cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Irak
Arapski i osmanlijski period
mini|lijevo|350px|[[Bagdad je bio glavni grad Abasidskog halifata]] Dugotrajni ratovi Bizantinaca i Perzijanaca koji su eskalirali u 7. vijeku, doveli su do pustošenja Bliskog Istoka i prekida najvažnijih trgovačkih ruta između istoka i zapada. Kao alternativna trgovačka ruta se nametnula Arabija, a i tamošnje stanovništvo - Arapi - se postepeneo počelo naseljavati u opustošena područja, uključujući Irak. Pojava islama u Arabiji je Arapima dala i ideološku osnovu da zauzmu ta područja. U odlučujućoj bici kod al-Qadisiyaha 636. godine Arapi su porazili Perzijance te je današnji Irak pao pod arapsku kontrolu i postao dio, a kasnije i centar prvog arapskog, odnosno islamskog halifata koji će svoj vrhunac imati pod dinastijom Abasida 750. godine.
Uz arapske doseljenike, koji su ispočetka sagradili vlastite tvrđave, a kasnije gradove kao Basra, lokalno stanovništvo se relativno brzo islamiziralo. Nekadašnji izraz Khvarvārān je sve više počeo zamjenivati izraz Iraq, arabizirane perzijske riječi Erak koja je označavala "donji Iran". Period od 8. do 13. vijeka se često naziva Zlatno doba islama, a upravo tada je Bagdad kao abasidska prijestolnica bio i glavnim ekonomskim i kulturnim središtem, odnosno najvećim i najvažnijim gradom na svijetu.
Iako Irak nije bio neposredno pogođen križarskim ratovima, haos u regiji se s vremenom odrazio i na to područje. Invazija Mongola 1258. godine i uništenje Bagdada je, pak, Iraku zadalo udarac nakon koga je to područje počelo gubiti svoju kulturnu i ekonomsku važnost.
Haos koji su iza sebe ostavili Mongoli su najbolje iskoristili razni turski nomadski narodi. Krajem 14. vijeka dijelove sjevernog Iraka je zauzela turkmenska država Kara Koyunlu. Nju je godine 1466. godine potukla turkmenska Ak Koyunlu država. Njih je porazila i iz Iraka otjerala perzijska dinastija Safavida 1508. godine. Safavidi se, međutim, nisu mogli nositi s još moćnijom turskom državom - Osmanskom Imperijom. Irak je pod njenu vlast došao 1533. godine, iako je na nekim područjima ta vlast bila nominalna, odnosno svodila se na simbolični autoritet osmanskog kalifa nad lokalnim plemenima. Irak je nastavio gubiti svoju ekonomsku važnost, postavši graničnim uporištem prema Safavidima, koji su ga u 17. vijeku nakratko uspjeli zauzeti. Slabljenje osmanske vlasti se u 18. vijeku odrazilo i na Irak. Godine 1747. je dana autonomija mamelucima, da bi godine 1831. Porta ponovno preuzela direktnu vlast.
Ratovi 1980-1991.
Nakon što je na vlast došla stranka Baath, uslijedila su masovna hapšenja i ubistva, uglavnom komunistički orijentiranih intelektualaca. Naročito nakon što je sa pozicije predsjednika otišao al-Bakrs, na vlast je 16. jula 1979. došao Sadam Husein. Uslijedili su brojni slučajevi kršenja ljudskih prava, a žrtve su bile čak i pripadnici Baath stranke.
Nakon povremenih provokacija i sukoba sa Iranom, Sadam naređuje vojni napad na susjednu zemlju, te su 22. septembra 1980. Iran napalo devet od dvanaest divizija iračke vojske. Poslije početnih uspjeha, iračka vojska se od 1982. počela sve više povlačiti, te su 1984. ratna dejstva prešla na teritoriju Iraka. Ovaj Prvi zalivski rat trajao je sve do 1988. a u njemu je poginulo oko 250.000 Iračana. Tokom tog rata, Irak je nekoliko puta koristio i hemijske bojne otrove protiv Iranaca ali i protiv neistomišljenika unutar vlastitog naroda. Na Sadama je izvršen neuspješni atentat 17. jula 1982., a za odmazdu uhapšeno je 600 stanovnika malog grada Dudžail, od čega je 148 osoba ubijeno. Od 1988. iračka vojska je otpočela i takozvanu operaciju Anfal pri čemu je stradalo oko 180.000 iračkih Kurda.
Iračka vojska 2. augusta 1990. godine iznenada prelazi granicu sa Kuvajtom i okupira zemlju. Tek nakon intervencije međunarodnih trupa pod vodstvom SAD, u februaru 1991. Kuvajt je oslobođen u Drugom zalivskom ratu. Zbog toga su Ujedinjeni narodi stavili sankcije Iraku, što je dovelo do međunarodne izolacije države i osiromašenja većeg dijela stanovništva.
Jacques Chirac
Jacques René Chirac, poznatiji kao Jacques Chirac (fonetski: Žak Širak; 29. novembar 1932 – 26. septembar 2019), bio je francuski političar, koji je od 17. maja 1995. do 16. maja 2007. obavljao dužnost predsjednika Francuske. Obavljao je dužnost premijera od 1974. do 1976. i od 1986. do 1988.
Irak
Zastava i grb
Grb Iraka se sastoji od Saladinovog orla, na čijim prsima se nalazi zastava Iraka. Orao drži natpis "الجمهورية العراقية" (Republika Irak). Grb je kao i zastava usvojen 2008. godine.
Jacques Chirac
Njegov prethodnik na mjestu predsjednika Francuske bio je François Mitterrand, a naslijedio ga je Nicolas Sarkozy. Chirac je jedina osoba koja je obavljala dužnost premijera Pete republike u dva navrata.
Irak
Geografija
mini|desno|250px|Satalitski snimak Iraka Irak se nalazi u Jugozapadnoj Aziji, između 29. i 38. stepena sjeverne geografske širine i 39. i 49. stepena istočne geografske dužine (s malim dijelom teritorije leži zapadno od 39°). Zauzima teritoriju od 437.072 km2 te je 58. po veličini država na svijetu. Irak se uglavnom sastoji od pustinje kroz koju protiču dvije velike rijeke (Eufrat i Tigris) koje tvore plodnu aluvijalnu ravnicu. Rijeke do svoje delte u Perzijskom zalivu, godišnje odnesu oko 60.000.000 m3 mulja. Sjever zemlje je uglavnom planinski, a najviša tačka je na 3.611 m. Irak ima malu obalu koja izlazi na Persijski zaliv, dužine oko 58 km.
Klima
Irak se nalazi u suhoj klimatskoj zoni. Ljeta su vruća i s malo padavina, a zime blage i vlažne. Dok u Sirijskoj pustinji mogu proći godine a da ne padne kiša, u planinskoj regiji na sjeveroistoku zemlje zimi pada snijeg. Godišnji nivo padavina u ovom području prelazi 1.000 milimetara, dok je u Mezopotamiji količina padavina uglavnom manja od 30 milimetara. U Bagdadu, koji je smješten u njenom središtu, prosječna temperatura u januaru iznosi 9 °C, a u julu 33 °C. Temperaturne vrijednosti nerijetko ljeti pređu ekstremnu granicu od 50 °C.
