Rana_bizantijska_umjetnost
Egipat
thumb|lijevo|250px|Murano hrišćanski diptih, napravljen od slonovače na kojem je u sredini prikazan Isus Hrist bez brade, što je bilo tipično tokom 4. i 5. vijeka n. e., Aleksandrijska umjetnička škola. Uspon Konstantinopolja nije isprva podrazumijevao ozbiljan pad važnosti drugih velikih gradova Bliskog Istoka, od kojih su Aleksandrija u Egiptu i Antiohija u tadašnjoj rimskoj Siriji bili najvažniji. Njihovi velikodostojanstvenici su sa nepovjerenjem gledali na brzi uspon u važnosti novog sjedišta carske moći, a koji je prije odluke Konstantina Velikog bio samo mali provincijski grad na obali Bosfora. Veoma malo se zna o arhitekturi Aleksandrije u ovom ranom periodu od vladavine Konstantina Velikog pa sve do dolaska Justinijana I na vlast. Nijedna građevina iz tog vremena nije sačuvana do danas, a crkve koje su tada građene u stilu rimskih bazilika bile su prostorno velike sa drvenim krovovima. Pronađeno je dosta skulptura napravljenih od slonovače, gdje je nastavljeno sa upotrebom klasičnih tema i donekle klasične prefinjenosti u umjetnosti dosta dug vremenski period čak i nakon prihvatanja hrišćanstva. thumb|200px|desno|Najstariji prikaz [[Sveti Petar|svetog Petra iz 6. vijeka n. e., Manastir svete Katarine na Sinajskoj gori, oslikani panel (ikona) na drvetu. Oslikani paneli ili ikone su bili veoma važan oblik umjetničkog izraza aleksandrijskog stila od 3. - 6. vijeka n. e.]] Najpoznatiji sačuvani primjerci su skulpture od slonovače Apolo i Dafne koje za temu imaju priču iz stare grčke mitologije, te Murano hrišćanski diptih koji se čuvaju danas u Nacionalnom muzeju u italijanskom gradu Ravenni. Obje skulpture napravili su umjetnici koji su pripadali Aleksandrijskoj školi koja je djelovala u stilu koptske umjetnosti. Ugaone poze i izražajni pokreti na ovim skulpturama razlikuju se od onoga što se radilo u to vrijeme u Konstantinopolju. Pripadnici ovog aleksandrijskog helenističkog umjetničkog stila su na nekim od svojih skulptura prikazivali obnažena ljudska tijela u klasičnom stilu. Izvan Aleksandrije klasična prefinjenost ustupa mjesto izrazitoj golišavoj izazovnosti, slično indijskoj umjetnosti iz tog vremena. Razlikuje se od skulptura rađenih od slonovače iz Donjeg Egipta, a bila je prisutna i u umjetničkim djelima rađenim od skupocjenih tkanina. Tkanje i ukrašavanje tekstila bilo je važan dio umjetničkog stvaralaštva u Egiptu tokom ranog bizantijskog perioda. Egipatski tekstil je dobro istražen i poznat jer je zahvaljujući suhim klimatskim uslovima veliki broj primjeraka pronađen u grobnicama. Također, tekstilna industrija bila je veoma razvijena, a tkalci su bili aktivni i svestrani, te su bili u stanju koristiti svaki poznati materijal i tehniku. Međutim, ovaj umjetnički stil nigdje nije tako uočljiv kao rezbarije na skulpturama od kamena krečnjaka koji se razvio skoro kao nacionalna umjetnost u području oko delte rijeke Nila između 5. i 7. vijeka. Likovi gojaznih, izazovno golišavih žena na nekim od skulptura uveliko se razlikuju od ozbiljnih, gotovo stiliziranih likova omiljenih u Konstantinopolju u to vrijeme. Kasnije tokom 5. vijeka n. e. čistoća aleksandrijskog helenističkog umjetničkog stila počela je da slabi pod utjecajem umjetnosti iz Konstantinopolja. U slikarstvu baš kao i kod umjetničkih djela rađenim od slonovače, postojala su dva stila, prefinjeniji stil povezan sa Aleksandrijom i siroviji stil koji je preovladavao u unutrašnjosti. Nijedna od slika velikog formata iz Aleksandrije nije sačuvana, niti postoje bilo kakvi rani rukopisi. Međutim, o njima se dosta može zaključiti na osnovu slika i rukopisa iz kasnijih vijekova, jer velika je vjerovatnoća da su ilustracije iz prvih sedam knjiga Starog zavjeta (grčki: Septuaginta), su proizvedena u Aleksandriji čak i prije hrišćanskih vremena. Ovi rukopisi su služili kao nadahnuće prepisivačima iz tih ranih vremena pa nadalje. Umjetnici koji su ilustrovali Pariski psaltir u 9. vijeku n. e. na taj način duguju umjetnicima iz Aleksandrijske umjetničke škole, kao i oni koji su ukrasili druge rukopise Starog zavjeta, poput Kottonove biblije (Codex Cottonianus) koja se danas čuva u Britanskom muzeju, zapravo su radili u Aleksandriji. Ovaj aleksandrijski stil najbolje se može vidjeti kroz jedan broj oslikanih panela ili ikona koje su nedavno otkrivene među umjetničkim blagom manastira svete Katarine na Sinajskoj gori služi da ukaže na prirodu stvarnog stila.