cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Venecuela
Venecuela, službeno Bolivarska Republika Venecuela, jest suverena država na sjevernoj obali Južne Amerike, koja se sastoji od kontinentalnog dijela i velikog broja otoka i otočića u Karipskom moru. Kontinentalna teritorija na sjeveru graniči s Karipskim morem i Atlantskim okeanom, na zapadu s Kolumbijom, na jugu s Brazilom, na istoku s Gvajanom te pomorski s Trinidadom i Tobagom na sjeveroistoku. Glavni grad i najveće urbano središte jest Caracas. Zauzima površinu 916.445 km2, a prema procjeni iz 2020, ima 28.887.000 stanovnika.
Teritoriju današnje Venecuele kolonizirala je Španija još 1522. Godine 1811. postala je jedna od prvih španskih kolonija u Americi koje su proglasile nezavisnost, a koja nije bila čvrsto uspostavljena sve do 1821, kada je Venecuela postala dio savezne države Velike Kolumbije. Punu nezavisnost kao posebna država stekla je 1830. Tokom 19. stoljeća prolazila je kroz veliku političku krizu i periode autokratije, uz nadmoċnost regionalnih caudillosa sve do polovine 20. stoljeća. Od 1958. zemlja je imala seriju demokratski izabranih vlada. Ekonomske krize tokom 1980-ih i 1990-ih dovele su do novih nestabilnosti, među kojima su Caracazo pobune iz 1989, dva pokušaja puča tokom 1992. te opoziv predsjednika Carlosa Andrésa Péreza zbog pronevjere javnog novca 1993. Potpuni kolaps povjerenja naroda u vladajuće političke stranke doveo je do uspjeha bivšeg pučista Huga Cháveza na izborima 1998. i početka Bolivarske revolucije 1999. i donošenja novog ustava, koji je promijenio službeno ime države u Bolivarska Republika Venecuela.
Venecuela je savezna predsjednička republika koja se sastoji od 23 savezne države, Distrikta glavnog grada (koji pokriva Caracas) i saveznih teritorija (koji obuhvataju otoke).
Smatra se državom s posebno visokom biološkom raznovrsnošċu (trenutno je na sedmom mjestu u svijetu po broju biljnih i životinjskih vrsta) Postoje mnogobrojna staništa koja se rasprostiru od planinskog lanca Anda na zapadu do kišnih šuma Amazonske nizije na jugu preko prostranih ravnica Llanosa, karipske obale i sve do delte Orinoka na istoku.
Nakon što su otkrivene velike zalihe nafte početkom 20. stoljeća, Venecuela se ubraja u zemlje s najvećim zalihama ovog energenta u svijetu i jedan je od najvećih izvoznika nafte.
Historija
Na području Venecuele 1522. osnovana je jedna od prvih španskih naseobina u Južnoj Americi, a nešto kasnije većina venecuelske teritorije uključena je u sastav potkraljevstva Nove Granade, a manji, istočni dio priključen je Novoj Andaluziji.
Španska kolonizacija
thumb|200px|desno|Njemačka Welser armada tokom njihovog istraživanja Venecuele Godine 1498., tokom svog trećeg putovanja u Ameriku, Kristofor Kolumbo otplovio je blizu delte rijeke Orinoco i ukotvio u zaljevu Paria. Zapanjen velikom morskom strujom slatke vode koja je skrenula njegov put prema istoku, Kolumbo je u svom pismu španskim vladarima Izabeli I i Ferdinandu II napisao da je imao osjeċaj da je došao do zemaljskog raja: thumb|250px|lijevo|Statua Guaicaipura, poglavice plemena Teques i Caracas i najznačajnijeg vođe otpora starosjedilačkih naroda protiv španskih kolonijalnih osvajača. Španija je kolonizovala kontinentalnu Venecuelu još 1522. godine, osnivajući svoje prvo stalno naselje u Južnoj Americi u današnjem gradu Cumaná. U 16. vijeku, Venecuela je data pod ugovor kao koncesija španskog kralja njemačkoj bankarskoj porodici Welser, koja je teritoriju današnje Venezuele nazvala Klein-Venedig (bosanski, Mala Venecija) i bila je njemačka kolonija od 1528–1546. Starosjedilačke vođe (cacique) kao što su Guaicaipuro (oko 1530–1568) i Tamanaco (umrli 1573) pokušali su da se odupru upadima u Španaca, ali su ih pridošlice na kraju pokorile. Tamanaco je pogubljen po nalogu osnivača Caracasa, Diega de Losade.
U 16. vijeku za vreme španske kolonizacije starosjedilački narodi, kao što su mnogi Mariči, koji su i sami bili potomci naroda Kaline, prešli su na katoličanstvo. Neki od plemenskih vođa koji su se opirali kolonijalnim osvajačima spominju se u imenima gradovaa kao što su: Caracas, Chacao i Los Teques. Rana kolonijalna naselja bila su uglavnom usredsređena na sjevernu obalu, ali sredinom 18. vijeka, Španci su napredovali dalje u unutrašnjost duž toka rijeke Orinoko. Ovdje je Ye'kuana (tada poznati i kao Makiritare) organizovala ozbiljan otpor 1775. i 1776. godine.
Istočna venecuelanska naselja su pod vlast Španije bila uključena u provinciju Nova Andaluzija. Pod vlašću Kraljevske Audijencije Santo Domingo iz ranog 16. vijeka, većina Venecuele je postala dio Vicekraljevstva Nova Granada početkom 18. vijeka, a zatim je reorganizovana kao autonomna Generalna Kapetanija Venecuela od 1777. godine. Grad Caracas koji je bio osnovan u središnjem priobalnom području 1567. godine. Bio je dobro postavljen da postane ključno naseljeno mjesto, u blizini obalnog pristaništa La Guaira dok se i sam nalazio u dolini ispod planinskog lanca, pružajući dobru zaštitu protiv pirata, te plodniju i zdraviju klimu.
Nezavisnost i 19. vijek
thumb|200px|desno|El Libertador ([[Bosanski jezik|bos. oslobodilac), Simón Bolívar.]]
Nakon niza neuspješnih ustanaka Venecuela je pod vodstvom Francisca de Mirande, venezuelanskog maršala koji se borio u američkoj revoluciji i francuskoj revoluciji, proglasila nezavisnost od Španije 5. jula 1811. Ovim je započeo rat za nezavisnost Venecuele. Razorni zemljotres koji je pogodio Caracas 1812. godine, zajedno sa pobunom venecuelanskih pastira (lanerosa), pomogao je da se sruši prva Venecuelanska republika. Druga Venecuelanska Republika, koja je proglašena 7. augusta 1813. godine, trajala je nekoliko mjeseci prije nego što je bila slomljena. thumb|250px|lijevo|Revolucija iz 19. aprila 1810, datum početka venecuelanske borbe za nezavisnost, crtež Martín Tovar y Tovar. Pod vođstvom Simóna Bolívara, borba za samostalnost potrajala je deset godina. Suverenitet je postignut tek nakon što je Simón Bolívar, uz pomoċ tadašnjih političkih i vojnih vođa Joséa Antonia Páeza i Antonia Joséa de Sucre, pobijedi u bici kod Caraboba 24. juna 1821. [47] 24. jula 1823. Vojskovođe José Prudencio Padilla i Rafael Urdaneta su pomogli da se venecuelanska nezavisnost osigura njihovom pobjedom u bici na jezeru Maracaibo. Kongres Nove Granade dao je Bolivaru kontrolu nad granadskom vojskom koju je predvodio, te oslobodio nekoliko zemalja i osnovao Veliku Kolumbiju.
