cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
IC 4201
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Liplje
Bosna i Hercegovina:
Slovenija:
Srbija:
Gornji Ramići
Gornji Ramići je naseljeno mjesto u sastavu općine Ključ, Bosna i Hercegovina.
Bodežnik
Bodežnik je naseljeno mjesto u općini Višegrad, Bosna i Hercegovina.
Spisak NGC objekata (7001–7840)
Ovdje je dat spisak objekata dalekog svemira iz Novog općeg kataloga za NGC objekte 7001-7840. Podaci su bazirani na revizirani NGC i IC katalog koji je napravio Wolfgang Steinicke.
Jednostruka veza
thumb|right|alt=Lewis struktura molekulskog vodika|[[Lewis struktura molekulskog vodika. Ctrica označava jednostruku vezu između atoma.]] thumb|right|alt=Lewis struktura metana|Lewis struktura [[metana Crtiva označava jednostruku vezu između atoma.]] thumb|right|alt=Lewis struktura alkana|Lewis struktuta [[alkan<ve veze su jednostruke kovalentne.]] Jednostruka veza je  hemijska veza između dva  atoma, koja uključuje dvije valencije elektrona. To znači da atomi dijele jedan par elektrona, u obliku  međusobne veze. Dakle, jednostruka je vrsta kovalentne veze.
Kada su zajednički, svaki od dva uključena elektrona više nisu u jednoj  orbitali,  u kojoj su nastali. Umjesto toga, oba elektrona nalaze se svo vrijeme u  jedanoj od orbitala koje se preklapaju u procesu vezanja. Kao Lewis struktura, jednostruka veza se označava kao A:A ili A–A, gdje A predstavlja dati element. U prvoj izvedbi, svaka tačka predstavlja zajednički elektron, a u drugoj, crtica (–) predstavlja znak da oba elektrona dijele jednostruku vezu. Kovalentna veza može biti dvostruka ili trostruka veza. Jednostruka veza je slabija i od  dvostruke i do trostrukue veze. Ova razlika u snazi se može objasniti ispitivanjem komponenti veza od koje čine svaku od ovih tipova kovalentne veze.
Obično, jednostruka veza je sigma veza. Izuzetak je dijagram diborne veze, koja je pi veza. Nasuprot tome, dvostruka veza sastoji se od jedne sigma i jedne pi veze, a trostruka veza  se sastoji od jedne sigma  i dvije pi veze. Broj komponenta obveznica je ono što određuje disparitet snagu. Razumljivo je da je jedan obveznica je najslabija od tri jer se sastoji od samo sigma veza, a dvostruka ili trostruka veza se sastoji ne samo od ove vrste komponenti veza, već najmanje i jedne dodatne veze.
Jedsnostruka veza ima kapacitet rotacije, što  nemaju dvostruke ili trostruke veze. Struktura pi veza ne dozvoljava rotaciju (barem ne na 298 K), tako da se dvostruka i trostruka veza, koje sadrže pi veze se održavaju zbog ovog svojstva. Sigma veza nije toliko ograničena, a jednostruka veza  je u stanju da rotira pomoću sigma veze kao ose rotacije.
Drugi odnos tih svojstava može biti u dužini veza. Jednostruke veze su tri najduža tri tipa kovalentne veze kao međuatomske privlačnosti  je veća u druga dva tipa, dvostruke  i trostruke. Povećanje komponenta veze je razlog poverćanja ovog privlačenja, ako dijele više elektrona vezanih atoma.
Jednostruke veze su česte u diatomskim molekulama. Primjeri ove upotrebe jednostrukih veza uključuju H2, F2 i HCl.
Ovakve veze su također vide u molekulama koje se sastoje od više od dva atoma. Primjeri ove upotrebe jednostrukih veza uključuju:
Jednostruke veze se čak pojavljuju u kompleksnim  molekulama, kao što su  ugljikovodici koji su  veći od metana. Tip kovalentnih veza u ugljikovodicima je izuzetno važan u nomenklaturi ovih molekula. Ugljikovodici koji sadrže samo jednostruke veze nazivaju se alkani. Imena specifičnih molekula koje pripadaju toj grupi su sa sufiksom -an, a primjeri uključuju etan, 2-metilbutan i ciklopentan.
Lazina (Žužemberk)
Lazina je naseljeno mjesto u sastavu općine Žužemberk, regija Jugoistočna Slovenija, Slovenija.
Historija
Do teritorijalne reorganizacije u Sloveniji nalazila se u sastavu stare općine Novo Mesto.
Gornji Vojići
Gornji Vojići su naseljeno mjesto u sastavu općine Ključ, Bosna i Hercegovina.
Ranokršćanska bazilika u Čipuljiću
Ranokršćanska bazilika u Čipuljiću, nalazila se na lokalitetu Crkvina, općina Bugojno, Bosna i Hercegovina. Proglašena je za nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine.
Laze (Novo Mesto)
Laze su naseljeno mjesto u sastavu gradske općine Novo Mesto, regija Jugoistočna Slovenija, Slovenija.
Ranokršćanska bazilika u Čipuljiću
Lokacija
Arheološko područje – Crkvina/Grudine sa ostacima antičke i kasnoantičke arhitekture od 2. do 6. stoljeća, nalazi se u naselju Čipuljić, u zapadnom dijelu Bugojna. Cijeli kompleks je nastao ispod praistorijske gradine Pod.
Laze (Novo Mesto)
Historija
Do teritorijalne reorganizacije u Sloveniji nalazile su se u sastavu stare općine Novo Mesto.
Ranokršćanska bazilika u Čipuljiću
Istraživanja
Karl Pač 1895. objavio je nalaze iz Čipuljića: glinena svjetiljka-lucerna, sa natpisom radionice C. DESSI, zlatna naušnica, dijelovi glinene posude, temeljni zidovi više rimskih zgrada, arhitekturni i reljefni ulomci i opeka svakakve izrade i oblika.
Laze (Novo Mesto)
Stanovništvo
Na popisu stanovništva 2011. godine, Laze su imale 68 stanovnika.
Ranokršćanska bazilika u Čipuljiću
Istraživanja
Esad Pašalić je 1952. godine ustanovio je kaldrmu i ostatke antičkog građevinskog materijala.
Jozo Petrović otkrio je temelje i zidove solidno građene zgrade, čiji su zidovi bili „išarani raznim živim bojama”, zidane grobnice na svod i kanal zidan od velikih opeka. Jedna od opeka koja je služila kao pokrov kanala imala je žig BISTVE(s). Ovaj žig upućuje na zaključak da je u Bistue bila lokalna ciglana radi velikih potreba pri gradnji antičkog kompleksa
Nalaz podne opeke iz 2. ili 3. stoljeća, sa natpisom Bistues, rezultati arheološkog istraživanja, kao i dokumenti sa sabora salonitanske metropolije 530. i 533. godine u kojima se spominje bistuenski biskup Andrija, (ANDREAS EPISCOPVS BESTOENSIS ECLESI(a)E, navode na pretpostavku da je ovdje bio jak civilni i vjerski centar MUN(icipium) BISTVES, a u 6. stoljeću i sjedište biskupije.
