cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
TMPRSS2
ERG genska fuzija
Funkcija proteina TMPRSS2 u karcinogenezi prostate oslanja se na prekomjernu ekspresiju transkripcijskog faktora ETS, kao što su ERG i ETV1,  putem  fuzije gena. TMPRSS2-ERG fuzioni gen je najčešći, prisutan u 40% – 80% karcinoma prostate kod ljudi. Prekomjerna ekspresija ERG-a doprinosi razvoju nezavisnosti od androgena kod raka prostate putem prekida signalizacije androgenih receptora.
U korona virusima
Neki korona virusi, npr. sindrom koronavirusnog teškog akutnog respiratornog kovida (SARS-CoV-1), koronavirus Bliskoistočnog respiratornog sindroma (MERS-CoV) i koronavirus 2 teškog akutnog respiratornog sindroma (SARS-CoV-2) (prije omikron varijanta), aktiviraju se  preko TMPRSS2 i stoga mogu biti spriječeni inhibitorima TMPRSS2. SARS-CoV-2 uses the SARS-CoV receptor ACE2 for entry and the serine protease TMPRSS2 for S protein priming.
Cepanje SARS-CoV-2 S2 bodljasti protein potrebnog za ulazak virusa u ćelije može se postići pomoću proteaza TMPRSS2 lociranih na ćelijskoj membrani ili pomoću katepsina (prvenstveno katepsina L) u endolizosomima. Hidroksihloroikin inhibira djelovanje katepsina L u endolizosomima, ali budući da je cijepanje katepsina L neznatno u poređenju sa cijepanjem TMPRSS2, hidroksihlorokin čini malo da inhibira infekcije SARS-CoV-2.
Enzim Adam17 ima sličnu aktivnost cijepanja ACE2 kao iTMPRSS2, ali formiranjem rastvorljivog ACE2, adam17 zapravo može imati zaštitni učinak blokiranja cirkulirajućih čestica virusa SARS-CoV-2. Neoslobađanjem rastvorljivog ACE2, cijepanje TMPRSS2 je štetnije.
Ljenobud
Ljenobud je naseljeno mjesto u gradu Srebreniku, Bosna i Hercegovina.
IC 2567
IC 2567 (također poznat kao MCG 4-25-10 i PGC 30339) je prečkasta spiralna galaksija koja je udaljena oko 554 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Lav. Najveći prečnik je 0,90 (145 hiljada sg) a najmanji 0,7 uglovnih minuta (113 hiljade sg). Prvo otkriće je napravio Stephane Javelle 26. marta 1900. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Livermorij
Livermorij je vještački hemijski element sa simbolom Lv i atomskim brojem 116. To je ekstremno radioaktivni element koji je dobijen samo u laboratoriji, a nikad nije pronađen u prirodi. Element je dobio ime po Nacionalnoj laboratoriji "Lawrence Livermore" u Sjedinjenim Američkim Državama, koja je u saradnji sa Združenim institutom za nuklearna istraživanja iz Dubne, Rusija, otkrila livermorij tokom eksperimenata izvedenim u periodu između 2000. i 2006. godine. Naziv laboratorije upućuje na ime grada Livermore u američkoj saveznoj državi Kaliforniji, gdje se laboratorija i nalazi, a još dalje, grad je dobio ime po zemljoposjedniku i rančeru Robertu Livermoreu.
Opasanica
Opasanica (ćir. Опасаница) je naseljeno mjesto u sastavu grada Podgorice, Crna Gora.
Livermorij
Naziv elementa usvojila je Međunarodna unija za čistu i primijenjenu hemiju (IUPAC) 30. maja 2012. godine. Do danas su otkrivena četiri izotopa livermorija, čiji maseni brojevi su između 290 i 293, uključujući, a najduže živeći izotop među njima je livermorij-293 sa vremenom poluraspada od oko 60 milisekundi. Istraživanja ukazuju na postojanje i petog izotopa sa masenim brojem 294, čiji dokaz postojanja još nije definitivno pronađen. U periodnom sistemu, nalazi se u p-bloku transaktinidnih elemenata. Spada u 7. periodu elemenata i smješten je u 16. grupu kao najteži halkogeni element, mada do danas nije potvrđeno da će se on ponašati kao teži homolog halkogena polonija. Izračuni pokazuju da bi livermorij mogao imati neke osobine slične svojim lakšim homolozima (kisik, sumpor, selen, telur i polonij), te da bi mogao biti postprelazni metal, mada bi također moglo postojati i mnogo značajnih razlika među njima.
TMPRSS2
U korona virusima
Inhibitor TMPRSS2 kao što je camostat odobren za kliničku upotrebu blokirao je ulazak i mogao bi predstavljati opciju liječenja. Još jedan eksperimentalni kandidat kao inhibitor TMPRSS2 za potencijalnu upotrebu protiv gripe i koronavirusnih infekcija općenito, uključujući i one prije pojave COVID-19, je OTC (u većini zemalja) mukolitski lijek protiv kašlja bromheksin, koji se također istražuje kao mogući tretman i za sam COVID-19. The fact that TMPRSS2 has no known irreplaceable function makes it a promising target for preventing SARS-CoV-2 virus transmission.
Činjenica da je teška bolest i smrt od Sars-Cov-2 češća kod muškaraca nego kod žena, te da je TMPRSS2 nekoliko puta izraženiji u prostati epitelu nego u bilo kojem tkivu, sugerira ulogu TMPRSS2 u rodnoj razlici. Pacijenti sa rakom prostate koji primaju terapiju deprivacije androgena imaju manji rizik od infekcije SARS-CoV-2 od onih koji ne primaju tu terapiju.
Livermorij
Otkriće
Livermorij je prvi put sintetiziran 19. jula 2000. godine kada su naučnici u Dubni (JINR; Združeni institut za nuklearna istraživanja) bombardirali metu sačinjenu od kirija-248 brzim ionima kalcija-48. U toj reakciji opažen je jedan atom, koji se vrlo brzo raspao alfa raspadom, energijom raspada od 10,54 MeV na izotop flerovija. Rezultati eksperimenta objavljeni su u decembru iste godine.
Proizvod raspada izotopa flerovija ("kćerka" izotop) imao je osobine koje su odgovarale onima izotopa flerovija koji je prvobitno sintetiziran u junu 1999. godine, za koji se pretpostavljalo da se radi o 288Fl. Ta pretpostavka implicirala je da je "roditeljski" izotop bio livermorij 292Lv. Kasniji radovi u decembru 2002. navodili su da je sintetizirani izotop flerovija zapravo bio 289Fl, pa je u tom slučaju sintetizirani atom livermorija morao biti zapravo 293Lv.
