cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ministarstvo rada i boračko-invalidske zaštite Republike Srpske
Historija
Krajem rata u Bosni i Hercegovini i potpisivanjem Dejtonskog sporazuma, nadležnsot nad politikom rada i boračko-invalidskom zaštitom je pripala entitetima BiH. Ubrzo nakon toga, u Republici Srpskoj su formirani Ministarstvo za bitanja boraca i žrtava rata (nadležno za bivše pripadnike VRS-a) i Ministarstvo rada i socijalne zaštite, dok su u Federaciji Bosne i Hercegovine formirani Ministarstvo rada i socijalne politike i Ministarstvo za pitanja boraca i invalisa odbrambeno-oslobodilačkog rata (nadležno za bivše pripadnike HVO-a i ARBiH-a).
Nadležnosti
Glavna osoba u Ministarstvu rada i boračko-invaliske zaštite RS-a je ministar ili ministrica rada i boračko-invaliske zaštite Republike Srpske, koji ima pravo na jednog sekretara, dva pomoćnika i dva savjetnika.
Ministarstvo rada i boračko-invalidske zaštite Republike Srpske obavlja upravne, stručne i druge poslove koji se odnose na ostvarivanje nadležnosti entiteta Bosne i Hercegovine u radnoj politici i zaštiti boraca i invalida. To se odnosi na sljedeće oblasti:
Rad: Ministarstvo iz ove oblasti obavlja poslove kojima se regulišu radni odnosi zaposlenih (osim državnih službenika), njihova primanja, zaštitu na radu i ostvarivanje međunarodne konvencije rada. Pored toga, u djelokrug ministarstva spada i regulisanje i unaprjeđenje zapošljavanja u RS-u, penzijsko-invalidsko osiguranje te privremeno zapošljavanje radnika u inostranstvu, što se vrši u koordinaciji sa nadležnim ministarstvom na nivou države, te ostvarivanje njihovih prava i poslove vezane za njihov povratak i zapošljavanje u zemlji.
Boračko-invalidska zaštita: Ministarstvo iz ove oblasti obavlja poslove koji se odnose na uređivanje i održavanje spomenika, spomen obilježja i grobova boraca na području RS-a, te na zaštitu sljedećih kategorija stanovništva
Pored ovih poslova, ministarstvo obavlja druge poslove utvrđene entitetskim i državnim zakonima, te putem medija i drugih načina informisanja pruža informacije o svom radu.
Organizacija
Ministarstvo rada i boračko-invalidske zaštite Republike Srpske se sastoji od sljedećih organizacionih jedinica:
Nogometna reprezentacija Urugvaja
Historija
Reprezentacija Urugvaja prvu utakmicu odigrala je 1902. protiv reprezentacije Argentine. Prvi put na svjetskom prvenstvu učestvovala je 1930, kada je Urugvaj bio domaćin prvog svjetskog prvenstva u nogometu. Nakon pobjede nad Peruom i Rumunijom kvalificirali su se u polufinale svjetskog prvenstva, u kojem im je protivnik bila Jugoslavija. Utakmicu su dobili s visokih 6:1, iako je Jugoslavija povela već u 4. minuti. Prvo finale svjetskog prvenstva, a ujedno i prvo finale koje je odigrala reprezentacija Urugvaja odigrano je na stadionu "Centenario". Iako su Argentinci vodili na ovoj utakmici 1:2, Urugvaj je sa 3 gola u drugom poluvremenu preokrenuo rezultat i tako prvi put postao svjetski prvak.
Drugi najveći uspjeh u historiji Urugvaj je ponovio 1950. u Brazilu, koji je bio domaćin četvrtog svjetskog prvenstva, pobjedom u finalu protiv domaćina rezultatom 2:1. Finalna utakmica odigrana je u Rio de Janeiru na stadionu Maracanã.
Urugvaj je dosad igrao na 12 svjetskih prvenstava, a jedan od većih uspjeha u posljednje vrijeme jest osvajanje 4. mjesta 2010.
Što se tiče Copa Amérike, Urugvaj je ovo takmičenje osvojio čak 15 puta. Dvaput su učestvovali i na Kupu konfederacija, gdje su završili takmičenje na četvrtom mjestu. Urugvaj je također učestvovao i na Olimpijskim igrama, gdje je dvaput osvojio zlatnu medalju: 1924. i 1928.
Urugvaj na SP 2014.
Na svjetskom prvenstvu 2014. igranom u Brazilu Urugvaj je stigao do osmine finala. U grupnoj fazi takmičenja su bili zajedno sa Kostarikom, Engleskom i Italijom. U prvoj utakmici na prvenstvu Urugvaj je doživio iznenađujući poraz od Kostarike 1-3. Iako su golom Edinson Cavanija poveli u prvom poluvremenu u drugom Kostarika postiže tri te slavi ubjedljivu pobjedu. U drugoj utakmici grupne faze Urugvaj je pobijedio Englesku rezultatom 2-1 a dvostruki strijelac za Urugvaj je bio Luis Suárez. U posljednjoj utakmici u grupi Urugvaj je priredio pravu senzaciju pobijedivši Italiju 1-0. Jedini gol na utakmici je postigao Diego Godín u 81. minuti utakmice. Pobjeda je imala još veću draž imajući u vidu da je Italiji odgovarao čak i neriješen ishod za prolazak u osminu finala. U osmini finala Urugvaj se susreo sa ekipom iz Južne Amerike Kolumbijom. Na slavnoj Maracani Kolumbija je ipak bila uspješnija te pobijedila Urugvaj rezultatom 2-0.
Trenutni sastav
! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left"|
Statistika igrača
Zadnja izmjena 27. 11 2014. {{legend|#CFECEC|Aktivni reprezentativci|border=#AAAAAA}}
Dobreć
Dobreć je naseljeno mjesto u sastavu grada Opatije, Primorsko-goranska županija, Republika Hrvatska.
Historija
Do teritorijalne reorganizacije u Hrvatskoj nalazio se u sastavu stare općine Opatija.
Stanovništvo
Napomena: ''U 1857., 1869., 1921. i 1931. podaci su sadržani u naseljima Liganj (općina Lovran), i Oprić, a 1880. dio podataka sadržan je u naseljima Ika i Liganj (općina Lovran). Sadrži podatke za bivša naselja Konjarići i Krasa koja su u 1880. iskazivana kao naselja.''
Popis 1991.
Na popisu stanovništva 1991. godine, naseljeno mjesto Dobreć je imalo 321 stanovnika, sljedećeg nacionalnog sastava:
Petrunići
Petrunići su naseljeno mjesto u sastavu općine Generalski Stol, Karlovačka županija, Republika Hrvatska.
Historija
Do teritorijalne reorganizacije u Hrvatskoj nalazili su se u sastavu stare općine Duga Resa.
Stanovništvo
Na popisu stanovništva 2011. godine, Petrunići su imali 20 stanovnika.
Napomena: ''Do 1900. iskazivano pod imenom Petrunić Selo.''
Popis 1991.
