтай ушар байна. Эгээн түгээмэл түбэд гаралтай "һагба", энэһээ гадна санскрит гаралтай буд, мүн буряадшалһан уһан үдэр гэжэ нэрлэгдэдэг.
Чукчанууд
Тоо болон нүүлгэн шэлэжүүлэлгэ
Камчатский край:
Гарагай дүрбэн
Категори:Долоон хоног
Биологиин бүлэглэн хубаарилга
Биологиин бүлэглэн хубаарилга буюу Биологиин систематика гээшэ амита организмай хубаарилгын заршамуудые болбосоруулжа, эдээнээр органикын юртэмсын системые бии болгохоор практикаар ашагладаг эрдэм ухаанай һалбари юм. Хубаарилга гэжэ эндэ баран мүнөө үеын болон үхэжэ дууһанхай организмын бэшэлгэ ба системада оруулга хэлэгдэнэ.
Гарагай табан
Гарагай табан гү, али пүрбэ  — гээшэ долоон хоногой дүрбэдэхи (табадахи) үдэр юм.
Монголшууд энэ үдэрые монгол хэлэндэ Пүрбэ гэһэн удхатай 3 янзаар нэрлэдэг уламжалалтай ушар байна. Эгээн түгээмэл түбэд гаралтай "пүрбэ", энэһээ гадна санскрит гаралтай бархасбади, мүн буряадшалһан модон үдэр гэжэ нэрлэгдэдэг.
Категори:Долоон хоног
Хүргэгшэ
Хүргэгшэ хадаа дулаа амяарлаһан камера соо хүйтэн температурые хадагалдаг түхеэрэл юм. Энэнь ехэнхидээл һэрюун газар хадагалха хэрэгтэй зүйлнүүдыешье, эдеэ хоолыешье хадагалхада ашаглагдадаг. Хүгжэнги оронуудта гэр бүлэ бүхэн шахуу гэр байрын хүргэгшэтэй бии байдаг. Хүргэгшын хүдэлэлгэнь хүргэгшын ажалай камераһаа дулааниие газаа шэлжүүлжэ, гадаада оршондо тараадаг юумэ хүргөөдэг түхеэрэлгые ашаглахада һуурилдаг.
Хүргэгшэ гэдэг нэрэ болбол ехэбшэлэн нольһоо ехэ тоото температуратай түхеэрэлнүүдтэ юрэ 0-һээ +5 ° C хүрэтэр ашаглагдадаг аад, -18 ° C-тэй тэнсүү, тэрээнһээ доошо температуратай түхеэрэл "хүлдөөгшэ" гэжэ нэрэтэй.
Хүлдөөгшэ гээшэ хоол хүнэһые хүлдөөхэ, хадагалха зорюулгатай хүргэгшын хаһашагүй хэһэг гү, али тусгаар түхеэрэл юм. Һүүлшын үедэ хоёр компонент багтаһан хоёр танхимтай (камератай) хүргэгшэ эгээл үргэнөөр дэлгэрэнгы болоо. Нэн түрүү хоёр танхимтай хүргэгшэдые "General Electric" гэһэн фирмэ үйлэдбэрилбэ.
Хүдэлэлгын заршамай тааруугаар хүргөөдэг түхеэрэлгын түхэлнүүд
Шахадаг (компресси)
Арал тэнгис
Арал тэнгис (Арал теңізі, Арал тэнгис, Аральскοе мοре, Orol dengizi) гээшэ Түб Азида, Казахстан, Узбекистан хоёр уласай хоорондо оршохо, тэнгис нэрэтэй эхэ газарай дундын нуур юм. Уг тэнгис нэгэ га талмайда мянган ба энэһээ олон аралтай ушарһаа уг нэрые абанхай. 1960-аад онһоо эхилэн Арал тэнгис маша хурдан шэргэжэ эхилһэниинь хуушан Зүблэлтэ холбоото уласай үедэ, Арал тэнгистэ шудхадаг Амударья, Сырдарья мүрэнэй голдорилые хубилжа урасхаһантай холбоотой юм.
Хүргэгшэ
Хүдэлэлгын заршамай тааруугаар хүргөөдэг түхеэрэлгын түхэлнүүд
Шэнгээдэг (абсорбци)
Арал тэнгис
1960 ондо 68,000 км² талмайтай, 1100 км³ уһанай нөөсэтэй байһан уг тэнгисэй уһанай ниитэ эзэлхүүнэй 80%-нь шэргэжэ, уһаар бүрихэгдэдэг байһан гадаргуугай 60%-нь хуурай болоһон байна. 1998 оной байдалаар тэнгисэй гадаргуугай талмай 28,687 км², 2004 ондо 17,160 км² боложо багадхаһан ба 1960-аад ондо 10 гр/л байһан уһанай дабһажалта, мүн үедэ 45 гр/л боложо нэмэгдэбэ. Орос, Казахстан, Узбекистан болон ОУХН-ын холбогдохо байгуулгын оролсоотойгоор Арал тэнгис, тэрэнэй һаба газарые хамгаалха, нүхэн һэргээхэ арга хэмжээе 2010-2015 хоорондо эхинэй шатанда хэрэгжүүлхээр болоо. Шэнжэлэгшэдэй үзэжэ байдагаар Амударья, Сырдарья мүрэнэй голдорилые һэргээн урасхаһаншье уһанай нюруунь наанадажа хоер зуун жэлэй һүүлдэ хуушан хэбэндээ ороно, тэрэнэй ай һаба газарай экологи нүхэн һэргэхэгүй, хэтэрхэй оройтоһон арга хэмжээ гээд үзэжэ байна.
