cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Surja
mini|250px|Surja predstavljen u dva primjera u knjizi Indrajalakala (Umijeće magije), Meerut, India: Jwala Prakash Press, 1884. mini|250px|Skulptura Surje u kamenu, Hram Sunca, Konarak, Indija. mini|250px|Skulptura Aditije (jedno od imena Surje), Alahabad, Indija. mini|250px|Hram sunca u Konaraku. mini|250px|Točak na Hramu sunca. Hram je podignut u XIII stoljeću i jedan je od najljepših primjera skulpture u kamenu.
Surja (Sanskrit: सूर्य, sūrya, "Vrhovno Svjetlo") je vrhovno sunčano božanstvo prema hinduističkom vjerovanju. Pojam "Surja" se također odnosi i na sunce uopće. U hinduističkoj religioznoj literaturi Surja se pominje kao česta, očigledna i jedina manifestacija Boga koju čovjek može vidjeti svakog dana. U hinduističkim sektama koje obožavaju Šivu i Višnua kao vrhovna bića odnosno istinske i jedine bogove, Surja se smatra samo jednim od aspekata ova dva božanstva. U sekti posvećenoj Višnuu sunce se zove Surja Narajana a u Šivinoj sekti kažu da je Surja jedan od osam Šivinih oblika - Astamurti.
Opis
Surja se predstavlja kao čovjek crvene boje sa tri oka i četiri ruke. Kreće se po nebesima u svojim trijumfalnim kočijama na jednom točku koje vuče sedam konja (ili jedan konj sa sedam glava). Broj sedam ovdje predstavlja sedam duginih boja, sedam čakri ili sedam dana u sedmici. Nedjelja je Surjin dan. Surja ima ruke i kosu od samog zlata. Često se prikazuje sa cvjetovima lotosa u punom cvatu koje drži rukama. Skulpture Surju često prikazuju u pripijenoj odjeći i visokim čizmama što ukazuje na mogući uticaj perzijskog kulta sunca. Glava mu je okružena oblacima ili zrakama.
Surja u religiji i mitologiji
Vivasvat (Surja) je imao tri kraljice i on je mitološki roditelj mnogim sinovima od značaja: otac je Manua (praotac ljudskog roda), Jame (gospodar smrti), Ašvina (blizanci, božiji ljekari), Karna (veliki ratnik opisan u Mahabharati) i Sugriva (kralja majmuna). U Puranama (zbirka mitova i legendi) je zapisano da je oružje bogova iskovano od djelića Surje. Njegova moć je razbijala tamu, liječila bolesti, zagrijavala i osvjetljavala svijet.
U Ramajani, Surja je opisan kao otac Kralja Majmuna koji je pomogao Rami i Lakšmani da pobijede Ravana, Kralja Demona.
NGC 6342
NGC 6342 (također poznat kao ESO 587-SC6) je kuglasto zvjezdano jato i nalazi se u sazviježđu Zmijonosac. Prvo otkriće je napravio John Frederick William Herschel 28. maja 1786. godine.
Surja
Surja u religiji i mitologiji
U Mahabharati, princeza Kunti od jednog mudraca saznaje za mantru kojom može prizvati bilo kog boga i zanijeti s njegovim djetetom. Kunti ne vjeruje u toliku moć mantre ali ipak pokušava prizvati Surju. Surja se pojavljuje a Kunti je preneražena i traži od njega da se vrati ali Surja mora ispuniti mantru prije odlaska. Kunti dobija dijete ali ga odbacuje. Karna, dijete boga Surje i princeze Kunti odrasta i postaje jedan od centralnih aktera u velikoj bici (Kurukšetra rat, Mahabharata).
NGC 6342
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Surja
Hramovi
U Indiji postoji veliki broj hramova sagrađenih u slavu Surja. Vjerovatno je najpoznatiji Hram sunca u Konaraku (Orisa, istočna Indija), koji je proglašen i za spomenik svjetske kulture. Ovaj veličanstveni hram sagradio je u XIII stoljeću kralj Narasimha I (1238-1264) u slavu svojih pobjeda. Aritektura hrama ima oblik kočije koju vuku propeti konji i u kojoj bog sunca prelazi preko nebesa. Danas je u prilično oronulom stanju ali posjetioci se ipak i dalje mogu diviti njegovoj grandioznosti i ljepoti dekoracija.
Surjina imena
Surja, poput ostalih hinduističkih božanstava, ima mnoga imena. Neka od njih su:
"Pozdrav Suncu"
Dobro je poznata hinduistička molitva koja se upućuje Surji u vrijeme izlaska Sunca. Ova molitva se zove Surja Namaskara ("Pozdrav Suncu"). Prilikom obavljanja ove molitve zauzimaju se joga poze po određenom redoslijedu i skladnim pokretima te se tako kompletira jedan namaskar. Istovremeno se izgovara dvanaest svetih mantri. Prema drevnoj praksi treba obaviti 108 namaskara dnevno. Za Hinduse to znači veoma dobar početak, nešto što će donijeti dobro.
A mantra koja se često recituje u slavu Surje zapisana je u Rgvedi, knjiga 1, himna br. 35:
Luteranizam
mini|200px|[[Luterova ruža, simbol luteranizma]] Luteranizam je dio zapadnog kršćanstva koje se zasniva na učenju reformiste iz 16. vijeka Martina Luthera. Lutherovi pokušaji reforme teologije i crkvene prakse doveli su do protestantske reformacije. Reakcije vlasti i crkve na međunarodno širenje Lutherovih 95 teza su dovele do podjele kršćanstva.
Za razliku od reformatorskih crkvi, luterani i dalje prakticiraju mnoge sakramente i liturgijsku praksu iz pre-reformatoskih crkvi.
Spisak naseljenih mjesta u općini Vlasenica
Opći podaci
Vlasenica su naselje i općina koja se nalazi u istočnom dijelu Bosne i Hercegovine. Naseljena mjesta u općini Vlasenica, po popisu stanovništva iz 2013. (ukupno 38) su:
Lažni Dimitrije
mini|desno|200px|Lažni Dimitrije
Lažni Dimitrije ili Dimitrije Samozvanac ( ? - 17. maj 1606.) je bio car Rusije od 1605. godine.
Uspon na vlast
Tokom juna 1604. okupljena vojska je po njegovom mišljenju postala dovoljno velika za rat, tako da na njenom čelu ulazi u Rusiju tokom te jeseni. Dobija i prvu bitku te godine osvajajući usput nekoliko ruskih gradova. U sljedećoj bitki 1605. godine Lažnom Dimitriju poraz nanosi Boris Godunov, a njegova vojska pretrpljuje katastrofalne gubitke. Taj poraz, kojim je trebao završiti rat, ubrzo postaje tek neugodni događaj pošto njegov protivnik iznenada umire. Zahvaljujući iskustvu toga poraza,šalje poruku narodu u Moskvi čija objava dovodi do pobune protiv Fjodora II,novog cara. Novi car je najprije uhapšen, a potom najvjerovatnije po naređenju Lažnog Dimitrija pogubljen zajedno s' majkom i sestrom.
