cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kontni plan
Nomenklatura
Svaki račun u kontnom planu je označen jedinstvenim brojem po kojem se lahko može pronaći. Danas kada se računovodstvo vodi pomoću softverskih programa, kontni plan ne mora biti označen brojevima. Obično brojevi računa imaju pet ili više cifri, a moguće je subanalitički dijeliti pojedina konta po odjeljenjima kompanije, sektorima i slično.
Prva cifra u broju konta označava klasu, bilo da se radi o sredstvima (klasa 0), obavezama (klasa 4) i slično. Naprimjer konto broj 212005 je kupac A iz inostranstva. Prva cifra 2 označava klasu gotovine i potraživanja, druga cifra 1 označava grupu 21 - potraživanja od prodaje, treća cifra 2 označava potraživanja od prodaje kupcima iz inostranstva, dok posljednje tri cifre označavaju konkretnog kupca iz inostranstva. Eventualni prostor između brojeva omogućava naknadno dodavanje računa.
Hokej na ledu
To je jedan od najdinamičnijih sportova na svijetu, s obzirom na to da su igrači kližući se na ledu ili sličnim umjetnim podlogama u stanju postići velike brzine. Najpoznatije hokejaške nacije su Kanada, SAD, Rusija, Švedska, Finska, Češka, Slovačka i Njemačka.
Zbog svoje prirode, tradicionalno popularnost hokeja na ledu je bila ograničena uglavnom na područja sa hladnijom klimom u kojima je bilo moguće tokom godine pronaći dovoljno prostran i dovoljno dubok ledeni pokrov u prirodi. Danas se sport pretežno igra u bogatijim zemljama koje su u mogućnosti finansirati zatvorene dvorane s ledom.
Himna Kosova
Himna Kosova predstavlja državni simbol Kosova i izvodi se u svečanim i službenim prilikama. Nosi simboličan naziv Europa i usvojena je 2008. godine, u vrijeme sticanja nezavisnosti ove države. Himnu je komponirao Mendi Mengjiqi a baš kao i himne Bosne i Hercegovine, Španije i San Marina himna Kosova nema službeni tekst. Usvojena je 11. juna 2008. godine jer se ne referira ni na jednu etničku zajednicu države. Za izbor himne glasalo je 72 zastupnika, 15 ih je bilo protiv dok se 5 zastupnika Skupštine suzdržalo od glasanja.
Konkurs za izbor himne
Skupština Kosova je 12. marta 2008. objavila otvoreni konkurs za izbor himne. Konkurs je objavljen u prištinskim novinama kao i na zvaničnoj internet stranici Skupštine. Kriteriji koji su postavljeni za buduću državnu himnu su bili sljedeći:
Konkurs je ostao otvoren do 31. marta 2008. godine. Kompozitor usvojene himne prema ovom konkursu treba da bude nagrađen novčanom nagradom u iznosu od 10.000 eura, a dva druga kvalifikovana prijedloga sa po 7.000 odnosno 5.000 eura.
Predloženi tekst himne
Predloženi tekst himne Kosova na albanskom i bosanskom jeziku je sljedeći:
Ode to Joy
Ode to Joy, Evropska himna, je izvedena tokom službenog proglašenja Deklaracije o nezavisnosti. Privremena vlada Kosova se odlučila na taj korak kao znak zahvalnosti Evropskoj uniji za podršku nezavisnosti Kosova.
Kur ka ra kushtrimi n'Kosovë
"Kur ka ra kushtrimi n'Kosovë", je kompozicija koju je komponovao Rauf Dhomi a bivši predložio Predsjednik Kosova Ibrahim Rugova predložio kao himnu 2000. godine. Međutim, nije donesena nikakva odluka vezana za ovaj prijedlog himne. Predloženi tekst himne je na albanskom jeziku.
NGC 913
NGC 913 (također poznat kao PGC 9230) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 231 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Andromeda. Najveći prečnik je 0,50 (34 hiljade sg) a najmanji 0,2 uglovnih minuta (13 hiljade sg). Prvo otkriće je napravio Jean Marie Edouard Stephan 30. novembra 1878. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Haploinsuficijencija
Mehanizam
Haploinsuficijencija se može pojaviti na više načina. Mutacija gena može deletirati proizvodnu poruku. Zbog delecije, može nedostajati jedna od dvije kopije gena. Poruka ili protein koji proizvodi ćelija može biti nestabilna ili degradirana.
Za haploinsuficijentn/haplonedovoljnii gen je opisano da mu je potrebno da oba alela budu funkcionalna da bi eksprimirao divlji tip. Ne može se opisati mutacija kao haplonedovoljna; umjesto toga, može se opisati gen kao haplonedovoljan ako mutacija u tom genu uzrokuje gubitak funkcije i ako se fenotip gubitka funkcije nasljeđuje na recesivan način u odnosu na alel divljeg tipa.
Promjena doze gena, koja je uzrokovana gubitkom funkcionalnog alela, također se naziva alelna insuficijencija. Primjer za to se može vidjeti u slučaju Wiliamsovog sindroma, neurorazvojnog poremećaja uzrokovanog haploinsuficijencijom gena na 7q11.23. Haploinsuficijencija je uzrokovana varijacijom broja kopija (CNV) kod 28 gena, uzrokovana delecijom od ~1,6 Mb. Ovi geni osjetljivi na dozu vitalni su za ljudski jezik i konstruktivnu spoznaju.
Postoji varijacija haploinsuficijencije za mutacije gena PRPF31, poznatog uzroka autosomno dominantne retinitis pigmentosa. Postoje dva alela divljeg tipa ovog gena — alel visoke i alel niske ekspresivnosti. Kada je mutantni gen naslijeđen alelom visoke ekspresije, nema fenotipa bolesti. Međutim, ako su mutantni alel i alel niske ekspresije naslijeđeni, nivoi preostalih proteina padaju ispod potrebnih za normalnu funkciju, a fenotip bolesti je prisutan.
Varijacija broja kopija (CNV) odnosi se na razlike u broju kopija određenog genomskog regiona. To dovodi do pojave previše ili premalo gena osjetljivih na dozu. Genomska preuređivanja, odnosno delecije ili duplikacije, uzrokovane su mehanizmom nealelne homologne rekombinacije (NAHR). U slučaju Williamsovog sindroma, mikrodelecija uključuje gen ELN. Hemizigotnost elastina odgovorna je za suprazalistačnu aortnu stenozu, opstrukciju u lijevokomornom protoku krvi u srcu.
Ljudske bolesti uzrokovane haploinsuficijencijom
Takve bolesti uključuju:
Mars 2
Mars 2 je sovjetska sonda lansirana s ciljem istraživanja Marsa.
