Bizantijska_umjetnost_za_vrijeme_vladavine_dinastije_Paleolog
Liturgijski i sekularni tekstil
Važan primjer živog prisustva tkanina u bizantijskoj kulturi i bogatog bizantijskog iskustva s tekstilom i kroz tekstil jest istaknuta upotreba šatora. Šatori su se uglavnom koristili u vojnim pohodima, lovačkim ekspedicijama i svečanim prilikama, a bili su vrlo cijenjeni zbog sigurnosti, mobilnosti i širokih mogućnosti za pokazivanje visokog statusa njihovog vlasnika. Šatori su bili prostori za kontakte i diplomatske sastanke, a sami su nuđeni i kao diplomatski pokloni. Strani posjetioci i državnici hvalili su njihovu višestruku upotrebu i kvalitet materijala, čineći bizantijske tkanine moćnim kulturnim posrednicima. Trgovina bizantijskim tekstilom odvijala se ne samo s evropskim vladarima, nego su trgovina i diplomatski pokloni bili veoma rašireni i s islamskim vladarima. Ovi luksuzni predmeti bili su jedna od važnih tačaka u razmjeni darova između bizantijskih i islamskih dvorova, koji istovremeno artikulišu dinamiku moći između davaoca i primaoca kroz simbole odražavajući obostrano priznate simbole kraljevske vlasti. Postoje dvije važne vrste ukrasa koji nam govore o tome kako je hijerarhija između islamskog i bizantijskog dvora uspostavljana kroz društveno značenje, a to su: sedlo antičkog kralja Aleksandra Velikog i prsluk ukrašen pečatom starozavjetnog kralja Solomona. Ove ličnosti su prihvatljive i kao simbol uspješne vladavine. Zbog takve istovjetnosti, bizantolozi Robin Cormack i Alice Walker smatraju da su diplomatske razmjene poklona između ove dvije različite vjerske i političke sile tog doba pokazatelj njihovog prijateljstva. Istovremeno, ova vrsta umjetnosti djeluje kao zajednički simbolički jezik u diplomatskim odnosima, pri čemu se tekstilni proizvodi mogu tumačiti kao predstavljanje prepoznatljive simboličke i ekonomske moći vladara. Nisu samo figuralni motivi korišteni kao obrazac pri izradi bizantijske svile koja je bila poslana na poklon islamskim dvorovima. Prikazi bizantijskih careva u lovu i njihove jahačke pratnje predstavljaju sliku snage i hrabrosti vladara, dok cvijeće i drveće predstavljaju slike rajskih vrtova, miroljubivi lavovi i orlovi carsku moć, a paunovi i slonovi egzotične figure. Slike novijih vladara također su korištene kao ukras poput motiva starih dobrih kraljeva. Naprimjer, poklon koji je kralj Roman I Lakapin poslao abasidskom halifi Al-Radiju bio je ukrašen predstavom jahaćeg kralja sa zastavom u ruci, kao i ogrtač grimizne boje na kojem je prikaz figure jahaćeg kralja. Ovim svilenim tkaninama ne samo da se propagira moć bizantijskih careva nego i namjera o uspostavljanju mirnog političkog i vojnog saveza s abasidskim halifama. Druga važna tačka za tekstilni poklon jest njihova boja. Prema tekstu iz 11. vijeka pod nazivom Knjige poklona i rariteta (arapski: Kitāb al-Hadāyā wa al-Tuḥaf), napisano je da su mnogi ogrtači ljubičaste i crveno ljubičaste boje bili poslani abasidskom halifi Al-Radiju. S druge strane, crvene i ljubičaste boje tekstila bile su regulisane u Bizantijskom Carstvu. Posebno se to odnosi na ljubičastu, koju je još Gaj Julije Cezar ustanovio kao carsku boju za tekstil i imala je drugačiji status na carskom dvoru od ostalih. Veoma se malo zna o umjetnicima i radionicama u kojima je proizveden tekstil iz kasnog bizantijskog perioda. thumb|250px|lijevo|Zlatnim nitima izvezeno liturgijsko platno ([[aer) urađeno krajem 13. vijeka, kojim