Potvrda otkrića
Naučnici sa JINR instituta proveli su i drugi eksperiment tokom aprila i maja 2001. kada su sintetizirali još dva atoma livermorija. U istom eksperimentu također su opazili i lanac raspada koji je odgovarao prvom opaženom raspadu flerovija iz decembra 1998, za koji se smatralo da pripada izotopu 289Fl. Nikad poslije toga nije više opažen izotop flerovija sa istim osobinama kao onaj otkriven u decembru 1998. čak i u istoj ponovljenoj reakciji. Kasnije je otkriveno da izotop 289Fl ima drugačije osobine raspada te da prvobitno opaženi atom flerovija bi zapravo mogao biti njegov nuklearni izomer 289mFl. Opažanja izomera 289mFl u ovoj seriji eksperimenata mogu dati naznaku o formiranju "roditeljskog" izomera livermorija, konkretno 293mLv, ili rijetkoj i prethodno neotkrivenoj grani lanca raspada ranije već otkrivenih stanja 293Lv do 289mFl. Niti jedna od ovih mogućnosti nije zasigurna, te je za pozitivno identificiranje ove aktivnosti potrebno izvršiti daljnja istraživanja. Druga navedena mogućnost jeste da je prvobitno otkriveni atom u decembru 1998. bio 290Fl, jer je korišten snop male energije u prvom eksperimentu, čineći 2n kanal mogućim, u tom slučaju "roditeljski" izotop bi nedvosmisleno bio 294Lv, međutim ova pretpostavka još uvijek zahtijeva potvrdu u reakciji 248Cm(48Ca,2n)294Lv.
Sintezu livermorija u odvojenim, nezavisnim istraživanjima potvrdili su naučnici pri GSI (2012) i japanskom RIKEN-u (2014 i 2016). U eksperimentu iz 2016. pri RIKEN-u, opažen je jedan atom za koji se pretpostavilo da se radi o 294Lv, a koji se raspao alfa raspadom do 290Fl i 286Cn, a dalje je došlo do spontane fisije. Međutim, prvi alfa raspad od dobijenog nuklida livermorija nije opažen, te je dokaz o sintezi izotopa 294Lv i dalje sporan, mada je takav rezultat moguć.
Imenovanje
Prema Mendeljejevoj nomenklaturi za neimenovane i neotkrivene elemente, livermorij bi se trebao zvati eka-polonij. Godine 1979. IUPAC je predložio da se kao privremeno sistematsko ime ovog elementa koristi ununheksij (uz odgovarajući simbol Uuh) sve do konačnog otkrića i potvrde postojanje ovog elementa, nakon čega bi se odabralo stalno ime. Iako se ovako predloženi naziv koristio na svim nivoima, počev od škola pa do naprednih hemijskih priručnika, mnogi hemičari i fizičari su IUPAC-ove preporuke često ignorirali, nazivajući ga element 116 sa simbolom E116, (116) i jednostavno samo 116.
Opasanica
Stanovništvo
Na popisu stanovništva 2011. godine Opasanica je imala 32 stanovnika.
Popis 2011.
Napomena: Oznaka Z predstavlja zaštićen podatak.
Capparaceae
Capparaceae je porodica cvjetnica iz reda Brassicales, razred Magnoliopsida. Imenovana je po tipskom rodu Capparis). Do sada su joj priznata su 33 roda..
Virtual International Authority File
Virtual International Authority File (Virtualna međunarodna ovlaštena datoteka, VIAF) je međunarodna ovlaštena datoteka. Zajednički je projekt nekoliko nacionalnih biblioteka kojim upravlja Online Computer Library Center (OCLC).
Rasprava o zajedničkom međunarodnom autoritetu započela je kasnih 1990-ih. Nakon niza neuspjelih pokušaja da se dođe do jedinstvenog zajedničkog ovlasti, nova ideja je bila povezivanje postojećih nacionalnih vlasti. Ovo bi predstavljalo sve prednosti zajedničke datoteke bez potrebe za velikim ulaganjem vremena i troškova u procesu.
Koncept VIAF predstavljen je na Svjetskom bibliotečko-informacionom kongresu 2003. godine, čiji je domaćin bila Međunarodna federacija bibliotečkih udruženja. Projekat su pokrenuli Kongresna biblioteka SAD (LC), Njemačka nacionalna biblioteka (DNB) i OCLC 6. avgusta 2003. Bibliothèque Nationale de France (BnF) pridružila se projektu 5. oktobra 2007. godine.
Normalna sila
desno|250px|mini|Fn predstavlja normalnu silu.
U fizici, normalna sila F_n\ (ili u nekim knjigama samo N) je komponenta, okomita na površinu kontakta, kontaktne sile kojom je napregnuta, na primjer, površina poda ili zid, i koja spriječava tijelo da prodre u pod ili u zid. U statičkim slučajevima, dovoljno je uravnotežiti silu sa silom kojom tijelo tijelo djeluje na neki drugi objekat (npr. težina tijela koja djeluje na pod, pa će normana sila biti okomita na pod). Ako tijelo udari površinu nekom brzinom, normalna sila daje negativno ubrzanje, u zavisnosti od fleksibilnosti poda/zida.
Sila trenja
Preko normalne sile, može se izračunati sila trenja, koja je jednaka:
Mujo Musagić
Mujo Musagić rođen je 10. aprila 1947. u Duvnu (sada Tomislavgrad). U rodnom gradu završio je osnovnu školu i gimnaziju, a Višu pedagošku školu završava u Mostaru. Fakultetsko obrazovanje stječe u Sarajevu, gdje živi i radi od 1978.
Musagić duži niz godina obavlja poslove direktora i glavnog i odgovornog urednika Prosvjetnog lista, informativnog i stručnog glasila radnika u obrazovanju. Član je Društva pisaca Bosne i Hercegovine.
NGC 5636
NGC 5636 (također poznat kao MCG 1-37-17, PGC 51785 i UGC 9304) je prečkasta spiralna galaksija koja je udaljena oko 80 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Djevica. Najveći prečnik je 1,90 (44 hiljade sg) a najmanji 1,4 uglovnih minuta (33 hiljade sg). Prvo otkriće je napravio John Frederick William Herschel 30. aprila 1786. godine.
Moskovij
Moskovij je vještački superteški hemijski element sa hemijskim simbolom Mc i atomskim brojem 115. Prvi put je sintetiziran 2003. godine, kada ga je proizveo zajednički tim američkih i ruskih naučnika pri Udruženom institutu za nuklearna istraživanja (JINR) u ruskom gradu Dubna. U decembru 2015. zajednička komisija IUPAC/IUPAP je priznala moskovij kao jedan od četiri nova elementa. Zvanično je 28. novembra 2016. dobio ime po Moskovskoj oblasti, gdje se nalazi i sjedište JINR.
Moskovij je ekstremno radioaktivni element, a njegov najstabilniji poznati izotop moskovij-290 ima vrijeme poluraspada od samo 0,8 sekundi. U periodnom sistemu nalazi se u p-bloku transaktinoidnih elemenata. Član je 7. periode i smješten je u 15. grupu kao najteži pniktogeni element, mada do danas nije dokazano da bi se on mogao ponašati kao teži homolog pniktogena bizmuta. Proračuni pokazuju da bi moskovij mogao imati neke osobine slične svojim lakšim homolozima: dušiku, fosforu, arsenu, antimonu i bizmutu, te da bi također mogao biti i postprelazni metal, mada postoje i određene pretpostavke da bi između moskovija i njegovih lakših homologa moglo biti velikih razlika. Do danas (stanje: mart 2018) proizvedeno je oko 100 atoma moskovija, a svi oni imaju masene brojeve između 287 i 290.
