cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Perdika
322. p. n. e. osvojio je Kapadokiju i postavio za satrapa Eumena, svog najpouzdanijeg čovjeka. Perdika je u Aziji ostavio zapovjedništvo Eumenu protiv Kratera i Antigona. Zatim je sa vojskom krenuo protiv Ptolemeja, satrapa Egipta. Kada dva puta nije uspio prijeći Nil, drugi put su vojni gubici bili oko 2000 mrtvih, njegovi časnici su se urotili protiv njega i ubili ga.
Rasa
Porijeklo i priroda "rasne" bioraznolikosti
Savremena bioantropološka definicija pod "rasom" podrazumijeva jednu i/ili sistem srodnih ljudskih populacija osobene genetičke strukture, koja se prepoznatljivo razlikuje od one u drugim – istovjetno definiranim – ljudskim grupama.
Najuočljivija "rasna" obilježja predstavljaju adaptacijske "uspomene" iz prethodnih etapa hominizacije, u kojima su djelovali opći prirodni faktori evolucije, a posljedica su selektivnog prilagođavanja na mnogobrojne različite uticaje životne sredine. Budući da egzistencijalni prirodni resursi nisu jennako raspoređeni po čitavoj Planeti, genetski sastav različitih populacija (polimorfne i kosmopolitske) ljudske vrste prilagodio se na veoma heterogene životne uslove. Najuočljivije spoljne “rasne” osobenosti (kao što su boja kože, boja kose i forma dlake, stas, konstitucija i opći habitus, oblik lica i lobanje, oblik i boja očiju i druga) imale ili imaju naglašen adaptivni značaj. Njihove odgovarajuće varijante i cjeline bile su kroz odabir snažno podržavane u različitim uslovima izloženosti suncu (insolaciji), temperaturi, vlazi, ishrani i nizu drugih činilaca.
Boja kože
Takvu hipotezu podržava i Glogerovo pravilo, prema kojem su životinjske jedinke iz populacija tropskih vlažnih oblasti obično intenzivnije pigmentirane nego one iz hladnih i suhljih dijelova areala istih i srodnih vrsta. Najtamnoputiji savremeni ljudi žive između Sahare i afričkih tropskih kišnih šuma, a izrazito su pigmentirani i stanovnici Melanezije, Nove Gvineje, južne Indije i autohtoni Australci. Centri radijacije leukodermije ili blondizma su u sjevernoj Evropi, koju karakteriziraju klima sa malo sunčanih dana, posebno u onim područjima koja su bila zahvaćena pleistocenskim glacijacijama (oledbama). Mongolske populacije se, međutim, ne uklapaju u ovu opću sliku. Američki Indijanci (sup)tropskih krajeva su neznatno tamniji od svojih srodnika iz umjerenih i hladnih predjela, a sibirski palemongoloidi i Eskimi (američkog Arktika) imaju nešto više pigmenta nego što bi bilo primjereno njihovom podneblju. Jedno od prihvatljivih objašnjenja tog fenomena moglo bi biti u vezi sa klimatskim prilikama arktičke oblasti (posebno u Aziji), gdje je pretežno suho i rijetko oblačno, sa blještećom insolacijom.
Često se postavlja i pitanje funkcionalnog paralelizma u adaptivnoj ulozi preplanulosti svjetloputih i trajne ("rasne") tamnoputosti. Kao što je poznato, pigmentacija usljed velike izloženosti suncu kod osoba svijetle puti ima zaštitnu ulogu u spriječavanju bolnih opekotina. Dio ultraljubičastog zračenja spektra (talasne dužine oko 3.000 angstrema) ozljeđuje žive površinske slojeve kože (posebno dermalni i Malpigijev), a preplanulost obezbjeđuje zaštitno deponovanje pigmenta u ćelijama pokožice i zadebljavanje njenog rožnog sloja (nakupljanjem ostataka mrtvih Malpigijevih ćelija. Rožni sloj apsorbira zrake ultraljubičastog zračenja i spriječava njihov prodor u dublje – žive ćelije, pri čemu je efikasnost te zaštitne funkcije u direktnoj srazmjeri sa stepenom pigmentiranosti. Takva uloga inducirane pigmentacije je idioadaptacijske prirode, dok trajna (intenzivna) pigmentiranost ima evolutivno–adaptivno značenje.
Relativno veća adaptivna vrijednost svjetlijih nijansi kože u podnebljima sa malo sunčanih dana također nije pouzdano potvrđena, a pretpostavlja se da bi mogla biti u vezi sa stimulacijom sinteze antirahitičnog vitamina D u živim ćelijama (na taj način što upija ultravioletne zrake). Tamna put odbija svega oko 10–20% vidljivog dijela spektra, tj. značajno manje nego svijetla (40–50%), što povećava toplotno opterećenje. Taj porast podložnosti opasnostima od toplotnog udara, u podnošljivim granicama, može se i potpuno izbjeći znojenjem na relativno nižoj spoljnoj temperaturi od normalne. Vjeruje se i da je adaptivni značaj svijetle puti, a naročito njene varijante sa plavom kosom i plavim očima, mogao biti selektivno favorizovan tokom posljednje interglacijacije i nakon zadnje glacijacije (oledbe). Postoje argumenti koji podržavaju i pretpostavku da je povećana pigmentiranost također bila favorizovana i u vezi sa rakom kože. On je češći među svjetloputim osobama, a u istoj kategoriji pigmentacije (i kod istih osoba) češće se javlja na dijelovima kože koji su neposredno izloženi suncu. S druge strane, smanjena osjetljivost osoba svijetle puti na nazebe i upale zglobova mogla je biti faktor povećanja adaptivne vrijednosti ovog fenotipa u hladnijim podnebljima.
Smatra se da je često pominjana hipoteza o "zaštitnoj obojenosti" kao adaptaciji tamnoputih lovačkih plemena na uslove sjenovitih šuma – na razini neutemeljenih pretpostavki.
Oblik kose
Oblik kose, po svemu sudeći, i do današnjeg doba je održala svoj glavni adaptivni značaj; vunasta, spiralna, kuštrava i kovrdžava kosa pripadnika tropskog stanovništva efikasnija su zaštita mozga od izloženosti vrelom suncu nego što su prava i valovita kosa.
Tjelesna konstitucija
Tjelesna konstitucija i oblik tijela također mogu imati naglašen prilagodbeni značaj. Posmatranjem globalne rasporeda tipova konstitucije, dimenzija i oblika tijela kod životinja je zapaženo nekoliko općih karakteristika (osobina) njihove prostorne (spacijalne) varijacije.
Libija na Svjetskom prvenstvu u atletici 2017.
Libiju na Svjetskom prvenstvu u atletici 2017. u Londonu od 4. do 13. augusta 2017. predstavljao je jedan atletičar.
