cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jane Grey
Jane Grey (septembar/oktobar 1537 – 12. februar 1554) je bila engleska plemkinja za koju neki historičari smatraju da je bila engleska vladajuća kraljica. Njena osporena vladavina počela je, prema nekim tumačenjima, po smrti njenog rođaka Edvarda VI, a po drugim četiri dana kasnije, kada je proglašena kraljicom. Veliki broj historičara, međutim, smatra da ona nikada nije de jure vladala jer se njen dolazak na tron protivio Trećem nasljednom aktu kojeg je izdao Henrik VIII, a po kojem je Edvardova prava nasljednica bila njegova polusestra, Marija I. Marija I je zbacila i zatvorila Jane devet dana nakon što je Jane proglašena kraljicom, te naredila pogubljenje Jane i njenog muža sedam mjeseci kasnije.
Porijeklo i porodica
Bila je najstarija kćer Henrya Greya, markiza od Dorseta i ledi Frances Brandon. Po majci je bila unuka Marije Tudor, mlađe od dvije sestre engleskog kralja Henrika VIII, te tako praunuka engleskog kralja Henrika VII i Elizabete od Yorka. U mladosti je stekla odlično obrazovanje, pa se izvrsno služila latinskim, grčkim i hebrejskim jezikom. Kroz svoj odgoj i obrazovanje postala je religiozna protestantica. Imala je reputaciju najbolje obrazovane žene svoga vremena. Kroz školovanje i po uticaju svojih učitelja, postala je religiozna protestantica.
Jane je imala vrlo teško djetinjstvo. Njena majka je bila dominantna žena koja je svoju najstariju kćerku smatrala preslabom i prenježnom. Redovnim batinama Frances je željela očvrsnuti tihu Jane. Kako nije uživala majčinsku ljubav, Jane se okrenula knjigama, te ubrzo usavršila svoje poznavanje jezika i umjetnosti. Godine 1546. poslana je kod Katherine Parr, tadašnje supruge Henrika VIII. Katherine, koja nije imala djece, pružila je Jane ljubav koja joj je nedostajala. Nakon Henrikove smrti Katherine se preudaje po četvrti put, te vodi Jane i svoju pastorku Elizabetu sa sobom. Katherine umire ubrzo nakon što je rodila svoje jedino dijete, ostavljajući Jane opet bez majčinske figure. Jane je vodila Katherininu ceremoniju sahrane. Katherinin udovac, Thomas Seymour, želio je Jane udati za Edvarda VI, ali ova je mogućnost pala u vodu pošto je Thomasov brat Edward, dajdža i regent Edvarda VI, brak sa francuskom princezom smatrao boljim političkim potezom.
Frances je sada počela tražiti prilike za svoju kćer drugdje. John Dudley, vojvoda od Northumberlanda, je smislio plan prema kojem bi svog sina, lorda Guildforda Dudleya, vjenčao s njenom kćerkom, i putem koje bi vojvoda od Northumberlanda očuvao svoju moć. Stoga je vojvoda od Northumberlanda od Greyeva zatražio ruku njihove kćeri za svoga sina. Jane je u početku odbijala vojvodin prijedlog jer je smatrala da je Guildford "ružan i glup". Međutim, kao i sve žene toga vremena, nije imala izbora nego poslušati roditelje, te se 15. maja 1553. udala za Guildforda.
Pravo na tron
mini|220px|lijevo|Jane Grey
Jane i njene tri sestre pripadale su mlađoj nasljednoj liniji kao unuke Marije Tudor. Pripadnici starije nasljedne linije, one po Henrikovoj starijoj sesri Margareti, isključeni su Henrikovom voljom iz nasljednog niza, kako Škoti ne bi sjeli na engleski tron. Još jedan razlog za izbacivanje članova škotske kraljevske porodice iz nasljedne linije bio je zakon koji je parlament donio još 1431. godine, a koji spriječava strance da naslijede englesku zemlju.
Tokom bolesti petnaestogodišnjeg kralja Edvarda VI postavljalo se pitanje njegova nasljednika. Ni Edvard ni njegov lord protektor (majčin brat i skrbnik), bojeći se restauracije katoličanstva, nisu željeli da krunu naslijedi Edvardova polusestra, katolkinja Marija. Nisu željeli priznati pravi razlog izbacivanja Marije iz nasljedstva, pa je zvaničan razlog bila Marijina ilegitimnost, no to je značilo i da Edvardova druga polusestra, Elizabeta, mora biti izbačena iz nasljedne linije. Nakon Marije i Elizabete, koje su ponovno bile isključene iz nasljedne linije zbog toga što su bile rođene u poništenim Henrikovim brakovima, slijedeća u nasljednoj liniji po volji Henrika VIII bila je Janina majka, Frances Brandon. Ni ona nije bila po volji vojvode od Northumberlanda, jer se bojao da bi njen suprug, Henry Grey, mogao tražiti krunu za sebe.
Kako je smatrao da je plan bio dovoljno pripremljen, John Dudley je izdao zapovijed sucima da prije Edvardove smrti sastave oporuku prema kojoj bi krunu naslijedila njegova snaha ili njeni nasljednici (to jest, njegovi unuci). Historičari i pravni stručnjaci osporavaju pravnu valjanost ove oporuke iz više razloga, među kojima su najjači argumenti to što je oporuku sastavio maloljetni i teško bolesni kralj. Protivila se i Zakonu o nasljeđivanju (Act of succesion), donešenim u vrijeme Henrika VIII.
NGC 190
NGC 190 (također poznat kao MCG 1-2-41, PGC 2324 i UGC 397) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 560 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Ribe. Najveći prečnik je 0,90 (147 hiljada sg) a najmanji 0,8 uglovnih minuta (130 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio Lewis Swift 22. oktobra 1886. godine.
Jane Grey
Devetodnevna vladavina
Edvard VI umro je 6. jula 1553. godine, a 10. jula  1553. Suprotno tadašnjem običaju da se nasljednik sam proglasi monarhom, vojvoda od Northumberlanda je svoju snahu proglasio kraljicom. Odmah nakon proglašenja, ona i Guildford su preseljeni u Tower of London, gdje su kraljevi prema običaju boravili prije svoje krunidbe. Prvi akt nove kraljice bio je odbiti dati svom mužu titulu kralja, jer bi taj čin degradirao njen status suverena. Umjesto toga, ponudila mu je titulu vojvode od Clarencea.
John je, želeći osigurati da njegova petnaestogodišnja snaha ostane na tronu kako bi on preko nje mogao ostvarivati svoje ciljeve, prvo je morao ukloniti Mariju, glavnu oponenticu Janinom pravu na tron. Marija je, međutim, na vrijeme bila obavještena o planovima vojvode od Northumberlanda i pobjegla u Suffolk.
NGC 190
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Jane Grey
Devetodnevna vladavina
Za samo devet dana Marija je skupila vojsku od 20,000 ljudi i do 19. jula umarširala u London, te svrgnula Jane sa trona. Parlament je Mariju istog trenutka proglasio zakonitom nasljednicom i kraljicom. John Dudley je odmah bio pogubljen, a Jane i Guilford zatvoreni pod optužbom za veleizdaju.
