cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Istihara-namaz
Istihara-namaz je posebna vrsta namaza koju muslimani obavljaju prilikom dvojbe oko donošenja odluke, psihičke zbunjenosti i rastrojenosti, te kakve brige.
Potvrda
U skladu sa Muhammedovim riječima: "Ako je neko od vas zabrinut o odluci koju treba da donese, neka klanja dva rekijata nafile (dobrovoljnog) namaza...", potvrđuje se postojanje ovog namaza. Autentičnost ovih riječi koje prenosi Džabir ibn Abdullah, bilježe Buharija, Tirmizi, Nesai, Ebu-Davud, Ibn-Madže i drugi prenosioci.
Ovaj namaz spada u grupu nafila-namaza (dobrovoljnih), što znači da nije obavezan.
Vrijeme obavljanja
Ovaj namaz može se obaviti u bilo koje vrijeme, osim u vremenima kad je zabranjeno klanjati.
(Za više informacija o vremenima u kojima je zabranjeno klanjati pogledajte članke o dnevnim farz-namazima.)
Način obavljanja Istihara-namaza
Istihara-namaz je namaz od dva rekata. Obavlja se na isti način kao i sabahski sunnet, te nakon završetka sjedenja, a prije selama, uči se dova, kojom vjernici traže od Allaha pomoć u vezi sa svojim problemom. Ova dova može se učiti i nakon predaje selama.
Dova
Transkripcija dove koja se uči u istihara-namazu s arapskog:
Prilagođeno bosanskom jeziku i lakšem izgovoru:
Umjesto podebljanog dijela teksta muslimani ukratko opišu svoj problem prilikom izgovora ove dove.
Bosanski muslimani i istihara
Istihara-namaz često je mistificiran od strane bošnjačko-muslimanskog korpusa, posebno u vremenu nakon Drugog svjetskog rata. Do toga je dolazilo prvenstveno zbog nepristupačnosti islamske literature širokim narodnim masama u tom dobu, a dijelom i zbog nepismenosti stanovništva.
Ovo je dovelo do mističnosti "čudesnog namaza", te su se pojavili ljudi kojima je odgovarao ovakav epitet jer su naplaćivali svoje "usluge" klanjanja istihara-namaza osobi koja ne poznaje "tajnu". Uz ovo su razvijali i vlastite verzije namaza, zapisivali ih i širili. I danas je moguće sresti ovakve pojave, najčešće na mjestima na kojima se nudi "proricanje sudbine".
Brda (Slovenj Gradec)
Brda su naseljeno mjesto u sastavu gradske općine Slovenj Gradec, regija Koruška, Slovenija.
Historija
Do teritorijalne reorganizacije u Sloveniji nalazila su se u sastavu stare općine Slovenj Gradec.
Stanovništvo
Na popisu stanovništva 2011. godine, Brda su imala 304 stanovnika.
NGC 7833
NGC 7833 je četverostruka zvijezda i nalazi se u sazviježđu Pegaz. Prvo otkriće je napravio Guillaume Bigourdan 18. novembra 1886. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Inercijalni referentni okvir
Korištenje inercijskih referentnih okvira
Inercijski referentni okviri relevantni su za Newtonovsku relativnost i za Einsteinovu posebnu teoriju relativnosti.
To zahtijeva korištenje seta protokola koje je kreirao Einstein (Einsteinova sinhronizacija satova) koji dozvoljava promatračima da definišu razlike u vremenu i udaljenostima u skladu s pretpostavkom o konstantnoj brzini svjetlosti u njihovom vlastitom referentnom okviru i zatim konstruišu koordinatni sistem za označavanje vremena i udaljenosti udaljenih događaja. Promatrači iz različitih referentnih okvira će izvesti različite udaljenosti i vremenske intervale između dva ista događaja. Formule za konvertiranje ili transformiranje (Lorentzove transformacije) vrijednosti između različitih referentnih okvira dozvoljavaju svakom promatraču da izračuna kako iste izgledaju drugom promatraču. Nominalne prostorne udaljenosti i vremenski intervali između dva događaja se razlikuju, ali je kombinirani vremenskoprostorni interval nepromijenjiv: on je nezavisan od referentnog okvira odnosno invarijantan.
Einsteinova opća teorija relativnosti
Einsteinova opća teorija relativnosti uklanja razliku između nominalno "inercijskih" i "neinercijskih" efekata zamjenom "plošne", Euklidske geometrije posebne relativnosti sa zakrivljenom ne-Euklidskom metrikom. Dok u metrici posebne relativnosti materija nikakvim ponašanjem ne može izmijeniti prostorvrijeme, metrika opće relativnosti je dinamičnija ("prostor nalaže masi kako da se kreće, masa nalaže prostoru kako da se oblikuje").
U općoj relativnosti, princip inercije je zamijenjen principom geodezijskog kretanja, pri čemu se objekti kreću na način diktiran zakrivljenošću prostorvremena. Kao posljedica te zakrivljenosti, u općoj relativnosti nije određeno da će se objekti koji se jednoliko relativno kreću nastaviti kontinuirano tako kretati. Ovaj fenomen geodetske devijacije znači da inercijski referentni okviri ne postoje globalno kao što je to slučaj u njutnovskoj mehanici i posebnoj relativnosti.
Na dovoljno malim područjima prostorvremena kod kojih se efekti zakrivljenosti mogu zanemariti opća teorija relativnosti reducira se na posebnu teoriju i tada vrijede raniji argumenti inercijskog referentnog okvira. Posljedično, posebna relativnost se ponekad opisuje kao samo "lokalna teorija ".
NGC 6324
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
NGC 183
NGC 183 (također poznat kao MCG 5-2-35, PGC 2298 i UGC 387) je eliptična galaksija koja je udaljena oko 248 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Andromeda. Najveći prečnik je 1,70 (123 hiljade sg) a najmanji 1,1 uglovnih minuta (79 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio Truman Henry Safford 5. novembra 1866. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
BIBSYS
mini| [[Screenshot|Snimak ekrana stranice za pretragu Oria, koja prikazuje pretragu za "Wikipedia" u biblioteci Univerziteta u Bergenu]] mini| Snimak ekrana starije Ask verzije Bibsysa, koji prikazuje polje za naprednu pretragu BIBSYS je administrativna agencija koju je osnovalo i organizovalo Ministarstvo obrazovanja i istraživanja Norveške. Oni obezbjeđuju razmjenu, skladištenje i pronalaženje podataka koji se odnose na istraživanje, nastavu i učenje – historijski metapodaci koji se odnose na bibliotečke resurse.
BIBSYS sarađuje sa svim norveškim univerzitetima i univerzitetskim koledžima, kao i istraživačkim institucijama i Nacionalnom bibliotekom Norveške. Bibsys je formalno organizovan kao jedinica na Norveškom univerzitetu nauke i tehnologije (NTNU), koji se nalazi u Trondhajmu, Norveška. Upravni odbor imenuje norveško Ministarstvo obrazovanja i istraživanja.
