cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Veliki koralni greben
Veliki koralni greben se nalazi na južnoj hemisferi i okružuje veliki dio obale istočnog dijela Australije, silazeći sa sjevera prema jugu. Njegova dužina iznosi 2300 kilometara. Upravo je on najveći, najduži i najmasivniji živi organizam na cijeloj planeti. Postoji jedna zanimljivost koja je svojstvena samo jednom ovako velikom organizmu, a to je da sam greben čini preko 400 vrsta korala, a u njegovoj okolini živi oko 1500 različitih vrsta riba.
Pored toga, u zoni u kojoj se proteže greben žive i neke jako rijetke i zanimljive životinjske vrste kao npr. morska krava i velika zelena kornjača (chelonia mydas). UNESCO je 1981. uvrstio 'Veliki koralni greben' u listu svjetske baštine, pa je time učinjeno mnogo na njegovoj zaštiti i očuvanju. Veliki dio grebena zaštićen je morskim parkom Velikog koralnog grebena, koji pomaže u ograničavanju utjecaja ljudske upotrebe, poput ribolova i turizma. Drugi ekološki pritisci na greben i njegov ekosistem uključuju otjecanje zagađivača koje je stvorio čovjek, klimatske promjene praćene masovnim izbjeljivanjem koralja, odlaganje mulja i ciklične epidemije vrste Acanthaster planci. Prema studiji objavljenoj u oktobru 2012. godine od strane Proceedings of the National Academy of Sciences, greben je izgubio više od polovine koralnog pokrivača od 1985. godine, nalaz koji je potvrdila studija iz 2020. koja je otkrila da je više od polovine koralnog pokrivača grebena bilo izgubljen između 1995. i 2017. godine, s efektima rasprostranjenog događaja izbjeljivanja 2020. godine koji još nisu kvantificirani.
FK Rudar
Bosna i Hercegovina:
Veliki koralni greben
Veliki koralni greben je dugo bio poznat i korišten od strane Aboridžina Australije i naroda Tores Strait Islanda, te je važan dio kulture i duhovnosti lokalnih grupa. Greben je vrlo popularna destinacija za turiste, posebno u regijama Whitsunday Islands i Cairns. Turizam je važna ekonomska aktivnost za regiju, koja generiše preko 3 milijarde AUD-a godišnje. U novembru 2014. Google je pokrenuo Google Underwater Street View u 3D-u Velikog koralnog grebena.
Izvještaj iz marta 2016. navodi da je izbjeljivanje koralja raširenije nego što se ranije mislilo, ozbiljno pogađajući sjeverne dijelove grebena kao rezultat zagrijavanja okeanskih temperatura. U oktobru 2016. Outside je objavio smrtovnicu za greben; članak je kritikovan zbog preuranjenosti i ometanja napora da se ojača otpornost grebena. U martu 2017., časopis Nature objavio je rad koji pokazuje da su ogromni dijelovi od 800 kilometara u sjevernom dijelu grebena umrli tokom 2016. od visokih temperatura vode, događaja koji su autori zabilježili. na efekte globalnih klimatskih promjena. Procenat novih korala rođenih na Velikom korajnom grebenu drastično je opao u 2018. godini i naučnici to opisuju kao ranu fazu "ogromnog događaja prirodne selekcije". Mnoge zrele odrasle jedinke umrle su u događajima izbjeljivanja 2016-17, što je dovelo do niske stope nataliteta korala. Tipovi korala koji su se razmnožavali također su se promijenili, što će dovesti do "dugoročne reorganizacije ekosistema grebena ako se trend nastavi."
FK Rudar
Crna Gora:
Veliki koralni greben
Zakon o morskom parku Velikog koralnog grebena iz 1975. (odjeljak 54) propisuje izvještaj o izgledima o zdravlju, pritiscima i budućnosti grebena svakih pet godina. Posljednji izvještaj objavljen je 2019. godine. U martu 2022. godine potvrđen je još jedan masovni događaj izbjeljivanja, što je izazvalo daljnju zabrinutost oko budućnosti ovog sistema grebena, posebno kada se uzmu u obzir mogući efekti vremenskog fenomena El Niño.
Australijska vlada je formirala tijelo koje će se brinuti o grebenu, ali i pravilno ga iskoristiti kao turističku atrakciju. The Great Barrier Reef Marine Park Authority je tijelo koje u potpunosti, u ime vlade Australije, kontroliše sam greben i njegove resurse, te radi na njegovom unaprijeđenju i očuvanju. Australijski institut za nauku o moru provodi godišnja istraživanja statusa Velikog koralnog grebena, a izvještaj iz 2022. godine pokazao je najveći oporavak u posljednjih 36 godina. To je uglavnom zbog ponovnog rasta dvije trećine grebena od strane brzorastućeg korala Acropora, koji je dominantni koral.
FK Rudar
Makedonija:
Srbija:
Smrtonosno oružje 2
Smrtonosno oružje 2 drugi je film iz serijala Smrtonosno oružje, objavljen 1989. U glavnim ulogama pojavljuju se Mel Gibson, Danny Glover i Joe Pesci.
Radnja
Priča se odvija 1988, godinu poslije događaja iz prvog filma, a Murtaugh (Glover) i Riggs (Gibson) postali su nerazdvojni prijatelji. Riggs dosta vremena provodi s Murtaughovom porodicom, dok Murtaugh razmišlja o penziji. Postoji još jedna radnja, o Murtaughovoj kćeri Rianne, koja počinje svoju glumačku karijeru u reklami za kondome, što Murtaugha baca u očaj.
Murtaugh i Riggs kreću u potjeru za crvenim BMW-om 635 M6 kroz ulice Los Angelesa. Ono što je trebalo biti rutinsko hapšenje zbog posjedovanja droge pretvorilo se u dugu potjeru i pucnjavu. Kad se BMW konačno zabio u trgovinu, vozač je nestao prije nego što ga je policija uhapsila. Ipak, u prtljažniku nalaze južnoafričke zlatnike.
Sljedećeg dana LAPD šalje dvojac na čuvanje svjedoka Lea Getza (Pesci), za promjenu nakon jučerašnjih uzbuđenja. Međutim, nakon nekoliko trenutaka neko pokuša ubiti Getza, ali umalo ubija Riggsa. Getz otkriva kako je bio računovođa koji je oprao 500 miliona dolara od droge za lanac krijumčara, ali je uzimao dio novca za sebe, pa su ga poslodavci otkrili. mini|lijevo|250px|Dvije scene iz Smrtonosnog oružja 2 Istražujući pokušaj ubistva Getza, otkrivaju kako je organizator operacije krijumčarenja droge konzulat Južnoafričke Republike u Los Angelesu. Nakon što je Riggs pokušao nešto poduzeti, pokvareni ministar vanjskih poslova, Arjen Rudd (Ackland), poziva se na svoj diplomatski imunitet i podrugljivo dobacuje Riggsu kako ga ne može kazniti ni zbog nepropisnog parkiranja.