Suđenje i pogubljenje
mini|desno|Pogubljenje Jane Grey
Jane i Guildford, zajedno sa njegovom braćom, optuženi su za veleizdaju i urotu protiv kraljice. Suđeno im je u london 13. novembra 1553. godine. Svi optuženi proglašeni su krivima i osuđeni na smrt. Prema presudi, Jane je trebala biti ili spaljena živa na Tower Hillu, ili obezglavljena u Toweru, kako Marija poželi. Marija I je Jane prvobitno poštedila smrtne kazne pod uticajem ambasadora Karla V, ali ju je ostavila u Toweru.
U januaru 1554. godine došlo je do protestantske pobune koja je Jane željela vratiti na prijestolje. Ova pobuna je zapečatila Janinu sudbinu, iako ona sama nije bila direktno umiješana u nju. Pobunu je izazvalo Marijino vjenčanje sa španskim princem Filipom. Ovaj brak joj je zauvijek odnio početnu popularnost. Janin otac i ostali plemići pridružili su se pobuni i zahtjevali Janinu restauraciju. Filip i njegovi savjetnici savjetovali su Mariji da pogubi Jane, kako bi jednom zauvijek prekinuli protestantske pobune.
U ranim jutarnjim satima 12. februara 1554. Guildford je odveden i javno pogubljen na Tower Hillu. Kočija je njegovo tijelo i glavu vratila u Tower of London, gdje je Jane čekala izvršenje svoje kazne. Njoj je omogućena privatna egzekucija unutar Towera. Privatne egzekucije obično su bile privilegije samo ljudi kraljevskog roda, a Janina se smatrala Marijinom gestom iz poštovanja. Uz Jane je zadnje sate njenog života proveo katolički kapelan kojeg je Marija bezuspješno poslala da preobrati Jane. Prema običaju, dželat je tražio oprost od Jane, te ga je i dobio.
Šesnaestogodišnja djevojka, koju je sudbina učinila kraljicom Engleske, pogubljena je 12. februara 1554. godine. Čini se da njena majka nije učinila ništa da spasi kćer od sudbine koju joj je namijenila Marija. Sama Marija umrijet će četiri godine nakon ove odluke. Jane je sahranjena u kapeli St Peter ad Vinicula. Otac joj je pogubljen 7 dana poslije, a samo tri sedmice kasnije majka joj se preudala. Marija je dozvolila Frances i njenim kćerima živjeti na dvoru, a nije poznato da ju je više ikada spomenula, ostavši ravnodušna prema njoj kao što je bila i za vrijeme Janina života. Kratki život, još kraća vladavina i nasilna smrt Jane Grey inspirirala je mnoga literarna, muzička, likovna i filmska umjetnička djela.
T-70
T-70 je bio Sovjetski tenk koji se proizvodio tokom 1942. i 1943. godine
Nastanak
Bez obzira na kratkoročni uspjeh postignut od tenka T-60 vojsci su bile veoma jasne njegove slabosti. Zbog toga se 1942. godine pokreće proizvodnja novog tenka po imenu T-70 koji je trebao biti poboljšana verzija neuspješnog T-50 i svog djelimično uspješnog prethodnika. Pravi razlog nastanka T-60 i ovog tenka se prije svega nalazi u ratnoj upotrebi malih tvornica koje nisu bile u stanju proizvoditi dijelove za tenk T-34 ili KV-1.
Oprema i mogućnosti upotrebe
Mogućnost protivpješadijske upotrebe ovog tenka je bila razmatrana i odbačena sa zaključkom da je za to bolja motorozovana artiljerija zbog čega u oktobru 1943. godine dolazi do prestanka njegove proizvodnje nakon nešto više od 8.000 proizvedenih primjeraka.
Jedini efikasan ratni posao za proizvedene primjerke ovog tenka su bili izviđački poslovi da bi se s vremenom i od njih odustalo zbog dostave izviđačkih američkih vozila.
Jasmila Žbanić
Jasmila Žbanić (rođena 19. decembra 1974) jest bosanskohercegovačka režiserka. Diplomirala je na Akademiji scenskih umjetnosti u Sarajevu, na Odsjeku za filmsku i pozorišnu režiju. Godine 1997. bila je osnivačica udruženja umjetnika "Deblokada". Njeni radovi prikazivani su na filmskim festivalima i izložbama širom svijeta.
Žbanićin film Grbavica je na Berlinskom filmskom festivalu 2006. godine dobio glavnu nagradu "Zlatni medvjed" kao najbolji film. Pored glavne nagrade, film Grbavica osvojio je još dvije nagrade na Berlinaleu 2006. godine: Nagradu ekumenskog žirija i Nagradu za mir. Njen film Quo Vadis, Aida? nominovan je za nagradu Oscar 2021. godine u kategoriji Najbolji međunarodni igrani film.
IC 1774
IC 1774 (također poznat kao MCG 2-6-20, PGC 7863 i UGC 1559) je prečkasta spiralna galaksija koja je udaljena oko 167 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Ovan. Najveći prečnik je 1,60 (78 hiljada sg) a najmanji 1,2 uglovnih minuta (58 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio Stephane Javelle 21. decembra 1897. godine.
Hemijska vrsta
Hemijska vrsta je hemijska supstanca ili ansambl sastavljen od hemijski identičnih molekulskih entiteta koji mogu istraživati isti skup nivoa molekulske energije na karakterističnoj ili ocrtanoj vremenskoj skali. Ovi nivoi energije određuju način na koji će hemijska vrsta komunicirati sa drugima (uključivanje u veze, itd.). Vrsta može biti atom, molekula, ion ili radikal i ima specifično hemijsko ime i hemijsku formulu. Termin se također primjenjuje na skup hemijski identičnih atomskih ili molekulskih strukturnih jedinica u čvrstom nizu. U supramolekulskoj hemiji, hemijske vrste su one supramolekulske strukture čije interakcije i asocijacije nastaju djelovanjem međumolekulskog vezivanja i odvajanja, a funkcionišu kao osnova ove grane hemije. Naprimjer:
IC 2
IC 2 (također poznat kao IRAS 00084-1306, MCG -2-1-31 i PGC 778) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 311 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Kit. Najveći prečnik je 0,80 (73 hiljade sg) a najmanji 0,2 uglovnih minuta (18 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio Stephane Javelle 3. marta 1891. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Grb Finske
mini|desno|120px|Grb Finske Grb Finske darovan je na sahrani Gustava Vase 1560. i još uvijek je službeni finski grb. Također je bio korišten kao simbol Velikog vojvodstva Finske.
Pretpostavlja se da lav dolazi od vladarske kuće Folkung i prisutan je i na švedskom grbu. Dvije vrste mačeva slične su onima na karelskom grbu. Zakrivljena ruska sablja ispod nogu lava prikazuje tadašnju političku situaciju i stalni rat Švedske i Rusije. Za 9 ruža uobičajeno se misli da predstavljaju 9 historijskih finskih pokrajina, ali se broj ruža mijenjao i nije vezan za to.