Identična kao i letjelica Mars 3, koja je upućena poslije nje, sonda se sastojala od orbitera i lendera. Cilj misije je bio snimanje površine i oblaka, mjerenje temperature, istraživanje topografije, sastava površine, mjerenja atmosfere, magnetnih polja i sunčevog vjetra. Dio za spuštanje je oslobođen od orbitalnog dijela Marsa-2 dana 27. novembra 1971. Ugao ulaza u atmosferu je bio viši nego je planirano, sistem prizemljenja je otkazao i kapsula se razbila udarom o planetu.
Orbitalni dio je bio uspješan, i slao je podatke na Zemlju, zajedno sa orbiterom Marsa-3, od decembra 1971. do marta 1972. Ukupno su poslali 60 fotografija, koje su otkrile planine visoke 22 km, atomski hidrogen i kisik u višim slojevima atmosfere, površinske temperature od -110 do +13° C, površinski pritisak 5.5 do 6 milibara, tragove vodene pare, ionosferu koja počinje na 80 do 110 km visine, i čestice prašine do 7 km u atmosferi. Podaci su omogućili mapiranje površine, i dali su saznanja o gravitaciji i magnetnim poljima Marsa.
Alex English
Alexander English je američki košarkaš i trener. Igrao je na poziciji krila, a u karijeri je imao, prosječno, 21,5 poena i 5,5 skokova po utakmici. Osam puta je biran u All-Star ekipu, a Denver Nuggetsi su povukli iz upotrebe njegov dres sa brojem 2. Izabran je u Kuću slavnih.
Većinu karijere proveo je u Nuggetsima, ali je igrao i za Milwaukee Buckse, Indiana Pacerse i Dallas Maverickse, a posljednju sezonu odigrao je u Evropi za Basket Napoli. Na draftu 1976. izabrali su ga Bucksi.
Sa 25.613 poena u karijeri nalazi se na 18. mjestu liste najboljih NBA-strijelaca svih vremena (do marta 2016). Bio je prvi košarkaš koji je u 8 uzastopnih sezona postizao 2.000 i više poena i najbolji je strijelac NBA-lige u 1980-ima.
22. maj
22. maj / svibanj (22. 5) jest 142. dan godine po gregorijanskom kalendaru (143. u prestupnoj godini). Do kraja godine ima još 223 dana.
Nekompletna metamorfoza
mini|desno|300px|Primjer životnog ciklusa kod [[krpelja]] Nekompletna metamorfoza, nepotpuna metamorfoza ili hemimetabolizam je termin koji se koristi u svijetu insekata, a opisuje specifičan razvoj pojedinih vrsta insekata u tri faze: jaje, nimfa i imago (odrasla jedinka). Za razliku od kompletne metamorfoze, ovdje ne postoji stadij larve, odnosno lutke. Nimfe su veoma slične odrasloj jedinki samo su slabije razvijene.
Primjeri hemimetaboličkih insekata:
Anatole France
Anatole France (Pariz, 16. april 1844. - Saint-Cyr-sour-Loire, 12. oktobar 1924.), pravo ime Jacques Anatole François Thibault, francuski književnik.
Rođen u obitelji poznatog pariskog knjižara, rano ulazi u svijet knjiga, među kojima će kao književnik i bibliotekar provesti sav svoj život. Alfred Dreyfusova afera, u kojoj se oštro založio za reviziju procesa, znači prekretnicu u njegovu životu i stvaranju - izlazi iz knjiške izolacije, pristupa socijalistima i prelazi na ideološki angažiranu književnost.
U prvom radoblju svog književnog rada France je prije svega estet i deletant, te objavljuje stihove u duhu Parnasa, impresionističke kritike i romane, u kojima, bez obzira tretira li savremenu ("Zločin Silvestra Bonnarda", 1881.) ili historijsku tematiku ("Thais", 1890, "Pečenjarnica kraljice Pédauque", 1893. i dr), dominira skepticizam i esteticizam.
Nakon Dreyfusove afere daje oštru društvenu kritiku u "Savremenoj historiji" i u nizu filozofsko-satiričkih romana ("Otok pingvina", 1908, "Bogovi žeđaju", 1912., "Pobuna anđela", 1914.). Napisao je i nekoliko djela autobiografskog karaktera ("Knjiga moga prijatelja", 1885., "Mali Pierre", 1918. i dr.).
Mada nije nikad postigao široku popularnost, France je bio jedan od najistaknutijih književnika na razmeđu vijekova i glas svijesti svoje generacije, a skepticizmom, duhovitošću i ironijom, rafiniranim smislom za ljepotu i izvanrednim stilom, privlači i danas intelektualnu književnu publiku.
Dobitnik je Nobelove nagrade za književnost za 1921. godinu.
Süleyman Demirel
Sami Süleyman Gündoğdu Demirel je bio turski političar, koji je 5 puta obavljao dužnost premijera i bio 9. predsjednik Turske.
Biografija
Rođen je u mjestu İslamköy, pokrajina Isparta. Nakon završetka osnovne škole u rodnom mjestu, nastavlja obrazovanje. Po zanimanju je bio diplomirani građevinski inžinjer. Kao mlad i sposoban, bio je na usavršavanju u SAD-u, a kasnije je u struci radio na mnogim visokim položajima. Već sa 30 godina bio je generalni direktor Državnog odjela za brane. Nadgledao je gradnju mnogih brana, elektrana i postrojenja za navodnjavanje.
U politiku je ušao vrlo rano. Prvo je pripadao Stranci prava (Adalet Partisi). U toj organizaciji se istakao, pa je na drugoj velikoj stranačkoj konvenciji izabran za predsjednika stranke. Tada je imao 40 godina. Navodno je njegov izbor za predsjednika AP-a žestoko podupirao Cemal Gürsel, 4. predsjednik Turske.
Kad je 27. maja 1960. izvršen puč, Gürsel je izabran za šefa države, a Demirelu je povjeren zadatak sastavljanja vlade. Stvorio je koalicijsku vladu, ali je na izborima 1965. njegova stranka stvorila većinsku vladu jer je bila jedini pobjednik izbora.
Bio je premijer 5 puta, sve do 12. septembra 1980, kada se dogodio puč koji je predvodio Kenan Evren. Ključni politički akteri tokom Evrenove vladavine bili su Demirel, koji je desno orijentiran, i Bülent Ecevit, ljevičarski vođa.
Nakon puča 1980, Demirelu je 10 godina zabranjeno učestvovanje u aktivnoj politici. Međutim, on se ne miri s tom odlukom te je 1987. održan referendum kojim se on vratio u politiku i protivio se Evrenovoj "vlasti".
Bek šuter
mini|[[Michael Jordan bio je poznat kao bek šuter]] Bek šuter (ili pozicija dva) jedna je od 5 pozicija u košarkaškoj ekipi u toku utakmice. Igrači na ovoj poziciji su, uobičajeno, viši od igrača na poziciji plejmejkera, ali niži od igrača na ostalim pozicijama.
Stilovi igre
Glavni zadatak igrača na ovoj poziciji je postizanje poena, iako ih često možemo vidjeti prilikom prenošenja lopte sa svoje na protivničku polovinu.
