cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Afganistan
Afganistan (dari: Afqânestân; paštu: Afganistan), zvanično Islamski emirat Afganistan, je suverena kontinentalna država koja se nalazi u srednjoj Aziji. Ima populaciju od oko 39 miliona stanovnika, što je čini 42. najnaseljenijom državom svijeta. Graniči se sa Pakistanom na jugu i istoku, Iranom na zapadu, Turkmenistanom, Uzbekistanom i Tadžikistanom na sjeveru i Kinom na dalekom sjeveroistoku. Sa površinom od 652.864 kvadratnih kilometara, Afganistan je 41. najveća zemlja na svijetu.
Prvi tragovi života u Afganistanu datiraju iz srednjeg paleolita. Kroz vijekove Afganistan je bio dom različitih naroda i svjedok mnogih vojnih pohoda, od Aleksandra Makedonskog, Maurijskog carstva, Arapa, Mongola, Britanaca i Sovjetskog saveza do današnjih zapadnih sila. Teritorija današnjeg Afganistana je također služila kao mjesto u kojem su Kušani, Heftaliti, Samanidi, Safaridi, Gaznavidi, Guridi, Hilji, Moguli, Hotaki i Durani formirali velika carstva. Historija modernog Afganistana počinje padom Duranskog carstva u 19. stoljeću. Krajem 19. stoljeća, Afganistan je postao tampon država u "Velikoj igri" između Britanske Indije i Ruskog carstva. Nakon Trećeg Anglo-afganistanskog rata 1919. godine, kralj Amanulah je bezuspješno pokušao modernizaciju zemlje. Tokom četrdesetogodišnje vladavine Zahira Šaha došlo je do perioda mira. Nakon državnog udara 1973. godine, došlo je do niza građanskih ratova koji su devastirali zemlju i koji traju i dan danas.
Afganistan je jedna od najsiromašnijih država u svijetu. Član je Ujedinjenih nacija, Međunarodnog monetarnog fonda i Svjetske banke. Afganistan je i partner za saradnju sa Organizacijom za evropsku bezbjednost i saradnju. Također radi i na pristupanju u Svjetsku trgovinsku organizaciju i trenutno ima status zemlje posmatrača.
Historija
Arheološka istraživanja tokom 20. stoljeća ukazuju na to da je teritorija Afganistana bila usko povezana kulturom i trgovinom sa susjedima. U Afganistanu su pronađeni artefakti tipični za period paleolita, mezolita, neolita, bronzanog i željeznog doba. Vjeruje se da je urbana civilizacija započela 3000. godine p.n.e. kada je grad Mundigak (u blizini Kandahara) bio kolonija obližnje civilizacije doline Inda. Novija otkrića na rijeci Amu Darja kod Šortugaja su potvrdila da se civilizacija doline Inda prostirala od sjeveroistočnog Afganistana do sjeverozapadne Indije. Nakon 2000. godine p.n.e. došlo je do seobe polunomadskog stanovništva iz srednje Azije koji su migrirali u južnu i zapadnu Aziju preko Kaspijskog jezera pa se cijela regija nazivala Arijana.
Neki vjeruju da je zoroastrizam nastao na teritoriji današnjeg Afganistana između 1800. i 800. godine p.n.e., jer je njegov osnivač Zaratustra živio i umro u gradu Belhu. Sredinom 6. stoljeća p.n.e., Ahemenidi su svrgnuli Medijce i zauzeli Arahoziju, Ariju i Baktriju. Aleksandar Veliki i njegova vojska su stigli na teritoriju današnjeg Afganistana 330. godine p.n.e. nakon pobjede nad perzijskim kraljem Darijem III u bici kod Gaugamele. Nakon Aleksandrove smrti, Seleučko carstvo je kontrolisalo ovaj region do 305. godine p.n.e. kada su ga predali Maurijskom carstvu kao dio savezničkog sporazuma. Oni su kontrolirali područje južno od Hindukuša do 185. godine p.n.e. kada ga osvaja helenističko Grčko-Baktrijsko kraljevstvo. Veliki dio ovog regiona se kasnije odvojio i postao Indo-grčko kraljevstvo. Oni su poraženi i uništeni od strane Indo-Skita krajem 2. stoljeća p.n.e. Tokom 1. stoljeća p.n.e., Partsko carstvo je pokorilo ovaj region ali ga je kasnije izgubilo od Indo-partskog kraljevstva. Sredinom 1. stoljeća p.n.e., ogromno Kušansko carstvo je postalo veliki zaštitnik budističke kulture. Kušani su svrgnuti od strane Sasanida u 3. stoljeću p.n.e. kada su ih naslijedili Kidariti i Heftaliti.
Islamizacija i mongolska invazija
Arapski muslimani su 642. godine prenijeli islam u Herat i Zaranj, da bi kasnije Safaridsko i Samanidsko carstvo proširilo islam južno od Hindukuša. Do 11. stoljeća, Mahmud Gazni je pobjedio preostale hinduističke vladare i islamizirao cijelu regiju osim Kafiristana. Gaznavidsko carstvo su srušili Guridi koji su kontrolirali Afganistan manje od jednog stoljeća prije nego što ga je 1215. godine osvojilo Horezmijsko carstvo. Džingis-kan i njegova vojska su 1219. godine pregazili ovu regiju i uništili horasanske gradove Herat, Belh i Bamijan. Mongolsko razaranje je prisililo mnoge mještane da se vrate u agrarno ruralno društvo. Oni su stvorili Ilhanidsko carstvo koje je upravljalo afganistanskim plemenima južno od Hindukuša sve do invazije Timuridskog carstva 1370. godine. Početkom 16. stoljeća, mongolski car Babur je zauzeo Kabul od Arhunskog carstva i uništio Delhi sultanat u Indiji. Između 16. i 18. stoljeća, teritorija Afganistana je bila podijeljena između Buharskog kanata na sjeveru, Safavidskog carstva na zapadu i Mogulskog carstva na istoku.
Marksistička revolucija i Sovjetski rat
mini|desno|320px|Dan nakon [[Saur revolucija|Saur revolucije]] U aprilu 1978. godine, komunistička Narodna demokratska partija Afganistana (NDPA) je preuzela vlast u Afganistanu putem Saur revolucije. U roku od par mjeseci, protivnici komunističke vlade su pokrenuli ustanak u istočnom Afganistanu, koji je veoma brzo prerastao u građanski rat vođen između gerilaca mudžahedina i vladinih snaga širom zemlje. Pakistanska vlada je ovim pobunjenicima pružila obuku u tajnim centrima, dok je Sovjetski Savez poslao na hiljade vojnih savjetnika u znak podrške vladi NDPA-a. U međuvremenu, sve veća netrpeljivost između dvije frakcije NDPA-a i Parčam franckije, rezultirala je raspuštanjem parčamskih članova kabineta i hapšenjem njihovih oficira pod izgovorom prijetnje od parčamskog ustanka. U septembru 1979. godine, izvršen je atentan na halkskog predsjednika Nur Muhameda Tarakija tokom ustanka u okviru NDPA-a, pod vodstvom Hafizulaha Amina, koji je zatim preuzeo predsjedništvo. S obzirom da nije ulijevao povjerenje Sovjetima, na Amina je izvršen atentat od strane sovjetskih specijalnih jedinica u decembru 1979.