Vode
mini|lijevo|220px|Rijeka [[Eufrat]] Regija između reka Eufrata i Tigrisa naziva se Mezopotamija i predstavlja žitnicu bliskoistočnih zemalja. Rijeke teku kroz Irak sa sjeverozapada prema jugoistoku. Središnji dijelovi njihovih tokova natapaju polja i plantaže agruma i palmi datula podignute na mjestu posječenih šuma u kojima su najzastupljenija bila stabla hrasta, platana, vrbe i topole. Donje tokove ovih rijeka prate močvarna područja s puno trske koja su stanište brojnih ptica selica. Oko 150 kilometara sjeverno od ušća u Perzijski zaliv Eufrat i Tigar se spajaju u rijeku Šat el Arab. Iračka morska obala duga je oko 60 kilometara. Na zapadu toka rijeke Eufrat reljef se postupno uspinje prelazeći u Sirijsku pustinju, koja se prostire i po susjednim zeljama. U ovom prirodnom prostoru vegetacija je pustinjska s tek pokojim grmom trave ili trnovitim trajnicama.
Jacques Chirac
Chirac je bio jedan od najistaknutijih gostiju na proslavi šezdesetogodišnjice pobjede nad fašizmom u Moskvi 2005. godine. Tom prilikom, otkrio je spomenik Charlesu de Gaulleu.
Irak
Politika
mini|desno|180px|[[Fuad Masum, predsjednik Iraka]] Prema Ustavu od 15. oktobra 2005. godine Irak je savezna republika s parlamentarnim sistemom vlasti. Na čelu države je predsjednik republike, kojeg za mandat od 4 godina i na najviše dva mandata bira parlament. Izvršnu vlast ima Vijeće ministara, koje se sastoji od premijera i ministara. Vijeće ministara potvrđuje parlament i ono mu je odgovorno za svoj rad. Zakonodavnu vlast ima jednodomno Iračko zastupničko vijeće s 325 zastupnika (317 biraju građani u pojedinim gubernijama, dok je 8 mjesta rezervirano za pripadnike manjina), koji služe mandat od 4 godine. Ustav ističe obavezu uspostavljanja Vijeća federacije kao drugog doma saveznog parlamenta. Biračko je pravo opće i jednako, a imaju ga svi građani s navršenih 18 godina života. Dan republike je 14. jula.
Pravosudni sistem Iraka se dijeli na sudove na nivou regija i provincija i na federalne sudove. Na nivou provincija i regija postoje prvostepeni sudovi koji se dijele po nadležnosti na: Krivične sudove, Građanske sudove i Sud za statusna pitanja. Na nivou provincija i regija u drugom stepenu sude Žalbeni sudovi. Najviši sud na nivou provincija i regija je Kasacioni sud.
Administrativna podjela
Irak se sastoji od 18 pokrajina. Pokrajine se dalje dijele na okruge. Irački Kurdistan (koji se sastoji od pokrajina Erbil, Duhok, Sulejmanija) je jedina zakonski definisana regija u Iraku, uz svoju vladu i kvazi-službenu vojsku Peshmerg.
Iračke pokrajine su:
Privreda
mini|lijevo|300px|Izvoz u [[2006. godini]] Ekonomijom Iraka dominira naftni sektor, koji tradicionalno pruža oko 95% devizne zarade Iraka. Nedostatak razvoja drugih privrednih sektora je rezultiralo stopom od 18-30% nezaposlenih i smanjenjem BDP-a od 4.000 $ po stanovniku. Zaposlenost u javnom sektoru čini gotovo 60% od ukupno zaposlenih na puno radno vrijeme u 2011. godini. Naftna industrija, koja dominira iračkom privredom, zapošljava relativno mali broj radnika. Prije američke okupacije, u Iraku je bio zastupljen sistem centralno planirane ekonomije sa zabranom stranog vlasništva nad iračkim privrednim subjektima. U takvom ekonomskom sistemu, većina velikih industrijskim preduzeća su bila u državnom vlasništvu a stranoj robi su nametnute velike tarife.
Uprkos svjetski značajnim zalihama nafte Irak je među siromašnijim zemljama na Bliskom istoku. Uzroci višegodišnjoj krizi i siromašenju državi su izdatci i ratne štete u iračko-iranskom ratu 1980–88 (oko 35 milijardi USD), štete od rata sa SAD-om i njihovim saveznicima nakon iračke okupacije Kuvajta 1991. godine (oko 65 milijarda USD) te međunarodne sankcije pod kojima je Irak od 1990. godine (stanje donekle ublažava izvoz nafte u okviru UN-ova programa Nafta za hranu i lijekove, koji se ostvaruje od decembra 1996. godine).
Stanovništvo
mini|desno|200px|[[Kurdi u Sulejmaniji]] Stanovništvo Iraka etnički je i vjerski heterogeno, iako je Islam najzastupljenija religija i pripada mu više od 95% stanovništva. Tri dominantne zajednice su Arapi-Šiiti (oko 60% stanovništva), Arapi-Suniti (oko 20%) i Kurdi (oko 15%).
Gustoća naseljenosti varira od vrlo rijetke (manje od 10 st./km2) u polupustinjskim i pustinjskim krajevima na zapadu i jugu, do vrlo guste u Donjoj Mezopotamiji. Posebno su gusto naseljena šire područje oko glavnog grada i područje delte Shatt al Araba. Gustoćom se ističe i brdsko područje Kurdistana te uska zona uz gornji tok Tigrisa i nešto manje Eufrata. U gradovima živi više od polovine stanovništva i taj dio zbog snažnih migracija ubrzano raste. Najveći je glavni grad je Bagdad. Ostali veći gradovi: Mosul, Basra, Irbil, Kirkuk, Sulejmanija, Nadžaf i Karbala. Broj stanovnika raste vrlo brzo, po godišnjoj stopi 29‰ (prosj. 1980–2001).
Religija
mini|lijevo|300px|Džamija [[Alija ibn Ebu-Talib|Imam Ali u Nadžafu]] Ustav Iraka proglašava islam kao zvaničnu religiju. Takođe, Ustav Iraka predviđa da islam treba smatrati izvorom zakonodavstva, i nijedan zakon ne može biti usvojen ukoliko se protivi utvrđenim odredbama islama. Religijsku strukturu Iraka čine većinski muslimani kojih ima 97%, te kršćani i ostale religije koje čine 3% populacije. šiiti predstavljaju većinu, sa oko 60-65 %, a suniti oko 32-37% stanovništva.
U Iraku postoje i manje vjerske zajednice Bahajaca, Jezida i Šabaka, koji zajedno sa kršćanima čine 3% populacije Iraka koji nisu muslimani. Pripadnici kurdskog naroda pripadaju uglavnom sunitskom ogranku islama, ali manji dio Kurda (Faili Kurdi) su pripadnici šiitskog ogranka islama.
