cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tečni dijelovi tijela
Treći razmak
Precizna količina tekućine u trećem prostorima pacijenta u svakom trenutku je dinamičan i praktično je ju je nemoguće precizno klinički kvantificirati.
U određenim uvjetima, treći razmak može uključivati peritonitis, piometritis i pleuralni izliv, hidrocefalus i glaukom, teoretski formirajući trećih razmak, ali oni nebitno utču na materijalni volumen krvi i obično se ne nazivaju trećim razmakom. Hidrocefalus može značajno poremetiti unutarlobanjski volumen krvi, zbog porasta pritiska.
Elitni odredi
Eliti odredi je bio naziv srpske R&B, hip hop grupe iz Beograda koja je djelovala u periodu od 2005. do 2015. godine, a njeni članovi su bili Relja Popović poznat pod nadimkom "Drima" i Vladimir Matović poznat pod nadimkom "Vonta".
Biografija
Grupa je osnovana 2005. godine. Prvi singlovi grupe su bili „Ako ste za rakiju“, „Biće ekstra“, „Šale“ i drugi. Godine 2008. sa izdavanjem pesme „Moja jedina“ grupa je stekla popularnost širom Srbije i drugih bivših republika SFRJ, gdje su često održavali koncerte. 2010. godine grupa je izdala svoj prvi studijski album pod nazivom Oko sveta, a izdavač je bila izdavačka kuća Gold Music Production. Album je predstavljao prijelaz sa hip hop muzike do R&B-a. Također značajan uspjeh su ostvarili sa pjesmom "Beograd" koju su izveli zajedno sa DJ Shonetom i pjevačicom Anabela Bukva 2011. godine, nakon čega slijedi pjesma "Nisi s njom" koju su otpjevali sa Miom Borisavljević. 2012. godine izlaze sa pjesmom "Ne koči", a krajem iste godine su snimili duet sa Dadom Polumentom pod nazivom "Ljubavi moja". Početkom 2014. godine su održali turneju u Australiji. Elitni odredi su ostvarili veliku popularnost na mreži YouTube, naročito u zemljama bivše Jugoslavije. Grupa se raspala 2015. godine, a njeni članovi su nastavili svoje muzičke angažmane kroz solo karijere.
Krnja Jela (Bosanski Petrovac)
Krnja Jela je naseljeno mjesto u općini Bosanski Petrovac, Bosna i Hercegovina.
Geografija
Selo Krnja Jela se nalazi na krajnjem zapadu Bravskog polja, po iskrčenim planinskim proplancima Grmeča, samo je malim dijelom u polju. Sa zapada i sjevera je zatvoreno planinskim uzvisinama, obraslim uglavnom crnogoricom. To su Risovača, Matijevača, Stražbenica, Suvi vrh, Misije, Kosijer, Omar, Dronjkuša. Istočna i južna strana su otvorene prema polju i tu se selo nadovezuje na selo Smoljanu. Kuće su razbacane u nekoliko grupica. U jesen i zimu kroz selo protiču dva manja potoka u dužinama od jednog kilometra. Nekad su ti potočići imali i vodenice.
Alkaloid
mini|desno|250px|Hemijska struktura efedrina, pentilamino alkaloida Alkaloidi su bazni azotni proizvodi biljaka koji imaju specifično dejstvo na organizam ljudi i životinja i uglavnom su otrovni. Naziv ukazuje da se radi o jedinjenjima bazne prirode (arapski halkali = baza, potaša, te grčki eidos = sličan). Do sada je otkriveno oko 5000 raznih alkaloida, a mnogima od njih, oko 3500, je određena i hemijska struktura. Cvjetnice sadrže najviše alkaloida, paprati male količine, dok ih alge i mahovine uopće ne sadrže. U životinjskim ćelijama alkaloidima su srodni adrenalin, histamin i tiramin. Nazive alkaloidi najčešće dobijaju po imenu ili vrsti biljke u kojima se nalaze. Svaki alkaloid ima sistematski naziv sa sufiksom –in ili –inum (morfin, morfinum).
Naziv alkaloidi je 1819. g. uveo apotekar Meissner koji je otkrio i alkaloid veratrin. Prvi izolovani čisti alkaloid bio je morfin. Izolovao ga je njemački apotekar Serturner 1806. Desetak godina poslije toga, 1817., Robiquet otkriva narkotin, a samo godinu dana kasnije Pelletier i Caventou pronalaze strihnin.
Hemijska priroda i biosinteza alkaloida
U hemijskom pogledu alkaloidi pripadaju raznim grupama organskih jedinjenja. Veći dio su heterociklična azotna jedinjenja, a manji dio sadrži azot u alifatičnom dijelu molekula. Prisustvo azota uslovljava bazni karakter. Pored azota, alkaloidi često sadrže i kiseonik. Alkaloidi sa kiselinama formiraju soli različite stabilnosti.
Alkaloidi su proizvodi metabolizma aminokiselina koje biljka ne izlučuje zbog toga što sadrže azot. Azotna jedinjenja, koje biljka upija iz zemljišta, mogu da budu ograničavajući faktor rasta pa se zato jedinjenja sa azotom ne izlučuju. Kada azota ima dovoljno, dolazi do sinteze aminokiselina u višku pa se taj višak pretvara u alkaloide. Smatra se da se u nedostatku azota neki alkaloidi opet mogu pretvoriti u aminokiseline. Treba naglasiti da biosinteza ovih jedinjenja kao i njihov značaj za biljke nisu sasvim razjašnjeni, osim ekološkog značaja za koji se pretpostavlja da je u tome što otrovne biljke životinje ne jedu.
U biljnim ćelijama se rijetko nalaze u slobodnoj formi, već su u obliku soli, estara ili amida. Najčešći oblik alkaloida jesu soli koje su vezane za organske kiseline kao što su mliječna, jabučna, sirćetna i dr., ili za neorganske kiseline (najčešće sumporna i fosforna).
Metabolizam alkaloida i njihov značaj za život biljaka za sada nije tačno poznat. Alkaloidi se nalaze praktično u svim dijelovima biljaka (u cvjetovima, plodovima, lišću, kori, korijenju). Alkaloidi nastaju iz nekoliko aminokiselina kao polaznih jedinjenja (prolin, leucin, fenilalanin, triptofan i histidin). Niz alkaloida se može dobiti sintetski, ali su još uvijek ekonomičniji izvori iz biljnog materijala.
Alkaloidi su nerastvorljivi u vodi, a dobro rastvorljivi u organskim rastvaračima (alkoholu, etru, hloroformu, benzenu). Obrnuto, soli alkaloida se rastvaraju u vodi, a malo su rastvorljive u organskim rastvaračima, osim u alkoholu, koji rastvara mnoge soli alkaloida.
Alkaloidi koji sadrže kiseonik su čvrste, kristalne supstance, bijele boje, bez mirisa i gorkog su ukusa. Mali broj alkaloida koji ne sadrži kiseonik su tečni i imaju neprijatan miris (nikotin).
