cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ostrvo Wake
Od tada pa do kraja rata Wake je ostao u japanskom posjedu, ali je stalno bio metom pomorskih i zračnih napada s Ostrva Midway. U kojima je učestvovao i budući američki predsjednik George H.W. Bush. Japanski garnizon se predao 4. septembra 1945., a nakon rata je njegov zapovjednik Shigematsu Sakaibara osuđen i pogubljen zbog masakra 98 zarobljenih američkih civilnih radnika koji se dogodio 1943.
Nakon rata je ostrvo služilo kao važna pomorska baza, te za testiranje raketa.
NGC 1059
NGC 1059 je dvostruka zvijezda i nalazi se u sazviježđu Ovan. Prvo otkriće je napravio John Frederick William Herschel 25. januara 1832. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Jupiter (mitologija)
mini|217 px|James Barry: Jupiter i Junona, hieros gamos U rimskoj mitologiji, Jupiter je kralj bogova, bog neba, munja, oluje i grmljavine. Njegov je grčki pandan Zeus, egipatski Amon, nordijski Odin, a etruščanski Tinia. Jupiter je vladar nad zakonima. Jupiter se i danas štuje, u neopaganizmu.
Etimologija
mini|215 px|Giulio Romano: Jupiter i Olimpija, njegova nimfa ljubavnica Jupiterovo i Zeusovo ime potječu od imena indoeuropskog boga Dyeusa, a etimološki se povezuju. Jupiterovo i Zeusovo ime se prevode kao "svijetlo nebo", "onaj koji sve vidi" ili "božanski otac". Jupiter ima mnoge epitete. Jupiter se na latinskom kaže Iuppiter.
Epiteti
mini|160 px|Jupiter Stator, brončana statua
Derviš
mini|desno|200px|Derviš Derviš (, darwīš; na turskom, derviş; na engleskom, dervish) je izraz koji označava muslimanskog "mistika," tj. pristašu tasavufa, mističkog učenja o islamu. Učeni naziv za derviša je sufi ( sūfī; u Bosni često se izgovara kao sufija); u zapadnim akademskim krugovima riječ sufi je često upotrebljavana kao isključivi izraz.
Jupiter (mitologija)
Opis Jupitera i njegovo pojavljivanje u mitologiji
mini|lijevo|190 px|Agostino Carracci: Jupiter i Junona, hieros gamos Jupiter je sin Saturna i Ops, vladara zlatnog doba. Saturn je kastrirao svog oca Cela i oženio se Ops. Ona mu je rodila Vestu, Cereru i Junonu, te Plutona i Neptuna, a on ih je sve progutao, jer se bojao da će ga djeca svrgnuti. Ops je sakrila Jupitera kao bebu, a njegova baka Terra, Celova žena i Saturnova i Opsina majka, ga je odgojila. Kad je odrastao, Jupiter je svrgnuo svog oca i kastrirao ga kako bi osvetio djeda. Oženio se Cererom, koja je rodila Prozerpinu, i Junonom, koja mu je rodila Marsa, Vulkana, Juventas i Diskordiju. Jupiter je našao Junonu na ostrvu Samosu. Neptunu je dao more, a Plutonu podzemlje, dok je sebi uzeo nebo. Jupiter je dobri bog koji šalje kišu, ali i zao, kada bjesni oluja. Jupiter ima mnogo ljubavnica, većina ih je preuzeta ih grčke mitologije. Jupiter je djed Romula i Rema, osnivača grada Rima. Iz Jupiterove glave je rođena božica mudrosti Minerva. Seksualno sjedinjenje između Jupitera i Junone nazvano je hieros gamos – "sveti brak". Kad je Junona rodila Vulkana, bio je ružan, pa su ga Jupiter i Junona bacili u more. Poslije je Jupiter ponovno vratio Vulkana jer je koristan zbog svog kovačkog umijeća. Jupiter je vladar Olimpa u rimskoj mitologiji. Jupiter sa Stimulom ima Bakusa. mini|190 px|Hramovi na Kapitoliju
Umjetnost
U umjetnosti se Jupiter prikazuje sa Junonom, svojim ljubavnicama, sa svojom životinjom orlom (koji je preuzet kao Zeusova životinja). Vrlo česti su prikazi Zeusa zapravo prikazi Jupitera, a oni se prikazuju obično vrlo slično. Jupiter se prikazuje kao zreli, bradati muškarac sa štapom.
Kultura
Po Jupiteru je ime dobila planeta Jupiter. Jupiter se pojavljuje na slikama, statuama, reljefima, te je najpoznatiji rimski bog.
Som
Som Silurus glanis je riba iz porodice Siluridae. Ima izduženo tijelo, široko i zdepasto na prednjem dijelu lahgano je spljošteno na stražnjem dijelu u razini repne peraje. Koža nema krljušt, a prekrivena je sa sluzi koja daje somu ljepljiv izgled. Glava mu je velika i masivna, uzdužno spljoštena a završava široko rasječenim ustima, sa 6 brkova, 2 dugačka na gornjoj vilicii 4 nešto kraća na donjoj vilici. Visoko postavljeno oko malehno je što navodi na noćni život. Dugačka analna peraja završava na razini repne peraje od koje je odvojena samo malehnim izreskom. Tijelo je sive boje išarano tamnijim mrljama na leđima i bokovima dok je trbuh svjetlije boje.
Stanište i ponašanje
Somu se sviđaju mirne i duboke vode kao i spore i pravilne riječne vodene struje. Postavlja se na dubokim i zakrčenim mjestima kao što su obale, zaštitni kameni zidovi, vrtlozi, jarci usred voda, potopljena stabla, stjenoviti nasipi, nabačeno kamenje gradilišta.
Kao i za sve druge ribe, temperatura vode pokreće mu biološki ritam. Zimi je voda hladna pa mu je prehrambena aktivnost malena. Sa zatopljenjem vode u aprilu i maju skraćuje se probavni režim. Posebno važno za ženke je da snabdiju organizam proteinima prije reprodukcije. Ali, na kraju tog prirodnog ciklusa koji ga prisiljava da potroši uskladištenu eneregiju, somu se ponovno otvara apetit koji raste do sredine ljeta. Od septembra, a posebno u oktobru, postepeno opadanje žive u toplomjeru obavještava ga da je vrijeme za uskladištenje masti za zimu koju provodi u dubokim područjima veoma spore vodene struje.
Način hranjenja
U mladosti jede planktone,a kad odraste veoma brzo se prilagođava prehrani [grabežljivac|grabežljivica]. Ozbiljan oportunist, som se hrani i ribama,rakovima,školjkama i vodenim puževima.Ne oklijeva na površini ugrabiti i progutati žabe, glodare i vodene ptice. O somu se čuju maštovite priče koje ga prikazuju kao čudovište sposobno prožderati sve na što naiđe. Iako ima velika usta za hvatanje posebno velikog plijena, dosta usko grlo (anatomija) mu sprječava njegovo gutanje.