Rudd i njegove pristalice proglašavaju rat policiji Los Angelesa (LAPD), ubivši veći broj policajaca u jednoj noći bombardiranjem. Umalo ubijaju i Riggsa nakon što su pronašli njegovu kamp-prikolicu i umalo je uništili pucnjavom iz helikoptera. Lea Getza otimaju i počinju mučiti. Rika i Riggs su oteti, okovani lancima i luđačkim košuljama i bačeni u luku da se utope. Riggs se uspijeva osloboditi ispod vode, ali Rika se ugušila dok ju je pronašao. Riggs otkriva i kako mu je žena poginula. Ruddov šef osiguranja, Vorstedt (Derrick O'Connor), priznaje da ju je ubio prije 4 godine. Kad se Riggs previše približio otkrivanju operacije, odlučili su ga ubiti, a žena mu je poginula u "saobraćajnoj nesreći" koja je bila namijenjena Riggsu.
Riggs i Murtaugh, nemoćni da uhvate Rudda zbog diplomatskog imuniteta, odlučuju otići izvan zakona. Ostavivši svoje značke, uništavaju raskošnu kuću konzulata u misiji spašavanja Lea i pronalaze teretni brod Alba Varden, kojim se Južnoafrikanci koriste za prijevoz novca (pola milijarde dolara u gotovini koje je Leo oprao) u Cape Town.
Nakon krvavog obračuna, dvojac je porazio Južnoafrikance, iako je Rudd pogodio Riggsa, ranivši ga. Kako Murtaugh poteže pištolj na Rudda, diplomat diže svoj pasoš i počinje se hvalisati svojim diplomatskim imunitetom, što Murtaugh ignorira i upuca ga u glavu, kazavši kako mu je imunitet "upravo ukinut".
Murtaugh pridržava ozbiljno ranjenog Riggsa i dvojac se počinje šaliti, a u pozadini se čuju policijske sirene.
Reakcije
Film je bio treći najuspješniji film 1989 (poslije Batmana i filma Indiana Jones i posljednji krstaški rat), zaradivši približno 150 miliona dolara u SAD-u i 80,6 miliona u inozemstvu. Kritike su bile pozitivne, iako ne kao za original. Bez obzira na to, film je izbjegao ponavljanje priče uvevši nove likove i odredivši novi smjer. Film je bio prvi iz serije u kojem se pojavljuje Leo Getz, bankar koga čuvaju Riggs i Murtaugh, a koji svojim neurotičnim ponašanjem zagorčava život detektivima. Lik Getza ostat će prisutan i u ostala dva nastavka serijala.
Zanimljivosti
mini|desno|200px|Patsy Kensit kao Rika van den Haas
IC 286
IC 286 je nepostojeći astronomski objekat naveden u Novom općem katalogu koji je opisan da se nalazi u sazviježđu Eridan. Ovaj objekat je zapisao Guillaume Bigourdan 14. decembra 1890. godine.
NGC 365
NGC 365 (također poznat kao ESO 352-1, IRAS 01019-3523, MCG -6-3-17 i PGC 3822) je prečkasta spiralna galaksija koja je udaljena oko 457 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Kipar. Najveći prečnik je 1,00 (133 hiljade sg) a najmanji 0,6 uglovnih minuta (80 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio John Frederick William Herschel 25. septembra 1834. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
NGC 5073
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Bošnjačka akademija nauka i umjetnosti
Bošnjačka akademija nauka i umjetnosti (BANU) je bošnjačka nacionalna akademija osnovana u Novom Pazaru 9. juna 2011. godine na više inicijativa Fatmira Alispahića a pod pokroviteljstvom Muamera Zukorlića, glavnog muftije Islamske zajednice u Srbiji.
Historija
Akademija je osnovana 9. juna 2011. godine. Sjedište Akademije je u Sarajevu, sa odjelom u Sarajevu i u Novom Pazaru. Akademija djeluje u Bosni i Hercegovini, Sandžaku i ostalim prostorima gdje žive Bošnjaci.
Organizacija
Za predsjednika Bošnjačke akademije nauka i umjetnosti (BANU) jednoglasno je izabran Ferid Muhić, a za potpredsjednike izabrani su prof. dr. Dževad Jahić i prof. dr. Lamija Hadžiosmanović. Predsjednik Senata Bošnjačke akademije nauka i umjetnosti je reisu-l-ulema prof. dr. Mustafa Cerić, a u Senatu Akademije još su izabrani: prof. dr. Ferid Muhić, prof. dr. Dževad Jahić, prof. dr. Lamija Hadžiosmanović, muftija Muamer Zukorlić, prof. dr. Muhamed Filipović, prof. dr. Ejup Ganić, književnik Nedžad Ibrišimović i prof. dr. Mevlud Dudić.
Nadzorni odbor BANU čine: prof. dr. Ismail Čekić - predsjednik, prof. dr. Šerbo Rastoder i prof. dr. Ibrahim Pašić, članovi. Predsjednik Suda časti Bošnjačke akademije je prof. dr. Omer Nakičević, a članovi su prof. dr. Hasnija Muratagić Tuna i akademski slikar Mehmed Slezović. Generalni sekretar Bošnjačke akademije nauka i umjetnosti je muftija Muamer Zukorlić.
Sankt Peterburg
Sankt Peterburg jest grad na ušću rijeke Neve u Baltičko more. Drugi je najveći grad u Rusiji.
Relativno je mlad grad, nastao je u kasnom srednjem vijeku, nakon što je Rusija osvojila Ingermanland od Švedske i tako u tom dijelu izbila na more.
Stefan Nemanja
Nakon tri decenije ratovanja i pregovora koji su konsolidirali Srbiju između zapadnog i bizantijskog uticaja, Nemanja je abdicirao u korist svog srednjeg sina Stefana Nemanjića koji je postao prvi krunisan kralj među Nemanjićima, zbog čega je nazvan Prvovjenčani. Nemanja je otišao u Svetu Goru gdje je postao monah pod nazivom Simeon. Na kraju života pridružio mu se njegov najmlađi sin Rastko (kasnije poznat kao Sveti Sava) koji je postao prvi nadbiskup Srpske pravoslavne crkve.
Sankt Peterburg
Osnivanjem Petrograda, car je prebacio glavni grad Rusije iz Moskve u taj grad.
Stefan Nemanja
Zajedno sa sinom Savom, Nemanja je izgradio srpski manastir Hilandar na Svetoj Gori 1198. godine i izdao Hilandarsku povelju. Manastir je kasnije postao kolijevka Srpske pravoslavne crkve. Srpska pravoslavna crkva je kanonizirala Stefana Nemanju ubrzo nakon njegove smrti pod imenom sveti Simeon Mirotočivi (srpski: Свети Симеон Мироточиви) nakon brojnih čuda.
Sankt Peterburg
Ime grada
Grad je dobio ime po svom osnivaču, ruskom caru Petru.