Rest of the Best
The Rest Of The Best jest 5. kompilacijski album sarajevske pop rok grupe Merlin. Objavila ga je tuzlanska izdavačka kuća Nimfa Sound 1998. Album sadrži 15 pjesama, koje predstavljaju pregled nekih od važnijih radova grupe Merlin snimljenih između 1984-1994. Na njemu su zastupljene življe plesne pop pjesme i balade, koje su uvijek bile dio njihovog sviračkog repertoara. Tekst i muziku za sve pjesme napisao je pjevač i vođa grupe Merlin Dino Dervišhalidović. Dizajn za omot uradio je Davor Papić.
Carl Gustav Jung
Carl Gustav Jung (1875 - 1961), švicarski psihoanalitičar. Rođen u Keswillu, u porodici protestantskog pastora. U Bazelu završava gimnaziju i studij medicine, a potom pod uticajem rada Kraft Ebbinga, odlučuje se za izučavanje psihijatrije. Godine 1900. radi kao asistent na psihijatrijskoj klinici ciriškog Univerziteta, te ubrzo doktorira na temu "Psihologija i patologija takozvanih okultnih pojavnosti". Iste godine dolazi u bolnicu Burghozly u Zürichu, na čijem čelu je bio poznati Eugen Bleuler. Sedam godina kasnije susreće se sa Freudom. U nekim knjigama stoji zapisano da je njihov razgovor, pri prvom susretu, trajao 13 sati. Jung ostavlja veliki trag u Freudovom Bečkom psihoanaltičkom društvu, ali se brzo potpuno odvaja od Freuda i njegovog autoriteta, te osniva svoju vlastitu psihoanalitičku školu i pravac koji je poznat pod imenom "kompleksna psihologija".Osnovne teorije kompleksne ili analitičke psihologije tiču se Jungovog pojma 'kolektivnog nesvjesnog' koje predstavlja hipotetički konstrukt koji označava univerzalni, urođeni dio duše, u svakom ljudskom biću. Njegove elemente Jung je nazvao 'arhetipovima', a proces psihološkog sazrijevanja individue, u pogledu ostvarivanja potencijala iz nesvjesnog i postizanja potpunosti - individuacija. Godine 1944. Univerzitet u Bazelu otvara katedru za medicinsku psihologiju i postavlja Junga na njeno čelo. Umire 1961. godine u selu Bolingen, na obali Ciriškog jezera.
Fotorealizam
mini|desno|220px|Fotorealistično umjetničko djelo "John's Diner with John's Chevelle (2007)", urađeno u tehnici ulje na platnu. Autor: John Baeder. Fotorealizam pokušava da stvari iz prirode oko nas pokaže što stvarnije. Realizam u likovnoj umjetnosti je smjer crtanja i prikazivanja stvarnosti na papiru. To je sve do pojave foto aparata bio jedini način da se dočara stvarnost. Na kraju su se pojavili računari. Računar nam za razliku od foto aparata daje mogućnost da i predmete koji nisu stvarni i koje ne možemo vidjeti, npr. izgled marsovaca, stvarno prikažemo.
Iako znamo da oni nisu realni, zamislimo da oni postoje a zatim pogledamo film Zvjezdane staze, posmatrač se ponekad zapita da li su oni snimljeni ili nacrtani u kadru. Fotorealizam u računarskoj grafici se ne koristi samo kao pojam za realno prikazivanje nepostojećih i stvarnih stvari i pojava, fotorealizam je prvenstveno fraza koja se koristi za foto realistični rendering. Stvarni prikaz scene je dobiven generisanjem perspektivne projekcije objekata i primjenjivanjem prirodnih svjetlosnih efekata na vidljive površine.
Louis K. Meisel, je na zahtjev Stuart M. Speiser-a, (koji je bio ovlašten da stavlja u promet djela fotorealizma), postavio pet uslova, da bi neko bio proglašen umjetnikom fotorealizma:
1. fotorealist koristi kameru i fotografiju da prikupi informacije.
2. fotorealist koristi mehanička ili  polu-mehanička sredstva da prenese informacije na platno.
3. fotorealist mora imati tehničke sposobnosti da se dovršeni rad čini fotografičkim.
4. Umjetnik mora imati iza sebe izložene radove fotorealizma by (do 1972.)da bi bio smatran jednim od centralnih fotorealista.
5. Imjetnik mora imati najmanje pet godina posvećenih razvoju i izlaganju fotorealističnih radova.
Y-vezano nasljeđivanje
Y–vezano nasljeđivanje odnosno holandrične – kompletno Y–vezane osobine (starogrčki  ὅλος – hólos, sve + ἀνδρός – andrós = mužjak, muškarac), imaju osobine koje proizvode geni koji se nalaze na hromosomu Y. To je oblik spolno vezanog nasljeđivanja. mogu imati isključivo muškarci ili “interseksi” (sa najmanje jednim Y–gonosomom). Relativno je mali broj ovakvih gena. Pored toga, jedan region Y-a ima homologni segment na X–hromosomu. Zbog te regionalne diploidije, geni koji su locirani na tim dijelovima se ponašaju kao i autosomni, a odgovarajući segmenti se označavaju kao pseudoautosomne regije (PAR). Pouzdano Y–vezana obilježja su veoma rijetka. Jedan od najbolje istraženih holandričnih gena je SRY, ranije označavan kao TDF (“testis determining factor”). Iako je presudni determinator muškog spola, njegova funkcija nije dovoljno razjašnjena. Misli se da djeluje zajedno sa nizom autosomnih gena (kao što su SOX9 i DAX1). Više holandričnih gena su značajni za mušku fertilnost (AZF–geni, tj.“azoospermic factor”). U toj skupini su i RMB (RNA–binding motif) i DAZ.
Pored esencijalne genetičke determinacije muškog spola, kao holandrične fenotipske oznake najčešće se pominju: hipertrihoza ušnih školjki, opnom spojeni nožni prsti, keratodermija (orožnjala oštećenja) dlanova i stopala, fenomen koji je poznat pod nazivom “čovjek dikobraz” (ichthyosis histrix gravior) i tumor–gen koji je odgovoran za gonadoblastom. U novije vrijeme, međutim, holandrična priroda kontrole a hipertrihoze ušne škpljke dovodi se u pitanje jer se vjeruje da se ovdje radi o X–vezanom spolno ograničenom svojstvu (koje se javlja isključivo kod muškaraca).
