cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
NGC 2044
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Sako TRG
Puška TRG je repetirka, sa obrtnočepnim zatvaračem. Teška hladno kovana cijev je dugačka 660 mm i ima 4 žlijeba koji se uvijaju udesno. Puška ima izuzetno kvalitetan dvostepeni mehanizam za okidanje, a sila okidanja se može podešavati u opsegu od 1 do 2,5 kg. Komandna poluga kočnice nalazi se unutar štitnika obarače. Kundak je takođe potpuno podesiv i konsturisan tako da pušku mogu bez ikakvih smetnji da koriste i ljevoruki strijelci. Na ustima cijevi nalazi se asimetrična gasna kočnica koja istovremeno služi i kao skrivač plamena. Na gasnu kočnicu se lako i brzo može postaviti prigušivač pucnja. Puška se hrani iz okvira kapaciteta 10 metaka. U kompletu puške nalaze se i skapajuće nožice koje se mogu skinuti sa oružja. Proizvođač standardno oružje isporučuje bez nišana, a na pušku se mogu postaviti različiti optički, opto-elektronski i rezervni mehanički nišani. U antiterorističkim jedinicama najčešće se koristi optika Schmidt-Bender 3-12x50. Pored varijante u kalibru 7.62 x 51 mm NATO, puška se proizvodi i u kalibrima .300 Winchester Magnum i .338 Lapua Magnum, pod znakom TRG-41. Od 1999. godine proizvode se modernizovane puške TRG-22 (naslednik TRG-21) i TRG-42 (zamjena za TRG-42) sa drugačijim kundakom i nekim sitnim poboljšanjima.
Korisnici
thumb|Sako TRG 42
IC 246
IC 246 (također poznat kao MCG 0-7-78 i PGC 10116) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 306 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Kit. Najveći prečnik je 0,80 (71 hiljada sg) a najmanji 0,5 uglovnih minuta (44 hiljade sg). Prvo otkriće je napravio Lewis Swift 15. oktobra 1887. godine.
Podbjel
Podbjel, (lat. Tussilago farfara), ostala imena: bjelokopitnjak, konjsko kopito, lepuh, lepuk, podbjelek, podbilj. Višegodišnja je biljka iz porodice Asteraceae. Cvjeta na samom kraju zime ili u rano proljeće. Jedan je od prvih proljetnih cvjetova i može se pojaviti već u februaru i cvjetati sve do aprila.
desno|thumb|Cvijet podbjela se pojavljuje prije lista thumb|desno|Podbjel bez cvjetova thumb|desno|180px|Sjeme podbjela slično je [[Maslačak|maslačku]]
Rasprostranjenost
Raste na glinenom tlu uz potoke, jarke ili nasipe uz obale rijeka kao i na željezničkim nasipima. Može se naći na skoro svim nadmorskim visinama od nizinskih do planinskih područja sve dok ima dovoljno vlage. Može rasti na velikim površinama i pomaže stvaranju plodnijeg zemljišta.
Karakteristike
Podbjel je trajna biljka s jako razgranatim korjenom i podzemnim izdancima. U proljeće se najprije pojave samo bijelo-baršunasti ljuskasti cvjetni štapići sa po jednom žutom cvjetnom glavicom. Visoki su 10 do 15 cm. Za vrijeme cvjetanja, listovi su još pod zemljom i razvijaju se tek nakon cvatnje. Listovi su potkovastog oblika s peteljkom i prilegnuti uz zemlju. Listovi i cvjetovi imaju slab miris, a ukus listova je gorak. Sekret je sluzav.
Upotreba
Latinski naziv podbjela lat. Tussilago daje nam indikacije za koje zdravstvene probleme može da se upotrebljava. Dio latinskog imena "Tussis" se prevodi kao kašalj, a riječ "ago" se može prevesti kao pokretati ili tjerati. Što daje bukvalan prevod "Tjeračica kašlja" Za lijek se skuplja biljka bez korjena. Sprječava upale, a već postojeće brzo zaliječi. Izvanredno djeluje za rastvaranje sluzi kod kašlja. Uspješno se primjenjuje u liječenju promuklosti, katara ždrijela, bronhitisa, upale podrebrice, bronhijalne astme, i kod početka tuberkuloze pluća. Izvana koristi se za obloge kod upale vena, čira potkoljenice, opekotina, crvenog vjetra i svih upala i oteklina.
Upotreba u ishrani
Pupoljci i mladi cvjetovi mogu se jesti sirovi ili kuhani. Imaju prijatan ukus koji podsječa na sjeme anisa što daje specifičnu aromu salatama. Mladi listovi se takođe mogu konzumirati svježi ili kuhani u salatama, kao dodatak supama ili jednostavno kao varivo. Listovi imaju pomalo gorak ukus koji se može eliminisati pranjem poslije kuhanja. Čaj je aromatičan i može biti pripremljen od svježeg ili suhog cvijeta ili lista. Osušeni ili malo proprženi listovi se mogu koristiti kao zamjena za kuhinjsku so. Korjen se može konzervisati u šećernom sirupu.
Primjena u narodnoj medicini
Travari i narodni Ljekari koriste podbjel kao lijek za liječenje problema sa disajnim organima. Koristi se za liječenje upalnih procesa disajnih puteva, pomaže sa promuklosti, bronhitisom i bronhijalnom astmom. Velika je pomoć za lakše iskašljavanje. Kao obloge, koristi se i za vanjsku upotrebu kod kožnih oboljenja kao što su upalni procesi, otekline, opekotine i čirevi. Djeluje protiv alergijskih reakcija kože kao što su ekcem, koprivnjača, frunkuloza i skrofule. Oblozi od prokuhanog lista ili cvijeta podbjela ubrzavaju obnovu kože (epitelizaciju) i očvrščavanje kožnog tkiva. Pomoć je i kod bržeg zarastanje rana. Upotrebljava se i za grgljanje u ustima i grlu pošto oblaže sluznicu i umekšava nadražaje kod upalnih procesa u ustima, grlu i ždrijelu. Za ispiranje se koristi nezaslađen čaj. Preporučuje se i protiv opadanja kose, pojave peruti i svraba tjemena. U ove svrhe list podbjela se miješa sa listom koprive.
Upozorenje
Cvijetna stabljika podbjela sadrži tragove alkaloida pirolizidina koji su potencialno škodljivi jetri ako se unose u organizan u većim količinama. Ne preporučuje se samo trudnicama i dojiljama. Postoje dokumentirani slučajevi da je čaj od podbjela izazvao teška oštećenja jetre kod dojenčadi, a u drugom slučaju je dojenče razvilo bolest jetre i umrlo jer je majka pila čaj koji je sadržavao podbjel tokom trudnoće.