Hajledci, uz Asirce i Armene čine najveći dio hrišćanske populacije Iraka, koja broji od 400.000 od 600.000 pripadnika. Kakai zajednica je nastanjena uglavnom u blizini Kirkuka. Manje od deset Jevreja živi u Bagdadu, a mali broj jevrejskih porodica živi u regiji Irački Kurdistan, na sjeveru Iraka. Zajednica Jezida broji od 500.000 do 600.000 pripadnika, i oni uglavnom žive na sjeveru zemlje, oko 15% njih živi u Dohuk provinciji, a ostatak u Ninewa provinciji. Zajednica Šabaka broji od 400.000 do 500.000 ljudi, i oni žive uglavnom za sjeveru zemlje u provinciji Ninawa, kao i u blizini Mosula. Šiiti pretežno žive na jugu i istoku Iraka, ali predstavljaju većinu stanovništva u Bagdadu. Suniti čine većinu na zapadu, sjeveru i u centralnom dijelu Iraka.
Jezik
Zvanični jezici u Iraku su arapski i kurdski jezik. Oko 75% stanovništva govori arapski, dok oko 20% govori kurdski jezik. U upotrebi su još i turkmenski (turski dijalekt), asirski i armenski jezik. Također, od "zapadnjačkih" jezika najčešće se govori engleski jezik. Kurdski jezik se govori uglavnom na sjeveru zemlje. Armenski jezik govore pripadnici preostalog kršćanskog stanovništva.
Aramejski i južni azeri jezik, su regionalni jezici. armenski i perzijski su zastupljeni, ali u manjoj mjeri. Većina iračkih Kurda govore i kurdski i arapski jezik. Turkmeni govore jezikom južni azeri, Asirci govore različitim eramejskim dijalektima, a Feyli Kurdi govore feyli jezik, sa kurdskim dijalektom. Prema Ustavu Iraka svi građani imaju pravo na obrazovanje na maternjem jeziku.
NGC 3858
NGC 3858 (također poznat kao MCG -1-30-29, NGC 3866 i PGC 36621) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 263 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Pehar. Najveći prečnik je 1,40 (107 hiljada sg) a najmanji 0,8 uglovnih minuta (61 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio Francis Preserved Leavenworth 1886. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
IC 2220
IC 2220 (također poznat kao ESO 124-RN?3) je emisijska maglina sa jednom ili više zvijezda i nalazi se u sazviježđu Kobilica. Prvo otkriće je napravio DeLisle Stewart 30. marta 1900. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Hrčavka
Hrčavka je rijeka u jugoistočnom dijelu Bosne i Hercegovine i nalazi se u sastavu Nacionalnog parka Sutjeska. Izvire u šumovitim predjelima istočnih padina planinskog masiva Oboreno točilo. Prolazi kroz uski kanjon između Orline i Paša-Lipovog dola, te Stružina i Gradine, a zatim se ulijeva u rijeku Sutjesku. Na tom kratkom putovanju pridružuju joj se brojne rijeke i potoci. Hrčavka je bogata ribom, naročito pastrmkom.
U gotovo nedostupnom kanjonu Hrčavke, nalazi se i vodopad Skakavac. Iz nepristupačne stijene izvire voda koja pada u kanjon. Na lijevoj obali rijeke Hrčavke naspram Milinklada na strmimliticama smještena je tvrđava Tođevac.
Na ušću rijeka Hrčavke i Sutjeske, na lokalitetu Suvoda, u neposrednoj blizini saobraćajnice Foča - Gacko, nalazi se idealno mjesto za izletnike i ljubitelje dugih tura pješačenja.
IC 567
IC 567 je zvijezda i nalazi se u sazviježđu Lav. Prvo otkriće je napravio Guillaume Bigourdan 18. marta 1890. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Kazimierz Nowak
mini|desno|Kazimierz Nowak Kazimierz Nowak (fonetski: Kazimjež Novak, 1897–1937) je bio poljski putnik, korespodent i fotograf, rođen u Stryi. Poslije prvog svjetskog rata živio je u Poznanju.
Od 1931. do 1936. putovao je sam, pješke i biciklom po Africi. Pokrio je razdaljinu od 40.000 km. On je bio vjerovatno prvi čovjek koji je postigao ovako nešto. Objavljeno je u knjizi pod nazivom Rowerem i pieszo przez Czarny Ląd (Biciklom i pješke po Crnom Kontinentu).
Preminuo je u Poznanju.
Vlado Pravdić
Vlado Pravdić (rođen 6. decembra 1949. godine u Sarajevu) je bosanskohercegovački muzičar, najpoznatiji kao bivši klavijaturista sarajevske rok grupe Bijelo dugme.
Biografija i muzička karijera
U svom rodnom gradu je sa sedam godina upisao je nižu muzičku školu, gdje je naučio da svira klavir. Potom je završio i srednju muzičku školu. Nakon završene srednje škole studirao je fiziku na Prirodno-matematičkom fakultetu u Sarajevu. Njegova muziča karijera počinje 1965. godine u grupi "Vokinsi" s kojima je bio do 1968. godine. Nakon toga je od 1968. do 1970. svirao s grupom "Kost", od 1970. do 1971. u "Ambasadorima" i "Indexima" od 1971. do 1973. godine. Tokom ljeta 1973. godine nakon koncertnog nastupa sa Indexima, sklopio je prijateljstvo sa Goranom Bregovićem, koji je u to vrijeme svirao sa rock grupom Jutro. Njih dvojica su se odmah muzički uklopili, a Pravdić je odlučio da se pridruži grupi Jutro. Nakon razlaza ove grupe većina njenih članova se 1. januara 1974. godine udružuje i osniva kasnije veoma utjecajno Bijelo dugme. Pravdić je svirao na prva dva albuma Bijelog dugmeta "Kad bi' bio bijelo dugme" i "Šta bi dao da si na mom mjestu" prije nego što je u jesen 1976. otišao na obavezno odsluženje vojnog roka u JNA. Na njegovom mjestu tada ga je zamijenio Laza Ristovski. Vratio se u Bijelo dugme 1978. godine, čiji član je bio sve do 1987. godine, kada se povlači iz muzike. Vlado Pravdić se pridružio ostatku Bijelog dugmeta na njihovoj oproštajnoj turneji 2005. godine. Danas živi i radi u Sjedinjenim Američkim Državama, gdje se bavi biznisom nevezanim za muziku.
John Glover
Od ostalih uloga izdajaju se Bryce Cummings u Scrooged, Daniel Clamp u Gremlins 2: The New Batch, Zagonetač u Batman: Animirane Serije i kao Verad u seriji Star Trek: Deen Space Nine, u epizodi "Invasive Procedures".
John Schneider
John Richard Schneider (rođen 8. aprila 1960. godine u Mount Kiscou, New York) dostigao je slavu tokom 1980-tih kao "Bo Duke", u američkoj televizijskoj seriji "The Dukes of Hazzard", te kao pjevač Country muzike. Trenutno, televizijskoj publici je poznat kao Jonathan Kent, "otac" Clarka Kenta u seriji Smallville.