Vlada organizovana od strane Sovjeta, pod vođstvom parčami člana Barbaka Karmala, mada je uključivala obje frakcije, popunila je prazninu. Sovjetske trupe su u velikom broju bile raspoređene da bi stabilizovale Afganistan pod Karmalom, mada se od njih nije očekivalo da vode sve bitke vođene u to vrijeme u Afganistanu. Međutim, kao rezultat toga, Sovjeti su sada bili direktno uključeni u ono što je postalo građanski rat u Afganistanu. NDPA je zabranila lihvarstvo, i dala izjave o ženskim pravima proglasivši jednakost polova, te je uključila žene u politički život. Desetogodišnji Sovjetski rat u Afganistanu je rezultirao smrću preko milion Afganistanaca, većinom civila, kao i stvaranjem više od šest miliona izbjeglica koje su napustile Afganistan i u većini slučajeva otišle u Pakistan ili Iran. Suočeni sa sve većim međunarodnim pritiskom i velikim brojem žrtava, Sovjeti su se povukli iz Afganistana 1989. godine, mada su nastavile da podržavaju afganistanskog predsjednika Muhameda Nadžibulaha sve do 1992.
Međutim i nakon povlačenja Sovjeta borbe se nastavljaju, ovaj put među mudžahedinskim fakcijama. Tako dolazi do podjeljenja teritorije među različitim grupama i nastaju Talibani. Najkrvavija svih borbi je 1994. kada u Kabulu umire 40.000 ljudi. Uz pomoć Pakistana Talibani preuzimaju vlast 1996.
Moderno doba
mini|lijevo|200px|[[Osama bin Laden, bivši vođa Talibana]] Vojna intervencija SAD-a, zvanično kao reakcija na terorističke napade 11. septembra, ruši talibanski režim. Na kraju 2001. godine najvažnije vođe talibanskih neprijatelja i dijaspore se sastaju u Bonnu da urede buduću strukturu države i nominiraju Hamida Karzaia kao predsjednika u decembru 2001. Talibani su počeli da se regrupišu u Pakistanu, dok je sve više koalicionih snaga ulazilo u Afganistan i počelo obnovu ratom razorene zemlje. Ubrzo nakon njihovog pada sa vlasti, Talibani su započeli pobunu da bi povratili kontrolu nad Afganistanom. Tokom naredne decenije, Međunarodne snage za bezbjednosnu pomoć i afganistanske trupe vodile su mnoge ofanzive protiv Talibana, ali nisu uspeli da ih u potpunosti poraze. Afganistan je ostao jedna od najsiromašnijih zemalja na svijetu, zbog nedostatka stranih investicija, korumpirane vlade i pobune Talibana. U međuvremenu, afganistanska vlada je uspjela da izgradi određene demokratske strukture, te je 7. decembra 2004. zemlja promijenila ime u "Islamska Republika Afganistan". Pokušano je, često uz podršku stranih zemalja-donatora, da se poboljša privreda, zdravstvo, obrazovanje, transport i poljoprivreda. Međunarodne snage za bezbjednosnu pomoć su započele obuku afganistanskih oružanih snaga i policije. Naredne decenije je preko pet miliona afganistanskih izbjeglica vraćeno u zemlju, uključujući i mnoge koji su nasilno deportovani sa Zapada.
Do 2009. godine, pod vodstvom Talibana je počela da se formira tajna vlada u mnogim dijelovima zemlje. Američki predsjednik Barack Obama je najavio da će SAD razmjestiti još 30.000 američkih vojnika u zemlju 2010. na period od dvije godine. 2010. Karzai je pokušao da održi mirovne pregovore sa Talibanima i drugim grupama, ali ove grupe su odbile da prisustvuju, te su se bombaški napadi, ubistva i zasjede pojačale. Nakon smrti Osame bin Ladena u maju 2011. godine u Pakistanu, na mnoge istaknute ličnosti Afganistana su izvršeni atentati, i afganistansko-pakistanski pogranični okršaji su učestali, a mnogi napadi velikih razmjera od strane pakistanske Hakani mreže su počele da se događaju širom Afganistana. Sjedinjene Američke Države su upozorile pakistansku vladu na moguću vojnu akciju u slučaju da vlada odbije da napadne ove snage koje se nalaze u plemenskim oblastima pod federalnom upravom, s obzirom da su SAD okrivile pobunjenike u okviru pakistanske vlade za pojačane napade. Pakistanska vojska je počela da pojačava svoje napade na ove grupe u okviru rata na sjeverozapadu Pakistana. U očekivanju povlačenja NATO trupa 2014. godine, i kasnijeg pokušaja Talibana da se vrate na vlast, grupe anti-talibanskog Ujedinjenog fronta (Južna alijansa) su počele da se regrupišu pod pokroviteljstvom Nacionalne koalicije Afganistana i Nacionalnog fronta Afganistana. Rat dug 21 godinu između vlade i Talibana je završen talibanskom ofanzivom 2021. i padom Kabula, što je na kraju rezultiralo dolaskom Talibana na vlast.
Kao posljedica svih ratova, Afganistan je danas zemlja prepuna socijalnih i ekonomskih problema, ipak zemlja se nada da je našla dugo traženu političku stabilizaciju.
Zastava i grb
Zastava Afganistana sastoji se od tri vertikalne pruge koje su crne, crvene i zelene boje. U centru se nalazi stari amblem Afganistana sa džamijom i mihrabom okrenutim prema Mekki. Ova zastava usvojena je u periodu od 2002. do 2004. za vrijeme Prelazne Islamske Države Afganistana. Slična je zastavi iz perioda od 1930. do 1973, s razlikom da na novoj zastavi na grbu ima još i šehadet (u centru zlatne/zelene boje). Nova zastava usvojena je 4. januara 2004.
Grb Afganistana sastoji se od šehadeta ispisanog na arapskom jeziku na vrhu, ispod kojeg se nalazi džamija s mihrabom. Sa džamije se viore dvije zastave koje predstavljaju zastave Afganistana. Ispod džamije je napisan naziv nacije. Cijeli grb je bijele boje na crvenoj pozadini.
Reljef
Planinski lanac Hindukuš dominira Afganistanom i diktira osnovne geografske karakteristike, dijeleći zemlju na tri geografske oblasti: centralna visija, jugozapadni plato i sjeverne ravnice. Upravo najveći dio zemlje zauzima Hindukuš i gotovo 50% teritorije Afganistana se nalazi iznad 2.000 m nadmorske visine. Najvećí dio centralnih visoravni predstavlja produžetak Himalajskih planina, tj. Hindukuš planina i ova regija je obilježena dubokim dolinama i visokim planinama. Značajan dio planina centralne visoravni Afganistana prelazi visinu od 6.000 m nadmorske visine. U ovom dijelu Afganistana se nalazi nekoliko značajnih prevoja poput Kajber prelaza koji predstavlja historijski značajan put prema indijskom podkontinentu.