Antonio José de Sucre, koji je osvojio mnoge bitke pod komandom Simona Bolivara, otišao je da oslobodi Ekvador, a kasnije je postao drugi predsjednik Bolivije. Venecuela je ostala dio Velike Kolumbije sve do 1830. godine, kada je pobuna koju je predvodio José Antonio Paez omogućila proglašenje nove nezavisne Venecuele, a Paez postao prvi predsednik nove republike. Na taj način došlo je do raspada unije s Ekvadorom i Kolumbijom godine 1830. Između jedne četvrtine i jedne trećine stanovništva Venecuele poginulo je tokom ove dvije decenije ratovanja, koje je do 1830. godine procijenjeno na oko 800.000.
Boje venecuelanske zastave su žuta, plava i crvena: žuto označava zemljišno bogatstvo, plavo za more koje razdvaja Venecuelu od Španije i crveno za krv prolivenu od strane heroja nezavisnosti. thumb|250px|Ceremonija potpisivanja nezavisnosti Venecuele, crtež Martín Tovar y Tovar. Ropstvo u Venecueli je ukinuto 1854. godine. Veliki dio historije Venecuele iz 19. vijeka bio je okarakterisan političkim previranjima i diktatorskom vladavinom. Najbolji primjer za ovu tvrdnju je vođa nezavisnosti José Antonio Páez, koji je tri puta stekao mjesto predsjednika i služio ukupno 11 godina u periodu između 1830. i 1863. godine. Vrhunac ovakvih događaja je dostignut tokom Saveznog rata (1859–1863). Tokom ovog građanskog rata stotine hiljada ljudi je poginulo u zemlji koja nije imala više od milion stanovnika. U drugoj polovini 19. vijeka, Antonio Guzmán Blanco, još jedan vojni i politički vođa (caudillo), služio je ukupno 13 godina između 1870. i 1887. godine, s još tri predsjednika. Godine 1895. dugogodišnji spor s Velikom Britanijom oko teritorije Guayana Esequiba, koju je Britanija preuzela kao dio Britanske Gvajane, a Venecuela je smatrala venecuelanskom teritorijom, uzrokovala je izbijanje venecuelanske krize 1895. godine. Ovaj spor je ubrzo prerastao u diplomatsku krizu, kada je vecuelanski lobista William L. Scruggs pokušao dokazati da je britansko ponašanje u vezi s tim problemom prekršilo američku Monroeovu doktrinu iz 1823. godine i iskoristio svoj utjecaj u Washingtonu DC, da se pozabavi tim pitanjem. Nakon toga je tadašnji američki predsjednik Grover Cleveland usvojio široko tumačenje doktrine, koja nije samo zabranjivala nove evropske kolonije, već i američku zainteresiranost za bilo kakve događaje koji se dešavaju u zapadnoj hemisferi. Britanija je na kraju prihvatila arbitražu, ali je u pregovorima oko njenih uslova uspjela da ubijedi SAD u mnoge detalje. Sudski tribunal se sastao u Parizu 1898. godine kako bi odlučio o tom pitanju, a 1899. dodijelio je najveći dio sporne teritorije Britanskoj Gvajani.
Godine 1899. Cipriano Castro je uz pomoć svog prijatelja Juana Vicentea Gómeza, zauzeo vlast u Karakasu, marširajući sa vojskom iz svoje baze u andskoj državi Táchira. Castro nije ispunio značajne dužničke obaveze Venecuele prema stranim zemljama, te je odbio da plati odštetu strancima koji su bili uhvaćeni tokom građanskih ratova u Venecueli. To je dovelo do krize u Venecueli 1902–1903, u kojoj su Britanija, Njemačka i Italija nametnule pomorsku blokadu nekoliko mjeseci prije nego što je dogovorena međunarodna arbitraža na novom Stalnom arbitražnom sudu u Den Haagu. Godine 1908. izbio je još jedan spor sa Holandijom, koji je riješen kada je Castro otišao na liječenje u Njemačku, nakon čega ga je odmah sa vlasti zbacio Juan Vicente Gómez (1908–1935). Nakon smrti autoritarnog vođe Juana Vicentea Gómeza godine 1935. započela je demokratska preobrazba zemlje koja je dovela do konačnog povlačenja vojske iz političkog života 1958. godine. Iskorištavanje nalazišta nafte povećalo je nacionalno bogatstvo.
20. vijek
thumb|250px|desno|Zastava Venecuele između 1954 i 2006. godine. Otkriće velikih nalazišta nafte u jezeru Marakaibo tokom Prvog svjetskog rata pokazalo se ključnim za Venecuelu i izmijenilo je osnovu njene privrede iz velike ovisnosti o izvozu poljoprivrednih proizvoda. To je dovelo do privrednog procvata koji je trajao od 1880-ih do 1935. godine, a bruto domaći proizvod Venecuele po glavi stanovnika bio je najviši u Latinskoj Americi. Predsjednik Juan Vincente Gomez je imao koristi od toga, jer je korupcija bila u porastu, ali u isto vrijeme, novi izvor prihoda mu je pomogao da centralizuje venecuelansku državu i ojača svoj autoritet.
On je ostao najmoćniji čovjek u Venecueli do svoje smrti 1935. godine, iako je povremeno ustupao predsjedništvo drugima. Sistem diktature "gomezista" (1935–1945) uglavnom se nastavio pod Eleazarom Lópezom Contrerasom, ali je od 1941. godine, za vrijeme vladavine Isaías Medina Angarita bio opušten. Angarita je odobrila niz reformi, uključujući i legalizaciju svih političkih stranaka. Nakon Drugog Svjetskog Rata, imigracija iz Južne Evrope (uglavnom iz Španije, Italije, Portugala i Francuske) i siromašnijih latinoameričkih zemalja izrazito je obogatila demografsku sliku venezuelanskog društva. thumb|250px|lijevo|Rómulo Betancourt bio je predsjednik od 1945. do 1948. i od 1959. do 1964, a bio je jedan or glavnih pobornika demokratije u Vencueli. Godine 1945., putem civilno-vojnog prevrata sa vlasti je svrgnuta Medina Angaritu i uveden je trogodišnji period demokratske vladavine (1945–1948). Tada je zemljom upravljala narodna stranka Demokratska akcija, koja je prvobitno bila pod vođstvom Rómulom Betancourtom, sve dok Rómulo Gallegos nije pobijedio na predsjedničkim izborima Venecuele (generalno se vjeruje da su to bili prvi slobodni i pošteni izbori u Venecueli). Gallegos je vladao do rušenja vojne hunte koju je predvodio trijumvirat Luis Felipe Llovera Péez, Marcos Pérez Jiménez i ministar odbrane Gallegosa, Carlos Delgado Chalbaud, u državnom udaru iz 1948. godine.