Ne možemo reći da postoji jedan određen stil igre bekova šutera. Mnogi igrači pokušavali su u svojoj karijeri izgraditi posebne stilove. Dok neki pokušavaju postizati poene šutevima sa distance, drugi to čine ulascima pod koš i polaganjima ili zakucavanjem.
Poznati bekovi šuteri
Kao bivši poznati bekovi šuteri izdvajaju se Allan Houston, Michael Jordan, Jerry West, Nenad Marković i drugi, a od aktivnih su najpoznatiji Kobe Bryant, Manu Ginobili, Dwyane Wade i drugi.
Drinova Međa
Drinova Međa je naseljeno mjesto u gradu Livnu, Bosna i Hercegovina. Naselje Drinova Međa je smješteno u gornjem, jugoistočnom dijelu Livanjskog polja, u gornjem toku rijeke Sturbe, nedaleko njenog izvorišta. Nalazi se na magistralnom putu Livno - Tomislavgrad, što je povoljno utjecalo na njegov razvoj zadnjih godina.
NGC 1704
NGC 1704 (također poznat kao ESO 56-SC9) je otvoreno zvjezdano jato i nalazi se u sazviježđu Zlatna riba. Prvo otkriće je napravio James Dunlop 1826. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Gail Goodrich
Gail Charles Goodrich Jr. bivši je američki košarkaš. Igrao je u NBA ligi.
Karijera
NBA karijeru je započeo u Los Angeles Lakersima, koji su ga izabrali na draftu 1965. Sezonu 1969/70. igrao je za Phoenix Sunse. Nakon toga je period 1971-76. proveo ponovo u Lakersima, kojima je pomogao u rekordnom nizu od 33 uzastopne pobjede (1971/72) i osvajanju titule prvaka iste sezone.
Period 1977-79. proveo je u ekipi New Orleans Jazza, nakon čega se povukao iz košarke.
Nagrade i priznanja
U karijeri je 5 puta biran u All-Star tim i jednom u najbolju petorku lige. Broj 25, koji je nosio, povučen je iz upotrebe u Lakersima. Godine 1996. je izabran u Kuću slavnih.
Shakira
mini|250px|Shakira na koncertu
Shakira Isabel Mebarak Ripoll (rođena 2. februara 1977), kolumbijska je pop pjevačica i kantautorica.
Svoje vokalne sposobnosti pokazuje kroz rock, latino i orijentalnu muziku prateći to trbušnim plesom. Rođena je u Barranquilli (Kolumbija), tako da joj je maternji jezik španski, a pored navedenog govori još i engleski i portugalski, a donekle se služi francuskim, italijanskim, katalonskim i arapskim jezikom.
Prva dva albuma su slabije prodavana, tako da nije bila poznata izvan Kolumbije, da bi je njen album iz 1995. godine, Pies descalzos odlično prošao u Španiji i Latinskoj Americi. Godine 1998. izdaje novi album Donde estan los ladrones?, koji je prodat u deset miliona kopija širom svijeta.
Svoj prvi album na engleskom jeziku Whenever, Wherever, izdala je 2001. godine i njime je postigla uspjeh i na području država drugih govornih područja. Album je prodat u dvadeset miliona kopija širom svijeta. Četiri godine kasnije, izdaje dva nova albuma: Fijacion Oral Vol.1 i Oral Fixation Vol.2, a među pjesmama se nalazi i veliki hit "Hips don't lie".
Shakira je 1997. godine osnovala fond 'Pies Descalzos Foundation', u okviru kojeg se nalaze specijalne škole za siromašnu djecu širom Kolumbije.
Erbij
Erbij jeste hemijski element koji spada u grupu lantanoida. Označava se simbolom Er i ima atomski broj 68. Izgleda je srebrenasto-bijelog, čvrsti metal, koji je vještački izoliran, a prirodni erbij može se pronaći samo u hemijskim spojevima sa drugim elementima na Zemlji. Kao takav, on spada u rijetke zemne elemente koji su povezani sa drugim rijetkim elementima u mineralu gadolinitu iz švedskog sela Ytterbyja. Osim njega, još tri hemijska elementa dobila su ime po ovom gradu.
Historija
Erbij (od naziva švedskog sela Ytterby) je otkrio Carl Gustaf Mosander 1843. godine Mosander je izdvojio itriju iz minerala gadolinita u tri frakcije koje je on nazvao itrija, erbija i terbija. Novi element je nazvao po selu Ytterby gdje su se nalazile velike koncentracije itrije i erbija. Erbija i terbija su se često zabunom pogrešno identificirale između sebe. Nakon 1860. godine, terbija je preimenovana u erbija a nakon 1877. godine ono što je ranije bilo poznato kao erbija dobilo je ime terbija. Prilično čisti Er2O3 su nezavisno jedan od drugog izolirali Georges Urbain i Charles James 1905. godine. Dosta čišći metal nije proizveden sve do 1934. godine kada su Klemm i Bommer redukovali anhidrirani hlorid sa parama kalija. Tek u 1990tim cijena erbij-oksida kineske proizvodnje je opala u dovoljnoj mjeri da se erbij počne razmatrati kao boja za umjetničko staklo.
Fizičke
Njegov seskvioksid naziva se erbija. Osobine erbija su u izvjesnom stepenu određene vrstom i količinom nečistoća koje se u njemu nalaze. Nije poznato da erbij ima neku biološku ulogu, ali se smatra da u određenoj mjeri stimulira metabolizam. Na temperaturi ispod 19 K ispoljava feromagnetske osobine, na temperaturama između 19 i 80 K je antiferomagnetičan, dok je iznad 80 K paramagnetičan.
Erbij može formirati atomski klaster Er3N u obliku propelera, gdje je udaljenost između atoma erbija 0,35 nm. Takvi klasteri mogu se izolirati tako što se okruže molekulom fulerena, što je i potvrđeno posmatranjima elektronskim transmisijskim mikroskopom.
Hemijske
Metalni erbij polahko tamni u prisustvu zraka i lahko gori dajući erbij(III)-oksid:
Erbij je jako elektropozitivan i polaho reagira sa hladnom vodom a relativno brzo sa vrućom vodom, te daje erbij-hidroksid:
Izotopi
Erbij koji se nalazi u prirodi sastoji se iz 6 stabilnih izotopa: 162Er, 164Er, 166Er, 167Er, 168Er i 170 od koji je izotop 166Er ima najveći udio (oko 33,503%). Do danas je poznato 29 radioizotopa, od kojih je najstabilniji izotop 169Er sa vremenom poluraspada od 9,4 dana, te izotop 172Er sa poluvremenom raspada od 49,3 sati. Osim ovih, nešto stabilniji su i izotopi 160Er sa poluvremenom raspada od 28,58 sati, 165Er sa poluvremenom raspada od 10,36 sati i 171Er sa poluvremenom raspada od 7,516 sati. Svi ostali radioaktivni izotopi imaju vremena poluraspada kraća od 3,5 sata, a većina ovih izotopa čak i kraća od 4 minute. Ovaj hemijski element ima i 13 nuklearnih izomera, od kojih je najstabilniji 167mEr sa vremenom poluraspada od 2,269 sekundi.
