cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hidroliza
Hidroliza je hemijska reakcija u kojoj dolazi do razlaganja neke supstance u reakciji sa vodom.
Soli slabe baze i jake kiseline
Ioni Cl- nemaju tendenciju da prime H+ ione jer je kiselina HCl, koja bi nastala primanjem H+ iona, jaka kiselina i u vodenim rastvorima potpuno disocirana. Usljed prenosa protona s NH4+ iona na vodu, nastupilo je formiranje H3O+ iona, nosilaca kiselosti i njihova koncentracija raste, pH vrijednost rastvora opada (pH<7) i rastvor je kiseo.
Soli jake baze i slabe kiseline
CN- ioni su konjugirana baza slabe cijanidne kiseline (HCN) i prema Brønstedu je to jaka baza, pa dolazi do primanja H+ iona od molekula vode:
Ioni K+ nemaju tendenciju primanja OH- iona, jer je kalijum hidroksid potpuno disociran u vodenim rastvorima (jak elektrolit). Ovaj rastvor postaje bazičan zbog porasta koncentracije OH- iona. Rastvaranjem soli nastale od jake kiseline i slabe baze (npr. NH4Cl), zbog hidrolize nastaje kiseli rastvor. Rastvor nastao rastvaranjem soli nastale od slabe kiseline i jake baze (npr.KCN) je bazičan.
NGC 2610
NGC 2610 je planetarna maglina i nalazi se u sazviježđu Vodena zmija. Prvo otkriće je napravio John Frederick William Herschel 31. decembra 1785. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
NGC 5515
NGC 5515 (također poznat kao IRAS 14105+3932, MCG 7-29-52, PGC 50750 i UGC 9096) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 355 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Volar. Najveći prečnik je 1,30 (134 hiljade sg) a najmanji 0,7 uglovnih minuta (72 hiljade sg). Prvo otkriće je napravio John Frederick William Herschel 16. maja 1787. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Piroluzit
Piroluzit je mineral hemijskog sastava MnO2 i najvažnija je ruda mangana. Mangan se dobija iz MnO2 redukcijom pomoću natrija, magnezija, aluminija ili elektrolizom.
Dvije kule
O piscu
J. R. R. Tolkien
Radnja
Dvije Kule (The Two Towers) je druga knjiga iz triologije gospodar prstenova (The Lord fo the rings), kojeg je napisao DŽ.R.R. Tolkin. Čitava triologija je napisana 1949, a Dvije Kule su izdate 1954. godine.
Drugi dio ove fantastične sage govori o Frodu Baginsu i Samu koji uz pomoć čudnovatog bića Goluma idu da unište prsten. Istovremeno Aragorn, Legolas i njihovi saveznici idu da spasu Pipina i Merija. Čarobnjak Gandalf se vraća da pomogne u borbi protiv Saurona i Sarumana (čarobnjaka koji je prešao na zlu stranu).
Naziv djela
Tolkin je dao ime djelu pod pritiskom krajnjeg roka i kasnije je izrazio svoje nezadovoljstvo njime. U svojim pismima i skečevima razmatrao je na koje se to dvije kule naslov odnosi i u jednom momentu su to bile kule Minas Tirith (glavni grad Gondora) i Barad-dur (glavni grad Mordora), i čak mogućnost da se ne otkrije o kojim se kulama radi. Međutim, na kraju se ipak odlučio za Orhank (kula čarobnjaka Sarumana) i Minas Morgul (grad zli blizanac Minas Tirithu). Da autor nije naznačio o kojim se kulama radi, sve sljedeće bi bile u opciji: Cirith Ungol, Orhank, Minas Tirith, Barad-dur i Minas Morgul.
Struktura
Pošto su Dvije Kule bile prvobitno dio veće knjige Gospodar prstenova, struktura ove novele je drugačija od drugih struktura konvencionalnih romana. Naime, knjiga počinje i završava se naglo, bez uvoda o likovima, objašnjenja radnje ili zadovoljavajućeg kraja. Prvi dio knjige prati različite likove iz Prstenove družine, ali ne govori ništa o centralnom liku, na čijoj sudbini sve zavisi, što doprinosi većoj napetosti. Naracija drugog dijela se vraća na herojski put uništenja prstena. Dok prvi dio govori o epskim borbama, u drugom su borbe većinom unutarnje.
Lista likova (glavnih)
Frodo Bagins - protagonist Gospodara prstenova. On je hobit. Ima dobro znanje o Srednjoj zemlji koje je dobio od ujaka Bilboa.
Sam Gamgee - prijašnji Frodov vrtlar. Hobit. Odigrat će jako važnu ulogu u Gospodaru prstenova radi svoje hrabrosti i tvrdoglavost.
Gandalf - čarobnjak. On je jedan od pet glavnih čarobnjaka u Srednjoj Zemlji. Vratio se iz mrtvih kao Gandalf bijeli. Jako je mudar i ima velike moći koje koristi samo kada je to stvarno potrebno.
Legolas - vilenjak. Dolazi iz šume Mirkwood. Odlično rukuje lukom i strijelom i jako je pokretan. Iako je imao problema sa patuljkom Gimlijem na kraju se pomirio i postali su prijatelji.
Brnjik
Brnjik je naseljeno mjesto u općini Čelić, Bosna i Hercegovina.
Dvije kule
Lista likova (glavnih)
Gimli - sin Gloina (jedan od trinaest patuljaka koji su sa Bilbom išli da nađu blago u knjizi Hobit). On je hrabar ratnik.
Brnjik
Historija
Naselje Brnjik se do rata u Bosni i Hercegovini (1992-1995) u cjelini nalazilo u sastavu općine Lopare.
Dvije kule
Lista likova (glavnih)
Aragorn - nasljednik kravljevstva Gondor i rase Numenor. Otišao je u egzil. Od tada ga svi znaju kao Strajder.
Filmska dimenzija
Godine 2002. premijerno je prikazana filmska adaptacija druge knjige iz triologije Gospodar prstenova- Gospodar prstenova: Dvije kule. Redatelj i scenarist filma je Piter Džekson. Film je dobio jako dobre kritike i bio je nominovan za mnoge svjetske filmske nagrade, i imao je 6 nominacija za oskara među kojima je bila i nominacija za najbolji film godine (dobio je dva oskara u tehničkim kategorijama). Vizualni efekti koji su korišteni u ovom filmu su bili najnapredniji u filmskoj industriji toga vremena, a rezultat toga rada je bio lik Golum koji je u potpunosti urađen kompjuterskom obradom, i bio je remek-djelo kompjuterske animacije. Ova filmska adaptacija je dobila povoljne kritike i od publike, i film je bio jedan od hitova te godine.