se pokrivalo euharistijsko posuđe, visina 52 cm, širina 65 cm, Benaki muzej, Atina.]] Posebnu kategoriju čine tekstili koji su bili razvijani u službi crkvenog obreda, gdje su vremenom različiti oltarni pokrovi i druge liturgijske tkanine kao što su aer, antimins, eiliton i endit dobijali prepoznatljive oblike i posebnu dekoraciju. Velovi za kaleže i patene (grčki: poterokalymma, diskokalymma) poznati su kao "mali aer". Veliki veo koji ih je oboje pokrivao zove se "veliki aer". Bizantijski teolozi su ritual prinošenja hljeba i vina na oltarski stol i prekrivanje aerom tumačili kao simbol Hristovog sahranjivanja. U skladu sa praksom da liturgijski tekstil daje slikoviti oblik skrivenoj simbolici liturgije, počelo se sa vezenjem velova velikog aera na kojima su prikazi mrtvog Hrista. Najraniji sačuvani primjeri potječu još iz približno 1300. godine i konvencionalno su poznati po grčkom nazivu "epitaphoi" (doslovno, "na grobu") zbog njihovog prikaza svetog tijela postavljenog za sahranu. Upotreba vezenog platna prilikom rituala rekonstrukcije Hristove pogrebne povorke prvi put je potvrđena u knjizi liturgijskih uputstava koja potječe iz 1346, a u njoj se navodi da sveštenik nosi knjigu evanđelja (drevni simbol Hristove prisutnosti) na desnom ramenu, umotanu u aer, koji služi i kao veo za pričesni pribor. Kao što su velovi za euharistijsko posuđe činili vidljivim njihov unutrašnji smisao, tako je i liturgijska odjeća bizantijskog sveštenstva otkrivala teološku važnost njihove službe. Prema pisanom izvoru solunskog arhiepiskopa Simeona iz 15. vijeka: thumb|250px|desno|Prednji dio velikog sakosa moskovskog mitropolita Fotija urađen od satena vezenog zlatnim i srebrnim nitima i svilom sa biserima između 1414-17, [[Palata oružja u Kremlju, Moskva]] Tumačiti odeždu sveštenstva kao sredstvo kojim visoko sveštenstvo predstavlja Hrista ima dug pedigre u Bizantiji. U isto vrijeme oblici odijela koji su bili uspostavljeni mnogo prije ikonoborstva doživjeli su brz razvoj i razradu. Rezultat je bio da je nova odjeća bila ograničena na najviše činove sveštenstva. Najbolji primjer je liturgijska odjeća ukrašena vezenom mustrom na kojima su prikazani krstovi (polistaurion). Najspektakularniji od ovih kasnih dodataka biskupskoj garderobi bio je sakos, euharistijska tunika sa širokim kratkim rukavima i prepoznatljivom ukrasnom mustrom. Ukras za dva sakosa moskovskog mitropolita Fotija (slika desno) urađenih u Konstantinopolju, a potom poslatih u Moskvu kao poklon, upečatljivi su po ponavljanju ikonografskih tema koje su već bile zastupljene na zidovima i ikonostasima tipičnih kasnobizantijskih crkava. Ovo ponavljanje slika pomaže da se arhiepiskop poveže sa svetim likovima prikazanim na njegovoj odeždi. Sakos je svojom dizajnom sastavljenim od tekstilnih kockica i krutim, izvezenim ukrasom preobrazio izgled arhiepiskopa u spljoštenu, svešteničku figuru, koja podsjeća na svete biskupe s crkvenih freski i ikona. Do kasnog 14. vijeka bogatstvo i gustina likova na odjeći visokog sveštenstva bili su posebno vidljivi kada su biskupi svečano obučeni stajali usred naosa, gdje se izbliza moglo vidjeti njihovo raskošno ruho. U najsvečanijim trenucima liturgije zavjesa ikonostasa bi se povukla u stranu, kako bi se otkrio episkop koji je stajao u vratima. Uokviren slikama na ikonostasu, slike na njegovoj odeždi privlačile bi pažnju okupljenih vjernika da gledaju na njega kao na živi produžetak svetilišta i njegovih ikona.