Alkaloidi u biljkama se nalaze u obliku soli. Oni se zato mogu ekstraktovati vodom i alkoholom. Ako se biljni materijal tretira alkalijama, ekstrakcija se čini organskim rastvaračima pri čemu se ekstrahuju alkaloidi kao takvi. U tom se slučaju često koristi i destilacija vodenom parom.
Sirovi ekstrakt alkaloida sadrži i strane primjese, pa se prečišćava ispiranjem razblaženim rastvorom kiseline, pri čemu alkaloidi prelaze u kiselu vodenu fazu (pH 8.5) i ekstrahuje sa organskim rastvaračem. Na kraju se vrši višestruka kristalizacija alkaloida kao takvog ili u obliku soli. U industrijskim razmjerama često se koriste jonski izmjenjivači za razdvajanje alkaloida.
Lokalizacija, količina i sadržaj u biljci
Raspored alkaloida u biljnom tijelu nije ravnomjeran, već se oni nagomilavaju u pojedinim biljnim organima.
U toku ontogenetskog razvića biljke, količina i sadržaj alkaloida se mijenja. Iz praktičnih razloga je veoma važno znati u kom periodu je sadržaj najveći da bi se tada vršilo prikupljanje sirovina. Što se uticaja geografskog položaja tiče, on se svodi na to da je najveći broj biljaka sa alkaloidima rasprostranjen u žarkim i tropskim predjelima sa vlažnom klimom. Svaka biljna vrsta zahtijeva određene uslove spoljašnje sredine koji, kada su optimalni, doprinose da je količina alkaloida u biljci najveća.
Postoje podaci koji ukazuju na to da se količina alkaloida u biljci može mijenjati čak i u toku dana i noći sa razlikom i do 40%. Tako se iz nezrelog maka dobija više opijuma uveče nego preko dana.
Klasifikacija
Pošto se alkaloidi koriste kao lijekovi ili komponente lijekova, treba ih izdvojiti u što je moguće čistijem obliku. Zbog različite strukture pojedinih alkaloida, teško ih je klasifikovati. S hemijske tačke gledišta, oni se posmatraju kao derivati nekog jedinjenja koje sadrži azot, pa se dijele na sljedećih devet grupa:
Ako bismo poredali klase prema broju alkaloida čija je struktura poznata i dokazana, onda bi klasa derivata indola došla na prvo mjesto sa 902 različita alkaloida, za njom slijedi klasa izohinolin alkaloida, koja broji 669, pa onda klasa steroidnih alkaloida sa 337, i tako redom sve do purinskih alkaloida kojih ima 11.
U tehnologiji alkaloida koristi se sljedeća podjela:
Podjela alkaloidnih biljaka
1.	klasu čine visokoalkaloidne familije koje imaju preko 20% rodova sa alkaloidnim vrstama;
2.	klasi pripadaju srednjealkaloidne familije čijih 10-20% rodova sadrži alkaloidne vrste;
Kolunić
Kolunić je naseljeno mjesto u sastavu općine Bosanski Petrovac, Bosna i Hercegovina.
Alkaloid
Podjela alkaloidnih biljaka
3.	klasa su maloalkaloidne familije čijih 1-10% rodova ima vrste bogate alkaloidima.
Kolunić
Geografija
Naselje Kolunić nalazi se na južnom obodu Petrovačkog polja i njegovog dodira sa strmim padinama Osječenice, obraslim četinarskom šumom. Put Bosanski Petrovac - Drvar dijeli selo na dva dijela, gornji Kolunić i Donji Kolunić (Rakića dolina) na koji se nastavlja selo Revenik. Ispod sela protiču tri potoka, a u samom selu ima pet izvora. Udaljenost od Bosanskog Petrovca je oko 3,5 km.
Alkaloid
Podjela alkaloidnih biljaka
Ovdje je tabela poznatih alkaloidnih familija, zajedno sa podacima o procentu alkaloidnih rodova i broju različitih alkaloida koje te familije sadrže:
Kolunić
Geografija
U ravni Petrovačkog polja, na 620m. nadmorske visine nalazi se jama sa desne strane puta za Drvar. Ulazni kanali su izgrađeni od jurskih krečnjaka. Jama je ponorskog tipa stvorena radom poniruće vode. Na Žutoj glavici je jama Vranovina. Sjeverni zid joj je potpuno uglančana vertikalna krečnjačka stijena. U blizini jame je pećina čiji kanali imaju vezu sa jamom. Jama ima izgled bunaraste vrtače prečnika 15m. Nastala je survavanjem pećine u tektonskom procesu.
Alkaloid
Podjela alkaloidnih biljaka
Obično filogenetski srodne biljke sadrže strukturno slične alkaloide, mada ima i slučajeva kada to pravilo ne važi. Tako npr. paprika, duhan i krompir, iako pripadaju istoj familiji Solanaceae (pomoćnice), sadrže strukturno potpuno različite alkaloide. Alkaloid duhana (Nicotiana), nikotin, pripada jedinjenjima piridina i prolina, dok su alkaloidi krompira (rod Solanum) steroidi.
Kolunić
Geografija
Vode sa ovog dijela Petrovačkog polja, uključujući i Mračaj koji povremeno stiže do Kolunića, podzemno otiču ispod Osječenice i javljaju se ponovo u Crnom vrelu u kanjonu Unca, što je utvrđeno bojenjem vode.
Alkaloid
Podjela alkaloidnih biljaka
Ranije je vladalo mišljenje da su alkaloidi specifični za samo određene biljke, ali se sada zna da jedan isti alkaloid može biti sastojak potpuno nesrodnih biljaka. Primjeri za to su kofein i efedrin koji se, svaki ponaosob, nalaze u po šest različitih familija.
Kolunić
Ilirsko i rimsko doba
Petrovačko polje je i u ilirsko doba bilo dobro naseljeno, što potvrđuje velik broj gradinskih naselja na dominantnijim položajima oko polja. Neka od tih naselja nastavila su život i u rimsko doba, što je utvrđeno po rimskim ostacima (temelji zgrada i rimski građevinski materijal). Jedan od najvećih objekata te vrste je Gradina u Koluniću (sjeverno od k. 691), desno od puta Bosanski Petrovac - Drvar, utvrdeno naselje većih dimenzija s ostacima snažnog rimskog kamenog bedema na nasipu jedne prethistorijske gradine. Utvrđenje se nalazilo na vrlo markantnom položaju, koji vizuelno nadzire dobar dio polja. Gradina u Koluniću nije obrađena u literaturi.
Srednji vijek
Stari Sloveni koji su se doselili na područje zapadne Bosne donijeli su ime Kolun sa sobom, kao što su činila mnoga plemena slovenskog porijekla. Selo Kolun je postojalo 1251. u okolici Njitre u Slovačkoj. Najveći dio pisanih istorijskih izvora, vezanih za srednjovjekovnu župu Pset, koja se prostirala na području današnje teritorije općine Bosanski Petrovac, vezan je za Kolunić. Prema spisu crkvenog sabora u Splitu iz 1185. godine župa Pset je pripadala u crkvenom pogledu kninskoj biskupiji. Prvi poznati župan koji je upravljao župom Pset u kraljevo ime bio je Dionizije koji se spominje u jednom spisu iz 1266. godine.
