cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ciljanje proteina
Historija
Godine 1970, Günter Blobel izveo je eksperimente na translokaciji proteina preko membrana. Blobel, tada docent na Rockefeller University, nadovezao se na rad svog kolege Georgee Paladea. Palade je ranije pokazao da su nesekretirani proteini prevedeni slobodnim ribosomima u citosolu, dok su izlučeni proteini (i ciljni proteini, općenito) prevedeni ribosomima vezanim za endoplazmatski retikulum. Objašnjenja kandidata u to vrijeme su postulirala razliku u procesuiranju između slobodnih i ER vezanih ribosoma, ali Blobel je pretpostavio da se ciljanje proteina oslanja na karakteristike inherentne proteinima, a ne na razliku u ribosomima. Podržavajući svoju hipotezu, Blobel je otkrio da mnogi proteini imaju kratku aminokiselinsku sekvencu na jednom kraju koja funkcionira kao poštanski broj koji specificira unutarćelijsko ili vanćelijsko odredište. Opisao je ove kratke sekvence (uglavnom 13 do 36 aminokiselinskih ostataka) kao signalni peptid ili signalne sekvence I za to otkriće dobio je 1999. Nobelovu nagradu za fiziologiju.
Signalni peptidi
Signalni peptidi služe kao ciljani signali, omogućavajući ćelijskoj transportnoj mašineriji da usmjeri proteine na specifične unutar- i vanćelijske lokacije. Iako konsenzusna sekvenca nije identificirana za signalne peptide, mnogi ipak posjeduju karakterističnu trodijelnu strukturu:
Nakon što protein stigne do svog odredišta, signalni peptid se općenito cijepa signalnom peptidazom. Shodno tome, većina zrelih proteina ne sadrži signalne peptide. Dok se većina signalnih peptida nalazi na N-terminalu, u peroksisomima se ciljana sekvenca nalazi na produžetku C-terminala. Za razliku od signalnih peptida, signalne pjege sastoje se od aminokiselinskih ostataka koji su diskontinuirani u primarnoj sekvenci, ali postaju funkcionalni kada ih savijanje spoji na površini proteina. Za razliku od većine signalnih sekvenci, signalne zakrpe se ne cijepaju nakon završetka sortiranja. Pored unutrašnjih signalnih sekvenci, proteinske modifikacije poput glikozilacija također mogu izazvati ciljanje na specifične unutarćelijske ili vanćelijske regije.
Translokacija proteina
Pošto se translacija iRNK u protein pomoću ribosoma odvija unutar citosola, proteini namijenjeni za lučenje ili specifična organela moraju biti translocirani. Ovaj proces može se dogoditi tokom prevođenja, poznat kao kotranslacijska translokacija, ili nakon što je prijevod završen, poznat kao posttranslacijska translokacija.
Kotranslacijska translokacija
Većina sekretornih proteina i proteina vezanih za membranu su kotranslacijski translocirani. Proteini koji se nalaze u endoplazmatskom retikulumu (ER), Golgijevom aparatu ili endosomu također koriste put kotranslacijske translokacije. Ovaj proces počinje dok se protein sintetizira na ribosomu, kada čestica za prepoznavanje signala (SRP) prepozna N-terminalni signalni peptid proteina u nastajanju. Vezivanje SRP-a privremeno zaustavlja sintezu dok se kompleks ribosom-protein prenosi na SRP receptor na ER u eukariotima i plazmamembranu u prokariotima. Tamo se protein u nastajanju insertira u translokon, membranski vezani kanal za provođenje proteina koji se sastoji od translokacijskog kompleksa Sec61 u eukariota i homolognog kompleksa SecYEG u prokariota. U sekretornim proteinima i tipu I transmembranskih proteina, signalna sekvenca se odmah cijepa od polipeptida u nastajanju, nakon što je translocirana u membranu ER (eukarioti) ili plazmamembranu (prokarioti), pomoću signalne peptidaze. Signalna sekvenca membranskih proteina tipa II i nekih politopskih membranskih proteina se ne odcjepljuju i stoga se nazivaju sekvencama sidrenja signala. Unutar ER-a, protein je najprije prekriven šaperonskim proteinom, kako bi ga zaštitio od visoke koncentracije drugih proteina u ER-u, dajući mu vremena da se ispravno saviju. Jednom presavijen, protein se modificira prema potrebi (naprimjer, glikozilacijom), zatim se transportira u Golgijev aparat na daljnju obradu i ide do svojih ciljnih organela ili se zadržava u ER različitim mehanizmima ER-retencija.
Aminokiselinski lanac transmembranskih proteina, koji su često transmembranski receptori, prolazi kroz membranu jedan ili nekoliko puta. Ovi proteini ubacuju se u membranu translokacijom, sve dok se proces ne prekine sekvencom stop-transfera, koja se također naziva membransko sidro ili sekvenca sidrenog signala. Ovi složeni membranski proteini do sada su karakterizirani korištenjem istog modela ciljanja koji je razvijen za sekrecijske proteine. Međutim, mnogi složeni multitransmembranski proteini sadrže strukturne aspekte koji se ne uklapaju u ovaj model. Sedam transmembranskih receptora vezanih za G-protein (koji predstavljaju oko 5% gena u ljudi) uglavnom nemaju amino-terminalnu signalnu sekvencu. Za razliku od sekretornih proteina, prvi transmembranski domen djeluje kao prva signalna sekvenca, koja ih usmjerava na ER membranu. To također rezultira translokacijom amino terminala proteina u lumen ER membrane. Ova translokacija, koja je demonstrirana s opsinom u eksperimentima in vitro, razbija uobičajeni obrazac "kotranslacijske" translokacije koji je oduvijek vrijedio za proteine sisara usmjerenih na ER. Velik dio mehanike transmembranske topologije i savijanja tek treba razjasniti.
Posttranslacijska translokacija
Iako je većina sekretornih proteina kotranslacijski translocirana, neki se prevode u citosolu i kasnije se transportiraju u ER/plazmamembranu, putem posttranslacijskog sistema. Kod prokariota ovaj proces zahtijeva određene kofaktore kao što su SecA i SecB, a olakšavaju ga Sec62 i Sec63, dva proteina vezana na membranu. Kompleks Sec63, koji je ugrađen u ER membranu, uzrokuje hidrolizu ATP-a, dopuštajući šaperonskim proteinima da se vežu na izloženi peptidni lanac i gurnu polipeptid u lumen ER. U lumenu, polipeptidni lanac se može pravilno presavijati. Ovaj se proces događa samo u nesavijenim proteinima koji se nalaze u citosolu.
Osim toga, proteini usmjereni na druga ćelijska odredišta, kao što su mitohondrije, hloroplasti ili peroksisomi, koriste specijalizirane posttranslacijske puteve. Proteini ciljani na jedro također se translociraju posttranslacijsko dodavanjem signala jedarne lokalizacije (NLS) koji podstiče prolaz kroz jedarnu ovojnicu preko jedarnih pora.
