cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
IC 1799
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Retrognatija
Retrognatija je tip malokluzija koji se odnosi na abnormalno stražnje pozicioniranje maksile ili mandibule, posebno mandibula, u odnosu na skelet lica i mehka tkiva.
Retrognatijska donja čeljust se obično naziva prezagriz, iako se ova terminologija ne koristi u medicini.
Duž
Duž (osječak) prave je skup koji sačinjavaju tačke A,B prave a i sve tačke koje se nalaze između tih tačaka. Tačke A, B su krajevi duži, a ostale tačke unutrašnje tačke duži. Skup tih tačaka je otvorena duž. Duž ćiji su krajevi A i B nazivamo rastojanje (odstojanje) tačaka Ai B. Za duž ćiji su krajevi A i B kažemo da je duž AB i označavamo sa AB ili BA Duž čiji se krajevi A i B poklapaju naziva se nulta duž.
Orjentisana duž
Orjentisana duž je duž čiji su krajevi tačke, a nazivamo je i vektorom. Prvi kraj orjentisane duži AB je početak te duži. Uzmimo uređenost prave u smjeru u kome je A<B i C<D kažemo da vektori\vec AB i \vec CD imaju isti smjer; a ako je D<C onda vektori \vec AB i \vec CD imaju suprotne smjerove.
Nula duž određuje nula vektor \vec 0
Sadržavanje duži
Teoreme
duž AM i MB sadrže se strogo u duži AB tj AM je podskup od AB i BM podskup AB 2. Ako su M,N unutrašnje tačke duži AB onda se duž MN sadrži u duži AB Posljedica Skup svih pravi koje prolaze kroz tačku ravni i leže u toj ravni ćine pramen pravih s vrhom u tački A. Na datoj polupravoj postoji jedna i samo jedna tačka B takva da je duž jednaka datoj duži.
Posljedica
Ako su B, B1 dvije tačke poluprave sa početkom A takve da je AB=AB1 onda je B=B1. Odnosno dvije različite tačke poluprave ne mogu imati jednako rastojanje od početka poluprave.
Sredina duži
Za A<B je A<M<N<B ili A<N<M<B. Posmatrajmo A<M<N<B odnosno imamo niz relacija AM<AN ; AN=BN ; BN<BM odnosno AM<BM, nemoguće jer je AM=BM Ako je m sredina duži onda je AB=AM+MB=2 AM
Sabiranje duži
Neka su A,B,C bilo koje tačke prave takve da je A<B<C, tj AB=a i BC=b, duž AC zvaćemo zbirom duži a i b.
Aksiom zbira duži
Ako su tačke A,B,C kolinearne i M,N,P isto kolinearne tačke takve da je AB=MN i BC=NP onda je i AC=MP.
Teorema (pravilo zamjene)
Ako su odgovarajući sabirci dvaju zbirova duži jednaki onda su i zbirovi jednaki.
(a= a1 & b=b1) => a+b=a1 + b1 Na osnovu ove teoreme proizlazi a=b=>a+c=b+c Komutativnost zbira duži a+b=b+a Asocijativnost (a+b)+c=a+(b+c)
Zbir od n jednakih duži a označavamo sa na. Za proizvod na važ: m(na)=(mn)a (m+n)a=ma + na m(a+b)= ma+mb
Razlika duži
Za a>b na duži AB postoji tačka C takva da je AC=b, duž a jednaka je zbiru duži b i c. Duž c nazivamo razlika duži a i b.
Odnosno razlika duži a i b (a>b) koja se označava sa a-b je svaka duž c takva da je b+c= c+b=a.
b+c=a => c=a-b
Razlika jednakih duži jednaka je nuli.
Upoređivanje duži
Neka su a i b proizvoljne duži na poluprave sa početkom u A.
Nađimo tačke B i C takve da je AB=a i AC=b. Za A<B<C kažemo da je duž a manja od duži b( a<b) ili duž b je veća od duži a (b>a)
Ako su tačke B i C na jednoj polupravoj sa početkom u A, a B1, C1 na drugoj sa početkom u A1 takve da je AB=A1B1 & AC=A1C1, ako je A<B<C onda je i A1,B1<C1
Teorema
Ako je a=a1; b=b1 i a<a1 onda je i a<b1 Teorema Za proizvoljne duži a,b isključivo je a<b, a=b ili a>b
Dokaz
Ako prenesemo duži a,b na polupravu sa početkom u O tako da je OA=a i OB=b. Tada je moguć samo jedan od ova tri slučaja
Teorema( Zakon tranzitivnosti)
Za duži a,b,c važi ( a<b & b<c) => a<c
Teorema(Zakon monotonije)
Za duži a,b,c važi ako je a<b onda je a+c<b+c
Udaljenost između tačaka
Neka su tačke A i B u kompleksnoj ravni određene kompleksnim brojevima a i b respektivno. Tada je rastojanje AB između ovih tačaka dato formulom
Ovako određeno rastojanje između dviju tačaka ima sve osobine funkcije udaljenosti..
Za tačku M(z) kompleksne ravni kažemo da je između tačaka A i B ako je i
pri čemu koristimo oznaku A - M - C.
Skup nazivamo otvoreni segment ili interval određen tačkama A i B. Skup je zatvoreni interval ili segment određen tačkama A i B.
Teorema
Neka su A(a) i B(b) dvije različite tačke kompleksne ravni. Tada su sledeća tvrđenja ekvivalentna:
Dijeljenje duži u zadanom odnosu
Neka su A(a) i B(b) dvije različite tačke. Tačka M(z) na pravoj AB deli duž AB u odnosu ako važi sledeća vektorska jednakost:
\overrightarrow{MA}= k \overrightarrow{MB}.
U terminima kompleksnih brojeva ovu jednakost možemo napisati u sledećem obliku ili.
Pa je
kompleksan broj koji određuje tačku M. Za k < 0 tačka M pripada segmentu koji spaja tačke A i B.
Ako je, onda je
ko je k > 1, onda je
Za k = -1 ta·cka M je sredina džzi AB, a određena je kompleksnim brojem.
Izvori
Primene kompleksnih brojevau geometriji /Radoslav Dimitrijević /07.12.2011.
Akrotiri i Dhekelia
Akrotiri i Dhekelia su suverene vojne baze Ujedinjenog Kraljevstva na ostrvu Kipru. Baze su ostale u sastavu Ujedinjenog Kraljevstva poslije tranzicije Kipra od britanske kolonije do nezavisne republike unutar Commonwealtha. Ujedinjeno Kraljevstvo je zadržalo baze zbog strateškog položaja Kipra unutar Sredozemnog mora.
Asmir Kujović
Asmir Kujović, rođen 10. februara 1973. u Novom Pazaru, je bosanskohercegovački književnik. Živi u Sarajevu gdje radi kao urednik u izdavačkoj kući "Vrijeme" i kao urednik časopisa "Lica". Pored poezije i proze piše još i književne kritike, eseje, putopise i novinske članke.