BIBSYS nudi istraživačima, studentima i drugima lahak pristup bibliotečkim resursima pružajući jedinstvenu uslugu pretraživanja Oria.no i druge bibliotečke usluge. Oni također isporučuju integrisane proizvode za interno poslovanje istraživačkih i specijalnih biblioteka, kao i otvorene obrazovne resurse.
Kao član DataCite -a, BIBSYS djeluje kao nacionalni predstavnik DataCite -a u Norveškoj i na taj način omogućava svim norveškim visokoškolskim i istraživačkim institucijama da koriste DOI na svojim istraživačkim podacima.
Svi njihovi proizvodi i usluge razvijaju se u saradnji sa njihovim institucijama članicama.
Lugano
Lugano je grad na samom jugu Švicarske u italijanskom govornom kantonu Ticino koji graniči sa Italijom. Za razliku od ostalih švicarskih gradova grad ima sredozemni karakter sa toplim ljetima. Posljednih godina grad je privukao veliki broj poznatih ličnosti iz polja filma, sporta i zabave. Smatra se da samo ime grada dolazi od latinske riječi Locus koja znači drvo.
IC 1762
IC 1762 (također poznat kao ESO 354-17, IRAS 01555-3329, MCG -6-5-15 i PGC 7393) je prečkasta spiralna galaksija koja je udaljena oko 260 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Hemijska peć. Najveći prečnik je 1,80 (136 hiljada sg) a najmanji 0,4 uglovnih minuta (30 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio Lewis Swift 6. septembra 1897. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Domicijan
Domicijan (Tit Flavije Cezar Domicijan August) bio je rimski car od 81. do 96. Također je bio i treći i posljednji car iz dinastije Flavijevaca. Mladost i početak karijere je proveo u sjeni svog brata Tita, koji je postao poznat tokom Prvog rimsko-jevrejskog rata. To se nastavilo tokom vlasti njegovog oca Vespazijana koji je postao car 69. godine nakon građanskog rata koji je poznat kao Godina četiri cara. U to vrijeme je Tit imao mnogo zaduženja, dok je Domicijan bio bez obaveza. Vespazijan je umro 79. godine i naslijedio ga je Tit, čija je kratka vladavina završena smrću od fatalne bolesti 81. godine. Sutradan je Domicijan proglašen carem od pretorijanske garde, počevši vladavinu koja je trajala 15 godina – više nego bilo kojeg cara koji je vladao nakon Tiberija.
Kao car, Domicijan je ojačao ekonomiju revalorizacijom rimskih kovanica, proširio graničnu odbranu Carstva i pokrenuo masovnu izgradnju zgrada u oštećenom dijelu Rima. Učestvovao je u ratovima u Britaniji, u kojima je njegov general Agrikola pokušao osvojiti Kaledoniju (Škotsku), i Dakiji, gdje je pobijedio kralja Decebala. Njegova vladavina bila je totalitarnog karaktera; smatrao se novim Augustom, koji je predodređen da vodi Rimsko Carstvo u novu eru. Zbog toga su vjerske, vojne i kulturne propagande njegovale njegov kult ličnosti.
Domicijan je ubijen 96. godine od strane sudskih službenika i isti dan ga je naslijedio njegov savjetnik Nerva. Nakon njegove smrti, njegov kult ličnosti je osuđen na zaborav. Mnogi historičari kao što su Tacit, Plinije Mlađi i Svetonije opisivali su Domicijana kao okrutnog i paranoičnog tiranina. Moderni revizionisti karakterizirali su ga kao nemilosrdnog, ali efikasnog autokrata, čiji je kulturni, ekonomski i politički program osigurao mir u 2. stoljeću.
NGC 3392
NGC 3392 (također poznat kao MCG 11-13-42 i PGC 32512) je eliptična galaksija koja je udaljena oko 150 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Veliki medvjed. Najveći prečnik je 0,80 (35 hiljada sg) a najmanji 0,6 uglovnih minuta (26 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio John Frederick William Herschel 3. aprila 1791. godine.
Atmejdan
At mejdan je arheološko područje na području grada Sarajeva. Lokalitet je nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine i sastoji se od: ostataka Bakr-babine džamije, medrese, mekteba i harema, pokretnog naslijeđa pronađenog na arheološkom području koje se nalazi u Zemaljskom muzeju Bosne i Hercegovine do definitivne obrade.
NGC 3392
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Atmejdan
Lokacija
Arheološko područje se nalazi na lijevoj obali Miljacke, u neposrednoj blizini mosta Ćumurija, između Ulice Hamdije Kreševljakovića i Obale Isa-bega Ishakovića.
Istraživanja
Tokom 2004. godine izvršena su sondažna arheološka istraživanja u periodu od petnaest radnih dana. Zatečeni su arhitektonski elementi: okviri mezara, zidovi, ostaci kaldrme i "popločana" staza. Arheološki materijal je pohranjen u Odsjeku za srednji vijek Arheološkog odjeljenja Zemaljskog muzeja.
Historija
Na Atmejdanu Hadži Alija Bakr-baba 1544. godine sagradio je džamiju, harem i mekteb. Džamija je prvi put izgorjela 1697. godine. Oko 1700. godine na njenom mjestu je sagrađena nova, koja je, također, ubrzo zapaljena. Nakon požara stanovnici mahale su je obnovili. Oko džamije i njenog harema formiran je značajan obrazovni i kulturni centar sa bibliotekom, koji je služio kao mjesto okupljanja "učenih" ljudi.
Nakon uspostavljanja austrougarske uprave 1878., džamija, zajedno sa 24 džamije, pretvorena je u vojno skladište, a porušena 1895. godine. Zgrada Bakr-babinog mekteba je srušena 1895. Kantamirijina biblioteka je porušena 1897. godine prilikom regulacije lijeve obale Miljacke. Knjige iz nje su prenesene u Osman Sehdinu, a kasnije u Gazi Husrev-begovu biblioteku. Abdulah-efendija Kantamirija je sahranjen u haremu Bakr-babine džamije, 1774./75. godine, o čemu govori sačuvani prepis natpisa na nišanu. Misrijina medresa je postojala do početka II svjetskog rata.
Godine 1905. na Atmejdanu je uređen mali park pod nazivom Filipovića trg sa muzičkim paviljonom. Paviljon je izgorio 1941. godine. Nakon 1925. godine, kada je Atmejdan dobio status gradskog parka, sahranjivanje se nije obavljalo. Groblje je djelimično ekshumirano 1939. godine.
Prizren
Prizren jest grad na jugu Kosova i drugi po broju stanovnika grad u ovoj državi.