Južni plato je dio Afganistana obilježen visokim platoima i pješčanim pustinjama. Zemljište u ovom dijelu zemlje je izrazito neplodno, izuzev duž obala rijeka poput rijeke Helmand. Prosječna nadmorska visina u ovom dijelu Afganistana je oko 900 m nadmorske visine. Sjeverne ravnice se prostiru sjeverno od centralnih visoravni i ovu regiju karakterišu plodne ravnice, a najveći dio poljoprivredne proizvodnje u Afganistanu se obavlja upravo u ovom dijelu zemlje. Rijeka Amu Darija teče kroz ovaj dio zemlje duž oboda granice sa visijama Centralne visoravni. Pored poljoprivrednog bogatstva ova regija je bogata i mineralnim rezervama i izvorima prirodnog gasa.
Klima
Afganistan spada u zemlje sa suhom i polusuhom stepskom klimom, sa hladnim zimama i toplim ljetima. Planinski lanci na sjeveru i sjevero-istoku imaju podartičke zimske uslove, dok su južni dijelovi Afganistana prema pakistanskoj granici, pod uticajem monsuna sa indijskog podkontinenta i imaju tokom godine više padavina i više temperature. Temperaturne razlike su izrazite i u planinskim lancima Hindukuša se kreću od prosječnih – 15 °C, dok temperature ljeti u nekim gradovima Afganistana dostižu i 49 °C.
Politika
mini|desno|220px|[[Hamid Karzai, bivši predsjednik Afganistana]] Prema Ustavu, Afganistan je unitarna, nezavisna i nedjeljiva republika. Ustav Afganistana definiše Afganistan kao islamsku republiku, a islam ima položaj zvanične religije države, sa tim da pripadnici ostalih religija imaju slobodu da ispovjedaju svoju vjeru. U Afganistanu je uspostavljena trodijelna podjela vlasti. Na čelu izvršne vlasti nalazi se predsjednik zemlje. Zakonodavnu vlast vrši dvodomni Parlament, koji se sastoji od Doma Naroda (Wolesi Jirge) - Donji dom, i Doma Starješina (Mesherano Jirga) koji predstavlja Gornji dom. Sudska vlast čini treću granu vlasti.
Oblik vladavine po Ustavu Afganistana je predsjednički sistem, po kome je predsjednik šef države, a njemu u obavljanju funkcije pomažu dva potpredsjednika. Predsjednik se bira na slobodnim i neposrednim izborima na petogodišnji mandat i isto lice može obavljati dužnost predsjednika najviše dva mandata. Predsjednik Afganistana ima široka ovlaštenja. On je vrhovni zapovjednik oružanih snaga zemlje. Uz odobrenje nacionalnog parlamenta, predsjednik određuje pravac opće politike zemlje, predlaže vladu imenujući ministre u svoj kabinet i sam predstavlja ujedno i premijera, a izbor ministara potvrđuje Donji dom parlamenta - Dom Naroda. Vlada je za svoj rad odgovorna predsjedniku i parlamentu. Također uz potvrdu Donjeg doma parlamenta, predsjednik imenuje Republičkog javnog tužioca, sudije Vrhovnog Suda, guvernera Narodne banke. Predsjednik ima ovlaštenje da raspiše referendum o važnim nacionalnim, političkim, socijalnim ili ekonomskim pitanjima. Također, predsjednik imenuje potpredsjednike koji u slučaju smrti ili druge spriječenosti obavljaju dužnosti predsjednika.
Pravosudni sistem
Pravosudni sistem u Afganistanu se sastoji od Osnovnih sudova, Apelacionih sudova i Vrhovnog suda. Također na preporuku Vrhovnog suda i uz odobrenje predsjednika, moguće je formiranje Putujućih sudova. Sudske odluke moraju biti zasnovane na zakonu i ustavu, a u slučaju da postoji pravna praznina (situacija kada ne postoji konkretan propis koji rješava spor koji se našao pred sudom) sud će spor riješiti na najpravedniji način tumačenjem ostalih pravnih pravila, a u skladu s šerijatskim pravom. U slučajevima da se radi o privatno pravnom sporu između lica koja pripadaju šiitskom ogranku islama, tada će se spor riješiti u duhu šiitskih pravnih škola islamskog prava. Vrhovni sud je najviši organ sudske vlasti, koji broji devet sudija koje imenuje predsjednik uz odobrenje Donjeg doma parlamenta. Sudije se biraju na period od 10 godina, s tim da je dozvoljen izbor samo za jedan mandat.
U svakoj provinciji u Afganistanu postoji po jedan Apelacioni sud, koji je nadležan da ispituje pravilnost prvostepene sudske odluke. Apelacioni sudovi mogu da potvrde, isprave, dopune, odbace ili da vrate na ponovno suđenje odluku prvostepenog suda. Ovi sudovi su organizirani u sljedeća vijeća: Opće krivično vijeće, Vijeće javne bezbjednosti, Građansko-porodično vijeće, Javno-pravno vijeće, Privredno vijeće i Vijeće za maloljetnike. Apelacioni sudovi su nadležni za rješavanje sukoba nadležnosti među dva osnovna suda u krivičnom slučaju, kada su oba ova suda nadležna. Sistem Osnovnih sudova u Afganistanu se sastoji od sudova posebne nadležnosti: suda za maloljetnike, Privrednog suda, i Porodičnog suda, i sudova opće nadležnosti: Centralnog provincijskog suda i Okružnog suda.
Administrativna podjela
Afganistan je administrativno podijeljen na 34 provincije (vilajeta), a svaka provincija ima svoj glavni grad i pokrajinsku administraciju. Pokrajine su dalje podijeljene na oko 398 manjih pokrajinskih okruga, od kojih svaki obično pokriva grad ili više sela. Svaki okrug predstavlja guverner okruga. Pokrajinske guvernere imenuje predsjednik Afganistana, a okružni guverneri su izabrani od strane pokrajinskih guvernera. Pokrajinski guverneri su predstavnici centralne vlade u Kabulu, i odgovorni su za sva administrativna i formalna pitanja u okviru svojih pokrajina.
Privreda
mini|desno|200px|Tekstilna proizvodnja, [[Kabul]] Afganistanska privreda se polahko oporavlja od štete nanijete usljed decenija sukoba. Ekonomija Afganistana se znatno oporavila od pada talibanskog režima 2001. godine, uglavnom zbog obimnog priliva međunarodne pomoći, oporavka poljoprivrednog sektora i rasta sektora usluga. Uprkos napretku u posljednjih nekoliko godina, Afganistan je i dalje veoma siromašan i visoko zavisan od inostrane pomoći. Afganistanski životni standard je među najnižima u svijetu. Procijenjeni nacionalni bruto domaći proizvod (BDP) za 2011. iznosi oko 30 milijardi dolara, a BDP po glavi stanovnika je do 1.000 dolara. Oko 35% stanovništva Afganistana je nezaposleno i živi ispod granice siromaštva. Veliki dio stanovništva i dalje pati od nestašice čiste vode, struje, medicinske njege, kao i nedostatka stambenog prostora i radnih mjesta.