Razmnožavanje
Inkubacija traje desetak dana tokom kojih samo mužjak čuva i štiti jajašca. Nakon izlaska iz jaja, mlađ, dužine od 7 do 8 mm, razbježi se i sakrije u okolnu vegetaciju. Mladi somovi će sa svoje strane postići spolnu zrelost nakon 5 do 6 godina života.
NGC 3840
NGC 3840 (također poznat kao IRAS 11413+2021, MCG 3-30-70, PGC 36477 i UGC 6702) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 339 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Lav. Najveći prečnik je 1,10 (108 hiljada sg) a najmanji 0,8 uglovnih minuta (79 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio Heinrich Louis d'Arrest 8. maja 1864. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Risnjak
Naznačajniji vrhovi Risnjaka su: Veliki Risnjak, visine 1528 m, Snježnik, visine 1506 m, Sjeverni Mali Risnjak od 1434 m i Južni Mali Risnjak, visok 1448 m.
Risnjak spada u planine Dinarskog gorja. Ima planinsku klimu s puno padalina i najuži je planinski prag između Panonije i Mediterana, širine tridesetak kilometara. mini|250x250piksel|Pogled s vrha Risnjak 1528 m.
Pivara
mini|desno|Kazan u Pivari
Pivara ili pivovara je tvornica za proizvodnju piva, gdje se različiti kompleti opreme za proizvodnju piva nazivaju postrojenja. Do komercijalne proizvodnje piva je došlo negdje oko 2500 p.n.e. U drevnoj Mezopotamiji, pivare su poticale društvene sankcije i božansku zaštitu od strane boginje Ninkasi. Pivara je u početku bila tzv. vikend industrija, s proizvodnjom koja se odvijala kod kuće. Do 9. vijeka manastiri i poljoprivredna dobra proizvodili su pivo u većem obimu, prodajući višak. Do 11. i 12. vijeka napravljene su veće, stalne pivare u kojima je radilo osam do deset radnika. Najstarija pivara na svijetu koja i danas proizvodi pivo je Weihenstephan pivara u gradu Freisingu u Bavarskoj. Proizvodnja piva u ovoj pivari započela je još davne 1040. n.e.. U Bavarskoj se također održava najveći Oktoberfest u svijetu na kojem se isključivo pije pivo proizvedeno u 6 lokalnih minhenskih pivara: Paulaner, Augustiner, Hacker Pschorr, Hofbräu, Löwenbräu i Spaten. Originalno pivo proizvedeno u Münchenu odlikuje se dugom tradicijom, velikim iskustvom prilikom pravljenja piva i strogom pridržavanju "zahtjeva o bavarskoj čistoći".
Fars
Fars se može odnositi na:
Pivara
Proizvodnja piva u Bosni i Hercegovini
Proizvodnja piva ima dugu tradiciju u Bosni i Hercegovini. Trenutno postoji 6 pivara u BIH (u Federaciji BiH nalazi se pet pivara, a u Republici Srpskoj jedna). Banjalučka pivara i Bihaćka pivovara smještene su u sjeverozapadnom dijelu BiH, u centralnom dijelu BiH je smještena Sarajevska pivara, u sjeveroistočnom dijelu nalazi se Pivara Tuzla, u zapadnoj Hercegovini (Grude) je Grudska pivovara, a u južnoj Hercegovini (Mostar) Hercegovačka pivovara - "Heppro". Tri pivare (Bihaćka pivovara, Sarajevska pivara, Pivara Tuzla), osim piva kao glavnog proizvoda, proizvode i osvježavajuće napitke, prirodnu gaziranu i negaziranu vodu i mineralnu vodu. Pivarska industrija u BiH direktno zapošljava oko 1.400 radnika, a uglavnom uvoze osnovne sirovine za proizvodnju (slad i hmelj) iz inostranstva. Trenutno se u BiH sa domaćim proizvedenim pivom pokriva oko 46% ukupne potrošnje piva, dok se ostatak (54%) pokriva sa uvezenim pivom.
Proces proizvodnje piva
Proizvodnja piva je dugotrajan i složen tehnološki proces kojeg sačinjavaju: Te ostali korisni procesi.
Osnovne sirovine za proizvodnju piva su: ječam, hmelj, voda i kvasac. Dio ječmenog slada može se zamijeniti žitaricama i proizvodima od žitarica, te dodacima na bazi skroba i šećera. thumb|lijevo|Hmelj koji se koristi u pivarskoj industriji. Ječam predstavlja osnovnu sirovinu u proizvodnji piva i od njegovog izbora zavise kvalitet i svojstva piva. U pivarskoj industriji najviše se upotrebljava ječmeni slad. Za proizvodnju slada i piva su najpovoljnije sorte dvoredog jarog i ozimog ječma. U Bosni i Hercegovini nema postrojenja za sladovanje ječma, pa se slad uvozi, najčešće iz Hrvatske, Srbije, Slovačke, Češke i Njemačke. Kako u sebi može sadržavati čvrste nečistoće (komadići metala, kamenčići i sl.) prije upotrebe slada isti se odstranjuju odgovarajućim tehnikama.
Kvasac se dobija razvojem čiste kulture u vlastitoj laboratoriji ili se kupuje u drugim pivarama. U proizvodnji piva kvasac previre šećere iz sladovine u alkohol. U praksi u pivarama se ovi kvasci dijele u dvije velike grupe: kvasci gornjeg vrenja i kvasci donjeg vrenja. Kvasci donjeg vrenja se razlikuju od kvasaca gornjeg vrenja po morfološkim, fiziološkim i tehnološkim pokazateljima. U BiH pivare za proces fermentacije koriste kvasac donjeg vrenja.
Komljenje je najznačajniji proces u proizvodnji sladovine. Tokom komljenja se obavlja miješanje prekrupe i vode (ukomljavanje), nakon čega sastojci slada prelaze u rastvor, odnosno u sastojke ekstrakta. Osnovni zadacikomljenja su dobijanje što je moguće više ekstrakta, što je moguće boljeg sastava. Tokom komljenja najveći dio ekstrakta nastaje uslijed djelovanja enzima, koje se odvija na optimalnim temperaturama. Komina koja se dobija na kraju procesa komljenja predstavlja mješavinu rastvorenih i nerastvorenih sastojaka u vodi. Vodeni rastvor ekstrahovanih sastojaka je sladovina, a nerastvoreni sastojci su trop. U osnovi trop čine pljevica, klica i drugi sastojci koji se ne rastvore prilikom komljenja. Za proizvodnju piva se koristi samo sladovina i zbog toga je potrebno da se trop odvoji što je moguće bolje.
Arthur Miller
Arthur Asher Miller (17.oktobar 1915 – 10.februar, 2005), bio je američki dramski pisac i esejista. Sa dramama Svi moji sinovi (All My Sons), Smrt trgovačkog putnika (Death of a Salesman) i Vještice iz Salema (The Crucible), stekao je kultno mjesto u američkom teatru. Miller se često nalazio pod lupom javnosti, posebno tokom '40-tih, '50-tih i '60-tih godina 20.vijeka kada je svjedočio pred Odborom za protiv američko djelovanje, dobio Pulitzerovu nagradu za dramu i bio u braku sa Marilyn Monroe.