Gitara
Gitara je žičani instrument obično sa šest žica. Zvuk se proizvodi okidanjem žica desnom rukom dok se lijevom vrši pritisak na žice na vratu gitare čime se dobijaju različiti tonovi. Vrste gitara su:
Historija
Gitaru u Evropu donose Arapi za vrijeme njihovih osvajanja od 8. do 13. vijeka, odnosno nakon 10. vijeka kada se u Španiji prvi put javlja ime gitara. U muzici prva osoba koja je donijela lutnju (Al-U'd) instrument sličan gitari u Evropu smatra se Abul-Hasan Ibn Nafi, poznatiji kao Ziryab koji je bio student Ishaqa al-Mawsilija uglednog muzičara na dvoru abasidskih kalifa Harun er-Rašida i Ma'muna u današnjem Bagdadu. Zyryab je 822. na poziv kalife Abd-Al-Rahmana II iz Bagdada došao u Cordobu prijestolnicu novoosvojene Al-Andalus (Španije). Sa sobom je donio muzičko majstorstvo i dobro poznavanje muzike. Tamo je postao veoma poznat i otvorio je muzičku školu. Živio je u Cordobi do kraja svog života mijenjajući muzičku historiju Andaluzije (Španije) i Evrope zauvijek.
Srednjovijekovna gitara
Srednji vijek u Evropi obuhvata vrijeme između 6. vijeka i ranog 15. vijeka kojeg ponekad zovu i"mračno doba." Ovaj pojam ujedno predstavlja opis stanja u većini evropskih zemalja koje su bile veoma zaostale u to vrijeme sa međusobno zaraćenim plemenima. Međutim, jedan slavni izuzetak je bila Španija. Mauri, kako su španci nazivali muslimane, nastanjivali su Španiju od 711. do 1492. (više od 700 godina). Upravo je njihova civilizacija bila ta koja je prosvijetila Evropu pomažući joj da izađe iz mračnog doba i uvede je u vrijeme preporoda (renesanse). Učenici iz Engleske i Francuske su putovali u Španiju da sa muslimanskim, hrišćanskim i jevrejskim naučnicima uče filozofiju, nauku, medicinu, muziku, umjetnost i arhitekturu. Ovo znanje i kultura se postepeno proširilo u Pariz, a odatle u cijelu Evropu. Mnogi muzički instrumenti koji su danas u upotrebi u zapadnoj muzici su u stvari donijeti tokom ove maurske vladavine u Španiji. Muzički instrumenti poput: lutnje, gitare, violine, flaute, raznoraznih duhačkih instrumenata, harfe, citre, i raznoraznih muzičkih instrumenata sa udaraljkama. Tokom vijekova u Evropi maurske izrade ovih muzičkih instrumenata postepeno su se razvijali u nama danas poznate oblike. Gledajući historiju klasične gitare tokom srednjeg vijeka u Španiji nalazimo dvije vrste gitara, latinsku gitaru i maursku gitaru. Ove srednjovjekovne gitare su prikazane na crtežima u čuvenim spisima "Cantigas de Santa Maria." Ovi spisi su napisani u 13. vijeku i predstavljaju jednu od najvećih zbirki pjesama iz srednjeg vijeka. Oni također sadrže crteže u boji koji prikazuju muzičare koji sviraju razne vrste muzičkih instrumenata. Neki od crteža prikazuju osnovnu razliku između ove dvije vrste gitara. Latinsku gitaru su svirali hrišćani, a maursku gitaru su svirali muslimani i hrišćani koji su bili pod velikim uticajem islamske tehnologije.
Renesansna gitara
Do kraja 17. vijeka vihuela i lutnja su bile popularnije od gitare. Dvorovi u Portugalu i Španiji su više voljeli vihuelu i lutnju nego bilo koji drugi muzički instrument skoro 200 godina.
Objavljene su značajne zbirke muzičkih djela na ovim instrumentima od strane gitarista-kompozitora: Alonsa Muddarre, Luisa Milana, Luysa de Narvaeza, Diega Pisadora, Miguela de Fuenllane, Estebana Daze u Španiji, Guillauma Morlaya, Simona Gorliera, Adriana Le Roya, i Gregoira Brayssinga u Francuskoj.
Barokna gitara
thumb|200px|desno|Italijanski oblik barokne gitare koju je napravio [[Matteo Sellas, 1630-1650]] U umjetnosti barok je bio zapadna kulturna epoha koja je obuvatala vrijeme od 1600. do 1750. Bio je izražen kroz dramu, ukrašavanje, veličanstvenost u skulpturi, slikarstvu, književnosti, plesu i muzici. Početkom 18. vijeka gitara se više poštovala i mnogi dobri kompozitori-svirači su počeli pisati muziku za ovaj instrument. Barokna gitara je preteča današnje gitare. Bila je manja i lakša nego danasnja gitara, imala je žice napravljene od čvrstog vlakna životinjskog porijekla. Ova gitara je obično imala pet glavnih žica, a gdje je prva žica bila samo jedna dok su ostale četiri žice stavljane u parovima.
Prema objavljenim muzičkim izdanjima iz tog vremena neki svirači su voljeli štimati donju jednu ili dvije žice u oktavi, dok su ostale žice u parovima štimane u unisonu. Tokom baroknog perioda svirači i kompozitori su njegovali i razvijali gitarsko znanje na dvorovima princeza i kraljeva. Pravljene su gitare sa mnogo više ukrasa nego ranije, a ljudi koji su ih izrađivali su bili vješti i veoma poznati poput Antonija Stradivarija koji je i sam napravio neke od gitara.
Kao u Renesansi tako je i u baroku gitara bila često korištena kao i danas za pratnju pjevaču ili manjoj grupi. Bilo je mnogo objavjavljenih značajnih muzičkih zbirki za gitaru tokom 17. i 18. vijeka koje su sadržavale kontrapunktal kompozicije kao i one koje imale gitarsku ritmičku pratnju izmjenjivanu sa kontrapunktal kretanjem sviranim sa prstima desne ruke.
Značajni svirači-kompozitori baroknog perioda su: Gaspar Sanz, Santiago de Murcia, Francisco Guerau, Lucas Ruiz de Ribayez u Španiji, Robert de Visee, Francois Campion, Francois le Cocq u Francuskoj, Domenico Pellegrini, Giovani Battista Granata, Francisco Corbetta italijanski virtuoso koji je proveo većinu svog radnog života u Francuskoj i Angiolo Michele Bartoloti u Italiji.
Klasična gitara
U historiji gitare, klasični period je obuhvatao vrijeme između 1750. i 1820., a obuhvatao je muziku Josepha Haydna, Mozarta i ranog Beethovena. U to vrijeme opala je popularnost gitare zbog promjene muzičkih ukusa i mode. Kompozitori koji su svirali gitaru su bili rijetki, a profesionalci i amateri iz viših slojeva društva su počeli više da sviraju "sofisticiranije" žičane instrumente: čembalo, violinu i violončelo. Međutim, gitara nikad nije izgubila na svojoj popularnosti u Španiji.