Mitohondrija
Većina mitohondrijskih proteina sintetizira se kao citosolni prekursori koji sadrže unos peptidnih signala. Citosolni šaperoni isporučuju preproteine do receptora povezanih s kanalima u mitohondrijskoj membrani. Predprotein s predsekvencijom usmjerenom na mitohondrije vezan je receptoriima i općom importnom porom (GIP), zajednički poznatim kao translokaza vanjske membrane (TOM), na vanjskoj membrani. Zatim se translociraju kroz TOM kao ukosnice. Predprotein se prenosi kroz međumembranski prostor malim TIM-ovima (koji također djeluju kao molekulski šaperoni) do TIM23 ili TIM22 (translokaza unutrašnje membrane) na unutarnjoj membrani. Unutar matrice ciljana sekvenca odcjepljuje se pomoću mtHsp70.
Poznata su tri receptora mitohondrijske vanjske membrane:
Presekvencijska translokaza23 (TIM23) lokalizirana je na unutrašnjoj mitohondrijskoj membrani i djeluje kao protein koji stvara pore i veže prekursorske proteine sa svojim N-terminalom. TIM23 djeluje kao translokator za pretproteine za mitohondrijski matriks, unutrašnju mitohondrijsku membranu kao i za intermembranski prostor. TIM50 je vezan za TIM23 na unutrašnjoj strani mitohondrija i utvrđeno je da veže presekvence. TIM44 je vezan na strani matrice i pronađeno je da se veže za mtHsp70. Presekvenca translokaze 22 (TIM22) veže pretproteine isključivo vezane za unutrašnju mitohondrijsku membranu.
Ciljane sekvence mitohondrijskog matriksa bogate su pozitivno nabijenim i hidroksiliranim aminokiselinama.
Proteini su usmjereni na submitohondrijske odjeljke višestrukim signalima i nekoliko putova.
Ciljanje na vanjsku membranu, međumembranski prostor i unutrašnju membranu često zahtijeva još jednu signalnu sekvencu uz matričnu ciljanu sekvencu.
Hloroplasti
Pretprotein za hloroplast može sadržavati stromnu importnu sekvencu ili stromnu i tilakoidnu ciljanu sekvencu. Većina pretproteina prenosi se kroz Toc i Tic komplekse koji se nalaze unutar ovojnice hloroplasta. U stromi se stromna importna sekvenca otcijepi i presavije, a razvrstavanje unutar hloroplasta na tilakoid se nastavlja. Proteini usmjereni na ovojnicu hloroplasta obično nemaju cjepivu sekvencu za sortiranje.
I hloroplasti i mitohondrije
Mnogi proteini su potrebni i u mitohondrijama i u hloroplastima. Općenito, dvostruko ciljani peptid je srednjeg karaktera u odnosu na dva specifična. Ciljani peptidi ovih proteina imaju visok sadržaj baznih i hidrofobnih aminokiselina, nizak sadržaj negativno nabijenih aminokiselina. Imaju manji sadržaj alanina, a veći sadržaj leucina i fenilalanina. Dvostruko ciljani proteini imaju više hidrofobni ciljani peptid nego mitohondrijski i hloroplastni. Međutim, zamorno je predviđati je li peptid dvostruko ciljan ili ne na temelju njegovih fizičkohemijskih karakteristika.
Peroksisomi
Svi peroksisomski proteini su kodirani jedarnim genima. Do danas postoje dva tipa poznatih peroksisomnih ciljajućih signala (PTS):
Bolesti
Transport proteina je neispravan u sljedećim genetičkim bolestima:
U bakterijama i arhejama
Kao što je gore objašnjeno, većina prokariotskih membranski vezanih i sekretornih proteina ciljana je na plazmamembranu, preko kotranslacijskog puta koji koristi bakterijski SRP ili posttranslacijskog puta, što zahtijeva SecA i SecB. Na plazmamembrani, ova dva puta dostavljaju proteine u SecYEG translokon radi translokacije. Bakterije mogu imati jednu plazmamembranu (Gram-pozitivne bakterije) ili unutrašnju membranu plus vanjsku membranu, odvojenu periplazmom (Gram-negativne bakterije). Osim plazmamembrane, većini prokariota nedostaju organele vezane za membranu kao što se nalaze u eukariota, ali oni mogu sastavljati proteine na različite vrste inkluzija kao što su plinske vezikule i granule za skladištenje.
Andžela Brice
Andžela Brice, (ponegdje i Anžela Brice), rođena 21. marta 1970. kao Andžela Mosina u Severomorsku, u Murmanskoj oblasti, Ruska Sovjetska Federativna Socijalistička Republika, SSSR (danas Rusija), je nekadašnja latvijska biatlonka i nordijska skijašica-trkačica.
Biatlon
Brice je nastupila na dvijema olimpijskim igarama: ZOI 2002 i ZOI 2006. Najbolji joj je rezultat bilo 48-o mjesto u utrci na 15 km na igrama u Torinu 2006. godine, kada je sa dva promašaja i zaostatkom od 7:06.4 min bila sporija od pobjednice Ruskinje Svjetlane Išmuratove. U štafetnim takmičenjima je nastupila samo na ZOI 2016 u štafeti, kada je sa Madarom Līdumom, Lindom Savļaki i Gerdom Krūmiņom osvojila zadnje 18-o mjesto.
Svjetska prvenstva
Nastupila je na četiri Svjetska prvenstva od SP 1993. do SP 1997. Najbolji plasmani u pojedinačnim utrkama bila su dva 29-a mjesta: na SP 2006. u njemačkom Ruhpoldigu u utrci na 7,5 km, kada je s dva promašaja i zaostatkom od 1:57.7 min bila sporija od pobjednice Olge Romasko, koja je završila utrku bez promašaja; te na SP 2005. u italijanskom Antholzu u utrci na 7,5 km, kada je s jednim promašajem i zaostatkom od 1:49.0 min bila sporija od pobjednice Anne Briand. U ekipnim disciplinama nije nastupila.
Svjetski kup
Prvi nastup Andžela Brice u Svjetskom kupu bio je u sezoni 1994/95. Na prvom nastupu u norveškom Lillehammeru 16. marta 1995. osvojila je 35-o mjesto u utrci na 15 km sa pet promašaja i zaostatkom od 10:15.0 min u odnosu na pobjednicu Svjetlanu Paramiginu. Najbolji rezultat bilo joj je 19-to mjesto u utrci sprinta na 7,5 km na slovenskoj Pokljuki 5. marta 1998. bez promašaja i zaostatkom od 1:35.2 min u odnosu na pobjednicu Corinne Niogret. U štafetnim utrkama bilo joj je zadnje, 16-o mjesto 5. januara 2006. u njemačkom Oberhofu, zajedno sa Madarom Līdumom, Lindom Savļaki i Gerdom Krūmiņom.
Privatni život
Bila je udata za latvijskog biatlonca Ilmārsa Bricea, s kojim ima kćerku skijašicu-trkačicu i biatlonku Anete Brice.
Kunovo (Foča, RS)
Kunovo je naseljeno mjesto u općini Foča, Bosna i Hercegovina.