Roman "Ko je zgazio gospođu mjesec" dobio je najveće priznanje u BiH, godišnju nagradu Društva pisaca BiH i do sada je imao nekoliko izdanja.
Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg
Dinastija Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg (danski: Slesvig-Holsten-Sønderborg-Lyksborg), poznata i jednostavno kao dinastija Glücksburg, je ogranak dinastije Oldenburg. Danas članovi ove dinastije sjede na prijestoljima Danske i Norveške, pretenduju na prijestolje Grčke, i prvi su u nizu za nasljeđivanje prijestolja Ujedinjenog Kraljevstva.
Ovaj ogranak potječe od ogranka dinastije Oldenburg po imenu Schleswig-Holstein-Sonderburg-Beck. Posljednji vojvoda Schleswig-Holstein-Sonderburg-Becka, Fridrik Vilim, je postao vojvoda Glücksburga, te je promijenio svoju titulu. Oženio je Ludoviku Karolinu od Hesse-Kassela, unuku danskog kralja Fridrika V. Njihov sin je izabran za nasljednika danskog prijestolja, te je postao Kristijan IX, kralj Danske. Dansku krunu je naslijedio najstariji sin Kristijana IX, Fridrik VIII, zatim najstariji sin Fridrika VIII, Kristijan X itd, a mlađi sin Fridrika VIII je izabran za norveškog kralja, promijenivši ime iz Karlo u Haakon i postavši tako kralj Haakon VII. Drugi sin Kristijana IX izabran je za grčkog kralja, te je promijenio ime iz Vilim u Georgije i postao kralj Georgije I. Dinastija Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg je tako na početku 20. stoljeća posjedovala krune Danske, Islanda, Norveške i Grčke.
Grčko-danski princ Filip oženio je britansku prijestolonasljednicu Elizabetu koja je 1952. postala britanska monarhinja. Njihova djeca su potomci Fridrika Vilima u neprekinutoj muškoj liniji, te stoga pripadaju dinastiji Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg, što znači da će Elizabetu II vjerovatno naslijediti član dinastije Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg.
Dansku krunu je, zahvaljujući izmjeni zakona 1953. godine kojom je dozvoljeno nasljeđivanje od strane monarhove kćerke ako monarh nema sinova, naslijedila Margareta II. Margareta II se udala za Francuza po imenu Henri de Laborde de Monpezat, te njihova djeca stoga ne pripadaju dinastiji Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg, što znači da Margaretu II vjerovatno neće naslijediti član dinastije Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg.
Norveška je 1990. godine promijenila zakon o nasljeđivanju, dajući jednaka nasljedna prava sinovima i kćerkama. To znači da, iako trenutni prestolonasljednik Haakon ima sina, naslijedit će ga kćerka (ako ne dođe do nepredviđenih okolnosti), odnosno može se predvidjeti da će dinastija Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg u bliskoj budćnosti izgubiti norvešku krunu kao i dansku.
Trenutni poglavar dinastije Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg je Kristofer, princ od Schleswig-Holsteina.
NGC 1928
NGC 1928 (također poznat kao ESO 56-SC106) je otvoreno zvjezdano jato i nalazi se u sazviježđu Zlatna riba. Prvo otkriće je napravio James Dunlop 3. augusta 1826. godine.
Henrik Fridrik, princ od Velsa
Henrik Fridrik, princ od Velsa (19. februar 1594 – 6. novembar 1612) bio je najstariji sin škotsko-engleskog kralja Jakova VI i I i Ane od Danske.
NGC 1928
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
IC 108
IC 108 (također poznat kao MCG -2-4-41 i PGC 5205) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 723 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Kit. Najveći prečnik je 0,90 (189 hiljada sg) a najmanji 0,2 uglovnih minuta (42 hiljade sg). Prvo otkriće je napravio Stephane Javelle 3. novembra 1891. godine.
Henrik Fridrik, princ od Velsa
Škotski prestolonasljednik
Rođen je u zamku Stirling u Škotskoj i odmah po rođenju, kao prijestolonasljednik, dobio tiutle vojvode od Rothesaya, grofa od Carricka, barona od Renfrewa i gospodara ostrva. Imena je dobio po djedu po ocu – Henriku od Albanya, i djedu po majci – danskom kralju Fridriku II.
IC 108
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Henrik Fridrik, princ od Velsa
Engleski prestolonasljednik
Po dolasku njegovog oca na engleski tron 1603. automatski je postao engleski prestolonasljednik i dobio titulu vojvode od Cornwalla, a 4. juna 1610. dodijeljena mu je titula princa od Velsa zajedno sa njenim pratećim titulama. Bio je prvi zajednički nosilac šest automatskih i dviju dodjeljivanih škotskih i engleskih prijestolonasljedničkih titula.
Smrt
Henrik Fridrik je umro u dobi od osamnaest godina, a opisi bolesti koja je uzrokovala njegovu smrt podsjećaju na tifus. Sahranjen je u Vestminsterskoj opatiji. Na mjestu prijestolonasljednika zamijenio ga je mlađi i mnogo manje popularan brat koji će nakon smrti njihovog oca postati kralj Karlo I. Sve Henrikove titule prešle su Karlu koji je do tada živio u njegovoj sjeni, ali mu je titula princa od Velsa data tek četiri godine poslije Henrikove smrti.
Priče iz davnine
Priče iz davnine su zbirka pripovjedaka za djecu autorice Ivane Brlić Mažuranić i predstavljaju njeno najznačajnije književno djelo. Autorica je napisala ovo djelo u svojoj 42-oj godini života u vrijeme dok je veċ književno sazrila. Od vremena prvog objavljivanja, njena književna djela su bila izvrsno primljena od strane kritike i uz divljenje čitalačke javnosti kako u zemlji tako i u inostranstvu, a ona je dva puta bila nominirana za Nobelovu nagradu za književnost 1931. i 1938. godine. Knjiga Priče iz davnine je prvi put objavljena 1916. godine u izdanju Matice hrvatske iz Zagreba. U pripovjetkama su bila korištena imena i likovi iz stare Slavenske mitologije. Prema priznanju same autorice originalnost njenog književnog djela duguje tada preovladavajuċoj muškoj književnosti, kao i njenom pristajanju da bude glas slavenskog iskustva koje je bilo u skladu sa njenim proklamovanim panslavenskim idealima. Ivana Brlić Mažuranić je bila prvi istinski pionir ženskog pisanja u hrvatskoj književnosti, pišuċi u književnom žanru koji tada nije bio toliko privlačan uz njenu strategiju izbjegavanja sukoba sa tadašnjim autoritetima. Ova zbirka pripovjedaka uvrstila je Ivanu Brlić Mažuranić u značajna imena hrvatske književnosti.