Historijski gledano Prizren je najvažniji grad Kosova. U 1019. postao je sjedište bizantijske biskupije. Za vrijeme Osmanlijskog Carstva Prizren je bio kulturni i administrativni centar šire regije. Grad se nalazi u podnožju Šar planine, blizu albanske i makedonske granice.
Hendrik Elias
Hendrik Josef Elias (12. juni 1902. – 2. februar 1973.), belgijski političar, flamanski nacionalist, kolaboracionist za vrijeme Drugog svjetskog rata.
Političku karijeru je počeo 1930. kao sekretar Vlaams Nationale Volkspartij i zastupnik u belgijskom parlamentu za općinu Gent-Eeklo u periodu od 1932. do 1944. Po osnivanju Flamanske nacionalne unije 1933. pridružio se novoj stranci i ubrzo je postao vodeći pripadnik umjerene stranačke struje. Nakon njemačke invazije postavljen je za gradonačelnika Genta, iako se protivio planovima o pripajanju Flandrije Trećem Reichu i zagovarao labaviju zajednicu.
Napredovanjem Saveznika na zapadnom ratištu, Elias je 1944. pobjegao iz Belgije u Njemačku; tamo je u egzilu djelovao belgijski kolaboracionistički pokret, ali on nije učestvovao u njemu. Nakon što su ga Francuzi uhapsili, izručen je Belgiji gdje je isprva osuđen na smrtnu kaznu koja je kasnije zamijenjena doživotnim zatvorom; ipak je pušten 24. decembra 1959. Godine 1971. objavio je autobiografiju, Vijfentwintig Jaar Vlaamse Bewiging.
Podbablje Gornje
Podbablje Gornje je naseljeno mjesto u sastavu općine Podbablje, Splitsko-dalmatinska županija, Republika Hrvatska.
Historija
Do teritorijalne reorganizacije u Hrvatskoj nalazilo se u sastavu stare općine Imotski.
Stanovništvo
Na popisu stanovništva 2021. godine, Podbablje Gornje je imalo 459 stanovnika.
Napomena: ''Do 1931. iskazivano pod imenom Podbablje, a do 1991. pod imenom Gornje Podbablje. Od 1857. do 1921. sadrži podatke za naselje Grubine, a u 1857. i 1869. za naselje Podosoje (općina Runovići), u 1857., 1869. i 1921. za naselje Kamenmost, a u 1869. i 1921. za naselje Drum.''
Popis 1991.
Na popisu stanovništva 1991. godine, naseljeno mjesto Podbablje Gornje je imalo 731 stanovnika, sljedećeg nacionalnog sastava:
Dovže
mini|280px|Dovže, rijeka Mislinja Dovže su naseljeno mjesto u sastavu općine Mislinja, regija Koruška, Slovenija.
Historija
Do teritorijalne reorganizacije u Sloveniji nalazile su se u sastavu stare općine Slovenj Gradec.
Stanovništvo
Na popisu stanovništva 2011. godine, Dovže su imale 332 stanovnika.
Piljužići (Donji Vakuf)
Piljužići su naseljeno mjesto u općini Donji Vakuf, Bosna i Hercegovina.
Setebos (mjesec)
Setebos je prirodni mjesec planete Uran.
Ovaj mjesec je svoje ime dobio prema božanstvu iz William Shakespearove predstave The Tempest. Pri samom otkriću ovog mjeseca korišteno je privremeno ime S/1999 U 1. Setebos je ponekad također poznat pod imenom Uran XIX. Ovaj mjesec je otkriven 18. jula 1999 godine od strane John J. Kavelaars i njegovih kolega.
Setebos se kreće oko Urana u retrogradnoj putanji. Jedan je od najmanjih prirodnih satelita Urana i jedan je od njegovih najudaljenijih satelita. Osim Setebosove orbite i njegovog niskog albeda malo je poznato o ovom neregularnom mjesecu.
Digi TV
Digi TV je usluga digitalne satelitske televizije (DTH - direct to home), rumunske kompanije RCS&RDS. Usluga DIGI TV je dostupna u nekoliko država srednje i jugoistočne Evrope i to u Rumuniji, Mađarskoj, Sloveniji, Češkoj Republici i Srbiji. Najveća je satelitska i kabelska kompanija u Rumuniji.
Emitiranje i kodiranje
Digi TV svoj program emituje sa satelita Thor 6 i Intelsat 10-02, pozicioniranih na orbitalnoj poziciji od 0,8° i 1° zapadno. Kanali su kodirani u Nagravision 3 sistemu kodiranja.
NGC 4914
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
LibreOffice
LibreOffice je komplet kancelarijskih alatki za obradu podataka, koga je razvila "The Document Foundation" kao besplatan softver i zamjena za postojeći OpenOffice.org. U potpunosti je kompatibilan sa ostalim uređivača podataka poput Microsoft Office-a, i dostupan je na nekoliko platformi. Cilj produkcije je da se napravi softver u podrški za ODF datoteke, bez ikakvog zahtjeva za izjavu autorskih prava. Ime LibreOffice je sastavljeno od dvije riječi. Prva riječ Libre, za španskom i francuskom znači besplatan i slobodan, dok je druga riječ Office engleska riječ za kancelariju ili ured. The Document Foundation objavljuje program svakih šest mjeseci, te će uskoro zadati stalni raspored, pa će se LibreOffice objavljivati u martu i u septembru.
LibreOffice je preuzet preko 1,3 milijona puta. Pre-instaliran je kao uobičajeni softver za obradu podataka na sljedećim operativnim sistemima: Ubuntu, openSUSE, Linux Mint, i Fedora.
Prvo pojavljivanje
Go-oo projekt je prekinut za LibreOffice. Sva poboljšanja na OpenOffice.org-u se trenutno programiraju za LibreOffice. Buduća poboljšanja bi trebali biti programirana specifično za LibreOffice.
Oracle je u aprilu 2011. godine, izjavio da će prestati sa komercijonalnim razvojom OpenOffice.org zbog nedostataka programera.
Verzija 3.3
mini|Program Impress u paketu LibreOffice 3.3.0 LibreOffice 3.3.0 Beta 1, je bio baziran na beta verzije OpenOffice.org-a, te je bio dostupan za preuzimanje od 28. septembra 2010. godine - dana kad je "The Document Foundation" zvanično objavila svoj rad. Prva stabilna verzija 3.3, je objavljena 25. januara 2011. Zbog toga što su The Document Foundation i većina programera primijetili da će LibreOffice zamijeniti OpenOffice.org, nastavili su sa predodređenim numerisanjem.