Хүргэгшэ
Хүдэлэлгын заршамай тааруугаар хүргөөдэг түхеэрэлгын түхэлнүүд
Термоэлектрикэ
Арал тэнгис
Зүүлтэ
Категори:Тэнгисүүд
Хүргэгшэ
Хүдэлэлгын заршамай тааруугаар хүргөөдэг түхеэрэлгын түхэлнүүд
Хуйн хүргэгшэтэй Категори:Гэрэй хэрэгсэл Категори:Гэрэй сахилгаан хэрэгсэл
Чукчанууд
Тоо болон нүүлгэн шэлэжүүлэлгэ
Средние Пахачи тосхон 401
Ачайваям тосхон 360
Бүгэдэ Найрамдаха Яхад Улас:
Колымское тосхон 333
Магаданай можо:
Магадан хото 130
Москва:
Санкт-Петербург:
Санкт-Петербург хото 1
Зүүлтэ
Категори:Арктикын арадууд Категори:Эскимосууд Категори:Сибириин арадууд Категори:Хойто Азиин арадууд Категори:Мүнөө үеын нүүдэлшэд Категори:Евразиин нүүдэлшэд Категори:Оросой арадууд Категори:Америкын арадууд Категори:Чукоткын автономито тойрогой хүнүүд Категори:Берингэй тэнгис Категори:Чукоткын тэнгис Категори:Чукоткын автономито тойрог
5 һарын 20
Табадугаар һарын 20 — Григориин литын жэлэй 140-дэхи үдэр (үндэр жэлдэ 141-дахи үдэр). Жэлэй эсэс болотор 225 үдэрнүүд үлэжэ байна.
Энэ үдэрэй тэмдэглэлтэ баяр
Категори:Үдэрнүүд
Балдан Һама
Балдан Һама, мүн Шридеви — Будда Бурханай ном, Гэлүгбын хамгаалагша сахюусан бурхан юм. Далай Лама ба Баншан Богдо багшанарай, Түбэд ороной хамгаалагша сахюусан бурхан мүн.
Зүүлтэ
Категори:Буддын шажанай бурханууд
Гарагай зургаан
Гарагай зургаан гү, али баасан  — гээшэ долоон хоногой табадахи (зургаадахи) үдэр юм.
Монголшууд энэ үдэрые монгол хэлэндэ Баасан гэһэн удхатай 3 янзаар нэрлэдэг уламжалалтай ушар байна. Эгээн түгээмэл түбэд гаралтай "баасан", энэһээ гадна санскрит гаралтай сугар, мүн буряадшалһан түмэр үдэр гэжэ нэрлэгдэдэг.
Категори:Долоон хоног
Гарагай долоон
Гарагай долоон гү, али бимба  — гээшэ долоон хоногой табадахи (зургаадахи) үдэр юм.
Категори:Долоон хоног
Югзэр
Югзэр (, yogāchāra) — Бурханай шажанай гүн ухаанай дэг урасхал юм. Гол түлөөлэгшэд: Майдарнатха болон Асанга (IV зуун), Васубандху (V зуун), логик Дигнага (VI зуун) болон Дармакирти (VII зуун). Атишын шаби Дармаракшита энэ һургаалые Түбэдтэ асарһан, Түбэдэй бурханай шажанай олон дэг урасхалнууд баталаа һэн.
Категори:Буддын шажан
Бэлгын замай халдабаритай үбшэн
Бэлгын замай халдабаритай үбшэнүүд (мүн хүйтэн үбшэн, венерическэ үбшэн) — бэлгэ замаар дамжаха халдабаринууд юм. Эдэ үбшэнүүд мүнөөдэр эгээн түгээмэл тохёолдохо халдабарита үбшэнүүдэй тоондо орожо байна. Хамгаалалтагүй бэлгын хабиталай үедэ хүнһөө хүндэ бэлгын замаар (умай хоолойгоор, сэхэ гэдэһээр, амаар зэргэ бүхы түрэлэй бэлгын хабиталай үедэ хамгаалалта хэрэглээгүй бол) дамжадаг халдабаринуудые тобшоор БЗДХ (ЗППП, STD) гэжэ нэрлэдэг.
Тиимэшье һаа, бэлгын замай халдабаритай үбшэнүүдэй дамжаха зам ганса хамгаалалтагүй бэлгын хабитал бэшэ. БЗДХ баһа халдабаритай эхэһээ хүүгэдтэ (жэрмэһэн үедэ урагт, түрэхэ ябасада, түрэһэнэй дараа хүхэнэй һүгөөр дамжан халдабарилна), халдабаритай шуһан, шуһан бүтээгдэхүүн һэлбүүлхэ, халдабаритай шэнгэнээр бидагдаһан зүү, шприц зэргэ эмнэлигэй багажа хэрэгсэлээр тус тус дамжан халдабарилна.
Һанаатай халдуулга Россин гүрэндэ гэмтэ хэрэг байна.
Холбооһон
Категори:Анагааха ухаан
Мешхед
Категори:Иран
Салават
Тус хото Башкортостанай урда хэһэгтэ, Белой голой (Кама мүрэнэй оролго) баруун эрьедэ, ниислэл Уфа хотоһоо урда тээшэ 160 км зайда байрлана. Хотын эгээн дээдэ сэгынь далайн нюрууһаа дээшэ 175 м. Хотын дотоодо Курбалыкуль нуур байрлана.
Зүүлтэ
Категори:Башкортостан Категори:Оросой холбоото уласай хотонууд
Andrew Tate
Emory Andrew Tate III (born December 1, 1986) is a British and American social media personality, businessman, and former professional kickboxer.
Дондохи Ростов
Дондохи Ростов (Ростов-на-Дону), Оросой холбоото уласай Ростовой можын засаг захиргаанай түб, Дон мүрэндэхи томо боомто (Азовой тэнгистэ шудхажа оролгоһоо 46 км). Түмэр замай узуулбари. 1 115 мянган ажаһуугшадтай (2015). Машина бүтээлгэ, энэ тоодо хүдөө ажахы ("Ростсельмаш" гэхэ мэтэ), станок ба хэрэгсэл бүтээлгэ, агаарай, сахилгаанай техника бүтээлгэ, радиосахилгаанай ажаүйлэдбэри, химиин, хүнгэн (арһанай, гуталай), хүнэһэнэй (консерв, тамхиин, г.м.), модо болбосоруулха ажаүйлэдбэри. 9 дээдэ һургуулинууд (энэ тоодо Урда холбооной ехэ һургуули, Ростовой гүрэнэй консерватори), 4 театрнууд. Нютаг тухай ба уран һайханай музейнууд. 1749 ондо Темернигэй гаали (Темерницкая таможня) ба боомто нэрээр байгуулагдаһан, 1761 ондо Ростовой Дмитрий нэрэмжээр Ростов нэрэтэй бэхилэлтэ барижа эхилһэн.,
Зурагууд
Категори:Ростовой можо Категори:Оросой холбоото уласай хотонууд
5 һарын 21
Табадугаар һарын 21 — Григориин литын жэлэй 141-дэхи үдэр (үндэр жэлдэ 142-дахи үдэр). Жэлэй эсэс болотор 224 үдэрнүүд үлэжэ байна.