Car
Prvi zadatak koji sebi postavlja po ulasku u Moskvu bio je posjeta grobu svoga navodnog oca Ivana IV Groznog. Odmah potom posjećuje svoju navodnu majku koja ga potvrđuje kao svoga sina darujući legalnost njegovom preuzimanju vlasti. Vladavina Lažnog Dimitrija se ubrzo pokazala kao doba stalnih velikih reformi, kao da je znao ograničenost svoga vremena. Na vanjskopolitičkom planu sklapa protuturski savez s' Venecijom i Poljsko-Litvanskom državom, dok u unutrašnjim poslovima olakšava život običnih seljaka.
Dimitrije
Po mišljenju Borisa Godunova koji je sigurno tada imao najbolje podatke, Lažni Dimitrije je sigurno bio Griška Otrepev koji 1601. godine napušta manastir i počinje se predstavljati kao Princ Dimitrije Ivanovič. Ako bi ta tvrdnja bila istinita tada je svoje znanje pisanja ruskog i poljskog jezika stekao još u manastiru. Bio je i veoma dobar jahač što je pripomoglo da bude prihvaćen u plemićkim krugovima.
Rudolf Höß
Biografija
Rudolf Höß rođen je 25. novembra 1900. godine u Baden-Badenu kao sin trgovca u katoličkoj porodici. Njegov otac, Franz Xaver Höß htio je da mu sin postane katolički svećenik. Nakon preseljenja iz Baden-Badena, Höß pohađa humanističku gimnaziju u Mannheimu. Nakon očevi smrti, sa 15 godina Rudolf se prijavljuje kao dobrovoljac u carsku njemačku vojsku, bori se u Turskoj na iračkom frontu, te kasnije na palestinskom frontu, protiv britanskih trupa. Sa sedamnaest godina kao podoficir dobija orden Željezni križ prvog reda, te Željezni križ drugog reda. 1919. godine priključuje se dobrovoljačkim paramilitarnim jedinicama Freikorps Roßbach i bori se na Baltiku, Ruhrskoj oblasti i Gornjoj Šleziji. Nakon toga, bez stalnog zaposlenja, zapada u psihičku krizu koja ga je skoro dovela do pokušaja samoubistva. Höß se učlanjuje u NSDAP 1922. godine. Već godinu dana kasnije, učestvuje u ubistvu Waltera Kadowa u tzv. Fememord, ubistvima političkih protivnika u Weimarskoj Republici. Jedan od suučesnika u zločinima bio je i Martin Bormann, kasniji zamjenik i sekretar Hitlera. Slijedećih godina Höß se bavi poljoprivredom i učestvuje u raznim nacionalsocijalističkim udruženjima, kao npr. Savez Artamana. Tih godina prvi put susreće Heinricha Himmlera. 1929. godine ženi se sa Hedwig Hensel, sa kojom je imao petoro djece.
Služba u SS
U septembru 1933. godine učlanjuje se u SS. Godinu dana kasnije odlazi na službu kao zapovjednik logorskog bloka u koncentracioni logor Dachau, a 1938. godine je pomoćnik zapovjednika logora Sachsenhausen. U maju 1940. godine premješten je kao zapovjednik u logor Auschwitz I. 1. marta 1941. godine Höß dobija naređenje od Himmlera za izgradnju dijela logora za uništenje, kasnije nazvanog Auschwitz-Birkenau. U razgovoru sa Himmlerom, 1941. godine u Berlinu, razvija načine za uništenje Židova, na osnovu Hitlerovog plana nazvanog Konačno rjesenje židovskog pitanja. Nedugo nakon toga, zajedno sa Eichmannom koordinira način transporta logoraša, te način ubijanja gasom, jer drugi načini (strijeljanjem) ne dovode do željenih rezultata. Zamjenik Hößa, Karl Fritzsch, odabire gas Zyklon B, te eksperimentišući na sovjetskim vojnim zarobljenicima, usaglašava se sa Eichmannom, te uvode ovu metodu izgrađivanjem gasnih komora u logoru Auschwitz. U početku, smaknuća su vršena u dvije preuređene seoske kuće, a krajem 1942. godine počinje sa gradnjom četiri gasne komore i krematorija, koji su 1943. godine puštene u pogon. Iste godine 10. novembra, Höß odlazi na novu službu u Berlin, u Privrednu i upravnu službu SS-a (njem.: SS-Wirtschafts und Verwaltungshauptamt). 1944. godine od maja do jula boravi u Auschwitzu gdje je zadužen za praćenje i koordinaciju smaknuća Židova iz Mađarske.
Kraj rata
Rudolf Höß kao zarobljenik britanske vojske|mini
U maju 1945. godine, skriva se pod imenom „Franz Lang”, sa podoficirskim mornaričkim činom, sve do 11. marta 1946. godine kada ga britanska vojna policija hapsi, na seoskom imanju u blizini Flensburga. U Nürnberškim procesima, daje izjavu kao svjedok odbrane u procesu protiv Ernst Kaltenbrunnera i u procesu protiv Oswalda Pohla. 25. maja isporučen je Poljskoj i pod zasjedanjem suca Jana Sehna osuđen na smrt vješanjem. Za vrijeme trajanja procesa, nije pokazao razumjevanje, niti je priznao krivnju, pravdajući se da je samo izvršavao naredbe. 2. aprila 1947. godine osuđen je u Varšavi, a četrnaest dana kasnije obješen ispred svoje rezidencije u logoru Auschwitz.
Analiza psihe Rudolfa Hößa
Sudski psiholog Gustave M. Gilbert u svojoj knjizi Nürnberški dnevnik opisuje Hößa kao psihički normalnog, sa simptomima šizofrene apatije i bezosjećajnosti. Također ga je opisao kao strpljivog, stručnog i nadasve urednog čovjeka, sklonom direktnom slijeđenju autoritativnog mišljenja i odluka nadređenih.
Na pitanje masovnih ubistava nad Židovima, Höß bez moralnih pitanja, opravdava sve postupke i pogubljenja u logorima. Pod uticajem antisemitizma u Njemačkoj, kao i govora Josepha Goebbelsa, Alfreda Rosenberga i Adolfa Hitlera Höß ne dovodi u pitanje ispravnost svih odluka, kao ni moguće pitanje odgovornosti za zločine. Svoje zločine opravdava izjavom da je samo izvršavao naređenja. Na pitanje sudskog psihologa Gilberta:
Höß je odgovorio:
Izjave na sudskim procesima
Nakon zarobljavanja od strane britanskih vojnika, Höß je kao svjedok odbrane više puta saslušavan na Nürnberškim procesima, kao i kasnije na suđenju u Poljskoj, gdje je ostavio autobiografske zapise o događanjima u toku Drugog svjetskog rata. 14. marta 1946. godine Höß je potpisao protokol o saslušanju na njemačkom jeziku. Ukupno 8 stranica, sastavljenih od britanskog kapetana Williama Crossa, zapovjednika „92. Field Security Section“. Protokol je dokumentiran na Nürnberškom procesu kao NO-1210. Po procjeni Hößa broj žrtava u Auschwitzu kreće se oko 3 miliona, a od tog broja, 2,5 miliona su ubijeni u gasnim komorama. Ove procjene su u vezi sa Eichmannovim izvještajima iz aprila 1945. godine. U njegovom su sjećanju ostali transporti sa 250.000 Židova iz Gornje Šlezije i Poljske, 100.000 iz Njemačke i Theresienstadta, 90.000 iz Holandije, 20.000 iz Belgije, 110.000 iz Francuske 65.000 iz Grčke, 400.000 iz Mađarske i 90.000 iz Slovačke. U daljem slijedu protokola; Höß detaljno opisuje tok organizovanih smaknuća, kapacitete gasnih komora i ostale organizatorski važne detalje.
