cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Institut bolnice Pensilvanija
Upravnik Kirkbride je razvio svoju filozofiju tretmana baziranu na istraživanjima koje je obavio u drugim naprednim utočištima kao što je utočište u Worcester-u u Masačusetsu. Iz njegova filozofija je nastao i Plan Kirkbride, model za projektovanje zgrada psihijatrijskih bolnica, koji je korišten širom SAD u 19. vijeku. Plan Kirkbride je korišten 1859. za izgradnju muškog odjeljenja u blizini originalne zgrade. Bolnica je nastavila da se širi tokom 19. i početkom 20. vijeka i 1959. je objedinila sve tretmane za muške pacijente koji su tad postojali. Tada je Institut bio poznat i kao Bolnica za umobolne Pensilvanija (Pennsylvania Hospital for the Insane).
Institut je bio smješten u onom što se danas zove nejberhud Mill Creek. Nastavio je rad do 1997, kad je zatvoren zbog smanjenja prihoda od zdravstenog osiguranja i smanjene potrebe za uslugama psihijatrijske njege. Bolnica Pensilvanija je prodala jedinicu Zapadna Filadelfija i vratila se na lokaciju u Osmoj ulici.
Nogometne utakmice Crna Gora – Japan
Vanjski linkovi
Japon-Monténégro en football
Hanza
Boje Hanze (bijela i crvena) nalaze se i danas na grbovima velikog broja nekadašnjih hanzeatskih gradova, niz gradova i danas službeno uz ime koristi dodatak imenu Hanzeatski grad. U sjevernoj Evropi, Hanza je bila vrlo važan faktor, ne samo na ekonomskom, nego i na političkom i kulturnom području.
Rodaljice
Rodaljice su naseljeno mjesto u sastavu grada Benkovca, Zadarska županija, Republika Hrvatska.
Historija
Do teritorijalne reorganizacije u Hrvatskoj nalazile su se u sastavu stare općine Benkovac.
Hanza
Historija
Vrijeme nastanka Hanze nije nedvosmisleno utvrđeno. Nastajala je i rasla, a da niti savremenici nisu imali sasvim jasnu sliku o tome koji bi se događaj mogao smatrati trenutkom njenog nastanka. Ipak, čini se da je 1157. već postojao njen začetak, jer za tu godinu u Londonu postoji dokument o kupnji zemljišta za gradnju stovarišta više udruženih gildi njemačkih trgovaca.
Rodaljice
Stanovništvo
Na popisu stanovništva 2011. godine, Rodaljice su imale 67 stanovnika.
Hanza
Historija
Kako su se udruživale gilde trgovaca, s vremenom se stvarao i Hanzeatski savez gradova. Nastaju prvo regionalni savezi gradova (1241. Lübeck i Hamburg svoju već 11 godina dugu blisku saradnju uređuju i ugovorom), da bi im se vremenom pridruživao sve veći broj gradova (1241. im se pridružuje Köln), i savez se širio, a Lübeck preuzeo vodeću ulogu u to vrijeme vrlo zanimljivim trgovanjem Baltikom (kupovina voska, kože, smole, drva, pšenice i raži, a prodaja prije svega soli).
Rodaljice
Stanovništvo
Napomena: ''U 1869. podaci su sadržani u naselju Brgud.''
Hanza
Historija
1356. pod vodstvom Lübecka sklopljen je labavi savez gradova. Njemačka Hanza i nakon tog službenog organiziranja bila je vrlo slobodna organizacija koja nije imala svoj "ustav" niti popis članica, nikakve određene stalne izvore finansiranja, niti službenike.
Rodaljice
Popis 1991.
Na popisu stanovništva 1991. godine, naseljeno mjesto Rodaljice je imalo 162 stanovnika, sljedećeg nacionalnog sastava:
Hanza
Historija
Srž je činilo oko 70 gradova, dok je još oko 130 bilo u labavoj asocijaciji sa Savezom. Time se područje uticaja Hanzeatskog saveza proširilo od Flandrije do Revala (danas Talina) i pri tome obuhvatilo cijelo područje Baltika, sve do Finskog zaljeva. Najvažniji član koji nije bio grad je bio Teutonski red. Od 1356. odluke Saveza donošane su na Hanzinim danima jednostavnom većinom i protokolirane.
Članom Hanze grad je mogao postati na tri načina. Do sredine 14. vijeka grad je "urastao" u zajednicu Hanze učestvovanjem gildi svojih trgovaca u Hanzinoj trgovini. Nakon toga, gradovi su postavljali zahtjeve za prijem ili za ponovni prijem. Treći način ulaska u Hanzeatski savez je bio da manji gradovi budu preuzeti bez posebnih formalnosti od strane većih. mini|Hanza, stari prikaz Status Hanzeatskog grada gubio se nekorištenjem privilegija, svojevoljnim izlaskom iz zajednice ili formaliziranim isključivanjem.
Vrhunac
Trgovci osnivaju niz trgovačkih sjedišta, ali i četiri kontora, ispostave, u Brižu, Bergenu, Novgorodu i Londonu, koja je nastala od ranijeg jednostavnog trgovačkog predstavništva više gradskih gildi. I bez vlastite suverenosti, Hanzeatski savez, prvobitno sklopljen isključivo zbog ekonomskih razloga, zbog zaštite stečenih prava s vremenom postaje i prvorazredna politička sila.
Tako dosegnuti položaj Hanze na Sjevernom i Baltičkom moru izazivao je otpor prije svega Danske, tako da 1361. dolazi do prvog rata Hanze s danskim kraljem Valdemarom koji je htio ograničiti prava članica Saveza. Iako su njeni članovi uvijek bili podložni različitim svjetovnim i crkvenim vladarima, Hanza je uprkos tome bila u stanju voditi čak i pobjedonosne ratove. Nakon poraza u tom ratu s Danskom, članice sklapaju Kölnsku konfederaciju radi vojnog saveza sa Švedskom i Norveškom protiv Danske. Uspješno završen drugi rat Hanze s Danskom i sklopljeni mir donosi Hanzi neobično moćni položaj, stiče pravo veta na izbor kralja Danske (ovo pravo Hanza nije nikada iskoristila).
Hanza se također dokazala i u borbi s piratima na Baltiku.
U razdoblju najveće moći, Hanza je na Baltiku na trgovački pogodnim mjestima osnivala svoje ispostave oko kojih su nastali novi gradovi, a u postojećima, ispostave su bile građene i organizirane kao zasebne jedinice, u kojima su vladali zakoni Hanze. Tako njemački kolonisti pod nadzorom Hanze na Baltiku osnivaju Talin i Rigu, ali i mnogo drugih manjih gradova.
Kriza i pad (od oko 1400. do 1669.)