Na popisu stanovništva 1991. godine, naseljeno mjesto Petrunići je imalo 52 stanovnika, sljedećeg nacionalnog sastava:
IC 3912
IC 3912 je zvijezda i nalazi se u sazviježđu Lovački psi. Prvo otkriće je napravio Charles Joseph Etienne Wolf 21. marta 1903. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Kvalifikacije za Afrički kup nacija 2017 – grupa L
Kvalifikacije za Afrički kup nacija 2017 – grupa L bila je jedna od 13 grupa u sklopu kvalifikacija za Afrički kup nacija 2017. U grupi L nalazile su se četiri reprezentacije, a primijenjen je Bergerov sistem takmičenja. Zimbabve kao prvoplasirana reprezentacija u grupi kvalificirala se na prvenstvo. Esvatini, Gvineja i Malavi nisu se kvalificirali na Afrički kup nacija 2017.
Crkva rođenja Bogorodice u Ljubinju
Crkva rođenja Bogorodice u Ljubinju, u općini Ljubinje,  Bosna i Hercegovina, crkva je Srpske pravoslavne crkve, i pripada Eparhiji zahumsko-hercegovačkoj i primorskoj.
Crkva je nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine Nacionalni spomenik se sastoji od crkve, pokretnog naslijeđa, koga čini štampani primjerak Evanđelja i dvostrana litijna ikona, i ostataka nekropole sa šest stećaka.
Lokacija
Crkva rođenja Bogorodice i srednjovjekovna nekropola sa stećcima nalazi se u gradu Ljubinju, u ravnici pored puta koji iz Mostara preko Stoca, Ljubinja i Trebinja vodi do Dubrovnika
Historija
Crkva rođenja Bogorodice u Ljubinju pripada tipu hercegovačkih jednobrodnih kamenih crkava sa polukružnom apsidom i kamenim zvonikom na preslicu. Ovaj oblik crkvi je usvojen već u 13. i 14. stoljeću i vrlo rano se odomaćio, naročito u južnom Primorju, odakle se, putem dubrovačkih graditelja, proširio po unutrašnjosti.
Opis
Crkva ima pravougaonu osnovu, dimenzija približno 12,35 x 8,60 m. Sa istočne strane nalazi se polukružna apsida, tako da ukupna dužina crkve zajedno sa apsidalnim dijelom iznosi oko 15,00 m.
Ikonostas crkve postavljen je početkom 20. stoljeća. Autor ikona je nepoznati umjetnik.
Jevanđelje
U crkvi nalazi se Jevanđelje iz 1793. godine, dimenzija 52x34x8 cm, uvezano u metalni povez sa dvije metalne kopče (jedna nedostaje) sa strana. Prednja strana poveza je i reljefno iskucana i ukrašena sa pet kartuša u kojima su smješteni likovi svetitelja, danas oštećeni i slabo vidljivi. Ostala površina je ukrašena isprepletenim vegetabilnim ornamentom. Na zadnjoj strani poveza je iskucavanjem napravljen reljef raspeća, ali bez Krista na njemu. Ostala površina je isprepletena vegetabilnim ornamentom.
Na prvoj strani rukom ispisana su dva zapisa, a na zadnjoj tri. Zapisi govore o služenju liturgije različitih eparha u ljubinjskoj crkvi. Na prvoj štampanoj strani je i slika Svetog Trojstva, a ispod slijedi tekst. Jevanđelje je štampano crnom i crvenom bojom.
Litija
Dvostrana litijna ikona je izrađena od bakra sa scenom Kristovog rođenja, a na drugoj strani, u istoj tehnici, jevanđelist Luka. Ukupna površina litije je ukrašena tehnikom izrezavanja i građenja vegetabilnih i geometrijskih ornamenata.
Arheologija
Tokom 2013. i 2014. godine i obnove crkve, na ovom lokalitetu urađena su arheološka istraživanja u organizaciji Muzeja Hercegovine Trebinje i Republičkog zavoda za zaštitu kulturno-istorijskog nasljeđa iz Banja Luke. Pronađeni su zidovi od tri ranije crkve iz 6., 12., te iz 14. ili 15. vijeka. Pronađene su takođe dvije antičke grobnice, zidane i na svod malterisane sa uzglavljem i mnoštvo pokretnog arheološkog nasljeđa – od stilusa, pisaljki iz prvog do četvrtog vijeka, do minđuše istočnog tipa. Valorizacija nalaza je u toku.
Literatura
Ljiljana Ševo, Pravoslavne crkve i manastiri u Bosni i Hercegovini do 1978. godine, Biblioteka Baština, Banja Luka, 2002.
INTS6
Podjedinica 6 integratorskog kompleksa je protein koji je kod ljudi kodiran genom INTS6, koji je lociran na hromosomu 13, sekvenca 13q14.3, u rasponu bazbih parova od 51,354.077 do 51,454.264 bp
Proteini DEAD-kutija, karakterizirani konzerviranim motivom Asp-Glu-Ala-Asp (DEAD), pretpostavljene su RNK-helikaze. Protein kodiran ovim genom je DEAD boksni protein, koji je dio kompleksa koji stupa u interakciju sa C-terminalom RNK-polimeraze II i uključen je u 3' završnu preradu snRNK. Osim toga, ovaj gen je kandidat kao supresorski gen tumora i nalazi se u kritičnoj regiji gubitka heterozigotnosti (LOH). Za ovaj gen su pronađene tri varijante transkripta koje kodiraju dvije različite izoforme.
Aminokiselinska sekvenca
Dužina polipeptidnog lanca je 887  aminokiselina, a molekulska težina   100.390 Da.
C: Cistein D: Asparaginska kiselina E: Glutaminska kiselina F: Fenilalanin G: Glicin H: Histidin I: Izoleucin K: Lizin L: Leucin M: Metionin N: Asparagin P: Prolin Q: Glutamin R: Arginin S: Serin T: Treonin V: Valin W: Triptofan Y: Tirozin
Donje Makojišće
Donje Makojišće je naseljeno mjesto u sastavu grada Novog Marofa, Varaždinska županija, Republika Hrvatska.
Historija
Do teritorijalne reorganizacije u Hrvatskoj nalazilo se u sastavu stare općine Novi Marof.
Stanovništvo
Na popisu stanovništva 2011. godine, Donje Makojišće je imalo 526 stanovnika.
Napomena: ''U 1991. ovom su naselju pripojeni nenaseljeni dijelovi područja naselja Jelenščak i Šćepanje (općina Breznički Hum) te je smanjeno za dio područja naselja koji je pripojen naselju Paka (do 1971. nenaseljen).''
Popis 1991.
Na popisu stanovništva 1991. godine, naseljeno mjesto Donje Makojišće je imalo 627 stanovnika, sljedećeg nacionalnog sastava:
FIFA 98
FIFA 98 ili FIFA 98: Road to World Cup (bs: "Put do svjetskog prvenstva") je nogometna videoigra iz FIFA serijala. Proizvođač je EA Sports, a izdavač Electronic Arts. Izašla je u 17. juna 1997. godine za PC (Microsoft Windows), PlayStation, Sega Saturn, Game Boy, Super Nintendo, Nintendo 64, Sega Mega Drive.
