cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lanarija
Lanarija (lat. Lanaria) je monotipski rod cvjetnica sa samo jednom vrstom, Lanaria lanata. To je endem južne obale Južne Afrike, gdje je povezana s pojasom finbosa (karakteristični tip vegetacije koji se nalazi samo na južnom vrhu Afrike. Uključuje širok spektar biljnih vrsta, posebno mala stabla i grmove).
Lanaria lanata obično je poznata kao kapski runolist ili janjeći rep. Rod je smješten u monotipsku porodicu Lanariaceae, porodica koju su taksonomi tek nedavno priznali. APG IV sistem iz 2016. (nepromijenjen od 1998, verzija 2003 i 2009) prepoznaje i ovu porodicu.
Ova vrsta se pojavljuje na glinenim i pješčenjačkim tlima u cijelom njenom rasponu distribucije. Čvrsti, rebrasti listovi potiču od drvenaste podloge i zimzeleni su, kanalizirani i fino nazubljeni duž ivica. Guste, vunene, bijele glave obuhvataju sljezasto ljubičaste cvjetove koji su karakteristični za ovu vrstu. Cvjetanje je bogato, nakon požara.
Etimologija
I lanaria i lanata su termini koji su izvedeni iz latinske riječi   lana = vuna.
Premijer liga Bosne i Hercegovine u sjedećoj odbojci 2015/2016.
Premijer liga Bosne i Hercegovine u sjedećoj odbojci 2015/2016. je bilo odbojkaško takmičenje u Bosni i Hercegovini u sjedećoj odbojci koju je organizirao Savez sjedeće odbojke Bosne i Hercegovine. Na kraju prvenstva SDI Spid iz Sarajeva je 17. put u svojoj historiji osvojio šampionsku titulu.
Tuštevac
Tuštevac je naseljeno mjesto u sastavu općine Slivno, Dubrovačko-neretvanska županija, Republika Hrvatska.
Historija
Do teritorijalne reorganizacije u Hrvatskoj nalazio se u sastavu stare općine Metković.
Stanovništvo
Na popisu stanovništva 2021. godine, Tuštevac je imao 47 stanovnika.
Napomena: ''Iskazuje se od 1991. kao samostalno naselje, nastalo izdvajanjem dijela naselja Raba. Kao dio naselja iskazuje se od 1948. do 1981.''
Popis 1991.
Na popisu stanovništva 1991. godine, naseljeno mjesto Tuštevac je imalo 91 stanovnika, sljedećeg nacionalnog sastava:
Pentil grupa
Pentil grupa ili pentil – u organskoj hemiji – je petougljična alkil funkcijska grupa, supstituent)  sa hemijskom formulom –C 5H11.  To je  supstituentni oblik  alkanskog pentana. U starijoj literaturi, za pentil grupu često se koristi zajedničko nesistemsko ime amil. Nasuprot tome, ime pentil  je upotrebljavano za  nekoliko petougljičnih  razgranatih alkil grupa, prepoznatljivih  po raznim prefiksima.
Ciklopentil grupa je prsten sa formulom –C5H9.
Ime se također upotrebljava za pentil radikal,  pentil grupu kao izoliranu molekulu. Ovaj slobodni radikal samo je uočen u   ekstremnim uvjetima. Njegova formula se često piše kao "•" ili "•", za oznaku da  ima nezasićenu valentnu vezu.
Starije "pentil" grupe
Ponekad se još uvijek upotrebljavaju slijedeći nazivi: thumb|350px|Mogući izomeri pentil grupe: crvene isprekidane linije ukazuju na povezanost sa susjednim vezama Gornji red s lijeva na desno: n-pentil (amil), 2-pentyl  (s-pentil), 3-pentil; Srednji red: 2-metilbutil, 3-metilbutil  (izo-pentil ili izo- amil), 3-metilbutil-2-il, 2-methilbutil-2-il; Donji red: 2,2-dimetilpropil  (neopentil)
Pentil radikal
Slobodni radikal pentila proučavali su Pacansky i Gutierrez, 1983. Radikal je dobijen  ekspozijom bisheksanoil-peroksida zarobljenog  u smrznutom  argonu u ultraljubičastom osvjetljenju, koja  je prouzrokovala njegovu razgradnju u po dvije molekule  ugljik-dioksida  i pentil radikala.
Farrah Fawcett
Mary Farrah Leni Fawcett (Corpus Christi, Texas, 2. februar 1947 – 25. juni 2009 Santa Monica, California. godine) je američka filmska glumica i foto-model.
Karijeru je počela krajem 60ih godina u serijama "I Dream of Jeannie", "Flying Nun" i "Partrids Family". 1973. godine udala se za glumca Leeja Majorsa u čijoj je seriji "Six Million Dollar Man" nekoliko puta i gostovala. Kada joj je karijera krenula producenti Aaron Spelling i Leonard Goldberg angažirali su je u mega hitu "Čarlijevi anđeli" u kojima je zarađivala tada basnoslovnih 10.000 dolara po epizodi. No, suprugu se nije sviđala njena stalna zaposlenost, pa je njemu za ljubav 1977. godine napustila seriju u koju se ponovno vraća nakon sudske tužbe s producentima. Brak je okončan 1979. godine kada je Farah počela izlaziti s najvećom ljubavi svoga života, Ryanom O'Nealom, s kojim je proživjela 17 burnih godina i s kojim ima sina Redmonda. Uprkos stalnim optužbama da glumica uživa u opojnim sredstvima, Farrah to nikada nije potvrdila.
Faraon
Upotreba i porijeklo
Naziv potiče od egipatske riječi "Per aa"  (doslovno "velika kuća"), što izvorno (kako proizlazi iz hebrejskog originala Biblije) nije ni naziv vladara, ni lično ime, nego oznaka za palatu. "Velika kuća" je određivala poreze koje su morale plaćati "male kuće" (obični ljudi), hramovi i veleposjednici.
Način pisanja - kartuša
Oznaka faraon za osobu kralja počinje tek sa Tutmozesom III. kao vladarska titula uz vlastito ime napisano u kartuši od 22. dinastije. Stvarna titula vladara je bila "Nesut" ili "Nisut". To je zapravo značilo "Vladar papirusa" i odnosilo se u stvari samo na vladare gornjeg Egipta, dakle južnog Egipta gdje je rastao papirus. Naslov faraona donjeg Egipta, odnosno južnog, bio je "Biti" što bi značilo "Vladar pčela". Kako bilo da bilo, u većini jezika se i do danas zadržao naziv "Faraon".
Historija
mini|lijevo|Granitna statua [[Tutankamona]] U rana vremena i u ranom razdoblju Starog carstva faraon je vjerovatno uživao božanski status. U vrijeme 5. dinastije očigledno dolazi do promjene ideologije: Faraon je još samo Sin bogova, a bogom postaje ponovo tek nakon smrti. Tek puno kasnije neki faraoni (Amenofis III., Ramzes II.) ponovo pokušavaju,još za vrijeme svog života, biti poštovani kao bogovi.
