cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dubravka Šoljan
Biografija
Prof. dr. Dubravka Šoljan je nakon završetka studija (1968. godine) prvih godina radila kao profesor biologije u Centru vojnih škola u Sarajevu; ovo iskustvo se pokazalo kao neprocjenjivo kod kasnijeg uspostavljanja i razvoja do tada slabo razvijene oblasti Metodike nastave na Odsjeku za biologiju. Svoju akademsku karijeru prof. dr. Dubravka Šoljan je započela izborom u zvanje asistenta 1980. godine na Odsjeku za biologiju Prirodno-matematičkog fakulteta u Sarajevu. Na matičnom fakultetu je potom izabrana u nastavnička zvanja: docent (1988.), vanrednoi (1994.) i redovni profesor (2000.). Zbog izuzetno predanog i plodonosnog višedecenijskog naučno-nastavnog doprinosa akademskoj zajednici, prof. Šoljan je 14. decembra 2013. godine promovirana u počasno zvanje profesora emeritusa Univerziteta u Sarajevu.
Od izbora u nastavnička zvanja vodila je praktičnu, teoretsku i terensku nastavu na Odsjeku za Biologiju Prirodno-matematičkog Fakulteta Univerziteta u Sarajevu iz velikog broja predmeta iz oblasti: Sistematike biljaka, Anatomije i morfologije biljaka, Ekologija i Metodike nastave biologije. Također je bila je aktivan saradnik u realizaciji nastavno-naučnog procesa iz oblasti Metodike nastave biologije na Univerzitetu u Tuzli. Ostvarila je veći broj studijskih boravaka i seminara u: Americi, Kanadi, Finskoj, Danskoj, Mađarskoj, Poljskoj, Češkoj, Italiji, Austriji, Njemačkoj, Španiji, Sloveniji i Hrvatskoj.
Osim radnog iskustva u okviru stečenih akademskih zvanja, prof. Šoljan je godinama obavljala i niz rukovodećih funkcija na Prirodno-matematičkom fakultetu i to kao što su: prodekanesa za nastavu, Šefica Odsjeka za biologiju, Voditeljica Postdiplomskog studija bioloških nauka i Nastavnog smjera I i II ciklusa studija biologije, te Šefica Katedre za biosistematiku i morfologiju.
Prof. dr. Dubravka Šoljan je objavila oko 200 stotine djela: preko  40 naučnih radova i 40 kongresnih priopćenja, oko 100 stručnih radova te 14 knjiga, udžbenika, monografija, priručnika ili praktikuma. Aktivno je sudjelovala u radu preko 40 domaćih i internacionlnih naučnih skupova. Najveći broj naučnih radova vezan je za veći broj vrsta i rodova viših biljaka koje su sagledane u svjetlu njihove sistematike, morfologije, anatomije, horologije i idiekologije, a značajno mjesto zauzimaju i floristička istraživanja. Profesorica Šoljan, u svom naučnom opusu, posebnu pažnju obratila je  rodovima: Edraianthus, Campanula, Ambrosia, Lilium, Abies, Picea, Juniperus, Alnus, Valeriana, Anemone, Camelina, Adenofora, Sedum, te porodici Orchidaceae. Sada, kao glavni editor radi na pripremi i izdavanju prvog Indeksa flore Bosne i Hercegovne. Kao kreator, voditeljica, savjetnica ili saradnik dala je značajan doprinos u realizaciji 24 naučnoistraživačka i stručna projekta (elaborata) od lokalnog i međunarodnog značaja.
Svoju izuzetnu saradnju sa mladim istraživačima, prof. Šoljan je posebno iskazala kao mentorica više doktorskih disertacija te magistarskih i diplomskih radova.
Posebno značajno i neposredno djelovala je u oblasti Metodike nastave biologije, gdje je objavila niz radova i dala vrstan doprinos u usavršavanju nastavnika i profesora biologije, u Sarajevu i drugim bosanskohercegovačkim centrima, putem predavanja i neposredne pomoći u nastavi. Njen društveni rad je uvijek prožet edukacijom i podizanjanjem svijesti o zaštiti prirode, bioraznolikosti i promoviranju održivog razvoja, pa je tako objavila niz stručnih i popularnih radova na ovu temu, učestvovala u radio i televizijskoim emisijama i praktično djelovala u školama i sredinama koje su pokazale interes za ovu problematiku. Ova zalaganja su rezultirala i javnim priznanjima, pa je tako prof. Šoljan dobitnica prve nagrade Udruženja izdavača i knjižničara za najbolje naučno-stručno djelo u 2009. godini i to za izdavački projekat: “Biljke planina Bosne i Hercegovine” i dobitnica srebrnog broša u akciji izbora najuspješnije žene Bosne i Hercegovine u 1997.
Prof. Šoljan je predsjednica ili član više bosanskohercegovačih i međunarodnih naučnih i stručnih asocijacija, (su)organizator više konferencija i drugih naučnih skupova, te urednica i član redakcijskih odbora više domaćih i internacionalnih edicija. Recenzent je preko 20 zapaženih naučnih radova i knjiga.
Edmund Beecher Wilson
Edmund Beecher Wilson (19. oktobar 1856 – 3, mart 1939.) bio je američki pionir u zoologiji i ugledni genetičar. Napisao je jedan od najuticajnijih udžbenika moderne biologije, The Cell (=Ćelija).
Karijera
Wilson je rođen u Genevi, Illinois, kao sin Isaaca G. Wilsona, sudije, i njegove supruge Carioline Clark.
Diplomirao je na Yale University 1878. Stekao je Ph.D. na Johns Hopkins University, 1881. godine.
Bio je predavač na Williams College 1883–84 i na Masachusetts Institute of Technology 1884–85. Služio je kao profesor biologije na Bryn Mawr College, od 1885. do 1891. godine.
Seut II
Seut II je bio kralj Odriskog Kraljevstva u Trakiji od oko 405. p. n. e. do 391. p. n. e. Njegova vladavina je koincidirala sa vladavinom Amadoka I, koji ga je prethodno učinio vladarom odriskih teritorija na egejskoj obali. Međutim, Seut se nakon nekoliko godina pobunio i krajem 5. vijeka p. n. e. proglasio kraljem. U vanjskoj politici se oslanjao na Spartu, ali se počeo okretati prema Atini nakon spartanskog poraza u Bitki kod Knida 394. p. n. e. Uz posredovanje atinskog vojskovođe Trazibula se pomirio s Amadokom. Historičari vjeruju da je preminuo prije Amadoka, koji je nedugo prije svoje smrti ponovo preuzeo nadzor nad cijelim kraljevstvom.
Edmund Beecher Wilson
Karijera
Godine 1888. izabran je za člana American Philosophical Society.
Ostatak svoje karijere proveo je na Univerzitetu Kolumbija, gdje je sukcesivno bio pomoćni profesor biologije (1891–94), profesor zoologije beskičmenjaka (1894–1897) i profesor zoologije (od 1897).