Энэ үдэрэй тэмдэглэлтэ баяр
Категори:Үдэрнүүд
Congreso Internacional de Matemáticos de 2022
Международный математический конгресс 2022 года — двадцать девятый Международный математический конгресс, проходивший в режиме онлайн с 7 по 14 июля 2022 года.
В качестве новинки на этом съезде выдающиеся деятели в области физики и математики были награждены "медалью Ладыженской" — премией имени русского математика Ольги Ладыженской.
Был объявлен бойкот, чтобы не допустить проведения Конгресса в России.
Место
Франция подала заявку на проведение конгресса в Париже, а президент Франции Эммануэль Макрон даже снял видео в поддержку.
Франция заявила о своем намерении выступить на Международном конгрессе математиков 2014 года. Россия подала заявку осенью 2014 года. В марте 2017 года подкомитет Исполнительного комитета Международного математического союза посетил оба города, провел заседание в начале апреля 2017 года и рекомендовал выбор Санкт-Петербурга для проведения Конгресса 2022 года. Это решение было принято комиссией единогласно при двух воздержавшихся из-за конфликта интересов ( Шигефуми Мори и Венделин Вернер, которые не участвовали в обсуждении). Кандидатура Санкт-Петербурга набрала 83 голоса против 63 за одного из Парижа на Генеральной ассамблее Международного математического союза. Этот выбор между двумя конкурирующими странами был первым в истории Международного конгресса математиков.
Научные аспекты
Однако конгресс планируется провести в конгресс-центре «Экспофорум» в Санкт-Петербурге. Ожидается, что двадцать приглашенных прочитают пленарные лекции, в том числе: Элис Гионне, директор по исследованиям Высшей нормальной школы Лиона ; Лаура Сен-Раймонд, профессор того же ENS de Lyon ; Светлана Житомирская, американский математик, преподающий в Калифорнийском университете в Ирвине ; Нина Гупта, профессор Индийского статистического института в Калькутте ; Майкл Джеффри Ларсен, профессор Индианского университета в Блумингтоне ; Камилло де Леллис, итальянский математик, преподающий в Цюрихском университете ; Младен Бествина, хорватский математик и профессор Университета штата Юта, Клара Грима, испанский математик и публицист, или британский историк математики Джун Барроу-Грин.
Награды
Впервые в истории перед Конгрессом были вручены награды IMU. Церемонию открыл Президент Финляндской Республики Саули Ниинистё.
Медали Филдса были вручены Хьюго Дюминил-Копену, Джун Ха, Джеймсу Мейнарду и Марине Вязовской. Президент Франции Эммануэль Макрон поздравил Гюго «с получением самой престижной премии в области математики» и признал, что «его работа по вероятностям и статистической физике, эта награда показывает жизнеспособность и превосходство нашей французской математической школы». Марина стала второй женщиной, получившей Филдсовскую медаль.
Марк Браверман получил премию призовые счеты за вклад в теорию информации. До 2018 года она называлась Премией Неванлинны.
Барри Мазур получил медаль Черна за прижизненные достижения в области математики и топологии.
Эллиот Либ получил премию Гаусса за вклад в приложения математики к физике. У Эллиота была проблема с речью во время церемонии, так как задержка между отправителем и получателем была настолько велика, что он предпочел сдаться и дать короткое сообщение. .
Светлана Житомирская стала обладательницей первой Ладыженской медали.
Николай Андреев получил премию Лилавати за популяризацию математики.
На Конгрессе вспомнили украинского математика Юлию Здановскую.
использованная литература
Категори:2022
Karma Chameleon
Karma Chameleon - Culture Club хүгжэмэй бүлэгынь дуу. Категори:Хүгжэм
Шарид
Шарид (شريعة — «зүб зам») — лалын шажанай жаяг дэглэмэй согсо; шударга хуули гэһэн удха бүхы араб үгэ, монгол хэлэнээ тушаал бэелүүлхэ гэһэн удхаар хэрэглэгдэжэшье байгаа һэн.
Зүүлтэ
Категори:Лалын шажан
Хитад үзэг
Хитад үзэг гээшэ логограмма гү, али дүрсэдэ дулдыдажа зохёоһон хитадай бэшэг үзэг болоно. Хитадай баримжаа аялгуунда (путунхуа гү, али мандарин) ханза (хилбаршуулһан: 汉字; уламжалалта: 漢字). Мүн хитад үзэгынь мүнөө хүрэтэр хэрэглэжэ байдаг бэшэг үзэгүүдэй дундаһаа хамагай эртынхи болоно. Хитад үзэгые өөһэдынгөө хэлэн аялгуунда тааруулжа дуудалга, зуралга зэргые өөршэлэн бэшэгэй тогтолсоодоо ашагладаг хэлэнүүд байха болоод япон хэлэндэ кандзи, солонгос хэлэндэ ханча, вьетнам хэлэндэ тьы-ном гэжэ нэрлэжэ заншаба.
Түүхэ
Эртын һорболжо үгүүлһэнээр 14-р зуунда Шан уласай хаан Пань Гэн ниислэлээ эндэ нүүлгэжэ абшарһан болоод тус газар 300 үлүү жэлэй турша Шан уласай улас түрэ, соёл, эдэй засагай түб болоһон байдаг. Анха 1928 ондо Инь тууриие нээжэ малталга хэһэн ба эндэһээ хүрэл эд зүйл, яһата мэлхэйн хуяг, амитанай яһан дээрэ һиилэһэн бэшэг бэлэг зэргэ маша ехэ түүхын олдобори олдоһониинь археологиин түүхэдэхи гайхамшагта нээлтэнүүдэй нэгэ болоһон юм.
