cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Engleska
Upravna podjela
Godine 1974. ustanovljene su metropolitanske (eng. Metropolitan Counties) i nemetropolitanske grofovije (eng. Non-Metropolitain Counties). Postoji 6 metropolitanskih grofovija koje obuhvataju područje velikih gradova. Godine 1986. su raspuštena vijeća metropolitanskih grofovija. Njihove zadaće su prenijete na metropolitanske okruge (eng. metropolitan districts) ili metropolitanske četvrti (eng. metropolitan borough) tako da su oni obavljali sve poslove i grofovija i okruga (jednostepena uprava). Njihovu ulogu moglo bi se opisati kao jedinstvena vlast. Tako da je prijašnjih 6 metropolitanskih grofovija sada podijeljeno na 36 metropolitanskih okruga. Pojam 6 metropolitanskih grofovija i dalje je zadržan ali odnosi se još samo na geografski položaj i služi za potrebe statistike.
Vlada
Sjedište Vlade kraljevstva kao i kraljevske porodice je u glavnom gradu Londonu. Za razliku od Škotske, Walesa ili Sjeverne Irske nema ni svoj parlament ni svoju vladu. Njihovu ulogu su preuzeli Parlament i Vlada Ujedinjenog kraljevstva. Pri tome je uobičajeno, da o pitanjima koja se tiču isključivo Engleske zastupnici drugih dijelova zemlje u Parlamentu ne glasaju. Međutim, planira se podjela Engleske na više administrativnih područja s vlastitom upravom (devolucija).
Geografija
Engleska obuhvata južni dio ostrva Velike Britanije, na sjeveru graniči sa Škotskom a na zapadu sa Walesom i Irskim morem. Na istoku graniči sa Sjevernim morem a na jugu Engleska leži na Engleskom kanalu.
39. dodjela "Oscara"
39. dodjela Oscara, kojom se odaje počast najboljim filmovima 1966. godine, održana je 10. aprila 1967. u Santa Monica Civic Auditorium u Santa Monici, Kalifornija. Voditelj ceremenoije je bio Bob Hope.
Pobjednici i nominirani
thumb|right|150px|[[Fred Zinnemann, Najbolji rešiser i Najbolji film]] thumb|right|150px|[[Paul Scofield, Najbolji glumac]] thumb|right|150px|[[Elizabeth Taylor, Najbolja glumica]] thumb|right|150px|[[Walter Matthau, Najbolji sporedni glumac]] thumb|right|150px|[[Claude Lelouch, Najbolji originalni scenarij - jedan od autora]] thumb|150px|[[John Barry (kompozitor)|John Barry, Najbolja originalna muzika i Najbolja originalna pjesma]] thumb|right|150px|[[Don Black (pjesnik)|Don Black, Najbolja originalna pjesma]] thumb|right|150px|[[Ken Thorne, Najbolja adaptirana muzika]] thumb|right|150px|[[Haskell Wexler, Najbolja fotografija (crno-bijelo)]]
Pobjednici u svakoj kategoriji se nalaze na prvom mjestu i istaknuti su podebljanim slovima, te imaju oznaku.
Višestruke nominacije i nagrade
Ovi filmovi su imali višestruke nominacije:
Sljedeći filmovi su osvojili više nagrada:
Bosanska srednjovjekovna pismenost
mini|252x252piksel|[[Humačka ploča - staroslavenski natpis na kamenoj ploči napisan bosančicom]]
Pisani dokumenti iz srednjeg vijeka na području današnje Bosne i Hercegovine pisani su ili na narodnom starobosanskom jeziku, ili na crkvenoslavenskom/staroslavenskom jeziku bosanske redakcije. Na području srednjovjekovne Bosne koristila su se četiri pisma: latinsko, grčko, ćirilićno i glagoljično. Grčko pismo je najviše tragova ostavilo na području, koji su prisutni sve do 15. stoljeća, dok je latinsko pismo uglavnom bilo prisutno na prostoru Bosne. Latiničko pismo je pronađeno najviše u crkvenim natpisima, pečatima bosanskih vladara ili nadgrobnim pločama kraljeva.
Najstarijim sačuvanim bosanskim natpisom smatra se Humačka ploča, upisana u kamenu ploču nekad između 10. i 12. stoljeća, što znači da je vjerovatno prethodila Povelji Kulina bana, napisana 29. augusta 1189. godine. Povelja Kulina bana predstavlja najstariji dosad pronađeni dokument na domaćem jeziku kod svih Južnih Slavena i jedan od najznačajnijih dokumenata u historiji bosanskog srednjovjekovlja. Povelja je također najstariji sačuvani diplomatski dokument srednjovjekovne Bosne. Napisana je bosanskim jezikom i bosanskim pismom bosančicom. mini|[[Povelja Kulina bana - napisana bosančicom 1189. godine]] Pisani dokumenti su bili pretežno crkveni, a pismenost se kretala oko Crkve bosanske i drugih vjerskih, diplomatskih i trgovačkih tekstova, zasnovanih na starom obliku štokavskog dijalekta, ijekavskog dijalekta, staroslavenskog i upotrebe bosančice i u manjoj mjeri glagoljica. Specifičnost ovog perioda u historiji Bosne i Hercegovine su pisani spomenici u obliku stećaka.
Pisano je specifičnim tipom ćirilice koja ima određene razlike prema ostalim ćirilićkim pismima na slavenskim prostorima. Bosančica u grafijskom pogledu je zadržala neke specifičnosti koje su karakteristične za glagoljicu i iz nje proizlaze, što se u prvom redu odnosi na glagoljici blizak bosanični brojni sistem te posebne pravopisne odlike, pogotovo izvorna upotreba slova đerv. U kasnije reformiranoj ćirilici na osnovu ovog slova će nastati ćirilična slova đ i ć. Bosanska ćirilica je konzervativnija u odnosu na srpsku ćirilicu, i ova dva pisma se razlikuju po ortografskom maniru. Petar Đorđić, autor Istorije srpske ćirilice, govoreći o bosančici ističe: "Posebne političke kulturne, a naročito konfesionalne prilike u bosanskoj državi od njezina postanka do njezina nestanka odrazile su se i na specifičan razvitak pismenosti i samoga pisma. Bosanski knjiški rukopisi većinom se razliku od većine rukopisa sa raškog područja još i opštim izgledom slovnih figura. U ovo pismo se ubraja nekoliko podvrsta pisma: bosanski brzopis - bosančicu, bosansku minuskulu i bosansko lapidarno pismo.
Pozadina
Ovakvi srednjovjekovni spisi, pronađeni na području Bosne i Hercegovine, kao i na dijelovima Dalmacije i Stare Hercegovine, kruže se oko liturgijske književnosti, kao što su Divoševo evanđelje, Grškovićeva glosa, Hrvojev misal, Hvalov zbornik, Mletačka apokalipsa, Čajničko evanđelje.