U jednoj ispravi iz god. 1325., izdanoj u gradu Ključu na Sani, dakle u neposrednom susjedstvu županije psetske, nalazi se zapisaneo "Budona de generatione Cholunic, Budislao filio Gerdomil". Tada se dakle znalo u Ključu, da Budonja pripada plemenu Kolunić. Po tome se zaključuje, da je u prvoj četvrtini XIV. stoljeća već postojalo ime Kolunić za ono pleme, koje je prebivalo u županiji Pset. Budući da je u istoj županiji bilo i selo Kolunić (Kolunići), pa je ili selo primilo ime svoje od plemena, ili je pleme prozvano po znamenitom selu, u kojem je prebivalo.
Porodice iz plemena Kolunića, počele su se preseljavati sa svojih posjeda u Psetu dalje na zapad i sjever, po padu Bosne pod osmanlijsku vlast 1463. godine, a sve jača preseljenja uslijedila su iza Krbavske bitke 1495. godine. Neke porodice su zadržale rodovska imena a neke su se u novom zavičaju zvale plemenskim imenom Kolunić. Poznat je Martin Rota Kolunić, bakrorezac iz 16. stoljeća, rođen u Šibeniku.
O životu iz tih vremena svjedoče ostaci srednjovjekovne crkve Sv. Đurđa (Panađur) koju neki datiraju u 14. vijek, a neki istoričari možda i u 12. Sa svih strana crkve nalazi se nekropola sa stećcima u obliku uglavnom većih ploča. Vanjske mjere crkve su: brod (11 m x 7,79 m); apsida (5,1 m x 3,5 m). Debljina zidova broda je oko 0,7 m, građenih od jedva oklesanih kvadera. Arheološko područje sa ostacima srednjovjekovne crkve i nekropolom sa stećcima na lokalitetu Crkvina u Koluniću, proglašeno je 2007 za nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine.
NGC 3092
NGC 3092 (također poznat kao MCG 0-26-8 i PGC 28967) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 272 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Sekstant. Najveći prečnik je 1,30 (103 hiljade sg) a najmanji 0,6 uglovnih minuta (47 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio Albert Marth 22. januara 1865. godine.
Bojan Tripić
Bojan Tripić (rođen 29. novembra 1981. godine u Zenici, Bosna i Hercegovina) je bosanskohercegovački nogometni golman.
Trenutno igra za FK Modriča, koja se takmiči u Prvoj ligi Republike Srpske.
Nakon što se reprezentativni golman Kenan Hasagić povrijedio, Bojan Tripić je dobio poziv u oktobru 2008. godine za kvalifikacionu utakmicu za Svjetsko prvenstvo u nogometu 2010. godine protiv Armenije.
Vasiljevci
Vasiljevci su naseljeno mjesto u općini Lukavac, Bosna i Hercegovina.
Robovlasništvo
200px|mini Robovlasništvo je prvi oblik klasnog i iskorištavačkog društvenog uređenja, a temelji se na privatnom vlasništvu i na radu robova.
Postanak i razvoj
Ropsko društveno uređenje počinje raspadom prvobitne zajednice, na prelazu iz četvrtog u treće tisućljeće p. n. e., a završava nastankom feudalizma u petom vijeku. U razdoblju koje je trajalo gotovo 4 000 godina nastale su velike promjene u ljudskom društvu, da se ni današnji odnosi među ljudima ne mogu razumjeti bez poznavanja robovlasništva. Nastajanju ovog društva prethodile su promjene u prvobitnoj zajednici. Pojedinci se počinju izdvajati, te se počinje proizvoditi više nego je potrebno za goli opstanak. Čovjek počinje iskorištavati drugog čovjeka. Pojedinci ne moraju ni raditi, ni proizvoditi, ali učestvuju u raspodjeli dobara. Nema više izbora poglavara, već to postaje nasljedno pravo. Porodice počinju živjeti na teškom radu robova koji nemaju nikakva prava i daje im se tek potrebno za život.
Cerij
Cerij jest hemijski element sa simbolom Ce i atomskim brojem 58. To je mehki, duktilni srebreno-bijeli metal koji posivi kada se izloži djelovanju kisika iz zraka, a mehak je tako da se može rezati nožem. Cerij je drugi element u seriji lantanoida, i pored toga što često iskazuje oksidacijsko stanje +3 karakteristično za tu seriju, također ima izuzetno stabilno stanje +4 u kojem ne oksidizira vodu. Tradicionalno se smatra jednim od rijetkih zemnih elemenata. Nema poznatu biološku ulogu i nije mnogo otrovan.
Iako se u prirodi uvijek javlja zajedno sa drugim rijetkim zemnim elementima, pretežno u mineralima kao što su monacit i bastnesit, cerij se vrlo lahko može izdvojiti iz svojih ruda te se može odvojiti od drugih lantanoida zbog jedinstvene sposobnosti da se oksidizira do stanja +4. On je najčešći element među lantanoidima, a slijede neodij, lantan i prazeodij. Po rasprostranjenosti na Zemlji je 26. od svih hemijskih elemenata, sa udjelom od 66 ppm u Zemljinoj kori, gotovo upola kao hlor i pet puta više od olova.
Cerij je prvi lantanoid koji je otkriven u Bastnäsu u Švedskoj. Otkrili su ga 1803. Jöns Jakob Berzelius i Wilhelm Hisinger, te nezavisno od njih Martin Heinrich Klaproth u Njemačkoj. Međutim, tek 1839. Carl Gustaf Mosander je uspio dobiti metalni cerij. Danas se ovaj element i njegovi spojevi koriste u razne svrhe: naprimjer, cerij(IV)-oksid se upotrebljava za poliranje stakla te je važan sastojak u proizvodnji automobilskih katalizatora. Metalni cerij se koristi za ferocerijske upaljače zbog svojih pirofornih osobina.
Historija
thumb|lijevo|120px|Patuljasta planeta [[Cerera (patuljasta planeta)|Cerera, po kojoj je cerij dobio naziv]] Cerij su otkrili Jacob Berzelius i Wilhelm Hisinger 1803. godine u rudniku Bastnäs u Švedskoj, a nezavisno od njih u Njemačkoj ga je otkrio Martin Heinrich Klaproth. Naziv elementu dao je Berzelius po patuljastoj planeti Cereri, otkrivenoj dvije godine prije toga. Sama Cerera dobila je ime po rimskoj boginji poljoprivrede (naročito žita), plodnosti i majčinske ljubavi.