Rasa
Tjelesna konstitucija
Bergmanovo pravilo počiva na uočenoj pojavi da su jedinke vrsta koje žive u hladnijim klimatima obično (prosječno) krupnije od svojih srodnika iz toplijih krajeva.
Alenovo pravilo se odnosi na pojavu da su istureni dijelovi tijela (udovi, uši, rep i dr.) u hladnijim dijelovima areala iste ili srodnih vrsta obično kraći (i manjih ostalih parametara) u odnosu na opće tjelesne dimenzije. Obje ove pojave su u funkciji čuvanja tjelesne toplote. U vezi s tim, dolazimo do toga da u proporcionalnom razvoju organizma površina raste po kvadratnoj, a zapremina i masa po kubnoj potenciji linearnih mjera. Manja površina odaje relativno manje toplote po jedinici mase, pa selektivnu prednost u različitim podnebljima imaju kontrastno drugačiji fenotipovi.
Karakteristični kvantitativni odnos tjelesne visine i mase u pojedinim dijelovima sveukupnog svjetskog stanovništva daje veoma indikativne podatke o mogućim vezama između klimatskih prilika i tjelesne konstitucije (vidi priloženu tabelu!). Neki primjeri najvišeg (Vatutsi – 176 cm) i najnižeg (Pigmeji – 142 cm) rasta u ljudskoj populaciji pokazuju da stanovništvo vrelih i otvorenih predjela spadaju u kategoriju najvećih iznosa tog koeficijenta. Iako je njihova adaptacija išla u dva različita pravca, oni naginju ka visokom i suhonjavom stasu ili još češće, niskom stasu i vitkoj konstituciji (srazmjerno malog tijela i izduženih udova). Autohtoni stanovnici hladnih oblasti su najčešće korpulentni – široki, krupni i teški, odnosno zdepasti i dežmekasti, a skloni su i nagomilavanju potkožnog masnog tkiva (koje je veoma efikasan toplotni izolator). Nasuprot tome, salo u tropskim krajevima povećava opasnost od toplotnog iznurivanja. Činjenica da odjeća savremenog čovjeka održava određenu mikroklimu i na veoma niskim temperaturama ne znači da na individualnu adaptabilnost ne utiče i tjelesna konstitucija (posebno u ekstremnim uslovima). Posebno ne treba zanemariti ni činjenicu da je adaptivnost evolutivno dinamična kategorija. Pretpostavlja se i da termoizolaciona svojstva potkožne masnoće objašnjavaju i karakterističnu strukturu mongoloidnog lica.
U hladnim oblastima tijelo je zaštićeno odjećom, a lice može biti izloženo izrazito niskim temperaturama. Pripadnici većine populacija iz centra radijacije mongoloida živi u klimatima niskih temperatura, oštrih mrazeva i jakih vjetrova, pa njihova spljoštena i dobro popunjena lica imaju manju relativnu površinu (na jedinicu mase), otpornija su na ozebline nego mršava lica istaknutih crta. Adaptivni značaj takvih svojstava potvrđuje i primjer skandinavskih Laponaca (evropeidnog porijekla) koji su konvergencijom (u sličnim uslovima životne sredine) stekli mnoga mongoloidna obilježja.
Fiziološko prilagođavanje
Fiziološko prilagođavanje je jedna od nezaobilaznih komponenti sistema održavanja homeostaze ljudskog organizma. Uporedna fiziološka istraživanja diferencijacije “rasa” najčešće su obuhvatala karakteristične elemente prilagođavanja na klimatske prilike, a posebno na temperaturu i vlažnost. Naga osoba (u mirovanju) toplotnu ravnotežu sa svojom okolinom uspostavlja na 27–300 C, a van toga raspona se uključuju odgovarajući homeostatski fiziološki procesi. Iznad 300 C počinje znojenje, a ispod 270 C tjelesna temperatura se reguliše drhtanjem. Ovakve fiziološke posljedice ima i pojačana fizička aktivnost, a pokrivanjem i utopljavanjem se postižu adekvatni kompenzacijski efekti. Eksperimentalno je dokazano da su američki crnci, uz sličnu tjelesnu konstituciju, istovjetne uslove u prirodnoj okolini i jednak fizički rad, relativno izdržljiviji na sparini, a bijelci u vreloj i suhoj klimi. Na vrelom i vlažnom vremenu crnci uz nižu tjelesnu temperaturu i puls, gube za oko 5% manje tjelesne mase po satu fizičke aktivnosti, dok je situacija obrnuta u vrelim i suhim pustinjskim uslovima.
Pretjeran gubitak toplote na niskim temperaturama se sprečava sužavanjem perifernih krvnih sudova, što smanjuje protok krvi u koži i ekstremitetima. Tako se hladi samo površina tijela, a održava normalna i stalna temperatura vitalnih unutrašnjih organa. Na oko 230 C neodjeven bijelac, u prosjeku, ima temperaturu rektuma od oko 360 C, glave oko 34,50 C, trupa oko 340 C, šaka oko 300 C i stopala oko 250C. Kada se udovi rashlade do oko 5–100 C opticaj krvi se intenzivira, pa (u tolerantnim granicama spoljne temperature) ne dolazi do smrzavanja izloženih dijelova tijela. U tom pogledu postoje izrazite međupopulacijske razlike. Zabilježeno je da neodjeveni australski domoroci mogu spavati i na temperaturama na kojima prosječan bijelac dršće i cvokoće, iako ima primjetno toplije udove. Viši bazni metabolizam Eskimima omogućuje stvaranje više toplote, a smatra se da je pojačan krvotok u uronjenim dijelovima tijela (u hladnu vodu) kod njih također genetički određen. Slična pojava je zabilježena i kod pripadnika plemena Alakaluf (sa krajnjeg juga Čilea), koji žive u surovim uslovima hladne i vjetrovite klime, a koji bez vidljivih posljedica hranu skupljaju roneći u vodi temperature oko 6–80 C.
Opća priroda međusobnog odnosa i grupisanja uticaja filogenetske (genetičke) i fiziološke (idio)adaptacije na karakteristične komplekse klimatskih faktora još uvijek su nedovoljno poznati.