Najmoćniji čovjek u vojnoj hunti (1948–1958) bio je Pérez Jiménez (iako je Chalbaud bio njegov titularni predsjednik) i bio je osumnjičen da stoji iza smrti u uredu Chalbauda, koji je umro u neuspjeloj otmici 1950. godine. Izgubio je izbore 1952. godine, ali je ignorisao rezultate. Pérez Jiménez je bio postavljen za predsjednika, a na toj dužnosti je ostao do 1958. godine. Širenje venecuelanske privrede u ovom periodu temeljilo se na zaduženosti venecuelanske nacije i to je bio jedan od uzroka ekonomske krize u Venecueli 1960-ih godina, kada su paralizovani važni projekti kao što je urbani centar El Recreo de Marcel Brauer na Avenida Casanova u okrugu Sabana Grande.
Tokom godina uprave Pereza Jiméneza, država je intervenirala u privrednim oblastima koje su tradicionalno bile u rukama privatnih kompanija. Vladu Pereza Jiméneza karakterisao je državni kapitalizam, a ne ekonomski liberalizam i bila je prethodnica populističkog i paternalističkog ekonomskog režima kasnijih demokratskih režima. Nacionalno privatno preduzetništvo je sve manje imalo prostora za razvoj i napredak. Država je bila veliki kapitalista u Venecueli od vremena vladavine Péreza Jiméneza i bila je najveći nacionalni dioničar velikih hotelskih lanaca, kao što je Sheraton.
Bolivarska vlada od 1993. do danas
mini|Hugo Chávez tokom njegove predsjedničke posjete [[Guatemala|Guatemali.]] Dana 6. decembra 1998. na izborima za predsjednika Venecuele, sa 56 % glasova bio je izabran populist Hugo Chávez i osnivač Movimiento Quinta Republica (Pokret za petu republiku). Bio je potpukovnik padobranstva i glavni organizator neuspješnog pokušaja državnog udara protiv tadašnjeg predsjednika Carlosa Andresa Péreza u februaru 1992. Čavez je bio zagovornik Bolivarske revolucije, a njegovi ciljevi su bili borba protiv korupcije, stvaranje i jačanje direktnog demokratskog učešća u političkom sistemu i garancija i odbrana nacionalne i ekonomske nezavisnosti Venecuele. Nakon izrade novog bolivarskog ustava Venecuele i njegovog usvajanja na referendumu, Chávez je proveo opsežne reforme političkog sistema, te ojačao socijalnu državu s ciljem poboljšanja životnih uslova najsiromašnijih slojeva. Istovremeno, zahladio je odnose sa SAD-a, zastupajući istovremeno inicijative za regionalno povezivanje i sarađujući s komunističkom Kubom. Na izborima za predsjednika 2000. godine potvrđen je na mjestu predsjednika većinom glasova (60%), čak i više nego 1998. godine. Ime države Venecuele od tada je "Bolivarska Republika Venecuela" i često se naziva "Peta republika" (quinta república). Njegova je politika izazvala protivljenje venecuelskih privrednika i sindikata, ali je ostao popularan među stanovništvom zemlje, osobito siromašnijima. Godine 2002. protiv Chavezovog režima je izveden državni udar, ali je pod pritiskom narodnih masa Chavez vrlo brzo vraćen na vlast. Međutim, vođe državnog udara koji su ranije bili osuđeni na nižem sudu, a među njima i tri vojnika visokog ranga, bili su oslobođeni od strane Vrhovnog suda. Prevratu su prethodili štrajkovi ili blokade udruženja poslodavaca. Petróleos de Venezuela (PDVSA), državna naftna kompanija, čiji viši radnici i uprava su učestvovali u sabotažama i neovlašćenom odsustvu sa posla. Pošto štrajk nije bio ni koordiniran unutar sindikata, Međunarodna organizacija rada ga nije priznala kao štrajk. Postojao je i takozvani porezni štrajk bogatih slojeva stanovništva.
Opozicija u Venecueli je 2004. godine prikupila potpise za referendum o svrgavanju Chaveza. Nakon što je nadležni izborni organ upravo dostigao potreban broj potpisa (oko 2,5 miliona), Čavez je rekao da će se suočiti sa ovim referendumom. Zbog iznimno velikog broja glasova na dan glasanja (73%), Čavez je potvrđen na mjestu predsjednika visokim odzivom sa 59,25% (nešto manje od pet miliona birača). Opozicija ga je optužila za izborne prevare, ali je ponovno glasanje koje je ona pokrenula i koje je provela Organizacija američkih država i nevladina organizacija Centar Carter potvrdili izborne rezultate. thumb|lijevo|300px|Hugo Chávez sa [[Argentina|argentinskim predsjednikom Néstorom Kirchnerom (u sredini) i brazilskim predsjednikom Lula da Silva (desno).]] Dana 3. decembra 2006. Chavez je ponovo izabran na predsjedničkim izborima sa 62,89% glasova na dužnost predsjednika Venecuele. Na izborima je bilo ukupno 18 kandidata. Protivnik socijaldemokrata Rosales, vođa opozicije Čavezu, dostigao je 36,85 odsto glasova. Odziv birača, oko 75%, bio je najveći od 1988. Posmatrači koje je poslala Evropska Unija smatrali su da su izbori protekli bez problema. Međutim, zvanični izvještaj je kritikovao, između ostalog, jaku institucionalnu propagandu uglavnom u korist predsjednika i kandidata Čaveza i neuravnoteženo izvještavanje u javnim i privatnim medijima. Pored toga, bilo je pritisaka na državne službenike da glasaju za Chaveza ili da učestvuju u izbornim kampanjama za njegovo ponovno biranje. Ovo je prema evropskim posmatračima bilo kršenje međunarodnih principa slobodnog glasanja.
U septembru 2010. godine održani su izbori za Narodnu skupštinu. Stranke PSUV i PCV dobile su 98 mjesta sa 48,13% glasova, Demokratsko jedinstvo (Mesa de la Unidad) osvojila je 65 mjesta sa 47,22% glasova, a Patria Para Todos je dobila 2 mjesta za 3,14. % glasova. Kasnije je stranka Patria para Todos objavila da će biti dio stranke Demokratskog jedinstva MUD-a.
Međutim, Narodna skupština koja je podnijela ostavku donijela je zakon koji je omogućio Chavezu kao predsjedniku da tokom 18 mjeseci donese posebne zakone bez odobrenja parlamenta.
Dana 7. oktobra 2012. godine, Hugo Chávez je ponovo izabran za predsjednika po treći put, i na tom mjestu je ostao do svoje smrti 5. marta 2013. Nakon toga, potpredsjednik Nicolás Maduro je preuzeo dužnost predsjednika, iako je odlukom Ustavnog suda Diosdado Cabello u svojstvu predsjednika parlamentao trebao da preuzme tu dužnost.
