cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jugoslavenski dinar
Austrougarska kruna
Sa žigosanjem kruna se započelo početkom, a završilo 31. januara 1919. Najveća količina kruna je žigosana u Hrvatskoj i Slavoniji, Srijemu, Banatu i Bačkoj, a znatno manje u Sloveniji, Bosni, Hercegovini i Srbiji. Postignut je samo jedan od očekivanih ciljeva: krune su izdvojene iz austrougarskog monetarnog sistema, ali nije bilo moguće spriječiti priliv nežigosanih kruna, zbog slabe primenjene tehnike žigosanja sa običnom tintom, pa ih je bilo lako falsifikovati, tako da građani nisu ni mogli znati da li je žig valjan. Drugi pozitivni efekat žigosanja kruna je bilo donekle smirivanje građana, kojima je postalo jasno da krune neće biti proglašene ništavnim.
Novčanice
Već 1. februara 1919. vlada je donijela odluku da se otpočne sa štampanjem novih novčanica, pa se nije čekalo na ozakonjavanje nove emisione banke, kako ne bi prošli mjeseci, te je taj zadatak preuzela država na sebe. Ugovoreno je štampanje novih novčanica u Parizu, zatim u Pragu, pa Zagrebu, ali usljed tehničkih prepreka, štampanje se oteglo. Na ljeto 1919. počele su da pristižu prve novčanice, ali veoma sporo. Zatim se razbuktala politička kriza, došlo je do promjene vlade i ministra finansija, što je cijeli proces odužilo još više. U međuvremenu, priliv kruna iz inostranstva je nastavljen i dalje se vršilo njihovo i legalno i nelegalno žigosanje.
Lokalna izdanja
U velikoj oskudici i haotičnim monetarnim prilikama, neposredno nakon proglašenja kraljevine, se javila potreba za većom količinom sitnih apoena, za podmirivanje potrebe svakodnevnog maloprodajnog prometa, te za zvaničnim novcem u opticaju. Već 1919. općinske vlasti u više gradova na teritoriji novonastale države (Zagreb, Karlovci, [Osijek], Split, Beograd, Sarajevo, Ljubljana i Maribor) reagovale su izdavanjem svog, općinskog novca, odnosno vrijednosnog papira, koji se u općinskim blagajnama mogao zamijeniti za državni novac odgovarajuće vrijednosti. Ovaj sitan papirni novac je vrijedio kao sredstvo plaćanja ograničeno vrijeme, odnosno godinu dana.
Gradska općina Karlovca štampala je 1919. izdala 10, 20 i 50 filira, koji su važili do kraja juna 1920. U Osijeku su puštene u opticaj dve emisije gradskog novca s rokom važenja do kraja decembra 1919. U prvoj emisiji su štampane novčanice od 10, 20 i 50 filira, a u drugoj od 10 i 20 filira. U Splitu su 16. jula 1919. izdate novčanice od 10 i 20 krunskih helera na godinu dana. Novčanice od 10, 20 i 50 filira, koje su važile samo za područje Zagreba su štampane do kraja juni 1920. godine.
Sredinom novembra 1919. Privilegovana narodna banka, u to vreme već nepostojeće države, pustila je u promet papirni novac u apoenima od jednog i pola dinara. Autor novčanice od pola dinara, je bio zagrebački grafičar Menci Klement Crnčić. Manje novčanice su štampane u litografskom zavodu Rožankovski u Zagrebu. Novčanice od 1 dinara su štampane u Francuskoj, tekst na naličju, koje podsjeća na novčanicu od 5 dinara iz 1916/17 je na francuskom jeziku.
Novčanice od 10 i 20 dinara su štampane u Pragu, a najveće novčanice su štampane u Parizu. U novembru se računalo da se ima dovoljno naštampanih dinara u iznosu od 2,5 milijardi i da bi se moglo krenuti sa rješavanjem pitanja zamjene kruna, pa se od 26. novembra 1919. do januara 1920. vršilo markiranje kruna, specijalnim markicama i to samo na prethodno žigosane krune. Nisu markirane ni sitne novčanice od 1, 2 i 10 kruna. Markiranje je imalo dva predviđena cilja:
Po zakonu od 26. januara 1920. godine, Privilegovana Narodna banka Kraljevine Srbije je prerasla je u Narodnu Banku Kraljevine SHS. Emisiona banka Kraljevine SHS, kao kontinuitet Privilegovane Narodne banke Kraljevine Srbije je počela sa radom tek 1. februara 1920. godine. Uslijedili su dalji koraci ka unifikaciji. Narodna banka je izdala dinarsko-krunske novčanice, sa postojećom metalnom podlogom, na kojima su odštampane njihove vrijednosti u obe novčane jedinice, u dinarima i u krunama. Zamjna je vršena po sistemu kruna za krunu, a dinar za dinar, s tim da je odnos bio 4 krune za 1 dinar (na primjer 400 kruna - 100 dinara). Ovim novčanicama su zamkenjivane samo prethodno markirane krune, dok su sitnije krunske novčanice ostale i dalje u opticaju, ali je odlučeno da se po završetku zamjene, dinarsko-krunske novčanice zadrže kao jedino sredstvo plaćanja Zadržavanje imena krune olakšalo je prihvatanje novih novčanica na teritoriji gde se ranije koristila kruna.
Zamjena za dinarsko-krunske novčanice od 1000, 100, 50 i 20 kruna je otpočela 16. februara i trajala je do 3. juna 1920. Naredne godine, od 16. maja do 4. juna 1921. je vršena zamjena sitnih kruna, iste godine je vršena zamjena i u dijelu Dalmacije koja je tada pripojena Kraljevini SHS. Nakon obavljene zamene austrougarskih kruna, povećana je količina novca u opticaju u Kraljevini SHS, što je dovelo do povećanja inflacije.
Na dan 2. aprila 1920. godine objavljena je odluka ministarskog savjeta o zabrani iznošenja dinarsko-krunskih novčanica iz zemlje, te o kažnjavanju i zaplijenjivanju novčanica u korist države u slučaju iznošenja. Ova odluka je ublažena augusta iste godine, kada je dozvoljeno da se u inostranstvo iznesu novčanice u iznosu do 1.000 dinara.
Dinarsko-krunske novčanice su bile omiljene u narodu. Veliki broj primeraka nikada nije zamenjen u banci, ljudi su ih zadržavali kao uspomenu. Dvije novčanice su dobile nadimke, ona od 10 dinara dobila je naziv kovač, a novčanica od 20 dinara orač, zbog slike orača na njenom licu.
Novčanice nisu bile posebnog kvaliteta i bilo ih je lako falsifikovati. Poznati su falsifikati svih novčanica, osim onih sa najnižom nominalnom vrijednošću. Najčešće su falsifikovane novčanice od 100 i 5, a najređe one od 1000 dinara. Zbog velikog broja falsifikata bilo je neophodno zamijeniti čitavu seriju dinarsko-krunskih novčanica. Odluka o povlačenju novčanica od 20 dinara je donesena već januara 1921, godinu dana nakon njenog puštanja u opticaj. Izuzetno uspjeli falsifikati su pronađeni na Bledu, u Zagrebu, Trstu, Pešti i Grazu.