Stefan Nemanja
Bizantijsko-ugarski rat
Stefan Nemanja je osnivač srpske srednjovjekovne vladarske dinastije Nemanjići koja je vladala državom do 1371. Stefan Nemanja je i osnivač nezavisne srpske države. Njegovo životno djelo otuda je ostavilo značajan uticaj na savremenike i buduća pokoljenja da se prepoznatljivo izdigao od prethodnika i nasljednika. Konstantin Jireček označio je njegovu pojavu rječima da njegovo ime lebdi na raskrsnici vremena, da se on često spominje za vlade svojih nasljednika, ali uvijek tako kao da prije njega nije ničega bilo. mini|desno|200px|Ostaci crkvi Sv. Bogorodice na ušću Kosanice u rijeku Toplicu. Ovo je prva Nemanjina zadužbina koja je građena 1158-1162. Podignuta je na temeljima ranobizantijskog hrama, datiranog u 5. ili 6 vijeka. Manastir je zapustio nakon Velike seobe Srba za vrijeme Velikog bečkog ili Velikog turskog rata 1688-1690.
U 1163, car Manuel I Komnen je sa vojskom preko Serdike (Sofija) došao u Niš, gdje se prema Jovanu Kinamu odlučio "da se uzgred pozabavi stvarima u vezi Srbije". Tada je Srbijom vladao veliki župan Desa, saveznik Ištvana III u ugarskim dinastičkim sukobima, a time i protivnik Manuela. Kada je Desa najzad bio prinuđe da dođe u Niš pred cara, otkrivene su njegove veze sa ugarskim kraljem Ištvanom III, Desa ga je nazvao svojim gospodarem, Manuel I je odlučio da ga izvede pred sud i kazni. Desa je najprije pritvoren i držan pod stražom, a zatim poslat u dvorski zatvor u Carigrad.
Sankt Peterburg
Važnost
Petrograd je jedan od najvažnijih ruskih gradova.
Stefan Nemanja
Bizantijsko-ugarski rat
Bizantski car Manuel I Komnen pokrenuo je veliku vojsku na Ugarsku jer bio obavešten o njihovom nezadovljstvu i unutrašnjim sukobima. Ugarski kraljević Bela morao je živjeti u Carigradu, gdje su ga i oženili, a Beline zemlje, Dalmacija sa južnom Ugarskom (ispod Velebita), morale su doći pod carigradsku upravu. U Ugarskoj dolazi do otpora zbog čega car Manuel kreće u pohod. Bizantijska vojska osvaja Zemun i Srijem 1165. godine. Uz Grke su išli i obavezni odredi Srba. Druga bizantijska vojska krenula je na zapad pod komandom Jovana Duke, preko Raške i Bosne prema jadranskoj obali. Bez velikog otpora uzeli su sve gradove od Splita do Bara nateravši ih da priznaju bizantsku vlast. U sjevernoj Dalmaciji postade grčki namjesnik Nićifor Halufa, a u južnoj s Dukljom kir Izanacije. Srijem i susedne oblasti dođoše pod vlast Kostantina Anđela i Vasilija Tripsiha.
mini|lijevo|200px|[[Manastir Svetog Nikole (Kuršumlija)|Crkva svetog Nikole na ušću Banjske u rijeku Toplicu kod Kuršumlije. Ova crkva predstavlja drugu Nemanjinu zadužbinu koja je izgrađena oko 1166. godine u bizantijskom stilu. Gradili su je i oslikali najbolji carigradski majstori. Podignuta je na temeljima ranobizantijskog hrama, datiranog u 5. ili 6 vijeka. (Također pogledaj: Doseljavanje Slavena na Balkan)]] Bizantici su imali uspjeha i u kampanji u Italiji gdje su zauzeli važnu pomorsku luku na zapadnoj obali Jadrana Ankonu. Venecija koja se ranije obraćala za pomoć Bizantiji tokom osvajačkog pohoda Fridriha Barbarosa u sjevernoj Italiji, promijenila je svoj odnos prema Grcima u strahu da ne izgubi Jadran. Ona se približi Ugarskoj kao prirodnom savezniku protiv Grka. U isti mah počeli su da rade i među Srbima, naročito u Raškoj, kako bi ih pobunili protiv Bizantije.
Ugari su krenuli već 1166. godine u kontranapad da potisnu Bizantiju iz novodobijenih oblasti. Međutim, car Manuel kao odgovor pokrenuo je tri vojske protiv Ugarske, jedna s Dunava, a druge dve čak preko Karpata, prema središtu Panonije. Dok je glavna ugarska vojska operisala prema Dunavu, Beogradu i Braničevu, zašle su dve bizantske vojske duboko u njihovo područje izazvavši opštu paniku. Ugari su bili prisiljeni da preko posrednika traže mir na njihovu štetu 1167. godine.
U međuvremenu, bizantijski car Manuel započinje 1166. godine pregovore sa rimskim papom Aleksandrom III o crkvenoj uniji.
mini|desno|200px|Ostaci pećinske manastirske lavre Sv. Arhangela Mihaila na litici u podnožju tvrđave Ras. Prema narodnom folklornom vjerovanju, Nemanja je bio zatočen u ovoj pećini. Kao idealan kandidat Venecije i Ugarske među Srbima pojavio se Nemanja, koga su braća a prije svih veliki župan Tihomir utamničili u pećini kod Rasa (Novi Pazar). Nemanja se, vjerovatno, nadao, da će mjesto Dese doći on kao dotadašnji predstavnik grčke stranke, dok je car Manuel doveo na prijestol njegova najstarijeg brata. Ljut zbog toga Nemanja mjenja svoju politiku u korist Ugarske i njenih saveznika. Iz tamnice Nemanja se spasao, ne zna se čijom pomoću. Nemanjin sin i biograf, Stefan Prvovjenčani, opisujući očevu mladost, kaže, kako se izbavio uz pomoć "nebeskih sila": "I ovoga opet, zbog krotosti i pravde, i divne smernosti, i zbog svih dobrih običaja, Vladika premilostivi rukom svojom krepkom i mišicom visokom izvede iz kamenite pećine, i uzvede ga na presto otačastva njegova i podiže ga za gospodara velikoga svemu svetu"
Uspon na prijestol (1168-1172)
U 1166. ili 1167. godine, Nemanja je okupio svoje pristalice u tvrđavi Ras i započeo sukob protiv Tihomira koji je tražo naslon na Grke. Nemanja je zbacio Tihomira, ali se on uspio održati uz pomoć Bizanta. Do odlučujuće bitke između braće dolazi kod Pantina na Kosovu u kojoj je Tihomirova vojska bila poražena, a on sam je stradao 1168. u rijeci Sitnici. Te iste godine, William od Tyre, emisar od Amalrica, latinski kralja Jerusilema, stigao je u diplomatsku misiju u Carigrad. Njegov cilj je bio da se Bizantija pridruži krstašima protiv Egipta. William od Tyre, najverovatnije pod uticajem Bizantinaca, ostavio je negativno mišljenje o Srbima u svojim izveštajima. mini|lijevo|200px|[[Manastir Đurđevi stupovi|Crkva svetog Đorđa na brdu kod Novog Pazara, Svjetska baština (UNESCO) od 1979. godine. Ova crkva predstavlja treću Nemanjinu zadužbinu koja je sagrađena oko 1171. godine u romanskom stilu. Gradili su je najbolji primorski majstori, najverovatnije iz Kotora, a dok su freske oslikali najbolji grčki majstori.]] Nemanja je potom napao, bizantijskog vazala, kneza Zete Radoslava i tom prilikom pripojio svojoj zemlji dio tadašnje Zete i Neretvljansku oblast. Uskoro, Manojlo Komnin dolazi u sukob sa Mletačkom republikom i po njegovom naređenju biva 12. marta 1171. godine zaplenjena sva mletačka imovina na prostoru Bizantije. Kao odgovor na ovo, iz Venecije je pokrenuta mletačka ratna flota sa oko 120 brodova prema bizantijskim posedima. Mletačka flota krenula je u septembru te godine prema istoku, pokorila je, uz put, bizantijski Trogir i Dubrovnik. Tada Nemanja ulazi u tješnje veze sa Mlecima te otpočinje sa napadima na bizantijski Kotor, vršeći istovrijemeno prepade kroz moravsku dolinu kojom prolazi glavni javni put između bizantijskog Beograda i Niša. Prema Arnoldu od Lübecka, na tom putu u blizini tvrđave Ravno, u martu 1172. godine, Srbi su izveli noćni napad na logor zapadnih vitezova i hodočasnika predvođenih Henry the Liona i u pratnji Bizantinaca. Arnold od Lubecka je također ostavio negativno mišljenje o Srbima u svojim hronikama. Najverovatnije pod utiskom noćnog napada nakon kojeg su krstaši hitno napustili ovu "opasnu zemlju", on ih je čak nazvao "Belijalevim sinovima". U međuvrijemenu, u 1171. godini, za sultana u Egiptu je postavljen Salahudin, koji će postati jedan od najvećih branilaca Islama u historija.