Ekonomija
Međutim, ogroman skandal koji je nastao oko prevare Kabulske banke 2010. doveo je do gubitka povjerenja međunarodne zajednice u afganistanske finansijske institucije. Velika kabulska banka skoro je propala, usljed gubitaka zbog prevara sa kreditima njenih najvećih akcionara. Međunarodni monetarni fond je krajem 2010. suspendovao kreditni program Afganistanu. Tek krajem naredne godine MMF je priznao dovoljan napredak u otklanjanju štete nastale bankarskim skandalom i odobrio novi dogovor sa Vladom Afganistana. Vlada Afganistana sprovela je 30. juna 2011. godine hapšenje dva bivša rukovodioca kabulske banke – Šerhan Farhud-a i Kalilulah Frouzi-a, koji su navodno odobravali koncesione zajmove uticajnim ljudima Afganistana i njihovim rođacima. Procjenjena stopa inflacije za 2011. iznosila je 7,7%.
Poljoprivreda
Glavna privredna aktivnost stanovništva je poljoprivreda, kojom se bavi oko 80% ljudi, kako za sopstvene potrebe tako i u komercijalne svrhe. Od ukupne površine Afganistana, samo je oko 12% zemlje obradivo. Od toga je tek polovina, tj. 6% obradive zemlje zasijano. Poljoprivredna proizvodnja je ograničena skoro potpunom zavisnošću od otapanja snjegova i proljećnih kiša. Sistemi navodnjavanja su primitivni i poljoprivredna mehanizacija, đubrivo i pesticidi se rijetko koriste.
Glavni tradicionalni legalni usjevi su žitarice, riža, voće i povrće. Od industrijskog bilja gaje se: pamuk, duhan i šećerna repa. Afganistan je vodeći proizvođač opijumskog maka u svijetu. Prema podacima EU, Afganistan je i glavni evropski snabdjevač heroina već više od 10 godina. Manje od 0,2 % od ukupnog obradivog zemljišta u Afganistanu se koristi za uzgoj opijumskog maka. Međutim, potencijalna vrijednost prihoda od izvoza opijata iznosila je 700 miliona dolara, tj. 4% BDP-a ove zemlje za 2012. godinu. Proizvodnja opijuma je 2012. godine u Afganistanu porasla za 18% u odnosu na 2011. godinu, ali je usljed biljne bolesti ukupna količina proizvodenog opijuma opala za 38% u odnosu na prethodnu godinu i iznosi 3.600 tona.
Industrija i rudarstvo
Industrijska proizvodnja je malog obima i obuhvata ručni rad, izdradu tekstila, tepiha i u malom obimu preradu hrane. U okviru stočarstva, gaje se goveda, ovce i koze. A ovčija i jagnjeća koža predstavljaju poljoprivredni proizvod.
Od rudno-mineralnog bogatstva Afganistan posjeduje rezerve prirodnog gasa, uglja, željeza, bakra, cinka, rude soli i u malim količinama dijamanata i poludragog kamenja.
Stanovništvo
mini|lijevo|250px|Afganistanski muzičari, [[Farah]] Prema procjenama za 2012. godinu, ukupan broj stanovnika Afganistana iznosi oko 30 miliona. Međutim, potpuni popis stranovništva nije izvršen decenijama unazad. Prvi djelimični popis stanovništva je obavljen 1979. godine, ali nije okončan. Drugi popis je obavljen tokom 2010. godine, ali njime nisu bili obuhvaćeni dijelovi zemlje koji su bili zahvaćeni intenzivnim sukobima. Etnička struktura Afganistana je izrazito raznovrsna i nekoliko naroda čine afganistansku naciju. Najbrojnija etnička grupa su Paštuni koji čine 42% stanovništva, zatim slijede Tadžici 27%, Hazare 9%, Uzbeci 9%, Aimaci 4%, Turkmeni 3%, Balohi 2% i drugi narodi čine 4% stanovništva, među koje spadaju Arapi, Mongoli, Hindusi, Kohistani, Gujarsi i Siki.
Paštuni uglavnom naseljavaju dio Afganistana južno od planine Hindukuš. Tadžici naseljavaju sjevero-istočni dio – sjeverno od Kabula i provinciju Badakhshan. Hazari uglavnom žive u centralnom dijelu Afganistana, a Uzbeci i Turkmeni sjeverno od Hindukuša, u okolini rijeke Amu Darja.
Religija
mini|desno|250px|Džamija Abdul Rahman, [[Kabul]] Prema Ustavu Afganistana zvanična državna religija je islam. Također, Ustavom Afganistana je predviđeno da "nijedan zakon ne može biti u suprotnosti sa uvjerenjima i odredbama svete religije islama". Pripadnicima drugih religija Ustav Afganistana proklamuje slobodu da "sprovode svoju vjeru i vrše vjerske obrede, u granicama odredaba zakona".
Islam je preovladavajuća religija kojoj pripada 99% stanovništva, od čega približno 80% pripada sunitskom ogranku islama, a oko 19% pripada šiitskom ogranku islama. Druge religije kao što su sikizam, hinduizam i kršćanstvo čine manje od 1%. Pripadnici tih religija broje se u stotinama ili nekoliko hiljada. Registrovan je samo jedan afganistanski Jevrej.
Jezik
Ustav Afganistana određuje da su paštu i dari (farsi, tj. perzijski jezik) zvanični jezici u Afganistanu. Oba jezika pripadaju indoevropskoj grupi jezika.
Procjena je da približno 35% stanovništva Afganistana govori paštu jezik, oko 50% govori dari jezik, dok turske jezike (najčešće uzbečki i turkmenski) govori približno 11% stanovništva. S obzirom na veliku etničku raznovrsnost Afganistana, u upotrebi su još brojni manje zastupljeni jezici kao što su baluči, pašai i nuristani. Dvojezičnost je vrlo rasprostranjena u Afganistanu. I paštu i dari primarno se pišu arapskim pismom. Brojni Afganistanci govore i razumiju i urdu jezik.
RGS2
Regulator G-proteinske signalizacije 2 jest protein koji je kod ljudi kodiran genom RGS2 sa hromosoma 1. Dio je velike porodice RGS-proteina koja kontrolira signalzaciju, putem G-protein spregnutih receptora (GPCR).
Istočna Evropa
mini|desno|200p|Položaj Istočne Evrope.
RGS2
Aminokiselinska sekvenca
Dužina polipeptidnog lanca je 211 aminokiselina, a molekulska težina 24 382 Da.