Schneider se pojavio u Mini-Seriji 10.5.
Republika Bosna i Hercegovina
Republika Bosna i Hercegovina nastala je raspadom SFRJ, kao nasljednica njene federalne članice Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine i prethodnica današnjoj državi Bosni i Hercegovini. Republika Bosna i Hercegovina postojala je do potpisivanja Aneksa 4 Dejtonskog sporazuma 14. decembra 1995, koji je sadržavao današnji Ustav Bosne i Hercegovine. Veći period postojanja države obuhvaćen je ratom u Bosni i Hercegovini, tokom kojeg su ostale dvije nacije (Srbi i Hrvati) osnovale vlastite entitete, Republiku Srpsku i Hrvatsku zajednicu Herceg-Bosnu, te napustile parlament, a predstavnici srpskog i hrvatskog naroda u Predsjedništvu Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine napustili su radni sastav i zamijenjeni novim članovima. Vašingtonskim sporazumom 1994, ipak, Bošnjacima su se pridružili Hrvati kao podrška za formiranje Federacije Bosne i Hercegovine, poddržavnog zajedničkog entiteta. Sljedeće godine Dejtonskim mirovnim sporazumom država je dobila novo unutrašnje uređenje, s entitetima Federacijom Bosne i Hercegovine i Republikom Srpskom, a iz njenog naziva uklonjena je riječ "Republika".
Period raspada SFRJ
Parlamentarni izbori 1990. godine izabrani su članovi Skupštine Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine, kojom su dominirale etničke stranke, koje su formirale labavu koaliciju da izbace komunističku vlast. Deklaracije o nezavisnosti u Hrvatskoj i Sloveniji i ratovi u ove dvije zemlje su stanovništvo Bosne i Hercegovine i njena tri konstitutivna naroda postavili u nezgodan položaj. Uočljiva podijeljenost je uskoro razvila problem: ostati unutar Jugoslavenske federacije, favorizirano među Srbima ili tražiti nezavisnost – favorizirano među Bošnjacima i Hrvatima. Proglašenje suverenosti u oktobru 1991. pratio je referendum za nezavisnost i otcjepljenje od Jugoslavije u februaru i martu 1992. godine. Referendum je bojkotovao dio političkih predstavnika bosanskih Srba, ali ipak je odziv birača bio 64%, od kojih je 99% glasalo u korist prijedloga, pa je Bosna i Hercegovina postala nezavisna država.
Prijem u Ujedinjene nacije
Prijem Republike Bosne i Hercegovine u Ujedinjene nacije desio se 22. maja 1992. godine i predstavlja najvažniji momenat u postizanju potpunog međunarodnog subjektiviteta novonastale države. Naime, Rezolucijom broj 755 Vijeća sigurnosti Ujedinjenih nacija, Republika Bosna i Hercegovina je postala punopravna članica ove međunarodne organizacije i najvažnije političke organizacije u svijetu.
Tokom političke krize na prostoru nekadašnje Jugoslavije koja je rezultirala njenom disolucijom, u političkom životu tadašnje Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine pojavila se ideja o ponovnom uspostavljanju nezavisnosti. Nastojanja u tom pravcu su se samo pojačala nakon što su tri jugoslavenske republike (Slovenija, Hrvatska i Makedonija) učinile konkretne korake u tom pravcu te se nametnulo jednostavno pitanje, da li će Republika iskoristiti svoje pravo na samoopredjeljenje (Ustav SFRJ iz 1974) ili će ostati u tzv. krnjoj Jugoslaviji, što je po mnogima bilo samo drugo ime za Veliku Srbiju. Nakon što su Slovenija i Hrvatska 25. juna proglasile nezavisnost a potom i prekinule sve državne veze sa ostatkom SFRJ, Skupština SR Bosne i Hercegovine 15. oktobra 1991. godine usvaja Akt o reafirmaciji suverenosti Republike Bosne i Hercegovine. Tim činom odlučeno je da se povuku predstavnici BiH iz rada saveznih organa dok se ne postigne dogovor o budućnosti Jugoslavije.
Međutim da bi stekla međunarodno priznanje, na tom putu Republici Bosni i Hercegovini postavljeni su uslovi. Naime, Arbitražna komisija Mirovne konferencije o Jugoslaviji, poznata i kao Badinterova komisija (prema njenom predsjedniku) je u svom mišljenu br. 1 utvrdila da je SFRJ u procesu raspada (29. novembar 1991) a da bi se priznala eventualna nezavisnost i suverenost Bosne i Hercegovine kao uslov se navodi održavanje referenduma po tom pitanju (mišljenje br. 4). Bez obzira na to, politički predstavnici Bošnjaka i Hrvata su u decembru 1991. od tadašnja EEZ (koja je i uspostavila Badinterovu komisiju) tražili priznanje nezavisnosti. EEZ se po tom pitanju očitovala januara 1992. godine sa stavom da volja naroda Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine da uspostave nezavisnu i suverenu države se ne može prihvatiti bez održavanja referenduma.
Slijedom takvih događaja, 25. januara 1992. godine, Skupština SR BiH donijela je odluku o raspisivanju referenduma o nezavisnosti nužnog za međunarodno priznanje. Po pitanju održavanja referenduma postojala su razmiloilaženja između Bošnjaka i Hrvata koji su bili za održavanje i Srba koji su bili protiv održavanja referenduma. Referendum je održan 29. februara i 1. marta a od ukupno 2.073.568 glasača koji su se odazvali referendumu njih 99,7% je potvrdilo želju za uspostavljanje nezavisne države.
Rezolucija broj 755
Generalnoj skupštini UN-a se obratio i tadašnji ministar vanjskih poslova Republike BiH Haris Silajdžić, a prijemu je prisustvovao i Predsjednik predsjedništva Alija Izetbegović.
Značaj prijema
Iako su i prije prijema u UN, nezavisnost priznale neke države, ovaj datum je važan ne samo zbog priznanja od strane drugih država već predstavlja i otvoren put za pristupanje Republike Bosne i Hercegovine različitim međunarodnim organizacijama i asocijacijama. Naime, poznato je da bez članstva u UN-u nezavisne države u većini slučajeva ne mogu postati članice globalnih organizacija kao i sportskih asocijacija.
Prijemom u UN, Republika Bosna i Hercegovina je kao sukcesor nekadašnje SFRJ automatski postala ugovorna strana svih konvencija i sporazuma koje je ratificirala bivša zajednička država.