Japodska kulturna grupa
Kultura Japoda u dolini Une dio je japodske kulturna grupe na teritoriji današnje Bosne i Hercegovine. Najveći dio teritorije ilirskog plemena Japodi bio je na teritoriji današnje Hrvatske, ali i na području Bihaća, oko srednjeg toka rijeke Une. Dolina rijeke Une vijekovima predstavljala je prirodni tranzitni put od juga prema sjeveru, od mediteranskog kulturnog kruga visoko razvijenih civilizacija Grčke i Italije prema panonskoj nizini i širem prostoru Podunavlja koje sredinom prvog milenijuma p.n.e naseljavaju Kelti. Prisutnost Japoda na ovom prostoru fiksirana je brojnim arheološkim nalazima.
Predstavljena je sa nekoliko stotina kulturnih dobara, od različitih trajnih materijala i obuhvataju široki dijapazon likovnih predstava: predmete svakodnevne upotrebe, oružje, više ili manje stilizovane životinjske i ljudske likove, sve do monumentalne umjetnosti na kamenu s komplikovanim scenskim prikazima.
Hronologija i karakteristike
Japodska kulturna grupa nastala je iz starijeg autohtonog supstrata uz uticaj kulture polja sa urnama. Grupu je definisala Ružica Drechsler-Bižić 1983, a hronologiju nalaza uradio je Zdravko Marić 1968. godine.
Razvoj japodske kulture koji je trajao preko 1000 godina, sadržavao je figuralno oblikovanje kako u primijenjenom, tako i u monumentalnom obliku. Likovno oblikovani ili ukrašeni predmeti ovdje su raspoređeni prema materijalu (pečena glina, bronza i rijetko srebro, jantar i staklo, kamen) i tehnikama (urezivanje, apliciranje, modelovanje, livenje, iskucavanje), kao i prema vrsti figura koje su prikazane: predstave predmeta, životinjske i ljudske figure. Brojnost likovnih objekata znatno varira: od desetak objekata od stakla (vjerovatno importovanih), do više stotina predmeta od metala. Objekti od gline i kamena karakteristični su za dolinu Une, dok ih na drugim japodskim prostorima za sada nema.
Sojenička naselja
Arheološko područje Ripač u selu Ripač kod Bihaća proglašeno je za nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine. Japodi su na ovom prostoru ostvarili različita kulturna dostignuća počevši od pravljenja sojeničkih naselja koja su postala glavno obilježje Ripča, gdje po prvi put otkriveno je takvo prahistorijsko naselje u Bosni i Hercegovini. Prema procjeni, naselje je zauzimalo prostor od cca 3.000 m2. Zgrade u naselju bile su međusobno odvojene prilazima za čamce. Otkriveno je preko 2.500 kočeva – soha, približno pravilno postavljenih u pravougaonike širine 6–8 m, i dužine 10–12 m.
Naselje u Ripču danas nalazi se u lošem stanju i gotovo da više nema nikakvu funkciju, a ostaci sojenica polagano počinju da propadaju zbog izloženosti vremenskim uslovima kao i nemaru ljudi.
Figuralne predstave
Figuralne predstave od pečene gline, poznate kao terakote prikazuju likove određenih božanstava. Mogle su služiti i pri obavljanju magijskih ili kultnih obreda. Mogu se podijeliti u dvije ikonografski i hronološki, odvojene grupe.
Na osnovu raznovrsnosti u oblikovanju, grupu nagih terakota antropomorfnog oblika treba nazvati terakote tipa Ripač (Borivoj Čović, Branka Raunig).
Keramika
Većina pokretnih nalaza iz sojeničkog naselja u Ripču kao i gradinskih naselja u Pounju su ulomci ili čitave sjajno crno uglačane keramičke posude. Ukrašene su lažnim vrpčastim ornamentom, dok su stariji primjerci ukrašeni oštro izdvojenim facetama na obodu i drškama. Repertoar oblika je raznovrstan: šolje, zdjele, lonci, urne i drugo.
Među brojnim nalazima ističe se urezana Glava jelena sa razgranatim rogovljem, sam prikaz ove glave je savršen jer je prikaz vrata, i drugih dijelova glave, predstavljen na idealan način.
Također tu je i predstava zmije sa Gradine u Ripču koja se nalazi na ulomku posude, sa talasnim tijelom, a ovo je ujedno i jedini prikaz na keramici, dok su ovakvi tipovi predstava sa zmijama mnogobrojnije na metalnim i kamenim objektima.
Crteži na kamenu
Ulomak kamene urne s predstavom japodskih konjanika iz Založja proglašena je za nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine. Ploča je od lapora, lokalnog kamena bihacita, dimenzija: 1.94x0.74x0.1 m. Predstave na ploči su urezane. Na gornjoj površini ploče prikazano je pet konjanika koji jašu u redu jedan za drugim, okrenuti na desnu stranu. Na desnoj bočnoj strani prikazana je uspravljena životinja, koja je slična panteru. U stilu prikaza na ploči zapažaju se utjecaji grčke arhajske umjetnosti, umjetnosti venetskih situla i keltski utjecaji.
Ploča desne bočne strane japodske kamene urne iz Golubića proglašena je za nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine. Potiče sa početka rimske vladavine u ovim krajevima u I vijeku n.e. Izrađena je od mekanog lokalnog kamena bihacita (lapora, muljike) pogodnog za obradu i otpornog na atmosferilije. Centralni položaj zauzima figura konjanika na konju. Figura konja je jako izduženog tijela, male glave i povijenog vrata. Detalji su precizno izrađeni. Nema predstave grive. Figura konjanika je nesrazmjerno mala u odnosu na figuru konja.
U nekropoli Privilica nađeno je nekoliko čitavih kao i više fragmenat ara posvećenih bogu Bindu – Neptunu. Podigli su ih japodski prvaci u I – II stoljeće, sa početka rimske okupacije. Prikazan je nag, u pokretu, u desnoj ruci drži delfina, a u drugoj atribut osti. Obično je u društvu jarca koji je kod Japoda žrtvena životinja. Osim u Privlaci, Neptun nigdje nema epitet Bindus, što upučuje na epihorsko japodsko božanstvo.
Odjeća i nakit
Osim razvoja kultnih predstava izraženih u likovnom obliku veliki broj nalaza su nakit i odjeća. Umjetnički izraz vidi se kroz stoljećima građenu šarolikost metalnih, jantarnih i staklenih oblika nakita, od kojih su neki prvenstveno imali posve funkcionalnu ulogu. Tako je fibula (spona, kopča, broš), od predmeta za pričvršćivanje odjevnih predmeta, poprimila karakteristike ukrasnog detalja estetske vrijednosti, i kao jedini metalni element nošnje, čini najčešću pojavu tokom željeznog doba. Uz fibulu elementi nošnje su: ogrlica, narukvica, pojas, prsten, alka, šivaća igla i sl. Uočljivo je mijenjanje ženske nošnje tokom vremena što govori kako nošnja u nije sama sebi svrha, ona se prilagođava protoku vremena, ostvarujući potrebu zajednice za opstankom, kroz identificiranje svojih članova.