Ranije privremeno ime koje mu je dodijelio IUPAC bilo je ununpentij. Također je poznat i kao Mendeljejev eka-bizmut ili jednostavno kao element 115.
Historija
Dana 2. februara 2004. godine tim sastavljen od ruskih naučnika sa Instituta za ispitivanje atoma iz Dubne i američkih naučnika iz Lawrence Livermore National Laboratory objavio je da je uspio otkriti ovaj element. Kako je objavljeno, oni su bombardirali izotop americija-242 ionima kalcija-48 te dobili četiri atoma moskovija. Ti atomi su se raspali putem emisije alfa-čestica na nihonij za oko 100 milisekundi.
U augustu 2013. tim istraživača na švedskom univerzitetu Lund objavili su da su ponovili eksperiment iz 2004. i potvrdili da su došli do istog rezultata kao i naučnici u Dubni. Istraživači pri Društvu za istraživanje teških iona (Gesellschaft für Schwerionenforschung, GSI) u Darmstadtu, Njemačka potvrdili su još jedan uspješan eksperiment samo dvije sedmice kasnije, 10. septembra 2013. Nakon ovih potvrda otkrića elementa, IUPAC je u decembru 2016. ovom elementu dodijelio ime moskovij
Osobine
Za moskovij se očekuje da se nalazi u središtu pretpostavljenog "ostrva stabilnosti", koje se proteže od kopernicija (element 112) do flerovija (element 114). Međutim, razlozi postojanja ili nepostojanja ovog "ostrva" još uvijek nisu dovoljno razjašnjeni. Zbog očekivanih visokih ograničenja fisije, bilo koje atomsko jezgro unutar ovog "ostrva stabilnosti" isključivo bi se raspadalo alfa raspadom i, možda dosta rjeđe, elektronskim zahvatom i beta raspadom. Iako do danas poznati izotopi moskovija zapravo nemaju dovoljno neutrona da bi bili na "ostrvu stabilnosti", oni se mogu posmatrati kao "približavanje ostrvu", jer općenito teži izotopi su uglavnom duže živući.
Hipotetski izotop 291Mc je posebno zanimljiv slučaj je on ima samo jedan neutron više od najtežeg poznatog izotopa moskovija 290Mc. Postoje pretpostavke da bi on mogao biti sintetiziran kao "kćerka" izotop tenesina 295Ts, a koji bi se dalje mogao dobiti reakcijom 249Bk(48Ca,2n)295Ts. Izračuni pokazuju da bi se on mogao raspadati elektronskim zahvatom ili emisijom pozitrona, pored osnovnog načina alfa raspada, te da bi također mogao imati relativno dugo vrijeme poluraspada od nekoliko sekundi. Ovim bi se moglo dobiti izotope 291Fl, 291Nh i, konačno, 291Cn za koje se očekuje da bi mogao biti u središtu "ostrva stabilnosti", sa pretpostavljenim vremenom poluraspada od oko 1200 godina, što bi ujedno bilo najrealniji ishod dosega "ostrva" pomoću trenutno dostupne tehnologije. Mogući nedostaci su poprečni presjek proizvodnje u reakciji 295Ts, za koji se očekuje da bi bio izrazito mali, a osobine raspada superteških jezgara ovako blizu granice beta stabilnosti većim dijelom su neistražene.
U periodnom sistemu elemenata, moskovij je član 15. grupe, takozvanih pniktogena, ispod dušika, fosfora, arsena, antimona i bizmuta. Svaki prethodni pniktogen sadrži pet elektrona u svojoj valentnoj ljusci, formirajući konfiguraciju valentnih elektrona ns2np3. U slučaju moskovija, taj trend bi se trebao nastaviti a predviđa se da bi njegova konfiguracija valentnih elektrona glasila 7s27p3; stoga bi se on mogao u mnogim fizičkih i hemijskim aspektima mogao ponašati dosta slično svojim lakšim kongenerima. Međutim, moguće je također i da se jave značajne razlike između njih, a čiji uzroci bi bili spin-orbitalna interakcija, odnosno međusobna interakcija između kretanja i spina elektrona. Takva interakcija je naročito izražena i snažna kod superteških elemenata jer se njihovi elektroni kreću znatno brže od elektrona u lakšim atomima, pri brzinama koje se mogu porediti brzinom svjetlosti. U vezi sa atomima moskovija, ta pojava bi snizila energetske nivoe 7s i 7p elektrona (stabilizirajući odgovarajuće elektrone), ali bi dva energetska nivoa 7p elektrona bila više stabilizirana od druga četiri nivoa. Stabilizacija 7s elektrona naziva se efekat inertnog para, koji se ogleda u tome što "trga" 7s podljusku u dijelove među kojima ima nekih koji su više a nekih koji su manje stabilizirani, što se naziva dijeljenje podljuski. Hemičari koji se bave računarskom hemijom smatraju da je takvo dijeljenje promjena drugog azimutalnog kvantnog broja l sa 1 na 1/2 te 3/2 za više ili manje stabilizirane dijelove podljuske 7s, respektivno. Za većinu teoretskih razmatranja, konfiguracija valentnih elektrona može se izraziti tako da reflektira podjelu 7p podljuske na sljedeći način: 7s7p7p. Ovi efekti uzorok su da je hemija moskovija donekle drugačija od hemije njegovih lakših kongenera.
Vanjski linkovi
🇵🇸
Canellaceae
Canellaceae je porodica cvjetnica iz reda Canellales, razred Magnoliopsida. Imenovana je po tipskom rodu Canella, čiji je jedini predstavnik Canella winterana. Ime roda asocira na je deminutiv latinskog termina canna (=trska),koji se u početku odnosio na koru drveta kasije, Cinnamomum aromaticum, a kasnije je to ime preneseno i na ovo stablo.
Vrste ove porodice raširene su u tropima Afrike i Amerike, sa habitusom manjih do srednjih stablašica, rjeđe grmova. To su aromatske i zimzelene biljke iz pet rodova sa 21 vrstom. Cvjetovi i plodovi su im najčešće crveni. Nekoliko vrsta značajno je za fitofarmakologiju, a upotreljavaju se I kao  zamjena za cimet. Od 2008., priznato je još pet novih vrsta, ali još nisu imenovane.
Prema Katalogu života, porodica ima slijedeći kladogram.
Tajo
Tajo (čit. Taho; – čit. Težu; ) jest najduža rijeka Pirenejskog poluostrva. Protječe kroz Španiju i Portugal.
Nastaje kod mjesta Fuente de Garcia, na nadmorskoj visini od 1580 m, a ulijeva se u Atlantski okean kod Lisabona. Protječe oko 40 km južno od Madrida. Značajniji gradovi na njoj su Aranjuez, Toledo i Alcántara u Španiji i Santarem i Lisabon u Portugalu.