UBL3
Ubikvitinoliki protein 3 je protein je kod ljudi kodiran genom UBL3.
FIFA 98
Omoti
Omoti FIFA-e 98 u pojedinim zemljama:
UBL3
Hibridnim mapiranjem somatskih ćelija, Chadwick et al. (1999) locirali su ljidskii gen UBL3 na hromosomu 13, sekvenca 13q12-q13. Koristeći fluorescentnu hibridizaciju in situ, mapirali su i mišji gen Ubl3 na telomerni kraj hromosoma 5 u pojasu G2-3, regiji koja pokazuje homologiju sintenije sa ljudskim 13q.
U melanocitnim ćelijama ekspresija gena UBL3 može se regulirati transkripcijskim faktorom, povezanim s mikroftalmijom (MITF).
FIFA 98
Lige
Na FIFA-i 98 se nalazi 11 nogometnih liga:
UBL3
Aminokiselinska sekvenca
Dužina polipeptidnog lanca je 227  aminokiselina, a molekulska težina   13.157 Da.
C: Cistein D: Asparaginska kiselina E: Glutaminska kiselina F: Fenilalanin G: Glicin H: Histidin I: Izoleucin K: Lizin L: Leucin M: Metionin N: Asparagin P: Prolin Q: Glutamin R: Arginin S: Serin T: Treonin V: Valin W: Triptofan Y: Tirozin
Kloniranje i ekspresija
Ubikvitin cilja proteine za razgradnju 26S, proteasomom. Nasuprot tome, proteini slični ubikvitinu (UBL) (npr. UBL1) možda nisu direktno uključeni u razgradnju proteina, ali izgleda da imaju raznolik raspon ćelijskih funkcija (pregled Hodges et al., 1998). Gorepomenuti Chadwick et al. (1999) identifikovali su gen Drosophila UBL3. Pretražujući EST bazu podataka, koristeći cDNK Drosophila UBL3 kao upit, identifikovali su ljudski UBL3 EST. Koristeći EST, izolirali su cDNK matičnih ćelija ljudskih keratinocita koje imaju kompletnu sekvencu kodiranja UBL3. Izvedeni ljudski protein UBL3sa 117 aminokiselina sadrži dva potencijalna mjesta N-glikozilacije, potencijalno mjesto fosforilacije C-proteinske kinaze i potencijalno mjesto prednilacije C-terminala. Relativno je hidrofilan, bez predviđenih transmembranskih domena. Ljudski UBL3 deli 69% identiteta aminokiselinske sekvence sa jednim oblikom drozofilinog UBL3 i 99% identiteta sa mišjim Ubl3, cDNK. Northern blot analiza ljudskih tkiva otkrila je transkripte UBL3 od 3,5 i 4,5 kb u svim testiranim tkivima, kao što su slezena, timus, leukociti periferne krvi, sjemenici, jajnici, posteljica, prostata, jetra, tanko i debelo crijevo, te bubreg, srce, pluća, mozak i skeletni mišići. Dodatni transkripti od 2,0 i 3,0 kb pronađeni su u testisima. Identificirali su tri signala poliadenilacije, koji rezultiraju alternativno poliadeniliranim transkriptima UBL3.
Filipići
Filipići su naseljeno mjesto u sastavu grada Novog Marofa, Varaždinska županija, Republika Hrvatska.
Historija
Do teritorijalne reorganizacije u Hrvatskoj nalazili su se u sastavu stare općine Novi Marof.
Stanovništvo
Na popisu stanovništva 2011. godine, Filipići su imali 122 stanovnika.
CCT8L1P
CESK1/CCT8L1P kodiran je iz genakog lokusa na hromosomu 22. T-kompleksni protein nalazi se  u sljedećim uzorcima: serum, krv, plazma, supernatant kultura ćelija su i ostalim srodnim supernatantima i tkivima.
Enzimski povezani imunosorbentni testovi za ispitivanje dizajnirani su za kvantitativno mjerenje analita u širokom spektru uzoraka. Kako današnji naučnici zahtijevaju visokokvalitetne konzistentne podatke za časopise s velikim utjecajem, razvijen je niz osjetljivih, brzih i pouzdanih ELISA testova.
Za njegovo određivanje koristi se kompetitivni-ELISA metod. Mikrolitarska ploča prethodno se presvuče CESK1/CCT8L1P / T-kompleksom proteinske 1 tetolike podjedinice 1. Tokom reakcije, CESK1/CCT8L1P / T-kompleksnog proteina 1 u uzorku ili standardu se takmiči sa fiksnom količinom CESK1 / CCT8L1P / pretpostavljenog T-kompleksnog proteina 1 na nosaču čvrste faze za lokacije, specifične za CESK1/CCT8L1P/T-kompleks proteina 1, podjedinice nalik na teta 1. Višak konjugata i nevezani uzorak ili standard ispere se sa ploče, a HRP-streptavidin (SABC) doda se u svaku mikroploču i inkubira. Zatim se u svaku jažicu doda rastvor TMB supstrata. Reakcija enzim-supstrat završava se dodavanjem otopine sumporne kiseline i promjena boje mjeri se spektrofotometrijski, na talasnoj dužini od 450 nm. Zatim se uspoređivanjem određuje koncentracija CESK1/CCT8L1P/putativnog T-kompleksa proteina 1, podjedinice teta-1 u uzorcima, na standardnoj krivulji.
ZC3H13
Protein 13 cinkovog prsta sa CCCH domenom je protein koji je kod ljudi kodiran genom ZC3H13, sa hromosoma 13, sekvenca q14:45,954.464 – 46,052,793 (prema NCBI).
Aminokiselinska sekvenca
Dužina polipeptidnog lanca je 1.668  aminokiselina, a molekulska težina   196.635 Da. .
C: Cistein D: Asparaginska kiselina E: Glutaminska kiselina F: Fenilalanin G: Glicin H: Histidin I: Izoleucin K: Lizin L: Leucin M: Metionin N: Asparagin P: Prolin Q: Glutamin R: Arginin S: Serin T: Treonin V: Valin W: Triptofan Y: Tirozin
Kloniranje i ekspresija
Sekvenciranjem klonova dobijenih iz biblioteke cDNK ljudskog mozga frakcionirane veličine, Nagase et al. (1998) klonirali su ZC3H13, koji su označili kao KIAA0853. Izvedeni protein od 967 aminokiselina ima slabu homologiju s ljudskim trihohialinom (TCHH). RT-PCR ELISA testom otkrili je najjaču ekspresiju KIAA0853 u jetri, jajnicima i mozgu, zatim u bubrezima. Umjerena ekspresija otkrivena je u srcu, plućima, skeletnim mišićima, gušterači i sjemenicima.
Transrepresija
Transrepresija je proces pri kojem jedan protein represira (tj. koči)  aktivnost drugog proteina tokom interakcije protein-protein. Kada se dogodi represije između molekula dva različita proteina (intermolekulska), to se naziva trans-djelujući proces.