Wilson se smatra prvim američkim citologom. Godine 1898. koristio je sličnost u embrionima da opiše filogenetske odnose. Posmatrajući spiralno cijepanje u mehkušcima, pljosnatim i prstenastim glistama zaključio je da je isti organi nastaju iz iste grupe ćelija i zaključili da svi ti organizmi moraju imati zajedničkog pretka. Izabran je za člana Američke akademije umjetnosti i nauka 1902. godine.
Također je otkrio hromosomski XY sistem određivanja spola, 1905. godine—da muškarci imaju XY, a žene XX par spolnih hromosoma][]. [[Nettie Stevens je samostalno napravila isto otkriće iste godine.
Wilson je objavio mnoge radove o embriologiji i bio predsjednik Američkog udruženja za unapređenje nauke, 1913. godine.
Za svoju knjigu "The Cell in Development and Inheritance", Wilson je nagrađen Medaljom Daniela Girauda Elliota Nacionalne akademije nauka Sjedinjenih Država, 1925.
Spisak naseljenih mjesta u općini Kalinovik
Opći podaci
Kalinovik je općina na jugu Bosne i Hercegovine, u Hercegovini. Naseljena mjesta u općini Kalinovik, po popisu stanovništva iz 2013. (ukupno 71) su:
17 Tetis
17 Tetida (lat. 17 Thetis) je asteroid glavnog asteroidnog pojasa. Približan prečnik asteroida je 90,04 km, a srednja udaljenost asteroida od Sunca iznosi 2,469 astronomskih jedinica (AJ). Ime je dobio po Tetidi, iz grčke mitologije.
Inklinacija (nagib) orbite u odnosu na ravan ekliptike je 5,589 stepeni, a orbitalni period iznosi 1417,370 dana (3,880 godine). Ekscentricitet orbite asteroida iznosi 0,134. Apsolutna magnituda asteroida iznosi 7,76 a geometrijski albedo 0,171.
Asteroid je otkriven 17. aprila 1852. godine.
IC 192
IC 192 (također poznat kao MCG 3-6-25, PGC 7768 i UGC 1530) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 179 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Ovan. Najveći prečnik je 0,90 (47 hiljada sg) a najmanji 0,7 uglovnih minuta (36 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio Rudolf Ferdinand Spitaler 14. februara 1890. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Jabuka (Novo Goražde)
Jabuka je naseljeno mjesto u općini Novo Goražde, Bosna i Hercegovina.
FK Slavija
Fudbalski klub Slavija je nogometni klub iz Istočnog Sarajeva, Bosna i Hercegovina. Od sezone 2016/17. se takmiči u prvoj ligi Republike Srpske.
Klub je osnovan 1908. godine. Član Premijer lige postaje u sezoni 2004-05. Najbolji plasman ostvaruje 2009. godine osvajanjem drugog mjesta. Iste godine osvaja kup Bosne i Hercegovine. Nadimak kluba je Sokolovi. Tradicionalne boje u plava i bijela. Domaće utakmice igra na gradskom stadionu u Istočnom Sarajevu.
Prvi sportski klub u Sarajevu
Prvi sportski klub u Sarajevu je osnovan tokom 1908. godine, kada je grad bio dio Austrougarske. Fudbalski klub je bio dio šireg sportskog društva sarajevskih studenata gimnazije neformalno poznat kao Đački Sportski klub ili ĐSK, kasnije Srednjoškolski sportski klub ili SSK, zatim Srpski sportski klub da bi konačno 1921. godine dobio ime SK Slavija. Od kulturnih i društvenih aktivnosti u gradu u to vrijeme, uglavnom su sva dešavanja bila u hotelu Evropa i Gimnaziji, pa je ideja o osnivanju sportskog klubua pokrenuta u tim prostorijama. Neki od učenika su ranijih godina posjećivali Zagreb, gdje su se upoznali sa fudbalskom igrom, nakon čega i donose prvu loptu u Sarajevo. Poznati pojedinci koji su organizovali klupske aktivnosti u ovom ranom periodu bili su studenti Zdravko Jeftanović (sin vlasnika hotela Evropa dr. Dušana Jeftanovića), Feodor Lukač, Emil Najšul, Sveto Gerovac, Stevo Jokanović. Njihove rane aktivnosti su veoma sporadične i u osnovi tajne jer su austrougarske vlasti uvele zabranu bilo kakvog organizovanog okupljanja u Bosni i Hercegovini.
Prvi teren na kome su trenirali bio je mali prostor iza Državne štamparije te su uskoro prešli na vojno vježbalište na Čengić Vili. Igralište nije bilo ograđeno, nisu postojali ni stalni golovi, pa su mladi sportisti za svaki trening i za svaku utakmicu morali iz grada nositi balvane sa krampama i lopatama, kao i mreže, lopte i ostale rekvizite.
1910.-e
Sve do 1911. zbog odnosa okupacione austrougarske vlasti tim nije odigrao svoju debitansku utakmicu. Prva zvanična utakmica bila je protiv vojnika Bečlija, koji su bili na službi u Sarajevu, a rezultat je bio 4:2 za Srednjoškolski sportski klub. Bečlija Karl Harmer bio je prvi učitelj fudbalerima, a 1911. provedena je potpuna klupska organizacija. Klub je tada imao 24 fudbalera, a nastupao je sa dvije ekipe. Prvu četu sačinjavali su, golmani Janković i Mališević, bekovi Najšul i Petrović, halfovi Sulejmanpašić, Bugarski i Bajer, napad Lukač, Gerovac, Jokanović, Radović, Jeftanović. Druga četa: Varićak, Mišković, Samardžija, Branisavljević, Toukalek, Orlić, Popović, Herman, Vaš, Šteger, Vrinjanin, Blažević.
Podjela kluba
Tokom Balkanskih ratova 1912. i 1913. godine razvio se u klubu nacionalni pokret tako da je pored sportskog dobijao i nacionalni karakter, a većina članova kluba su se uključili u rad Mlade Bosne. U tim godinama došlo do podjele jer su se od Srednjoškolskog sportskog kluba odvojili hrvatski fudbaleri koji su pristupili ranije osnovanom Hrvatskom sportskom klubu koji će kasnije dobiti ime SAŠK. Oni koji su ostali nazvali su se Srpski sportski klub. Međutim, pred te mladiće se ispriječila administracija, odnosno tadašnja vlast. Ugledni predstavnici dr Dušan Jeftanović i Jovo Šošić borili su se da novi klub dobije javno-pravni status. Nisu uspjeli u tim željama pred vlašću koja nije bila blagonaklona srpskim idejama. Ipak, to nije spriječilo Srpski sportski klub da razvije svoje uspješne aktivnosti, ali teškoće pred kojim se našao Srpski sportski klub ujedinile su sve njegove članove i simpatizere.