Na suđenju u Nürnbergu, Höß je izjave davao na engleskom jeziku, nakon što je izjavio da engleski jezik dobro poznaje, kako iz gimnazijskog vremena, tako i zbog dvogodišnjeg boravka u Iraku i Palestini. U tom protokolu izjavljuje; da ga je Heinrich Himmler ovlastio za izradu projekta masovnog ubijanja u logoru Birkenau. S tim u vezi posjećuje logor Treblinku, da bi se upoznao sa problematikom prilikom masovnih smaknuća. Nakon posjeti Treblinki donosi odluku da smaknuća tako organizira tako da žrtve uopće na mogu naslutiti da ih se vodi na smaknuće. Također navodi vremena u kojima žrtve umiru, te se kreću u zavisnosti od blizine izvora gasa, od trenutne smrti do pet minuta. Nakon petnaest minuta, sa sigurnošću su sve žrtve mrtve, a nakon 30 minuta komora se može otvoriti.
Roman i film
Franscuski pisac Robert Merle 1952. godine napisao je biografski roman „La mort est mon métier“, koji se zasniva na protokolima saslušanja i na autobiografskim zabilješkama Rudolfa Hößa. Roman je napisan u prvom licu, te se glavni lik zove Lang, ime koje je Höß izabrao za vrijeme skrivanja nakon Drugog svjetskog rata. 1977. godine njemački režiser Theodor Kotulla režirao je film Aus einem deutschen Leben sa glavnim glumcem Götz Georgeom.
Samostan Mariawald
mini|Opatija Mariawald Opatija Mariawald danas je jedini muški samostan redovnika trapista u Njemačkoj. Trapisti u njemu žive, mole i rade od 1862. godine. Nekoliko trapista iz ovog samostana, predvođenih Franzom Pfanerom, utemeljili su trapistički samostan "Marija Zvijezda" nedaleko od Banja Luke u Bosni 1869. godine.
Qalyubia (guvernorat)
Guvernorat Qalyubia (arapski: محافظة القليوبية) je jedan od 27 guvernorata Egipta. Nalazi se u geografskoj regiji Donji Egipat, sjeverno od glavnog egipatskog grada Kaira, unutar Delte Nila.
Jedan je od površinski najmanjih guvernorata i prostire se na površini od 1.001 km2 a prema podacima iz 2014. godine u njemu živi 4.989.302 stanovnika. Vrlo gusto je naseljen s oko 5.000 stanovnika po km2.
Glavni grad guvernorata Bahna i nekoliko drugih naselja graniče sa susjednim kairskim guvernoratom te se zbog toga dijelovi ovog guvernorata, naročito Šubra el-Kheima, općenito smatraju dijelom metropolitanskog područja Veliki Kairo, kojeg još čine i kairski guvernorat i gradovi Giza i 6. Oktobar.
Gradovi
U guvernoratu se nalazi nekoliko gradova:
Privreda
Guvernorat je poznat po proizvodnji žitarica, voća i povrća. Najvažnije poljoprivredne kulture koje se uzgajaju su: kukuruz, pamuk, pšenica, agrumi, banane, narandže i kajsije.
Vodeći je egipatski guvernat po proizvodnji pilećeg mesa i jaja.
Lopatica
Lopatica (lat. scapula) – u anatomiji – je kost ramenskog pojasa koja povezuje nadlaktičnu kost (gornjeg dijela ruke) sa ključnom kosti. Kao i ostale kosti koje su s njom povezane, i lopatica je uparena; lijeva lopatica je kao slika u ogledalu desne. Početkom rimskog doba, mislilo se da ova kost liči na malu lopatu. U medicinskoj terminologiji, latinski naziv lopatice je omo.
Bitka na Hendeku
Četvrte godine po Hidžri, u mjesecu ševvalu, Jevreji koji su počeli shvatati da muslimani postaju sve jači nakon bitke na Uhudu donesoše odluku da započnu seriju diplomatskih misija kako bi oformili koaliciju antimuslimanskih snaga sposobnu da se jednom zauvijek obračuna sa Poslanikom, s.a.v.s., i njegovim sljedbenicima. Dvadeset jevrejskih prvaka i uglednih ličnosti plemena Benu Nadir otišlo je kod Kurejšija u Meku kako bi ih nagovorili da napadnu Muhameda i muslimane. Slično su uradili i sa nekim drugim arapskim plemenima.
Lopatica
Pregled
U ramenskom obruču nalaze se dvije lopatice, koje slobodno leže otraga na rebrima, za koja su povezane mišićima i dvije ključne kosti. Lopatica na stražnjoj strani ima jak, koso postavljen koštani greben (spina scapulae), koji se bočno završava uzdignućem (acromion), kao i kljunasti nastavak koji je svinut prema naprijed (processus coracoideus). Trokutasta lopatica i njezine izbočine služe kao značajna mišićna hvatišta. U bočnom području gornjeg dijela ove kosti nalazi se zglobna ploha za glavicu nadlaktične kosti s kojom je povezuje ramenski zglob. Ključna kost (clavicula) je povijena u obliku razvučenog slova S i ima zadebljale krajeve: jedan se zglobljava s uzdignućem lopatice, a drugi sa grudnom kosti (sternum). Lopatice čovjeka su u leđnom dijelu ramenskog pojasa, za razliku od čovjekolikih majmuna, kod kojih imaju bočni položaj. To je posljedica prilagodbi na bipedalizam i četveronožni hod. Kod čovjeka, lopatica je ravna kost, otprilike trokutastog oblika, smještena na posterolateralnoj strani grudnog koša.