1920.
Povlačenje dinarsko-krunskih novčanica je vršeno postupno. Poslijednja koja je povučena iz opticaja, bila je novčanica najviše vrijednosti od 1000 dinara - 4000 kruna.
Tek 1923. godine došlo je do stabilizacije dinara i inflacija je umanjena. Početkom 1923. započeo je uspon dinara, što se može povezati sa dolaskom na mjesto ministra finansija Milana Stojadinovića. U naredne tri godine dinar je snažno ojačao na svjetskim berzama, sređene su državne finansije i oborena je inflacija. Ova stabilnost se održala sve do 1931.
Prve papirne jugoslovenske dinare izdaje Narodna banka Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca 1920. godine. Apoen od deset dinara je jedina jugoslovenska novčanica izrađena u SAD. Njena izrada je naručena u štampariji American Bank Note Company, u New Yorku jer su kapaciteti štamparije Banque de France, koja je bila tradicionalni partner Kraljevine Srbije i kasnije Kraljevine SHS, bili zauzeti nakon Prvog svjetskog rata. Amerikanci su ustupili rezervnu novčanicu sa vinjetom snažnog nagog čovjeka koji okreće točak, što simbolično predstavlja napredak. Takvoj novčanici, iznad točka su dodati likovi dvije žene, boginje radinosti i nauke i Merkura - simbola trgovine. Na naličju novčanice su planinski vrhovi Kožuf, Veternik, Dobro Polje i Kajmakčalan. Novčanica je puštena u opticaj 5. augusta 1922.
Ipak, saradnja sa Banque de France je kasnije nastavljena pa su apoeni od 100 i 1.000 dinara izrađeni u Francuskoj, da bi od 1930. godine uz podršku Banque de France bio izgrađen i sa radom otpočeo Zavod za izradu novčanica u Topčideru - Beograd (ZIN) u kome se proizvode novčanice i kovanice. Prva novčanica proizvedena u ZIN-u je apoen od 10 dinara izdanja 1929. godine.
Promjenom imena države u Jugoslavija 1929. godine, izdate su nove novčanice od 10 i 100 dinara, a 1931. su ih slijedile novčanice od 1000 dinara i od 500 dinara 1935. godine.
1944.
Raspadom Kraljevine Jugoslavije 1941. godine, u Srbiji i dalje vrijedi dinar, nazvan srpski dinar. U Hrvatskoj, Bosni i Hercegovini, kao i drugim dijelovima Nezavisne države Hrvatske, vrijedi kuna kao platežno sredstvo, dok u drugim okupiranim dijelovima vrijede bugarski lev, italijanska lira i njemačka reichsmark. Dinar se ponovo uvodi 1944. godine, te se mijenja u odnosu 1 dinar = 20 srpskih dinara = 40 kuna. U dijelovima okupiranim od strane Italije dinar se mijenja u odnosu 1 dinar = 3 lire.
U Demokratskoj federativnoj Jugoslaviji 1944. godine izašla je jedna serija novčanica u apoenima od 1, 5, 10, 20, 50, 100, 500 i 1000 dinara.
1955.
Narodna banka Federativne narodne republike Jugoslavije pripremila je i pustila u opticaj novu seriju novčanica, u apoenima od 100, 500, 1000 i 5.000 dinara, sa datumom 1. maj 1955. Novčanice u apoenima od 100, 500, 1000 i 5000 dinara su sa imenom Federativna narodna republika Jugoslavija.
Krivotvorine
Ilustracije inflatornih apoena od 10.000 i 50.000 dinara su napravljene u fotoshopu i radi se o fantazijskim izdanjima bez ikakve vrijednosti.
1966.
Denominacijom dinara u odnosu 1:100 1. januara 1966. godine, Narodna banka Jugoslavije pušta u opticaj apoene dinara u vrijednosti od 5, 10, 50 i 100 dinara, ali sa datumom izdavanja 1. august 1965. Serija novčanica od 5 i 50 dinara iz 1965. godine na naličju ima tekst "Наpодна банка Југославије" ćirilicom, kao i ostale tekstove (гувернер, вицегувернер, датум, Београд), dok je naziv dinara otiskan u četiri varijante (dinara, динара, динари, dinarjev). Na poleđini novčanica ime države otiskano je latinicom i ćirilicom, dok su nazivi republika ispisani u ćirilićnom pismu. Novčanica od 10 dinara sve tekstove na licu ima u latiničnom pismu, kao i imena republika na naličju.
Nova serija iz 1968. godine na licu i naličju novčanice koristi sve službene jezike i pisma u SFRJ. Koristi se promijenjeni dizajn novčanica prethodne serije, dok se novčanice od 500 dinara izdaju 1970. godine, a od 20 i 1000 dinara 1974. godine. Tom promjenom, denominirani dinar se često naziva Novi dinar, dok se u govornom jeziku zadržale novčane vrijednosti tzv. Starog dinara, te se npr. u govoru za novčani iznos od 10 dinara, često govorilo hiljadu dinara. ISO 4217 kod dinara iz ovog perioda bio je YUD.
1 Serije novčanica sa različitim datumima izdavanja razlikuju se po potpisima guvernera i zamjenika guvernera.
1985.
Godine 1985. izlazi, nova serija novčanica, koja je započeta uvođenjem novčanice od 5000 dinara sa likom bivšeg predsjednika Jugoslavije Josipa Broza Tita. Već 1987. godine, zbog visoke inflacije uvode se 1987. novčanice od 20.000 dinara, a nakon čega novčanice od 50.000 dinara 1988. i 100.000, 500.000, 1 miliona i 2 miliona dinara, 1989. godine. Novčanice od 500.000 i 2 miliona dinara razlikuju se od ostale serije jer nemaju likove ljudi, nego crteže spomenika na Kozari, Tjentištu i Šumaricama.
1990.
ISO 4217 kod dinara iz ovog perioda bio je YUN. 1. januara 1990. godine izvršena je druga denominacija jugoslavenskog dinara po omjeru:
1992.
ISO 4217 kod dinara iz ovog perioda bio je YUR. 1. jula 1992. godine izvršena je treća denominacija jugoslavenskog dinara po omjeru:
1993.
ISO 4217 kod dinara iz ovog perioda bio je YUO. 1. oktobra 1993. godine izvršena je četvrta denominacija jugoslavenskog dinara po omjeru:
1994.
ISO 4217 kod dinara iz ovog perioda bio je YUG. 1. januara 1994. godine izvršena je peta denominacija jugoslavenskog dinara po omjeru:
Novčanice su zadržale stari dizajn, kao i motive. U seriji iz 1994. godine izdate su novčanice od 10, 100, 1000, 5000, 50.000, 100.000, 500.000 i 10 miliona dinara. Tri sedmice kasnije, 24. januara 1994. zbog hiperinflacije, došlo je do nove denominacije dinara. U ovoj seriji, novčanice od 10 i 100 dinara nisu imale serijske brojeve. Novčanica od 10 miliona dinara iz serije 1992-93. je izdata sa crvenim žigom 1994, te novim potpisom guvernera na naličju, da bi se razlikovala od prvobitnog izgleda ove novčanice.