Яһан бэшэг эртын хүнүүдтэ нюусалиг зүйлнүүдэй нэгэ байһан агаад ханза һиилбэритэй яһата мэлхэйн хуяг, амитанай яһаниие хүнүүд луугай яһан гээд бодожо эмшэгээнд хэрэглэдэг байба. Энэ байдал 1899 ондо Ван И-жун гэһэн наймаашан эрэ эдэнь нэгэн түрэлэй эртын бэшэг байна гэһэн мэдэхэ хүрэтэр үргэлжэлһэн гэдэг ба энэ нээлтэнь археологнар, хэлэ шэнжэлэлшэдэй анхааралые татаһанаар тэдэниие шудалжа эхилһэн байдаг. Одоогой байдалаар малталгаар ниитэ 150 000 үлүү яһата мэлхэйн хуяг, амитадай яһан олдоһон ба ниитэ 4 500 оршом ханза олдоод байгааһаа 1000 үлүү ханзые тайлажа уншаһан байдаг. Эдэ ханза бэшэгүүдые шудалалаар тухайн эртын саг үедэ бэшэг үзэгэй сайтар хүгжэһэн тогтосотой байгаа гэһэн дүгнэлтэдэ хүрэһэн юм.
Яһан бэшэг нэн эртын үнэлжэ баршагүй үнэтэ түүхэн олдобориин хубида 3000 үлүү жэлэй тэртээхэ Хитадай ниигэмэй улас түрэ, эдэй засаг, соёлой талаарха мэдээсэлые хадагалан үлдээһэн юм. Яһан бэшэг Хитадай эртын түүхэ, илангаяа Шан уласай үеын түүхые шудалха эгээн шухала шууд материал болоһоор ерэһэн болон мүнөөдэр яһан бэшэгэй шудалга дэлхэй хэмжээнэй шудалал болотороо хүгжөөд байна.
Хитад үзэгые зээлдэжэ абаһан улас оронууд ба одоо хэрэглэхэ нүхэсэл байдал
Шара ногоон - Хилбаршуулһан ханза хэрэглэжэ бай орон (БНХАУ)
Бүдэг ногоон - Ханза болон өөрын үндэһэнэй бэшэг үзэгые холижо болон зэргэсүүлэн хэрэглэжэ бай орон (Урда Солонгос ба Япон)
Шара - Түүхэдээ албан ёһоной хэрэглээгээр түрэ болон ута хугасаагаар хэрэглэжэ байһан орон (Монгол, Хойто Солонгос, Вьетнам) ]] Эртын хитад уласуудта алба губшуур үгэдэг байһан Чосон гү, али Солонгос, Лиу чиу хаанта улас, Вьетнам улас эртын хитадһаа бэшэг үзэгыень зээлдэн абажа хэрэглэһэн байна. Япон улас Хитадай нүлөөдэ байгаагүйшье Эхэ газарай соёлой нүлөөдэ ороһоноор хитад үзэгые абажа хэрэглэһэн байдаг. Мүн Сингапур, Малайзи зэргэ уласуудта сагааша хитадууд олоноороо һууришаһанай уламһаа зарим бүһэ нютагуудта хитад хэлээр хэлэлсэхэ, хитад үзэгые хэрэглэхэ ябадал бии болоо.
Мүнөө хитад үзэгые Хитад, Тайвань, Япон, Урда Солонгос, Сингапур зэргэ уласууд бэшэгэй хэлэеэ тэмдэглэхын тулада ашаглаһаар байна. Гэбэшье ойрын хэдэн жэлнүүдтэ улас оронуудай засагай газарай бодолгоор хитад үзэгые хилбаршуулан хэрэглэхэ болоһоноор одоо тэдэ уласуудай хитад үзэгэй нэгэдмэл байдал үгы болоһон. Япондо кана үзэг, Солонгос уласта хангыль үзэгые хэрэглэһэнээр хитад үзэгэй нүлөө аажамаар багадхаха хандалгатай болоһон болобошье бүримүсэ алга болоһонгүй.
Мүн Хойто Солонгос болон Вьетнам улас хитад үзэгые албан ёһоор халаһан уласууд болоно. Гэбэшье хитад үзэгые хэрэглэхэгүйшье гэһэн хитад үзэгээр дамжан орожо ерэһэн үгэнүүд үгын сангай нэлээдгүй хубиие эзэлһээр байна. Хитад үзэгэй дуудалга он сагай эрхээр хубилагдажа, бүһэ нютаг тус бүридэ өөр өөр дуудалгатай болоо.
Хитад хэлэнэй гү, али саг хугасаа гэһэн үгэ японоор, дзи кан, cолонгос хэлээр 시간 гү, али щиган гэжэ дуудалгатай боложо хубилагдаба. Гэбэшье дуудалга хубилагдаһан болобошье нэгдэмэл нэгэ үзэгээр бэшэгэй хэлэеэ тэмдэглэжэ байһан тула харилсаанда ороходо асуудалгүй байһан байна. Гэбэшье аажамаар хитад үзэгэй бэшэлгэ, хэлбэри хубилагдаха боложо бүһэ нютаг бүридэ хэлэн аялгуунай илгааһаа шалтагаалан зуралга нэмэхэ гү, али хаһаха, үндэһэн махабад хаһаха зэргээр хитад үзэг хубилагдаһан байна. Тиимэдэ улас орон бүридэ өөр өөрын гэһэн онсолигтой хитад үзэгүүд бии болоо. Жэшээнь, японшууд зохёоһон 1200 үлүү хитад үзэг бии.
Хитад үзэгэй тоо
Саг хугасаанай хубилалтаар үзэгэй хэлбэри хубилагдаха, дуудалга эжэл үзэг, удха эжэлшье хэлбэри өөр үзэг, бүһэ нютагай илгааһаа бии болоһон үзэг зэргые нэгэдхэн үзэбэл нэг түм үлүү ханза сугларха ажа һэн. Гэбэшье түүхэн хэлбэри, саг хугасаанай утада үлэжэ тунагдаһан гээд бүгэдынь нэгэдхээд 1994 ондо хэблэгдэһэн "Хитад үзэгэй далай" гэһэн номондо  85,568 дүрсэ үзэг бии гэжэ тэмдэглэһэн байна. Одоошье шэнэ ханза зохёогдоһоор байгаа ушарһаа мүнөө хүрэтэр хэр хитад үзэг байе гүйсэд хэлэхэ боломжогүй ажа һэн.