Radi Oracle-ovih autorskih prava, u OpenOffice.org paketu nisu omogućene sve funkcije koje su sada počele biti dostune u verziji 3.3 LibreOffice-a. Većina funkcija u verziji 3.3, je bila usvojena od već napravljenih proširenja i alternative na Go-oo projekt. Neke od jedinstvenih funkcija su:
Verzija 3.4
Još jedno veće izdanje LibreOffice paketa je 3.4, objavljeno 3. juna 2011. Iako jeste završeno u potpunosti v3.4, kako je to naglašeno na LibreOffice web stranici ima neke poznate probleme. Stoga je najprikladnije da verzija 3.3.2 bude dostupna svima. Najviše problema u verziji 3.4 je sa kompatibilnošću sa Microsoft Office-om. Nove funkcije i poboljšanja su sljedeća:
Podržani formati
LibreOffice može uvesti i izvesti razne formate datoteka; mada je izvorna (engl. native) vrsta koju LibreOffice stvara - OpenDocument. Formati koju su podržani (za čitanje i pisanje) uključuju i one od strane Microsoft Office-a, kao i novije Office Open XML formate koje se koriste od Microsoft Office 2007 sa nastavcima .docx, .pptx i .xlsx. Pored toga, LibreOffice također podržava i starije Microsoft Office formate - .doc, .ppt i .xls. LibreOffice još može da sačuva datoteke u .RTF i OpenOffice.org XML formatu. Mogu se zaštititi XLS datoteke s određenom šifrom, ali pošto ima samo osnovno zaključavanje nije veoma kompatibilan (npr. sa programom Gnumeric). LibreOffice ima podršku za VBA macro, što omogućava unos is sljedećih programa: MS Works i Lotus Word Pro. LibreOffice Draw ima izvornu podršku da otvori SVG datoteke, dok OpenOffice.org zahtjeva proširenje.[34] Poboljšano je EMF crtanje i unos iz WordPerfect Graphics programa. Izvoženje može biti obavljeno i u formatima koji nisu dostupni za uređivanje, što znači da se svaki dokument može izvesti kao .PDF datoteka. Svaka prezentacija se može izvesti kao .SWF datoteka. Možete uvesti i dokumente koji su ograničeni na samo čitanje (engl. read-only).
Flamanska nacionalna unija
mini|Zastava VNV-a Flamanska nacionalna unija (holandski.: Vlaamsch Nationaal Verbond, VNV) bila je flamanska nacionalistička stranka, aktivna u belgijskoj politici od 1933. do kraja Drugog svjetskog rata. Osnivač joj je bio fašistički političar Staf de Clercq koji je u stranci imao status vođe (den Leider).
Nastanak
Glavna ideja VNV-a bilo je ujedinjenje flamanskih stranaka u jedinstveni pokret, nakon čega se zalagala za ujedinjenje svih govornika holandskog jezika u jedinstvenu državu, zvanu Dietsland. Stranka je s vremenom prihvaćala autoritarne ideje i prerasla u fašistički pokret, unatoč tom što je obuhvaćala i demokratske elemente.
Kolaboracija
De Clercq je umro u oktobru 1942., a naslijedio ga je Hendrik Elias, član umjerenije frakcije. Elias je nastavio kolaboraciju i pokušao pregovarati s vojnim vlastima kako bi spriječio formiranje civilne vlade sastavljene od nacista. Nije uspio, a Hitler je postavio novu vladu koja je proglasila pripajanje Flandrije Trećem Reichu 1944.; već sedam sedmica nakon toga Belgija je oslobođena od strane Saveznika. Stranka je zabranjena nakon rata, a Elias je osuđen na zatvorsku kaznu.
IBM PC kompatibilan
IBM PC kompatibilni su računari slični originalnom IBM PC-u, XT-u i AT-u koji mogu koristiti isti softver i kartice za proširenje. Takve računare nazivamo PC klonovi ili IBM klonovi. Izraz "IBM PC kompatibilan" je sada historijski termin, jer je IBM završio sa prodajom svojih ličnih računara. Danas, "PC" računarom se najčešće smatra računar sa Windows operativnim sistemom, za razliku od Mac računara.
Potomci ovih čine većinu ličnih računara na trenutnom tržištu, a dominantni operativni sistem je Microsoft Windows.
Edvard VI, kralj Engleske
Eduard VI (12. oktobar 1537 – 6. juli 1553) bio je kralj Engleske i drugi kralj Irske, od svoje devete do petnaeste godine života. Bio je prvi protestant na engleskom tronu, te je tek za vrijeme njegove vladavine protestantizam postao zvanična i glavna religija svih Engleza, iako je već njegov otac razdvojio englesko katoličanstvo od rimokatoličanstva. Pošto nikada nije dosegao punoljetnost, u njegovo ime su kraljevstvom upravljali razni regenti, među kojima su najznačajniji njegov dajdža, Edward Seymour, i John Dudley, te regentsko vijeće. Religijske reforme postignute za vrijeme njegove vladavine poništit će njegova polusestra, katolkinja Marija I, ali će ih njegova druga polusestra, protestantica Elizabeta I obnoviti.
Pripitomljavanje
desno|mini|200px|Pas i ovca su bili među prvim životinjama koje su domesticirane.
Domestikacija (lat. domesticatio), domesticiranje ili pripitomljavanje je izraz koji se koristi za proces kojim se različiti biološki organizmi prilagođavaju za preživljavanje u društvu ili kroz rad ljudskih bića. Domesticirane ili pripitomljene životinje, biljke i drugi organizmi su oni čije je ponašanje, životni ciklus ili fiziologija izmijenjen kroz uzgajanje i život pod ljudskom kontrolom kroz nekoliko generacija. Ljudi su te populacije stavili pod svoju brigu iz niz razloga: za pomoć u radu, kao izvor hrane ili vrijednih sirovina (npr. vuna, pamuk i svila) ili da im budu kućni ljubimci, odnosno ukrasno bilje.
Dakle to je održivi višegeneracijski odnos u kojem ljudi preuzimaju značajan stepen kontrole nad reprodukcijom i brigom druge grupe organizama kako bi osigurali predvidljiviju opskrbu resursima iz te grupe. Šira biološka definicija je da je to koevolutivni proces koji proizlazi iz uzajamnosti, u kojem jedna vrsta (domaćivač) konstruira okruženje u kojem aktivno upravlja i opstankom i reprodukcijom druge vrste (pripitomljenog) kako bi osigurala prvu. sa resursima i/ili uslugama. Pripitomljavanje biljaka i životinja od strane ljudi bila je glavna kulturna inovacija rangirana po važnosti sa korištenjem vatre, proizvodnjom oruđa i razvojem verbalnog jezika.