Život i rana karijera
Arthur Asher Miller je rođen 17.oktobra 1915. godine u New Yorku, kao drugo od troje djece poljsko-jevrejskih imigranata, Isidore i Augusta Millera .Njegov otac, nepismeni ali dobro stojeći poduzetnik, bio je vlasnik dućana ženske odjeće u kojoj je zapošljavao 400 osoba. Porodica je živjela na Manhattnu. 1929. godine, nakon sloma berze na Wall Streetu, Millerovi su izgubili gotovo sve te se sele u Brooklyn gdje Miller radi kao dostavljač hljeba i pomaže porodici da sastavi kraj s krajem .Nakon što je 1932. godine završio srednju školu, radio je brojne bijedne poslove kako bi platio školovanje na koledžu.
Ždral (sazviježđe)
Ždral (lat.Grus) je sazviježđe na nebu. Prvo otkriće su u 16.vijeku napravili holandski navigatori Frederik de Houtman i Pieter Dirkszoon Keyser. Holandski astronom Petrus Plancius kreirao ga je u svom nebeskom globusu. A Johann Bayer je dao alternativan naziv flamingo (lat.Phoenicopterus) i uvrstio u svoj katalog Uranometria. Najsjajnija zvijezda Alfa Gruis (arap. Alnair) udaljena je od Sunca 101 sg i ima prividnu magnitudu od 1.74. Neke zvijezde su se prije nalazile u sazviježđu Južna riba.
Arthur Miller
Život i rana karijera
Nakon što je na Univerzitetu u Michigenu počeo studirati žurnalistiku, Miller je radio kao reporter i noćni urednik studentskih novina The Michigen Daily. U ovom periodu nastao je njegov prvi rad No Villain .Poslije je promijenio studij, počeo studirati engleski jezik i dobio nagradu Avery Hopwood za No Villaina. Njegov prvi mentor bio je profesor Kenneth Rowe sa kojim je Miller zadržao jake veze tokom cijelog života.
Miller je diplomirao 1938.godine, nakon čega se pridružio agenciji Federal Theater Project, osnovanoj u doba New Deal-a sa zadatkom da osigura posao pozorišnim radnicima. Nakon što je 1939.godine ova agencija zatvorena zbog straha Kongresa od upliva komunističkih ideja,Miller počinje sa radom na Brooklyn Navy Yard-u (luka u Brooklynu), pišući radio drame od kojih su neke emitirane na CBS-u.
05.augusta 1940., vjenčao se sa svojom djevojkom iz koledža, Mary Slattery. Par je imao dvoje djece, Jane i Roberta. Robert, scenarist i reditelj, bio je producent film Vještice iz Salema (The Crucible), snimljenog 1996.godine.
1940. godine, Miller je napisao pozorišni komad The Man Who Had All the Luck, koji je izveden u New Jerseyu iste godine te dobio nacionalnu pozorišnu nagradu (Theatre Guild's National Award).Ipak, predstava je skinuta sa programa nakon samo četiri izvođenja.1946. godine, Millerova je predstava Svi moji sinovi (All My Sons), koju je započeo sa pisanjem 1941., bila pravi broadwayskih uspjeh sa kojom je dobio svoju prvu Tony nagradu za najboljeg autora i koja ga je konačno etablirala kao dramskog pisca.
1948. napisao je Smrt trgovačkog putnika koji se danas smatra klasičnim djelom svjetskog teatra.Djelo je svoju pozorišnu premijeru imalo 1949. godine u režiji Elia Kazana. Pokupilo je hvalospjeve kritike, osvojivši, između ostaloga, Tony nagradu za najboljeg autora te Pulitzerovu nagradu za dramu. Predstava je odigrana 742 puta.
Miller i Kazan, iako prijatelji, razišli su se nakon što je Kazan svjedočio pred Odborom za protiv američko djelovanje (odbor je imao prvenstveni cilj da se bori protiv simpatizera komunistočkog pokreta među umjetnicima) u kojem je optužio nekolicinu pozorišnih radnika da su pripadnici Komunističke partija.Kroz djelo Vještice iz Salema, Miller je uporedio rad ovog Odbora sa lovom na vještice. Vještice iz Salema, premijerno prikazane 1953. godine, predstavljaju najizvođenije djelo Arthura Millera po kojem je napisana i opera, za koju je Robert Ward dobio Pulitzerovu nagradu za muziku 1962. godine. Nedugo nakon premijere Vještica iz Salema, Odbor za protiv američko djelovanje odbilo je Milleru dati pasoš i time ga spriječilo da prisustvuje premijeri drame u Londonu 1954. godine.
U junu 1956., Miller je napustio svoju prvu suprugu Mary Slattery i vjenčao se sa Marilyn Monroe sa kojom se prvi put sreo u aprilu 1951.i sa kojom je od tada bio u stalnom kontaktu.Monroe je igrala glavnu ulogu u filmu Neprilagođeni (The Misfits) nastalom prema Millerovom scenariju. No film je bio apsolutni promašaj. Nekoliko mjeseci prije premijere, 1961., par se razveo a devetnaest mjeseci kasnije, Monroe je pronađena mrtva u svojoj kući od prevelike doze tableta koje je uzela.
1962.Miller se vjenčao sa fotografkinjom Inge Morath sa kojom je imao dvoje djece: kćerku Rebbecu i sina Daniela rođenog sa Downovim sindromom. Daniel je kasnije smješten u specijalnu ustanovu, a na Millerovo insitiranje, isključen je iz njegovog privatnog života. Par je ostao zajedno sve do Ingine smrti 2002.Millerov zet, Daniel Day-Lewis, često je posjećivao Daniela te je kasnije uspio nagovoriti Millera da konačno posjeti svog odraslog sina.
Kasnija karijera
1964.Miller je napisao pozorišni komad After The Fall, kao duboko lični pogled na brak sa Monroe. Izuzetnu popularnost izazvala je činjenica da je Marilyn Monroe prikazana kroz lik Maggie.1965.izabran je za prvog američkog predsjednika Međunarodnog PEN Centra, na čijem je čelu ostao četiri godine.U ovom periodu Miller je napisao poznatu porodičnu dramu The Price koja slovi za njegovo najuspješnije djelo nakon Smrti trgovačkog putnika.
1969., Millerova djela su zabranjena u Sovjetskom Savezu zbog učešća u kampanji za oslobađanje disidentskih pisaca. Tokom '70-tih, Miller je proveo mnogo vremena eksperimentirajući sa teatarskim prikazima. Međutim oba njegova poznata rada, komedija The Creation of the World and Other Business te muzička adaptacija drame Up from Paradise, doživjela su komercijalni debakl i hladan prijem kritike.
