cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
479.
Godina 479. (CDLXXIX) bila je redovna godina koja počinje u ponedjeljak u julijanskom kalendaru. U svoje vrijeme je bila poznata kao Godina konzulstva Zenona bez kolege (ili, rjeđe, godina 1232. Ab urbe condita). Oznaka 479. za ovu godinu se koristi od ranog srednjeg vijeka, kada je kalendarska era Anno Domini u Evropi postala glavnom metodom označavanja godina.
480.
Godina 480. (CDLXXX) bila je prijestupna godina koja počinje u utorak u julijanskom kalendaru. U svoje vrijeme je bila poznata kao Godina konzulstva Bazilija bez kolege (ili, rjeđe, godina 1233. Ab urbe condita). Oznaka 480. za ovu godinu se koristi od ranog srednjeg vijeka, kada je kalendarska era Anno Domini u Evropi postala glavnom metodom označavanja godina.
216 Kleopatra
mini|Računalni model Kleopatre na temelju radarskih snimki 216 Kleopatra je veliki (217 × 94 × 81 km) asteroid glavnog pojasa. Spada u klasu asteroida tipa M, što znači da je to metalni asteroid načinjen od mješavine željeza i nikla. Smatra se da je asteroid slabo vezan i porozan.
Asteroid je jedan od najbizarnijih oblika tijela u Sunčevom sistemu. Neobičan oblik otkriven je na slikama ESO-ovog 3,6-metarskog teleskopa opservatorije La Silla, koji koristi prilagodljivi optički sistem.
Naknadno radarsko snimanje asteroida iz opservatorije Arecibo u Portoriku je utvrdilo da je asteroid ustvari kontaktni par dva asteroida slične veličine koji su se vezali jedan za drugog.
Asteroid je otkrio Johann Palisa 10. aprila 1880. iz Pule i nazvao ga po egipatskoj kraljici Kleopatri.
João Havelange
mini|desno|200px|João Havelange Jean-Marie 'João' Faustin Goedefroid de Havelange (8. maj, 1916; Rio de Janeiro, Brazil – 16. august 2016. ) je bio brazilski advokat i biznismen, sedmi predsjednik svjetske nogometne federacije (FIFA) u periodu 1974–1998. Od 1963, član Internacionalnog Olimpijskog komiteta (IOK). Olimpijski reprezentativac Brazila, učestvovao na dvije Olimpijade: 1936. u Berlinu se takmičio u plivanju, dok je 1952. u Helsinkiju bio član vaterpolo tima. Živio je u Rio de Janeiro-u u Brazilu. Po zanimanju je bio advokat.
Evropski put E3
desno|300px|mini|Evropski put E 3 Evropski put E 3, ili samo E 3, je serija puteva u Evropi i predstavlja dio međunarodnu mrežu E-puteva Ujedinjenih nacija, koja se proteže od Cherbourga, Francuska do La Rochellea, također u Francuskoj.
Put
Put je dug 459 km, a proteže se duž francuskih "routes nationales". Od Cherbourga do Carentana, proteže se duž Route nationale 13. U Carentanu, prelazi na RN 174. Zatim prelazi na "autoroute", uglavnom na A84 (koja se spaja na Raskrsnici 40) sve dok ne dođe do Saint-Lôa na Raskrsnici 16. Zatim se ponovo spaja sa RN, uglavnom na RN 136 kod Rennesa prije negko konačno, pružajući se duž Route nationale 137, stigne do krajnje destinacije u La Rochelleu.
IC 2064
IC 2064 (također poznat kao PGC 146225) je eliptična galaksija koja je udaljena oko 439 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Eridan. Najveći prečnik je 0,40 (51 hiljada sg) a najmanji 0,4 uglovnih minuta (51 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio Herbert Alonzo Howe 1899. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
NGC 6699
NGC 6699 (također poznat kao ESO 183-21, IRAS 18477-5722 i PGC 62512) je prečkasta spiralna galaksija koja je udaljena oko 156 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Paun. Najveći prečnik je 1,50 (68 hiljada sg) a najmanji 1,5 uglovnih minuta (68 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio John Frederick William Herschel 12. jula 1834. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Opatija Heiligenkreuz
mini|Opatija Heiligenkreuz Opatija Heiligenkreuz (u prijevodu "Opatija Svetog Križa") jest cistercitski samostan u općini Heiligenkreuz u južnom dijelu Bečke šume, otprilike 13km sjeverozapadno od Badena u Donjoj Austriji. Iako su je opljačkali Osmanlije u 17. vijeku, a cistercite proganjali nacisti (1938–1945), nikada nije bila uništena ili raspuštena. Osnovana 1133. godine, opatija Heiligenkreuz je drugi najstariji cistercitski samostan i najstariji kontinuirano naseljen i aktivan samostan na svijetu.
mini|lijevo|Glavni ulaz u opatiju mini|lijevo|Dvorište opatije mini|[[Tlocrt opatije Heiligenkreuz]]
Historija
Opatiju Heiligenkreuz osnovao je 1133. sveti Leopold, markgrof Austrije, na nagovor svog sina Otta. Sveti Leopold je Otta poslao na studije u Pariz gdje je mladi princ čuo za cistercitski red, novi reformski pokret benediktinaca. Po povratku u Austriju, Otta su posjetili cisterciti iz opatije Morimond, koje je toliko zavolio da je otišao k njima i zaredio se. Kasnije je uvjerio svog oca da osnuje cistercitski samostan u Austriji: Heiligenkreuz. Danas u samostanu živi i radi otprilike 90 redovnika, od kojih polovina živi u samostanu, četrnaest u prioratu Stiepel osnovanom 1988. u Bochumu i osam u prioratu Neuzelle (Njemačka), a ostali u obližnjim župama.
Samo nekoliko samostana u Evropi ima kontinuiranu redovničku tradiciju od 12. vijeka do danas te odgovarajuće objekte koji su i funkcionalni i reprezentativni. Heiligenkreuz je dobar primjer kontinuiteta kroz stilove romanike, gotike i baroka. Samostanski prostori tipičnih obilježja srednjovjekovnog cistercitskog samostana predstavljaju historiju arhitekture i razvoj građevinarstva od srednjeg vijeka do primjera svih kasnijih stilova. Također, prvobitna samostanska funkcija je u potpunosti očuvana, odnosno srednjovjekovni samostanski objekti se i dalje koriste za svoju prvobitnu svrhu: oni ilustruju punu duhovnu dimenziju, ali i historijski, umjetnički i kulturni značaj takvog mjesta. Srednjovjekovni dijelovi samostanskog kompleksa (crkva, samostan, stambeni objekti) koji su od velikog značaja za historiju arhitekture su, između ostalog, i vrhunski primjeri srednjovjekovnih dekoracija od stakla, raskošni barokni enterijeri i namještaj, te velika biblioteka sa umjetničkom zbirkom. Opatija Heiligenkreuz je sinonim za monašku tradiciju i odgovorno očuvanje historijskog nasljeđa: zbog toga ju je Austrija 1994. kandidovala za uvrštavanje na UNESCO-ov spisak mjesta Svjetske baštine u Evropi.