Borbi protiv Bizantije želela je da se priključi i kraljevina Ugarska, a podršku ovom savezu davalo je i Sveto rimsko carstvo, sa Fridrihom Barbarosom (1152—1190) na čelu. Nemanja je očekivao ugarsku pomoć, ali u međuvrijemenu umire kralj Ugarske Ištvan III 4. marta 1172. godine. Ugarsko poslanstvo uputilo se u Serdiku (Sofiju), gdje se ulogorio car Manuel sa vojskom priprijemajući se za pohod. Ugarski prijestol zadobio je Manojlov kandidat Bela III (1173—1196). U međuvrijemenu, mletačka vojska tokom zimovanja 1171/72 na ostrvu Hiosu biva desetkovana epidemijom, tako da Srbi ostaju sami u borbi protiv Bizantije. Manojlo je odmah iskoristio povoljan trenutak i nakon prijema ugarskog poslanstva sam se na čelu vojske uputio na Srbe. Pred nadolazećom bizantijskom vojskom, veliki župan Nemanja se povukao u planine.
Prema bizantijskom historičaru Jovanu Kinamu Mlečani su podstakli Nemanju na ustanak.
Bizantijski vazal (1172-1182)
mini|200px|lijevo|Olovni [[pečat Stefana Nemanje na grčkom jeziku (Narodni muzej u Beogradu). Sačuvana su tri pečata (bule) Stefana Nemanje, dva se čuvaju u Narodnom muzeju, a jedan, pripada zbirci Ermitaža, Sankt Peterburg. Na aukciji u San Marinu 2023. godine, pojavio se novi, do sada nepoznat, pečat Stefana Nemanje. ]] Ovaj sukob se okončao Nemanjinom predajom caru Manojlu. Nemanja se jednog dana ritualno pokorio Manuelu I Komnenu. Gologlav, bosonog, sa odjećom iscjepanom do lakata, konopcem oko vrata i mačem u rukama ušao u bizantijski logor i izašao pred cara. Stigavši pred Manojla Nemanja je pred njega pao ničice pružajući mu svoj mač, da sa njim radi šta mu je volja. Bizantijski car je prihvatio njegovu poniznost, pristavši na obnovu vazalnih obaveza i ostavljanje Nemanje na položaju velikog župana. Završni dio ove epizode odigrao se u Carigradu, kroz koji je Nemanja proveden kao sužanj u Manojlovoj trijumfalnoj povorci, dok ga je masa okupljenog svijeta ismijavala. Tokom boravka u Carigradu, Nemanja je živio u manastiru Bogorodice Evergetide (u čiju je slavu po povratku u Rašku podigao manastir Bogorodice Dobrotvorke (Studenica)). mini|desno|200px|Ilustracija "Turska zasjeda" koja oslikava bitku kod Miriokefalona. Autor Gustave Doré. U ovim klancima Grci i Srbi su doživjeli težak poraz od [[Seldžuci|Turaka Seldžuka.]] Bizantijski car Manojlo Komnin je vratio Nemanju na položaj velikog župana, a njegovoj braći je potvrdio njihove udione oblasti - Stracimiru oko Zapadne Morave i Miroslavu Zahumlje. Po povratku u Rašku, Nemanja se okrenuo učvršćivanju centralne vlasti, a Tihomirovog sina i nasljednika Prvoslava je primorao da se odrijekne vladarskih pretenzija u njegovu korist.
U skladu sa svojim vazalnim obavezama, Nemanja je redovno slao pomoćne odrede u bizantijske vojne pohode. Tako su se i srpske snage našle u sastavu bizantijske vojske koji su trupe Ikonionskog sultanata do nogu potukle u bici kod Miriokefalona 17. septembra 1176. godine u klancima Male Azije. Po riječima Nikite Honijata, sam Manojlo je ovaj strahovit poraz usporedio sa katastrofom kod Mancikerta iz 1071. godine.
Pretpostavlja se da je dio bogumila tada pobjegao iz Raške u Bosnu, gdje su našli utočište pod okriljem bana Kulina, dok je jedan dio ostao prikrivajući svoji vjeru. Smatra se da je bilo i preobraćenih.
Rat sa Bizantijom (1183-1191)
mini|lijevo|300px|Bizantijsko Carstvo u vrijeme smrti cara Manojla I 1180. godine. Nakon smrti cara Manojla 24. septembra 1180. godine ugarski kralj Bela III smatrao je da nema više obaveza prema Bizantiji. Već 1181. godine pokreće ofanzivu protiv Bizantije i osvaja Srijem, sjevernoistočni dio jadranske obale (uključujući Zadar) i Zemun. Bizantija je tada bila zauzeta unutrašnjim sukobima tako da je izostao vojni odgovar na ugarska osvajanja. Godine 1182. Bela III naređuje napad na Beograd i Braničevo. Sam napad je bio dosta nevješto izveden, a obje tvrđave branile su iskusne vojskovođe iz doba cara Manojla, Aleksije Vranas i Andronik Lampardas.