Edvard VI, kralj Engleske
Razdoblje prije vladavine
Eduard je rođen kao dugo očekivani sin kralja Henrika VIII i njegove treće kraljice, Jane Seymour, koja je umrla dvanaest dana po njegovu rođenju. Nekoliko dana nakon rođenja dobio je titulu princa od Velsa, koja ga je automatski označila kao Henrikovog nasljednika. Rođenje sina jako je razveselilo Henrika, a smrt žene koju je nazivao svojom jedinom pravom suprugom teško ga je pogodila. Henrik je prethodno poništio dva braka, sa Katarinom Aragonskom i Anne Boleyn, budući da one nisu rodile zdravog muškog nasljednika kojeg je priželjkivao. Iz ova dva braka Eduard je imao dvije polusestre, dvadeset i jednu godinu stariju Mariju, te tri godine stariju Elizabetu. Henrik je obje proglasio vanbračnima, nakon što je poništio brak sa njihovim majkama, te obje učinio Eduardovim dvorskim damama. Bez obzira na ovo, Henrik ih je pred kraj vladavine ponovno uključio u nasljedni niz, ali im nije vratio legitimnost, te su obje do kraja života zakonski bile vanbračne. Marija, koja je vodila sahranu Jane Seymour, bila je i Eduardova krsna kuma.
Pripitomljavanje
Biljke uzgojene iz estetskih razloga se nazivaju kućnim ili ukrasnim biljkama, dok se one uzgojene radi hrane i sirovina nazivaju poljoprivrednim kulturama.
Edvard VI, kralj Engleske
Razdoblje prije vladavine
Smatra se da je Eduard bio vrlo bolešljivo dijete, te da je patio od tuberkuloze. Neki izvori navode da je patio i od kongenitalnog sifilisa, kojem je bio izložen u utrobi majke, a koja ga je dobila od Henrika. Iz tih razloga Eduarda su držali prilično izolirano od ostalih vršnjaka, a Eduard se silno želio izboriti za svoju slobodu. Henrik je i sam primijetio Eduardov slab imunitet, te se nakon dvije godine tugovanja za Jane ponovo oženio, nadajući se da će uspjeti začeti još zdravih sinova koji bi osigurali budućnost dinastije Tudor. Eduard je, bez obzira što mu se otac još tri puta ženio, bio njegovo posljednje dijete i jedini preživjeli sin. Njegovi su se budući regenti, međutim, ozbiljno posvetili obučavanju Eduarda za ulogu budućeg kralja, što ukazuje na to da se za vrijeme njegovog djetinjstva nije očekivala preuranjena smrt.
Iako bolješljiv, Eduard je bio inteligentno dijete koje je za učitelje imalo neke od najvećih umova u Engleskoj onog vremena, a već sa sedam godina govorio je i pisao grčki i latinski, a kasnije i francuski jezik. Obrazovanje koje je primao bilo je humanističko i pod uticajem reformacije u Njemačkoj i Holandiji. Henrik je za sinove tutore birao isključivao humaniste i protestante, jer, iako se on sam nikada nije odrekao katoličkog učenja, Eduarda je želio odgajati u protestantskom duhu. U ovom aspektu Eduardovog obrazovanja značajnu ulogu je igrala njegova maćeha, Katherine Parr, sa kojom je Eduard imao prilično dobar odnos. Nije poznato je li Katherine ikada i sama postala protestantica, ali je njeno "zanimanje za novu vjeru" uveliko uticalo na vladavinu njenog pastorka Eduarda, a pogotovo na vladavinu Elizabete.
Savez Rusije i Bjelorusije
thumb|Savez Rusije i Bjelorusije Savez Rusije i Bjelorusije je nad državni entitet koji se sastoji od Rusije i Bjelorusije i koji je stvoren u 1996. godini.
Pripitomljavanje
Charles Darwin je prepoznao mali broj osobina koje su domaće vrste činile različitim od njihovih divljih predaka. On je također bio prvi koji je prepoznao razliku između svjesnog selektivnog uzgoja (tj. umjetne selekcije) u kojem ljudi direktno biraju poželjne osobine i nesvjesne selekcije gdje osobine evoluiraju kao nusproizvod prirodne selekcije ili selekcije na drugim osobinama. Postoji genetska razlika između domaćih i divljih populacija. Postoji i tolika razlika između osobina pripitomljavanja za koje istraživači vjeruju da su bile bitne u ranim fazama pripitomljavanja i osobina poboljšanja koje su se pojavile nakon podjele između divlje i domaće populacije. Osobine pripitomljavanja su generalno fiksirane unutar svih domaćih i odabrane su tokom početne epizode pripitomljavanja te životinje ili biljke, dok su osobine poboljšanja prisutne samo kod jednog dijela domaćih, iako mogu biti fiksirane u pojedinačnim rasama ili regionalnim populacijama.
Edvard VI, kralj Engleske
Razdoblje prije vladavine
Vrsta njegovog odnosa sa Elizabetom je malo poznata, ali onaj koji je imao sa Marijom bio je vrlo turbulentan. Iako je prema njoj osjećao snažnu bratsku ljubav, česte su bile svađe između Eduarda i Marije po pitanju religije.
Pripitomljavanje
Pas je bio prva pripitomljena vrsta, i uspostavljen je širom Evroazije prije kraja kasnog pleistocena, mnogo prije uzgoja i prije pripitomljavanja drugih životinja. Arheološki i genetski podaci ukazuju na to da je dugoročni dvosmjerni protok gena između divljih i domaćih životinja – uključujući magarce, konje, kamile iz Novog i Starog svijeta, koze, ovce i svinje – bio uobičajen S obzirom na njen značaj za ljude i njenu vrijednost kao modela evolucijskih i demografskih promjena, pripitomljavanje je privuklo naučnike iz arheologije, paleontologije, antropologije, botanike, zoologije, genetike i znanosti o okolišu. Među pticama danas je glavna domaća vrsta piletina, važna zbog mesa i jaja, iako ekonomski vrijedna perad uključuje ćurku i brojne druge vrste. Ptice se takođe često drže kao kavezne ptice, od ptica pjevica do papagaja. Najduže uspostavljeni domaći beskičmenjaci su medonosna pčela i svilena buba. Kopneni puževi se uzgajaju za ishranu, dok se vrste iz nekoliko tipova čuvaju za istraživanje, a druge se uzgajaju radi biološke kontrole.
Savez Rusije i Bjelorusije
Historija
Zajednica Rusije i Bjelorusije je osnovana 2. aprila 1996. godine. Temelji zajednice su učvršćeni godinu dana kasnije kada je ime zvanično promjenjeno u Savez Rusije i Bjelorusije. 25. decembra 1997. godine je potpisano više ugovora čiji je cilj bio daljnje utvrđivanje političke, ekonomske i socijalne integracije dviju država. Smatra se da je krajnji cilj Saveza stvaranje konfederativne države sa zajedničkim predsjednikom, parlamentom, zastavom i grbom.
Pripitomljavanje
Pripitomljavanje biljaka počelo je prije najmanje 12.000 godina žitaricama na Bliskom istoku i tikvicama u Aziji. Poljoprivreda se razvila u najmanje 11 različitih centara širom svijeta, pripitomljavajući različite usjeve i životinje.