Funkcija
Smatra se da RGS2 ima zaštitne efekte protiv hipertrofije miokarda, kao i pretkomorskih aritmija. Povećan stimulacija Gs povezanih β1-adrenergičnih receptor i Gq]] povezanih α1-adrenergičnih receptora u srcu može dovesti do hipertrofije srca. U slučaju hipertrofije posredovane Gq proteinskim receptorom (GqPCR), Gαq će aktivirati unutarćelijske afektore fosfolipaza Cβ i rho guaninski faktor razmjene nukleotida da stimulira ćelijske procese koji dovode do hipertrofije kardiomiocita. RGS2 funkcionira kao protein koji aktivira GTP-azu (GAP) koja djeluje na povećanje prirodne GTPazne aktivnosti podjedinice Gα. Povećanjem GTPazne aktivnosti Gα podjedinice, RGS2 promovira GTP hidrolizu nazad u GDP, pretvarajući tako podjedinicu Gα nazad u njeno neaktivno stanje i smanjujući njenu signalnu sposobnost. I GsPCR i GqPCR aktivacija mogu doprinijeti srčanoj hipertrofiji putem aktivacije MAP-kinaza. Pokazalo se da RGS2 smanjuje fosforilaciju tih MAP-kinaza i stoga smanjuje njihovu aktivaciju kao odgovor na Gαs-signalizaciju.
Leibnizovo integracijsko pravilo
U matematici, Leibnizovo pravilo za diferencijaciju pod znakom integrala, koja je dobila naziv po Gottfriedu Leibnizu, nam govori da ako imamo integral oblika
tada se, za, derivacija ovog integrala može iskazati kao
uz uslov da su f i neprekidne na oblastima oblika
Granice koje su varijable
Općenitiji rezultat, primjenljiv kada su granice integracije a i b, kao i podintegralna funkcija ƒ( x, α ) funkcije parametra α, je:
gdje parcijalna derivacija od f govori da se unutar integrala samo varijacija od ƒ ( x, α ) sa α uzima u obzir pri računanju derivacije.
Trodimenzionalni, vremenski zavisan slučaj
desno|mini|250px|Slika 1: Vektorsko polje F ( r, t ) definisano kroz prostor, i površ Σ ograničena krivom ∂Σkoja se kreće brzinom v po kojoj se polje integriše. Leibnizovog integraciono pravilo za tri dimenzije je:
gdje je:
Osnovni oblik
Prvo, pretspostavimo da vrijedi
Tada je
Zamjenom u prethodno imamo
Pošto je integracija linearna, možemo pisati dva integrala kao jedan:
Možemo konstantu staviti pod integral, zajedno sa podintegralnom funkcijom
Sada, pošto je podintegralna funkcija u obliku diferencijalnog količnika:
RGS2
Funkcija
U slučaju hipertrofije posredovane GsPCR, glavni mehanizam kojim signalizacija doprinosi hipertrofiji je putem podjedinice Gβγ; Gαs signalizacija sama po sebi nije dovoljna. Ipak, pokazalo se da RGS2 inhibira Gs posredovanu hipertrofiju. Mehanizam kako RGS2 reguliše povećanu Gβγ signalizaciju nije dobro shvaćen, osim činjenice da nije povezan sa GAP funkcijom RGS2a. Nedostatak RGS2 je povezan sa povećanom hipertrofijom srca kod miševa. Srca s nedostatkom RGS2 izgledaju normalno, sve dok se ne suoče s povećanim opterećenjem, na koje spremno reagiraju pojačanim signalom Gαq i hipertrofijom.
Istočna Evropa
Istočna Evropa je najveća evropska regija u kojoj živi četvrtina evropskog stanovništva. Danas istočnu Evropu čine države nastale raspadom SSSR-a.
RGS2
Interakcije
Pokazalo se da RGS2 interraguje sa PRKG1 i ADCY5.
Istočna Evropa
Do početka 1990-tih godina prošlog vijeka, pod Istočnom Evropom su se podrazumjevale sve evropske komunističke zemlje: Savez Sovjetskih Socijalističkih Republika, Njemačka Demokratska Republika, Poljska, Čehoslovačka, Mađarska, Rumunija i Bugarska, izuzev Jugoslavije i Albanije. Sve ove zemlje su politički, vojno i ekonomski bile podređene SSSR-u. Činile su tzv. "Istočni blok", i bile članice Savjeta za uzjamnu ekonomsku pomoć i "Varšavskog ugovora". Padom komunizma, raspadom SSSR-a i Varšavskog pakta došlo je do krupnih promjena. To se odrazilo i na geopolitičku podjelu Evrope, tako da se nakadašnje istočnoevropske zemlje ubrajaju u zemlje Srednje, odnosno Sjeverne Evrope. Bivše sovjetske republike, izuzev Estonije, Latvije i Litvanije su oformile Savez nezavisnih država, dok su sve ostale zemlje danas članice EU. Danas je područje Istočne Evrope, pod velikm utjecajem Rusije, i politički je vrlo nestabilno. mini|desno|250p|Istočna Evropa za vrijeme Hladnog rata - tamno crveno obojeno.
RGS2
Reference
{{reflist|refs=
Istočna Evropa
Reljef
Istočna Evropa je sa istoka ograničena planinskim masivom Urala i rijekom Ural, sa juga Kaspijskim jezerom, masivom Kavkaza i Crnim morem, sa zapada Karpatima i Baltičkim morem i sa sjevera Barencovim morem, te u potpunosti obuhvata Istočnoevropsku nizinu. Istočnoevropska nizina nije u potpunosti ravna, te predstavlja valovitu cjelinu, iz koje se uzdižu nešto prostraniji obronci viših predjela od 200 do 400 metara nadmorske visine.
Vode Istočne Evrope
Istočnoevropska nizina je ispresjecana velikim vodotocima i rijekama, te mnogobrojnim kanalima u proteklih 200 godina. Rijeke Dnjepar, Dnjestar, Južni Bug, Don i Prut pripadaju crnomorskom slivu, Njemen, Zapadna Dvina i Zapadni Bug slivu Baltičkog mora, Ural i Volga kaspijskom slivu, te Pečora, Sjeverna Dvina i Mezenj slivu Sjevernog ledenog mora.
Sjevernije se nalaze mnogobrojna ledenjačka jezera, najpoznatiji su Ladoga i Onjega jezero. Na Volgi i Dnjepru nalaze se brojna umjetna jezera. Na granici između Bjelorusije i Ukrajine, oko rijeke Pripjat, nalaze se najveće evropske močvare koje su do danas djelomično isušene i pretvorene u poljoprivredne površine.
Zbog utjecaja tople Golfske struje, Barentsovo more i Bijelo more imaju veliko značaj za promet i ribolov. Crno more također ima prometni značaj, koji je oraničen zbog moreuza Bosfora i Dardanelija, tako da danas ima značajnije turističke, nego lučke potencijale.
Klima
Istočna Evropa ima izrazitu kontinentalnu klimu pračenu toplim i suhim ljetom te vrlo hladnom i oštrom zimom. Sve te karakteristike prilično su ublažene na zapadu, gdje su utjecaji sa atlantika još prisutni. Jug Ukrajine, tačnije poluostrvo Krim ima mediteransku klimu, dok južna područja Rusije imaju stepsku klimu. Na sjeveru zimu ublažuju atlantski utjecaji, tako u Anhargelsku na Bijelom moru je prosječna januarska temperatura -14 °C, dok prema jugu zimu zaoštravaju hladne zračne struje iz Sibira. Prosječna januarska temperatura je -16 °C, a prosječna julska temperatura je +20 °C, a prosječna godišnja temperatura je oko +4 °C. Najviša zabilježena temperatura je u Astrahanu +39 °C, a najniža u Ust′Ščogoru -55 °C. Najtoplije su obale Crnog i Azovskog mora, a najhladnije je poluostrvo Kola te pojas do Urala.