Nakon smrti cara Manojla 1180. godine, njegova udovica, latinska princeza Marija Antijohijska bila je regent njenom maloljetnom sinu nasljedniku trona Alekseju I Komninu. Njeno regenstvo je bilo omraženo među Grcima zbog favorizovanja latinskih odnosno mletačkih trgovaca, te je sa sinom svrgnuta sa vlasti u aprilu 1182. godine od Andronika I Komnena, koji je u Carigrad ušao u valu velike podrške svojih pristalica. Gotovo istovrijemeno, slavlje se pretvorilo u nasilje prema omraženim Latinima u njihovoj četvrti gdje je usljedio masakar. mini|desno|200px|Ktitorski portret Stefana Nemanje, velikog župana (1168 - 1196), kasnije monaha Simeona, osnivača [[Manastir Studenica|manastira Studenice. Naslikano 1568. godine u vrijeme kada je veliki vezir osmanlijskog carstva bio Mehmed-paša Sokolović i patrijarha Makarija Sokolovića.]] Uzurpacija Andronika oslobodila je Nemanju potčinjenosti bizantijskom caru, odnosa uspostavljenog za života Manojla Komnina 1172. godine. Također, zapovednik bizantijske vojske Andronik Lampardis u Nišu i Braničevu otkazao je poslušnost novim centralnim vlastima. U isto vrijeme, u 1183. godini, ugarski kralj Bela III pokreće ofanzivu i osvaja bizantijski Beograd, Niš i Serdiku (Sofiju). Prema bizantijskom historičaru Nikiti Honijatu ovom pohodu priključili su se i Srbi na čelu sa Nemanjom. Sljedeće godine, Nemanja pokreće ofanzivu na jugoistočnu jadransku obalu i osvaja bizantjski Skadar i opseda Dubrovnik.
U međuvrijemenu, 1185. godine, Andronik I stradao je od linča rulje u Carigradu a novi bizantijski car Isak II Anđelos započeo je mirovne pregovore sa ugarskim kraljem. Mirovnim ugovorom bilo je predviđeno da car Isak II oženi Belinu kćerku Margaretu. Ugarska vojska povukla se sa centralnog Balkana ostavljajući Nemanju bez podrške. Na sreću po Nemanju, u isto vrijeme, Normani i Bugari su se pridružili antibizantijskoj alijansi.
Nemanja je prisilio Dubrovnik da zameni bizantijsku sa normanskom vlašću. Normani kralja William II of Sicilije, također 1185. godine, osvajaju bizantijski Drač i Solun i pokreću ekspediciju prema Carigradu ali usled velike pljačke gube disciplinu, pa ih Bizantinci lako pobeđuju u bici kod Donje Strume. Također, u Donjem Dunavu, u sjevernoj Bugarskoj je započeo ustanak predvođen braćom Petrom i Ivanom I Asenom, čiji je jedan od povoda bio vanredni danak koji je car Isak II nalažio da se sakupi zarad njegove svadbe. Tokom 1186. i 1187. godine Nemanja je koordinisao akcije sa braćom Asen protiv Bizantije.
Između dva cara
U međuvrijemnu, Ejubidski sultan Salahudin oslobađa 1187. godine Jerusalim. Zbog pada Jerusalima na latinskom Zapadu dolazi do velikog komješanja koji pokreće Treći krstaški rat. Velika krstaška vojska predvođena njemačkim carem Fridrihom I Barbarosom uputila se 1189. godine od Budima preko Beograda i Niša prema Jedrenu i Carigradu. mini|desno|200px|Manastirska crkva Uspenja Presvete Bogorodice na ušću Studenice u rijeku [[Ibar, Svjetska baština (UNESCO) od 1986. godine. Zadužbina Stefana Nemanja koja je izgrađena oko 1186. godine. Gradili su je najbolji primorski majstori kamenoresci sa jadranske obale dok su freske oslikali najbolju grčki majstori oko 1208. godine. Carska lavra manastira Studenice u prostornom smislu građena je po uzoru na tadašnje cistercitske opatije na Zapadu, čiji je glavni protagonista u 12. vijeku bio Sveti Bernard od Klervoa.]] U Nišu, u novom stolnom mjestu Stefana Nemanje, susreli su se njemački car i veliki župan krajem jula 1189. godine. Nemanja je na sastanku od Barbarose tražio da krstaši zarate sa Bizantijom. Međutim, Barbarosa je na diplomatski način odbio ovaj predlog želeći da obezbedi samo bezbjedan prelaz za svoju vojsku kroz Bizantiju. Mjesac dana kasnije započeli su pregovori uz velike tenzije između krstaša i bizantinaca oko prolaza. Krstaši su zauzeli Filipolje i Jedrene i pripremali se za napad na Carigrad. Konačno, postignut je sporazum o prelasku Dardanela u februaru 1190. Tokom pregovora, car Isak II je odgovorio da mu je sklopljeno prijateljstvo između krstaša i Srba padalo sumnjivo i teško.
Međutim, nakon prelaska u Malu Aziju te iste godine njemački car utopio se u rijeci Kilikiji. Istovrijemeno, car Isak II pokreće kaznenu ekspediciju na Srbe i u bici na Južnoj Moravi Nemanja je bio poražen. Carigrad zapravo nije želeo da pokori Srbe već da povrati Niš i glavni put prema Beogradu kao i da od buntovnih Srba načini saveznike. Ugovorom o miru bilo je predviđeno da Stefan Nemanjić, srednji sin velikog župana Stefana Nemanje oženi bizantskom princezom, tj. sinovicom bizantskog cara. Ovim činom Nemanjići su se orodili sa carskom porodicom.
Povratak Bizantiji i njen pad
Zaključenim mirom predviđeno je da velikog župana Nemanju nasljeđuje njegov srednji sin Stefan, koji je dobio bizantijsku titulu sevastokratora i bizantijsku princezu Evdokiju za ženu, a ne prvorođeni Vukan.
Ugarski kralj Bela napao je Srbiju početkom 1193. Car Isak II zahtjevao je povlačenje ugarskih trupa i prijetio Beli ratom. Istovrijemeno je mletački dužd Enrico Dandolo pokušao da zauzme ugarski Zadar, ali bezuspješno. Aprila 1195, tast Stefana Nemanjića Aleksije III Anđelos (1195—1203) svrgnuo je sa vlasti svog brata cara Isaka II i pruzeo je vlast.
Godine 1196, na državnom saboru kod Petrove crkve u Rasu (Novi Pazar), Stefan Nemanja se odrekao prijestolja u korist srednjeg sina Stefana, koji postaje veliki župan Raške. Najstarijem sinu Vukanu je ostavio na upravu Duklju, Travuniju, Hvosno i Toplicu. Nemanja se u dubokoj starosti zamonašio i dobio je ime Simeon. Ubrzo nakon toga, odlazi u Bizantiju, u Atos (Sveta Gora), gdje se već neko vrijeme nalazio kao monah njegov najmlađi sin Sava. Dobili su dozvolu od bizantijskog cara da obnove manastir Hilandar.
Novi papa Inoćentije III koji je u jednom pismu 1198. godine pozvao cjelokupan Zapad na oslobođenje Svete zemlje nije bio zadovoljan to što su Srbi potčinjeni carigradskom patrijarhu već je želio da ih preko Vukana vrati pod okrilje Rima. Vukan i ugarski kralj Emerik (1196-1204) sklapaju savez protiv Stefana nakon čega izbija građanski rat u Srbiji. Akciji protiv Stefana prethodilo je njegovo pismo rimskom papi u kome je zatražio krunu. Emerik je ovaj Stefanov potez doživio kao otvoreni napad na njegov krunu jer se u Ugarskoj tradicionalno smatralo da jedino ona u okruženju može da ima primat kod rimskog pape. Stefan je u sukobima izgubio prijestolje i morao je pobjeći iz zemlje 1202. godine kod bugarsko-kumanskog kneza Kalojana (knez 1196-1203; kralj 1204-1207).