Novija istraživanja su pokazala da se na Y-hromosomu nalaze i slijedeći genetički determinatori:
U pseudoautosomalnim regionima pouzdano je identificirano 12 gena, među kojima su i već pomenuti SRY (kome odgovara X–hromosomska varijanta SOX3), te SHOX (kontrolira osteogenezu) i RPS4Y (koji kodira ribosomni protein). Pored esencijalne genetičke determinacije muškog spola, kao holandrične fenotipske oznake najčešće se pominju: hipertrihoza ušnih školjki, opnom spojeni nožni prsti, keratodermija (orožnjala oštećenja) dlanova i stopala, fenomen koji je poznat pod nazivom “čovjek dikobraz” (ichthyosis histrix gravior) i tumor–gen koji je odgovoran za gonadoblastom. U novije vrijeme, međutim, holandrična priroda kontrole aurikularne hipertrihoze se dovodi u pitanje jer se vjeruje da se ovdje radi o X–vezanom spolno ograničenom svojstvu (koje se javlja isključivo kod muškaraca).
Holandrične osobine su relativno jednostavno prepoznatljive. U mogućim genealoškim analizama, međutim, posebnu pažnju treba usmjeriti na njihovo diferenciranje od rijetkih X–vezanih obilježja.
Y vezanost može biti teško otkriti. To je dijelom zato što je Y hromosom mali i sadrži manje gena od autosomskih hromozoma ili hromosoma X. Procjenjuje se da sadrži oko 200 gena. Ranije se smatralo da je ljudski Y hromosom malo važan;. Iako Y-hromosom određuje spol kod ljudi i nekih drugih vrsta, nemaju svi njegovi geni ulogu u određivanju spola. Y-hromosom općenito (cijelom dužinom) ne prolazi kroz rekombinaciju i samo male regije koje se nazivaju pseudoautosomne regije pokazuju rekombinaciju. Većina Y-hromosomskih gena koji se ne rekombinuju nalaze se u "regiji koja se ne rekombinuje".
Da bi se osobina smatrala Y-vezanom, mora  imati ove karakteristike:
Ove kriterije postavio je pionir ski istraživač Y-vezanosti, Curt Stern. Stern je u svom radu opisao gene za koje je sumnjao da su Y-vezani. Njegovi zahtjevi u početku su činili Y-vezanost teško dokazivom. Tokom 1950-ih, koristeći ljudske metod rodoslova, mnogi geni su pogrešno utvrđeni da su Y-vezani. Kasnija istraživanja usvojila su naprednije tehnike i sofisticiraniju statističku analizu. Geni za dlakavost ušnih školjki su primjer gena koji se nekada smatrao Y-vezanim kod ljudi; međutim, ta hipoteza je diskreditovana. Zbog napretka u DNK sekvenciranju, Y-vezanost je sve lakše odrediti i dokazati. Y-hromosom je gotovo u potpunosti mapiran, otkrivajući mnoge Y-vezane osobine.
Y-vezanost je slična, ali se razlikuje od X vezanih gena; iako su oba oblika spolno vezani, X-vezanost može biti i genetički vezana i spolno vezana, dok Y-vezanost može biti samo genetički-vezana. To je zato što muške ćelije imaju samo jednu kopiju Y-hromosoma. X-hromosomi imaju dvije kopije, po jednu od svakog roditelja što dozvoljava rekombinaciju. X hromosom sadrži više gena i znatno je veći.
Italici
[[Datoteka:Italie -800.png|mini|250px|Narodi na teritoriji antičke Italije: u najužem smislu glavni predstavnici Italika su bili Oski, Umbri i Pićeni.
Y-vezano nasljeđivanje
Neke navodno Y-vezane osobine nisu potvrđene. Jedan primjer je oštećenje sluha. Oštećenje sluha je praćeno u jednoj specifičnoj porodici i u sedam generacija svi muškarci su bili pogođeni ovom osobinom. Međutim, javlja se rijetko i ne u potpunosti.
Italici
]]
Y-vezano nasljeđivanje
Delecije Y-hromosoma su čest genetički uzrok muške neplodnosti.
Akvarijske ribice
Kod gupija, Y-vezani geni pomažu u određivanju spola. To se indirektno postiže osobinama koje omogućavaju gupiju da izgleda privlačnije za budućeg partnera. Pokazalo se da su ove osobine na Y-hromosomu i da su stoga Y-vezane. Also in guppies, it appears that the four measures of sexual activity is Y-linked.
Italici
Negrčko stanovništvo Sicilije i južne Italije
O prisustvu Sikula na Siciliji i Apeninskom poluostrvu pisali su historičari Antičke Grčke Tukidid i Polibije. Međutim, teško je ustanoviti u kojim su oblastima ovi narodi tačno živjeli i kakve su bile njihove veze sa drugim narodima na poluostrvu (na primjer, Ligurima, Italima, Enotrijima i Auzoncima). Indoevropski karakter sikulskog jezika vidi se iz nekoliko kratkih negrčkih natpisa koji su pronađeni u istočnoj Siciliji i koji se mogu povezati sa Sikulima (od kojih je najznačajniji natpis nađen u Centuripi, danas Centuripe), zatim iz natpisa na novcu i sikulskih riječi koje pominju antički pisci. Čini se da sikulski jezik ima određenih bliskosti s latinskim jezikom, a ima veze i sa umbro-sabelskim dijalektima. Migracija Sikula s Apeninskog poluostrva na Siciliju vjerovatno se dogodila u novijem prahistorijskom dobu, s obzirom na to da u tradiciji postoje neki odjeci te seobe i s obzirom da se kontinentalni arheološki uticaj odjednom pojavljuje na kraju bronzanog doba. Osobena sikulska kultura željeznog doba, poznata po nekropolama u Pantalici blizu Sirakuze i u Finokitu blizu Nota, cvjetala je između IX i V stoljeća p. n. e. i postepeno se utopila u napredniju grčku civilizaciju.
Y-vezano nasljeđivanje
Pacovi
Hipertenzija ili visoki krvni pritisak, izgleda da je Y-vezana kod hipertenzivnog pacova. [Jedan lokus je bio autosoman. Međutim, činilo se da je druga komponenta Y-vezana. To se održalo kroz treću generaciju pacova. Muški potomci s hipertenzivnim ocem imali su značajno viši krvni pritisak od muških potomaka s hipertenzivnom majkom, što ukazuje da je komponenta osobine Y-vezana. Rezultati nisu bili isti kod ženki kao i kod mužjaka, što dalje ukazuje na Y-komponentu.
Dlakavost ušne školjke
Smatralo se da su dlakave uši osobina vezana za Y-hromosom, ali je to opovrgnuto.
Bruceloza
mini|desno|300px|Brucela spp., uzročnik bruceloze pod mikroskopom Bruceloza (isto Undulirajuća, malteška, mediteranska ili gibraltarska vrućica) je bolest uzrokovana mikroorganizmima iz roda Brucella, karakterizirana akutnim febrilnim stadijem s malo ili bez lokalizirajućih simptoma, te hroničnim stadijem s relapsima vrućice uz slabost, znojenje i mukle boli.