Većina ovih nalaza su u Zemaljskom muzeju u Sarajevu dok drugi nalaze se u Muzeju Unsko-Sanskog kantona u Bihaću.
NGC 5039
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Tvrđava Greben
mini|300px|Ostaci tvrđave Greben Tvrđava Greben je srednjovjekovni utvrđeni grad koji se nalazi u Krupi na Vrbasu, 25 km južno od Banja Luke. Prvi put se pominje u izvorima 1192. godine, a potom 1322. i 1346. godine kada gradom upravlja izvjesni Nikola.
Uenuku
Uenuku i Hine-pukohu-rangi
Jednoga dana na Zemlju su sa Neba sišle dvije sestre - Hine-pukohu-rangi, božica bijele magle i Hine-wai, božica kišne magle. Dok je Uenuku lovio po šumi, on ih je ugledao i zaljubio se u Hine-pukohu-rangi. Oteo ju je i oženio se njome. Ona mu se vraćala svake noći, ali bi u zoru odlazila. Rekla je da nikome ne govori o njoj sve dok ne rodi dijete. Za tajnu su znali samo Uenuku, Hine-pukohu-rangi i Hine-wai, koja je svoju sestru upozoravala kad se bliži dan. Jednog je dana Hine-pukohu-rangi rodila djevojčicu te Uenuku više nije mogao čekati. Rekao je svojim prijateljima za svoju ženu, ali oni nisu vjerovali da mu je božica žena, te su mu predložili da ju uhvati. On je čekao da ona dođe navečer u njegovu kuću. Tad je zatvorio sve prozore i nije dao njenoj sestri da ujutro dođe i upozori je na izlazak sunca. Hine-wai je došla po svoju sestru, ali ona je bila zatvorena, pa se sama vratila na Nebo, što je izazvalo sumnju među bogovima. Zato je Hine-pukohu-rangi ipak pobjegla sa svojim djetetom. Uenuku ju je neprestano tražio, a nakon mnogih godina, bog neba Rangi, prijašnji vladar svemira, mu se smilovao te ga je pretvorio u boga duge i dao mu besmrtnost kako bi se pridružio svojoj ženi i kćerki na Nebu.
Tvrđava Greben
U 14. vijeku Greben je pripadao župi Zemljanik, u oblasti Donjih Kraja. Tadašnji velikaši u Donjim Krajima, knez Grgur i Vladislav Pavlović, sinovi kneza Pavla Hrvatinića, te Grgur Stipanić predali su 1357. Greben i Glamoč Ugarskoj u zamjenu za posjed Dobra Kuća u Slavoniji. Time su ugarskog kralja priznali za seniora (gospodara), a dolina Vrbasa pala je pod vlast Ugarske. Da je Greben i narednih godina bio pod ugarskom vlašću, pokazuje dokument iz 1365. godine u kome se spominje magistar (upravnik) Bakoč kao sanski župan i kastelan tvrđava Kozara i Greben na Vrbasu.
Uenuku
Uenuku i Hine-pukohu-rangi
U muzeju u Te Awamutu na Novom Zelandu postoji velik kamen za kojeg lokalna legenda kaže da posjeduje duh Uenukua.
Cistein
Cistein (skr. Cys ili C) je semi-esencijska proteinogena aminokiselina sa hemijskom formulom HO2CCH(NH2)CH2SH. Kod čovjeka se, u izvjesnoj mjeri, može i (bio)sintetizirati. Ugradnju cisteina u proteinski lanac kodiraju tripletni kodoni UGU i UGC. Tiolski bočni lanac često sudjeluje u enzimskim reakcijama, služeći kao nukleofil. Tiol je podložan oksidaciji nakon čega nastaje disulfidni derivat cistin, koji ima važnu strukturnu ulogu u mnogim proteinima. Kada se koristi kao dodatak hrani, ima međunarodni kod E920.
Tvrđava Greben
Poznato je da su franjevci u 14. vijeku pokušali da se učvrste u Donjim Krajima. Njihovi samostani bili su organizovani po kustodijama. Prema navodima fra Bartola Pizanskog (popis datira iz 1385 godine ) postojala je Grebenska kustodija, a u podgrađu Grebena nalazila se franjevačka crkva. U to vrijeme Bosnom je vladao Tvrtko I Kotromanić.
Cistein
Prehrambeni izvori
Iako je klasificiran kao semiesencijalna aminokiselina, u rijetkim slučajevima, cistein može biti esencijalan za djecu, starije osobe i bolesnike sa specifičnim metaboličkim poremećajima ili kod onih sa sindromom malapsorpcije. U normalnim fiziološkim uvjetima, ljudsko tijelo obično može da sintetizira cistein, ako je dostupna dovoljna količina metionina. U gastrointestinalnom traktu i krvnoj plazmi, podložan je katabolizi. Za razliku od reaktivnog cisteina, njegova izvedenica cistin neizmenjen prolazi kroz GI trakt i krvnu plazmu, a pri ulasku u ćelije brzo se reducira u dva molekula cisteina.
Tvrđava Greben
U periodu od 1527. do 1528. godine bosanski sandžak-beg Gazi Husrev osvojio je Jajačku banovinu, a sa njom i grad Greben. Po svoj prilici, Greben je tad ozbiljno stradao. U osmanskim izvorima se pominje 1562. godine, na području nahije Jajce i to pod imenima Greben i Vrh Krupa. Čini se da je u periodu osmanske uprave grad napušten. Danas je u ruševnom stanju. Nešto bolje je sačuvana samo kula nad Vrbasom i dio bedema koji se spušta prema kanjonu rijeke.
Cistein
Prehrambeni izvori
Cistein se nalazi u većini visokoproteinskih izvora hrane. Neki od njih su: Kao i druge aminokiseline, cistein ima amfoterna svojstva. thumb|center|250px|(R)-Cistein (lijevo) i (S)-Cistein (desno) na neutralnom pH
Tvrđava Greben
U njegovoj blizini nalaze se i ostaci srednjovjekovnih utvrđenih gradova Zvečaj i Bočac.
Cistein
Biosinteza
thumb|250px|Sinteza cisteina: [[cistationin beta sintetaza katalizira gornju reakciju, a cistationin gama-lijaza donju.]]
Kod životinja, biosinteza počinje aminokiselinom serinom. Sumpor potiče iz metionina, koji konvertira u homocistein preko intermediara S-adenozil metionina. Zatim cistationin beta-sintetaza kombinira homocistein i serin u formu asimetričnog tioetra cistationina. Enzim cistationin gama-lijaza konvertuje cistationin u cistein i alfa-keto butirat. U biljkama i bakterijama, biosinteza cisteina isto počinje od serina, koji se konvertuje u O-acetil serin enzimom serin transacetilaza. Enzim O-acetilserin (tiol)-lijaza, iz raspoloživih sulfidnnih izvora, konvertira taj ester u cistein, pri čemu se oslobađa acetat.