Gubitak moći Hanze počinje s jačanjem teritorijalnih sila na području Baltika. Gradovi kojima je do tada upravljala Hanza, moraju priznati vlast mjesnih vladara. Kasnije, kad je otkrivena Amerika, težište trgovine izmješta se sa Baltika. Pri tome, obim trgovine Hanze opada, a nastaju i snažni konkurenti koji umanjuju značaj Hanze za pojedine gradove - odnosno trgovce. Način trgovanja uz plaćanje srebrnim novcem, uobičajen u Hanzi se mijenja, pojavljuju se holandski trgovci i razbijaju Hanzin trgovački monopol na Baltiku, a pojedini gradovi u tim uvjetima gube interes za članstvo u Savezu, i slijede svoje interese. Uz to, raste i politički autoritet njemačkih knezova koji ograničavaju Hanzu u njenim aktivnostima. Pokušaj Španije da pridobije saradnju s Hanzom u organiziranju trgovine s njenim kolonijama propada zbog unutrašnjih neslaganja u Hanzi između katoličkih i protestantskih struja unutar nje.
Pokušaji Hanze da se reorganizira preseljenjem kontora iz Briža u Antwerpen nije uspio, a konačna propast Hanze počinje 1494. zatvaranjem kontora u Novgorodu, kad ga osvaja moskovski veliki knez Ivan III.
Zadnji formalni sastanak Hanze bio je 1669. u Lübecku. Lübeck, Bremen i Hamburg smatrali su se članovima Hanze do 1862, a Hamburg se i danas zove Hansestadt Hamburg.
IC 2400
IC 2400 (također poznat kao MCG 6-20-2 i PGC 24714) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 367 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Ris. Najveći prečnik je 0,80 (85 hiljada sg) a najmanji 0,3 uglovnih minuta (32 hiljade sg). Prvo otkriće je napravio Stephane Javelle 14. februara 1896. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Ivana Kastiljska (portugalska kraljica)
Ivana Kastiljska, bolje poznata kao Juana la Beltraneja (Huana la Betraneha; 28. februar 1462-1530) bila je kastiljska infanta, dva puta princeza od Asturije i kratko vrijeme brakom portugalska kraljica.
Rođenje
Njeno rođenje izazvalo je skandal na kastiljskom dvoru. Njena majka je bila portugalska infanta Ivana, supruga kastiljskog kralja Henrika IV. Henrik IV nije imao druge djece iz ovog, niti iz prethodnog poništenog braka sa navarskom kraljicom Blankom II, te se smatralo da je impotentan. Ivana je zato od samog rođenja smatrana ilegitmnom, a vjeruje se da je njen biološki otac bio Beltrán de La Cueva, kastiljski plemić sa kojim je kraljica imala aferu (otuda nadimak la Beltraneja, što znači "Beltranejeva"). Bez obzira na njeno osporeno očinstvo, Ivana je od trenutka rođenja nosila prijestolonasljedničku titulu princeze od Asturije. Ivanina majka je istjerana sa dvora, a ubrzo je ponovo zanijela sa bratićem biskupa Fonsece. Henrik je bio svjestan nevjere svoje supruge, te je, ne želeći da Ivanino rođenje izazove pobune među plemstvom sa ciljem njegovog zbacivanja, na dvor vratio svoju prognanu polusestru Izabelu i polubrata Alfonsa. Henrik IV je poništio svoj brak sa Ivaninom majkom, koja se zatim zaredila i umrla u samostanu.
Brak
Henrik je bez uspjeha pokušao udati Ivanu za razne francuske i burgundijske prinčeve. Niko od njih nije smatrao korisnim oženiti princezu čija je legitimnost upitna. Na kraju je bila zaručena za svog daidžu, portugalskog kralja Alfonsa V, koji je obećao da će braniti njeno pravo na krunu (koje bi, putem braka, bilo i njegovo pravo).
Rat za krunu
Henrik IV je, u strahu od revolta moćnog plemstva, bio primoran razbaštiniti Ivanu i proglasiti svog polubrata Alfonsa prijestolonasljednikom. Nakon Alfonsove smrti, na zahtjev plemića, prijestolonasljednicom je proglasio svoju polusestru Izabelu. Izabela i njen suprug, Ferdinand II Aragonski, proglašeni su savladarima Kastilje nakon smrti Henrika IV, 1474. godine. Ivanine pristalice su tada započele četverogodišnji rat sa Katoličkim kraljevima.
Nakon što je oženio Ivanu, Alfons V je izvršio invaziju na Kastilju, gdje se želio proglasiti Alfonsom XII, ali je poražen od strane Izabelinog muža Ferdinanda. Nakon neuspjelog saveza sa Lujem XI Francuskim, Alfons V se odrekao svog jure uxoris (po pravu žene) nasljednog prava i potpisao je sporazum sa Izabelom i Ferdinandom. Kako mu brak sa Ivanom više nije bio od koristi, Alfons V je zatražio poništavanje na osnovu bliskog srodstva i dobio ga od pape Siksta IV.
Francesco Borromini
mini|Francesco Borromini Francesco Borromini (Bissone, Lago di Luganom, 25. septembar 1599. - Rim, 2. august 1667.), italijanski arhitekt i kipar.
Ivana Kastiljska (portugalska kraljica)
Posljednje godine
Ivana je na kraju bila primorana odreći se vlastitih dinastičkih prava i zarediti se. Nadživjela je svoju tetku Izabelu umrijevši u manastiru u Lisabonu, 1530. godine, za vrijeme vladavine svoje mentalno nestabilne imenjakinje.
Francesco Borromini
Jedan je od glavnih predstavnika visokog baroka u arhitekturi. Bogatom fantazijom i odvažnim konstrukcijama ostvaruje izvanredno slikovite objekte kod kojih primjenjue najširi repertoar arhitektonskih dekorativnih elemenata. Glavna su mu djela u Rimu ''crkva Sv. Carlo allle Quattro Fontane, Crkva Sv. Agnese'' na trgu Navona i nekoliko palata.
Nogometne utakmice Crna Gora – Kolumbija
Vanjski linkovi
Liste des matchs de l'équipe du Monténégro de football par adversaire
IC 745
IC 745 (također poznat kao MCG 0-30-34, PGC 37339 i UGC 6877) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 53 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Djevica. Najveći prečnik je 0,70 (11 hiljada sg) a najmanji 0,7 uglovnih minuta (11 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio Stephane Javelle 22. aprila 1892. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Turska književnost
Turska književnost (Turski: Türk edebiyatı ili Türk yazını) sadrži i usmena djela i pisane tekstove na turskom jeziku, bilo u njegovoj osmanlijskoj formi, ili u manje ekskluzivnim književnim formama, kao ovaj koji se govori u Republici Turskoj, danas. Osmanlijski turski jezik, koji formira osnovu pisane književnosti, je bio pod utjecajem perzijskog i arapskog, uz korištenje osmalijskog alfabeta.
Historija turske književnosti je duga blizu 1.500 godina. Najstariji zapisi pisanog turskog jezika su Orhon zapisi, nađeni u dolini rijeke Orhon, u centralnoj Mongoliji, i datiraju iz 8. vijeka.