1983., Miller putuje u Kinu kako bi producirao i režirao Smrt trgovačkog putnika u Narodnom pozorištu u Pekingu. Predstava je doživjela veliki uspjeh u Kinite 1984. objavljuje knjigu o svom kineskom iskustvu pod nazivom Trgovački putnik u Pekingu. 1987.objavljeno je njegovo autobiografsko djelo Timebends u kojem je Miller progovorio o do tada nepoznatim detaljima iz života sa Monoroe.Tokom ranih '90-tih, Miller je napisao tri pozorišna komada: The Ride Down Mt.Mogan (1991), Tha Last Yankee (1992) i Broken Glass (1994).
Millerova spisateljska karijera trajala je gotovo sedam decenija i u momentu smrtu Miller je smatran za jednog od najvećih dramskih pisaca 20.vijeka.Nakon smrti, počast su mu odali mnogi glumci, reditelji i producent i nazvavši ga posljednjim velikim praktičarem američke pozornice.
Christopher Bigsby napisao je knjigu Arthur Miller: The Definitive Biography, zasnovanu na kutijama materijala kojeg mu je predao Miller neposredno prije smrti, 2005.godine. Knjiga je objavljena u novembru 2008. a imala je cilj otkriti neobjavljene radove u kojima Miller napada nepravde američkog rasizma mnogo prije nego je to učino pokret za građanska prava.
Franjevački samostan u Fojnici
mini|desno|Franjevački samostan
Franjevački samostan u Fojnici je crkva i samostan izgrađeni u Fojnici, Bosna i Hercegovina u 14. vijeku.
Gradnja crkve započinje 1884, međutim ona se srušila prije svog završetka, zbog nesolidne gradnje. Nakon priprema 1886. godine započinje gradnja nove - današnje crkve, koja je završena 1888. godine. Samostan je 1913. obnovljen, a 1940. godine, jednim dijelom srušen i na njegovom mjestu izgrađen novi. U preostalom dijelu samostana iz 1863. godine bili su smješteni biblioteka i muzej. U julu 2000. zbog dotrajalosti je srušen i taj dio samostana iz 1863. godine, a na njegovom mjestu započela je izgradnja nove zgrade za biblioteku i muzej, koja je završena 2008. godine. Od 2009. do danas je završen stručni postav muzejskih eksponata u Muzeja (ovaj posao su odradili radnici Zemaljskog muzeja BiH). Kroz burnu historiju Samostana Duha Svetog od preko 650 godina, fratri su uspjeli sačuvati veliko kulturno-historijsko blago neprocjenjive vrijednosti za BiH.
Crkva Svetoga Duha i Franjevački samostan
Na sjednici komisije za očuvanje nacionalnih spomenika održanoj 21. do 24. novembra 2011. godine, samostan je proglašen za nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine. Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: Zeynep Ahunbay, Martin Cherry, Amra Hadžimuhamedović, Dubravko Lovrenović (predsjedavajući), Ljiljana Ševo. Nacionalni spomenik čini:
Samostansko krilo izgrađeno 2001. godine nije zaštićeno odredbama ove odluke.
Samostanska i župna crkva Duha Svetoga
Crkva Duha Svetoga sagrađena je 1889. godine prema projektu Josipa Vancaša. U periodu od 1893. do 1895. godine Josip Oisner je oslikao crkvu. Konstrukciono je jednobrodna sa tlocrtom u obliku krsta. Iznad presjeka glavnog broda crkve sa transeptom-bočni brodom (zidovi transepta su istaknuti cca 2,70 metara u odnosu na ravan lateralnih zidova broda crkve), na kvadratnoj osnovi (10,80 x 10,80 m), izgrađena je poligonalna kupola koja je postavljena na prstenu tambura visine oko 5 metara. U kupoli je postavljen niz od 8 pravilno raspoređenih otvora kroz koje centralni dio crkve dobiva osvjetljenje. Unutrašnji promjer prstena tambura je 10,80 m, visine 5m, a vertikalni radijus kalote 5,40 m, dok se tjeme intradosa kupole nalazi na 20,50 m iznad od poda crkve.
Na zapadnoj strani, na uzdužni brod crkve, se nadovezuje svetište-prezbiterij (sanktuarij), a od prostora za vjernike odvojen je drvenom ogradom. Prezbiterij je povišen oko 40 cm u odnosu na pod crkve i zajedno sa polukružnom apsidom uokviruje prostor svetišta sa glavnim oltarom.
Zvonik crkve se nalazi uz sjeveroistočni ugao crkve, uz sami sjeverni zid crkve, i čini jedinstvenu konstrukcionu cjelinu sa crkvom. Nivo poda četvrte etaže zvonika odgovara nivou stropne konstrukcije crkve. Na ovoj etaži zvonika nalazi se prostor sa zvonima. Danas postoje tri zvona: malo i veliko potičuu iz 1927. godine (Livarna zvonov - Maribor), a srednje je iz 1894. godine (Albert Samassa - Labaca).
Zidovi crkve imaju strukturu od dvostruko zidanih masivnih kamenih zidova različite debljine (66, 81, 96 cm, ovisno o njihovom položaju), dok je zvonik zidan od cigle. Kupola crkve je također zidana kamenom u krečnom malteru.
Muzejska zbirka i bibliotečki fond franjevačkog samostana
Na sjednici komisije za očuvanje nacionalnih spomenika održanoj 30. augusta do 9. septembra 2004. godine, muzejska zbirka i bibliotečki fond franjevačkog samostana su proglašeni za nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine. Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: Zeynep Ahunbay, Martin Cherry, [[Amra Hadžimuhamedović, Dubravko Lovrenović (predsjedavajući), Ljiljana Ševo i Tina Wik. Nacionalni spomenik sačinjava:
Sfinga
mini|Sfinga Sfinga (grčki Sfinx, latinski Sphinx) predstavlja zvjer sa ženskom glavom, tijelom lava i ptičjim krilima. Po jednom vjerovanju, sfinga je kći stoglavog diva Tifona i njegove žene Ehidne, a po drugom ona je kći Himere i Ortrusa.
Sfinga je živjela je na gori Sfingiju kraj Tebe. Imala je običaj da svakom putniku ili slučajnom prolazniku postavi pitanje: "Ko ujutro ide na četiri, danju na dvije, a uveče na tri noge?" Svi koji nisu uspjeli da odgovore na njeno pitanje su pali kao žrtve njenih kandži. Sfinga je rastrgala mnogo ljudi, među njima i plemenitih Tebanaca koji su pokušavali da oslobode grad Tebu od nje.
Zagonetku je riješio Edip koji je dao tačan odgovor na njeno pitanje: "To je čovjek! U svom ranom životu nespretno puzi na sve četiri, u zreloj dobi ide ne dvije, a u suton svog života zbog slabosti podupire se štapom koji mu je treća noga!" Sfinga se nakon njegovog odgovora bacila sa stijene u more, jer joj je sudbina namjenila smrt u trenutku kad neko riješi njenu zagonetku.