Izotopi erbija imaju atomsku masu između 142,9663 u (143Er) i 176,9541 u (177Er). Primarni način raspada kod izotopa sa manjom atomskom masom od izotopa 166Er je elektronski zahvat, a najzastupljeniji način raspada kod težih izotopa je beta raspad. Primarni proizvod raspada prije izotopa 166Er su izotopi elementa 67 (holmij), a primarni proizvodi izotopa nakon 166Er su izotopi elementa 69 (tulij).
Rasprostranjenost
thumb|lijevo|Monacitni pijesak Koncentracija erbija u Zemljinoj kori se procjenjuje na oko 2,8 mg/kg, a u morskoj vodi na oko 0,9 ng/l. Sa ovolikom koncentracijom, erbij se nalazi na približno 45. mjestu najrasprostranjenijih elemenata u Zemljinoj kori. Kao i drugi rijetki zemni metali, ovaj element se nikad ne može naći u slobodnom elementarnom stanju, već uglavnom u rudama monacitnog pijeska. U prošlosti je bilo vrlo teško i skupo odvajati rijetke zemne metale jedan od drugog iz njihovih ruda, ali nakon što je razvijena tehnika proizvodnje na bazi ionske razmjene krajem 20. vijeka, značajno je snizilo troškove proizvodnje svih rijetkih zemnih metala i njihovih hemijskih spojeva.
Osnovni komercijalni izvori erbija su iz minerala ksenotima i euksenita, te odnedavno putem ionske adsorpcije gline iz južne Kine; što je dovelo Kinu na poziciju najvećeg i osnovnog globalnog dobavljača ovog elementa. U verzijama ovih rudnih koncentrata sa visokim udjelom itrija, na itrij otpada oko dvije trećine ukupne težine, dok na erbiju oko 4 do 5%. Kada je koncentrat rastvoren u kiselini, ruda erbija oslobađa dovoljno iona elementarnog erbija da se rastvor oboji u karakterističnu ružičastu boju. Ova boja se ponaša slično kao što su Mosander i drugi rani istraživači lantanoida primijetili u svojim ekstraktima minerala gadolinita iz Ytterbyja.
Najvažniji minerali erbija jesu:
Dobijanje
Isitnjeni minerali se tretiraju hlorovodoničnom ili sumpornom kiselinom koje transformiraju nerastvorljive okside rijetkih zemnih metala u rastvorljive hloride ili sulfate. Ovi kiselinski filtrati se djelimično neutraliziraju sa kaustičnom sodom (natrij-hidroksid) do pH vrijednosti 3-4. Iz rastvora se istaloži torij kao hidroksid te se odvaja. Nakon što se rastvor tretira amonij oksalatom, rijetki zemni metali se pretvaraju u svoje nerastvorljive oksalate. Oksalati se zatim žarenjem konvertiraju u okside. Poslije toga se oksidi rastvaraju u dušičnoj kiselini da bi se izdvojio jedan od osnovnih sastojaka, cerij, čiji oksidi nisu rastvorljivi u HNO3. Zatim se rastvor tretira magnezij-nitratom da bi se dobila kristalizirana mješavina dvostrukih soli rijetkih zemnih metala. Ove soli se putem ionske izmjenjivačke tehnike odvajaju. U ovom procesu, ioni rijetkih zemnih metala se sorbiraju na odgovarajući ostatak ionske izmjene putem zamjene sa vodonikom, amonijevim ili bakarnim ionima koji su sadržani u ostatku. Nakon toga, ioni rijetkih zemnih metala se selektivno ispiraju odgovarajućim kompleksnim sredstvom. Metalni erbij se dobija iz svojih oksida ili soli zagrijavanjem sa kalcijem na temperaturu od 1450 °C u atmosferi argona.
Upotreba
thumb|Staklo obojeno erbijem Svakodnevna upotreba erbija je raznovrsna. Obično se koristi kao fotografski filter zbog svoje elastičnosti je koristan i kao metalurški aditiv. Upotrebljava se između ostalog:
Biološki značaj
Erbij nema poznatu biološku ulogu, međutim smatra se da soli erbija mogu stimulirati metabolizam. Prosječna osoba konzumira oko 1 mg erbija godišnje. Najveća koncentracija erbija u ljudskom organizmu je u kostima, a dokazano je njegovo prisustvo i u bubrezima i jetri. Erbij se smatra neznatno otrovan, ako se proguta, međutim spojevi erbija nisu otrovni. Metalni erbij u obliku praha predstavlja opasnost od požara i eksplozije.
Reference
🇵🇸
Josip Osti
Josip Osti, slovenski, bosanski pjesnik, pripovjedač, esejist, književni kritičar, antologičar i prevodilac, * 19. mart 1945, Sarajevo.
Biografija
Josip Osti, pjesnik, pripovjedač, esejist, književni kritičar, antologičar i prevodilac, rođen je 1945. godine u Sarajevu, gdje je diplomirao na Filozofskom fakultetu. Bio je urednik kulture studentskog lista Naši dani, urednik u izdavačkoj kući Veselin Masleša, sekretar podružnice književnika grada Sarajeva i direktor Međunarodne književne manifestacije Sarajevski dani poezije, sekretar Udruženja književnika Bosne i Hercegovine, predsjednik udruženja književnih prevodilaca BiH, te lektor/korektor u izdavačkoj kući Svjetlost. Živi kao slobodni umjetnik ili, kako voli reći, od ljubavi i od onog što napiše i prevede, u Sloveniji (u Ljubljani i u Tomaju na Krasu).
Pored ranijih nagrada za prijevode, u Sloveniji je, u proteklih deset godina, nagrađen Nagradom Zlata ptica (1992), Međunarodnom književnom nagradom Vilenica (1994), plaketom grada Ljubljane (1997), Veronikinom nagradom (1999) Župančičevom nagradom (2000), međunarodnim priznanjem za poeziju "Scritture di Frontiera" (Trst, 2005), Jenkovom nagradom (2006) i nagradom izdavačke kuće Bosanska riječ iz Tuzle (2007).
Knjige
Poezija:
Proza:
Knjige eseja, književno-kritičkih i publicističkih tekstova:
Antologije:
Krilni bek
Krilni bek (također poznat kao pozicija tri) jeste pozicija igrača u košarkaškoj ekipi. Krilni bekovi su brži i pokretljiviji od centara i krila, iako su nerijetko iste visine. Smatra se da je to najraznovrsnija pozicija u košarci.
Osnovni zadatak krilnog beka je postizanje poena, sa distance ili brzim ulascima pod koš. Dodatni zadaci su pomaganje centru kod skokova i dobra igra u odbrani. Njihova raznovrsna igra dovodi do čestih prekršaja protivničkih igrača, tako da su krilni bekovi često na liniji za slobodna bacanja.
