cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gregorijanski kalendar
Nova Godina
U Bizantskom carstvu se početak godine računao od 1. septembra, ali se godine nisu brojale od naziranog rođenja Isusa, nego od nastanka svijeta, za koji su utvrdili da je bio 1. septembra 5509. p. n. e. Od 17. vijeka većina država vratila se početku godine 1. januara, osim Italije i Engleske koje su se 1. januaru vratile tek 1750. godine. Međutim, kada su u pitanju prijestupne godine, one su se uvijek računale uzimajući 1. januar za početak godine.
Solarni ciklus, zlatni broj i indikcija
U julijanskom kalendaru veza između dana u sedmici i datuma u godini ponavlja se u periodima od 7 x 4 = 28 godina. U gregorijanskom kalendaru ovo se može primijeniti samo na periode u koje ne ulaze godine djeljive sa 100. Period od 28 godina se naziva solarni ciklus. Svaka godina u jednom solarnom ciklusu ima svoj solarni broj koji se dobija sljedećom jednačinom:
Solarni broj = (godina + 8) mod 28 + 1
Zlatni broj = (godina mod 19) + 1
Indikcija = (godina + 2) mod 15 + 1
Indikcija nema nikakvog astronomskog značenja.
Ova tri broja su karakteristična za svaku godinu, i važna su za razna izračunavanja, posebno za izračunavanje datuma kršćanskog praznika Uskrsa.
Julijanski period i julijanski dan
Julijanski period i julijanski dan ne smiju se mješati sa julijanskim kalendarom. Francuski naučnik Joseph Justus Scaliger (1540-1609.) je želio napraviti novi sistem brojanja godina u kojem će svaka godina imati svoj broj, bez n. e./p. n. e. I tako je izmislio julijanski period nazvan po njegovom ocu Juliusu Caesaru Scaligeru (1484-1558.). Scaligerov julijanski period počinje 1. januara 4713. p. n. e. i traje 7980 godina poslije čega ponovno kreće od prve. Godina 4713. p. n. e. uzeta je jer su njena indikcija, zlatni i solarni broj bili 1. Oni će ponovno biti 1 tek poslije 15 x 19 x 28 = 7980 godina, to jest 3268. godine n. e. Astronomi su po sličnom principu izmislili i julijanski dan (JD) da bi svakom danu u jednom julijanskom periodu dodijelili jedinstveni broj. JD 0 počinje u 12:00 UTC 1. januara 4713. p. n. e. i traje do podneva 2. januara 4713. p. n. e. Tako, 1. jula 2003. n. e. u podne počinje JD 2452882. Često se koriste i decimale, pa se 15:00 UTC 1. jula 2003. može označiti sa JD 2 452 882,125. Da bi se izračunao julijanski dan koristi se sljedeći algoritam (dijeljenje se odnosi na cijele brojeve, ostatak se zanemaruje):
Dobija se julijanski dan koji počinje datog dana u podne. Ukoliko se želi izračunati JD za datum prije nove ere, godina se najprije mora pretvoriti u negativan broj, npr. 1. godina p. n. e. = 0; 10. godina p. n. e. = -9. Da bi se izračunalo kojem datumu odgovara dati julijanski dan, koristi se sljedeći algoritam:
Za gregorijanski kalendar:
a = JD + 32044
b = ( 4a + 3 ) / 146097
c = a – (146097b)/4
Za julijanski kalendar:
b = 0
c = JD + 32082
Dalje, za oba kalendara:
d = (4c + 3) / 1461
e = c – (1461d)/4
m = (5e + 2) / 153
dan = e – (153m +2 )/5 + 1
mjesec = m + 3 – 12 x (m / 10)
Ponekad se koristi i Modificirani julijanski dan (MJD) koji je za 2400000,5 manji od julijanskog dana. Time se dobijaju brojevi koji su manji i lakši za računanje, i MJD počinje u ponoć, a ne u podne. MJD 0 je počeo 17. novembra 1858. godine (po gregorijanskom) u 00:00 UTC. julijanski dani i Modificirani julijanski dani veoma su korisni za astronomiju, posebno za astronautiku. Osim julijanskih, postoje i lilijanski dani (LD) koji se broje od ponoći 15. oktobra 1582. godine (= LD 1). Nazvani su po već spomenutom astronomu Aloisiusu Liliusu.
Nazivi mjeseci
Danas većina jezika, uključujući i bosanski, koriste iste nazive za mjesece u julijanskom i gregorijanskom kalendaru, koji potiču iz latinskog jezika. Jedino neki slavenski jezici (hrvatski, češki, poljski, ukrajinski) koriste stare slavenske nazive za mjesece, ali i u bosanskom jeziku se mogu koristiti slavenski nazivi kao sinonimi (npr. siječanj, veljača, ožujak itd.).
Oscar za najbolji adaptirani scenarij
Oscar za najbolji adaptirani scenarij jedna je od najpoznatijih filmskih nagrada u Sjedinjenim Državama. Dodjeljuje se svake godine autoru scenarija adaptiranog prema drugom izvoru (obično romanu, drami ili kratkoj priči, ali ponekad i drugim filmovima). Svi nastavci po ovom standardu automatski se smatraju adaptacijama (budući da nastavak mora biti temeljen na originalnoj priči).
Kulturocid
Kulturocid je zločin koji se ogleda u sistematskom uništavanju spomenika kulture. Tokom rata u Bosni i Hercegovini stradali su mnogi kulturno-historijski spomenici, a najkarakterističniji primjeri su:
Utovlje
Utovlje su naseljeno mjesto u sastavu općine Sežana, regija Obalno-kraška, Slovenija.
Historija
Do teritorijalne reorganizacije u Sloveniji nalazile su se u sastavu stare općine Sežana.
Delijaš
Delijaš je naseljeno mjesto u općini Trnovo, Bosna i Hercegovina.
Utovlje
Stanovništvo
Na popisu stanovništva 2011. godine, Utovlje su imale 34 stanovnika.
Vale
Vale su naseljeno mjesto u sastavu općine Komen, regija Obalno-kraška, Slovenija.
Historija
Do teritorijalne reorganizacije u Sloveniji nalazile su se u sastavu stare općine Sežana.
Stanovništvo
Na popisu stanovništva 2011. godine, Vale su imale 14 stanovnika.
NGC 4901
NGC 4901 (također poznat kao MCG 8-24-19, PGC 44684 i UGC 8112) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 400 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Lovački psi. Najveći prečnik je 1,00 (116 hiljada sg) a najmanji 1,0 uglovnih minuta (116 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio John Frederick William Herschel 7. marta 1831. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Centralna banka Azerbejdžana
Centralna banka Azerbejdžana je centralna banka Azerbejdžana, koja se nalazi u gradu Baku. Centralna banka Azerbejdžana je osnovana 11. februara 1992.