Uprava Stare države je prema modernim mjerilima bila još vrlo primitivna. Ona je prema plemenski razjedinjenom društvu nastupala kroz centralnu administraciju samo utjerujući u redovnim vremenskim razmacima davanja i radni doprinos. Zbog toga, mnogi naučnici Staru državu još uopće i ne smatraju državom. Neovisno o tome, u tom razdoblju se pojavljuju najveći graditelji piramida, među njima najpoznatiji kao Keops, Kefren (zapravo Cha-ef-Re) i Mikerin (Men-kau-Hor).
Tek od vremena Srednje države ograničava se vlast regionalnih vladara u korist centralne vlasti, koja je tek time mogla doseći viši stadij civilne i vojne organizacije. To se pokazuje velikim melioracijskim zahvatima, trajnim osvajanjem susjednih zemalja, izgradnjom utvrda i vojnim osiguranjem granica kao i uspostavljanjem redovnog pomorskih i kopnenih saobraćajnih veza s državama prednje Azije.
Za vrijeme Nove države Egipat je postajao (posebno u vrijeme Tutmozesa III. i Ramzesa II. ) velesila ili najveća tvorevina svog doba, da bi taj status povremeno bio uzdrman unutrašnjim nemirima, posebno u drugoj polovini 18. Dinastije.
Ogromna većina egipatskih faraona su bili muškarci, ali u svakom se razdoblju egipatske historije pojavljivala poneka vladarica. Najpoznatija je kraljica Hatšepsut iz 18. dinastije. U kasnom staroegipatskom razdoblju su na tron egipatskih vladara dolazili brojni stranci. Od 22. dinastije borilo se više porodica libijskih plaćenika za faraonsko prijestolje; tek nakon osvajanja Egipta od strane nubijaca koji su osnovali 25. dinastiju, došlo je ponovo do ujedinjenja Egipta. Poslije osvajanja Egipta od strane Aleksandra Velikog Makedonskog na vlast dolaze Ptolemeji kao stranci, a najpoznatiji predstavnik te dinastije je sigurno bila Kleopatra VII.
12. vijek p. n. e.
12. vijek p. n. e. je period koji je počeo godine 1200. p. n. e. a završio 1101. p. n. e.
Događaji
mini|Zidine iskopanog grada [[Troja|Troje, navodnog poprišta legendarnog Trojanskog rata ]]
Butil grupa
Butil grupa ili kratko butil – u organskoj hemiji – je četverougljični alkilni  radikal ili  supstituentska  grupa sa općom hemijskom formulom  –C4H9, izvedenom iz  bilo kog od dva  izomera  butana.
Izomer n–butan može se vezati na dva načiona, dajući dvije "–butil" grupe:
Drugim, razgranati izomer butana, izobutan, može se također vezati na dva načina koji dovode do još dvije grupe:
Nomenklatura
Prema IUPAC nomenklaturi, "izobutil", "sec–butil" i "tert–butil" su zadržali imena. U konvenciji skeletnih formula, svaka linija završava i liniju presjeka određujućeg atoma ugljika (osim ako nije drugačije naznačeno) zasićenog  jednim povezanim atomom  vodika  (osim ako nije drugačije naznačeno). Simbol "R" označava bilo koji radikal.
Butil je najveći  supstituent za kojeg ae trivijalna imena uobičajeno upotrebljavaju za sve  izomere.
Ugljik butil grupe koji je povezan s ostatkom (R) molekule zove se RI ili R-prim ugljik. Prefiksi sec (od "sekundarni")  tert (od  "tercijarni")  odnose se na broj dodatnih  bočnih lanaca (ili ugljika)  koji su vezani za prvi atom butilskog ugljika. Prefiks "izo" (od "izomer") znači  "jednako", dok prefiks ' n- ' stoji za  "normalni".
Primjeri
Ove četiri izomerne konfiguracije demonstriraju Četiri izomera "butil acetata" demonstriraju  četiri takve   izomerne  konfiguracije. Tako se acetatni radikal pojavljuje u svakoj od pozicije u kojoj se simbol "R" koji se koristi u grafikonu iznad:
Nevidna voda
Nevidna voda najdublja je do sada istražena jama na dinarskom masivu i u Bosni i Hercegovini. Smještena je 2 kilometra od granice Bosne i Hercegovine sa Republikom Hrvatskom, na platou iznad sela Odžak u općini Livno, kanton Hercegbosanski. Jama ima dva ulaza koji čine najniži dio kraške udoline i nalaze se na oko 1.200 metara iznad mora. Manji ulaz ima dimenzije 20x30 m, a veći 30x50 m. Impresivnom ulaznom vertikalom od 163 m stiže se na policu s Nevidnim jezerom po komu je i cijela jama dobila ime. Slijede još dvije vertikale od 82 i 142 m do ulaza u Mosoraški meandar. Meandar nastavlja nizom skokova od 2 do 5 m do nove vertikale od 28 metara. Slijedi Mihovilov i Velebitaški meandar. U jami je od 250 m dubine prisutan stalni vodeni tok, dok je za vrijeme kiša cijeli objekt hidrološki vrlo aktivan.
Sa istraživanjem se stalo na dubini od -653 metra gdje se nalazi jezero dublje od 20 m koje se sastoji od dva dijela: prvog površine 40x15 m eliptičnog oblika, te drugog zakrivljenog površine 30x12m. Jezera su međusobno spojena manjim prolazom u razini vode duljine oko 4 m, te velikim otvorom dimenzija 15x20 m u stropu završne dvorane, tako da zid između njih čini prirodni most. Temperatura jezera je 8 °C. U jezeru su primjećene potopljene sige, što ukazuje na mogućnost da voda u jezero dolazi iz ponora u rubu Livanjskog polja.
Nogometna reprezentacija Lihtenštajna
Historija
Nogometni savez Lihtenštajna je od 1974. godine član FIFA-e i UEFA-e. Od 1994. Lihtenštajn redovno učestvuje u kvalifikacijama za evropska i svjetska prvenstva. Prvu pobjedu u zvaničnoj utakmici upisali su 14. oktobra 1998. protiv Azerbejdžana (2-1) u kvalifikacijama za Europsko prvenstvo 2000. Najveća pobjeda nad nogometnom reprezentacijom Luksemburga ostvarena je 2006. rezultatom 4-0, te neriješen rezultat protiv Portugala (2-2) iste godine. Također, Lihtenštajn drži i jedan neslavan rekord, a to je da su jedina reprezentacija koja je izgubila od San Marina.
Nevidna voda
Do otkrića Nevidne vode najdubljom jamom u Bosni i Hercegovini smatrala jama Jojkinovac na Grmeču sa oko 460 metara dubine.
Nevidnu vodu istražuju Speleološki odsjeci Mosor, Split, Sv. Mihovil i Velebit (Komisija za speleologiju Hrvatskog planinarskog saveza) po kojima su i meandri u jami dobili ime.
IC 642
IC 642 (također poznat kao MCG 3-28-10, PGC 32278 i UGC 5905) je eliptična galaksija koja je udaljena oko 278 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Lav. Najveći prečnik je 1,30 (105 hiljada sg) a najmanji 1,3 uglovnih minuta (105 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio Lewis Swift 12. aprila 1888. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Turnir kandidata 2013.