Opis
Crkva bila je jednobrodna ukupne dužine 26 m, i širine oko 8 m. Ispod poda narteksa bile su ukopane dvije zidane grobnice na svod i dva sarkofaga. Uz crkvu našeni su kružni bazen sa odvodnim kanalom, i objekat četvorougaone osnove, koji su služili kao krstionica. U blizini bazena nađen je ulomak pluteja sa likovnom predstavom riba.
Sadašnje stanje
Istočno od Crkvina, poslije rata 1992-1995. godine, rasparcelisan je teren na kojem se protežu antički ostaci i vjerojatno neistraženi srednjovjekovni grobovi. Na ovom dijelu terena intenzivno se grade porodične kuće. Pri gradnji kuća i polaganju infrastrukture nailazi se na antički i praistorijski materijal, tako da je to područje izgubljeno za dalja istraživanja. Tu je nađen i ukrašeni kameni fragment.
Imunotolerancija
Imunotolerancija ili imunska tolerancija – kolokvijalno poznata i kao imunološka tolerancija – je stanje u kojem imunski sistem ne odgovara na supstance ili tkiva  koja imaju sposobnost da izazovu imunski odgovor. Suprotna je konvencijskoj eliminaciji stranih antigena koja je imunski posredovana  (vidi Imunski odgovor). Ova tolerancija se klasificira po kategorijama: Mehanizmi kojima se uspostavlja ovaj oblik tolerancije  su različiti, ali  su im efekti slični. Imunotolerancija je važna za normalno odvijanje fizioloških procesa. Centralna tolerancija je glavni način na koji se imunski sistem „uči“  da  ne diskriminira samog sebe. Periferna tolerancija je ključ za sprečavanje prekomjerne reaktivnosti imunskog sistema na različite subjekte okoliša (alergen, dobri mikrobi i sl). Deficiti u centralnoj ili perifernoj tolerancija stoga mogu izazvati autoimune bolesti, što rezultira u sindromima,  kao što su sistemski eritemski lupus, reumatoidni arthritis, diabetes mellitus tip 1, autoimunski poliendokrini sindrom tip 1(APS-1),  i  imunodisregulacijska poliendokrinopatska enteropatija  X-vezani sindrom (IPEX), a potencijalno pridonosi i pri astmi, alergiji i upalnoj bolesti crijeva. Imunska tolerancija u trudnoći je ono što omogućava majkama  životinja  da  donesu genetički različito potomstvo saaloimunim odgovorom koji je dovoljno utišan da spriječi pobačaj. Tolerancija je, međutim, takva da ima i svoje negativne kompromise. Omogućava da neki patogeni mikroorganizmi uspješno inficiraju domaćina i izbjegli eliminaciju. Osim toga, izazivanje periferne tolerancije u lokalnoj mikrosredini je zajednička strategija preživljavanja za brojne tumore jer nije sprečena njihova eliminacija odgovorom imunskog sistema domaćina.
Definicije i primjena
U svom nobelovskom predavanju, Medawar i Burnet definiraju imunotoleranciju kao Ostale recentnije definicije imaju više ili manje isto. U 8. izdanju Janewayeve Imunobiologije tolerancija je definirana  kao  “nedostatak imunološkog odgovora… na ostala tkiva.” Imunotolerancija obuhvata niz fizioloških mehanizama kojima tijelo umanjuje imunski odgovor na određene agense. To se koristi za opisivanje fenomena sposobnosti diskriminacije sebe i ne-sebe, suzbijanje alergijske reakcije, dopuštanje hroničnih infekcija, umjesto odbacivanja i eliminacije i sprečavanje napada fetusa od imunskog sistema majke.
Hidrotropizam
thumb|Korijeni ukrasne biljke koji ispolajavji hidrotropizam Hidrotropizam (grč. hydro = voda + tropis = usmjerenje, pravac) namjerna orijentacija organizma, koja uključuje okretanje ili vijugavog kao pozitivnog ili negativnog odgovora na stimulans, kao odgovor rasta biljke u pravcu gradijenta koncentracije tečne vode i/ili vodene pare. Čest primjer je raste biljnog korijena u vlažnom vazduhu i njegovo savijanje prema višoj razini relativne vlažnosti.
Ova pojava je biološki značajna jer pomaže da se poveća efikasnost biljke u pripadajućem ekosistemu.
Proces hidrotropizma pokreće korijenova kapa očitavanjem vode i slanje signala na korijensku zonu izduživanja. Teško ga je promatrati kod podzemnih korijenova, budući da nisu lako vidljivi, a korijensi gravitropizam obično je utjecajniji od njegovog hidrotropizma. Voda lako kreće iz sadržajua u tlu, koje stalno mijenja količinu vode, tako da gradijent vlažnosti tla nije stabilan. Zato je proučavanje hidrotropizma pretežno obavljano u laboratorijama za korijenje koje je raslo u vlažnom zraku, prije nego li u zemljištu. Njegova ekološkog značenja u korijenu tla dosta su nejasna jer je tako malo hidrotropnih istraživanja bavilo korjenovima raslim u tlu. Novija identifikacija mutiranim biljka može pomoći da se objasne njegova uloga u prirodi. Hidrotropizam može imati značaj za biljke koje se uzgajaju u prostoru gdje se može dopustiti korijenu da se orijentira u mikrogravitacijskom okruženju.
Mehanizam
Ovaj proce u rastu korijena biljaka koordinira klasa biljnih hormona zvanih auksini. Auksini imaju ključnu ulogu u savijanju korijena prema vodi jer izazivaju pojavu da jedne strana korijena raste brže od drugih, što izaziva savijanje korijena.
Ledeča vas
Ledeča vas je naseljeno mjesto u sastavu općine Šentjernej, regija Jugoistočna Slovenija, Slovenija.
Historija
Do teritorijalne reorganizacije u Sloveniji nalazila se u sastavu stare općine Novo Mesto.
Stanovništvo
Na popisu stanovništva 2011. godine, Ledeča vas je imala 85 stanovnika.
Bogdašići (Višegrad)
Bogdašići su naseljeno mjesto u općini Višegrad, Bosna i Hercegovina.