Savez Rusije i Bjelorusije
Historija
Stvaranje Saveza Rusije i Bjelorusije se smatra inicijativom Bjeloruskog diktatora Aleksandra Lukašenka. U 1994. godini Kazahastanski predsjednik Nursultan Nazarbajev je predložio sličan prijedlog o stvaranju Evroazijske unije. Za razliku od Lukašenkove ideje Nazarbajev prijedlog nije nikada realiziran.
Edvard VI, kralj Engleske
Protektorat Edwarda Seymoura
Seymour je želio ostvariti Henrikov plan ujedinjenja Škotske i Engleske, te je kasne 1547. godine poslao engleske trupe u Edinburgh. Njegov neuspjeh označio je nestajanje mogućnosti da se sklope zaruke između Eduarda i Marije I, kraljice Škota. Umjesto toga, Marija je zaručena za francuskog dofena, čime je potvrđeno vijekovima stara alijansa između Škotske i Francuske, ali i isto toliko star antagonizam između Engleske i ovoga para. Seymour se nije mogao oduprijeti objema kraljevstvima, budući da je i on sam bio na nesigurnoj poziciji. Njegov brat, Eduardov dajdža Thomas Seymour, četvrti muž i tada već udovac Katherine Parr, organizirao je zavjeru koja je imala namjeru zbaciti Edwarda sa čela Regentskog vijeća. Njegova zavjera je otkrivena na vrijeme, te je parlament Thomasu propisao smrtnu kaznu dekapitacijom. Nakon pogubljenja njegovog najdražeg dajdže, Eduard je izgubio povjerenje u svoga lorda protektora, te su odnosi između njih dugo ostali napeti.
Još je jedna osoba uticala na mladog Eduarda - bio je to Thomas Cranmer, nadbiskup canterburyjski, koji je bio vjerski i politički usmjeren ka protestantizmu, te koji je odgovoran za zamijenjivanje katoličkih vjerskih običaja onim protestantskim. U tome je veliku ulogu odigrala Knjiga molitvi (en. Book of Common Prayer). Međutim, uticaj Thomasa Cranmera nije imao samo vjerske posljedice, nego je uticao i na političke i zakonodavne odluke Regentskog vijeća. Zakonom o uniformnosti (Act of Uniformity) su se u politički i vjerski život Engleske počeli uvoditi protestantski običaji, što je uticalo na društvenu izolaciju katolika od protestanata. Seymour se klonio direktne persekucije katolika, bojeći se osvete pojedinih katoličkih evropskih monarha, kao što je Karlo V, car Svetog Rimskog Carstva.
Savez Rusije i Bjelorusije
Institucije
Ugovor o stvaranju Saveza Rusije i Bjelorusije predviđa sljedeće institucije:
Edvard VI, kralj Engleske
Protektorat Edwarda Seymoura
Pobuna iz 1549. godine uzrokovala je drastični pad Seymourove popularnosti. Ohrabren osiromašenjem Engleske za vrijeme gušenja katoličkih pobuna, Henrik II Francuski je 8. augusta 1549. godine objavio rat Engleskoj. Našavši se u ovoj bezizlaznoj situaciji, Seymour se pokušao sakriti sa kraljem u Windsoru, ali je uhapšen i odveden u Tower of London, gdje je pogubljen 1551. godine. Nakon pada Edwarda Seymoura, na čelo Regentskog vijeća došao je John Dudley, grof od Warwicka, kasnije proglašen vojvodom od Northumberlanda.
Savez Rusije i Bjelorusije
Kriza
Početkom 21. vijeka obje zemlje članice su izgubile svoj prvobitni entuzijazam za savez. U 2001. godini prvo Rusija, a ubrzo zatim i Bjelorusija su uveli carinske kontrole. Ovim je zaustavljena bez carinska zona između ove dvije zemlje. Prestankom ubiranja poreza na dodatnu vrijednost u zemlji porijekla je također obustavljeno zajedničko ekonomsko tržište dvaju zemalja. Planovi za uvođenje zajedničke valute su također odgođeni do daljnjega. Prijedlog ustava saveza je također odgođen zbog nedostatka konsenzusa o izgledu ustava. Za razliku od Rusije koja želi ustav zasnovan na ustavu Evropske Unije Bjelorusija želi ustav zasnovan na ustavu bivšeg Sovjetskog saveza.
Edvard VI, kralj Engleske
Protektorat Johna Dudleya
mini|lijevo|Eduard VI, [[1500.]]
Savez Rusije i Bjelorusije
Kriza
Poslije previranja oko gasovoda i naftovoda koji prolaze kroz Bjelorusiju, stvaranje konfederalne države izgleda dalje nego ikad. Razdor između Rusije i Bjelorusije je i potvrđen izjavom bjeloruskog diktatora Aleksandra Lukašenka u januaru 2007. godine: "Rusko vođstvo zahtijeva da pristupimo Ruskoj Federaciji - to je ono što ruski zvaničnici imaju u svojim mislima. Ja ne želim da odstupim od našeg suvereniteta i nezavisnosti. Svi pregovori i diskusije su mi omogučili da uvidim da mi imamo drugačiji pristup i mišljenje o stvaranju savezne države."
Edvard VI, kralj Engleske
Protektorat Johna Dudleya
Dudleyevim imenovanjem za lorda predsjednika (a ne lorda protektora, kako je to bilo uobičajeno) došlo je do još striktnijeg i čvršćeg uvođenja protestantizma u Engleskoj. Dudley se uspješno suočio sa narednim katoličkim pobunama, te sklopio mir sa Francuskom i pri tome joj prepustio svu englesku osvojenu teritoriju u Škotskoj i Bolonji. Izdano je novo izdanje Biblije i uklanjani su svi katolički simboli iz crkava, a u bogoslužje je uvedena isključivo Knjiga molitvi. Također su sa svojih položaja uklonjeni i svi katolički usmjereni biskupi. Konfiscirani su svi crkveni zemljoposjedi i podijeljeni novoj protestantskoj aristokratskoj eliti, među kojom se naročito obogatio i sam vojvoda od Northumberlanda. Glavni predstavnici opozicije su i fizički likvidirani.
Oporuka
Tokom januara 1553. godine kod Eduarda je došlo do prve pojave simptoma, pretpostavlja se, tuberkuloze (iako su to mogle biti i boginje, koje su tada harale regionom). Vrlo brzo su se simptomi pretvorili u agoniju, a već u maju bilo je očito da će bolest biti fatalna po Eduarda. Tokom njegove agonije postavljalo se pitanje nasljednika, budući da Eduard i silno ambiciozni vojvoda od Northumberlanda, bojeći se restauracije katolicizma, nisu željeli da krunu naslijedi Eduardova najstarija polusestra, katolkinja Marija. Kako je zvanični razlog za izbacivanje Marije iz nasljedne linije bila njena proglašena nezakonitost, morala je biti izbačena i Elizabeta, pošto je Henrik i nju proglasio vanbračnom. Nakon Marije i Elizabete slijedeća u nasljednoj liniji po volji Henrika VIII bila je Frances Brandon (Frenses Brendon), kćer Henrikove mlađe sestre Marije. Niti ona nije bila po volji vojvode od Northumberlanda, jer se bojao da bi njen suprug, Henry Grey (Henri Grej), mogao tražiti krunu za sebe. Dudley je savjetovao Frances da se odrekne dinastičkih prava, što je ona i učinila. Sljedeća u nasljednom nizu je bila Jane Grey, koja je bila udata za vojvodinog sina i putem koje je vojvoda od Northumberlanda želio očuvati svoju moć.