Sadrži sljedeće pripovjetke:
FK Laktaši
Fudbalski klub Laktaši je nogometni klub iz Laktaša, Bosna i Hercegovina. Osnovan je 1958. godine. Svoje utakmice ekipa Laktaša igra na Gradskom stadionu u Laktašima. Nakon osvajanja Prve lige Republike Srpske u nogometu u sezoni 2006/07, plasirali su se po prvi put u najviši rang bosanskohercegovačkog nogometa - Premijer ligu Bosne i Hercegovine. Danas se FK Laktaši takmiče u Prvoj ligi Republike Srpske.
Trenutna ekipa
''Od februara 2010. godine.''
NGC 3410
NGC 3410 (također poznat kao MCG 9-18-42 i PGC 32594) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 382 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Veliki medvjed. Najveći prečnik je 0,80 (89 hiljada sg) a najmanji 0,5 uglovnih minuta (56 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio Lawrence, 4. Earl of Rosse Parsons 1. aprila 1878. godine.
Dobrova pri Prihovi
Dobrova pri Prihovi je naseljeno mjesto u sastavu općine Oplotnica, regija Podravska, Slovenija.
Historija
Do teritorijalne reorganizacije u Sloveniji nalazila se u sastavu stare općine Slovenska Bistrica.
Stanovništvo
Na popisu stanovništva 2011. godine, Dobrova pri Prihovi je imala 55 stanovnika.
Napomena: ''Do 1998. iskazivano pod imenom Dobrova.''
NGC 206
NGC 206 je dio galaksije i nalazi se u sazviježđu Andromeda. Prvo otkriće je napravio John Frederick William Herschel 17. oktobra 1786. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Gastritis
Gastritis je upala želučane sluznice.
Simptomi
Gastritis počinje s bolom u gornjem dijelu trbuha s mučninom i žgaravicom. Često se takvi simptomi ubrzo povuku, ali ukoliko potraju jasno je da se razvio gastritis. Želučana sluznica kod gastritisa nadražena je i upaljena, ali ne postoji otvorena rana - to je karakteristično kod peptičkog ulkusa.
Liječenje
Liječenje započinje uvođenjem mjera kao što su prestanak pušenja i promjena prehrambenih navika. U tom smislu je ključno nepreskakanje obroka, pogotovo doručka. Prvi lijekovi koji se uvode jesu antacidi. Često je i samo uzimanje antacida sasvim dovoljno da zaustavi bolest. Međutim, u slučaju da gastritis potraje ili progredira u peptički ulkus tada se u liječenje uvode H2-antagonisti i blokatori protonske pumpe.
Gastritis uzrokovan stresom
Gastritis uzrokovan stresom je karakteriziran difuznim površnim erozijama mukoze koje izgledaju kao diskretna područja eritema. Obično ovakva krvarenja sam prestaju i u rijetkim slučajevima predstavljaju opasnost po život. Stresna krvarenja su česta u jedinicama intenzivne njege. Incidenca klinički signifikantnog gastrointestinalnog krvarenja zbog akutnog stresnog gastritisa se nalazi kod 1,5% ovakvih pacijenata.
U odbrani sluznice važno je i stvaranje raznih citoprotektivnih prostaglandina (tvari koje služe obrani sluznice) za čiji je nastanak nužna dobra prokrvljenost želučane sluznice. To je jedan od mehanizama kojima se objašnjava nastanak ulkusa u stanjima šoka, hipoksije i stresa, te u starijih osoba s razvijenom aterosklerozom, odnosno u svim stanjima u kojima je opskrba želuca krvlju i kisikom smanjena.
Stresna krvarenja najčešće su asocirana sa povredama glave i povišenim intrakranijalnim pritiskom (Cushingove ulceracije) i opekotinama (Curlingove ulceracije)
Spisak epizoda "CSI: Miamija"
U 10 sezona prikazane su 232 epizode. 10. sezona (posljednja) u SAD-u završila se 8. 4. 2012. U BiH je dosad prikazano 9 sezona (214 epizoda) (FTV).
Karađorđevići
Karađorđevići su bili srpska kneževska i kraljevska, a kasnije i jugoslovenska kraljevska dinastija.
Historija
Dinastija potječe od Karađorđa, vođe Prvog srpskog ustanka. Prvi srpski ustanak je bio uspješan i Đorđe Petrović, odnosno Karađorđe, je uspio uspostaviti svoju vladu u Beogradu. Godine 1811. priznat je za vladara, a njegovoj porodici su priznata nasljedna prava. Međutim, Osmanlije su ponovo osvojile Srbiju 1813. godine, te su Karađorđe i njegova porodica napustili Srbiju. Karađorđe je ubijen po naredbi Miloša Obrenovića, što je uzrokovalo dugotrajni sukob između porodica Obrenović i Karađorđević. Sukob je okončan tek izumiranjem dinastije Obrenović nakon što je njen posljednji član, Aleksandar Obrenović, ubijen od strane pristalica Petra Karađorđevića.
Petar Karađorđević je tako postao srpski kralj Petar I, te je kao takav bio i okrunjen. Petar I je kasnije postao i prvi kralj Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca.
Posljednji vladar iz dinastije Karađorđevića bio je Petar II, kralj Jugoslavije. On je svrgnut u novembru 1945. godine kada je komunistička partija preuzela vlast.
Titule i članstvo
Prema Porodičnom pravilniku za članove kraljevskog doma iz 1909. članovi kraljevskog doma su: kralj Petar I, njegovi sinovi - prestolonasljednik Aleksandar i kraljević Đorđe; njegova kći Jelena, do udaje njene; njegov brat knez Arsen Karađorđević sa sinom knezom Pavlom Karađorđevićem; potomstvo prijestolonasljednika Aleksandra, kraljevića Đorđa i kneza Pavla (član 1). Prema članu 4 istog pravilnika članovi kraljevskog doma iz kuće kralja vladara i prijestolonasljednika imaju titulu Kraljevskog Visočanstva, a ostalim članovima kraljevskog doma pripada titula Visočanstva. Prema Porodičnom pravilniku za članove kraljevskog doma iz 1930. članovi kraljevskog doma su: kraljica, živi preci kraljevi u pravoj liniji, a iz iste dinastije sa svojim suprugama, živi potomci kraljevi u pravoj liniji, sa svojim suprugama; rođena braća kraljeva i njihovi potomci sa svojim suprugama; sestre kralja vladara i svi ženski potomci do udaje; amidža kralja Aleksandra I knez Arsen; knez Pavle sa suprugom i potomcima, ženskim potomcima do udaje. Prema članu 4 sinovi kralja vladara su kraljevići, a svi ostali članovi kraljevskog doma su kneževi i kneginje od Jugoslavije. Svi nose titulu Kraljevskog Visočanstva. Pravilnici iz 1909. i 1930. su jedini koji su ikada donijeti.
Dinastija danas
Današnji poglavar dinastije je Aleksandar Karađorđević, sin posljednjeg jugoslovenskog kralja Petra II, koji pretenduje na srpsku krunu.