Novi dinar
ISO 4217 kod dinara iz ovog perioda bio je YUM. 24. januara 1994. godine izvršena je zamjena jugoslavenskog dinara, koji je bio direktno vezan za njemačku marku, po kursu prethodnog dana u odnosu:
Naziv Novi dinar, bio je otisnut na novčanicama i zadržao se do 2000. godine. Prva serija sadržavala je apoene od 1, 5 i 10 novih dinara. U drugoj seriji iste godine izašle su dvije nove varijante novčanice od 5, 10 i nova novčanica od 20 novih dinara, i to, sa grbom SRJ, umjesto grba Narodne banke SR Jugoslavije, dok su apoeni od 50 i 100 novih dinara pušteni u opticaj 1996. godine, a apoen od 200 novih dinara je pušten u opticaj 1999. godine.
2000.
2000. godine su izdate nove novčanice bez riječi novi u apoenima od 10, 20, 50 i 100 dinara. Novčanice od 200 i 1000 dinara su izdate 2001., a poslije njih je 2002. puštena u opticaj novčanica od 5000 dinara.
Izgled novčanica srpskog dinara zasniva se na dizajnu ove serije jugoslavenskog dinara. Jedina je razlika to, što umjesto teksta Narodna Banka Jugoslavije na naličju novčanica piše Narodna Banka Srbije.
Tečaj
Tokom Markovićevih 1990. reformi dinar će imati tečaj s markom 7:1 a 1997. će taj odnos biti 5:1. U 1998. odnos je 6:1 dok će u 2000 biti 30:1.
Ali Paša
mini|desno|200px|Ali Paša Ali Paša Janjinski, poznat i kao Ali-paša Tepelenski (albanski: Ali Pashë Tepelena), (1740–24. januar 1822.) je osmanlijski paša albanskog porijekla koji je vladao u Janjinskom pašaluku koji je obuhvatao Ztikalski pašaluk i grad Janjinu u Osmanlijskom Carstvu.
NGC 1003
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Etničke grupe u Bosni i Hercegovini
mini|496x496piksel|Gustoća naseljenosti i etnička distribucija Bosne i Hercegovine ([[Popis stanovništva u Bosni i Hercegovini 2013.|Popis stanovništva 2013).]] Narodi koji danas obitavaju u Bosni i Hercegovini kao konstitutivni su Bošnjaci, Srbi i Hrvati te i druge manjine. Sam je proces njihove nacionalne kristalizacije bio mukotrpan i dugotrajan.
Najčešće spominjano ime za stanovnike "zemljice Bosne", koja se u početku (7-10. vijek) protezala u lašvansko-lepeničko-vrhbosanskoj regiji je bilo Bošnjani. U popularnoj literaturi često upotrebljavan naziv "Bosanci" je tokom historije prošao mnoge promjene. Izvorno ime "Bošnjanin" (u latinskim izvorima: jednina "Bosnensis") prvobitno označava jedino pripadnika srednjovjekovne bosanske političke jedinice. U počecima osmanlijske vladavine, "Bošnjak" (turcizirano historijski "Bošnjanin") ime je za podanika kršćanske vjeroispovijesti, dok se izraz "Bosnalu" (Bosanac) odnosio na islamizirano domaće stanovništvo. Potom, za ustaljene osmanlijske vlasti, riječ "Bošnjak" označavala je svakog pripadnika zemlje Bosne ("Bošnjak-milleti"), pa i izraz "Bošnjak-kavmi" znači samo bošnjački narod, za što je prikladniji bio naziv "Bošnjak-taifesi", koji se sreće kao odrednica za stanovnika Bosne u narodnom ili "plemenskom" značenju. No, to je bila samo jedna od oznaka koju je vlast teokratske imperije koristila u svom birokratskom aparatu, samom je duhu Osmanlijskog Carstva bila strana bilo kakva ideja o nacionalnom okupljanju ijednog dijela prostrane imperije, a kamoli i sama pomisao da bi muslimani i kršćani neke vojno-političke jedinice tvorili ikakvu nadkonfesionalnu zajednicu.
Već u razdoblju sistematske islamizacije od 15. do 18. vijeka postoji prepoznatljiva diferencijacija u znaku trojnog sastava na vjersko-narodnoj osnovi. Sami su pak narodi koji nastanjuju BiH za sebe upotrebljavali različite nazive: od "Bošnjak" u cijelom spektru značenja, s težištem na teritorijalno-zemaljskoj oznaci, preko niza lokalnih i konfesionalnih imena, do modernih nacionalnih. Kod Srba i Hrvata u Bosni i Hercegovini su u 19. vijeku definitivno nadvladala nacionalna imena njihovih sunarodnjaka po vjeri iz susjednih zemalja, potisnuvši starije konfesionalne i regionalne odrednice. Kod muslimanskog stanovništva, situacija je bila kompleksnija, pa je uz razna politikom uzrokovana zastajanja, ime "Bošnjak" konačno afirmirano u posljednjoj deceniji 20. vijeka.
Sama je problematika interpretacije historijskih činjenica i "činjenica" složena pojava, često upotrebljavana u službi nacionalnih ideologija i podložna kritici zbog najčešće jednostrane historijske optike posmatrača i sudionika.
Žakovo (Trebinje)
Žakovo je naseljeno mjesto u gradu Trebinju, Bosna i Hercegovina.
Historija
Žakovo je naselje koje je pripadalo župi Popovo u srednjem vijeku. Spominje se augusta 1415. godine i u njemu je bilo razvijeno stočarstvo. Gojak Stipojević iz Žakova u Popovu primio je veći broj svinja na čuvanje i uzgoj od dubrovačkog vlastelina Mihaila Menčetića. Svinje će držati prema običaju u Popovu uz dobijanje polovice prihoda od uzgoja životinja.
IC 2144
IC 2144 je emisijska maglina i nalazi se u sazviježđu Bik. Prvo otkriće je napravio Edward Emerson Barnard.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Lukovica (Makedonska Kamenica)
Lukovica je naseljeno mjesto u sastavu općine Makedonska Kamenica, Sjeverna Makedonija. Selo se nalazi 5 km jugoistočno od Makedonske Kamenice i 19 km zapadno od Delčeva.
Geografija
Naselje se je razvilo u dolini rijeke Bregalnice. U blizini naselja se također nalazi Kalimansko jezero, a sjeverno od naselja se uzdižu Osogovske planine.
Stanovništvo
Na popisu stanovništva iz 2002. godine, Lukovica je imala 269 stanovnika. Pretežno stanovništvo u naselju su etnički Makedonci (100%).