Biološke funkcije
Tiol grupa cisteina ima nukleofilna svojstva, pa lahko oksidira. Reaktivnost se pojačava kad je tiol joniziran. Konstanta disocijacije kiseline (pKa) cisteinskih ostataka u proteinima je blizu neutralnosti, tako da su u ćeliji česti u reaktivnom tiolatnom obliku. Visoka reaktivnost tiol grupe, cisteinu omogućavaju brojne biološke funkcije.
Prekursor antioksidanta glutationa
Kao posledica podložnosti tiola redoks reakcijama, cistein ima i antioksidantne osobenosti. Naprimjer, one se ispoljavajuna u slučaju tripeptida glutationa, koji je prisutan u ljudskom tijelu, kao i u nizu drugih organizama. Sistemska dostupnost oralnog glutationa (GSH) je neznatna, zbog čega se mora sintetizirati iz konstitutivnih aminokiselina: cisteina, glicina, i glutaminske kiseline. Ove aminokiseline su lahko dostupne iz uobičajene hrane, ali raspoloživost cisteina može biti ograničavajući faktor.
Disulfidne veze
Disulfidne veze imaju značajnu ulogu u savijanju i stabilnosti nekih proteina, pogotovu izlučenih u ekstracelularni medij. Budući da većina ćelijskih kompartmana ima reducirajuće okruženje, disulfidne veze u citosolu su općenito nestabilne.
thumb|right|150px|Cistin (u neutralnoj formi) je formiran od dvije molekule cisteina.
Disulfidne veze u proteinima se formiraju oksidacijom tiol grupe cisteinskih ostataka. Druga aminokiselina koja sadrži sumpor - metionin - ne može stvarati disulfidne veze. Agresivniji oksidanti konvertiraju cistein u korespondirajuću sulfinsku i sulfonsku kiselinu. Cisteinski ostaci imaju značajnu ulogu u umrežavanju proteina, što povećava čvrstoću molekula i doprinosi stvaranju proteolitičke otpornosti. Unutar ćelije, disulfidni mostovi među cisteinskim ostatacima u polipeptidima podržavaju proteinsku sekundarnu strukturu. Insulin je primjer proteina sa cistinskim umrežavanjem, gdje su dva nezavisna peptidna lanca povezana parom disulfidnih veza.
Korektnu formaciju disulfidnih veza katalizira protein disulfid izomeraza. Ćelija prenosi dehidro askorbinsku kiselinu u endoplazmatski retikulum, što uvjetuje oksidaciju sredine. U takvim uvjetima, cisteini su uglavnom oksidirani do cistina koji nemaju nukleofilna svojstva.
Prekursor klastera gvožđe-sumpor
U metabolizmu ljudskog organizma, cistein je značajan izvor sulfida. Sulfid je, u gvožđe-sumpor klasteru i u nitrogenazi, ekstrahiran iz cisteina, koji se istovremeno konvertira u alanin.
Vezanje za metalne jone
Osim proteina sa gvožđe-sumpornim motivom, mnogi drugi metalni kofaktori u enzimima su vezani za tiolat substituent cisteinil ostatake. Primjeri takvih konstrukta su cink u cinkovom prstu i alkohol dehidrogenazi, bakar u plavim bakarnim proteinima, te nikl u [NiFe]-hidrogenazi. Tiolna grupa ima jak afinitet prema teškim metalima, tako da se cisteinski proteini, kao što je metalotionein, čvrsto vežu za metale kao što su živa, olovo i kadmij.
Post-translacijske modifikacije
Osim oksidacije u cistin, cistein učestvuje i u mnogim post-translacijskim modifikacijama. Nukleofilna tiol grupa mu omogućava da konjuguje sa drugim grupama, npr., u prenilaciji. Ubikvitin ligaze transferiraju ubikvitin na njihove zavisne proteine i kaspaze, učestvujući u proteolizi u apoptotičnom krugu. Inteini često funkcioniraju pomoću katalitičkog cisteina. Uloge su obično ograničene na dio intracelularne sredine, gdje je okruženje reducirajuće, a cistein nije oksidiran u cistin.
Primjena
Cistein, osobito L -enantiomer, je prekursor u prehrambenoj, farmaceutskoj, i kozmetičkoj industriji. Jedna od najobimnijih upotreba je u proizvodnji začina. Reakcija cisteina sa šećerima, naprimjer, u Maillard reakciji daje okus mesa. L -cistein se koristi kao pomoćno sredstvo za pečenje hrane.
U kozmetici, cistein se koristi u oblikovanju "trajnih frizura", uglavnom u Aziji. U ovoj oblasti, cistein raskida disulfidne veze u keratinu kose.
Cistein je veoma popularan u eksperimentima usmjerenog obilježavanja, kojima se ispituje biomolekulska struktura i dinamika. Na cistein se selektivno pričvršćuju maleimidi, preko kovalentnog Michael dodavanja. U položajem usmjerenog spinsko obeležavanja za EPR ili para-magnetnom relaksacijom poboljšan NMR, također široko koristi cistein.
Plazma (fizika)
Plasma (grč. πλάσμα - "bilo šta formirano" ) jedno je od četiri osnovna stanja materije, zajedno sa čvrstom tvari, tečnosti i gasom. Plazma ima svojstva različita od ostalih stanja.
Plazma se može napraviti grijanjem gasa ili ga podvrgavajući jakom elektromagnetnom polju primjenjenom laserom ili generatorom mikrovalova. Ovo smanjuje ili povećava broj elektrona, kreirajući pozitivno ili negativno nabijene čestice zvane ioni, te je popraćeno odvajanjem od molekularnih veza, ako su prisutne.
Prisustvo značajnog broja nosioca naboja čini plazmu električki konduktivnom tako da ona odgovara veoma jako na elektromagnetno polje. Kao gas, plazma nema određen oblik ili određenu zapreminu osim ako se ne postavi u posudu. Za razliku od gasova, pod uticajem magnetnog polja, može formirati strukture kao što su vlakna, grede i dvostruke slojeve.
Plasma je najizdašniji oblik uobičajene materije u Univerzumu, od koje je najviše u razrijeđenim međugalaktičkim regijama, posebno intraklasterni medij, i u zvijezdama, uključujući Sunce. Uobičajeni oblik plazme na Zemlji vidi se u neonskim znakovima.
Veći dio razumijevanja plazme došao je od potrage za kontrolisanom nuklearnom fuzijom i nuklearnom energijom, za koje fizika plazme predstavlja naučnu bazu.