Supresirani protein je obično transkripcijski faktor čija je funkcija da se regulra (tj. povećava) stopu transkripcije gena. Stoga je neto rezultat transrepresije niz regulacija transkripcije gena.
Primjer transrepressijeje je sposobnost glukokortikoidnog receptora koji inhibira početak transkripcijske aktivnosti transkripcijskog faktora AP-1 i NF-kB faktora transkripcije. In addition to transactivation, transrepression is an important pathway for the anti-inflammatory effects of glucocorticoids. Ostali nuklearni receptori, kao što su jetreni X receptor (LXR) i Peroksisom proliferator-aktivirani receptor (PPAR) također ispoljavaju sposobnoat transrepresije drugih  proteina.
Protulipa
Protulipa je naseljeno mjesto u sastavu općine Generalski Stol, Karlovačka županija, Republika Hrvatska.
Historija
Do teritorijalne reorganizacije u Hrvatskoj nalazila se u sastavu stare općine Duga Resa.
Reinhard Schwarzenberger
Reinhard Schwarzenberger nekadašnji je austrijski skijaš-skakač.
Protulipa
Stanovništvo
Na popisu stanovništva 2011. godine, Protulipa je imala 51 stanovnika.
Reinhard Schwarzenberger
Karijera
U Svjetskom kupu debitirao je 3. decembra 1994, a već 27 dana kasnije ostvario je i svoju prvu od dvije pobjede u karijeri, i to u Oberstdorfu, na otvaranju Novogodišnje turneje. U sezoni 1995/96. došao je do druge pobjede u karijeri, također na Novogodišnjoj turneji, ali ovog puta u Garmisch-Partenkirchenu, i na kraju turneje zauzeo je treće mjesto u ukupnom poretku, a i u ukupnom poretku Svjetskog kupa ostvario je plasman karijere završivši sezonu na devetom mjestu. Ipak, najvredniji rezultat mu je ekipna bronzana medalja sa ZOI 1998. u Naganu. Također ima ekipnu bronzu sa Svjetskog prvenstva 1999. u Ramsau am Dachsteinu.
Protulipa
Popis 1991.
Na popisu stanovništva 1991. godine, naseljeno mjesto Protulipa je imalo 73 stanovnika, sljedećeg nacionalnog sastava:
Reinhard Schwarzenberger
Karijera
Dana 29. novembra 2007. objavio je završetak karijere. Tri godine kasnije završio je studij poslovne ekonomije na Univerzitetu u Innsbrucku.
Cementoblast
Cementoblast su  biološke ćelije koje nastaju od  folikulskih ćelija koje se nalaze oko korijena  zuba, a biološka funkcija njihovog nastanka se naziva cementogeneza. To je proces  nastanka cementa – tvrdog tkiva koje obavija korijen zuba. Temeljni dokazi o mehanizmu nastanka cementoblasta ukazuju na to da epitel ili neka njegova komponenta mogu izazvati nastanak zubne kese u cementoblasti, prepoznatljive po njenom povećanju dužine. Ostale teorije uključuju i učešċe Hertwigovog lista korijenovog epitela (HERS).
Procesi i strukture
Cementoblasni sloj organske matrice cementa nazova se cementoidni, a kasnije se mineralizira dodatkom minerala iz usne tekućine. Tako cementoblasni sloj kolagena luči i osteokalcin i sijaloprotein. Osteokalcin i sijaloprotein su morfogenetski proteini kosti (također poznati kao BMP) koji su često povezani sa razvojem i mineralizacijom parodontnih tkiva.
Oni imaju sve organele koje su potrebne za sintezu proteina, kao što su Endoplazmatski retikulum (RER) i Golgijev aparat. Konkretnije, morfogenetski protein-2 kosti (BMP-2) djeluje na cementoblasti u parodontnom tkivu. Efekat BMP-2 na cementoblasti smanjuje širenje gena kolagena i mineralizacije. Nogin je inhibitor BMP, koji djeluje zajedno s BMP-2 u regulaciji širenja gena i nastanka mineralnih nodula. BMP-2 reguliše i nivo iRNK koji je povezan sa procesom nastanka kostiju u ćelijama.
Početni stadij nastanka cementa u dvije koronarne trećine korijena je besćelijski, ali kada cementoblasti uđu u praznine lakuna u sopstvenom matriksu, postaju slični koštanim ćelijama (vidi dolje). Taj cement se naziva ćelijski ili sekundarni cement i prisutan je samo u apikalnoj trećini korijena.
Tako cementoblasti liče na osteooblasti od kojih nastaju kosti, ali se funkcijski i histološki razlikuju. Ćelije cementa koje se nalaze u cementoblastima nazivaju se cementociti. Svaki cementocit leži u svojoj lakuni, sličnog obraska koji se nalazi u kosti. Te praznine imaju kanaliće ili kanale. Za razliku od onih u kostim, ovi kanali u cementu ne sadrže živce, niti zrače prema vani. Umjesto toga, kanali su orijentirani prema parodontnom ligamentu (PDL) i sadrže cementocitne nastavke koji difundiraju hranjive materije iz ligamenta jer su prokrvljeni. Progenitorske stanice koje se također nalaze u PDL području doprinose mineralizaciji tkiva.
Kada se jednom nađu u ovoj situaciji, cementoblasti gube sekrecijske aktivnosti i postaju cementociti. Međutim, sloj cementoblasta je uvijek prisutan uz vanjski omotač PDL. Ove ćelije onda mogu proizvesti cement ako zub bude ošteċen (vidi hipercementoza).
Obituary
Obituary je američki death metal bend iz Floride.
Svjetsko prvenstvo u šahu 2018.
Svjetsko šahovsko prvenstvo 2018. je meč između branioca titule sa SP-a 2016, Norvežanina Magnusa Carlsena i Amerikanca Fabiana Caruane, pobjednika Turnira kandidata 2018, kako bi se odredio svjetski prvak. Meč se održava pod okriljem FIDE u britanskom gradu Londonu od 9. do 28. novembra 2018..
Pravila
Dvoboj se igra na maksimalno dvanaest partija. Igrači igraju naizmjenično sa bijelim i crnim figurama. Nakon šeste partije se mijenja redoslijed boja figura. Nakon izvlačenja na ceremoniji otvaranja Caruani je dodijeljeno da prvu partiju igra sa bijelim figurama. Nakon svake dvije partije slijedi slobodan dan. Partije počinju u 15 sati po lokalnom vremenu. Vrijeme razmišljanja je 100 minuta za prvih 40 poteza, za slijedećih 20 poteza 50 minuta i 15 minuta za ostatak partije, sa bonusom od 30 sekundi po potezu od prvog poteza. Pobjeda se vrednuje sa 1, a remi sa 0,5 boda. Pobjednik je igrač, koji prvi osvoji 6,5 bodova, Ukoliko nakon završenih 12 partija rezultat bude neriješen, igrat će se četiri brzopotezne partije, te ako ishod ponovo bude neriješen, igrat će se četiri blic-partije. Ako se i nakon toga ne odluči pobjednik, slijedi jedna Armagedon-partija.