Rat
250p|desno|mini|[[Sjedinjene Države detoniraju atomsku bombu nad Nagasakijem 1945.]] Rat je intenzivan oružani sukob između država, vlada, društava ili paravojnih grupa kao što su plaćenici, pobunjenici i milicije. Općenito je karakteriziran ekstremnim nasiljem, agresijom, destrukcijom i smrtnošću korištenjem regularnih ili neregularnih vojnih snaga. Ratovanje se odnosi na zajedničke aktivnosti i karakteristike tipova ratova ili ratova općenito. Totalni rat je rat koji nije ograničen na potpuno legitimne vojne ciljeve i može uzrokovati masovne žrtve među civilnim stanovništvom ili drugim neborcima.
Neki istraživači rata smatraju da je rat univerzalni i originalni aspekt ljudske prirode, dok drugi smatraju da je rezultat specifičnih sociokulturnih, ekonomskih ili ekoloških okolnosti.
Historija rata
Većina stručnjaka vjeruje da rat ili fenomeni slični ratu postoje od nastanka moderne ljudske vrste, odnosno od vremena nastanka organiziranih ljudskih društava. Dok je prahistorijsko ratovanje u mnogo čemu bilo slično lovu, odnosno imalo oblik zasjeda i prepada, odnosno pljačkaških pohoda među grupama lovaca-sakupljača, razvoj civilizacije je sa sobom donio značajne promjene u načinu njihovog vođenja. Sjedilačke, odnosno poljoprivredne društvene grupe, daleko su više vezane uz određenu teritoriju, a višak hrane i podjela rada omogućava da se počne proizvoditi bolje oružje, odnosno razvijati posebne društvene grupe ratnika koje će predstavljati prve organizirane vojske.
Uzroci rata
O uzrocima rata ne postoji konsenzus, s obzirom da se ratu kao fenomenu često pristupa iz isključivih perspektiva, bilo da je riječ o jednoj jedinoj grani nauke, bilo da je riječ o specifičnoj ideologiji. U literaturi se, međutim, uzroci rata najčešće dijele na:
Ograničenja načina ratovanja
desno|300p|mini|[[Bitka kod Waterlooa]] Kroz historiju, pogotovo u ekonomski i kulturno razvijenijim društvima, spoznaja o visokoj cijeni rata u ljudima i materijalnim bogatstvima je rezultirala pokušajima da se ta cijena smanji kroz njegovu formalizaciju, odnosno da se način ratovanja ograniči običajima, zakonima i međunarodnim ugovorima. U nekim od ranih civilizacija, te su se zabrane odnosile na tačno određeno doba godine kada se mogao voditi rat (što je zaraćenim stranama omogućavalo nesmetanu žetvu), odnosno ograničenje učestvovanja u ratu na tačno određene kategorije stanovništva (u pravilu muškarce tačno određene dobi i društvenog statusa) ili isključivo korištenje tačno određenih vrsta oružja i taktike. Osim iz ekonomskih i političkih, nekada su ograničenja ratovanja bila motivirana vjerskim uvjerenjima. Jedan od primjera su Azteci, čija su taktika i naoružanje imali svrhu fizičkog onesposobljavanja i zarobljavanja neprijatelja umjesto njihovog ubijanja, a što je trebalo poslužiti za njihovo žrtvovanje bogovima. Ograničenja ratovanja, što iz političkih, što iz ekonomskih, što iz vjerskih motiva, su ponekad dovodila do toga da ratovi imaju ritualni karakter. Nakon što su industrijska revolucija i razvoj oružja sredinom 19. vijeka ukazali na dotada nezabilježenu destruktivnu mogućnost rata, pokret za ograničenje rata, odnosno načina njegovog vođenja je rezultirao nizom međunarodnih konvencija koje čine osnov savremenog ratnog prava. Od svih njih su najpoznatije Ženevske i Haške konvencije. Koncept ograničenja rata i njegovog vođenja je, pak, predmetom kritike. S jedne strane ga napadaju pacifisti, držeći kako formalizacija i ustanovljenje "pravila" daju legimitet ratu koji je po njima u bilo kakvoj formi apsolutno neprihvatljiv. S druge strane je koncept ograničenja rata odbacuju razni revolucionarni pokreti i zagovornici asimetričnog ratovanja koji drže da su ratna pravila ništa drugo do propagandno sredstvo kojim u klasičnom vojničkom smislu jača strana nastoji cementirati svoj superiorni položaj na račun slabije strane koja joj se ne može efikasno suprotstaviti na način dozvoljen ratnim pravom. Takvi stavovi su se u moderno doba prvi put javili u doba francuske revolucije, kada se po prvi put javlja i koncept totalnog rata kao negacije svih ograničenja ratovanja.
Teorije o ratu
Nastojanje da se ratovi što uspješnije vode, a u posljednje vrijeme i nastojanja da se rat izbjegne, su dovela do nastanka cijelog niza teorija kojima je cilj objasniti uzroke nastanka rata. Raznolikost tih teorija je znatno pospješio razvitak različitih ideologija u 19. i 20. vijeku, ali i razvoj društvenih nauka čiji predstavnici često nastoje objasniti fenomen rata na temelju dostignuća vlastite naučne discipline.
Historijske teorije
Historičari, koji su se, proučavajući prošlost, prvi temeljito bavili usporedbama različitih ratova, obično su prilično neskloni stvarati nekakve opće teorije o ratu. Razlog tomu je njihovo mišljenje kako je svaki rat jedinstven, odnosno rezultat spleta različitih, ali često neponovljivih okolnosti koje je nemoguće predvidjeti. Najpoznatiji takav stav je izjava britanskog historičara A.J.P. Taylora kako je "rat poput saobraćajne nesreće".
Psihološke teorije
Rat je, pogotovo u 20. vijeku, postao predmetom zanimanja modernih psihologa, koji ga nastoje objasniti putem vlastitih teorija o ljudskom ponašanju. Jedna od najpopularnijih teorija vezanih uz rat jest ona prema kojoj su ljudska bića po svojoj prirodi agresivna i nasilna, te da rat služi kao svojevrsni ispušni ventil za nasilje i nagomilane frustracije koje članovi društva ne mogu iskazivati u normalnim okolnostima mira. Ovu teoriju su u vlastite svrhe prigrlile predstavnice radikalnog feminizma, s time da su nasilne sklonosti pripisale isključivo muškarcima, dok su žene, po njima lišene agresivnosti i sklonosti ratu. Po feministkinjama bi tek potpuni silazak muškaraca s vlasti, odnosno njihova zamjena ženama, doveo do nestanka rata kao društvenog fenomena. Jedna od prilično uticajnih psiholoških teorija rata potječe iz korpusa evolucionarne psihologije, te tvrdi da je rat ništa drugo do nastavak normalnog životinjskog ponašanja, odnosno borbe za teritoriju i uticaj koja se može zapaziti kod nekih vrsta poput čimpanzi. Popularne psihološke teorije uključuju i one koje ih pripisuju isključivo duševnoj bolesti vlastodržaca koji pokreću oružane sukobe, odnosno tvrde da je želja za mirom karkateristika duševno zdravog čovjeka.