Pri kraju ovog historijskog vremenskog perioda u razvoju gitare sama gitara je doživjela velike promjene. Prvo je dodata šesta žica, a ne zna se kad se ovo tačno desilo. Sljedeće je bilo to da je se unaprijedila tehnologija pravljenja gitarskih žica. Do kraja 19. vijeka gitara sa šest žica zasjenila je sve druge vrste gitara i postala najzastupljenija. Vrat na gitari je postao duži, a dio vrata gitare na kojem se svira je uzdignut i proteže se do zvučnog otvora. Gitarska polja su podijeljena i pričvršćena sa 19 metalnih graničnika, a samo tijelo gitare je uvećano. Tanje žice su pravljene od čvrstog materijala životinjskog porijekla koje su poslije drugog svjetskog rata zamijenjene sa izdržljivijim najlonskim žicama. Bas žice su pravljene od metalnih materijala omotanih u svilena vlakna (danas pravljene od najlonskog materijala).
Poznati kompozitori-gitaristi iz ovog vremena su: Ferdinando Carruli, Mauro Giuliani (Italija), Fernando Sor (Španija).
Gitara u vrijeme romantizma
thumb|150px|desno|Gitare iz perioda romantizma (lijeva strana), Muzički muzej u [[Barcelona|Barceloni.]] Vrijeme romantizma u historiji zapadne muzike proteže se od 1825. do 1910. Naziv romantizam je dobio po tome što su kompozitori obraćali najveću pažnju u izražavanju velikih osjećanja u njihovoj muzici. Bilo u literaturi, poeziji, umjetnosti i muzici opisi lijepog, neobičnog, uzvišenog i morbidnog bilo je preovlađujuće u to vrijeme. Promjene pri izradi gitara u 19. vijeku bile su glavni razlog ponovnog rasta popularnosti ovog muzičkog instrumenta. Počelo je i da se pojavljuje novo pokoljenje kompozitora i gitarskih vrtuoza. Unapređenje komunikacije i transporta omogućilo je izvođačima iz Španije poput Fernanda Sora, i Dionisija Aguada, iz Italije Maura Giulianija, Luigija Legnanija da putuju i sviraju svoje koncerte po cijeloj Evropi.
Upravo zbog ovih umjetnika, gitara je ponovo postala veoma poznat i popularan muzički instrument. Mnogo muzike za gitaru je bilo objavljeno za rastuće amatersko tržište. Kasnije u ovom vremenu razvoja gitare dolaze Miguel Llobet i Francisco Tarrega iz Španije.
Dijelovi gitare
Čivija je mehanizam koji se montira na glavu gitare. Čivija ima isto koliko i žica i uglavnom su od metala, neki primjerci imaju ukrasnu plastiku ili neki drugi materijal na mjestu gdje se hvata prstima. Prave se ili pojedinačno ili po tri na jednom postolju a u zavisnosti od modela mogu biti lijeve i desne. Pored svima poznate namjene, da preciznim štelovanjem naštimaju žicu, imaju još jednu manje poznatu ali ništa manje važnu funkciju a to je da istoj toj žici nedaju lako da se raštimuje.
Glava je prvo dio vrata a tek poslije dio gitare. Njome se vrat završava. Glavna i jedina uloga joj je da nosi čivije. Proizvođači ih nerijetko koriste za samoreklamiranje ispisujući po njima ime firme, modela...
Gornja kobilica je jedan od najmanjih dijelova na gitari. Zove se gornja jer je vizuelno sa gornje strane. Ona predstavlja gornju granicu između dva dijela žice, onog koji ne treperi i onog koji treperi dok se svira. Uglavnom se prave od plastike iako mogu da budu i od plemeniti hmaterijala, naprimjer slonove kosti. Veoma je bitno kakvi su i kako su postavljeni prorezi kroz koje prolaze žice. Pored toga što žice treba da budu podjednako udaljene jedna od druge bitno je i koliko će biti udaljene od vrata gitare.
Vrat kao jedan od važnijih i osjetljivijih dijelova često je miljenik vlasnika gitara. Na njega stalno djeluje sila kojom žice teže da se vrate u nenapeto stanje a dodatno naprezanje nastaje tokom sviranja. U odbrani od naprezanja vrata pomaže čelična šipka koja prolazi kroz njegov centar. Vrat se kod akustičnih gitara skoro po pravilu lijepi za rezonantnu kutiju koja je ujedno i tijelo gitare.
Prag odnosno pragovi su specijalno profilisani metalni komadi koji se utiskuju u tanke kanale na površini drveta sa gornje strane vrata gitare. Najčešće se prave od čelika ili mesinga. Brzo se habaju pošto su pri sviranju izloženi velikom trenju kontaktom sa žicama koje su takođe od metala. Aktivniji gitaristi ih mijenjaju svakih par godina
Otvor na rezonantnoj kutiji ima namjenu prolaza zvukova iz same kutije. Rezonantna kutija sem primanja vibracija fizičkim putem, preko vrata s jedne i donje kobilice s druge strane, hvata zvuke sa žica i kroz otvor. Kutija kroz isti taj otvor, svojom akustikom i sposobnošću pojačavanja, kao kroz bass refleks izbacuje tonove napolje znatno glasnije nego što bi se žica inače čula.
Donja kobilica se može opisati kao i gornja kobilica s tim što ima još po neki dio,osobinu i ulogu. Pored plastičnog dijela preko koga se žice prelamaju (kao na gornjoj kobilici) postoji i drveni komad koji ustvari nosi taj plastični dio, a pored toga služi za zakačinjanje početka žice. Ljepši modeli za kačenje žica koriste klinove. Za donju kobilicu na akustičnoj gitari (gdje ne postoji mogućnost nekih podešavanja) veoma je važno gdje se postavi. Radi se o dijelovima milimetra,ako se to ne uradi kako treba naizgled sve je u redu, ali gitara nikako ne može tačno da se naštimuje.
Rezonantna kutija na akustičnim gitarama igra uloge tijela gitare, ali zvučnost je njen glavni zadatak. Izrađuje se od drvenih ploča nalik debelom furniru i posebno profilisanih letvica koje služe za ojačanje. Sve se to lijepi, a zbog svoje konstrukcije veoma su osjetljive i kao takve ih treba čuvati. Neki modeli akustičnih gitara umjesto drvenog imaju plastični donji dio rezonantne kutije. Ova karakteristika uglavnom se javlja na kvalitetnijim gitarama.
K
K je 15. slovo bosanske abecede. Označava bezvučni velarni okluzivni suglasnik. Znači i:
NGC 7018
NGC 7018 (također poznat kao ESO 529-27, MCG -4-49-15 i PGC 66141) je eliptična galaksija koja je udaljena oko 529 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Jarac. Najveći prečnik je 1,30 (200 hiljada sg) a najmanji 0,8 uglovnih minuta (123 hiljade sg). Prvo otkriće je napravio Francis Preserved Leavenworth 8. jula 1885. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Ustav Džibutija
Ustav Džibutija je najviši zakonski akt države Džibuti.