Porijeklo Sfinge
Smatra se da je sfinga u grčke mitove došla sa istoka, tačnije njen lik je stvaran po asirsko-babilonskim kipovima krilatih bikova s ljudskim glavama ili po kipovima egipatskih vladara koji su prikazivani u liku ležećeg lava. Lavlje tijelo kod Egipćana i tijelo bika kod Asiraca je smatrano za simbol snage; krila kao simbol sveprisutnosti; ljudsko srce kao simbol mudrosti. Kod Egipćana lice sfinge imalo je individualne crte lica faraona ili njegove žene. Najpoznatija je Velika sfinga na polju piramida u Gizi. Visina njene glave je 20 metara, a od njuške do repa je dužine 73,5 metara. Ova sfinga je "čuvar" grobova egipatskih faraona. Po nekim naučnim pretpostavkama, smatra se da glava ove sfinge ima individualne crte lica faraona Kefrena iz 4. dinastije (27. ili 26. vijek p. n. e.). Drugi, pak, smatraju da je to kip egipatskog boga Sunca.
Kod Grka sfinga je uvijek bila ženska osoba i simbol nečeg tajnovitog i pogubnog. Najpoznatiji grčki kipovi sfinge potiču iz Antike (oko 600. godina p. n. e., koja se danas nalazi u Metropoliten muzeju u New Yorku) i iz Fokide (580 ili 560. godine p. n. e., u Muzeju u Delfima).
IC 2208
IC 2208 (također poznat kao MCG 5-19-19 i PGC 22040) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 370 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Blizanci. Najveći prečnik je 1,00 (108 hiljada sg) a najmanji 0,7 uglovnih minuta (75 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio Stephane Javelle 7. aprila 1897. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Pascalov zakon
U fizikalnoj nauci, Pascalov zakon ili Pascalov princip iskazuje da se "promjena u pritisku zatvorenog nestišljivog fluida prenosi na svaki dio fluida i na površinu njegovog spremnika."
Derivacija
Pritisak je rezultat sile koja djeluje na određenu površinu, te se taj pritisak izračunava preko formule P=F/A ili "pritisak je jednak sila podijeljeno sa površinom". Kada se sila primijeni na nestišljiv fluid, površina, koja se razmatra, je kontaktna površina između bilo koje dvije molekule tog fluida. Za površina je ista za svaki par molekula unutar fluida. Zbog toga što nestišljiv fluid prihvata i primjenjuje silu jednako kroz cijelu zapreminu, pritisak će biti jednak u svim tačkama unutar fluida. Molekule, koje su u kontaktu sa površinom spremnika, će pritiskati površinu istim pritiskom kao svaka druga molekula bilo gdje u fluidu, je imaju istu dodirnu površinu sa molekulama spremnika kao što imaju jedna između druge.
Ako sve ovo posmatramo tako da je ovaj spremnik i fluid u njemu podrvrgnuti djelovanju gravitacije kao dodatne sile, tada moramo uzimati u obzir da je razlika pritiska zbog razlike u izdizanju unutar stupca fluida data sa:
gdje je
Istari
Istari su pet čarobnjaka iz Gospodara prstenova koji su došli u Srednju Zemlju da pobijede zlo 1000. godine trećeg doba. Znamo za njih tri: Gandalfa sivog, Sarumana bijelog i Radagasta smedeg.
Saruman je postao izdajnik i Gandalf mu je oduzeo moć. Gandalf je zatim postao Gandalf bijeli i porazio zlo. Radagast je bio druid i prijatelj životinja. Ništa ne znamo o druga dva maga, Alatara i Pallandoa. Gandalf i Saruman su jedni od glavnih likova u Tolkinovim knjigama.
Vanjski linkovi
Majar
NGC 2402-1
NGC 2402-1 (također poznat kao MCG 2-19-4, PGC 21176 i UGC 3891) je eliptična galaksija koja je udaljena oko 244 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Mali pas. Najveći prečnik je 0,80 (57 hiljada sg) a najmanji 0,8 uglovnih minuta (57 hiljada sg).
22. vijek
22. vijek je razdoblje od 2101. do 2200. godine.
Rubidij
Rubidij je hemijski element sa simbolom Rb i atomskim brojem 37. On je mehki, srebreno-sjajni metalni element iz grupe alkalnih metala sa atomskom masom 85,4678. Elementarni rubidij je veoma reaktivan, a njegove hemijske osobine slične su onima kod drugih alkalnih metala, kao što su vrlo brza oksidacija pri kontaktu sa zrakom. Prirodni rubidij je smjesa dva izotopa: 85Rb, jedinog stabilnog koji sačinjava 72% rubidija. Ostalih 28% je neznatno radioaktivni 87Rb koji ima vrijeme poluraspada od 49 milijardi godina, tri puta duže od procijenjene starosti svemira.
Njemački hemičari Robert Bunsen i Gustav Kirchhoff otkrili su rubidij 1861. pomoći, tada novorazvijene, metode spektroskopije plamenom. Spojevi rubidija imaju raznolike hemijske i elektroničke načine primjene. Metalni rubidij vrlo lahko isparava i ima pogodan raspon apsorpcijskog spektra što ga čini vrlo čestom metom za lasersko manipuliranje atomima.
Za rubidij nije potpuno poznato da li je on neophodan za život živih organizama. Međutim, njegove ione živi organizmi mogu koristiti na način kako koriste ione kalija, tako što ih naprimjer biljne i životinjske ćelije uzimaju zbog identičnog naboja rubidija i kalija.
Historija
thumb|lijevo|180px|[[Gustav Kirchhoff (lijevo) i Robert Bunsen (sredina) su spektroskopski otkrili rubidij. (Henry Enfield Roscoe je na desnoj strani.)]] Rubidij su 1861. otkrili Robert Bunsen i Gustav Kirchhoff u njemačkom gradu Heidelbergu, u sastavu minerala lepidolita upotrebom spektroskopa. Zbog veoma jarkih crvenih linija u njegovom emisijskom spektru, odabrali su ime izvedeno iz latinske riječi rubidus u značenju "tamno crveno". Rubidij je prisutan kao sporedna komponenta u lepidolitu. Kirchhoff i Bunsen su morali preraditi oko 150 kg lepidolita koji se sadržavao samo 0,24% rubidij-oksida (Rb2O). I kalij i rubidij grade nerastvorljive soli sa hloroplatinskom kiselinom, ali te soli iskazuju neznatnu razliku u rastvorljivosti u vreloj vodi. Zbog toga, nešto slabije rastvorljivi rubidij-heksahloroplatinat (Rb2PtCl6) se može dobiti frakcijskom kristalizacijom. Nakon redukcije heksahloroplatinata sa vodikom, ovim procesom dobili su 0,51 grama rubidij-hlorida za daljnje proučavanje. Prvo izdvajanje rubidijevih i cezijevih spojeva u većem obimu, kada su Bunsen i Kirchhoff iz 44.000 litara mineralne vode, dobili, pored 7,3 grama cezij-hlorida također i 9,2 grama rubidij-hlorida. Rubidij je bio drugi element, nedugo nakon cezija, koji je otkriven spektroskopski, te samo jednu godinu nakon što su Bunsen i Kirchhoff napravili prvi spektroskop.