Agostična interakcija
Agostična interakcija je termin  organometalne hemije  za međudjejstvo koordinativno nezasićenih  tranzicijskih  metala sa  CH vezom Kad se dva elektrona uključe u CH vezui, ulaze u prazan D-orbitalni tranzicijski metal, što  dovodi  do  formiranja trocentarske elektronske veze. Mnoge se katalitske transformacije, tj. oksidacijska adicija i redukcijska eliminacija, nastavljaju  preko međuprodukata koje agostičke interakcije. Agostička interakcije su posmatrane u organometalnoj  hemiji u alkil, alkilidenskim i polienil ligandima.
Historija
Termin agostična,  izveden je iz grčke riječi koja znači  "držati blizu sebe",  a skovali su  ga Maurice Brookhart i  Malcolm Green, na prijedlog klasicistički orijentiranog  Jaspera Griffina, u opisivnju  ove i mnogih  drugih interakcija između prelaznih metala i  CH veza. Često takve agostička interakcije uključuju alkil ili aril grupe koje se održavaju u neposrednoj blizini metalnih centara putem dodatne  σ-veze.
Krate interakcije između ugljikovodikovih supstituenata i koordinativno nezasićenih metalnih kompleksa su primijećene od 1960-ih. Naprimjer, u tris (trifenilfosfin) rutenij dihloridu kratka interakcija je uočena između centra rutenija (II)  i atoma vodika na orto položaju jednog od devet  fenil prstenova. Kristalografski su opisani brojni borohidridni kompleksi, pomoću trocentarskog dvoelektronskog veznog  modela. 200px|thumb|right|Mo([[Tricikloheksilfosfin|PCy3)2(CO)3 oblik agostične interakcije]].
Svojstvba agostičnih veza
Agostične interakcije se najbolje ispoljavaju  kristalografski. Difrakcija neutrona je pokazala da je udaljenosti  veza C-H i M-H iznose  5-20% više nego što se očekivalo za izolirane metalne hidride i ugljikovodik. Udaljenost između metala i vodika je obično 1,8-2,3 Ǻ, a M-H-C ugao  pada u rasponu 90 - 140 °. Prisustvo 1HNMR signala za pomjeranje gornjeg polja normalnog arila ili alkan, često u regiji  normalno dobijenih  hidridnih  liganada. Spojna konstanta 1 JCH je obično smanjena na 70-100 Hz naspram očekivanih 125 Hz za normalnu sp3 ugljik-vodonik vezu
Jačina veza
Na osnovu eksperimentalnih i računarskih studija, stabilizacija koja proizilazi  iz agostična interakcije se procjenjuje na oko  10-15 kcal / mol. Nedavni proračuni pomoću tački konstante, ukazuju na slabiju stabilizaciju (<10 kcal/mol). Agostične interakcije su, dakle, jači od većine vodikovih veza. One  ponekad imaju ulogu u katalizi povećanjem 'krutosti' u tranziciji. Naprimjer, u Ziegler-Natta katalizui vrlo elektrofilni metalni centar ima agostičnu interakciju s lancem rastućeg polimera. Ova povećana krutost utiče na stereo-orijentaciju i fakultativnost izbora u procesu polimerizacije.
Interakcije sličnih veza
Termin agostična je rezerviran za opisivanje potencijala dvoelektronske, trocentarske interakcije između ugljika, vodika,  i metala. Dvaoelektronski trooentarski  potencijal je  jasno umiješan u kompleksiranja H2, npr. i W(CO)3(PCY3) 2H2, koje je usko povezano sa agostičnim kompleksom, što je je prikazano na slici. Silan se veže za metalne centre,  često preko  veze koja liči na agostične, trocentarsku  Si-H-M interakcije. Kako ove interakcije ne uključuju ugljik, one se ne svrstavaju kao agostične.
Anagostne veze
Određeni M --- H-C interakcije nisu klasificirane kao "agostične", ali su opisane pod pojmom "anagostne". Te interakcije su elektrostatičkog karaktera. U pogledu strukture, anagostne interakcija, udaljenosti  i uglova  M --- H i M-H-C nalaze se u rasponima oko  2,3-2,9 Ǻ i 110-170°.
Funkcija
Agostične interakcije imaju ključnu funkciju u olefinskoj  polimerizaciji i stereohemiji, kao i migracijskom umetanju.
Hadžići (Ključ)
Hadžići su naseljeno mjesto u sastavu općine Ključ, Bosna i Hercegovina.
IC 4202
IC 4202 (također poznat kao IRAS 13060+2458, MCG 4-31-8, PGC 45549 i UGC 8220) je galaksija koja je udaljena oko 327 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Berenikina kosa. Najveći prečnik je 1,70 (162 hiljade sg) a najmanji 0,2 uglovnih minuta (19 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio Stephane Javelle 20. juna 1895. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Estonija na Svjetskom prvenstvu u atletici 2017.
Estoniju je na Svjetskom prvenstvu u atletici 2017. u Londonu od 4. do 13. augusta 2017. predstavljao 14 sportista u 8 disciplina.
Iluzija
Razlikuje se od obične obmane, što je karakteristika šizofrenije i drugih psihopatoloških stanja, jer halucinacija je stanje kada se ono što nije empirijski prisutno u stvarnosti u datom trenutku živo vizualizira. Halucinacija se, u stvari, definira kao "percepcija bez objekta".
Opis
U slučaju iluzija, predmet se u stvarnosti opaža ali iz različitih razloga, u izmijenjenoj percepciji. Na osnovu ovog kriterija, razlikuje se više vrsta iluzija, a najčešće su: Najpoznatija je iluzija mjeseca, koji kada je nisko na obzoru, izgleda puno veći nego kada se nalazi visoko na nebu. Takva iskustva su o perceptivnim iluzijama slikari su primjenjivali u prikazivanju nekih detalja objektivno drukčije („pogrešno“), kako bi kod promatrača izazvali željeni percepcijski doživljaj.
Hasići (Ključ)
Hasići su naseljeno mjesto u sastavu općine Ključ, Bosna i Hercegovina.
Lešnica (Novo Mesto)
Lešnica je naseljeno mjesto u sastavu gradske općine Novo Mesto, regija Jugoistočna Slovenija, Slovenija.
Historija
Do teritorijalne reorganizacije u Sloveniji nalazila se u sastavu stare općine Novo Mesto.
Stanovništvo
Na popisu stanovništva 2011. godine, Lešnica je imala 103 stanovnika.
Prostorna frekvencija
Prostorna frekvencija u matematici, fizici i inženjerstvu je obilježje bilo koje strukture koja je periodična u svim položajima u prostoru. Prostorna frekvencija je mjera koliko često sinusoidne komponente (kao što je određeno Fourierovom transformacijom) ima strukturnih ponavljanja po jedinici udaljenosti. SI jedinica prostornih frekvencija predstavlja broj ciklusa po metru. U primjeni prilikom obrade slika, prostorna frekvencija se često izražava u jedinicama ciklusa po milimetru ili ekvivalentno parovima linija po milimetru.