Historija
Ustav Džibutija ratificiran je 1992. godine a amandmani na isti usvojeni su 2010. godine.
Sadržaj
Ustav Džibutija sastoji se od preambule i 13 poglavlja koji zajedno sadrže 97 člana.
Članak 1. ovog poglavlja propisuje islam kao državnu religiju. Džibuti je demokratska, suverena, jedinstvena i nedjeljiva republika. Ovim poglavljem definisane su još nek od glavnih odrednica države, propisan je pdjela vlasti na zakonodavnu izvršnu i sudsku vlast kao i službene jezike koji su arapski i francuski jezik.
U poglavlju II ustava se navode prava naroda Džibutija. Član 10 zabranjuje smrtnu kaznu, garantuje prava na život, slobodu i ličnu sigurnost i integritet i dr. pitanja iz ove oblasti.
Poglavlje IV definira detalje vezane za zakonodavnu vlast. Zakonodavno tijelo je jednodomna Nacionalna skupština. Zakonodavnu vlast vodi premijer koji je na čelu vlade. Zastupnici u skupštini se biraju na petogodišnji mandat i morajubiti stariji od 23 godine. Svaki punoljetni građanin Džibuta (osim određenih vladinih ličnosti) može se kandidirati za izbor u Nacionalnu skupštinu. Zastupnici uživaju zakonski imunitet.
Poglavlje 6. regulira međunarodne ugovore i sporazume, koje pregovara i potpisuje predsjednik a ratificira Nacionalna skupština.
U ovom poglavlju definiraju se stvari vezane za sudsku vlast Džibutija. Suci imaju doživotnu službu. Definisane su vrste sudova u državi i njihove nadležnosti.
Poglavlje 8 uspostavlja Ustavno vijeće koje vrši nadzor nad sudovima. Vijeće se sastoji od šest sudaca, a svaki se ira na mandat od 8 godina koji se ne može obnavljati. Po dvoje sudija biraju predsjednik, predsjednik Nacionalne skupštine i Vrhovno vijeće magistrata. Vijeće također nadgleda izborne sporove. Ovo je vrhovna sudska instanca.
Poglavlje 9. definira Visoki sud pravde.
Azeri
Azeri (azerbejdžanski: آذربایجانلیلار / Azərbaycanlılar                       ) su turkijski narod koji uglavnom živi u sjeverozapadnoj iranskoj regiji Azerbejdžan i suverenoj državi  Azerbejdžan. Poslije Turaka Azeri su najbrojnija etnička grupa unutar Turkijske grupe naroda. Većina Azera su šiitski muslimani sa kulturnim naslijeđem i mješavinom turskih, iranskih i kavkaskih elemenata. Čine većinu stanovništva u Azerbejdžanu i drugu daleko najbrojniju etničku grupu u susjednom Iranu. Govore azerskim jezikom koji se ubraja u grupu turkijskih jezika.
Ustav Džibutija
Sadržaj
Ovim poglavljem Ustava uspostavljaju se federalne jedinice Džibutija poznate kao teritorijalne kolektivnosti.
Azeri
Do rusko-perzijskih ratova Azeri su živjeli u jednoj državi. Naime nakon 1813. i 1828. godine, dio teritorije Kadžarskog carstva na Kavkazu su dodijeljene Ruskom carstvu, a sporazumima iz Gulistana 1813. i Torkamančaja iz 1828. godine formirane su granice između carske Rusije i Kadžarskog carstva nakon čega su Azeri podijeljeni u dvije države.
Ustav Džibutija
Sadržaj
Poglavlje 11 kreira funkciju Medijatora Republike.
Azeri
Stanovništvo
Velika većina Azera živi u Azerbejdžanu i Iranu. Procjenjuje se da njih između 11,2 i 20 miliona živi u Iranu, uglavnom u sjeverozapadnim provincijama. U državi Azerbejdžan živi oko 8 miliona Azera i čine većinu stanovništva te države. U dijaspori živi preko milion Azera i rasprostranjeni su u ostatku svijeta. Prema Ethnologue-u, na jugu Dagestana, Estonije, Gruzije, Kazahstana, Kirgistana, Rusije, Turkmenistana i Uzbekistana živi više od 1 milion govornika sjevernoazerbejdžanskog jezika. Prema popisu stanovništva u Armeniji iz 2001. godine u toj državi nije registrovan nijedan Azer zbog konflikta oko Nagornog Karabaha što je dovelo do izmjene stanovništva Armenije.
Ustav Džibutija
Sadržaj
Poglavlje 12 predviđa postupak izmjene i dopune ustava.
Azeri
Stanovništvo
Prema procjenama Azera ima od 21 do 30 miliona, od toga u Iranu 12 do 18 miliona odnosno od 20–24% ukupnog stanovništva Irana. U Azerbejdžanu prema popisu iz 2009. godine živi 8.172.000 i čine 93% stanovništva. Od ostalih država najviše Azera živi u Turskoj (800.000), Rusiji (622.000) i Gruziji (284.761).
Ustav Džibutija
Sadržaj
u posljednjem poglavlju objavljuje se Ustav.
Meteorologija
mini|desno|220px|Prosječna godišnja temeperatura površine svjetskog mora. Meteorologija je nauka o Zemljinoj atmosferi i promjenama u njoj. Meteorologija proučava promjene vremena oko nas. Pripada u grupu geofizičkih nauka. Neke od glavnih pojava koje se proučavaju su količina i vrsta padavina, grmljavinske oluje, tornada, tropski cikloni i tajfuni. Bitan uticaj vremena na ljude i ljudske aktivnosti doveo je do razvoja nauke o prognoziranju vremena.
Meteorologija i njen historijski razvoj
Riječ meteorologija potiče od grčke riječi meteoron koja se odnosila na sve pojave na nebu. Zanimanje čovjeka za vrijeme koje ga okružuje postojalo je otkad i sam čovjek. Već u staroj Kini, Indiji, Egiptu i Grčkoj su ljudi raspravljali o vjetrovima i padavinama te pokušavali shvatiti i objasniti te vremenske pojave. Prva knjiga s opisom i tumačenjem vremenskih pojava je Aristotelova Meteorologica (340. p. n. e.), a obuhvatala je sve pojave iznad tla. Idućih vijekova, skoro cijeli milenijum, meteorologija se nije uopće ili se vrlo slabo razvijala. Iz tog vremena postoje rijetki zapisi (anali), uglavnom crkveni, o vremenskim pojavama i posebno nepogodama.