Bitka na Hendeku
Nedugo zatim bila je skupljena vojska od deset hiljada vojnika koja se okupila pred Medinom. Muslimani su zbog svoje opreznosti na vrijeme primijetili dolazak neprijatelja tako da su nakon dugog savjetovanja o tome kako da dočekaju ovu vojsku koja svojim brojem premašuje brojku sveukupnog stanovništva Medine, uzimajući u obzir i žene, djecu i starce, prihvatili prijedlog časnog ashaba Selmana El-Farisija o kopanju dubokog tranšea (hendeka) sa jedine pristupačne strane. To je bilo izvodljivo s obzirom da je grad bio sa tri strane opasan vulkanskim kamenjem koje je predstavljalo prirodnu prepreku zavojevačima. lijevo|mini|200px|Mapa bitke na "Hendeku" "Ahzab" (Kur'anski termin kojima se opisuju združena plemena koja su se okupila za borbu na "Hendeku") su petnaest dana opsjedali grad ali im tranše i muslimanski borci nisu dozvolili ulazak u Medinu. Nakon petnaest dana, radi vremenskih nepogoda i spletke koju je osmislio i izveo Nu'ajm ibn Mes'ud, r.a., a koja je zavadila saveznike, vrate se sakupljena plemena odakle su i došla. Osim nekoliko manjih incidenata, bitka na "Hendeku" se zapravo nije ni desila.
Lopatica
Struktura
Lopatica je velika, ravna kost koja leži na leđnom zidu grudnog koša koja je povezana sa tri različite grupe mišića. Suštinski mišići lopatice uključuju mišiće rotatore rukavca (manžentne) musculus subscapularis, musculus teres minor, musculus supraspinatus i musculus infraspinatus. Ovi mišići su pričvršćeni za površinu lopatice i odgovorni su za unutrašnju i vanjsku rotaciju ramenskog (glenohumrusnog) zgloba, kao i za abdukciju humerusa. Vanjski mišići uključuju musculus biceps, musculus triceps brachii i musculus deltoideus i vežu se za korakoidni nastavak i supraglenoidnu i infraglenoidnu kvrgu lopatice, te tijelo lopatice. Ovi mišići su odgovorni za nekoliko pokreta u glenohumerusnom zglobu. Treća grupa, koja je uglavnom odgovorna za stabilizaciju i rotaciju lopatice, sastoji se od musculus trapezius, musculus serratus anterior, musculus levator skapulae i musculus rhomboideus, koji su vezani uz medijalne, gornje i donje granice lopatice.
Glava, nastavci i zadebljali dijelovi kosti sadrže spužvasto tkivo, a ostatak se sastoji od tankog sloja kompaktnog tkiva.
Mušica (sazviježđe)
Mušica (lat.Musca) je malo sazviježđe na južnom nebu. Prvo otkriće napravili su u 16. vijeku holandski navigatori Pieter Dirksz Keyser i Frederik de Houtman. Njihov zemljak, astronom Petrus Plancius kreirao je sazviježđe. Njemačko-britanski astronom Johann Bayer je 1602 dao naziv pčela (lat. apis) i uvrstio sazviježđe u svoj katalog Uranometria. Francuski astronom Nicolas Louis de Lacaille je u 19. vijeku dao naziv južna mušica (lat. musca australis). Međunarodna astronomska unija je 1929 zvanično priznala sazviježđe sa skraćenim nazivom mušica. Najsjajnija zvijezda Alfa Muska je udaljena od Sunca 315 sg s prividnom magnitudom od 2.69.
Lopatica
Struktura
Središnji dio nad-trnske jame i gornji dio jame ispod trnolikog nastavka, a posebno krajnji, kod ljudi obično su tako tanki kao da su poluprovidni. Kosti koje se povremeno nalaze u ovoj situaciji, od okolnih mišića su razdvojene samo fibroznim tkivom.
Bitka na Hendeku
Danas nisu vidljivi tragovi ovog hendeka, ali i pored toga oni koji posjete Medinu obilaze mjesto na kojem je dolazilo do povremenih okršaja između muslimana i Ahzaba preko hendeka. Na tom mjestu se danas gradi ogromna džamija i islamski centar.
Lopatica
Površina
Prednja strana lopatice (također poznata kao obalna ili ventralna površina) ima široku konkavnost pod nazivom sublopatična jama, u kojoj je vezan musculus subscapularis. Dvije medijalne trećine jame imaju nekoliko kosih grebenova, koji vode ka vani i gore. Za njih su vezana hvatišta tetiva, a površina između njih vezana je za mesnata vlakna podlomatičnog mišiċa musculus subscapularis. Bočna trećina jame je glatka i pokrivena vlaknima ovog mišića.
Na gornjem dijelu jame je poprečna depresija, gdje se pojavljuje kost koja se savija duž linije pod pravim uglom i prolazi kroz centar glenoidne šupljine, stvarajući znatan ugao, pod nazivom podlopastični ugao. To daje veću snagu tijelu kosti lučnog oblika, dok spajanje luka služi za podršku lopatične osovine i akromiona.
Obalna površina gornjeg dijela lopatice je polazište 1. razgranavanja prednjeg polazišta musculus serratus.
Poleđina lopatice (također zvana leđna ili stražnja površina) je zasvođena odozgo prema dolje i podijeljena u dva nejednaka dijela kičme lopatice. Dio iznad kičme se zove supraspinozna jama, a ispod njega je infraspinozna jama.
Na lopatici je i greben na vanjskom dijelu zadnje strane. Polazi od donjeg dijela glenoidne šupljine, prema dolje i unazad na kičmene granice, do oko 2,5 cm iznad donjeg ugla. Za greben je prikačena vlaknasta pregrada, koja razdvaja infraspinozni mišić od musculus teres major i musculus teres minor. Gornje dvije trećine površine između grebena i pazušne granica su uske i u centru su podijeljene urezom za lopatične sudove. Ovdje je polazište za musculus teres minor.
Granice
Postoje tri granična područja lopatice:
Uglovi
Lopatica ima tri ugla.
Razvoj
thumb|180px|Ravan okoštavanje lopatice od sedam centara Tokom razvića, lopatice okoštavaju iz 7 ili više centara: jedan za tijelo, dva za korakoidni nastavak, dva za akromion, jedan za kičmenu granicu i jedan za donji ugao. Okoštavanja tijela počinje u drugom mjesecu fetusnog života, od nepravilne četverostrane ploče, odmah iza glenoidne šupljine. Ova ploča nastaje pri nastanku glavnog dijela kosti, lopatičnog nastavka, koji izrasta iz leđne površine u trećem mjesecu. Osifikacija počinje kao membranozno okoštavanja prije rođenja. Nakon rođenja, hrskavičave komponente prolaze kroz proces endohondralnog okoštavanja. Veći dio lopatice prolazi kroz membranozno okoštavanje. Neki od vanjskih dijelova lopatice su hrskavičavi pri rođenju, što samim tim znači da će morati proći kroz proces endohondralnog okoštavanja.
Pri rođenju, veliki dio lopatice je već okoštao, ali glenoidna šupljina, korakoidni nastavak, akromion, zadnja granica i donji ugao su hrskavičavi. Od 15. do 18. mjeseca nakon rođenja, okoštavanje se odvija u sredini korakoidnog nastavka, koji u pravilu postaje pravi zglob s ostatkom kosti oko 15. godine
Uloga lopatice
Za lopaticu se vežu slijedeći mišići.