U talasnoj mehanici, prostorna frekvencija označava se obično sa \xi ili ponekaf kao \nu, iako se koristi i ovaj drugi, npr. u Planckovoj formuli, za predstavljanje vremenske frekvencije. Srodna je sa talasnom dužinom \lambda preko formule:
Slično tome, ugaoni talasni broj k, mjeren u radijanima po metru u vezi je sa prostornom frekvencijom i talasnom dužinom putem
Vizuelna percepcija
U proučavanju vizuelne percepcije, sinusoidne rešetke se koriste često za probe sposobnosti vizuelnog sistema. Prilikom ovih podražaja, prostorna frekvencija se izražava kao broj ciklusa po stepenu ugla. Sinotalasne rešetke razlikuju se jedna od druge u amplitudi (veličina razlike u intenzitetu između svijetlih i tamnih pruga) i uglu.
Teorija prostorne frekvencije
Teorija prostorne frekvencije odnosi se na teoriju da vidna kora djeluje po kodu prostorne frekvencija, a ne po kodu ravnih rubova i po Hubelovoj i Wieselovoj hipotezi linija. U prilog ovoj teoriji idu eksperimentalna zapažanja da neuroni vizuelnog korteksa još snažnije odgovaraju na sinusnim rešetkama koje su postavljene pod određenim uglovima u svojim prijemnim poljima nego kada to čine na rubove ili šipke rešetke. Većina neurona u glavnom vizuelnom korteksu odgovara najbolje kada je predstavljena sinusnim rešetkama određene frekvencije pod određenim uglom i na određenom mjestu u vidnom polju.
Teorija prostorne frekvencije temelji se na dva fizička načela:
Teorija ukazuje da u svakom funkcijskom modulu vidnog korteksa, Fourierova analiza se primjenjuje na prijemnom polju i smatra se da neuroni u svakom modulu selektivno odgovaraju na različite orijentacije i frekvencije sinusoidnih talasa rešetki. Kada svi neuroni vizuelnog korteksa koji su pod uticajem određene slike odgovore zajedno, prijem te slike nastaje kao zbir različitih sinusoidnih rešetki. Jedna od njih uglavnom nije svjesna pojedinih komponenti prostorne frekvencije svih elemenata, jer su se suštinski stopile u jedan glatki prikaz. Međutim, postupak kompjuterskog filtriranja može se koristiti za dekonstruiranje slike u njene pojedinačne komponente prostorne frekvencije. Istraživanje prostrne frekvencije puten komplemenata vizuelnih neurona otkriva i širi prethodna znanja na osnovu ravnih rubova, a ne pobijaju ih.
Dalja istraživanja pokazuju da različite prostorne frekvencije prenose različite informacije o izgledu podsticaja. Visoke prostorne frekvencije predstavljaju nagle promjene prostora u slici, kao što su ivice i uglavnom odgovaraju informacijama o obliku i finim detaljima. Niske prostorne frekvencije, s druge strane, predstavljaju globalne informacije o obliku, kao što su opća orijentacija i proporcije. Poznato je da se brza i specijalizirana percepcija lica više oslanja na informacije o prostornim frekvencijama. U općoj populaciji odraslih, prag za diskriminaciju prostorne frekvencije iznosi oko 7%. Često je siromašnija kod osoba sa disleksijom.
Sinusoidalne rešetke i Michelsonova jednačina
Postoji značajan količinski koncept koji je u vezi sa prostornom frekvencijom, poznat kao Michelsonova jednačina: Laički rečeno, to je odnos udaljenosti greben–dolina na tom maksimumu, što je u prosjeku dvostruko više. Jedan stepen na vidnom polju predstavlja četiri ciklusa u ispoljavanju talasa.
Ride the Lightning
Ride the Lightning drugi je studijski album američkog thrash metal benda Metallice. Nezavisna diskografska kuća Megaforce Recprds objavila ga je 27. jula 1984. godine. Album je snimljen u samo tri sedmice s producentom Flemmingom Rasmussenom u Kopenhagenu u Danskoj. Naslovna slika albuma predstavlja električnu stolicu iza koje se nalazi oluja praćena mističnim munjama i crnom maglom. Iako je album sam po sebi još uvijek sadržavao stilove thrash metala, album je bio veoma zreo kako lirički tako i muzički. To je tako bilo zato što je basista Cliff Burton svojim muzičkim znanjem "nadogradio" zvuk Metallice. Također, prvi je album Metallice na kojem su prisutne akustične gitare i power balada "Fade to Black".
Hripavci
Hripavci su naseljeno mjesto u sastavu općine Ključ, Bosna i Hercegovina.
Borovac (Višegrad)
Borovac je naseljeno mjesto u općini Višegrad, Bosna i Hercegovina.
Lukovdol
Historija
Do teritorijalne reorganizacije u Hrvatskoj nalazio se u sastavu stare općine Vrbovsko.
Stanovništvo
Na popisu stanovništva 2011. godine, Lukovdol je imao 129 stanovnika.
Napomena: ''U 2001. povećano za dio područja naselja Gorenci i Rtić u kojima je sadržan dio podataka od 1857. do 1991.''
Popis 1991.
Na popisu stanovništva 1991. godine, naseljeno mjesto Lukovdol je imalo 256 stanovnika, sljedećeg nacionalnog sastava:
IC 4203
IC 4203 je zvijezda i nalazi se u sazviježđu Lovački psi. Prvo otkriće je napravio Charles Joseph Etienne Wolf 21. marta 1903. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Brezje (Višegrad)
Brezje je naseljeno mjesto u općini Višegrad, Bosna i Hercegovina.
Leskovec (Novo Mesto)
Leskovec je naseljeno mjesto u sastavu gradske općine Novo Mesto, regija Jugoistočna Slovenija, Slovenija.
Historija
Do teritorijalne reorganizacije u Sloveniji nalazio se u sastavu stare općine Novo Mesto.
Stanovništvo
Na popisu stanovništva 2011. godine, Leskovec je imao 47 stanovnika.
Napomena: ''U 2004. izvršena je manja razmjena teritorija između naselja Leskovec i Velike Brusnice.''
Loka (Šentjernej)
Loka je naseljeno mjesto u sastavu općine Šentjernej, regija Jugoistočna Slovenija, Slovenija.
Historija
Do teritorijalne reorganizacije u Sloveniji nalazila se u sastavu stare općine Novo Mesto.
Stanovništvo
Na popisu stanovništva 2011. godine, Loka je imala 108 stanovnika.