Tokom slijedećeg vijeka (1750.-1850.) standardizirani su termometri, Benjamin Franklin proučavao je munje i izumio gromobran, John Dalton postavio je temelje za mjerenje isparavanja i vlažnosti, a Luke Howard je klasificirao oblake. Nakon 1800. godine javne ustanove, ali i fizičke osobe počele su skupljati i pratiti vremenske prilike. mini|desno|220px|Anemometar Nakon što je u Krimskom ratu (1853.-1856.) francuska flota bila teško oštećena u snažnoj oluji zemlje zapadne Evrope i Sjeverne Amerike započele su ozbiljne pokušaje skupljanja podataka o vremenu na mnogo mjesta istovremeno pomoću nedavno izumljenog telegrafa (1837.). Razvoj pouzdanih satova omogućio je stalnost i tačnost promatranja na širem području. Izumljeni su i anemometri, a uskoro je za održanje i očitavanje uređaja uvedena i električna struja. S razvojem prometa baloni, zmajevi i avioni uskoro su na svojim letovima nosili i meteorološke instrumente kroz troposferu, najniži sloj Zemljine atmosfere, sve do stratosfere, idućeg sloja atmosfere. Stratosfera je otkrivena, opisana i nazvana malo nakon 1900. godine. Stalna mjerenja po visini započela su oko 1920. godine, nakon što su izumljeni radio uređaji na baterije koji su bili postavljani na balone. Podaci o stanju vremena na većim visinama dali su potpuniju sliku stanja atmosfere i bolji uvid u pojave na tim visinama, poput mlazne struje. mini|desno|220px|Klasifikacija oblaka Termodinamika, koja se počela razvijati sredinom 19. vijeka, omogućila je velik broj novih formula koje opisuju atmosferu i promjene u njoj. Od 1850. do 1950. godine dominantna grana meteorologije bila je sinoptička meteorologija. Oko 1920. empirijska iskustva prepuštaju mjesto fizici, a znanstvenici Vilhelm Bjerkness i njegov sin Jacob sve te ideje oblikovali su u teoriju o polarnoj fronti, uključujući ključne pojmove fronte i zračnih masa.
Moderna dinamička meteorologija rođena je 1948. godine, kad je Jule Charney uspio reducirati složene dinamičke jednačine (koje je već 1904. godine postavio Vilhelm Bjerkness) na jednostavniji, ali korisni oblik. Istovremeni razvoj digitalnog računara osigurao je da Charneyeva metoda rješavanja jednačina ima veliku praktičnu korist, jer se omogućilo da prognoziranje vremena bude bazirano na rješenjima dinamičkih jednadžbi kao funkcija vremena.
Od 1948. naglo se razvija i radarska tehnologija pa se već 1950. godine radarima moglo razlikovati sastav oblaka po količini vode u njima i tako detektirati oluje, osobito one grmljavinske. Od sredine šezdesetih godina izumljeni su i radari koji su Dopplerovim efektom davali informacije i o brzini. Nakon 1960. Sateliti su počeli slati detaljne slike cijele Zemljine površine.
Astronomija i proučavanje meteora kao "padajućih zvijezda" kasnije se izdvojila kao posebna naučna disciplina. Nauka meteorologija postupno se ograničila na proučavanje atmosfere. Mnoge vremenske pojave i danas se nazivaju meteorima, poput hidrometeora (tekuća ili smrznuta voda koja pada na tlo u obliku kiše, snijega, tuče, magle.....), litometeora (suhe čestice prašine, pijeska ili dima), fotometeora (optičke pojave poput hala, duge...) i elektrometeora (električne pojave kao što su munje, sijevanje, vatra sv. Ilije...).
Moderna meteorologija prvenstveno se bavi tipičnim i najvidljivijim oblicima vremena poput grmljavinskih oluja, tropskih ciklona, tornada, fronti. Meteorologija se najčešće opisuje kao fizika atmosfere jer u modernoj meteorologiji fizika ima ogroman značaj.
Današnja meteorologija
S razvitkom meteorologije otvorila se i mogućnost njenog iskorištavanja u svakodnevnom životu za potrebe čovjeka. To je potaknulo organizaciju i nastanak prvih meteoroloških službi, ali i razvilo spoznaju o velikoj važnosti međunarodne saradnje. Ljudi su brzo shvatili da vrijeme i meteorološka zbivanja ne poznaju državne granice i da prelaze granice kontinenata.
Međunarodna povezanost u meteorologiji osnovana je na 1. međunarodnom kongresu meteorologa u Beču 1873. godine, gdje je osnovana Međunarodna meteorološka organizacija (International Meteorological Organization – IMO). Ta organizacija je 1951. godine prerasla u Svjetsku meteorološku organizaciju (World Meteorological Organization – WMO), posebnu agenciju Ujedinjenih naroda. 1. septembra 1993. WMO je obuhvatao 167 država i 5 teritorija članica, uključujući i Bosnu i Hercegovinu. Zadaća je Svjetske meteorološke organizacije (WMO) učestvovati u organiziranju mreže meteoroloških stanica na kojima će se mjeriti i opažati meteorološki elementi i pojave na jedinstven način, učestvovati u organiziranju sistema brze razmjene meteoroloških izvješća, organizirati znanstvena istraživanja te pomagati primjenu meteorologije u svim ljudskim djelatnostima.
Meteorologija kao nauka se i dalje razvija. Od velike pomoći je i nagla kompjuterizacija i automatizacija, pogotovo u iskorištavanju ogromnog broja osmatranja koja se dnevno obavljaju tradicionalnim, ali i novim instrumentima. Npr. razvoj Doppler radara ključan je za pravodobna i što tačnija upozorenja za nadolazeći tornado ili druge lokalne vremenske događaje, koji predstavljaju opasnost ljudima i imovini. Novi supermoćni računari jedini mogu u vrlo kratkom vremenu procesuirati mnoštvo informacija koje svakog trenutka stižu sa svih strana svijeta, a to je ključno za pravovremeno i tačno rješavanje složenih jednačina koje opisuju i predviđaju stanje atmosfere.
Određen broj svih tih informacija širi se svijetom posredstvom Globalnog telekomunikacijskog sistema Svjetske meteorološke organizacije (WMO), ali dobar dio se ne šalje u javnost zbog komercijalnog interesa, nacionalne sigurnosti i logistike nekih zemalja. Iz tog razloga širom svijeta postoji nekoliko središta koja pomoću brzih i moćnih računala i računalnih modela izvode simulacije vremena u budućnosti temeljene na dosadašnjim opažanjima. Jedno od tih središta je i Evropski centar za srednjoročnu prognozu vremena (ECMWF) u Bracknellu u Engleskoj.
Vrlo bitan dio meteorologije su meteorološka opažanja i mjerenja. Ona se vrše na mnoge načine, najčešće u meteorološkim stanicama, a od velike važnosti u novije vrijeme su radio, radar i umjetni sateliti. Računarska tehnologija uspješno se i uveliko koristi, uključujući numeričke modele, interaktivnu analizu podataka i njihovo potpuno razumijevanje.
Meteorologija djeluje u vezi s mnogim granama nauke koje se bave čovjekovom okolinom. Neke od važnijih su aeronautika, agrikultura, arhitektura, ekologija, proizvodnja energije, šumarstvo, hidrologija, medicina i okeanografija. Mnoge od navedenih nauka uveliko zavise od učinaka vremena na određenom mjestu, ali hidrologija i okeanografija npr. utiču i povratno na meteorologiju jer svojim učincima mijenjaju i atmosferske uvjete na Zemljinoj površini.