Sliv Taja pokriva 80.600 km2, od čega 69,2% (55.810 km2) pripada španskim autonomnim zajednicama Ekstremaduri, Madridu, Aragónu i Kastilja-La Manchi, a 30,8% Portugalu (24.790 km2). Jedine rijeke na Pirenejskom poluostrvu s većim slivovima jesu Duero (97.290 km2) i Ebro (83.093 km2).
Najveći most preko ove rijeke jest "Vasco da Gama", dug 17,2 km.
NGC 2740
NGC 2740 (također poznat kao MCG 9-15-86 i PGC 25531) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 407 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Veliki medvjed. Najveći prečnik je 1,00 (118 hiljada sg) a najmanji 0,9 uglovnih minuta (107 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio John Frederick William Herschel 17. februara 1831. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Bukovje (Brežice)
mini|280px|Bukovje, rimokatolička crkva "Sv. Anton Puščavnik" Bukovje je naseljeno mjesto u sastavu općine Brežice, regija Posavska, Slovenija.
Historija
Do teritorijalne reorganizacije u Sloveniji nalazilo se u sastavu stare općine Brežice.
Stanovništvo
Na popisu stanovništva 2011. godine, Bukovje je imalo 69 stanovnika.
Duša (Gornji Vakuf-Uskoplje)
Duša je naseljeno mjesto u općini Gornji Vakuf-Uskoplje, Bosna i Hercegovina.
Maoča (Srebrenik)
Maoča je naseljeno mjesto u gradu Srebreniku, Bosna i Hercegovina.
Etil-dekanoat
Etil-dekanoat – poznat i etil-kaprat je ester masne kiseline formiran od  kaprinske kiseline i etanola. Ovaj ester je često proizvod fermentacijke tokom proizvodnje vina, posebno na temperaturama iznad  15°C.
NGC 1375
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
NGC 4155
NGC 4155 (također poznat kao MCG 3-31-58, PGC 38761 i UGC 7172) je eliptična galaksija koja je udaljena oko 339 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Berenikina kosa. Najveći prečnik je 1,10 (109 hiljada sg) a najmanji 1,0 uglovnih minuta (99 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio Lewis Swift 6. aprila 1885. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Ekotoksikologija
Uvod
Ekotoksikologija se bavi malim (subtoksičnim) koncentracijama onečišćivača u okolini, koje su prije smatrane nevažnim, tako da se radi o relativno mladoj nauci. 60-tih godina prošlog vijeka u žitnicama Sjeverne Amerike ljudi su počeli obolijevati od tumora jetre, nakon čega je počelo proučavanje veze između okoline i pojave oboljenja. Pokazalo se da je za to kriv DDT u malim, subakutnim dozama.
Do tog vremena su se ignorisali neki okolinski otrovi, te se sve većinom baziralo na medicinskoj toksikologiji. Npr. u žitnicama, na područjima intenzivnog uzgoja voća, povrća koriste se pesticidi, pa više nema insektivornih ptica. Kukac koji je otrovan pesticidom ne umire odmah, nego postane trom i ne bježi od ptica, zbog čega predstavlja vrlo opasnog prijenosnika otrova prema drugim karikama u prehrambenom lancu (ptice).
DDT je iskorijenio tuberkulozu i malariju jer se bacao u jezera i otud dalje širio, te uništio komarce. Osim toga, zahvaljujući DDT-u, povećala se i proizvodnja hrane.
Čovjek je zadnja karika u prehrambenom lancu, hrani se otrovanim biljkama, kao i životinjama koje unutar organizma nakupljaju otrove. Subtoksične doze se stalnim sabiranjem nakupljaju unutar organizma.
Alkoholna fermentacija
thumb|[[Pivo kao proizvod alkoholne fermentacije]] Alkoholna fermentacija ili etanolska fermentacija, alkoholno vrenje jeste biohemijski proces pri kojem se općenito ugljikohidrati, a u užem smislu glukoza, pretvara u etanol (alkohol za piće) i ugljik dioksid u anaerobnim uslovima. Većina mikroorganizama (mikroba) sa sposobnostima alkoholne fermentacije koriste ovaj proces za dobijanje energije, samo ako im ponestane kisika za normalno ćelijsko disanje.
Historija otkrića
Čovjek je hiljadama godina koristio proces alkoholne fermentacije, naprimjer pri proizvodnji piva ili vina, mada nije znao tačne biološke procese koji se pri njoj odigravaju. Francuski hemičar Joseph Louis Gay-Lussac je 1815. po prvi put otkrio bruto jednačinu reakcije pretvaranja glukoze u etanol. Nakon tog otkrića razvili su se različiti pogledi na proces fermentacije. Dok su 1830tih Jacob Berzelius i Justus von Liebig mehanicističkom teorijom vrenja određenim supstancama pokušavali pripisati katalizirajuće djelovanje, drugi naučnici poput Cagniard-Latoura, Schwanna i Kützinga, nezavisno jedan od drugog, dokazali su da su neka živa bića, naročito kvasci, odgovorni za ovaj proces.
Također je i Louis Pasteur postavio vitalističku teoriju fermentacije 1857. po kojoj je alkoholno vrenje moguće samo u vezi sa živim ćelijama. Međutim, ovu kontroverzu je razriješio Eduard Buchner 11. januara 1897. kada je objavio dokaz alkoholne fermentacije pomoću ekstrakta kvasca u kojem nije bilo živih ćelija. On je načinio supstancu "cimasu", za koju se po današnjim saznanjima pretpostavlja da je smjesa različitih enzima, koja je bila odgovorna za pretvaranje šećera u etanol, a 1907. je dobio Nobelovu nagradu za hemiju za svoja biohemijska istraživanja i otkriće nećelijskog vrenja. Detaljnija istraživanja koje su obavili Arthur Harden i William John Young doveli su do otkrića fosforiliranih međuproizvoda: Harden-Youngovih estra, danas poznatog kao fruktoza-1,6-bisfosfat.
Harden, zajedno sa Hans von Euler-Chelpinom također su dobili Nobelovu nagradu za hemiju 1929. godine za njihovo "istraživanje o fermentaciji šećera i njihovim fermentativnim enzimima". Nakon što su se dio po dio otkrili dijelovi reakcije i predložila shema toka procesa fermentacije, Otto Warburg je identificirao koenzim NADH (nikotinamid-adenindinukleotid) kao nezamjenjivi sastojak procesa fermentacije. Već 1937. Erwin Negelein i Hans Joachim Wulff su kristalizirali enzim fermentacije alkoholdehidrogenazu.
Do danas su enzimi koji učestvuju u procesu fermentacije izolirani iz brojnih, različitih vrsta i biohemijski opisani (npr. optimalna pH vrijednost, temperatura, brzina reakcije, brzina pretvaranja i dr.). Analiza kristalne strukture dala je prvi uvid u njihovu molekularnu prostornu strukturu. Danas postoje i saznanja o mehanizmima reakcije. Sve u svemu postoji mogućnost da se na osnovu toga zapaze i razlike između vrsta. Dešifrirani gen, koji sadrži skicu (informacije) za izgradnju ovih enzima, dao je indicije o njihovom evolutivnom porijeklu i o njihovoj eventualnoj prvobitnoj funkciji.