Nasljedni niz
Nasljedna prava imaju muški patrilinearni potomci kralja Petra I i njegovog brata, kneza Pavla, po načelu primogeniture, s tim da Petrovi patrilinearni potomci imaju prednost nad Pavlovim.
NGC 4932
NGC 4932 (također poznat kao MCG 9-21-89, PGC 45015 i UGC 8150) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 326 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Lovački psi. Najveći prečnik je 1,50 (142 hiljade sg) a najmanji 1,3 uglovnih minuta (123 hiljade sg). Prvo otkriće je napravio John Frederick William Herschel 26. aprila 1789. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Vala Mal Doran
Vala Mal Doran je izmišljeni lik iz naučno fantastične televizijske serije Stargate SG-1. Glumi je australijska glumica Claudia Black.
Historija
Vala Mal Doran se prvi put pojavljuje u osmoj sezoni u epizodi Odbjegli Prometej kada ukrade Zemaljski svemirski brod i zajedno sa njim kidnapuje Daniela Jacksona. U desetoj sezoni ona postaje punopravni član SG-1 tima. O Valinoj prošlosti zna se jako malo. Bila je samostalni lopov koji nije poznavao nikakve granice. Otac, prevarant napustio ju je kad je bila dijete. Ostala je živjeti sama sa majkom, koja je također, prema Valinoj priči, umrla dok je ona bila mlada. Nakon toga se njen otac oženio sa drugom ženom po imenu Adrija i sa njom Vala nije imala dobre odnose. Jedno je vrijeme bila domaćin Goa'uldu Qeteshu. Ona je majka Orisi.
Grb Antigve i Barbude
mini|desno|Grb Antigve i Barbude Grb Antigve i Barbude dizajnirao je Gordon Christopher 1966. Zvanično je predstavljen 16. februara 1967. Simboli na grbu su mnogo kompleksniji nego oni na zastavi Antigve i Barbude, ali većina elemanata su slični.
Na vrhu grba se nalazi ananas, voćka po kojoj su ostrva poznata. Nalazi se i nekoliko biljaka oko štita, kao hibiskus, šećerna trska i biljka juka. Pored štita također se nalaze i dva jelena.
Štit prikazuje sunce kako se izdiže iz plavo-bijelog mora i šećeranu.
Na dnu grba se nalazi moto: "Each endeavouring, all achieving"
Ključna kost
Klučna kost ili ključnjača – u anatomiji čovjeka – je duga kost koja služi kao veza i amortizer između lopatica (scapula) i grudne kosti (sternum). Postoje dvije ključne kosti, jedna na lijevoj strani i jedan na desnoj strani. Ključne kosti su jedine duge kosti u tijelu koje leže horizontalno. Zajedno sa lopaticama grade ramenski pojas. To je opipljiva kost, a i kod ljudi koji imaju manje masti u ovoj regiji, mjesto ove kosti je jasno vidljivo, jer stvara izbočine na koži. Latinsko ime (clavicula) je dobila po značenju ključić, jer ova kost rotira duž svoje osi kao ključ, kada se rame nađe u abdukciji.
Struktura
Ključne kosti su uveliko dvostruko zakrivljene duge kosti koje povezuju ruke sa tjelesnim trupom. Nalaze se direktno iznad prvog rebra djelujući kao podupirač da zadrži lopatice na njenom mjestu, tako da se ruka može slobodno objesiti. Medijalno se zglobljava sa manubrijem grudne kosti, u sternoklavikulskom zglobu. Na bokovima je zglob sa akromionom, nastavkom lopatice na akromioklavikilskom zglobu. Ključnjača ima zaobljene medijalne i spljoštene bočne krajeve.
Medijalni kraj
Medijalni kraj je četverougaon i zglobljava se sa klavikulskim usjekom manubrija grudne kosti, formirajući sternoklavikulski zglob. Zglobna površina proširuje se na donji aspekt, za pričvršćivanje sa prvom obalnom hrskavicom. Vezan je za:
Bočni kraj
Lateralni kraj je ravan odozgo prema dolje. Ima površinu za pričvršćivanje na acromionski nastavak lopatice, formirajući akromioklaviculski zglob. Područje oko zgloba ima vezu sa zglobnom kapsulom.
Prednji dio granice je udubljeni prema naprijed, a zadnja granica je konvekna unazad.
Medijalna dvotrećinska osovina
Medijalna dvotrećinska osovina ima četiri površine i granice. Medijalni dio je četvrtastog oblika gdje čini zglob sa manubrijem grudne kosti na sternoklavikulskom zglobu.
Na marginama potključnjačnog žlijeba, daje vezu za klavipektoralnim omotačem.
Bočna trećina osovine
Lateralna trećina osovine ima dvije površine i dvije granice.
Funkcije
Ključna kost obavlja nekoliko funkcija:
Mišići
Mišići i ligamenti koji se vežu za ključnu kost su:
Klinički značaj
Najčešće bolesti i poremećaji ključnjače su:
Vertikalna linija, povučene iz sredine ključne kosti zvana srednjeklavikulska linija se koristi kao referenca u opisivanju srčanog vršnog ritma tiokom medicinskog pregleda. Također je korisna za procjenu uvećanja jetre i za lociranje žuči koja je između sredine klavikulskee linije i transpilorične ravni.
Prelom ključne kosti
Fraktura ključne kosti (kolokvijalno, slomljena ključna kost) nastaje kao posljedica povrede ili traume. Najčešći tip prijeloma dolazi kada osoba horizontalno pada na ramena ili sa ispruženom rukom. Direktan udar na ključne kosti će uzrokovati lom. U većini slučajeva, direktan prelom se javlja sa bočne strane prema medijalno strani kosti. Prelomi ključne kosti obično se javljaju u uglu, gdje nastaje najveća promjena u pravcu kosti. To rezultira u podizanju medijalne površine sternokleidomastoidnog mišića, što može dovesti do perforacije prekrivajuće kože.
Dodatne slike
<Gallery> Datoteka:Clavicle - animation2.gif|Položaj ključne kosti (ctvena). Datoteka:Left clavicle - close-up - animation.gif|Oblik ključne kosti (lijevo) Datoteka:Pectoral girdle front diagram.svg|Pectoral girdle—front Datoteka:Shoulder joint.svg|Dijagram ramenskog zgloba čovjeka Datoteka:Shoulder joint back-en.svg|Dijagram ramenskog zgloba čovjeka Datoteka:Gray386.png|Mišići vrata – prednja strana Datoteka:Clavicle 4.jpg|Ključna kost </Gallery>
NGC 6353
NGC 6353 je trostruka zvijezda i nalazi se u sazviježđu Herkul. Prvo otkriće je napravio J. Gerhard Lohse 1886. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Ismet Spahić
Ismet Spahić je rođen 1940. godine u Puhovcu kod Zenice. On je završio Gazi Husrev-begovu medresu 1959. godine u Sarajevu.