U međuvrijemenu, kontrolu nad novoformiranom krstaškom vojskom preuzima moćni mletački dužd Enrico Dandolo, koji je na iznenađenje svih, pa i samog pape, u Četvrtom krstaškom ratu prvo šalje u napad na ugarski Zadar 1202. godine, a potom i na Bizantiju čiju će prijestolnicu Carigrad krstaši osvojiti aprila 1204. godine. Stefan koristi ovu situaciju i u kontraofanzivi uz pomoć kneza Kalojana vraća se na prijestol u Rasu (Novi Pazar) 1204. godine, dok se Vukan povlači u Zetu. Borbe između braće prekinute su 1205. godine i uspostavljeni su odnosi kakvi su bili prije izbijanja sukoba. Na ruševinama Bizantije na Balkanu nastaje Latinsko Carstvo. mini|250px|desno|Spomenik Stefanu Nemanji u Beogradu, 2021. Najveću dobit od nestanka Bizantije imala je Venecija, koja je postala glavni trgovački posrednik robom između Istoka i Zapada ne samo na Jadranu već u Sredozemlju (Također pogledaj: Put svile i Marco Polo). Od tada počinje zlatno doba ovog primorskog grada ali i Nemanjića. Stefan je poput njegovog oca imao dobre odnose sa Venecijom, koja mu je na kraju isposlovala kraljevsku krunu kod novog rimskog pape Honorija III. Zajedno sa krunom u Ras (Sandžak) stigla je i mlada iz Venecije. Nova Stefanova žena, Ana Dandolo, Italijanka bila je unuka dužda Enrica Dandola iz vladajuće mletačke porodice. Ovo je predstavljao veliki udarac za Ugarsku. Zapravo Veneciji zbog trgovačkih interesa nije odgovaralo da istočnu obalu Jadrana kontrolišu moćna Bizantija ili Ugarska. Ovu priliku u poznom srednjem vijeku iskoristili su Raška, Bosna i Dubrovnik, koji su se osamostalili. Tada dolazi do emancipacije zapadnog Balkana. Grade se tvrđave i gradovi, razvija trgovina i privredna aktivnost, posebno rudarstvo, a stanovništvo postaje po prvi put imućnije. Dubrovnik je postao posrednik u trgovini, naročito srebrom, između Raške, Bosne i Venecije. A, narodna izreka "Od Kulina bana i dobrijeh dana" vjerovatno nije bez osnova. Mlečani su također zaslužni za kovanje prvog novca u vrijeme Stefana Prvovjenčanog. Kraljica Ana je bila majka najznačajnijem srpskom kralju u 13. vijeku, Urošu I Nemanjiću (kralj 1243-1276), koji je bio polu-Italijan. Njegovu zadužbinu prjedstavlja manastir Sopoćani kod Novog Pazara koji je od 1979. godine upisan u svjetsku baštinu (UNESCO). Slikarstvo u Sopoćanima prjedstavlja renesansu prije renesanse i važi za najljepše slikarstvo u cijeloj Evropi 13. vijeka. Italija je u poznom srednjem vijeku postala najurbanija zemlja u čijim gradovima-državama nastaje renesansa i humanizam koji su fundamentalno utjecali na cjelokupan Zapad. Međutim, istovrijemeno pad Bizantije a potom i njena krhka obnova 1261. godine pod dinastijom Paleolog ujedno su označavali oslabljen hrišćanski bedem i širenje islama na Balkan i Evropu. U poznom srednjem vijeku na račun Bizantije na Balkanu širi se Srbija, a u Maloj Aziji Turci Osmanlije.
Stefan Nemanja je umro 1199. O njegovom životu biografije su napisali njegovi sinovi Rastko Nemanjić i Stefan Nemanjić (Prvovjenčani). Crkva ga je proglasila za sveca.
Na početku 21. vijeka u Srbiji se vodi žustra polemika oko novog grandioznog spomenika Stefanu Nemanji u Beogradu.
Kućna automatizacija
mini|desno|200px|Automatska pumpa Sistem kućne automatike (također nazvan pametna kuća) je sistem koji u najširem smislu podrazumijeva integraciju raznih, prije svega električnih, uređaja u domaćinstvu u sistem kojim se može upravljati na različite načine. U skladu sa životnim stilom, navikama i potrebama korisnika, sistemom se upravlja univerzalnim daljinskim upravljačem, mobilnim ili fiksnim telefonom, računarom ili ekranom osetljivim na dodir.
Postoji čitav niz tehnoloških standarda i protokola kojim je omogućeno upravljanje uređajima u kući. Najčešće korišćeni protokol je X10, zbog mogućnosti da se sistem integriše na već postojeću električnu instalaciju bez građevinskih radova. Kompletna komunikacija između uređaja i upravljačkih modula radi preko postojećih električnih instalacija. Ovakva Pametna kuća je koncipirana po Lego modularnom principu, tako da je lako prilagoditi i optimizovati u skladu sa potrebama i željama svakog korisnika.
Mogućnosti sistema
Neke od mogućnosti koje pokriva Pametna kuća su:
Osim ovoga, moguće je jednostavno i brzo aktivirati po želji definisani programski scenario kojim se stambeni prostor prilagođava trenutnoj aktivnosti, raspoloženju ili potrebi svojih stanara. Primjeri scenarija mogu biti: gledanje kućnog kina, posjeta prijatelja, odlazak na posao, ručak, godišnji odmor itd.
Sveti Jeronim
mini|Sveti Jeronim, Domenichino Sveti Jeronim (, – 30. septembra 420), poznat i kao Jeronim od Stridona, bio je kršćanski svećenik, ispovjednik, teolog i historičar.
Jeronim je rođen u Stridonu, selu blizu Emone na granici Dalmacije i Panonije. Najpoznatiji je po svom prevodu većine Biblije na latinski jezik (prevod koji je postao poznat kao Vulgata) i svojim komentarima iste. Jeronim je pokušao napraviti prijevod Starog zavjeta zasnovan na hebrejskoj verziji, a ne na Septuaginti, kako su prije njega izvodili latinske prijevode Biblije. Njegova lista spisa je obimna, a pored biblijskih djela, pisao je polemičke i historijske eseje, uvijek iz perspektive teologa.
Jeronim je bio poznat po svojim učenjima o kršćanskom moralnom životu, posebno onima koji su živjeli u kosmopolitskim centrima kao što je Rim. U mnogim slučajevima usmjerio je svoju pažnju na živote žena i definisao kako žena odana Isusu treba živjeti svoj život. Ovaj fokus je proizilazio iz njegovih bliskih pokroviteljskih odnosa sa nekoliko istaknutih asketa koje su bile članice bogatih senatorskih porodica.