Alibegovci
Alibegovci su naseljeno mjesto u općini Usora, Bosna i Hercegovina.
Historija
Naselje se do rata u Bosni i Hercegovini nalazilo u sastavu općine Doboj.
Glad na Rogu Afrike 2011.
mini|desno|300px|Projekcija nivoa krize u Istočnoj Africi, koji je sačinila [[FEWS Net (Mreža za rano upozorenje na pojavu gladi). Stanje se odnosi na period od jula do septembra, bazirano na trenutnom nivou odgovora na krizu.]] Stanje gladi se dešava u nekoliko regiona na Rogu Afrike kao rezultat teške suše koja pogađa cijeli region Istočne Afrike. Trenutna suša "najgora u zadnjih 60 godina" je uzrokovala strašnu krizu u snabdijevanju hranom u Somaliji, Etiopiji i Keniji, i ugrožava 12 miliona ljudi. Veliki broj izbjeglica koji su iz južne Somalije je prešao u susjedne Keniju i Etiopiju, je u stanju nagomilanosti, veoma slabe ishrane i nehigijenskih uslova, što je dovelo do velikog broja smrtnih slučajeva. Druge zemlje u okruženju Roga Afrike, uključujući Džibuti, Sudan, Južni Sudan i dijelove Ugande, su također pogođeni krizom hrane.
20. jula su Ujedinjene Nacije službeno proglasile stanje gladi u dva regiona južne Somalije, što zanči da je to prvi put u zadnjih 30 godina da su UN proglasile glad. Vjeruje se da je na desetine hiljada ljudi već umrlo od gladi, prije nego što je samo stanje gladi i proglašeno.
3. augusta, UN su proglasile stanje gladi u tri druga regiona južne Somalije.
Bratoljub Klaić
Bratoljub Klaić (27. juli 1909 – 1983) bio je hrvatski lingvist i prevodilac.
Biografija
U Zagrebu je završio klasičnu gimnaziju te na Filozofskom fakultetu diplomirao historiju južnoslavenskih jezika i književnosti, češki i njemački jezik. Stručno se usavršavao u Poljskoj i Češkoj. Doktorirao je 1941. godine disertacijom Bizovačko narječje. Bio je profesor u gimnaziji u Vukovaru, Prijedoru, Osijeku i Zagrebu, te na Visokoj pedagoškoj školi u Zagrebu. Od 1950. godine profesor je hrvatskog jezika na Akademiji pozorišne i filmske umjetnosti. Kao član Državnoga ureda za jezik NDH Klaić je, uz saradnju ostalih članova, priredio pravopisni priručnik Koriensko pisanje (1942), a s Franjom Ciprom i opsežni Hrvatski pravopis (1944, pretisak 1992), oba izrađena na tvorbeno-morfološkim načelima prema tadašnjoj službenoj jezičnoj politici. Postao je poznat po Rječniku stranih riječi, koji je od 1951. do 2001. izišao u više izdanja. Prevodio je s klasičnih jezika (Eshil, Sofoklo, Euripid, Vergilije i dr.). Kao vrstan akcentolog objavljivao je radove iz hrvatske prozodije. U rukopisu mu je ostao ortoepski rječnik. Redigirao je i komentirao izdanja brojnih hrvatskih pisaca (npr., u ediciji Pet vijekova hrvatske književnosti) te jezično priredio mnoge teatarske i filmske izvedbe. Uvježbavao je dikciju s glumcima za predstave i bio glavnim tumačem nepoznatih riječi. Proučavao je poljsko-hrvatske kulturne veze i pisao o njima. Osim lingvistikom bavio se i teorijom književnosti (Između jezikoslovlja i nauke o književnosti, 1972). Bratoljub Klaić je u kroatistici i općenito u hrvatskoj kulturi ostavio trajan pisani i usmeni trag kao vrstan leksikograf i kao pravopisni i jezični normativist.
Keira Knightley
Keira Christina Knightley britanska je glumica porijeklom iz glumačke porodice, kao i većina hollywoodskih zvijezda. Majka joj je Sharman MacDonald, glumica i kasnije dramaturginja, a otac Will Knightley glumac. Keira se od malena bavila glumom, ali su joj roditelji dopuštali taj hobi samo ukoliko ne remeti njene školske obaveze te je djevojčica, inače disleksičarka, morala učiti i za vrijeme praznika.
Prvi film snima sa 9 godina (A Village Affair, 1994), no najveća produkcija u kojoj je na početku glumila svakako je Fantomska prijetnja (Star Wars: Episode I - The Phantom Menace, 1999), gdje ima malu ulogu kraljicine dvojnice. Zapažena je i u trileru Sklonište straha (2001), ali glavni proboj ostvarila je kao nogometašica u filmu Baš kao Beckham (2002). Slijedila je uloga u britanskom romantičnom hitu Zapravo ljubav (2003).
Godine 2005. tumači Elizabeth Bennet u ekranizaciji Ponosa i predrasuda, poznatog romana koji je 1813. napisala britanska književnica Jane Austen. Za ulogu u ovom filmu nominirana je za Oscara.
Nagrade
2002. 2003. 2004 2005. 2006.
Abdulvehab Ilhamija
Abdulvehab Ilhamija Žepčevi (Žepče, 1773. – Travnik, 1821) bio je bošnjački pjesnik i alim. Pripadao je nakšibendijskom tarikatu, gdje je i uzeo pseudonim Ilhamija (nadahnuti). Imao je značajnu ulogu u kulturnom i političkom životu Bošnjaka krajem 18. i početkom 19. vijeka.
Biografija
Rođen je u Žepču 1773. godine, od oca Abdulvehaba. Rano je ostao bez oba roditelja. Bio je učenik nekog el-hadž Kerim-zadea (Hadžićerimovića ili Hadžićerimića). Moguće je da je el-hadž Kerim-zade Ahmed ef. Karahodža, koji je kao alim u Žepču djelovao do smrti 1803. Školovao se na medresama u Žepču i Fojnici. Iako se ne zna tačno ko ga je uveo u derviški red, s obzirom da su mu najbliže i najpristupačnije tekije bile one na Oglavku i u Vukeljićima kod Fojnice najvjerovatnije je tu stupio u tarikat. Iako se u jednoj predaji spominje kao učenik šejha Abdurahmana Sirrije, vjerovatnije je da je bio učenik Huseina Zukića. Pretpostavlja se da je obavljao funkciju imama i hatiba Ferhadije džamije u Žepču. Pogubljen je 1821. u Travniku, gdje je i pokopan, po nalogu bosanskog namjesnika Ali Dželaludin-paše. Nad mezarom podignuto mu je turbe. Općenito se smatra da je pogubljen zbog stalnih kritika upućenih državnim funkcionerima. Imao je tri sina: Muhameda, Emina i Halila.
