Bizantijska_umjetnost_za_vrijeme_vladavine_dinastije_Komnen
Sicilija
Unutrašnjost katedrale Preobraženja u Cefalùu (1148) bila je prekrivena bizantijskim mozaicima, koji su u sredini kupole apside predstavljali Hrista kao Pantokratora, Bogorodicu Oransku (Prosiac) i duhovna biċa (kerubine) na svodu. Na zidovima su prikazani grčki i latinski sveci, kao i vjerski natpisi na grčkom jeziku. . Stilski, međutim, to nije karakteristična komnenska umjetnost, o čemu svjedoče izduženi likovi ili lica s dugim, savijenim nosevima. Katedrala u Messini, koja je posvećena 1197. godine, bila je slično ukrašena, ali su mozaici bili nekoliko puta ozbiljno oštećeni i restaurirani. thumb|250px|lijevo|Uspenje Bogorodice, mozaički prikaz iz 12. vijeka na bačvastom svodu zapadnog poprečnog kraka katedrale Santa Maria dell' Ammiraglio u Palermu Katedrala Martorana (Santa Maria dell' Ammiraglio) u Palermu predstavlja najbliži pristup bizantijskoj crkvi koja je sagrađena na Siciliji u 12. vijeku. Ima tlocrt manjih bizantijskih krstastih crkava. Bila je ukrašena između 1143. i 1151. godine, iako je izgled izmijenjen kasnijim obnovama, pri čemu su izbrisani određeni dijelovi mozaičkih ukrasa. Prvobitno je imala sličan bizantijski stil kao i katedrala u Cefaluu, ali treba zahvaliti restauracijskim zahvatima iz 19. vijeka na trenutnom stanju zgrade, koja nije daleko od prvobitne šeme. Ponavljaju se grčki natpisi i bizantijski ukrasi. Sačuvani su mozaici kralja Rogera II. obučenog u bizantijsku carsku odjeću gdje prima carsku krunu od Isusa Hrista. Hijerarhijski položaj likova i grčki natpis tipične su osobine bizantijskog prikaza. Slično tome, još jedan mozaik koji predstavlja Bogorodicu s djetetom (Theotokos) sa sicilijanskim admiralom, osnivačem i zaštitnikom crkve, Jurjem Antiohijskim. Uspenje Bogorodice na zapadnom luku naosa, koji se nadovezuje na prelaz, jasno ilustrira tok razvoja. Nakon mozaičkog prikaza Uspenja Bogorodice u manastiru Daphni, ovo je najstariji prikaz ove teme u velikim razmjerima. U skladu između figura i arhitekture, ovo Uspenje Bogorodice jasno podsjeća na shematsku konvenciju koju je ilustrator koristio iz vjerskog rukopisa za istu scenu. Mozaik je znatno restauriran, ali na takav način da su prvobitna namjera i učinak i dalje savršeno jasni. Ovo djelo je igralo važnu ulogu u širenju ove vjerske scene na zapadu, koja je do tada veoma rijetko bila prikazivana. thumb|300px|desno|Mozaici u katedrali Monreale na Sicíliji, između 1175–90. godine. Mozaički ukras u katedrali Monreale površine je 6.500 m2 i najveći je ukras ove vrste na svijetu, te predstavlja posljednje velike mozaičke ukrase na Siciliji. Ogroman posao obavljen je između 1176. i 1186. godine po naredbi kralja Williama II, tako da je svaki centimetar zidne površine ukrašen mozaicima i ukrasnim mramornim radovima. Ciklus scena je jedan od najpotpunijih koji je sačuvan u bizantijskom svijetu, ne samo u mozaiku, nego i u boji. Ikonografija mozaika u prezbiteriju slična je bizantijskoj ikonografiji katedrale Preobraženja u Cefaluu i gotovo je identična narativnim scenama Palatinske kapele. Međutim, postoje znatne stilske razlike. U svom istraživanju, historičar umjetnosti Ernst Kitzinger u njima vidi malo toga što je čisto sicilijansko i sugerira da je iz bizantijskog svijeta vjerovatno dovedeno nekoliko timova umjetnika koji su radili u katedrali Monreale. Oni su bili upoznati s najsavremenijim kretanjima u umjetničkom razvoju iz pretposljednje decenije 12. vijeka. Njihov rad odlikuje ljubav prema draperijama u pokretu uzrokovanim vjetrom, vrlo dinamičnim pokretima i većim intenzitetom osjećaja nego što se to može vidjeti u Palermu, iako sa manje elegancije i ljepote. Još jedan mozaik prikazuje kralja koji nudi model katedrale Djevice Marije. Međutim, mozaik više ne doseže razinu prethodnih radova, nedostaje mu suptilnost, postoji shematičnost, a pojam prostornih faktora znači nerazumijevanje ove vrste umjetnosti. Sve ovo ukazuje na to da je mozaik djelo domaćih mozaičara, čiji osjećaj pri izradi nekih likova je sasvim drugačiji od tragičnog izraza u bizantijskim mozaicima.