Na osnovu Jeronimovog rada, Katolička crkva ga priznaje kao sveca i doktora Crkve, a kao sveca Istočna pravoslavna crkva, Luteranska crkva i Anglikanska zajednica. Njegov praznik je 30. septembar (gregorijanski kalendar).
Rani život
Euzebije Sofronije Hijeronim je rođen u Stridonu oko 342–347. godine nove ere. Bio je ilirskog porijekla, dok je pitanje da li je mogao govoriti ilirski jezik predmet kontroverzi. Postoji nekoliko teorija, u kojima se razilaze mišljenja arheologa, o tome gdje se nalazilo njegovo rodno mjesto. Prema teoriji arheologa Frane Bulića, antički Stridon se nalazio na području između današnjeg Bosanskog Grahova i Glamoča u Bosni i Hercegovini. Kršten je tek oko 360-369. u Rimu, gdje je otišao sa svojim prijateljem Bonozom sa Sardike da se bavi retoričkim i filozofskim studijama. Jeronim je učio kod gramatičara Aeliusa Donata gdje je naučio latinski i barem nešto grčkog, iako vjerovatno još nije stekao poznavanje grčke književnosti koje je kasnije tvrdio da je stekao kao školarac.
Kao student, Jeronim se bavio površnim eskapadama i seksualnim eksperimentisanjem studenata u Rimu; poprilično se prepustio, ali je nakon toga doživio strašne napade krivice. Kako bi umirio svoju savjest, nedjeljom je posjećivao grobove mučenika i apostola u katakombama. Ovo iskustvo ga je podsjetilo na strahote pakla: lijevo|mini| Sveti Jeronim u svojoj radnoj sobi (1480), [[Domenico Ghirlandaio]]
Preobraćenje na kršćanstvo
mini|Sveti Jeronim u Nirnberškoj kronici Iako se u početku bojao kršćanstva, na kraju se preobratio. mini|Sveti Jeronim u pustinji, Giovanni Bellini (1505.) Obuzet željom za životom asketske pokore, Jeronim je otišao na neko vreme u pustinju Halkidu, jugoistočno od Antiohije, poznatu kao "sirijska Tebaida" po broju isposnika koji su je naseljavali. U tom periodu, čini se da je našao vremena za učenje i pisanje. Prvi put je pokušao da nauči hebrejski pod vodstvom preobraćenog Židova ; i moguće je da je bio u prepisci sa jevrejskim hrišćanima u Antiohiji. Otprilike u to vrijeme, on mu je prepisao hebrejsko jevanđelje, čiji su fragmenti sačuvani u njegovim bilješkama. Danas je poznato kao Jevanđelje po Jevrejima koje su Nazarećani smatrali pravim Jevanđeljem po Mateju. Jeronim je preveo dijelove ovog hebrejskog jevanđelja na grčki.
Prijevod Biblije (382–405)
lijevo|mini| Pisanje Svetog Jeronima, [[Caravaggio|Michelangela Merisija da Caravaggia, 1607., u kokatedrali Svetog Ivana, Valeta, Malta]] Jeronim je bio učenjak u vrijeme kada je ta izjava implicirala tečno poznavanje grčkog. Znao je nešto hebrejskog kada je započeo svoj prevodilački projekat, ali se preselio u Jerusalem kako bi ojačao stisak na komentarima jevrejskih spisa. Bogati rimski aristokrata, Paula, finansirao je njegov boravak u samostanu u Vitlejemu i tamo je završio svoj prevod. Počeo je 382. ispravljajući postojeću verziju Novog zavjeta na latinskom jeziku, koja se obično naziva Vetus Latina. Do 390. godine okrenuo se prevođenju hebrejske Biblije s originalnog hebrejskog, nakon što je prethodno preveo dijelove Septuaginte koji su došli iz Aleksandrije. On je vjerovao da je glavni rabinski judaizam odbacio Septuagintu kao nevažeće jevrejske svete tekstove zbog onoga što je utvrđeno kao pogrešni prijevodi zajedno sa njenim helenističkim heretičkim elementima. Završio je ovo djelo do 405. godine. Prije Jeronimove Vulgate, svi latinski prijevodi Starog zavjeta bili su zasnovani na Septuaginti, a ne na hebrejskom. Jeronimova odluka da koristi hebrejski tekst umjesto prethodno prevedene Septuaginte bila je u suprotnosti sa savjetima većine drugih kršćana, uključujući Augustina. Međutim, moderna nauka ponekad dovodi u sumnju stvarni kvalitet Jeronimovog znanja hebrejskog jezika. Mnogi moderni naučnici veruju da je grčka Heksapla glavni izvor Jeronimovog "iuxta Hebraeos" prevoda Starog zavjeta. Međutim, detaljne studije su pokazale da je Jeronim u znatnoj mjeri bio kompetentan hebraist.
Komentari (405–420)
mini|Sveti Jeronim u svojoj radnoj sobi Antonela da Mesine Sljedećih 15 godina, sve do svoje smrti, Jeronim je napisao niz komentara na Sveto pismo, često objašnjavajući svoje izbore prijevoda koristeći originalni hebrejski umjesto sumnjivih prijevoda. Njegovi patristički komentari su usko povezani sa jevrejskom tradicijom, i on se prepušta alegorijskim i mističnim suptilnostima na način Filona i aleksandrijske škole.
Pisma
lijevo|mini| Sveti Jeronim Matije Stoma, 1635 Jeronimova pisma ili poslanice, po velikoj raznolikosti tema i po kvalitetu stila, čine važan dio njegovih književnih ostataka. Bilo da raspravlja o problemima učenja, ili rasuđuje o slučajevima savjesti, tješi nesrećene, ili govori prijatne stvari svojim prijateljima, kritikuje poroke i pokvarenost tog vremena i seksualni nemoral među sveštenstvom, on daje živu sliku ne samo vlastitog uma, već i doba i njegovih jedinstvenih karakteristika. Budući da nije postojala jasna granica između ličnih dokumenata i onih namijenjenih objavljivanju, u njegovim pismima često se nalaze i povjerljive poruke i rasprave namijenjene drugima osim onome kome je pisao.
Domaćin (biologija)
U biologiji i medicini, domaćin je veći organizam koji sadrži manji organizam; koji je parazitski, mutualistički ili komenzalni gost (simbiont). Gostu se obično pruža hrana i sklonište. Primjeri uključuju životinje domaćine parazitskih ćelija (npr. nematoda), koje nose patogene (uzrokuju bolest) viruso, biljke mahunarke u kojoj se nalaze uzajamne (korisne) bakterije koje fiksiraju dušik. Tačnije u botanici, biljka domaćin opskrbljuje resursima hrane mikropredatorima, koji imaju evolucijski stabilnu odnos sa svojim domaćinima sličan ektoparazitizmu. Raspon domaćina je kolekcija domaćina koje organizam može koristiti kao partnera.