Historija Švicarske
Švicarska konfederacija od 1848. bila je savezna republika s relativno autonomnim kantonima, od kojih neki imaju historiju konfederacije dugu više od 700 godina, što ih svrstava među najstarije preživjele republike na svijetu.
Rana historija regije vezana je za alpsku kulturu. Švicarska je bila naseljena Helvetima, a pod rimsku vlast potpali su u 1. vijeku prije nove ere. Galo-rimska kultura bila je spojena s germanskim utjecajem tokom kasne antike, a istočni dio Švicarske postao je alemanski teritorij. Područje Švicarske uključeno je u Franačku državu u 6. stoljeću. U Srednjem vijeku istočni dio postao je dio Švapskog Vojvodstva u sklopu Svetog Rimskog Carstva, dok je zapadni dio bio u Kraljevini Burgundiji.
Galileo Galilei
Galileo Galilei (15. februar 1564 – 8. januar 1642) bio je italijanski matematičar, fizičar, izumitelj i astronom. Obično ga se naziva "ocem moderne opservacione astronomije", "ocem moderne fizike", "ocem nauke", kao i "ocem moderne nauke". Rođen je u gradu Pisa, tada u sastavu Firentinsko vojvodsto.
Historija Švicarske
Stara švicarska konfederacija u kasnom srednjovjekovnom razdoblju (Osam kantona) uspostavila je svoju nezavisnost od Habsburg dinastije i vojvodstva Burgundije, a u italijanskim ratovima stekla je teritoriju južno od Alpa od Milanskog Vojvodstva. Reformacija u Švicarskoj podijelila je Konfederaciju i uzrokovala iscrpnu historiju unutrašnjih sukoba između Trinaest kantona u ranom modernom razdoblju. U jeku francuske revolucije, Švicarska je 1798. pala nakon francuske vojne invazije i reformisana je u Helvetsku Republiku, francusku klijent državu. Napoleonovim aktom o posredništvu iz 1803. godine vraćen je status Švicarske kao konfederacije, a nakon završetka napoleonskog razdoblja, Švicarska konfederacija je prošla razdoblje previranja koje je kulminiralo kratkim građanskim ratom 1847. i stvaranjem saveznog ustava 1848. godine.
Galileo Galilei
Galileo je proučavao brzinu, gravitaciju i slobodni pad, princip relativnosti, inerciju, kretanje projektila, a također je radio u primijenjenoj nauci i tehnologiji, opisujući svojstva klatna i "hidrostatičkih vaga". Izumio je termoskop i razne vojne kompase, a koristio je teleskop za naučna posmatranja nebeskih objekata. Njegov doprinos opservacijskoj astronomiji uključuje teleskopsku potvrdu faza Venere, posmatranje četiri najveća satelita Jupitera, posmatranje Saturnovih prstenova i analizu lunarnih kratera i sunčevih pjega.
Historija Švicarske
Historija Švicarske od 1848. godine dijelom je bila uspjeh i napredak. Industrijalizacija je promijenila tradicionalnu poljoprivrednu proizvodnju, a švicarska neutralnost tokom svjetskih ratova i uspjeh bankarske industrije potakli su uspon Švicarske do njenog statusa jedne od najstabilnijih svjetskih ekonomija.
Švicarska je potpisala sporazum o slobodnoj trgovini s Evropskom ekonomskom zajednicom 1972. godine i sudjelovala u procesu evropskih integracija bilateralnim ugovorima, ali posebno se opirala potpunom pristupanju Evropskoj uniji (EU) iako je njena teritorija bila okruženi državama članicama EU od 1995.
Galileo Galilei
Pronašao je zakone slobodnog pada tijela, prvi uveo opitnu metodu i matematičko formuliranje fizičkih zakona i na taj način postavio temelje klasične fizike. Otkrio je cikloidu i njenu primjenu na lukove mostova. Osnovao je balistiku, određujući paraboličku putanju zrna. Konstruirao je prvi termoskop. 1610. godine je izradio poznati Galilejev durbin sa uvećanjem od 20x, na temelju već postojećeg koji je imao uvećanje od 10x, i njime otkrio planine na Mjesecu, četiri Jupiterova satelita koji nose i njegovo ime, i zvjezdanu konstrukciju Mliječne staze. Otkrio je da i planeta Venera ima iste faze kao i Mjesec.
Historija Švicarske
Rana historija
Prvi tragovi ljudskih naseobina na švicarskom području mogu se pratiti od paleolita. Mnogobrojni nalazi svjedoče o ranoj nastanjenosti na području današnje švicarske. U 2. vijeku p. n. e. u zapadnom dijelu današnje Švicarske živjeli su Kelti.
Švicarska tokom antičkog perioda
Helveti koji su ratovali protiv Rimljana. Nakon pobjede Julija Cezara bici kod Bibrakta, potpali su pod rimsku vlast. Rim je godine 15. p. n. e. pokorio i Rete, drugo keltsko pleme u istočnom dijelu zemlje. Dok je područje pokorenih Reta ušlo u sastav provincije Recije (Raetia), područje Helveta bilo je pripojeno provinciji Galiji. U III. i IV. vijeku dijelove današnje Švicarske zaposjeli su Alemani, a zapadni dio u drugoj polovini 5. vijeka zauzeli su Burgundi.
Galileo Galilei
U svom djelu Dialogo sopra i due massimi sistemi del mondo tolemaico e copernicano, objavljenog u Firenci 1632. godine, iznio je učenje heliocentričnog sistema i zbog toga ga je inkvizicija 1633. godine stavila u okove i odvela u Rim, kod pape Urbana VIII. Poslije dvije sedmice provedene u karanteni na insistiranje Ferninanda II. de Medicia, premješten je u rezidenciju toskanskog konzula. U aprilu 1633. godine je inkvizicija počela njegovo ispitivanje, da bi sa suđenjem počela 22. juna 1633. godine i u namještenom sudskom procesu ga osudila na odricanje od svog učenja, na što je on i pristao, bojeći se da ga ne bi zadesila ista sudbina kao i Giordana Bruna iz godine 1600, i na zatvor neodređenog trajanja, što je kasnije papa Urban VIII. pretvorio u konfinaciju (kućni pritvor).