Završio prvi stepen Ekonomije u Zagrebu 1968. godine. Studij nastavio u Beogradu. Imamsku dužnost počeo u Visokom 1962. godine. Od 1965. do 1978. godine glavni imam na području Odbora Islamske zajednice Visoko. Muderris kiraeta u Gazi Husrev-begovoj medresi od 1978. godine. Hafiz postao 1980. godine. Prvim imamom i hatibom Gazi Husrev-begove džamije imenovan 1985. godine.
Za zamjenika reisu-l-uleme izabran 1993. godine. Vršilac dužnosti direktora Gazi Husrev-begove medrese od 1998. godine. Objavljivao u Preporodu i u drugim islamskim listovima i časopisima. Autor je knjige hutbi (HUTBE, hfz. Ismet Spahić, El-Kalem, 2000. god.)
Albert Camus
Albert Camus (fon. Alber Kami; 7. novembar 1913 – 4. januar 1960) bio je francuski pisac i filozof.
Biografija
U Drugom svjetskom ratu učestvovao je u pokretu otpora. Čitav njegov opus temelji se na ideji o apsurdnosti ljudske sudbine. Modernog čovjeka naziva bludnim, ciničnim monstrumom, a nasuprot svijetu današnjice evocira Antičku Grčku, koja je „u svemu znala naći pravu mjeru“.
Otac mu je bio zemljoradnik, a umro je za vrijeme Prvog svjetskog rata. Osnovnu i srednju školu, a zatim sveučilište, Camus pohađa u gradu Alžiru. Uči filozofiju, ali se bavi raznim poslovima da bi se prehranio: dobavlja dijelove za automobile, radi kao pomorsko-trgovački mešetar i kao činovnik u prefekturi. Bavi se čak i meteorologijom.
Završava studije, diplomira iz književno-historijskih znanosti, piše raspravu o Platonu i Svetom Augustinu. Tom radnjom postiže diplomu koja ga osposobljava za dalje studiranje i otvara put do najviših akademskih časti. No, bolest, tj. tuberkuloza ga sprečava da nastavi studiranje.
S nekolicinom mladih ljudi osniva dobrovoljačku pozorišnu grupu zvanu Equipe. Mada Camus u to doba živi oskudno (svoje je materijalne prilike sredio tek nakon rata, stekavši svojim pisanjem građansko blagostanje), razmjerno mnogo putuje: Balearska ostrva, Italija, Srednja Evropa… Usput se bavi novinarstvom, surađujući s lokalnim novinama.
U Francusku je došao 1940. godine i s nekim kolegama osniva ilegalne novine koje nose značajno ime ‘Combat’, a prozvane su tako po grupi otpora kojoj pripada i Camus. Glavno sjedište ove grupe bio je Lyon. Iz Lyona, Camus se seli u Pariz, gdje dočekuje oslobođenje. ‘Combat’ tada nastavlja izlaziti normalno, a osnivač lista koji je izvršio značajnu ulogu u pokretu otpora, nastavlja političku djelatnost, pišući nepotpisane uvodnike koji su toliko značajni i po formi i po sadržaju  da se u Francuskoj u to doba govori o stilu toga lista kao o nečemu posebnom (style combat). Camusovi su članci posvećeni najprečim i najosjetljivijim pitanjima poslijeratnih dana, kao što je naprimjer problem čišćenja i odmazde. Godine 1948. osniva Odbor za pomoć žrtvama totalitarnih država, zauzima pozitivan stav prema stvaranju svjetske vlade koja bi bila supernacionalna. Argentinski pisac Ernesto Sabato je zaokupio njegovu pažnju, te ga Camus otkriva ostatku svijeta.
1957. godine Albert Camus dobija Nobelovu nagradu za književnost.
I kao završni čin njegova života posvećenog promišljanju apsurda 1960. godine, nedaleko od Pariza, pogiba u saobraćajnoj nesreći, zajedno sa svoje dvoje djece.
Nakon njegove smrti dolazi do objavljivanja romana „Sretna smrt“, koji je napisao prije „Stranca“, ali je odustao od njegova objavljivanja i nedovršene autobiografske knjige „Prvi čovjek“ koju je njegova kćer izdala 1994. godine.
Kaligrafija
Kaligrafija (grčki kaligraphia, od kalos=lijepo i graphein=pisati) je umjetnost lijepog pisanja rukom uz pomoć pera, kista, tinte ili nekog drugog pribora za pisanje. :17 Savremena kaligrafska praksa se može definisati kao „umjetnost davanja oblika znakovima na ekspresivan, harmoničan i vješt način“. : 18 Kaligrafija nastavlja da se razvija u obliku: pozivnica za vjenčanje i pozivnica za događaj, dizajn fonta i tipografiju, originalni dizajn rukotvorenog logoa, vjerske umjetnosti, najave, grafičkog dizajna i naručene kaligrafske umjetnosti, rezanih kamenih natpisa i memorijalnih dokumenata. Također se koristi za rekvizite i pokretne slike za film i televiziju, svjedočenja, potvrde o rođenju i smrti, mape i druga pisana djela.
Uvod
Važnost kaligrafije u historiji kultura je ogromna svuda gdje je prepisivanje svetih tekstova imalo samo po sebi duhovnu vrijednost: na primjer u islamu, gdje je bismillah najčešći kaligrafski oblik. U kineskoj i japanskoj kulturi pisanja kaligrafija je i danas vrlo važna i inspirirajuća. Važnije od čitljivosti je postizanje savršene estetske uravnoteženosti i pokazivanje osjećaja.
Zapadna kaligrafija
mini|250px|desno|Primjerak kaligrafije iz kasnog srednjeg vijeka-Textura Qadrata Iako je kaligrafija u Evropi nakon početka novog doba značajno izgubila na važnosti, još živi kao oblik umjetnosti i kao hobi. Praktičnu primjenu ima još u oblikovanju nekih dokumenata, plakata ili upisivanja u neke knjige u određenim svečanim prigodama.
U cijeloj Evropi postoje historijska djela antičkih i srednjevjekovnih kaligrafa, koja su u više primjeraka nastajala u samostanima i vrlo bogato su opremljena s puno detalja. U novije vrijeme je poznat kaligraf Edward Johnston, čija se kaligrafija i danas koristi u Londonskoj podzemnoj željeznici.
Arapska kaligrafija
mini|250px|desno|Kur'an iz [[Andaluzija|Andaluzije ]] Arapski kaligrafi imaju višestoljetnu tradiciju. Zbog zabrane slika u Kur'anu koristilo se kurzivno arapsko pismo u kaligrafskoj umjetnosti kao linije, čime su nastale slike od slova, tzv. kaligrami. Naročiti oblik umjetničke arapske kaligrafije razvio se početkom 20. vijeka u Osmanlijskom Carstvu. Kaligrafija je bitan aspekt arapskog jezika i ona razvila se u rukopisima i arhitektonskom ukrasu. Ovaj oblik vizualne umjetnosti može se naći kako ukrašava zidove palača, unutrašnjost i kupole džamija, kao i okolne strukture minbera. Kaligrafija je koristila različita stilizirana i standardizirana pisma, od kojih su dva glavna pisma kufs i nesh.