Italici
Negrčko stanovništvo Sicilije i južne Italije
Izuzetno je malo dokaza koji mogu potvrditi prisustvo Sikula na Apeninskom poluostrvu, a slična je situacija i sa drugim primitivnim starosjediocima današnje Kalabrije i Lukanije (Enotriji, Auzonci, Honi, Morgeti i Itali), kao i Kampanije (Auzonci i Oski). Savremeni istraživači postavili su tezu da se duž tirenskog obalnog luka u najranija vremena protezao pojas paleoitalskih naroda (tzv. zapadnih Italika ili Proto-Latina), koji su prvobitno bili povezani sa Latinima i razlikovali se od istočnih italskih naroda koji su naseljavali apeninsku i jadransku oblast. Arheološke nalaze čine grobovi iz željeznog doba, ali postoje i tragovi nekropola s kremiranim posmrtnim ostacima, posebno u okolini Salerna i na Kalabriji. Postojali su i veliki utvrđeni gradovi, posebno u unutrašnjosti Lukanije. Međutim, etnička posebnost ovih antičkih naroda je postepeno zaboravljena između VIII i IV stoljeća p. n. e., što je bilo uzrokovano prodorom Grka i ekspanzijom Etruraca i istočnih Italika (Samnita, Lukanaca, Brutija).
Bruceloza
Etiologija i epidemiologija
Uzročnici humane bruceloze su Brucella abortus (stoka), B. melitensis (ovce i koze) i B. suis (svinje – B. suis biotip 4, ranije poznat kao B. rangiferi, kod aljaških i sibirskih karibua). B. canis (psi) uzrokovala je sporadične infekcije. Infekcije brucelama opisane su kod jelena, bizona, konja, losova, zečeva, kokoši i pustinjskih miševa.
Italici
Stanovništvo Apulije
Stanovnici krajnjeg jugoistoka Apeninskog poluostrva činili su posebnu grupu stanovništva koje antički pisci često nazivaju Japigi (odakle potiče geografski termin Japigija, u kome se može prepoznati "Apulija"). Ta je teritorija uključivala Salentince i Mesape na Salentinskom poluostrvu (antička Kalabrija), i Peucetije i Daune, sjeverenije od njih. (Ponekad se nazivi Japigi i Mesapi koriste kao sinonomi.) Antička tradicija kaže da su ova plemena keltskog ili ilirskog porekla. Japiški, odnosno, kako se češće naziva, mesapski jezik poznat je iz značajnog broja pogrebnih, votivnih, monetarnih i drugih natpisa pisanih grčkim alfabetom i nađenih u Apuliji, posebno na Salentinskom poluostrvu, zatim iz riječi koje pominju antički pisci i iz toponomastičkih podataka (imena mjesta). Mesapski je jezik svakako indoevropski, različit je od latinskog i umbro-sabelskih jezika, i ima analogije sa balkanskim i srednjoevropskim jezicima. To ide u prilog tezi o balkanskom poreklu Japiga, posebno kad se uzme u obzir da je u Iliriji postojalo pleme Japoda i da je dalje na sjeveru, na jadranskoj obali Italije, živjelo pleme poznato kao Iapuzkus. Vjerovatno se, međutim, nije radilo o pravoj seobi, već o postepenom prahistorijskom prodiranju prekojadranskih elemenata. Ekspanzija je Japige vjerovatno dovela do Lukanije, pa čak i današnje Kalabrije, kako se može zaključiti iz podataka koje pružaju predaja i arheologija.
Civilizacija Apulijaca, na koju je značajan uticaj vršila civilizacija obližnjih grčkih kolonija, razvijala se u periodu između IX i III stoljeća p. n. e. Iz najstarijeg doba potiču izdubljeni grobovi, ponekad u velikim kamenim tumulusima. U oblasti Siponta, blizu današnje Manfredonije, uz grobove se nalaze antropomorfne stele s geometrijskim bareljefima. Geometrijski oslikana keramika s linearnim motivima održala se do početka helenističkog doba. Kasnije su grobovi poprimili oblik velikih sanduka i katakombi sa oslikanim stranama. Inhumacija je bila isključivi način sahranjivanja.
Bruceloza
Simptomi i znaci
Inkubacija varira od 5 dana do nekoliko mjesci, a u prosjeku iznosi 2 sedmice. Početak može biti nagao sa zimicama i vrućicom, jakom glavoboljom, mialgijama, malaksalošću i ponekad proljevom; ili može biti postupan s blagom prodromalnom malaksalošću, mialgijama, glavoboljom i bolom u šiji, nakon čega dolazi do porasta večernje temperature. S napredovanjem bolesti, temperatura raste do 40 ili 41 ˚C (104 ili 105 F), zatim postupno pada na normalu ili gotovo normalu ujutro, kada se javlja profuzno znojenje.
Y-vezano nasljeđivanje
Potvrđeni geni na ljudskom hromosomu Y
Od 2000. godine poznato je da su određeni geni Y-vezani, uključujući:
Italici
Stanovništvo Apulije
Početkom arhajskog perioda razvili su se veliki gradovi, povezani međusobnim savezima. Među njima su bili Herdoneja (danas Ordona), Kanuzij (Kanosa), Rubi (Ruvo), Gnathia, Grundizij (Brindizi), Urija (Orija), Lupije (Leće), Rudija i Mandurija. Oni su sačuvali svoju nezavisnost, uporno se braneći od Grka, sve do rimskog osvajanja.
Bruceloza
Simptomi i znaci
Tipično je da intermitentna temperatura traje 1 do 5 sedmica, zatim slijedi remisija sa znatno smanjenim ili odsutnim simptomima, koja traje od 2 do 14 dana; nakon toga se ponavlja febrilni stadij. Ponekad se ovaj obrazac bolesti pojavljuje samo jednom, no povremeno slijedi akutna ili hronična bruceloza s valovima febriliteta (undulacijama) i remisijama, što se izmjenjuju mjesecima ili godinama. Kod nekih bolesnika može se pojaviti samo kratkotrajna vrućica.
Italici
Etrurci
Etrurci, koji se na grčkom nazivaju Tirenjanima, a na latinskom Tusci ili Etrusci, naseljavali su srednju Italiju i bili glavni konkurenti Rimu za kontrolu nad tom oblašću. Etrurska se kultura oblikovala oko 700. godine stare ere, vjerovatno kao izdanak jedne od kultura bronzanog doba u Italiji. U VI stoljeću p. n. e. Etrurci su bili na vrhuncu svoje moći. Udruženi u labavu konfederaciju dvanaest gradova, vladali su oblašću koja je na sjeveru dopirala do rijeke Po, a na jugu do Kampanije, uključujući i najstariji Rim. Nakon pada etrurske vlasti u Rimu krajem VI stoljeća Etrurci su postepeno gubili svoje teritorije na jugu, dok su njihovim sjevernim posjedima ovladavali Gali. Etrursku prevlast na moru srušili su Grci 474. godine u bici kod grada Kuma. Do kraja III stoljeća p. n. e. Rim je zavladao cijelom Etrurijom, ali je etrurska kultura već izvršila ogroman uticaj na formiranje rane rimske civilizacije. U arhitekturi Rimljani su od Etruraca primili luk, u skulpturi realizam portretisanja, kao i zidno slikarstvo u grobnicama. Najvažniji spoljni znaci rimskih magistrata (insignia) etrurskog su porekla, npr. svežnjevi pruća (fasces). Od Etruraca su Rimljani preuzeli i organizaciju javnih igara i pozorišnih predstava (ludi), kako se vidi i iz podatka da je reč histrio ("glumac") etrurskog porijekla. Vještinu proricanja i gatanja rimski su sveštenici primili od Etruraca i nazvali je disciplina Etrusca. Još dugo nakon što je etrurski jezik izgubio svoje govornike neke su se rimske porodice ponosile svojim etrurskim porijeklom, pa tako i slavni Mecena, rođen u Areciju, jednom od najvažnijih gradova stare Etrurije.