Period od uspostave nezavisnosti
Dok se raspravljalo o prvoj žrtvi rata, veliki broj srpskih ofanziva je počeo u martu 1992. u istočnoj i sjevernoj Bosni. Prateći napeti period eskalirajućih tenzija i mjestimične vojne incidente, otvoreno ratovanje je počelo u Sarajevu 6. aprila. Međunarodno priznanje Bosne i Hercegovine je značilo da se Jugoslavenska narodna armija (JNA) službeno povuče sa teritorije države, iako su se njeni srpski članovi pridružili Vojsci Republike Srpske. Naoružana i opremljena iz zaliha JNA u Bosni, te podržana od paravojnih organizacija iz Bosne i Hercegovine i Srbije, Vojska Republike Srpske je 1992. uspjela zauzeti većinu teritorije sa srpskom većinom. Godine 1993, kada je bošnjačko-hrvatski sukob započeo između vlade Sarajeva i hrvatske samoproglašene zajednice Herceg-Bosne, oko 70% teritorije države je bilo pod kontrolom Srba.
U martu 1994, potpisivanje Vašingtonskog sporazuma između bošnjačkih i hrvatskih lidera je vodilo kreiranju bošnjačko-hrvatske federacije. Ovo je, zajedno s međunarodnim ogorčenjem na srpske ratne zločine (od kojih je najznačajniji Genocid u Srebrenici nad 8.000 bošnjačkih muškaraca u julu 1995 ), pomoglo okrenuti ishod ratovanja. Potpisivanje Dejtonskog mirovnog sporazuma u Daytonu, predsjednika predsjedništva Republike Bosne i Hercegovine (Alija Izetbegović), Hrvatske (Franjo Tuđman) i SR Jugoslavije (Slobodan Milošević) dovelo je do kraja rata, grubo uspostavljajući osnovnu strukturu današnje države. Tri godine ratovanja i krvoprolića su uzrokovale između 95 i 100 hiljada poginulih, te više od 2 miliona raseljenih osoba.
Predsjedništvo
Predsjedništvo, zajedno sa Predsjednikom Republike predstavljalo je najviši izvršni organ države. Sastojalo se od Predsjednika predsjedništva i šest članova. Birali su ih punoljetni građani Republike Bosne i Hercegovine, direktnim, tajnim izborom i to na mandat u trajanju od četiri godine. Prema Ustavu Predsjedništvo je za svoj rad odgovaralo građanima i Skupštini.
Neki od ustavnih zadataka Predsjedništva su:
Skupština
Kao jedan od nosilaca vlasti u državi, Skupština Republike Bosne i Hercegovine je bila najviše zakonodavno tijelo Republike. Njena prava i dužnosti su definisana Ustavom i pripadajućim Zakonima. Sastojala se od Vijeća građana i Vijeća opština. Vijeće građana se sastoji od 130 članova izabranih od građana i to direktnim, tajnim glasanjem. S druge strane, Vijeće opština se sastoji od po jednog predstavnika svake opštine ili gradske zajednice izabranih na način utvrđen zakonom. Broj predstavnika ovog vijeća je u direktnoj zavisnosti od broja lokalnih samouprava.
Ustav
Ustav Republike Bosne i Hercegovine je predstavljao najviši državno-pravni akt Republike. Predsjedništvo RBiH je 24. februara 1993. godine usvojilo tekst Ustava a objavom u Službenom listu isti je postao pravosnažan 14. marta iste godine. Dok je bio na snazi Ustav je mijenjan amandmanski a zamijenjen je Ustavom Bosne i Hercegovine koji je u stvari aneks 4 Dejtonskog mirovnog sporazuma. Ustav se sastojao od 5 dijelova a koji su definisali neke od osnovnih oblasti u funkcionisanju države kao što su odrednice Republike, njeno društveno uređenje i organizaciju kao i nosioce vlasti na državnom nivou.
Himna
Zvanična himna Republike Bosne i Hercegovine bila je himna Jedna si jedina, autora Dine Merlina. Himna je usvojena 24. novembra 1995. godine na 300. sjednici Predsjedništvo Republike Bosne i Hercegovine i to u formi teksta i muzike. Državnom himnom zadržala se sve do 1998. goidne kada je odlukom Visokog predstavnika u Bosni i Hercegovini zamijenjena sadašnjom himnom Bosne i Hercegovine.
Zastava
Zastava Republike Bosne i Hercegovine (RBiH) predstavljala je državni simbol Republike Bosne i Hercegovine. Usvojena je 4.maja 1992. godine nakon sticanja nezavisnosti od bivše SFR Jugoslavije.
Potvrđena je Ustavom RBiH (čl. 8) usvojenim 14. marta 1993. godine. Koristila se do 4.februara 1998. godine kada je usvojena nova zastava Bosne i Hercegovine.
Prvo službeno predstavljanje zastave novonastale države bilo je 22. maj 1992. godine povodom prijema RBiH u Ujedinjene narode, njezinim svečanim podizanjem na jarbol ispred zgrade UN-a u New Yorku.
Izgled zastave
Zastava je pravogaonog oblika, sa omjerom dužine i visine zastave u odnosu 2:1.
Period korištenja
Zastava se koristila i bila zvanična zastave Republike Bosne i Hercegovine kao i Bosne i Hercegovine sve do 4. februara 1998. godine, kada je odlukom Visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu Karlosa Vestendorpa (radi neusvajanja nekog od prijedloga zastave u Parlamentarnoj skuštini Bosne i Hercegovine) nametnuo novu zastavu Bosne i Hercegovine.
Iako je zbog neslaganja sva tri naroda (Bošnjaka, Srba, i Hrvata) o zajedničkoj zastavi Bosne i Hercegovine, zastava prestala biti službena, Bošnjaci u Bosni i Hercegovini a i širom dijaspore još uvijek je koriste kao nacionalnu zastavu.
Pasoš
Bono Vox, frontmen svjetski poznate irske rock grupe U2, dobio je 1997. godine bosanski pasoš u znak zahvalnosti za podršku Bosni i Hercegovini tokom i poslije rata. Kako sam kaže, bosanski pasoš predstavlja jednu od najznačajnijih dragocjenosti u njegovom posjedu. Slično njemu, šahovski velemajstor i jedan od najvećih šahista svih vremena, Gari Kasparov, dobio je iste godine počasno državljanstvo Republike Bosne i Hercegovine za "podršku bosanskom narodu tokom rata".
Osama bin Laden je bio poznat po tome što je imao pasoš Republike Bosne i Herceogvine, koji mu je bio izdat u ambasadi Republike Bosne i Hercegovine u Beču 1993. godine. Njemački magazin Zeitenschrift, poznat po krajnje desničarskim i antisemitskim stavovima, te širenju teorija zavjera, navodi da je Osama bin Laden sa pasošem putovao u Sarajevo da bi se sreo sa prvim predsjednikom Predsjedništva Republike Bosne i Hercegovine, Alijom Izetbegovićem 1994. godine.
Službeni dokumenti i pasoši bili su važeći sve do kraja 1997. godine kada je implementacija Dejtonskog sporazuma stupila na snagu u današnjoj Bosni i Hercegovini. Pasoši Republike Bosne i Hercegovine zamijenjeni su pasošima i ličnom kartom Bosne i Hercegovine.