Turnir kandidata 2013. bio je šahovski turnir na kojem su učestvovala osmerica vrhunskih svjetskih šahista s ciljem da se odredi izazivač za meč za titulu svjetskog prvaka 2013. godine. Pobjednik turnira se sastao za aktualnim prvakom sa SP-a 2012, Indijcom Viswanathanom Anandom. Održan je u Institutu za inženjerstvo i tehnologiju u Londonu od 15. marta do 1. aprila 2013. Prvi put nakon više od 50 godina igralo se dvokružno, po Bergerovom sistemu (umjesto na ispadanje). Turnir je bio 22. kategorije sa prosječnim rejtingom od 2786,5 bodova. U skladu s pravilima koje je objavila FIDE, učesnici su bili:
Nagradni fond iznosio je 510.000 eura. Igrači koji su imali isti broj bodova dijelili su nagradu; nisu korišteni dodatni kriteriji za dodjeljivanje. Nagrade za sve plasmane bile su:
Rezultati
Prije turnira Carlsen je smatran favoritom, a njegovim najvećim rivalima Kramnik i Aronjan; Ivančuk je smatran nesigurnom varijablom, zbog njegove nestabilnosti, a ostalima se nije davalo mnogo šanse da osvoje turnir.
Tokom prve polovine turnira Aronjan i Carlsen smatrani su glavnim pretendentima za 1. mjesto. Na samoj polovini Carlsen je imao pola boda više od Aronjana. U drugoj polovini Kramnik, koji je remizirao prvih 7 partija, postao je ozbiljan konkurent nakon što je ostvario 4 pobjede, dok je Aronjan izgubio 3 partije te je zaostao u utrci. Carlsen je drugu polovinu turnira počeo čuvajući prednost nad ostalima, ali je porazom od Ivančuka dozvolio Kramniku da preuzme vodstvo u 12. kolu nakon pobjede protiv Aronjana. U pretposljednjem kolu Carlsen se izjednačio s Kramnikom porazivši Rəcəbova, dok je Kramnik remizirao sa Geljfandom.
Prije posljednjeg kola Carlsen i Kramnik bili su jedini koji su mogli osvojiti turnir. Kramniku je trebalo da s crnim figurama protiv Ivančuka nadmaši Carlsena (koji je bio bijeli protiv Svidlera) kako bi osvojio turnir budući da je po drugom dodatnom kriteriju Carlsen bio bolji (5 pobjeda prema Kramnikove 4; po prvom dodatnom kriteriju - međusobnom omjeru - bili su izjednačeni). Ivančuk je stekao prednost protiv Kramnika u ranoj fazi partije, dok su Carlsen i Svidler imali izjednačene pozicije. Carlsen je došao u ozbiljan cajtnot i nije se adekvatno branio protiv Svidlerovog napada, koji je Svidleru donio dobijenu završnicu. U međuvremenu je Ivančuk nadigrao Kramnika, koji je predao partiju nekoliko minuta nakon što je i Carlsen izgubio. To je značilo da je Carlsen osvojio turnir po drugom dodatnom kriteriju.
!rowspan="2"|Plasman!!rowspan="2"|Igrač !!rowspan="2"|Rejting (mart 2013 ) !colspan="2" rowspan="2"|1. !colspan="2" rowspan="2"|2. !colspan="2" rowspan="2"|3. !colspan="2" rowspan="2"|4. !colspan="2" rowspan="2"|5. !colspan="2" rowspan="2"|6. !colspan="2" rowspan="2"|7. !colspan="2" rowspan="2"|8. !rowspan="2"|Bodovi!! colspan=2|Dodatni kriteriji ! Međusobni omjer !! Pobjede
Parovi i rezultati
Izvor
Brojevi u zagradama označavaju broj bodova igrača prije dotičnog kola
Poljoprivredne regije
Za razvoj poljoprivredne proizvodnje važni su prirodno-geografski i društveno-geografski faktori. Za teritorijalni razmjestaj poljoprivrede u svijetu može se izdvojiti nekoliko zajedničkih faktora:
Imajući u vidu raznolikost tih uvjeta na Zemlji izdvajaju se sljedeći poljoprivredni rejoni na svijetu:
Samuel Eto'o
Samuel Eto'o Fils nekadašnji je kamerunski nogometaš.
Karijera
Karijeru je počeo u omladinskom timu Kadji Sports Academy. Potom prelazi u omladinski tim Real Madrida. Za madridski klub odigrao je samo tri utakmice. Igrao je na posudbama u Leganésu, Espanyolu i Mallorki. Godine 2000. potpisuje za Mallorku, s kojom osvaja Kup kralja u sezoni 2002/03. Za Mallorcu je odigrao 120 utakmica i postigao 48 golova.
Dana 26. augusta 2004. prelazi u Barcelonu za 27 miliona funti. Debitirao je 29. augusta protiv Racing de Santandera. S katalonskim klubom tri puta bio je osvajač La Lige, Kup kralja osvojio je jedanput, dok je pobjednik Superkupa bio dva puta. U sezonama 2005/06. i 2008/09. s Barcelonom je osvojio Ligu prvaka.
U rujnu 2021. Samuel Eto'o najavio je svoju kandidaturu za predsjednika Kamerunske nogometne federacije (Fecafoot).
Reprezentacija
Za reprezentaciju Kameruna igrao je od 1997. do 2014. Sakupio je 118 nastupa te postigao 56 golova. Igrao je na tri svjetska nogometna prvenstva, šest Afričkih kupova nacija, te Olimpijskim igrama 2000. Četiri puta izabran je za najboljeg igrača Afrike.
Nogomet u Bosni i Hercegovini
Nogomet ili fudbal jedan je od najpopularnijih sportova u Bosni i Hercegovini, u kojoj se igra više od 100 godina. Prvi nogometni klub HŠK Zrinjski Mostar osnovan je 1905.
Kvalifikacije za Svjetsko prvenstvo u nogometu 2010 - Južna Amerika
= Rezultati i tabela/ CONMEBOL =
Nogomet u Bosni i Hercegovini
Historija
Dana 11. maja 1903. prva lopta donesena je u Mostar iz Budimpešte. Donio ju je Bernard Lajhner. Prvi nogometni klubovi u Bosni i Hercegovini bili su "Đački športski klub" iz Mostara i Srednjoškolski športski klub "Osman" iz Sarajeva. Već 1908. klubovi su osnovani u svim većim gradovima – Sarajevu, Mostaru, Tuzli, Banjoj Luci, Zenici, Bihaću – i prva takmičenja su otpočela. Prvi nogometni savezi formirani su za vrijeme Kraljevine Jugoslavije, ali su bili uglavnom lokalnog karaktera. Državni Nogometni savez formiran je poslije Drugog svjetskog rata i bio je u sastavu Nogometnog saveza tadašnje SFRJ u čijoj strukturi je učestvovalo oko 900 klubova.