Napravljeno je novo igralište kod Čurčić-Vile, u sarajevskom naselju Koševo, koje je zadovoljavalo tadašnje uslove i potrebe fudbalske i atletske ekipe, ali Sarajevski atentat prekida planirane sportske aktivnosti, pokrenuo je niz događaja, kao što su austrijski ultimatum Srbiji, kasnija Austrougarske objava rata Srbiji i eventualno izbijanje Prvog svetskog rata. Položaj Srba u Bosni postajao je sve teži. Članovi SSK nisu bili izuzetak jer mnogi od njih su bili uhapšeni ili prisilno mobilisani u Austrougarsku vojsku, a u narednim danima, rulja je razorila igralište i sav inventar spalila, a dosta članova kluba je uhapšeno.
Vrijeme Velikog rata
Klub je za vrijeme rata dao 15 oficira, prebjeglica u Rusiju, a zatim srpskih dobrovoljaca. Oni su pod vođstvom Steve Gerovca osnovali Srpski sportski klub u Odesi i oko sebe okupili sve naše ljude koji su se tamo zatekli. Igrači su bili iz Sokolskih udruženja tako da je klub u nekom obliku nastavio svoj rad i tokom Prvog svjetskog rata.
Nakon kraja rata, i formiranja Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca, klub je obnovio rad, i ponovo je formiran Srpski sportski klub u Sarajevu.
1920.-e
Klub je bio po nacionalnoj orjentaciji srpski ali su u njemu igrali i Hrvati, Bošnjaci, Mađari, Česi, Austrijanci, Nijemci, ali je gajio jugoslovensku ideju pa 1921. godine mijenja ime u Sportski klub Slavija. Bila je to logična posljedica sveslavenske orijentacije njegovih članova. Slavija se tih godina takmičila u 1. Razredu sarajevskog podsaveza. Zajedno sa sarajevskim Hajdukom i SAŠK-om odlučuju da zajednički naprave igralište na Skenderiji i tu igraju do 1925. godine i izgradnje sopstvenog stadiona na Marijin Dvoru. Tokom narednih nekoliko godina Slavija gradi stadion sa kapacitetom od 4.000 mjesta u naselju Marijin Dvoru u samom centru Sarajeva.
Tragični događaj
17. septembra 1926. godine Slavija je ostala bez jednog od najboljih igrača Branka Kalembera. Igračka karijera, popularnog Kaleta, je završena na tragičan način. Naime, 17. septembra 1926. godine Kalember je tokom noći ustao u snu i pao kroz prozor. Branko Kalember, je od zadobijenih povreda preminuo na licu mjesta. Tako su Sarajevo i fudbalski klub Slavija izgubili, velikog igrača. Na posljednjem ispraćaju se okupilo preko 6 000 ljudi, a u ime Slavije govor je održao dr. Ostojić. Pažnju privlači jedan manje poznat detalj. Naime u članku se tvrdi da je sanduk Kaleta bio pokriven crno-bijelim plaštom-Slavijinom bojom, što govori da je Slavija tokom dvadesetih godina koristila crno bijele boje, kao službene boje, zamijenivši crveno bijelu kombinaciju.
Prvi veći uspjeh
U sezoni 1928/1929. Slavija se kao pobjednik 1. razreda Sarajevskog podsaveza, prvi put plasirala u kvalifikacije za Prvenstvo Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca, što je do tada bio najveći uspjeh kluba. Slavija je u kvalifikacijama, za protivnika dobila splitskog Hajduka. Prva utakmica je odigrana u Splitu, 2. juna 1929. godine, kada je Hajduk, slavio sa 2:1. Druga utakmica je odigrana u Sarajevu, 9. juna, a Hajduk je odnio pobjedu istim rezultatom, kao i u prvoj utakmici. Slavija je nakon dva poraza zauzela osmo mjesto na tabeli, i nije uspjela da se kvalifikuje u Prvenstvo Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca.
Slavijini kibici
Preteče današnjih Sokolova, to jest, navijači Slavije iz vremena Kraljevine Jugoslavije ostali su zabilježeni, kao sudionici jednih od prvih navijačkih nereda na Balkanu. Naime, utakmica između splitskog Hajduka, i sarajevske Slavije 1929. godine koja se igrala na stadionu Slavije, u sarajevskom naselju Marijin Dvor, ostala je u drugom planu zbog navijačkih nereda. Splitska štampa je te godine prenijela da su Slavijini kibici, kako su u Dalmaciji nazivali navijače, napali igrače Hajduka, kamenovali ih, gađali flašama, pa je čak i policija morala intervenisati. Savezni delegat, gospodin Krčelić, morao je sam lično da zauzme stav protiv razjarenih kibica Slavije, štaviše — jednog je policijski dao odstraniti.
Reprezentativci Slavije
Manje poznata činjenica je da je među posljednjim igračima, sa liste selektora Boška Simonovića, koji su trebali da otputuju u Montevideo, na prvo svjetsko prvenstvo u nogoemtu, koje se održalo 1930. godine, otpao Stanko Bulat, igrač Slavije iz Sarajeva. U reprezentaciji Kraljevine Jugoslavije igrali su Zagorac i Rajlić. Najveći domet postići će Slavijin junior, sada pokojni Branko Stanković koji će poslije Drugog svjetskog rata zaigrati u Crvenoj zvezdi i reprezentaciji Jugoslavije i koji će postati jedan od najvećih fudbalera na Balkanu. Odlično će se pokazati i Slavijini juniori Predrag Đajić u Crvenoj zvezdi i Florijan Matekalo u Partizanu, a golman Miro Radojčić će postati jedan od najvećih novinara na ovim prostorima.
Prvenstvo Kraljevine Jugoslavije
U sezoni 1929/1930. Slavija je ponovila uspjeh, zauzela prvo mjesto u 1. razredu Sarajevskog podsaveza, i izborila kvalifikacije za ulazak u Prvenstvo Kraljevine Jugoslavije. Slavija nije odigrala kvalifikacione utakmice, jer je Jugoslovenski nogometni savez, kaznio Skopski podsavez, zbog namještanja utakmica. Slaviji su zbog toga upisane dvije pobjede, pa se automatski kvalifikovala u Prvenstvo Jugoslavije. Slavija je sezonu 1929/1930. završila na pretposljednjem petom mjestu, upisavši dvije pobjede, dva remija i šest poraza, a u klupsku historiju je upisana prva sezona, u kojoj je Slavija igrala u najvećem državnom rangu takmičenja.
Od sezone 1932/1933. ponovo je promijenjen sistem odigravanja državnog prvenstva. Prema glasanju delegata skupštine Jugoslovenskog nogometnog saveza, na skupštini održanoj, 18. decembra 1932. godine, odlučeno je da će prvenstvo igrati, najjači klubovi iz Kraljevine Jugoslavije u tom trenutku, kako je procijenjeno. Slavija je kao predstavnik Sarajevskog podsaveza, i prema procjeni Jugoslovenskog nogometnog saveza najjači klub Sarajevskog podsaveza, nastupila u Prvenstvu Kraljevine Jugoslavije gdje je zauzela deveto mjesto.