Svojstva i parametri
thumb|200px|right|Umjetnička [[interpretacija Zemljine plazma fontane, prikazuje kisik, helij i vodik ione koji šikljaju u svemir iz regija blizu Zemljinih polova. Slaba žuta oblast prikazana iznad sjevernog pola predstavlja gas koji se gubi sa Zemlje u svemir; zelena površina je aurora borealis, gdje se energija plazme vraća natrag u atmosferu. ]]
Definicija
Plasma se neprecizno opisuje kao električno neutralan medij neograničenih pozitivnih i negativnih čestica (npr. sveukupni naboj plazme je približno nula). Važno je napomenuti da iako su neograničeni, ovi djelići nisu ‘slobodni’ u smislu nesuočavanja sa silama. Kada se naboj pomjera, oni generišu električne struje sa magnetnim poljima, i kao rezultat, utiču jedni drugima na električna polja. Ovo uzrokuje njihovo zajedničko ponašanje sa više stepeni slobode. Definicija može imati tri kriterije:
Opsezi parametara
Parametri plazme mogu imati različite vrijednosti prema više redova veličine, ali svojstva plazme sa naizgled različitim parametrima mogu biti jednaki. Prateći grafikon ubraja samo konvencionalne atomske plazme a ne egzotične fenomene kao što je kvark gluonska plazma:
thumb|250px|Opsezi plazme. Gustoća raste naviše, temperatura se povećava prema desno. Slobodni elektroni u metalu mogu se smatrati plazmom elektrona.
Stepen ionizacije
Da bi plazma postojala, ionizacija je potrebna. Pojam "gustoća plazme" po sebi često se odnosi na "elektronsku gustoću", koja je, broj slobodnih elektrona po jedinici zapremine. Stepen ionizacije plazme je omjer atoma koji su izgubili ili dobili elektrone, te se kontrolišu najviše temperaturom. Čak djelomično ionizirani gas u kojem je najmanje 1% čestica ionizirano može imati karakteristike plazme (npr. odgovor na magnetna polja i visoku električnu konduktivnost). Stepen ionizacije, \alpha, definisan je kao, gdje je n_i brojna gustoća iona i n_n brojna gustoća neutralnih atoma. Elektronska gustoća se na ovo odnosi po prosječnom stanju naboja iona kroz, gdje je n_e brojna gustoća elektrona.
Temperature
Temperatura plazme se uobičajeno mjeri u kelvinima ili elektronvoltima i, neformalno, mjera je termalne kinetičke energije po čestici. Veoma visoke temperature često su potrebne za održanje ionizacije, što je definirajuće svojstvo plazme. Stepen ionizacije plazme je određen temperaturom elektrona relativnom sa energijom ionizacije (i mnogo slabije gustoćom), u vezi zvanoj Saha jednačina. Pri niskim temperaturama, ioni i elektroni teže se rekombinirati u atome pasivnog stanja —i plazma će eventualno postati gas.
U većini slučajeva elektroni su dovoljno blizu temperaturnoj ravnoteži tako da je njihova temperatura relativno dobro definisana, čak iako postoji značajno odstupanje od Maxwellianska energija distribucione funkcije, naprimjer, usljed UV zračenja, energetskih čestica ili jakih električnih polja. Zbog velike razlike u masi, elektroni dolaze do termodinamičke ravnoteže među sobom mnogo brže nego što dolaze u ravnotežu sa ionima ili neutralnim atomima. Zbog ovoga razloga, temperatura iona može biti veoma različita od (često niža od) temperature elektrona. Ovo je posebno uobičajeno u slabo ioniziranim tehnološkim plazmama, gdje su ioni često blizu sobne temperature.
Termalna p. netermalne plazme
Bazirano na relativnim temperaturama elektrona, iona i neutralnih, plazme se klasificiraju kao "termalne" ili "ne-termalne". Termalne plazme imaju elektrone i teške čestice na istoj temperaturi, npr. one su u termalnoj ravnoteži međusobno. Netermalne plazme sa druge strane imaju ione i neutralne pri mnogo nižoj temperaturi (ponekad sobna temperatura), gdje su elektroni mnogo "topliji" (T_e \gg T_n).
Plazma se ponekad označava kao "vruća" ako je skoro skroz ionizirana, ili "hladna" ako je čak i mala frakcija (naprimjer 1%) molekula gasa ionizirana, ali ostale definicije pojmova "vruća plazma" i "hladna plazma" su česte. Čak i kod "hladne" plazme, temperatura elektrona je i dalje obično nekoliko hiljada stepeni Celsijusa. Plazme iskorištene u "tehnologiji plazme" ("tehnološke plazme") često su hladne plazme u smislu da je jedino mala frakcija molekula gasa ionizirana.
Nedostatak 21-hidroksilaze
Kongenitalna hiperplazija nadbubrežne žlijezde zbog nedostatka 21-hidroksilaze u svim njenim oblicima čini preko 95% dijagnostikovanih slučajeva kongenitalne adrenalne hiperplazije (CAH), a CAH se u većini konteksta odnosi na nedostatak [[21-hidroksilaza] 21-hidroksilaze] i različite mutacije povezane s oštećenjem enzima mapirane na strukturi proteina.
Ranopojavna teška CAH sa nedostatkom 21-hidroksilaze
Događaju se dvije najozbiljnije neonatusne posljedice nedostatka 21-hidroksilaze: po život opasne krize trošenja soli u prvom mjesecu života (i za mušku i za žensku djecu) i teška virilizacija ženske djece. Podjela ranog početka CAH na forme koje troše soli i forme jednostavne virilizacije, a koja se zasniva na kapacitetu nadbubrežne žlijezde da proizvodi male količine aldosterona u obliku jednostavne virilize, često nije klinički značajna, jer se kliničke slike preklapaju i svi pacijenti gube so u određenoj mjeri.
Krize trošenja soli kod dojenčadi
Prekomjerne količine nadbubrežnog testosterona imaju mali efekt na genitalije muške novorođenčadi sa teškim CAH. Ako muško dojenče sa CAH ne bude otkriveno skiningom novorođenčeta, izgledat će zdravo i normalno i brzo će biti otpušteno kući svojoj porodici. Međutim, nedostatak aldosterona dovodi do visoke stope gubitka natrija u mokraći. Koncentracije natrija u urinu mogu premašiti 50 mEq/L. Sa ovom brzinom gubitka soli, novorođenče ne može održavati volumen krvi, a hiponatremijska dehidracija počinje da se razvija do kraja prve sedmice života. Izlučivanje kalija i kiselina takođe je poremećeno kada je manjkava aktivnost mineralokortikoida, a hiperkalemija i metabolička acidoza se postepeno razvijaju. Sposobnost održavanja cirkulacije dodatno je ograničena efektom nedostatka kortizola. Rani simptomi su slinjenje i slabo dobijanje na težini, ali većina dojenčadi s teškim CAH ima povraćanje, tešku dehidraciju i cirkulatorni kolaps (cirkulacijski šok) do druge ili treće sedmice života.