Kvalifikacije za Svjetsko prvenstvo u nogometu 2010 - Južna Amerika
150px|lijevo
Ukupno deset reprezentacija iz Južne Amerike učestvuju u kvalifikacijama za svjetsko prvenstvo. Utakmice se igraju po sistemu svak sa svakim, te se iz grupe direktno plasiraju četiri prvoplasirane ekipe. Petoplasirana ekipa igra u play-offu protiv četvrtoplasirane ekipe iz Sjeverne i Srednje Amerike. Kvalifikacije su počele 13. oktobra 2007. godine, a završavaju 14. oktobra 2009. godine
20px Direktno kvalifikovana za završni turnir Zadnji put aktualizirano 15. oktobra 2009. godine
Play off Južna Amerika CONMEBOL/Sjeverna i Srednja Amerika CONCAF
Utakmice play-offa igrale su se 14. i 18. novembra. Pobjednik iz dvije utakmice kvalifiira se za Svjetsko prvenstvo.
Nogomet u Bosni i Hercegovini
Bosanskohercegovački šampioni u prijašnjim ligama
Najbolji klubovi iz BiH igrali su u Prvoj saveznoj ligi SFRJ i nekoliko puta bili šampioni:
Bosanskohercegovački klubovi u prijašnjim kupovima
Mnogi klubovi iz Bosne i Hercegovine učestvovali su u najmasovnijem nogometnom takmičenju bivše Jugoslavije. Najviše uspjeha ostvarili su Velež iz Mostara i Borac iz Banje Luke, koji su i osvajači Kupa Jugoslavije:
Uspjesi bosanskohercegovačkih timova na međunarodnoj sceni
Najveći uspjesi klubova jesu sljedeći:
U Kupu UEFA s manje uspjeha nastupali su i Sarajevo i Sloboda.
Čelik je dvije godine zaredom osvojio Srednjoevropski kup (Mitropa kup), 1971. i 1972. Isti kup osvojili su po jednom Iskra iz Bugojna (1985) i Borac (1992).
Premijer Liga Bosne i Hercegovine
Najjača liga u Bosni i Hercegovini danas se zove Premijer liga Bosne i Hercegovine koja se sastoji od 12 klubova. Premijer ligu organizira nogometni savez Bosne i Hercegovine.
Nogometni kupovi u Bosni i Hercegovini
Kup BiH je najvažniji nogometni kup u BiH. Igra se pod organizacijom Nogometnog saveza BiH. Održava se svake godine od 1994. i šansu za takmičenje kroz kvalifikacije i predtakmičenja imaju svi klubovi sa područja BiH.
Kup RS je kup takmičenje koje se održava na teritoriji Republike Srpske u organizaciji Nogometnog saveza Republike Srpske. Iako osvajanje kupa nema težinu van granica BiH klubovi iz RS igraju često sa najboljim igračima na putu do titule.
Kup FBiH je kup takmičenje koje se održava na teritoriji Federacije Bosne i Hercegovine u organizaciji Nogometnog saveza Federacije BiH. Takmičenje služi samo kao pretkolo za Kup Bosne i Hercegovine. Kao predtakmičenje za kup FBiH igraju se kupovi kantonalnih nogometnih saveza.
Super kup BiH je takmičenje u kojem su učestvovali prvak BiH i osvajač kupa BiH. Danas se super kup više ne igra, a zadnja utakmica odigrana je pred sezonu 2000/01.
Utakmice bh. timova u evropskim kupovima
U evropskim kupovima bh. timovi su zabilježili sljedeće uspjehe:
FK "Sarajevo"
Treba dodati utakmice sa:Rangers(Andora) i ukupni rezultat od 5-0.Nakon prolaza Andorana u prvom pretkolu Kupa UEFA, sastao se sa Rapidom iz Bukurešta i izgubio ukupnim rezultatom 2-1.Na Koševu je bilo 1-0 za Sarajevo, a u revanšu 2-0 za Rumune. Godinu dana kasnije,Sarajevo u prvom pretkolu Lige evropskih prvaka igra sa Masrsaxlokom sa Malte i prolazi maltešku ekipu ukupnim rezultatom 9-1.U drugom pretkolu,susreće se sa Genkom,kojeg također izbacuje zahvaljujući pobjedi u Belgiji od 2-1.Na Koševu je bilo 1-0 za Belgijance,ali je Sarajevo prošlo dalje.Dalje od trećeg pretkola se nije moglo.Izvučen je slavni i veliki Dynamo Kyiv,koji izbacuje Sarajevo ukupnim rezultatom 4-0.Nakon ispadnja u trećem pretkolu Lige prvaka,Sarajevo je veoma slabo odigralo u Prvom kolu Kupa UEFA gdje se sastalo sa švicarskim Baselom.Na stadionu Asim Ferhatović Hase bilo je 1-2,a u revanšu cak 6-0 za Švicarce.
FK "Velež"
FK Velež iz Mostara je treći tim po nastupima u Evropi sa 28 utakmica. Na stadionu "Pod Bijelim Brijegom" 1974. godine su pale ekipe poput bečkog "Rapida" (2:1) i engleskog "Derby County-a"(ukupno 5:4, 1:3 i 4:1). U sjećanju navijačima Veleža ostat će i utakmica iz 1987. godine, kada je "pod Bijelim Brijegom" gostovala "Borusija" iz Dortmunda, koja je porazila "Velež" 3:2 ukupnim rezultatom (U Mostaru je bilo 2-1 za Velež).
U sezoni 2005/2006 "Sarajevo" i "Željo" su izborili učešče u UEFA Kupu, ali neizdavanjem Uefine licence, umjesto njih su se takmičili, NK "Široki Brijeg", koji je u 1. kolu poražen od švicarskog "Bazela" 6:0 i "Žepče" koje nije izborilo kvalifikaciju protiv makedonskog "Baskhimia". "Zrinjski" iz Mostara je doživio težak poraz protiv luksemburškog "Dudelanža", Mostarci su poraženi na svom terenu rezultatom 4:0.
Bosanskohercegovački timovi u bivšoj Jugoslaviji
Prva savezna liga Jugoslavije
Najviše utakmica u prvoj saveznoj ligi od bh. ekipa ima Sarajevo, koji se redovno takmičio u najjačoj ligi bivše Jugoslavije. "Sarajevo" je 2 puta bio šampion bivše Jugoslavije i to 1966./1967. godine i 1984./1985. godine. 1965. i 1980. godine FK "Sarajevo" je bio vicešampion veoma jake jugoslavenske lige, u kojoj je dominirala "velika četvorka" odnosno Partizan Beograd, Crvena Zvezda Beograd, Hajduk Split i Dinamo Zagreb.
Drugi sarajevski klub Željezničar također se takmičio u dosta sezona u prvoj ligi, ali sa manje uspjeha nego "Sarajevo". Naime "Željo" je samo jedanput osvojio šampionat Jugoslavije i to 1971./1972.godine. 1970./1971.godine "Željezničar" je bio vicešampion države.
Velež je 1973., 1974. i 1987. godine bio vicešampion Jugoslavije.