Zbog ubistva kralja Aleksandra, sljedeće prvenstvo je odigrano u sezoni 1934/1935. Godine. 1934. u Sarajevo stiže, bivši austrijski fudbaler Anton Ringer, koji je u Slaviji vršio trenersku dužnost, do maja 1935. godine, kada je preuzeo zagrebački Građanski. U sezoni 1934/1935 Slavija je zauzela osmo mjesto.
Velika prekretnica za Slaviju je bila sezona 1935/1936. Ove sezone je ponovo promijenjen sistem takmičenja, kada je odlučeno da se umjesto lige igra dvostruki kup sistem, u kom će učestvovati prvaci svih četrnaest tadašnjih podsaveza. Jedna struja klubova, prvenstveno klubovi Zagrebačkog i Splitskog podsaveza, bojkotovali su ovakav sistem takmičenja, zahtijevajući da se igra po starom sistemu. Međutim preovladala je struja koja je bila za kup sistem, pa su prvaci Zagrebačkog podsaveza, Konkordija, i Splitskog podsaveza, Hajduk, odustali od takmičenja, što je značilo da su njihove utakmice registrovane kao pobjeda za protivnički tim. Predvođena Slavkom Zagorcem i Milanom Rajlićem na terenu, i trenerom Ristom Šošićem, Slavija je u osmini finala pobijedila cetinjski Crnogorac, zatim u četvrtini finala Građanski iz Skoplja, gdje je pobjeda u Sarajevu iznosila velikih 10:1. U polufinalu Slavija se sastala sa ekipom novosadskog NAK-a, koga je takođe pobijedila. Slavija je u ovoj sezoni ostvarila historijski uspjeh, plasiravši se u samu završnicu državnog prvenstva, gdje je snage odmjerila sa beogradskim BSK-om. Utakmica u Sarajevu je završena sa rezultatom 0:1, dok je u Beogradu odigrana utakmica bez golova, čime je beogradskim BSK postao državni prvak, a Slavija zauzela drugo mjesto u državnom prvenstvu 1935/1936. godine.
U naredne tri sezone Slavija je nastavila takmičenje u državnom prvenstvu, kao stabilan klub, koji se ustalio na središnjem dijelu tabele. Jubilarna trideseta sezona državnog prvenstva, je ujedno bila i posljednja pred početak rata. Jugoslovenski nogometni savez je djelovao do 1. oktobra 1939, kada je ugašen i istog dana na osnivačkoj skupštini je osnovan Vrhovni nogometni savez Jugolavije (VNSJ), koji je obuhvatao tri saveza, Nogometni savez Hrvatske, Srpski loptački savez i Slovenačku nogometnu zvezu. VNSJ je prestao sa radom 6. aprila 1941, kada je otpočela agresija na Jugoslaviju. Godine 1939. hrvatski i slovenački klubovi su počeli da napuštaju Jugoslovenski nogometni savez i pristupaju Nogometnom savezu Hrvatske, u znak protesta zbog srpske sportske centralizacije u Beogradu. Pokrenuto je hrvatsko-slovenačko prvenstvo u fudbalu, sa NK Ljubljanom kao jedinim slovenačkim predstavnikom u ligi. Prvenstvo Kraljevine Jugoslavije je nastavljeno, ali je ubrzo preimenovano u prvenstvo Srbije u Nogometu. Podjela je konačno uklonjena obećanjem veće zastupnjenosti za Hrvate i Slovence.
Proslava 30 godina SK Slavije
Da je Slavija bila najveći sportski kolektiv u Sarajevu između dva svjetska rata, pokazuje i proslava 30 godina postojanja kluba te novinski članci koji svjedoče o do tada neviđenim sportskim svečanostima i ogromnom interesovanju javnosti. Od 3. do 11. septembra 1938. godine proslavljena je 30-godišnjica postojanja SK Slavija. Na proslavi je učestvovalo dosta klubova, a najznačajniji gost bila je Slavija iz Sofije. Visoki pokrovitelj ove značajne manifestacije u Sarajevu, bio je Njegovo Veličanstvo Kralj Petar II, a pokroviteljstva proslave prihvatio se predsjednik vlade gospodin dr. Milan Stojadinović. Pored njega počasni odbor sačinjavali su: Dr. Mehmed Spaho ministar saobraćaja i Bogoljub Kujundžić, ministar šuma i ruda. Domaćin proslave, Slavija odigrala je tri utakmice: Slavija — Sašk 0.1, Slavija — Đerđelez 2:0, a šlager proslave bio je međunarodni susret sa imenjakinjom iz Sofije u kojem je domaća Slavija pobijedila 4:1. Posjetioci su u danima proslave mogli da pogledaju i teniski turnir na kome su učestvovali teniseri Slavije i SAŠK-a, fudbalsku utakmicu ženskih timova Zagreba, hazena meč ženskih beogradskih klubova, atletičarska nadmetanja i automobilske trke.
Pad slavnog Ferencvaroša
Kruna svih Slavijinih uspjeha u njenoj stogodišnjoj historiji je pobjeda u Sarajevu protiv mađarskog prvaka Ferencvaroš u Srednjoevropskom kupu 1940. godine 3:0 što je u Evropi odjeknulo kao senzacija. U to vrijeme Ferencvaroš je bio jedan od najboljih evropskih timova, a Mađarska zvanično vicešampion svijeta u nogometu. Dolazak slavnog Ferencvaroša bio je praznik nad praznicima u Sarajevu, a stadion Slavije na Marin Dvoru bio je pretijesan da primi sve one iz raznih krajeva BiH koji su željeli uživo posmatrati meč sa prvakom Mađarske. Njih osam hiljada imalo je sreće da se ugura na stadion, nisu žalili mjesečnu platu za ulaznicu, a nekoliko hiljada je meč pratilo sa obližnjeg brda. Junak pobjede Slavije bio je Milan Rajlić. On je krunisao pobjedu Slavije trećim golom, snažnim šutom sa desetak metara. Bila je to tema dana ne samo u Sarajevu, BiH, već u Jugoslaviji i cijeloj Evropi. U tom periodu je Slavija dala niz sjajnih fudbalera, a pod stručnim vođstvom Riste Šošića stasali su mnogi Slavijini juniori koji će godinama nositi njen dres, igrati i za reprezentaciju Sarajeva, a neki i za reprezentaciju Jugoslavije. Iz tog podmlatka su izašli Zagorac, Krnjajić, Marić, Ostojić, Matekalo, Manola, braća Bajagići, Branko Stanković, Šipka, Divčić, Šalipur, Rajlić, Vidović, Bosnić, Jovanović, Đajić, Radojčić, Tošić.