Dva naučnika upotrijebili su rubidij-hlorid da bi izračunali približnu atomsku težinu novog elementa od 85,36 (danas prihvaćena vrijednost iznosi 85,47). Također, oni su pokušali dobiti i elementarni rubidij pomoću elektrolize istopljenog rubidij-hlorida, ali su umjesto metala dobili plavkastu homogenu supstancu koja "ni golim okom niti pod mikroskopom nije pokazivala metalne osobine ni u tragovima". Stoga su zaključili da se radilo o subhloridu. Ipak, proizvod tog procesa vjerovatno je bila koloidna smjesa metala i rubidij-hlorida. U drugom pokušaju da dobiju metalni rubidij, Bunsen je uspio reducirati rubidij zagrijavanjem ugljenisanog rubidij-tartarta. Iako je destilirani rubidij bio piroforan, bilo je moguće odrediti gustoću i tačku topljenja ovog elementa. Kvalitet istraživanja obavljenih 1860tih se može ilustrirati činjenicom da se gustoća koju su oni tada izračunali razlikuje za 0,1 g/cm3 a tačka topljenja za manje od 1 °C od danas prihvaćenih vrijednosti.
Slaba radioaktivnost rubidija otkrivena je 1908. ali prije nego što je postavljena teorija izotopa 1910tih, pa je njegova niska aktivnost zbog veoma dugog vremena poluraspada od preko 10 milijardi godina bila vrlo teška za objasniti. Danas dokazani raspad rubidija 87Rb na stabilni 87Sr beta raspadom sve do kraja 1940tih bio je predmet naučne diskusije.
Rubidij je prije 1920tih imao vrlo ograničenu industrijsku vrijednost. Međutim, od tada razvijene su neke od vrlo važnih aplikacija rubidija u oblasti istraživanja i razvoja, kao i određene hemijske i elektroničke aplikacije. Godine 1995. izotop rubidij-87 iskorišten je za pravljenje Bose-Einsteinovog kondenzata, za koji su njegovi otkrivači Eric Allin Cornell, Carl Edwin Wieman i Wolfgang Ketterle dobili Nobelovu nagradu za fiziku 2001. godine.
Osobine
Rubidij je veoma mehak, duktilan, srebrenasto-sjajni metal. Među neradioaktivnim alkalnim metalima, on je drugi najviše elektropozitivan metal, koji se topi na temperaturi od 39,31 °C. Slično kao i drugi alkalni metali, on vrlo burno reagira s vodom, sa živom gradi amalgame kao i legure sa zlatom, željezom, cezijem, natrijem i kalijem, ali ne i sa litijem (iako su rubidij i litij čak i u istoj grupi periodnog sistema).
Kao i kod kalija (koji je neznatno manje reaktivan) i cezija (koji je nešto više reaktivan), reakcija rubidija s vodom je obično dovoljno burna da može zapaliti gas vodik kojeg istiska iz vode.
Postoje izvještaji da se elementarni rubidij može spontano zapaliti u dodiru sa zrakom. On ima veoma nisku energiju ionizacije do samo 406 kJ/mol. Rubidij i kalij imaju dosta sličnu ružičastu boju pri testu plamena, zbog čega se za razlikovanje ova dva elementa trebaju koristiti spektroskopske metode.
Izotopi
Izotop rubidij-87 ima vrijeme poluraspada od 48,8 milijarde godine, što je više od tri puta duže od procijenjene starosti svemira (13,799±0,021 milijardi godina) pa se on ubraja u primordijalne nuklide. On se vrlo lahko zamjenjuje na mjesto kalija u mineralima pa je stoga prilično dosta rasprostranjen. Rb se dosta upotrebljava za datiranje stijena; 87Rb se beta raspadom raspada na stabilni 87Sr. Tokom frakcionalne kristalizacije, stroncij teži da se koncentrira u plagioklasu, ostavljajući Rb u tečnoj fazi. Zbog toga, odnos Rb/Sr u rezidualnoj magmi može tokom vremena porasti, tako da preostaju stijene sa povećanim odnosom Rb/Sr zbog diferencijacije koja se odvija. Najviši odnosi (10 ili više) javljaju se u pegmatitima.
Rubidij-82, jedan od vještačkih izotopa elementa, nastaje raspadom putem elektronskog zahvata izotopa stroncija-82 sa vremenom poluraspada od 25,36 dana. Paralelni raspad rubidija-82 sa vremenom poluraspada od 76 sekundi do stabilnog kriptona-82 dešava se emisijom pozitrona.
Rasprostranjenost
thumb|lijevo|128px|Test rubidija plamenom Rubidij je 23. element po rasprostranjenosti u Zemljinoj kori, ugrubo zastupljen kao i cink a nešto više ga ima od bakra. On se prirodno javlja u mineralima poput leucita, polucita, karnalita i zinwaldita, a koji može sadržavati i do 1% rubidijevih oksida. Lepidolit sadrži između 0,3% i 3,5% rubidija, te predstavlja komercijalni izvor ovog elementa. Neki kalijevi minerali i kalij-hloridi također mogu sadržavati rubidij u komercijalno značajnim količinama. Morska voda prosječno sadrži 125 µg/L rubidija što je daleko manje u odnosu na prosječnu količinu kalija od 408 mg/L ali je i znatno više od 0,3 µg/L koliko iznosi vrijednost za cezij. Zbog velikog ionskog promjera, rubidij se u petrologiji i geohemiji smatra kao jedan od “nekompatibilnih elemenata". Tokom (frakcijske) kristalizacije magme, rubidij se koncentrira u tečnoj fazi zajedno sa svojim težim analogom cezijem te se kristalizira posljednji. Iz tih razloga, najveći depoziti rubidija i cezija su rudne zone pegmatita nastale u ovom procesu obogaćivanja. Pošto rubidij supstituira kalij u procesu kristalizacije magme, obogaćenje je znatno manje efektivno nego u sličnom procesu kod cezija. Rudna zona pegmatita sadrži količine cezija koje su isplative za rudarenje u vidu polucita ili mineral litija lepidolita, koji su također i izvori rubidija kao nusproizvoda.
Dva nešto značajnija izvora rubidija su bogati depoziti polucita kod jezera Bernic u kanadskoj provinciji Manitobi te depoziti rubiklina ((Rb,K)AlSi3O8) nađeni kao nečistoće u polucitu na italijanskom ostrvu Elba, gdje udio rubidija iznosi 17,5%. Oba ova depozita također su i izvori cezija.
Dobijanje
Iako je rubidij dosta zastupljeniji u Zemljinoj kori od cezija, mali broj aplikacija rubidija i nedostatak minerala za većim udjelom rubidija (isplativog za industrijsku proizvodnju), predstavljaju ograničavajući faktor za dobijanje spojeva rubidija. Godišnje se proizvede od dvije do četiri tone rubidijevih spojeva.