Rukopisi Crkve bosanske su važan dio pisanog stvaralaštva ovog perioda. Neki od ovih rukopisa imaju neke ikonografske elemente koji nisu u skladu s navodnom teološkom doktrinom kršćana, poput Blagovijesti, Isusovog razapinjanja i Isusovog uzašašća. Sve važne crkvene knjige, kao što su Nikoljsko evanđelje, Srečkovićevo evanđelje, Hvalov zbornik, Radosavljev zbornik, zasnovane su na glagoljskim crkvenim knjigama.
Pisma
Grčko pismo je najviše tragova ostavilo na području Huma, a latinično na raznim dijelovima Bosne u crkvenim natpisima, pečatima bosanskih vladara ili nadgrobnim pločama kraljeva. Glagoljica je posebno bila prisutna u 12. stoljeću, iz kojeg perioda su i Grškovićev i Mihanovićev odlomak. Oba ova odlomak su pisana poluoblom glagoljicom, prelaznim pismom koje se ponekad naziva i bosanska glagoljica. Nakon 12. stoljeća prestaje pisanje na glagoljici i počinje značajna upotreba ćirilice, međutim na nekim ćiriličnim djelima postoje i glagoljični komentari pisani po marginama. Osim toga smatra se da je glagoljica ostala u upotrebi kao crkveno pismo Crkve bosanske i da su skoro svi ćirilični spomenici prepisivani sa glagoljskih predložaka. Ćirilično pismo je u ovom periodu bilo značajno rasprostranjeno. Ćirilica se počinje koristiti ubrzo nakon njenog osnivanja, čemu je svjedok natpis na Humačkoj ploči u Hercegovini s kraja 10. stoljeća. Zbog raznovrsnosti i brojnosti ovih spomenika moguće ih je podijeliti u nekoliko grupa:
Natpisi
Natpisi se najviše pojavljuju na stećcima, a zatim na crkvenim građevinama, sudačkim stolicama, mauzolejima, kaznenim pločama i sl. Forma zapisa je bila strogo određena. Obično počinju natpisom "A nek se zna..." ili "A se leži..." Pisac epitafa je obično nepotpisan, ali postoje i slučajevi kada su upisivali svoje vlastito ime.
Najstariji ovakvi natpisi potiču sa područja Huma (kraj 10. stoljeća), središnje Bosne (većinom 12. stoljeća) i Vidoške, današnji Stolac (početak 13. stoljeća ali kontinuiran rad sve do 15. stoljeća). Poznata imena klesara ovih natpisa uključuju: Prodan, Miogost, Veseoko Kukulamović, Vukašin, Bratjen, Semorad, Grubač, Nikola Dragojević, Dragoje dijak, Ugarak, i drugi.mini|250x250piksel|Humačka ploča mini|248x248piksel|Ploča Kulina bana mini|Kočerinska ploča
Humačka ploča
Humačka ploča je staroslavenski epigraf u obliku kamene ploče, ispisan bosanskom ćirilicom, i uklesan u kamenu ploču. Smatra se da je nastao između 10. i 12. stoljeća, što ga čini najstarijim sačuvanim bosanskim tekstom, starijim čak i od Povelje bana Kulina. To je najstariji ćirilični epigraf pronađen u Bosni i Hercegovini, i pronađen je u selu Humac kod Ljubuškog. Ploča nikada nije bila precizno datirana. Arheolog Marko Vego ploču datira na kraj 10. ili početak 11. stoljeća, isto datiranje je predložio lingvista Jovan Deretić, dok ju je historičar Dimitrije Bogdanović datirao na početak 12. stoljeća. Tekst ploče govori o činu podizanja crkve Krsmira (također preveden Uskrsimir ili Krešimir) i njegove supruge Pavice, koja je posvećena Arhanđelu Mihailu. Ploča je četvorougaonog oblika, 68x60x15 cm, a natpis je uklesan u obliku četvorougla ćiriličnim pismom među kojima se može identifikovati pet glagoljskih slova. Prvi je to primijetio jedan francuski diplomata u Bosanskom vilajetu. Ploča se danas čuva u mjesnom muzeju Franjevačkog samostana u Humcu gdje je i pronađena.
Ploča Kulina bana
Ploča Kulina bana je crkveni natpis bana Kulina iz oko 1185. godine, pronađen kod Visokog, a danas se čuva u Zemaljskom muzeju Bosne i Hercegovine.
Ploča župana Grda je najstariji datirani stećak sa natpisom koji pripada trebinjskom županu Grdi iz sredine 12. stoljeća. Historičari ga povezuju sa županom Grdešom, kojeg bizantijski pisac Jovan Kinam spominje 1150. godine među uglednim plemićima na strani Rašana (Dalmatinaca, kako ih naziva Kinam) u bici na Tari protiv Bizantije.
Natpis Vignja Miloševića
Natpis Vignja Miloševića je nadgrobni spomenik Vignja Miloševića donesen s Kočerinskoga polja 1872. godine i uzidan u Župni dvor u Kočerinu, a 1927. godine, kad je izgrađen novi Župni dvor i ploča je prenesena tamo. Visina ploče je 137 centimetara, a širina nejednaka: 50 centimetara, 49 centimetra i 53 centimetra. Otkriven je 1983. godine na nekropoli Lipovac, u selu Kočerin, kod Širokog Brijega, gdje je danas izložen u župnim prostorijama u Kočerinu. Ploča sadrži 25 redova skripte, sa 9-15 znakova u svakom redu. Ima ukupno 300 znakova i predstavlja najveći poznati tekst na bosančici, i prikazuje veliki broj ligatura. Pisana je štokavskim ikavskim dijalektom, bez nazalnih samoglasnika, jednoslojnim pismom, sa očiglednim uticajem glagoljice. Izraz svetago pokazuje uticaj iz crkvenoslovenskog, ali ostatak natpisa je u svojoj morfologiji oslobođen crkvenoslovenizama. Tekst govori kako je Viganj Milošević služio pet bosanskih vladara, banu Stjepanu, kralju Tvrtku, kralju Dabiši, kraljici Grubi i kralju Ostoji, a završava se porukom: имолꙋвасьненаст ꙋпаитенамеѣсмь билькаковиесте виꙉетебитикако вьсмьѣ (I molim te ne gazi me jer sam bio kao ti i bit ćeš kao ja).
Natpisi na stećcima
mini|277x277piksel|Natpis na stećku Grdeše iz 12. stoljeća, smatra se najstarijim pronađenim. Natpisi na stećcima predstavljaju jedan od najorginalnijih tokova pisane riječi narodnoga jezika na području koje pokriva sadašnja Bosna i Hercegovina. Lapidarna pismenost se razvija tokom čitavog srednjeg vijeka, počevši od kraja 10. ili početka 11. (Humačka ploča), pa sve do 15. stoljeća, a nastavlja se i u doba osmanske vladavine. Po raznim brojanjima, stećaka ima oko 60.000, no onih s natpisima je daleko manji broj. Marko Vego je u svojoj reprezentativnoj zbirci epigrafike naveo oko 400 natpisa. Manji je broj iz 12. i 13., dok je većina iz 14. i 15. stoljeća. Osim najstarijih, najveći je dio pisan bosančicom, a gnomskim iskazima o životu i ljudskoj sudbini neki dosižu i umjetničku vrijednost (koja je inspirirala Maka Dizdara, bosanskohercegovačkog pjesnika i sastavljača antologije starih bosanskih tekstova).