Posljednja utakmica
Sezone 1939/1940. igrana je skraćena sezona. Reorganizovan je sistem takmičenja. Formirane su dvije lige, hrvatsko-slovenačka i srpska liga sa po deset članova. Na kraju je odigrano skraćeno prvenstvo od deset kola u kom su učestvovala tri prvoplasirana tima iz hrvatsko-slovenačke lige, i srpske lige. Slavija je u toj sezoni bila jedan od tri predstavnika srpske lige, uz BSK i Jugoslaviju, gdje je zauzela treće mjesto uz 7 pobjeda i tri poraza. Dakle, 30. marta 1941. godine igrala je Slavija posljednju prvenstvenu utakmicu na stadionu na Marin Dvoru protiv BSK-a. Taj stadion će zauvijek nestati i na njegovom mjestu će poslije rata biti podignute stambene zgrade. Od fudbala tu više nije bilo ni traga. Oko 3000 ljudi na samo stadionu i još toliko okolo, željelo je da pozdravi asove iz Beograda, ali su otišli razočarani. Pored poraza od 1:0, ekipe nisu igrale u standardnim sastavima, a sama igra bila je ispod prosjeka uz dobro suđenje sudije Arnautovića iz Banje Luke.
Historija se ponovila, kao i u Prvom svjetskom ratu, poslije Njemačke invazije na Kraljevinu Jugoslaviju klub je bio neaktivan do kraja Drugog svjetskog rata. Poslije rata, SK Slavija je rasformirana bez ikakvog objašnjenja od strane nove komunističke vlasti. Stadion na Marijin Dvoru je preimenovan u stadion "Šesti april" i koristili su FK Željezničar i novoformirani SD Torpedo. Stadion je na kraju srušen, a tribine sa tog stadiona su prenesene na Grbavicu, gdje je FK Željezničar gradio svoj stadion.
Obnova rada kluba
Inicijativa o obnavljanju FK Slavija potekla je od dugogodišnjih sportskih radnika sa područja tadašnjeg Srpskog Sarajeva, i to u jeku rata u Bosni i Hercegovini. To su bili sportski radnici iz nogometnih klubova Sarajevo, Igman, Novi Grad, Lukavica, iz općina Ilidža, Novo Sarajevo, Rajlovac, Centar Sarajevo — Dragan Savović, Sretko Banjanin, Slobodan Trnčić, Boro Đukanović, Branislav Trnčić, Veso Mandić, Danilo Škrba, Spasoje Soknić, Mirko Ponjarac (igrač predratne Slavije), Nebojša Kovačević, Mirko Šarović, Veljko Vuletić i drugi. Prvi predsjednik obnovljene Slavije bio je Veso Mandić, potpredsjednik Sretko Banjanin, treneri Nebojša Kovačević i Vlado Regoje, sekretar Dragan Savović, a svu dokumentaciju, akta i registraciju kluba uradio je Sretko Banjanin. Prvo gostovanje ekipe Slavije poslije obnove rada bilo je gostovanje kadeta koji su od 10. do 20. avgusta 1995. boravili na fruškogorskom izletištu Testera. Odigrali su pet utakmica. Pobedili su vršnjake Vojvodine 2-1, Cementa 3-2, Iriga 5-2, a sa Metalcem iz Futoga igrali su neriješeno 3-3, te ponovo sa Cementom 1-1. U oktobru 1996. odigrana je prva utakmica prvog tima u Loznici. FK Loznica, član Prve „B“ lige SR Jugoslavije pobijedila je Slaviju 7-0.
Fuzionisanje
Tokom sezone 1997/98. FK Željezničar iz I.Sarajeva se fuzionisao sa FK Sarajevom u novi klub FK Sarajevo, koji je nastavio takmičenje u prvoj ligi Srpske. Godinu dana kasnije, u sezoni 1998/99. FK Sarajevo se fuzionisao sa FK Slavijom. Svi igrači FK Sarajeva i FK Željezničara, prostorije i Gradski stadion u Istočnom Sarajevu, koji je sa izgradnjom započeo FK Željezničar, pripao je FK Slaviji. 1992. godine lokalni OFK Lukavica je takođe fuzionisan sa Slavijom.
2000.-e
2006. godine je Slavija uspjela da se plasira u Premijer ligu Bosne i Hercegovine, njezin do tada najveći poslijeratni uspjeh. Prve tri sezone u elitnom ranju bh. nogometa Slavija je obilježila veoma uspješno, osvajujući visoka mjesta na tabeli, kup BiH i kvalifikacije na evropska takmičenja. Međutim, od sezone 2009/10. klub ne uspjeva da se vrati u vrh tabele, a u sezoni 2015/16. ispada u Prvu ligu Republike Srpske.
Stadion
Klub mijenja ime u Slavija 1921. godine i u tom periodu, zajedno sa sarajevskim Hajdukom izgrađuje novo igralište na Skenderiji. Teren osim njih koristi i novoosnovani Sarajevski klub pa se u Slaviji odlučuju za izgradnju novog igrališta. Uz pomoć bogatog priloga "jednog klupskog mecene" sagrađen je 1925. godine novi stadion.
Zagrebački športski list: glasnik Građanskog u jednom od svojih brojeva iz 1925. godine najavio je otvaranje novog igrališta SK Slavije u Sarajevu i tom prilikom spomenuo prijateljsku utakmicu SAŠK protiv Slavije na otvaranju. "Čestitamo SK Slaviji i cijelom sarajevskom sportu na ovako lijepom i velikom stadionu" navodi se na kraju zagrebačkog članka iz 1925. godine.
Novi stadion na kome je Slavija igrala se nalazio na Marijin dvoru i zvao se Marindvor. Stadion je ispunjavao sve potrebe lige Kraljevine Jugoslavije, između ostalih i pravilo da se igra na šljaci tako da je ovaj teren bio pokriven šljakom. Na taj stadion prenesena je i čuvena drvena konstrukcija s butmirskog Hipodroma, napravljena još za vrijeme Austrougarske. Prenošenje je rađeno demontažom glavnih nosača i tribina, bila je ukrašena ložama i imala je kapacitet od skoro 1.600 sjedećih mjesta.
Nakon Drugog svjetskog rata, u periodu Titove Jugoslavije, taj stadion dobiva naziv 6. april po danu oslobođenja Sarajeva. Iako je u Sarajevu tada nikao stadion Koševo i još nekoliko terena na kojima je fudbalska groznica uhvatila maha, glavne aktivnosti na stadionu 6. april nisu prestale. Lagano gašenje ovog poznatog fudbalskog terena dešava se tek gradnjom Grbavice, kada su 1953. godine željeznički radnici napravili stadion za svoj klub. Današnji Slavijin stadion se nalazi u Istočnom Sarajevu i naziva se Sportsko-rekreacioni centar Slavija. Izgrađen je 1996. na mjestu bivšeg terena OFK Lukavice, koji se nalazio u sklopu bivše vojne kasarne Čiča. Kapacitet stadiona je 6.000 gledalaca.
Sastav tima u sezoni 2018/19.
thumb|Navijači Kluba
Vedran Mlikota
Vedran Mlikota (Zagvozd, 31. jula 1969.), hrvatski pozorišni, televizijski i filmski glumac.