Historija Švicarske
Srednji vijek
Od 536. Švicarska je uz prekide bila u sastavu Franačke države, a potom i Carstva. Nakon njegova raspada 843. dio Švicarske, istočno od rijeke Aare, došao je pod vlast Ludovika Njemačkog, a zapadni su krajevi ušli u kraljevstvo Lotara I, pa oko 900. u Kraljevstvo Burgundiju. Jedinstvo područja uspostavljeno je ponovno u 11. vijeku., kada je zapadni dio Švicarske bio priključen Svetom Rimskom Carstvu njemačke narodnosti, u čije ime su upravljali protektori (vogti). U planinsko-šumskim krajevima održali su se tokom Srednjeg vijeka slobodni seljaci organizirani u samoupravnim zajednicama, a u nizinskim područjima između Alpa i Jure nastali su veliki feudalni posjedi. U periodu od 11. - 13. vijeka gotovo cijelom teritorijom sjeverno od Ženevskog jezera vladali su grofovi (poslije vojvode) od Zähringena. U drugoj polovini 13. vijeka u jugozapadnom dijelu zemlje dominirali su grofovi Savojski, koji su podvrgnuli svojoj vlasti područja Valaisa i Vauda, a na sjeveroistoku grofovi Habsburški. Velike posjede imali su i samostani St. Gallen, Muri, Fraumünster i dr. Kao privredna središta u to doba razvili su se Ženeva, Zürich, Bern, Basel, Schaffhausen i dr., dobivši povlastice i slobode carskih gradova. Habsburgovci su u 13. vijeku nastojali svojoj vlasti podvrgnuti kantone Uri, Schwyz i Unterwalden, koji su ne samo razdvajali njihove posjede već su i gospodarili planinskim prijevojima. Godine 1291. Uri, Schwyz i Unterwalden sklopili su savez za odbranu od zajedničkog neprijatelja, a taj savez je bio temelj Švicarske konfederacije.
Kasni srednjovijekovni period
Pokušaj njemačkog kralja i austrijskog vojvode Fridrika III. Lijepoga da silom podvrgne planinske kantone završio je bitkom kraj Morgartena 1315., u kojoj je švicarska pješadija porazila habsburške vitezove. Predstavnici triju kantona obnovili su zatim u Brunnenu svoj savez iz 1291. Ta je pobjeda utjecala i na druge švicarske kantone pa su se savezu »triju prakantona« priključili 1332. Luzern, 1351. Zürich, 1352. Zug i Glarus, a 1353. i Bern. Na taj savez od osam kantona protegnulo se u drugoj polovici XIV. st. ime Švicarske (prema kantonu Schwyz), koje je prvotno, nakon pobjede kraj Morgartena, bilo primjenjivano samo na tri prakantona. Novi pokušaj habsburške intervencije doveo je 1386. do bitke kraj Sempacha i 1388. do bitke kraj Näfelsa. Tim je pobjedama moć Habsburgovaca unutar granica konfederacije bila zauvijek slomljena i oni su priznali konfederaciju mirovnim ugovorima 1389. i 1394., a 1474. i formalno su se odrekli svojih feudalnih prava. Uspjesi u borbama s Habsburgovcima i burgundskim knezom Karlom Smjelim, koji je bio teško poražen u bitkama kraj Grandsona i Murtena (1476), pokazali su neospornu nadmoć švicarskog pješaštva (sastavljenog od slobodnih seljaka i građana) nad feudalnom vojskama. To je ponukalo europske vladare da angažiraju Švicarce u svoje najamničke vojske, pa je ta najamna vojna služba postala za neke kantone priličan izvor prihoda (do Napoleonskih ratova, oko 1 mil. Švicaraca poginulo je u stranim vojskama). Nakon pobjeda kraj Sempacha konfederacija se pristupanjem Fribourga i Solothurna 1481. povećala na deset kantona. Pošto je njemački kralj i rimsko-njemački car Maksimilijan I. Habsburški u želji da se nametne Švicarcima pretrpio poraz, mirom u Baselu (1499) Švicarska Konfederacija otcijepila se od Svetoga Rimskoga Carstva Njemačke Narodnosti i stekla punu neovisnost. Godine 1501. konfederaciji su pristupili Basel i Schaffhausen, a 1513. i Appenzell pa je tako (sastavljena od 13 kantona) dočekala Francusku revoluciju.
Galileo Galilei
Pritvoren do smrti u svojoj kući u Firenci, završio je svoje veliko djelo Discorsi e dimonstrazioni matematiche intorno a due nuove scienze attenenti alla meccanica, koje je objavljeno 1638. godine, a u kojem je objasnio zakone fizike i mehanike u novoj svjetlosti, po čemu se i smatra osnivačem klasične fizike i mehanike. Prvo izdanje njegovih svih knjiga izdano je u Firenci između 1842. i 1856. godine u 16 knjiga.
Historija Švicarske
Reformacija
S obzirom na to da su kantoni ulaskom u konfederaciju zadržali dotadašnje ustrojstvo, tu su političku zajednicu činili gradovi-republike (Zürich, Bern, Luzern, Basel, Freiburg im Üechtland, Solothurn, Schaffhausen) i »demokratski« kantoni (Uri, Schwyz, Unterwalden, Zug, Glarus, Appenzell). Osim punopravnih članova konfederacije postojali su i kantoni sa savezničkim pravima: Sankt Gallen na istoku, Graubünden na jugoistoku, Ženeva, Neuchâtel na zapadu, Valais na jugu i neka druga područja. Premda su svi kantoni sa savezničkim pravima uživali autonomiju, njihovi predstavnici nisu imali pravo sudjelovanja na skupštinama izaslanika kantona na kojima su se zajednički rješavali poslovi konfederacije. Moć i utjecaj konfederacije u XVI. st. znatno su porasli i njezina se vlast protezala i na tzv. »podanička područja« – Aargau i Thurgau na sjeveru, dijelove Ticina na jugu, Vaud na jugozapadu i dr. U prvoj polovici XVI. st. između članova konfederacije, pa i unutar samih kantona, izbijali su (katkada i oružani) sukobi zbog trgovačko-gospodarskog suparništva, zatim zbog suprotnosti među patricijskim veleposjednicima, trg. građanstvom i obrtničkim cehovima u gradovima, te između grada i sela, koje se opiralo gradskoj eksploataciji. Osim toga unutrašnju napetost pojačavalo je slanje najamnika iz pojedinih kantona tuđim državama (što je, postavši pravim obrtom, donosilo golemu dobit uskomu krugu vladajućih), a i jezična podvojenost na njemačku i francusku skupinu. U takvim je prilikama U. Zwingli u Zürichu pokrenuo reformaciju. Proglasivši se neovisnim od Rimske crkve, Zürich je (1523) počeo provoditi sekularizaciju samostanskih posjeda, a 1525. ukinuo katoličko bogoslužje. Zwinglijeve riječi o pučkoj upravi crkvenim poslovima i posjedima potaknule su seljaštvo, koje je zatražilo ukinuće kmetstva te stalo prisvajati crkvenu zemlju i postignulo znatne ustupke, a Zwinglijev zahtjev da se ukine najamništvo produbio je jaz između područja u kojima je pobijedila reformacija (Zürich, Bern, Basel, St. Gallen, Glarus) i kantona koji su ostali uz katolicizam (Luzern, Freibourg, Solothurn, Zug i tri prakantona). U nekim kantonima (Appenzell) došlo je čak do rascjepa na protestantski i katolički dio. Vjerski sukobi i težnja protestanata za sjedinjenjem Švicarske pod vodstvom Züricha doveli su konačno do rata. Bolje organizirani, katolički su kantoni izvojevali pobjedu u bitki kraj Kappela 1531., u kojoj je poginuo i sam Zwingli. Savez protestantskih kantona zatim se raspao, Zürich je izgubio vodeći položaj u konfederaciji, a Zwinglijevo naučavanje u katoličkim je kantonima bilo zabranjeno. Središte reformacijske djelatnosti postala je Ženeva, u koju je protestantizam prenesen iz Francuske, i u kojoj je od 1536. živu djelatnost razvio J. Calvin. Sporazumom kalvinista i zwinglijevaca 1566 (Confessio Helvetica) protestantizam je osigurao opstanak u kantonima u kojima je bio prihvaćen prije vojnog poraza, ali je ostao u manjini u cijeloj Švicarskoj.