Ostali oblici prilagođavanja
Ostali oblici prilagođavanja su teže uočljivi, iako su mnogi od njih imali značajnu ulogu u stvaranju mnogih bitnih crta "rasne" i općeg međupopulacijskog razlikovanja ljudskih grupa. Tako je neporeciva pretpostavka da je odabiranje putem različitih bolesti i njihovih pandemija moglo biti izuzetno efikasan kreator karakterističnog genetičkog sastava određenih populacija. Relativno otporniji genotipovi su u adekvatnoj mjeri imali veće učešće u stvaranju različitih genskih fondova, a značaj ovog faktora podvlači i mogućnosti da istovjetne genetičke osnove nisu bile favorizovane u različitim populacijama. Drugim riječima, isti geni na jednom kraju svijeta mogli su povećavati adaptivnu vrijednost svojih nosilaca, dok su u drugom stvarali izrazite predispozicije za neku bolest. Tako je otpornost na malarijsku groznicu uočljiva kod osoba sa tamnom pigmentacijom, a različita ishrana daje prednost određenim vrstama tjelesne građe. Odabirni činilac može biti i nedostatak izvjesnih mikroelemenata u zemljištu (i životnim namirnicama) itd. Fizičke osobenosti stanovništva Jugoistočne Azije mogle bi biti u vezi sa dominacijom pirinčane ishrane, a zdepasta i dežmekasta tjelesna građa, sklona gojaznost u Sjevernoj Aziji i nekim dijelovima Evrope je vjerovatno bolje prilagođena na nepovoljnu i neravnomjernu dinamiku ishrane (koja podrazumijeva stvaranje energetskih rezervi). Mišićavost i žilavost također predstavljaju uporednu prednost pripadnika lovačkih plemena i sl. Pretpostavljena uloga spolnog odabiranja, prema veoma varljivom popularnom ukusu i "idealu ljepote", sasvim je neizvjesna, iako ga seksualni promiskuitet (podržavan ili prikriven) u svim oblicima društvene organizacije nesumnjivo podržava.
Neprilagodbeni činioci
Neadaptacijski činioci predstavljaju evolutivne činioce prilagodbeno vrijednijih fenotipova, koji su također mogli u značajnoj mjeri učestvovati pri nastanku prepoznatljivih genskih fondova osobenih ljudskih grupa i populacija. Među njima je potencijalno najefikasniji genetski odmak, koji (bez obzira na prilagodbenu vrijednost) na nekoj od ključnih etapa nastanka genskog fonda naredne generacije, sasvim slučajno određuje relativno učešće pojedinih gena. Njegovim djelovanjem, posebno u uslovima reproduktivne izolacije, objašnjavaju se često drastične međupopulacijske razlike u učestalosti određenih "neutralnih osobina prilagođavanja," koje obično nastaju slučajnim nastankom genskog fonda pojedinih izolata i migrirajućih grupa. One po "principu osnivača" sačinjavaju genske fondove novih (sub)populacija, genetskog sastava koji u manjoj ili većoj mjeri (ali gotovo redovno) odstupa od trenutnog stanja u matičnoj populaciji. Tom "igrom slučaja" u zahvaćenim malim populacijama može doći do ustaljenosti izuzetno visoke ili niske učestalosti određenih gena, bez obzira na njihov početni doprinos prilagodbenoj vrijednosti fenotipa. Isti gen može biti koristan u kombinaciji sa jednim, neutralan sa drugim, a štetan u kombinaciji sa trećim genom, te da njihovi učinci nisu izloženi samo prilagođavanju spoljnoj sredini nego međusobnom djelovanju.
Genetski odmak i izolacija utječu na nastanak posebnih grupa uravnoteženih sistema gena. Oni u daljem nastajanju genskog fonda populacija, mogu biti izloženi veoma heterogenim kompleksima činilaca prirodnog odabiranja, a u pravcu povećanja opće prilagođenosti uslovima životne sredine. Već je dokazano da temeljne i središnje osobine ljudske vrste – razum i inteligencija – nisu ni "rasno" ni populacijski ograničene. Postoje izvjesne populacije koje druge nadmašuju u prosječnoj tjelesnoj visini, pigmentaciji, dlakavosti ili učestalosti krvnih grupa različitih sistema (npr.), ali nisu zabilježene takve koje bi bile nadmoćne po suštinskim ljudskim potencijalima.
Kao i sve druge grupne ljudske kategorije (populacije, plemena, klase, nacije, kaste i druge zajednice), "rase" su dinamični sistemi u vremenu i prostoru – šire se i smanjuju, nastaju i nestaju, integrišu se i odvajaju, mijenja se njihova biološka i kulturna struktura. Otuda savremene "rasne" grupe u svom genskom i kulturnom fondu u manjoj ili većoj mjeri nose tragove međudjelovanja i prožimanja sa svojim susjedima.
Klasifikacije "rasa"
thumb|180px|"Rasna" raznolikost [[Azija|azijskog stanovništva, (Nordisk familjebok,1904)]] mini|desno lijevo|180px|Ilustracija bogate bioraznolikosti ljudskih populacija.
Biasuttijeva klasifikacija
Italijanski geograf i antropolog Renato Biasutti 1955. godine klasificira "rase" prema prihvatljivijim kriterijima, posebno uzimajući u obzir prostorno–geografske, filogenetske i genetske pokazatelje međugrupnih odnosa. Na osnovu tih i nekih drugih polazišta, ovaj autor i njegovi sljedbenici razlikuju velike primarne i sekundarne grupe "rasnih oblika." Prema njima, velike primarne grupe su ekvatorska i borealna (sjeverna), a sekundarne – subekvatorska i pacifičko–američka. Unutar tih grupa oni razlikuju uže kategorije: grana, loza, "rasa" i "podrasa." Najprepoznatljivije opće odlike "rasnih grana" (primarni oblici) i loza (sekundarni oblici) izložene su tabelarno, kako slijedi.
"Rasna grupa" primarnih ekvatorskih oblika (negro-australoidna)
Ova velika "rasna grupa" obuhvata australoidnu i negroidnu granu, sa po tri loze i ukupno 19 "rasa." Pretpostavlja se da su sve okeanijske grupe u srodnoj vezi sa australoidima, a sve afričke – sa negroidima, pri čemu su australoidi najstarija i najprimitivnija grupa. Na osnovu nekih zajedničkih obilježja, smatra se da primarni ekvatorski oblici potječu od prastanovništva (iz vremena pleistocena) potonulog Sundajskog kopna. Prema jednoj drugoj hipotezi, središnje mjesto njihovog prilagođavanja moglo je biti negdje u južnoj Indiji.
"Rasna grupa" primarnih borealnih oblika
Veliku "rasnu grupu" primarnih sjevernih oblika čine dvije grane (mongoloidi i evropeidi) sa po tri loze i ukupno 18 "rasa." Proces specijalnog i razlikovanja sljepoočne kosti, odnosno prilagodbenog širenja, borealnih "rasnih oblika" nedovoljno je poznat. Pretpostavlja se da su opće klimatske prilike i stepen izloženosti suncu bili osnovni faktori raznolikosti njihovih posebnih obilježja (kao što su uske nosnice, osobenost konstitucija, pigmentacija i neka druga). Dosadašnji nalazi ne potvrđuju mogućnost da su geografske barijere (Himalaji, Tienšan, Pamir, Altaj) u najvećoj mjeri uticale na razdvajanje primarno homogenog borealnog prastanovništva na istočni (mongoloidni) i zapadni (evropeidni) dio. Prema jednoj od prihvatljivih hipoteza, ove grupe su se tokom posljednje glacijacije razdvojile na azijski i evropski centar širenja njihovih "rasnih oblika."