Antropološke teorije
Dio antropologa, pogotovo onih koji su stekli veliki uticaj u drugoj polovini 20. vijeka, odbacuju ljudsku psihologiju kao uzrok ratova. Po njima teritorijalni i drugi sukobi među životinjama, odnosno sukobi između primitivnih plemena lovaca-sakupljača predstavljaju sasvim drukčiji fenomen od rata koji je, po njima, ništa drugo do proizvod ljudske kulture i civilizacije. Po njima će rat nestati onog trenutka kada se iz svjetske kulture izbace svi sadržaji koji ga potiču.
Sociološke teorije
Sociologija je od svog nastanka razvila cijeli niz, često proturječnih, teorija koja svaka na svoj način pokušava dati odgovor na pitanje o glavnim uzrocima rata. Te teorije se obično dijele u dva glavna pravca:
Demografske teorije
Od teorija koje rat nastoje tumačiti kao nastavak, odnosno posljedicu određenih demografskih trendova najpoznatija je ona maltuzijanska, koja je ime dobila po engleskom piscu Thomasu Malthusu. Prema njoj stanovništvo neke države ili šore oblasti u pravilu raste brže nego mogućnost njihovog društva, kulture i civilizacije da ga opskrbe hranom. Nedostatak hrane i drugih resursa sa sobom, uz glad i bolest, dovodi i rat kao jedno od sredstava kojima se stanovništvo spušta na prihvatljivu razinu. Maltuzijanci su djelomičnu potvrdu svoje teorije dobili razvojem tehnologije, kao i padom nataliteta u vodećim industrijskim zemljama 20. vijeka, što je u njima dovelo do drastičnog pada volje da se vode ratovi. S druge strane se kao moderna varijanta maltuzijanske teorije razvila teorija Mladenačke izbočine, koja izbijanje ratova objašnjava porastom udjela mladih muškaraca u stanovništvu neke države. Po toj teoriji ti mladi ljudi su lišeni bogatstva rezerviranog za stariju braću i/ili vršnjake iz viših slojeva, pa ispušni ventil pronalaze u kriminalu, radikalnoj politici, ali i sklonosti sudjelovanju u ratovima. Ta se teorija, između ostalog, koristi kako bi se objasnio savremeni porast radikalizma među muslimanskim stanovništvom današnjeg svijeta.
Racionalističke teorije
Racionalističke teorije odbacuju stav da je rat, pogotovo u modernom dobu, rezultat atavističkih psiholoških tendencija ili iracionalnih faktora, te umjesto toga nastoje njegovo izbijanje objasniti racionalnim, odnosno zdravorazumski utemeljenim odlukama vlastodržaca koji oružani sukob u određenim situacijama drže prihvatljivijom alternativom od održavanja mira po cijenu slabljenja vlastite države i dugoročnog ugrožavanja njene sigurnosti. Racionalističke teorije isto tako drže da se pogrešnost takve računice može sa sigurnošću ustanoviti tek nakon izbijanja, odnosno završetka rata. Strana koja odluči povesti rat ili prihvatiti ratni izazov druge strane u pravilu ne raspolaže s podacima o tehničkim, ljudskim ili moralnim kapacitetima svog budućeg ratnog neprijatelja.
Ekonomske teorije
Ekonomske teorije rat vide kao prirodnu, a ponekad i neizbježni posljedicu ekonomske aktivnosti u pojedinom društvu i državi, odnosno kao izraz nastojanja da se zgrće što veće materijalno bogatstvo, i to putem stvaranja novih tržišta, odnosno dobavljanja strateških resursa. Takve su teorije postale raširene u 20. vijeku, a danas uživaju velikog popularnost među predstavnicima političke ljevice. Jedna od najpoznatijih takvih teorija je marksistička.
Teorije političkih nauka
U 20. vijeku su se počele razvijati teorije koje problemu rata i njegovih uzroka pristupaju s politološkog stajališta. Od njih su posebnu popularnost stekle teorije temeljene na različitim teorijama međunarodnih odnosa. Od tih teorija su najpoznatije realistička teorija, temeljena na realističkoj školi međunarodnih odnosa, koja rat promatra kao samo jedno od mnogih oruđa koje pojedina država koristi u svrhu ostvarivanja ili zaštite svojih ekonomskih i političkih interesa. Nasuprot tom stavu, idealistička teorija na rat gleda kao posljedicu otuđenosti odnosno neodgovornosti militaristički nastrojenih vlastodržaca prema vlastitim narodima. Najpoznatija takva teorija je teorija demokratskog mira, koja tvrdi da demokratije nikada ne ratuju među sobom. Teorija tranzicije moći, pak, ratove objašnjava tzv. ratnim ciklusima, odnosno periodima u kojima se smjenjuju hegemonije različitih velikih sila u svijetu.
Marksističke teorije
Marksistička teorija rata tvrdi da je uzrok svih ratova klasna borba. Ona ratove vidi kao imperijalističke pothvate kojima je svrha povećati moć vladajuće klase na račun proletarijata i drugih potlačenih klasa, koje dijeli uz pomoć koncepata kao što su nacionalizam i religija. Ratovi stoga neće nestati sve dok se kroz svjetsku revoluciju ne stvori besklasno društvo.
Po uzroku i karakteru
Donja tablica navodi najčešće kategorije ratova po uzrocima, uz pojedine historijske primjere. Pored gore navedene podjele, pojedine ideologije, kao što je marksizam, imaju običaj dijeliti ratove na dvije grupe: pravedne i nepravedne. U slučaju marksizma pravednim ratovima se smatraju pobune robova i kampanje pokreta za nacionalno oslobođenja, dok se svi drugi ratovi smatraju imperijalističkim i nepravednim.
Ratovi se nekada znaju dijeliti po opsegu, pa se tako kao fenomeni nalik na rat spominju neredi, manje pobune i državni udari. Kao eufemizam za rat se ponekad koristi izraz policijska akcija, pogotovo u 20. vijeku kada se vojne akcije provode pod geslom zavođenja reda, spriječavanja genocida ili pomoći legalne vlade u borbi protiv pobunjenika.
Ratovi se često dijele i na konvencionalne i nekonvencionalne, pri čemu se u pod prvim spominju oružani sukobi između nacionalnih država.