Upotreba
thumb|desno|Rubidijski atomski sat u Američkoj pomorskoj opservatoriji Spojevi rubidija se ponekad koriste za pravljenje vatrometa dajući mu ružičastu boju. Također se razmatra korištenje rubidija u termoelektričnim generatorima na principu magnetohidrodinamike, gdje zagrijavanjem na visokim temperatura stvaraju ioni rubidija te se propuštaju kroz magnetno polje. Oni tako induciraju elektricitet te djeluju poput statora generatora proizvodeći električnu struju. Rubidij, tačnije izotop 87Rb u gasovitom stanju, jedan je od najčešće upotrebljavanih atomskih vrsta za hlađenje lasera i Bose-Einsteinovu kondenzaciju. Njegove poželjne osobine za ovu aplikaciju uključuju lahku dostupnost jeftine svjetlosti diodnih lasera na potrebnoj talasnoj dužini te prihvatljive temperaturne raspone neophodne da se dobije stalan pritisak pare.
Rubidij se koristio za polariziranje helija 3He, proizvodeći veliku količinu magnetiziranog 3He gasa sa spinovima jezgre usmjerenim u određenim smjerovima u prostoru umjesto uobičejenih nasumičnih. Para rubidija se optički upumpava u laser a polarizirani Rb polarizira 3He putem hiperfine međureakcije.
Takve "ćelije" 3He polariziranog spina su postale vrlo popularne za mjerenje polarizacije neutrona te za proizvodnju polariziranih snopova neutrona namijenjene za druge svrhe. Rezonantni element u atomskim satovima koristi hiperfinu strukturu energijskih nivoa rubidija, što ovaj metal čini korisnim za visokoprecizno mjerenje vremena te se koristi kao osnovna komponenta sekundarnih izvora frekvencije (rubidijski oscilatori) održavanje tačnosti frekvencija u ćelijskim predajnicima i drugoj elektroničkoj, telekomunikacijskoj, mrežnoj i testnoj opremi. Ti rubidijski standardi se često koriste sa GPS-om za izgradnju "primarnog standarda frekvencija" koji je precizniji i jeftiniji od cezijskih standarda. Takvi rubidijski standardi se često masovno proizvode za potrebe telekomunikacijske industrije.
Drugi potencijalni ili trenutni načini upotrebe rubidija uključuju radni fluid u parnim turbinama, kao geter u vakuumskim cijevima te kao fotoćelijska komponenta. On se također koristi i kao sastojak u posebnim vrstama stakla, u proizvodnji superoksida njegovim sagorijevanjem u prisustvu kisika, za proučavanje ionskih kanala kalija u biologiji te u vidu pare za pravljenje atomskih magnetometara. Specifično, izotop 87Rb se danas, zajedno sa drugim alkalnim metalima, koristi za istraživanje SERF magnetometara sa izmjenom spina bez "relaksacije".
Spojevi
thumb|lijevo|100px|Klaster Rubidij-hlorid (RbCl) je vjerovatno najpoznatiji i najviše korišteni spoj rubidija. On se koristi u biohemiji da bi se ćelije pobudile da uvuku DNK u sebe (mada to nije jedinstvena osobina, nekoliko drugih hlorida se također koristi za istu svrhu) te kao biomarker jer se vrlo lahko upija zamjenjujući kalij, i u živim organizmima se javlja samo u malim količinama. Drugi njegovi uobičajeni spojevi su korozivni rubidij-hidroksid (RbOH), koji je polazna sirovina za većinu hemijskih procesa zasnovanih na ovom elementu; rubidij-karbonat (Rb2CO3) koji se koristi u nekim optičkim staklima i rubidij-bakar sulfat Rb2SO4·CuSO4·6H2O. Rubidij-srebro jodid (RbAg4I5) ima višu električnu provodljivost pri sobnoj temperaturi od bilo kojeg poznatog ionskog kristala, što je osobina koja se iskorištava u tankim baterijama i drugim aplikacijama.
Rubidij gradi veći broj oksida kao što su rubidij-monoksid (Rb2O), Rb6O i Rb9O2, koji se formiraju ako je metalni rubidij izložen zraku. U okruženju kada je udio kisika veći, on gradi superoksid RbO2. Rubidij također gradi i soli sa halidima, dajući rubidij-fluorid, rubidij-hlorid, rubidij-bromid i rubidij-jodid.
Vanjski linkovi
🇵🇸
NGC 5343
NGC 5343 (također poznat kao MCG -1-35-19 i PGC 49412) je eliptična galaksija koja je udaljena oko 121 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Djevica. Najveći prečnik je 1,50 (53 hiljade sg) a najmanji 1,2 uglovnih minuta (42 hiljade sg). Prvo otkriće je napravio John Frederick William Herschel 5. marta 1785. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Winnetou
Winnetou (Vinetu) je Indijanac, poglavica Apača, lik iz knjiga Karl Maya (najprodavanijeg njemačkog pisca svih vremena), između kojih su i knjige Vinetu I do Vinetu III. Prema knjizi Karla Maya, narator Old Šeterhend upoznaje Vinetua i rađa se prijateljstvo između Old Šeterhenda i Apača. Njih dvojica su vješti borci, ali nadasve humani ljudi.
Nakon smrti Vinetuovog oca Inču-čune (i njegove sestre Nčo-či) Vinetu postaje poglavica. Vinetu jaše konja po imenu Ilči (vjetar), a ima poznatu dvocijevku okovanu srebrom. U posljednjoj knjizi trilogije Vinetu, Vinetua ubija bandit Santer koji je ubio i njegovog oca i sestru.
Ostrvo Jarvis
mini|300px|Karta ostrva Jarvis
Ostrvo Jarvis je nenastanjeno ostrvo površine 4,5 kvadratna kilometra koji se nalazi na -0.36667°N, -160.05°W u Južnom Pacifiku, na oko pola puta između Havaja i Kukovih ostrva. To je neinkorporirana teritorija Sjedinjenih Država kojom iz Washingtona upravlja Služba za ribarstvo i divljač pri Ministarstvu unutrašnjih poslova u okviru sistema Nacionalnih prirodnih rezervata.
Ostrvo je 21. augusta 1821. otkrila posada britanskog broda Eliza Francis te ga nazvala po svom kapetanu Brownu. Nenastanjeno ostrvo bilo je anektirano od strane SAD godine 1858., ali i napušteno 1879. nakon što su odnešene tone guanoa. Velika Britanija je anektirala ostrvo godine 1889., ali nikada nije provela dalju eksploataciju. Naslage guana su eksploatirane do kasnih 1800-ih. SAD su okupirale i ponovo anektirale ostrvo godine 1935.
Tada je stvoreno Millersville, naselje na zapadnoj strani ostrva koje je povremeno korišteno kao meteorološka stanica od 1935. do drugog svjetskog rata, kada je napušteno; ponovo je naseljen godine 1957. tokom Međunarodne geofizičke godine od strane naučnika, ali i napušten 1958.