Paleomongolidi uključuju paleosibirsku, odnosno njenu savremenu “podrasu” kamčadala (Samojedi, Čukči, Keti i Oroki ili Nanajci), tibetsku (Tibet, jugozapadna Kina, Burma) i punan (Borneo, Sijam, Malaja) “rasu”.
Mongolidi, uz opće mongoloidne odlike, naglašenije imaju žućkastu kožu, glatku, crnu i tvrdu kosu te jako izražene kosti lica. Srednjeg su ili nižeg rasta i mezocefalni, a mongolski nabor (iznad očiju) je izrazit. Ovdje spadaju tri “rase”: tunguska (Mandžurija, istočni Sibir, Mongolija i Turkestan), kineska (sinidi: srednjokineska i južnokineska “podrasa”) i južnomongolska (južna Kina, Burma, Sijam, Indokina).
Eskimidi i njihova jedina “rasa” – Eskimi naseljavaju obale američkog Arktika.
Paleevropidi su bili široko rasprostranjena praskupina evroazijskog kopna, čiji su fosilni tragovi registrovani od Kine (Džoukoudien) do zapadne Evrope (Combe-Capell, Oberkassel). Sada su predstavljeni samo Ainu “rasom” (južni Sahalin, Hokaido, Kurilski otoci) i uralskom (sjeveroistočna Rusija, Altaj, zapadni Sibir). Ainu su najdlakaviji ljudi današnjice, a ponekad imaju naglašen i nabor očnih kapaka - epikantus (“mongolske” oči).
Evropidi, pored općih evropeidnih oznaka, posebno se odlikuju relativno kratkim rukama, širokom karlicom, dobro razvijenom muskulaturom, veoma ograničenim aparatom za žvakanje, uskim i prepoznatjivim nosom i dobro oblikovanom bradom. Obuhvataju slijedeće “rase”: mediteranska ("podrase": berberska, paleosardska i litoralna), nordijska (“podrase” – danska, finska i irska), iranska ili orijentalna (“podrase” – asiroidska i libijska), indijska (sjeverna Indija), alpska (srednja Francuska, južna Njemačka, Švicarska, sjeverna Italija, Austrija, Češka i Mađarska), baltijska (“podrase” – paleoslavenska i karpatska; Poljska, Rusija, Finska i Pribaltik), jadranska ili dinarska (“podrase”: padska i norička; zapadni Balkan i Karpati do Alpa) i pamirska (turanidi: armenoidska “podrasa” iz Male Azije, Irana i Armenije).
Lapidi, tj. njihova “rasa” Laponci, naseljavaju sjevernu Skandinaviju i poluotok Kolu. Imaju osebujne oznake, a među njima i takve po kojima liče na pripadnike alpske "rase."
Sekundarni subekvatorski "rasni oblici"
Prema odgovarajućim svojstvima kože, populacije ovih oblika liče na ekvatorsko stanovništvo, a po općem habitusu, konstituciji i strukturi tijela – na borealne evropeide. Ovdje se svrstavaju loze paleoindida i etiopida (ukupno pet "rasa." ("podrase": oromonska, Masai i Wa Tutsi; Etiopija), saharsku (gornja Tibesti) i malgašku (Madagaskar) “rasu”.
Sekundarni pacifičko-američki "rasni oblici"
Ova grupa obuhvata veoma heterogene sekundarne "rasne oblike", koji se svrstavaju u dvije loze: polinezidi (jedna "rasa") i amerikanidi (devet "rasa").
U amerikanidnoj skupini "sekundarnih rasa" najupadljivija su paleomongolidna obilježja, na čemu se i temelji općeprihvaćena teza da su Ameriku (preko nekadašnje Beringije), u nekoliko talasa, naselili mongolidi. Sličnost somatske strukture savremenih amerikanida i stanovništva Okeanije navodi na mogućnost da su ova ostrva prvi naselili najstariji borealni evropeidi.
Kun – Garn – Berdselova klasifikacija
Na osnovu većine uočljivih morfološko–anatomskih komponenti ukupnog fenotipa, američki antropolog Stanley Marion Garn (1961.) je izdvojio devet glavnih "geografskih rasa": amerikanidska, polinezidska, mikronezijska, malezijsko–papuanska, australijska, azijska, indijska, evropska i afrička. Nešto prije toga su Stanley Marion Garn zajedno sa drugim američkim antropolozima Carltonom Stevensom Coonom i Josephom Birdsellom (1950.) predložili podjelu 30 "rasa", a zatim sam Garn (1961.) podjelu 32 "rase", a objedinjavanjem tih sistema nastala je tipologija sa 34 "rase." centar|800p|[[Prostorno–geografsko rasprostranjenje ljudskih populacija iz prethodne tabele]]
mini|desno|300px Najznačajnija linija podjele ove, kao i Biasuttijeve podjele u odnosu na one koje su prethodile, je prihvatanje činjenice da su "rase ustvari mendelovske populacije, podložne mijenjanju, a ne apstraktni i nepromjenljivi tipovi i "komponente." Tako se razvoj najmanje četiri (od 34) "rase" može pratiti već od početka njihovog nastanka (tokom proteklih pola milenija): sjevernoamerička "obojena rasa" (33) nastala je miješanjem "rasa" pod rednim brojem 1, 3, 4, 20, 21, a vjerovatno i nekih drugih; južnoafrička "obojena" (34) je mješavina "rasa" 1, 3, 21 i 22; ladinska (32) – od 4, 15, 16, 20 i 21, a neohavajska (31) – od 1, 4, 8, 9, 11 i 30.
thumb|800px|center|Karta svijeta na osnovu genetičke analize glavnih komponenti ljudskih populacija (iz knjigeThe History and Geography of Human Genes, 1994).
Schlaining-ška deklaracija protiv rasizma, nasilja i diskriminacije
(1) UN–ovim instrumentima (Međunarodna konvencija i deklaracija UN-a o eliminaciji svih oblika rasne diskriminacije) te Deklaracijom UNESCO-a o rasama i rasnim predrasudama iz 1978. kao i u četiri prethodne deklaracije o rasnim pitanjima sve države i narodi su pozvani da se bore protiv rasizma i rasnih predrasuda te da podrže uklanjanje svih oblika rasizma svim raspoloživim sredstvima.
(2) Uprkos historijskom osporavanju, svjetskoj osudi i naučnom dokazu zastarjelosti koncepta "rase", "zlo rasizma" nije prevaziđeno. Naprotiv, po završetku sukoba između Istoka i Zapada, rasizam je doveo do novih nasilja u vidu deportacija, masakra i pokušaja istrebljenja cijelih etničkih grupa i manjina. Rasna diskriminacija, ekstremna desnica, ksenofobija, seksizam i netolerancija se ponovo šire. Oživljavanje i širenje rasizma, njegovih nasilnih, novih i starih pojavnih oblika, predstavlja jedan od glavnih izazova čovječanstva. Za suočavanje s tim bit će neophodno novo razumijevanje njegovih uzroka kao i razrada novih strategija i akcija.