Djela
Uglavnom je pisao na turskom i bosanskom jeziku, mada ima i kraćih djela na arapskom. Na bosanskom je napisao 20 pjesama i ilmihal, a na turskom je ostavio djela Tuhfetul-musallin ve zubdetul-haši'in i Divani Šejh el-hadž es-Sejjid Abdulvehhab Ilhami-baba el-Bosnevi (Zbirka pjesama šejha hadži Sejida Abdulvehaba Ilhami-babe Bošnjaka). U Divanu imaju i četiri pjesme na arapskom, te 11 pjesama na bosanskom, ali je većina (38) na turskom. Naziv sejid, koji se koristi za potomke poslanika Muhammeda, vjerovatno je uzeo zato što se smatrao duhovnim potomkom poslanika, a naziv el-hadž zato što je obavio hadž.
Svi Ilhamijini radovi su moralno-poučnog karaktera i prožeti tesavufskim duhom. U pjesmama kritikuje mahane, slabosti i grijehe savremenika, zalažući se za vjerski preporod i moralno ozdravljenje.
Instrumental
Instrumental je snimka obično bez ikakvog vokala, iako može uključivati neke neartikulirane vokale, kao što su prateći vokali u okruženju velikog benda. Kroz semantičko proširenje, širi smisao riječi pjesma može se odnositi na instrumentale. Muzika se prvenstveno ili isključivo proizvodi pomoću muzičkih instrumenata. Instrumental može postojati u notnom zapisu, nakon što ga napiše kompozitor; u umu kompozitora (naročito u slučajevima kada će sam kompozitor izvesti komad, kao u slučaju bluz solo gitariste ili guslara narodne muzike); kao komad koji uživo izvodi jedan instrumentalista ili muzički ansambl, koji može biti u sastavu od dua ili trija do velikog big benda, koncertnog benda ili orkestra.
U pjesmi koja se inače pjeva, dio koji se ne pjeva, ali koji se svira instrumentima, može se nazvati instrumentalnim interludijem, ili, ako se javlja na početku pjesme, prije nego što pjevač počne da pjeva, instrumentalnim uvodom. Ako instrumentalna sekcija ističe vještinu, muzikalnost i često virtuoznost određenog izvođača (ili grupe izvođača), dio se može nazvati "solo" (npr. solo na gitari koji je ključni dio heavy metal muzike i hard rock pesme). Ako su instrumenti udaraljkaški instrumenti, interludij se može nazvati perkusionim interludijem ili "pauzom udaraljki". Ove pauze su oblik pauze u pjesmi.
NGC 6529
NGC 6529 (također poznat kao ESO 394-?28) je nepostojeći astronomski objekat naveden u Novom općem katalogu koji je opisan da se nalazi u sazviježđu Strijelac. Ovaj objekat je zapisao James Dunlop 3. septembra 1826. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
NGC 3582
NGC 3582 (također poznat kao ESO 129-EN10) je emisijska maglina i nalazi se u sazviježđu Kobilica. Prvo otkriće je napravio John Frederick William Herschel 14. marta 1834. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Luka (župa)
Luka je župa na području Huma. Župa Luka obuhvatala je močvarni kraj sa obje strane rijeke Neretve, od donje Bregave i Trebižata do mora. Naziv župe najvjerovatnije vuče porijeklo od karaktera zemljišta, jer se za plodnu i izdašnu zemlju obično kaže 'luka'.
Župa Luka sa istoka graniči župom Dubrave, na jugoistoku župom Žaba, na jugu Jadranskim morem, na jugozapadu župom Rastoka, a na sjeveru se dodiruje sa ranije širom župom Večerić, u kojoj je manji dio župa Broćno u direktnom dodiru s Lukom. Među naseljima istaknutu poziciju imalo je Drijeva (Narenta), a pominju se i Vratar, Koš, Nehranj, Nerezi, Višići i Novi (u župi Luka).
Luka je bila pod uticajem bosanskih vladara zbog izlaza na more i trga Drijeva. Na području župe posjede su imale porodice Radivojevići, Nikolići, Kovilovići i Kosače.
Prefiksi u nazivima plovila
Prefiksi u nazivima plovila ili brodski prefiksi su skraćenice (dva slova) koja se nalaze ispred naziva samog plovila, čime označuju njegov status, namjenu ili pogon. To su najčešće skraćenice riječi iz engleskog jezika.
Gornji Zovik (Brčko)
Gornji Zovik je naseljeno mjesto u općini Brčko, Bosna i Hercegovina.
Ljubina (Foča, RS)
Ljubina je naseljeno mjesto u općini Foča, Bosna i Hercegovina.
Vuka (rijeka)
Vuka je rijeka u Slavoniji, istočna Hrvatska. Dugačka je 122 km. Izvor joj je u jezeru Borovik pokraj Đakova, a u Vukovaru se ulijeva u Dunav.
Spisak svemirskih opservatorija
Ovo je djelimični spisak svemirskih opservatorija:
Pirot
Pirot je gradsko naselje i i središte istoimenog grada u jugoistočnom dijelu Srbije, u blizini granice s Bugarskom. Grad Pirot obuhvata površinu od 1232 km2, sa preko sedamdeset naselja, među kojima je i sâmo centralno naselje Pirot. Prema popisu iz 2002. godine u gradu Pirotu je živjelo 63.791 stanovnika. U samom naselju Pirot živi 41.315 stanovnika (popis 2002.).
Alija Isaković
Alija Isaković (Bitunja kod Stoca, 15. januar 1932. – Sarajevo, 14. mart 1997.) bio je bošnjački romansijer, pripovjedač, radio-dramski, televizijski i dramski pisac, putopisac, aforist, leksikograf i historičar jezika i književnosti. Jedna je od najznačajnijih ličnosti u procesima afirmiranja i etabliranja kako bosanskohercegovačke ideje tako i bošnjačke književnosti.
Biografija
Osnovnu i srednju školu pohađao je u Bitunji, Stocu, Zagrebu, Crikvenici, Pančevu i Beogradu, a Filozofski fakultet, Odsjek za jugoslavensku književnost i srpskohrvatski jezik, u Sarajevu. Bio je geološki tehničar, prospektor uranija, TV-scenarist, urednik časopisa Život, urednik edicije "Kulturno naslijeđe Bosne i Hercegovine" u sarajevskoj "Svjetlosti". Priredio je više djela Muslimanskih pisaca i posebno prvu antologiju Muslimanske književnosti Biserje 1972, prvi izbor bosanskohercegovačkih putopisaca Hodoljublje 1973, zbornik radova Hasanaginica, 1774-1974, anegdote Nasrudina-hodže 1984, te sa Hadžemom Hajdarevićem izbor iz časopisa Behar 1900-1911. Nagrađivan je za prozno i dramsko stvaralaštvo. Isaković je djelaovao na dva područja:
Čunasta kost (stopalo)
Čunasta kost stopala je mala kost u stopalima većine sisara.
Čunasta kost stopala čovjeka
Čunasta kost stopala čovjeka je jedna od kostiju korijena stopala. Njeno ime potiče od sličnosti ove ljudske kosti sa manjim brodom ili čamcem (čunom), što je posljedica snažne udubljenosti proksimalne zglobne površine. Izraz  navikulska kost  ili  navikulska kost šake je ranije koristila za čunastu kost šake, jednu od kostiju korijena šake. Čunasta kost stopala kod ljudi nalazi se na medijalnoj strani i proksimalno se zglobljava sa gležnjem, a distalno sa tri klinaste kosti i bočno sa kvadarskom.