Bruceloza
Simptomi i znaci
Nakon početnog stadija, obično je naglašena opstipacija; pojavljuju se anoreksija, gubitak težine, bol u trbuhu, artralgije, glavobolja, bol u križima, slabost, iritabilnost, nesanica, depresija i emocionalna labilnost. Nastaje splenomegalija, a limfni čvorovi mogu biti lagano ili umjereno povećani; hepatomegalija može biti prisutna u do 50% bolesnika.
Italici
Latini
Latini su naseljavali relativno ograničenu teritoriju južno od rijeke Tibar, koja je u historijsko vrijeme bila umanjena invazijom Volska. Važnost Latina u osnovi je vezana za grad Rim, isturenu tačku odbrane prema etrurskom svijetu. Isprepletenost legendi o osnivanju Rima čini etnografske tradicije o Laciju veoma šarolikim i složenim. Lingvistički pokazatelji, koji počinju s natpisima iz VII i VI stoljeća p. n. e., ukazuju na posebnost latinskog svijeta, različitog od susjedne etrurske kulture i kulture istočnoitalskih naroda. Latini su bili udruženi u savez, čije je sjedište bilo Jupiterovo svetilište na Albanus Mons. Njihovo je religijsko naslijeđe opstalo u vjerovanjima i kultovima rimskog svijeta. Najstariju latinsku kulturu (IX-VII stoljeće p. n. e.) karakterišu kremacija kao način sahranjivanja, što je bilo zajedničko sa kulturama Etrurije i severne Italije, te bronzana kultura koja pokazuje bliskost sa proto-vilanovskom kulturom i sa kulturama tirenske južne Italije. Etrurska politička kontrola nad Lacijem (vjerovatno VII-VI stoljeće p. n. e.) podudarila se s očiglednim etrurskim kulturnim i umjetničkim uticajem. Istovremeno su s juga prodirali elementi grčke kulture, prevashodno njihov alfabet.
Bruceloza
Simptomi i znaci
Bolesnici s akutnom, nekompliciranom brucelozom, obično se oporave za 2 do 3 sedmice. Komplikacije su rijetke, a uključuju subakutni bakterijski endokarditis, meningitis, encefalitis, neuritis, orhitis, kolecistitis, apsces jetre i lezije na kostima.
Dijagnoza
Broj leukocita je obično normalan ili smanjen s relativnom ili apsolutnom limfocitozom za vrijeme akutnog stadija. Konačna dijagnoza osniva se na izolaciji organizama, obično iz krvi ili rjeđe, iz likvora, urina ili tkiva. Vrlo su važni također i serološki rezultati, a testovi aglutinacije su osobito značajni kad je titar 1:160 ili veći. Testovima aglutinacije na brucelu treba ispitati titrove IgG i IgM protivtijela, budući da IgM protivtijela ukazuju na aktivnu bolest. Tako, ako je test aglutinacije pozitivan, čak i bez bakteriološkog dokaza, dijagnoza je vjerojatna ako postoji anamnestički podatak o ekspoziciji inficiranim životinjama ili životinjskim produktima, relevantni epidemiološki podaci i karakteristični klinički nalazi i tok bolesti. Kožni testovi s Brucella antigenima imaju malu vrijednost u dijagnosticiranju aktivne bruceloze.
Italici
Istočni Italici
Veliki dio srednje i južne Italije naseljavale su u prahistorijsko i historijsko doba populacije koje su činile veliku etničku i lingvističku jedinicu nazvanu istočnim Italicima ili Umbro-Sabelima. Na jugu, u planinama Abruca, živjeli su Samniti, koji su se kasnije proširili na Kampaniju, Lukaniju i današnju Kalabriju. U centru su bili Vestini, Peligni, Marucini, Marsi, Ekvi, Volsci i Sabinjani. Dalje na sjeveru živeli su Umbri. Porijeklo i međusobni odnosi svih ovih plemena danas su nepoznati. Antičke etnografske tradicije koje se bave srednjom Italijom povezuju Samnite sa Sabinjanima, a Sabinjane sa Umbrima, i njihov prvobitni centar lociraju u bazen Rijeta i oblast Amiterna. Njihovo je širenje objašnjavano masovnom seobom cijele jedne genercije koja je krenula u potragu za novom domovinom (tzv. ver sacrum).
Bruceloza
Profilaksa
Kako bi se spriječila humana infekcija brucelom, mlijeko treba pasterizirati; svježi sir može biti kontaminiran. Osobe koje rukuju životinjama ili truplima za koje se sumnja da su zaražena, trebaju nositi zaštitne naočale i gumene rukavice i trebaju zaštititi ozljeđenu kožu od ekspozicije. Trenutno su u SAD i nekoliko drugih zemalja, potrebni programi za otkrivanje i eliminiranje zaraženih životinja i za vakcinaciju seronegativne mladunčadi stoke i svinja.
Italici
Istočni Italici
Lingvistički podaci potvrđuju jedinstvo grupe istočnoitalskih dijalekata, koji pripadaju indoevropskoj porodici, ali se razlikuju od latinskog jezika. U ovoj se grupi može izdvojiti južna varijanta (sabelska ili osačka), poznata po brojnim epigrafskim dokumentima iz Samnija, Kampanije i južne Italije. Ovu varijantu treba pripisati Samnitima i velikom dijelu manjih plemena u srednjoj Italiji, uključujući Sabinjane, poznate po nekoliko izolovanih natpisa iz srednje Italije. S druge strane, sjevernu (umbrijsku) varijantu predstavljaju natpisi iz Umbrije – prije svega bronzane ploče iz Gubija, koje su u periodu između IV i I stoljeća p. n. e. ispisali pripadnici bratstva umbrijskih sveštenika – i jedna bronzana ploča iz Velitre. Ove zaključke potvrđuju istočnoitalske riječi koje pominju antički pisci i toponomastika.
Bruceloza
Liječenje
Budući da je monoterapija povezana s visokom incidencijom relapsa, kombinirana terapija se upotrebljava kad god je to moguće. Doksiciklin 100 mg PO dva puta na dan (ili tetraciklin 500 mg PO četiri puta na dan) kroz 3 do 6 sedmica, uz streptomicin 1 gr IM svakih 12 ili 24 h kroz 14 dana, smanjuje učestalost relapsa. Kod djece < 8 godina upotrebljavao se kotrimoksazol sa streptomicinom ili peroralnim rifampicinom kroz 4 do 6 sedmica. Jaka muskuloskeletna bol, osobito u području kralježnice, može zahtijevati analgeziju.