Sloboda je ušla u Prvu saveznu ligu Jugoslavije 1969 i od tada pa do raspada SFRJ nije ispadala iz lige. 1978. godine osvojili su treće mjesto i izborili učešće u Kupu Uefa-e. Čelik, Borac i Iskra su u nekoliko navrata igrali u prvoj saveznoj ligi, ali se tu nikad nisu duže zadržali.
Kup Jugoslavije
1981. i 1986. godine Velež je bio osvajač kupa i to 1981. godine protiv Željezničara 3:2, a 1986. godine protiv Dinama iz Zagreba 3-1. Sarajevo je 1967. godine bilo finalista kupa, izgubivši 2:1 od Hajduka. Isto se dogodilio i 1983. godine, samo ovaj put Sarajlije su poražene od Dinama 3:2. Zadnji pobjednik kupa Jugoslavije iz Bosne i Hercegovine je bio tadšnjia drugoligaš FK "Borac" Banja Luka, 1988. godine pobjedivši Crvenu Zvezdu 1:0 u Beogradu što je bilo i jedini put da je tim iz niže lige pobjedio u tom kupu.
Velikani bosanskohercegovačkog nogometa
Neki od najboljih bh. nogometaša kroz historiju: Asim Ferhatović, Ivica Osim, Josip Katalinski, Safet Sušić, Refik Šabanadžović, Mirsad Fazlagić, Džemal Hadžiabdić, Vahid Halilhodžić, Enver Marić, Duško Bajević, Franjo Vladić, Boro Primorac, Mehmed Baždarević, Faruk Hadžibegić, Blaž Slišković, Vahidin Musemić, Fahrudin Omerović, Semir Tuce, Meho Kodro, Sergej Barbarez, Dževad Šećerbegović, Slobodan Janjuš, Muhamed Konjić, Radmilo Mihajlović, Mirsad Hibić, Hasan Salihamidžić, Elvir Bolić, Elvir Baljić, Nikola Nikić, Tomislav Piplica, Asmir Begović, Miralem Pjanić, Edin Džeko i mnogi drugi.
Safet Sušić je zvanično izabran za najboljeg BiH nogometaša u posljednih 50 godina na ceremoniji povodom 100 godina FIFA-e i 50 godina UEFA-e, prema glasovima istaknutih nogometnih radnika. Isto je izabran kao najbolji nogometaš ikada kluba Paris-Saint-Germain.
NGC 3921
NGC 3921 (također poznat kao Arp 224, IRAS 11484+5521, MCG 9-20-9, PGC 37063 i UGC 6823) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 271 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Veliki medvjed. Najveći prečnik je 2,10 (166 hiljada sg) a najmanji 1,3 uglovnih minuta (103 hiljade sg). Prvo otkriće je napravio John Frederick William Herschel 14. aprila 1789. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
NGC 6897
NGC 6897 (također poznat kao IRAS 20182-1224, MCG -2-52-1 i PGC 64513) je galaksija koja je udaljena oko 264 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Jarac. Najveći prečnik je 0,90 (69 hiljada sg) a najmanji 0,5 uglovnih minuta (38 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio Albert Marth 28. juna 1863. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Grgečke
mini|[[Siganus doliatus, Siganidae]] mini|[[Macropodus opercularis, Belontiidae'']] mini|[[Meiacanthus atrodorsalis]] mini|[[Synchiropus splendidus, Callionymidae]] mini|[[Microgobius gulosus, Gobiidae]] mini|[[Icosteus aenigamticus]] mini|[[Cheilinus undulatus, Labridae'']] mini|[[Cirrhitops fasciatus, Cirrhitidae]] mini|''[[Chionodraco hamatus, Channichthyidae']] mini|[[Ambloplites rupestris, Centrarchidae]] mini|[[Kuhlia sandvicensis, Kuhliidae]] mini|[[Pomacanthus semicirculatus, Pomacanthidae]] mini|[[Pseudanthias squamipinnis, Serranidae]] mini|[[Iglun (Xiphias gladius), Xiphiidae]] mini|Peprilus sp., [[Stromateidae]] mini|[[Ammodytes dubius, Ammodytidae]] mini|[[Atlantski som (Kasatka) Anarhichas lupus, Anarhichadidae]] |mini|[[Grgeč (Perca fluviatilis)]] mini|[[Anisotremus virginicus]] mini|[[Divovski antarktički bakalar (Dissostichus mawsoni)]] Grgečke (Perciformes) su red riba iz razreda zrakoperki (lat. Actinopterygii). Oko 40% svih koštunjača spadaju u ovaj red i tako čine najbrojniji red svih kralježnjaka. Sadrže preko 7000 različitih vrsta, koje se znatno razlikuju po veličini, obliku, načinu života, prehrani,...Može ih se naći u svim vrstama vodenog okoliša, diljem zemaljske kugle. Podjela grgečki se ne može uzeti kao činjenična, jer još postoje razmimoilaženja u njihovoj podjeli, tako da sa novim saznanjima podjela može drugačije izgledati.
Jedan od primjera ribe iz ovoga reda je lat. Copadichromis borleyi, rod lat. Copadichromis, iz porodice lat. Cichlidae.
Podjela grgečki
Podjela na porodice je prikazana po podredovima:
NGC 5410
NGC 5410 (također poznat kao MCG 7-29-34, PGC 49893 i UGC 8931) je prečkasta spiralna galaksija koja je udaljena oko 172 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Lovački psi. Najveći prečnik je 1,50 (75 hiljada sg) a najmanji 0,8 uglovnih minuta (40 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio John Frederick William Herschel 9. aprila 1787. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Vlaka (Slivno)
mini|280px|Vlaka, Mala Neretva Vlaka je naseljeno mjesto i sjedište općine Slivno, Dubrovačko-neretvanska županija, Republika Hrvatska.
Historija
Do teritorijalne reorganizacije u Hrvatskoj nalazila se u sastavu stare općine Metković. Kao samostalno naseljeno mjesto, Vlaka postoji od popisa 2001. godine. Nastalo je izdvajanjem dijela iz naselja Buk Vlaka.
Stanovništvo
Na popisu stanovništva 2021. godine, Vlaka je imala 268 stanovnika. Za narodnosni sastav 1991. godine pogledati pod Buk Vlaka.
Napomena: ''U 2001. nastalo izdvajanjem iz naselja Buk Vlaka (grad Opuzen). Iskazuje se kao dio naselja od 1948. do 1991.''
Speleologija
desno|200p Speleologija (grčki: spelaion-pećina + logos-riječ, govor) je nauka koja istražuje nastanak i razvoj jama i pećina. Speleologija je interdisciplinarna nauka, kombinira znanje hemije, biologije, geologije, meteorologije, i kartografije; te analizira i prati podzemne vode i puteve.
Ukratko, spelologiju možemo opisati kao istraživanje jama i pećina. Samim nazivom istraživanje ulazimo u domen nauke a istraživanje predstavlja naučni rad. Istraživači su osobe koje se bave naučnim radom kroz koji se dolazi do novih zaključaka i spoznaja. Znači da je spelologia nauka a speleolozi jedna vrsta naučnika.