11. juna 1553. godine Eduard je lično sastavio prvu oporuku, koju su članovi parlamenta bili prisiljeni potpisati. Originalna oporuka je isključivala Mariju i Elizabetu, ali i Frances Brandon i Jane Grey iz nasljedne linije. Umjesto njih, kruna je trebala ići direktno sinu Jane Grey, a ukoliko se ovaj ne rodi, onda sinu Marije (pod uslovom da se ona uda za protestanta), a ukoliko se ni ovaj ne rodi, onda sinu Elizabete. Ubrzo je, međutim, bilo jasno da Eduard neće poživjeti dovoljno dugo da Jane rodi sina, pa je oporuka morala biti promijenjena. U novoj nasljednoj liniji bila je samo Jane Grey, te je kruna trebala otići direktno njoj.
Smrt i nasljeđivanje
mini|desno|180px|John Dudley, 1. vojvoda od Northumberlanda
Usprkos dobroj liječničkoj njezi, Eduardovo stanje se jako pogoršalo. Petnaestogodišnji kralj je umro 6. jula 1553. godine. Više je pretpostavki koji su uzroci doveli do njegove smrti: tuberkuloza, sifilis ili trovanje arsenom. Thomas Cranmer ga je sahranio po protestantskim običajima u Westminsterskoj opatiji 9. augusta 1553. godine. Istovremeno je Marija održala misu zadušnicu u Toweru.
Eduardova smrt držana je u tajnosti danima, kako bi se moglo pripremiti za proglašenje nove kraljice. Njegova smrt je objavljena 10. jula i proklamirano je da je njegova nasljednica Jane Grey. Marija je, međutim, uživala mnogo veću podršku naroda, koji ju je smatrao zakonitom nasljednicom krune. Trinaest dana nakon Eduardove smrti Marija je trijumfalno umarširala u London i prisilila Jane da se odrekne krune. Parlament je njeno preuzimanje krune proglasio nezakonitom uzurpacijom, te je Marija bila smatrana de jure nasljednicom prijestolja. John Dudley je pogubljen odmah nakon Marijinog dolaska na vlast, a Jane Grey prvobitno pošteđena. Bez obzira na početnu samilosnost, Marija će narediti pogubljenje Jane i njenog supruga nakon protestantske pobune koja je imala za cilj vratiti Jane na prijestolje.
Nakon njegove smrti dugo vremena kružile su glasine da Eduard u stvari nije mrtav nego živi pod drugim imenom. Glasine su vjerovatno nastale kada je narod saznao da je kraljeva smrt čuvana kao tajna nekoliko dana. Nekoliko ljudi se počelo predstavljati kao Eduard, želeći se dokopati prijestolja i kraljevske moći. Ovi šarlatani bili su relativno česta pojava tokom Marijine vladavine, a pojavljivali su se i za vrijeme Elizabetine. Ovo je potaklo američkog pisca Marka Twaina da u 19. vijeku napiše roman Kraljević i prosjak, koji je bio bio tema i za neke od igranih i animiranih filmova tokom 20. vijeka.
Filologija
Filologija ( φιλολογία 'ljubav prema riječi') jest proučavanje jezika u usmenim i pisanim historijskim izvorima; to je presjek tekstualne kritike, književne kritike, historije i lingvistike (sa posebno jakim vezama za etimologiju). Filologija se također definiše kao proučavanje književnih tekstova, kao i usmenih i pisanih zapisa, utvrđivanje njihove autentičnosti i izvornog oblika, te određivanje njihovog značenja. Osoba koja se bavi ovom vrstom studija poznata je kao filolog.
U starijoj upotrebi, posebno britanskoj, filologija je opštija, pokriva uporednu i historijsku lingvistiku.
Klasična filologija proučava klasične jezike, potekla je iz Pergamske biblioteke i Aleksandrijske biblioteke oko četvrtog vijeka p. n. e., koju su nastavili Grci i Rimljani širom Rimskog/Bizantijskog Carstva. Na kraju su ga obnovili evropski naučnici renesanse, gde su mu se ubrzo pridružile filologije drugih evropskih (germanski, keltski), evroazijskih (slavistika, itd.), azijskih (arapski, perzijski, sanskrit, kineski itd.) i afričkih (egipatski, nubijski, itd.) jezika. Indoevropske studije uključuju komparativnu filologiju svih indoevropskih jezika.
Komparativna
Komparativna filologija je grana filologije koja proučava odnose među jezicima. Sličnosti između sanskrita i evropskih jezika prvi put su uočene početkom 16. vijeka i dovele su do spekulacija o zajedničkom jeziku predaka od koga su svi oni potekli. Sada se zove proto-indoevropski. Interesovanje filologije za drevne jezike dovelo je do proučavanja onoga što su u 18. vijeku bili "egzotični" jezici, radi svjetla koje su mogli da bace na probleme u razumijevanju i dešifrovanju porjekla starijih tekstova.
Tekstualna
Filologija također uključuje proučavanje tekstova i njihove historije. Uključuje elemente tekstualne kritike, pokušavajući da rekonstruiše autorov originalni tekst na osnovu varijantnih kopija rukopisa. Ova grana istraživanja nastala je među antičkim učenjacima na grčkom govornom području u 4. vijeku p. n. e., koji su željeli uspostaviti standardni tekst popularnih autora u svrhu zvučne interpretacije i sigurnog prijenosa. Od tog vremena, originalni principi tekstualne kritike su poboljšani i primijenjeni na druge široko rasprostranjene tekstove kao što je Biblija. Naučnici su pokušali da rekonstruišu originalna čitanja Biblije iz varijanti rukopisa. Ova metoda je primijenjena na klasične studije i na srednjovjekovne tekstove kao način rekonstrukcije autorovog originalnog djela. Metoda je proizvela takozvana "kritička izdanja", koja su davala rekonstruisani tekst praćen "kritičkom aparaturom", odnosno fusnotama u kojima su navedene različite dostupne varijante rukopisa, omogućavajući naučnicima da steknu uvid u cjelokupnu rukopisnu tradiciju i raspravljaju o varijantama. .
Srodna metoda proučavanja poznata kao viša kritika proučava autorstvo, datum i porijeklo teksta kako bi se takav tekst smjestio u historijski kontekst. Kako su ova filološka pitanja često neodvojiva od pitanja tumačenja, ne postoji jasna granica između filologije i hermeneutike. Kada tekst ima značajan politički ili vjerski uticaj (kao što je rekonstrukcija biblijskih tekstova), naučnici imaju poteškoća u donošenju objektivnih zaključaka.