Хитад хэлэнэй толи бэшэгүүдтэ тэмдэглэгдэһэн ханзын тоо
Тиг
Бэшэг үзэгынь бэшэгэй хэрэгсэл, бэшэхэ хурдан, бэшэхэ арга техникэ зэргээр хэлбэринь тогтожо, хубилагдадаг бэлэй. Тэдые ниитэдэнь хитад үзэгэй тиг (фонт) гэнэ. Одоо хэрэглэжэ бай хитад үзэг яһан, ехэ гор, бага гор, засбарай, хэшээнгүй, таталган гэһэн тигүүдһээ бүридэжэ байна. Эдэ тигүүд түүхын ябасада олон шалтагаанаар бии болоһон.
Бүридэл
Хитад үзэгэй бүридэл дуһал, зүүн багана, баруун багана болоно. Ямар нэгэн хитад үзэг өөр хитад үзэгтэй ниилэжэ нэгэ шэнэ ханза бүтэһэниие хитад үзэгэй бүридэл гэнэ.
Бүтэсэ
Хитад үзэгынь зурлага, бэшэхэ дараалал болон түлхюур үзэгһөө бүтэнэ. Түлхюур үзэг тухайн үгэ, удха, хитад үзэгэй изагуур боложо үгэдэг.
Холбооһон
Категори:Бэшэгүүд Категори:Хитад хэлэн
Элжэн
Элжэн — халим загаһанай һахал.
Зүүлтэ
Категори:Халим
5 һарын 22
Табадугаар һарын 22 — Григориин литын жэлэй 142-дэхи үдэр (үндэр жэлдэ 143-дахи үдэр). Жэлэй эсэс болотор 223 үдэрнүүд үлэжэ байна.
Энэ үдэрэй тэмдэглэлтэ баяр
Категори:Үдэрнүүд
5 һарын 23
Табадугаар һарын 23 — Григориин литын жэлэй 143-дэхи үдэр (үндэр жэлдэ 144-дахи үдэр). Жэлэй эсэс болотор 222 үдэрнүүд үлэжэ байна.
Энэ үдэрэй тэмдэглэлтэ баяр
Категори:Үдэрнүүд
Потала ордон
Потала (, Бодала) — «Арьяа-Баала бурханай байрладаг орон, диваажан». Түбэд ороной ниислэл хото Һасада оршодог Далай Ламын ордон.
Түүхэ
Потала бол заримыень заһажа янзалһан, заримыень байгаалиһаа олборлоһон яг хэбээрынь ашаглажа бариһан шулуун ордонгуудай согсолбори юм. Сагаан барилга байгууламжануудай доторһоо Далай Ламын ордон хара, улаан үнгөөрөө тодо илгарна. Эл Ордон дотор олон тооной мүргэлэй болон ёһололой танхим болон 1959 ондо Энэдхэгтэ дүрбэн гараһан одоогой Далай Ламын амидаржа байһан дээдэ дабхарай таһалганууд бии.
Архитектура
Потала Ордон шороо, шулуу, модоор энгэй багажа зэбсэг ашаглан баряа. Барилгын бүхы материалые элжэндэ ашажа юмуу хүнүүд нюргандаа үргэжэ зузаан шулуун хашалга бүхы эгсэ шулуун гурбан шатаар үгсэжэ уула өөд зөөн гаргажа байгаа. Эдэ гурбан шатань Потала ордониие үмэнэхи талмай болон хототой холбодог ажа һэн.
Энэ сосолборидо 10 мянган шүтээн, 20 мянган баримал бүхы нэгэ мянга шахам танхим, таһалга байна. Ордон доторхи олон тооной сүмэ, дасангторгон зурагаар шэмэглэжэ мүргэл хээд шаардалгатай түрэл бүриин эд зүйлнүүд табяа һэн. Согсолбориин түб хэһэгтэ Засагай газарай барилганууд, шажанай һургуули, дан ламанарһаа бүридэхэ үйлэшэлгэнэй хүнүүд һуудаг байра байна. Тэрэ эмшэлгэнэй таһалга, номой сан, зэбсэгэй танхим, үрэ тарманай агуулха, зоори, шорон олоноор бии.
Улаан ордоной налуу дээбэри дээрэ доторынь оршохо бунхануудай алтадмал оройнь хушуурһан барилганууд байна. Алтан, үнэтэ шулуугаар шэмэгдэһэн бунхануудынь ордоной гол шүтээн юм. 1933 ондо өөд болоһон ХIII Далай Ламын сүмын хэлбэри бүхы дабтаһан алтаар бүриһэн, 10 метр үндэр бунхан эгээн томо юм.
Бунхануудые буддын шажанай нэрэтэй зүдхэлтэнүүдэй тобойлгон һиилэһэн дүрсэ, үнэтэ шулуугаар гар татахагүй шэмэгдэһэн байха ба тэдэнэй доодо таладань XVI-ХIX зуунай үедэ урлаһан үнэтэ шулуун шэмэглэл бүхы алтан болон шаазан тойпорнууд табяа һэн. Ордоной ханада домог, һургаалай һэдэбээр болон Далай Ламын амидарал үйлэ ажаллалгые (тухайлбал Бээжэндэ ошожо Цы-си хатан хаанда бараалхажа байгаа зэргэ) харуулһан уран зурагууд байралуулаа. Далай Ламын мүнгэн бунханиие 21 метрын үндэртэ табижа эргэн тойрондонь үнэтэ шулуу бүтүү үрэбэ.
Ордоной согсолбориин хамагай эртын хэһэгынь хамагай доодо хэһэгтэ оршохо заһажа янзалаагүй шулуугаар хэһэн таһалга юм. Тэрэнэй зэргэлдээ Соронзон Гомбо түүнэй хатан Вань Чэн уран барималаар шэмэгдэһэн унталгын таһалга бии.
Зүүлтэ
Категори:Түбэд
Атеизм
Атеизм (ἄθεος — «бурхангүй», шажангүйн үзэл) — шажанда эсэргүү үзэхэ үзэл, ондоогоор хэлэбэл юрэ бусын юртэмсэ (бурхан, һүнэһэн, луусад, сабдаг, гэхэ мэтэ) амидарха ябадалда этигэхэгүй үзэл юм. Олон элдэб шажан һургаал (паганизм, христосой, энэдхэгэй шажан г.м.) байдаг ушарһаа тэдэниие эрхэ тэгшэ буса буруушаха арганууд байна. Жэшээнь, Европын соёлдоо атеизм үзэл хубиин бурханай оршон байдалда, теизм эсэргүүсэхэ үзэл юм. Богонёор хэлэбэл, Европын атеизмынь янза бүриин байдалаар тодорхоһон (монотеизм, пантеизм, деизм, суфизм) иудаизм, христосой ба лалын шажанда эсэргүү үзэл юм. Теэд тодорхой хэлбэриин радикал атеизм оршон үеын материализмын (илангаяа марксизм болон позитивизм) дагалдагшадай имагтал онсолиг шанар аад, агностик атеизмынь эртын Грециин гүн ухаантануудай дунда тараагдаһан байгаа.