Gornje Makojišće
mini|280px|Gornje Makojišće, vinogradi Gornje Makojišće je naseljeno mjesto u sastavu grada Novog Marofa, Varaždinska županija, Republika Hrvatska.
Historija
Do teritorijalne reorganizacije u Hrvatskoj nalazilo se u sastavu stare općine Novi Marof.
Stanovništvo
Na popisu stanovništva 2011. godine, Gornje Makojišće je imalo 400 stanovnika.
Napomena: ''U 1991. smanjeno izdvajanjem dijela naselja u novo naselje Paka, za koje sadrži podatke od 1857. do 1981.''
Popis 1991.
Na popisu stanovništva 1991. godine, naseljeno mjesto Gornje Makojišće je imalo 392 stanovnika, sljedećeg nacionalnog sastava:
Vrhovčak
Vrhovčak je naseljeno mjesto u sastavu grada Samobora, Zagrebačka županija, Republika Hrvatska.
Historija
Do teritorijalne reorganizacije u Hrvatskoj nalazio se u sastavu stare zagrebačke prigradske općine Samobor.
Stanovništvo
Na popisu stanovništva 2011. godine, Vrhovčak je imao 344 stanovnika.
Popis 1991.
Na popisu stanovništva 1991. godine, naseljeno mjesto Vrhovčak je imalo 267 stanovnika, sljedećeg nacionalnog sastava:
MBNL2
Sljepomišićnoliki protein 2 ili protein 2 sličan slijepom mišiću je protein koji je kod ljudi kodiran genom MBNL2, sa hromosoma13, sekvenca 13q32.1.
Ovaj gen kodira protein cinkovog prsta tipa C3H, koji je sličan proteinu slijepog mišića Drosophila melanogaster. Kod Drosophila  gen je potreban za diferencijaciju fotoreceptora. Opisano je nekoliko alternativno prerađenih varijanti transkripta, ali su samo neke sa određenom punom dužinom.
Aminokiselinska sekvenca
Dužina polipeptidnog lanca je 373 aminokiseline, a molekulska težina  40.518 Da.
C: Cistein D: Asparaginska kiselina E: Glutaminska kiselina F: Fenilalanin G: Glicin H: Histidin I: Izoleucin K: Lizin L: Leucin M: Metionin N: Asparagin P: Prolin Q: Glutamin R: Arginin S: Serin T: Treonin V: Valin W: Triptofan Y: Tirozin
Derbi sjeveroistočne Engleske
Derbi sjeveroistočne Engleske, poznat i kao Tyne-Wear derbi, je lokalni derbi između nogometnih klubova Sunderlanda i Newcastle Uniteda. Derbi je posljedica historijskog rivalstva gradova Sunderlanda i Newcastlea, koji su jedan od drugog udaljeni svega 17 km. Sunderland igra na stadionu Stadium of Light, dok Newcastle igra na St James' Parku. Prvu utakmicu odigrali su 1883, a prva takmičarska utakmica u FA kupu 1888. završila se pobjedom Sunderlanda 2–1. Oba kluba pobijedila su po 53 utakmice, dok je 49 završeno neriješenim ishodom. Sunderland je dominirao u derbiju zadnjih sezona, a trenutno su 7 uzastopnih utakmica bez poraza.
Historija
Derbi je produžetak historijskog rivalstva Sunderlanda i Newcastlea koje potiče još iz Engleskog građanskog rata, kada su povlastice koje su imali trgovci iz rojalističkog Newcastlea nad trgovcima iz Sunderland dovele do toga da Sunderland postane uporište parlamentaraca.
Sunderland i Newcastle našli su se na suprotnim stranama i tokom Jakobitskih ustanaka kada je Newcastle podržavao njemačku dinastiju Hannover, dok je Sunderland podržavao škotsku dinastiju Stuarta.
CoRoT-7
CoRoT-7 je zvijezda u sazviježđu Jednorog. Udaljena je 489  sg od Sunca. Ubraja se u patuljke glavnog niza spektralne klase G9V. Ima prividan sjaj 11.66. U njenoj orbiti otkrivene su 2009. 2 ogromne (tzv. "Superzemlja") vansolarne planete CoRoT-7b i CoRoT-7c. Treća također velika planeta CoRoT-7d otkrivena je 2010. Naziv CoRoT dolazi iz engleskih izraza Convection, Rotation and Planetary Transits (bs. "konvekcija, rotacija i tranzitne planete").
CoRoT-7b
Unutrašnja odnosno bliža planeta CoRoT-7b ima 2.3-8.5 Zemljnih masa. Njen orbitalni period iznosi 0.85 dana.
CoRoT-7c
CoRoT-7b ima 8.4-13.5 Zemljinih masa. Orbitalni period iznosi 3.69 dana.
CoRoT-7d
CoRoT-7d ima 16 Zemljinih masa. Orbitalni period iznosi 9 dana.
Þrúðgelmir
Prema nordijskoj mitologiji, Þrúðgelmir [ˈθruːð.ɟɛlmɪr] (Thrudgelmir) bio je mrazni div (jötunn) − jedan od prvih divova.
Hlorofluorougljik
Tokom 1970-ih i 1980-ih godina utvrđeno je da se oslobađanjem CFC u atmosferu, u velikoj mjeri smanjuje ozonski omotač u stratosferi (i stvaraju ozonske rupe). Zbog toga je upotreba CFC sada zabranjena u mnogim oblastima ranije primjene.
Þrúðgelmir
Mitovi
Þrúðgelmir je bio sin primordijalnog diva Ymira, koji je poznat i kao Aurgelmir. Sin Þrúðgelmirov bio je div Bergelmir. Þrúðgelmir je imao brata i sestru, koji su nastali prije njega. Prema Rudolfu Simeku, Þrúðgelmir je identičan Ymirovom sinu sa šest glava.
Hlorofluorougljik
Kao halougljici ili halogenirani ugljikovodici, ovi spojevi pripadaju grupi ugljikovodika u kojima je najmanje jedan atom vodika zamijenjen jednim od halogena: fluorom, hlorom, bromom ili jodom. U organskoj hemiji se halogeni ugljikovodici jednostavno skraćeno označavaju kao s R-X, gdje je R radikal ugljovodonika, a X je atom halogena.
Þrúðgelmir
Mitovi
Þrúðgelmir je utopljen u očevoj krvi, nakon šta su Odin i njegova braća ubili Ymira.
Hlorofluorougljik
Ove supstance se često koriste kao organski rastvarači.
Oni obično imaju višu tačku ključanja od odgovarajućih ugljikovodika, jer im molekule zbog povećanja Van der Waalsove sile imaju snažno međudejstvo. To je uglavnom zbog bolje moći polarizacije halogena sa više vodika, što potpuno popunjava halogena grupa. Fluor i monohlormetan su na sobnoj temperaturi plinovi, jodometan je tečnost, a potpuno halogenizirani ugljik tetrajodid na istoj temperaturi je već u čvrstom stanju.