Centralna banka Azerbejdžana održava obostrane relacije sa sljedećim institucijama:
NGC 6315
NGC 6315 (također poznat kao MCG 4-40-23 i PGC 59843) je prečkasta spiralna galaksija koja je udaljena oko 311 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Herkul. Najveći prečnik je 0,80 (73 hiljade sg) a najmanji 0,6 uglovnih minuta (54 hiljade sg). Prvo otkriće je napravio Albert Marth 6. juna 1863. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Noga
mini|200px|left|Lijeva noga čovjeka (sa latinskim oznakama)
mini|250px|Kostur ljudske noge
thumb|250px|Dijagram noge [[insekta]] Noge su donji ekstremiteti čovjeka i drugih životinja, koji nose težinu tijela i daju podršku održavanju položaja i stabilnosti pri kretanju. Tokom kretanja, noge funkcioniraju kao "proširivi podupirači".
Noge se javljaju kao jednostruko ili višestruko parni organi, cilindričnog oblika.
Kao komponenta namještaja se koristi za ekonomiju materijala koji su potrebnih za pružanje podrške za korisne površine, stolova ili sjedala stolica.
Terminologija
Mnogi taksoni su obilježeni brojem nogu:
Komponente
Noga je struktura sa bruto anatomijom, što znači da je dovoljno velika da se vidi bez posebne pomoći. Njene komponente zavise od složenosti plana građe životinja. |U ljudi i drugih sisara, noga uključuje kosti, mišiće, tetive, ligamente, krvne sudove, živce i kožu, sa njenim tv orevinama. U insekata, nogu također sadrži većinu tih elemenata, osim što oni imaju egzoskelet, koji zamjenjuje funkciju kostiju i kože.
Ponekad se kraj nogu ili stopalo, smatra dijelom noge; drugi puta smatra se zasebnom strukturom. Slično tome, zglob kuka ili drugog mjesta gdje se noga pridaje glavnini tijela, može se smatrati odvojeno ili dijelom noge.
Tetrapodne noge
thumb|Noga vunastog [[mamuta (rekonstrukcija)]] U tetrapoda, anatomija, noge se koristi na cijeli ud. U medicini i preciznoj definiciji, odnosi se samo na segment između koljena i gležnja. Tanki donji segment se zove goljenica ili potkoljenica, a prednji dio se zove cjevanica ili pretibija.
U dvonožnih tetrapoda, dva donja ekstremiteta se nazivaju "noge", a dva gornja ekstremiteta kao "ruke" ili "krila".
Best of Indexi
Best of Indexi je kompilacijski album sarajevskog pop, rok sastava Indexi. Objavila ga je u CD izdanju beogradska izdavačka kuća Muzički Magazin 2013. godine. Jedan je iz serije kompilacijskih albuma, a jedini nakon prestanka koncertnih nastupa ovog sarajevskog pop, rok sastava. Sastoji se od 16 pjesama, koje predstavljaju pregled nekih od njihovih najznačajnijih pjesama snimljenih tokom skoro četiri decenije njihove duge muzičke karijere. Objavljen je nakon dvostrukog koncertnog albuma "1. 10. 1999. Zetra" iz 2001. godine.
Divčići (Trnovo, FBiH)
Divčići su naseljeno mjesto u općini Trnovo, Bosna i Hercegovina.
Butina
Butina, but ili bedro – kod čovjeka – je dio tijela između karlice i koljena. Anatomski, to je dio donjih ekstremiteta = natkoljenica. Jedinstvena i jedina kost u butini je butna kost (femur). Ova kost je vrlo gusta i jaka (zbog visokog udjela kortikalne kosti), i formira loptasti nastavak za zglob u kuku i modificira šarkasti zglob koljena.
Kosti
Butna kost (femur) je jedina kost j u butini i služi kao mjesto pričvršćivanja svih mišića u bedru. glava femura se zglobljava sa acetabulumom u karličnoj kosti formirajući zglob kuka, dok distalni dio femura artikulira sa tibijom i koljenom u koljenskom zglobu. Većina mjera femura pokazuje da je najsnažnija kost u tijelu. Femur je ujedno i najduža kost u tijelu Femura je kategoriziran kao duga kost i sastoji se od dijafize, osovine (ili tijela) i dva epifize ili ekstremiteta koji se zglobljabvaju sa susjednim kostima u kuku i koljenu.
Mišićni dio
Na poprečnom presjeku, bedro je podijeljena na tri odvojena odjela (lože), podijeljena pomoću ovojnica, od kojih svaka sadrži mišiće. Ove lože koriste femur kao osu, a odvojene su mebranama snažnog vezivnog tkiva (ili pregradama). Svaki od ovih pregrada ima sopstveno napajanje krvilju i inervaciju živcem, a sadrži različite grupe mišića.
Prednji odjel butinog mišića uključuje musculus pectineus, musculus sartorius i četiri mišića koje čine musculus quadriceps: musculus rectus femoris, musculus vastus medialis, musculus vastus intermedius i musculus vastus lateralis.
Zadnji dio mišića butine su mišići zadnje lože, koji uključuju musculus semimembranosus, musculus semitendinosus i musculus biceps femoris.
Medijalni prostor su mišići musculus adductor magnus, musculus adductor longus, musculus adductor brevis i musculus gracilis.
Uobičajeno je da se pomenuti mišići butine grupiraju u tri lože:
Wayback Machine
Wayback Machine je digitalna arhiva World Wide Weba i ostalih informacija na Internetu. Pokrenuo ga je 2001. Internet Archive, neprofitna organizacija sa sjedištem u San Franciscu u Kaliforniji u Sjedinjenim Državama.
Butina
Snabdijevanja krvlju
Dovod arterijske krvi se odvija preko femoralne i opturatorne arterije. limfni sudovi potpuno prate dovode arterija i odvode u slabinsko limfno stablo, na odgovarajućoj strani, koji se ulijevaju u hilusni rezervoar. Duboki venska sistem bedra se sastoji od femoralne vene, proksimalnog dijela poplitealne vene i raznih manjih sudova; to su mjesta proksimalne duboke venske tromboze. Venae perfortantes  spajaju duboki i površni sistem, koji se sastoji od velike safenozne vene (na mjestu proširenih vena).
Wayback Machine
Osnivači Internet Arhiva Brewster Kahle i Bruce Gilliat pokrenuli su Wayback Machine 2001. kako bi riješili problem nestajanja sadržaja web stranica kad god se promijene ili zatvore. Usluga omogućava korisnicima da vide arhivirane verzije web stranica kroz vrijeme, koje arhiva naziva "trodimenzionalni indeks". Kahle i Gilliat su sačinili mašinu nadajući se da će arhivirati čitav Internet i omogućiti „univerzalni pristup cjelokupnom znanju“.