To je posljednja od kostiju stopala koja počinje okoštavanje i nema tendenciju da to učine do kraja treće godine u djevojčica i početkom četvrte godine u dječaka, ali je opisan široki raspon varijacije.
thumb|upright|Prelom čunaste kosti stopala Jedini mišić koji se veže za ovu kost je musculus tibialis posterior. Glavni dio mišića na njoj ima hvatište. Dodatna čunasta kost se može pojaviti kod 2–14% pripadnika opće populacije.
Klinički značaj
Prelomi čunaste kosti nisu tako uobičajeni.
Čunasta kost konja
Konj ima kost koja se zove čunasta kost, a nalazi se unutar kopita, na tabanskoj strani potkoljenice, između drugog i i trećeg članka falange kopitne kosti. Čunasta kost u konja je podržana distalnim tabanskim ligamentom i dva svoja kolateralna ligamenata. Kesa (bursa) čunaste kosti se nalazi između površine fleksora čunaste kosti i duboke digitalne fleksorske tetive, koja vodi između burse i distalnog članka.
Centralna kost korijena stopala u skočnom zglobu konja je i homologna i analogna čunastoj kosti ljudskog stopala, što znači da je čunasta kost konja drugačije strukture od istoimeno označene kosti kod ljudi. Područje čunaste kostu stopala je važna struktura u odnosu na hromost, posebno prednjih nogu, a uključena je značajnim procesom razvoja bolest koja se zove navikulska bolest ili navikulski sindrom. Nedavno je objavljeno mnogo originalne literature u vezi sa bolešću čunaste kosti, koji je dovode u pitanje, a poseban značaj se daje radiografskim promjenama, kao jedinim dijagnostičkim kriterijima.
Navikulski sindrom ili sindrom čunaste kosti kopita može biti odgovoran za čak 1/3 svih slučajeva hromosti u konja, ali radiografske promjene u čunastoj kosti ne da uvijek daju konačnu dijagnozu. Novije tehnike snimanja su pokazala da oštećenja mehkih tkiva u regiji može dati značajan doprinos hromosti i da više uzroka može dovesti do vidljive hromosti konja.
NGC 397
NGC 397 (također poznat kao MCG 5-3-64 i PGC 4051) je eliptična galaksija koja je udaljena oko 230 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Ribe. Najveći prečnik je 0,70 (47 hiljada sg) a najmanji 0,5 uglovnih minuta (33 hiljade sg). Prvo otkriće je napravio Robert Stawell Ball 6. decembra 1866. godine.
IC 309
IC 309 (također poznat kao MCG 7-7-43 i PGC 12141) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 195 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Perzej. Najveći prečnik je 0,90 (51 hiljada sg) a najmanji 0,9 uglovnih minuta (51 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio Lewis Swift 11. septembra 1888. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Popis stanovništva u Hrvatskoj 2011 (Varaždinska županija)
'''Popis stanovništva u Hrvatskoj 2011. godine''' proveden je od 1. do 28. aprila 2011, prema stanju na dan 31. marta. Popis je proveden na temelju ''Zakona o Popisu stanovništva, kućanstava i stanova u Republici Hrvatskoj 2011. godine'' (Narodne novine, broj 92/10). Varaždinska županija je po Popisu stanovništva 2011. godine na površini od 1.262 km2 imala 175.951 stanovnika, što predstavlja 4,11% od ukupnog broja stanovnika Hrvatske. Gustoća naseljenosti u Varaždinskoj županiji je 139,42 stanovnika/km2.
Brestovo (Stanari)
Brestovo je naseljeno mjesto u općini Stanari, Bosna i Hercegovina.
Historija
Naselje Brestovo se do formiranja općine Stanari 2014. godine nalazilo u sastavu općine Doboj.
Wittenberg
mini|desno|Wittenberg Wittenberg, Saksonija-Anhalt (Savezna Republika Njemačka), 46.837 (30. 6. 2005) stanovnika, 128,93 km2, Elba.
Duboko ogorčen takvim načinom davanja oprosta Martin Luther je 31. oktobra 1517. na vrata crkve u Wittenbergu izvjesio na javnu raspravu svojih 95 teza o indulgencijama, dogmama i uređenju crkve.
NGC 2105
NGC 2105 (također poznat kao ESO 86-SC29) je otvoreno zvjezdano jato i nalazi se u sazviježđu Zlatna riba. Prvo otkriće je napravio John Frederick William Herschel 2. januara 1837. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Branka Likić
Branka Likić "Seka" nekadašnja je bosanskohercegovačka i jugoslavenska pjevačica. Najpoznatija je kao pjevačica u sarajevskoj pop-rok grupi Rezonansa. S bratom Branom, koji je ujedno bio i vođa te grupe, napisala je neke od njihovih pjesama. Tokom 1970-ih i 1980-ih nastupala je s Rezonansom na prostorima bivše Jugoslavije i u inozemstvu na Međunarodnom festivalu revolucionarnih pjesama u Istočnom Berlinu. Živi i radi u Švedskoj, gdje predaje na Univerzitetu u Uppsali.
Fojnica
Geografija
Fojnica se nalazi u centralnom dijelu Bosne i Hercegovine, oko 50 km zapadno od Sarajeva i 587 m iznad nivoa mora. Površina općine iznosi 308 km2. Graniči sa sljedećim općinama: Gornji Vakuf-Uskoplje, Novi Travnik, Vitez, Busovača, Kiseljak, Kreševo i Konjic. Veliki dio površine općine Fojnica zauzimaju visoravni, pašnjaci i polja, i to 46% u odnosu na ukupnu površinu općine, a od toga 10% polja, 20% visoravni i 16% pašnjaci.
Planine
mini|desno|260px|Planina [[Vranica]] Na području općine nalaze se 4 planine i to: Vranica - 2112 m Zec - 1800 m Zahor - 1400 m Pogorelica - 1432 m
Najveći vrh zove se Nadkrstac i ima nadmorsku visinu od 2112 m, nalazi se na planini Vranica. Također na Vranici se nalazi i prirodno Prokoško jezero na nadmorskoj visini od 1670 m.
Rijeke
mini|desno|260px|[[Fojnička rijeka]] mini|desno|260px|[[Prokoško jezero]] Područje cijele općine bogato je vodenim resursima. Rijeke su tokom čitave godine bogate ribom i neki od riječnih tokova imaju kapacitet za proizvodnju električne energije, te izgradnju hidrocentrala.
Kroz područje općine Fojnica protiču tri rijeke:
Srednji vijek
Tragovi ljudskog razvoja na fojničkom području prate se od najstarijih vremena. U srednjem vijeku Fojnica je otvoreni trg koji doživljava značajan razvoj zahvaljujući obližnjim rudnicima.