U padavinama se također izražava kontinentalnost klime, od zapada prema istoku. Na krajnjem zapadu su godišnje padavine od 500 do 600 mm, uz rijeku Volgu 300 do 400 mm, a na njenom ušću svega 150 mm.
Vegetacija
U tjesnoj vezi sa klimatskim prilikama, formirali su se veliki vegetacioni pojasevi, koji se protežu od sjevera prema jugu. Na krajnjem sjeveru širi se tundra područje bogato mahovinom i lišajevima. Polako prelazi u tajgu, široki pojas crnogorične šume, uglavnom prošaran brezama. Prema jugu prostire se pojas mješane šume, koja polako prelazi u listopadnu šumu, koje prema istoku iščezavaju. Listopadne i mješovite šume polako prema jugu prelaze u šumske stepe, postepeno u stepe sa visokom travom, dalje prema jugu u suhe stepe sa niskim rastinjem, te suha stepa ponegdje prelazi u polupustinju. Na poluostrvu Krimu je uglavnom zastupljeno mediteransko rastinje.
Resursi, privreda i industrija
Istočna Evropa je bogata mnogim prirodnim resursima. U prvom redu su to zalihe zemnog gasa i nafte, gdje Rusija prednjači. Istočna Evropa daje oko 18% ukupne vrijednost svjetske rudarske proizvodnje. Značajni su rudnici željezne rude, mangana, hroma, lignita, kamenog uglja, zlata, platine, žive, cinka, bakra, boksita, olova, molibdena, nikla, volframa i uranija. Najstariji i najvažniji ugljenokopi su u Kuzneckom, Doneckom, podmoskovskom i Uralskom bazenu. Najveće zalihe nafte i zemnog plina se nalaze od Urala do Kaspijskog jezera. Za vrijeme Sovjetskog saveza, ovo područje je bilo okosnica razvoja privrede i industrije. Uz bogate rudnike razvila se crna metalurgija, a bogate zalihe ugljena, nafte, zemnog plina i urana pružile su veliki potencijal za dobijanje energije. Pored teške industrije i lahka industrija je bila, također razvijena, posebno hemijska, tekstilna, prehrambena i drvna industrija. Najvažnije industrijske regije ovog područja su moskovska, sanktpeterzbuška, kijevska i volgogradska regija. Nakon raspada Sovjetskog saveza nekada jaka privreda i industrija je doživjela ekonomski kolaps, što je istočnoevropske zemlje učinilo vrlo siromašnim i ekonomski ovisnim o pomoči "Zapada". Tokom 1990-tih godina, zemlje Istočne Evrope su se pretvorile u izvoznice svojih prirodnih resursa, što je omogućilo mnogima enormno bogaćenje, ali i potpuno uništenje dotadašnje industrije. Posljednjih godina došlo je do ekonomske stabilizacije, pogotovo Rusije i ponovnog industrijskog rasta. Trgovinom sa velikim tržištima Evrope na zapadu i Kine na istoku, Rusija danas predstavlja jedan od glavnih faktora svjetske energetske stabilnosti. Sve ovo predstavlja okosnicu budućeg razvoja ove regije. U Moldaviji, Ukrajini i Bjelorusiji, je još uvjek ekonomska situacija loša, iako postoje manji pomaci, što je vjerovatno uslovljeno njihovom ovisnošću o ruskim energentima.
Poljoprivredna proizvodnja u ovom djelu Evrope je uglavnom zaostajala za svjetskim prosjekom. U sovjetskoj eri, prisilna kolektivizacija, potpuno je uništila selo, a poljoprivrednu produktivnost značajno umanjila. Tako je pored plodnog zemljišta i dobrih uslova, često dolazilo do nestašica hrane. Uglavnom su se proizvodile žitarice, industrijsko bilje: šećerna repa, lan, suncokret, kukuruz, duhan, zob, riža i ječam. Na crnomorskom primorju je razvijeno vinogradarstvo, voćarstvo i povrtlarstvo, gdje uspjeva i većina sredozemnih kultura. Voćarstvo i povrtlarstvo je zbog nepovoljne klime prema sjeveru slabo razvijeno, tako da se uglavnom uzgajaju krompir i jabuke. Stočarstvo se bazira uglavnom na uzgoju svinja, ovaca i goveda, ali i na uzgoju krznaša na sjeveru. Ribolov je dobro razvijen u Rusiji zbog njenog izlaza na više mora, te velikog broja rijeka i jezera. Nakon raspada SSSR poljoprivreda je kao i industrija doživjela kolaps, ali se brzo oporavila, tako da poljoprivredna proizvodnja bilježi sve veći rast iz godine u godinu.
Prometna mreža je dosta razvijena, a glavni saobraćajni pravci su:
Željeznički saobraćaj je veoma razvijen, na što ukazuje velika mreža pruga u cijelom regionu. Također izgradnja panevropskog naftovoda, pored već izgrađenih gasovoda i naftovoda, taj segment prometa čini jednim od razvijenijih u odnosu na Evropu. Pomorski saobraćaj je zadnjih godina ušao u fazu ubrznog razvoja, zbog pojačanog izvoza sirovina i industrijskih proizvoda iz Istočne Evrope.
Stanovništvo
U Istočnoj Evropi živi oko 150 - 170 miliona stanovnika. Najveći broja stanovnika pripada grupi Istočnih Slavena, i to Ukrajinci, Rusi i Bjelorusi, od romanskih naroda tu su Moldavci, ugrofinski narodi Kareli, Nenci i Komi, te narodi turskog porijekla Tatari, Čuvaši, Udmurti, Baškiri itd. Pismenost je zahvaljujući sovjetskoj obrazovnoj politici preko 90%. Ekonomska kriza je 1990-tih, dovela do velikih migracija na zapad, ali i pored toga je zabilježen veći demografski rast. U ekonomskom pogledu većina građana Istočne Evrope je siromašna ili na granici siromaštva.
RASSF5
Ras-pridruženi protein 5 sa domenom jest protein koji je kod ljudi kodiran genom RASSF5 ili F5 sa hromosoma 1.
Aminokiselinska sekvenca
Dužina polipeptidnog lanca je 418 aminokiselina, a molekulska težina 47.090 Da.
Funkcija
Ovaj gen je član porodice pridružene domenu Ras. Djeluje kao supresor tumora i inaktivira se kod raznih vrsta raka. Kodirani protein se lokalizira na centrosome i mikrotubule i povezuje se s GTP-aktiviranim oblicima Ras, Rap1 i nekoliko drugih malih GTPaza sličnih Ras. Protein reguliše adheziju limfocita i potiskuje rast ćelija kao odgovor na aktivirani Rap1 ili Ras. Za ovaj gen nađene su višestruke varijante transkripta koje kodiraju različite izoforme.