Elektrolit
Elektrolit u hemiji je supstanca koja sadrži slobodne ione, koji čine supstancu elektroprovodljivom. Tipičan elektrolit je rastvor koji sadrži slobodne ione, a također su poznati i rastaljeni elektroliti (npr talina natrijum hlorida) i čvrsti elektoliti.
Jaki i slabi elektroliti
Elektroliti koji u vodenom rastvoru potpuno disociraju na ione imaju dobru provodljivost i nazivaju se jaki elektroliti. Jaki elektroliti sadrži stabilnu ionsku vezu. Elektroliti koji u vodenom rastvoru djelimično disociraju imaju slabu provodljivost i nazivaju se slabi elektroliti. Slabi elektroliti sadrže kovalentnu vezu sa parcijalnim ionskim karakterom, koja omogućava određeni stepen ionizacije u rastvoru. Pojedini elektroliti imaju značajnu ulogu u fiziološkim procesima, npr. natrijum Na+, kalijum, K+, kalcijum Ca2+, magnezijum Mg2+, hlorid Cl-, hidrogen-fosfat HPO42- i hidrogen karbonat HCO3-.
NGC 173
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Vareje
Vareje su naseljeno mjesto u sastavu općine Divača, regija Obalno-kraška, Slovenija.
Historija
Do teritorijalne reorganizacije u Sloveniji nalazile su se u sastavu stare općine Sežana.
Stanovništvo
Na popisu stanovništva 2011. godine, Vareje su imale 34 stanovnika.
Doroteja Vidinska
Doroteja Vidinska Šišman poznata kao Doroteja Bdinska, Doroslava Bugarska ( Vidinski dvor 1355 - prije 1382. ili 23. august 1390.) je bila kćerka bugarskog cara Ivana Aleksandra Sracimira Šišmana i njegove supruge Ane Slave od Vlaške. Bila je princeza Vidnske despotovine i Bugarskog carstva, te brakom kraljica Bosne kao supruga Stjepana Tvrtka I Vladislavića Kotromanića.
Djetinstvo u Ugarskoj
Bila je kćerka bugarskog cara Ivana Sracimira i njegove žene Ane, kćerke vlaškog kneza Nikole. Nakon što je njen otac vraćen na bugarsko carsko prijestolje, Doroteju i njenu sestru je na svom dvoru zadržao ugarski kralj Ludovik I Veliki, kojeg je Dorotejin otac bio prisiljen priznati za svog gospodara. Car Ivan Sracimir je ostavio svoje kćeri na ugarskom dvoru kao garanciju njegove vjernosti i odanosti ugarskom kralju.
Doroteja je na ugarskom dvoru živjela pod skrbništvom kraljice Elizabete, kraljeve majke, i kraljice Elizabete, kraljeve supruge. Dorotejina sestra je ubrzo umrla, dok je Doroteja došla u milost kralja Ludovika. Doroteja je služila kao dvorjanka Ludovikove majke Elizabete. Ludovik I ju je zaručio za Tvrtka, prvog rođaka njegove supruge Elizabete.
Brak
Doroteja se udala za Tvrtka 8. decembra 1374. godine i postala banica Bosne. Prema dubrovačkim zapisima, vjenčanje je bilo veliko i svečano. Godine 1377. njen muž se krunisao za kralja Bosne, te je ona time postala prva bosanska kraljica.
Prema nekim izvorima, Doroteja je rodila budućeg kralja Tvrtka II, dok drugi navode da je Tvrtko II, baš kao i Ostoja, vanbračni sin Dorotejinog muža. Smatra se da je kraljica Doroteja umrla 1390. godine, budući da te godine Tvrtko I ulazi pregovara s austrijskim vojvodom Albertom III o mogućem braku s nekom Habsburgovkom.
Vanjski linkovi
Istorijska biblioteka: Doroteja Vidinska
NGC 3383
NGC 3383 (također poznat kao ESO 501-97, IRAS 10449-2410, MCG -4-26-10 i PGC 32224) je prečkasta spiralna galaksija koja je udaljena oko 168 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Vodena zmija. Najveći prečnik je 1,40 (68 hiljada sg) a najmanji 1,1 uglovnih minuta (54 hiljade sg). Prvo otkriće je napravio John Frederick William Herschel 20. marta 1835. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Avaz Twist Tower
Avaz Twist Tower je neboder u Sarajevu. Neboder je sjedište novinsko-izdavačke kuće Avaz.
Najviši toranj na Balkanu
Toranj se nalazi na Marijinom Dvoru, u biznis distriktu Sarajeva, gdje se također nalazi i zgrada parlamenta i vlade BiH. Gradnja je počela 2006. godine, a rekordno je završena krajem 2008. godine. Avaz Twist Tower drži rekord najviše zgrade na Balkanu, te jednog od najinteresantnijih nebodera Evrope. Napravljen je od staklene fasade koja se uvija, a visok je 175 metara.
Prije Avaz Twist Tower-a
Prije izgradnje Avaz Twist Tower-a, Bosmal City Center u Bosni i Hercegovini držao je rekord najvišeg tornja u Bosni, dok je Toranj Ušće bio najviši na Balkanu (Beograd, Srbija, sa visonom od 141 metra (sa antenom)). Avazovo bivše sjedište pretvoreno je u hotel i urede. Hotel ima 5 zvjezdica, te nosi ime Radon Plaza Hotel.
Botoșani (okrug)
Botoșani je jedan od 41 okruga Rumunije. Nalazi se na sjeveroistoku države, unutar regije Moldavije. Prostire se na površini od 4.986 km2 i prosječne je veličine. Prema podacima od 31. 10. 2011. godine u njemu je živjelo 412.626 stanovnika. Prosječna gustina od 83 stanovnika po km2 skoro je istovjetna prosječnoj nacionalnoj gustini.
Glavni i najveći grad je Botoșani.
Geografija
Nalazi se između rijeka Siret i Prut, na sjeveroistoku države a graniči i sa Ukrajinom na sjeveru i Moldavijom na istoku. Zauzima ukupnu površinu od 4.986 km2 što je oko 2,1% rumunske teritorije. Reljef okruga je uglavnom visoka ravnica dok je klima umjerena, pod utjecajem istočnih kontinentalnih zračnih masa.
Graniči sa sljedećim rumunskim okruzima: Suceava na zapadu i Iași na jugu kao i s moldavskim distriktom Edineț na istoku i ukrajinskom Černivačkom oblašću.
Demografija
Prema popisu stanovništva Rumunije zaključno sa 31. 10. 2011. u Okrugu je živjelo 412.626 stanovnika što je prosječna gustina od 62 stanovnika po km2.