(3) Objava iz Seville (1986), koja se odnosi na borbu protiv zloupotrebe rezultata bioloških istraživanja u legalizaciji rata i nasilja, odbacuje zabludu da je organizirano nasilje nad ljudima biološki utemeljeno. U svakom slučaju, naučno znanje nije dovoljno da odagna nasilje iz historije. Broj ratova u siromašnim i zemljama u razvoju od 1945. pa do danas je u neprestanom porastu. U cjelini, broj ratova između država se smanjio, ali unutrašnji razdor i građanski ratovi prijete da postanu normalna pojava u perifernim i nerazvijenim regionima.
(4) Deklaracija iz Yamoussoukroa iz 1989. uzroke rastućeg broja oružanih sukoba nalazi u rasizmu, netoleranciji i diskriminaciji te poziva na podršku mirovnim programima i promociji mirovnih istraživanja. U isto vrijeme, začeta je vizija kulture mira.
(5) UN rezolucija o godini tolerancije (1995.) zahtijeva stvaranje tolerantnog društva i naglašava "…da tolerancija – priznavanje i poštivanje drugih, mogućnost suživota i razumijevanja drugih – predstavlja čvrst temelj svakog civiliziranog društva i mira."
(6) Borba protiv rasne netolerancije i diskriminacije ne smije biti ograničena samo na moralnu osudu i javni prezir, ma koliko razumna i važna bila ova reakcija kao prvi znak protesta. Saniranje simptoma i ublažavanje posljedica rasizma, diskriminacije i nasilja, u smislu provođenja direktnih i brzih zaštitnih mjera, kao i humanitarne pomoći u hitnim slučajevima, je osnovni princip aktivne i združene humanitarnosti. U svakom slučaju, kako bismo se uspješno suočili i pobijedili rasizam, nasilje i diskriminaciju, neophodno je sistematski naći i ukloniti njihovo korijenje.
(7) Deklaracija iz Schlaininga, stoga, poziva na sveukupnu humanost, bez obzira na spol, zanimanje, socijalni status ili godine, da zajedno, solidarno djeluju protiv rasizma, nasilja i diskriminacije.
(8) Revolucija u našem razumijevanju populacijske genetike i molekularne biologije je dovela do eksplozije saznanja o živim bićima. Među idejama koje su suštinski izmijenjene su i koncepti o ljudskoj varijaciji. Koncept "rase", koji je iz prošlosti prenesen u 20. vijek, potpuno je zastario. Uprkos toj činjenici, koncept "rase" je korišten za opravdavanje povreda ljudskih prava. Važan korak u spriječavanju zloupotrebe genetičkih argumenata je zamjena zastarjelog koncepta "rase" sa idejama i zaključcima zasnovanim na savremenom shvatanju genetičke varijacije primijenjenom na ljudskim populacijama.
(9) Tradicionalno se vjeruje da su "rase" genetički homogene i da se međusobno razlikuju. Ova definicija je razvijena kako bi se njom opisala ljudska šarolikost povezana sa različitim geografskim područjima. Skorašnji napredak u modernoj biologiji, zasnovan na tehnikama molekularne genetike i matematičkim modelima populacijske genetike, pokazao je da je ova definicija potpuno neadekvatna. Aktuelna naučna otkrića ne podržavaju raniju klasifikaciju ljudske populacije na posebne "rase" kao što su "Afrikanci", "Evroazijati" (uključujući "Američke Indijance") ili na veći broj podgrupa.
(10) U posebnim slučajevima moguće je utvrditi genetičke razlike između ljudskih populacija i manjih grupacija. Ove genetičke razlike pokazuju tendenciju povećanja sa povećanjem geografske udaljenosti, ali osnovna genetička varijacija između populacija je daleko manje istaknuta. To znači da je genetska raznoslikost ljudi postepen i ne pokazuje značajan diskontinuitet između ljudskih populacija. Otkrića koja potkrepljuju ovaj zaključak prkose tradicionalnoj podjeli "rasa" i čine svaki tipološki pristup neprimjerenim.
Molekularne analize različitih multialelnih gena pokazuju da je nasljedna varijacija znatna unutar bilo koje grupe, dok je s druge strane posmatrana međugrupna varijacija zanemarljivo mala.
(11) Razlike u vanjskom izgledu (boja kože, morfologija tijela i lica, pigmentacija itd.) među ljudima iz različitih dijelova svijeta je lahko primjetljiva. Iako izgleda paradoksalno, ako uzmemo u obzir postojanje vidljivih, genetički određenih morfoloških razlika, genetička varijacija u fundamentalnim fiziološkim karakteristikama i funkcijama je zanemarljiva kada se uzmu u obzir populacioni prosjeci. Drugim riječima, percipiranje morfoloških razlika može nas dovesti do pogrešnog zaključka o suštinskim genetičkim razlikama.
(12) Dokazi pokazuju da je tokom evolucije savremenog čovjeka bilo relativno malo promjena u osnovnoj genetičkoj konstituciji populacija. Molekularne analize gena, snažno navodi na to da se savremeno čovječanstvo tek nedavno proširilo u danas naseljena područja svijeta, prilagođavajući se tokom tog procesa, na veoma različite i ponekad ekstremne uslove date sredine (npr. surove klime), i to u veoma kratkom vremenskom periodu. Neophodnost brzog prilagođavanja na ekstremne ekološke razlike je dovela do promjena u maloj garnituri gena koji određuju osjetljivost na faktore životne sredine. Ove adaptacije su bile odgovor na uslove sredine u velikoj mjeri historijske i nisu značajne za život u modernoj civilizaciji. Ipak, one se ponekad tumače kao odraz suštinskih razlika između grupa ljudi, doprinoseći time konceptu "rase."
(13) Prema naučnom poimanju, kategorizacija ljudi na osnovu raspodjele genetski određenih faktora je vještačka i ohrabruje stvaranje beskrajne liste proizvoljnih i obmanjivih društvenih vizija i poimanja. Osim toga, ne postoji uvjerljiv dokaz za "rasnu" divergenciju u intelektualnim, emocionalnim, motivacijskim ili bilo kojim drugim psihološkim ili psihogenetskim osobinama koje su nezavisne o kulturalnim faktorima. Dobro je poznato da određene genetičke osobine korisne u jednoj životnoj situaciji mogu biti nedostatak u drugoj.