U neposrednoj blizini opatije Heiligenkreuz nalazi se Međubiskupijska bogoslovija Leopoldinum (, nekadašnji Collegium Rudolphinum), koja je otvorena za sve koji se školuju za buduće svećenike.
Poglavari opatije Heiligenkreuz
Od 10. februara 2011. opat opatije Heiligenkreuz je Maximilian II Heim.
Adjuvantna hemoterapija
Adjuvantna terapija – u medicini – odnosi se na dopunske ili potporne terapijske mjere. U slučaju zaraznih bolesti (npr. AIDS), podrazumijeva se da lijek ublažava efekte, ali nije jedini način liječenja.
U onkologiji pojam raka odnosi se na terapiju koja se koristi nakon potpunog hirurškog uklanjanja svih prepoznatljivih dijelova tumora kako bi se borila protiv mogućih, ali još uvijek neprimjećenih naselišta tumora (mikrometastaza) i time poboljšala dugoročne izglede za izlječenje.
U kontekstu adjuvantne terapije, npr. B. hemoterapija, hormonska terapija, imunoterapija i terapija zračenjem za upotrebu. Kurativne terapije koriste se za iscjeljivanje (curare = liječiti), palijativno Terapije za poboljšanje kvaliteta života. U pravilu se čovjek pokušava liječiti kurativno. To uključuje uklanjanje tumora i razmatranje koliko je visok rizik od recidiva ili metastaza i kako se taj rizik može umanjiti adjuvantnom terapijom (npr. antihormonska terapija ili hemoterapija), koja se nakon toga vrši prema potrebi. Ako izlječenje nije moguće, provodi se palijativna terapija. Njihov je cilj ublažiti pritužbe vezane uz bolest, suzbiti progresiju bolesti, postići slobodu od simptoma i postići najveći mogući kvalitet života i održati ga što je duže moguće.
Hemoterapija prije operacije s ciljem da se smanji veličina tumora („otopi ga“) i učini ga operabilnim ili uopće operiranim, naziva se neoadjuvantna terapija
Historija
Termin "adjuvantna therapija", potiče od latinske riječi  (adjuvāre =  pomoći) prvi je upotrijebio Paul Carbone sa svojim timom na  National Cancer Institute, 1963. U 1968, američka agencija Nacionalna hirurška pomoć za grudi i crijeva (National Surgical Adjuvant Breast I Bowel Project;  NSABP) objavila je rezultate ispitivanja B-01 za prvo randomizirano ispitivanje u kojem je procijenjen učinak adjuvantnog alkilirajućeg agensa u karcinomu dojke. Rezultati su pokazali da je adjuvantna terapija nakon inicijalne radikalne mastektomije "značajno smanjila stopu recidiva kod žena u menopauzi sa četiri ili više pozitivnih aksilarnih limfnih čvorova”.
Teorija o pušenju upotrebom dodatnih terapija za nadopunu primarne hirurgije primijenili su Gianni Bonadonna i njegove kolege s Instituta Tumori u Italiji 1973. godine, gdje su proveli randomizirano ispitivanje koje je pokazalo povoljnije ishode preživljavanja uz prateću upotrebu ciklofosfamid metotreksat-fluorouracila (CMF) nakon početne mastektomije.
U 1976, ubrzo nakon Bonadoninog značajnog ispitivanja, Bernard Fisher na Univerzitetu u Pittsburghu (Pittsburgh University) pokrenuo je slično randomizirano ispitivanje koje je uporedilo preživljavanje pacijenata oboljelih od karcinoma dojke liječenih zračenjem nakon početne mastektomije onima koji su samo imali operaciju. Njegovi rezultati, objavljeni 1985, pokazali su porast preživljavanja za bivšu grupu bez bolesti.
Usprkos početnim povratnim istraživanjima hirurga karcinoma dojke koji su vjerovali da su njihove radikalne mastektomije dovoljne za uklanjanje svih tragova raka, uspjeh ispitivanja s Bonadonnom i Fisherom doveo je adjuvantnu terapiju na glavni put u onkologiji. Od tada se područje adjuvantne terapije proširilo i obuhvata široki spektar adjuvantnih terapija koje uključuju hemoterapiju, imunoterapiju, hormonsku terapiju i zračenje.
Ciklofosfamid metotreksat-fluorouracil
Ciklofosfamid metotreksat-fluorouracil (CMF) je uobičajena upotreba režima hemoterapije u hemoterapiji protiv raka dojke, koja kombinira tri sredstva protiv raka: ciklofosfamid, metotreksat i 5-fluorouracil (5-FU). Iako se više ne smatra najučinkovitijom sveobuhvatnom hemoterapijom, ona zadržava veliku važnost u liječenju starijih bolesnika s karcinomom lumena i može postati važna za liječenje estrogenih receptora negativnog androhenog receptora pozitivnog luminalnog (GATA3 prezentirajuči) karcinoma dojke. Režim je dizajniran tako da oponaša vrlo uspješan postupak razvijen za liječenje Hodgkinovog limfoma.
Liječenje
Tretman se primjenjuje u četvoronedjeljnom ciklusu. Prvog i 8. dana metotraksat i 5-FU daju se kao injekcije. Ciklofosfamid se takođe može primijeniti intravenski u kombinaciji sa ovim lijekovima, ili se može uzimati kao oralna tableta, jednom dnevno tokom prvih 14 dana svakog ciklusa.
Nuspojave
Neželjeni efekti liječenja CMF-om uključuju promjene, kao što su:
Asocijacija istraživačkih univerziteta
Asocijacija istraživačkih univerziteta (engleski: Universities Research Association - (URA)) je konzorcij od 89 vodećih, istraživačko-orijentiranih, univerziteta. Članice su uglavnom američki univerziteti iako se među članicama nalaze i univerziteti iz Kanade, Japana, Italije i Velike Britanije. Ova neprofitna korporacija je osnovana 1965. godine sa ciljem organiziranja i upravljanja istraživačkim ustanovama u nacionalnom interesu.
Historija
Asocijacija je osnovana 1965. godine direktivom Savjetodavnog odbora za nauku američkog predsjednika i Nacionalne akademije za nauku. Povelja ove asocijacije uključuje i upravljanje istraživačkim kapacitetima.