Pokreti
Pokreti lopatice počivaju na radljivosti njenih mišića. To su prije svega:
Široki i uski dijelovi iznad su odvojeni kosom linijom, koja ide od pazušne granice, prema dolje i unazad kako bi dostigle povišeni greben: priključeni su na vlaknastu pregradu koja međusobno razdvaja teres mišiće.
Donju trećinu predstavlja šira, nešto trokutasta površina, donji ugao lopatice, koja je polazište za musculus teres major, a nad kojom je klizište ''musculus latissimus dorsi; često ovaj drugi mišić iz ovog dijela ima polazište za nekoliko vlakana.
Akromion pravi spoj ramena i veliki, ponekad trouglasti ili duguljasti nastavak, spljošten iza i naprijed, prvo bočno projiciran, a zatim zakrivljen naprijed i prema gore, kako bi se prekrila glenoidna šupljina.
Halifa
Prvi halifa, ili nasljednik Muhammeda je bio Ebu-Bekr, a posljednjim halifom se smatra Abdul Medžid II, halifa tursko-osmanlijskog porijekla (umro 23. augusta 1944. u Parizu), 101 halifa po redu od Ebu-Bekra.
Pravedne halife    mini|200px|Mapa širenja halifata za vrijeme Abasida 661-750 (smeđa boja)
Emevije u  Damasku       mini|desno|200px|Mapa abasidskog carstva u najvećem usponu
Abasidi u Bagdadu
Fatimidi u Kairu
Emevije u Kordobi (Španija) (Nisu prihvaćeni u cjelosti; stvarna vlast se svodila na Španiju i dijelove Maroka)
Almohadi u Španiji i Maroku
Sultani Osmanlijskog carstva 200px|mini|Osmanlijski halifat (1683)
Respiratorna insuficijencija
Respiratorna insuficijencija ili zatajenje disanja jest posljedična bolest  neadekvatne razmjene plinova preko respiratornog sistema, što znači da se u arterijama  ni kisik, ni ugljik-dioksid ili oboje ne mogu održavati na normalnim nivoima. Pad kisika koji se prenosi u krvi poznat je kao hipoksemija; porast nivoa arterijskog ugljik-dioksida naziva se hiperkapnija. Respiratorna insuficijencija je klasifikovana kao tip 1 ili tip 2, na osnovu toga da li postoji visok nivo ugljik-dioksida, a može biti akutna ili hronična. U kliničkim ispitivanjima, definicija respiratorne insuficijencije obično uključuje povećanu brzinu disanja, abnormalne plinove u krvi (hipoksemija, hiperkapnija ili oboje) i dokaz pojačanog rada disanja. Respiratorna insuficijencija uzrokuje izmijenjen mentalni status zbog ishemiju u mozgu.
Tipske referentne vrijednosti parcijalnog pritiska su za kisik Pa O2 više od 80 mmHg (11 kPa) i ugljik-dioksid Pa CO2 manje od 45 mmHg (6,0 kPa).
Tip 1
Ovaj tip respiratorne insuficijencije uzrokovana je stanjima koja utiču na oksigenaciju, kao što su:
Tip 2
Hipoksemija (PaO2< 8kPa ili normalno) sa hiperkapnijom (PaCO2 >6,0kPa).
Osnovni defekt kod respiratorne insuficijencije tipa 2 obilježava:
Tip 2 respiratorne insuficijencije uzrokovan je neadekvatnom alveolnom ventilacijom; pogođeni su i prijem kisika i otpuštanje ugljik-dioksida. Definira se kao porast nivoa ugljik-dioksida (PaCO2) koji je stvorio organizam, ali se ne može eliminirati. Osnovni uzroci uključuju:
Neki se također odnose na tip 3 (perioperativni; općenito podskup kvara tipa 1, ali se ponekad razmatra odvojeno) i tip 4 (šok; sekundarno zbog kardiovaskularne nestabilnosti) akutna respiratorna insuficijencija'; međutim, tipovi 1 i 2 su najšire prihvaćeni.
Liječenje
Potrebno je liječenje osnovnog uzroka, ako je moguće. Liječenje akutnog respiratornog zatajenja može uključivati lijekove kao što su bronhodilatatori (za bolesti disajnih puteva), antibiotici (za infekcije), glukokortikoidi (za brojne uzroke), diuretici (za plućni edem), između ostalog. Zatajenje disanja koje je rezultat predoziranja opioidima može se liječiti antidotom naloksonom. Nasuprot tome, većina predoziranja benzodiazepinima nema koristi od njihovog antidota, flumazenila. Respiratorna terapija]]/respiratorna fizioterapija može biti korisna u nekim slučajevima respiratorne insuficijencije.
Zatajenje disanja tipa 1 može zahtijevati terapiju kisikom, kako bi se postigla odgovarajuća zasićenost kisikom.
Zatajenje disanja tipa 2 često zahtijeva neinvazivnu ventilaciju (NIV) osim ako medicinska terapija ne može poboljšati stanje. Mechanical ventilation is sometimes indicated immediately or otherwise if NIV fails. Respiratorni stimulansi kao što je doksapram sada se rijetko koriste.
Postoje probni dokazi da kod onih sa respiratornom insuficijencijom identifikovanim prije dolaska u bolnicu, kontinuirani pozitivni pritisak u dišnim putevima može biti od pomoći kada se započne prije transporta u bolnicu.
Glamočko polje
mini|desno|200px|Glamočko polje Glamočko polje je kraško polje u Bosni i Hercegovini. Ime je dobilo po gradu Glamoču. Pruža pravcem od sjeverozapada ka jugoistoku, u dužini od oko 45 km. Polje je najšire u svom centralnom dijelu na pravcu Glamoč - Podgreda, gdje razdaljina od jednog do drugog oboda polja iznosi 12 km. Najuže je između Vidimlija i Osoja gdje su se planinske strane, koje ga uokviruju, približile na samo 700 m. Ukupna površina je 62,43km2.
Polje leži između planina Staretine, Velike Golije, Cincara i Šatora, na 883 m apsolutne visine. Vode u polju pripadaju slivovima Cetine i Plive. Sastavljeno je iz Gornjeg i Donjeg polja. U Gornjem polju se nalaze i dva jezera, Opačićko i Kulogvino jezero. Poljem teče rijeka Ribnik. U Donjem polju teku dvije riječice, Jaruga i Vrba. U kišnom periodu polje je poplavljeno. Sredinom Glamočkog polja se uzdižu dva uzvišenja Homar (982 m) i Apin Brijeg (927 m). U polju je i nekoliko tipičnih kraških fenomena : Izvor-jama Badanj u selu Dragnjić, Veliki ponor Krive jaruge, Bukvensko jezero i ponori sa ostacima mlinova u selima Isakovci i Podkraj.
Većim dijelom koristi se za ispašu stoke, i uzgoj krompira.
Historija
Na Glamočkom polju postoje 64 nekropole sa 674 stećka nastale u srednjem vijeku.
Turizam
Konfiguracija Glamočkog polja je takva da avioni mogu slijetati na nekoliko mjesta.