Podjela meteorologije
Razvoj meteorologije prouzročio je i njenu podjelu. Opća meteorologija bavi se proučavanjem svih meteoroloških elemenata i pojava te osnovnih procesa u glavnim crtama, uključujući metode meteoroloških motrenja i meteorološke instrumente. Dinamička meteorologija proučava dinamiku atmosfere. Procese u atmosferi objašnjava zakonima fizike pomoću matematike. Sinoptička meteorologija proučava vremenske prilike iznad velikih zemljopisnih područja, primjenjujući zemljopisne karte na kojima su meteorološka motrenja ucrtana za primjenu u vremenskoj analizi i prognozi, za jedno mjesto ili područje, za kraće ili duže razdoblje. Klimatologija proučava srednje stanje atmosfere u vremenu i prostoru, kao odraz ponašanja vremena u višegodišnjem razdoblju. Aerologija proučava slobodnu atmosferu i njeno uspravno protezanje do većih visina, približno do 40 km. Aeronomija proučava gornju atmosferu u odnosu prema sastavu, svojstvima i kretanjima te zračenjima primljenim iz svemira. Mikrometeorologija proučava meteorološke uslove malih razmjera, sadrži detaljnija mjerenja blizu Zemljine površine u kratkom razdoblju i na malom području. Fizička meteorologija proučava fizikalna svojstva i procese atmosfere kao sastav vazduha i oblaka, zračenja, akustiku, optiku i elektricitet atmosfere.
Prema područjima praktične primjene rezultata meteoroloških istraživanja postoji više meteoroloških disciplina: Avionska meteorologija opskrbljuje obavijestima o vremenu službe zračne plovidbe za potrebe zračnog prometa i avionske tehnike. Pomorska meteorologija (koja uključuje i riječnu) opskrbljuje obavijestima o vremenu službe raznih pomorskih djelatnosti za potrebe pomorskog i riječnog prometa. Meteorologija kopnenog prometa od pomoći je službama kopnenog prometa (ceste, željeznice, unutrašnji promet). Tehnička meteorologija pomaže službama tehničkih grana, za praktičnu primjenu meteorologije u telekomunikacijskom prometu, elektroprivredi, urbanizmu, građevinarstvu (brane, cjevovodi, žičare), turizmu i drugom. Agrometeorologija proučava međudjelovanje meteoroloških i hidroloških faktora i poljoprivrede u najširem smislu, uključujući vrtlarstvo, domaće životinje i šume. Biometeorologija proučava uticaje vremenskih procesa na žive organizme. Humana meteorologija proučava uticaje vremena na život i zdravlja ljudi. Ekološka meteorologija dio je biometeorologije koja proučava odnos između živih organizama i njihovog klimatskog okruženja.
Upgrade U
Upgrade U je singl američke R&B pjevačice Beyoncé Knowles izdat 2006. godine sa album B'Day.
Format: CD, Digital Download, Videoklip.
Autori: Beyoncé Giselle Knowles, MK, Makeba, Sean Garrett, Angela Jeanine Beyincé, Shawn Carter, Willie Clarke, Clarence Reid & Solange Piaget Knowles.
Krimskotatarski jezik
Najviše se govori na Krimu (260.000) i Uzbekistanu (189.000 - u 1993. godini), a ostatak u azijskom dijelu Turske; u Rumuniji (21.482 - u 2002. godini); i u Bugarskoj (6.000 - u 1990. godini).
IC 771
IC 771 (također poznat kao MCG 2-31-67 i PGC 39176) je prečkasta spiralna galaksija koja je udaljena oko 270 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Djevica. Najveći prečnik je 0,60 (47 hiljada sg) a najmanji 0,4 uglovnih minuta (31 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio Rudolf Ferdinand Spitaler 1. aprila 1891. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Baskija
Baskija (Baskijski: Euskal Herria) je historijski region u zapadnim Pirinejima. Administrativno je podjeljen između Španije i Francuske.
IC 2427
IC 2427 (također poznat kao PGC 25330) je eliptična galaksija koja je udaljena oko 627 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Ris. Najveći prečnik je 0,40 (73 hiljade sg) a najmanji 0,3 uglovnih minuta (55 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio Stephane Javelle 2. aprila 1900. godine.
Baskija
Historija
Baskija je kontinuirano naseljena od kasnog paleozoika. Za vrijeme Rimskog carstva Baskija je bila podjeljena između različitih plemena i činila je veću etničku cjelinu zajedno sa Akvitanijom u današnjoj južnoj Francuskoj.
IC 2427
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Baskija
Historija
Rimsko prisustvo se primjećuje jedino u cestovnoj mreži i nekoliko manjih gradova. Pamplona je osnovana od strane rimskog generala Pompeja koji ju je koristio za njegove kampanje protiv Sertoriusa.
Demografija Nevesinja
Po popisu stanovništva iz 1991. godine, općina Nevesinje imala je 14.448 stanovnika, raspoređenih u 56 naselja.
Baskija
Historija
Sredinom 3. vijeka, Baskijci na obje strane Pireneja revoltiraju protiv Rimljana i njihove teritorije postaje više manje nezavisne.
Demografija Nevesinja
Popis 1991.
ukupno: 14.448
Baskija
Historija
Na sjeveru kneževina Vasconia uspješno se odbranjuje od Vizigotskih napada. Borbe između mura, Akvitanije i Franaka dovode nezavisnot Vasconia do kraja i ona biva anektirana od strane Franaka.
Na jugu, kraljevina Pamplona, kasnije Navara obuhvata djelove Baskije i južno i sjeverno od Pirineja. Kraljevina doživljava svoj zenit za vrijeme Sanche III (985. - 1035.). U to vrijema Navara obuhvata gotovo cjelu Baskiju, Kastilju i Aragon.
Demografija Nevesinja
Popis 1981.
ukupno: 16.326
Baskija
Vlada
Baskija je historijska regija i nema političko tijelo koje upravlja cijelom teritorijom.
Demografija Nevesinja
Popis 1971.
U granicama današnjih općina, nacionalni sastav 1991. godine, je bio sljedeći:
Baskija
Političke podjele
mini|250p|desno|Sedam tradicionalih baskijskih provincija Prema baskijskim tradicijama Baskija je podjeljena na sedam tradicionalnih regiona. Četiri južna regiona formiraju južnu zonu (Baskijski: Hegoalde) dok tri sjeverna formiraju sjevernu zonu (Baskijski: Iparralde). Sjeverna zona administrativno pripada Francuskoj dok južna zona administrativno pripada Španiji.