Riječ spelologija prvi put je upotrebio francuz Edward Alfred Martel na jednom geološkom skupu koji se održao u Francuskoj 1893 godine. On je tada spelologijom nazvao sve djelatnosti koje se obavljaju u istraživanju pećina i jama kao što su ulaženje,proučavanje i tumačenje, a koja se obavljaju upotrebom svih raspoloživih tehnika.
Spelologijom se može baviti svaka osoba, amaterski ili profesionalno zavisno da li za taj svoj trud dobija naknadu. Za savladavanje prepreka na koje se nailazi u istraživanju potrebno je, pored dobre fizičke speremnosti i veoma dobro poznavanje tehnika koje se upotrebljavaju u speleologiji. To su posebne tehinike koje se moraju naučiti i nadopunjavati skoro svakodnevno. Tehnike kao postavljanje i opremanje vertikalnih djelova pećina i jama je kompleksan i veoma naporan posao koji mogu obavljati samo veoma iskusni speleolozi. Iskustva se stiču vremenom a početne osnove na kursevima koje vode i održavaju društva ili savezi.
Zašto se pojedine osobe bave spelologijom je jedno od najčešćih pitanja koje se postavlja. Laici se bave ovom sportsko-naučnom disciplinom radi fizčkog napora i ispitivanja svojih granica i mogućnosti, radi ispitivanja nepoznatog, težnje da se dođe do mjesta koje niko nikada nije vidio, ljepote koje se vide i dožive u podzemlju a možda ga neka posebno privuče po mu to istraživanje postane i zvanje.
Koristi od spelogije su koristi iz više sfera. Naučno istraživanje pećina i jama može se iskoristiti u izgradnji tunela i cesta, u iskorištavanju podzemnih rezervoara vode za snabdjevanje stanovništva te u uređenju pećina za turističke posjete. Pored ovih primjera koristi u speleologiji se nadograđuju i psiho-fizičke sposobnosti. Savladavanjem prepreka kod osobe se javlja osjećaj samopouzdanja,jača ego, uz druženja koja su sastavni dio speleologije proširuju se i jačaju međuljudske veze i mnoge druge pozitivne osobine kod osoba. Speleologija ja nauka kao i sportska disciplina koja se bavi sistematskim istraživanjem pećina i jama.
Cerići
Cerići su naseljeno mjesto u općini Konjic, Bosna i Hercegovina.
Stećak
mini|Radimlja Stećak je uobičajeni naziv za kameni nadgrobni spomenik iz srednjeg vijeka na širem području Bosne i Hercegovine, sjeverozapadnim dijelovima Crne Gore, zapadnim dijelovima Srbije i južnim dijelovima Hrvatske, uglavnom u Dalmaciji. Sinonimi za stećak su i nazivi: mramorje, grčko goblje, kaursko groblje i sl. Na samim stećcima nalaze se nazivi:bilig (bilizi), kami (kamenovi), mramor (mramorovi) i nešto rjeđe kuća, zlamenije. Karakteriše historiju srednjovjekovne bosanske države i njenih susjednih krajeva. Na području današnje Bosne i Hercegovine očuvano je, prema popisu 1971, 59.593 stećaka, u Srbiji 2.267, u Crnoj Gori 3.407, a u Hrvatskoj 4.497.
Virtualna mašina
U računarstvu virtualna mašina (eng. Virtual Machine - VM ) je emulacija računarskog sistema. Virtualne mašine su zasnovane na računarskoj arhitekturi i pružaju funkcionalnost fizičkog računara. Njihove implementacije mogu uključivati specijalizirani hardver, softver ili njihovu kombinaciju.
Stećak
Stećci i njihove nekropole su jedna od misterija bosanskohercegovačke historije. Najveće dileme se svode na pitanja njihovog porijekla, pripadnosti pokojnika koji su sahranjivani ispod stećaka, kao i simboličkih poruka koje nose pojedine predstave uklesane na njima. Najviše podataka za historičare daju natpisi koji karakterišu manji broj stećaka. Natpisi govore o različitim društvenim slojevima koji su sahranjivani ispod stećaka, a i različitim vjerskim pripadnostima. Time je opravdana postavka o stećcima kao nadgrobnim spomenicima stanovnika srednjovjekovne Bosne. mini|Stećci u Zemaljskom muzeju u Sarajevu Najpoznatiji stećak na prostorima Bosne je Zgošćanski stećak nađen u okolini Kaknja. On nema natpis, a zbog izuzetne ukrašenosti neki istraživači, kao što je Đorđe Stratimirović, uzimaju da se radi o grobu Stjepana II Kotromanića. Zgošćanski stećak se sada nalazi u vrtu Zemaljskog muzeja Bosne i Hercegovine u Sarajevu. Najpoznatija nekropola u Bosni i Hercegovini je Radimlja kod Stoca.
Stećci su danas najvažniji spomenički dokaz srednjovjekovne Bosne, najupečatljiviji materijalni simbol vremena od 13. do kraja 15. vijeka. Već nakon 1463. i pada Bosne pod Osmanlije stećak počinje ustupati mjesto osmanlijskom nišanu. Iako se glas o njima pronio i prije, stećci se počinju sistematski proučavati od austrougarske aneksije Bosne i Hercegovine i otada svako vrijeme njihovu pripadnost tumači u svoju političku korist. I danas postoje dvije dominantne teorije o njihovoj pripadnosti. Jedna kaže da je riječ o bogumilskim spomenicima, odnosno nadgrobnim spomenicima pripadnika Crkve bosanske, a druga da su ih radili Vlasi, originalna nomadska grupa s ovih prostora. Ono što je sigurno jest da su se ispod stećaka pokopavali pripadnici tri tadašnje konfesije u Bosni i Hercegovini: Crkve bosanske, Rimokatoličke i Pravoslavne.
Virtualna mašina
Postoje različite vrste virtualnih mašina:
Stećak
Stećci na listi UNESCO
Stećci, jedinstven primjer srednjovjekovnih nadgrobnih spomenika, poslije sedam godina rada na tom projektu, upisani su na Listu svjetske baštine UNESCO-a (Organizacija Ujedinjenih nacija za obrazovanje, nauku i kulturu). Tako je 15.07.2016 odlučio Komitet UNESCO-a na zasjedanju u Istanbulu. Na listi nalazi se ukupno 30 nekropola, od kojih se 22 nalaze na teritoriju Bosne i Hercegovine, po tri na području Srbije i Crne Gore i dvije na teritoriju Hrvatske.
Oblici stećaka
Ono po čemu stećci izrazito privlače pažnju jeste njihov izgled i dimenzije, koje su nekada relativno velike, a u rijeđim slučajevima male. Temeljna podjela stećaka jeste ona na ležeće i stojeće, koju je uveo Dimitrije Sergejevski 1952. godine. U prvu grupu spadaju stećci u obliku ploče, sanduka i sanduka sa postoljem, sljemenjak i sljemenjak sa postoljem, dok u drugu grupu spadaju stećci sa dva oblika – stubovi i krstače. Pored ovih temeljnih oblika, koji imaju nekoliko podvrsta i varijanti, postoje i amorfni stećci.