Prvi put se spominje 18. marta 1365. kada je Hans Sasinović u svoje i u ime svoga brata Nikla prodao dvojici Dubrovčana polovinu rupa (rudarskih jama) u Fojnici i Ostružnici. Tu se 1373. spominje posebno sasko vijeće (Curia Teutonicorum) sa elementima samouprave građana (purgara, njem. Bürger) koji su domaći stanovnici. Organizirano prisustvo Sasa i njihov utjecaj na domaće organe vlasti pokazuje razvijenu rudarsku sredinu, nalaženje i vađenje rude i njenu metaluršku obradu (mlinovi za prečišćavanje i topionice za topljenje rude) na kojim poslovima se angažuje mjesno stanovništvo koje vremenom preuzima tehniku obrade metala u potpunosti.
Naselje pripada župi Lepenica u neposrednom kraljevom posjedu (contrata del re), a štiti ga obližnja tvrđava Kozograd (prvi spomen 1434). Sjajno doba u razvoju Fojnice dešava se tridesetih godina 15. stoljeća zahvaljujući pojačanoj eksploataciji srebra na kojoj se bazira čitav privredni polet. Tada je tu formirana najjača dubrovačka kolonija u Bosni u periodu 1430. do 1463. (ukupno 365 Dubrovčana). Brojnost kolonije i sve elemente života pokazuje i primjer Budislava Slavkovića koji je biran u dubrovačke sudske komisije čak 152 puta. Tu nije samo centar razmjene nego i potrošnje. Testamenti pojedinih trgovaca koji imaju svoje radnje govore o velikom broju domaćeg stanovništva uključenog u trgovinu i zanatstvo i raznovrsnoj skupocjenoj robi. Jedan od značajnijih dubrovačkih trgovaca Doberko Stuparić svoje trgovačke knjige pohranio je kod franjevaca u Fojnici. U Fojnici je bila carinarnica i kovnica novca bosanskih vladara.
Naselje je imalo svoje središte (mercatum, piaza), poslovnu četvrt u kojoj se odvijala razmjena i cjelokupan život sa pratećim radnjama, gostionicama i konačištima. Na čelu gradske uprave u 15. st. je gradski knez. Procjene izvedene na osnovu prvih osmanskih popisa govore o naselju sa preko 2000 stanovnika. Privredni razvoj doveo je i do procvata kulturnog života. U zaostavštini jednog dubrovačkog trgovca koji je boravio u Fojnici od 1439. do 1446. spominje se pet knjiga pisanih 'in schiavo', pri čemu je jedna s koricama od kadife (uno libro in schiavo con le coverte de veluto).
Na lokalitetu Crkovište (zapadni dio naselja) bio je podignut franjevački samostan sa crkvom sv. Marije u prvoj polovini 15. st. (prvi spomen iz 1435). Kao gvardijani fojničke crkve navode se Vlaho, Radič Mišetić, Vladislav i Gabrijel Milatović. Gvardijan Ivan (Johanes) koji se spominje 1473. bio je domaći čovjek. Tu je bilo i monahinja. Uz samostan se nalazio leprozorijum za bolesne. Samostan je srušen u 16. st. Kasnije je izgrađen na brdu pod Križem. Samostan posjeduje bogat arhiv i biblioteku. Pored mnoštva rukopisa tu se nalazi i čuvena Ahdnama sultana Mehmeda II Osvajača te Fojnički grbovnik.
Period austro-ugarske vladavine
Fojnica i njena okolina za vrijeme austro-ugarske vladavine nije doživjela privredni prosperitet kao oni gradovi koje je zahvatila industrijalizacija i nove saobraćajne mogućnosti. Geološka istraživanja koja su vršena u Bosni i Hercegovini neposredno poslije dolaska austro-ugarske nisu zaobišla ni Fojnicu. Tako je utvrđeno prvom analizom piritne rude da se u toni rude nalazi 8-15 grama zlata. Procijenjeno je da je nalazište u Bakovićima rentabilno za proizvodnju i prvi koncesionari su bili braća Došen 1885. godine. Uporedo sa aktiviranjem rudarske proizvodnje počinje i eksploatacija i prerada šume kojom je fojničko područje izuzetno bogato. Međutim saobraćajna izoliranost uticala je da u čitavom tom periodu ne nastane nijedan značajniji prerađivački kapacitet do poslije Drugog svjetskog rata.
Kraj 20. stoljeća
Zahvaljujući svojim prirodnim bogatstvima, Fojnica je doživjela snažnu ekspanziju u privrednom smislu nakon drugog svjetskog rata. Drvno–prerađivačka, tekstilna i grafička industrija doživjele su snažan razvoj i postale okosnica privrednog razvoja općine. Prije rata u Bosni i Hercegovini Fojnica je slovila kao srednje razvijena općina s jasno naznačenim strateškim pravcima razvoja zasnovanim na izdašnim prirodnim resursima voda, šuma i ruda. Osamdesetih godina 20. stoljeća došlo je do snažne ekspanzije zdravstvenog i rekreativnog turizma, sa tendencijom proširenja turističkih sadržaja, kao i uzgojem i preradom drveta.
Stećci
mini|desno|260px|[[Stećak|Stećci u Fojnici]] Na području Fojnice nalazi se veliki broj nekropola sa stećcima, koji su ostali sačuvani do današnjih dana. Na lokalitetu Ostružnica, otkrivena je nekropola sa 50 stećaka, od čega je 10 sanduka i 40 ploča bez ukrasnih motiva. U naselju Otigošće otkrivena je nekropola sa 46 stećaka u obliku sanduka bez ukrasnih motiva. Dva velika stećka sa lokaliteta Lužine premješteni su kod hotela “Reumal”, oba su u obliku sljemenika, od kojih je jedan dekorisan ukrasnom rozetom sa 8 latica. Također u naselju Dusina postoji jedan stećak u obliku sanduka, koji je znatno oštećen, a u samom gradu, u haremu Šečerhanova bašča, nalazi se jedan stećak, sa izuzetnom ukrasnom ornamentikom.
Tvrđave
Zanatstvo i trgovina su bili razvijeni u Fojnici i prije dolaska Osmanlija, što potvrđuju gradovi poput Kozograda, Zvonigrada i Kaštela.
Kašteli
Na padinama planine Zahor, iznad naselja Rizvići, nalaze se ruševine srednjovjekovne građevine Kaštela, koje su služile Franjevcima kao sklonište od Osmanlija. To je pećina sa nekoliko izdubljenih pregrada, u koju su se sklonili franjevci i Anđeo Zvizdović sa njima, koji je upravo odatle sišao u Milodraško polje 1463. godine, gdje je od sultana Mehmeda II El Fatiha preuzeo Ahdnamu. Dvije zidane kule, koje i sada stoje, narod naziva Bijeli grad i Crni grad, a po narodnom vjerovanju, u jednoj od njih postoje gvozdena vrata na ulazu u neku podzemnu prostoriju sa blagom.
Kozograd
Kozograd (Chossao, Cosao) je utvrda smještena u današnjoj fojničkoj općini. Ruševine se nalaze u šumovitom i nenaseljenom predjelu na obronku planine Matorac. U pisanim izvorima se spominje u 15. vijeku latinski formom Chossao ili Cosao. Njegova izgradnja veže se za jačanje privrednog razvoja fojničkog kraja u 14. vijeku.