Зүүлтэ
Категори:Шажан мүргэл
Медан
Медан (Medan), Суматра аралда Малаккын хоолойн эрье дээрэ Индонезиин хото юм. Суматра аралдахи эгээн томо хото. Хойто Суматра (Sumatera Utara) можын засаг захиргаанай түб. Хүн зониинь хоер сая ажаһуугшад үлүү (2010). Томо тээбэриин уулзабари. Уласхоорондын ниидэхэ онгосын буудал. Аванпорт Медан — Белаван (Belawan), хотын хойто зүг тээшэ 25 км. Таряамалай нютагай наймаанай түб (кофе, сай, үрэ таряа, каучук). Хүнэһэнэй, нэхэмэлэй, резинын, металл эдлэл болбосоруулха болон модо болбосоруулха ажаүйлэдбэри. Хотын захадань — хүдөө ажахын бүтээлые болбосоруулха үйлэдбэри (пальмын тоһо үйлэдбэрилгэ, каучукые болбосоруулга гэхэ мэтэ). Хойто Суматрын Ехэ һургуули (1952 онһоо), Хойто Суматрын лалын ехэ һургуули гэхэ мэтэ дээдэ һургуулинууд.
Категори:Индонезиин хотонууд
Маскат
Маскат, Оманай ниислэл хото, Оманай булангай эрье дээрэ байрлана. 734 мянган ажаһуугшадтай (2010). Алим жэмэс, финикые гаргана. Дархалалга. Ехэ һургуули. Маскатай хажууда — Уласхоорондын ниидэхэ онгосын буудал байна. Оперын театр, олон лалын сүмэнүүд бии.
Категори:Оман
5 һарын 24
Табадугаар һарын 24 — Григориин литын жэлэй 144-дэхи үдэр (үндэр жэлдэ 145-дахи үдэр). Жэлэй эсэс болотор 221 үдэрнүүд үлэжэ байна.
Энэ үдэрэй тэмдэглэлтэ баяр
Категори:Үдэрнүүд
7 һарын 11
Долодугаар һарын 11 — Григориин литын жэлэй 192-дахи үдэр (үндэр жэлдэ 193-дэхи үдэр). Жэлэй эсэс болотор 173 үдэрнүүд үлэжэ байна.
Энэ үдэр наһа бараһаниинь
Категори:Үдэрнүүд
Хара нүхэн
Хара нүхэн гэдэгынь гэрэл болон алибаа сахилгаан суранзан долгин нэбтэрэн гарахааргүй маша хүсэтэй таталсалай орон бии болгоһон огторгойн орон зай юм. Хара нүхэниие тойроод эрьен гараха боломжогүй үзэгдэлэй хаяа гэдэг математикада тодорхойлһон гадаргуу байдаг. Үзэгдэхэ гэрэлые өөртөө татан шэнгээдэг ушарһаа гадна ажаглагшын хубида хүреэлэн бай харанхы огторгойн дэбисхэрһээ илгаран харагдаха боломжогүй юм. Тиимэ ушарһаа хара нүхэн гэһэн нэрлэһэн болоно. Өөрөөр хэлэбэл, тухайн хаяанда хүрэһэн бүхы гэрэлые һорожо юушье ойлгуулдаггүй ба яг лэ термодинамикын түгэс хара бэе шэнги байдаг. Огторгойн квант ороной онолоор үзэгдэлэй хаяанһаа тодорхой хизгаартай температура бүхы хара бэе шэнги сасараг туяа илгардаг. Тухайн температурань хара нүхэнэй температуратай урбуу хамааралтай байдагынь одонуудай бөөгнэрэл бүхы хара нүхэниие энэ сасараг туяагаар ажаглахада түбэгтэй болгодог. Хара нүхэн өөрөө шууд харагдаха боломжогүйшье тэрэниие үзэгдэлэй хаяанайхи гадна талаарха бодос, бэенүүдтэй харилсан үйлэшэлжэ байдаг байдалаарынь ажаглан элирүүлжэ болоно. Жэшээлбэл, хара нүхэндэ татагдан орожо байдаг хии, тооһониие ажаглаха боломжотой. Хии, тооһониинь хара нүхэндэ татагдан ороходоо хуйларжа (турбулент хүдэлөөн), үндэр температура хүрэтэр халан, ехэ хэмжээнэй сасараг илгаруулна. Иимэ ажаглалтын үрэ дүндэ манай юртэмсэдэ хара нүхэн бодотой оршон байна гэдэгые шэнжэлхэ ухаанай үндэһэтэй нотолһон бэлэй.
Гэрэлые өөрһөөн холдуулхагүй барижа байха хүсэрхэг татаха хүсэн бүхы бэе байжа болохо тухай дүгнэлтые 1783 ондо анха Англиин одон орон һонирхогшо Джон Мичелл хэжэ байгаа. 1795 ондо Франциин физик Пьер Симон Лаплас тоосоонойнгоо үрэ дүндэ тулгуурилан мүн адли дүгнэлтэ хэжэ байба.
Хара нүхэнэй тухай оршон сагай ойлголто харисангын юрэнхы онолдо һуурилдаг. Физикын энэ тулгуури онолой дахуу ехэ хэмжээнэй масса маша бага орон зайда түблэрһэн нүхэсэлдэ орон зайн гажалта бии болгодог тула матери ба гэрэл, сасаргалта орон зайн тэрэ хэһэгһээ зугтажа гараха боломжогүй болодог. Харисангын юрэнхы онолой хүреэндэ хара нүхэниие түбдөө сэгэн сингуляр шанартай, захадаа үйлэ ябадалай хизгаартай орон зай маягаар дүрсэлдэг бол квант механикын үйлэшэлэлые тоосожо үзэбэл энэ дүрсэлэлдэ хубилалта оруулха шаардалгатай болоно.