Virtualna mašina
Neke virtualne mašine, poput QEMU-a, napravljene su tako da oponašaju različite arhitekture i omogućavaju izvršavanje softverskih aplikacija i operativnih sistema napisanih za drugi arhitekturu procesora. Virtualizacija na nivou operativnog sistema omogućava da se resursi računara dijele kroz kernel.
13. vijek p. n. e.
13. vijek p. n. e. je predstavljao period od godine 1300. do 1201. p. n. e.
Virtualna mašina
"Virtualna mašina" kao termin je definirana kao "efikasan, izoliran duplikat prave računarske mašine".
Stećak
Natpisi na stećcima
Epitafi stećaka napisani bosančicom svjedok su tadašnje pismenosti. Oni uglavnom otkrivaju ime pokojnika (često je i nekoliko njih pokopano ispod stećka). Na nekim primjercima je i potpis dijaka - pisara koji je sastavio i uklesao natpis. Neki natpisi donose pojedinosti iz pokojnikovog života ili molitve.
Ukrasi i simboli na stećcima
Ukrasi na stećcima, odnosno njihova simbolika još je enigma, ali ujedno dokaz nasljeđa prahistorijskog doba i antike. Pojavljuju se motivi sunčevog diska, polumjesec u pratnji zvijezde koji izaziva brojna tumačenja, zatim križ i ljiljan, prikazi lova, oruđa i alata, figure muškaraca i žena sa štapovima ili križevima u ruci.
Virtualna mašina
Puna virtualizacija
Moderni primjeri koji pružaju punu virtualizaciju uključuju Parallels Workstation, Parallels Desktop za Mac, VirtualBox, Virtual Iron, Oracle VM, Virtual PC, Virtual Server, Hyper-V, VMware Workstation, VMware Server (ranije poznat kao GSX Server), VMware ESXi, QEMU, Adeos, Mac-on-Linux, Win4BSD, Win4Lin Pro i Egenera vBlade tehnologija.
Virtualizacija na nivou operativnog sistema
Fizički server je virtualiziran na nivou operativnog sustava, što omogućava više izoliranih i sigurnih virtualiziranih servera da se pokreću na jednom fizičkom serveru. "Gosti" koji se virtualizuju moraju imati iste pokretačke instance kao i opreativni sistem koji je na serveru. Među prvim implemetacijama su bili FreeBSD jails; a moderni primjeri uključuju: Docker, Solaris Containers, OpenVZ, Linux-VServer, LXC, AIX Workload Partitions, Parallels Virtuozzo Containers i iCore Virtual Accounts.
Premijer liga Bosne i Hercegovine u sjedećoj odbojci 2013/2014.
Premijer liga Bosne i Hercegovine u sjedećoj odbojci 2013/2014. je bilo odbojkaško takmičenje u Bosni i Hercegovini u sjedećoj odbojci koju je organizirao Savez sjedeće odbojke Bosne i Hercegovine. Na kraju prvenstva SDI Spid iz Sarajeva je 15. put u svojoj historiji osvojio šampionsku titulu.
IC 2290
IC 2290 (također poznat kao PGC 23334) je eliptična galaksija koja je udaljena oko 261 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Rak. Najveći prečnik je 0,40 (30 hiljada sg) a najmanji 0,3 uglovnih minuta (23 hiljade sg). Prvo otkriće je napravio Charles Joseph Etienne Wolf 13. februara 1901. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Hemijska reakcija
thumb|300px|Toplinska reakcija pomoću željeznog (III) oksida Iskre lete vani sa globulama otopljenog željeza koje se vide u dimu na poleđini
Hemijska reakcija je reakcija pri kojoj se mijenjaju hemijske i fizičke osobine reaktanata, a produkti su potpuno nove supstance, koje se razlikuju od reaktanata.
Hemijska promjena spajanja dvije ili više tvari zove se hemijska sinteza. Hemijska promjena rastavljanja tvari na jednostavnije tvari zove se hemijska analiza.
Tecophilaeaceae
Tecophilaeaceae je poridica cvjetnica u  redu Asparagales,   divizija  Tracheophyta u razredu  Liliopsida, monokotiledone.
Hemijska reakcija
Pregled
250px|left|thumb|Prikazana pojava je posljedica hemijske reakcije koju izaziva [[trulež na breskvi.]] mini|300px|[[Antoine Lavoisier je razvio teoriju sagorijevanja kao hemijsku reakciju sa kisikom]]
Hemijska reakcija je proces koji dovodi do transformacije jednog seta hemijskih supstanci u drugi. Klasično, hemijske reakcije obuhvataju promjene u koje uključuju samo pozicije elektrona u formiranju i razbijanje hemijskih veza između atoma, bez promjena na jezgra (bez promjene u današnjim elementima), a često se mogu opisati putem hemijske jednadžbe. Nuklearna hemija je pod-disciplina hemije koja uključuje hemijske reakcije nestabilnih i radioaktivnih elemenata u kojima može doći do elektronske i nuklearne promjene.
Tecophilaeaceae
Taksonomi su je priznali tek nedavno. APG IV sistem iz 2016. (nepromijenjen od 1998, 2003 i verzije 2009) verzije također prepoznaju kao porodicu.
Hemijska reakcija
Pregled
Supstanca (ili supstance) koje su u početku uključene u hemijsku reakciju nazivaju se reaktanti ili reagensi. Obično ih odlikuje hemijska promjena, dajući jedan ili više proizvoda, koji obično imaju svojstva koja se razlikuju od reaktanata. Reakcija se često se sastoji od niza pojedinačnih pod-koraka, tzv. osnovnih reakcija, kao i informacija o preciznom toku akcija koja je dio mehanizma reakcije. Hemijske reakcije se opisuju hemijskim jednačinama, koji simbolima predstavljaju polazni materijal, krajnji proizvod, a ponekad i intermedijarne proizvode i uvjete reakcije. Hemijske reakcije se odvijaji karakterističnom brzinom, u datoj koncentraciji, temperaturi i kemizmu. Tipski, stope reakcije se povećava sa porastom temperature, jer na raspolaganju tada ima više toplinske energije da se dospije do energije aktivacije koja je potrebna za razbijanje veze između atoma. Reakcije mogu nastaviti naprijedovati u istom smjeru ili obrnuto, dok ne dođu na na završetak ili do ravnoteže. Reakcija koja se nastavlja naprijed da se približi ravnoteži, često se opisuje kao spontana, koja za napredovanje ne zahtijeva unos slobodne energije. Nespontane reakcije za napredovanje zahtijevaju unos slobodne energije. Primjeri su punjenje baterije primjenom vanjskog električnog izvora napajanja ili fotosinteza putem apsorpcijelektromagnetskog zračenja u obliku sunčevih zraka i sl.
Tecophilaeaceae
Porodica sada uključuje preko pola tuceta (9) rodova, s samo nekoliko desetaka vrsta, koje se javljaju u Africi, zapadnoj Južnoj i zapadnoj Sjevernoj Americi. Ovaj opis uključuje rod Cyanastrum, koji se ponekad tretira kao zasebna porodica Cyanastraceae.