Perzijska kaligrafija
Perzijska kaligrafija bila je prisutna u dolaska Islama. U zoroastrizmu, lijepi i jasni spisi su uvijek bili hvaljeni.
Hebrejska kaligrafija
Još od talmudskih vremena se osoba koja piše hebrejske tekstove naziva sofer (naglasak na "e"). Zanimanje sofera zahtijeva višegodišnje školovanje i unutar jevrejske zajednice je vrlo cijenjeno. Biblijski tekstovi se pišu guščijim perom i tintom bez dodataka metala, a sofer je sam priprema. Podloga na kojoj se piše je uvijek, posebno u tu svrhu, ručno izrađen pergament. Hebrejski tekstovi su bez vokala, ali imaju posebne ukrase koji se opisuju kao "krunice". Tekstovi moraju biti pisani bez ijedne pogreške i vrlo tačno. Sofer ne smije pisati napamet, nego mora svako pojedino slovo kopirati iz predloška.
Kineska i japanska kaligrafija
mini|lijevo|200px|Kaligrafija [[Sun Yat-sena]] U Aziji, uglavnom na prostoru Kine i Japana, kaligrafija ima još uvijek visoki položaj u društvenom i umjetničkom životu. Najčešće korišten alat za pisanje su kist, štapić tuša i kamen za tuš, kao i papir. Prije samog pisanja, dio štapića tuša se nariba i u kamenoj posudi miješa s vodom ili vinom. Čin pisanja je danas najčešće impulzivan, što znakove čini teško čitljivim, ali zato utoliko izražajnijim.
Kaligrafska umjetnička djela ukrašavaju kao okomite pločice u paru i kao vodoravne pločice s imenima kineske vrtove. U organiziranju vrta su gotovo neizostavne i čine njegov značajan ukrasni element. To su često stihovi iz poznatih pjesama, kojima se naglašava posebnost okoline u koju se stavlja.
Civilizacija Maja
Majanska kaligrafija je bila izražena putem njihovog pisma koje se sastojalo od blizu 800 znakova (hijeroglifa) koji su bili uklesani u kamene strukture njihovih hramova, palata, stela. Bili su zapisani i na nekada mnogobrojnim knjigama Maja, koje su na početku vladavine španskih osvajača bile skoro sve spaljene.
Moderna kaligrafija
Nakon što je štampanje postalo sveprisutno od 15. vijeka nadalje, proizvodnja iluminiranih rukopisa počela je opadati. Međutim, uspon štampe nije značio kraj kaligrafije. [48] Jasna razlika između rukopisa i složenijih oblika slova i pisma počela je da ulazi u rukopise i knjige početkom 16. vijeka.
Moderno oživljavanje kaligrafije počelo je krajem 19. vijeka, pod utjecajem estetike i filozofije Williama Morrisa i pokreta umjetnosti i zanata. Edward Johnston se smatra ocem moderne kaligrafije. Nakon što je proučio objavljene kopije rukopisa arhitekte Williama Harrisona Cowlishawa, upoznao ga je William Lethaby 1898. godine, direktor Centralne škole za umjetnost i zanat, koji mu je savjetovao da proučava rukopise u Britanskom muzeju.
To je pokrenulo Johnstonovo zanimanje za umjetnost kaligrafije upotrebom pera širokih ivica. Počeo je da predaje kaligrafiju u Central School u Southampton Rowu u Londonu od septembra 1899, gdje je uticao na dizajnera slova i vajara Erica Gilla. Frank Pick mu je naručio da dizajnira novo pismo za London Underground, koje se i danas koristi (sa manjim modifikacijama).
Bio je zaslužan za oživljavanje umjetnosti modernog pisanja, samostalno kroz svoje knjige i učenja – njegov priručnik na tu temu, Writing & Illuminating, & Lettering (1906) bio je posebno utjecajan na generaciju britanskih tipografa i kaligrafa, uključujući Graily Hewitt, Stanley Morison, Eric Gill, Alfred Fairbank i Anna Simons. Johnston je također osmislio izrađeni okrugli kaligrafski stil rukopisa, napisan širokim perom, danas poznat kao temeljna ruka. Johnston je u početku učio svoje učenike uncijalnoj ruci koristeći ravni ugao olovke, ali je kasnije učio svoju ruku koristeći kosi ugao olovke.
Sindrom hromosomske delecije
Primjeri sindroma delecije hromosoma uključuju delecija 5p (sindrom cri du chat), 4p – Wolf–Hirschhornov sindrom), Prader–Willijev i Angelmanov sindrom.
Delecija 5p
Hromosomska osnova sindroma Cri du chat sastoji se od delecije najterminalnog dijela kratkog kraka hromosoma 5. Delecije 5p, bilo terminalne ili intersticijske, javljaju se na različitim prijelomnim tačkama; hromosomska osnova općenito uključuje delecije na kratkom kraku hromosoma 5. Varijabilnost uočena među pojedincima može se pripisati razlikama u njihovim genotipovim. Sa incidencijom od 1/15.000 do 1/50.000 živorođenih, smatra se da je to jedan od najčešćih poremećaja delecije gena. Delecije 5p su najčešće de novo pojave, koje su očevog porijekla u 80-90% slučajeva, a vjerovatno nastaju zbog hromosomskih prekida tokom formiranja gameta kod muškaraca.
Neki primjeri mogućih dismorfnih karakteristika uključuju anbomalije kao što su: nagnute pukotine očnih kapaka, široki nosni most, mikrocefalija, nisko postavljene uši, preaurikulske oznake, okrugla lica, kratak vrat, mikronatija i zubni malokluzijski hipertelorizam, Epikantusni nabori, oboreni uglovi usta. Ne postoji specifična korelacija između veličine delecije i ozbiljnosti kliničkih karakteristika jer rezultati jako variraju.
Delecija 4p
Hromosomska osnova Wolf–Hirschhornovog sindroma (WHS) sastoji se od delecije najterminalnijeg dijela kratkog kraka hromosoma 4. Izbrisani segment prijavljenih osobaa predstavlja oko polovinu p kraka, koji se javlja distalno od prugaa 4p15.1–p15.2. Proksimalna granica WHSCR definirana je terminalnom delecijom od 1,9 megabaze 4p16,3. Ovaj alel uključuje predložene gene kandidate LEMT1 i WHSC1. Identifikovan su dvije osobe koje su pokazale sve četiri komponente jezgra WHS fenotipa, što je omogućilo da se prate lokusi deletiranih gena. Mnogi izvještaji su posebno upečatljivi u izgledu kraniofacijalne strukture (izraženo čelo, hipertelorizam, široki nosni most koji se nastavlja na čelo) što je dovelo do opisnog termina „izgled kacige grčkog ratnika“.