Posebno su interesantni fluorirani ugljikovodici kod kojih se tačka ključanja, povećanjem fluoriranja čak može smanjiti.
Pod HCFC je djelomično uvršten i halogeni CFC, čiji atomi vodika su samo djelomično zamijenjeni atomima hlora i fluora. Oni imaju mnogo niži potencijal oštećenja ozonskog omotača od CFC, a i njihov potencijal povećanja globalnog zagrijavanja je također znatno niži od CFC-a. Osim toga, količina HCFC je već snižena u troposferi i samo djelomično dospijeva u stratosferu.
Sistem numeracije
Numeracijski sistem se koristi za fluorirane alkane, sa prefiksom freon-, R, CFC i HCFC–. Krajnje desne vrijednosti označavaju broj atoma fluora, naredna vrijednost lijevo je broj atoma vodika plus 1, a naredna vrijednost lijevo je broj atoma ugljika manje jedan (nula se ne navodi). Preostali atomi su hlorni. Stoga, oznaka freon-12 ukazuje na metanski derivat (samo dva broja) koji sadrži dva fluora atoma (drugi 2) i nema vodika (1-1 = 0) CCl2F2.
Druga, lakša jednačina se može primijeniti kako bi dobila ispravna molekulska formula CFC/R/ spojeva freonske klase, pri čemu se dobijenom broju doda 90. Dobijena vrijednost predstavlja broj ugljika kao prvi broj, drugi broj je broj atoma vodika, a treći pokazuje broj atoma fluora. Ostatak nestalih ugljikovih veza zauzimaju atomi hlora. Vrijednost ove jednačine se uvijek izražava kao trodijelni broj. Jednostavan primjer je CFC-12: 90 + 12 = 102 → 1 atom ugljika, 0 vodika, 2 fluora, a samim tim i 2 atoma hlora, što daje CCl2F2. Glavna prednost ovog načina izračunavanja molekulskog sastava u odnosu na ranije metode, je u tome što prikazuje i broj atoma ugljika u molekulama.
Ibro Šarić
Biografija
Ibro Šarić rođen je 20. februara 1982. u Cazinu. Za reprezentaciju Bosne i Hercegovine nastupao je na šahovskim olimpijadama od 2006-2008
Hlorofluorougljik
Sistem numeracije
Freoni koji sadrže brom označavaju se sa četiri broja. Izomeri, koji su obično etanski i propanski derivati, označeni su slovima koja slijede numeraciju.
Djelovanje
Hlorofluorougljici su vrlo stabilni, nezapaljivi, bez mirisa, (bezbojni) i često su netoksični ili samo imaju nisku toksičnost. CFC iz serije metana i etana imaju nisku tačku ključanja i kompresijom mogu biti lahko ukapljeni. Zbog inertnosti, hlorofluorougljici (CFC) imaju vremenski dug boravak u atmosferi. Stoga se dižu u stratosferu, gdje se razlažu pod uticajem ultraljubičastog zračenja. Tako se otpuštaju radikali hlora ili fluora, koji reagiraju sa ozonom i oštećuju ga. Godine 1981. Profesor Veerahadran Ramanathan je nakon njegovih istraživanja na temu globalnog zagrijavanja opisao da je vrlo jak efekat staklene bašte. Naveo je da će ako se ispuštanje CFC u Zemljinu atmosferu ne bude drastično smanjilo do 2000., doći do njenog zagrijavanja u punoj mjeri.
Godine 2007. u atmosferi su pronađena tri CFC sa atipičnim svojstvima, koja su visoko reaktivna i toksična.
Proizvodnja
Direktno fluoriziranje alkana je teško sprovesti, jer je to vrlo egzotermna reakcija, obično eksplozivna i gotovo uvijek je proizvod mješavina perfluoriranih spojeva. Tehnički se odvajaju hlorofluoroalkani od fluoriranih odgovarajućih hloroalkana s bezvodnim fluorovodikom, na fiksnim katalizatorima od aluminija ili hrom fluorida. Također je moguća i upotreba antimon (V) hlorida, kao katalizatora.
Freoni
Freon je najprije bio naziv aerosolnog kontejnera kompanije © Mikael Damkier/ Shutterstock.com.. Ime freon je registrirani zaštitni znak E.I. du Pont de Nemours & Company.
Sadržavao je nekoliko jednostavnih fluorovanih alifatskih organskih spojeva, koji se koriste u trgovini i industriji. Osim fluora i ugljika, prvi freoni često sadrže vodik, hlor ili brom. Tako su freoni vrste hlorofluorougljika (CFC), hidrohlorofluorougljika (HCFC) i srodnih spojeva.
Freoni su bezbojni, bezmirisani, nezapaljivi, nekorozivni plinovi ili tekućine, niske toksičnosti koje su uvedene kao rashladna sredstva tokom 1930-ih. Također su se pokazali korisnim kao pogonsko gorivo u aerosolu i u brojnim tehničkim primjenama. Njihova niska vrelišta, niske površinske napetosti i niske viskoznosti ih čine posebno korisnim u proizvodnji rashladnih uređaja. Oni su izuzetno stabilni, inertni sastojci, a prilikom primjene freona nema opasnosti od požara, niti odaju miris u tokom prolaska kroz rashlađne klima-uređaje. Najvažniji članovi grupe su: dihlorodifuorometan (freon 12), trihlorfluormetan (freon 11), hlorodifluorometan (freon 22), dihlorotetrafluoroetan (freon 114), i trihlorotrifluoroetan (freon 113).
Danas je freon zbirno ime za više vrsta gasova koji su se upotrebljavali ili se upotrebljavaju u rashladnim uređajima. Iako pogrešno, počeli su se upotrebljavati za skoro sve vrste rashladnih hemijskih sredstava, bez obzira na sastav. Tako se došlo i do kontroverzne situacije da se freonom nazovu i neki gasovi, kao što su ugljikovodici: metan, etan, propan, itd.
Sredinom 1970-ih, fotohemijskom disocijacijom je utvrđeno da freon i srodni CFC spadaju među glavne uzročnike očiglednog oštećenja Zemljinog ozonskog omotača. Nedostatak ozona može donijeti prijetnju životu na Zemlji, jer on upija ultraljubičasto zračenje koje može izazvati rak kože. Upotreba freona u aerosol-sprejnim kontejnerima je zabranjena u SAD krajem 1970-ih godina. Do ranih 1990-ih, gomilaju se dokazi o oštećenjima ozona u polarnim područjima, što je povećalo interesovanje javnosti za ovaj problem. Do 1996. većina razvijenih zemalja je zabranila proizvodnju gotovo svih freona.
Historija i upotreba
Krajem 19. vijeka proizvedeni su prvi halogenirani ugljikovodici direktnim fluoriranjem (Moissanu) i elektrofilnom katalizom, pri čemu je dobijena razmjena kalogena (Swarts). Prve CFC (CFCl 3 i CF 2 Cl 2) je 1929. sintetizirao Thomas Midgley u kompaniji General Motors. Od 1930., CFC su industrijski proizvedeni i sve više se koriste kao: rashladno sredstvo u opremu za hlađenje, pogonsko gorivo od aerosola, agensi za pjene, i kao rastvarači za čišćenje. Njihova upotreba kao rashlađivača u frižiderima je zabranjena od 1995. godine, zbog učešća CFC u oštećenju ozonskog omotača.