23. maj
23. maj / svibanj (23. 5) jest 143. dan godine po gregorijanskom kalendaru (144. u prestupnoj godini). Do kraja godine ima još 222 dana.
Radojka Lakić
Radojka Lakić rođena u Skender-Vakufu 1917. godine bila je učesnica Narodnooslobodilačke borbe i narodni heroj Jugoslavije.
Biografija
Rođena je 12. oktobra 1917. godine u Skender-Vakufu (danas Kneževo). Njen otac Đorđe, bio je učitelj, pa se zbog toga često s porodicom selio. Radojka je kao dijete živjela u mnogim mjestima današnje Bosne i Hercegovine. Osnovnu školu je završila u selu Skočići, kod Zvornika i Tuzli. Odatle su joj roditelji prešli u Bijeljinu, gde je pohađala šest razreda gimnazije. Pošto su poslije incidenta u Bijeljinskoj gimnaziji, oktobra 1934. godine, u gimnaziji bili privremeno ukinuti viši razredi, Radojka je sedmi razred završila u Sarajevu, a osmi i veliku maturu u Šapcu. Septembra 1936. godine upisala se na Tehnološki fakultet u Beogradu, a potom je prešla na Filozofski fakultet. Još kao učenica bijeljinske gimnazije pristupila je revolucionarnom omladinskom pokretu i 1935. godine postala članica Saveza komunističke omladine Jugoslavije.
Po dolasku na Beogradski univerzitet, nastavila je političku aktivnost u okviru studentskog revolucionarnog pokreta i njegovih raznih udruženja. U članstvo Komunističke partije Jugoslavije primljena je 1937. godine. Za vrijeme raspusta, odlazila je u Bijeljinu i Sarajevo, gde je takođe politički djelovala. Za vreme studija bila je u teškom materijalnom položaju, a zbog nerazumjevanja roditelja za njen revolucionarni rad, odbila je da prima njihovu materijalnu pomoć i u decembru 1940. godine se zaposlila kao nadničar u pošti u Beogradu. Poslije Aprilskog rata i okupacije Kraljevine Jugoslavije, krajem maja 1941. godine napustila je okupirani Beograd i otišla u Bijeljinu, kod roditelja. Pošto su u junu, poslije napada Njemačke na Sovjetski Savez, počele organizovane akcije hapšenja komunista, Radojka je po zadatku Partije, da bi izbjegla hapšenje, od strane ustaša, koji su je u nekoliko navrata tražili, otišla u Sarajevo. Odmah po dolasku u Sarajevo, posvetila se ilegalnom partijskom radu i uključila se u pripreme za ustanak. Posle hapšenja vodećih komunista Sarajeva od strane ustaške policije, Radojka je preuzela funkciju sekretara partijske ćelije na Baščaršiji i u najtežim uslovima nastavila s ilegalnim radom. Oblačila je muslimanski zar, često mijenjala stanove i živjela pod lažnim imenom. Tokom boravka u Sarajevu vodila je sanitetske kurseve, koje je organizirao Mjesni komitet KPJ, čiji je Radojka bila član. te zajedno s Mirom Kurilić, Nihadom Kulenovićem i Zehrom Muidović završava obuku za rukovanje radio stanicom. Obuka je bila u stanu Zehre Muidović na Velikom Alifakovcu u kojem je stanovala.
NGC 7649
NGC 7649 (također poznat kao IC 1487, MCG 2-59-35, PGC 71343 i UGC 12579) je eliptična galaksija koja je udaljena oko 574 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Pegaz. Najveći prečnik je 1,30 (217 hiljada sg) a najmanji 1,0 uglovnih minuta (167 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio Lewis Swift 25. septembra 1886. godine.
Radojka Lakić
Biografija
Početkom septembra 1941. godine, odjevena u muslimansku nošnju sa legitimacijom na ime Marije Hodak, naišla je na policijske agente koji su je preteresli na ulici. Prilikom pretresa u njedrima su pronašli proglase KPJ za dizanje ustanka i umnožene dijelove Historije Komunističke partije Sovjetskog Saveza. Poslije hapšenja odvedena je u ustaški zatvor, gde je bila podvrgnuta mučenju. Pošto ništa nije priznala, izvedena je na Pokretni prijeki sud. Bila je zatvorena u isto vrijema kao i Vjera Kušec, Iso Jovanović, Vaso Miskin, Nisim Albahari i Mile Đurašković, koji su u jednom bijegu uspjeli pobjeći iz zatvora, dok je Vjera Kušec kasnije oslobođena u razmjeni zarobljenika. Osuđena je na smrt i streljana 28. ili 29. septembra 1941. godine na Vracama u Sarajevu. Sahranjena je u Grobnici narodnih heroja u spomen-parku Vraca, kod Sarajeva, a na mjestu njenog pogubljenja podignuta je spomen-ploča. Ukazom Predsjedništva Antifašističkog vijeća narodnog oslobođenja Jugoslavije (AVNOJ), 8. juna 1945. godine, među prvim borcima Narodnooslobodilačke vojske, proglašena je za narodnog heroja.
NGC 7649
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Marie Andree-Eysn
Marie Andree-Eysn, rođena kao Marie Eysn (11. novembra 1847. u Hornu, Austrijsko Carstvo; 13. januara 1929. u Berchtesgadenu) bila je austrijska folkloristica, botaničarka i kolekcionarka. Smatra se utemeljiteljicom istraživanja hodočašća.
UEFA Liga prvaka 2015/2016 – grupna faza
Grupna faza UEFA Lige prvaka 2015/16. je nogometno takmičenje igrano u sklopu Lige prvaka 2015/16 u kojem je nastupilo 32 ekipe. Takmičenje u grupnoj fazi Lige prvaka 2015/16. se igralo od 15. septembra do 9. decembra 2015. godine.
NGC 6144
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Marie Andree-Eysn
Biografija
Marie Eysn rođena je 1847. godine kao kći bogatog trgovca Aloisa Eysna i njegove supruge Anne Eysn u Hornu u Donjoj Austriji. Majka joj je bila kći trgovca lanom Floriana Pollacka i Margarete Bunzender iz Linza. Oko 1860. porodica se seli u Salzburg. Marie Eysn imala je privatnu poduku i također se nastavila samoobrazovati, posebno na polju botanike. Na nju je utjecao prijateljski kontakt s obitelji botaničara Antona Kernera von Marilauna. Skupljala je alpsko bilje na području Salzburga i izradila fanerogamni herbarij. Od 1887. do 1891. podržavala je Kernera von Marilauna u njegovom djelu "Schedae ad floram exsiccatam Austro-Hungaricam", za koje je priskrbila preko 1200 dokumenata. Prirodoslovnom muzeju u Salzburgu poklonila je zbirku algi koju je sastavila. Osim prirodnih nauka, bavila se i tekstilom te je sastavila značajnu zbirku čipke. Još jedno područje interesa Eysn bila je historija, pa je bila uključena u istraživanje sojenica arheologa Matthäusa Mucha u Mondseeu.