Энэ һэдэбээрхи зарим шудалгаанһаа хара нүхэниинь татагдаһан бодосые эсэс түгэсхэлгүй өөртөө агуулһаар байдаг бэшэ харин Хокингой сасаргалта гэхэ үзэгдэлэй ябасада дулаанай энерги хэлбэреэр аажамаар сасаргадаг болоод наһанииньшье хизгаартай байдаг гэһэн дүгнэлтэ хэгдэдэг байна. Гэбэшье квант таталсалай онолые оролсуулһан хара нүхэнэй бүрин зүб загбар одоогоор эсэслэн болбосорогдоогүй байна.
Хэдыгээр хара нүхэнэй доторхи харагдадаггүйшье хара нүхэнэй оршон байдагые бусад бодос болон гэрэл зэргэ сахилгаан суранзан сасаргатай харилсан үйлэшэлэлсэжэ байгаар тайлбарилжа болоно. Хара нүхэн рүү унаһан бодос огторгойн эгээн тодо бэенүүдые үүсхэдэг үрэлтээр халажа бөөгнэрһэн диск бии болгодог. Хэрэб хара нүхэниие тойроһон одонууд байбал, тэдэнэй тойрог замаар нүхэнэй масса болон байралалые тодорхойлходо ашаглажа болоно.
Холбооһон
Категори:Одон орон шудалал
Уфа
Уфа (Өфө, Уфа), Оросой холбоото уласай Башкортостан Уласай ниислэл хото, Белой мүрэндэ Уфа мүрэн шудхажа ородог үзүүртэхи хүлэг онгосын зогсоол. Түмэр замай станци. 1 106 мянган ажаһуугшадтай (2015). Газарай тоһон болбосоруулха, химиин ба газарай тоһоной химиин, түмэрлигэй («Электроаппарат», «Металлист» хүдэлүүр бүтээлгын үйлэдбэриин холбоо; машина бүтээлгын, утаһанай, сахилган дэнлүү, уула уурхайн тоног түхеэрэмжын үйлэдбэри), модо болбосоруулха, хүнгэн, хүнэһэнэй ажаүйлэдбэри. Барилгын материалай бүтээлгэ. 7 дээдэ һургуулитай (энэ тоодо Башкир гүрэнэй ехэ һургуули), Оросой Эрдэм Ухаанай Академиин эрдэмэй түб. 5 театрнууд (энэ тоодо Опера ба баледэй театр). Түүхэ-нютагай, геологиин, уран һайханай, уран барилгын ба этнографиин музейнууд. С. Т. Аксаковай, М. Гафуриин гэр-музейнууд. 1574 ондо байгуулагдаһан, 1586 ондо хото болоһон.
Категори:Башкортостан Категори:Оросой холбоото уласай хотонууд
Долоон хоног
Долоон хоног гээшэ долоон үдэр, һүнитэй тэнсүү хоног тоололой нэгэжэ; аргын тоололоор бүхэли долоон хоногой (үдэрэй) нэрэ юм. Нэгэ жэлдэ 365.25 хоног байдаг гэбэл дундажаар 52 долоон хоногһоо бүридэдэг. Һонирхолтойнь монголшууд долоон хоногой үдэрнүүдые түбэд, самгардиһаа гаралтай нэрээр юмуу болбол монголшолжо нэрлэдэг. Диилэнхидээ Түбэд гаралтай нэрээр нэрлэнэ.
БНМАУ-ын жэлнүүдтэ ажалай 5 үдэр, хахад ажалай 1 үдэр, бүтэн амралтын 1 үдэр байһанһаа уламжалаад эхинэй 5 үдэрые "ажалай үдэрнүүд", зургаадахи үдэрые "хахад һайн үдэр", долоодохи үдэрые "Бүтэн һайн үдэр" гэхэ аман хөөрэлхэдэ уламжалал бии.
Үүлэн
Ангилал
Категори:Сагай уларил
7 һарын 12
Долодугаар һарын 12 — Григориин литын жэлэй 193-дахи үдэр (үндэр жэлдэ 194-дэхи үдэр). Жэлэй эсэс болотор 172 үдэрнүүд үлэжэ байна.
Энэ үдэр наһа бараһаниинь
Категори:Үдэрнүүд
Гильгамеш тухай үльгэр
«Гильгамеш тухай үльгэр», мүн «Бүхы харагша тухай» ( аккадаар ša nagba imuru) — эгээн эртын удха зохёолой дурасхал бэшэг юм.
Ябадалай үрнил
Өөрынгөө нүхэр Энкидугэй үхэлдэ сошордоһон Урукай Гильгамеш хаан үхэшэгүй мүнхын эрэлдэ Шумер «мүнөөнэй Ирик» руу ябаһан Гильгамеш сэсэн мэргэн бурханиие туһаламжатайгаар үерые тэсбэрилэн шадаһан Утнапиштимтэй уулзаһан. Утнапиштам үхэшэгүй мүнхын нюусые мэдэдэг ба тэрэндэ яажа хүрэхэ талаар зүблэжэ шадана гэжэ Гильгамеш этигэжэ байһан. Утнапиштам зургаан үдэр зургаан һүни бү унта гэһэн хаанда тушааһан. Гэбэшье тэрэ бэелүүлжэ шадаагүй. Хуби заяандаа захирагдажа үхэлдэ бэлэн Гильгамеш Урукта бусажа ерэһэн. хоёр мянган жэлдэ арбан хоёр шабар пинза дээрэ бэшэгдэһэн «Гильгамеш тухай үльгэр» эгээн алдартай удха зохёолой бүтээл юм. Олон хэлэндэ байдаг янза бүриин хэһэгынь эртын дурнын үльгэрнүүд үргэн дэлгэржэ ехэ алдартай болоһон тухай үгүүлдэг. Тэдэнэй олон газар байнга хөөрэлдэжэ бэшэжэ байгаа.
Холбооһон
Категори:Үльгэр домог
7 һарын 13
Долодугаар һарын 13 — Григориин литын жэлэй 194-дахи үдэр (үндэр жэлдэ 195-дэхи үдэр). Жэлэй эсэс болотор 171 үдэрнүүд үлэжэ байна.