Postoje brojni dokazi da je jezgarni WHS fenotip (kašnjenje u rastu, intelektualna nesposobnost, napadi i karakteristične kraniofacijalne karakteristike) posljedica haploinsuficijencije nekoliko blisko povezanih gena za razliku od jednog gena. Srodni geni koji utiču na varijacije uključuju:
Odnos Prader–Willijev i Angelmanovog sindroma
Prader–Willijev (PWS) i Angelmanov sindrom (AS) su različiti neurogenetski poremećaji uzrokovani delecijom hromosoma, jednoroditeljskom disomijom ili gubitkom ekspresije gena kodirane u regiji 15q11–q13. Da li pogođeni pokazuje PWS ili AS zavisi od toga da li postoji nedostatak gena koji je izražen kod oca koji bi doprinio deletiranoj regiji.
PWS se često smatra uzrokom sekundarne gojaznosti zbog ranog početka hiperfagije – abnormalnog povećanja apetita za konzumacijom hrane. Poznata su tri molekulska uzroka razvoja Prader–Willijevog sindroma. Jedna od njih se sastoji od mikrodelecija hromosomske regije 15q11–q13. Oko 70% pacijenata ima 5-7-Mb "de novo" deleciju u proksimalnoj regiji očevog hromosoma 15. Druga česta genetička abnormalnost (~ 25-30% slučajeva) je majčina uniparentalna disomija hromosoma 15. Mehanizam je zbog majčinog mejotskog nerazdvajanja praćenog mitotskim gubitkom očevog hromosoma 15 nakon oplodnje. Treći uzrok PWS-a je poremećaj procesa utiskivanja na hromosomu 15, naslijeđen po ocu (epigenetički fenomeni). Ovaj poremećaj prisutan je kod otprilike 2–5% oboljelih osoba. Utvrđeno je da manje od 20% pojedinaca sa defektom utiskivanja ima vrlo malu deleciju u regiji centra za otisak PWS-a, koja se nalazi na 5' kraju gena SNRPN.
AS je teški oslabljujući neurorazvojni poremećaj karakteriziran intelektualnom retardacijom, oštećenjem govora, napadima, motornom disfunkcijom i visokom prevalencijom autizma. Očinsko porijeklo genetičkog materijala koji je zahvaćen sindromom je važno jer je određena regija hromosoma 15 koja je uključena podložna utiskivanju roditeljskog porijekla, što znači da za određeni broj gena u ovoj regiji, samo jedna kopija gena se eksprimira dok se drugi utišava utiskivanjem. Za gene zahvaćene PWS-om, majčinska kopija je ta koja se obično utiskuje (i samim tim se utišava), dok mutirana očinska kopija nije funkcionalna.
IC 1800
IC 1800 je dvostruka zvijezda i nalazi se u sazviježđu Trokut. Prvo otkriće je napravio Guillaume Bigourdan 22. decembra 1897. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Sansepolcro
Sansepolcro je grad u srednjoj Italiji, u italijanskoj regiji Toskani. Sansepolcro se nalazi na oko 130 km jugoistočno od Firence, na nadmorskoj visini od 330 metara, i ima oko 16.000 stanovnika.
Kotor-Varoš
Kotor-Varoš je naseljeno mjesto i sjedište istoimene općine u Bosni i Hercegovini, u slivu Vrbanje, u blizini Banje Luke.
Položaj
U prostorno-geografskom smislu, od srednjovjekovne utvrde Kotor, Kotor-Varoš je bio i administrativni i regionalni centar doline rijeke Vrbanje, koja se proteže od Kruševa Brda do Banjaluke. Topografski je podijeljena na šipraški, vrbanjački, kotorvaroški, čelinački i banjalučki prostor. Kotorvaroška dolina je omeđena obroncima Borja i Uzlomca (desne obale Vrbanje) te Čemernice, Skatavice  i Lipovca (s lijeve).
Kotorvaroški kraj je u banjalučko-dobojskom geografskom području. Gledano u odnosu na šire područje, to je predio smješten između travničkog na jugu, tešanjskog, tesličkog, te dobojskog i prnjavorskog na istoku, banjalučkog na sjeverozapadu i jajačkog na jugozapadu.
Kotorvaroški dio doline Vrbanje je brdsko-planinsko područje, koje čini oko 1/5 njegove površine. Okruženo je sljedećim uzvisinama:
Na užem području Kotor-Varoša veće uzvisine su: Bukovac (360 m), Čepačko brdo (606 m), Dragiševac (978 m), Grabež (943 m), Gradule (778 m), Ivanovo Brdo (920 m), Jelovac (372 m), Kadinica (805 m), Kuk (634 m), Ladanjska kosa (510 m), Lipa Kruška (495 m), Lipovac (758 m), Oglavak (704 m), Osredak (863 m), Pulice (690 m), Raže brdo (426 m) Rujevska glavica (483 m), Rustina (463 m), Sto (1006m), Vranje Brdo (381 m), Zagrađe (729 m), Žumeri (1004 m) i mnoge druge. Ravničarski dio područja prostire se uz Vrbanju, od lokaliteta Stisle do kraja naselja Podbrđe i na jugozapadu do sela Šibovi.
Naselja
300px|mini|Nova Varoška džamija u [[Donji Varoš|Donjem Varošu (Stara je srušena do temelja, 1992.)]] Donja Varoš je, po starini, drugo naselje u Kotor-Varoši. Kao i ostale varoši u regiji, nastao je uz mjesnu tvrđavu Kotor, koji je od osnivanja bio stolno mjesto porodice Hrvatinića. Prema izvorima iz osmanlijske i austrougarske vladavine, Varoš (uključujući i Donji Varoš) se deklinirao kao imenica muškog roda.
Obuhvata sjeveroistočni dio nekadašnje ulice Idriza Masle, do potoka Uzlomac (desna pritoka Vrbanje), uključujući i Varošku džamiju (u današnjoj ulici Cara Dušana).
Donji Varoš se brže urbanizirao od naselja Kotor, ispod same utvrde, a do danas je razvio i industrijsku zonu.
Pedesetih i šezdesetih godina 20. stoljeća, naziv ovog naselja se spajao sa nazivom Kotor – u Kotorvaroš.
Hidrografija
Porječju Vrbanje obuhvata 703,6 m2 uključuje i mnoštvo rječica, potoka i potočića što izviru na području kotorvaroškoga kraja. Na području od Podbrđa do Kotor-Varoši označeno je sedam, od Kotor-Varoši do Vrbanjaca šest, od Vrbanjaca do Čitluka sedam mlinica izgrađenih na obalama Vrbanje. S desne strane u ovom dijelu toka, u Vrbanju se ulijevaju Smrdelj, Varoški potok i Svinjara, a s lijeve Demićka rijeka, Rika, Jakotina, Gubavac, Durtovački potok i Bijeli potok. Na njima su nekada mljeli brojni mali mlinovi: na Jakotini 10 vodenica,  Rici, koja teče u zaleđu Podbrđa –  šest-sedam, na Kobašu, koji protiče kroz Zabrđe, na Svinjari i drugim rječicama. Danas više toga nema, ali se postepeno obnavljaju za ugostiteljsko-turističku i rekreativnu ponudu.