Geografija
320px|thumb|lijevo|Topografska karta Venecuele.
Venecuela se nalazi na sjeveru Južne Amerike, a geološki njeno kopno počiva na južnoameričkoj ploči. Ima ukupnu površinu 916.445 km2 i kopnenu površinu od 882.050 km2, što Venecuelu čini 33. najvećom zemljom na svijetu. Teritorija ove zemlje leži između geografskih širina 0 ° i 13 ° sgd. i dužine 59 ° i 74 ° zgš. Oblik ove države je otprilike kao trokut. Venezuela ima oko 2,800 km dugu obalu na sjeveru, s brojnim otocima u Karipskom moru, dok se na sjeveroistoku izlazi na Atlanski ocean. Na zapadu oko jezera Maracaibo i u središnjem dijelu zapadno od rijeke Orinoco reljef je nizinski. Na krajnjem zapadu zemlje uz kolumbijsku granicu, zatim duž većeg dijela obale, te između spomenutih nizina pružaju se najsjeverniji ogranci Anda. Tu se nalazi i najviši vrh Venecuele Pico Bolívar (Bolivarov vrh), čija visina doseže 4979 metara. Istočno od rijeke Orinoco reljef se uzdiže prema jugu i istoku i tvori zapadni dio Gvajanskog gorja u kojem se nalazi Anđeoski vodopad, najviši na svijetu (pad vode je 979 m). Tepuije su velike stolu-slične planine. Središnji dio ove zemlje karakterišu llanosi, velike ravnice koje se protežu od kolumbijske granice na zapadu do delte rijeke Orinoco na istoku. Orinoco, sa svojim bogatim aluvijalnim zemljištem, predstavnja najveći i najvažniji riječni sisstem u zemlji. On nastaje u jednom od najvećih slivova Latinske Amerike. Caroní i Apure su druge velike rijeke. Venezuela graniči s Kolumbijom na zapadu, Gvajanom na istoku te Brazilom na jugu. Karipski otoci, kao što su Trinidad i Tobago, Grenada, Curaçao, Aruba i Privjetrinski Antili leže blizu venezuelanske obale. Venezuela ima teritorijalne sporove sa Gvajanom (ranije Ujedinjenim Kraljevstvom), uglavnom oko teritorija Essequibo, i s Kolombijom oko Venezuelanskog zaljeva. Godine 1895., nakon višegodišnjih diplomatskih pokušaja da se razriješe granični sporovi oko rijeke Essequibo, došlo je do poveċanja napetosti između 2 zemlje. Problem je razmatrala „neutralna“ komisija (osnovana od strane britanskih, američkih i ruskih predstavnika, i bez direktnog učešċa predstavnika Venezuele), koja je 1899. donijela odluku uglavnom protiv venezuelanskih zahtjeva.
Najznačajniji prirodni resursi su nafta i prirodni plin, željezna ruda, zlato i drugi minerali. Zemlja također raspolaže velikim područjima s obradivim tlom i vodom. thumb|upright=3.2|center|Pogled na tepuije, Kukenan i Roraima, u području Gran Sabana, Nacionalni park Canaima. Tepui su jedna od glavnih atrakcija ovog nacionalnog parka, a ove planine spadaju među najstarijim izloženim geološkim formacijama na našoj planeti.
Klima
Najviša izmjerena temperatura bila su 42 °C u Machiquesu, dok je najniža iznosila −11 °C, a izmjerena je na nenastanjenom području na planini Pico Piedras Blancas; iako postoje izvještaji o čak i nižim temperaturama na određenim područjima, iste nisu službeno evidentirane.
Slično je i s padavinama, gdje godišnja količina padavina varira od 430 mm u polusušnim predjelima na sjeverozapadu, do preko 1000 mm oko delte Orinoca na krajnjem istoku i amazonskoj džungli na jugu. Nivo padavina je niži u periodu od augusta do aprila. Ovi periodi se nazivaju vruće-vlažne i hladno-suhe sezone. Druga karakteristika klime u Venecueli je temperaturna i padavinska razlika u cijeloj zemlji zbog postojanja planinskog lanca "Cordillera de la Costa" koji se proteže preko cijele zemlju od istoka prema zapadu. Većina stanovnika živi u ovim planinama..
Vlada i politika Venecuele
Venezuela je formalno savezna, predsjednička, ustavna republika na čijem je čelu izabrani predsjednik. Predsjednik se bira na općim izborima na šestogodišnji mandat, a broj uzastopnih mandata je neograničen. Predsjednik je istovremeno i šef države i predsjednik vlade. Zadužen je za imenovanje potpredsjednika i članova kabineta, potonje uz sudjelovanje parlamenta. Predsjednik ima i ovlast da odbije dati saglasnost na određeni zakon i vrati ga parlamentu na ponovno odlučivanje. Međutim, dovoljna je obična parlamentarna većina da bi ova odluka bila zanemarena; također, može tražiti od parlamenta da mu se dodjele izvanredna ovlaštenja na osnovu kojih bi vladao pomoću uredbi, za što je potrebna dvotrećinska većina. Od 1959. godine, šestorica predsjednika su dobila takva ovlaštenja.
Zakonodavnu vlast predstavlja jednodomna Narodna skupština. Broj zastupnika je promjenljiv - svaka savezna država daje tri stalna člana, dok se broj ostalih članova određuje u omjeru prema ukupnom broju stanovništva; tri mjesta su rezervisana za predstavnike starosjedilačke indijanske manjine. Zastupnički mandat traje pet godina. Unatoč postojanju brojnih stranaka, sistem u Venezueli je u suštini dvostranački, što je situacija koja traje još od 1958. godine, s tim da su se najjače stranke mijenjale kroz godine. Aktivno biračko pravo stječe se sa 18 godina, a glasanje nije obvezno.
Pravni sistem u Venezueli pripada tradiciji kontinentalnog prava. Najviše sudsko tijelo je Vrhovni sud pravde, čije se sudije biraju u parlamentu na jedinstveni dvogodišnji mandat. Trenutno ima 2 glavna bloka političkih stranki u Venecueli: vladajuċi ljevičarski blok kojeg čine Ujedinjena socijalistička partija Venecuele (PSUV) i njeni veċinski saveznici Otadžbina za sve i Komunistička partija Venecuele i opozicioni blok kojeg predvode Nova era zajedno sa svojim bliskim strankama Projekat Venecuela, Pravda na prvom mjestu, Pokret za socijalizam i ostale.
MCPA
MCPA ili 2-metil-4-hlorofenoksiacetatna kiselina je snažni, selektivni herbicid, široko rasprostranjen. Spada u kategoriju fenoksi-herbicida. U čistom stanju je smeđi prah.