Godine 1903, u dobi od 56 godina, Eysn se udala za geografa i etnografa Richarda Andreea, s kojim je živjela u Münchenu do njegove smrti. Iste godine prešla je s rimokatoličke na evangeličku vjeru. Njezino se istraživanje sada usredotočilo na dokaze pučke pobožnosti, skupljala je zavjete i amulete i poduprla svog supruga njegovim pisanjem "Votive und Weihegaben des katholischen Volkes in Süddeutschland" objavljenog 1904. Vodila je opsežna proučavanja folklora i 1910. objavila svoje glavno djelo "Volkskundliches aus dem bayrisch-österreichischen Alpengebiet", na temelju kojeg se smatra utemeljiteljicom hodočasničkih istraživanja. Iste je godine velik dio pripadajuće zavjetne zbirke ostavila berlinskom Muzeju Evropske kulture (tada "Königliche Sammlung für deutsche Volkskunde in Berlin"). Prethodno je muzeju ustupila razne pojedinačne predmete i zbirke, a 1907. postala je počasna članica muzejskog društva. Nakon smrti njezina supruga 1912. i Prvog svjetskog rata, Andree-Eysn je živjela siromašno, kao posljedica rata i inflacije. Prodavala je dijelove svojih kolekcija muzejima kako bi zaradila za život. Rupprecht von Bayern joj je osigurao stan u vili Brandholzlehen u Berchtesgadenu, gdje je provela ostatak života. U suradnji s folkloristom Rudolfom Krißom je nastala osnova vjerske folklorne zbirke koja je kasnije otišla u Bavarski nacionalni muzej u Münchenu. Godine 1920. Andree-Eysn postala je počasna članica bečkog Vereina für Volkskunde ( ). Umrla je 1929. u dobi od 81 godine u Berchtesgadenu i, nakon protestantske kremacije u Münchenu, pokopana je u grob svojih roditelja na gradskom groblju u Salzburgu.
UEFA Liga prvaka 2015/2016 – grupna faza
Izvlačenje
Izvlačenje grupa za grupnu fazu takmičenja je održano 27. augusta 2015. u 17:45 (CEST) u Monaku.
U grupnoj fazi takmičenja UEFA Lige prvaka 2015/16. učestvuje 32 ekipe koje su izvučene u osam grupa po četiri ekipe, uz ograničenje da timovi iz istog nogometnog saveza ne mogu igrati jedni protiv drugih. Prilikom izvlačenja grupa ekipe su bile raspoređene u četiri jakosna šešira zasnovana na sljedećim kriterijima (uvedena od ove sezone):
Osim toga, izvlačenje je ravnomjerno podijeljeno za timove iz istog nogometnog saveza u dva seta grupa (A-D, E-H) za maksimalnu televizijsku pokrivenost.
Raspored takmičenja je odlučen nakon izvlačenja. Četiri grupe igraju svoje mečeve u utorak, dok ostale četiri grupe igraju svoje mečeve u srijedu, sa dva seta grupa (A-D, E-H) naizmjenično svaki dan. Postoje i druga ograničenja: na primjer, ekipe iz istog grada ne igraju utakmice na domaćem terenu istog dana kao i timovi iz pojedinih zemalja ne igraju svoje domaće utakmice u posljednjem kolu. Ovo se prije svega odnosilo na ekipe iz Rusije, Bjelorusije i Kazahstana.
UEFA je 17. jula 2014. godine odredila da ne može izvući ukrajinski i ruski klubovi jedni protiv drugih do daljnjeg zbog političkih nemira između ove dvije zemalje. Prema tome, ukrajinski klubovi Šahtar Donjeck i Dinamo Kijev (oba u šeširu 3) i ruski klubovi Zenit (Šešir 1) i CSKA Moskva (Šešir 3) ne mogu biti izvučeni u istu grupu.
Ekipe
Ispod su prikazane 32 ekipe koje učestvuju u grupnoj fazi Lige prvaka (sa njihovim 2015. UEFA koeficijentom), grupisanih po jakosnim šeširima. U grupnoj fazi učestvuje 22 ekipe koje su stekli pravo igranja u ovoj fazi u svojim nacionalnim ligama te 10 ekipa koje su ovo pravo stekli igranjem u kvalifikacijama (5 u šampionskoj ruti, 5 u liga ruti).
Format takmičenja
U svakoj grupi primjenjen je Bergerov sistem takmičenja. Pobjednici svih grupa kao i drugoplasirane ekipe obezbjeđuju plasman u nokaut fazu, dok trećeplasirane ekipe iz svih grupa takmičenje nastavljaju u nokaut fazi Evropske lige.
Grupe
Takmičenje grupne faze Lige prvaka se igra u terminima: 15–16. septembar, 29–30. septembar, 20–21. oktobar, 3–4. novembar, 24–25. novembar, i 8–9. decembar 2015. Vremena početka utakmica su 20:45 CEST/CET, osim za utakmice u 5. kolu u Bjelorusiji i Rusiji kao i u 2. kolu u Kazahstanu koje počinju u 18:00 CEST/CET, kao i u 4. i 5. kolu u Kazahstanu gdje utakmice počinju u 16:00 CET. Vremena do 24. oktobra 2015. godine (1-3. kolo) su CEST (UTC+2), nakon toga (4-6. kolo) vremena su CET (UTC+1).
Helem nejse
Helem nejse je sarajevska hip-hop muzička grupa koja je nastala 2014. godine i čine je članovi; Admir Čular (Čika Gagara), Amer Čanković (Stihomir Klepić) i Tihomir Radić (Toshi Domaćin). Na YouTube platformi bilježe milionske preglede. Najveću popularnost stiču nakon objave singlova: Kabadahija (duet sa Marko Louisom), Pionirska (duet sa Dubiozom Kolektiv) i Bosnia.
Historija
Grupa je nastala 2014. godine u Sarajevu. Kombinuju hip-hop, rap, electro i reggae, a tekstovi pjesama kroz satiru tretiraju političko-socijalnu problematiku svakodnevnice. Iza sebe imaju snimljena 3 studijska albuma; Go u gostima, Pola čovjek, pola jedan i Gluten tag. Albume su izdale diskografske kuće Sarajevo Disk i Croatia Records. Albumi su snimani u Helem nejse studiju, a produkcijsku su preuzeli muzičari i kantautori sa kojima su u toku svog dugogodišnjeg rada uspješno sarađivali, a neki od njih su bili; Marko Louis, Edo Maajka, Brano Jakubović iz Dubioze kolektiv, Mak Kulenović, Mario Ševarac, Dino Šukalo, Edvin Hadžić, Mirza Sijerčić, Vladimir Jovanović.