Utvrda je podignuta na strmoj i teško pristupačnoj stijeni. Na južnoj strani je zaravan koja se zove Kraljičin grič. Na zapadnoj strani je u živoj stijeni isklesan sporedni ulaz u utvrdu. U sedlu brijega su dva duboka jarka, preko kojih je bio pokretni most. Utvrda je imala dvije kule i obor. Branič-kula bila je okrugla s vanjskim prečnikom od oko 7,2 metra. Manja kula je bila kvadratna sa stranama od 5,5 m i debljinom zida oko 1,2 metra. Utvrda je sagrađena od lomljenog, a ponegdje i od obrađenog kamena sa tipičnim iskorištavanjem konfiguracije terena.
U pisanim izvorima Kozograd (Cosao) se prvi put spominje 17. januara 1434. u pozivu na sud dubrovačkim trgovcima u Bosni zbog nastale štete u pljački karavana u Konjicu. Pored ostalih poziv je upućen i Vukoslavu Kopiliću za kojeg se smatralo da se nalazi u Kozogradu. Podgrađe Kozograda se spominje marta 1449. (sub castro vocato Chosau), ali je pravo pitanje gdje se ono nalazilo s obzirom na smještaj Kozograda. Prema predaji u gradu Kozogradu je boravila kraljica Katarina Kosača 1463. i odatle je izbjegla pred Osmanlijama.
Zvonigrad
mini|desno|260px|Atik džamija u Fojnici Arheološka istraživanja lokaliteta Zvonigrad, iznad naselja Otigošće, ustanovila su da je ovdje bilo prahistorijsko naselje gradinskog tipa i da se još uvijek prepoznaju umjetne terase, tragovi naselja i zidovi bez kreča, dok su na čitavoj gradini razasuti ulomci prahistorijske keramike.
Džamije
mini|desno|260px|Čaršijska džamija u Fojnici Prvu džamiju u Fojnici podigao je Mustafa Hadr, hidžretske 958. godine, odnosno 1551. godine. Naziv ulice Hadrovići sačuvan je do danas, podsjećajući upravo na osnivača i njegove potomke. Popis iz 1604. godine bilježi navedenu džamiju pod imenom Atik (stara) džamija. Današnji natpis nad ulazom u džamiju pokazuje da je objekat obnovljen 1820. godine i da je obnovom rukovodio Abdurahman Sirrija.
Drugu džamiju podigao je vlastitim sredstvima Šaban Ahmed–efendija, tadašnji kreševsko–fojnički kadija, hidžretske 1077. godine, odnosno 1666. godine. Na tom prostoru razvija se i glavni dio fojničke čaršije, po čemu je i džamija u narodu nazivana Čaršijska, koja je bila kulturni i društveni centar mahale.
Treću džamiju napravio je Hadži Muharrem-efendija u mahali Pavlovac, 18 godina nakon izgradnje Čaršijske džamije. Ova džamija bila je kulturni i društveni centar ove mahale.
Tekije
U kulturnohistorijskom nasljeđu fojničkog kraja značajno mjesto zauzimaju i tri tekije nakšibendijskog tarikata, po kojima je ovaj kraj duže vremena bio poznat relativno širokom krugu interesanata islamskog misticizma.
Nakšibendijska tekija
Posebna tekijska zgrada nastala je tek po izgradnji Čaršijske džamije, u drugoj polovini 17. stoljeća, vjerovatno na poticaj osnivača džamije, kadije, Šaban Ahmed–efendije. To se moglo desiti oko 1670. godine, jer tačnog datuma nema. Prvi poznati čovjek čije je ime vezano za tekiju u Fojnici bio je Husein-baba Zukić, koji se nakon školovanja vratio u Fojnicu i počeo službu prvo u medresi, a zatim i u tekiji. On u tekiju uvodi nakšibendijski zikr, kome je ona ostala vjerna sve do kraja svog djelovanja. Tekijska zgrada u Fojnici nalazila se sve do požara 1945. godine na zapadnoj strani mezarja Čaršijske džamije.
Tekija u Vukeljićima
Osnovana je 1780. godine, a napravio ju je Husein-baba Zukić, na šta upozorava i natpis na desnoj strani od glavnog ulaza u tekiju, koji glasi:
Tekija na Oglavku
Tekija je osnovana 1798. godine u naselju Oglavak. Njeni osnivači bili su Husein-baba Zukić i Abdurahman Sirrija, koji je postao i prvi šejh tekije. Nakon smrti Sirrija, nad njegovim mezarom na Oglavku izgrađeno je turbe, po želji i direktivi njegovog poštivaoca, hercegovačkog vezira Ali-paše Rizvanbegovića. Par stotina metara istočno od tekije i turbeta Šejha Sirrija postoji i turbe šejha Huseina Horasanije, savjetnika sultana Mehmeda El Fatiha, koji je ovdje umro ili poginuo. Tokom rata u Bosni i Hercegovini 1993. godine tekija na Oglavku je izgorila, ali je nakon rata ponovo obnovljena i stavljena u funkciju.
Musafirhana
Najstariji sačuvani objekat od javnog značaja u Fojnici je svakako musafirhana, poznata i po nazivu Salihagića kuća. Napravljena je u drugoj polovini 16. stoljeća. U ovoj musafirhani nastala su i do danas sačuvana dva rukopisna primjerka Kur’ana iz 1615. i 1648. godine. Jedan od ovih primjeraka, pisan 1648. godine, još je u Fojnici, dok se drugi poslije Drugog svjetskog rata našao u Dubrovniku. Kada je u maju 1945. godine Fojnicu zahvatio veliki požar, vatra je stigla do musafirhane i tu stala, nakon čega se povukla i ugasila. Salihagića musafirhana u Fojnici bila je pod zaštitom države još od 1945. godine. Od 19. stoljeća pa do 2009. godine musafirhana je bila u vlasništvu fojničke porodice Salihagić. Polovinom 2009. godine musafirhanu je kupio imućni poduzetnik iz Fojnice, te je odmah pristupio restauraciji objekta. Njegova želja je da se sa završetkom obnove musafirhani vrati i njena upotrebna vrijednost.
Franjevački samostan
Franjevački samostan u Fojnici izgrađen je u 14. stoljeću kada su Franjevci došli u Fojnicu. Prvobitno se nalazio u sjevernom dijelu Fojnice, na Pazarnicama. Početkom 16. stoljeća premješten je na donje padine brda Križ, gdje se i danas nalazi. Muzejska zbirka i biblioteka franjevačkog samostana su kao pokretno dobro Nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine.