Etnički sastav stanovništva bio je sljedeći:
Socijalistička Autonomna Pokrajina Kosovo
SAP Kosovo i Metohija (SAP Kosovo; SAPK) preimenovana je u "Socijalističku autonomnu pokrajinu", Ustavom iz 1974., a stekla je nezavisnost 2008. kada je promijenjen i naziv u "Republika Kosovo". Pripadala je među nerazvijene jugoslavenske regione.
Autonomija Kosovo na zasjedanju Oblasnog narodnooslobodilačkog odbora Kosova i Metohije, održanom 8. do 10. jula 1945. donosi zaključak da se Kosovo i Metohija priključi federalnoj Srbiji u Demokratskoj Federativnoj Jugoslaviji sa statusom autonomije. Autonomna Kosovsko-metohijska oblast (AKMO) kao sastavni dio Federalne države Srbije opstoji od 1945. unutar Demokratske Federativne Jugoslavije, a od 1946. unutar Federativne Narodne Republike Jugoslavije kojoj je sastavni dio Narodna Republika Srbija. 1963. godine novim Ustavom stvorena je Socijalistička Autonomna Pokrajina Kosovo kao dio Socijalističke Republike Srbije unutar Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije. Ustav od 1963. promijenio je ime Regija u Pokrajinu ali je umanjio autonomni status Pokrajine. Socijalistička autonomna pokrajina (SAP) Kosovo postala je obični kotar Srbije.
Krajem novembra 196. je JNA prvi put intervenirala radi "smirivanja" naroda. Albanci su u Prištini i drugim gradovima na Kosovu na 27. novembar, koji je bio državni praznik susjedne Albanije, Dan zastava, masovno izašli na ulice. Zahtijevali su da AP Kosovo postane republika (poznati slogan: Kosovo republika!). Milicija i JNA su brutalno reagirale i tako ugušile nemire.
Ustavom iz 1974. proširena su autonomna prava, a SAP Kosovo je izjednačena s ostalim republikama na saveznoj razini.
95. dodjela "Oscara"
95. dodjela Oscara, koju dodjeljuje Akademija filmskih umjetnosti i nauka (AMPAS), obilježila je najbolje filmove prikazivane tokom 2022 godine. Održana je u Los Angelesu, u Dolby Theatreu 12. marta 2023. Ceremoniju je prenosio ABC na televiziji u SAD-u. a producenti su bili Ricky Kirshner i Glenn Weiss. Weiss je također bio i režiser. Komičar i voditelj kasnonoćnog talk showa Jimmy Kimmel je bio domaćin ceremonije po treći put, nakon 89. i 90. ceremonije 2017. i 2018.
Pobjednici i nominirani
Nominacije su objavili glumci Riz Ahmed i Allison Williams 24. januara 2023. godine. Sa filmovima Avatar: Put vode i Top Gun: Maverick, ovo je prvi put da se u kategoriji za najbolji film pojavila dva nastavka na jednoj ceremoniji, kao i prvi put da su dva filma sa zaradom od preko milion dolara širom svijeta zajedno nominirana za najbolji film. Film Na zapadu ništa novo sa devet nominacija dostigao je uspjeh filmova Crouching Tiger, Hidden Dragon (2000.) i Roma (2018) sa najviše nominacija za film koji nije na engleskom jeziku. Film Tiha djevojka postao je prvi irski film koji je dobio nominaciju za najbolji strani film.
908.
Godina 908. (CMVIII) bila je prijestupna godina koja počinje u petak u julijanskom kalendaru. Oznaka 908. za ovu godinu se koristi od ranog srednjeg vijeka, kada je kalendarska era Anno Domini u Evropi postala glavnom metodom označavanja godina.
95. dodjela "Oscara"
Nagrade
Pobjednici su navedeni prvi i istaknuti su podebljanim slovima:
Međunarodni dan žena
Historijski pregled
Ideja da se obilježava međunarodni dan žena se prvi put pojavila početkom 20. vijeka u doba brze industrijalizacije i ekonomske ekspanzije koja je često dovodila do protesta zbog loših radnih uslova. Žene zaposlene u industriji odjeće i tekstila su javno demonstrirale 8. marta 1857. u New Yorku. Tekstilne radnice su protestirale zbog loših radnih uslova i niskih plaća. Demonstracije je rastjerala policija. Te iste žene su osnovale sindikat dva mjeseca kasnije. Protesti na 8.3. su se događali i slijedećih godina, od kojih je najpoznatiji bio 1908. godine kada je 15.000 žena marširalo kroz New York tražeći kraće radno vrijeme, bolje plaće i pravo glasa. Godine 1910. prva međunarodna ženska konferencija bila je održana u Kopenhagenu u organizaciji Socijalističke Internacionale te ustanovila 'Međunarodni dan žena' na prijedlog slavne njemačke socijalistice Clare Zetkin. Slijedeće godine je Međunarodni dan žena obilježilo preko milion ljudi u Austriji, Danskoj, Njemačkoj i Švicarskoj. U predvečerje prvog svjetskog rata žene širom Evrope su 8 marta 1913. održale demonstracije za mir. Demonstracije povodom Međunarodnog dana žena u Rusiji bile su prvi stadij ruske revolucije. Nakon oktobarske revolucije, boljševička feministkinja Alexandra Kollontai nagovorila je Lenjina da 8.3. postane državni praznik, i tokom sovjetskog perioda se koristio za obilježavanje "herojstva radnica".
Međutim, u mnogim komunističkim državama je taj praznik izgubio svoju ideološku osnovu i postao prilika za muškarce da iskazuju svoju ljubav i poštovanje prema pripadnicama suprotnog spola, posluživši kao svojevrsni amalgam Majčinog dana i Valentinova u zapadnim državama.
U Čehoslovačkoj se Dan žena za vrijeme komunističkog režima pretvorio u parodiju, te je ukinut nakon baršunaste revolucije. U Mađarskoj je, pak, običaj poklanjanja cvijeća ženama zadržao i nakon pada komunizma.
Dan žena danas
Dan se službeno obilježava neradnim danom u Afganistanu, Angoli, Armeniji, Azerbejdžanu, Bjelorusiji, Burkini Faso, Kambodži, Kini (samo za žene), Kubi, Gruziji, Gvineji Bisau, Eritreji, Kazahstanu, Kirgistanu, Laosu, Madagaskaru (samo za žene), Moldaviji, Mongoliji, Nepalu, Rusiji, Tadžikistanu, Turkmenistanu, Ugandi, Ukrajini, Uzbekistan, Vijetnamu i Zambiji.
U nekim zemljama, poput Kameruna, Hrvatske, Rumunije, Bosne i Hercegovine, Bugarske i Čilea, dan nije državni praznik, ali se neslužbeno obilježava.