Dokumenti
mini|200p|Povelja Kulina bana napisana na [[bosančica|bosančici]]
Povelja Kulina bana
Povelja Kulina bana je prvi diplomatski dokument napisan na starobosanskom jeziku i predstavlja najstarije djelo napisano bosanskom ćirilicom (bosančicom) i jednim od najstarijih pisanih državnih dokumenata u regionu. Napisan je 29. avgusta 1189. godine kao trgovački ugovor između Banovine Bosne i Dubrovačke Republike. Prema povelji, bosanski ban Kulin obećava knezu Krvašu i svim Dubrovčanima punu slobodu kretanja i trgovine širom svoje zemlje. Povelja je napisana na dva jezika: latinskom i starom obliku štokavskog dijalekta, pri čemu je štokavski dio slobodni prijevod latinskog originala. Pisar se zvao Radoje, a pismo je bosanska ćirilica (bosančica).
Od posebnog je interesa i za lingviste i za historičare. Jezik povelje je potpuno oslobođen crkvenoslovenskog uticaja i odražava nekoliko važnih fonoloških promjena koje su se dogodile u bosanskom jeziku do 12. stoljeća:
Neonatologija
Neonatologija je subspecijalnost pedijatrije koja se sastoji od medicinske njege novorođenčadi, posebno bolesne ili prijevremeno rođene djece. To je specijalnost zasnovana na bolničkoj djelatnosti i obično se praktikuje u neonatusnoj jedinici intenzivne nege (NICU). Glavni pacijenti neonatologa su novorođenčad koja su bolesna ili im je potrebna posebna medicinska njega, zbog preuranjenosti, male porođajne težine, unutarmaterničnog ograničenja rasta, urođenih malformacija (porođajni defekti), sepse, plućne hipoplazije ili porođajne ataksije.
Bosanska srednjovjekovna pismenost
Povelja Kulina bana
Kopija iz Sankt Peterburgs se u literaturi obično naziva "originalom" (ili kopija A), a kopije koje se čuvaju u Dubrovačkom arhivu kao "mlađi primjerak" (ili kopija B) i "stariji primjerak" (ili kopija C). Isprva se smatralo da je kopija iz Sankt Peterburga, koja je prva objavljena i proučavana, original, a drugi su mnogo mlađi primjerci (npr. Milan Rešetar je primjerke B i C datirao u drugu polovinu 13. stoljeća), ali je to dovedeno u pitanje kasnijim analizama. Prema studiji Josipa Vrane, dokaz da kopija A predstavlja original ostaje u najboljem slučaju neuvjerljiv, a prema komparativnoj analizi ta kopija predstavlja samo idejni nacrt povelje prema kojoj je napisan pravi original. Kopije B i C su nezavisne kopije pravog originala, koji se razlikovao od kopije A.
Neonatologija
Spektar njege
Umjesto da se fokusiraju na određeni organski sistem, neonatolozi se usmjeravaju na njegu novorođenčadi kojima je potrebna hospitalizacija u neonatusnoj jedinici intenzivne nege (NICU). Oni također mogu djelovati kao opći pedijatri, pružajući dobro procjenu novorođenčeta i njegu u bolnici u kojoj su smješteni. Neki neonatolozi, posebno oni u akademskom okruženju koji obavljaju klinička i osnovna naučna istraživanja, mogu pratiti novorođenčad mjesecima ili čak godinama nakon otpusta iz bolnice, kako bi bolje procijenili dugoročne ishode. Termin neonatologija skovao je Dr. Alexander Schaffer, 1960.
Bosanska srednjovjekovna pismenost
Povelja Kulina bana
Paleografska analiza pokazuje da su sva tri primjerka povelje napisana u približno istom periodu na prijelazu iz 12. stoljeća, te da njihovi pisari predstavljaju istu pisarsku tradiciju. Njihov rukopis se s jedne strane odnosi na savremene ćiriličke spomenike, a s druge strane odražava uticaj zapadnjačke, latinske kulture. Takve kulturne i književne prilike postojale su u tom periodu na području koje je obuhvaćalo Dubrovačku regiju. Primjerak A vjerojatno, a primjerci B i C sa sigurnošću potječu od pisara koji je živio i školovao se u Dubrovniku i okolini. mini|Batalovo evanđelje Jezička analiza, međutim, ne ukazuje na bilo kakve specifične karakteristike dubrovačkog govora, ali pokazuje da jezik povelje ima zajedničke crte s dubrovačkim dokumentima iz prve polovine 13. stoljeća, odnosno onima u kojima su sudjelovale dubrovačke pisarske službe. S obzirom na to da su dubrovački delegati sudjelovali u izradi njihovog primjerka, sve ukazuje na to da je pisar iz dubrovačkog kraja morao sudjelovati u izradi teksta primjerka A. Međutim, da je konačni tekst napisan na dvoru bana Kulina dokazuje i način na koji je datum napisan: korištenjem odь rožьstva xristova, a ne tipičnim dubrovačkim izrazom iz prve polovine 13. stoljeća lěto uplьšteniě.
Batalovo evanđelje
Batalovo evanđelje je rukopis pripadnika Crkve bosanske. Nastalo je 1393. godine. Pisar (dijak) Stanko Kromirijanin prepisao je ovo evanđelje za bosanskog velmožu tepčiju Batala Šantića. Očuvana su četiri lista koja se nalaze u Nacionalnoj biblioteci u Sankt Petersburgu. Na trećem listu pisac navodi da je prepisao evanđelje za tepčiju Batala, koje je bilo ukrašeno, te vrijeme njegovog završetka koje se desilo 1393. godine dvije godine poslije smrti kralja Tvrtka a u doba kralja Dabiše. Iz očuvanog dijela teksta saznaje se da je tepčija Batalo držao grad Toričan, župu Sanu i da je bip oženjen Resom, sestrom velikog vojvode bosanskog Hrvoja Vukčića Hrvatinića. Na drugoj stranici dopisana su dva niza imena onih „koji su se narekli u red Crkve“ prije i poslije Rastudija. To je tzv. „Red gospodina Rastudija“ koji se shvata kao popis imena onih koji su upravljali Crkvom bosanskom prije i poslije Rastudija.