Kotorvaroški kraj je bogat i brojnim izvorima pitke vode. Mnogi su izvori već zarobljeni u betonske rezervoare za privatne ili seoske vodovode. Najpoznatiji i danas funkcionalni izvori pitke vode su Bobas, Kremenik i Kokanovac.
Klima
Kotorvaroški kraj pripada preddinarskom biogeografskom pojasu, u kojem se prosječna godišnja temperatura kreće: oko 12 °C u januaru do 20 °C u julu. Proljeće i ljeto znatno ranije počinju u ravnici oko Kotor-Varoši, nego u okolnim visokim brdsko-planinskim predjelima, što se jasno vidi na pomjeranju sniježnog pokrivača i listanja šume početkom proljeća. Jeseni i zime su ćudljive, više je hladnih, nego toplih dana u godini. Uz Vrbanju, od Podbrđa do Obodnika, česti su toliko snažni vjetrovi (osobito južni) i oluje koje pričinjavaju velike materijalne štete, a u protekloj deceniji odnose i ljudske živote.
Priroda
Uz Vrbanju se prostiru plodne oranice i livade, a prema uzvisinama se prostire uži ili širi pojas   brežuljaka, koji postupno prelaze u brdsko-planinsko područje. Flora, fauna i vegetacija ovog kraja je tipična za Srednju Bosnu, koju karakteriziraju životne zajednice livada i pašnjaka, i hrastovo-grabove šume a prema visovima slijede pojasevi mješovitih listopadno četinarskih sastojina. U agrobiocenozama uzgaja se tradicionalno povrće, voće i žitarice, a u novije vrijeme se uvode i nove poljoprivredne kulture (jagodasto voće, vinova loza, aronija i druge).
Historija
Područje općine Kotor-Varoš je arheološki i historijski malo istraženo. Historija bilježi, da su na ovim prostorima postojala naselja u dalekoj prošlosti, čak i u periodu neolita. Ovo područje su tada naseljavali Iliri.
U IV vijeku p. n. e. na ovo područje su prvi put prodrli Kelti, koji su se u više navrata zadržavali na području Bosne i Hercegovine. Pred kraj starog vijeka područje oko Vrbasa, Vrbanje i Sane naseljavalo je ilirsko pleme Mezeji.
U I vijeku n. e. ovo područje osvajaju Rimljani koji postepeno asimiliraju Mezeje i angažuju ih u svoje legije i svoju mornaricu. Iz tog perioda postoji više lokaliteta koji ukazuju na rimske građevine: u Šipragama, pri ušću Crkvenice u Vrbanju [1981. godine otkriveni su "na njivi Omer-bega Šiprage", ostaci ranokršćanske bazilike (III-V vijek). Rimljanskih opeka nađeno je na više lokaliteta: Stari grad Lauš, današnji Lauši u Maslovarama, zatim u Pobrđu i Zabrđu i na ušću potoka Svinjara u rijeku Vrbanju i na putu od Banje Luke do Kneževaa.
U sedmom vijeku ovo područje naseljavaju Južni Slaveni koji su se mješajući sa starosjediocima zadržili do današnjih dana. Slavenizacijom ovog dijela balkanskog poluostrva tu se formiraju prve državice Južnih Slavena, a među njima i prva bosanska država u 10. vijeku. Prema ljetopisu popa Dukljanina (barskog rodoslova), polovinom 12. vijeka župe Uskoplje, Pljeva i Luka bili su u sastavu Bosne. Vjera starobosanska (bogumilska) dugo se opirala, unatoč povremenim, ali mnogim upadima krstaša, da bi konačno bila potisnuta tek u XIII stoljeću.
Srednji vijek
Prvo kotorvaroško naselje, srednjevjekovni grad Kotor, postojalo je svakako dosta prije 9. stoljeća, jer je, prema vjerodostojnim izvorima, prije toga bio "nekoliko puta poharan".
Plemići iz bosanskog Kotora, po imenu Nedor, Miroslav i Vuksan, uz još neke druge, saznavši da se zida novi grad na moru, krenuše sa svom svojom imovinom velike vrijednost u zlatu i srebru prema poznatoj lokaciji, budući da je Bosansko Kraljevstvo bilo bogato rudama plemenitih metala. Kada su, prema navodima Mihajla Solinjanina (u opisu Dalmacije), stigli  u Risan, razglasili su svoju  namjeru da tu podignu tvrđavu u kojoj će biti  sigurni. Kad su to doznali građani tadašnjeg naselja Askrivija, pozvali su da planirani trošak ulože u izgradnju već započetog grada, "te da združeni žive kao pravi prijatelji i građani".
Naredni pisani dokumenti o naselju na ovom području datiraju tek iz 1322, 1323. i 1412. godine. To je povelja Stjepana II Kotromanića (bosanskog bana od 1322. do 1353. godine), koji daruje Vukosavu Hrvatiniću 1322. godine župe Danicu i Vrbanju sa gradovima Ključem i Kotorom kao lični posjed, zato što mu je ovaj pomogao prilikom preuzimanja vlasti u sukobu sa Babunićima. Ovaj feudalni posjed Hrvatinića je kasnije, 1404. godine još više proširio Hrvoje Vukčić Hrvatinić (Stjepančić), koji se nazivao gospodarem Donjih kraja (područje od rijeke Vrbasa do preko Sane a kasnije je još više prošure). Iako su Ugarski kraljevi Ludovik I Sigismund, (koji je kasnije osvojio Hrvatsku, Češku i Njemačku) pokušali osvojiti Bosnu, nije im polazilo za rukom. Čak je Ugarski kralj Sigismund I 1411. godine Hrvoju Vukčiću Hrvatiniću priznao pravo posjeda Donjih kraja. U to vrijeme gradovi Kotor i Zvečaj u Tijesnom kod Banje Luke su imali strateški značaj za odbranu Bosanske države. desno|mini|180px|Hrvoje Vukčić Hrvatinić (1404.)
Još iz tih vremena datiraju današnja narodna vjerovanja o čudotvornosti vode sa izvora (točka) Bobas, koji se nalazi iznad istoimenog vodopada na desnoj litici Jakotine, ispod samih zidina tamnice u (danas devastiranoj) utvrdi Kotor (na lijevoj litici).
U Kotor-Varoši postoje ostaci stare tvrđave Kotor, odnosno Bobas, kako se u nekim dokumentima naziva, koja se 1322. godine pominje prvi put, kada je pripadala župi Vrbanja i služila kao neka vrsta predstraže Jajcu, zbog sve češćih napada Ugarske na Bosnu.