NGC 5497
NGC 5497 (također poznat kao MCG 7-29-48, PGC 50610 i UGC 9069) je prečkasta spiralna galaksija koja je udaljena oko 353 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Volar. Najveći prečnik je 1,20 (123 hiljade sg) a najmanji 0,7 uglovnih minuta (72 hiljade sg). Prvo otkriće je napravio Jean Marie Edouard Stephan 11. maja 1882. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Lyonel Feininger
Lyonel Feininger (New York, 17. juli 1871. - New York, 13. januar 1956.), američki slikar njemačkog porijekla.
Bio je virtuoz na violini te karikaturist i ilustrator njemačkih, francuskih i američkih časopisa. Od 1907. aktivno je učestvovao u njemačkim likovnim pokretima. Prema modificiranoj kubističkoj fakturi i koloritu blizak je grupi "Der Blaue Reiter", a bio je saradnik škole za primjenu umjetnosti u industiriji "Bauhaus". Nakon dolaska nacista na vlast, odlazi u SAD.
Institut življenja
Institut življenja (The Institute of Living) je centar za mentalno zdravlje u Hartfordu u Konetikatu i dio je Bolnice Hartford. Sklonište za umobolne Konetikat (The Connecticut Retreat for the Insane) je napravljeno 1823. i otvoreno za prijem 1924. Prvi direktor je bio Eli Todd. Često je bio nazivano Sklonište za umobolne Hartford (Hartford Retreat for the Insane), a danas je poznato kao Institut življenja. Sklonište za umobolne Hartford je koštalo 12000 dolara i moglo je da usluži 40 pacijenata. Sedmično liječenje je koštalo 3 dolara za pacijente iz države i 4 dolara za pacijente van države.
Osnovao 1822, Sklonište za umobolne Hartford, je bilo prva bolnica u Konetikatu i treća psihijatrijska bolnica u SAD. Njegov kampus od 0.12km2 je 1860-ih uredio Frederick Law Olmsted.
Tokom 175. godišnjice, Institut je otvorio izložbu ,,Mitovi, Umovi i Medicina" ("Myths, Minds and Medicine") o historiji Instituta i psihijatrijskom tretmanu.
Dijeli naziv ,,sklonište" sa Skloništem Brattleboro i Skloništem York i bio je inspiracija za njihove nazive.
Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – mješovita štafeta
100p|desno
Takmičenje u mješovitoj štafetnoj trci na Zimskim olimpijskim igrama 2022. u Pekingu održalo se u biatlonskom kompleksu Centar za nordijsko skijanje i biatlon Kuyangshu u gradu Zhangjiakou, okrugu Chongli, koji se nalazi u kineskoj pokrajine Hebei 5. februara 2022. s početkom u 17:00 sati po lokalnom vremenu (10:00 CET).
Dezoksiribonukleaza
Načini djelovanja
Neke DNkaze sijeku ili cijepaju samo ostatke na krajevima molekula DNK (egzodezoksiribonukleazni tip egzonukleaza). Ostalo djeluju bilo gdje duž lanca (endodezoksiribonucleaza, podskup endon ukleaze).
Osobe koje pate od cistične fibroze, enzimi DNkazu mogu udahnuti pomoću inhalatora. DNkazni enzimi pomažu jer se preko bijelih krvnih stanica akumulira u sluzi, a kada su razgrađuju, oslobađaju DNK, koja sluzi dodaje "ljepljivost". DNkazni enzimi razgrađuju DNK, a sluzi mnogo lakše, kada se čiste iz pluća.
Primjena
Dokazano je da intrapleuralni tkivni aktivator plazminogena (TPA), u kombinaciji sa dezoksiribonukleazom,  povećava pleuralnu drenažu,  što smanjuje dužinu  boravka u bolnici i smanjuje potrebu za operacijom u parapneumonskoj efuziji  i pleuralnom empijemu.
Tipovi dezoksiribonukleaza
Kod metazoa su nađena dva glavna tipa dezoksiribonucleaza: Ostali tipovi uključuju mikrokoknu nukleazu.
Test dezoksiribonukleaza
DNK upija UV svjetlo talasne dužine sa maksimalnom apsorpcijom blizu 260 nm. Zbog elektrona pi, ova apsorpcija je u aromatskoj bazi DNK. U dsDNK, ili čak regijama RNK, gdje nastaju dvostruko uvijene strukture, baze se slažu paralelno jedne do  drugih, a preklapanje orbitne  molekulske  baze dovodi do smanjenja apsorpcije UV zračenja. Ovaj fenomen se naziva hipohromni efekt. Kada DNkaza oslobađa nukleotid iz dsDNK, baze se više ne slažu kako su u dsDNA, tako da je orbitno preklapanje svedena na minimum i UV apsorpcija se povećava. Ovo povećanje počiva na aktivnosti Kunitz jedinice Dnkaze. Jedna Kunitz jedinica se definira kao količina enzima dodao do 1 mg/ml DNK sperme lososa koji uzrokuje povećanje apsorpcije od 0.001 u minuti na talasnoj dužine od 260 nm. To se odnosi na izuzetno polimeriziranu DNK,  na 25 °C u 0,1 M NaOAc (pH 5,0) bufferu. Naziv jedinice potiče po rusko-američkom biohemičaru  M. Kunitzu, koji je predložio standardni test, 1946. godine.
Pripremu standardnog enzima  treba pokrenuti paralelno sa nepoznatim,  jer,  zbog standardizacije DNK pripreme, njihova  polimerizacija u rastvoru nije moguća.
Borogovo
Borogovo je naseljeno mjesto u općini Osmaci, Bosna i Hercegovina.
Historija
Naselje Borogovo se do rata u Bosni i Hercegovini (1992-1995) u cjelini nalazilo u sastavu općine Kalesija.
NGC 1241
NGC 1241 (također poznat kao Arp 304, IRAS 03088-0906, MCG -2-9-11 i PGC 11887) je prečkasta spiralna galaksija koja je udaljena oko 186 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Eridan. Najveći prečnik je 3,40 (184 hiljade sg) a najmanji 1,6 uglovnih minuta (87 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio John Frederick William Herschel 10. januara 1785. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Cher
Cher (pravo ime Cherilyn Sarkisian LaPierre) američka je pop pjevačica, tekstopisac, filmska producentica, glumica i spisateljica. Jednako kao što je mediji opisuju kao kraljicu popa, Cher je okarakterisana i kao oličenje ženske autonomije u industriji u kojoj dominiraju muškarci. Poznata je po svom prepoznatljivom altovskom pjevačkom glasu i dobrom snalaženju u brojnim oblastima zabave, kao i usvajanju različitih stilova i nastupa tokom svoje skoro šestdecenijske karijere. Postala je popularna 1965. godine kao članica dueta Sonny & Cher, folk rock grupe, nakon što je njihova pjesma I Got You Babe dostigla broj jedan na američkim i britanskim top listama. Do kraja 1967. godine prodali su 40 miliona kopija širom svijeta čime su postali, prema časopisu Time, rock par. Istovremeno je započela svoju solističku karijeru, objavljujući 1966. svoju prvu solo pjesmu koja je postigla tiraž od milion kopija. Postala je televizijska ličnost 70-tih godina prošlog vijeka s emisijama: The Sonny & Cher Comedy Hour, koju je tokom trogodišnjeg perioda gledalo u prosjeku više od 30 miliona gledalaca i Cher.