Na Zapadu se Međunarodni dan žena uglavnom prestao obilježavati 1930-ih, dijelom i zbog toga što ga se povezivalo s komunizmom. Međutim, 1960-ih su ga ponovno počele slaviti feministice. Godine 1975, koja je proglašena Međunarodnom godinom žene, UN su službeno počele obilježavati Međunarodni dan žena.
Danas mnoge organizacije u svijetu, obilježavaju Međunarodni dan žena, a neke se nastoje izboriti da postane državnim praznikom u kojima to još nije slučaj.
Afrička poletuša
Afrička poletuša je jedna od novijih vrsta riba u Jadranskom moru, prvi put je viđena 1986. godine. Spada u grupu poletuša, pa joj odatle i nazivi lastavica, letač, koje je dobila od ribara, kao i druge poletuše. Tijelo joj je izduženo, spljošteno i zaobljeno trbušno, lagano, s velikim ribljim mjehurom u trbuhu i velikim prsnim perajama, koja im služe kao krila pri jedrenju zrakom. Let, odnosno jedrenje, koriste kao sredstvo bijega pred grabežiljivcima.
Leđa su im zelenkasto plave boje, a trbuh srebrenkast. Najveća zabilježena dužina ove vrste iznosi 11 cm. Živi na otvorenom moru, ne predaleko od obale. Način ishrane ove ribe nije poznat, pretpostavlja se da se hrani planktonom.
Rasprostranjenost
Afrička poletuša živi na velikom području od istočne Afrike, pa sve do Japana, Maršalskih ostrva i Indonezije, kao i oko obala Australije. Živi i u Crvenom moru odakle je kroz Suecki kanal prešla u Mediteran. Tim prelaskom je došla i u Jadran.
Vatovlje
Vatovlje su naseljeno mjesto u sastavu općine Divača, regija Obalno-kraška, Slovenija.
Historija
Do teritorijalne reorganizacije u Sloveniji nalazile su se u sastavu stare općine Sežana.
Radikal (hemija)
thumb|desno|Termolitičko ili fotolitičko raspadanje benzoilperoksida čime nastaju benzoiloksi radikali, što predstavlja tehnički vrlo važnu reakciju pri proizvodnji raznih polimera.
Vatovlje
Stanovništvo
Na popisu stanovništva 2011. godine, Vatovlje su imale 20 stanovnika.
Centimani
Centimani su u rimskoj mitologiji storuki i pedesetoglavi divovi, pandani grčkih Hekatonhira.
Radikal (hemija)
Nastajanje
Radikali nastaju djelovanjem:
Centimani
Opis i mitovi
Centiman znači "storuk" (lat. centum = "sto" + manus = "ruka"). Njihova su imena: Kot (lat. Cottus), Gig (lat. Gyes) i Brijarej (lat. Briareus). Rođeni su kao djeca Tere, Majke Zemlje i Cela, Oca Neba. Tera je prvo rodila lijepe Titane i Titanide, ali je Cel pobjesnio kad je vidio ružne Centimane sa sto ruku i pedeset glava, pa ih je, svu trojicu, smjestio natrag u Terinu utrobu - podzemlje, što je njoj uzrokovalo veliku bol, jer je voljela svu svoju djecu, bez obzira na izgled. Zato je naredila najmlađem Titanu Saturnu da svrgne svog oca i oslobodi braću; on je postao kralj svemira, ali nije pustio Centimane. Saturnov sin Jupiter je oslobodio Centimane kako bi mu pomogli u borbi protiv Titana, ali su se oni, prema Vergiliju, borili na strani Titana. Higin piše da su Centimani sinovi Tere, ali ne i Cela, već Etera (Tama, Zrak).
Kultura
U Danteovoj Božanstvenoj komediji spominje se jedan Centiman - Brijarej, kako napada samog boga Jupitera na planini Olimp.
Radikal (hemija)
Nastajanje
Za iniciranje reakcije radikalizacije pri hemijskim sintezama često se u reakcionu smjesu dodaje "starter radikala". Pri tome se radi o molekuli koja se naročito lahko cijepa na radikale, naprimjer kada se osvijetli ultraljubičastim svjetlom. Primjeri takvih spojeva su: azobisizobutironitril, dibenzoilperoksid, dilauroilperoksid, di-tert-butilperoksid, diizopropilperoksidikarbonat i kalij-peroksodisulfat.
Reaktivni radikali
Pošto većina radikala reagira egzergono, oni su izrazito reaktivni i kao takvi vrlo kratko "žive" (kraće od jedne sekunde). Neupareni elektroni obično se pri tom nalaze na atomima ugljika, dušika, kisika i žive ili na halogenim elementima.
Nereaktivni radikali
thumb|desno|Demeriziranje trifenilmetil radikala do 3-difenilmetilen-6-trifenilmetil-cikloheksa-1,4-diena. Poznati su također i radikali koji ne reagiraju odmah pri nastanku te mogu postojati tokom određenog vremenskog perioda pa čak se mogu i izolirati kao zasebne supstance. Jedan od takvih "stabilnih" radikala jeste trifenilmetil radikal. Kao i drugi nereaktivni radikali, i on se sa svojim dimerom u rastvoru nalazi u ravnoteži. Dimer trifenilmetil radikala nije heksafeniletan, kao što je Gomberg mislio, već 3-difenilmetilen-6-trifenilmetil-cikloheksa-1,4-dien. Faktori koji vode do stabilnih radikala su, prema nekim teorijama rezonantna stabilizacija (mezomerija), a prema drugim "zastoj" u dimerizaciji, naprimjer putem steričnih, sofisticiranih supstituenata. Stabilni radikali pronađeni su i u prirodi. Tako naprimjer enzim ribonukleotidreduktaza sadrži tirosil radikal čije vrijeme poluraspada iznosi oko četiri dana.
U biologiji
Radikali, tačnije reaktivne vrste kisika, igraju važnu ulogu u brojnim biološkim procesima, a neki od njih mogu i izazvati oštećenja ćelija, što između ostalog može dovesti i do razvoja kancerogenih oboljenja. Oksidativni procesi raznih supstanci u organizmu, koji se odvijaju pod uticajem slobodnih radikala, po mnogim mišljenjima odgovorni su za nastanak arteroskleroze, Alzheimerove bolesti, oštećenja jetre izazvane unosom alkohola u organizam kao i emfizem zbog korištenja duhanskih proizvoda. Od unutarćelijskih signalnih puteva, koji se aktiviraju slobodnim radikalima, signalni put NF-κB je jedan od najznačajnijih.