Po načinu i mjestu vođenja
Najpoznatija i najšira podjela ratova po načinu vođenja je podjela na konvencionalne i nekonvencionalne ratove. Ta je podjela s vremenom mijenjala svoje značenje kako se mijenjalo značenje izraza "konvencionalni rat". Ispočetka se odnosila na "konvencionalnost" sukoba u kome su obje zaraćene strane bile sačinjene od regularnih vojski koje su djelovale u skladu s relativno strogo određenim pravilima i običajima. Kasnije se, u 20. vijeku, s razvojem hemijskog, biološkog i nuklearnog oružja, izraz "konvencionalni rat" širi i na sukobe u kome ne učestvuju redovne oružane snage, niti koja su ograničena nekim pravilima, ali u kome se ipak ne koristi tzv. oružje za masovno uništenje. Sa završetkom hladnog rata i usvajanjem međunarodnih sporazuma usmjerenih na ograničenje i zabranu upotrebe oružja za masovno uništenje, izraz "konvencionalni rat" vraća svoje staro značenje. Međutim, umjesto izraza "nekonvencionalni rat" se danas, često i pod uticajem "političke korektnosti" uvodi izraz asimetrični rat - najčešće kako bi se opravdala strana koja je zbog zbog očigledne tehničke, brojčane ili inferiornosti u odnosu na neprijatelja prisiljena kršiti ratne konvencije. Ponekad na način vođenja rata bitno utječu geografske i druge okolnosti, koje ga ograničavaju na tačno određeni prostor, koji pak ograničava sredstva i snage kojima se vodi rat. Klasičan primjer su ratovi između država koje ne dijele kopnenu granicu ali raspolažu s ratnim mornaricama. Takvi se sukobi odvijaju na moru i nazivaju se pomorskim ratovima. Sukobi u kojima zaraćene strane nisu voljne ili u stanju koristiti kopnene snage ali ni mornaričke snage jedna protiv druge znaju postati zračni rat. U budućnosti bi se, uz odgovarajući razvoj tehnologije, mogao voditi i svemirski rat. Pored ovih podjela postoje ratovi koji se vode u posebnim klimatskim zonama, pa tako postoji arktički rat, pustinjski rat i ratovanje u džungli. Ratovi koji se vode u gradskim područjima se nazivaju urbanim ratovima. U prošlosti su postojali tzv. kolonijalni ratovi, a među ograničene sukobe se ubrajaju i granični ratovi. Ratovi mogu dobiti i naziv po sredstvima koja se koriste - tako postoji elektronski rat, podmornički rat i minski rat. Po strategiji se ratovi dijele na mobilne i manevarske i pozicijske.
Završetak rata
Ratovi, kao i sve vrste konflikata, najčešće završavaju na tri načina: U prahistoriji i počecima civilizacije, ratovi su najčešće završavali potpunom pobjedom jedne strane, nakon koga je najčešće slijedilo protjerivanje, porobljivanje i genocid poraženog protivnika. Izuzetak su predstavljali pljačkaški pohodi koji bi završavali ostvarenjem ciljem zbog kojih je rat počinjao tj. uspješnom pljačkom materijalnih dobara. Daljnim razvojem civilizacije i kulture, kao i povećanjem materijalnih dobara oko kojih se vodi ratovi, počinju se stvarati formalni običaji i ograničenja rata, koja se odnose i na način na koji rat treba završiti. Cilj toga je spriječiti uništavanje resursa oko kojih se vodi rat, odnosno omogućiti pobjedniku da uživa plodove pobjede, a gubitniku da zauzvrat ne bude potpuno uništen. Tako ratovi s vremenom počinju završavati aktima formalne predaje, nakon kojih se stanovništvo i institucije stavljaju na milost pobjedniku. Daljim razvojem diplomatije se uz akte predaje javljaju i prvi mirovni ugovori, kojima pobijeđene strane tek djelomično prihvaćaju zahtjeve pobjednike, odnosno zaraćene strane nastoje pronaći određeni kompromis.
NGC 2340
NGC 2340 (također poznat kao MCG 8-13-96, PGC 20338 i UGC 3720) je eliptična galaksija koja je udaljena oko 272 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Ris. Najveći prečnik je 1,80 (143 hiljade sg) a najmanji 1,2 uglovnih minuta (95 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio John Frederick William Herschel 9. marta 1788. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Željevo (Trebinje)
Željevo je naseljeno mjesto u gradu Trebinju, Bosna i Hercegovina.
Srebrenik kroz vremena
Srebrenik kroz vremena djelo je Tarika Šabića, koje govori o historijskim zbivanjima na području grada Srebrenika, sjeveroistočne Bosne i Hercegovine u periodu od 1333. do 1995. godine. Ova knjiga prvi put je izdana u Brčkom, juna 2022. godine.
Lektura i recenzija
Šaha Dedić - lektor, Merima Ibrić - recenzent
Fuad-paša
Keçecizade Mehmet Fuat Pasha, Fuat Paşa, jedan od istaknutih tanzimatskih reformatora Osmanlijskog castva. Fuad Pasha je bio “evropeizirani” čovjek, koji je tečno govorio francuski jezik i bio je sposoban da pregovara na istom nivou sa svojim evropskim sagovornicima. Postao je prvi sekretar turske ambasade u Londonu, 1840. Tokom 1848. je bio uposlen u specijalnim misijama u St. Petersburgu; 1851. je bio poslan u Egipat, koji je tada bio provincija Osmanskog Carstva kao posebni komesar. Te je godine postao ministar vanjskih poslova, i na toj funkciji bio četiri puta uzastopno, sve do smrti. U krimskom ratu se istakao po hrabrosti. Dva puta je bio Veliki Vezir, i ministar rata.
Vojvodina
Geografija
Vojvodina se graniči na sjeveru sa Mađarskom, na istoku sa Rumunijom, na zapadu sa Hrvatskom i na jugozapadu sa Bosnom i Hercegovinom. Južna granica Vojvodine je administrativna granica prema Centralnoj Srbiji, koju većim dijelom čine rijeke Dunav i Sava.
Historija
Tokom historije teritorijom Vojvodine su vladale mnoge države: Dacija, Rimsko carstvo, Država Gota, Hunsko carstvo, Bizantija, Kraljevstvo Gepida, Kraljevstvo Istočnih Gota, Avarski Kaganat, Franačko kraljevstvo, Panonska Hrvatska, Velika Moravska, Bugarsko carstvo, Makedonsko carstvo, Kraljevina Ugarska, Tursko carstvo, Habsburška monarhija (Austrijsko carstvo, Austro-Ugarska). Od 1918. godine Vojvodina je dio Kraljevstva Srba, Hrvata i Slovenaca.
Antičko doba
Prva prahistorijska naselja na teritoriji Vojvodine su se pojavila prije 50 hiljada godina. Prije rimskog osvajanja Vojvodinu su nastanjivala ilirska, tračka i keltska plemena. Ilirska plemena sa područja Vojvodine uključivala su Amantine, Breuke i Panonce (po kojima je dobila ime rimska pokrajina Panonija), tračka plemena su uključivala Agatirze, Gete i Dačane (po kojima je dobila ime rimska pokrajina Dakija), a keltska plemena su uključivala Skordisce, Boje i Eravisce. Rimljani su ovladali ovim područjem u prvom vijeku prije nove ere. Šeste godine nove ere ilirska plemena sa ovog područja su podigla veliki ustanak protiv rimske vlasti. Vođe ovog ustanka bili su Baton i Pines. Oni bi ujedno bili i prvi poznati Vojvođani zabilježeni u historiji.