Danas vodi svoj show Cher at the Colloseum.
Smilčić
Smilčić je naseljeno mjesto u sastavu grada Benkovca, Zadarska županija, Republika Hrvatska.
Historija
Do teritorijalne reorganizacije u Hrvatskoj nalazio se u sastavu stare općine Benkovac.
Stanovništvo
Na popisu stanovništva 2011. godine, Smilčić je imao 248 stanovnika.
Popis 1991.
Na popisu stanovništva 1991. godine, naseljeno mjesto Smilčić je imalo 641 stanovnika, sljedećeg nacionalnog sastava:
Ortoklas
mini|Ortoklas sa crvenom bojom i stubičastom (nepravilnom) građom. Ortoklas (hemijska formula KAlSi3O8) je važan tektosilikatni mineral koji sačinjava magmatske stijene. Ime je iz grčkog jezika i znači "ravni lom", jer su njegove dvije rascjepne ravni međusobno pod pravim uglom. Alternativna imena su alkalni feldspat i kalij feldspat. Dragulj poznat kao mjesečev kamen se uglavnom sastoji od ortoklasa.
Rimski brojevi
mini|desno|200px|Rimski brojevi na jedrenjaku "[[Cutty Sark"]] Rimski brojevi je naziv brojevnog sistema koji služi za predstavljanje prirodnih brojeva. Rimski brojevi su nastali za vrijeme Rimljana. Sistem ima 7 cifara i to:
Brojevi koji nemaju svoju cifru se tvore tako što se koristi sabiranje i oduzimanje brojeva koji imaju cifru. Za primjere tvorbe, pogledajte tabelu koja se nalazi u priloženom.
Krug
mini|desno|250px|Krug Krug s centrom O i poluprečnikom (radijusom) r je geometrijsko mjesto tačaka ravni čija rastojanja od tačke O nisu veća od r, tj. to je skup tačaka M ravni u kojoj leži tačka O i za koje važi OM \leq r. Krug je zatvoren skup tačaka ravni, čija je granica periferija kruga, tj. kružnica.
Olimpijska skakaonica (St. Moritz)
Olympiaschanze skijaška je skakaonica u švicarskom St. Moritzu. Na njoj su održana takmičenja u skijaškim skokovima na ZOI 1928. i 1948, kao i skakački dio nordijske kombinacije. Zbog činjenice da se nalazi na preko 1.800 m nadmorske visine, što znači da je često bilo snijega, mnoge reprezentacije koristile su se njome za treninge. Prestala se upotrebljavati 2006. godine.
Krug
Ostale definicije
je krug poluprečnika R s centrom u tački z-c kompleksne ravni u čijim svim unutrašnjim tačkama (|z-a|<R) stepeni red apsolutno konvergira. Poluprečnik R kruga konvergencije se naziva poluprečnik konvergencije stepenog reda. Na rubu kruga konvergencije stepenog reda postoji singularna tačka. Može se desiti da poluprečnik konvergencije stepenog reda bude nula ili beskonačan. Kad je on beskonačan, stepeni red konvergira u svakoj tački kompleksne ravni. Za svaki stepeni red oblast konvergencije je uvijek krug iz kojeg se eventualno isključuje neki skup tačaka na njegovom rubu.
Olimpijska skakaonica (St. Moritz)
Međunarodna takmičenja
Ovo su rezultati međunarodnih takmičenja na ovoj skakaonici pod okriljem FIS-a:
Krug
Slobodne definicije
U euklidskoj planimetriji, krug je skup svih tačaka u ravni na jednakom rastojanju, koje se zovu poluprečnik ili radijus, od jedne tačke, koja se zove centar. Krugovi su proste zatvorene krive, koje dijele ravan na unutrašnjost i spoljašnjost. Ponekad se riječ krug koristi da naznači unutrašnjost, dok se kružnica naziva obimom, međutim, obično obim predstavlja dužinu kružnice.
Analitička geometrija
U x-y koordinatnom sistemu, krug sa centrom (p, q) i poluprečnikom r je skup svih tačaka (x, y) tako da
Ako je krug sa centrom u koordinatnom početku, tj. (0, 0), onda se ova formula može uprostiti do Krug sa centrom u koordinatnom početku i poluprečnikom 1 se zove jedinični krug.
Izražen u polarnim koordinatama, (x,y) može da se zapiše kao
Nagib kruga može da se izrazi sljedećom formulom:
Svi krugovi su slični; kao posljedica, obim kruga i njegov poluprečnik su proporcionalni, kao što su njegova površina i kvadrat poluprečnika. Konstanta proporcionalnosti je 2π i π, redom. Drugim riječima: mini|225p|desno|Približno određivanje površine putem poligona
Formula za površinu kruga može da se izvede iz formula za obim kruga i površinu trougla na sljedeći način. Zamislite pravilni šestougao podijeljen na jednake trouglove, sa njihovim vrhovima u centru šestougla. Površina šestougla može da se nađe u formuli površine trougla, tako što se sabiraju dužine osnovica svih trouglova, množe se dužinom visine trouglova (dužina od sredine osnovice do centra) i dijele sa 2. Ovo je aproksimacija površine kruga. Onda zamislite istu situaciju, ali sa osmouglom i aproksimacija će biti malo bliža površini kruga. Kako se pravilni mnogougao sa sve više stranica dijeli na trouglove, to se i površina mnogougla sve više bliži površini kruga. U graničnoj vrijednosti, zbir svih osnovica se približava obimu 2πr, a visina trouglova se približava poluprečniku r. Kada se pomnože obim i poluprečnik i podijele sa dva, dobija se površina πr2.
Osobine
Linija koja sječe krug u dvje tačke je sječica ili sekanta, a linija koja dodiruje krug u jednoj tački je tangenta. Tangentne linije su uvijek pod pravim uglom sa poluprečnicima, segmentima koji spajaju centar sa tačkom na kružnici, čija se dužina poklapa sa definicijom od iznad. Dio sječice ograničen krugom se zove tetiva, a najduža tetiva je ona koje prolazi kroz centar i zove se prečnik ili dijametar i čine ga dva poluprečnika. Površina dijela kruga odsečenog tetivom se naziva kružni odsječak.
Moguće je naći najveći broj jedinstvenih odsječaka koje stvaraju tangente između tačaka na kružnici.