Italici
Istočni Italici
I pored prvobitnog etničkog i lingvističkog jedinstva, ove su populacije imale različitu istoriju i kulturu. Samniti iz Moliza (Karaceni, Pentri i Frentani) su u V i IV stoljeću p. n. e. osvojili Kampaniju – odakle su istjerali Etrurce i Grke i gdje su od lokalnih plemena preuzeli ime Opici ili Oski – kao i Lukaniju (sa Hirpinima ili Lukancima), a zatim su stigli i do današnje Kalabrije – gde su uzeli ime Brutiji – i konačno do Sicilije. U samnitskim ratovima bili su poraženi od strane Rima (IV i početak III stoljeća p. n. e.), a zatim su u savezničkom ratu (90–83. god. p. n. e.) pokušali da posljednji put Rimljanima suprotstave sopstveni italski identitet. Postojale su znatne razlike između kulture planinskih Samnita – koji su bili organizovani u savezom povezana plemena koncentrisana oko utvrđenih sela i čak i u V i IV stoljeću p. n. e. zadržavali neke aspekte kulture željeznog doba – i visoke civilizacije Kampanaca i Lukanaca utemeljene u antičkim gradovima Kapui, Noli, Noceri i Pestumu, kojom su dominirali grčki i etrurski uticaj.
Y-vezano nasljeđivanje
Vanjskik linkovi
±
Italici
Istočni Italici
Izgleda da su neka plemena srednje Italije – Marucini, Vestini, Peligni i Marsi – bili historijski, politički i kulturno povezani sa Samnitima. Drugačija je situacija sa Sabinjanima, Ekvima i Volscima, čiji je period ekspanzije (VI i V stoljeće p. n. e.) blisko povezan sa najranijim Rimom i koji su rano uspostavili kontakt s etrursko-latinskom civilizacijom.
Raširenost Umbra na sjeveru i iza Apenina donekle potvrđuje antičku tradiciju o veličini njihove teritorije. Vjerovatnije je, međutim, da se ta tradicija zasniva na činjenici da ime Umbri potiče od imena nekog veoma starog naroda, koji vjerovatno nije indoevropskog porekla, a svakako nije italskog, i koji je živio u oblasti Apenina prije širenja istočnih Italika. Historija umbrijskih gradova – Iguvija (danas Gubij), Hispela (Spelo), Spoletija (Spoleto), Tudra (Todi) i drugih – poznata je tek od početka borbe Etruraca i Gala protiv Rima. Umbrijsku civilizaciju otkrivaju iguvinske ploče, jedinstveni dokument te vrste. Umbrijska umjetnička i materijalna kultura u velikom je dijelu potekla od etrurske.
Stanovništvo Picenuma
Najmanje jedno pleme nije imalo indoevropsko porijeklo, a pripada grupi Italskih naroda. Jednim od njih smatraju se italizirani Piceni, 'djetlićev narod', koji su obožavali (zelenog) djetlića kao svetu životinju, a ime im dolazi od latinskog picus - djetlić (Današnja italijanska regija Marke ima u svom grbu stiliziranog djetlića). Zbog svoga susjedstva sa Umbrima, picenski postaje italskim jezikom. Nakon što su Piceni asimilirani od strane Umbra i Rimljana u II stoljeću p. n. e., njihov jezik nestaje.
Bruceloza
Liječenje
Aktivnost bolesnika treba ograničiti u akutnim slučajevima, a mirovanje u krevetu preporuča se za vrijeme febrilnih razdoblja.
Italici
Stanovništvo Picenuma
Istočnoitalski su se narodi tokom svoje ekspanzije u istorijsko doba učvrstili duž dijela jadranske obale, u oblasti koja se otprilike podudara sa današnjom italijanskom regijom nazvanom Marke (Marche). Epigrafski i arheološki podaci ukazuju na prisustvo prekojadranskih Liburna i preindoevropskih Azilija u Picenumu (antičkoj oblasti između Apenina i Jadranskog mora). Moguće je da se tu naselilo stanovništvo koje je došlo morem iz Ilirije (iguvinske ploče pominju narod Iapuzkus, čije ime podseća na ilirske Japode i apulijske Japige). Međutim, natpisi iz južnog Picenuma pokazuju blisku srodnost sa umbro-sabelskim dijalektima.
Materijalna je civilizacija cvjetala između VIII i V stoljeća p. n. e. u sjevernom Abrucu i u Markama. Ovu civilizaciju odlikuje bogata pogreba oprema pronađena u grobovima i njihova vrsta i dekoracije pokazuju bliskost sa kulturom tirenske i sjeverne Italije, pa i sa kulturom Balkana (sve iz željeznog doba), ali istovremeno odaju i grčke uticaje. U Fermu su nađeni grobovi (kremacija) vilanovskog tipa. Takođe, treba pomenuti i prisustvo kamene pogrebne skulpture. Sjeverno od Ankone nalazimo jednu kulturnu varijantu, posebno u nekropoli grada Novilara blizu Pezara, sa natpisima na dijalektu koji se razlikuje od dijalekta južnog Picenuma i koji je teško klasifikovati.
Može se smatrati da su kulture srednjeg dela jadranske obale iz željeznog doba pokazivale ranoarhajsku mješavinu istočnoitalskih i prekojadranskih naroda, na koju su uticaj izvršili Etrurci i Grci. Opadanju njihove kulture pridonijeli su Gali i Sirakužani, koji su prodrli u tu oblast u IV stoljeću p. n. e. U III stoljeću p. n. e. Rimljani su već bili pokorili cijeli Picenum.
Veneti
Antička je tradicija smatrala da su Veneti ilirski narod koji je, došavši sa istoka, zauzeo oblast koja je zatim po njima dobila ime (Venecija). Njima su srodni Histri, Karni i razna alpska plemena. (Ime "Veneti", ili korijen tog imena, veoma je rašireno u etničkoj onomastici srednje Evrope, pa čak i Azije.) Venetski je jezik poznat iz pogrebnih i votivnih natpisa, iz riječi koje citiraju antički autori, kao i iz onomastičkih i toponomastičkih podataka. To je indoevropski jezik arhajske vrste, koji ima neke sličnosti sa latinskim i germanskim.
Marsovci
mini|desno|300px|Slikovito predstavljeni marsovci Marsovci su hipotetički ili izmišljeni stanovnici planete Mars.
Marsovci su odigrali nekoliko veoma važnih sporednih uloga u poznatim filmovima. Jedan od njih je Mars napada naučno fantastična komedija gdje su marsovci fotorealistično prikazani kao neprijatelji zemlje. Historijski, život na Marsu je često bio pretpostavljen, iako trenutno nema čvrtsog dokaza da je život tamo prisutan. Neki naučnici imaju teoriju da su postoji dokaz fosiliziranih ostataka mikroba sa meteorita ALH84001.