Cerij je najprije dobijen u obliku svog oksida, koji se zvao cerija; pojam koji se i danas koristi kao drugo ime za cerij(IV)-oksid. Metal sam po sebi je isuviše elektropozitivan da bi se mogao izdvojiti iz oksida koristeći tadašnju tehnologiju topljenja, što je općenito karakteristika svih rijetkih zemnih metala. Nakon otkrića elektrohemije i razvoja njenih tehnika i metoda, Humphry Davy je pet godina kasnije započeo izdvajati metale koji su bili sadržani u rijetkim zemljama. Cerija, izdvojena 1803. godine, je sadržavala sve lantanoide prisutne u rudama cerita iz švedskog rudnika Bastnäs, pa je tako sadržavao samo oko 45% onog što je danas poznato kao čista cerija. Tek krajem 1830-ih Carlu Gustafu Mosanderu uspjelo je odvojiti "lantanu" (lantan-oksid) i "didimiju", te mu je preostala čista "cerija". Wilhelm Hisinger je bio bogati vlasnik rudnika i amaterski naučnik, ali je sponzorirao rad Berzeliusa. Hisinger je kontrolirao rudnik Bastnäs, te je godinama pokušavao otkriti sastav vrlo rasprostranjene, teške stijene odnosno šljake iz svog rudnika (nazvane "volfram iz Bastnäsa", koja i pored svog imena nije sadržavala volfram), a koja je danas poznata kao cerit. Mosander i njegova porodica živjeli su dugi niz godina u istoj kući gdje je živio i Berzelius, a Berzelius je nesumnjivo poticao Mosandera da dalje nastavi rad na istraživanju "cerije".
Fizičke
Neposredno nakon lantana, 4f orbitale iznenada se kontraktiraju te imaju niže energije do tačke gdje vrlo lahko učestvuju u hemijskim reakcijama. Ipak, taj efekat još uvijek ne dolazi do izražaja kod cerija pa je njegova 5d podljuska još uvijek zauzeta. Većina lantanoida koristi samo tri elektrona kao valentne elektrone, jer su nakon toga preostali 4f elektroni isuviše snažno vezani; cerij je izuzetak zbog stabilnosti prazne f ljuske u Ce4+ kao i činjenice da se nalazi na samom početku serije lantanoida, gdje je naboj jezgra još uvijek dovoljno nizak, idući desno u PSE sve do neodija, tako da i dalje omogućava uklanjanje četvrtog valentnog elektrona.
300px|centar|thumb|Fazni dijagram cerija
Poznate su četiri alotropske modifikacije cerija koje postoje pri standardnom pritisku, a kojima su dodijeljene uobičajene oznake od α do δ:
Cerij ima varijabilnu elektronsku strukturu. Energija 4f elektrona je gotovo ista kao ona vanjskih elektrona u 5d i 6s ljuskama koji su delokalizirani u metalnom stanju elementa, a vrlo mala količina energije je potrebna da bi se promijenila relativna zauzetost ovih elektronskih nivoa. Iz tog razloga nastaju dualna valentna stanja. Naprimjer, obim promjene od oko 10% javlja se kada se cerij izloži visokom pritisku ili vrlo niskim temperaturama. Dešava se da se valencija promijeni sa tri na četiri kada se on znatno ohladi ili izloži pritisku.
Pri nižim temperaturama, ponašanje cerija je složen zbog spore brzine transformacije. Temperature transformacije podložna je histerezi a vrijednosti ovdje navedene su približne. Nakon hlađenja ispod −15 °C, γ modifikacija cerija počinje prelaziti u β modifikaciju, a transformacija uključuje povećanje zapremine te kako nastaje više β modifikacije, povećava se unutrašnje naprezanje zbog čega se daljnja transformacija usporava. Daljnjim hlađenjem na oko −160 °C započinje nastanak α modifikacije cerija ali ona nastaje samo od preostale γ modifikacije. β modifikacija značajno se ne transformira u α-cerij osim ako nije izložena naprezanju ili deformaciji. Pri atmosferskom pritisku, tečni cerij je gušći nego kada je u čvrstom stanju pri tački topljenja.
Hemijske
Stajanjem na zraku, cerij gradi na površini sloj oksida koji se lahko ljušti, slično hrđi na željezu. Uzorak metalnog cerija veličine jednog kubnog centimetra može u potpunosti korodirati za približno jednu godinu. Cerij vrlo lahko sagorijeva pri temperaturi od 150 °C gradeći svijetložuti cerij(IV)-oksid, također poznat kao cerija: Ovaj oksid se može dalje reducirati do cerij(III)-oksida plinovitim vodikom. Metalni cerij je izuzetno piroforan, što znači da ako se zagrebe ili odlomi komadić, takva strugotina metala se vrlo lahko može zapaliti. Takva reakcija u skladu je sa periodičnim trendovima, jer je cerij jedan od prvih, a ujedno jedan od najčešćih lantanoida. Cerij(IV)-oksid ima strukturu fluorita, kao i dosta sličnosti dioksidima prazeodija i terbija. Poznati su i mnogi njegovi nestehiometrijski halkogenidi, kao i trovalentni Ce2Z3 (Z = S, Se, Te). Monohalkogenidi tipa CeZ dobro provode elektricitet a mogli bi se bolje formulirati u obliku Ce3+Z2−e−. Iako su poznati i spojevi CeZ2, oni su zapravo polihalkogenidi sa cerijem(III): dok halkogenidi cerija(IV) još uvijek nisu otkriveni.
thumb|desno|180px|Cerij(IV)-oksid Cerij je izuzetno snažno elektropozitivan metal i reagira burno s vodom. Reakcija s vodom je znatno sporija u hladnoj vodi, ali se ubrzava povišenjem temperature, pri čemu nastaje cerij(III)-hidroksid i otpušta se plinoviti vodik:
Metali cerij reagira sa svim halogenim elementima gradeći trihalide:
Reakcija sa suviškom fluora daje stabilni bijeli tetrafluorid CeF4; njegovi drugi tetrahalidi nisu poznati. Među dihalidima, poznat je samo bronzani dijodid CeI2; kao i dijodidi lantana, prazeodija i gadolinija, ovo je također elektridni spoj cerija(III). Pravi spojevi cerija(II) ograničeni su na nekoliko neobičnih organocerijskih kompleksa.
Cerij se lahko rastvara u razblaženoj sumpornoj kiselini gradeći rastvore koji sadrže bezbojne ione Ce3+, a koji postoje u vidu kompleksa [Ce(H2O)9]3+:
Rastvorljivost cerija je mnogo veća u metansulfonskoj kiselini. Ioni cerija(III) i terbija(III) imaju ultraljubičaste apsorpcijske vrpce znatno višeg intenziteta u odnosu na druge lantanoide, pošto je njihova konfiguracija (jedan elektron u f podljusci više nego u cerija (prazna) i terbija (polupopunjena)) omogućava da jedan f elektron viša lakše načini f-d tranziciju nego zabranjenu f-f tranziciju kao kod drugih lantanoida. Cerij(III)-sulfat je jedna od malobrojnih soli čija se rastvorljivost u vodi smanjuje porastom temperature.