Ako je poznat samo krug (ili njegov dio), onda njegov centar može da se konstruiše na sljedeći način: uzmu se dvije ne-paralelne tetive, konstruišu se kružne linije na njihovim središtima i pronađe se presječna tačka tih linija. Poluprečnik takvog parcijalnog kruga može da se izračuna iz dužine (L) tetive i udaljenosti (D) od središta tetive do najbliže tačke na krugu po raznim formulama, uključujući:
(iz matematičkog izvođenja)
Dio obima ograničen sa dva poluprečnika se zove luk, a površina (tj. kriška diska) u okviru tih poluprečnika i luka se zove kružni isječak. Odnos dužine luka i poluprečnika definiše ugao između dva poluprečnika u radijanima.
Formula za dužinu kružnog luka (gde je α centralni ugao nad lukom):
Formula za površinu kružnog isječka:
Svaki trougao može da ima više krugova: opisani krug koji sadrži sva tri tjemena trougla, upisani krug koji je unutar trougla i dodiruje sve tri stranice, tri spoljašnja kruga koji su izvan trougla i dodiruju jednu stranicu i nastavke druge dvije i krug devet tačaka koji sadrži razne važne tačke trougla. Talesova teorema navodi da ako se tri tjemena trougla nalaze na krugu gde je jedna strana trougla prečnik kruga, onda je suprotni ugao od te stranice pravi ugao.
Za svake tri različite tačke koje leže y ravni, a istovremeno ne leže na pravoj, postoji tačno jedan krug čija kružnica sadrži te tačke (to je zapravo opisani krug trougla kojeg definišu te tačke). Za tri određene tačke <(x1,y1), (x2,y2), (x3,y3)>, jednačina ovog kruga je prikazana na jednostavan način koristeći matričnu determinantu:
Kvadratura kruga se odnosi na (nemogući) zadatak konstruisanja, za dati krug, kvadrata sa jednakom površinom koristeći samo linijar i šestar. Kvadratura kruga Tarskog je, nasuprot, zadatak dijeljenja kruga na konačno mnogo dijelova i spajanja tih dijelova da bi se načinio kvadrat iste površine. Zbog aksiome izbora, ovo je zaista moguće.
Trodimenzionalna tijela čiji su presjeci u nekim ravnima krugovi uključuju lopte, sferoide, valjkove i kupe.
NGC 4021
NGC 4021 (također poznat kao MCG 4-28-112 i PGC 37730) je eliptična galaksija koja je udaljena oko 462 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Berenikina kosa. Najveći prečnik je 0,40 (54 hiljade sg) a najmanji 0,3 uglovnih minuta (40 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio Johann Louis Emil Dreyer 26. aprila 1878. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Ozon
Ozon (O3) (od grč. ozein - mirisati) je nestabilna molekula koji se sastoji od 3 atoma kisika, a u vrlo kratkom vremenu se može raspasti na običnu molekulu kisika. On je vrlo jako oksidaciono sredstvo. Otkrio ga je 1839. godine Christian Friedrich Schönbein. Proces raspadanja ozona pod utjecajem dušikovih oksida prvi put je opisao Paul Josef Crutzen tek 1970. godine.
Ozon je na sobnoj temperaturi i pri normalnom pritisku u plinovitom stanju. Zbog svojih oksidacionih osobina, za ljude je otrovan. Prilikom udisanja djeluje na sluznicu nosa i oštećuje je. U većim koncentracijama ima karakterističan prodoran miris, sličan hloru, dok je u manjim bez mirisa. Granica mirisa je oko 40 µg/m3, ali na njega može vrlo brzo naviknuti te tako preći ta granica osjetljivosti.
Rasprostranjenost
Ozon se stvara u atmosferi na tri načina:
Stari grad Dubrovnik
Stari grad Dubrovnik naziv je za srednjovjekovnu tvrđavu na području naselja Višnjica, općina Ilijaš, Bosna i Hercegovina
Lokacija
Tvrđava sagrađena je na strmom, uskom i krševitom izdanku brda Huma, na nadmorskoj visini 882 metra, iznad ušća potoka Zenika u rijeku Misoču. Od Ilijaša udaljen je oko 10 km.
Historija
Prvi put se spominje u zapisu Dubrovačke kancelarije (Diversa Cancellariae) u kojem se govori o prevozu robu do Deževica, Podvisokog i do mjesta zvanog “Doboruonich”. Grad je pripadao bosanskom knezu Batiću, iz doba kralja Tvrtka II, o čemu svjedoči stećak sa natpisom iz Kopošića.
Bosanski Dubrovnik se spominje i u ugovoru od 20. augusta 1503. godine sklopljenom između ugarskog kralja Vladislava i Osmanlijskog carstva.
Prema navodima u vakufnami Gazi Husrev-bega iz 1531. godine ime ovog grada bilo je navedeno kao “Dobronik”. Predpostavlja se da se pomenuti naziv odnosi na sadašnji Stari grad Dubrovnik.
U sidžilu (protokolu šerijatskog suda) sarajevskog mule (kadije) iz 1565/66. godine, Dubrovnik se spominje kao grad istočno od Visokog, a češće kao sjedište nahije.
Bobovac i Visoki su pali pod osmanlijsku upravu 1463. godine i pretpostavlja se da je tada osvojen i Dubrovnik. U doba sultana Mehmeda II, grad je imao posadu sa dizdarom. U njegovo vrijeme sagrađena je u gradu i jedna džamija. Posada je bila u gradu do 1655. godine.
Opis dobra
Sastojala se iz dva dijela. Gornji, glavni dio utvrđenja, dužine je 72 m, širine od 5-17,5 m, ukupne površine 902 m2. Prosječna debljina zidova je 1,40 m, na nekim mjestima i do 1,50 m. Zidovi zidani su od prirodnih, krečnjačkih ploča lokalnog kamena i samo sa vanjske strane pritesani kako bi zid bio nešto ravniji. Na istočnom kraju je kula kružne osnove prečnika 7,5 m, a na sjevernom zidu su dvije četverougaone kule. Uz južni zid je također jedna isturena četverougaona kula 7x6 metara, a uz njen zapadni zid je prislonjena jedna prostorija nepoznate namjene (dimenzija 9x5 m). Otprilike na sredini grada je bunar, istesan u stijeni i ograđen velikim kamenjem. Unutar gradskih zidina konstatirani su ostaci temelja još nekih zidova. Do danas na Starom gradu Dubrovniku nije bilo konzervatorsko-restauratorskih radova, ali se planiraju.
Arheološko područje – Stari grad Dubrovnik u Višnjici kod Ilijaša, proglašeno je za nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine.
Hrvatska književnost
Hrvatska književnost počinje sa srednjovjekovnom književnosti pa sve do danas.