Brominizirani CFC su korišteni kao sredstva za gašenje požara, a poznati su kao haloni. Prije prve upotrebe CFC, 1974. godine bilo je upozorenja na moguće posljedice, ali to nije ozbiljno shvaćeno. Otkrića ozonske rupe 1985., uticalo je na promjenu svijesti. Prema Montrealskom protokolu, od 16. septembra 1987. godine, mnoge zemlje su se obavezale na drastično smanjenje proizvodnje CFC-a. Dana 29. juna 1990. Međunarodna konferencija o zaštiti ozonskog omotača u Londonu (vidi Londonske konferencija), naložila je zabranu ili djelimično smanjenje proizvodnje i upotreba CFC i HCFC od 2000. Sporazumom je predviđeno do 1995. godine smanjiti potrošnju CFC za 50%, do 1997. za 85%. Hemijska stabilnost čini ove plinove samo neznatno razgradivim u atmosferi (srednje vrijeme zadržavanja, u zavisnosti od proizvoda, traje 44-180 godina).
Uticaj na životnu sredinu
Pošto je niske molekulske težine, vodik bez CFK, zbog svoje hemijske stabilnosti i velika nestabilnosti u stratosferi, reagira sa ozonski omotač. Primjer:
Pritom h \cdot \nu = foton odgovarajuće frekvencije i hlorni radikal.
Hlorni radikali pretvaraju ozon u biatomni kisik. Vezani hlor i kisik se ponovo otpuštaju, uz nastanak molekulskog hlora. Putem fotona hlornih radikala ponovo nastaje odgovarajuća energija, tako da ciklus može početi od samog početka:
Zato se uništava ozonski omotač. Bez njegove zaštitne akcije, teško da bi se UV zračenje probijalo na Zemljinu površinu, što nanosi šteta+u i biljkama, životinjama i ljudima. CFC također apsorbiraju sunčevo zračenje u infracrvenom području (jače od CO2) i vodi u skladu sa svojim potencijalom globalnog zagrijavanja (u ekvivalentu CO2) pojačavaju globalno zagrijavanje. Neki CFC povećavaju mogućnost globalnog zagrijavanja u odnosu na ugljik dioksid do deset hiljada puta.
Alternative
Alternative za goriva zasnovana na CFC za aerosol- raspršivanje uključuju HFA-134a, koji ne utiče na ozonski omotač, ali stvara efekt staklenika. Međutim, zbog lahkoće njegovog ukapljivanja pod pritiskom, koristi se mješavina alkana, propana i butana. Konzervirani sprejevi nose simbol opasnosti - vrlo lahko zapaljivo. Za rashlađivače se koriste: propan, butan, pentan, amonijak, 2,3,3,3-tetrafluoropropen ili ugljik dioksid i rashladni hlor, kao što su R134a, R404a, itd. Kao alternative kariste se, imajući u vidu da su prve tri supstance zapaljive, a amonijak i 2,3,3,3-tetrafluoropropen korozivni i otrovni. Kao alternativa CFC u elektronskoj industriji, u proizvodnji ravnih ekrana, solarnih ćelija i mikrokola, preporučuje se dušik trifluorid. Prema novim metodama mjerenja, još u 2008. zabilježena su značajna oštećenja koncentracije ozona u atmosferi i očite klimatske promjene. Nepravilno recikliranje starih frižidera, ipak odnosi velike količine CFC u atmosferu.
Radočaji
Historija
Do teritorijalne reorganizacije u Hrvatskoj nalazili su se u sastavu stare općine Duga Resa.
Stanovništvo
Na popisu stanovništva 2011. godine, Radočaji su imali 77 stanovnika.
Popis 1991.
Na popisu stanovništva 1991. godine, naseljeno mjesto Radočaji je imalo 144 stanovnika, sljedećeg nacionalnog sastava:
Olimpijske igre 2032.
Ljetne olimpijske igre 2032., zvanično poznate kao Igre XXXV olimpijade, a poznate i kao Brisbane 2032, bit će međunarodni multi-sportski događaj koji će se održati od 23. jula do 8. augusta 2032. u Brisbaneu, Queensland, Australija.
To će biti treće ljetne igre koje će se održati u Australiji nakon ljetnih olimpijskih igara 1956. u Melbourneu u Viktoriji i ljetnih olimpijskih igara 2000. u Sydneyu, Novi Južni Wales. To će ujedno biti i četvrte ljetne igre koje će se održati na južnoj hemisferi, nakon spomenutih igara u Australiji u Melbourneu i Sydneyu te Ljetnih olimpijskih igara 2016. u Rio de Janeiru u Brazilu. Ovo će biti ujedno i druge ljetne igre koje će se u potpunosti održati u meteorološkoj zimi grada domaćina nakon Rija.
Brisbane je Međunarodni olimpijski komitet odabrao i objavio kao pobjedničku ponudu 21. jula 2021. godine, dva dana prije Ljetnih olimpijskih igara 2020. godine, zbog promjena pravila nadmetanja. Brisbane je prvi put objavljen kao preferirana ponuda 24. februara 2021. godine, a formalno odobrenje Izvršnog odbora MOK -a dobio je 10. juna 2021. Brisbane je postao prvi grad domaćin koji je osvojio Olimpijske igre kroz nove procedure nadmetanja.
Grana (čvor)
Hrvatska:
Hruševec
Hrvatska:
Slovenija:
Grana (Novi Marof)
Grana je naseljeno mjesto u sastavu grada Novog Marofa, Varaždinska županija, Republika Hrvatska.
Historija
Do teritorijalne reorganizacije u Hrvatskoj nalazila se u sastavu stare općine Novi Marof.
Stanovništvo
Na popisu stanovništva 2011. godine, Grana je imala 526 stanovnika.
Popis 1991.
Na popisu stanovništva 1991. godine, naseljeno mjesto Grana je imalo 566 stanovnika, sljedećeg nacionalnog sastava:
Planinarstvo
Međunarodna klasifikacija sporta -SportAccord – obuhvata i planinarstvo jer ima sportska obilježja: ima učinak na zdravlje, traži fizičku spremnost, izdržljivost, samodisciplinu, timski rad, ovladavanje posebnim vještinama.
Planinarstvo je i oblik kulture, jer planinari:
Planinarstvo se uslovno može smatrati oblikom turizma jer obuhvata putovanja bez materijalnog cilja.
Temelj i osnova planinarenja odnos je prema drugim ljudima, prema životinjama, biljkama i cjelokupnoj neživoj prirodi. Iako ljudi u planine odlaze iz raznoraznih motiva, svaki odlazak podrazumijeva solidarnost, briga za drugoga, požrtvovnost (u smislu žrtvovanja vlastite komocije), tolerancija i suosjećanje. Time je ujedno svaki planinar na sebe primio obvezu promovisanja svih tih vrijednosti. Planinarstvo je ozbiljna životna filozofija koja u svakome od nas nastoji na što potpuniji način ostvariti ono najbolje za nas, za druge oko nas i prirodu kao cjelinu.