Zaštita od djelovanja radikala je od životne važnosti za organizam, pa zbog toga tijelo sadrži vrlo efikasne odbrambene mehanizme i mehanizme koje mu omogućavaju popravku u obliku enzima, hormona i drugih supstanci, koje umanjuju i sprječavaju štetno djelovanje radikala. Među tim odbrambenim mehanizmima su antioksidansi poput epigalokatehin galata, superoksid dismutaze, vitamina A, C i E; koenzima Q10; flavonoida poput taksifolina i antocijanina. Osim ovih, smatra se da bilirubin i mokraćna kiselina također mogu neutralizirati slobodne radikale. Hormon melatonin važi za supstancu koja "hvata" radikale odgovorne za oksidativni stres. Jedan od najsnažnijih poznatih antioksidansa, hidridni ion H−, igra važnu ulogu u ciklusu limunske kiseline kao i u mnogim metaboličkim redoks-reakcijama.
U okvirima "teorije starenja", slobodni radikali igraju ulogu u procesima starenja organizma. Prema toj teoriji, radikali se proučavaju kao djelujuće supstance protiv oksidativnog stresa "odgovornog" za starenje. Istraživanja su pokazala da su ćelije ptica značajno otpornije na djelovanje slobodnih radikala. Međutim, pošto je proučavan samo uticaj sintetičkih antioksidanata, ne bi se trebalo izvoditi zaključke o mogućim efektima konzumiranja voća i povrća. Godine 2007. uredništvo Žurnala Američkog medicinskog društva (AMA) pozvalo je na daljnja ispitivanja djelovanja radikala kako bi se utvrdili efekti vitamina C i selena na starenje. Veoma detaljna i nekoliko puta ažurirana analiza britanskog udruženja Cochrane (2007–2012) mogla bi pružiti konačan dokaz da nema pozitivnih efekata prehrambenih dodataka (suplemenata) koji sadrže vitamin C; čak suprotno, smrtnost u proučavanoj grupi osoba bila je neznatno veća od smrtnosti kontrolne grupe.
Groblje
mini|desno|300px|Gradsko groblje Bare u Sarajevu Groblje je prostor na kojem se sahranjuju tijela preminulih ljudi obično nakon ispraćaja koji se razlikuje zavisno od kulture, vjere ili ubjeđenja preminulog.
Engleska
Engleska jeste najveća konstitutivna država Ujedinjenog Kraljevstva   i obuhvata centralni i južni dio Britanskog ostrva. Prostire se na površini od 130.395 km2 i graniči se sa Škotskom na sjeveru i Velsom na zapadu. Na sjeverozapadu izlazi na Irsko more, a na jugozapadu na Keltsko more. Englesku od kontinentalne Evrope razdvajaju Sjeverno more na istoku i kanal La Manche na jugu. Pored teritorije na Britanskom ostrvu, pripada joj još stotinjak manjih ostrva, od kojih su najveći ostrva Scilly i ostrvo White.
Ime države potiče od germanskog plemena Angli koji su naselili britanska ostrva tokom 5. i 6. stoljeća. Iako tragovi naselja sežu još u kameno doba, Engleska postaje jedinstvena država u 10. stoljeću, a njen utjecaj i moć su naglo porasli tokom doba velikih geografskih otkrića u 15. stoljeću. Industrijska revolucija koja je zahvatila Englesku tokom 18. stoljeća je u potpunosti izmijenila zemlju, transformirajući društvo u prvu svjetsku industrijsku naciju.
Historija
Približno između 10.000. p. n. e. i 6.000. p. n. e., završetkom ledenog doba, došlo je na području Britanskih ostrva do otopljavanja klime pa je tako potopljena i prevlaka koja je preko Sjevernog mora spajala Englesku sa kontinentom. Toplija klima dovela je do pojave većeg broja biljaka i životinja, pa tako i do prvih lovaca skupljača, a nakon njih i prvih ratara. Prvi dokazi korištenja pluga na području Engleske pojavili su se 3.500. p. n. e. Usljed razvoja poljoprivrede došlo je i do povećanja broja stanovništva pa se u većoj mjeri pojavljuju i dokazi o prisutnosti ljudi na području Engleske. Ti dokazi pojavljuju se u obliku ritualnih spomenika, pogrebnih komora, kamenih nizova i krugova. Ti objekti postajali su s vremenom sve složeniji i ukazuju da je poznavanje astronomije igralo veoma važnu ulogu, iako vjerski običaji tadašnjih ljudi i nisu sasvim poznati. Najpoznatiji spomenici tog vremena u Engleskoj su ritualna središta u Aveburyju i Stonehengeu.
Engleska je u to doba bila izložena pritisku Kelta, kulture koja se oko 800. p. n. e. pojavila u južnoj Njemačkoj, a zatim se proširila dobrim dijelom Evrope, pa tako i Engleskom. Razlozi širenja keltske kulture na Englesku nisu još potpuno jasni, a mogli bi biti uvjetovani doseljavanjem novih stanovnika ali i trgovinom. U to doba usljed obrade metala došlo je do snažnog razvoja poljoprivrede, trgovine, kovanja novca te prvih začetaka gradova i plemenskih "država".
Nakon što je osvojio Galiju Gaj Julije Cezar zaključivši je da je nužno spriječiti podršku koju Keltima u Galiji pružaju Kelti sa područja Britanije, a vjerovatno i zbog želje za slavom i plijenom, te potreba da zaposli svoje jedinice, pokrenuo je godine 55. p. n. e. i 54. p. n. e. pohod na južnu Englesku, ali je naišao na neočekivano snažan otpor i oluje. Zbog toga se Cezar bez mnogo razmišljanja vratio u Galiju.
Njegovi nasljednici razvili su trgovačke veze sa stanovnicima Engleske, ali pokreta vojske nije bilo do 43. godine, kada je napad poveo car Klaudije kako bi stekao nužan vojni ugled ali i zato što su rimski štićenici u južnoj Engleskoj izgubili kontrolu. Tokom narednih vijeka, sve do početka 5. vijeka Rimljani su, postepeno pokorivši zatečene narode, znatno utjecali na razvoj Engleske, kako u privrednom tako i u kulturnom smislu. Rimljani su razvili urbani sistem povezan cestama, te izgradili romanizirane posjede i vile. Gradovi poput Londona (Londiniuma), Lincolna (Linduma) i Yorka (Eboracuma) bili su središta vlasti, potrošnje i rimske kulture. Izvan gradova Engleska se nije romanizirala u mjeri u kojoj su to učinile druge provincije. Da bi odbranio pogranično područje Engleske od invazije sa sjevera car Hadrijan je 122. godine duž linije između rijeke Tyne i zaljeva Solway izgradio je zid nazvan po njemu Hadrijanov zid.
Kao i drugi dijelovi Rimskog carstva i Britanija je dolazila pod sve snažnije udare nadirućih "barbarskih naroda": Pikta iz Škotske, te Angla, Juta i Sasa iz Njemačke i Danske. Godine 367. izvršili su uspješnu invaziju koja je dovela do ogromnih razaranja. Rimsku vlast ponovno je uspostavio car Teodozije, međutim ti napadi doveli su do općenitog slabljenja trgovine i stagnacije gradova, te je početkom 5. vijeka, za vrijeme vlasti rimskog cara Honorija, rimska Britanija potpala pod vlast "barbarskih naroda".