Srednjovjekovna književnost
Srednjovjekovna hrvatska književnost pripada književnom modelu karakterističnom za srednjovjekovlje, koji obilježava prozno stvaralaštvo u današnjoj Hrvatskoj od početaka pismenosti, s pretpostavljenim zametkom u 8.-9. vijeku, a sa najstarijim sačuvanim spomenicima s prijelaza 11. u 12. vijek; ona traje sve do druge polovine 16. vijeka, sa sporadičnim refleksima pojedinih tema sve do u 18. vijek. Taj vremenski opseg pokazuje da u ukupnosti hrvatske književnosti srednjovjekovna ima veći udio nego što je slučaj s drugim srednjoevropskim i zapadnoevropskim književnostima. Pisana riječ zabilježena je u kamenu, rukopisima i štampanim knjigama. Poseban segment hrvatske srednjovjekovne proze predstavlja proza pisana latinskim jezikom. Ona dopire iz kasne antike, a zatim crpi iz savremene evropske latinske literature. Prve hagiografije i djela o historiji crkve nastaju u dalmatinskim gradovima (Split, Zadar, Trogir, Osor, Dubrovnik, Kotor), od Splitskog evanđelistara (6.-7. vijek) do brojnih kasnijih liturgijskih i neliturgijskih djela. Početak hrvatskog srednjovjekovnog stvaralaštva vezan je uz latinsku hagiografiju, uz tekstove o dalmatinskim i istarskim mučenicima: sv. Dujmu, Anastaziju-Stašu, Mavru i Germanu. Na sjeveru, u Panoniji, nastaju djela vezana uz kultove tamošnjih mučenika, npr. Sv. Kvirina, Euzebija i Poliona. Na latinskom jeziku vijekovima se pišu pravna, historijska (hronike) i prirodonaučna djela, tvoreći s literarnim tekstovima jednu nadregionalnu hrvatsku kulturu koja je pratila i domete karolinške i otonske renesanse.
Hrvatska srednjovjekovna proza pisana je dva jezika: crkvenoslavenskom hrvatske redakcije i hrvatskom, te trima pismima: glagoljicom, latinicom i zapadnom ili hrvatskom ćirilicom. Među tim sferama postojala je živa interakcija, o čemu svjedoče prijepisi s jednog pisma na drugo; izrazite su veze između glagoljskih i ćiriličnih tekstova, a neki latinični se oslanjaju na glagoljske šablone. Po tome je hrvatska srednjovjekovna proza jedinstvena u slavenskim, pa i evropskim književnostima. U njoj se ogledaju opće tendencije evropske literature, premda s nekim karakteristikama: npr. horizontalna, narodna usmjerenost tekstova; povezanost s usmenom književnošću; prevladavanje religioznih tema; prepletanje žanrova. Znatnim dijelom to je prijevodna književnost, s tipično srednjovjekovnim postupcima prerađivanja, ekscerpiranja i kompiliranja. Crpila je iz dvije književno-kulturne sfere: s istoka, iz bizantsko-(staro)crkvenoslavenske baštine i sa Zapada, iz latinske, italijanske, "franko-italijanske" i češke tradicije. Od 14. vijeka dalje prevladavaju utjecaji sa Zapada. Prihvaćajući te uzore, hrvatski, mahom anonimni, autori su ih prilagođavali vlastitom senzibilitetu i specifičnim potrebama zajednice u kojoj su i za koju su pisali. Iako velikim dijelom prijevodna, ta književnost je povremeno ostvarivala znatan umjetnički nivo jezikom i izborom stilskih sredstava. Jedno od najznačajnijih postignuća bilo je, s jedne strane, čuvanje (naročito u glagoljskoj sferi) crkvenoslavenskog liturgijsko-književnog jezika; u kasnijim periodima elementi tog jezika svjesno su upotrebljavani kao sredstvo izražajnosti i signal "visokog stila", a s druge strane prihvaćanje živog, govornog jezika i njegovo uzdizanje do medija dostojnog i sposobnog da prenosi znanja o širokom rasponu tema, od prava i teologije, od hronika i prirodonaučnih sadržaja, sve do književnih djela. Tako je srednjovjekovno stvaralaštvo na narodnom jeziku jedno od ishodišta književnosti kasnijih perioda. mini|280p|[[Baščanska ploča]]
Najstariji spomenici proze, u širem smislu, potiču iz 11. i 12. vijeka. To su glagoljski epigrafski spomenici: Valunska ploča, Plominski natpis i Krčki natpis iz 11. vijeka; Baščanska ploča iz 11/12. vijeka, prvi cjelovito sačuvani spomenik na narodnom jeziku s elementima knjiške crkvenoslovenštine; Senjska ploča; Plastovski i Kninski natpis te Supetarski ulomak, svi iz 12. vijeka; datacija ćirilične Humačke ploče je nesigurna, moguće je iz 11/12. vijeka. Od rukopisnih knjiga iz najstarijeg perioda sačuvani su tek fragmenti, što svjedoče o postojanju bogate književne tradicije na ovom prostoru. To su biblijsko-liturgijskog značaja: fragmenti apostola, npr. Mihanovićev apostol i Grškovićev fragment, oba iz 12. vijeka, fragmenti misala, npr. prva stranica Kijevskih listića iz 11-12. vijeka; Bečki listići iz 12. vijeka, najstariji hrvatski spomenik misnog sadržaja; fragmenti brevijara, npr. Londonski, Vrbnički i Ročki fragmenti, svi iz 13. vijeka Svi ti glagoljski spomenici su u kontinuitetu s istovremenim spomenicima nastalim na bugarskom, makedonskom, češkom i ruskom području. Međutim, od 12. i 13. vijeka na prostoru današnje Hrvatske se razvija vlastita uglasta stilizacija glagoljskog pisma, a jezik se pomlađuje u skladu sa hrvatskim (napose čakavskim) karakteristikama. Tako je stvorena indigena hrvatska redakcija crkvenoslavenskog jezika koja je trajala do u 16. vijek Istovremeno su se, od 12. vijeka dalje, biblijske knjige redigirale prema latinskoj Vulgati. Iz tog doba su fragmentarno sačuvani i najstariji tekstovi hagiografsko-legendarne, pasijske i apokrifne proze: npr. Budimpeštanski fragment (12. vijek, s odlomkom Legende o sv. Simeonu Sulitu Starijemu; Legenda o sv. Tekli (13. vijek, dio apokrifnih Djela Pavla i Tekle).