Biografija
Rođen je u Zagvozdu, gdje završava osnovnu i dva razreda srednje škole; ostala dva razreda srednje škole završava u Splitu. Upisuje studij glume na Zagrebačkoj akademiji za pozorište, film i televiziju, koju završava 1992. godine u klasi profesora Izeta Hajdarhodžića. Tijekom studija nagrađen je Rektorovom nagradom za predstavu "Hamletmashine". Nakon diplome, postaje član drame HNK u Zagrebu, čiji je član bio do 2010. godine, kada je dao otkaz. Nakon toga nekoliko godina djeluje kao slobodni dramski umjetnik, a 2015. primljen je u stalni angažman satiričkog pozorišta Kerempuh. Osvojio je nekoliko nagrada: 1993. je proglašen najboljim glumcem Festivala hrvatske drame Teatra ITD. Sljedeće godine dobiva nagradu "Veljko Maričić" kao najbolji glumac na Prvom festivalu malih scena u Rijeci. Osnivač je i umjetnički direktor festivala "Glumci u Zagvozdu."
Književnost 17. vijeka
Barok: XVII vijek
Barok dolazi od portugalske riječi barocco (vrsta bisera nepravilna oblika i nevelike vrijednosti) što ukazuje na formalno neusistemljen, neobičan i pretjerano kićen umjetnički stil bez posebnog značaja i vrijednosti. Značajke baroka: kićenost, gomilanje ukrasa, neobična i bogata metaforičnost, vraćanje pobožnosti i religijskim temama.
Najznačajniji događaji i trendovi
Najznačajniji predstavnici baroka:
Krivično djelo
Krivično djelo jeste protivpravno djelo koje je zakonom propisano kao krivično djelo, čija su obilježja propisana zakonom i za koje je zakonom propisana krivičnopravna sankcija.
Način izvršenja krivičnog djela
Krivično djelo se može učiniti činjenjem ili nečinjenjem.
Pojam krivičnog djela
Krivično djelo je svjesna i voljna čovjekova radnja ili propuštanje radnje koja je društveno opasna, protupravna i u zakonu određena kao krivično djelo. Iz toga proizilazi da su osnovni elementi krivičnog djela postojanje neke djelatnosti koja dovodi do neke posljedice, zatim društvena opasnost koju izaziva to djelovanje zbog čega se za krivično djelo propisuje zakonska kazna, i postojanje volje da se neko djelo učini i to svjesno.
Krivično djelo može se posmatrati kao društvena pojava u klasnom društvu, shvaćena kao djelatnost opasna po društvo. Može se posmatrati sa stanovišta kaznene politike neke društvene zajednice, pa se prema tome pojam krivičnog djela određuje prema političkim razlozima zbog kojih se neka ljudska djelatnost definira kao opasna za to društvo. Krivično djelo može se posmatrati sa aspekta uzroka koji dovode do pojave krivičnog djela. Određivanjem pojma krivičnog djela na osnovu ovih shvatanja bavi se kriminologija.
Krivično-pravna odredba krivičnog djela zasniva se na odredbama pravnih elemenata koji su zajednički za sva krivična djela tzv. osnovnim elementima krivičnog djela.
Opća i posebna obilježja krivičnog djela
Pod općim obilježjima podrazumijevaju se elementi koji su zajednički za sva krivična djela. Među opća obilježja spada i postojanje radnje i posljedica koja je nastupila kao rezultat te radnje. Posebna obilježja krivičnog djela čine elementi koji se odnose na konkretnu radnju i konkretnu posljedicu.
Objekat i subjekt krivičnog djela
Svako je krivično djelo upravljeno protiv nekog društvenog interesa ili društvenog dobra, te se stoga pojavljuje kao objekat zaštite u krivičnom pravu. Od objekta zaštite bitno je razlikovati objekat krivičnog djela. Objekat krivičnog djela je predmet ili lice na kome se poduzima radnja izvršenja. Naprimjer, kod krađe zaštitni objekat je imovina, a objekat radnje je pokretna stvar koja se protivpravno oduzima.
Subjekat krivičnog djela je lice koje vrši krivično djelo.
Kazne
Koje su to ljudske djelatnosti društveno opasne i u kojoj mjeri odlučuje samo društvo preko svojih predstavničkih tijela. Društvena opasnost je pored toga što je element krivičnog djela također i osnov za propisivanje i izricanje kazni. Prilikom određenja krivičnog djela zakon istovremeno vrši ocjenu intenziteta društvene opasnosti djela i na osnovu tog intenziteta određuje najmanju i najveću njeru kazne koja se za to djelo može izreći.
Krivično odgovornim počiniocima krivičnih djela mogu se izreći sljedeće kazne:
Svrha kažnjavanja je mnogostruka. Kaznom se utiče na počinioca krivičnog djela u cilju prevencije ponovnog učinjenja, zatim da se izrazi društvena osuda počinjenog krivičnog djela, da se tako utiče na ostale da ne postanu počinioci krivičnih djela i također, putem kazne se utiče na svijest građana o pogibeljnosti krivičnih djela i pravednosti kažnjavanja počinioca.
Brod (općina)
Brod (prije Bosanski Brod) jest naseljeno mjesto i središte istoimene općine na krajnjem sjeveru Bosne i Hercegovine, na desnoj obali rijeke Save. Administrativno je dio Republike Srpske. Prema popisu stanovništva 2013. općina ima 18.000 stanovnika.
Geografija
Brod je smješten na sjeveru Bosne, u Bosanskoj Posavini. Nalazi se na široko otvorenoj i lahko prohodnoj Peripanonskoj niziji. Sjevernu granicu čini rijeka Sava, koja meandrira i često plavi svoju aluvijalnu ravan.
Historija
mini|desno|275px|Brod 1912. godine mini|desno|275px|Rijeka Sava
Nacionalni spomenici
Na listi nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine za općinu Brod nalazi se sljedeći spomenik:
Stanovništvo
Po posljednjem službenom popisu stanovništva iz 1991. godine, općina Brod imala je 34.138 stanovnika, raspoređenih u 23 naselja. Poslije potpisivanja Dejtonskog sporazuma veći dio općine Brod ušao je u sastav Republike Srpske. U sastav Federacije Bosne i Hercegovine ušao je dio naseljenog mjesta Brusnica Mala, koji je poslije Daytona pripao općini Odžak.
Rafinerija nafte Brod
Rafinerija u Brodu je osnovana 1892. Proces proizvodnje sirove nafte započeo je 1927. Standard oil preuzima proizvodnju sve do Drugog svjetskog rata. Poslije rata rafineriju je nacionalizirala tadašnja vlast. Godišnja proizvodnja je 5.000.000 tona sirove nafte u dvije linije. Obje linije su radile neovisno jedna o drugoj. Rafinerija je imala mogućnost skladištenja kapaciteta od 680.000 cub. metara. Priključena na jadranski naftovod koji se proteže obalom rijeke Save (Sisak-Brod-Beograd) i koji ima priključak za Mađarsku. Transport proizvoda se vrši cestom, prugom i rijekom Savom, te naftovodom Brod-Opatovac (Hrvatska). Mješovita proizvodnja je sadržala benzin, materijale za hemijsku i petrohemijsku industriju, baze uljnih destilata, bitumen i srodni produkti. Tržište se sastojalo od SFRJ i izvoza. Od 1992. godine, početkom ratnih djelovanja, na području općine, rafirenija doživljava ozbiljna oštećenja koja se procjenjuju na 123 miliona dolara.