Demografija Nevesinja
Općina Nevesinje (RS)
ukupno: 13.862
Baskija
Političke podjele
Španska Baskija je administrativno podjeljena u dva dijela. Prvi dio čini Baskijska zemlja, administrativni region koji zahvata regione Araba, Gipuzkoa i Bizkaia. Glavni grad ovog administrativnog tijela nalazi se u Gasteizu (španski: Vitoria). Drugi dio španske Baskije čini Naffaroa (španski: Navarra) koji zahvata region Nafarroa. Ova podjela španskog dijela Baskije na dva dijela je osuđena od strane baskijskih nacionalista ali ima podršku stanovništva u Nafarroi.
Demografija Nevesinja
Dio koji je pripao Federaciji BiH
ukupno: 586
Baskija
Političke podjele
Oba dijela uživaju visok stepen autonomije. Zdravstvo, školstvo, privreda i socijalni se nalaze u nadležnosti Baskijske zemlje i Naffaroe. Za razliku od ostalih autonomnih regiona u Španiji ova dva regiona vrše i ubiranje i administraciju poreza. Baskijska zemlja također ima u nadležnosti i vlastite policijske snage.
Francuska Baskija se nalazi u administrativnom jedinici Pyrénées-Atlantiques. Pored tri baskijske provincije Pyrénées-Atlantiques sadrži i dijelove bez baskijskog stanovništva. Baskijski nacionalisti predlažu podjelu ove administrativne jedinice na dva dijela gdje bi jedan dio bio čisto baskijski. Pored baskijskog i francuskog i gaskonjski je zvanični jezik u Pyrénées-Atlantiques. Za razliku od baskijskih regiona u Španiji Pyrénées-Atlantiques ne uživa neku veću autonomiju u odnosu na centralnu vlast u Parizu.
mini|Aralar (Gipuzkoa - Nafarroa)
Stanovništvo
Prema popisima iz 1999. i 2001. godine Baskija ima 2 902 962 stanovnika. Južni dio je pretežno naseljen baskijcima i špancima dok je sjeverni dio naseljavaju baskijci i francuzi.
Vražići (Čelić)
Vražići su naseljeno mjesto u općini Čelić, Bosna i Hercegovina. Vražići se nalaze na planini Majevica. Graniče sa Velinim Selom na zapadu i Brnjikom na istoku. Na jugu Vražića protiče rijeka Šibošnica sa svojim poznatim vodopadom nazvanim „Brana“. Prema podacima popisa stanovništva 2013. godine trenutno u mjestu živi oko 1.600 stanovnika. Ekološki savez “Eko-Zeleni” Tuzlanskog kantona 2010. godine Vražiće je proglasio eko-selom u Tuzlanskom kantonu.
Historija
Naselje Vražići se do rata u Bosni i Hercegovini (1992-1995) u cjelini nalazilo u sastavu općine Lopare.
Jedna od osobenosti Vražićkog kraja su srednjevijekovni nadgrobni spomenici ili mamorje kako ih u narodu zovu, kao i veoma stara groblja u narodu poznata kao „mađarska groblja“ koja dokazuju o kontinuitetu nastanjenosti ovog područja još od vremena prije dolaska Osmanlija. Također u Vražićkim mezarjima postoje i veoma stari nišani iz vremena Osmanlija. U Vražićima se nalazi i stećak u njivi zvanoj „Do“, na kome je podugačak tekst ispisan bosančicom i vjerovatno govori o nekom feudalnom gospodaru koji je tu ukopan.
Podjela
Vražići se dijele na veći broj mahala, od kojih su neke: Kolobara, Kućiste, Krčevine, Dom, Budakovine, Hukljevac, Potok, Grab, Sarajlići, Vino, Seljanski bunar, Kevrići, Omerčevići, Ćosići, Zaherovići, Bešići, Pelendući, Livadići, Žabarkići, Klanac itd. Mnoge mahale su nepoznate čak i mlađim stanovnicima Vražića, samo rijetke su uspjele zadrzati aktuelne nazive i danas: Dom; Centar ili Trg, Livadići, Slomići, Potok, Grab i Omerčevići.
Sport
U Vražićima nogomet je veoma popularan. "NK Vražići" osnovani su 1962. godine. U proteklom periodu klub je nekoliko puta mijenjao naziv od "Sloge" šezdesetih preko "Poleta" sedamdesetih do "Vražići 92" koji postoje i danas.
L
L je 16. slovo bosanske abecede. Označava lateralni likvidni dentalni suglasnik. Znači i:
Budžet
Budžet (od starofran. bougette - mala kožna torba) se općenito smatra kao spisak svih planiranih prihoda i rashoda. Koncept budžeta je od izuzetne važnosti u mikroekonomiji, koja upotrebljava budžetsku liniju da ilustruje razmjenu između dva ili više ekonomska dobra. Drugim riječima, budžet je organizacioni plan izražen monetarnim terminima.
Lični budžet
U ovom smislu, lični (ili porodični) budžet je prikaz svih izvora primanja, kao identifikacija svih troškova (izdataka), planiranih u svrhu izjednačavanja troškova primanjima.
Budžet firme
Budžet firme se također izrađuje godišnje. Sačinjavanje budžeta gotovo uvijek zahtjeva posebno zalaganje, te se smatra finansijskim planom za novu poslovnu godinu. Tradicionalno, finansijski odjeli su donosili budžete u većini firmi, dok danas uz pomoć IT tehnologije gotovo svi odjeli mogu doprinositi kreiranju svog dijela budžeta. Ako izvršenje plana tokom poslovne godine bude otprilike odgovoralo brojkama prikazanim u budžetu, smatra se da je firma uspješno ispunila svoje finansijske planove i postigla zadane ciljeve. Na drugoj strani, ako bude značajnih odstupanja od budžeta, to bi moglo dati signale upozorenja investitorima, te bi rezultat bilo smanjenje cijene dionica firme.
Budžetski principi
Postoje određeni principi kojih se pridržavaju svi učesnici u donošenju budžeta:
Budžetska linija
Budžetska linija reflektira sve moguće kombinacije dvije robe koje mogu biti nabavljene, u zavisnosti od njihovih cijena i budžeta potrošaća.
Najkraće, smisao budžetiranja je da:
FBLN1
FBLN1 je gen koji je kod ljudi lociran na hromosomu 22. Kodira fibulin-1, vanćelijski plazmatski protein.
Aminokiselinska sekvenca
Dužina polipeptidnog lanca je 703 aminokiseline, a molekulska težina 77.214 Da.
Struktura
Ljudski fibulin-1 gen, FBLN1, kodira četiri prerađene varijante označene kao fibulin-1A, B, C i D, koje se razlikuju po svojim karboksi terminalnim regijama. Kod miša, kokoši i nematode, Caenorhabditis elegans, proizvode se samo dvije varijante fibulina-1: fibulin-1C i fibulin-1D.
Funkcija
Fibulin-1 je izlučeni glikoprotein koji se nalazi u vezi sa strukturama vanćelijski matriksa, uključujući vlakna koja sadrže fibronektin, vlakna koja sadrže elastin i baznu membranu. Fibulin-1 se vezuje za niz sastojaka vanćelijskog matriksa uključujući fibronektin, nidogen-1, proteoglikan i verzikan. Fibulin-1 je takođe krvni protein sposoban da se veže za fibrinogen.