(14) Rasizam je ubjeđenje da se ljudske grupe razlikuju po nasljednim osobinama društvenog značaja, a time čineći određene grupe nadmoćnijim ili slabijim u odnosu na druge. Ne postoji uvjerljiv naučni dokaz da je ovo uvjerenje valjano. Ovim dokumentom se tvrdi da ne postoji naučno utemeljen način karakterizacije ljudske raznolikosti upotrebom krutih termina "rasnih" kategorija ili tradicionalnog koncepta "rase." Na osnovu svega ovoga dolazi se do zaključka da ne postoji naučno opravdan razlog za dalju upotrebu termina "rasa."
Mustafa III
Mustafa III (28. januar 1717. - 21. januar 1774.), je bio osmanlijski sultan.
Mustafa III postaje sultan 30. oktobra 1757. poslije smrti rođaka Osmana III. Cijelu svoju vladavinu on provodi u pokušaju modernizacije države kako bi se spriječilo daljnje propadanje. U svrhu takvih politike on u Tursku dovodi strane savjetnike kako bi pripomogli s reformama. Praktično cijela njegova vladavina je provedena u miru koji biva prekinut tek pred smrt početkom rata s Rusijom.
Naslijeđen je od brata Abdul Hamida I kome svojom smrću u nasljedstvo prepušta taj neželjeni rat.
Černobiljska katastrofa
Černobiljska nesreća je najveća ekološka katastrofa novijeg doba.
Tok događaja
Eksplozija se desila na četvrtom reaktoru nuklearne elektrane imena V. I. Lenjina u 01:23 26. aprila 1986. godine. Nuklearna nesreća je prouzrokovana loše izvedenim eksperimentom. Tokom eksperimenta pojedini operateri su se suprotstavljali, čak su odbijali da izvrše naređenja. Nažalost, eksperiment je sproveden.
Postoje dvije zvanične verzije o uzrocima katastrofe. Po prvoj, objavljenoj tokom augusta 1986. uzrok nesreće je isključivo greška operatera, po drugoj, objavljenoj 1991. uzrok su greške u dizajnu samog reaktora, tačnije u šipkama koje kontrolišu rad reaktora.
Među faktorima koji su doprineli nesreći je i svakako neadekvatno obučeno soblje. Direktor V.P. Brjukanov je prije transfera u Černobiljsku nuklearnu elektranu radio u termo-elektrani na ugalj. Glavni inženjer Fomin je također imao iskustva samo na konvencionalnim elektranama. Djatlov, zamjenik glavnog inženjera, je imao nešto iskustva sa nuklearnim reaktorima na podmornicama.
Djatlov je poslije nesreće isticao da su u uputstvima za rukovanje, dizajneri reaktora namjerno propustili da napomenu da su reaktori nestabilni na pojedinim opsezima rada. Operateri također nisui bili svjesni mane, ili bolje rečeno osobine kontrolnih šipki. Naime dio kontrolnih šipki, koje apsorbuju neutrone i time usporavaju reakciju kad se spuste u reaktor, je bio napravljen od grafita i to dio koji prvi ulazi u reaktor, što je dovelo do istiskivanja dijela tečnosti koja hladi reaktor. Usljed ovakvog dizajna, spuštanje kontrolnih šipki je dovodilo do kratkog povećanja aktivnosti u reaktoru prije smanjivanja.
mini|desno|Černobiljska elektrana na karti Evrope i Ukrajne
Plan i svrha testa
Testom je trebalo da se utvrdi da li turbine mogu pri gašenju, a u slučaju da ne postoji spoljno napajanje električnom energijom, da obezbijede dovoljno energije da se održi sistem hlađenja reaktora dok se ne uključe dizel agregati. Test je prije toga uspješno izveden, ali rezultati su bili ispod očekivanja, i turbine nisu obezbijedile dovoljno energije za vodene pumpe sistema za hlađenje niti za ostale sigurnosne uređaje.
Na osnovu rezultata prethodnog testa, napravljena su izvjesna poboljšanja koja je trebalo ispitati. Pošto je reaktor četiri trebao privremeno da se isključi radi održavanja, on je izabran za test.
NGC 7539
NGC 7539 (također poznat kao MCG 4-54-35, PGC 70783 i UGC 12443) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 278 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Pegaz. Najveći prečnik je 1,50 (121 hiljada sg) a najmanji 1,2 uglovnih minuta (97 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio John Frederick William Herschel 17. augusta 1828. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Černobilj
desno|mini|Okolina Černobilja (snimljeno s [[Ruska orbitalna stanica MIR|Ruske orbitalne stanice MIR 1997)]] Černobilj grad je na sjeveru Ukrajine, u Kijevskoj oblasti, udaljen 15km od granice sa Bjelorusijom. Černobilj je bio centar Černobiljskog rejona. Leži na rijeci Pripjat, jednoj od pritoka Dnjepra.
Grad je danas napušten i nalazi se u centru zabranjene zone. Ipak, u gradu i okolini, od nekadašnjih 3.500, i danas živi oko 400 ljudi koji nisu željeli da napuste oblast.
Historija
Prvi zapisi o Černobilju potiču iz 1193. godine. Godine 1362. mjesto su zauzeli Litvanci. Po osnivanju Lublinske unije 1569. između Litvanije i Poljske Černobilj dospijeva u posjed poljskog kralja, da bi nakon podjele Poljske 1793. zajedno sa istočnom Ukrajinom pripao Rusiji.
Moment sile
Moment je vektorska fizikalna veličina kojom se u mehanici opisuje kao rotacija, odnosno kaže se da rotaciju vrši moment sile ili kraće moment. Može se reći i da je moment djelovanje sile na nekom kraku. Moment se uvijek odnosi na neku tačku ili osu oko koje se vrši rotacija, a njegov vektor se izračunava pomoću vektorskog produkta.
gdje je \mathbf{r} vektor najkraće udaljenosti od ose ili tačke za koju tražimo moment do pravca na kojem se nalazi vektor sile. Mjerna jedinica za moment je, kako se vidi iz formule, njutnmetar [Nm].
Moment sile za neku osu neće postojati kada pravac vektora sile siječe tu osu ili kad je paralelan s njom.
Klavir
mini|300p|Klavir Klavir je instrument sa tipkama koji proizvodi ton udarom batića, koji je povezan sa tipkom, u žicu. Opseg mu je od subkontra A (2A) do c5. Literatura se piše u dva linijska sistema, gornji svira desna ruka i piše se uglavnom u violinskom ključu, donji linijski sistem svira lijeva ruka i piše se većinom u bas ključu. Izvođač na klaviru se zove pijanist. Zbog svojih velikih tehničkih i muzičkih mogućnosti je jedan od instrumenata sa vrlo bogatom muzičkom literaturom.