Oružane snage
thumb|125px|desno|Grb [[Armija Republike Bosne i Hercegovine|Armije Republike Bosne i Hercegovine]]
Armija Republike Bosne i Hercegovine bila je oružana snaga Republike Bosna i Hercegovina za vrijeme rata u Bosni i Hercegovini. Armija Republike Bosne i Hercegovine je osnovana 15. aprila 1992, a veći dio strukture je prenešen iz bivše Teritorijalne odbrane Bosne i Hercegovine. Osnovana i organizirana u uslovima ratnog stanja, Armija je tokom svog postojanja organizacijski stasavala i jačala.
Za prvog komadanta, odnosno za načelnika Glavnog štaba Armije RBiH je izabran general Sefer Halilović, koji će tu funkciju obavljati do 1993. godine. Za zamjenike imenovani su Jovan Divjak i Stjepan Šiber. Sjedište GŠ Armije R BiH je bilo u Sarajevu i predstavljao je najviši organ u komandnom lancu. Civilna komanda nad Armijom pripadala je Predsjedništvu RBiH. Na vrhuncu svoje moći brojala je sedam armijskih korpusa i preko 200.000 pripadnika. Tokom rata Armija se suočavala sa hroničnim nedostatkom MTS-a, dijelom zbog zatvorenosti granica ali uglavnom zbog nametnutog embarga na uvoz naoružanja od međunarodne zajednice.
Nakon završetka rata i potpisivanja Dejtonskog sporazuma Armija je definisana kao bošnjačka komponenta Vojske Federacije Bosne i Hercegovine. Reformom odbrane i ukidanjem dotadašnjih entitetskih vojski, od 1. decembra 2005. godine unutar Oružanih snaga Bosne i Hercegovine (kao jedna od tri brigade) formiraju se Bosanski rendžeri, baštinici tradicije Armije RBiH.
Privreda
desno|mini|Novčanica od 1.000 [[Bosanskohercegovački dinar|bosanskohercegovačkih dinara iz 1992. godine]]
Valuta
desno|mini|Bosanskohercegovački dinar sa nominalnom vrijednošću od 10 dinara i dodatnim žigom u vrijednosti od 100.000 din. U upotrebi u području [[Travnika.]] Nakon uvođenja bosanskohercegovačkog dinara i zamjene za jugoslavenski dinar, bosanskohercegovački dinar je bio u opticaju na većini teritorije pod kontrolom Armije Bosne i Hercegovine. Prva serija bosanskohercegovačkog dinara je bila u opticaju u šest različitih apoena, istog motiva na prednjoj strani a s naizmjeničnim motivom Starog mosta u Mostaru i modificiranog grba Hrvoja Vukčića Hrvatinića na naličju novčanica. Područja pod hrvatskom kontrolom koristila su hrvatski dinar, a na teritoriji Republike Srpske je uveden dinar Republike Srpske, kao platežno sredstvo. Zbog visoke inflacije, štampane su nove novčanice, a zbog nemogućnosti distribucije novih novčanica, u nekim su se dijelovima Republike Bosne i Hercegovine koristili razni novčani bonovi, obično novčanice sa nižim apoenima, kojima su bile dodatno pečatom promijenjene nominalne vrijednosti. Nedugo nakon uvođenja, kao platežno sredstvo uvedena je njemačka marka, koja je skoro u potpunosti zamijenila dinar, koji se koristio tek nakon uvođenja druge serije samo na području Sarajeva.
Sport
Osamostaljenjem od bivše SFR Jugoslavije, osnovani su mnogi državni savezi i formirane reprezentacije u većini popularnijih sportova. Iako su djelovale u ratnom stanju, neke od tih selekcija su učestvovale ne samo u kvalifikacijama već i na nekim prestižnim evropskim i svjetskim takmičenjima. Tako je Košarkaška reprezentacija Republike Bosne i Hercegovine učestvovala na Evropskom prvenstvu u košarci održanom 1993. godine u Njemačkoj. Prošavši dvije grupne faze reprezentacija je završila nastup u knockout fazi i na kraju zauzela 9. mjesto što je ujedno i najbolji rezultat ove državne reprezentacije u historiji. Najbolji strijelac prvenstva bio je upravo košarkaš bosanskohercegovačke reprezentacije Sabahudin Bilalović sa postignutih 24,6 koševa po utakmici.
Najprestižnije takmičenje na kojem su učestvovali sportisti Republike i to neposredno nakon osamostaljenja države svakako su Olimpijske igre održane u Barceloni ljeta 1992. godine. Sportski dio delegacije činilo je 10 sportista koji su se takmičili u 6 različitih sportova i ukupno 13 različitih disciplina. Neračunajući posljednji nastup na olimpijskim igrama to je bio najbrojniji olimpijski tim Bosne i Hercegovine. Prvi nastup bosanskohercegovačkih sportista zabilježen je 31. jula. Većina njih je svoj nastup završila već u kvalifikacijama a najznačajniji rezultat ostvarila je Mirjana Horvat koja je u takmičenju u streljaštvu, u disciplini zračna puška 10 metara, sa osvojenih 419,6 bodova zauzela 8. mjesto u konkurenciji 45 takmičarki.
Također bosanskohercegovački sportisti su bili učesnici i Zimskih olimpijskih igara 1994. održanih u norveškom Lillehammeru. U zimskom sportovima, ne toliko popularnim za područje BiH, učestvovalo je ukupno 10 sportista u 8 različitih disciplina. Tokom premijernom učešća sportisti iz RBiH nisu ostvarili zapažene rezultate. Neki od značajnijih uspjeha sportista Republike je i zlatna medalja koju je Ženska košarkaška reprezentacija Bosne i Hercegovine, predvođena Razijom Mujanović, osvojila 1993. godine na Mediteranskim igrama 1993., održanim u francuskom Languedoc-Roussillonu. Na istom takmičenju na kojem je nastupilo 95 bosanskohercegovačkih sportista, bokser Almedin Fetahovic je osvojio zlatnu medalju u supervelter kategoriji dok je karatist Eldin Pekmez u kategoriji iznad 80 kg osvojio bronzanu medalju.
Nogomet, kao najpopularniji sport u Bosni i Hercegovini, organiziran je uspostavljanjem nogometnog saveza koji je primljen u punopravno članstvo UEFA-e i FIFA-e 1996. i 1998. godine, respektivno. Prvu neslužbenu utakmicu nogometna reprezentacija novouspostavljene države odigrala je 6. juna 1993. u Teheranu protiv izabrane selekcije Irana i ostvarila pobjedu rezultatom 3:1. Prvu službenu utakmicu odigrala je 30. novembra 1995. u Tirani protiv nogometne reprezentacije Albanije.
Prva sezona ligaškog takmičenja Republike u najpopularnijem sportu, zbog ratnog stanja, održano je u sezoni 1994/95. U takmičenju organizovanom kroz četiri regionalne grupe učestvovale su 22 nogometne ekipe a titulu prvog prvaka u nogometu osvojio je zenički NK Čelik. Taj uspjeh će ponoviti i u naredne dvije sezone. Također, iste sezone održano je i takmičenju u Kupu Bosne i Hercegovine u nogometu gdje je NK Čelik ponovo bio prvi osvajač trofeja.