Venecuela
Politički odnosi Venecuele sa svijetom
Venecuela se zalaže za alternativno objedinjavanje zemalja zapadne hemisfere kroz prijedloge kao što su Bolivarska alternativa za američki trgovinski prijedlog i novootvorena pan-američka televizijska mreža TeleSUR. Venecuela je jedna od pet zemalja na svijetu (zajedno sa Rusijom, Nikaragvom, Nauruom i Sirijom) koje su priznale nezavisnost Abhazije i Južne Osetije. Venecuela je bila zagovornik odluke Organizacije američkih država da usvoji svoju Konvenciju o borbi protiv korupcije i aktivno radi u trgovinskom bloku Mercosur kako bi potaknula rast trgovine i energetske integracije. Globalno, ona traži "multipolarni" svijet zasnovan na ojačanim vezama među nerazvijenim zemljama.
MCPA
Historija
Sintezu herbicida MCPA prvu su izveli Synerholme i Zimmerman 1945. te kasnije Templeman i Foster 1946. godine. Templeman i Foster su istraživali spojeve koji su imali sličnu ili veću selektivnu aktivnost od 1-naftalenacetatne kiseline pri inhibiciju rasta korova a da pri tome štetno ne utječe na rast žitarica. Na taj način su sintetizirali MCPA od analognog fenola tako što su ga izložili hloroacetatnoj kiselini i razblaženoj bazi u jednostavnoj reakciji supstitucije:
U hemiji
Pošto su troškovi njegove proizvodnje veoma niski, MCPA se koristi u raznim hemijskim aplikacijama. Njegova karboksilna funkcionalna grupa omogućuju formiranje konjugovanih kompleksa sa metalima. Kiselina daje funkcionalnost da MCPA može poslužiti u raznovrsnim hemijskim reakcijama kao sintetički međuproizvod u proizvodnji mnogo kompleksnijih derivata.
Venecuela
Oružane snage
Od 2008. godine, dodatnih 600.000 vojnika uključeno je u novu vojnu grupu, poznatu kao Rezervni oružani sastav. Predsjednik Venecuele je vrhovni komandant nacionalnih oružanih snaga. Glavne uloge oružanih snaga su odbrana suverene nacionalne teritorije Venecuele, vazdušnog prostora i ostrva, borba protiv trgovine drogom, traganje i spašavanje, te u slučaju prirodne katastrofe, civilna zaštita. Svi muški građani Venecuele imaju ustavnu dužnost da se registruju za vojnu službu u dobi od 18 godina, koja je smatra punoljetnošċu u Venecueli.
MCPA
Komercijalna upotreba
MCPA se korisiti kao herbicid, uglavnom u formi soli ili estera. Upotrebljavan na taj način, kontroliše rast širokolisnog korova u kulturama žitarica i trava. Selektivan je za biljke sa širokim listovima, što uključuje većinu jednogodišnjih biljaka i drveća. Djetelina relativno dobro podnosi umjerene doze ovog herbicida. MCPA je trenutno klasificiran kao pesticid van upotrebe. Vrše se ispitivanja o njegovoj otrovnosti i biodegradaciji. Iako se smatra da nije izrazito otrovan, nedavno je dokazano da MCPA može formirati komplekse sa metalnim ionima te se na taj način može povećati njegova biološka dostupnost. Također, postoje i prednosti ovih osobina koje mogu biti korisne.
Venecuela
Oružane snage
Vojna doktrina oružanih snaga Venecuele sve do 2004. godine uglavnom se ugledala na vojnu doktrinu SAD-a. Tadašnji predsjednik Hugo Chavez u svom govoru 27. decembra 2005. (pred vojnicima u Fuerte Tiuna najveċoj kasarni u Caracasu) najavio je novu vojnu doktrinu u skladu sa revolucionarnim idejama Simona Bolivara. U to vrijeme oružane snage Venecuele počele su pripremama za "asimetrična ratna dejstva" pripremajuċi strategije odbrambenog ratovanja protiv nadmoċne vojne sile poput vojske SAD-a. Predsjednik Venecuele predložio je da Bolivarske oružane snage budu "suštinski patriotske, narodne i antiimperijalističke". Između ostalih odgovornosti, oružane snage će primijeniti principe odbrane vezane za "narodni odbrambeni rat", te pomoći u održavanju "unutrašnjeg reda", kao i sudjelovati u planovima ekonomskog razvoja.
MCPA
Trgovačka imena
Sljedeći trgovački proizvodi sadrže MCPA:
Hrgud (Stolac)
Hrgud je naseljeno mjesto u općini Stolac, Bosna i Hercegovina.
Venecuela
Administrativna podjela
Venecuela je administrativno podijeljena na 23 savezne države (estados), regiju glavnog grada (distrito capital) koja se poklapa sa glavnim gradom države Caracas i Federalne zavisne teritorije. Osim toga, podijeljena je na 335 općine (municipios) koje se sastoje o više od 1000 parohija. Savezne države su grupisane u 9 administrativnih regija (regiones administrativas), koje su uspostavljene predsjedničkim dekretom iz 1969. godine.
Marija Terezija od Francuske
mini|200px|desno|Marie-Thérèse-Charlotte kao djevojčica
Venecuela
Privreda
Privredom dominira industrija nafte s jednom trećinom BDP-a, 80% izvoznih prihoda i više od polovine ukupnih proračunskih prihoda. Najveći problemi venecuelanske privredu su ovisnost o cijenama nafte na svjetskom tržištu, visoka nezaposlenost i inflacija.
Marija Terezija od Francuske
Marija Terezija od Francuske (Marie-Thérèse-Charlotte; 19. decembar 1778 - 19. oktobar 1851) bila je najstarije dijete Luja XVI i Marije Antoanete. Za vrijeme Marijine Antoanetine trudnoće očekivan je muški nasljednik, budući da su samo muškarci mogli naslijediti tron, ali rođena je djevojčica. Kao najstarija kćer kralja Francuske nosila je titulu Madame Royale. Ime je dobila po nani, ugarskoj i češkoj vladarici Mariji Tereziji.
Venecuela
Privreda
BDP je za 2004. procijenjen na 5.800 USD po stanovniku, mjereno po PPP-u.
Marija Terezija od Francuske
Zajedno sa porodicom provela je neko vrijeme u pritvoru, ali za razliku od mlađeg brata i roditelja, preživjela je Francusku revoluciju. Čim je dobila priliku za to, odvedena je u Beč kod svog rođaka, cara Franje II. Neki smatraju da je, kao žena Luja XIX bila kraljica Francuske tokom 20 minura, od trenutka potpisivanja abdikacije njenog svekra do abdikacije njenog muža.
Venecuela
Stanovništvo
thumb|300px|desno|Porodica venecuelanskog starosjedilačkog naroda [[Wayuu (pleme)|Wayuu u sjeverozapadnoj saveznoj državi Zulia.]] Stanovnici Venecuele porijeklom su Španci, Američki Indijanci, crni Afrikanci, zatim Italijani, Portugalci, Arapi, Nijemci i drugi. Dvije trećine stanovnika su mestici i mulati, a oko 20% bijelci. Venecuela je jedna od najurbaniziranijih zemalja u Latinskoj Americi. Velika većina stanovništva živi u gradovima na sjeveru zemlje, dok njih čak 73% živi u pojasu unutar 100 km od morske obale. Na teritoriju južno od rijeke Orinoco živi tek 5% stanovništva, iako ono površinom sačinjava gotovo polovinu državne teritorije.