Čajničko evanđelje
Čajničko evanđelje je najstarije evanđelje napisano u srednjovjekovnoj Bosni koji je datirano početkom 15. stoljeća. Pripadalo je vjerovatno bosanskoj plemićkoj porodici Pavlovića, i jedino je srednjovjekovno bosansko evanđelje sačuvano u zemlji do danas. Analizirajući jezične karakteristike i njegov ijekavski dijalekt, sigurno je da potiče iz ijekavske istočne Bosne. Kodeks je pisan stenografijom, sa poluustavom bosanskog tipa. U pisanju se smjenjivalo pet glavnih pisara, koji su kontinuirano ispisivali tekst. Kodeks je prepisan sa tri različita predloška. Čajničko evanđelje je četvoroevanđelje, a sačuvani su samo dijelovi Evanđelja po Mateju, Marka i veći dio Evanđelja po Luki. Evanđelje po Jovanu, početak i kraj rukopisa, te izvjestan broj stranica u sredini su u cjelosti izgubljeni tako da u sadašnjem stanju rukopis ima 167 stranica. Kodeks je proglašen nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine. Čuva se u Muzeju Crkve Uspenja Bogorodice i Crkve Vaznesenja Hristovog u Čajniču.
Divoševo evanđelje
Divoševo evanđelje je rukopis pripadnika Crkve bosanske. Evanđelje se naziva po naručiocu, usorskom vlastelinu Divošu Tihoradiću, koji je živio u prvoj polovini 14. vijeka. Rukopis je sastavljen na čvrstom pergamentu, formata 16,5x22,5 cm. Nema korica, te nedostaje početak i kraj. Tekst je pisan tamnokestenjastim mastilom, a počeci poglavlja crvenim mastilom. Ime naručioca Divoša Tihoradića zabilježeno je na foliji 5 verso, 42 verso 132 i 182, pa se njegova izrada povezuje sa prvom polovinom 14. vijeka. Pored naručioca, bosansko porijeklo rukopisa utvrđuje se po ukrasu, obliku slova i jeziku. Sličan je ostalim bosanskim pergamentnim evanđeljima (Manojlovom, Mostarskom, Čajničkom, Vrutočkom, Kopitarovom, Bosanskom evanđelju Narodne biblioteke u Beogradu i odlomcima Giljferdingovog bosanskog evanđelja. Divoševo evanđelje izdvaja se ljepotom slikanog ukrasa. Sadrži preko 60 inicijala (uglavnom čovjek, životinja, traka i biljka) i jednu zastavicu. Po nekim autorima ono je glavni spomenik bosanskog minijaturnog slikarstva.
Radosavljev zbornik
Radosavljev zbornik je srednjovjekovni bosanski rukopis pripadnika Crkve bosanske. Napisao ga je krstjanin Radosav krstjaninu Gojsavu u vrijeme vladavine bosanskog kralja Stjepana Tomaša (1443-1461). Pripada bosanskoj redakciji staroslavenskog jezika. Radosavljev zbornik je jedinstven po svome sadržaju i po rasporedu teksta i iluminacija, a naročito prema jezičnim obilježjima. Rukopis je bogato ukrašen s ljudskim i životinjskim figurama upletenim u ornamentu, sa slikom krstjanina Radosava, bez slike svetaca, anđela ili lica Svete Trojice iako Apokalipsa sadrži i zahtijeva ovakve ilustracije. Radosavljev zbornik sadrži Apokalipsu, Očenaš, ispod kojega je ispisana glagoljska azbuka, početak Evanđelja po Ivanu, pisarov kolofon, i dio Pavlove poslanice Titu II, 12-13, napisan glagoljicom (dva puta - rukom Radosava, i kasnije drugom rukom ). Na posljednjem listu napisani su neki ćirilični zapisi. U Radosavljevom zborniku Apokalipsa se nalazi na početku, prije Evanđelja po Ivanu za razliku od Mletačkog i Hvalova zbornika gdje se Apokalipsa nalazi poslije Evanđelja.
Mletačka apokalipsa
Mletačka apokalipsa nastala je krajem 14. ili početkom 15. stoljeća. Tačno datiranje nikada nije utvrđeno zbog prekida i praznina u rukopisu, sa nedostatkom kolofona, koji je vjerovatno postojao, što znači da je autor nepoznat. Približno datiranje zasniva se na paleografskoj i lingvističkoj analizi rukopisa. Vrlo je sličan Hvalovom kodeksu u smislu jezika, ali još više u pogledu pojedinačnih poglavlja i njihovog rasporeda. Rukopis se prvi put spominje 1719. godine, a 1794. ga je već proučavao Josef Dobrowsky, koji je opisao njegov sadržaj. Rukopis je napisan ljepše i čitljivije od Hvalovog, a slova su nešto veća. Čuva se u Veneciji u Biblioteci Svetog Marka. mini|Hvalov zbornik
Hvalov zbornik
Hvalov zbornik je bosanski ćirilični  rukopis od 353 stranice, napisan u Splitu 1404. godine, za vojvodu Hrvoja Vukčića Hrvatinića. Iluminirali su ga gotički umjetnici s dalmatinskog primorja.
Napisao ga je krstjanin Hval bosančicom ikavskim naglaskom, a ukrašena je minijaturama i drugim likovnim elementima. Kodeks sadrži dijelove Biblije, himne i kratke teološke tekstove, a prepisan je iz originalnog glagoljskog teksta, što je vidljivo i iz glagoljskih slova koja se nalaze na dva mjesta u knjizi.
Kodeks je jedan od najpoznatijih rukopisa Crkve bosanske, u kojem postoje neki ikonografski elementi koji nisu u skladu s navodnim teološkim naukom kršćana (Blagovještenje, Raspeće i Uznesenje). Nove analize stila i slikarskih tehnika pokazuju da su ih ispisala najmanje dva minijaturista. Jedan slikar je slikao na plavoj podlozi, a drugi na zlatnoj podlozi u kojoj su minijature smeštene u bogat arhitektonski okvir. Kodeks se čuva u Univerzitetskoj biblioteci u Bolonji, Italija.
Manuskripti
Manuskripti uključuju povelje, darovnice i pisma državne kancelarije, oblasnih gospodara i pojedinaca. Pisani su u periodu od Povelje Kulina bana 1189, do povelje posljednjeg bosanskog bana Stjepana Tomaševića iz 1461. Većinom su to poetski nenadahnuti spisi krutih književnih formi, ali i u njima je moguće naći individualne izraze pojedinca. Značajna su pisma kneza Črnomira u kojima se gnjevno govori o postupcima Dubrovačke republike. Povelja bana Stjepana II i njegovog brata Vladislava odlikuju se bogatstvom naracije. Opisi junačkih djela Vlatka Vukosavića koje su njih dvojica napisali podsjećaju na opise deseteračkih narodnih pjesama koje su nastale mnogo kasnije. Jednim od najljepših naših tekstova srednjeg vijeka smatra se i darovnica kralja Dabiše Vojvodi Hrvoje Vukčiću Hrvatiniću iz 1392 koja se ističe poetskim nadahnućem i rječitošću.
Mokraćovod
Mokraćovodi ili ureteri jesu cijevi izrađene od glatkih mišića koje pokreću mokraću iz bubrega u mokraćni mjehur. Ureteri su kod odraslih muškaraca obično dugi 20–30 cm i prečnika približno 3–4 mm. Ureter je prekriven urotelnim ćelijama, tipa tranzicijskog epitela, a ima dodatni sloj glatkog mišića u trećem dijelu, najbližem mjehuru koji pomaže u peristaltici.