Interakcije
Pokazalo se da RASSF5 ima interakcije sa RRAS, RAP2A, MRAS i RASSF1.
Projekt ljudskog genoma
thumbnail|Logo HGP; [[Vitruvijski čovjek (Leonardo da Vinci)]] thumb|upright=1.2|[[Replikacija DNK]]
Projekt ljudskog genoma (Human Genome Project: HGP) bio je projekt čiji je cilj utvrđivanje hemijske sekvence baznih parova koje čine ljudski genom. Uključuje međunarodna naučna istraživanja DNK, uz identifikaciju i mapiranje svih gena ljudskog genoma, sa fizičkog i funkcijskog stanovišta. Bio je i ostaje najveći svjetski kolaborativni biološki projekt.
Nakon što je ideja potekla 1984. od američke vlade, kada je počelo planiranje, projekt je formalno pokrenut 1990. godine, i na kraju proglašen kompletnim u 2003. Sredstva je obezbijedila američka vlada preko Nacionalnog instituta za zdravlje, kao i brojne druge skupine iz cijelog svijeta. Paralelan projekt je, izvan vladimih institucija, ostvarila je i Korporacija Celera, ili Celera Genomics, koji je formalno pokrenut u 1998.Većina sekvenciranja pod pokroviteljstvom vlade je izvršilo i dvadeset univerziteta i istraživačkih centara iz Sjedinjenih Država, Velike Britanije, Japana, Francuske, Njemačke i Kine.
Projekt je prvobitno imao za cilj da mapira nukleotide koji se nalaze u ljudskom haploidnom referentnom genomu (više od tri milijarde). "Genom" bilo koje jedinke je jedinstven; mapiranje "ljudskog genoma" podrazumijeva sekvenciranje višestrukih varijanti svakog gena. U maju 2016. godine, naučnici su podržali produženje HGP, uključujući stvaranje sintetskog ljudskog genoma. U junu 2016., naučnici su formalno objavili plan sinteze ljudskog genoma.
Glavni ciljevi i ostvarenja
Projekt ljudskog genoma je omogućio otklanjanje mnogih nesuglasica o njegovoj veličini i genskoj strukturi. Zahvaljujući ovom projektu utvrđeno da ljudski genom uključuje samo oko 25.000 gena, dok se nekad pretpostavljalo da ima oko 100.000, pa 50.000, a zatim 35.000 gena- Omogućeno je otvaranje nove oblasti genetike, pod nazivom genomika.
Linearnost integracije
Neka f i g budu funkcije. Sada razmotrimo slijedeće:
po pravilu konstantnog faktora u integraciji, ovo se svodi na
Slijedi da imamo
Oznaka operatora
Diferencijalni operator je linearan — ako koristimo Heavisideovu D oznaku, možemo proširiti D−1 tako da on predstavlja prvi integral. Kako bi rekli da je D−1 odavde linearan zahtijeva diskusiju o proizvoljnoj konstanti integracije; D−1 bi jasno bio linearan ako bi se prozvoljna konstanta naštimala da bude nula.
M16
M16 naziv za poznatu američku automatsku pušku koja je uvedena u vojnu upotrebu 1963. godine. M16 puška je prizvedena zapravo po licenci firme ArmaLite čiji je model ove puške nosio naziv AR-15. Puška koristi standardni NATO kalibar 5.56x45mm.
Historija
ArmaLite je prodao svoja prava na AR-15 Coltu 1959. godine. AR-15 je prvi put uveden u vojnu upotrebu 1962. godine od strane United States Air Force-a. M16 je prvi put korištena u Vijetnamskom ratu od strane američke kopnene vojske. Automatska puška M16 je potpuno zamijenila poluautomatsku pušku M14 1970. godine, nakon čega postaje standardno osnovno pješadijsko naoružanje u američkoj vojsci. Tokom 1980-tih godina uveden je standardni STANAG spremnik metaka s kapacitetom od 30 metaka. 1994 godine uvedena je novija verzija ove puške pod nazivom M4 carbine.
Opis i karakteristike
M-16 puška u prvom planu zamišljena kao višenamjenski pješadijsko oružje je prva plastčna automatska malokalibarska puška. Odlikuje je veoma mala masa, može se postaviti optika, podkalibarski bacač granata 40 mm M203 ili prigušivač pucnja, a postoji i mogućnost ispaljivanja tromblonskih mina. Na puški su ugrađeni mehanički nišani a može opremljena optičkim i pasivnim noćnim nišanima. Ručica za nošenje ujedno i predstavlja mehanički nišan.
Efikasno gađanje se postiže do 500 metara, domet bacača granata je oko 300 metara. Ima vrlo veliku brzinu gađanja oko 970metaka u minuti, sa početnom brzinom na ustima cijevi od 1050 m/s. Koristi kalibar 5,56x45 mm koji je standardni kalibar u NATO-u. Puška je jedinstvene konstrukcije i jednostavno se rasklapa preklapanjem oko osovine koja se nalazi na prednjem dijelu sanduka. Tijelo puške je izrađeno od aluminija 7075, cijev, zatvarač i mehanizam za okidanje od čelika. Kundak i potkundak ranijih verzija su bili izrađivani od epoksidnih smola ojačanih staklenim vlaknima, dok su kod kasnijih verzija smole zamijenjene Dju Pontovim engl. DuPont zitelite engl. Zytel polimerima, također sa staklenim vlaknima, kao i sa teflonskim premazom. Kundak je ravan, kao kod snajperskih pušaka, što omogućuje bolju kontrolu oružja, bolje prenošenje povratnog trzaja, a time i manji odskočni trzaj. Rukohvat je ergonomski i izrađen je od kompozitnih plastičnih masa. Tehnologija izrade najvećeg broja dijelova se uglavnom svodi na lijevanje i prešanje, pa nema mnogo dijelova koji se rade skupom mašinskom obradom, što snižava troškove proizvodnje i čini je veoma prikladnom za masovnu proizvodnju.
Donjošlesko vojvodstvo
Donjošlesko vojvodstvo (polj. Województwo dolnośląskie) je vojvodstvo u Poljskoj. Smješteno je na jugozapadu Poljske na granici sa Češkom i Njemačkom.
NGC 1645
NGC 1645 (također poznat kao MCG -1-13-2 i PGC 15903) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 225 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Eridan. Najveći prečnik je 2,10 (138 hiljada sg) a najmanji 0,9 uglovnih minuta (59 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio Heinrich Louis d'Arrest 31. oktobra 1864. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Masakr u Si-Zerrouku
Vjeruje se kako je povod za masakr bio sukob između dvije islamističke paravojne formacije - Naoružane islamske grupe (GIA) i Armije islamskog spasa koje su od početka 1990-ih pokušavale svrgnuti alžirsku svjetovnu vlast. Laarba je bila snažno uporište Mustaphe Kartalija, čelnika GIA-e koji je nedugo prije masakra prešao u redove AIS-a.