Prvi spomenici pisani zapadnom ćirilicom potiču iz 11-13. vijeka, od kojih je najstariji u Hrvatskoj iz 1184. Natpis povaljskog praga na Braču. Taj korpus obuhvata i 23 danas poznata rukopisna kodeksa, kao i diplomatsko-pravne spise. Zasebnu cjelinu čine hrvatskom ćirilicom ili bosančicom pisani tekstovi na području Bosne i Huma, od kojih su najpoznatiji tekstovi Povelja Kulina bana iz 1189., kao i niz spisa diplomatsko-trgovinske prirode, te vjerskonabožne za potrebe krstjana Crkve bosanske. Narodni jezik štokavsko-čakavske stilizacije protkan crkvenoslavizmima nalazimo na mramorovima ili stećcima, ponajviše na prostoru istočno od Neretve do Vrbasa. Na listovima glagoljskih rukopisa nerijetko se nalaze zapisi i marginalije na ćirilici, kao i obratno. Bosančicom je pisan i "Poljički statut" (15. vijek) te dubrovački "Libro od mnozijeh razloga" (1520). Istim pismom Dmine Papalić je oko 1510. prepisao "Hrvatsku kroniku". U 16. vijeku zadarski kanonik Šime Budinić (između 1530. i 1535-1600) štampao je ćirilicom svoju "Summu nauka kristjanskoga". U tom periodu, u kojem su živjela sva tri pisma, osim razmjerno bogate crkvene pismenosti, biblijsko-liturgijskih pravnih spisa i isprava (najstariji je "Vinodolski zakon" iz 1288., zatim "Krčki statut" iz 1388. i dr.), postojali su i apokrifi, legende, viđenja, pripovijetke i romani, ljetopisi, moralističko-didaktična djela, počeci crkvene drame, te prvi sačuvani stihovi.
U srednjovjekovnoj književnosti nije moguće strogo jednoznačno analizirati vrste i žanrove jer je kriterij razlikovanja drugačiji od onog normiranog u ranom novovjekovlju. Dvije velike kategorije u koje je moguće svrstati hrvatske prozne tekstove jesu, s jedne strane, pripovjedna proza u kojoj kao dominantni kompozicijsko-strukturni faktor funkcioniraju pripovijedanje, fabula i siže, te moralnopoučna ili refleksivna proza, u kojoj prevladavaju refleksija, uvjeravanje, komentar i opis.
Najpopularnije podvrste pripovjedne proze su: apokrifi, hagiografsko-legendarni tekstovi, mirakuli, vizije, prenja i romani. U pripovjednoj prozi je najčešći stepenast tip razvijanja fabule: zbivanje teži cilju, a kao retardacije stoje prepreke koje lik mora nadići. Prstenastu fabulu ima Dundulova vizija (počinje i završava kao legenda, a središnji dio je vizija) i apokrif Kako bi prineseno lice Isukrsrovo v Rim, dok mirakul O djevojci bez ruku ima dvije usporedne fabularne linije koje se na kraju stapaju. Apokrifi su heterogena grupa ostvarenja koji govore o biblijskim temama i osobama, a nisu ušla u kanon Biblije. Kao odlomci ili cjelovita djela nalaze se u tridesetak hrvatskoglagoljskih kodeksa (zbornika i brevijara), te čine jednu od najbrojnijih i najznačajnijih grupa proznih tekstova hrvatskog srednjovjekovlja. Manji broj apokrifa je sačuvan u latiničnim (npr. Dubrovački legendarij, 17. vijek) i ćiriličnim (dubrovačko Libro od mnozijeh razloga, 1520) spomenicima. Sadržajno se mogu podijeliti u dvije velike grupe: starozavjetne i, mnogobrojnije u Hrvatskoj, novozavjetne apokrife, te na podvrste kao što su: apostolska djela, apostolske pasije, evanđelja, poslanice, vizije, prenja, te na neke grupe koje dosad nisu genološki u dovoljnoj mjeri određene. Mnogobrojniji su oni koji se oslanjaju na opće crkvenoslavensko naslijeđe, čije je glavno rasadište bilo na slavenskom jugoistoku, i koji crpe iz grčko-bizantskih vrela.
Apokrifi se uvjetno mogu nazvati „religioznom beletristikom", jer je u njima zabavna funkcija izrazita, a doktrinarni sadržaj potisnut, naročito u nekim Djelima apostolskim. Fabula je razrađena, javlja se niz zapleta te je pripovijedanje dinamičko. U njima su se glagoljaši nerijetko ostvarili kao vješti prevodioci, skloni i individualnim zahvatima. Apokrifi na dramatičan način pripovijedaju o životu prvih ljudi (Život Adama i Eve); o pojedinostima iz života Bogorodice (Protoevanđelje Jakovljevo); o Isusovom djetinjstvu (Pseudo-Tomino evanđelje, sa zanimljivom karakterizacijom Isusa kao razigrana, pomalo i okrutna djeteta). Odlomak Nikodemova evanđelja pripovijeda o Isusovom silasku nad had/limb, odakle je oslobodio pravednike. Priča O prekrasnom Josipu u hrvatskoj redakciji počinje u antičkoj maniri invokacije božanstva i paralelama Josip-Isus. Vrlo su popularni bili apokrifi o doživljajima apostola koji su propovijedali vjeru u raznim krajevima svijeta. Naprimjer, Djela apostola Andrije i Mateja u gradu ljudoždera gotovo su pustolovni roman s uzbudljivom radnjom punom obrata i čudesa, s mnogo sukoba i dramatičnim epizodama.
Od moralno-didaktičnih spisa najpoznatiji su "Kniga Kata mudroga", "Cviet od krjeposti", dok je među ljetopisima najpoznatiji "Ljetopis popa Dukljanina". Pobožna drama, koja se razvila iz dijaloških dijelova liturgijske igre, roznata je po prijepisima iz 15. i 16. vijeka ("Prikazanje od muke Spasitelja našeg" i središnje hrvatsko srednjovjekovno prikazanje "Muka svete Margarite"). Stihovi zapisani na jednom dubrovačkom carinskom statutu, u trećem desetljeću 15. vijeka, dvostruko su rimovani dvanaesterci, a iz 14. vijeka sačuvani su slobodni stihovi pjesme "Poj želpo!", rimovana "Pisan svetogo Jurja", jedna Gospina pohvala, poznata pod imenom "Šibenska molitva", nekoliko pjesama u simetričnom osmercu, neke pjesme u sedmercima poput prepjeva latinske božićne pjesme ("U se vrime godišća") te jedna satirična pjesma o pokvarenosti sveštenstva ("Svit se konča"). Mnogo zreliji su čakavski dvanaeseterci iz svetačkih legendi koje potiču iz 15. vijeka ("Transit sv. Jeronima" i dr.). Do posljednjih desetljeća 15. vijeka, kada je počeo novi historijski period, hrvatska srednjovjekovna književnost dosegnula je punu zrelost. Sama djela, zbornici i zapisi, kao i prepisivači i minijaturisti, štamparije u Senju, Kosinju i Rijeci svjedoče o usponu i cvatu. Pjesme, dijaloški stihovi, prikazanja, u vrhu su te književnosti.