Rana moderna Švicarska
Za Tridesetogodišnjega rata (1618–48) Švicarci su iznajmljivali najamnike i prodavali robu jednoj i drugoj sukobljenoj strani; prednosti neutralnosti bile su očite, pa su, unatoč vjerskoj podvojenosti, predstavnici 13 kantona 1647. u Wilu sklopili sporazum o vojnim mjerama za osiguranje svojih granica. Odredbama Westfalskoga mira 1648. neovisnost Švicarske prvi je put dobila međunarodnu sankciju. Vjerska nesnošljivost dala je 1655. povoda novomu sukobu između Züricha i Schwyza; rat koji je izbio između katoičkih kantona te Züricha i Berna završio je pobjedom katolika kraj Villmergena 1656. Utjecaj Züricha i Berna ponovno je porastao tek poč. XVIII. st. pošto su kraj Villmergena 1712. pobijedili protestanti. Tokom XVIII. st. gotovo su neprekidno trajali unutrašnji sukobi između puka i patricijskih magistrata te između seljaka i gradskih oligarhijâ (ustanak u Ženevi 1707; ustanak u Zürichu 1713; ustanak u Bernu 1749; ustanak u Freibourgu 1781; bune u Ženevi 1781–82).
Galileo Galilei
Dana 31. oktobra 1992. godine, 359 godina poslije procesa protiv Galileia, papa Ivan Pavao II je zatražio oprost i ukinuo presudu inkvizicije protiv Galilea Galileia.
Historija Švicarske
Francuska invazija i Helvetska Republika
U doba Francuske revolucije i ratova protufranc. koalicije Švicarci su pokušali održati neutralnost, međutim, nakon poraza Habsburške Monarhije kraj Campoformija (1797), Francuska je izgovarajući se pozivom nekolicine simpatizera Revolucije osvojila Švicarsku (1798) i proglasila Helvetsku Republiku. Tada je Švicarska prvi put dobila središnju vladu, a ustav »jedinstvene i nedjeljive Helvetske Republike« bio je rađen po uzoru na franc. ustav. Broj kantona bio je povećan s 13 na 23, a preustrojem su dokinute njihove povijesne posebnosti čime su bili svedeni tek na upravne okruge; zakonodavnu vlast imao je dvodomni parlament (Veliko vijeće i Senat), a izvršnu Direktorij od pet članova. Staleške su razlike i povlastice bile ukinute; proglašena je sloboda vjeroispovijesti, trgovine, obrta i tiska. Helvetska Republika postala je 1799. poprištem vojnih operacija. Habsburško-ruska vojska pod zapovjedništvom A. V. Suvorova sukobila se s Francuzima, koji su nakon poraza kraj Züricha bili prisiljeni na povlačenje. Padom Direktorija u Parizu pao je i Direktorij u Švicarskoj, a 1801. u Malmaisonu bio je prihvaćen novi ustav. Obnovljeni su stari kantoni, a na čelo države došao je Aloys Reding. Zbog sukoba federalista (pristaša kantonalne autonomije) i unitarista (pristaša centralizirane republike) došlo je 1803. do novoga kompromisa (Acte de Médiation), prema kojemu je Švicarska bila podijeljena na 19 kantona (13 »starih«, 5 »novih« i Graubünden), a Ženeva i Valais ostali su pod Francuskom. Nakon poraza Napoleona I. Bonapartea kraj Leipziga (1813) federalna skupština proglasila je švicarsku neutralnost, Acte de Médiation bio je ukinut, a sklopljen je novi Federalni sporazum, kojim su ovlasti središnje vlasti bile smanjene.
Restoracija i obnavljanje Švicarske
Bečki kongres potvrdio je neutralnost Švicarske Konfederacije; Habsburška Monarhija anektirala je dio Graubündena; Ženeva, Neunburg i Wallis sjedinjeni su s Konfederacijom, Neuchâtel je postao zasebnim kantonom, a Mulhouse je potpao pod Francusku. Po novom ustavu zemlja se sastojala od 22 autonomna kantona; gotovo jedina federalna ustanova bila je vojska; pravo glasa bilo je ograničeno, vojno-najamnička služba u stranim zemljama opet je bila omogućena. Pod pritiskom Svete alijanse Švicarska je morala ograničiti primanje političkih izbjeglica i slobodu tiska (1823). Nakon Srpanjske revolucije u Francuskoj (1830) 11 većih kantona (među njima Zürich, Luzern, Bern) uveli su liberalnije zakonodavstvo, što je izazvalo reakciju konzervativaca. Liberalni kantoni (Zürich, Bern, Luzern, Solothurn, Sankt Gallen, Aargau, Thurgau) udružili su se 1832. u Savez sedmorice (Siebener Concordat), a konzervativci su se okupili u Sarnenskom savezu (Basel-grad, Uri, Schwyz, Unterwalden i Neuchâtel).
Galileo Galilei
Djela
Galilejeva glavna djela su:
Historija Švicarske
Sonderbundski rat iz 1847 godine
Godine 1841. dragovoljci iz protestantskih kantona organizirali su oružane grupe (corps francs) i upali na katolički orijentirani luzernski teritorij, nakon čega se sedam katoličkih kantona (Uri, Schwyz, Unterwalden, Luzern, Zug, Fribourg i Valais) udružilo u tzv. Sonderbund (1845). Godine 1847. izbio je rat, u kojem su federalne snage pod zapovjedništvom ženevskoga generala Guillaume-Henrija Dufoura porazile postrojbe katoličkog kantonâ.