Neki naučnici izbjegavaju sve kritičke metode tekstualne filologije, posebno u historijskoj lingvistici, gdje je važno proučavati stvarno snimljene materijale. Pokret poznat kao Nova filologija odbacio je tekstualnu kritiku jer unosi uredničke interpretacije u tekst i uništava integritet pojedinačnog rukopisa, čime narušava pouzdanost podataka. Pristalice nove filologije insistiraju na strogom "diplomatskom" pristupu: vjernom izvođenju teksta tačno onako kako se nalazi u rukopisu, bez izmjena.
Kognitivna
Kognitivna filologija je grana filologije koja proučava pisane i usmene tekstove. Kognitivna filologija ove usmene tekstove smatra rezultatom ljudskih mentalnih procesa. Ova nauka poredi rezultate tekstualne nauke sa rezultatima eksperimentalnih istraživanja psihologije i sistema proizvodnje veštačke inteligencije.
Dešifrovanje
U slučaju književnosti iz bronzanog doba, filologija uključuje prethodno dešifrovanje jezika koji se proučava. Ovo je posebno bio slučaj sa egipatskim, sumerskim, asirskim, hetitskim, ugaritskim i luvijskim jezicima. Počevši od čuvenog dešifrovanja i prijevoda Rosetta kamena od strane Jean-François Champolliona 1822. godine, brojni pojedinci pokušali su da dešifruju sisteme pisanja drevnog Bliskog istoka i Egeja. U slučaju staroperzijskog i mikenskog grčkog, dešifrovanje je dalo starije zapise o jezicima koji su već poznati iz nešto novije tradicije (srednjeperzijski i alfabetski grčki).
Rad na drevnim jezicima Bliskog istoka je brzo napredovao. Sredinom 19. vijeka, Henry Rawlinson i drugi su dešifrovali Behistunski natpis, koji bilježi isti tekst na staroperzijskom, elamitskom i akadskom, koristeći varijaciju klinopisa za svaki jezik. Razjašnjenje klinastog pisma dovelo je do dešifrovanja sumerskog. Hetitski je 1915. dešifrirao Bedřich Hrozný.
Linear B, pismo korišteno u drevnom Egeju, dešifrovali su 1952. Michael Ventris i John Chadwick, koji su pokazali da je zabilježen rani oblik grčkog, sada poznat kao mikenski grčki. Linear A, sistem pisanja koji bilježi još uvijek nepoznati jezik Minojaca, opire se dešifriranju, uprkos mnogim pokušajima.
Nastavlja se rad na pismu kao što je Maja, sa velikim napretkom od početnih proboja fonetskog pristupa koji su zastupali Jurij Knorozov i drugi 1950-ih. Od kasnog 20. vijeka, kod Maja je gotovo u potpunosti dešifrovan, a jezici Maja su među najdokumentiranijim i najproučavanijim u Mesoamerici. Kod je opisan kao logosilabički stil pisanja, koji se može koristiti za potpuno izražavanje svake izgovorene misli.
Rasprave
U anglosaksonskom svijetu, termin filologija za opis rada na jezicima i književnostima, koji je postao sinonim za praksu njemačkih učenjaka, napušten je kao posljedica anti-njemačkih osjećaja nakon Prvog svjetskog rata. Većina zemalja kontinentalne Evrope još uvijek ima taj izraz za označavanje odjela, koledža, naziva pozicija i časopisa. J. R. R. Tolkien se suprotstavio nacionalističkoj reakciji protiv filoloških praksi, tvrdeći da je "filološki instinkt" "univerzalan kao i upotreba jezika". U upotrebi britanskog engleskog, i u britanskoj akademskoj zajednici, filologija ostaje uglavnom sinonim za "historijsku lingvistiku", dok je u američkom engleskom i američkoj akademiji šire značenje "proučavanja gramatike, historije i književne tradicije jezika" i dalje raširenije. Na osnovu oštre kritike Friedricha Nietzschea, neki američki naučnici od 1980-ih smatraju filologiju odgovornom za usko naučno proučavanje jezika i književnosti.
Neslaganja u savremenom dobu ove grane studija su praćena sličnim načinom na koji se metoda tretira među drugim naučnicima, kao što su primijetili i filolozi R.D. Fulk i Leonard Neidorf koji su citirani rekli: „Posvećenost filologije u ovoj oblasti falsificiranju čini to je "u suprotnosti s onim što mnogi književnici vjeruju, jer je svrha filologije da suzi raspon mogućih interpretacija, a ne da sve razumne tretira kao jednake". Ova upotreba falsifikata može se vidjeti u raspravi oko etimologije staroengleskog lika Unfertha iz herojske epske pjesme Beowulf.
James Turner se dalje ne slaže s načinom na koji se upotreba termina odbacuje u akademskom svijetu, navodeći da je zbog njegovog brendiranja kao "jednostavnog pristupa njihovoj temi" taj termin postao nepoznat studentima sa fakultetskim obrazovanjem, što je doprinijelo stereotipima o "preispitivanju starogrčkih ili rimskih tekstova vrdljivog klasičara" i samo o "tehničkom istraživanju jezika i porodica".
Göteborg
Göteborg je grad i općina u kotaru Västra Götaland na zapadnoj obali Švedske. Općina u 2006. godina broji 489.787 stanovnika dok šira gradska zona broji 879.000 stanovnika. Ovo čini Göteborg drugim najvećim gradom u Švedskoj i trećim u Skandinaviji (poslije Štokholma i Kopenhagena). U gradu također djeluje najveći univerzitet u sjevernoj Evropi po broju studenata. U Göteborgu je najveći stadion u Skandinaviji, Nya Ullevi i Gamla Ullevi 43000, kao i hokej stadion Scandinavium 13000.
Marantaceae
Opis
Ocvijeće je šiljati ili perasto, ograđeno listom za oblaganje, poput brakteja. |Cvjetovi su mali i često neupadljivi, nepravilni i biseksualni, obično s tri vanjske slobodna čašična listića i unutrašnjim nizom od tri petaloidna segmenta, u obliku cijevi. Plod je mesnat ili lokulicidna kapsula.
Taksonomija
APG II sistem, od 2003. (nepromijenjen od sistema iz 1998), također prepoznaje ovu porodicu i dodijeljuje je u red Zingiberales u kladusu Commelinidae u monokotiledonama. U ovoj skupini Marantaceae se smatraju izvedenom porodicom,.
Porodica obuhvata 29 rodova, sa oko 570 poznatih vrsta, nađenih u tropskim dijelovima svijeta, osim u Australiji. Najveća koncentracija je u Americi, sa sedam rodova u Africi i šest u Aziji.