Period nakon prodora "barbarskih naroda" općenito je malo poznat i malo je izvora, osim dijelom arheoloških koji škrto govore o periodu od nekoliko vijekova (od 5. do 7. vijeka). Može se reći da su napadači naišli na prilično žilav otpor domaćeg stanovništva ali postepeno su, naročito tokom 6. vijeka, Angli i Sasi na području Engleske uspostavili svoja kraljevstva. Neki arheološki dokazi, kao npr. kraljevska grobnica kod Sutton Hooa, govore, prema nađenim ukrasima, da su novouspostavljena kraljevstva održavala određene kulturne i trgovačke veze sa kontinentom i nisu potpuno prekinule kulturni kontinuitet sa rimskim periodom.
Kršćanstvo se u Engleskoj počelo širiti relativno brzo nakon što su novi narodi uspostavili svoja kraljevstva. Prvi pokušaj je bio kada je papa Grgur I godine 597. uputio misiju u Canterbury, glavni grad Kenta, međutim pravi iskorak učinila je irska crkva koja je kroz određeno vrijeme misionarskim radom kršćanstvo proširila, preko Škotske na Englesku. Godine 664. na crkvenom saboru u Whitbyju pripremljen je teren za organizaciju Engleske crkve, te je papa imenovao Teodora iz Tarsusa prvim nadbiskupom Canterburyja.
Tokom ovih nemirnih vremena područje Engleske moralo je pretprjeti još jedan val "barbarskih" napada i to od strane Vikinga (Danaca, Norvežana i Šveđana). Prvi danski brodovi primijećeni su u engleskim vodama godine 789, dok su Norvežani 794. brutalno opljačkali samostan Lindisfarne, važno vjersko središte Northumbrije. Od sredine 9. vijeka Danci su pojačali pritisak na području južne i istočne Engleske, te su sve više dolazili kako bi osvojili i ostali, a manje pljačkali. Pritisak Danaca je bio nezaustavljiv sve do godine 878. kada ih je porazio kralj Alfred Veliki u bici kod Edingtona. Pod Alfredom Velikim kraljevstvo Wessex je dosta osnažio te postupno prerasta u Englesku, te se može reći da je Alfred Veliki prvi engleski kralj.
Alfredovi nasljednici Edvard I Stariji te Ethelstan Slavni svojim su sposobnim vođenjem ratova potpuno porazili Dance na cijelom području Engleske te i formalno ujedinili bivša kraljevstva u Kraljevstvo Englesku. Učvršćen je i proširen sistem grofovija (shire), koje su bile podijeljene u okruge (wapentake) odgovorne za održavanje reda i zakona. Sistem funkcionera: zapovjednika, šerifa, vijećnika i sudaca povezivao je vladara i lokalne zajednice. Čvrsto je organiziran i sistem razrezivanja poreza i vojne obaveze.
Od godine 980. do 1016. ponovno su se intenzivirali napadi Danaca koji su sada bili organizirana vojska uređenog kraljevstva pri čemu je Engleska ostala podijeljena između Knuta Velikog i Edmunda Željeznobokog. Nakon Edmundove smrti Engleska je potpala pod vlast danskog kralja Knuta Velikog. To razdoblje prevlasti Danaca potrajalo je do povratka kraljevske loze Wessex na čelu sa Edvardom Ispovjednikom godine 1042.
Mirni period potrajao je do smrti kralja Edvarda Ispovjednika godine 1066. Kako Edvard nije imao djece na englesko prijestolje pretendirali su Vilim, vojvoda normandijski i sin tada najvećeg engleskog velikaša grofa Godwina od Wessexa, Harold. Kraljevsko vijeće (Witenagemot) izabralo je Harolda pod imenom Harold II. Vojvoda normandijski Vilim nije se s time mirio, budući da je tvrdio da je kralj Edvard baš njemu obećao englesku krunu, pa je prikupio vojsku te izvršio invaziju Engleske, porazio i ubio Harolda II u bici kod Hastingsa. Ovaj događaj izazvao je korjenite i sveobuhvatne promjene u engleskom društvu i vladajućoj eliti. Vilim I Osvajač proveo je sveopću normanizaciju Crkve i zemlje. Uskratio je Anglosasima mogućnost izbora crkvenih poglavara, dovodio iz stranih zemalja, te je oduzeo zemlju svim zemljoposjednicima Anglosasima i dodijelio ih normanskoj eliti u skladu s ratnim zaslugama. Uveo je francuski jezik kao službeni. Zaslužan je za stvaranje sveobuhvatnog imovinskog katastra sve imovine u Engleskoj (Domesday Book). Vladavina Normana značila je jačanje feudalizma, uspon gradske trgovine i obrta te širenje francuskog jezika i kulture. Svijet normanske Engleske nestao je nakon devedesetak godina, 1154. godine, isto kao što je i nastao, u ratu. I to u građanskom ratu za vrijeme vladavine kralja Stjepana.
Novi period u historiji Engleske počinje dolaskom na prijestolje Henrika II iz dinastije Anjou-Plantagenet. U periodu 12. i 13. vijeka došlo je do pojačanog razvoja poljoprivrede, obrta i trgovine. Razvijaju se mnoge djelatnosti koje utječu na razvoj bankarstva što dovodi i do promjena u strukturi društva. Jačaju gradovi koji se izvan zidina i opkopa šire u okolinu. Dok je feudalna, normanska Engleska bila zasnovana na zemlji, ova nova društvena i privredna struktura Engleske u nastajanju biva zasnovana na novcu, pa su se tako čak i vazalske obaveze vitezova u dobrom dijelu, umjesto vojnom službom, isplaćivale u obliku novčane rente. Sve više odnos gospodara i kmeta postaje odnos zemljoposjednika i zakupca.
Vladavine Rikarda I Lavljeg Srca i Ivana Bez Zemlje (1189.-1216.) koji su vodili mnoge ratove za svoje nasljedne feude u Francuskoj zemlju su iscrpili, a i grubi način vladavine Ivana Bez Zemlje potakli su englesko plemstvo na ustanak na kraju kojeg je Ivan bio prisiljen sklopivši Veliku povelju sloboda (Magna charta libertatum), prihvatiti uvjete koji su ograničavali njegovu moć, davali određene povlastice plemstvu, a slobodni ljudi su dobili određene garancije protiv samovoljnih kraljevskih postupaka. Magna charta libertatum smatra se prvim pisanim ustavnim zakonom Engleske (i uopće prvim pisanim ustavnim aktom u svijetu) pogotovo iz razloga što su ustanak plemstva i sklapanje Povelje podržali i drugi slojevi naroda. Također se smatra dokumentom koji garantira građanska prava i vladavinu zakona.