Na ostrvu nema luka niti pristaništa, ali ima vanjskih sidrišta. Postoji jedno područje za pristajanje čamaca na sredini zapadne obale te još jedno na jugozapadnom dijelu ostrva. Dnevni svjetionik je blizu sredine zapadne obale.
Klima je tropska, s malo padavina, stalnim vjetrom i snažnim sunčanim uticajem. Teren, koji se od mora izdiže do najviše 7 metara je uglavnom pješčan, a koraljno ostrvo je na rubovima okruženo grebenom. povijuše te nisko grmlje uglavnom služe za gniježđenje te kao habitat morskim pticama i ostalim oblicima života. Ostrvo nema prirodnih izvora pitke vode.
Čad
Čad (arapski تشاد =Tishād, francuski Tchad, službeno poznat kao  Republika Čad (arapskiجمهورية تشاد =Jumhūrīyat Tishād, francuski République du Tchad) je republika u centralnoj Africi, bez izlaza na more.
Sjeverni dio Čada se nalazi u Sahari. Graniči s Libijom na sjeveru, Sudanom na istoku, Srednjoafričkom Republikom na jugu, Kamerunom na jugozapadu te Nigerijom i Nigerom na zapadu. Čad ima nekoliko ekoloških regija: zonu pustinja na sjeveru, aridni sahelski pojas u središtu i plodniju zonu Sudanske savane na jugu. Jezero Čad po kojem je zemlja dobila ime, najveće je močvarno područje u Čadu i drugo po veličini u Africi. Najveći i glavni grad je N'Djamena.
Službeni jezici Čada su arapski i francuski. U Čadu živi preko 200 različitih etničkih i jezičkih grupa. Glavne religije su islam (51,8%) i kršćanstvo (44,1%). Počevši u 7. mileniju prije nove ere, ljudska populacija se u velikom broju preselila u Čadski bazen. U Čadskom sahelskom pojasu,  do kraja 1. milenija nove ere, uzdizalo se i padalo niz država i carstava, od kojih je svako usredotočeno na kontrolu presaharskih trgovinskih ruta koje su prolazile regionom.
Delaware
Delaware (DE) (Delaver) je američka savezna država koja se nalazi u regiji sjeveroistoka SAD na obali Atlantskog okeana, mada se ponekad ubraja u srednjeatlantske savezne države. Na jugu i zapadu se graniči sa Marylandom, na sjeveroistoku sa New Jerseyem, a na sjeveru sa Pennsylvanijom. Ime joj potiče od Thomasa Westa, 3. barona De la Warr, engleskog plemića i prvog kolonijalnog guvernera Virginije, po kojem je područje koje se danas naziva Cape Henlopen prvobitno dobilo ime.
Čad
Francuska je osvojila teritoriju do 1920. godine i uklopila je u sastav Francuske Ekvatorijalne Afrike. Čad je 1960. stekao nezavisnost pod vođstvom Françoisa Tombalbayea. Ogorčenost prema njegovoj politici na muslimanskom sjeveru kulminirala je erupcijom dugotrajnog građanskog rata 1965. godine. U 1979. odmetnici su osvojili glavni grad i okončali  hegemoniju Juga. Ali, pobunjenički zapovjednici borili su se među sobom sve dok Hissène Habré nije pobijedio svoje rivale. Čadsko-libijski sukob izbio je 1978. libijskom invazijom, koja je zaustavljena 1987. francuskom vojnom intervencijom (Operacija Épervier). Hissèna Habréa je, 1990. godine, svrgnuo njegov general Idriss Déby. Uz francusku podršku, modernizacija Čadskih oružanih snaga započeta je 1991. Od 2003. Darfurska kriza u Sudanu se prelila preko granice i destabilizirao naciju. Iako siromašni, nacija i ljudi borili su se za smještaj stotina hiljada sudanskih izbjeglica, koji žive u kampovima i oko njih.
Delaware
Delaware se nalazi u sjeveroistočnom dijelu poluostrva Delmarva i druga je najmanja američka savezna država po površini, šesta najmanja savezna država po broju stanovnika ali i šesta najgušće naseljena savezna država od svih 50 saveznih država SAD. Delaware se sastoji iz tri okruga. Od sjevera prema jugu, okruzi u Delawareu su: New Castle, Kent i Sussex. Dva južna okruga su historijski dominantno poljoprivredno orijentirani, dok je okrug New Castle uglavnom više industrijski okrug.
Prije nego što su njegovu obalu otkrili i istražili Evropljani u 16. vijeku, područje današnjeg Delawarea su naseljavale razne grupe američkih domorodaca, uključujući plemena Lenape na sjeveru i Nanticoke na jugu. Prvi evropski naseljenici bili su holandski trgovci u koloniji Zwaanendael 1631. godine, koja se nalazila u blizini današnjeg grada Lewes. Delaware je bila jedna od 13 kolonija koje su učestvovale u američkoj revoluciji te je 7. decembra 1787. godine postala prva država potpisnica koja je ratificirala Američku deklaraciju o stvaranju federacije saveznih država i Ustav Sjedinjenih Američkih Država, pa je do danas Delaware u žargonu poznata i kao Prva država (The First State)
Čad
Iako su aktivne mnoge političke stranke, moć je čvrsto u rukama predsjednika Débyja i njegove političke stranke, Pokret za spas domovine. Čad i dalje muči političko nasilje i ponavljajući pokušaji državnih udara. Prema BDP-u (nominalno), Čad je jedna od najsiromašnijih i najkorumpiranijih zemalja u svijetu; većina stanovnika živi u siromaštvu kao uzgajivači stočari i poljoprivrednici. Od 2003. sirova nafta je postao primarni izvor zarade od izvoza, zamijenivši tradicionalnu pamučnu industriju. Čad je okarakteriziran nedostatkom temeljnih ljudskih prava, sa čestim zlostavljanjima, kao što su proizvoljna zatvaranja, vansudska ubistva i ograničenja građanskih sloboda od strane snaga sigurnosti i oružanih milicija.
Zemlja je donedavno bila među najsiromašnijima na svijetu, dijelom i zbog dugotrajnog građanskog rata etničko-vjerskih frakcija (na sjeveru je glavna religija islam, a na jugu kršćanstvo i animizam, iako su međusobno sukobljavale i pojedine sjeverne frakcije). U 2004. započelo se s izvozom sirove nafte, što bi u budućnosti moglo donijeti značajno povećanje nacionalnog bogatstva. BDP je u 2004. bio 1.600 USD po stanovniku, mjereno po PPP-u, s povećanjem od 38% u odnosu na 2003. Prvi predsjednik bio je Francois Tombalbaye.
Delaware
Etimologija
Država je dobila ime po rijeci Delaware, a čije je ime izvedeno iz titule Thomasa Westa, 3. barona De La Warra (1577–1618), koji je bio guverner kolonije Virginia, dok su prvi Evropljani istraživali rijeku i njenu okolinu. Delaware indijanci, ime koje su Evropljani koristili za pripadnike domorodačkog plemena Lenape, a čija je domovina dolina rijeke Delaware, također izvode ime iz istog izvora.