Sirmijum (današnja Sremska Mitrovica) je biovažan rimski grad. Bio je ekonomski centar rimske pokrajine Panonije i jedan od četiri glavna grada Rimskog carstva. U Sirmijumu ili njegovoj okolini rođeno je šest rimskih careva: Decije Trajan (249-251), Aurelijan (270-275), Prob (276-282), Maksimilijan Herkulije (285-310), Konstancije II (337-361) i Gracijan (367-383). Ovi carevi su po porijeklu uglavnom bili romanizirani Iliri.
Naseljavanje Slavena
U šestom vijeku na teritoriji Srema postojala je bizantijska pokrajina Panonija, čiji je glavni grad bio Sirmijum.
U jedanaestom vijeku na teritoriji Srijema vladao je Sermon, vazal makedonskog (bugarskog) cara Samuila. Sermon je kovao svoje zlatnike na području današnje Sremske Mitrovice. Pošto je Samuilovo Carstvo poraženo od Bizantije, Sermon je bio uhvaćen i ubijen, jer se nije htio pokoriti novoj vlasti.
Ugarska uprava
Ugarska osvaja ovo područje između 10. i 12. vijeka. Bačka se nalazi pod ugarskom vlašću od desetog vijeka pošto su Mađari porazili vojvodu Salana, dok se u Banatu i Srijemu smjenjuju ugarska, bugarska i bizantijska vlast. U Banatu se ugarska vlast ustaljuje u 11. vijeku, poslije poraza vojvode Ahtuma, a u Srijemu u 12. vijeku, kada ga Ugarska osvaja od Bizantije. Prije ugarskog osvajanja, na teritoriji Srijema postojala je bizantijska pokrajina nazvana Tema Sirmijum.
mini|lijevo Između 1282. i 1316. godine kralj Stefan Dragutin vladao je teritorijom Mačve (Donjeg Srijema), Braničeva, Kučeva, Podrinja, Usore i Soli. Njegova država se zvala Srijemska kraljevina, a rezidencije su mu se nalazile u gradovima Debrcu (u Mačvi, između Beograda i Šapca) i Beogradu. Današnjim Srijemom (Gornjim Srijemom), Slavonijom, Bačkom i Banatom vladao je drugi vladar, koji se zvao Ugrin Čak. Usljed kolapsa centralne vlasti u Ugarskoj u ovo doba, Stefan Dragutin i Ugrin Čak su bili faktički nezavisni vladari. Poslije smrti kralja Dragutina, Srijemskom kraljevinom je vladao njegov sin, kralj Vladislav II (1316-1325). Vladislava II je porazio kralj Srbije Stefan Dečanski 1324. godine, i poslije toga područje njegove Srijemske kraljevine postaje predmet sporenja između Srbije i Ugarske. Ugrin Čak je umro 1311. godine, a teritorije kojima je vladao poslije njegove smrti dolaze pod upravu ugarskog kralja.
Veći broj Srba počinje da se naseljava na ovo područje od 14. vijeka. Neposredno prije turskog osvajanja ovih prostora Srbi su činili znatan dio stanovništva današnje Vojvodine.
Car Jovan Nenad i Radoslav Čelnik
mini|desno Ubrzo poslije Mohačke bitke (1526. godine) i vojnog poraza koji je Ugarskoj nanijelo Osmansko carstvo, na historijsku scenu izlazi samozvani srpski car, Jovan Nenad. Uz pomoć vojske prvobitno sastavljene od srpskih plaćenika, Jovan Nenad uspostavlja svoju vlast u Bačkoj, sjevernom Banatu i dijelu Srijema, i stvara jednu prolaznu neovisnu državu, čiji je glavni grad bila Subotica.
Na vrhuncu moći Jovan Nenad se u Subotici krunisao za srpskoga cara. Ova srpska država bila je kratkog vijeka. Ugarski plemići su se udružili protiv Jovana Nenada i porazili njegovu vojsku u ljeto 1527. godine, a car Jovan Nenad je ubijen. Tokom vremena car Jovan Nenad je postao legendarna figura za vojvođanske Srbe. Mnogi historičari ga smatraju začetnikom današnje Vojvodine, a u Subotici mu je podignut spomenik sa natpisom: "Tvoja je misao pobijedila" (ovo se tumači kao misao srpske samostalnosti u današnjoj Vojvodini u odnosu na Ugarsku/Mađarsku). Poslije propasti careve države, Bačka i dijelovi Banata kojima je upravljao dolaze za kratko vrijeme ponovo pod ugarsku upravu, da bi ubrzo došli pod direktnu otomansku upravu.
Poslije ubistva cara Jovana Nenada, dotadašnji vrhovni komandant njegove armije, Radoslav Čelnik, premjestio se sa dijelom bivše careve vojske iz Bačke u Srijem, kojim je tada upravljalo Osmansko carstvo. Čelnik je za sebe uzeo titulu srijemskog vojvode i vladao Srijemom od 1527. do 1530. godine kao otomanski vazal, a rezidencija mu se nalazila u gradu Slankamenu. Pošto je Čelnik raskinuo svoj savez sa Turcima i premjestio se na habsburšku teritoriju, Srijem dolazi pod direktnu otomansku upravu poslije 1530. godine.
Osmanska uprava
mini|250px|[[Mehmed paša Sokolović, osvajač Banata]] mini|250px|Muslimani u Vojvodini tokom otomanske uprave (16-17. vijek) Poslije Mohačke bitke (1526. godine) i pada Banata (1552. godine), cjelokupni teritorij današnje Vojvodine, koji je do tada bio pod ugarskom upravom, potpada pod osmansku vlast. Srijem je pod direktnom otomanskom upravom od 1526. godine (uključujući i period vazalnog Srijemskog vojvodstva od 1527. do 1530. godine), dok se Bačka nalazi pod direktnom otomanskom upravom od 1541-1545. godine, a Banat od 1552-1556. godine.
Banat je u ime Osmanske imperije osvojio Mehmed paša Sokolović, a u njegovoj vojsci bilo je tada 8.000 janjičara i 100.000 akindžija, među kojima i 20.000 Bošnjaka i Srba. Uoči pohoda Mehmed paša Sokolović je izdao proglas Srbima u Banatu, napisan ćirilicom na srpskom jeziku, kojim je Srbima obećao povlastice, znatna oslobođenja od nameta i poreza i punu zaštitu imovine i života.
Tokom osmanskog osvajanja i uspostave osmanske vlasti, mađarsko i katoličko slavensko, tj. hrvatsko stanovništvo se uglavnom iselilo sa ovih prostora. Tokom otomanske vladavine veliki dio stanovništva Vojvodine činili su Srbi, koji su pretežno živjeli u selima, dok je gradove nastanjivalo etnički i vjerski mješovito stanovništvo koje je uključivalo pravoslavce (Srbi, Grci, Cincari, Rumuni), muslimane (Bošnjaci, Turci i Arapi), Rome, Jevreje, itd. Sjeverne dijelove regiona (okolicu Subotice) nastanjivali su hrvatski Bunjevci, koji su se poslije Mohačke bitke u nekoliko faza nastanjivali na ovom području. Neki islamizirani Slaveni bili su tokom otomanske uprave i na visokim administrativnim položajima, kao na primjer beg Malković, koji je bio prvi osmanski upravitelj Bečkereka, ili Hasan paša Predojević, koji je bio upravitelj Segedinskog sandžaka 1592. godine.