Politika
Načelnik općine je Ilija Jovičić. Na posljednjim izborima za općinsko vijeće postignuti su sljedeći rezultati, prema broju osvojenih mandata od ukupnih 45:
Indeksi (album)
Indeksi je prvi album sarajevskog progresivnog rok sastava Indexi. Objavila ga je u LP izdanju ljubljanska izdavačka kuća RTV Ljubljana 1972. godine. Na albumu se nalazi 7 pjesama napisanih u progresivnom rok stilu. Najistaknutija pjesma je "Negdje na kraju, u zatišju", snimljena još 11. oktobra 1969. godine u studiju Radio Sarajeva. Album "Indexi" objavljen je iste godine i približno u isto vrijeme kad i EP "Plima" i singl ploča "Sanjam". Ova nabrojana muzička djela pripadaju zlatnom periodu grupe Indexi, kada su muzičari iz ovog sastava bili skloni muzičkom eksperimentiranju uz veoma kvalitetne izvedbe svojih pjesama. Također, osjeti se onaj polet i kreativna muzička atmosfera koji su karakterizirali muziku sarajevskih pop rok sastava s kraja 1960-ih i ranih 1970-ih. Ovaj antologijski album uvrstio je Indexe ne samo među najznačajnije rok sastave sarajevske škole pop roka, nego i šire na nekadašnjim jugoslavenskim prostorima.
Ferrari
mini|220p|Fabrika Ferrari u Maranellu 300p|mini|Ferrari F50 Ferrari je italijanski proizvođač automobila koji je kroz svoje sportske automobile i svoj angažman u utrkama formule 1 postao popularan. Firmu je osnovao 1946 godine Enzo Ferrari, a danas pripada Fiat-konzernu. Centrala je u gradu Marenello u državi Italija. Ferrari godišnje proizvodi do 5000 automobila (Podaci iz 2005 godine).
Nermin Haskić
Nermin Haskić je bosanskohercegovački nogometaš rođen 27.6.1989. u Banovićima (Bosna i Hercegovina), a trenutno nastupa za japanski klub Omiya Ardija iz Saitame.
U FK Sarajevo je došao iz Banovićke Budućnosti na ljeto 2011 a u sezoni prije je slovio za najboljeg fudbalera svoje ekipe. Njemački portal Transfermarkt je vrijednost Haskića procijenio na oko 300.000 €.
U svom premijernom nastupu pred navijačima Sarajeva Haskić je protiv švedskog Orebra postigao dva gola i odveo Sarajevo u 3. pretkolo Evropa Lige za sezonu 2011/2012.
Haskić je bio najbolji strijelac Superlige Srbije u sezoni 2018/19. sa 24 postignuta gola na 34 odigrane utakmice.
U decembru 2019. godine potpisuje za japanskog drugoligaša Omiyu Ardiju.
NGC 4988
NGC 4988 (također poznat kao ESO 269-55, IRAS 13070-4250, MCG -7-27-37 i PGC 45671) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 96 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Kentaur. Najveći prečnik je 1,70 (48 hiljada sg) a najmanji 0,5 uglovnih minuta (14 hiljade sg). Prvo otkriće je napravio John Frederick William Herschel 3. juna 1834. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Uzbečki jezik
Uzbečki jezik (uzb. O'zbek tili, O'zbekcha) je najrasprostranjeniji turkijski jezik u srednjoj Aziji. U Uzbekistanu je maternji jezik većini stanovništva a ujedno i zvanični državni jezik. Uzbečki pripada jugoistočnoj grupi turkijskih jezika (ujgurskoj grani). Srodan mu je ujgurski jezik kojim se govori u kineskoj pokrajini Xinjiang (Hinjang). Današnji standardni oblik jezika potiče neposredno od čagatajskog jezika.
Rasprostranjenost
Uzbečkim govori više od 20 miliona ljudi širom svijeta. U državama ZND-a živi 16,5 miliona ljudi koji govore nekim dijalektom uzbečkog jezika. U Uzbekistanu preko 99% Uzbeka govori ga kao maternji jezik. U susjednom Tadžikistanu uzbečkim govori 1,2 milion ljudi, u Kazahstanu 332.017, u Kirgistanu 550.096 a u Turkmenistanu 317.333 ljudi. U kineskoj pokrajini Xinjiang prema popisu stanovništva iz 1990. godine uzbečkim govori još samo 3000 ljudi.
NGC 283
NGC 283 (također poznat kao IRAS 00507-1326, MCG -2-3-31 i PGC 3124) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 521 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Kit. Najveći prečnik je 1,60 (243 hiljade sg) a najmanji 1,0 uglovnih minuta (152 hiljade sg). Prvo otkriće je napravio Francis Preserved Leavenworth 2. oktobra 1886. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Aum Shinrikyo
Aum Shinrikyo, poznati i kao Aleph, je japanska religiozna grupa koju je osnovao Shoko Asahara. Grupa je postala poznata širom svijeta u 1995. kada je nekoliko njenih pripadnika izvelo napad sarinom u Tokijskoj podzemnoj.
Ime "Aum Shinrikyo" (Japanski: オウム真理教 Ōmu Shinrikyō), ponekad pisano i ?Aum Shinrikiyo," ima porijeklo od Hindu sloga Aum (koji predstavlja svemir) iza kojeg se nalaze tri kanji simbola: shin ("istina," "stvarnost," "Budistička sekta"), ri ("razlog," "pravda," "istina"), i kyō ("učenje," "vjera," "doktrina"). Godine 2000. organizacija je promijenila ime u "Aleph" (prvo slovo Hebrejskog alfabeta), koa i svoj logo.
1995 grupa je imala 9,000 pristalica u Japanu, i oko njih 40,000 širom svijeta. Broj pristalica u 2004 za organizaciju Aum Shinrikyo/Aleph se procijenjuje na 1,500 do 2,000 ljudi.
Čet-bot
Čet-bot softverska je aplikacija koja se koristi za vođenje online razgovora u obliku teksta ili govora. To su računarski programi koji su sposobni održavati konverzaciju sa korisnicima na prirodnom jeziku, razumijeti njihovu namjeru i odgovarati na osnovu unaprijed postavljenih pravila i podataka. Kreirani da uvjerljivo simuliraju način na koji bi ljudsko biće ponašalo kao razgovorni partner, ovi sistemi obično zahtijevaju stalno podešavanje i testiranje. Do 2012. nijedan od njih nije mogao proći Turingov test.
Većini se pristupa na internetu putem skočnih prozora na veb-sajtovima ili putem virtualnih asistenata. Mogu se svrstati u kategorije upotrebe koje uključuju: trgovinu, obrazovanje, zabavu, finansije, zdravstvo, vijesti i proizvodnost.