Rodovi
Prema katalogu života, Tecophilaeaceae obuhvataju 25 vrsta. Kladogram ove porodice, po istom izvoru, je slijedeći:
Kolagenski tip III
Kolagenski tip III je homotrimer, ili protein sastavljen od tri identična peptidna lanca (monomera), svaki nazvan alfa 1 lancem kolagena tipa III. Formalno, monomeri se nazivaju kolagenom tipa III, alfa-1 lanac, a kod ljudi se kodira COL3A1 genom. Kolagen tipa III jedan je od fibrilarnih kolagena čiji proteini imaju dug, nefleksibilan, trostruko-spiralni domen.
Struktura i funkcija proteina
Kolagen tipa III sintetizira ćelije kao pre-prokolagene. Signalni peptid se odvaja stvarajući molekulu prokolagena. Tri identična lanca prokolagenskog tipa III spajaju se na krajevima karboksi-terminala, a struktura se stabilizira formiranjem disulfidnih veza. Svaki pojedinačni lanac presavija se u lijevu heliks i tri lanca se zatim umotaju u desnu superheliksnu, trostruku spiralu. Prije sastavljanja superheliksa, svaki je monomer podvrgnut brojnim post-translacijskim modifikacijama koje se događaju dok se monomer prevodi. Prvo, redom od 145 prolilnih ostataka od 239 u trostruko-spiralnom domenu hidroksilira se u 4-hidroksiprolin prolil-4-hidroksilazom. Drugo, neki ostaci lizina se hidroksiliraju ili glikoziliraju, a neki ostaci lizina kao i hidroksilizina podvrgavaju se oksidativnom deaminaciji kataliziranoj lizil oksidazom. Ostale post-tralacijske modifikacije javljaju se nakon formiranja trostruke spirale. Veliki loptasti domeni sa oba kraja molekule uklanjaju se C- i amino (N) -terminal-proteinazom da bi se stvorili trostrukospiralni monomeri kolagena tipa III, koji se nazivaju tropokolagen. Pored toga, umrežavanja se formiraju i  između određenih ostataka lizina i hidroksilizina. U vanćelijskom prostoru, u tkivima, monomeri kolagena tipa III sastavljaju se u makromolskim vlaknima i spajaju se u vlakna, pružajući snažnu potpornu strukturu tkivima koja zahtijevaju vučnu čvrstoću.
Trostruko-spiralna konformacija, koja je karakteristična za sve vlaknaste kolagene, moguća je zbog prisustva glicina, kao svake treće aminokiseline u nizu od oko 1000 aminokiselina. Kad se formira desna superspirala, ostaci glicina svakog monomera smještaju se u središte superheliksa (tamo gdje se tri monomera "dodiruju"). Svaku ljevostranu spiralu odlikuje potpuni zavoj u oko 3,3 aminokiselina. Periodičnost koju induciraju glicini pri razmaku od cijelih brojeva rezultira u superheliksu koji završi jednim okretom u oko 20 aminokiselina. U molekuli kolagena tipa III, ovaj (Gly-X-Y) n niz se ponavlja 343 puta. Prolin ili hidroksiprolin često se nalaze u položaju X i Y koji daju stabilnost trostruke spirale.
Osim što je sastavni sastavni dio mnogih organa, kolagen tipa III je takođe važan regulator promjera kolagenih vlakana tipa I i II. Kolagen tipa III je također poznat poolakšavanju agregacije trombocita vezanjem na njih pa stoga ima važnu ulogu I u zgrušavanju krvi.
Distribucija tkiva
Kolagen tipa III se nalazi kao glavna strukturna komponenta u šupljim organima poput velikih krvnih sudova, maternice i crijeva. Nalazi se i u mnogim drugim tkivima zajedno s kolagenom tipa I.
Gen
COL3A1 gen je smješten na dugom (q) kraku hromosoma 2 na 2q32.2, između položaja 188,974,372 i 189,012,745. Gen ima 51 egzon i dug je oko 40 kbp. Gen COL3A1 je orijentiran od repa do repa sa genom za drugi fibrilarni kolagen, COL5A2.
Iz ovog gena nastaju dva transkripta, koristeći različita mjesta poliadenilacije. Iako su za ovaj gen detektirani alternativno spojeni transkripti, oni su rezultat mutacija; ove mutacije mijenjaju spajanje RNK, često dovodeći do isključenja egzona ili upotrebe kriptičnih mjesta spajanja. Dobijeni neispravni protein je uzrok teške, rijetke bolesti, vaskularnog tipa Ehlers-Danlosovog sindroma (vEDS). Ove su studije pružile i važne informacije o mehanizmima spajanja RNK u genima s više egzona.
Klinički značaj
Mutacije gena COL3A1 uzrokuju vaskularni tip Ehlers-Danlos sindroma (vEDS; poznat i kao EDS tip IV; OMIM 130050). To je najteži oblik EDS-a, jer pacijenti često naglo umiru zbog puknuća velikih arterija ili drugih šupljih organa. Otkriveno je i da je nekoliko bolesnika s arterijskim aneurizmama bez jasnih znakova EDS-a imalo mutacije COL3A1.
Nedavno su identificirane i mutacije u COL3A1 kod pacijenata s teškim anomalijama mozga koji sugerirajuu da je kolagen tipa III važan za normalan razvoj mozga tokom embriogeneze. Ova bolest je slična onoj koju uzrokuju mutacije u GRP56 (OMIM 606854). Kolagen tipa III je poznati ligand receptora GRP56.
Prva pojedinačna mutacija u genu COL3A1 zabilježena je 1989. godine kod pacijenta s vEDS-om i promijenila je aminokiselinu glicin u serin. Od tada je u genu COL3A1 karakterizirano preko 600 različitih mutacija. Oko 2/3 ovih mutacija mijenja glicinsku aminokiselinu u drugu aminokiselinu u trostrukospiralnom dijelu lanca proteina. A identificiran je i veliki broj mutacija spajanja RNK. Zanimljivo je da je većina ovih mutacija dovodi do preskakanja egzona i stvaraju kraći polipeptid, u kojem trostruki Gly-Xaa-Yaa ostaju u okviru i nema kodona za prijevremeni prekid.
Funkcionalne posljedice mutacije COL3A1 mogu se proučavati u sistemu ćelijske kulture. Nekoliko malih biopsija kože dobiva se od pacijenta i koristi se za pokretanje kulture kožnih fibroblasta koji izražavaju kolagen tipa III. Protein kolagena tipa III, sintetiziran u ovim ćelijama, može se proučavati zbog njegove termičke stabilnost. Drugim riječima, kolageni se mogu podvrgnuti kratkoj digestiji proteinazama nazvanim tripsin i himotripsin pri povećanju temperature. Netaknute molekule kolagena tipa III, koje su formirale stabilnu trostruku spiralu, mogu izdržati takav tretman do oko 41oC, dok se molekule sa mutacijama koje dovode do zamjene glicina raspadaju na znatno nižoj temperaturi.