Marija Terezija od Francuske
Umrla je u egzilu i sahranjena u Sloveniji.
Venecuela
Stanovništvo
Struktura stanovništva prilično je dobro raspoređena. Najviše stanovnika sačinjava radno sposobno stanovništvo (14-65 godina), njih čak 65%, dok na djecu do 14 godina otpada 29%; stanovnika preko 65 godina je nešto manje od 6%. Unutar prve dvije grupe, broj muškaraca i žena je prilično ravnomjeran, dok se u onoj najstarijoj dobnoj grupi pokazuje izraženija razlika u korist žena. Prosječna očekivana životna dob je 75 godina.
Uz španski, govore se i mnogi indijanski jezici. Oko 96% stanovnika pripada rimokatoličkoj crkvi.
Kultura
Kultura Venecuele je mješavina tri različite grupe stanovništva: starosjedilačkog, afričkog i španskog. Prve dvije navedene kulture su se razlikovale prema plemenima. Akulturacija i asimilacija, tipična za kulturni sinkretizam, prouzrokovali su dolazak na sadašnje stanje u venecuelanskoj kulturi, sličnu u mnogim pogledima sa ostatkom Latinske Amerike, iako prirodna sredina pridonosi u postojanju važnih razlika.
Utjecaj domorodaca ograničen je na nekoliko riječi u svakodnevnoj upotrebi, gastronomiji i mnogim imenimaa naseljenih mjesta. Afrički utječe na isti način, pored muzičkih instrumenata poput bubnjeva. Španski utjecaj je bio preovladavajuċi (zbog procesa kolonizacije Amerike i društveno-ekonomske strukture koja je time stvorena), a posebno je došao iz područja Andaluzije i Ekstremadure, mjesta porijekla većine naseljenika na Karibima tokom kolonijalne ere. Primjer za to su zgrade, muzika, katolička religija i jezik.
Španski utjecaji su očigledni u borbama s bikovima i određenim karakteristikama gastronomije. Venecuelu su obogatili i drugi utjecaji indijskog i evropskog porijekla u 19. vijeku, posebno iz Francuske. U najnovijoj fazi u većim venecuelanskim gradovima i regijama utjecajem SAD-a dolaskom novog talasa imigracije španskog, italijanskog i portugalskog jezika, povećavajući već složeni kulturni mozaik. Naprimjer, iz Sjedinjenih Država dolazi utjecaj sportskog ukusa za bejzbol, brze hrane u američkom stilu i najnoviji arhitektonski stil.
Luj Josip, delfin od Viennoisa
mini|desno|200px|Louis-Joseph
Louis Joseph Xavier Francois (Luj Žozef Zavjer Fransoa; 22. oktobar 1781 - 4. juni 1789) bio je drugo dijete i najstariji sin kralja Luja XVI i Marije Antoanete. Njegovo rođenje, kojem je prethodilo razočaranje izazvano rođenjem djevojčice, proslavljeno je širom Francuske. Kao francuski prestolonasljednik nosio je titulu dofena. Umro je nedugo prije Francuske revolucije, od posljedica tuberkoloze, sa majkom pored svoje postelje. Smrt prijestolonasljednika bi u normalnim okolnostima bila javno oplakivana, ali nestašica hljeba u Parizu učinila je da bude gotovo neprimjećena u narodu. U trenutku njegove smrti titula dofena prešla je u posjed njegovog mlađeg brata, Louisa-Charlesa (Luj Šarl), koji ju je izubio postavši kralj Francuske nakon giljotiranja njihovog oca. Ni mlađi sin Luja XVI nije preživio djetinjstvo; umro je sa deset godina, od posljedica koje su ostavili slabi životni uslovi.
268.
Godina 268. (CCLXVIII) bila je prijestupna godina koja počinje u srijedu u julijanskom kalendaru. U svoje vrijeme je bila poznata kao Godina konzulstva Paterna i Egnacija (ili, rjeđe, godina 1021. Ab urbe condita). Oznaka 268. za ovu godinu se koristi od ranog srednjeg vijeka, kada je kalendarska era Anno Domini u Evropi postala glavnom metodom označavanja godina.
NGC 6653
NGC 6653 (također poznat kao ESO 45-13 i PGC 62342) je eliptična galaksija koja je udaljena oko 237 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Paun. Najveći prečnik je 1,70 (117 hiljada sg) a najmanji 1,5 uglovnih minuta (104 hiljade sg). Prvo otkriće je napravio John Frederick William Herschel 28. juna 1835. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Malvaceae
thumb|[[Sidalcea reptans]] thumb|250px|[[Sphaeralcea munroana]] thumb|200px|[[Urena labata sa mravom vrste Pseudomyrmex gracilis.]] thumb|200px|[[Malva moschata]] thumb|200px|[[Hibiscus brackenridgei subsp. molokaiana]] thumb|200px|[[Ayenia limitaris]] thumb|200px|[[Chiranthodendron pentadactylon]] thumb|200px|[[Helicteres isora]] Malvaceae je porodica biljaka cvjetnica, sljezova iz reda Malvales, razred Rosopsida.
Neke vrste u poljoprivredi se smatraju korovom kao naprimjer Abutilon theophrasti i Modiola caroliniana, dok su druge vrste važni poljoprivredni usjevi: četiri vrste pamuka, kola-orah, kakao, Abelmoschus esculentus i Hibiscus cannabinus. .
Porodici sljezovki danas se pripisuju i neke biljke koje su prije imale rang porodica, kao što su: Bombacaceae, lipe Tiliaceae i Sterculiaceae.
Grb Novog Zelanda
mini|desno|200px|Grb Novog Zelanda
Bellatrix Lestrange
Bellatrix "Bella" Lestrange (1951. – 1998.) je bila čistokrvna vještica i smrtonoša, pripadnica porodice Black. Bila je posebno draga lordu Voldemortu, koji je zvao Bella. U filmu je glumi Helena Bonham Carter.
Etimologija
Bellatrix je ime najsjajnije zvijezde sazviježđa Oriona, a ime joj znači "ratnica". Po Orionu je nazvan Bellatrixin tetak Orion Black. Bella je latinska riječ, a znači "lijepa". Lestrange dolazi od francuskog l'étrange. Black znači "crna".
Život
Bellatrix je kćerka Cygnusa Blacka III. i Druelle Black, sestra Andromede Tonks i Narcisse Malfoy, teta Nymphadore Tonks i Draca Malfoya, nećakinja Walburge i Oriona Black, sestrična Siriusa III. i Regulusa Arcturusa Blacka, žena Rodolphusa Lestrangea.