Rezonator i okvir
Vanjski dio klavira čini drveni sanduk ili rezonator koji ima oblik polegnute harfe ili krila. Na njemu je poklopac koji se može otvoriti. Sanduk je postavljen na tri noge, a između prednje dvije se nalazi pedaliter. Klavijatura je smještena na prednjem, najširem dijelu sanduka. Na dnu se nalazi drveni rezonator sa poprečnim rebrima koji građen od jelovine. Unutar sanduka se nalazi okvir koji od čelika ili lijevanog željeza. Na njemu su nategnute žice koje stvaraju vrlo veliku napetost, te je zato okvir od tako čvrstih materijala. Na žicama za najdublje tonove (od 2A do 1Fis) je dodatni namotaj bakrenih niti da bi se dobila bolja zvučnost. Po dvije žice ima svaki ton od 1G do Ais, a po tri sve ostale (H do c5). Žice su pričvršćene za metalne čivije, čijim se zatezanjem i otpuštanjem štima klavir.
Klavijatura i mehanizam
Klavirska klavijatura ima 88 tipki - po jednu za svaki ton. Bijele tipke su prekrivene slojem slonovače, a danas je moguće i plastikom. Na njima se sviraju dijatonski tonovi. Na crnim tipkama se sviraju alterirani tonovi i građene su od ebanovine. Pritiskom prsta na tipku pokreće se mehanizam koji gurne batić koji je obložen filcom i udara o žicu te zazvuči ton. U istom trenu pada prigušivač na žicu ne dozvoljavajući joj da slobodno titra, a batić se spušta u prvobitini položaj.
Pedale
Pedalama se proširuju zvukovne mogućnosti klavira. Najčešće se koristi desna pedala. Njena funkcija je da odiže prigušivače, pa žice mogu slobodno titrati. Tako se produžuje trajanje tonova, povezuju tonovi ili se postižu neki zvukovni efekti. Lijeva pedala (Una corda) se koristi za postizanje mehkog i baršunastog zvuka. Njenim pritiskanjem se klavijatura pomjera malo u desno zajedno sa cijelim mehanizmom, pa batić umjesto u tri udara u dvije žice, ili umjesto u dvije u jednu. Srednja pedala se rijetko koristi i klavir može biti bez nje. Njome se postiže prigušeni zvuk, a odiže i pojedine prigušivače te se može postići posebna boja zvuka.
Graditelji klavira
Klavire su kroz historiju gradili brojni graditelji. Kako se klavir usavršavao tako su brojni graditelji nestajali a pojavljivali se novi. Ipak postoje neke fabrike klavira koje su se održale, a ovo su neke od svjetski poznatih: Steinway & Sohn, Bosendorfer, Forster, Petrof, Grotrian-Steinweg, Yamaha.
Pijanino
Pijanino je mali oblik klavira razvio se radi ekonomičnosti prostora. Njegov rezonator je okomit i manji nego kod klavira, zato su mu žice savijene više puta da bi se smjestile u njega. Ima zvuk kao i klavir, samo što zbog manjeg razonatora nema isti kvalitet.
Vilim II, kralj Holandije
Vilim II (Willem Frederik George Lodewijk; 6. decembar 1792. - 17. mart 1849.) je bio kralj Holandije, veliki vojvoda Luksemburga i vojvoda Limburga. Bio je sin Vilima I i Vilhelmine Pruske. Kada je njegov otac postao kralj 1815. godine, postao je princ Orangea kao prijestolonasljednik Kraljevine Holandije. Kada je njegov otac abdicirao 7. oktobra 1840. godine, Vilim je postao kralj. Tokom njegove vladavine, Holandija je postala parlamentarna demokratska država sa novim Ustavom iz 1848. godine. Bio je oženjen Anom Pavlovnom. Imali su četiri sina i jednu kćerku. Umro je 17. marta 1849. godine i naslijedio ga je sin Vilim III.
Djetinjstvo
Bio je sin holandskog kralja Vilima I i Vilme od Pruske. Rođen je u Haagu. Njegov djed, Vilim V, knez Oranske, je tada bio holandski stadtholder. Kao trogodišnjak je s porodicom bio prisiljen pobjeći u Veliku Britaniju pošto su Francuzi osvojili Holandiju i ukinuli republiku.
Mladost
Vilim je mladost proveo u Berlinu na dvoru svog daidže, pruskog kralja Fridrika Vilima III. Tu je dobio vojnu obuku, a služio je u pruskoj vojsci. Kasnije je studirao na Univerzitetu u Oxfordu i služio u britanskoj vojsci. Bio je ađutant Arthuru Wellesleyu. Vratio se u Holandiju 1813. godine kada mu je otac postao prvi monarh te zemlje. Nastavio je vojnu službu i 1815. učestvovao u Bici kod Waterlooa, gdje je bio ranjen.
Zaruke s britanskom princezom
Godine 1814. sklopio je zaruke s britanskom princezom Šarlotom od Velsa, jedinim djetetom tadašnjeg britanskog prijestolonasljednika Georgea, princa od Velsa, za koju se očekivalo da će naslijediti britansku krunu. Bračni ugovor je bio potpisan. Pošto je personalna unija Ujedinjenog Kraljevstva Velike Britanije i Irske i Ujedinjenog Kraljevstva Holandije bila nepoželjna, odlučeno je da će britansku krunu naslijediti njihov prvorođeni sin, a holandsku krunu njihov drugorođeni sin; ukoliko bi imali samo jednog sina, on bi naslijedio britansku krunu, a holandsku bi naslijedio Vilimov daleki rođak. Međutim, britanska javnost i Šarlotina majka, Karolina od Braunschweiga, su se čvrsto protivili vjenčanju. Kada je Šarlota zatražila da njena majka, koja je još od njenog rođenja bila rastavljena od njenog oca, živi s njom i Vilimom, Vilim je odbio njen zahtjev i zaruke su bile prekinute.
Brak s ruskom princezom
Brak Vilima i Ane nije bio sretan. Ana je sebe smatrala superiornom po svom carskom porijeklu, a Vilim joj je bio nevjeran. Živjeli su odvojeno do 1843. godine. Ana je ipak uspijevala miriti muža i svekra prilikom njihovih čestih svađa.
Belgijska revolucija
mini|Ustoličenje kralja Vilima II, održano [[28. novembar|28. novembra 1840. godine.]] Uživao je veliku popularnost u južnom dijelu Ujedinjenog Kraljevstva Holandije koji se kasnije otcijepio i oformio Kraljevinu Belgiju. Živio je sa suprugom i djecom u Briselu sve do Belgijske revolucije. Činio je sve u svojoj moći da spriječi oružane sukobe tokom revolucije i da osigura autonomiju južnom dijelu kraljevine, a da je pri tom zadrži pod vlašću svoje dinastije. Međutim, njegov otac je odbio njegove prijedloge, nakon čega su odnosi između njih postali napeti. Godine 1831. vodio je vojsku u Belgiju, odakle ga je otjerala francuska vojska. Na prijestolje novoosnovane Kraljevine Belgije postavljen je princ Leopold od Saskokoburga i Gote, udovac nekadašnje Vilimove zaručnice Šarlote.