Da sam pekar / Selma
Da sam pekar / Selma jest treća singl ploča sarajevske rok-grupe Bijelo dugme, a snimljena je u studiju I Radiotelevizije Sarajevo. Objavila ga je zagrebačka izdavačka kuća Jugoton u ljeto 1974, samo nekoliko mjeseci prije izlaska njihovog debitantskog albuma Kad bi' bio bijelo dugme u oktobru iste godine. Tekst i za naslovnu pjesmu "Da sam pekar" napisao je Goran Bregović, a muziku i aranžman uradili su zajedno Vlado Pravdić i Goran Bregović. Pjesma počinje sa pjevačkim uvodom i ritmom gluhog Glamočkog kola, koje po svojoj formi i sadržaju potječe iz ilirskih vremena. Ova mješavina kulture koja je postojala prije slavenskog dolaska na Balkan i zapadne rok-muzike predstavlja zanimljiv muzički pristup već navedenog kompozitorskog dvojca. Istovremeno, na ovaj način predstavljen je dio kulturne tradicije s područja Bosne i Hercegovine. Ovo će se pokazati veoma uspješnim kod slušalačke publike, ne samo u Bosni i Hercegovini, nego i širom bivše Jugoslavije, dok će jugoslavenski muzički kritičari ovakav pristup savremenoj muzici nazvati "pastirski rok". Željko Bebek je u ovoj pjesmi pokazao svoje pjevačke kvalitete, uz kvalitetnu instrumentalnu pratnju ostalih članova Bijelog dugmeta. Na B-strani singl ploče je antologijska bluz pjesma pod nazivom "Selma" za koju je tekst napisao Vlado Dijak, muziku Goran Bregović kao i aranžman zajedno sa Vladom Pravdićem. Posebno se istakao Vlado Pravdić na električnim orguljama sa svojim solo dionicama u ovoj pjesmi. Pjesme sa ove singl ploče spadaju među rana muzička djela Bijelog dugmeta u kojima je uočljiv kvalitet muziciranja i pjevanja, koje je rezultat upornog vježbanja i ranijih nastupa u grupama Kodeksi i Jutro u periodu između 1969. i 1973, te nastupa u Italiji i na jadranskoj rivijeri. Ovaj singl ostvario je veliki uspjeh kod publike uz dobar prijem kod muzičkih kritičara, a zbog njihovog atraktivnog i prepoznatljivog koncertnog muziciranja članovi Bijelog dugmeta dobiće nadimak "veseli Bosanci". Sve to zajedno dovešće do njihovog kasnijeg statusa najpopularnije grupe u bivšoj Jugoslaviji.
Asocijacija istraživačkih univerziteta
Historija
Između 1965. i 2007. godine, Asocijacija je bila glavni izvođač radova na stvaranju i puštanju u rad Fermilab-a, nacionalnog laboratorija unutar američkog ministarstva za energetiku. Unutar Fermilaba se nalazi i Tevatron, koji je do nedavnog pokretanja Velikog hadronskog sudarača (LHC), u sklopu Evropske organizacije za nuklearna istraživanja (CERN-a), dugi niz godina bio najvažniji svjetski visokoenergetski akcelerator korišten za istraživanje osnovnih elementarnih čestica.
Tokom fiskalne 2010. godine, Ministarstvo za energetiku SAD-a je doniralo asocijaciji 400 miliona američkih dolara.
Organizacija
Korporacijom upravlja Upravno tijelo i Vijeće predsjednika koje čine predsjednici svih 89 članica asocijacije. Upravni odbor imenuje Odbor vjerovnika za svaki veći istraživački projekat. Iz sjedišta u Washingtonu koordinira se aktivnostima Vijeća i Odbora. Vijeće i Odbor su odgovorni za nadzor i upravljanje preduzećima asocijacije i za korporativne odnose unutar federalne vlade, industrije, akademske i šire javnosti.
Članice
Asocijacija broji 89 članica.
Međunarodne članice (6)
Italija
Japan
Ujedinjeno Kraljevstvo
Link
Link je riječ iz engleskog jezika. Tačan prevod ove riječi je "halka" (u lancu), međutim, nakon postanka i širenja interneta i web stranica, riječ link je dobila i jedno slično ali drugo značenje. Sada se i u bosanskom jeziku koristi kao i u engleskom. U internet terminologiji riječ link znači "veza" na neki sadržaj na web stranici koju gledate ili na neku drugu web stranicu, ili na sadržaj neke druge web stranice. Link se razlikuje od običnog teksta u tome što prelazom računarskog miša preko njega primijetite da se taj dio teksta može kliknuti, a zatim (ako ga kliknete) vam se prikazuje sadržaj na koji vas taj link vodi.
Jednosmjerni link
Jednosmjerni link je link koji je povezan sa nekom drugom web stranicom. Poznat je još i pod nazivom direktni link.
Povratni link
Povratni link se također zove i recipročni link. Ovo znači da su web stranice uzajamno povezane linkovima. Naprimjer: stranica A sadrži link za stranicu B, a također i stranica B sadrži link na stranicu A. Ovaj način linkovanja je mnogo popularniji jer internet pretraživačima daje više podataka na uvid, a kod Google pretraživača čak pomaže u rangiranju web stranice.
Ostali linkovi
Postoji još nekoliko vrsta linkova, a to su:
Anto Pervan
Anto Pervan je bosanskohercegovački akademski slikar i restaurator. Rođen je u pitoresknom selu Lopatinac kraj Livna. Školu za dekorativnu umjetnost i industrijsko oblikovanje završio je u Splitu. Diplomirao na Akademiji likovnih umjetnosti u Pragu na restauratorskom odsjeku, gdje završava i postdiplomski studij.
Restaurirao je slikarska djela domaćih i inozemnih majstora. Od domaćih slikara restaurirao je 54 slikarska djela Gabrijela Jurkića, akademskog slikara iz Livna, za stalnu postavku Galeriji Franjevačkog samostana Gorica u Livnu. Pored portreta, slika pejsaže i mrtvu prirodu. Član je asocijacije restauratora Česke Republike i Hrvatskog društva likovnih umjetnika u Zagrebu. Živi u Žabljaku kraj Livna. Izlagao je samostalno i na brojnijm skupnim izložbama.
Egzom
Egzom je dio genoma koji je formiran od egzona – sekvenci koje nakon transkripcije ostaju u zrelim molekulama RNK (iRNK),  nakon uklanjanja  introna. Sastoji se od svih DNK koje se transkribuju u zrele RNK u ćelijama bilo koje vrste, za razliku od transkriptoma, koji je skup RNK koja se transkribira samo u određenoj populaciji ćelija. U egzomu od ljudskog genoma ima oko 180.000 egzona, koji čine oko 1%  ukupnog genoma ili oko 30 megabaza DNK.
Iako čine vrlo mali dio genoma, smatra se da mutacije u egzomu učestvuju u 85% ukupnih  mutacija i  da imaju veliki utjecaj na pojavu bolesti. Sekvenciranje egzoma je pokazalo da je to efikasna strategija za utvrđivanje  genetičke osnove više od dva tuceta  Mendelovskih ili monogenskih osobina. .
Primjeri istraživačkih projekata koji su primijenili sekvenciranje egzoma uključuju neprofitni Personalni genomski projekt (PGP), neprofitni Institut za rijetke bolesti, koji finansira  Neprofitni istraživački institut za  genetiku čovjeka (NHGR).
Grb Cookovih Ostrva
Grb Cookovih Ostrva sastoji se od plavog štita, na kojem se nalazi 15 bijelih zvijezda. Pored štita se nalaze leteća riba i ptica Gygis alba, koji drže krst i koplje s Raratonge, najvećeg ostrva u sklopu Cookovih ostrva. Iznad štita se nalazi šljem od crvenog perja, a ispod traka s natpisom "Cook Islands" (Cookova Ostrva).
Smail Prevljak
Smail Prevljak (rođen 10. maja 1995) bosanskohercegovački je nogometaš i član bosanskohercegovačke reprezentacije. Igra na poziciji napadača i trenutno nastupa za belgijski Eupen.
Prevljak je profesionalnu karijeru započeo u RB Leipzigu, uglavnom igrajući za rezervni tim. Godine 2014. otišao je na posudbu u Red Bull Salzburg, da bi godinu kasnije prešao u Liefering. Naredne godine vratio se u Red Bull Salzburg. Godine 2017. poslan je na posudbu u Mattersburg, a 2020. u Eupen. Kasnije se iste godine trajno pridružio belgijskom timu.
Prevljak je u dresu omladinske reprezentacije Bosne i Hercegovine skupio 5 nastupa. Prvi nastup u seniorskoj reprezentaciji upisao je 23. marta 2018. protiv Kazahstana.
Početak karijere
Prevljak je nogomet počeo igrati u rodnom Konjicu u FK Igman, da bi 2013. prešao u omladinsku akademiju njemačkog RB Leipziga.
Sa devetnaest godina upisao je profesionalni debi za RB Leipzig II, u utakmici protiv Fortune Chemnitz 24. maja 2014. Sedam dana nakon debija postigao je prvijenac u trijumfu nad FC Eilenburgom.
Red Bull Salzburg
U avgustu 2014. poslan je na sezonsku posudbu u austrijski Red Bull Salzburg, gdje je debitovao 9. novembra protiv Altacha.
U junu 2015. trajno je potpisao za Red Bull Salzburg. Prvi gol za salcburšku ekipu postigao je u utakmici protiv bečke Austrie. Prvi hat-trick u karijeri postigao je protiv ekipe FAC 6. novembra.
Aprilom 2016. teško je povrijedio koljeno, a povreda je dijagnostikovana kao puknuće prednjeg ukrštenog ligamenta. Dana 24. februara 2017, više od deset mjeseci od ozljede, vratio se na teren.
Krajem juna 2017. otišao je na posudbu u Mattersburg.
U junu 2018. potpisao je novi četverogodišnji ugovor sa Red Bull Salzburgom. Sredinom decembra postigao je četiri gola u porazu protiv ekipe St. Pölten. Prvi ligaški trofej sa klubom osvojio je 5. maja 2019.
Eupen
Krajem januara 2020, otišao je na šestomjesečnu posudbu u belgijski Eupen. Debi za belgijski tim upisao je protiv St. Truidena 8. februara kada je postigao i svoj prvi gol. Trogodišnji ugovor sa istom ekipom Prevljak je potpisao u avgustu 2020.
Prvi hat-trick za Eupen postigao je u pobjedi protiv Cherleroija 17. aprila 2021.
Reprezentativna karijera
Prevljak je bio član nogometne U-21 reprezentacije Bosne i Hercegovine koju je vodio trener Darko Nestorović. U martu 2018. dobio je prvi poziv u seniorskoj reprezentaciji za prijateljske nastupe protiv Bugarske i Senegala. U dresu A reprezentacije BiH debitovao je 23. marta 2018, u meču protiv Bugarske.
Dana 15. novembra 2020, u utakmici UEFA Lige nacija protiv Nizozemske, Prevljak je postigao prvi gol za A reprezentaciju.
Stanley Rous
mini|desno|Sir Stanley Rous Sir Stanley Rous (25. april, 1895 – 18. juli, 1986) je bio engleski nogometni arbitar i predsjednik FIFA-e u periodu 1961 – 1974. godine.
NGC 559
NGC 559 je otvoreno zvjezdano jato i nalazi se u sazviježđu Kasiopeja. Prvo otkriće je napravio John Frederick William Herschel 9. novembra 1787. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
IC 451
IC 451 (također poznat kao MCG 12-7-19, PGC 19775 i UGC 3550) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 235 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Žirafa. Najveći prečnik je 1,30 (89 hiljada sg) a najmanji 1,1 uglovnih minuta (75 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio William Frederick Denning 1890. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Olovac
Tvrđava Olovac smještena je uz naselje Olovo, na njegovoj jugozapadnoj strani, a radi njegove zaštite. Upravo je mjesto i uloga rudarskog naselja Olovo doprinijela da se izgradi tvrđava Olovac. Srednjovjekovna trvđava je napravljena na prethistorijskoj gradini, na kamenitom obronku koji se zove Gradina. Očuvani su ostaci glavne kule i južnog bedema sa zaštitnim rovom. U izgradnji utvrđenja učestvovao je Žore Bokšić, dubrovački građanin i bosanski protovestijar. Olovac je imao svoga kastelana. U 15. vijeku Olovac je u posjedu vlastele Pavlovići. Olovac je dospjeo pod osmansku vlast u vrijeme pada Bosne 1463. godine. U arhivskim knjigama Državnog arhiva u Dubrovniku Olovac se spominje u drugoj polovini 15. vijeka, ali ti navodi se odnose na privrednu djelatnost pa se prije može govoriti o tome da su zapravo povezane za naselje Olovo.
YU 100: najbolji albumi jugoslovenske rok i pop muzike
YU 100: najbolji albumi jugoslavenske rok i pop muzike jest knjiga koju su 1998. godine objavili Duško Antonić i Danilo Štrbac. U knjizi je objavljen popis 100 najboljih muzičkih albuma iz bivše Jugoslavije prema anketi 70 srbijanskih muzičkih kritičara, novinara, umjetnika i drugih.
Statistike
100 najboljih albuma koji su izabrani kao najbolji analizom daju neke od zanimljivih statističkih podataka, a neki od njih su dati u nastavku.
Izlazak sunca
mini|Izlazak sunca na Korčuli. Izlazak Sunca označava izlazak Sunca iznad horizonta. Prije zalaska sunca nastupa zora koja se razlikuje ovisno o širini. Izlazak sunca počinje kada vrh sunca izlazi na horizont.
Iako se čini da sunce "izlazi" iznad horizonta, to je zapravo gibanje Zemlje koje uzrokuje sunce. Iluzija o pomičnom Suncu proizlazi iz činjenice da su se posmatrači Zemlje nalazili u rotirajućem referentnom okviru; ovaj prividni pokret je toliko uvjerljiv da su mnoge kulture imale mitologije i religije izgrađene oko geocentričnog modela, koji je prevladavao sve dok astronom Nikola Kopernik nije formulirao svoj heliocentrični model u 16. vijeku.
Izlazak Sunca je prikazan na zastavi Maršalskih Ostrva, gdje bijela dijagonala predstavlja izlazak Sunca i mir.
Na Merkuru je moguće da Sunce izlazi dva puta zbog svojstvenog kretanja. Na Marsu je nebo plavo kod izlaska sunca.
Izlazak sunca ima posebno mjesto u muzici, književnosti i umjetnosti. Na primjer, jedna od Monetovih najpoznatijih slika je Impresija: Izlazak sunca.
Lažni izlazak sunca
Lažni izlazak sunca je bilo koji od nekoliko atmosferskih optičkih pojava u kojima se čini da je sunce izašlo, ali je zapravo još uvijek ispod horizonta. Različiti atmosferski uvjeti mogu biti odgovorni za ovaj efekt, koji svi preusmjeravaju sunčevu svjetlost na takav način da mu dozvoljava da dopre do oka koji gleda, ostavljajući dojam da svjetlost dolazi direktno iz samog sunca. Širenje svjetlosti ponekad može biti varljivo slično stvarnom suncu.
NGC 2261
NGC 2261 je emisijska i odrazna maglina i nalazi se u sazviježđu Jednorog. Prvo otkriće je napravio John Frederick William Herschel 26. decembra 1783. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Hlor
Hlor jeste hemijski element sa simbolom Cl i atomskim brojem 17. Hlor se nalazi u grupi halogenih elemenata (grupa 17) i drugi je najlakši halogen nakon fluora. U standardnim uslovima temperature i pritiska, element je žuto-zeleni gas, pri čemu se nalazi u obliku dvoatomske molekule. Hlor ima najviši afinitet prema elektronu i treću po veličini elektronegativnost među svim reaktivnim elementima. Iz tog razloga, on je vrlo jako oksidirajuće sredstvo. Slobodni hlor je vrlo rijedak na Zemlji, a obično je rezultat direktne ili indirektne oksidacije pomoću kisika.
Najčešći i najuobičajeniji spoj hlora, natrij-hlorid (obična kuhinjska so), bio je poznat iz antičkih vremena. Oko 1630. gasni hlor je prvi put sintetiziran u hemijskoj reakciji, ali nije bio prepoznat kao fundamentalno važna supstanca. Određivanje osobina gasnog hlora sačinio je Carl Wilhelm Scheele, koji je 1774. pretpostavio da se radi o oksidu nekog novog elementa. Međutim, hemičari su 1809. otkrili da je taj gas zapravo čisti hemijski element, što je u svojim radovima potvrdio i Humphry Davy 1810. koji novi element nazvao današnjim imenom, izvedenim iz grčkog χλωρóς (hloros, žuto-zeleni).
Gotovo sav hlor u Zemljinoj kori nalazi se u vidu hlorida u raznim ionskim spojevima, uključujući i kuhinjsku so. On je drugi najrasprostranjeniji halogeni element i 21. najrasprostranjeniji element u Zemljinoj kori. Elementarni hlor se industrijski proizvodi iz slane vode pomoću elektrolize. Veliki potencijal elementarnog hlora za oksidiranje drugih elemenata komercijalno se koristi u sastavu mnogih izbjeljivača i dezinfekcijskih sredstava, a općenito se koristi kao nezamjenjiv reagens u hemijskoj industriji. On se koristi i pri proizvodnji mnogih potrošačkih roba i proizvoda, od čega dvije trećine otpada na organske hemikalije poput polivinil hlorida, kao i mnoge poluproizvode u proizvodnji plastičnih i drugih proizvoda za krajnju potrošnju. Takvi proizvodi obično ne sadržavaju elementarni hlor. Elementarni hlor i spojevi hlora često se koriste kao dezinfekcijsko sredstvo koje se direktno sipa u bazene za kupanje čime se oni čiste.
U obliku hloridnih iona, hlor je neophodan i nezamjenjiv za sva poznata živa bića. Druge vrste spojeva hlora su rijetki u živim organizmima, a vještački proizvedeni organohlorni spojevi mogu biti potpuno inertni ali i veoma otrovni. U gornjim slojevima Zemljine atmosfere, organske molekule koje sadrže hlor poput hlorofluorougljika uključene su u uništavanje ozonskog omotača. Malehne količine elementarnog hlora se generiraju oksidacijom hlorida do hipohlorita u neutrofilima, kao dio imunog odgovora protiv bakterija. Elementarni hlor u visokim koncentracijama je ekstremno opasan i otrovan za sve žive organizme, a koristio se tokom Prvog svjetskog rata kao prvo gasovito hemijsko bojno oružje.
Historija
Najčešći i najuobičajeniji spoj hlora, natrij hlorid, poznat je još od antičkih vremena. Arheolozi su našli dokaze da je kamena so bila korištena još oko 3000 p.n.e. dok se voda iz slanih bunara koristila od 6000 p.n.e. Tek oko 1630. godine, hlor u gasovitom stanju je otkrio flamanski hemičar i fizičar Jan Baptist van Helmont. thumb|140px|Carl Wilhelm Scheele
Scheele je zapazio nekoliko osobina hlora: njegov izbjeljivački efekt na lakmus testu, smrtonosno djelovanje na insekte, njegovu žuto-zelenu boju i miris sličan zlatotopki.
U to vrijeme, prihvaćena hemijska teorija bila je: svaka kiselina je spoj koji sadrži kisik (i danas se na holandskom i njemačkom jeziku kisik naziva: sauerstoff ili zuurstof, što bi na bosanskom bilo prevedeno kao kisela supstanca), tako da su brojni hemičari, uključujući Claude Bertholleta, smatrali da je Scheeleov deflogistovani murijatni kiseli zrak kombinacija kisika i još neotkrivenog elementa, murijatika.
Godine 1809. Joseph Louis Gay-Lussac i Louis-Jacques Thénard pokušali su razložiti deflogistovani murijatski kiseli zrak putem njegove reakcije sa ugljem da bi se tako otpustio element murijatik (i ugljik dioksid). Međutim, nisu uspjeli te su objavili rezultat tog eksperimenta u kojem su razmatrali mogućnost da je deflogistiovani murijatski kiseli zrak zapravo čisti element, ali nisu bili ubijeđeni u to.
Sir Humphry Davy je 1810. pokušao ponovno izvesti isti eksperiment te je zaključio da se radi o hemijskom elementu a ne o spoju. Novi element je nazvao hlor, izvedeno iz grčke riječi χλωρος (hlōros), što znači zeleno-žuti. Naziv halogen znači "onaj koji daje so" prvobitno je korišten kao naziv za hlor 1811. u djelu Johanna Salomo Christopha Schweiggera. Ipak, ovaj pojam se kasnije koristio kao općeniti naziv kojim su se opisivali svi elemente iz porodice hlora (fluor, brom i jod), a nakon sugestije Jacoba Berzeliusa 1842. godine. Godine 1823., Michael Faraday je prvi naučnik koji je ukapljio hlor, te je demonstrirao ono što se tada zvalo "čvrsti hlor" da zapravo ima strukturu hlor hidrata (Cl2·H2O).
Gasoviti hlor prvi je upotrijebio francuski hemičar Claude Berthollet za izbjeljivanje tekstila 1785. godine. Moderna sredstva za izbjeljivanje su rezultat Bertholletovih daljnjih radova, koji je prvi proizveo natrij hipohlorit 1789. u svojoj laboratoriji u kvartu Javel (danas dio Pariza, Francuska) tako što je propuštao gas hlor kroz rastvor natrij karbonata. Nastala tekućina, nazvana "Eau de Javel" ("Žavelska voda"), bila je slabi rastvor natrij hipohlorita. Međutim, ovaj proces nije bio efikasan, te su se tražile metode za alternativnu proizvodnju. Škotski hemičar i industrijalac Charles Tennant prvi je dobio rastvor kalcij hipohlorita ("hlorirani krečnjak"), a nakon toga i čvrsti kalcij hipohlorit (praškasti izbjeljivač). Ovi spojevi su otpuštali vrlo malehne količine elementarnog hlora pa su se mogle mnogo lakše i efikasnije transportovati za razliku od natrij hipohlorita, koji je ostajao kao razblaženi rastvor jer kada bi se pročistio radi uklanjanja vode iz njega, postao bi vrlo opasno i nestabilno oksidativno sredstvo. Na kraju 19. vijeka, E. S. Smith je patentirao metod proizvodnje natrij hipohlorita koji uključuje elektrolizu slane vode čime se dobija natrij hidroksid i gasoviti hlor, koji se zatim miješa dajući natrij hipohlorit. Ovaj proces je poznat kao hloralkalni proces, koji je prvi put 1892. načinjen u industrijskim količinama, a danas je izvor gotovo cjelokupnoj količini proizvedenog elementarnog hlora i proizvodnji natrij hidroksida (dok je povezana reakcija elektrolize na niskim temperaturama, Hookerov proces, danas "odgovoran" za proizvodnju izbjeljivača i natrij hipohlorita).
Rastvori elementarnog hlora se rastvaraju u hemijski alkalnoj vodi (natrij i kalcij hipohlorit) počeli su se prvi put koristiti kao sredstva za dezinfekciju i za zaštitu od truljenja tokom 1820tih u Francuskoj, mnogo prije nastanka germinativne teorije bolesti. Za ovaj rad je najviše zaslužan Antoine-Germain Labarraque, koji je prilagodio Bertholletovu "Žavelsku vodu" za izbjeljivanje i druge preparade od hlora u ovu svrhu. Od tada elementarni hlor bez prestanka služi u antiseptičke svrhe (poput rastvora za tretiranje rana i slično) kao i u svrhu javne sanitacije (naročito pročišćavanje vode u kupaćim bazenima i vode za piće).
Centralna banka Armenije
Centralna banka Armenije (armenski: Հայաստանի Կենտրոնական Բանկ) je centralna banka Armenije, koja se nalazi u gradu Erevanu. CBE održava obostrane relacije sa sljedećim institucijama:
482.
Godina 482. (CDLXXXII) bila je redovna godina koja počinje u petak u julijanskom kalendaru. U svoje vrijeme je bila poznata kao Godina konzulstva Severina i Ila  (ili, rjeđe, godina 1235. Ab urbe condita). Oznaka 482. za ovu godinu se koristi od ranog srednjeg vijeka, kada je kalendarska era Anno Domini u Evropi postala glavnom metodom označavanja godina.
Hlor
Historija
Godine 1826. srebro hlorid se koristio za dobijanje prve fotografske slike. Hloroform je 1847. bio prvi anestetik. Polivinil hlorid (PVC) je izmišljen 1912. godine, a prvobitno nije imao nikakvu svrhu niti upotrebu.
Gasoviti hlor je prvi put upotrijebila njemačka vojska kao oružje 22. apila 1915. godine kod Ypresa u Prvom svjetskom ratu, a rezultati upotrebe ovog oružja bili su užasni jer se tada gas-maske nisu dijelile vojnicima a postojeće se se vrlo sporo i nezgrapno stavljale na glavu.
Fizičke
thumb|lijevo|Hlor ukapljen pod pritiskom od 7,4 bara pri sobnoj temperaturi, prikazan u [[kvarcnoj ampuli zatvorenoj u akrilnom staklu]] Pri standardnim uslovima temperature i pritiska, dva atoma hlora grade dvoatomsku molekulu Cl2. On je žuto-zeleni gas sa snažnim, prodornim mirisom, većini ljudi poznatom po običnom izbjeljivaču u domaćinstvima. Veza između dva atoma u molekuli je relativno slaba (samo 242,580 ± 0,004 kJ/mol), što čini molekulu Cl2 izuzetno reaktivnom. Tačka ključanja pri standardnom pritisku iznosi −34,6 °C, ali se on može ikapljiti pri sobnoj temperaturi pri pritisku iznad 740 kPa.
Iako je elementarni hlor žuto-zelen, hloridni ion kao i drugi halidni ioni, nema boju ni u jednom svom mineralu ili rastvoru (naprimjer u kuhinjskoj soli). Slično tome, (kao i drugi halogeni) atomi hlora ne doprinose bojenju organskih hlorida kada zamijene atom vodika u nekom bezbojnom organskom spoju, kao što je naprimjer tetrahlormetan. Tačka topljenja i gustoća ovih spojeva raste supstituiranjem vodika na mjesto hlora. Spojevi hlora sa drugim halogenim elementima, kao i mnogi oksidi hlora, su vrlo znatno obojeni.
Hemijske
Pored fluora, broma, joda i astata, hlor je član serije halogena koja sačinjava 17 grupu periodnog sistema (ranije označavana kao VII, VIIA ili VIIB). Hlor gradi spojeve sa gotovo svim poznatim elementima dajući spojeve koji se obično nazivaju hloridi. Gasoviti hlor reagira sa većinom organskih spojeva, a može čak i usporiti ili prekinuti sagorijevanje zapaljenih ugljikovodika.
Hidroliza slobodnog hlora ili disproporcioniranje u vodi
Pri 25 °C i atmosferskom pritisku, u jednom litru vode može se rastvoriti 3,26 g ili 1,125 l gasovitog hlora. Rastvori hlora u vodi sadrže hlor (Cl2), hlorvodoničnu kiselinu i hipohlornu kiselinu:
Ova konverzija prema desno se naziva disproporcioniranje, jer se reagens hlor i povećava i smanjuje po formalnom oksidacijskom stanju. Rastvorljivost hlora u vodi se povećava ako voda sadrži rastvorene alkalne hidrokside, pa u tom pogledu, stvara se hlorni izbjeljivač:
Gasoviti hlor postoji samo u neutralnim ili kiselim rastvorima.
Izotopi
Hlor ima veliki broj izotopa. Među njima, postoje samo dva stabilna izotopa: 35Cl (sa udjelom od 75,77%) i 37Cl (udio 24,23%). Oni zajedno daju hloru prosječnu atomsku masu od 35,4527 g/mol. Polucijelobrojna vrijednost težine hlora je uzrokovala određenu zbunjenost među ranim hemičarima, kada se čak teoretiziralo da su njegovi atomi sastavljeni i od jedinice vodika (vidi Proustov zakon), a tada je postojanje hemijskih izotopa bilo neistraženo.
U prirodi postoje i tragovi radioaktivnog izotopa 36Cl, u odnosu od oko 7x10−13 na svaki atom stabilnog izotopa. Izotop 36Cl nastaje u atmosferi procesom spalacije izotopa 36Ar međudjelovanjem sa protonima iz kosmičkog zračenja. U okruženju ispod površine Zemlje, 36Cl se stvara uglavnom kao rezultat zahvata neutrona od strane izotopa 35Cl ili zahvata muona od strane izotopa 40Ca. Izotop 36Cl se raspada na 36S i 36Ar, sa kombiniranim vremenom poluraspada od 308 hiljada godina. Vrijeme poluraspada ovog izotopa ga čini pogodnim za geološko datiranje u rasponima od 60.000 do milion godina. Osim toga, velike količine 36Cl su proizvedene radijacijom morske vode tokom atmosferskih detonacija nuklearnog oružja između 1952. i 1958. godine. Vrijeme postojanja izotopa 36Cl u atmosferi je oko jedne sedmice. Međutim, kao marker događaja iz 1950tih u podzemnim i površinskim vodama, 36Cl je također koristan za datiranje vode koja je stara manje od 50 godina od današnjih voda. 36Cl se pokazao korisnim i u drugim oblastima geoloških nauka, uključujući datiranje leda i sedimenata.
Rasprostranjenost
Hloridi su komponenta soli koja je nataložena na kopnu ili rastvorena u okeanima, oko 1,9% mase morske vode su hloridni ioni. U čak i višim koncentracijama hloridi se nalaze u vodi Mrtvog mora i u podzemnim depozitima u slanim bunarima. Većina hloridnih soli je rastvorljivo u vodi, ali se minerali bogati hloridima obično mogu naći u velikim količinama samo u suhim područjima ili duboko ispod zemlje.
U prirodi je poznato preko 2000 organskih spojeva koji sadrže hlor.
Dobijanje
Elektroliza svih hloridnih rastvora odvija se u skladu sa sljedećim jednačinama:
Sveukupni proces: 2 NaCl (ili KCl) + 2 H2O → Cl2 + H2 + 2 NaOH (ili KOH)
U elektrolizi sa ćelijskom dijafragmom, dijafragma od azbesta (ili polimerskih vlakana) odvaja katodu i anodu, onemogućavajući da hlor koji se skuplja na anodi ponovno miješa sa natrij hidroksidom i vodikom koji se izdvaja na katodi. Rastvor soli (slana voda) se neprestano ulijeva u dio gdje je anoda, teče kroz dijafragmu do dijela sa katodom, gdje se proizvodi kaustična soda a slana voda se djelimično razlaže. Metode pomoću dijafragme daju razblaženu i donekle nečistu bazu ali se njima otklanjaju problemi zaštite od curenja i izdvajanja žive u okolinu te su znatno energetski efikasniji. Elektroliza pomoću ćelijske membrane koristi polupropusne membrane kao ionske izmjenjivače. Zasičeni rastvor natrij (ili kalij) hlorida se propušta kroz kontejner sa anodom, odakle izlazi sa manjom koncentracijom. Ova metoda je efikasnija nego ona sa ćelijskom dijafragmom i daje vrlo čisti natrij (ili kalij) hidroksid koncentracije oko 32%, ali je za to potrebno koristiti i veoma čistu slanu vodu.
center|600px|thumb|Proces ćelijske membrane za hloroalkalnu proizvodnju
Laboratorijske metode
Male količine gasnog hlora se mogu sačiniti u laboratoriji miješanjem hlorovodične kiseline i mangan dioksida. Alternativno, jake kiseline poput sumporne ili hlorovodične regiraju sa rastvorom natrij hipohlorita istiskujući iz njega gasoviti hlor ali također reagiraju i sa natrij hloratom dajući gasovite hlor i hlor dioksid. U domaćinstvu, dešavaju se nesreće kada rastvori izbjeljivača koji sadrže hipohlorit dođu u dodir sa određenim kiselim sredstvima za čišćenje.
Upotreba
Hlor se koristi za dezinfekciju vode, za dezinfekciju i izbjeljivanje papira i tkanina. Hlor se dosta koristi za izradu proizvoda koji se koriste u svakodnevnici: boje, namirnice, insekticida, plastičnih masa, naftnih produkata, lijekova, rastvarača i bojnih otrova. Hlor se koristi i za dobijanje hlornog kreča i broma. Organska hemija je također područje na kome se primenjuje hlor. Koristi se kao oksidans, a i kao zamjena za atom vodika u organskim jedinjenjima. Upotreba hlora za bjeljenje industrijske celuloze, lana, pamuka i dezinfekciju vode zasniva se na njegovom oksidacionom djelovanju.
Kao oružje
Gas hlor, poznat i kao bertolit, prvi put je korišten kao oružje u Prvom svjetskom ratu 22. aprila 1915. kada su ga njemačke snage upotrijebile u Drugoj bici kod Ypresa u današnjoj Belgiji Prema opisima preživjelih vojnika, on je imao specifičan miris otprilike između ananasa i bibera. Također, imao je metalni okus i neugodno je pekao za grlo i nepce. Hlor može reagirati s vodom u mukoznom sekretu pluća gradeći hlorovodičnu kiselinu koja iritira i može biti smrtonosna. Oštećenja uzrokovana gasovitim hlorom mogu se preventirati aktivnim ugljem ugrađenim u običnim gas-maskama ili metodom filtriranja, koje smanjuju rizik od smrti trovanja hlorom mnogo niže od rizika kod drugih hemijskih oružja. Pionir upotrebe hlora kao hemijskog oružja bio je njemački naučnik Fritz Haber sa Instituta cara Wilhelma u Berlinu, koji je kasnije 1918. dobio Nobelovu nagradu, a u saradnji sa njemačkim hemijskim konglomeratom IG Farben, zajedno razvivši metode otpuštanja gasnog hlora protiv neprijateljskih vojnika ukopanih u rovovima. Navodno je Haberova uloga za upotrebu hlora kao smrtonosnog oružja bila povod njegovoj ženi Clari Immerwahr da počini samoubistvo. Nakon njegove prve upotrebe, hlor su koristile obje zaraćene strane kao hemijsko oružje, ali su ga vrlo brzo zamijenili mnogo smrtonosniji fosgen (ugljik oksihlorid) i senf-gas (bis(2-hloroetil) sulfid). Theodore Gray je u svojoj knjizi The Elements: A Visual Exploration of Every Atom in the Universe napisao: ''Hlor je korišten kao otrovni gas tokom užasne faze rovovskog ratovanja. Vojnici su postavljali gasne cilindre duž linije fronta, čekajući da vjetar puhne u pravcu neprijateljskih rovova, te su zatim otvarali ventile i pobjegli što prije od njih. Ova praksa, koju je ponekad lično nadgledao Fritz Haber, čovjek čiji je pozitivni doprinos čovječanstvu naveden u članku o dušiku i amonijaku, je postepeno isčezla a iskustvo je pokazalo da je gotovo isti broj vojnika umrlo s obje strane bez obzira ko je upotrijebio gas.''
Postoje izvještaji da je u Iraku u sukobima između Kurda i pripadnika Islamske Države također upotrijebljen hlor kao bojni otrov.
Spojevi
Hlor gradi nekoliko kiselina i odgovarajuće soli:
Anorganski spojevi hlora su hloridna kiselina i hloridi, oksikiseline hlora i njihove soli, hlor dioksid ClO2. Poznati su i brojni organo-hlorni spojevi (derivati karboksilnih kiselina, pesticidi, itd...).
Hlor se javlja su svim neparnim oksidacijskim stanjima između -1 i +7, kao i u nultom, elementarnom stanju te oksidacijskom stanju 4 u hlor dioksidu (vidi tabelu ispod, kao i strukturu u hloritima). Hlor obično ima oksidacijsko stanje −1 u velikom broju spojeva, osim u spojevima koji sadrže fluor, kisik i dušik, od koji su svi čak više elektronegativni od hlora. Idući uzlazno po oksidacijskim stanjima, hidrohlorna kiselina se može oksidirati koristeći mangan dioksid ili da se gasoviti vodik hlorid katalitički oksidira u prisustvu zraka dajući elementarni gasoviti hlor.
Hloridi
Kombiniranjem hlora sa gotovo bilo kojim drugim elementom dobijaju se hloridi. Spojevi sa kisikom, dušikom, ksenonom i kriptonom su također dobijeni, ali oni se ne dobijaju direktnim reakcijama elemenata. Hloridi su jedni od najčešćih aniona koji se nalaze u prirodi. Vodik hlorid (HCl) i njegov vodeni rastvor, hlorovodična kiselina, dobijaju se u ogromnim količinama reda miliona tona godišnje, a također i kao vrijedni poluproizvodi. Međutim, nekad se ovi spojevi smatraju nepoželjnim zagađivačima.
Oksidi hlora
Hlor gradi i razne oblike oksida, kao što je prikazano u gornjoj tabeli: hlor dioksid (ClO2), dihlor monoksid (Cl2O), dihlor heksoksid (Cl2O6) i dihlor heptoksid (Cl2O7). Anionski derivati tih istih oksida se također veoma poznati a tu se, između ostalih, nalaze hlorati, hloriti , hipohloriti (ClO−) i perhlorati. Kiseli derivati ovih aniona su hipohlorna kiselina (HOCl), hlorna kiselina (HClO3) i perhlorna kiselina (HClO4). Poznat je i hloroksi kation hloril (ClO2+) a ima istu strukturu kao i hlorit osim što je pozitivnog naboja a hlor u njemu je sa oksidacijskim stanjem +5. Hemijski spoj "hlor trioksid" se ne javlja, ali je u gasovitom obliku pronađen kao dimerski dihlor heksoksid (Cl2O6) sa oksidacijskim stanjem +6. Ovaj spoj u tečnom ili čvrstom stanju disproporcionira u mješavinu oksidacijskih stanja +5 i +7, javljajući se kao ionski spoj hloril perhlorat,.
Ova ista progresija od hlorida do perhlorata se može obaviti i elektrolizom. Na anodi tok reakcije je sljedeći:
! Reakcija !! Elektrodni potencijal Svaki korak je povezan sa katodom preko:
Interhalogeni spojevi
Hlor oksidira soli broma i joda do elementarnih broma i joda, respektivno. Međutim, on ne može oksidirati soli fluora do elementarnog fluora. Hlor može graditi razne interhalogene spojeve kao što su hlor fluoridi, hlor monofluoridi, hlor trifluoridi , hlor pentafluoridi i druge. Postoje također i hloridi broma i joda.
Organohlorni spojevi
Hlor se dosta koristi u organskoj hemiji pri reakcijama supstitucije i adicije. Hlor često daje mnoge željene osobine organskim spojevima, djelimično zbog svoje velike elektronegativnosti.
Kao i drugi halidi, hlor također stupa u reakcije elektrofilne adicije, među kojima je jedna od najpoznatijih hloriranje alkena i aromatskih spojeva sa Lewisovom kiselinom kao katalizatorom. Organski spojevi hlora pretežno su manje reaktivni u reakcijama nukleofilne supstitucije u odnosi na odgovarajuće derivate broma i joda, ali su spojevi hlora mnogo jeftiniji. Oni se mogu aktivirati za reakciju supstituiranja sa tosilatnom grupom, ili korištenjem katalitičkih količina natrij-jodida.
Otrovnost
Gasoviti hlor nadražuje sistem za disanje i sluzne žlijezde, u većim količinama izaziva smrt. U zraku se može osjetiti već u količini od 3.5 ppm, ali opasna koncentracija je tek preko 1000 ppm. Da bi se neutralisao udišu se pare etanola, ili razblaženog rastvora amonijaka.
Literatura
🇵🇸
Raffaello Santi
Raffaello (Urbino, 6. aprila 1483. - Rim, 6. aprila 1520.), italijanski slikar i arhitekt visoke renesanse. Pravo ime mu je bilo Raffaello Santi.
Bio je učenik kod svog oca zlatara i slikara Giovannija Santija. U početku slika svoje prve Bogorodice, a dolaskom u Firencu na njega utječu toskanski majstori, te radi velike oltarne slike Bogorodice s djetetom, djelomice u pejzažnim ambijentima. U Rimu je boravio u službi papa i oslikao je tri odaje u Vatikanu freskama s historijskim, mitološkim, alegorijskim i biblijskim temama. Kao graditelj je sljedbenik kasnog Bramanteova stila, a bio je vođa gradnje bazilike svetog Petra.
U Raffaellovu slikarskom djelu došao je do punog izražaja duh visoke renesanse sa svojim zanosom za klasičnu harmoniju i idealnu ljepotu. Kao objektivna vrijednost u slikarskoj umjetnosti ostaju čistoća njegovih crteža, jasnoća kompozicije, vedrina kolorita i neposredna ljudska realizacija portreta. Raffaello je izvršio golem uticaj na svoje učenike i saradnike. Njegov crtež i kompozicija bili su uzor mnoštvu njegovih sljedbenika.
Firentinsko doba
Od jeseni 1504. Raffaello boravi i radi u Firenci na svojim prvim slikama. Tu se upoznaje sa radovima ondašnjih slikara, Leonarda da Vinčija, Andree del Sarta, Michelangela i Fra Bartolomea. U Firencu je došao sa namjerom da ostane nekoliko mjeseci i da prostudira radove tih slikara, međutim tu ostaje četiri godine i 21. aprila 1508. potpisuje pismo koje je poslao svom stricu sa "Rafaelo. Slikar u Firenci". U međuvremenu boravi na kratko u svom rodnom mjestu Urbino i u Peruđi. U tom vremenu nastaju njegove poznate slike o majci "Božijoj"; Madonna u zelenom (1505, Sveta Familija (1507), Vjenčanje djevice Marije (1504.