Poslije obnove Pećke patrijaršije 1557. godine, koje je izdejstvovao Mehmed paša Sokolović, pravoslavni Srbi sa područja Vojvodine došli su pod njenu jurisdikciju, a poglavar patrijaršije imao je tada titulu "patrijarha Srba, Bugara, pomorskih i sjevernih strana". Sjedišta pravoslavnih episkopija organizovanih na području današnje Vojvodine nalazila su se tada u Krušedolu (Srijem), zatim Segedinu (Bačka), kao i tri sjedišta episkopija na području Banata, u Vršcu, Bečkereku i Temišvaru.
Neki gradovi Vojvodine imali su u osmanskom periodu većinsko pravoslavno stanovništvo, neki većinsko muslimansko, a neki stanovništvo mješovitoga sastava. Po podacima iz 1545. godine, najveći grad u Osmanskoj imperiji sa većinskim pravoslavnim stanovništvom bili su Sremski Karlovci, koji su tada imali 547 kršćanskih domova. Važno muslimansko naselje bila je Sremska Mitrovica, u kojoj je po podacima iz 1572. godine bilo 598 muslimanskih i 18 kršćanskih domova. U to vrijeme u Mitrovici se nalazilo 17 džamija i nijedna kršćanska crkva. Bečkerek (današnji Zrenjanin) bio je tada jedno od najznačajnijih naselja u Banatu, a zbog zasluga koje su mu lokalni bečkerečki Srbi učinili prilikom osvajanja Banata, Mehmed paša Sokolović pretvorio je ovaj grad u svoju zadužbinu (Vakuf), a njegove stanovnike oslobodio od svih vojnih nameta. U gradu Somboru bilo je u otomansko doba 14 muslimanskih bogomolja, od kojih su pet bile džamije, a ostale mahalski mesdžidi.
U svim naseljima mogle su se vidjeti džamije, a u značajnijim gradovima su se nalazile zgrade sjedišta vlasti, kupatila, turske škole i druge javne zgrade, dok su se u glavnoj ulici (čaršiji) nalazile glavne trgovačke i zanatske radnje.
mini|250px|lijevo|Otomanske pokrajine na području Vojvodine, sredinom 17. vijeka Osmansko carstvo bilo je podijeljeno na provincije (pašaluke), koje su se dijelile u manje upravne jedinice - sandžake. Na teritoriji Banata postojala je turska provincija pod imenom Temišvarski pašaluk, dok su se na teritoriji Srijema i Bačke nalazili Srijemski sandžak i Segedinski sandžak. Oba sandžaka su u početku bila u sistemu Budimskoga pašaluka, da bi Segedinski sandžak kasnije bio uključen u Jegarski pašaluk. U drugoj polovici 16. vijeka istočni dio Banata je za kratko vrijeme bio pod upravom vazalne otomanske kneževine Transilvanije, koja je na ovom području organizovala administrativnu pokrajinu poznatu kao Lugoški i karansebeški Banat.
Srbi u Banatu su podigli veliki ustanak protiv turske vlasti 1594. godine, a carevina im se osvetila spaljivanjem moštiju Svetog Save – najveće srpske relikvije, koju su poštovali čak i muslimani slavenskog porijekla, tj. Bošnjaci. Ovo je bio jedan od najvećih ustanaka u srpskoj historiji, a svakako najveći prije Prvog srpskog ustanka koji je predvodio Karađorđe.
Poslije austrijskoga osvajanja Vojvodine, gotovo cjelokupno muslimansko stanovništvo se iselilo sa ovih prostora, a neki od njih su se poslije toga naselili u Bosni i Hercegovinu, uglavnom u njenim sjevernim dijelovima i dolini rijeke Bosne, gdje su bili poznati kao "Unđurovci" (izbjeglice iz Ugarske). Njihova znatnija naselja imala su urije (općinske utrine), kao u Vojvodini. Austrijanci su na području Vojvodine uništili i gotovo sve tragove islamske kulture, a prva džamija u Vojvodini nakon austrijskoga osvajanja sagrađena je tek 2008. godine u Subotici, poslije gotovo tri vijeka.
Habsburška uprava
mini|250px|Austrijska pokrajina Vojvodstvo Srbija i Tamiški Banat od 1849. do 1860. godine Poslije Karlovačkog (1699) i Požarevačkog mira (1718) teritorija Vojvodine dolazi pod austrijsku vlast. Južni dijelovi današnje Vojvodine uključeni su u vojnu granicu, dok je Banat bio posebna austrijska pokrajina između 1718. i 1778. godine. Iz ovog perioda poznate su i dvije velike seobe Srba u Austrijsku carevinu (1690. i 1739. godine), kojima je pojačana brojnost srpskog stanovništva na području Vojvodine. Srbi su tada priznati za jednu od nacija Habsburške monarhije (Natio Rasciana), i priznato im je pravo na jedno posebno vojvodstvo, odnosno teritorijalnu autonomiju. Ovo pravo je, međutim, ostvareno tek u revoluciji 1848.-1849. godine. Tokom Rakocijevog ustanka (između 1703. i 1711. godine), Vojvodina je bila poprište krvavog rata između mađarskih ustanika i Srba, koji su se borili na strani Austrijskog carstva.
Tokom austrijske vladavine na teritoriju Vojvodine naselili su se, pored Srba, i mnogi kolonisti, najviše Nijemci i Mađari, ali također i Slovaci, Hrvati, Rusini, Rumuni i drugi. Zbog ove kolonizacije Srbi su izgubili apsolutnu etničku većinu, a Vojvodina je postala jedno od etnički najmješovitijih regiona Evrope. Međutim, bilo je i iseljavanja iz Vojvodine: poslije ukidanja Potisko-Pomoriške vojne granice, Srbi iz bačkog Potisja odselili su se u Rusiju (1752. godine), a na to područje doseljavaju se Mađari. Naročito mnogo Mađara doselilo se poslije 1867. godine, kada je Ugarska dobila autonomiju u okviru Habsburškog Carstva. Srbi su međutim i dalje ostali pojedinačno najbrojnija etnička grupa u Vojvodini, sve do druge polovine dvadesetog vijeka, kada su ponovno postali apsolutna većina.
Između šesnaestog i devetnaestog vijeka posebno značajni kulturni centri vojvođanskih Srba bili su: Sremski Karlovci, Novi Sad i fruškogorski manastiri. U prvoj polovini devetnaestog vijeka Novi Sad je bio najveći srpski grad (oko 1820. godine, Novi Sad je imao 20,000 stanovnika, od kojih su dvije trećine bili Srbi, a današnji najveći srpski grad, Beograd, nije dostigao ni približan broj stanovnika prije 1853. godine).