Novi poticaj razvoju parlamentarizma u Engleskoj dao je ustanak plemstva protiv kralja Henrika III koji je bio rezultat neprihvaćanja Oxfordskih i Westminsterskih odredbi kojima je visoko plemstvo nastojalo dodatno kontrolirati kralja. Parlament se dodatno razvijao tokom vladavine Edvarda I koji je bio puno oprezniji vladar. Tokom njegove vladavine osvojen je Wales 1284. godine.
14. vijek u historiji Engleske ostat će najviše upamćen po dva događaja. Početku Stogodišnjeg rata i pojavi kuge.
Naime, u Francuskoj je izumrla izravna linija dinastije Capet pa je Edvard III 1337. tražio za sebe francusku krunu jer mu je majka Izabela bila iz kuće Capet. Edvard je ponosno zatražio francusku krunu izazivajući "Filipa de Valoisa koji je sebe nazivao francuskim kraljem", i zapleo se u rat koji će kasnije dobiti naziv Stogodišnji rat. U početku rata Edvard III je pobjedama kod Sluisa 1340, Crécyja 1346, zauzećem Calaisa, te osvajanjem velikog dijela zapadne Francuske postigao uspjehe, ali godine 1360. sporazumom iz Brétignyja morao se odreći svojih pretenzija u Francuskoj, a primirjem godine 1375. izgubio je sve posjede u Francuskoj osim Calaisa, Bordeauxa, Bayonnea i Bresta. Rat se sljedećih desetljeća nastavio sa promjenjivom srećom.
Crna smrt (kuga) stigla je u južnu Englesku godine 1348. najvjerovatnije brodovima iz kontinentalne Evrope. Slijedilo je nekoliko epidemija i to 1361, 1369. i 1374. godine. Učinak kuge na stanovništvo bio je razarajući: u samo jednom naraštaju umrla je najmanje jedna trećina ako ne i polovina stanovništva. Pošast kuge donijela je katastrofu velikih razmjera koja se odrazila na funkcioniranje cjelokupnog engleskog društva kroz duže vrijeme.
Između 1415. i 1420. godine kralj Henrik V postigao je u Stogodišnjem ratu velike vojne pobjede u Francuskoj i sa vojskom došao pred zidine Pariza. Nakon višemjesečnih pregovora, 1420. godine, postignut je sporazum iz Troyesa prema kojem je Henrik V oženio kćer francuskog kralja Karla VI Katarinu od Valoisa i postao nasljednik francuske krune. Henrik V je tim sporazumom postao prvi engleski kralj koji je i faktički i pravno, svojim pravom na nasljedstvo francuske krune, ujedinio francusku i englesku krunu.
Tokom vladavine njegovog nesposobnog sina Henrika VI pod čijom krunom su bile pravno, ne i faktički, ujedinjene Francuska i Engleska, anulirana su sva postignuća njegovog oca Henrika V u Francuskoj, faktički je završio Stogodišnji rat porazom Engleske i u zemlji je zavladao haos i građanski rat nazvan Ratovima dviju ruža vođen između dva porodična klana i pretendenata na englesko prijestolje, klana York (Bijela ruža) i klana Lancaster (Crvena ruža) koji se odvijao u periodu između 1461. do dolaska na vlast dinastije Tudor 1485. u bici kod Boswortha na čelu sa kraljem Henrikom VII. Bitka kod Boswortha smatra se prijelomnicom u engleskoj historiji i općenito krajem Srednjeg vijeka u Engleskoj.
Novi period počeo je vladavinom Henrika VIII koji je raskinuo veze Katoličke crkve u Engleskoj sa Rimom i papom te osnovao Anglikansku crkvu, koja je dolaskom na vlast njegovog sina Edvarda VI potpuno preusmjerena ka protestantizmu što je imalo ne samo vjerske nego i političke konsekvence na položaj Engleske u okružju i vanjskopolitičkom usmjerenju. Naime, veliki utjecaj na mladog Edvarda VI imao je Thomas Cranmer, canterburyjski nadbiskup koji je bio vjerski i politički usmjeren ka protestantizmu i koji je utjecao da se mnogi katolički vjerski običaji počnu zamjenjivati protestantskim. Knjiga molitvi (Book of Common Prayer), a kasnije Zakon o uniformnosti (Act of Uniformity) u politički i vjerski život Engleske počeli su uvoditi protestantske običaje što je utjecalo na antagoniziranje katolika i protestanata, te do ustanaka u pojedinim dijelovima Engleske, koja je tada još uvijek bila pretežno katolička, a koji ustanci su krvavo ugušeni tako da su pojedina područja Engleske opustošena i lišena muškog stanovništva usljed masovnih likvidacija.
Upravna podjela
230px|mini|desno|Bibury Upravna podjela Engleske je izrazito složena, a datira još od od anglo-saksonskih vremena. Engleska je tradicionalno bila podijeljena na 39 historijskih grofovija (eng. Counties) koje su osnovali normanski osvajači, a mnoge imaju osnovu u ranijim saksonskim kraljevstvima. Granice su definitivno ustanovljene u kasnom srednjem vijeku. Od druge polovine 20. vijeka grofovije su u svojoj ulozi kao upravna područja više puta reorganizirane, ali u svijesti stanovništva i dalje postoje kao historijske grofovije. Veći gradovi i dalje su bili dijelovi grofovija, ali se njima samostalno upravljalo kao četvrtima (eng. Borougs). Od 1890. do 1965. organizirane su administrativne grofovije. Godine 1997. stvorene su ceremonijalne grofovije, koje se nazivaju i geografskim jer ljudi njihove nazive upotrebljavaju kako bi opisali mjesto gdje žive. Ceremonijalnih grofovija ima 48.
Tokom 20. vijeka upravna podjela je prilagođena novonastalim velikim gradskim aglomeracijama i demografskim promjenama. Krajem vijeka ustanovljena su četiri stepena lokalne uprave: regija, grofovija, okrug i župa. Na taj način su promijenjene i granice navedenih 39 historijskih odnosno tradicionalnih grofovija. Godine 1965. ustanovljeno upravno područje Veliki London. Veliki London ima status regije te se sastoji od 32 četvrti i City of London. Najviša jedinica lokalne upravne podjele je regija koja se sastoji od nekoliko grofovija. Engleske regije stvorene su 1994. godine, a ima ih 9. Stvorene su uglavnom za statističke potrebe, a koriste se i pri izborima za Evropski parlament. Nazivi regija su: Sjeverozapad, Sjeveroistok, Yorkshire i Humber, Istočni Midlands, Zapadni Midlands, Istok, Jugoistok, Jugozapad i Veliki London.