Na uretere mogu utjecati brojne bolesti, uključujući infekcije urinarnog trakta i bubrežni kamen. Stenoza je slučaj kada je ureter sužen zbog, naprimjer, hronične upale. Kongenitalne abnormalnosti koje utječu na uretere mogu uključivati razvoj dva uretera na istoj strani ili abnormalno postavljene uretere. Uz to, refluks mokraće iz mokraćnog mjehura nazad u uretere stanje je koje se često viđa kod djece.
Mokraćovodi su identificirani najmanje prije 2.000 godina. Termin ureter potječe od korijena uro-, koji se odnosi na mokrenje i koja se u zapisima viđa barem od vremena Hipokrata. Međutim, tek od 1500-ih termin ureter kontinuirano se koristi za označavanje moderne strukture; tek od razvoja medicinskog snimanja u 1900-ima tehnike kao što su rendgen, CT i ultrazvuk u mogućnosti su vidjeti mokraćovode. Mokraćovodi se vide i iznutra pomoću fleksibilne kamere, tj. tehnike zvane ureteroskopija, koja je prvi put opisana 1964.
Anatomija
Mokraćovod polazi od bubrežne karlice, spušta se niz retroperitonealni prostor trbušne šupljine i ulazi u karlicu, gdje se završava ulijevanjem u mokraćnu bešiku. Prema tome, na njemu se razlikuju trbušni (pars abdominalis) i karlični dio (pars pelvina). Granicu između ovih dijelova čini tzv. terminalna (granična) linija. Prilikom ulaska u karličnu šupljinu mokraćovod obrazuje graničnu krivinu (flexura marginalis ureteris) i u tom suženom dijelu može se zaustaviti bubrežni kamen. Krivina mokraćovoda projektira se na prednjem trbušnom zidu u predjelu Haleove topografske tačke. Mokraćovodi prolaze kroz zid bešike ukoso. Prilikom rastezanja zida mokraćne bešike nabor njene sluznice djeluje kao ventil i sprečava vraćanje (refluks) mokraće ka ureterima i eventualno širenje infekcije iz bešike prema bubrezima.
Struktura
Ureteri su cjevaste strukture, duge približno 20–30 cm kod odraslih muškaraca i 4–5 cm kod žena, a izlaze iz karlice svakog bubrega u bešiku. Iz bubrežne karlice spuštaju se na vrh mišića musculus psoas major da bi došli do oboda karlice. Ovdje se ukrštaju ispred zajedničke ilijačne arterije. Zatim prolaze niz bočne strane karlice, a na kraju se savijaju prema naprijed i ulaze u mokraćni mjehur sa stražnje strane.
Mokraćovodi su prečnika između 1,5 i 6 mm, i okruženi slojem glatkih mišića u dužini 1–2 cm na krajevima neposredno prije nego što uđu u bešiku.
Ureteri ulaze u bešiku sa stražnje površine, 1,5–2 cm prije nego što se otvore u mokraćni mjehur pod uglom na njegovoj vanjskoj stražnjoj površini na ureterskim otvorima, poput proreza. To mjesto označava se i kao vezikoureterska veza. Kod kontrahirane bešike udaljeni su otprilike 25 mm i približno na istoj udaljenosti od unutrašnjeg mokraćovodnog otvora; u napuhanoj bešici ova mjerenja mogu se povećati na 50-ak mm.
Brojne strukture prolaze pored, iznad i oko uretera na njihovoj putanji od bubrega do mokraćnog mjehura. U svom gornjem dijelu, mokraćovod putuje na mišić musculus psoas major i nalazi se odmah iza peritoneuma. Kako prolazi kroz mišić, putuje preko genitofemoralnih živaca. Donja šuplja vena i trbušna aorta nalaze se do srednje linije desnog, odnosno lijevog uretera. U donjem dijelu trbuha, desni mokraćovod je iza donjeg dijela mezentere i terminalnog dijela ileuma, a lijevi ureter nalazi se iza jejunuma i sigmoidnog debelog crijeva. Kako ureteri ulaze u karlicu, okruženi su vezivnim tkivom i putuju unatrag i prema van, prolazeći ispred unutrašnje ilijačne arterije i unutrašnje ilijačne vene. Zatim putuju prema unutra i prema naprijed, prelazeći pupčane, donje mjehurne i srednje rektumske arterije. Odavde, kod muškaraca prelaze ispod vas deferens i ispred sjemenskih vezikula da bi ušli u mokraćni mjehur blizu trigona. U žena mokraćovodi prolaze iza jajnika, a zatim donjim srednjim dijelom širokog ligamenta materice. Kratki dio, materične arterije ide na vrh kratko (2,5 cm). Zatim prolaze pored grlića materice, idući unutra prema mjehuru.
Opskrba krvlju i limfom
Arterije koje opskrbljuju mokraćovod razlikuju se po svom toku. Gornju trećinu uretera, najbližu bubregu, opskrbljuju bubrežne arteriju. Srednji dio mokraćovoda opskrbljuju zajedničke ilijačne arterije, direktne grane iz trbušne aorte i gonadne arterije; arterije gonada su testisna arterija kod muškaraca i jajnička arterija kod žena. Donja trećina mokraćovoda, najbliža mjehuru, opskrbljena je granama iz unutrašnje ilijačne arterije, uglavnom gornja i donje vezikulske arterije. Arterijska opskrba može biti varijabilna, a arterije koje doprinose uključuju srednju rektumsku arteriju, direktne grane aorte, i, kod žena, materične i vaginske arterije.
Arterije koje opskrbljuju uretere završavaju mrežom sudova unutar adventitia uretera. Između arterija mokraćovoda ima mnogo veza (anastomoza), posebno u adventiciji, što znači da oštećenje pojedinog suda ne ugrožava opskrbu mokraćovoda krvlju. Venska drenaža uglavnom je paralelna s arterijskom opskrbom, tj. počinje kao mreža manjih vena u adventiciji; s bubrežnim venama koje dreniraju gornje uretere, a vezikulske i spolne vene dreniraju donje dijelove mokraćovoda. Limfna opskrba zavisi od položaja limfnih sudova u mokraćovodu. Limfa se sakuplja u submukoznim, unutarmišićnim i advencijskim limfnim sudovima, bliže odvodu bubrega u sakupljajuće bubrežne sudove, a odavde u bočni aortni čvor u blizini gonadnih sudova. Srednji dio mokraćovoda vodi u desni parašupljinske i međuortošupljinske čvorove s desne, a lijeve paraaortne čvorove s lijeve strane. U donjem dijelu mokraćovoda, limfa se može odvoditi u zajednički ilijačni limfni čvor ili niže dolje u zdjelici do zajedničkih, vanjskih ili unutrašnjih ilijačnih limfnih čvorova.
Inervacija
Mokraćovodi su bogato opskrbljeni živcima koji čine mrežu živaca, mokraćovodni pleksus u adventiciji uretera. Ovaj pleksus formira se direktno iz niza nervnih korjenova (T9-12, L1 i S2-4), kao i grana iz drugih nervnih pleksusa i nerava; tačnije, gornja trećina uretera prima nervne grane iz bubrežnog pleksusa i aortnog pleksusa. Srednji dio prima grane nerava iz gornjeg hipoželučanog pleksusa i gornjeg, a donji ureter prima grane iz donjeg hipogastričnog pleksusa i nerva. Pleksus je u adventiciji. Ti živci putuju u pojedinačnim snopovima i duž malih krvnih sudova da bi formirali ureterski pleksus. Opskrba je oskudna u blizini bubrega, a povećava se bliže mjehuru.
Mikroanatomija
thumb|[[Histologija|Mikroskopska slika presjeka uretera, prikazuje epitel (ljubičaste ćelije) koji je pored lumena. Može se uočiti velika količina mišićnih vlakana koja okružuju epitel, a adventicija stoji izvan toga.]]
Mokraćovod je prekriven urotelom, vrstom tranzicijskog epitela koji je sposoban odgovoriti na istezanja uretera. Prijelazni epitel može se pojaviti kao sloj stubastih ćelija kada se opusti, a ravnih ćelija kada se raširi. Ispod epitela je lamina propria, koja se sastoji od labavog vezivnog tkiva s mnoštvom elastičnih vlakana prošaranih krvnim sudovima, venama i limfom. Okružen je s dva mišićna sloja, unutarnjim slojem uzdužnih mišića i vanjskim slojem kružnih ili spiralnih mišića. Donja trećina uretera ima i treći mišićni sloj. Iza ovih slojeva je adventicija, koja sadrži krvne i limfne sudove i vene.
Razvoj
thumb|right|300px|Donji dio embriona starog 4–5 sedmica. Ovdje se mokraćovod (narandžasto) može vidjeti kako izlazi iz dna mezonefrosnog kanala (označenog kao Wolffov kanal), povezanog s primitivnom bešikom. Slika iz [[Grayeva anatomija|Grayeve anatomije (1918)]] Mokraćovodi se razvijaju iz mokraćovodnih pupoljaka, koji su nastali iz mezonefrosnog kanala. Ovo je kanal, izveden je iz mezoderma, a pronađen u ranom embriju. S vremenom se pupoljci izdužuju, prelazeći u okolno mezodermno tkivo, šire se i dijele na lijevi i desni mokraćovod. Na kraju, uzastopne podjele iz ovih pupova formiraju ne samo uretere nego i bubrežnu karlicu, glavnu i malu čašu i sabirne kanale bubrega.
Mezonefrosni kanal povezan je sa kloakom, koja se tokom razvoja razdvaja na urogenitalni sinus i anorektumski kanal. Mokraćni mjehur nastaje iz urogenitalnog sinusa. Vremenom, dok se mokraćni mjehur povećava, apsorbira okolne dijelove primitivnih uretera. Konačno, ulazne tačke uretera u mokraćni mjehur pomiču se prema gore, zahvaljujući migraciji bubrega prema gore u razvoju embrija.
Funkcija
Mokraćovodi su komponenta mokraćnog sistema. Mokraća, koju proizvode bubrezi, putuje duž uretera do bešike. To čini redovnim kontrakcijama zvanim peristaltika.
IC 1750
IC 1750 (također poznat kao PGC 7266 i UGC 1412) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 260 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Ribe. Najveći prečnik je 0,90 (68 hiljada sg) a najmanji 0,2 uglovnih minuta (15 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio Stephane Javelle 21. decembra 1903. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Mehmed Mujezinović
Mehmed Mujezinović (Sarajevo, 29. 7. 1913. – Sarajevo, 14. 5. 1981.) je bio bosanskohercegovački historičar, epigrafičar i orijentalista.
NGC 6316
NGC 6316 (također poznat kao ESO 454-SC4) je kuglasto zvjezdano jato i nalazi se u sazviježđu Zmijonosac. Prvo otkriće je napravio John Frederick William Herschel 24. maja 1784. godine.
Mehmed Mujezinović
Biografija
Hadži Mehmed ef. Mujezinović je rođen u Sarajevu 29. 7. 1913. godine. Poslije osnovnog obrazovanja, upisao je Gazi Husrev-begovu medresu, koju završava 1935. godine. Iste godine se upisuje na tek osnovanu Višu islamsku šerijatsko-teološku školu na kojoj je diplomirao 1939. godine. Poslije odsluženja vojnog roka 1940. godine radio je kao profesor u raznim srednjim školama u Sarajevu. Od 1945. do 1949. godine je radio kao muderris (profesor) u ženskoj, a kasnije i muškoj Gazi Husrev-begovoj medresi. Nakon toga se zapošljava u Državnoj štampariji, gdje uz korektorske poslove uči i slagarski zanat. Godine 1951. zapošljava se u Zavodu za zaštitu spomenika kulture i prirodnih rijetkosti NR Bosne i Hercegovine. Na ovom položaju ostaje do penzionisanja 1. 1. 1980. godine. U tome periodu je obavljao dužnost imama i hatiba u Hadžijskoj džamiji u Sarajevu. Poznavao je tri orijentalna jezika; arapski, turski i perzijski, a što mu je kasnije koristilo u njegovom naučno-istraživačkom radu. Umro je 14. 5. 1981. godine u 67 godini života.
Tokom njegovog rada u Zavodu za zaštitu spomenika kulture BiH, Mehmed Mujezinović je sakupio materijal za islamsku epigrafiku Bosne i Hercegovine. Zabilježio je i prepisao brojne natpise bosansko-hercegovačke islamske kulturne baštine u zadnji moment, budući da su usljed urbanizacije mnogi islamski objekti uništeni, pa tako i njeni natpisi. Sav taj materijal, Mehmed Mujezinović je sakupio i počeo objavljivati. Njegov najvažniji rad iz tog područja je Islamska epigrafika Bosne i Hercegovine u tri knjige u izdanju Veselin Masleše iz Sarajeva. Prva knjiga obuhvata grad Sarajevo, druga istočnu i centralnu Bosnu, a treća sadrži natpise iz Bosanske krajine i zapadne Bosne i Hercegovine. U ovim knjigama je zabilježio blizu 1500 originalnih natpisa u cjelini, a još 1800 djelomično, uz slike objekata, kojih više nema. Pored toga je preveo i poznati Ljetopis sarajevskog ljetopisca 18. vijeka Mula Mustafe Bašeskije u izdanju Veselin Masleše. U svojim radovima je napisao i najvažnije podatke o preko 100 pjesnika-epigrafičara, kao što su Mehmed Mejlija - Sarajlija, Sejfudin Kemura, Muhamed Enveri Kadić, Mujaga Merhemić i Husein Rakim Islamović.
Petar Luković
mini|desno|Petar Luković Petar Luković je ugledni novinar i bivši rock kritičar.
Biografija
Rođen je 21. januara 1951 godine u Kraljevu, SR Srbija, Jugoslavija.
Karijeru je započeo 1976. kao novinar „Duge“. Kao politički i rok-en-rol kritičar pisao je za mnoge jugoslovenske novine i časopise, kao što su „Džuboks“, „Mladost“, „Polet“, „Nedelja“, „Nedjeljna Dalmacija“, „Politika“, „Oslobođenje“, „Vjesnik“, „Rok 82“, „Rok“ i dr. Bio je glavni urednik časopisa „Tajne“, koje se bave paranormalnim pojavama, i časopisa „Seks klub“, prvog porno časopisa u Srbiji.
Za hrvatski satirični nedeljnik „Feral Tribune“ piše od njegovog osnivanja 1984. godine. Sarađuje sa časopisima „Reporter“ iz Beograda, „Dani“ iz Sarajeva i „Mladina“ iz Ljubljane.
Petar Luković se nalazio na izbornoj listi LDP, Građanskog saveza Srbije, Socijaldemokratske unije, Lige socijaldemokrata Vojvodine za parlamentarne izbore 2007, a trenutno se nalazi na listi LDP-a na izborima 2008.
NGC 1894
NGC 1894 (također poznat kao ESO 56-SC89) je otvoreno zvjezdano jato i nalazi se u sazviježđu Zlatna riba. Prvo otkriće je napravio James Dunlop 1826. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
904.
Umrli
604 / 5000 Rezultati prijevoda
NGC 4902
NGC 4902 (također poznat kao IRAS 12583-1414, MCG -2-33-92, PGC 44847 i UGCA 315) je prečkasta spiralna galaksija koja je udaljena oko 123 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Djevica. Najveći prečnik je 2,90 (104 hiljade sg) a najmanji 2,6 uglovnih minuta (93 hiljade sg). Prvo otkriće je napravio John Frederick William Herschel 8. februara 1785. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
903.
Godina 903. (CMIII) bila je redovna godina koja počinje u subotu u julijanskom kalendaru. Oznaka 903. za ovu godinu se koristi od ranog srednjeg vijeka, kada je kalendarska era Anno Domini u Evropi postala glavnom metodom označavanja godina.
Večkoti
mini|280px|Večkoti, tabla na ulazu u naselje Večkoti su naseljeno mjesto u sastavu općine Komen, regija Obalno-kraška, Slovenija.
Historija
Do teritorijalne reorganizacije u Sloveniji nalazili su se u sastavu stare općine Sežana.
Stanovništvo
Na popisu stanovništva 2011. godine, Večkoti su imali 10 stanovnika.
Velike Loče
Velike Loče su naseljeno mjesto u sastavu općine Hrpelje–Kozina, regija Obalno-kraška, Slovenija.
Historija
Do teritorijalne reorganizacije u Sloveniji nalazile su se u sastavu stare općine Sežana.
Stanovništvo
Na popisu stanovništva 2011. godine, Velike Loče su imale 38 stanovnika.
NGC 7824
NGC 7824 (također poznat kao MCG 1-1-25, PGC 354 i UGC 34) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 281 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Ribe. Najveći prečnik je 1,60 (131 hiljada sg) a najmanji 1,2 uglovnih minuta (98 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio John Frederick William Herschel 25. septembra 1830. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Ožiljak
Ožiljak (ili ožiljno tkivo ) je područje fibroznog tkiva koje zamjenjuje normalnu kožu nakon ozljede. Ožiljci nastaju kao rezultat biološkog procesa popravljanja rana na koži, kao i u drugim organima i tkivima tijela. Dakle, ožiljci su prirodni dio procesa zacjeljivanja. Sa izuzetkom vrlo malih lezija, svaka rana (npr. nakon nesreće, bolesti ili operacije) rezultira određenim stepenom ožiljaka. Izuzetak su životinje s potpunom regeneracijom, koje obnavljaju tkivo bez stvaranja ožiljaka.
Ožiljno tkivo se sastoji od istog proteina (kolagena) kao i tkivo koje zamjenjuje, ali je sastav vlakana proteina drugačiji; umjesto nasumične tkane formacije kolagenih vlakana koja se nalaze u normalnom tkivu, u fibrozi se kolagen poprečno povezuje i formira izraženo poravnanje u jednom smjeru. Ovo poravnanje kolagenskog ožiljnog tkiva je obično lošijeg funkcionalnog kvaliteta od normalnog randomiziranog kolagenskog poravnanja. Na primjer, ožiljci na koži su manje otporni na ultraljubičasto zračenje, a znojne žlijezde i folikuli dlake ne rastu u tkivima ožiljaka. Infarkt miokarda, poznat kao srčani udar, uzrokuje stvaranje ožiljaka na srčanom mišiću, što dovodi do gubitka mišićne snage i mogućeg zatajenja srca. Međutim, postoje neka tkiva (npr. kost) koja mogu zacijeliti bez ikakvog strukturalnog ili funkcionalnog oštećenja. desno|mini| Čovjek sa vidljivim ožiljcima na licu
Janica Kostelić
Janica Kostelić bivša je hrvatska alpska skijašica i najuspješnija hrvatska sportistica svih vremena i sestra Ivice Kostelića, također veoma uspješnog skijaša.
Karijera
Vlasnica je triju velikih "Kristalnih globusa" za ukupnu pobjednicu Svjetskog kupa u alpskom skijanju (2001, 2003. i 2006). Osvojila je šest olimpijskih medalja (četiri zlatne: slalom, veleslalom i dva puta kombinacija, dvije srebrne u superveleslalomu) te još pet zlatnih medalja na svjetskim prvenstvima (slalom i kombinacija iz St. Moritza 2003. i slalom, kombinacija i spust iz Bormija 2005).
Čak 30 puta popela se na najviše pobjedničko postolje u Svjetskom kupu, a jedna je od tri skijašice u historiji koja je uspjela pobijediti u svim disciplinama (uz nju su to još učinile Šveđanka Pernilla Wiberg i Austrijanka Petra Kronberger). Osim toga, u sezoni 2005/06. oborila je rekord po ukupnom broju bodova osvojenih u jednoj sezoni (kasnije ga je nadmašila Tina Maze), a uspjela je ostvariti skijaški Grand Slam i pobijediti u svim disciplinama u samo jednoj sezoni, i to u mjesec i po dana. To je pošlo za rukom još samo Petri Kronberger.
Operacije
U karijeri je imala deset operacija koljena, kao i operaciju štitne žlijezde. Nakon jedne godine odsustva iz Svjetskog kupa u aprilu 2007. objavila je povlačenje iz skijanja.
Pregled postolja po disciplinama
Startala je u 194 utrke. Ostvarila je 55 plasmana na pobjedničko postolje, od čega 30 pobjeda, većinom u slalomu.
Michigan (jezero)
mini|desno|200px|Jezero Michigan i ostala Velika jezera Jezero Michigan (fonol: Mičigen) je jedno od pet Velikih jezera Sjeverne Amerike, i jedino od njih koje je kompletno smješteno unutar teritorije Sjedinjenih Američkih Država.
Okružuju ga savezne države SAD-a Wisconsin, Illinois, Indiana, i Michigan. Ime "Michigan", prema nekim teorijama, vodi porijeklo od riječi iz jezika Ojibwa indijanaca i znači "velika voda". Površina jezera je nešto veća od površine Hrvatske.
Geografija
Jezero Michigan (43°30'Sjeverno, 87°30'Zapadno)je jedino od Velikih jezera čije obale ne dijele SAD i Kanada, već u potpunosti pripada SAD-u. Površina mu je 58,016 km2, što ga čini najvećim slatkovodnim jezerom u SAD, najvećim jezerom unutar samo jedne države i također 5. jezerom po veličini u svijetu. Dužina mu je 494 km, a širina 190 km, što daje obalsku liniju od 2.633 km. Prosječna dubina je oko 85 m, a najdublja tačka je na 281 m ispod vode. Procjenjuje se da sadrži oko 4.918 kubnih metara vode. Nalazi se na prosječnoj nadmorskoj visini od 176 m, isto kao i Jezero Huron, s kojim je povezano preko prolaza Mackinac.
Veći gradovi
Oko dvanaest miliona ljudi živi uz obale ovog jezera. Mnogi manji gradovi u sjevernom Michigenu su razvili turističku ekonomiju, koristeći prirodne ljepote i mogućnosi za odmor i rekreaciju koje pruža ovaj kraj. Ovi gradovi imaju veliki priliv turista koji dolaze iz Chicaga, Milwaukeea i drugih gradova iz unutrašnjosti (iz južnog Michigena). Nasuprot tome na južnoj obali jezera dosta je razvijena industrija. Gradovi na obali jezera sa brojem stanovnika većim od 30.000 su:
Plaže
Chicago obično uvozi novi pjesak kojim zamjenjuje onaj kojeg voda odnese na gradskim plažama, ipak najveći dio obale u ovom gradu zauzimaju parkovi, stjenoviti predjeli, marine ili stambena naselja.
Na dijelu obale koji pripada Indiani česte su fabrike čelika, a zagađenje uzrokovano radom ovih fabrika doprinosi posebnoj boji neba prilikom zalaska Sunca.
Na pojedinim dijelovima obale, u slučaju da ste na plaži, nemoguće je pogledom doprijeti do drugih obala, što doprinosi osjećaju da se nalazite na obali mora ili okeana.
Geologija
Geološki i hidrološki jezera Michigan i Huron su jedno vodeno tijelo (koje se nekada naziva Jezero Michigan-Huron), ali ona su ipak geografski razdvojena. Ako bi ih računali kao jedno jezero to bi bilo najveće slatkovodno jezero na svijetu, uzimajući u obzir površinu. Mackinac prolaz se uopćeno uzima kao granična linija između njih, a oba jezera su dio vodene oblasti Velikih jezera.
Proteom
Proteom je cijeli skup protein koji je, ili može biti, eksprimiran genomom, ćelijom, tkivom ili organizmom u određeno vrijeme. To je skup eksprimiranih proteina u datom tipu ćelije ili organizma, u datom trenutku, pod definiranim uslovima. Proteomika je proučavanje proteoma.
Tipovi proteoma
Dok se proteom općenito odnosi na proteom organizma, višećelijski organizmi mogu imati vrlo različite proteome u različitim ćelijama; stoga je važno razlikovati proteome u ćelijama i organizmima.
Ćelijski proteom je skup proteina koji se nalazi u određenom tipu ćelija pod određenim skupom uslova okoline kao što je izlaganje hormonskoj stimulaciji.
Također može biti korisno razmotriti potpuni proteom organizma, koji se može konceptizirati kao kompletan skup proteina iz svih različitih ćelijskih proteoma. Ovo je otprilike proteinski ekvivalent genoma.
Termin "proteom" se također koristi za označavanje skupljanja proteina u određenim potćelijskim sistemima, kao što su organele. Naprimjer, mitohondrijski proteom može se sastojati od više od 3.000 različitih proteina.
Proteini u virusu mogu se nazvati virusni proteom. Obično se virusni proteomi predviđaju iz virusnog genoma ali su napravljeni neki pokušaji da se odrede svi proteini eksprimirani iz genoma virusa, tj. virusnog proteoma. Češće, međutim, virusna proteomika analizira promjene proteina domaćina nakon infekcije virusom, tako da se zapravo proučavaju "dva" proteoma (virusa i njegovog domaćina)..
Značaj za kancer
Proteom se može koristiti za uporednu analizu različitih ćelijskih linija raka. Proteomske studije su korištene kako bi se identificirala vjerovatnoća metastaza u ćelijskim linijama raka mokraćne bešike KK47 i YTS1 i utvrđeno je da imaju po 36 nereguliranih i 74 smanjeno reguliranih proteina. Razlike u ekspresiji proteina mogu pomoći u identifikaciji novih signalnih mehanizama raka.
Biomarkeri raka pronađeni su proteomskim analizama zasnovanim na masenoj spektrometriji. Upotreba proteomike ili proučavanje proteoma je korak naprijed u personaliziranoj medicini za prilagođavanje koktela lijekova prema specifičnom proteomskom i genomskom profilu pacijenta. Analiza ćelijskih linija raka jajnika pokazala je da navodni biomarkeri za rak jajnika uključuju "α-enolazu (ENOA), elongacijski faktor Tu, mitohondrijsku (EFTU), gliceraldehid- 3-fosfat dehidrogenazu (G3P), protein stresa-70, mitohondrijski (GRP75), apolipoprotein A-1 (APOA1), peroksiredoksin (PRDX2) i aneksin A (ANANXA)".
Komparativne proteomske analize 11 ćelijskih linija pokazale su sličnost između metaboličkih procesa svake ćelijske linije; iz ove studije, u potpunosti identificiran je 11.731 protein. Domaćinski proteini imaju tendenciju da pokazuju veću varijabilnost između ćelijskih linija.
Otpornost na određene lijekove protiv raka još uvijek nije dobro shvaćena. Proteomska analiza je korištena kako bi se identificirali proteini koji mogu imati svojstva lijeka protiv raka, posebno za lijek irinotecan protiv raka debelog crijeva. Studije ćelijske linije adenokarcinoma LoVo pokazale su da je osam proteina neregulisano, a sedam proteina podregulisano. Proteini koji su pokazali diferencijalnu ekspresiju bili su uključeni u procese kao što su transkripcija, apoptoza i proliferacija/diferencijacija ćelija, između ostalog.
Proteom u bakterijskim sistemima
Proteomske analize rađene su na različitim vrstama bakterija, kako bi se procijenile njihove metaboličke reakcije na različita stanja. Naprimjer, u bakterijama kao što su Clostridium i Bacillus, korištene su proteomske analize kako bi se istražilo kako različiti proteini pomažu da svaka od spora ovih bakterijs proklija nakon dužeg perioda mirovanja. Da bi se bolje razumjelo kako pravilno eliminirati spore, mora se izvršiti proteomska analiza.