Энэ үдэр наһа бараһаниинь
Категори:Үдэрнүүд
Ган булад
Булад гү, али ган (, gāng) гэдэгынь түмэр, нүүрһэнтүрэгшэ хоёрой шудхамал болоод нүүрһэнтүрэгшын агуулга 0.2 - 2.04% байна. Нүүрһэнтүрэгшэнь ган гарган абаха хамагай хилбар холисо болоод нүүрһэнтүрэгшын орондо марганец ба вольфрамые ашаглажа болоно. Холисо болгон ашаглажа бай нүүрһэнтүрэгшэ болон бусад элементүүдынь түмэрэй хатуулиг, бүхэ бата шанарые нэмэгдүүлхэ ба нүүрһэнтүрэгшын түмэртэ хайлуулха дээдэ хэмжээнь 1149 °C-да 2.14% байна.
Ангилал
Ган шанаржуулһан болон нүүрһэнтүрэгшэтэ ган гэжэ ангилдаг. Нүүрһэнтүрэгшэтэ ганда нүүрһэнтүрэгшын хэмжээ 0.1-1.3% байдаг. Бүхы нүүрһэнтүрэгшэтэ ганг дүрбэн үндэһэн шэнжээр ангилдаг. Нүүрһэнтүрэгшын агуулгаар, зорюулалтаар, эһэлгүйжүүлэлтээр, баталгаажалтын түрэлөөрынь ангилна. Нүүрһэнтүрэгшын агуулгаарынь бага (нүүрһэнтүрэгшэ 0.1-0.3%), дунда (0.3-0.6%), ехэ (0.6-1.3%) гэжэ ангилдаг. Харин нүүрһэнтүрэгшын зорюулалтаарынь юрэдын зорюулалтын ган, хэсын ган, багажа хэрэгсэлэй ган гэжэ ангилна. Мүн нүүрһэнтүрэгшын баталгаажалтаарынь А (химиин найрлагын баталгаатай), Б (механикын шэнжээр баталгаажаһан), В (хими, механикын шэнжээр баталгаажаһан) гэжэ ангилдаг. Түүншэлэн нүүрһэнтүрэгшын эһэлгүйжэлтээрынь тайбан, хахад тайбан, бусаламдхай хэмээн 3 ангилна. Хэсын ганг цементацилагдаха (0.1-0.2%), һайжаруулагдаха ган (0.3-0.5), үндэр шанартай ган (0.5-һаа дээшэ нүүрһэнтүрэгшэ агуулһан) гэжэ ангилдаг.
Зэбэрэлдэ тэсбэртэй ган
Энэ түрэлэй ганиинь агаар мандалай, хоротой оршоной нүлөөндэ зэбэрлэлые тэсбэрлэхэ шадабаритай шанаржуулагша гангай нэгэдэл байдаг. 1913 ондо Гарри Бреали (Harry Brealey) янза бүриин холисын шэнжэ шанар, түрэлые шудалжа байгаад хромой агуулга үндэртэй гангууд хүшэлтүрэгшэд тэсбэртэй болохые оложо нээбэ. Химиин найралга: Зэбэрэлдэ тэсбэртэй гангай үнһэн шанаржуулагша элементынь хром юм. (Cr 12-20%) Хромһоо гадна зэбрэлдэ тэсбэртэй ганда дагалдаха түмэр болон түүниин холисонууд (C, Si, Mn, S, P,) мүн ганда шаардалгатай физикэ, механикын шэнжые нэмэгдүүлхэ ба зэбэрлиие тэсбэрлэхэ шадабаритай (Ni, Mn, Ti, Nb, Co, Mo) зэрэг элементүүдые нэмэжэ үгэдэг. Энэ зэбэрэлдэ ороггүй шадабариинь хромой агуулгатай шууд хамааралтай байдаг. Зэбэрэлдэ тэсбэрлэхэ шадабариин шалтагаанынь хромые агуулһан деталиин гадаргуу хоротой оршондо хүшэлтүрэгшэтэй урбалда орохогүй нимгэн гадаргууе үүдхэдэгтэй холбоотой. Энэ шэнжэ шанарынь материинлын гадаргуугин дотоодо бүтэсэдэ дотоодо хүсэн, дефект байдаггүйтэй холбоотой юм. Ниилмэл шанаруулагша гангууд хүсэлэй хүсэтэй оршондо (хүхэр, дабһан, фосфор болон тэдэнэй холисын) Ni, Mo, Cu, Si-ын үндэр агуулгатай хэрэглэгддэг.
Ангилал: Зэбэрэлдэ тэсбэртэй ганг химиин найрлагаарынь дараахи байдалаар ангилдаг:
Мартенсит ба мартенсит — ферритын гангуудынь агаар мандалай, хоротой оршоной нүлөөндэ маша һайн зэбэрлэлые тэсбэрлэхэ шадабаритай ба механикын шэнжэ шанар үндэртэй. Эдэгээр гангуудые хүнэһэнэй, химиин үйлэдбэринүүдтэ, хутага зүсэлтын багажануудай шанарай, һайжаруулхад ашагладаг.
Буу
Буу (,, pào) — галта һомон харбаха нарин аматай галта зэбсэг, бүдүүн аматайе заримдаа пуу гэнэ. Гол түмэр доторхи бинтаар һуманда эршэ оруулжа харбаха галта зэбсэгэй юрэнхы нэрэ.
Зүүлтэ
Категори:Дайн Категори:Галта зэбсэг
7 һарын 14
Долодугаар һарын 14 — Григориин литын жэлэй 195-дахи үдэр (үндэр жэлдэ 196-дэхи үдэр). Жэлэй эсэс болотор 170 үдэрнүүд үлэжэ байна.
Энэ үдэр наһа бараһаниинь
Категори:Үдэрнүүд
Юлий Цезарь
Гай Юлий Цезарь ( 100 оной 7-р һарын 13 — 44 оной 3-р һарын 15, ) Римэй Республикын сэрэг, улас түрын ударидагша байһан. Тэрэ Римэй Республикые Римэй эзэнтэ гүрэн болгон шэнэшлэхэдэ гол үүргэ гүйсэдхэһэн.
Холбооһон
Категори:Римэй эзэн хаад
Халим
Халим  — далай тэнгистэ оршохо нэгэн зүйл һүн тэжээлтэ амитан. Бэеын хэлбэри загаһан мэтэ, далайн хүхэтэн маша томо амитан, буу загаһаншье гэдэг. Энэ баг дотороо 2 дэд багта хубаагдаха болоод 88 оршом зүйл бии.