Visokogorsko planinarenje
Visokogorsko planinarenje podrazumjeva aktivnost u visokim i razuđenim planinskim masivima. Za visokogorsko planinarenje neophodno je iskustvo i znanje za bezbjedno kretanje kroz planinu, fizička i psihička pripremljenost, korišćenje planinarske tehničke opreme, poznavanje orjentacije, metereologije, bivakovanja, pravila ishrane, prve pomoći i spasavanja kao i poznavanje osnova tehnike alpinizma za osiguravanje kretanja na strmim i stjenovitim padinama, ljeti i zimi.
Sportsko penjanje
Iz alpinizma se razvila disciplina sportsko penjanje. Penjanje se izvodi u prirodnoj i na veštačkoj stijeni na smjerovima male dužine-visine (8 – 30 m). Savlađivanje smjerova vrši se slobodnim usponom uz tehničko osiguravanje od pada sa korišćenjem klinova unapred postavljenim za međuosiguranje. Sportsko penjanje je kvalitetna takmičarska disciplina za kategorije težinskog, brzinskog i boldering uspona sa međunarodnom skalom za određivanje stepena težine uspona.
Speleologija
Speleologija je grana planinarstva koja obuhvata istraživanje kraških fenomena u planinama, postanak i razvoj pećina i drugih oblika, registruje njihove dimenzije, proučava fizičke i hemijske procese u podzemlju, prati podzemne vodene puteve, proučava živi svijet podzemlja, mikroklimatske odnose. Speleologija u tehnici istraživanja koristi odgovarajuću speleološku i alpinističku tehničku opremu. Za bavljenjem speleologijom obavezna je posebna obuka i izuzetna pripremljenost.
Kanjoning
Podrazumijeva kretanje kroz kanjon uz korištenje različitih tehnika, koje mogu uključivati hodanje, penjanje, skakanje i plivanje te druge aktivnosti. Kanjoning uključuje tehničko spuštanje, planinarsku opremu i iskustvo kretanja kroz divljinu.
Planinski biciklizam
Kretanje biciklom kroz planine zahtjeva posebnu opremu i bicikle, kao i određena predznanja, iskustvo i tehniku za ofroud vožnju (vožnja van puta).
Orijentaciono takmičenje
Takmičenje u orijentaciji je pronalaženje kontrolne tačke na nepoznatom terenu uz pomoć topografske karte i kompasa. Znanje čitanja topografskih karata se stiče na posebnim seminarima.
Organizovanje
Historija organiziranog planinarstva u svijetu započinje 1857. god. kada je u Londonu osnovan ALPINE CLUB kao prva planinarska organizacija u svijetu. Godine 1874. godine osnovano je Hrvatsko planinarsko društvo u Zagrebu, kao dvanaesto društvo – savez u svijetu.
Prva planinarska organizacija u BiH bio je Bosanskohercegovački turistički klub, koji su 21. septembra 1892. godine osnovali visoki i viši Austro-Ugarski činovnici. Turistički klub radio je na izgradnji planinarskih objekata, markiranju planinarskih staza i puteva i organizovanju izleta u prirodu. U prvim godinama članstvo su sačinjavali stranci, doseljeni činovnici, ali kratko vrijeme nakon toga i domaće stanovništvo se uključuje.
Međunarodna planinarska asocijacija (Union Internationale des associations d’alpinisme – UIAA) ima sjedište u Bernu, Švicarska Članica je Međunarodnog olimpijskog odbora (IOC) i bavi se standardizacijom opreme, stručnih tehnika i edukacije.
Planinarski savez Bosne i Hercegovine
Planinarski savez Bosne i Hercegovine je krovna planinarska organizacija, čija je ujediniteljska Skupština održana u septembru 2015. god. na Trebeviću. Čine ga sva tri postojeća planinarska saveza BiH, registrovana kod ministarstava pravde na entiteskim nivoima:
Salviae (Halapić, Glamoč)
Salviae je naziv putne stanice iz rimskog perioda u naselju Halapić, općina Glamoč, Bosna i Hercegovina.
U vrijeme Ilira Glamočko polje zaposjedali su Delmati jedno od najpoznatijih plemena. Rimljani su i ove krajeve konačno osvojili 9. god. n.e. Kao prva mjera romanizacije bila je izgradnja puteva. Jedan takav put išao je od Salone do Bosanske Gradiške na Savi. Put je iz Grahovskog polja išao preko planine Staretine i spuštao se u današnji Halapić, oko pet kilomatara sjeverozapadno od Glamoča. Tu je bilo sagrađeno utvrđenje, sa stanicom konzularnih beneficijara, hramom Jupiteru i sa naseljem funkcionalno vezanim uz put.
Arheologija
Više od 120 godina Zemaljski muzej iz Sarajeva obavlja arheološka istraživanja na lokalitetu Halapića. U kasnoj antici u Halapiću je bila podignuta, i najveća kršćanska bazilika na Glamočkom polju (Vrba, Halapić, Glavice, Isakovci). Ova se bazilika po malim kapitelima, koji su bili otkopani prilikom probnog iskopavanja (1931. g.), datira u 6. st., a čini se da je bila podignuta na ruševinama (starog) rimskog hrama.
Posljednja istraživanje 2010. godine, pod vodstvom Adnana Busuladžića se odnose na arhitekturu kasnoantičkog refugija (skloništa), odnosno praćeni su zidovi i ostaci temelja ovog objekta. Također, ponovo su otkriveni ostaci kasnoantičke keramike.
U njemu su živjeli rimski državni službenici zaduženi za održavanje i obezbjeđenje ceste. Tu se nalazio i centar službenog državnog kulta sa hramom kapitolijske trijade.
Bogatstvo i raznovrsnost arheoloških nalaza s područja Halapića posebno ilustrira analiza pronađenih antičkih kultova. Do danas je konstatirano postojanje 14 skupina antičkih božanstava, a samo na području sela Halapić je pronađeno 13 božanstava koji su pripadali različitim kultnim zajednicama: (Mitra, Kabir, Dioskur, Helia, Apolon, Trački konjanik,...). Rimu je pogodovala široka platforma antičkog politeizma koji se u svojoj raznolikosti nije mogao ispriječiti robovlasničkoj ideologiji i njenim božanskim zaštitnicima, na prvom mjestu Jupiteru. Kod Rimljana religija nije postala gospodar ili snaga nad državom, a njeni sveštenici su bili izabrani službenici.
Po količini nađenog rimskog novca Halapić stoji daleko iznad ostalih lokaliteta Glamočkog polja.
Legionarska bolest
Legionarska bolest je netipska upala pluća, uzrokovana bakterijom koja živi i razvija se u vlažnom okruženju, poput sistema klimatizacije iz kojeg dolazi do klimatiziranih prostorija, kada se zrak vlaži.