Aktivizam i radijske emisije
Pored muzičkog opusa, iza muzike grupe Helem nejse također su radijske emisije, aktivizam, pisanje. Nakon pet godina provedenih na talasima Radija Otvorena Mreža, Helem nejse se preselio u svoj vlastiti studio u kojem realizuju emisiju u potpuno novom konceptu i video formatu. Jedan od najpopularnijih segmenata emisije je crtana serija "Bruca Braca Bruda Brada" koja na jedinstven i humorističan način tematizira sve interesantne društvene pojave i fenomene iz perspektive četiri "mahalska underdoga", a mjesto radnje je naselje u Sarajevu Švrakino selo.
Premijer Republike Kosovo
Premijer Republike Kosovo (albanski: Kryeministri Republikës së Kosovës) jest značajna politička funkcija a predstavlja prvog čovjeka najvišeg izvršnog tijela Kosova tj. predsjednika Vlade Kosova.
Premijer Kosova, zajedno sa Vladom Kosova na čijem je čelu, odgovorni su za svoje postupke zakonodavnom tijelu tj. Skupštini Kosova iz čijih redova se i biraju. Trenutni premijer Vlade Kosova je Albin Kurti. Na tu funkciju je izabran 22. marta 2021. godine.
Dosadašnji premijeri
Partije:
IC 1504
IC 1504 (također poznat kao IRAS 23387+0344, MCG 1-60-20, PGC 72117 i UGC 12734) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 288 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Ribe. Najveći prečnik je 1,70 (143 hiljade sg) a najmanji 0,5 uglovnih minuta (42 hiljade sg). Prvo otkriće je napravio Stephane Javelle 19. augusta 1892. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Ćorkovići
Ćorkovići su naseljeno mjesto u općini Kotor-Varoš, Bosna i Hercegovina. Na popisu stanovništva 1991. u selu je živilo 175 stanovnika, a prema preliminarnim rezultatima popisa 2013. bilo ih je 101.
Geografija
thumb|left|280px|Klisura Ćorkovca (u magli) između Ćorkovića i Zuhrića ([[Prisočka)]] Ćorkovići se nalaze na strmim, jugozapadnim padinama Petrova polja, na nadmorskoj visini od oko 910-930m. Ispod sela protiče Ćorkovac, lijeva pritoka Vrbanje. Kroz njega prolazi lokalni pot koji povezuje regionalnu cestu R-440: Kotor-Varoš – Obodnik – Šiprage – Kruševo Brdo sa komunikacijom Skender Vakuf – Imljani – Korićani – Vitovlje – Turbe, preko Ilomske. Od Šipraga je udaljeno oko 8 km, a od Kotor-Varoši oko 40 km.
NGC 3224
NGC 3224 (također poznat kao ESO 375-13, MCG -6-23-24 i PGC 30314) je eliptična galaksija koja je udaljena oko 142 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Zračna pumpa. Najveći prečnik je 1,90 (78 hiljada sg) a najmanji 1,5 uglovnih minuta (62 hiljade sg). Prvo otkriće je napravio John Frederick William Herschel 18. aprila 1835. godine.
Spisak mjesta Svjetske baštine u Africi
Ovo je UNESCO-ov spisak mjesta svjetske baštine u Africi.
Alžir
mini|Djemila
DR Kongo
mini|Planina Nyiragongo
Egipat
mini|Piramide u Gizi
Gambija
mini|Jamesovo ostrvo
Južnoafrička Republika
mini|Zgrada zatvora na Robben Islandu
Libija
mini|Leptis magna
Malavi
mini|Jezero Malavi
Mozambik
mini|Kapela na Mozambičkom ostrvu
Uganda
mini|[[Ruwenzori]]
Zambija
mini|[[Viktorijini vodopadi]]
Zimbabve
mini|Ruševine [[Great Zimbabwea]]
GNOME
GNOME projekat je internacionalna težnja da se napravi računarska platforma jednostavna za korištenje od strane programera slobodnog softvera. GNOME je službeni desktop GNU projekta, a naziv je skraćenica od GNU Network Object Model Environment.
Historija
GNOME projekat su napravili Miguel de Icaza i Federico Mena u augustu 1997.
Evropsko prvenstvo u atletici 2016 – 400 m s preponama (muškarci)
Takmičenja na 400 m s preponama za muškarce na Evropskom prvenstvu u atletici 2016. održana su 6, 7. i 8. jula na Olimpijskom stadionu u Amsterdamu. Takmičenje je bilo podijeljeno u tri faze: kvalifikacije, polufinale i finale. Najboljih 13 takmičara imalo je osigurano direktno učešće u polufinalu. Yasmani Copello iz Turske s najbržim vremenom u finalu 48.98 sek. osvojio je zlatnu medalju. Sérgio Fernández iz Španije osvojio je srebro, dok je Kariem Hussein iz Švicarske osvojio bronzanu medalju.
Raspored
Sva vremena prikazana su po lokalnom vremenu (CEST/UTC +2).
Zemlje učesnice
Učestvovalo je 39 takmičara iz 21 države.
Kvalifikacije
Kvalifikacijska utrka održana je 6. jula 2016. u 17:05 (CEST). Prva dva takmičara u svakoj grupi (Q) i sljedeća četiri najbrža (q) plasirali su se u polufinale. Prema propozicijama takmičenja najboljih 13 takmičara nije učestvovalo u kvalifikacijama.
Polufinale
Polufinalna utrka održana je 7. jula 2016. u 16:15 (CEST). Prva dva takmičara u svakoj grupi (Q) i sljedeća dva najbrža (q) plasirali su se u finale.
Finale
Finalna utrka održana je 8. jula 2016. u 19:40 (CEST).
Šokci
Šokci su hrvatska etnička grupa naseljena na području Slavonije, gdje su se doselili negdje u 7. vijeku. U ovom kraju su zamijenili staro pleme Succei ili Succi (Sukci) po kojima su kasnije dobili ime. Šokci su naseljavali područje Bosne Srebrene područje današnje Srebrenice i Tuzle. Osim u istočnoj Hrvatskoj živi i u okolnim zemljama Vojvodini, Mađarskoj, Rumuniji i Bosni i Hercegovini.
Područja naseljavanja
200px|mini|lijevo|Katolička crkva u šokačkom selu [[Bački Monoštor u Vojvodini]] Šokci danas žive u Hrvatskoj u Slavoniji, Srijemu, Baranji. U Vojvodinu žive u Bačkoj (u somborskoj okolini; u samom gradu Somboru, žive Hrvati iz skupine Bunjevaca) te u uz Dunav u Bačkoj u gradu Baču i okolnim selima. U Rumuniji žive u području Timiša, većinom u gradu Rekašu. U Mađarskoj žive u Baranji i Bačkoj, dok u Bosni i Hercegovini žive u sjevernoj Bosni.