thumb|desno|180px|Cerni amonij-nitrat Vodeni rastvori cerija(IV) mogu se dobiti reakcijom rastvora cerija(III) sa snažnim oksidativnim sredstvima peroksodisulfatima ili bizmutatima. Vrijednost E⦵(Ce4+/Ce3+) jako varira u zavisnosti od uslova zbog relativno lahkog nastajanja kompleksa i hidrolizom sa raznim anionima, iako je 1,72 V obično reprezentativna vrijednost, ona za E⦵(Ce3+/Ce) iznosi −2,34 V. Cerij je jedini lantanoid koji ima vrlo važnu koordinacionu i hemiju rastvora u oksidacijskom stanju +4. Zbog transfera naboja sa liganda na metal, vodeni rastvori iona cerija(IV) su naradžasto-žuti. Vodeni cerij(IV) je metastabilan u vodi i dosta je snažno oksidativno sredstvo koje može oksidirati hlorovodičnu kiselinu do gasovitog hlora. Naprimjer, cerni amonij-nitrat je uobičajeno oksidativno sredstvo u organskoj hemiji, otpuštajući organske ligande iz metalnih karbonila. U Belousov–Žabotinski reakciji, cerij oscilira između +3 i +4 oksidacijskih stanja čime katalizira reakciju. Soli cerija(IV), naročito cerij(IV)-sulfat, često se koriste kao standardni reagensi za volumetrijske analize u cerimetrijskim titracijama.
Nitratni kompleks [Ce(NO3)6]2− je najčešći kompleks cerija koji nastaje upotrebom cerija(IV) kao oksidirajuće sredstvo: on i njegov analog cerija(III) [Ce(NO3)6]3− imaju 12-koordiniranu ikosaedralnu molekularnu geometriju, dok [Ce(NO3)5]2− ima 10-koordiniranu dvovrhu dodekadeltaedarsku molekularnu geometriju. Cerij-nitrati također grade komplekse 4:3 i 1:1 sa spojem 18-kruna-6 (odnos se zasniva između cerija i kruna-etera). Poznati su i kompleksni ioni koji sadržavaju halogen poput, , kao i narandžasti. Organocerijska hemija slična je onoj kod drugih lantanoida, uglavnom zasnovana na ciklopentadienilnim i ciklooktatetraenilnim spojevima. Spoj cerij(III)-ciklooktatetraenil ima strukturu uranocena.
Cerij(IV)
Uprkos čestim i uobičajenim imenima spojeva cerija(IV), japanski spektroskopist Akio Kotani napisao je da "nema izvornih i pravih primjera cerija(IV)". Razlog za to može se vidjeti u strukturi cerije, koja uvijek sadrži određene oktaedarske šupljine u kojima bi se očekivalo da se nalaze atomi oksigena, te bi se takvi spojevi mogli preciznije opisati kao nestehiometrijski spojevi sa hemijskom formulom CeO2−x. Osim toga, svaki atom cerija u cerij-oksidu ne gubi sve svoja četiri valentna elektrona, već djelimično zadržava barem jedan, što kao rezultat daje da oksidacijsko stanje varira između +3 i +4. Čak i pretpostavljeni čisti četverovalentni spojevi kao što su CeRh3, CeCo5, ili sama cerija imaju spektre fotoemisije i apsorpcije x-zraka dosta sličnije spojevima sa međuvalencijom. Elektron 4f u cerocenu, Ce(C8H8)2, postavljen je dvosmisleno između lokaliziranog i delokaliziranog stanja pa se i ovaj spoj također smatra međuvalentnim.
Izotopi
Cerij koji se javlja u prirodi sastavljen je iz četiri izotopa: 136Ce (udio 0,19%), 138Ce (udio 0,25%), 140Ce (udio 88,4%) i 142Ce (udio 11,1%). Sva četiri izotopa su opservacijski stabilna, mada se za lakše izotope 136Ce i 138Ce teoretski smatra da bi mogli biti podložni inverznom dvostrukom beta raspadu do izotopa barija, dok se za najteži stabilni izotop 142Ce očekuje da bi se raspadao dvostrukim beta raspadom do 142N ili alfa raspadom do 138Ba. Osim toga, izotop 140Ce bi mogao otpuštati energiju pri spontanoj fisiji. Međutim, niti jedan od ovih raspada nije eksperimentalno dokazan, mada su istraživani dokazi o dvostrukom beta raspadu za izotope 136Ce, 138Ce i 142Ce. Trenutne eksperimentalne granice njihovih vremena poluraspada su sljedeće:
Svi ostali izotopi cerija su vještački i radioaktivni. Najstabilniji među njima su 144Ce sa vremenom poluraspada od 284,9 dana, zatim 139Ce sa vremenom poluraspada od 137,6 dana, 143Ce sa 33,04 dana te izotop 141Ce sa 32,5 dana. Ostali radioaktivni izotopi imaju vremena poluraspada kraća od četiri dana, od čega se većina raspada za kraće od deset minuta. Izotopi između 140Ce i 144Ce (uključujući) javljaju se kao proizvod fisije uranija. Osnovni način raspada izotopa lakših od 140Ce je inverzni beta raspad ili elektronski zahvat do izotopa lantana, dok se teži izotopi raspadaju beta raspadom do izotopa prazeodija.
Velika rijetkost izotopa bogatih protonima 136Ce i 138Ce objašnjava se činjenicom da oni ne mogu nastati tokom najčešćih procesa zvjezdane nukleosinteze kao elementi teži od željeza, kao ni s-procesom (zahvatom sporih neutrona) niti r-procesom (zahvatom brzih neutrona). To se dešava zbog toga što se oni "zaobilaze" u toku reakcije s-procesa, a nuklidi r-procesa ne raspadaju se na njih iz stabilnijih nuklida bogatih neutronima. Takva atomska jezgra nazivaju se p-jezgra, a njihovo porijeklo do danas nije u potpunosti razjašnjeno. Neke teorije navode da mehanizmi njihovog nastanka uključuju zahvat protona kao i fotodezintegraciju. Izotop 140Ce je najčešći izotop cerija, te on može nastati i u s- i u p-procesima, dok izotop 142Ce može nastati samo u r-procesu. Drugi razlog velike rasprostranjenosti izotopa 140Ce jeste što ima magični broj u jezgru, odnosno ima zatvorenu neutronsku ljusku (82 neutrona) pa prema tome i veoma mali poprečni presjek za hvatanje dodatnih neutrona. Mada broj protona u jezgru cerija (58) nije magični broj, on daje dodatnu stabilnost jezgru, jer osam dodatnih protona pored magičnog broja 50 ulaze i kompletiraju 1 g7/2 protonsku orbitalu. Udjeli izotopa cerija mogu u određenoj mjeri odstupati u raznim prirodnim izvorima, jer su izotopi 138Ce i 140Ce "kćerke" dugoživućih primordijalnih radionuklida 138La i 144Nd, respektivno.