Ahdnama
mini|desno|260px|Ahdnama u Fojnici U Fojnici se nalazi Ahdnama sultana Mehmed el Fatiha II, to jest njegova pismena garancija stanovništvu Fojnice da će imati sva lična, te imovinska prava i slobode. Ahdnama je napisana 28. maja 1463. godine u Milodražu. Poznata je kao najstariji dokumenat o ljudskim pravima u historiji, 326 godina prije Francuske buržoaske revolucije 1789. godine i 485 godina prije Međunarodne deklaracije o ljudskim pravima 1948. godine. Originalan tekst Ahdname, koja se i danas čuva u muzeju Franjevačkog samostana u Fojnici, glasi:
Klima
Ovo područje karakteriše planinski tip klime. Osnovne odlike ovog tipa klime jesu niske temperature, snižen zračni pritisak, snažni vjetrovi, smanjena vlažnost zraka i visoka godišnja količina padavina. Godišnje padavine u Fojnici iznose od oko 1200 do 1500 mm, i vremenski su gotovo ravnomjerno raspoređene, pa sušnih mjeseci gotovo i da nema. Srednja godišnja temperatura iznosi oko 8,2 °C, te se prosječni godišnji broj sunčanih sati kreće u granicama od 1600 do 1700 sati godišnje, što otprilike odgovara bosanskohercegovačkom prosjeku.
Kultura
U Fojnici se od 1978. godine održava Književno-kulturna manifestacija Susreti Zija Dizdarević, na kojoj se raspisuje natječaj za najbolju kratku priču pisaca iz Bosne i Hecegovine i inozemstva. Osim natječaja, u to se vrijeme u Fojnici održavaju susreti pisaca sa učenicima osnovnih i srednjih škola, književne večeri i promocije knjiga, pozorišne i filmske predstave, izložbe slika i fotografija.
Lokalni izbori u Bosni i Hercegovini 2008 (Stari Grad)
Općinski izbori za izbor Načelnika općine i za 31 člana Općinskog vijeća općine Stari Grad održani su 5. oktobra 2008. godine. Izbori su održani na 47 biračkih mjesta. a pravo glasa imala su 36.959 glasača. Glasati se moglo izlaskom na biračko mjesto, mobilnim putom i poštom.
Načelnik općine
Na izborima za Načelnika općine izašlo je ukupno 14.032 glasača (37,97% od ukupnog broja). Sa ukupno 5.640 glasa (40,19%) za Načelnika općine izabran je Hadžibajrić Ibrahim, član Stranke demokratske akcije (SDA).
Općinsko vijeće
Na izborima za Općinsko vijeće izašlo je ukupno 13.692 glasača (37,05% od ukupnog broja). Birano je ukupno 31 član Vijeća, te su oni izabrani po broju osvojenih glasova po listama, dok je odabir predstavnika iz pojedine partije, vršen po najvećem broju glasova. Najviše glasova dobila je Stranka demokratske akcije (SDA) 4.097 (29,92% od ukupnog broja važećih glasova).
IC 2000
IC 2000 (također poznat kao ESO 201-3, IRAS 03476-4900 i PGC 13912) je prečkasta spiralna galaksija koja je udaljena oko 45 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Sat. Najveći prečnik je 4,10 (54 hiljade sg) a najmanji 0,8 uglovnih minuta (10 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio DeLisle Stewart 6. decembra 1899. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Avdo Karabegović
mini|desno|184px|Avdo Karabegović, pjesnikAvdo Karabegović Hasanbegov (1878-1900), bosanskohercegovacki književnik, rođen u Modriči, begovskoj porodici, koja se doselila iz Budima. U Modriči je završio mekteb. Avdo je naučio čitati i pisati uz pomoć svoga amidžića i imenjaka Avde Karabegovića. Nakon očeve smrti, u petnaestoj godini završio je osnovnu školu. Uskoro iza toga umrla mu je i mati. Godine 1898. njegovo zdravlje bilo je narušeno, ali je nastojao da se upiše u sarajevsku učiteljsku školu. Primljen je, ali tri mjeseca poslije toga vratio se kući i umro u dvadeset i drugoj godini svoga života. Za Avdu su tvrdili da je bio "tih, lijep, nadaren i ponizan mladić". Počeo je pisati već u 18. godini života. Svoje pojedinačne radove objavljivao je u Gajretu, Građaninu, Bršljanu, Zori, Nadi, Nevenu i mnogim drugim časopisima. Pred smrt je Svetozaru Ćoroviću poslao rukopis "sve svoje pjesme", da ih objavi "ako može". Obajavljene su tri zbirke njegovih pjesama: "prvo izdanje Ćorović je priredio 1902], a druge dvije učiteljski pripravnici u Somboru 1903. i 1904. godine."
Naznake književnog obilježja
O njegovom književnom radu, ličnoj tragediji i problemima (uvredama i preziru) koje je imao sa svojom učmalom sredinom, zarobljenom konzervativizmom i predrasudama, uglavnom je sve rečeno poslije objavljivanja njegove prve zbirke pjesama, i to često anonimno. O njegovom književnom radu svoje mišljenje su izrekli Vojislav Ilić Mlađi (Kolo, 1902.), Antun Aškerc (Zvono, 1902.), neki Tattvamasi (Mlada Hrvatska, 1902.), izvjesni XX (dubrovački Srđ, 1902.), Jaša Prodanović (Bosanska vila, 1902.) i Hamza Humo (Politika, 1940). Pisano površno, bez dubljeg ulaženja u strukturu njegovog književnog djela i jezika i "namerno milostivo" (Jaša Prodanović). Isticano je da je Avdo Karabegović bio samouk i samonikli poeta, ozbiljnog pjesničkog dara, bujnog temperamenta, "zvučnih onomatopeja i klasičnog opisa", "prirodnog izraza" i slično.
NGC 2104
NGC 2104 (također poznat kao ESO 205-2, IRAS 05459-5133 i PGC 17822) je prečkasta spiralna galaksija koja je udaljena oko 53 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Slikarski stalak. Najveći prečnik je 2,00 (31 hiljada sg) a najmanji 0,9 uglovnih minuta (14 hiljade sg). Prvo otkriće je napravio John Frederick William Herschel 27. decembra 1834. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Padež
Padež je morfološka kategorija koja izriče različite odnose onoga što riječ znači prema sadržaju rečenice. Ti se odnosi izriču padežnim nastavcima i naglaskom.
Historija riječi padež
Riječ padež u vezi je s osnovom glagola "padati" i nastala je prevođenjem latinske riječi casus, što znači "padanje". Stari su gramatičari tako nazvali te oblike jer su zamišljali kao da ime pada iz jednog oblika u drugi. Na sličnoj je slici zasnovan i naziv za zamjenjivanje jednog oblika drugim. Tu su pojavu nazvali deklinacijom, a latinski 'declinare' znači 'udaljavati se, otklanjati se'. Zamišljali su kao da se oblici udaljuju od osnovnog oblika. Latinski se naziv kod nas prevodio riječju sklonidba ili sklanjanje.
Deklinacija
Imenice, zamjenice, pridjevi i neki brojevi mijenjaju se po padežima. To mijenjanje oblika riječi naziva se deklinacija. Bosanski jezik ima sedam padeža jednine i množine.
Adnan pjeva.''
Sveska moje sestre, komad torte.
Idem Adnanu, liječniku.
Gledam Adnana, knjigu.
Hej, Adnane, druže!