Interakcije
Pokazalo se da je FBLN1 u interakciji sa:
Šibošnica
Šibošnica je naseljeno mjesto u općini Čelić, Bosna i Hercegovina.
Historija
Naselje Šibošnica se do rata u Bosni i Hercegovini (1992-1995) u cjelini nalazilo u sastavu općine Lopare.
Turizam
U mjestu se nalazi lovačko društvo LD "Vjetrenik", u okviru lovišta koje pripada Tuzlanskom kantonu. Ovo je brdsko - planinsko lovište na nadmorskoj visini od 138 – 771 m. Vrste divljači koje su zastupljene na teritoriji ovog lovišta su: srna, zec, fazan i divlja svinja.
NGC 2611
NGC 2611 (također poznat kao PGC 24121) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 242 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Rak. Najveći prečnik je 0,70 (49 hiljada sg) a najmanji 0,2 uglovnih minuta (14 hiljade sg). Prvo otkriće je napravio Albert Marth 29. marta 1865. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Spisak naseljenih mjesta u općini Nevesinje
Opći podaci
Nevesinje je općina na jugu Bosne i Hercegovine, u Hercegovini. Naseljena mjesta u općini Nevesinje, po popisu stanovništva iz 2013. (ukupno 57) su:
Hiperbolička funkcija
Hiperboličke funkcije su hiperbolički sinus (sh x), hiperbolički kosinus (ch x), hiperbolički tangens (th x), hiperbolički kotangens (cth x), hiperbolički sekans (sech x) i hiperbolički kosekans (cosech x). Grana matematike koja koristi ove funkcije naziva se hiperbolička trigonometrija. Njima inverzne funkcije imaju prefiks area, što treba razlikovati od prefiksa arkus koji stoji ispred inverznih funkcija obične trigonometrije. Anglosaksonske oznake za hiperboličke funkcije su redom odnosno  i ovde ih češće koristimo zbog praktičnih, softverskih razloga.
Definicije
256px|mini|<font color=#b30000>sinh, <font color=#00b300>cosh i <font color=#0000b3>tanh 256px|mini|<font color=#b30000>csch, <font color=#00b300>sech i <font color=#0000b3>coth Za razliku od običnih trigonometrijskih istoimenih funkcija, hiperbolički sinus, kosinus, tangens, kotangens, sekans i kosekans su određeni slijedećim analitičkim definicijama, formulama:
Porijeklo imena
Funkcije su dobile naziv zbog mogućnosti korištenja parametarskih jednačina (jedne grane) hiperbole:
Trigonometrijska hiperbola
Poput funkcija trigonometrijske kružnice x^2+y^2=1, definišu se i funkcije jedinične jednakostranične hiperbole x^2-y^2=1.
Predstavljanje redovima
Razvojem hiperboličke funkcije u Taylorov red dobijamo:
Trigonometrijska veza
Hiperboličke funkcije se mogu definisati i pomoću običnih trigonometrijskih:
Osobine
Mnoge formule hiperboličkih funkcija su slične odgovarajućim formulama obične trigonometrije:
Kako je to je prva funkcija parna, a druga neparna. Grafik prve je osno simetričan (ordinata, u-osa je osa simetrije), grafik druge je centralno simetričan (ishodište, tačka O je centar simetrije), kao što se vidi na slikama dole.
Porijeklo
Hiperboličke funkcije su nastale zbog potreba neeuklidske geometrije. Tražeći Euklidovu ravan u svojoj neeuklidovoj geometriji, Lobačevski je pronašao orisferu. Obratno, Euklidovi prostor ima pseudosferu, površ na kojoj važi geometrija Lobačevskog. Ovakva otkrića jednih geometrija u drugima poslužila su za dokaze neprtivrečnosti novih neeuklidovih geometrija, tačnije za dokaze njihove međusobne jednake neprotivriječnosti. Sa druge strane, omogućile su prijenos trigonometrija. Obična trigonometrija orisfere u prostoru Lobačevskog postaje hiperbolička trigonometrija, i obratno.
Odžaci (Srbija)
mini|desno|300px|Lokacija općine Odžaci na karti Srbije Odžaci su grad i sjedište istoimene općine u Vojvodini, Srbija. Po podacima iz 2004 općina zauzima površinu od 411 km2. Po podacima iz 2002 godine u općini je živjelo 35.582 stanovnika, a u samom gradu 9.940 stanovnika. Većinu stanovnika čine Srbi. Ime Odžaci je slovenska modifikacija turske riječi "odžak", što u prevodu znači dimnjak, odnosno u turskoj vojnoj terminologiji označava vojnu posadu. Stari mađarski naziv za grad je "Kéménd", koji se prvi put pominje 1522 godine i znači mali dimnjak. Kasnije se na mađarskom grad naziva "Hódság", dobiveno od turskog "Odzlak".
Historija
Prvo naselje su osnovali Turci sredinom 16. vijeka pod nazivom Učak. Sredinom 18. vijeka ovaj kraj su naselili Nijemci, a zatim i drugi narodi. Poslije Drugog svjetskog rata i iseljavanja Nijemaca, ovaj kraj se kolonizuje. Samo 1945 godine 465 porodica naseljavaju Odžake i druga mesta u okolini.
Hutba
Hutba jest obavezan govor hatiba prije obavljanja džuma-namaza. To je sedmično obraćanje hatiba džematlijama koje datira još iz perioda života poslanika Muhammeda. Osim toga hutba se održava i tokom bajram namaza i sastavni je i obavezni (farz) dio ovih namaza.
Definicija i porijeklo
Govor, odnosno propovijed imama u džamiji o različitim ali uglavnom vjerskim temama može se praktikovati u različitim situacijama. Nekada je to bila česta pojava (pogotovo u početku islama i prije pojave masovnih medija) jer su se muslimani o mnogim bitnim temama i problemima obavještavali i informisali upravo u džamijama. Međutim, hutba se odnosi konkretno na džuma namaz i bajramske namaze dok se druge vrste propovijedi kao što su dersovi ili vazovi razlikuju od hutbe.
Nakon povratka u Mekku, Muhammed se predstavio kao hatib 630. godine. Prva četvorica pravednih halifa, emevijske halife kao i guverneri provincija su redovno održavali propovijedi. Ove propovijedi nisu nužno bile poticajne, već su govorile o praktičnim pitanjima vlasti i ponekad su uključivale i direktne naredbe. Za vrijeme abasidskog halifata, halifa je prestao sa praksom držanja hutbe ali se taj zadatak dodijelio vjerskim sudijama. Abasidi su insistirali na razdvajanju islama od sekularizma emevija, što je vjerovatno pomoglo u jačanju vjerskog aspekta ove vrste propovijedi.