Elementarna reakcija
Elementarna reakcija predstavlja hemijsku reakciju u kojoj jedna ili više specija (atoma, molekula, iona ili radikala) prelaze u produkte u samo jednom (elementarnom) koraku i preko samo jednog prelaznog stanja. U principu, elementarne reakcije predstavljaju kvant hemijske konverzije.
Prema široj definiciji, elementarnom reakcijom se smatra svaka promjena na molekulskom nivou koja je ostvarena kao jedinstven događaj. Prema ovoj definiciji mogu se razgraničiti dvije vrste elementarnih promjena:
- Elementarne fizičke reakcije, koje obuhvataju neelastične sudare između čestica reaktanata, pri čemu, osim promjene relativnih brzina čestica, dolazi i do promjena u unutrašnjem kvantnom stanju bar jedne čestice. Kod ovih reakcija ne dolazi do promjena sastava reakcione smjese.
- Elementarne hemijske reakcije, kojima su obuhvaćeni svi sudari između čestica reaktanata, a koji za ishod imaju promjenu molekulske strukture, energije i sastava.
Kinetička klasifikacija
U hemijskoj kinetici se nepovratne elementarne reakcije klasifikuju prema kriterijumu molekularnosti, koji je 1884. godine definisao Van't Hoff. Molekularnost predstavlja broj čestica reaktanata koje učestvuju u samom aktu posmatrane elementarne reakcije.
Monomolekularna elementarna reakcija (m = 1) je, npr. disocijacija ili izomerizacija neke molekule A, pri čemu nastaju jedan ili više produkata: Brzina ovakve reakcije, pri konstantnoj temperaturi, proporcionalna je koncentraciji specije A: U bimolekularnoj elementarnoj reakciji (m = 2), dva atoma, molekule, iona ili radikala, A i B, reaguju u jednom koraku, formirajući produkte: Brzina takve reakcije, pri konstantnoj temperaturi, proporcionalna je proizvodu koncentracija specija A i B. Ovaj izraz za brzinu se može izvesti pomoću teorije sudara. Izraz za brzinu elementarne bimolekularne reakcije odnosi se još i na Zakon o djelovanju mase koji su prvi put dali Guldberg i Waage 1864. godine. Primjer ovog tipa elementarne reakcije je reakcije cikloadicije.
Trimolekularna elementarna reakcija (m = 3) predstavlja simultanu reakciju tri hemijske specije. Vjerovatnoća da će tri specije ostvariti povoljnu interakciju (da će se sudariti) u istom trenutku je mala, pa su ovakve reakcije rijetke.
Van't Hoffov kriterij molekularnosti omogućava definisanje opštih stehiometrijskih jednačina elementarnih rekacija, koje na zavise od kvaliteta hemijske promjene ili karekatera sredine u kojoj se odigravaju.
Hemijska klasifikacija
Postoje različite hemijske reakcije kod kojih se cjelokupna hemijska pretvorba, koju predviđa stehiometrijska jednačina, može ostvariti u jednom koraku. Na osnovu vrste hemijskih promjena do kojih dolazi u elementarnim reakcijama, one se dijele na:
- Reakcije izomerizacije, kao npr, geometrijska izomerizacija cis-2-butena u trans-2-buten, koja se dešava prema stehiometrijskoj jednačini:
- Reakcije proste razgradnje, koje imaju za posljedicu raskidanje samo jedne veze u molekuli reaktanta, kao npr. piroliza etana na dva metil radikala:
centar|400px
- Reakcije asocijacije ili reakcije rekombinacije u kojima dolazi do stvaranja jedne veze, npr. prilikom rekombinacije dva etil radikala u butan:
- Reakcije izmjene ili reakcije prenosa (metateze), koje karakteriše istovremeno prekidanje jedne i uspostavljanje druge veze, prilikom prenosa atoma sa jedne molekule na drugu, npr. pri stvaranju hlorovodika:
- Reakcije disocijacije, npr. dvoatomnih molekula:
gdje je M partner u sudaru koji omogućava da dođe do raskidanja veze i koji se u hemijskoj kinetici naziva treće tijelo.
- Reakcije rekombinacije atoma, koje se sastoje od uspostavljanja jedne veze, ali samo u prisustvu trećeg tijela, koje ima zadatak da primi višak energije, zbog koje atomi nisu u mogućnosti da između sebe uspostave vezu:
Kanlići
Kanlići su naseljeno mjesto u općini Novo Goražde, Bosna i Hercegovina.
Biohemijska kaskada
Biohemijska kaskada, također poznata kao biohemijska signalna kaskada ili signalni put, je niz hemijskih reakcija koje se dešavaju unutar biološke ćelije kada se započnu stimulusom. Ovaj stimulans, poznat kao prvi glasnik, djeluje na receptor koji se prenosi u unutrašnjost ćelije preko drugih glasnika koji pojačavaju signal i prenose ga na efektorske molekule, uzrokujući da ćelija odgovori na početni stimulus. Većina biohemijskih kaskada su serije događaja, u kojima jedan događaj pokreće drugi, na linearan način. U svakom koraku signalne kaskade uključeni su različiti kontrolni faktori koji regulišu ćelijske akcije, kako bi efikasno odgovorile na signale o njihovom promenljivom unutrašnjem i spoljašnjem okruženju. Primjer bi bio kaskada koagulacije sekundarne homeostaze koja dovodi do stvaranja fibrina, a time i iniciranja koagulacije krvi. Drugi primjer, sonični ježev signalni put, jedan je od ključnih regulatora embrionskog razvoja i prisutan je kod svih Bilateria. Signalni proteini daju ćelijama informacije kako bi se embrion pravilno razvijao. Kada put pokvari, to može rezultirati bolestima kao što je karcinom baznih ćelija. Nedavne studije ukazuju na ulogu ježeve signalizacije u regulaciji matičnih ćelija odraslih uključenih u održavanje i regeneraciju odraslih maramica. Put je također bio uključen u razvoj nekih karcinoma. Brojne farmaceutske kompanije aktivno razvijaju lijekove koji posebno ciljaju signaliziranje ježa u borbi protiv bolesti.
Signalne kaskade
Ćelije zahtijevaju punu i funkcionalnu ćelijsku mašineriju za život. Kada pripadaju složenim višećelijskim organizmima, moraju međusobno komunicirati i raditi na simbiozi kako bi dali život organizmu. Ova komunikacija između ćelija pokreće međućelijske signalne kaskade, nazvane putevi transdukcija signala, koji regulišu specifične ćelijske funkcije. Svaka transdukcija signala događa se s primarnim vanćelijskim glasnikom koji se vezuje za transmembranski ili jedarni receptor, inicirajući unutarćelijske signale. Formirani kompleks proizvodi ili oslobađa sekundarne glasnike koji integriraju i prilagođavaju signal, pojačavajući ga, aktiviranjem molekulskih ciljeva, koji zauzvrat pokreću efektore koji će dovesti do željenog ćelijskog odgovora.