Humanizam i renesansa
Potkraj 15, a pogotovo početkom 16. vijeka prihvaćale su se nove poetičke norme; razvijale su se teme, forme i vrste koje obilježavaju renesansni književni sistem u skladu s italijanskim i zapadnoevropskim književnim zbivanjima. Podloga za to je bila književnost hrvatskih latinista. Latinski jezik je u hrvatskoj tradiciji imao povlaštenu ulogu. Bio je uvriježen u svim hrvatskim zemljama, a do 1847. i službeni jezik u Saboru. U drugoj polovini 16. vijeka renesansa se polahko gasila. Posljednjih desetljeća 16. vijeka i u prvom desetljeću 17. vijeka prevladavao je manirizam. Međutim, pravih granica između renesanse i manirizma nije bilo. Manirizam je prijelaz između renesanse i baroka. Barokna poetika obilježila je hrvatsku književnost 17. i prvih desetljeća 18. vijeka. mini|230px|[[Pavao Skalić, hrvatski humanist i polihistor, štampao je 1559. u Baselu svoju Enciklopediju..., prvu knjigu u kojoj je u naslovu upotrijebljena riječ enciklopedija u današnjem značenju]]
Latinisti, s kojim je započeo humanizam, zauzimaju istaknuto mjesto u hrvatskoj književnosti, a dio njih i u evropskoj. U 15. vijeku rođeni su Juraj Šižgorić, Jan Panonac (Janus Pannonius), Marko Marulić, Ludovik Crijević, Jakov Bunić, Koriolan Cipiko, Juraj Dragišić, Vinko Pribojević; u 16. vijeku Antun Vrančić, Blaž Jurjević, Matija Vlačić Ilirik, Pavao Skalić, Faust Vrančić, Markantun de Dominis i dr. Mnogi su pisali na latinskom i u 17. vijeku, od Lucića, Vitezovića do Đurđevića, ali je to već period baroka.
Početak hrvatske književnosti 16. vijeka u znaku je književnog djela Marka Marulića, koji svojim latinskim djelima pripada među prve evropske humaniste onog doba ("De institutione bene vivendi per exempla sanctorum", "Davidias", najbolji ep hrvatskog humanizma, otkriven tek u 20. vijeku i dr.). Svoje najznačajnije hrvatsko djelo, ep "Juditu" ("Libar Marka Marula Splićanina u kom se uzdarži historija svete udovice Judit u versih harvacki složena") dovršio je 1501. Prvi dubrovački petrarkistički pjesnici pojavili su se u drugoj polovini 15. vijeka. Najviše njihovih pjesama je sačuvano u zborniku Nikše Ranjine, započetu 1507. Dok je Šiško Menčetić pjevao konvencionalne ljubavne pjesme u dvostruko rimovanom dvanaestercu, Džore Držić pisao je pod jačim utjecajem usmenog pjesništva. Jedan je od najplodnijih i žanrovski najraznovrsnijih renesansnih književnika je Mavro Vetranović. Njegovo "Posvetilište Abramovo" izvedeno je 1546, a potkraj 20. vijeka s uspjehom su se izvodile njegove crkvene drame. Pjesnik i dramatičar Nikola Nalješković je svojim komedijama prethodnik Marina Držića, čiji književni opus pokazuje veliko poznavanje onovremenog italijanskog i antičkog pozorišta i najviši je umjetnički domet starije hrvatske književnosti. Držić je počeo s pjesmama, ali je mnogo veći uspjeh postigao pastirskim igrama ("Tirena", "Venere", "Grižula"). Njegov veliki talent potpuno se ostvario u stihovanoj komediji "Noveli od Stanca" i u nekoliko drugih komedija. Osim izgubljenog "Pometa", Držić je napisao još i danas često izvođenog "Dunda Maroja", potpuno ili djelimično sačuvane komedije kao što je plautovski "Pjerin" i "Skup". U drugoj polovini vijeka djelovali su pjesnici Dinko Ranjina i Dominko Zlatarić. Zlatarić je cijenjen i kao najbolji renesansni prevodilac (Sofoklova "Elektra", Ovidijeva "Ljubav Pirama i Tizbe" i Tassova "Aminta"). Medu mnogim Dubrovčanima koji su u drugoj polovini vijeka pisali stihove valja istaknuti Horacija Mažibradića, koji pripada prijelaznom periodu manirizma.
Hvarskom književnom krugu, osim Hanibala Lucića i Petra Hektorovića, pripadaju Mikša Pelegrinović (oko 1500-62) i Martin Benetović (oko 1550-1607). Iako Lucić u poeziji polazi od Petrarce i Bemba, iz naslijeđa petrarkističke tradicije izdvaja se oslanjanjem na narodno pjesništvo ("Jur nijedna na svit vila"). Njegova "Robinja", jedan od najranijih dramskih tekstova sa svjetovnom tematikom u hrvatskoj književnosti, postala je u sljedećim vijekovima narodnom igrom. Petar Hektorović je u "Ribanju i ribarskom prigovaranju", pisanu u obliku poslanice 1556., književno oblikovao svijest o ugroženosti baštine te zapisao prve narodne bugarštice. Mikša Pelegrinović je autor maskerate "Jeđupka", jednog od najpopularnijih djela starije hrvatske književnosti, koja je utjecala na mnoge pjesnike 16. i 17. vijeka, Marin Benetović komedije "Hvarkinja", nastale u duhu eruditne komedije i Marina Držića. Zadar je već u 15. vijeku dao pjesnika Jeronima Vidulića (umro 1499), u 16. vijeku Petra Zoranića, Brnu Karnarutića (između 1515. i 1520-73) i Jurja Barakovića. Zoranić je autor prvog originalnog hrvatskog romana "Planine" (napisana 1536). U njemu se nalaze odrazi lektire od Vergilija i Ovidija do Dantea, Petrarce do Marulića, ali i iskreni patriotizam. Brne Karnarutić poznat je po "Vazetju Sigeta grada", prvom epu s temom iz nacionalne historije u hrvatskoj književnosti. Juraj Baraković u spjevu "Vila Slovinka" bio je nadahnut idejama slavenskog zajedništva i brigom za ugroženu hrvatsku baštinu, a stilom je navijestio barokni način izražavanja.
Protestantski pokret samo je periferno zahvatio hrvatsku književnost, ali su Hrvati dali protestantizmu jednog od istaknutih pisaca i ideologa Matiju Vlačića Ilirika (1520-75), čiji je "Ključ Svetoga pisma" (1567) bio najpoznatiji biblijski leksikon onog doba.
Početak kajkavske pismenosti na sjeveru vezan je, kao i one na jugu, za stare glagoljske pobožne tekstove i za neke srednjovjekovne pripovijetke, koje su se prepisivale sve do 17. vijeka. Najstarija kajkavska pjesmarica iz 1593. ("Prekomurska pjesmarica") osim crkvenih pjesama sadrži i svjetovne: ljubavne i didaktične, pa čak i jedan epski spjev o padu Sigeta. Dva najpoznatija pisca sa tog područja, Ivan Pergošić (?-1592) i Antun Vramec (1538-88), štampali su svoje spise, "Decretum" (1574), "Kroniku" (1578) i "Postillu" (1586), i to je uz čakavsko-štokavsko-kajkavski molitvenik "Raj duše" (1560) Nikole Dešića gotovo sve što je štampano u 16. vijeku.