Vladavina
Dana 7. oktobra 1840. godine kralj Vilim I je abdicirao, te je Vilim II postao kralj. Bio je konzervativan poput svog oca i nije poticao reforme, ali se manje od njega miješao u politiku. Proljeće naroda, odnosno revolucije koje su potresale Evropu 1848. godine, uplašile su Vilima II toliko da je naredio donošenje novog, liberalnijeg ustava koji je drastično smanjio kraljevu moć, a koji je i danas na snazi. Nakon njegove iznenadne smrti sljedeće godine naslijedio ga je najstariji sin, Vilim III.
Enver Šehović
Enver Šehović (15. januar 1967 – 27. juli 1993) bio je bosanskohercegovački borac i kao pripadnik Armije Republike Bosne i Hercegovine komandant 1. viteške motorizovane brigade.
Posthumno je odlikovan najvišim armijskim odlikovanjem Ordenom heroja oslobodilačkog rata kao i odlikovanjem Zlatni ljiljan.
Ratni period
Nakon napuštanja JNA, 6. aprila 1992. godine, stupa u Oružane snage RBiH i odmah otpočinje sa formiranjem vojne jedinice u sarajevskom naselju Velešići. Početkom jula 1992. godine imenovan je za komandanta 13. novosarajevske brigade. . 1. septembra 1992. godine brigada mijenja naziv u 1. mehanizovana brigada a kao komandant novoformirane brigade ostaje Enver Šehović. U fazi okrupnjavanja jedinica Armije RBiH, spajanjem 1. mehanizovane i 12. brdske brigade postaje komandant novoformirane 1. motorizovane brigade. Nakon uspješnog obavljanja niza visokih komandnih dužnosti, proslavio se komandujući 1. Slavnom (kasnije Viteškom) mtbr. Poginuo je 27. jula 1993. godine, tokom borbi za Golo brdo na Žuči. Ukopan je u haremu Alipašine džamije u Sarajevu. Jedna ulica u Sarajevu nosi njegovo ime.
Gradiška (čvor)
Bosna i Hercegovina:
Hrvatska:
Slovenija:
KCNH1
Član 1 potporodice H kanala sa kalijskim naponom jest protein koji je kod ljudi kodiran genom KCNH1 sa hromosoma 1.
Aminokiselinska sekvenca
Dužina polipeptidnog lanca je 989 aminokiselina, a molekulska težina 111.423 Da.
Funkcija
Voltage-gated potassium (Kv) channels represent the most complex class of voltage-gated ion channels from both functional and structural standpoints. Their diverse functions include regulating neurotransmitter release, heart rate, insulin secretion, neuronal excitability, epithelial electrolyte transport, smooth muscle contraction, and cell volume. This gene encodes a member of the potassium channel, voltage-gated, subfamily H. This member is a pore-forming (alpha) subunit of a voltage-gated non-inactivating delayed rectifier potassium channel. It is activated at the onset of myoblast differentiation. The gene is highly expressed in brain and in myoblasts. Overexpression of the gene may confer a growth advantage to cancer cells and favor tumor cell proliferation. Alternative splicing of this gene results in two transcript variants encoding distinct isoforms.
Interakcije
Pokazalo se da KCNH1 ima interakcije sa KCNB1.
Klinički značaj
Nedavna studija je pokazala da misens mutacije de novo u genu KCNH1 rezultiraju štetnim povećanjem funkcije, što rezultira multisistemskim razvojnim poremećajem poznatim kao Temple-Baraitserov sindrom ( TBS). TBS je kategoriziran prema intelektualnim teškoćama, epilepsiji i aplaziji noktiju. Simons et al. sugerirali su da je mutacijski mozaicizam prisutan kod majki nekih probanada odgovoran za fenotip TBS njihove djece. Ovo je još jedan dokaz uloge koju genetički mozaicizam ima u etiologiji neuroloških poremećaja.
Čitluk
Čitluk je naseljeno mjesto i središte istoimene općine u jugozapadnoj Hercegovini, Bosna i Hercegovina.
Geografija
Brotnjo je visoravan smještena na jugu-jugozapadu Bosne i Hercegovine. Pruža se uz granicu općine Mostar na sjeveru i sjeveroistoku pa do granica općina Široki Brijeg i Ljubuški na sjeverozapadu i jugu Brotnja. Vinova loza i duhan su poljoprivredne kulture s kojima su generacije odrastale i od kojih se živjelo. Danas u Čitluku proizvodi vrhunskog i kvalitetno vina od autohtonih sorti Žilavke i Blatine, koji se proizvode od vina iz Kamenih vinograda. Sredozemna klima, topla ljeta i blage zime omogućuju život kulturama kao što su loza, šipak, smokva, bajam, narandža i maslina, koji daju poseban topao i pitom izgled kraja i ljudi koji u njemu žive.
Historija
Brotnjo se prvi put u dokumentima spominje prije skoro sedam vijekova. Ono je i u srednjem vijeku bilo povezano saobraćajnicama, a i rimske su ceste prolazile njime. Gradić Čitluk razvija se od kraja 1930-ih godina 20. vijeka u administrativno središte Brotnja. Danas je to mjesto sa srednjom i osnovnom školom, privredno, saobraćajno, sportsko, kulturno i ugostiteljsko središte.
Nacionalni spomenici
Na listi nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine za općinu Čitluk se nalaze sljedeći spomenici:
Sport
U Čitluku se nalazi nogometni klub NK Brotnjo, te također košarkaški klub HKK Brotnjo.
Turizam
Nekoliko kilometara južno od grada nalazi se Međugorje, mjesto poznato po Svetištu kraljice mira i ukazanju Gospe od Međugorja.
Most malezijsko-bosanskohercegovačkog prijateljstva
mini|desno|200px|Most malezijsko-bosanskohercegovačkog prijateljstva u maju 2014. Most malezijsko-bosanskohercegovačkog prijateljstva ili "Bosmalov most" je naziv za most u Sarajevu preko rijeke Miljacke koji je sagrađen u sklopu pete sarajevske transverzale. Nalazi se u sarajevskom naselju Čengić Vila i spaja glavnu ulicu sa Bosmal City Centrom. Most je dovršen i otvoren 1. juna 2005. godine. Most su zvanično otvorili Mahatir bin Mohamad, malezijski premijer, član Predsjedništva BiH Sulejman Tihić, premijer Kantona Sarajevo Denis Zvizdić i predsjedavajuća Skupštine Kantona Sarajevo Meliha Alić. Za gradnju mosta utrošeno je 1,8 miliona KM, a novac je investirao Zavod za izgradnju Kantona Sarajevo od takse koju je Bosmal platio za uređenje zemljišta.