Italici
Liguri
Lingvistički podaci – toponomastika, izolovana leksika i ligurske reči koje citiraju antički pisci – ukazuju na prisustvo preindoevropskog mediteranskog substratuma srodnog onome u zapadnoj Evropi. Natpisi nađeni u gornjoj Lombardiji i u Ticinu pokazuju indoevropske karakteristike i, naročito, keltske uticaje. Stoga izgleda da Liguri pripadaju jednom okruženju stvorenom u sjevernoj Italiji nakon keltske invazije i nazvanom Kelto-Liguri.
Etrurska ekspanzija u dolinu rijeke Po i invazija Gala ograničili su Ligure na prostor između Alpa i Apenina, gdje su pružali tako jak otpor Rimljanima, da su u antičko doba postali poznati po svojoj primitivnoj okrutnosti. Među značajnijim ligurskim spomenicima su rezbareno kamenje i antropomorfne skulpture analogne onima u južnoj Francuskoj, nađene u Luniđani (Lunigina) i na Korzici. Neke od ovih umjetničkih manifestacija ponavljaju se i na teritorijama dalje na istoku. Ali, pitanje je da li sličan kulturni otisak ukazuje na prvobitno etničko jedinstvo. Ligurski i keltsko-ligurski grobovi u oblasti lombardijskih jezera otkrivaju posebnu kulturu željeznog doba nazvanu golasečka kultura, dok ligurski grobovi u oblasti današnje Italijanske rivijere i Provanse odaju etrurske i keltske uticaje.
Stanovništvo srednje sjeverne Italije i Alpa
Etnografija oblasti rijeke Po i Alpa složena je i nejasna zbog ranog širenja etrurske kulture i kolonizacije. Kod antičkih se pisaca pominju dvije veće etničke grupe (pored Etruraca i Veneta): Euganeji, koji su naseljavali dolinu i obronke Alpa, i Reti, koji su živjeli u dolinama Trentina i Alto Adiđea. Manji narodi te oblasti pripadali su jednoj od ove dvije grupe ili Ligurima. U vezi sa mnogim od ovih naroda izvori govore o ilirskom ili etrurskom porijeklu.
Kasni natpisi pronađeni u dolini rijeke Adiđe i u Padaniji (šira oblast oko rijeke Po) sadrže jedan dijalekt koji ima određenih sličnosti sa etrurskim. Neki istraživači u tome vide mješavinu lokalnih i etrurskih elemenata, dok drugi govore o autohtonom preindoevropskom jeziku sa indoevropskim uticajima. Primitivna toponomastika potvrđuje postojanje jednog lingvističkog stratuma koji bi se mogao nazvati retskim ili retsko-euganejskim, ali ga oštro razdvaja od venetskog a vjerovatno i od ligurskog. Drugi natpisi iz oblasti Val Kamonika i Garda svjedoče o jednom dijalektu sa više indoevropskih karakteristika, možda zahvaljujući keltskim i latinskim uticajima. Sa zapada su tzv. lepontski natpisi.
U srednjoj alpskoj i podalpskoj oblasti su, dakle, postojale samostalne populacije, različite od Veneta i Etruraca, čija je veza sa Ligurima i dalje najasna. Razlikovanje između Euganeja i Reta moguće je samo na osnovu približnog geografskog kriterija. Ovom su prvobitnom etničkom stratumu možda pripadali najstariji stanovnici te oblasti, koji su se tu naselili prije seobe ilirskih Veneta i prije etrurskog osvajanja; njima se mogu pripisati neki grobovi (kremacija) u oblasti Verone i Mantove. Venetska boginja Reitija, o čijem postojanju svedoči Strabon i koju pominju natpisi iz Esta, predstavlja možda neki dokaz za postojanje retsko-euganejske kulture na teritoriji koju su zauzeli Veneti.
Elektrohemijski potencijal
U elektrohemiji, elektrohemijski potencijal (ECP), , je termodinamička mjera hemijskog potencijala koji ne izostavlja doprinos elektrostatske energije. Elektrohemijski potencijal se izražava u jedinici džul/mol.
Uvod
Svaka hemijska vrsta (naprimjer, "molekule vode", "ioni natrija", "elektroni" itd.) ima elektrohemijski potencijal (količinu sa jedinicama energije) u bilo kojoj datoj tački u prostoru, što predstavlja kako lahko ili teško je dodati više te vrste na tu lokaciju. Ako je moguće, vrsta će se preseliti iz područja sa većim u područja sa nižim elektrohemijskim potencijalom; u ravnoteži, elektrohemijski potencijal će biti konstantan svuda za svaku vrstu (može imati različitu vrijednost za različite vrste). Naprimjer, ako čaša vode ima natrijeve ione (Na+) koji su jednolično rastvoreni u njoj, a električno polje je primijenjeno preko vode, tada će ioni natrija težiti da se povuku električnim poljem prema jednoj strani. Kažemo da ioni imaju potencijalnu električnu energiju i da se kreću da smanje svoju potencijalnu energiju. Isto tako, ako čaša vode ima puno rastvorenog šećera na jednoj strani i ništa na drugoj strani, svaka molekula šećera će nasumično difundirati oko vode, sve dok svuda je jednaka koncentracija šećera. Kažemo da molekule šećera imaju "hemijski potencijal", koji je veći u područjima visoke koncentracije, a molekule se kreću da smanje svoj hemijski potencijal. Ova dva primjera pokazuju da električni potencijal i hemijski potencijal mogu dati isti rezultat: preraspodjela hemijskih vrsta. Stoga ih ima smisla kombinovati u jedan "potencijal", "elektrohemijski potencijal", koji može direktno dati "neto" preraspodjelu, uzimajući u obzir "i jedno i drugo". Lahko je (u principu) izmjeriti da li dvije regije (naprimjer, dvije čaše vode) imaju isti elektrohemijski potencijal za određenu hemijsku vrstu (naprimjer, molekula rastvorene tvari): Dozvoli li se vrsti da se slobodno kreće natrag i naprijed između dva regiona (naprimjer, poveže li ih sa polupropusnom membranom koja propušta samo tu vrstu). Ako je hemijski potencijal isti u dvije regije, vrsta će se povremeno kretati naprijed-nazad između dva regiona, ali u prosjeku ima isto toliko kretanja u jednom smjeru kao i u drugom, a neto migracija je nula (ovo je zvana "difuzna ravnoteža"). Ako su hemijski potencijali ova dva regiona različiti, više molekula će se kretati u niži hemijski potencijal nego u drugom pravcu.
Štaviše, kada "ne postoji" difuzna ravnoteža, tj. kada postoji tendencija da molekule difunduju iz jednog regiona u drugi, tada postoji određena slobodna energija koju oslobađa svaka mreža - difuzna molekula. Ova energija, koja se ponekad može iskoristiti (jednostavan primjer je koncentracijska ćelija), i slobodna energija po molu je tačno jednaka razlici elektrohemijskog potencijala između dva regiona.