Andrzej Zaucha
Autor je mnogih članaka i reportaža o Rusiji i Čečeniji. U 2003 izdao je knjigu-reportažu "Moskva. Nord-Ost" (Moskwa. Nord-Ost) o krizi sa taocima u moskovskom pozorištu Dubrovka.
Živi u Moskvi, radi za poljski radio RMF FM.
NGC 2494
NGC 2494 (također poznat kao IC 487, IRAS 07565-0030, MCG 0-21-1, PGC 22377 i UGC 4141) je prečkasta spiralna galaksija koja je udaljena oko 166 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Jednorog. Najveći prečnik je 0,90 (44 hiljade sg) a najmanji 0,7 uglovnih minuta (34 hiljade sg). Prvo otkriće je napravio Albert Marth 6. februara 1864. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
25. maj
25. maj / svibanj (25. 5) jest 145. dan godine (146. u prijestupnim godinama) po gregorijanskom kalendaru. Do kraja godine ima još 220 dana.
Prahistorija
mini|desno|280px|Stounhendž (eng. Stonehenge) u Engleskoj su podigli ljudi iz neolita prije oko 4500-4000 godina. Arheologija je često važno polje kada je potrebno razumjeti prahistoriju. Prahistorija (od grč. προϊστορία: προ - prije, ιστορία - priča; odnosno lat. praehistoria: prae - prethodni , historia - latinizovana riječ ιστορία) je vremenski period koji traje do pojave prvih pisama. Pojam prahistorija javlja se tokom perioda prosvetiteljstva u radovima tadašnjih naučnika, kada je taj pojam imao značenje primitivnog a kojim su opisivali društva koja su postojala prije pojave pisma. Prva upotreba riječi prahistorija u engleskom jeziku (prehistory) zabilježena je u radu Daniela Wilsona Foreign Quarterly Review 1851. godine.
Vremenski period od trenutka kada je prahistorijski čovjek počeo da izrađuje oruđe i oružje se dijeli prema materijalu od koga je pravljeno i načinu njegove obrade na: kamena doba i to starije kameno doba (paleolit), srednje kameno doba (mezolit), mlađe kameno doba (neolit) te metalna doba (bakarno doba ili eneolit, bronzano doba i željezno doba).
Definicija
Za prahistoriju se može reći da datira od nastanka svemira, iako se termin češće koristi za označavanje perioda kada je bilo života na Zemlji; dinosauri se mogu opisati kao prahistorijske životinje, a pećinski ljudi kao prahistorijski ljudi. Uobičajeno kontekst implicira o kom se geološkom ili vremenskom periodu govori, naprimjer "prahistorijski miocenski majmuni" implicira na vrijeme od prije 23-5,5 miliona godina ranije ili "srednjo-paleolitski homo sapiens" implicira na vrijeme od prije 200.000-30.000 godina.
Kako po definiciji prahistorije nema pisanih izvora o prahistorijskim vremenima (ili barem nema nijednog poznatog koji još uvijek postoji), informacije koje znamo o tom vremenskom periodu dobijamo od nauka kao što su paleontologija, biologija, palinologija, geologija, etnoastronomija, antropologija, arheologija i druge prirodne i društvene nauke. U društvima gdje se pismo skoro pojavilo, usmeno prenošenje znanja, sa generacije na generaciju, sadrži izvještaje o prahistorijskim vremenima.
Ovaj termin je postao manje striktno definisan u 20. vijeku kako je granica između historije (interpertacija pisanih i usmenih svjedočanstava) i drugih disciplina postala manje oštra. Današnji historičari se oslanjaju na dokaze iz mnogih oblasti i ne ograničavaju se na historijski period i pisane, usmene ili druge simbolički zapisane izvore, a također termin historija se više koristi nego termin prahistorija (npr. historija Zemlje, historija svemira). Ipak, ova podjela je ostala važna mnogim naučnicima, posebno u društvenim naukama. Glavni istraživači o prahistoriji čovjeka su arheolozi i antropolozi koji koriste iskopine, geografska istraživanja i naučne analize da otkriju i interpretiraju prirodu i ponašanje ljudi prije pojave pisma ili onih koji nemaju pisma.
Paleolit
mini|desno|280px|Mapa drevnih migracija ljudi (dobijena [[DNK analizom)]] Paleolit (grč. παλαιολιθικός - složenica od - παλαιός - star i λίθος - kamen) je period koji se proteže od prije 2.600.000 godina do 10.000 godine p. n. e. Obilježio ga je nastanak i razvoj hominida i prvobitnog oruđa i oružja.
U starije kameno doba ljudi su živjeli u pećinama. Čovjek je ovladao vatrom, bavio se sakupljanjem plodova i lovom. Oružje i oruđe je pravljeno okresivanjem kamena. Tokom srednjeg paleolita ljudi su ovladali jezikom, stvarali su najraniju umjetnost, muziku i počeli su sa pijetetom da sahranjuju umrle članove zajednice.
Počele su i velike migracije, čovjek je prije oko 80 hiljada godina naselio oblast od istočne Afrike do Bliskog istoka, zatim prodire na istok ka južnoj Aziji i Australiji sa Okeanijom prije oko 50 hiljada godina, zatim se kreće sjeverno ka Evropi i istočno ka centralnoj Aziji, te osvaja oblasti Australije. Tokom mlađeg paleolita (prije oko 40 hiljada godina) razvijaju se snažne paleolitske kulture, čovjek prodire do Sjeverne Amerike i Okeanije. Tokom posljednjeg ledenog doba, danas regioni pogodni za život, bili su izuzetno negostoljubivi, krajem ovog perioda oko 12.000. godine p. n. e. naseljene su gotovo sve oblasti koje nisu bile pokrivene vječitim snijegom i ledom.
U pećinama Altamira u Španiji i Lascaux u Francuskoj pronađeni su crteži bizona, jelena i mamuta koje potiču iz tog vremena. Na slikama preovladavaju smeđa, žuta i crvena boja.
Oblasti zapadne i srednje Evrope naseljene su u prvom odsjeku pleistocena (diluvij, ledeno doba), teritorija Balkanskog poluostrva postaje dio ekumene tek u razdoblju posljednje glacijacije (alpska glacijacija Würm). Tokom ovog perioda klima je bila hladna, granica vječnog leda spuštala se i do 1.500 m nadmorske visine, tlo su pokrivale stepe i rijetke šume borova, smreke i breze, a vjetar je doline velikih rijeka zasipao pijeskom čime se stvarao les po ravnicama. Zbog toga su prvi ljudi za svoja staništa birali pećine na obroncima nižih brda koji zatvaraju manje rječne doline.
Arheološka nalazišta iz ovog vremena su: Hadar u Etiopiji, Monte Circeo u Italiji, Tešik taš u Turkmenistanu, Šanidar u Iraku, Krapina u Hrvatskoj, Gradac i Risovača u Srbiji, Crvena Stijena u Crnoj Gori, Seidi i Elida u Grčkoj, Le Mas-d'Azil u Francuskoj.