Masakr je započeo nedugo nakon što je naselje ostalo bez struje. Napalo ga je između 30 i 100 gerilaca naoružanih sačmaricama, noževima i sabljama. Počeli su upadati u kuće i građanima - uključujući žene i malu djecu - rezati grkljane, a u pojedinim slučajevima su žrtve i žive zapaljene. Ubijeno je između 47 i 58 ljudi, a masakr se dogodio u relativnoj blizini vojnog garnizona.
Flying Fish Cove
Flying Fish Cove je glavno naselje na australijskom Božićnom ostrvu. Mnoge karte je jednostavno označavaju kao Naselje ("The Settlement"). Predstavlja prvo britansko naselje na ostrvu, osnovano godine 1888.
U njemu živi oko trećina od oko 1400 stanovnika otoka. Nalazi se na sjeveroistoku ostrva; tamo se nalazi mala luka koja služi jahtašima, a nekoliko kilometara na jugoistoku se nalazi aerodrom. Na plaži u blizini mjesta je moguće roniti.
Geografski položaj
Koordinate ostrva su: 10-25-18S 105-40-41E
Decebal
mini|Decebal Decebal je posljednji kralj Dačana, koji je vladao od 87. do 106. godine. Poslije gotovo jednog stoljeća nesloga ujedinio je dačanska plemena i dugo odolijevao rimskoj ekspanziji. Ali, i pored sve upornosti, nije se mogao oduprijeti nadmoćnoj vojsci cara Trajana, koja je u dva navrata prodrla u zemlju Dačana. Poslije pada dačanske prijestonice Decebal je nastavio otpor na sjeveru zemlje. Nakon što je opkoljen, izvršio je samoubistvo. Time je nestala i samostalnost Dačana, a njihova zemlja postala je rimska provincija Dakija.
Decebalovo pravo ime bilo je Diurpaneus, ali je nakon pobjeda u ratovima 84–85. protiv Rimljana, nazvan Decebalus, što vjerovatno znači "snaga Dačana" (balus je izvedeno iz indoevropskog korijena *bal, čije je značenje snaga, i Dece, što je vjerovatno genitiv množine riječi Daci, tj. Dačana ili od Dačana).
Osredak (Krupa na Uni)
Osredak je naseljeno mjesto u općini Krupa na Uni, Bosna i Hercegovina.
IC 1422
IC 1422 (također poznat kao PGC 67922) je spiralna galaksija i nalazi se u sazviježđu Pegaz. Prvo otkriće je napravio Stephane Javelle 19. augusta 1893. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
NGC 6092
NGC 6092 je dvostruka zvijezda i nalazi se u sazviježđu Sjeverna kruna. Prvo otkriće je napravio Guillaume Bigourdan 11. maja 1885. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Oktan
Oktan je bezbojna tekućina koja spada u grupu alkana.
Osobine
Oktan je čista, bezbojna, lahko zapaljiva tekućina. Kritična tačka gorenja iznosi 13 °C, dok je tačka paljenja 210 °C. U smjesi sa zrakom u koncentracijama između 1 i 6,5% može prouzrokovati eksploziju. Vrlo se slabo rastvara u vodi. U prirodi se nalazi kao sastavni dio nafte. Postoji 18 izomera oktana:
Svi izomeri, osim 2,2,3,3-tetrametil butana, su na sobnoj temperaturi u tekućem agregatnom stanju. Izooktan (2,2,4-trimetil pentan) služi kao referentni spoj kod određivanja oktanskog broja pogonskih goriva.
Lodzko vojvodstvo
Lodzko vojvodstvo (polj. Województwo łódzkie) je vojvodstvo u Poljskoj. Smješteno je u središtu zemlje i graniči se sa šest vojvodstva.
Uspostavljeno je 1. januara 1999. godine. Glavni grad vojvodstva je Łódź. Ostali veći gradovi su Piotrków Trybunalski, Pabianice, Tomaszów Mazowiecki, Bełchatów i Zgierz.
Obala Slonovače na Svjetskom prvenstvu u atletici 2017.
Obalu Slonovače na Svjetskom prvenstvu u atletici 2017. u Londonu od 4. do 13. augusta 2017. predstavljalo je četvoro sportista u četiri discipline. Marie-Josée Ta Lou je u disciplinama 100 i 200 metara osvojila bronzane medalje.
Rezultati
mini|desno|260px|[[Marie-Josée Ta Lou, detalj sa utrke kvalifikacija na 200 m.]]
Kujavsko-pomeransko vojvodstvo
Kujavsko-pomeransko vojvodstvo (polj. Województwo kujawsko-pomorskie) je vojvodstvo u Poljskoj. Smješteno je u središtu zemlje, na granici dvije historijske regije Kujavije i Pomeranije po kojima je i dobilo ime.
Uspostavljeno je 1. januara 1999. godine. Funkciju glavnog grada vojvodstva dijele dva grada Bydgoszcz i Toruń. Bydgoszcz je sjedište vojvode, a Toruń je sjedište regionalne skupštine.
Otto von Habsburg
Otto je najstariji sin blaženog Karla, posljednjeg austrijskog cara i posljednjeg ugarsko-češkog kralja, i Zite od Burbon-Parme. Kao najstariji sin cara-kralja nosio je titule krunskog princa od Austrije, Češke, i Mađarske, te nadvojvode od Austrije. Bio je titularni car i nadvojvoda Austrije, kralj Mađarske, kralj Češke, kralj Hrvatske, Slavonije, i Dalmacije, kralj Galicije, kralj Lodomerije, i kralj Ilirije. Nijedna njegova titula nije priznata u zemljama čiji je pretendent. U Njemačkoj je bio poznat kao Otto von Habsburg (Oto Habsburško-Lotarinški), ali je u Austriji Otto Habsburg-Lothringen pošto je upotreba prijedloga poput von i plemićkih titula zabranjena.
Biografija
Rođen je u općini Reichenau an der Rax, u Donjoj Austriji. Kršten je 25. novembra 1912. godine od strane princa-nadbiskupa bečkog, kardinala Franza Xaviera Nagla. Kum mu je bio očev stric, tadašnji car Franjo Josip (predstavljao ga je nadvojvoda Franjo Ferdinand od Austrije). Kuma mu je bila baka po majci, infanta Marija Antonija Portugalska. U novembru 1916. Otto je postao prijestolonasljednik Austrije, Ugarske, Češke i Hrvatske kada je njegov otac, do tada presumirani nasljednik, naslijedio krune svoga amidže Franje Josipa. Međutim, pred kraj Prvog svjetskog rata 1918. godine monarhija je ukinuta i proglašene su republike.
Naredne godine zbačena carska porodica provela je u Švicarskoj i Madeiri, gdje je Karlo umro 1922. godine, ostavljajući Otta pretenderom tronova. U međuvremenu je austrijski parlament zvanično protjerao sve Habsburgovce i konsificirao njihovu imovinu.
Godine 1935. Otto je završio Katolički univerzitet u Leuvenu gdje je studirao drušvene i političke nauke.
Nadvojvoda Otto se 1951. godine oženio princezom Reginom od Sasko-Meiningena, s kojom ima sedmero djece i 23 unučadi.