Bellatrix, njen muž i njegov brat Rabastan, te Barty Crouch II. su bili smrtonoše te su uhvaćeni nakon Voldemortovog pada. Barty Crouch I. im je predsjedao na suđenju, te su osuđeni na doživotnu kaznu u Azkabanu zbog mučenja porodice Longbottom.
1995. je Voldemort dobio novo tijelo te je pred svim smrtonošama izjavio da su najvjerniji bili Lestrangeovi. 1996. je oslobodio Bellatrix i ostale smrtonoše iz Azkabana.
U Odjelu tajni, u Dvorani proročanstava, Bellatrix je ubila Siriusa Blacka i mučila Nevillea, a Harry je zato pogodio kletvom Cruciatus. Nakon toga je došao Voldemort i borio se sa Dumbledoreom. Potom je zgrabio Bellatrix i poveo je sa sobom. 1996. su Bellatrix i Narcissa otišli u Prelčev kraj Severusu Snapeu. Narcissa i Snape su napravili Neprekršivu zakletvu, a Bellatrix je bila svjedok. 1997. se preselila u kuću porodice Malfoy, gdje joj se pridružio Voldemort. Kopiju Gryffindorovog mača je Bellatrix stavila u svoj sef u Gringottsu. Kad su hvatači uhvatili Harryja, Rona i Hermionu, odveli su ih Bellatrix koja je mučila Hermionu i ubila vilenjaka Dobbyja. Hermiona je uzela Bellatrixinu vlas i napravila višesokovni napitak. 1998. je u Hogwartsu ubila svoju nećakinju Nymphadoru te se rugala kad je Minerva McGonagall plakala za Harryjem. Napala je Ginny, pa je ubila njena majka Molly. Voldemort se razbjesnio i htio ubiti Molly, ali se Harry otkrio i ubio ga.
269.
Godina 269. (CCLXIX) bila je redovna godina koja počinje u petak u julijanskom kalendaru. U svoje vrijeme je bila poznata kao Godina konzulstva Klaudija i Paterna (ili, rjeđe, godina 1022. Ab urbe condita). Oznaka 269. za ovu godinu se koristi od ranog srednjeg vijeka, kada je kalendarska era Anno Domini u Evropi postala glavnom metodom označavanja godina.
Stažisti (serija)
Stažisti (eng. Scrubs) jest američka medicinska humorističko-dramska TV-serija autora Billa Lawrencea.
Premisa
Svijet u kojem se radnja odvija stvaran je, ali vrlo neuobičajen, pogotovo za bolnicu. Serija na neobičan način koristi humor i nadrealne sekvence do granice teškog razlučivanja između stvarnosti i J.D-jevih maštarija.
Sinopsis
Serija opisuje profesionalne i privatne živote nekolicine likova koji rade u bolnici "Sacred Heart": plašljivog i ćudljivog J.D-ja, njegove prijateljice i česte ljubavnice Elliot, najboljeg prijatelja Turka i njegove djevojke, a potom i supruge Carle, te agresivnog, ali dobroćudnog dr. Coxa.
Mjesto i vrijeme radnje
mini|desno|250px|Lokacija snimanja Stažista, Medicinski centar Sjeverni Hollywood, u fazi rušenja nakon završetka produkcije serije Radnja se odvija u neimenovanom gradu u Kaliforniji u vremenu u kojem je serija snimana, počevši od 2001. Scenaristi često koriste kulturne reference na aktualne događaje u vremenu snimanja kao izvor humora.
Medicinski savjetnici
Scenaristi serije sarađivali su s nekoliko medicinskih savjetnika, uključujući doktore Jonathana Dorisa, Jona Turka i Dolly Klock. Njihova imena bila su inspiracija za imena Johna Doriana, Chrisa Turka i Molly Clock u seriji. U finalu 8. sezone, "My Finale", pojavio se "pravi J. D.", Jonathan Doris, u kameo-ulozi kao doktor koji J. D-ju kaže "adios".
Glavne uloge
mini|desno|250px|Glavni likovi
Nagrade i nominacije
Stažisti su imali 17 nominacija za Emmy u raznim kategorijama, ali su osvojili samo 2.
270.
Godina 270. (CCLXX) bila je redovna godina koja počinje u subotu u julijanskom kalendaru. U svoje vrijeme je bila poznata kao Godina konzulstva Antiohijana i Orfita (ili, rjeđe, godina 1023. Ab urbe condita). Oznaka 270. za ovu godinu se koristi od ranog srednjeg vijeka, kada je kalendarska era Anno Domini u Evropi postala glavnom metodom označavanja godina.
IC 436
IC 436 je trostruka zvijezda i nalazi se u sazviježđu Kočijaš. Prvo otkriće je napravio Rudolf Ferdinand Spitaler 6. marta 1891. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Osojnik (Dubrovnik)
Historija
Do teritorijalne reorganizacije u Hrvatskoj nalazio se u sastavu stare općine Dubrovnik.
Stanovništvo
Na popisu stanovništva 2021. godine, Osojnik je imao 335 stanovnika.
Popis 1991.
Na popisu stanovništva 1991. godine, naseljeno mjesto Osojnik je imalo 392 stanovnika, sljedećeg nacionalnog sastava:
Sarajevska sinagoga
mini|desno|Sarajevska sinagoga Aškenaška sinagoga je sinagoga u Sarajevu i treća po veličini u Evropi. Izgrađena je 1902. godine. Oblik tog hrama je izgrađen sa ugaonim kupolama na visokim tamburima, a presvučen je plitkom pseudomaurskom dekorativnom plastikom. Nalazi se nedaleko od Latinske ćuprije i Drvenije, na lijevoj obali Miljacke. Izgrađena je po projektu Karla Paržika autora mnogih zgrada u Sarajevu. Građevinske radove je predvodio graditelj Ludwig Jungwirth, a unutrašnja obrada i oslikavanje sinagoge djelo je majstora Ludwiga Oisnera. Osvećenje sinagoge obavio je nadrabin dr. Samuel Vesel. Godine 1927. u povodu proslave 25-e godišnjice sinagoge, je temeljito obnovljena, a 1933. godine sa njene zapadne strane sagrađena je zgrada za smještaj administracije aškenaske jevrejske opštine, biblioteke, stana za rabina i ostale prateće službe.
Povodom obilježavanja 400-te godišnjice dolaska Jevreja u Bosnu i Hercegovinu, 1964-1965. godine, sinagoga je pregrađena po visini, tako da je gornji sprat osposobljen za religijski život, a prizemlje za društveni život zajednice. U ratu [1992-1995. teško je stradala.
Nacionalni spomenik
Komisije za očuvanje nacionalnih spomenika, na sjednici održanoj od 4. do 10. jula 2006. godine je donijela odluku da se Aškenaski hram u Sarajevu u vlasništvo Jevrejske vjeroispovjedne opštine aškenaskog obreda u Sarajevu proglasi za nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine. Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: Zeynep Ahunbay, Amra Hadžimuhamedović (predsjedavajuća), Dubravko Lovrenović, Ljiljana Ševo i Tina Wik. Izmjenama i dopunama ove odluke iz 2019. god. štite se i bogoslužbene knjige (dvije Tore) koje su u upotrebi (košer) i čuvaju se u ovom hramu.