Kada se dovede u bolnicu, beba od 1–3 sedmice će biti i premala i dehidrirana. Krvni pritisak može biti nizak. Osnovni metabolički pokazatelji će otkriti hiponatremiju, sa serumskim Na+ tipsdki između 105 i 125 mEq/L. Hiperkalijemija kod ove novorođenčadi može biti ekstremna — nivoi K+ iznad 10 mEq/L nisu neuobičajeni — kao i stepen metaboličke acidoze. Hipoglikemija može biti prisutna. Ovo se naziva kriza trošenja soli i brzo uzrokuje smrt ako se ne liječi. Koliko god ova novorođenčad bila bolesna, brzo reaguju na liječenje hidrokortizonom i intravenskom fiziološkom otopinom, a dekstroza brzo vraća volumen krvi, krvni pritisak i sadržaj natrija u tijelu i preokreće hiperkalemiju. Uz odgovarajući tretman, većina dojenčadi je van životne opasnosti u roku od 24 sata.
Kasnopojavna (neklasična) CAH
Višak androgena dovoljno je blag da virilizacija nije očigledna ili ostaje neprepoznata pri rođenju i u ranom djetinjstvu. Međutim, nivoi androgena su iznad normalnog i polako rastu tokom djetinjstva, proizvodeći primjetne efekte između 2. i 9. godine života.
Pojava stidnih dlaka u srednjem djetinjstvu jest najčešća karakteristika koja vodi do procjene i dijagnoze. Druge prateće karakteristike su vjerovatno visok rast i ubrzano koštano doba (često 3–5 godina unaprijed). Često su prisutne povećana mišićna masa, akne i tjelesni miris odraslih. Kod dječaka penis će biti uvećan. Blago povećanje klitorisa može se javiti kod djevojčica, a ponekad se prepozn i određeni stepen prenatalne virilizacije koji je možda prošao nezapaženo u dojenačkom uzrastu.
Glavni ciljevi liječenja neklasičnog CAH-a su očuvanje što većeg mogućeg rasta i sprječavanje centralnog preuranjenog puberteta ako već nije pokrenut. Ovo su teži izazovi nego kod CAH koji se otkriva u dojenčasdi jer će umjereni nivoi androgena imati nekoliko godina da unaprijede sazrijevanje kostiju i da pokrenu centralni pubertet prije nego što se bolest otkrije.
Dijagnoza neklasične CAH obično se potvrđuje otkrivanjem ekstremnih povišenja 17α-hidroksiprogesterona, zajedno sa umjereno visokim nivoima testosterona. kosintropinski test stimulacije može biti potreban u blagim slučajevima, ali obično su nasumični nivoi 17OHP dovoljno visoki da potvrde dijagnozu.
Povišen 17α-hidroksiprogesteron može aktivirati androgeni put " stražnjih vrata", što dovodi do viška 5α-dihidrotestosterona i drugih moćnih androgena, uz normalne nivoe testosterona.
Nedavni dodaci liječenju za očuvanje rasta uključuju inhibiciju aromataze za usporavanje sazrijevanja kostiju, smanjenjem količine testosterona pretvorenog u estradiol i korištenje blokatora estrogena u istu svrhu. Kada se postigne supresija nadbubrežne žlijezde, pacijentu je potrebna pokrivenost steroidima stresa, kao što je gore opisano za značajnu bolest ili ozljedu.
Ostali aleli rezultiraju još blažim stepenom hiperandrogenizma koji možda čak i ne uzrokuje probleme kod muškaraca i možda neće biti prepoznat do adolescencije ili kasnije kod žena. Blagi efekti androgena kod mladih žena mogu uključivati hirzutizam, akne ili anovulaciju (što zauzvrat može uzrokovati neplodnost). Nivo testosterona kod ovih žena može biti blago povišen ili jednostavno iznad prosjeka. Ove kliničke karakteristike su one Kao kod sindroma policistastih jajnika (PCOS), a mali procenat žena sa PCOS-om ima kasnu pojavu CAH kada se ispita.
Dijagnoza kasnopojavne CAH može se posumnjati na osnovu visokog nivoa 17α-hidroksiprogesterona, ali neki slučajevi su toliko blagi da je povišenje vidljivo tek nakon stimulacije kosintropinom. Liječenje može uključivati kombinaciju vrlo niske doze glukokortikoida za smanjenje proizvodnje androgena nadbubrežne žlijezde i bilo kojeg od različitih agenasa koji blokiraju efekte androgena i/ili induciraju ovulaciju.
Kasnopojvnu CAH je prvobitno okarakterizirao francuski biohemičar Jacques Decourt 1957. ali povezanost s blagim nedostatkom 21-hidroksilaze nazvanom neklasični nedostatak 21-hidroksilaze, okarakterizirane različitim simptomima hiperandrogena koji se pojavljuju postnatalno kod muškaraca i žena, prva je opisala Maria New, 1979. New od tada proučavala je načine za smanjenje viška androgena i otkrila da tretman deksametazonom od 0,25 mg oralno svake večeri poništava akne i neredovnu menstruaciju za tri mjeseca, ali hirzutizam zahtijeva do 30 mjeseci. Deksametazon ima glukokortikoidnu aktivnost i snažna svojstva supresije ACTH unutar hipotalamo-hipofizno-nadbubrežne osovine. Niži ACTH dovodi do smanjene proizvodnje svih steroida, uključujući androgene. Prema Uputstvu za kliničku praksu iz 2018., liječenje glukokortikoidima se ne preporučuje kod asimptomskih osoba; međutim, ako su simptomi viška androgena dovoljni, može se propisati liječenje deksametazonom. Druga opcija liječenja su oralne kontracepcijske pilule.
Genetika
Gen CYP 21A2 za enzim P450c21 (također poznat kao 21-hidroksilaza) nalazi se na poziciji 6p21.3, usred gena HLA B i HLA DR koji su lokusi kodiranja glavnog kopleksa  histokompatibilnosti (ljudski leukocitni antigen). CYP21A2 je uparen sa nefunkcionalnim pseudogenskim CYP21A1P. Dokumentirani su rezultati abnormalnih alela CYP21A2, koji većinom proizlaze iz rekombinacije homolognih regiona CYP21A2 i CYP21A1P. Manjak 21-hidroksilaze može biti uzrokovan makrodelecijama od oko 30 Kb, što uključuje ne samo većina 5′ regije gena CYP21A2, već i sav C4B gen i 3′ regiju pseudogena CYP21A1P. Duplikacije pseudogena CYP21A1P i gena C4B često su povezane s neklasičnim nedostatkom 21-hidroksilaze. Zbog visokog stepena homologije između gena CYP21A2 i pseudogena CYP21A1P, te složenosti lokusa, istraživanje na molekulskom nivou je teško.
Razlike u preostaloj aktivnosti enzima različitih alela objašnjavaju različite stepene ozbiljnosti bolesti. Nasljeđivanje svih oblika 21-hidroksilaze CAH je autosomno recesivno.
Osobe zahvaćene bilo kojim oblikom bolesti imaju dva abnormalna alela, a oba roditelja su obično heterozigoti (ili nositelji). Kada oba roditelja nose abnormalni alel, svako dijete ima 25% šanse da ima bolest, 50% šanse da bude nositelj, a roditelji i 25% šanse da ima dva normalna gena.