Rasprostranjenost
Cerij je najrasprostranjeniji od svih lantanoida, čineći oko 66 ppm Zemljine kore; po ovim vrijednostima on je neznatno manje rasprostranjen od bakra (68 ppm), a ima ga više od nekih uobičajenih metala kao što su olovo (13 pm) i kalaj (2,1 ppm). Međutim, i pored svrstavanja kao jednog od takozvanih rijetkih zemnih metala, cerij zapravo i nije uopće toliko rijedak element. Udio cerija u zemljištu varira između 2 i 150 ppm, pri čemu je prosjek oko 50 ppm; dok morska voda sadrži 1,5 dijelova cerija na trilion (ppt). Cerij se javlja u sastavu mnogih minerala, a među njegovim najvažnijim komercijalnim izvorima su minerali monacit i bastnesit, u kojima on sačinjava oko polovine sadržaja lantanoida. Cerij je lantanoid koji se najlakše može izdvojiti iz svojih minerala jer je jedini koji može dosegnuti stabilno oksidacijsko stanje +4 u vodenim rastvorima. Zbog smanjenja rastvorljivosti cerija u oksidacijskom stanju +4, cerij je ponekad osiromašen u stijenama u odnosu na druge rijetke zemne elemente a inkorporiran je i u cirkon jer ioni Ce4+ i Zr4+ imaju isti naboj i dosta slične ionske radijuse. U ektremnim slučajevima, cerij(IV) može graditi i vlastite minerale za razliku od drugih rijetkih zemnih elemenata, a primjer takvih minerala je cerijanit, (Ce,Th)O2.
thumb|desno|180px|Kristalna struktura bastnesita-(Ce). Legenda boja: ugljik, C, plavo-siv; fluor, F, zelen; cerij, Ce, bijel; kisik, O, crven. Mineral bastnesit, LnIIICO3F, obično u svom sastavu nema torija niti teških lantanoida težih od samarija i europija, pa je izdvajanje cerija iz njega vrlo jednostavno. Najprije se bastnesit pročisti, korištenjem razblažene hlorovodične kiseline kako bi se odstranile nečistoće kalcij-karbonata. Zatim se ruda prži u prisustvu zraka kako bi se oksidirala do lantanoidnih oksida: i dok se većina lantanoida oksidira do seskvioksida Ln2O3, cerij se oksidira do dioksida CeO2. Taj oksid nije rastvorljiv u vodi te se može istaložiti pomoću 0,5 mola hlorovodične kiseline, a u rastvoru ostaju oksidi drugih lantanoida.
Procedura za izdvajanje cerija iz monacita, (Ln,Th)PO4, koji obično sadrži sve rijetke zemlje, kao i torij, znatno je kompliciranija. Monacit, zbog svojih magnetnih osobina, može se prerađivati ponavljanjem elektromagnetne separacije. Nakon odvajanja, on se tretira vrelom koncentriranom sumpornom kiselinom kako bi nastali sulfati rijetkih zemnih elemenata, rastvorljivi u vodi. Kiseli filtrati djelimično se neutraliziraju natrij-hidroksidom do pH vrijednosti 3 do 4. Torij se istaloži iz rastvora u vidu hidroksida i uklanja se. Nakon toga, rastvor se obrađuje amonij-oksalatom pri čemu se rijetki zemni metali prevode u njihove nerastvorljive oksalate. Okalati se prevode u okside putem žarenja. Poslije toga se oksidi rastvaraju u dušičnoj kiselini, a pošto je cerij-oksid nerastvorljiv u njoj, on se istaloži. Pri rukovanju sa ostacima preostalim nakon izdvajanja cerija mora se pridavati posebna pažnja, jer oni mogu sadržavati izotop 228Ra, kao "kćerku" izotop torija 232Th, kao jednog vrlo snažnog emitera gama zračenja.
Upotreba
thumb|desno|180px|Carl Auer von Welsbach otkrio je mnoge načine upotrebe za cerij Cerij se najprije upotrebljavao u sastavu gasnih mrežica koje je izumio austrijski hemičar Carl Auer von Welsbach (kasnije nazvanih po njemu Auerove mrežice). Godine 1885, on je već eksperimentirao mješavinom magnezija, lantana i oksida itrija, ali je takva mješavina davala svjetlost zelenih nijansi, a bila je i neefikasna. Šest godina kasnije, Auer je otkrio da čisti torij-oksid proizvodi mnogo bolje svjetlo, mada neznatno plavih nijansi, te da se dodavanjem cerij-dioksida u torij-oksid dobijala bijela svjetlost. Osim toga, cerij-dioksid također je služio i kao katalizator za sagorijevanje torij-oksida. Rezultat tih istraživanja bio je veliki komercijalni uspjeh von Welsbacha i njegovih izuma, čime je započeo ogromni rast potražnje za torijem. Jedna od posljedica povećanja proizvodnje torija bila je, između ostalog, dobijanje ogromnih količina lantanoida kao nusproizvod. Za mnoge od tih lantanoida uskoro su pronađeni razni vidovi upotrebe lantanoida, naročito za piroforne legure, poznate pod nazivom "mišmetal", sa sadržajem od oko 50% cerija, 25% lantana a ostatak su sačinjavali ostali lantanoidi. Mišmetal se dosta koristio za izradu kremena za upaljače. Obično se dodavalo i željezo čime se dobijala legura poznata kao ferocerij, koju je također izumio von Welsbach. Zbog velike hemijske sličnosti među lantanoidima, za većinu načina upotrebe nije bilo potrebno hemijsko izdvajanje pojedinih elemenata, jer je dodavanje mišmetala u čelik poboljšavalo njegovu čvrstoću i obradivost, ili naprimjer pri katalizi krekiranja nafte. Ove osobine cerija "spasile" su život italijansko-jevrejskog pisca Prima Levija u koncentracijskom kampu Auschwitz, gdje je Levi pronašao dosta legure ferocerija te ga prodavao za hranu.
Cerija (cerij-oksid) najviše je korišteni spoj elementa. Osnovna upotreba cerije ogleda se u njenom korištenju kao sredstvo za poliranje, naprimjer pri hemijsko-mehaničkom poliranju (HMP). U tom procesu, cerija zamjenjuje druge metalne okside pri proizvodnji visokokvalitetnih optičkih površina. Jedna od najviše korištenih aplikacija u industriji automobila za niže seskviokside cerija su katalitički pretvarači (konverteri, "katalizatori") koji oksidiranjem ugljik-monoksida i reduciranjem dušikovih oksida NOx smanjuju emisiju štetnih gasova iz motornih vozila. Cerij-oksid se također koristio i kao zamjena za njegov radioaktivni kongener toriju (torij-dioksid), naprimjer u proizvodnji elektrodi za TIG zavarivanje (elektrode od volframa u atmosferi inertnog gasa), gdje cerija kao legirajući element poboljšava stabilnost luka i olakšava početak zavarivanja dok istovremeno smanjuje sagorijevanje elektroda. Cerij(IV)-sulfat koristi se kao oksidirajuće sredstvo u kvantitativnim analizama. Cerij(IV) u rastvoru metansulfonske kiseline primjenjuje se u elektrosintezi u industrijskom obimu kao oksidant koji se lahko reciklira. Cerni amonij-nitrat koristi se kao oksidant u organskoj hemiji i za jetkanje elektronskih komponenti, te kao primarni standard za kvantitativne analize.
Fotostabilnost pigmenata može se poboljšati dodavanjem cerija u njih. On pigmentima daje postojanost svjetlosti i onemogućava tamnjenje providnih polimera izloženih sunčevom svjetlu. Staklene ploče televizora trpe stalno bombardiranje elektronima, a koji imaju sposobnost postepenog tamnjenja ekrana tako što prave F-centre unutar centara boje. Ovaj efekat se može spriječiti dodavanjem cerij-oksida. Cerij je također neophodna komponenta u fosforescentnim materijalima korištenim za TV ekrane i fluorescente svjetiljke. Cerij-sulfid gradi crvene pigmente koji mogu ostati stabilni do temperature od oko 350 °C. Takvi pigmenti su neotrovna zamjena za pigmente na bazi kadmij-sulfida.
Biološki značaj
Nije poznata niti jedna biološka uloga cerija u ljudskom organizmu, a također nije ni isuviše otrovan. Ne akumulira se u lancu ishrane do nekog značajnijeg nivoa. Pošto se vrlo često javlja zajedno sa kalcijem u fosfatnim mineralima, a kosti u svom sastavu imaju značajnu količinu kalcij-fosfata, cerij se može bioakumulirati u kostima u malim količinama koje se ne smatraju opasnim. Kao i drugi lantanoidi, za cerij je poznato da utiče na ljudski metabolizam, smanjuje nivo holesterola, snižava krvni pritisak, apetit i rizik od koagulacije krvi. Cerij-nitrat je efektivan lokalni antimikrobni preparat protiv opekotina trećeg stepena, mada veće doze ovog sredstva mogu dovesti do trovanja cerijem i methemoglobinemije. Lakši lantanoidi djeluju kao esencijalni kofaktori za dehidrogenazu metanola kod metanotrofske bakterije Methylacidiphilum fumariolicum SolV, pri čemu su lantan, cerij, prazeodij i neodij otprilike podjednako efektivni.
Kao i svi rijetki zemni metali, cerij ima vrlo slabu do umjerenu otrovnost. Kao snažno reducirajuće sredstvo, prah cerija se može spontano zapaliti u prisustvu zraka pri temperaturama od 65 do 80 °C. Kada se zapali, gasovi zapaljenog cerija su otrovni. Pri njegovom gašenju, ne bi se smjela koristiti voda, jer s njom cerij reagira istiskujući iz nje gasoviti vodik. Radnici koji su pri radu izloženi ceriju, osjećaju svrab, imaju preosjetljivost na vrućinu i javljaju se promjene na koži. Međutim, ako se proguta, cerij nije otrovan. Tokom eksperimenata provedenim na životinjama, pri kojima im je ubrizgana veća doza cerija, životinje su uginule zbog kolapsa kardiovaskularnog sistema. Cerij je znatno otrovniji za vodene organizme, a smatra se da im cerij oštećuje ćelijske membrane, mada taj rizik nije prevelik jer cerij nije isuviše rastvorljiv u vodi.
Literatura
🇵🇸
CP/M
CP/M je skraćenica engleske složenice Control Program for Microcomputers i ime je za operativni sistem kojeg je razvila američka kompanija Digital Research. CP/M je bio jako raširen u kasnim 70-tim i 80-tim godinama 20. vijeka te je bio proglašen prvim industrijskim standardom za operativne sisteme. CP/M-ova osnovna inovacija bila je separacija operativnog sistema na tri osnovne komponente:
Rastavljanjem CP/M na tri osnovne abstrakcije omogućilo je da se CP/M proširi na mnoge računare; tvorci novog računarskog sistema nisu više trebali više razviti novi operativni sistem, već su samo trebali napisati BIOS, dok su ostale dvije komponente CPP i BDOS samo je bilo potrebno ponovno prevesti s programom-prevodiocem (kompajlerom). Ideje iz CP/M-a poslužile su za razvoj Microsoft MS-DOS-a.
Osnovni 8-bitni CP/M sistem trebao je sadržavati sljedeće komponente:
Ovo je bio jedini sklopovni sistem za CP/M koje je podržavala kompanija Digital Research, sve druge kompanije koje su proizvodile CP/M kompatibilne sisteme trebale su same mjenjati i napisati dijelove CP/M operativnog sistema. Ovaj posao modificiranja bio je olakšan zbog toga što je CP/M imao tri osnovne abstrakcije: CPP, BDOS i BIOS. Dok je većina promjena za kompanije koje su proizvodile CP/M kompatibilne računare događala u BIOS-u, tj. u programima koji su imali izravni dodir s sklopovljem.
Demografija Jajca
Po popisu stanovništva iz 1991. godine, općina Jajce imala je 45.007 stanovnika, raspoređenih u 62 naselja.
Popis 1991.
ukupno: 45.007
Popis 1981.
ukupno: 41.197
Popis 1971.
ukupno: 35.002
IC 1318
IC 1318 je emisijska maglina i nalazi se u sazviježđu Labud. Prvo otkriće je napravio Edward Emerson Barnard u augusta 1893. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Kineziologija
Kineziologija je nauka o kretanju. Obuhvata 4 različita područja, prema ciljevima i po metodama rada:
Kineziološka psihologija tumači psihičke procese i različite oblike ponašanja djece, mladih i odraslih za vrijeme i nakon provođenja nekog od oblika tjelesne aktivnosti, tj. aktivnosti sa kretanjem.
Kruševica (Lukavac)
Kruševica su naseljeno mjesto u općini Lukavac, Bosna i Hercegovina.
Kīlauea
mini|desno|Kīlauea prikazan lažnim bojama Kīlauea je jedan od pet vulkana havajskih ostrva. Kīlauea u prevodu znači "mnogo izbacivati", a što se odnosi na njegove česte izljeve lave. Jedan je od najaktivnijih i turistički najposjećenijih vulkana na Zemlji.
Erupcije
Erupcije su česte, a zapisi o tome sežu do 1820. godine. Jedna od najspektakularnijih erupcija Kīlauea desila se 1959. godine kada je lava izbacivana gotovo 580 metara u zrak. Od 1983. godine vrela crvena lava izlazi gotovo neprestano.
Sastav
Oko 90% površine Kīlauea čine izljevi lave mlađi od 1.000 godina; dok je oko 70% te površine mlađe od 600 godina. Samo u 20. vijeku bilo je 45 registrovanih erupcija. mini|desno|Izlijevanje lave u okean ([[GIF)]]
Spisak naseljenih mjesta u općini Jajce
Opći podaci
Jajce je naselje i sjedište istoimene općine koja se nalazi u Srednjobosanskom kantonu, Bosna i Hercegovina. Naseljena mjesta u općini Jajce, po popisu stanovništva iz 2013. (ukupno 58) su:
NGC 1546
NGC 1546 (također poznat kao ESO 157-12, IRAS 04134-5611 i PGC 14723) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 59 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Zlatna riba. Najveći prečnik je 3,20 (55 hiljada sg) a najmanji 1,9 uglovnih minuta (33 hiljade sg). Prvo otkriće je napravio John Frederick William Herschel 5. decembra 1834. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
NGC 6005
NGC 6005 (također poznat kao ESO 178-SC3) je otvoreno zvjezdano jato i nalazi se u sazviježđu Ravnalo. Prvo otkriće je napravio James Dunlop 8. maja 1826. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Futurologija
Futurologija ili studija budućnosti se definiše kao predviđanje budućih događaja na osnovu postojećih uslova. Na taj način futurologija nam govori kako današnje promjene (ili njihov izostanak) postaju sutrašnja realnost. Teme i metode uključuju moguće, vjerovatne ili poželjne varijacije ili alternativne transofrmacije socijalnih ili „prirodnih“ fenomena (nezavisnih od ljudskog uticaja). Često je futurologija povezana sa scenarijima budućnosti. Cilj je da se predstavi kako sadašnji uslovi podliježu promjeni u okvirima disciplina kao što su ekonomija, sociologija, historija, inženjerstvo, matematika, psihologija, fizika, biologija, teologija. Futurologija se često povezuje sa strateškim projekcijama budućeg razvoja, kakve daje recimo CIA. Osim toga, mnogi poznati mislioci su se angažovali u ovoj oblasti – Samuel Huntigton, Francis Fukuyama, Zbignjev Bžežinski. Njihove predikcije su bile različite – od „kraja historije“, do „rata civilizacija“. Dvije stvari razlikuju studije budućnosti od istraživanja kakva se inače sprovode u navedenim disciplinama:
1. istražuju se ne samo vjerovatne, već i moguće ili preferirane budućnosti
2. obično se daje kompletan, „holistički“, pogled na stvarnost baziran na navedenim disciplinama.
Važni osnovni radovi iz futurologije uključuju Future Shock (1970) Alvin Toffler-a, The Coming of Post-Industrial Society (1973) Daniel Bell-a, The Fate of the Earth (1982) Jonathan Schell-a, i The Green Machines (1986) Nigel Calder-a.
NGC 7496B
NGC 7496B (također poznat kao ESO 291-7) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 83 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Ždral. Najveći prečnik je 0,40 (9 hiljada sg) a najmanji 0,2 uglovnih minuta (4 hiljade sg).
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Spreča
Spreča je rijeka u sjeveroistočnoj Bosni i Hercegovini.
Dužina rijeke Spreče je 137,5 kilometara. Desna je i najduža pritoka rijeke Bosne. Izvire u mjestu selu Snagovu, općina Zvornik i teče dalje kroz područje općine Kalesija, Živinice, Lukavac, Petrovo, Gračanica, Doboj Istok i Doboj. Na svom putu do ušća u rijeku Bosnu kod Doboja, Spreča prima nekoliko pritoka: Gribaju, Oskovu, Gostelju, Jalu, Sokolušu, Brijesnicu, Jadrinu, Kameničku rijeku, Sočkovačku rijeku, Prenju. Njene vode se koriste za industriju Tuzlanskog kantona.
The Doors
The Doors je američka psihodelična rock grupa, osnovana u Los Angelesu 1965. godine. Samo šest godina prošlo je od osnivanja grupe The Doors pa do smrti Jima Morrisona 1971. godine. Za to vrijeme, grupa je objavila šest studijskih albuma i ostavila nezaboravni trag svojim mnogobrojnim i često kontroverznim koncertnim nastupima kojima su učvrstili legendu o Jimu Morrisonu. Njegovi stihovi koje je pjevao u rezonantnom baritonu, ispoljavaju prefinjenost školovanog pjesnika i ulični nivo neposrednosti rock tekstopisca. To je pogotovo uočljivo na njihovim najznačajnijim albumima The Doors i Strange Days, gdje grupa ispoljava zvuk "acid rocka", a ovim albumima dovodi psihodelični rock do njegovih krajnjih granica. Ova muzička grupa spada među najintenzivnije i revolucionarne grupe iz 1960-ih, a njihov utjecaj se osjeća sve do danas. Utjecaj njihove meteorske karijere odjekuje daleko izvan njihove kratke poludecenijske karijere dok su snimali muzičke albume i svirali koncerte. Njihove riječi u pjesmama i muzika najbolje oslikavaju neospornu moć revolucionarnog duha iz 1960-ih. Kult ličnosti i dalje okružuje Jima Morrisona, njihovog burnog pjevača koji je uveo pozorišno uzbuđenje u rock muziku iz tog vremena. Grupa The Doors je više nego i jedna druga muzička grupa oslikavala nemirna vremena iz 1960-ih i sukob generacija. Primljeni su u Rokenrol kuću slavnih (eng. Rock and Roll Hall of Fame) 1993. godine.
Počeci 1965-1966
250px|lijevo|thumb|Jedan od noćnih klubova u Los Angelesu pod nazivom Whisky a go-go gdje je grupa The Doors imala prve uživo nastupe. Porijeklo nastanka grupe The Doors vezuje se za ljeto 1965. godine, kada su se upoznali Jim Morrison i Ray Manzarek koji su tada bili studenti na filmskoj školi Kalifornijskog univerziteta (UCLA) u Los Angelesu. Tad su prvi put načeli ideju o osnivanju rock grupe koja bi spojila riječi i muziku na nove provokativne načine. Tokom njihovog slučajnog susreta na jednoj od plaža (Venice Beach) u Los Angelesu, Jim Morrison je otpjevao Manzareku nekoliko svojih pjesama, uključujući i "Moonlight Drive" (koja će se pojaviti na njihovom drugom albumu Strange Days). Oduševljeni Ray Manzarek mu je predložio da odmah osnuju rock grupu. Jim Morrison je već tada imao naziv za novu grupu - The Doors. Gitarista Robby Krieger i bubnjar John Densmore, koji su zajedno sa Ray Manzarekom bili u grupi za meditacije, pridružuju im se. Grupa The Doors će u ovom sastavu ostati sve do same smrti Jima Morrisona.
Veći dio izvornog muzičkog repertoara grupe The Doors komponovan je tokom serije dugih nastupa u noćnim klubovima Sunset Strip-a poznatog dijela ulice Sunset Boulevard u središtu Los Angelesa. Veći dio 1966. i 1967. godine grupa The Doors su imali redovne nastupe u klubovima London Fog, a zatim i u prestižnijem i popularnijem Whisky a Go Go. Njihovih šest pjesama koje su bile na demo snimku iz 1965. godine bilo je odbijeno od strane skoro svih izdavačkih kuća. Međutim, grupa The Doors je postajala sve popularnija kao koncertna izvođačka grupa. Jac Holzman koji je u to vrijeme bio izvršni direktor izdavačke kuće Elektra Records bio je jednom prilikom u Whisky a Go Go klubu za vrijeme nastupa grupe The Doors. Prema njegovim riječima: Holzman je pozvao Paula Rotchilda jednog od najboljih producenata Elektre da dođe iz New York Citya u Los Angeles da čuje grupu The Doors i da svoje mišljenje o njima prije nego što potpišu ugovor o snimanju ploče. Ubrzo zatim im je ponuđen ugovor sa izdavačkom kućom Elektra Records.