Obrazovanje
thumbnail|130px|desno|Đačka knjižica učenika osnovne škole iz perioda rata u Bosni i Hercegovini. Tokom rata u Bosni i Hercegovini proces obrazovanja, kao bitnog segmenta u razvoju svakog društva, nije izuzev u pojedinim slučajevima, u potpunosti obustavljan ali se izvodio u izrazito teškim uslovima. Suočeno sa nedostatkom kadrova, pomagala i udžbenika, bez adekvatnih i sigurnih prostora za smještaj učenika, sistem obrazovanja je doživio značajnu promjenu pogotovo u područjima koja su se nalazila u blizini direktnih ratnih dešavanja. Konkretno, u opkoljenom Sarajevu, škole su radile u raširenim podrumskim učionicama, u naseljima širom glavnog grada i to pod neprekidnim prijetnjama neprijateljskih snajpera i granata, pri čemu se dešavalo da učenici stradaju na putu od kuće ili škole ili obratno. Zavisno od dijela države, uposlenici u školama morali su se prilagoditi ratnim prilikama tako da su se nastave odvijale i u vanškolskim prostorijama, kućama, domovima i drugim objektima društvene zajednice. U nekim mjestima školske zgrade su pretvorene u izbjegličke kampove, bolnice ili vojne objekte.
Tokom 1992/93. školske godine, predmeti i nastavni plan i program bili su usko povezani sa onima iz perioda SR BiH, ipak obrazovanje u ratu imalo je mnogo mana, te zbog oštećene infrastrukture i manjka učitelja i nastavnika, obrazovanje je bilo teško za učenike.
Nazivi škola u Sarajevu su promijenjeni kroz period RBiH, a takvi su ostali i danas. Ideologija socijalističke Jugoslavije i Narodno-oslobodilačka borba uništile su prijašnje nazive, pa tako imena pretežno ne-bošnjačkih historijskih ličnosti nisu preživjela test vremena. Samo tri škole od 60-ak u glavnom gradu nisu mijenjale imena.
14. januar
14. januar / siječanj (14. 1) jest 14. dan godine po gregorijanskom kalendaru. Do kraja godine ima još 351 dana (352 u prijestupnoj godini).
Pasadur
Pasadur je naseljeno mjesto u sastavu općine Lastovo, na ostrvu Lastovu i dijelom (zaseoci Jurjeva Luka i Podlenga) na ostrvu Prežbi, Dubrovačko-neretvanska županija, Republika Hrvatska.
Stanovništvo
Na popisu stanovništva 2021. godine, Pasadur je imao 88 stanovnika.
Popis 1991.
Na popisu stanovništva 1991. godine, naseljeno mjesto Pasadur je imalo 79 stanovnika, sljedećeg nacionalnog sastava:
Zmijanje
Zmijanje je naziv za geografsku oblast u sjeverozapadnom dijelu Bosne i Hercegovine u blizini Banja Luke.
Historija
Oblast Zmijanje (centralni dio Bosanske Krajine) zauzima još od polovine 16. veka sav prostor izmeću krajiških rijeka Vrbasa na istoku i Sane na zapadu, planine Kozare na sjeveru i Mrkonjić Grada i Ključa na jugu. Na ovom prostoru u srednjem vijeku postojala je župa Zemljanik u sastavu Donjih Krajeva.
Padom pod Osmansku vlast 1528. na terenu Zemljanika nastaje nahija Zmijanje sa neznatno različitim granicama. Njeno ime prvi put se spominje u turskim popisnim defterima 1541. Stanovništvo se bavilo stočarstvom, prvenstveno ovčarstvom, uživalo je određenu autonomiju na osnovu martološke službe i imali su status filuridžija. Periferijom Zmijanja je prošao poznati putopisac Benedikt Kuripešić i zapisao da ovde „stanuje mnogo martolosa i ovčara“. Unutar nahije Zmijanje upravljali su domaći knezovi.
Zmijanje spominje kao oblast i turski geograf iz 17. vijeka Hadži Kalfa ili Ćatib-Čelebija. Za vrijeme Osmanlijskog carstva Zmijanje je bila nahija.
Područje je poznato po jedinstvenom vezu sa specifičnom tehnikom koju su prakticirale žene tog kraja, a koristio se za ukrašavanje ženske odjeće. U julu 2015. uvršten je na zaštićenu listu UNESCA nematerijalnih vrijednosti. Certifikat je u Sarajevu uručen predsjedavjućem predsjedništva BIH Mladenu Ivaniću.
Olandska ostrva
mini|desno|200px|Topografska karta Olandskih ostrva Olandska ostrva jesu finska ostrva između Baltičkog mora i Botničkog zaliva. Ostrva su ujedno i autonomno i demilitarizirano područje i jedna od Regija Finske. Čine ih glavno ostrvo, sa 90% stanovništva, i istočni dio arhipelaga s oko 6.500 ostrva na ulazu u Botnički zaliv.
Historija
Olandska ostrva su jedna od teritorija koje je Rusija prisvojila od Švedske Fredrikshamnskim sporazumom 1809. i postala su dio poluautonomnog Velikog vojvodstva Finske.
Kad su ostrva pripala Rusiji, Šveđani nisu uspjeli omogućiti dogovorom neprisutnost vojske na njima. To nije bilo bitno samo Šveđanima već je i Ujedinjeno Kraljevstvo bilo zabrinuto da će vojno prisustvo na ostrvima ugroziti njihov trgovački interes u regiji.
Godine 1832. Rusi su počeli praviti tvrđavu na ostrvu, Bomarsund. Tvrđavu su 1854. osvojili i uništili Francuzi i Britanci kao dio operacije na Baltiku za vrijeme Krimskog rata. Sporazumom u Parizu 1856. Olandska ostrva postala su demilitarizirana.
Za vrijeme građanskog rata u Finskoj 1918. švedske trupe umiješale su se u mirovne svrhe, između ruskih trupa koje su bile na ostrvima i Bijelih i Crvenih trupa, koje su dolazile iz Finske. Za nekoliko sedmica švedske trupe zamijenjene su njemačkim trupama odlukom finske "bijele" vlade. Od 1917. stanovnici ostrva pokušavali su se pripojiti svojoj matici, Švedskoj. Anketu za pripojenje Švedskoj poduprlo je 96,2% stanovnika. Švedski nacionalizam je rastao, kao što je u Finskoj raslo antišvedsko raspoloženje, kao i jako mišljenje protiv rusifikacije i borbe za autonomiju Finske. Zbog toga su nastajali sukobi između stanovnika koji su govorili finski i govornika švedskog u Finskoj, zbog čega su se stanovnici Olandskih ostrva pribojavali budućnosti u takvoj državi.
Uprkos tome, Finska nije bila spremna za okupaciju arhipelaga i ponudila je autonomni status umjesto otcjepljenja. Ipak, stanovnici nisu prihvatili ponudu i takva neriješena situacija došla je pred Ligu naroda. Ta međunarodna organizacija odlučila je da Finska treba zadržati suverenitet, ali ostrva trebaju postati autonomna teritorija. Finska je imala obavezu osigurati stanovništvu pravo na švedski jezik, kao i pravo na vlastitu kulturu i lokalne običaje. Sporazumom je zagarantiran neutralni status arhipelaga, kao i zabrana bilo kakvog vojnog prisustva na ostrvima.
Olandska ostrva nalaze se na strateški važnom položaju, na sjevernom ulazu u Štokholmsku luku, ulazu u Botnički zaliv, kao i neposrednoj blizini Finskog zaliva.
Površina ostrva iznosi oko 1.512 km2. 90% stanovništva živi na Glavnom ostrvu (Fasta Ĺland), gdje se nalazi i glavni grad, Mariehamn. Glavno ostrvo je i najveće ostrvo s površinom od 1.010 km2 (70% teritorije Olandskih ostrva), veliko je oko 50 km u smjeru sjever-jug i oko 45 km istok-zapad.
Morgan Freeman
Morgan Freeman američki je filmski glumac i režiser. Postao je poznat u 1990-im nakon što je nastupio u seriji uspješnih holivudskih filmova.
Rani život
Freeman je rođen u Memphisu u porodici brijača Morgana Porterfielda Freemana Sr., koji je 1961. umro od ciroze jetre, i čistačice Mayme Edne Revere. Ima još troje starije braće i sestara. Freemanova porodica često se selila tokom njegovog djetinjstva, pa je tako živjela u Greenwoodu (Mississippi), Garyju (Indiana) i konačno u Chicagu. Freeman je prvi put glumio s 8 godina, u školskoj predstavi. Sa 12 godina pobijedio je na državnom dramskom takmičenju, a tokom srednje škole nastupao je u radiodramama u Nashvilleu. 1955. godine odbio je stipendiju dramske škole univerziteta u Jacksonu, odabravši umjesto toga rad u Američkom vojnom vazduhoplovstvu.
Početkom 1960-ih preselio se u Los Angeles, gdje je radio kao zapisničar na koledžu. U to vrijeme je boravio i u New Yorku, radeći kao plesač na Svjetskoj izložbi, i San Franciscu, gdje je bio član muzičke grupe Opera Ring.
Karijera
Iako mu je filmski debi bio film iz 1971, Who Says I Can't Ride a Rainbow?, Freeman je postao poznat u američkim medijima kroz uloge u sapunici Another World i PBS-ovom dječijem showu The Electric Company. Sredinom 1980-ih Freeman se počinje pojavljivati u poznatijim sporednim ulogama, postavši poznat po ulogama mudrih i očinskih likova. Kako je stjecao slavu, pojavljivao se u sve većim ulogama, kao što su vozač Hoke u filmu Vozeći gospođicu Daisy i vojnik Rawlins u filmu Rat za slavu (oba iz 1989). 1994. portretirao je Reda, zatvorenika koji se iskupljuje za svoja nedjela, u hvaljenom filmu Iskupljenje u Shawshanku. Status zvijezde potvrdio je u nekim od najvećih filmova 1990-ih: Robin Hood: Princ lopova, Sedam i Duboki udar. 1997. godine, zajedno s Lori McCreary, osnovao je filmsku produkcijsku kompaniju Revelations Entertainment.
Freeman je prepoznatljiv po svom specifičnom glasu, što mu je često donosilo uloge pripovjedača. 2005. godine pojavio se kao pripovjedač u dva najuspješnija filma te godine, Rat svjetova i u dokumentarcu nagrađenom Oscarom, Marš pingvina. Nakon 3 prethodne nominacije (za sporednu ulogu za film Street Smart 1987, i glavne uloge u filmovima Vozeći gospođicu Daisy i Iskupljenje u Shawshanku, 2004. godine konačno je osvojio Oscara za najbolju sporednu ulogu za nastup u filmu Djevojka od milion dolara.
Privatni život
mini|desno|Freeman i njegova kćerka Morgana, dodjela "[[Oscara" 1990.]]
Freeman je bio u braku sa Jeanette Adair Bradshaw od 22. 9. 1967. do 1979. 16. 6. 1984. oženio je Myrnu Colley-Lee. Ima dva sina iz bivših veza, Alphonsa i Saifoulayjea. Usvojio je kćerku svoje prve žene, Deenu, a par ima i četvrto dijete, Morganu. Freeman živi u Charlestonu (Mississippi) i New Yorku. Ima pilotsku licencu za privatni avion, a suvlasnik je i restorana Madidi i blues-kluba Ground Zero, u Clarksdaleu (Mississippi).
Freeman je istupio protiv proslave Mjeseca historije crnaca te ne učestvuje u takvim događajima, o čemu je rekao: "Ne želim mjesec historije crnaca. Historija crnaca je američka historija." Rekao je kako je jedini način da se okonča rasizam taj da se prekine pričati o njemu, te naglasio kako ne postoji "mjesec historije bijelaca". Freeman je u intervjuu u emisiji "60 Minutes" rekao Mikeu Wallaceu: "Prestat ću te nazivati bijelcem, ali zamolit ću i tebe da me ne nazivaš crncem."
Zastava Cookovih Ostrva
mini|desno|300px|Zastava Cookovih Ostrva Zastava Cookovih Ostrva plave je boje sa zastavom Ujedinjenog Kraljevstva u gornjem lijevom uglu. Na desnoj strani zastave se nalazi 15 bijelih zvijezda poredanih ukrug, koje predstavljaju Cookova ostrva.
Zastava Niuea
Zastava Niue je žute boje sa zastavom Ujedinjenog Kraljevstva u gornjem lijevom uglu na kojoj se nalazi pet žutih zvijezda (predstavljaju sazviježđe južnog krsta i povezanost sa Novim Zelandom). Zastava je usvojena 1975.
Rocky
Rocky je američka sportska drama snimljena 1976. u režiji Johna G. Avildsena, sa Sylvesterom Stalloneom u glavnoj ulozi kao i autorom scenarija. To je priča o Rockyju Balboi koji počinje sa dna i dostiže "američki san". Rocky je neobrazovani, ali bezazleni utjerivač dugova koji radi za lokalnog gazdu u Philadelphiji. Počinje kao bokser u lokalnom klubu i kasnije dobija šansu u šampionatu superteške kategorije. U sporednim ulogama su Talia Shire kao Adriana, Burt Young kao Adrianin brat Paulie, Burgess Meredith kao Rockyjev trener Mickey Goldmill i Carl Weathers kao šampion, Apollo Creed. Film, koji je imao budžet oko million dolara i sniman 28 dana, doživio je veliki uspjeh; zaradio je ukupno 225 milliona dolara i bio je film s najvišom zaradom 1976. osvojivši je tri Oscara, uključujući onaj za najbolji film. Filmska kritika jako je pozitivno primila film i potvrdila Stallonea kao glavnu filmsku zvijezdu. Nakon ovog originalnog, snimljeno je još pet nastavaka: Rocky II, III, IV, V i Rocky Balboa.