Moderna Švicarska (1848 – danas)
Novi ustav iz 1848. bio je izrađen po uzoru na ustav SAD-a. Njime je ojačan autoritet središnje vlasti, osobito na gospodarskom i vanjskopolitičkom području. Izvršnu vlast dobilo je Savezno vijeće (Bundesrat), a zakonodavnu dvodomni parlament koji se sastojao od Nacionalnoga vijeća (Nationalrat), koje je predstavljalo zemlju kao cjelinu, i Državnoga vijeća (Ständerat), u koji su ulazila po dva predstavnika iz svakoga kantona. Zajamčene su demokr. slobode (tiska, vjeroispovijesti, udruživanja itd.), a glavni grad Švicarske postao je Bern. Zajedno sa švicarskom neutralnošću učvrstilo se polovicom XIX. st. i načelo prava azila za političke emigrante, pa u Švicarskoj utočište nalaze revolucionari iz mnogih zemalja. Ovlasti središnje vlasti bile su proširene ponovno novim ustavom 1874., kada su uvedena načela referenduma i narodne inicijative. Od sredine XIX. st. trajalo je sustavno potiskivanje Katoličke crkve i njezinih institucija (zabrana isusovačkog reda, zabrana podizanja novih samostana, državni nadzor rada Crkve predviđen je ustavom 1874., prekid diplomatskih odnosa s Vatikanom, 1873–1920). Zakonodavno reguliranje socijalne politike započelo je 1877 (ograničenje trajanja radnoga dana na 11 sati), nastavilo se 1890 (uvedena je obveza osiguranja za slučaj nesreće), a pred I. svjetski rat bio je donesen samo zakon o djelomično obveznom osiguranju za slučaj nesreće na radu. Tijekom XIX. st. u Švicarskoj su osnovane mnoge međunarodne institucije (Međunarodna poštanska unija, 1878; Savez za zaštitu autorskih prava, 1888; Međunarodni Crveni križ, itd.). Ondje se održavaju i mnogobrojne međunar. konferencije. Za I. svj. rata neutralnost Švicarske nije bila ugrožena. Revolucionarni događaji u Rusiji 1917. potaknuli su štrajkove i prosvjede u Zürichu. Oni u studenom 1918. prerasli su u generalni štrajk, u kojem je sudjelovalo nekoliko stotina tisuća radnika širom zemlje. Zahtjevima radnika (48-satni radni tjedan, starosne mirovine, zdravstv. osiguranje, pravo glasa za žene i dr.) švicarska je vlada morala djelomično udovoljiti uvođenjem proporcionalnoga predstavništva pri izborima u Nacionalno vijeće, 48-satnoga radnog tjedna i dr. Švicarska je 1920. stupila u Ligu naroda (za sjedište koje je izabrana Ženeva), zadržavši i dalje položaj neutralne zemlje. Godine 1938. priznat je retoromanski jezik (jugoist. Švicarska) kao četvrti nac. jezik Konfederacije. Švicarska je i za II. svjetskog rata uspjela sačuvati neutralnost održavajući gospodarske veze s objema stranama. No od 1943. pa do kraja rata sve je teže rješavala problem mnogobrojnih izbjeglica iz zaraćenih zemalja, kao i problem nedovoljne proizvodnje hrane za prehranu stanovništva.
ABCG1
Član 1 ATP-vezujuće kasetne potporodice G jest protein koji je kod ljudi kodiran genom ABCG1  sa hromosoma 21. .
Aminokiselinska sekvenca
Dužina polipeptidnog lanca je 678 aminokiselina, a molekulska težina 75.592 Da.
Pornografija
Pornografija (od grčkog πορνη „prostitutka“ i γραφία „pisana stvar“) je predstavljanje ljudskog tijela ili seksualnih radnji u cilju izazivanja seksualnog uzbuđenja. Slično je ali se i razlikuje od erotike, mada se dva termina često koriste kao sinonimi.
Uopšte, termin erotika se koristi kada se želi naglasiti umjetnički kvalitet, senzualnost ili nagovještena seksualnost, dok termin pornografija najčešće označava eksplicitne seksualne činove. Linija između erotike i pornografije je često veoma subjektivna i prvi izraz se češće koristi u pozitivnijem smislu dok pornografija uglavnom ima negativnije konotacije.
Pornografija se javlja u raznim medijima - pisanom i čitanom tekstu, fotografijama, skulpturama, crtežima, pokretnim slikama (uključujući i animacije) i zvukovima kao što su teško disanje i zvukovi koji podsjećaju na seks. Pornografski filmovi, (žargonski "pornići"), kombinuju pokretne slike, izrečene erotske tekstove i/ili druge erotske zvuke, dok novine često kombinuju fotografije i pisani tekst. Romani i kratke priče daju pisani tekst, ponekad uz ilustracije. I živi nastup (performans) se također može nazvati pornografskim.
IC 913
IC 913 (također poznat kao IRAS 13391+2325, MCG 4-32-29, PGC 48458 i UGC 8664) je prečkasta spiralna galaksija koja je udaljena oko 423 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Volar. Najveći prečnik je 0,80 (98 hiljada sg) a najmanji 0,6 uglovnih minuta (74 hiljade sg). Prvo otkriće je napravio Stephane Javelle 17. juna 1892. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Operacija "Orkan '91."
Operacija Orkan '91 bila je prva značajnija pobjeda HV-a u ratu u Hrvatskoj. Vodila se od 29. oktobra 1991. do 3. januara 1992., kada je zbog potpisivanja Sarajevskog sporazuma morala biti prekinuta. Ovom bitkom je oslobođen najveći dio zapadne Slavonije i spriječen je naum odsijecanja Slavonije.
Stanje prije bitke
Početkom oktobra 1991. pobunjeni Srbi zapadne Slavonije uz pomoć Banjalučkog korpusa i dijela Bjelovarskog korpusa JNA uspjeli su zauzeti značajan dio planinske zapadne Slavonije, planine Papuk, Psunj i Ravnu Goru te jugoistočni dio Bilogore. Pod svojim nadzorom su imali posavsko područje između Nove Gradiške i Novske. Njihova najjača uporišta bili su Okučani te jugoistočno područje Pakraca.
Neposredno su bili ugroženi gradovi Nova Gradiška, Novska, Pakrac, Daruvar, Požega, Grubišno Polje, Orahovica, Slatina i Virovitica. Postojala je realna opasnost da u jednom snažnom prodoru zauzmu virovitičko-slatinsko područje, izbiju na madžarsku granicu i odsijeku slobodni dio Slavonije. Time bi ostvarili svoj cilj o granici do Virovitice. JNA je imala planove daljnjeg prodora u Slavoniju, od Orahovice preko Našica, planirali su s leđa napasti Osijek, Đakovo i Vinkovce, čime bi se hrvatske postrojbe našle rascjepkane u nekoliko nepovezanih enklava. U takvog razvoja događaja slučaju za očekivati bi bilo brz pad preostalog slobodnog dijela Slavonije i nesagledivu humanitarnu katastrofu.
Prvi značajniji protunapad hrvatskih postrojbi koje su tek bile u formiranju bila je akcija "Otkos 10" koja je odgurnula opasnost od Virovitice i Grubišnog Polja. Logični nastavak bila je operacija "Orkan '91".
Tok operacije
Na Orahovačkom području Hrvatske snage oslobodile su 15. novembra neprijateljska uporišta Kokočak - Jagodnjak.
Od 20. do 22. novembra postrojbe OZ Osijek poduzele su pregled sela Ličani, Babjak, Budimci i Poganovci s većinskim srpskim stanovništvom i u istima pronašli veće količine oružja. Time je otklonjena mogućnost pobune u tim selima što bi snagama JNA olakšalo napredovanje prema Osijeku.