Objekat Aškenaske sinagoge u Sarajevu je projektovan i izgrađen u pseudomaurskom slogu, odnosno u mudejar stilu, koji se kao specifičan vid eklektičkog izraza javlja u Sarajevu samo nekoliko godina nakon ankesije od strane Austrougarske monarhije, krajem 19. vijeka. Dekorativno-plastični elementi koji su ponajviše i činili pseudomaurski slog za sve vrijeme njegova trajanja u arhitekturi Bosne i Hercegovine, preuzimani su prema afinitetima samih arhitekata u pojedinim projektima iz različitih faza razvoja islamske umjetnosti i njenih regionalnih škola (najviše sjevrnoafrička i španska maurska arhitektura, čiji su elementi bili najviše i zastupljeni) i transponirani su na nove objekte u Bosni i Hercegovini uobičajenom historicističkom eklektičkom metodom.
Pseudomaurski slog na aškenaskoj sinagogi u Sarajevu najuočljiviji je na reljefnim ornamentima fasada, prozorskim otvorima, formi lukova, te u zidnim slikarijama enterijera. Međutim, prostorni koncept je u potpunosti po uzoru na crkvenu arhitekturu zapadne Evrope – sinagoga je blago longitudalna, trobrodna dvoranska građevina sa konhom na istočnoj strani, sa tornjevima na četiri ugla pokrivenim kriškastim kupolama.
Domenico Scarlatti
Giuseppe Domenico Scarlatti (Napulj, 26. oktobar 1685 - Madrid, 23. juli 1757), bio je italijanski barokni kompozitor i virtuoz na čembalu.
NGC 554A
NGC 554A (također poznat kao ESO 476-11A i PGC 5413) je prečkasta spiralna galaksija koja je udaljena oko 440 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Kit. Najveći prečnik je 0,30 (38 hiljada sg) a najmanji 0,3 uglovnih minuta (38 hiljada sg).
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Domenico Scarlatti
Rani život i vokalna muzička djela: Italija
Bio je sin poznatog kompozitora vokalne muzike Alessandra Scarlattija, a rođen je u istoj godini kao Johann Sebastian Bach i Georg Friedrich Händel. U petnaestoj godini života dobija posao orguljaša u Napulju, gdje 1703. piše prve opere, "L'Ottavia restituita al trono" i "Il Giustino". Godine 1705. otac ga je poslao daleko od Napulja do Venecije, navodno na studije kod kompozitora Francesca Gasparinija. Dok je bio u Veneciji, Scarlatti se možda susreo sa mladim ircem, Thomasom Roseingravom, koji je mnogo godina kasnije engleskom muzikologu Charlesu Burneyu opisao Domenicovo sviranje čembala.
Do proljeća 1709. godine Scarlatti je preuzeo očev položaj muzičkog direktora u Rimu kod prognane Poljske kraljice Marije Casimira. Do njegovog odlaska 1714. komponirao je niz opera i povremenih komada, sve po tekstovima kraljičinog sekretara, Carla Sigismonda Capecija. Nešto od ove muzike je sačuvano, ali nije dostigla slavu koju će kasnije doživjeti njegove sonate za čembalo. Za ovu muziku ima malo interesa danas.
Do 1713. godine Scarlatti je uspostavio odnose s Vatikanom, a od 1714. do 1719. vršio je dužnost muzičkog direktora Julian kapele u bazilici svetog Petra. Od sačuvane duhovne muzike iz tog vremena, samo "Stabat Mater" za deset pjevača daje naznake genija koji će pronaći svoj dugo odgađani procvat u sonatama za čembalo.
Tokom ovih godina Scarlatti je doveo do kraja njegovu očito nikad previše uspješnu karijeru opernog kompozitora s "Ambleto" 1715. godine, imao je intermezzo "La Dirindina", koja je zbog slobode njegovog teksta povučena iz koncertnog programa u Rimu. Njegova muzička nastojanja proizvela su "Berenice, Regina di Egitto" 1718., uz zajedničko komponiranje sa Nicolom Porporom. Više obećavajući za budućnost su njegovi odnosi s portugalskom ambasadom, za koju je 1714. komponirao kantatu u čast rođenja portugalskog princa.
U septembru 1719. godine Scarlatti je napustio posao u Vatikanu, a do kraja 1720. bio je u Lisabonu, gdje je njegova serenada "Contesa delle Stagioni" je izvedena u kraljevskoj palati 6. septembra te godine. Postao je muzički direktor kod portugalskog kralja Joao V. kao i muzički maestro kod kraljevog mlađeg brata Don Antonija i princeze Marije Barbara de Bragança, koja će ostati njegova zaštitnica, a za koju će kasnije napisati većinu svojih sonata za čembalo. Nastavio je i dalje da komponira serenade i duhovnu muziku. Međutim, velike promjene se dešavaju u Scarlattijevom životu. Godine 1725. umire njegov otac, a 1728. ​​posljednji put posjećuje Italiju gdje ženi rimljanku, Mariju Caterinu Genti, koja će mu roditi šestero djece (četiri više nego u njegovom drugom braku sa španjolkom Anastasijom Maxarti Ximenes). Godine 1728. njegova učenica Maria Bárbara udaje se za španskog prestolonasljednika, budućeg Ferdinanda VI, a Scarlatti slijedi kraljevski par u Španiju.
Kasniji život i djela za klavijaturu: Španija
Tu će provesti svoje preostale godine, prvo u Sevilli, vjerovatno već slušajući špansku popularnu muziku i oponašajući, kako nam Burney govori, "melodije pjesama koje su pjevali prevoznici i običan narod." Nakon 1733. boravio je u kraljevskoj rezidenciji u Madridu i u obližnjim palatama La Granja, El Escorial, i Aranjuez. Mnoge veze s prošlošću čini se da su presječene uz emancipaciju koja će dovesti do izvanrednog stilskog razvoja sonata za čembalo. Scarlatti gotovo da nestaje kao kompozitor vokalne muzike, a ne postoji dokaz njegovog učestvovanja u ekstravagantnim opernim produkcijama dirigovanim na dvoru od strane njegovog prijatelja kastratija pjevača Farinellija.
Najvažniji sačuvani izvještaj o Scarlattijevom životu i karakteru nalazi se u objavljivanju njegovih "Esercizi po gravicembalo" (Vježbe) iz 1738. godine, nizu od 30 sonata za čembalo. Serija sonata nastavlja briljantno sa rukopisnim sveskama kopiranim za Mariju Barbaru 1742. i 1749. godine. Ona je postala kraljica Španije 1746. godine, a muzičke aktivnosti španskog dvora postale su bogatije nego ikad. Glavni dokaz Scarlattijeve vlastite aktivnosti i dalje živi u završetku velikog niza sonata za čembalo kopiranih za kraljicu od 1752. do 1757., godine, Scarlattijeve smrti.