Sada je moguće testirati heterozigotnost mjerenjem porasta 17α-hidroksiprogesterona nakon ACTH stimulacije, ili odnedavno direktnim sekvenciranjem gena.
Do sada je identifikovano više od 200 varijanti koje izazivaju bolesti unutar gena "CYP21A2" koje dovode do nedostatka 21-hidroksilaze ako su najmanje dvije od ovih varijanti prisutne kao dvostruki heterozigoti. Postoji dobra korelacija između genotipa i fenotipa. Kao rezultat toga, genotipizacija CYP21A2 ima visoku dijagnostičku vrijednost. Međutim, genotipizacija gena CYP21A2 podložna je greškama, posebno zbog blisko lociranog i visoko homolognog pseudogena CYP21A1P i složenih duplikacija, delecija i preuređivanja unutar hromosomske regije 6p21.3. Zato genotipizacija CYP21A2, interpretacija rezultata i adekvatno genetičko savjetovanje pacijenata i njihovih porodica zahtijevaju duboko razumijevanje genetike CYP21A2.
Patofiziologija
Enzim P450c21, koji se obično naziva 21-hidroksilaza (21-OH), ugrađen je u glatki endoplazmatski retikulum ćelija kore nadbubrežnih žlijezda. Katalizira hidroksilaciju 17α-hidroksiprogesterona (17OHP) u 11-deoksikortizol na glukokortikoidnom putu, koji počinje od pregnenolon a i završava kortizolom. Također katalizira hidroksilaciju progesterona u 11-deoksikortikosteron (DOC) na mineralokortikoidnom putu, puta od pregnenolona do aldosterona.
Nedovoljna aktivnost ovog enzima smanjuje efikasnost sinteze kortizola, uz konstantnu hiperplaziju kore nadbubrežne žlijezde i povišenje nivoa ACTH. ACTH stimulira unos holesterola i sintezu pregnenolona. Steroidni prekursori do njega i uključujući progesteron, 17α-hidroksipregnenolon, a posebno 17α-hidroksiprogesteron akumuliraju se u kori nadbubrežne žlijezde i u cirkulirajućoj krvi. Nivoi 17OHP u krvi mogu dostići 10–1000 puta više od normalne koncentracije.
Budući da aktivnost 21-hidroksilaze nije uključena u sintezu androgena, značajan dio velikih količina 17α-hidroksipregnenolona preusmjerava se na sintezu DHEA, androstendiona i testosterona, počevši od trećeg mjeseca fetusnog života kod oba spola.
Sinteza aldosterona također zavisi od aktivnosti 21-hidroksilaze. Iako je fetusna proizvodnja poremećena, to ne uzrokuje prenatalne efekte, jer veza posteljicel omogućava krvi majke da "dijalizira" fetus i održava ravnotežu elektrolita i volumen krvi.
Dijagnoza
Budući da je CAH autosomno recesivna bolest, većina djece sa CAH se rađa od roditelja koji nisu svjesni rizika i nemaju porodičnu anamnezu. Svako dijete će imati 25% šanse da se rodi sa bolešću.
Klasifikacija
Stanje se može klasificirati u "potrošnja soli", "jednostavnu virilizaciju" i "neklasične" oblike.
Tipovi koji troše sol i jednostavni virilizirajući tipovi grupišu se ponekad kao "'klasični'".
Liječenje
Od 2018. godine, Smjernice za kliničku praksu savjetuju da kliničari nastave smatrati prenatalnu terapiju eksperimentalnom.
Budući da period tokom kojeg se genitalije fetusa mogu virilizirati počinje oko šeest sedmica nakon začeća, prenatalni tretman kako bi se izbjegla virilizacija mora se započeti do 6.–7. sedmice.
Primjena deksametazona u prenatalnom liječenju
Nadbubrežne žlijezde ženskih fetusa sa CAH počinju proizvoditi višak androgena do 9. sedmice gestacije. Najvažniji aspekti virilizacija (urogenitalno zatvaranje i falusni ureter) dešava se između 8. i 12. sedmice. Teoreijski, ako bi se fetusu moglo dopremiti dovoljno glukokortikoida da smanji proizvodnju testosterona nadbubrežne žlijezde do 9. sedmice virilizacija bi se mogla spriječiti i izbjeći teška odluka o vremenu operacije.
Izazov prevencije teške virilizacije djevojčica je dvostruk: otkrivanje CAH-a na početku trudnoće i isporuka efektivne količine glukokortikoida fetusu bez nanošenja štete majci.Prvi problem još nije u potpunosti riješen, ali se pokazalo da ako trudnica uzme dovoljno deksametazona, taj može proći kroz placentu da potisne funkciju nadbubrežne žlijezde fetusa.
Još uvijek nema programa koji otkrivaju rizik u porodicama koje još nisu imale dijete sa CAH. Za porodice koje žele da izbegnu virilizaciju drugog djeteta, sadašnja strategija je da počnu da uzimaju deksametazon čim se potvrdi trudnoća, iako je u tom periodu šansa da je trudnoća devojčica sa CAH samo 12,5%. Majka uzima deksametazon svaki dan dok se ne može sa sigurnošću utvrditi da li nosi oboljelu djevojčicu. Da li je fetus oboljela djevojčica može se utvrditi analizom horionskih resica u 9.–11. sedmici gestacije ili amniocentezom u periodu između 15. i 18. sedmice gestacije. U svakom slučaju spol fetusa može se brzo odrediti, a ako je fetus muškog spola, deksametazon se može prekinuti. Ako je ženskog, fetusna DNK se analizira kako bi se utvrdilo da li nosi neki od poznatih abnormalnih alela gena CYP21. Ako je tako, deksametazon se nastavlja do kraja trudnoće u dozi od oko 1 mg dnevno.
Većina majki koje su slijedile ovaj plan liječenja imale su barem blage kušingoidne efekte glukokortikoida, ali su rodile kćeri čije su genitalije mnogo manje virilizirane.
Deksametazon se koristi kao neetiketirani rani prenatalni tretman za simptome CAH kod ženskih fetusa, ali ne liječi osnovni kongenitalni poremećaj. Švedsko kliničko ispitivanje iz 2007. pokazalo je da liječenje može uzrokovati kognitivne i etološke defekte, ali mali broj ispitanika znači da se studija ne može smatrati definitivnom. Američka studija iz 2012. nije pokazala negativne kratkoročne ishode, ali jeste "nižu kognitivnu obradu kod CAH djevojčica i žena s dugotrajnom izloženošću DEX-u". Primjena prenatalnog deksametazona bila je predmet kontroverzi oko pitanja zvanog informirani pristanak i zbog toga što liječenje mora prethoditi kliničkoj dijagnozi CAH kod ženskog fetusa, posebno zato što in utero deksametazon može uzrokovati metaboličke probleme koji nisu evidentni tek kasnije u životu; švedske klinike obustavile su zapošljavanje za takva istraživanja 2010.