Humići
Humići su naseljeno mjesto u sastavu općine Ključ, Bosna i Hercegovina.
Josip Grubeša
Josip Grubeša je bosankohercegovački političar. Od 31. marta 2015. godine je na funkciji ministra pravde Bosne i Hercegovine, a od 2011. godine Grubeša je član predsjedništva Hrvatske demokratske zajednice Bosne i Hercegovine (HDZ BiH).
Život i karijera
Josip Grubeša je rođen 4. novembra 1978. godine u bosanskohercegovačkom gradu Prozor-Rama.
1997. godine je završio nadbiskupsku gimnaziju Zadru, nakon čega je diplomirao na filozofskom fakultetu na Univertziteta u Splitu. Nakon što je diplomirao, bio je 2003. godine zaposlen u filozofskom fakultetu Univerziteta u Mostaru. Sedam godina nakon toga, Grubeša je 2010. godine počeo raditi kao gostujući profesor na Medicinskom i Pravnom fakultetu Univerziteta u Mostaru, što i danas radi. 2011. godine je ponovo diplomirao, sada na filozofskom fakultetu Univerziteta u Mostaru.
Od te godine je i član predsjedništva Hrvatske demokratske zajednice Bosne i Hercegovine (HDZ BiH). 31. marta 2015. godine, Josip Grubeša je imenovan za ministra pravde Bosne i Hercegovine u sklopu Vlade između Srpske demokratske stranke (SDS), Stranke demokratske akcije (SDA) i Hrvatske demokratske zajednice BiH (HDZ BiH), na čijem je čelu Denis Zvizdić.
Osim hrvatskog i bosanskog, Grubeša govori i njemački jezik.
Brodar
Brodar je naseljeno mjesto u općini Višegrad, Bosna i Hercegovina.
Loke (Straža)
mini|280px|Loke, drveni most preko rijeke Krke Loke su naseljeno mjesto u sastavu općine Straža, regija Jugoistočna Slovenija, Slovenija.
Historija
Do teritorijalne reorganizacije u Sloveniji nalazile su se u sastavu stare općine Novo Mesto.
Josip Grubeša
Život i karijera
Josip Grubeša je oženjen i otac troje djece.
Rast i razvoj ljudskog organizma
Razvoj ljudskog tijela je proces rasta do zrelosti. Proces počinje oplodnjom, gdje u jajnu stanicu oslobođenu iz jajnika ženke prodire spermatozoid muškarca. Rezultirajući zigot se razvija mitozom i diferencijacijom ćelija, a nastali embrion se potom implantira u matericu, gdje embrion nastavlja razvoj kroz fetalnu fazu do rođenja. Dalji rast i razvoj nastavlja se nakon rođenja, a uključuje i fizički i psihički razvoj na koji utječu genetski, hormonalni, okolišni i drugi faktori. To se nastavlja kroz život : kroz djetinjstvo i adolescenciju u odraslo doba.
Loke (Straža)
Stanovništvo
Na popisu stanovništva 2011. godine, Loke su imale 54 stanovnika.
Rast i razvoj ljudskog organizma
Ontogenetski stepeni
Svaka ljudska jedinka tokom ontogeneze (približno) prođe kroz sljedeće razvojne stepene: Ponekad se također upotrebljavaju i termini kao: center|mini|300px|Stadiji prenatalnog razvoja. thumb|center|300px|Približni slijed razvojnih perioda djeteta.
Rast i ostali elementi razvoja
Jedna od rijetkih apsolutnih istina o svakom ljudskom biću jeste da njegov biološki vijek počinje začećem, a završava smrću. Između tih presudnih vremenskih odrednica svake jedinke teče proces ontogeneze – razvoja, u kojem se progresivno i jedinstveno odvijaju i nagomilavaju njene biološke, mentalne, etološke i socijalne promjene. Ontogenezu treba razlikovati od životnog ciklusa, koji traje od začeća (nastanka zigota) do sazrijevanja prvih oplodno sposobnih gameta (jajna ćelija, spermatozoid) nove jedinke. Generaciono vrijeme predstavlja prosječni temporalni raspon između nastanka zigota roditeljskog i potomačkog pokoljenja. Činom rođenja, sva tri ova procesa su u isti mah podijeljena na prenatalni i postnatalni period.
Ontogenetsko razviće obuhvata jedinstven niz postepenih kvalitativnih i kvantitativnih promjena organizma, označenih kao rast, diferencijacija (“stvaranje razlika”) i morfogeneza (“oblikovanje”). Tokom individualnog razvoja, genotip određuje okvire reakcione norme organizma na složeni skup sredinskih uticaja različite prirode. Zato je svaki ukupni fenotip u svakom trenutku ontogeneze određen normom reakcije na preživljeni niz sredina prethodnog života.
Rast je samo jedna od složenih kvantitativnih pojava tokom razvojnog ciklusa, odnosno individualnog razvića. Pojedine razvojne faze nisu obavezno praćene i rastom organizma i obrnuto. Početkom embrionskog razvoja, zametak ne raste (iako mu se broj ćelija višestruko uvećava), dok se u određenim poremećenim slučajevima, i pored intenzivnog rasta, ne doživljava puna dobna i spolna zrelost.
Rast se ostvaruje i mjeri promjenama:
Prvi od ova dva izvora počiva na povećavanju veličine postojećih ćelija i porastu broja ćelija. Kvantitativne promjene u ćelijskoj i međućelijskoj masi određenog tkiva i organa, u krajnjoj liniji, zavise od odnosa među brzinama njihovog rasta i propadanja. Suština procesa rasta je u duplikaciji genetičkog materijala (DNK) i unutarćelijskom prometu materije i energije (metabolizmu). Rast se javlja kao proizvod djelovanja sveukupnih činilaca sinteze (izgradnje) i razgradnje u ćeliji i organizmu. Rast organizma i njegovih pojedinih dijelova i komponenti nije jednosmjeran i jednostavan - ne ostvaruje se prostim zbrajanjem i oduzimanjem učinaka ćelijskog metabolizma, već je usmjeren, objedinjen i kontroliran složenim procesima individualne samoregulacije.
Diferencijacija je proces povećavanja složenosti i raznolikosti (“postajanja sve različitijim”), praćen progresivnim organizacionim usložnjavanjem organizma u pravcu nastanka osobene građe i funkcije odrasle jedinke. Diferencijacija i morfogeneza obuhvataju niz veoma složenih, ali usmjerenih oblika sopstvene i međusobnog određivanja indukcije, interakcije, regulacije, organizacije, aktiviranja i kontrole u prostoru i vremenu. I površno gledan, kompleks međuodnosa rasta, određivanja i morfogeneze može u sebi nositi određene neusaglašenosti. Također nije teško zapaziti da u najznačajnijim etapama razvoja ovi procesi teku gotovo istovremeno, pa se samo po sebi, nameće pitanje njihovog međuodnosa. Drugim riječima, već posmatranjem sopstvenog postojanja, možemo se zapitati kojim se to putevima ostvaruje nepobitna činjenica da smo od jedne jedine zigotne ćelije, ništa veće od tačke na kraju ove rečenice, možda dospjeli do ekstremne tjelesne visine ili mase, sazdane doslovno od milijardi ćelija, složeno organiziranih u specijalizirana tkiva, organe i organskih sistema.
Morfogeneza u tom procesu obuhvata razvoj individualnog oblikovanja (karakterističnog za ljudsku vrstu) u koji su uključeni i nastanak pojedinih organa (organogeneza) i tjelesnih područja (regionalizacija). Diferencijacija i morfogeneza se odvijaju u izuzetno složenim procesima sopstvene i međusobne determinacije (određivanja), indukcije (usmjeravanja), interakcije (međudjelovanja), regulacije (podešavanja), organizacije (objedinjavanja u uređen sistem), aktiviranja i kontrole u vremenu i prostoru. Organizaciono i funkcionalno usložnjavanje i oblikovanje su u bliskoj vezi, ali njihova potpuna vremenska podudarnost nije ograničavajući preduslov za nesmetano održavanje organizma. U najznačajnijim etapama ontogenetske promjenljivosti, ovi procesi teku gotovo istovremeno i usaglašeno, ostvarujući nepobitnu činjenicu da smo od jedne jedine zigotne ćelije (ništa veće od tačke na kraju ove rečenice) dorasli, možda do “košarkaški” visoke osobe, sazdane od milijardi ćelija, složeno organiziranih u specijalizovana tkiva, organe i organske sisteme.
Oblici rasta
280px|thumb|Glavni oblici postneonatusnog rasta tjelesnih organa i regija. Pojedina tkiva, organi i tjelesni regioni imaju diferencirane – posebne oblike rasta koji se najčešće kategoriziraju prema dinamici, Prema osobenostima rasta funkcionalnih sistema, općeprihvaćena je klasifikacija na:
Generalni (općeniti) tip rasta ima organizam u cjelini, izuzimajući vrat i glavu. Ispoljava se kao nagli rast u dojenačkom razdoblju, usporen u djetinjstvu, ubrzan na početku i tokom adolescencije, a ponovno usporen do konačnog prestanka. Nervni tip rasta je uobičajen za centralni nervni sistem (osobito mozak). Vrlo je intenzivan u prvim godinama života; polovinu svoje definitivne mase mozak doseže do kraja druge godine života, a do kraja šeste – čak 90%. Limfoidni tip rasta obilježena je intenzivnim rastom limfnog tkiva tokom cijelog djetinjstva, sa maksimumom u 12. godini, kada ima dvostruko veću masu nego kod odraslih. Genitalni (reproduktivni) tip rasta je osobena za spolne organe: najmanji porast je u djetinjstvu, intenzivno se ubrzava od 12. godine, a maksimum dostiže u 20. Sveukupna individualna promjenljivost tokom ontogeneze počiva na različitim oblicima rasta ćelija, tkiva, organa i organizma u cjelini. Odvija li se neprekidno ili sa povremenim zastojima, rast može biti stalni ili povremeni, a na osnovu relativne brzine prirasta razlikujemo:
Kontinuirani rast
Kontinuirani rast (lat. continuare = nanizati, priključiti), u pozitivnom smjeru, posebno je karakterističan za prenatalni i postnatalni period i postnatalni razvoj do kraja adolescencije. Oko četvrte decenije života rast visine izvjesno vrijeme stagnira, a nakon toga ide u negativnom pravcu. Neprekidni (postojani) rast organizma počiva na diskontinuiranim (isprekidanim) procesima autoreprodukcije DNK i ćelijskih dioba.
Intermitentni rast
Intermitentni rast (lat. intermittere = prekinuti na izvjesno vrijeme) je poseban oblik diskontinuiranog rasta. To je rast "na mahove", sa dužim ili kraćim razdobljima usporenja ili stagnacije. Intermitenciju ispoljavaju i već pomenuti procesi umnožavanja broja ćelija i rasta njihovih dimenzija kao osnovni izvori rasta, posebno kada je riječ o samom početku germinalnog stepena prenatalnog razvoja.
Eksponencijalni rast
Eksponencijalni rast (lat. exponere = izlagati, prikazivati) je takav oblik mijenjanja određene tjelesne mjere u kojem je svaka naredna veličina u nizu istovjetnih vremenskih intervala jednaka umnošku prethodnog iznosa i odgovarajućeg stalnog faktora (brojnog izraza). Tako, npr., broj germinalnih ćelija eksponencijalno raste geometrijskom progresijom: 1, 2, 4, 8, 16 ... (21, 22, 23, 24 ...). Grafički prikaz promjena bilo koje tjelesne mjere (ordinata) u određenim vremenskim razmacima (apscisa) u koordinatnom sistemu poznat je kao kriva (krivulja) rasta. Jedan od najbolje proučenih oblika eksponencijalnog rasta približava se tzv. sigmoidnoj krivoj (u obliku razvučenog S). Najznačajnije spoljne manifestacije takvog rasta su njegova brzina i trajanje pojedinih karakterističnih faza. Relativna brzina rasta opisuje tok promjena posmatrane tjelesne mjere u jedinici vremena. Njen osnovni pokazatelj je posebna stopa ("rata") rasta (k). Procjenjuje se tako da se logaritamska vrijednost ukupnog prirasta (dWt) u posmatranom periodu (t) podijeli sa dužinom tog perioda (prirastom vremena: dt): k = d log Wt/dt. Rast bioloških sistema (kultura ćelija, organizama, populacija, životnih zajednica itd.) koji se izražava sigmoidnom krivom obuhvata Početnu fazu karakterizira usporeni rast (uslijed prilagođavanja novim uvjetima životne sredine), nakon čega on poprima geometrijsku (eksponencijalnu) progresiju. Različiti ograničavajući faktori životne sredine postepeno usporavaju rast, uzrokujući smanjeno – tzv. "negativno ubrzanje" (usporen rast) i uvode ga u fazu mirovanja, tj. održavanja veličine na stabilnom nivou. Iako idealna podudarnost stvarne i teorijske sigmoidne krive ne postoji ni u stabilnim eksperimentalnim uslovima, a kamoli u toliko složenom živom sistemu kao što je čovjek, dosadašnja istraživanja su pokazala da eksponencijalni rast sigmoidnog oblika približno ispoljavaju ćelije bubrega i jetre, mozga, embriona itd.
Linearni rast
Linearni rast (lat. linea = crta, u obliku pravca) odlikuje se stalnnim dodavanjem jednakog prirasta proučavanih mjera po jedinici vremena u posmatranom periodu. Zato u grafičkom prikazu on ima oblik pravolinijskog uzlaznog (pozitivni) ili silaznog (negativni) rasta. U određenim fazama stalnog ili intermitentnog rasta linearno se mijenjaju različite mjere dužine i mase. thumb|350px|Proporcije ljudskog tijela tokom ontogeneze (obratiti pažnju na odnose veličina glave, trupa i nogu). Alometrijski rast (grč. allos = drugi; metron = mjera) je pojam koji opisuje pojave i oblike prostorno i vremenski nejednakog rasta pojedinih tjelesnih mjera, organa i dijelova tijela. Naime, ni u jednom trenutku fizičkog rasta i razvoja ljudski organizam nije minijaturna verzija proporcija odraslog čovjeka. Rast različitih tkiva, organa i dijelova tijela ne počinje i ne završava u isto vrijeme, a u različitim fazama razvoja mogu ispoljavati različite brzine i oblike rasta. U proučavanju nejednakosti rasta, kao osnovica za poređenje obično se uzima trenutni odnos neke mjere sa ukupnom visinom ili masom ili pak, njen relativni iznos u poređenju sa sopstvenom – stvarnom ili očekivanom – konačnom veličinom (kod odraslog organizma). Pozitivni ili negativni prirast u odnosu na aktuelnu ukupnu mjeru organizma može se javljati u
Ubrzanje rasta i razvoja
mini|200px|default|Ubrzanje skraćivanja perioda do pojave menarhe u [[Evropa|Evropi i Americi.]]
Ubrzanje (akceleracija) razvoja i rasta zabilježena je u mnogim dugoročnim analizama brzine ontogeneze i predstavlja posebnu zanimljivost. Tokom proteklog stoljeća, gotovo u svim dijelovima svjetskog stanovništva, uočeno je postepeno ubrzavanje prirasta raznih mjera. Tako su, npr., Evropljanke, sredinom 19. vijeka, prvu menstruaciju (menarhu) dobijale sa oko 16,5 godina, a stotinu godina kasnije njihova prosječna starost pri menarhi iznosila je ispod 13 godina. Tokom protekle 2–3 decenije bosanskohercegovački osamnaestogodišnjaci su svake godine u prosjeku viši za oko 0,2 mm, a "teži" i do 0,3 kg.
Ubrzanje rasta i razvoja je određena složenim promjenama njihovih unutrašnjih i vanjskih činilaca. Kao pokušaji objašnjenja ovog fenomena formulirane su veoma heterogene – najčešće kontradiktorne – teorije, koje njegovu ekspresiju pripisuju uticajima različitih faktora: Međutim, najuvjerljiviji su argumenti hipoteze da su među najznačajnijim faktorima ove pojave poboljšavanje općih uslova života i povećavanje mogućnosti novog kombinovanja gena (heterozisa) usljed pojačanih seoba stanovništva.
Lopata (Žužemberk)
Historija
Do teritorijalne reorganizacije u Sloveniji nalazila se u sastavu stare općine Novo Mesto.
Rast i razvoj ljudskog organizma
Faktori rasta
Ontogenetska promjenljivost i rast, kao jedno od njenih najuočljivijih kvantitativnih obilježja, predstavljaju svojevrsni proizvod trajnog, složenog i dinamičkog međudjelovanja unutrašnjih (endogenih) i vanjskih (egzogenih) činilaca. U raščlanjivanju uticaja i djelotvornosti ovih kompleksnih skupova faktora rasta i razvitka obično se ograničavamo na posmatranje dva osnovna nivoa njihovog djelovanja:
Faktori ćelijskog (tkivnog) rasta
Ovi činioci određuju prirast organskih tvari, posebno DNK i gradivnih bjelančevina, od kojih primarno zavisi količinsko mijenjanje ukupne ćelijske i međućelijske mase. Zato proučavanje rasta na nivou ćelija možemo svesti na posmatranje temeljnih jedinica autoreprodukcije (DNK) i svojstava unutrašnje mikrosredine u kojoj se odvijaju dioba i repliciranje molekula DNK. Poznato je da je u genetičkoj poruci, pored “instrukcija” za sintezu enzimskih i gradivnih (strukturnih) bjelančevina, sadržana i informacija za sopstvenu reprodukciju, uključujući i njenu dinamiku tokom ontogeneze. Tako u ljudskom organizmu susrećemo ćelijske diobe koje se u cjelosti završavaju za nekoliko sati, ali i takve koje traju i po nekoliko decenija. Prve ćelije zametka, npr., dijele se, u prosjeku, svakih dvanaest sati, dok (recimo) u ženskom spolu mejoza počinje još tokom prenatalnog perioda, a posljednje jajne ćelije dozrijevaju tek u pretklimaksu (nakon i preko 50 godina). Prema tome, osnovni unutrašnji faktor rasta je diobena stopa DNK, odnosno relativna brzina umnožavanja njenih molekula u jedinici vremena. Ona je određena kompleksom djelovanja unutrašnjih i vanjskih činilaca na ćelijskom nivou, tj. nasljednom prirodom i uvjetima ćelijske mikrosredine.
Endogeni faktori individualnog razvoja
Endogeni (unutrašnji) faktori čine cjelovit sistem međusobno povezanih, uvjetovanih i isprepletenih uticaja i puteva kontrole, podešavanja i usaglašavanja harmoničnog rasta. Oni potiču iz tri osnovne skupine: Genetički faktori omogućuju da pri istim uslovima sredine svaka vrsta živih bića ima karakterističnu brzinu i krajnji ishod umnožavanja ćelijske i međućelijske mase. Mnoge tjelesne mjere odrasle osobe uveliko zavise od njenog genotipa. Budući da je i spolna pripadnost isključivo genetički određena (parom spolnih hromosoma), ona se javlja kao jedan od glavnih faktora posebnog spolnog razvoja i rasta uopće.
Lopata (Žužemberk)
Stanovništvo
Na popisu stanovništva 2011. godine, Lopata je imala 81 stanovnika.
Rast i razvoj ljudskog organizma
Endogeni faktori individualnog razvoja
Ukupna tjelesna visina, kao i niz drugih kvantitativnih osobina organizma, spada u kategoriju individualnih svojstava sa relativno visokim stepenom heritabilnosti. Nasljedno kontrolirani dio ukupnog individualnug biodiverziteta po pojedinim mjernim osobinama veoma je različit, ali uvijek složeno određen – međudejstvom većeg broja gena (poligena). Genetička konstitucija svakog pojedinca odražava genetički sastav lokalne populacije iz koje potiče. U tom smislu, savremena antropologija objašnjava i "rasni faktor rasta" polazeći od činjenice da se "rase" u osnovi razlikuju po karakterističnoj učestalosti kvalitetno jednakih gena. Tako u poligenskoj seriji koja kontrolira tjelesnu visinu u jednoj populaciji mogu biti učestaliji "produktivniji" geni, a u drugoj manje produktivni. Posljedica te pojave je manja, odnosno veća prosječna visina pripadnika ovih populacija.
Genetička kontrola rasta je prisutna tokom cijelog razvoja, ali je uključivanje i ispoljavanje pojedinih gena i njihovih funkcionalnih cjelina starosno programirano i ograničeno. Pri tome posebnu ulogu ima povratna sprega njihovog djelovanja sa hormonskom regulacijom ontogeneze.
Hormonski faktori imaju izuzetno značajnu biološku ulogu kako u rastu i razvoju tako i u samopodešavanju i samoodržavanju organizma u cjelini. Sinteza i lučenje hormona su važan put ostvarivanja nasljednih uputstava i bitan činilac prilagođavanja njihovog ostvarivanja u različitim uslovima životne sredine. Istovremeno, hormonski uticaji su i najznačajniji regulatori uključivanja i isključivanja pojedinih razvojno bitnih gena i njihovih skupina. thumb|280px|Hormonska regulacija rasta i razvoja ljudskog organizma. Ljudski organizam ima šezdesetak žlijezda sa unutrašnjim lučenjem (endokrine žlijezde), a hormoni (izlučevine) nekih od njih, neposredno ili u vezi sa drugima, manje ili više značajno, utiču na rast organizma u cjelini ili na njegova pojedina tkiva, organe i regije. U tom pogledu posebno je značajno djelovanje hipofize, nadbubrežne i štitne žlijezde. Redoslijed uključivanja i dužina djelovanja endokrinih žlijezda također imaju ogroman značaj u regulaciji rasta i razvoja.
Lučenje nekih hormona počinje još tokom embrionskog razvoja. Tako zametak testisa luči sekret sličan muškom spolnom hormonu (testosteron) odrasle osobe, koji kontrolira razviće spoljnih genitalija. Hormoni štitne žlijezde se luče već u fetalnoj fazi, kada posebno pospješuju rast i razvoj mozga. Aktiviranje i uloga ostalih endokrinih žlijezda u prenatalnom periodu su relativno slabo proučeni i dosta neizvjesni.
Poslije rođenja snažno djeluje jedan od najznačajnijih regulatora rasta uopće – hormon rasta (somatotropin). Taj hormon prednjeg režnja hipofize u značajnijoj mjeri se ne javlja prije rođenja, ali se intenzivno luči u organizmu novorođenčeta. Nakon druge postnatalne godine, njegovo lučenje se smanjuje da bi tokom adolescencije ponovo ispoljilo upadljiv porast. Ovaj hormon posebno poapješuje rast mišića, kostiju i nekih drugih tkiva, osim masnog. Njegova djelotvornost u podešavanju rasta počiva na kontroli sinteze i prometa bjelančevina, smanjivanju upotrebljivosti ugljenih hidrata te uključivanju potrošnje masti u energetske svrhe. Stimulacijom ćelijskih dioba i porasta ćelijske zapremine neposredno doprinosi intenziviranju rasta.
Osobenosti adolescentnog rasta prvenstveno su određene djelovanjem hormona nadbubrežnih i spolnih žlijezda. Od rođenja, nadbubrežne žlijezde luče, na približno stalnom nivou, dvije grupe hormona: kortizol i aldosteron. Treću skupinu - androgene (muške) hormone u značajnijoj količini počinju lučiti tek kasnije, početkom mladalaštva. Na osnovu toga i činjenice da adolescentni skok rasta kod djevojčica počinje i prije početka djelovanja ženskih spolnih hormona (estrogena), može se zaključiti da ga gotovo u cjelosti pospješuju androgeni hormoni nadbubrežnih žlijezda. Ta pojava je u bliskoj vezi sa početkom lučenja ženskih polnih hormona, koji malo utiču na brzinu rasta (u prevelikim količinama – čak ga i koče!), ali kontroliraju razvoj glavnih i sporednih spolnih oznaka. U proučavanju adolescentnog rasta dječaka teško se mogu zaključiti doprinosi nadbubrežnih androgena i muškog hormona iz testisa (testosteron). Nedvojbeno je da je testosteron jedan od glavnih kontrolora u razvoju muških glavnih i sporednih spolnih obiiježja, posebno kada je riječ o snažnijem razvoju skeleta i muskulature te većoj brojnosti eritrocita nego kod žena.
Nervni faktori rasta svoje uticaje ostvaruju u cjelovitom i usaglašenom sudjelovanju sa genetičkim i hormonskim činiocima. Imaju izuzetno značajnu ulogu u koordinaciji, samoodržavanju i samopodešavanju funkcija organizma na različitim nivoima razvoja i rasta. Glavni centri regulacije ostalih unutrašnjih činilaca rasta nalaze se u hipotalamusu i u području hipofize. Složenost nervne kontrole tog međudejstva ilustrira uprošćeni prikaz složenog djelovanja te endokrine žlijezde.
Egzogeni faktori individualnog rasta
Vanjski (okolinski) činioci obuhvataju veoma složenu skupinu raznorodnih, ali često međusobno povezanih i uslovljenih uticaja tokom ontogeneze. Najčešće se svrstavaju u:
Klimatski faktori mogu uticati na rast u svim fazama razvoja, ali u savremenim uslovima daleko manje nego što se ranije vjerovalo. Dokazano je da mnoge pojave po kojima se nekada zaključivalo o izuzetno velikom značaju ovih činilaca za rast organizma – u suštini imaju neke druge uzroke (genetičko–"rasne", prehrambene, zdravstveno–higijenske i dr.). Utvrđeno je da pojedini pokazatelji rasta mogu biti veoma slični u stanovništvu drastično različitih klimatskih uslova, a da se u istom klimatskom području mogu javiti značajnije međupopulacijske razlike. Tako npr., približno jednako dobro hranjene i njegovane Nigerijke i Eskimke imaju gotovo jednaku dužinu razvoja do menarhe (oko 14,5 godina) kao i Burmanke i Evropljanke (oko 13 godina). Međutim, postoje pouzdani podaci o uticaju godišnje ritmike sezonskih promjena u klimatskim uslovima na brzinu rasta. Tako je u evropskim prilikama veći prosječni porast visine zabilježen u proljeće, a ukupne tjelesne mase u jesen. Smatra se da je to posljedica uticaja klimatskih faktora na dinamiku aktivnosti žlijezda sa unutrašnjim lučenjem.