Simbioza
Simbioza obuhvata širok spektar mogućih odnosa između organizama, koji se razlikuju u njihovoj postojanosti i učincima na dvije strane. Ako je jedan od partnera u udruženju mnogo veći od drugog, općenito je poznat kao domaćin. U parazitizmu, parazit ima koristi na račun domaćina. U kommensalizmu, njih dvoje žive zajedno bez nanošenja štete jedno drugom, dok u mutualizmu, obje strane imaju koristi. Većina parazita parazitira samo dio svog životnog ciklusa. Upoređujući parazite sa njihovim najbližim slobodnoživućim rođacima, pokazalo se da se parazitizam evoluirao u najmanje 233 odvojene prilike. Neki organizmi žive u bliskoj vezi sa domaćinom i postaju paraziti tek kada se uslovi životne sredine pogoršaju. U komensalizmu, njih dvoje žive zajedno bez nanošenja štete jedno drugom, dok u mutualizmu, obje strane imaju koristi. Većina parazita parazitira samo dio svog životnog ciklusa. Upoređujući parazite sa njihovim najbližim slobodnoživućim srodnicima, pokazalo se da se parazitizam evoluirao u najmanje 233 odvojene prilike. Neki organizmi žive u bliskoj vezi sa domaćinom i postaju paraziti tek kada se uslovi životne sredine pogoršaju. Parazit može imati dugoročnu vezu sa svojim domaćinom, kao što je slučaj sa svim endoparazitima. Gost traži domaćina i od njega dobija hranu ili drugu uslugu, ali ga obično ne ubije. Nasuprot tome, parazitoid provodi veliki dio svog života unutar ili na jednom domaćina, što je na kraju uzrokovalo smrt domaćina, a neke od uključenih strategija graniče sa predatorstvom. Općenito, domaćin se održava u životu sve dok parazitoid u potpunosti ne naraste i bude spreman za prelazak u svoju sljedeću životnu fazu. Odnos gosta sa svojim domaćinom može biti povremen ili privremen, možda povezan sa više domaćina, čineći odnos ekvivalentnim biljojednim divljim životinjama. Druga mogućnost je da odnos domaćin-gost možda nema trajni fizički kontakt, kao u parazitizmu legla kukavica.
Domaćini za parazite
Paraziti slijede širok spektar evolucijskih strategija, stavljajući svoje domaćine u jednako širok raspon odnosa. Parazitizam podrazumijeva koevoluciju domaćin-parazit, uključujući održavanje genskog polimorfizma u domaćinu, gdje postoji kompromis između prednosti otpornosti na parazita i troškova kao što je bolest uzrokovana genom.
Tipovi domaćina
Nije uvijek lahko ili čak moguće identificirati koji je domaćin definitivan, a koji sekundarni. Kako životni ciklusi mnogih parazita nisu dobro shvaćeni, ponekad se subjektivno važniji organizam proizvoljno označava kao definitivan, a ova oznaka se može nastaviti čak i nakon što se utvrdi da je netačna. Na primjer, muljni crvi se ponekad smatraju "posrednim domaćinima" za salmonidnu bolest bolest vrtičavosti, iako se miksksosporni parazit spolno razmnožava unutar njih Kod trihineloza, bolesti koju izazivaju obli crvi, domaćin ima reproduktivne odrasle jedinke u svom probavnom traktu i nezrele mlade u mišićima, te je stoga i srednji i konačni domaćin.
Biljni domaćini mikropredatora
thumb|left|[[Buff ermine moljačeva gusenica, polifagni mikropredator]]
Raspon domaćina
Raspon domaćina je skup domaćina koje parazit može koristiti kao partnera. U slučaju ljudskih parazita, raspon domaćina utiče na epidemiologiju parazitizma ili bolesti.
Domaćinski raspon virusa
Naprimjer, proizvodnja antigene promjene u virusu gripe A može biti rezultat inficiranja svinja virusom od nekoliko različitih domaćina (kao što su ljudi i ptice). Ova koinfekcija pruža priliku za miješanje virusnih gena između postojećih sojeva, čime se proizvodi novi virusni soj. Vakcina protiv gripa proizvedena protiv postojećeg virusnog soja možda neće biti efikasna protiv ovog novog soja, što onda zahtijeva da se nova vakcina protiv gripe pripremi za zaštitu ljudske populacije.
Mutualizamski domaćini
thumbnail|desno|[[Mikoriza, međusobna interakcija između korijena biljke i gljive]] Neki domaćini sudjeluju u potpuno mutualističkim interakcijama pri čemu oba organizma potpuno ovise o drugom. Naprimjer, termiti su domaćini protozoa koji žive u njihovim crijevima i koji probavljaju celulozu, a ljudska mikrobviota je neophodna za efikasnu probavu. Mnogi korali i drugi morski beskičmenjaci imaju zooksantele, jednoćelijske alge, u svojim tkivima. Domaćin obezbjeđuje zaštićeno okruženje na dobro osvijetljenom položaju za alge, dok ima koristi od nutrijenata proizvedenih fotosintezom koji dopunjuju njegovu ishranu. Lamellibrachia luymesi, džinovski dubokomorski crv, ima obaveznu uzajamnu povezanost s unutrašnjim, bakterijskim simbiontima koji oksidiraju sulfide. Cjevast izvlači hemikalije koje su bakterijama potrebne iz sedimenta, a bakterije opskrbljuju nutrijentima cjevastu koja nema usta. Neki rakovi pustinjaci stavljaju komadiće spužve na školjku u kojoj žive. One prerastu i na kraju otapaju školjku mekušaca; rak možda više nikada neće trebati zamijeniti svoje prebivalište i dobro je zakamufliran bujnim spužvom. Važan odnos domaćina je mikoriza, simbiotska povezanost između gljive i korijena vaskularne biljke domaćina. Gljiva prima ugljikohidrate, proizvode fotosinteze, dok biljka prima fosfate i dušične spojeve koje gljiva dobiva iz tla. Pokazalo se da preko 95% biljnih porodica ima mikorizne asocijacije. Druga takva veza je između mahunarki i određenih bakterija koje fiksiraju dušik zvane rizobiji koje formiraju kvržice na korijenu biljke. Domaćin opskrbljuje bakterije energijom potrebnom za fiksaciju dušika, a bakterije osiguravaju veći dio dušika potrebnog domaćinu. Usjevi kao što su grašak, grahovi, slanutak i alfalfa mogu fiksirati dušik na ovaj način, a miješanje djetelina sa travama povećava prinos pašnjaka. Neurotransmiter tiramin koji proizvode komensalne Providencia bakterije, koje koloniziraju crijeva nematode Caenorhabditis elegans, zaobilazi zahtjev za domaćina ze biosintezu tiramina. Ovaj proizvod se tada vjerovatno pretvara u oktopamin, enzimom tiramin β-hidroksilaze domaćina i manipulira senzornom odlukom domaćina.
Domaćini u simbiozi čišćenja
Domaćini mnogih vrsta su uključeni u simbiozu čišćenja, kako u moru tako i na kopnu, koristeći manje životinje da ih očiste od parazita. Sredstva za čišćenje uključuju ribe, škampe i ptice; domaćini ili klijenti uključuju mnogo širi spektar riba, morskih gmizavaca uključujući kornjače i iguane, hobotnice, kitove i kopnene sisare. Čini se da domaćin ima koristi od interakcije, ali biolozi se spore da li je ovo zaista uzajamni odnos ili nešto bliže parazitizmu čistača.