Uz magistralni put i selo Jakir u mezarju se nalazi nadgrobni nišan iz 1798. god. – Bašića bašluk. Smatra se najmonumentalnijim muslimanskim nadgrobnim spomenikom u Bosni i Hercegovini. Visok je 4,7 metara, valjkaste osnovice nepun metar, turban je obima dva metra, a streha mu je 25 centimetara.
Nekoliko stotina metara dalje niz magistralni put, na Gradini, pored današnjeg sela Podgradina, nalazi se kockasti kamen (stećak). Stoji na kamenoj podlozi i na samo tri mala kamenčića - piljka, kako kažu mještani. Težak je oko tri tone i ne zna se kako je tu postavljen.
Homer Simpson
Homer Jay Simpson je lik iz animirane TV-serije Simpsoni. Dan Castellaneta je glumac koji je Homeru dao glas. Iako je izmišljeni lik, Homer ima svoju biografiju, osnovne podatke (visina, težina...) čak i matični broj i e-mail.
Antička Grčka
mini|350p|Akropolj iznad Atine.
Antička Grčka (grčki: Ἑλλάς) je bila civilizacija koja je pripadala periodu Grčke historije od grčkog mračnog doba (9. stoljeće p.n.e.) do kraja antike (600. godine p.n.e.). Neposredno nakon ovog perioda započeo je rani srednji vijek i Bizantijska era. Otprilike tri vijeka nakon propasti Mikenske civilizacije tokom kasnog bronzanog doba, počeli su se stvarati grčki polisi započinjući arhajski period i kolonizaciju mediteranskog bazena. Nakon toga je uslijedio klasični period koji je započeo Grčko-perzijskim ratovima i trajao do 4. stoljeća p.n.e. Nakon osvajanja Aleksandra Velikog, helenistička civilizacija je procvjetala od srednje Azije do zapadnog dijela Sredozemnog mora. Helenistički period je završio rimskim osvajanjem i aneksijom istočnog Mediterana kada su uspostavljene rimske provincije Makedonija i Aheja. Klasična grčka kultura, posebno filozofija, je imala snažan utjecaj na antički Rim koji je svoju verziju kulture prenio u mnoge dijelove Sredozemnog bazena i Europu. Iz tog razloga, klasična grčka kultura se općenito smatra kolijevkom zapadne civilizacije koja je dala temelj modernoj zapadnoj kulturi.
Razdoblje stare Grčke
Ne postoje određeni ili opće prihvaćeni datumi početka i kraja razdoblja stare Grčke. U uobičajenoj upotrebi to se razdoblje odnosi na cijelu grčku historiju prije osnivanja Rimskog Carstva, međutim historičari taj termin koriste preciznije. Tako neki autori u to razdoblje uključuju i razdoblja minojske i mikenske civilizacije (od oko 1600. godine p. n. e. do oko 1100. godine p. n. e.), dok drugi to osporavaju smatrajući da su te civilizacije, iako s grčkog govornog područja, dosta različite od kasnijih grčkih kultura, pa bi se trebale odvojeno svrstavati.
Staru Grčku mnogi historičari smatraju temeljnom kulturom zapadne civilizacije. Grčka kultura je izvršila snažan utjecaj na Rimsko Carstvo, koje je prenijelo njen oblik po mnogim dijelovima Evrope. Civilizacija stare Grčke je neizmjerno utjecala na jezik, politiku, obrazovanje, filozofiju, umjetnost i arhitekturu modernog svijeta, naročito tokom renesanse u zapadnoj Evropi i ponovno tokom procvata neoklasicizma tokom XVIII i XIX vijeka u Evropi i objema Amerikama.
Porijeklo Grka
Vjeruje se da su Grci krećući se prema jugu doselili na grčko poluostrvo u nekoliko valova početkom kraja III vijeka p. n. e. a zadnja je bila navala Dorana. Razdoblje od 1600. do oko 1100. godine p. n. e. je doba mikenske Grčke, a poznato je po vladavini kralja Agamemnona i ratovima protiv Troje kao što je prikazano u Homerovim epovima. Razdoblje od 1100. godine do VIII vijeka p. n. e. naziva se "mračnim dobom" jer iz tog razdoblja nema nikakvih zapisa, a arheološki dokazi su oskudni. Historija stare Grčke se završava vladavinom Aleksandra Velikog koji je umro 323. godine p. n. e. Nakon toga slijedi doba helenističke Grčke.
U pregledavanju izvora iz historije stare Grčke potrebna je velika opreznost. Grčki historičari i politički pisci čija su djela preživjela, a među kojima su naorčito ugledni Herodot, Tukidid, Ksenofon, Demosten, Platon i Aristotel, bili su uglavnom Atinjani ili njeni simpatizeri, a svi su bili politički konzervativci. Zato znamo daleko više o historiji i politici Atine od bilo kojeg drugog grčkog grada i njegove historije. Osim toga, ovi su se pisci usredotočili gotovo isključivo na cjelokupnu političku, vojnu i diplomatsku historiju, a zanemarili su ekonomsku i socijalnu historiju. Napor da se historija stare Grčke postavi na naučnim temeljima, dakle, mora biti uložen i u otkrivanje i otklanjanje pristranosti u datim izvorima.
Uspon Grčke
Grčka je u VIII vijeku p. n. e. počela izlaziti iz mračnog doba koje je slijedilo nakon propasti mikenske civilizacije. Pismenost se izgubila i mikensko pismo je zaboravljeno, pa su Grci prilagodili feničanski alfabet grčkom i od oko 800. godine p. n. e. počinju se pojavljivati prvi takvi pisani zapisi. Grčka je bila podijeljena na mnogo malih samostalnih zajednica (polis) čije su teritorije i oblik bili uslovljeni dramatičnom grčkom geografijom: svako ostrvo, dolina i ravnica su odijeljeni od susjedstva morem ili planinskim lancem.
Kolonizacija
mini|200px|Grčke kolonije, VIII-VI vijek p. n. e. (nazivi u crvenim okvirima). Tokom arhajskog perioda populacija Grčke je toliko porasla da njene ograničene obradive površine više nisu mogle zadovoljavati potrebe brojnog stanovništva (prema nekim procjenama, stanovništvo antičke Grčke se uvećalo za više od 10 puta u periodu od 800. do 400. godine p. n. e., odnosno od početnih 800.000 do 10-13 miliona . Stoga su Grci od oko 750. godine p. n. e. započeli širenje u svim smjerovima koje je potrajalo 250 godina tokom kojih su osnovali brojne kolonije. Na istoku se prvo kolonizirala egejska obala Male Azije, a onda Kipar i obale Trakije, Mramorno more i južna obala Crnog mora. Grčka je kolonizacija dosegla sve do dalekog sjeveroistoka Ukrajine. Na zapadu su naseljene obale Albanije, Hrvatske, Sicilije i južne Italije, a onda i južna obala Francuske, Korzika pa čak i sjeveroistočna Španija. Grčke kolonije su također osnovane u Egiptu i Libiji. Današnji gradovi Sirakuza, Napulj, Marseille i Istanbul su prvobitno bili grčke kolonije, redom: Syracusa (Συρακούσαι), Neapolis (Νεάπολις), Massilia (Μασσαλία) i Bizantion (Βυζάντιον).
Do VI vijeka p. n. e. Helada (kako Grci zovu svoju zemlju) je postala kulturno i jezično područje mnogo veće od geografskog područja Grčke. Grčki gradovi nisu politički nadzirali kolonije koje su osnivali ali su često ostajali povezani s njima trgovačkim vezama i religijom. Grci su se i u domovini i u inostranstvu organizirali u nezavisne zajednice, pa je grad - polis bio osnovna jedinica u grčkom sistemu društveno-političkog i vojnog organizovanja.
Ove kolonije su odigrale važnu ulogu u širenju grčkog utjecaja po cijeloj Evropi a također i uspostavljanju trgovačkih ruta sa međusobno često veoma udaljenim polisima a to sve je opet doprinijelo razvoju ekonomije antičke Grčke.
Socijalni i politički sukobi
Grčki su gradovi u početku bili monarhije, iako su mnogi gradovi bili jako mali pa naziv "kralj" (gr. Baσiλeωσ, basileos) za njihove vladare lahko može zavarati zbog današnjeg značenja te riječi. U unutrašnjosti zemlje, uvijek blizu obradivih površina, malen sloj zemljoposjednika je imao moć. Oni su oblikovali ratničku aristokraciju boreći se često u malenim međugradskim ratovima oko zemlje. Međutim, uspon trgovačkog sloja (koji se pojavio uvođenjem kovanog novca oko 680. godine p. n. e.) započinje klasni sukob u većim gradovima. Od 650. godine p. n. e. pa nadalje, aristokracije su zbačene i zamijenjene narodnim vođama nazvanim tiranima (tyrranoi), riječ koja nije imala današnje značenje za okrutne diktatore.
Do VI vijeka pojavilo se nekoliko dominantnih gradova. To su bili: Atina, Sparta, Korint i Teba. Svaki od njih je stavio okolna seoska područja i manje gradove pod svoju upravu, a Atina i Korint su postali i glavna pomorska i trgovačka sila.
U Sparti se aristokracija održala na vlasti, a Likurgov ustav (oko 650. godine p. n. e.) koji je dodatno očvrsnuo njenu snagu, dao je Sparti trajni militaristički režim pod dualnom monarhijom. Sparta je dominirala nad ostalim gradovima na Peloponezu, pa je stvorila savez s Korintom i Tebom.
Suprotno, u Atini je monarhija zabranjena 683. godine p. n. e., a Solonove reforme uvele su poluustavni sistem aristokratske vladavine. Aristokrate je zamijenila tiranija Pizistrata i njegovih sinova, koji su grad učinili velikom pomorskom i trgovačkom silom. Kad su Pizistratidi zbačeni, Klisten je utemeljio prvu svjetsku demokratiju (500. godine p. n. e.) u kojoj je vlast imalo vijeće svih muških građana.
Grčko-perzijski ratovi
mini|300p|Grčko-perzijski ratovi
Grčki gradovi u Joniji (današnja egejska obala Turske) koji su uključivali velika središta poput Mileta i Halikarnasa, nisu mogli održati svoju nezavisnost i došli su pod vlast Perzijskog Carstva sredinom VI vijeka p. n. e. Grci su 499. godine p. n. e. podigli Jonski ustanak, pa su Atina i neki Grci pristigli u njihovu pomoć.
Deset godina kasnije Darijev nasljednik Kserks I poslao je kopnom puno veću silu. Spartanski kralj Leonida zaustavio ga je kod Termopila. Leonida je ipak bio poražen, a Kserks je nastavio napredovati prema Atici gdje je osvojio i spalio Atinu. Atinjani su još prije napustili grad sklonivši se na ostrvu Salamina i pod vođstvom Temistokla su 480. godine p. n. e. porazili perzijsku mornaricu u bici kod Salamine. Godinu dana kasnije Grci su predvođeni Spartancem Pauzanijem porazili perzijsku vojsku kod Plateje.
Atinska mornarica se tada okrenula progoneći Perzijance iz Egejskog mora i 478. godine p. n. e. Atinjani su zauzeli Byzantium. Dok su napredovali, stvorili su Delski savez u kojem su bile sve ostrvske i neke kopnene države. Savez je nazvan po svetom ostrvu Delu na kojem se čuvala zajednička riznica. Spartanci, iako su odigrali važnu ulogu u ratu, povukli su se nakon toga u izolaciju dopuštajući Atinjanima da postanu pomorska i trgovačka sila kojoj nije bilo premca.
Grčko-perzijski ratovi su najavili prevlast Atine u grčkim odnosima. Atina je bila neupitan gospodar mora i također vodeća trgovačka sila, iako je Korint ostao njen ozbiljni protivnik. Vodeći državnik tog perioda bio je Perikle koji je iskoristio porez koji su plaćali članovi Delskog saveza za izgradnju Partenona i ostalih velikih spomenika klasične Atine. Do sredine V vijeka p. n. e. Savez je preimenovan u Atinsko Carstvo, simboliziravši prijenos zajedničke riznice s Dela na Partenon 454. godine p. n. e.
Bogatstvo Atine je privlačilo mnoge talentovane ljude iz svih dijelova Grčke te je također stvorilo bogati sloj ljudi koji su postali pokrovitelji umjetnosti. Atinska država je podupirala i nauku i umjetnost, naročito arhitekturu. Atina je postala središtem grčke književnosti, filozofije i umjetnosti. Neka od najvećih imena zapadnjačke kulturne i intelektualne historije živjela su u Atini tokom toga razdoblja: dramatičari Eshil, Aristofan, Euripid i Sofokle, filozofi Sokrat, Platon i Aristotel, historičari Herodot, Tukidid i Ksenofon, pjesnici Simonid i kipar Fidija. Grad je postao, po Periklovim riječima, "škola Helade".
Ostale grčke države u početku su prihvatile atinsko vođstvo u nastavku rata protiv Perzijanaca, ali nakon pada konzervativnog političara Kimona 461. godine p. n. e., Atina je sve više postajala sila sa očiglednim imperijalističkim pretenzijama. Nakon grčke pobjede u bici kod Eurimedonta 466. godine p. n. e., Perzijanci više nisu bili prijetnja, pa su neke države, poput Naksosa, pokušali istupiti iz saveza, ali su ipak bili prisiljeni pokoriti se. Nove atinske vođe, Periklo i Efijalt, dopustili su da se odnosi između Atine i Sparte pogoršaju, pa je 458. godine p. n. e. izbio rat. Nakon nekoliko godina rata potpisan je 30-godišnji mir između Delskog i Peloponeskog saveza (Sparta i njeni saveznici). U tom periodu (oko 450. godine p. n. e.) je vjerovatno zaključen i tzv. Kalijin mir između Grka i Perzijanaca, nakon bitke kod Salamine na Kipru u kojoj su se posljednji put sukobile njihove vojske.
431. godine p. n. e. ponovo je izbio rat između Atine i Sparte i njenih saveznika. Povod ratu bio je spor između Korinta i jedne od njegovih kolonija, Korkire, u kojem je Atina posredovala. Pravi uzrok bilo je rastuće nezadovoljstvo Sparte i njenih saveznika zbog atinske prevlasti u grčkim poslovima. Rat je trajao 27 godina, dijelom zbog Atine koja je kao pomorska sila imala prevlast na moru i Sparte koja je kao najjača kopnena sila pobjeđivala na kopnu.
Spartanska početna strategija bila je invazija Atike, ali su se Atinjani sklonili iza svojih čvrstih zidina. Tokom opsade u gradu je izbila kuga koja je uzrokovala velike gubitke, a od koje je stradao i sam Periklo. U isto vrijeme atinska mornarica je iskrcala vojsku na Peloponezu, te je pobjedila u bitkama kod Naupakta (429. godine p. n. e.) i Pila (425. godine p. n. e.). Takav način ratovanja nijednoj strani nije uspio donijeti odlučujuću pobjedu, pa je nakon nekoliko godina dugog ratovanja umjereni atinski vođa Nikija zaključio Nikijin mir 421. godine p. n. e.
Neprijateljstvo između Sparte i atinskog saveznika Arga je ipak dovelo do nastavka borbe 418. godine p. n. e. Sparta je porazila združene vojske Atine i njenih saveznika kod Mantineje. Nastavak borbe doveo je radikalnu stranku, koju je vodio Alkibijad, ponovno na vlast u Atini. 415. godine p. n. e. Alkibijad je uvjerio Atinsko vijeće da pokrene glavni pohod protiv Sirakuze, peloponeskog saveznika na Siciliji. Pohod je bio potpuni promašaj i ekspedicijska sila je izgubljena. Nikija je zarobljen, a Alkibijad je otišao u progonstvo. To je bila prekretnica u ratovanju.
Sparta je tada sagradila mornaricu da izazove atinsku pomorsku silu, te je pronašla odličnog vojskovođu Lisandra koji je iskoristio prvi strateški potez zauzevši Helespont, izvor atinskog uvoznog žita. Pod prijetnjom gladi, Atinjani su poslali svoju preostalu mornaricu da se suoči s Lisandrom koji ih je odlučno porazio kod Egospotama 405. godine p. n. e. Gubitak vlastite mornarice značio je moguću propast Atine. Zato je 404. godine p. n. e. Atina zatražila mir, a Sparta je to uvjetovala očekivano teškom nagodbom: Atina je izgubila vlastite zidine, mornaricu i sve prekomorske posjede. Uz spartansku pomoć antidemokratska stranka je zavladala u Atini.
Prevlast Sparte i Atine
Kraj Peloponeskog rata učinio je Spartu gospodaricom cijele Grčke, ali uska shvatanja spartanskih elitnih ratnika nisu bila prilagođena takvoj ulozi. U nekoliko godina demokratska stranka je vratila vlast u Atini i ostalim gradovima. 395. godine p. n. e. spartanske vođe su oduzele službu Lisandru, pa je Sparta izgubila pomorsku nadmoć. 387. godine p. n. e. Sparta je sablaznila Grke zaključivši sporazum s Perzijom kojim su Perzijanci okružili grčke gradove u Joniji i na Kipru, čineći uzaludnim sto godina grčkih pobjeda nad Perzijom. Sparta je tada pokušala oslabiti moć njene bivše saveznice Tebe, što je dovelo do rata u kojem je Teba sklopila savezništvo sa starim neprijateljem, Atinom. Tebanske vojskovođe Epaminonda i Pelopida izvojevali su odlučujuću pobjedu u bici kod Leuktre, 371. godine p. n. e.
Posljedica te pobjede bio je kraj spartanske i uspostava tebanske nadmoći. Također je i Atina obnovila velik dio svoje prijašnje snage. Prevlast Tebe bila je kratkog vijeka. Epaminondinom smrti kod Mantineje (362. godine p. n. e.) grad je izgubio svog najvećeg vođu, a njegovi nasljednici učinili su veliku pogrešku započevši neuspješni desetogodišnji rat s Fokidom. 346. godine p. n. e. Tebanci su pozvali Filipa II Makedonskog da im pomogne protiv Fokiđana, te su tako po prvi put uvukli Makedonce u grčke odnose.
Uspon Makedonaca
Kraljevstvo Makedonaca stvoreno je u VII vijeku p. n. e. Neki Grci su smatrali Makedonce barbarima, ali bez obzira na njihovo etničko porijeklo, oni su od V vijeka p. n. e. govorili grčkim jezikom i pripadali grčkoj kulturi. Makedonci su igrali malenu ulogu u grčkoj politici prije početka IV vijeka p. n. e., pa je Filip II, poduzetan čovjek koji se školovao u Tebi, htio imati veću ulogu. Naročito je htio biti prihvaćen za novog grčkog vođu koji će vratiti slobodu grčkim gradovima u Aziji koji su bili pod perzijskom vlašću. Zauzevši grčke gradove Amfipol, Metonu i Potideju, stekao je upravu nad makedonskim rudnicima zlata i srebra. To mu je dalo izvor sredstava koji mu je trebao kako bi ostvario svoje namjere.
Filip je uspostavio makedonsku prevlast nad Tesalijom (352. godine p. n. e.) i Trakijom, a do 348. godine p. n. e. je nadzirao sve sjevernije od Termopila. Koristio je svoje golemo bogatstvo da potkupi grčke političare i stvori "makedonsku stranku" u svakom grčkom gradu. Njegova intervencija u ratu između Tebe i Fokide donijela mu je prepoznatljivost grčkog vođe i dalo mu je mogućnost da postane vodeća sila u grčkim odnosima. Ali, bez obzira na njegovo iskreno divljenje prema Atini, atinski vođa Demosten je u svojim slavnim govorima (filipikama) poticao grčke gradove da se odupru njegovoj moći.
339. godine p. n. e. Teba, Atina, Sparta i ostale grčke države sklopile su savez da se odupru Filipu i da ga izbace iz grčkih gradova koje je zauzeo na sjeveru. Međutim, Filip je napao prvi, napredujući po Grčkoj gdje je kod Heroneje porazio združene grčke gradove 338. godine p. n. e. Taj događaj tradicionalno označava kraj ere grčkih gradova-država kao samostalnih političkih jedinica iako su u stvari Atina i ostali gradovi preživjeli kao samostalne države sve do rimskih vremena.
Filip je pokušao pobjediti Atinu dodvoravanjem i darovima, ali nije zapravo uspio. Organizirao je gradove u Korintski savez i proglasio da će voditi napad na Perziju kako bi oslobodio grčke gradove i osvetio se za perzijske invazije u prethodnom vijeku. Prije nego što je to mogao učiniti ubijen je 336. godine p. n. e.
Osvajanja Aleksandra Velikog
mini|Aleksandar Veliki