Pošto je CAH recesivan gen, i majka i otac moraju biti recesivni nosioci CAH da bi dijete imalo CAH. Zbog napretka moderne medicine, ovi parovi sa recesivnim CAH genima imaju opciju da spreče CAH kod svojih potomaka putem preimplantacijska genetička dijagnoza (PGD). U PGD-u, jajna stanica se oplođuje izvan ženinog tijela u petrijevoj posudi (IVF). Trećeg dana, kada se embrion razvio od jedne ćelije do otprilike četiri do šest ćelija, jedna od tih ćelija se uklanja iz embrija bez njegovog oštećenja. Embrion nastavlja da raste do 5. dana kada je ili zamrznut ili implantiran u majku. U međuvremenu, uklonjena ćelija se analizira kako bi se utvrdilo da li embrion ima CAH. Ako se utvrdi da embrion ima CAH, roditelji mogu donijeti odluku da li žele da se implantira majci ili ne.
Studijske metaanalize koje podržavaju upotrebu deksametazona na fetusima pod rizikom od CAH otkrila je da se "manje od jedne polovine od jednog procenta objavljenih 'studija' ove intervencije smatra dovoljno visokokvalitetnim da pruži značajne podatke. Čak su i ove četiri studije bile niskog kvaliteta ... na način toliko klizav da su prekršile profesionalne standarde medicinske etike" i "nije bilo podataka o dugotrajnom praćenju fizičkih i metaboličkih ishoda kod djece izložene deksametazonu".
Dugotrajno upravljanje CAH-om
Lečenje dojenčadi i dece sa CAH je složeno i zahteva dugotrajnu negu u pedijatrijskoj endokrinološkoj klinici. Nakon što je dijagnoza potvrđena i bilo kakva kriza trošenja soli izbjegnuta ili poništena, glavni problemi upravljanja uključuju:
Bahrudin Čengić
Bahrudin Bato Čengić (7. januar 1931. – 16. oktobar 2007.) bio je bosanskohercegovački scenarista i filmski režiser. Jedan od predstavnika bosanskohercegovačkog i jugoslovenskog filmskog crnog talasa.
Nedostatak 21-hidroksilaze
Hormonska zamjena
Primarni ciljevi hormonske zamjene su zaštita od nadbubrežne insuficijencije i suzbijanje prekomjerne proizvodnje androgen nadbubrežne žlijezde.
Bahrudin Čengić
Biografija
Čengić je rođen u Maglaju 1931. godine, iako neki izvori kao datum rođenja navode 7. januar 1933. godine.
Nedostatak 21-hidroksilaze
Hormonska zamjena
Glukokortikoidi se daju svoj djeci i odraslima sa svim osim s najblažim i najnovijim oblicima CAH. Glukokortikoidi pružaju pouzdanu zamjenu za kortizol, čime se smanjuju nivoi ACTH. Smanjenje ACTH također smanjuje stimulans za kontinuiranu hiperplaziju i prekomjernu proizvodnju androgena. Drugim riječima, nadomjestak glukokortikoida je primarnI metod za smanjenje prekomjerne proizvodnje androgena nadbubrežne žlijezde kod oba spola. Brojni glukokortikoidi dostupni su za terapijsku upotrebu. Hidrokortizon ili tekući prednizolon preferiraju se u dojenčadi i djetinjstvu, a prednizon ili deksametazon su često pogodniji za odrasle.
Donja nosna školjka
Donja nosna školjka (lat. concha nasi inferior, concha nasalis inferior) je jedana od  školjkastih dijelova  ljudskog nosa. Proteže se vodorvno, duž bočnog zida nosne šupljine. Sastavljena je od ploče spužvaste kosti, uvijene prema unutra kao svitak. Donje nosne školjke se  smatraju  parom kostiju lica. One se također nazivaju donje nosne turbine, jer funkcioniraju slično kao prave  turbine: kako zrak prolazi kroz njih,  uzburka se uzburka na sluznicama ovih kostiju, kako bi se  ugrijo, ovlažio i pročistio. Gornja i donja nosna školjka su srednja  nosne školjke i  gornja nosna školjka koje proizilaze iz prednjeg  dijela lobanje. Dakle, ove dvije kosti  se smatraju dijelovima  lobanjskih  kostiju.
Nedostatak 21-hidroksilaze
Hormonska zamjena
Doziranje glukokortikoida počinje se obično na nižem kraju fiziološke zamjene (6–12 mg/m2), ali se prilagođava tokom djetinjstva, kako bi se spriječio i rast supresije od prevelike količine glukokortikoida i bijega androgena iz premale zamjene. Nivoi 17α-hidroksiprogesterona, testosterona, androstendion a i drugih nadbubrežnih steroida prate se za dodatne informacije, ali se možda neće u potpunosti normalizirati čak ni uz optimalno liječenje. Međutim, sadašnji metodi terapije glukokortikoidima mogu dovesti do nefizioloških doza koje, pored problema uzrokovanih prekomjernim izlaganjem androgenima, mogu štetiti zdravlju. Različiti klinički rezultati, osim steroida, zahtijevaju redovno praćenje. Negativne posljedice su prvenstveno posljedica nefiziološke zamjene glukokortikoida.
Bahrudin Čengić
Biografija
Jedan je od najznačajnijih predstavnika bosanskohercegovačkog i jugoslovenskog filmskog crnog talasa. Režiju je studirao u Parizu i Beogradu. Rat provodi u opkoljenom Sarajevu gdje snima oko 1000 minuta materijala. Po završetku opsade Sarajeva, Čengić snima dokumentarni film Mona Lisa iz Sarajeva.
Nedostatak 21-hidroksilaze
Hormonska zamjena
Mineralokortikoidi se zamjenjuju kod svih novorođenčadi sa trošenjem soli i kod većine pacijenata s povišenim nivoima renina. Fludrokortizon je jedini farmaceutski dostupan mineralokortikoid i obično se koristi u dozama od 0,05 do 2 mg dnevno. Radi optimizacije doze, prate se nivoi elektrolita, renina i krvnog pritiska.
Donja nosna školjka
Donja nosna školjka ima dvije plohe, dva ruba i dva produžetka.
Površine
Medijalna površina je konveksna, izbušena  brojnim rupicana, a prepletena   uzdužnim  žljebovima   za prolaz krvnih sudova, Bočna površina je konkavna i formira dio donjeg otvora.
Bahrudin Čengić
Biografija
Bahrudin Bato Čengić je bio profesor na Akademiji scenskih umjetnosti u Sarajevu.
Donja nosna školjka
Rubovi
Gornji rub je tanak, nepravilan i povezan sa različitim kostima duž bočnog zida  nosne šupljine. Može biti podijeljen u tri dijela: