cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tupoljev Tu-144
Razvoj
Slijedeća teorija govori kako su Sovjeti uspjeli pronaći crnu kutiju i dekodirati podatke. Razlog je, navodno, promjena postavki unošenja podataka u autopilotu od strane inženjera prije samog uzleta. Te promjene su napravljene kako bi Tu-144 pokazao bolja svojstva u zraku od Concordea za vrijeme pokaznog leta. Nažalost, te su postavke loše utjecale na one tvorničke koje su, uslijed pogreške zbog netačno unešenih podataka, počele pokazivati prevelike vrijednosti za stepen uspinjanja, koji je doveo do sloma uzgona i konačno do nesreće.
Treća teorija govori o englesko-francuskoj sabotaži. Glavni razlog za ovu teoriju je taj kako su Englezi i Francuzi znali kako će Sovjeti ukrasti nacrte. Zato su svjesno podmetnuli netačne nacrte koje sadrže nepravilnosti u izgradnji aviona.
U službi
Postojale su tri vrste Tu-144: Tu-144S, Tu-144D i Tu-144LL.
Aeroflot počinje ponovo letjeti sa novim Tu-144D na dužem putu između Moskve i Habarovska 23. juna 1979. To je bilo moguće zahvaljujući učinkovitijim motorima RD-36-51. Nakon pedeset pet putničkih letova, Tu-144D je obavio još dodatnih sto dva i tada se prestao koristiti u putničke svrhe.
Poznato je kako je Aeroflot koristio Tu-144D i nakon službenog prestanka s letovima, sa letovima koji nisu bili službeno na rasporedu tokom 1980.-ih. Prema jednoj izjavi letio je između Krima i Kijeva 1987. godine.
Proizvodnja
Sveukupno šesnaest upotrebljivih Tu-144 je bilo napravljeno: prototip Tu-144 registracije 68001, predserijski Tu-144S registracije 77101, devet serijski proizvedenih Tu-144S registracije 77102–77110 i pet Tu-144D registracije 77111–77115. Tu je također bio i najmanje jedan test na zemlji sa tijelom aviona koji se provodio usporedo sa razvojem prototipa 68001.
Tu-144S je imao NK-144 turbo ventilatorske motore, a kasnije Tu-144D dobija snažniji RD-36-51 motor, sa boljom iskoristivošću goriva (posebno za vrijeme superkrstarenja, a bez upotrebe komore dogorijevanja) te duži dolet. To je također bio i jedan od posljednjih putničkih aviona, pored ranog Tu-134, koji je koristio padobran kao kočnicu pri zaustavljanju za vrijeme slijetanja na pistu.
Uzorci opremljeni sa NK-144 turbo ventilatorskim motorom nisu mogli krstariti brzinom od 2 Macha bez upotrebe komore dogorijevanja. Najveća brzina krstarenja bez upotrebe komore dogorijevanja bila je 1,6 Macha.
Upotreba nakon proizvodnje
mini|300p|Tu-144LL Iako je posljednji komercijalni putnički let bio 1978, proizvodnja Tu-144 nije prestala još narednih šest godina, sve do 1984. kada je nepotpuna izgradnja Tu-144D registracije 77116 prestala. Tokom 1980.-ih posljednja dva aviona su bila korištena za laboratorijske testove, uključujući i istraživanje oštećivanja ozona na velikim visinama.
Ranih 1990.-ih bogata poslovna žena Judith DePaul i njena kompanija IBP Aerospace, pregovarali su s NASA-om i Tupoljevom (kasnije s Rockwellom i Boeingom). Predložili su Tu-144 kao avion za testiranje unutar Veliko-Brzinskog Komercijalnog programa (High Speed Commercial Research program), u namjeri kako bi napravili drugi generaciju nadzvučnih putničkih aviona. Godine 1995. Tu-144D (registracije 77114, napravljen 1981. i sa samo 82 sata i 40 minuta leta) uzet je iz spremišta i nakon opsežnih prepravki, koje su koštale 350 miliona američkih dolara, stvoren je Tu-144LL (pri čemu je "LL" kratica za "Flying Laboratory", t. j. leteći laboratorij). Napravio je sveukupno 27 letova 1996. i 1997. godine. Godine 1999, iako je program bio uspješan, prekinut je zbog nedostatka novčanih sredstava.
Nakon odlaska Concordea u mirovinu 2003, ponovno se pojavilo zanimanje za Tu-144LL od strane bogatih ljudi, koji su ga htjeli korisiti za prekoatlantsko obaranje brzinskih rekorda. Međutim, TEJAVIA-in agent Randall Stephens ih je savjetovao o visokim troškovima potrebnima kako bi se avion opet osposobio za let, čak ako i dobije privremeno dopuštenje od ruske vlade kako Tu-144LL zajedno sa svojim NK-321 motorima može na određeno vrijeme napustiti zračni prostor Ruske Federacije.
Godine 2005. na Moscow Air & Space Showu Randall Stephens pronašao je NK-321 motore kako stoje na izložbi, odvojeni od svog Tu-144LL, a sam Tu-144LL je doslovce hrđao na Tupoljevom testnom areodromu u Gromovu.
Jedini Tu-144 koji je dostupan javnosti izvan Rusije je Tu-144D koji se nalazi u Sinsheim Auto & Technik Museumu u Njemačkoj. Tamo je prevezen u sastavnim dijelovima 2001, gdje ponosno stoji u svojim izvornim Aeroflotovim bojama pored Concordea. Očito je sudbina htjela da dva aviona ispred svog vremena završe u muzejima, i to jedan pored drugog, i ustupe mjesta današnjim podzvučnim i sporijim avionima.
Prigrađani
Prigrađani su naseljeno mjesto u gradu Mostaru, Bosna i Hercegovina.
Ulrich Seidl
mini|desno|Urlich Seidl na Odessa International Film Festivalu Ulrich Maria Seidl (rođen 24. novembra 1952. u Beču) austrijski je filmski režiser, pisac i producent. 2005. bio je član žirija na 27. Moskovskom međunarodnom filmskom festivalu. Za film Models dobio je nagradu publike na Sarajevo Film Festivalu.
Vrhpolje pri Kamniku
Historija
Do teritorijalne reorganizacije u Sloveniji nalazile su se u sastavu stare općine Kamnik.
Ulrich Seidl
Između ostalih nagrada, osvojio je Veliku nagradu žirija u Veneciji 2001. godine.
Vrhpolje pri Kamniku
Stanovništvo
Na popisu stanovništva 2011. godine, Vrhpolje pri Kamniku su imale 737 stanovnika.
Napomena: ''Do 1955. iskazivano pod imenom Vrhpolje. U 1982. smanjeno za dio naselja koji je proglašen za novo samostalno naselje Soteska.''
Ulrich Seidl
Njegov film Paradise: Love iz 2012. godine takmičio se za Zlatnu palmu na Filmskom festivalu u Cannesu 2012. Nastavak Paradise: Faith osvojio je specijalnu nagradu žirija na 69. Međunarodnom filmskom festivalu u Veneciji. Završni dio trilogije, Paradise: Hope, premijerno je prikazan u konkurenciji na 63. Berlinskom međunarodnom filmskom festivalu.
Fenilalanin
mini|250px|Skeletna formula L fenilalanina mini|250px|3D prikaz L fenilalanina
Fenilalanin (Phe ili  F)  je  α-aminokiselina sa hemijskom formulom C6H5CH2CH(NH2)COOH. Ova esencijalna aminokiselina se klasificira kao neutralna i nepolarna, jer je inertna i hidrofobne prirode benzil bočnog lanca. L -izomer se biohemijski ugrađuje u lance proteina, suglasno tripletnim kodonima UUU i UUC. Fenilalanin je prekursor u sintezi tirozina -monoaminske signalizirajuće molekule dopamina, norepinefrina (noradrenalin) i epinefrina  (adrenalin) i  tjelesnog  pigmenta melanina.
Ulrich Seidl
Seidl je trebao prisustvovati Jerusalemskom filmskom festivalu 2014, ali je otkazao posjetu zbog političkih tenzija u regionu.
Fenilalanin
Fenilalanin se u prirodnom stanju nalazi u majčinom mlijeku sisara. Koristi se u proizvodnji prehrambenih proizvoda i pića i prodaje kao dodatak ishrani za, a znan je i kao analgetik sa antidepresivnim efektima. Direktan je prethodnik neuromodulatora fenetilamina, koji se često koristi kao dodatak ishrani.
Ulrich Seidl
Biografija
Seidl je odrastao u rimokatoličkoj porodici. Iako je u jednom trenutku poželio da postane sveštenik, studirao je novinarstvo i dramu na Univerzitetu u Beču. Potom je studirao filmsko snimanje na Bečkoj filmskoj akademiji gdje je producirao svoj prvi kratki film One-Forty. Dvije godine kasnije producirao je svoj prvi cjelovečernji film, The Ball.
Fenilalanin
Historija
Prvi opis fenilalanina potiče iz je 1879. godine, kada je Schulze i Barbieri identifikovala spoj sa empirijskom formulom C9H11NE2, u sklijancima žute lupine (Lupinus luteus). Godine 1882, Erlenmeyer i Lipp su prvi put sintetizirali fenilalanin od fenilacetaldehida, cijanovodika i amonijaka. Genetički kodon za fenilalanin su prvi otkrili J. Heinrich Matthaei i Marshall W. Nirenberg, 1961. Oni su pokazali da pomoću iRNK za umetanje više molekula uracilskih ponavljanja  u genomu bakterije Escherichia coli,  mogu izazvati da proizvede polipeptid koji se sastoji isključivo od ponovljenih fenilalaninskih aminokiselina. Ovo otkriće pomoglo da se utvrdi priroda kodiranja odnosa koji povezuje informacije koje se čuvaju u genomske nukleinske kiseline sa proteinskom ekspresijom u živoj ćeliji.
Ulrich Seidl
Biografija
Oženjen je Veronikom Franz, austrijskom filmskom rediteljkom poznatom po svojim psihološkim horor filmovima Laku noć, mama (2014) i The Lodge (2019), koje je zajedno režirala i napisala sa njihovim nećakom Severinom Fialom.
Stil
Ulrich sebe ne smatra redateljem dokumentarnih filmova, ali kroz nekoliko njegovih filmova često se prožimaju fikcija i fakcija. Kroz njegove filmove najčešće se provlači snažna kritika savremenog austrijskog društva i kapitalizma.
Fenilalanin
Ostale biološke uloge
L -fenilalanin se biološki pretvara u L -tirozin, još jedanu od DNK-kodiranih aminokiselina. L -Tirozin zauzvrat se pretvara u L-DOPA, koji se dalje pretvara u dopamin, norepinefrin (noradrenalin) i epinefrin (adrenalin). Potonja tri su poznati kao kateholamini.
U prolasku kroz krvno-moždanu barijeru, fenilalanin koristi isti aktivni transportni kanal kao i triptofan. U prekomjernoj količin, suplementacija može ometati proizvodnju aromatskih aminokiselina, kao i dušičnog oksida, zbog prenaprezanja (eventualno, ograničena dostupnost) od povezanih kofaktora, [željeza ili tetrahidrobiopterina. Odgovarajući enzimi za ovu pretvorbu su iz porodice  aromatske aminokiselinske hidroksilaze i sintaze dušičnog oksida.
Metabolizam fenilalanina kod biljaka
Fenilalanin je polazni spoj se u biosintezi flavonoida. Lignan se također izvodi iz fenilalanina i od tirozina. Fenilalanin se pretvara u cimetnu kiselinu, uz katalizu enzima fenilalanin amonijak-liaza.
Fenilketonurija
Genetički poremećaj fenilketonurija (PKU) je posljedica nemogućnosti da se metabolizira fenilalanin. Osobe s ovim poremećajem su poznate kao "fenilketonuričari" i moraju regulirati unos fenilalanina. Rijetki "varijanta oblik" fenilketonurije pod nazivom hiperfenilalaninemija je uzrokovana nemogućnošću sinteze kofaktora pod nazivom tetrahidrobiopterin, koji se može dopuniti. Trudnice s hiperfenilalaninemijom mogu imati slične simptome poremećaja (visok nivo fenilalanina u krvi), ali ovi pokazatelji obično nestaju na kraju trudnoće. Osobe koji ne mogu metabolizirati fenilalanin moraju pratiti unos proteina za kontrolu gomilanja fenilalanina kao komponentne aminokiseline u  sintezi proteina u organizmu. Fenylketonuričari često koriste testove krvi za praćenje količina fenilalanina u krvi. Rezultati pretrage ukazati na razinu fenilalanina u različitim jedinicama, uključujući mg / dl i mmol / L.  Jedan mg / dl fenilalanina je otprilike jednak 60 mmol / L. Izvor neprehrambenog fenilalanina je umjetni zaslađivač aspartam. Ovaj spoj, koji se prodaje pod trgovačkim imenima Equal i NutraSweet, metabolizira u organizmu u nekoliko hemijskih nusproizvoda, uključujući i fenilalanin. Slom kontrole količine fenilalanina imaju u ishrani  proteinima, uz  prateće nagomilavanje fenilalanina u organizmu. Javlja se i uz uzimanje aspartama, iako u manjoj mjeri. U skladu s tim, svi proizvodi u Australiji, SAD-u i Kanadi koji sadrže aspartam moraju biti označeni: "Fenilketonuričari: Sadrži fenilalanin." U Velikoj Britaniji, namirnice koje sadrže aspartam moraju nositi oznaku panela koji se odnose na prisustvo "aspartama ili E951" i moraju biti označeni sa upozorenjem "sadrži izvor fenilalanina". U Brazilu, etiketa "Contem Fenilalanina" (portugalski za "Sadrži fenilalanin") je također obavezna u proizvodima koji ga sadrže. Ove upozorenja su postavljeni da pomognu osobama s dijagnozom PKU, tako da oni mogu izbjeći takvu hranu.
D -, L - i DL -fenilalanin
Čini se da krvno-moždanu barijeru prelazi manje efikasno od L -fenilalanina i tako mala količina se proguta doze D -fenilalanin izlučuje u urin bez prodiranja u centralni nervni sistem. L -fenilalanin je antagonist na α2δ Ca2+ kalcij kanala s Ki od 980 Nm. U većim dozama, to može imati ulogu u kao analgetik i antidepresiva svojstva.
Karl von Dreis
mini|Model Karl von Draisovog bicikla iz 1817. Foto: Andreas Praefcke Nijemac Karl von Drais je 1817. godine izumio bicikl (po njemu je dobio ime Draisine), koji se po mnogima smatra prvi realno funkcionalni bicikl.
Bicikl nije bio jedini izum Karla von Draisa. On je također izumio prvu pisaću mašinu sa 25 znaka, stenografsku mašinu sa 16 dugmadi i perforiranu traku.
Dživar džamija
Dživar džamija se nalazi u naselju Donje Čičevo, grad Trebinje, Bosna i Hercegovina. Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika na sjednici održanoj 27. februara 2019. godine, donijela je odluku da se džamija sa grobljem proglasi za nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine. Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: Amir Pašić (predsjedavajući), Goran Milojević i Radoje Vidović.
Džamija se nalazi pod brdom Strač. Udaljena je oko pet stotina metara od magistralnog puta za Dubrovnik. Pored džamije se nalazi mekteb i čatrnja - ne zna se kada su tačno izgrađeni.
Historija
Nema pisanih podataka o izgradnji džamije. Pretpostavlja se da je izgrađena 1512. godine zahvaljujući Bešovićima, Busuladžićima i Kurtagićima, prvim muslimanskim porodicima na prostoru Dživara kod Trebinja. Također postoji verzija da je sagrađena prije pada Herceg-Novog u mletačke ruke, dakle prije 1686. godine, prema tome sagrađena je prije Careve i Osman-pašine džamije u Starom gradu u Trebinju.
Arhitektura
Specifičnost džamije je njena munara, najmanja u Hercegovini. Na njenom vrhu nalazi se kameni alem po čemu je specifična i jedinstvena džamija u Bosni i Hercegovini. Džamija je dograđivana dva puta.
Rušenje
U toku rata u Bosni i Hercegovini džamija je srušena 1993. godine.
Obnova
Džamija je obnovljena i otvorena 26. jula 2008. godine.
765.
Godina 765. (DCCLXV) bila je redovna godina koja počinje u utorak u julijanskom kalendaru. Oznaka 765. za ovu godinu se koristi od ranog srednjeg vijeka, kada je kalendarska era Anno Domini u Evropi postala glavnom metodom označavanja godina.
Dolga vas
Slovenija:
Inner Child (Shanice)
Inner Child drugi je studijski album američke R&B kantautorice Shanice, kojeg je 19. novembra 1991. objavila izdavačka kuća Motown Records. Album je zauzeo 13. mjesto Billboardove top liste R&B albuma.
102.
Godina 102. (CII) bila je redovna godina koja počinje u subotu u julijanskom kalendaru. U svoje vrijeme je bila poznata kao Godina konzulstva Ursa i Sure (ili, rjeđe, godina 855. Ab urbe condita). Oznaka 102. za ovu godinu se koristi od ranog srednjeg vijeka, kada je kalendarska era Anno Domini u Evropi postala glavnom metodom označavanja godina.
Inner Child (Shanice)
Glavni singl "I Love Your Smile" zauzeo je drugo mjesto na američkoj Billboard Hot 100 i broj jedan na R&B top listama. Također, sadrži obradu hita Minnie Riperton iz 1974. "Lovin' You" koji je dospio na 59. mjesto na R&B listi singl ploča u ljeto 1992. Shanice je obradila ovu pjesmu po drugi put na svom albumu "Every Woman Dreams" iz 2006. godine. Njena druga dva singla, "I'm Cryin"" i njen duet sa Johnnyjem Gillom, "Silent Prayer", također su se pokazali uspješnim na R&B top listama. Album "Inner Child" ostvario je zlatni tiraž, što ga čini njenim najuspješnijim albumom. Britanska verzija albuma sadrži Driza Bone remiks pjesme "I Love Your Smile" kao numera broj 14.
NGC 6598
NGC 6598 (također poznat kao MCG 12-17-18, PGC 61462 i UGC 11139) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 382 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Zmaj. Najveći prečnik je 1,50 (167 hiljada sg) a najmanji 1,1 uglovnih minuta (122 hiljade sg). Prvo otkriće je napravio Lewis Swift 6. septembra 1883. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Marko Šunjić
Marko Šunjić (Mostar, 15. novembar 1927 – Sarajevo, 30. mart 1998) bio je bosanskohercegovački historičar, medievalist i akademik ANU BiH.
Poslije završenog osnovnog i srednjeg obrazovanja studirao je historiju na Filozofskom fakultetu u Sarajevu. Diplomirao je 1955. Zaposlen na istom fakultetu na katedri srednji vijek kod akademika Ante Babića. Na matičnom fakultetu 1964. odbranio je doktorsku tezu pod nazivom Uspostavljanje i organizacija mletačke vlasti u Dalmaciji u XV vijeku. Prošao je sva fakultetska zvanja na predmetu Opća historija srednji vijek. Član Akademije nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine i Hrvatskog društva za znanost i umjetnost. Bio je predsjednik Društva istoričara Bosne i Hercegovine, urednik historijskog časopisa Godišnjak Društva istoričara Bosne i Hercegovine i časopisa za kulturu Radovi Hrvatskog društva za znanost i umjetnost. Bio je član redakcija časopisa Prilozi Instituta za istoriju (Sarajevo), Pregled (Sarajevo), Most (Mostar).
Predmet proučavanja Marka Šunjića je historija Dalmacije i Bosne u srednjem vijeku i opće historije ranog srednjeg vijeka. Publikovao je četiri knjige i oko 100 naučnih i stručnih radova, prikaza i osvrta.
Epidemija
mini|desno|200p|Mapa koju je napravio Dr. John Snow, pokazuje slučaje kolere u Londonu 1854. godine
Epidemija (grčki επιδημία, "među narodom rasprostranjeno") je neobično često pojavljivanje jedne bolesti u jednoj populaciji. Epidemične bolesti su između ostalog kolera, gripa, tifus i kuga. Po pravilu radi se uvjek o infekcioznim bolestima. Ponekad se taj pojam korisiti i za neinfekciozne bolesti kao naprimjer za gojaznost (da bi se opisale opasnosti kao njene posljedice).
Riječ epidemija je nastala od grčkih riječi epi ("preko") i demos ("narod").
Dolga vas (Kočevje)
mini|280px|Dolga vas, stara kočevarska "hiža" Dolga vas je naseljeno mjesto u sastavu općine Kočevje, regija Jugoistočna Slovenija, Slovenija.
Lockheed F-117
Lockheed F-117 Nighthawk skoro 15 godina uspijevao se skrivati od javnosti. Ovaj projekat izlazi kao odgovor firme Lockheed na katalog potreba XST (Experimantal Stealth Technology) raspisanog od DARPA (Defence Advanced Research Projects Agency) u godinama 1975/76. 1976, pod tajnim kodom Have Blue, se počinje na planiranju ovog aviona. Rezultati testova zadovoljavaju te se tako pravi prvi prototip pod oznakom YF-117-LO. Poslije prvih letova prelazi se na proizvodnju poboljšanog F-117, koji zbog samo noćnog letenja od svojih pilota dobija nadimak Nighthawk (noćni sokol). Od 1983. godine se ovi avioni nalaze u redovnoj upotrebi na tajnoj bazi Tonopah. Tek od 1989. počinju letovi po danu. Najveća karakteristika ovog aviona je minimalnost odbijanja radarskih talasa. Špicasti dijelovi sa neuobičajenim uglovima (krila su naprimjer za 67° povučena unazad, normalno je do 37) omogućavaju raspršenje radarskih talasa i djelimično njihovu absorpciju. Pod ovakvim uvjetima se može zamisliti kakva je aerodinamička složenost ovog aviona. Prvu borbenu upotrebu, F-117 ima u Panami 1989 godine. U zaljevskom ratu dolazi do upotrebe od januara 1991.
Dolga vas (Kočevje)
Historija
Do teritorijalne reorganizacije u Sloveniji nalazila se u sastavu stare općine Kočevje.
Lockheed F-117
F-117 je učestvovao i u sukobu u Jugoslaviji, gdje je jedan oboren od raketnog zemlja-zrak sustava 1999. To je bio jedini Nighthawk koji je izgubljen u borbi.
Dolga vas (Kočevje)
Stanovništvo
Na popisu stanovništva 2011. godine, Dolga vas je imala 829 stanovnika.
764.
Godina 764. (DCCLXIV) bila je prijestupna godina koja počinje u nedjelju u julijanskom kalendaru. Oznaka 764. za ovu godinu se koristi od ranog srednjeg vijeka, kada je kalendarska era Anno Domini u Evropi postala glavnom metodom označavanja godina.
103.
Godina 103. (CIII) bila je redovna godina koja počinje u nedjelju u julijanskom kalendaru. U svoje vrijeme je bila poznata kao Godina konzulstva Trajana i Maksima (ili, rjeđe, godina 856. Ab urbe condita). Oznaka 103. za ovu godinu se koristi od ranog srednjeg vijeka, kada je kalendarska era Anno Domini u Evropi postala glavnom metodom označavanja godina.
NGC 5134
NGC 5134 (također poznat kao ESO 576-52, IRAS 13225-2052, MCG -3-34-73 i PGC 46938) je prečkasta spiralna galaksija koja je udaljena oko 81 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Djevica. Najveći prečnik je 2,80 (66 hiljada sg) a najmanji 1,7 uglovnih minuta (40 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio John Frederick William Herschel 10. marta 1785. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
NGC 3650
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Srpsko-Mađarska Republika Baranja-Baja
desno|400px|Položaj Srpsko-mađarske republike Baranja-Baje u odnosu na Banat, Srem i Bačku|mini Baranjsko-Bajska Republika (mađ.: Baranya-Bajai Szerb-Magyar Köztársaság) je bila kratkotrajna država proglašena u Pečuhu 14. augusta 1921. Njenu teritoriju činile su geografske regije Baranja i sjeverni dio Bačke.
Historija
Nakon vojnog poraza Austrougarske u oktobru 1918, teritorija Baranje je bila pod kontrolom vojske Kraljevine Srbije. Poslije poraza Mađarske sovjetske republike na čelu s Belom Kunom u ljeto 1919. mnogi komunistički disidenti iz Budimpešte, bježeći od "bijelog terora" admirala Miklósa Horthyja, emigrirali su u Baranju, gdje im je gradonačelnik Pečuha, Linder Béla, pružio utočište.
Mirovna konferencija u Parizu dodijelila je Baranju Horthyjevoj Mađarskoj. Ova odluka izazvala je generalni štrajk i masovne demonstracije u Pečuhu, a prosvjedi su kulminirali velikom narodnom skupštinom 14. augusta, na kojoj je pred 30.000 ljudi srpski slikar Petar Dobrović predložio osnivanje neovisne republike koju bi činile regije Baranje i sjevernih dijelova Bačke oko Baje. Njegov je prijedlog prihvaćen, a Petar Dobrović je postao predsjednik Izvršnog komiteta nove republike.
Vlasti nove republike nisu, međutim, uspjele dobiti međunarodno priznanje svoje neovisnosti, pa su nakon povlačenja srpske vojske, koja je štitila republiku, Horthyjeve snage ušle u Pečuh i okončale Srpsko-mađarsku republiku.
Teritorij kratkotrajne republike 14-21. augusta 1921. je još 1920. godine po Trijanonskom sporazumu podijeljena između Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca i Mađarske. Veliki dio Baranje danas se nalazi u Mađarskoj, a manji dio je tek od 1945. ušao u sastav SR Hrvatske u okviru SFRJ, a prije toga je smatran dijelom Vojvodine zajedno sa Sremom, Banatom i Bačkom.
Stanovništvo
Većinu stanovništva republike činili su Mađari, a u njoj je bilo i Srba, Hrvata, Šokaca, Bunjevaca, Nijemaca, Jevreja i drugih.
Rabina (Mostar)
Rabina je naseljeno mjesto u gradu Mostaru, Bosna i Hercegovina.
Brno
Brno (njemački Brünn) je sa 377.508 stanovnika drugi najveći grad u Češkoj Republici, poslije glavnog grada Praga i najveći grad historijske regije Morave.
Administrativno je središte Južnomoravskog kraja, regije u Češkoj Republici.
Brno nalazi se na ušću rijeke Svitave u rijeku Svratku, sa sjeverne strane je opkoljeno brdima (Drahanska planina) a na jugu nizijom (Južnomoravska nizija). Značajan dio teritorije (6379 hektara, 28%) je pokriveno šumom.
Brno je važan administrativni centar, središte Čeških pravosudnih organa. Brno je također i središte obrazovanja sa 26 fakulteta i nadaleko poznatim Masarykovim Univerzitetom. U istočnom dijelu grada sa nalazi fabrika Zetor, značajni producent traktora u Češkoj, u sjevernom dijelu Královopolské strojírny, značajni proizvodač industrijnih komponenata. mini|lijevo|300px|Masarykova i Nádražní ulica
U gradu Brnu je smještena biskupija sv. Petra i Pavla, a 1998. godine sagrađena prva češka džamija (mesdžid). Vila Tugendhat je bila 2001. godine pripisana na listu zaštićene baštije UNESCO-a.
U Brnu je zakonom osnovan studio za Češki radio (prvo radio emitiranje 1924.) i Češku televiziju (1961).
Čovjek na žici
Film je dobio Oscara za najbolji dokumentarni film 2008. godine.
Tropske i suptropske vlažne širokolisne šume
thumb|right|upright=1.6|Opće rasprostranjenje tropskih vlažnih šuma thumb|right|250px|Kišna šuma na riječnoj obali u [[Kamerunu]] Tropske i suptropske vlažne širokolisne šume, također zvane tropske vlažne šume, su tropski i suptropski šumski biom. Tropske i suptropske šumske regije sa manjom količinom padavina su dom za tropske i suptropske suhe širokolisne šume i tropske i suptropske četinarske šume. Kišne šume umjerenih predjela također postoje u nekim vlažnim obalnim regijama sa umjerenom klimom.
Tropske i suptropske vlažne širokoline šume su česte na nekoliko kopnenih ekozona, uključujući i arfičke trope (ekvatorijalna Afrika), Indomalaje (dijelovi indijskog potkontinenta i jugoistočne Azije) Neotrope (sjever Južne Amerike i Srednje Amerike) Australoaziju (istočna Indonezija, Nova Gvineja, sjeverna i istočna Australija) i Okeanija (tropska ostrva u Tihom okeanu). Oko polovine svjetskih tropskih kišnih šuma se nalazi u južnoameričkim državama Brazilu i Peruu. Kišne šume sada pokrivaju manje od 6% Zemljine kopnene površine. Naučnici procjenjuju da više od polovine svih biljaka i životinja živi u tropskim kišnim šumama. mini|centar|300px|Tropske i suptropske vlažne šume u [[Leslie Holdridge|Holdridgeovoj Šemi klasifikacije živih bića po zonama.]]
Kvalifikacije za Svjetsko prvenstvo u nogometu 1950.
Kvalifikacije za Svjetsko prvenstvo u Brazilu 1950.
Za Svjetsko prvenstvo u Brazilu 1950 godine bilo je prijavljeno ukupno 34 reprezentacije i to:
mini|350px|Države koje su kvalificirale na Svjetsko prvenstvo
Iz Afrike i Oceanije nije bilo prijavljenih ekipa. 34 prijavljene ekipe bile su dotadašnji rekord u prijavama za Svjetsko prvenstvo. Branilac naslova Italija i domaćin Brazil su direktno kvalificirani za turnir. Turnir se igrao sa 16 reprezentacija, te su ostalih 14 mjesta podijeljeni po principu:
Poetonge Romani antologia
Antologija romske poezije
Naslov originala "Romane poetongi antologia (romski). Antology of Gypsy Poets(engleski). Cigány költõk versei(Mađarski)."
Kvalifikacije za Svjetsko prvenstvo u nogometu 1950.
Evropa i zapadna Azija
150px|lijevo
Petnaest timova iz Evrope bili su podijeljeni u šest grupa. Od toga jedna sa četiri, četiri sa tri i jedna grupa sa dvije reprezentacije. U grupi sa četiri ekipe igrale su britanske reprezentacije, što je ujedno bilo i tzv. Britansko prvenstvo. Iz ove grupe su se kvalificirale dvije ekipe, a iz ostalih grupa po jedna prvoplasirana ekipa
104.
Godina 104. (CIV) bila je prijestupna godina koja počinje u ponedjeljak u julijanskom kalendaru. U svoje vrijeme je bila poznata kao Godina konzulstva Suburana i Marcela (ili, rjeđe, godina 857. Ab urbe condita). Oznaka 104. za ovu godinu se koristi od ranog srednjeg vijeka, kada je kalendarska era Anno Domini u Evropi postala glavnom metodom označavanja godina.
Kvalifikacije za Svjetsko prvenstvo u nogometu 1950.
Grupa 1
Rezultati utakmica
Poetonge Romani antologia
Sadržaj - 29 pjesnika
Sadržaj - 29 pjesnika
BANGA, Dezider
Kvalifikacije za Svjetsko prvenstvo u nogometu 1950.
Grupa 1
Engleska i Škotska su se kvalificirale na Svjetsko prvenstvo, međutim Škotska je odustala od daljeg takmičenja, jer je ranije odlučeno da samo kao prvoplasirana ekipa u grupi 1 učestvuje na turniru. Umjesto Škotske pozvana je reprezentacija Francuske, ali je i ona nakon što su saznali termine i mjesta održavanja, odustali od učestvovanja.
Grupa 2
1. runda
Nakon prve utakmice reprezentacije Sirije odustala je od daljeg takmičenja, te se reprezentacija Turske direktno kvalificirala na turnir.
2. runda
Odustajanjem Austrije, Turska je bila direktno plasirana, no ona odustaje, kao i pozvana reprezentacija Portugala
Grupa 3
1. runda
2. runda Reprezentacija Jugoslavije se pobjedom protiv Francuske kvalificirala za Svjetsko prvenstvo. Otkazom nekoliko reprezentacija ponuđeno je reprezentaciji Francuske učešće na turniru, ali ponuda nije prihvaćena.
Grupa 4
1. runda
2. Runde Odustajanjem Belgije, reprezentacija Švicarske se direktno kvalificirala na Svjetsko prvenstvo.
Grupa 5
Spielergebnisse
Odustajanjem i neigranjem zadnje utakmice reprezentacija Finske je diskvalificirana od strane FIFA, te su sve utakmice Finske registrirane kao prijateljske.
Grupa 6
Pobjedom u prvom susretu reprezentacija Španije kvalificirala se na završni turnir. Ponudu, da nakon otkaza nekih ekipa, Portugal je odbio.
Južna Amerika
150px|lijevo
Iz Južne Amerike, bilo je prijavljeno sedam ekipa, prvobitno podijeljenih u dvije grupe. Otkazivanjem Argentine u grupi 7, kao i reprezentacija Perua i Ekuadora iz grupe 8 za prvenstvo su se kvalificirale ostale četiri ekipe.
Isa Qosja
Isa Qosja (rođen u Vusanju, Crna Gora 1949.) kosovski je filmski režiser.
Kvalifikacije za Svjetsko prvenstvo u nogometu 1950.
Grupa 7
Otkazivanjem reprezentacije Argentine, ekipe Čilea i Bolivije direktno su se plasirale za finalno natjecanje.
763.
Godina 763. (DCCLXIII) bila je redovna godina koja počinje u subotu u julijanskom kalendaru. Oznaka 763. za ovu godinu se koristi od ranog srednjeg vijeka, kada je kalendarska era Anno Domini u Evropi postala glavnom metodom označavanja godina.
Kvalifikacije za Svjetsko prvenstvo u nogometu 1950.
Grupa 8
Otkazivanjem reprezentacije Ekvadora i Perua, ekipe Urugvajs i Paragvaja direktno su se plasirale za finalno natjecanje.
Isa Qosja
Život i karijera
Dramsku umjetnost i glumu studirao je na fakultetu u Prištini, a nakon toga Akademiju za film, pozorište, radio i televiziju u Beogradu. Isa Qosja je autor mnogih umjetničkih i dokumentarnih filmova, a među najpoznatijima je "Proka" koji je gostovao na mnogim međunarodnim festivalima, uključujući i RIFJ Cannes. Njegov drugi dugometražni film " Rojat e Mjegullës (1988) bavio se stradanjem i tretmanom Albanaca u vrijeme velike komunističke represije.
Kvalifikacije za Svjetsko prvenstvo u nogometu 1950.
Sjeverna i srednja Amerika, Karibi
150px|lijevo
Leptir (album)
Leptir je studijski album sarajevskog hora Hazreti Hamza. Na albumu se nalazi devet ilahija. Album je izašao 2006. godine, a sniman je u studiju CSI. Obradu pjesama izvršio je Zenan Šahinović koji je i producent hora. Muziku i tekstove pisao je Kenan Hadžifejzović.
Kvalifikacije za Svjetsko prvenstvo u nogometu 1950.
Grupa 9
Rezultati utakmica
Isa Qosja
Život i karijera
Dugometražni igrani film Kukumi režirao je 2005. godine, za koji je dobio Specijanu nagradu žirija na Sarajevo Film Festivalu.
Godine 2014. režirao je Tri Dritare dhe Nje Varje, koji je postao prvi kosovski film koji je prijavljen za Oskara za najbolji film na stranom jeziku, ali nije nominovan.
Kvalifikacije za Svjetsko prvenstvo u nogometu 1950.
Südostasien
150px|lijevo
Grupa 10
1. Runde
2. Runda
nije održana
Nakon otkaza svih azijskih reprezentacija, Indija se direktno kvalificirala na Svjetsko prvenstvo, ali zbog pravila FIFA-e da je zabranjen nastup bez obuće, reprezentacija Indije otkazala je učešće na turniru.
Ekipe sa brojem učestvovanja na svjetskim prvenstvima
4 prvenstva
3 prvenstva
2 prvenstva
1 prvenstvo
Poetonge Romani antologia
Sadržaj - 29 pjesnika
COPOIU, Petre
DARÓCZI, Choli József
DEMETER, István
DRETAR, Tomislav
GURBAT, Shtefan Rom
ILIAS, Shaban
JAYAT, Sandra
JERMOSKIN, Sergej
MACHÁLKOVÁ–HOLOMKOVÁ, Emilie
MAXIMOV, Mateo
MANUSH, Lekhsa
NICKOLICH, Jovan
RAFFY, Lajos
SPINELLI, Santino
STATE, Carmen
Stefanović, Dragana
VINKOVA, Nina
NAGY Gusztáv
BALOGH, Attila
RIGÓ, József
RÁCZ, Lajos
OSZTOJKÁN, Béla
HORVÁTH, Gyula
SZEPESI, József
SZOLNOKI, Csanya Zsolt
Desanka Kovačević-Kojić
Desanka Kovačević-Kojić (Sarajevo, 3. oktobar 1925), historičar, medievalist, akademik ANU BiH i SANU.
Desanka Kovačević-Kojić rođena je u Sarajevu 3. oktobra 1925. godine. Završila je studij historije na Filozofskom fakultetu Univerziteta u Beogradu. Diplomirala je 1950. Zaposlena na Filozofskom fakultetu Univerziteta u Sarajevu na Odsjeku za historiju gdje je prošla sva zvanja. Akademik ANU BiH. Od 1993. živi u Beogradu. Predmet proučavanja je historija srednjovjekovne Bosne i Srbije. Objavila je pet knjiga i preko 100 naučnih i stručnih radova, prikaza i osvrta. Njena najznačajnija djela posvećena su privrednoj historiji, trgovini, gradskim naseljima i vlaškoj problematici. Učestvovala je na većem broju naučnih skupova organiziranih širom Evrope.
762.
Godina 762. (DCCLXII) bila je redovna godina koja počinje u petak u julijanskom kalendaru. Oznaka 762. za ovu godinu se koristi od ranog srednjeg vijeka, kada je kalendarska era Anno Domini u Evropi postala glavnom metodom označavanja godina.
Rumuni
Rumuni (rum. Români), su narod i etnička grupa koja živi uglavnom u Rumuniji. Govore rumunskim jezikom. Predstavljaju većinski narod u Rumuniji. Pripadnici rumunskog naroda su preciznije definisani putem zajedničke kulture, porijekla i maternjeg jezika, nego putem državljanstva Rumunije. Ovaj podatak se može lakše objasniti time što je Rumunija u martu 1991. godine dala zakonsku mogućnost da potomci iz druge i treće generacije imigranata dobiju državljanstvo ukoliko pokažu da tečno govore rumunski jezik i u dovoljnoj mjeri poznaju rumunsku historiju i kulturu.
Po nekim podacima koje su dobijeni iz popisa stanovništva u Moldaviji, Moldavci su se računali kao Rumuni, što bi značilo da Rumuni čine veliku većinu stanovništva i u toj državi. Rumuni su također i etnička manjina u nekoliko susjednih država.
Antička vremena
mini|lijevo|Antički Dačani Naseljena od strane antičkih Dačana, teritorija današnje Rumunije je okupirana od Rimskog Carstva 106. godine, kada je armija cara Trajana porazila vojsku vladara Dakije Decebala (vidi Dakijski ratovi). Rimska vlast nad ovim područjem prestala je dva vijeka kasnije, pod pritiskom plemena Gota i Karpa.
Smatra se da je rumunski narod nastao postepenom romanizacijom stanovništva rimske provincije Dakije. Rumuni su potomci lokalnih naroda: Dačana, Gota, Tračana, rimskih legionara i kolonista. U toku dva rata sa rimskim legijama, 101. i 102. te 105. i 106. godine, car Trajan je uspio poraziti Dačane te najveći dio Dakije postaje rimska provincija. Kolonizacija Rimljanima ili rimskim elementima, korištenje latinskog jezika i asimilacija rimske civilizacije kao i intenzivni razvoje urbanih središta doveo je postupno do romanizacije tamošnjeg autohtonog stanovništva.
Brakovi između Dačana i rimskih kolonista doveli su do formiranja dakijsko-rimskog stanovništva, što je dio procesa etnogeneze rumunskog naroda. Ovaj proces je vjerovatno okončan oko 10. vijeka kada je završena asimilacija Slavena od dakijskih rimljana.
Određene studije su pronašle male genetske razlike među stanovništvom Jugoistočne Evrope a naročito među stanovnicima regije oko Karpata i rijeke Dnjestar. Genetske osobine među dnjestro-karpatskim stanovništvom ne reflektiraju osobine jezika kojim govore, kao što je to slučaj u ostalim zemljama jugoistočne Evrope, tako da nema značajne veze između njihovog genetskog i kulturološkog nasljeđa. Jedna rumunska studija smatra da su se etničke i genetske različitosti u ovom području desile nezavisno jedna od druge.
Srednji vijek
mini|desno|Područja označena zelenom naseljena značajnijom rumunskom populacijom Tokom srednjeg vijeka, današnji Rumuni su uglavnom bili poznati pod nazivom Vlasi, pojam koji je potekao iz germanskih jezika, izveden iz riječi Walha. Taj pojam su koristili germanski narodi kojim su označavali keltske susjede koji govore romanskim jezicima. Pored odvajanja nekih grupa (Aromana, Megleno-romana) tokom Velike seobe naroda, brojna plemena Vlaha su živjela po cijelom Balkanu, Transilvaniji, duž cijelih Karpata , te na sjeveru do Poljske a na zapadu do Moravske (dio današnje Češke), te do današnje Hrvatske, gdje su Morlaci polahko nestajali, dok su katolički i pravoslavni Vlasi postepeno preuzeli hrvatski i srpski nacionalni identitet. Seobe plemena koje su kasnije uslijedile, poput slavenskih, bugarskih, mađarskih i tatarskih, nisu dozvolile Rumunima da razviju bilo koju veću centraliziranu državu, koja je nastala tek u 13. i 14. vijeku, kada su osnažile dunavske kneževine Moldavija i Vlaška i započele borbe protiv Osmanlijskog carstva.
Karlo, car Austrije
Karlo (17. august 1887 – 1. april 1922) bio je posljednji car Austrije, posljednji kralj Ugarske (kao Karlo IV), te posljednji kralj Češke. Vladao je od 1916. do 1918. godine, kada je Austrija postala republika. Karlo nikada nije abdicirao. Ostatak života, sve do smrti 1922. godine, proveo je nastojeći da obnovi monarhiju.
Mladost
Karlo je bio sin nadvojvode Otona Franje (1865-1906) i Marije Josipe Saksonske (1867-1944).
Rumuni
Srednji vijek
Cijelo balkansko poluostrvo je tokom historije potpalo pod Osmansko carstvo, međutim Moldavija, Vlaška i Transilvanija su ostale sa djelimičnom autonomijom pod Osmanlijskim suzerenstvom. Tri kneževine su bile ujedinjene nekoliko mjeseci tokom 1600. godine pod vlašću vlaškog princa Mihaela Hrabrog.
Karlo, car Austrije
Mladost
Godine 1911. oženio je princezu Zitu od Burbon-Parme, s kojom je imao pet sinova i tri kćerke.
Rumuni
Današnje doba
mini|lijevo|Rumuni prije Prvog svjetskog rata Tokom 1821. i 1848. godine desile su se dvije pobune, ali su obje propale. Međutim, one su odigrale značajnu ulogu u širenju liberalne ideologije. Godine 1859. Moldavija i Vlaška su izabrale istog vladara - Aleksandra Joana Kuza (Alexandru Ioan Cuza) koji je vladao pod nadimkom Domnitor, te su tako te zemlje de facto bile ujedinjene. Novoformirana kraljevina Rumunija, kojom je vladao princ Carol I iz dinastije Hohenzollern, je vodila rat za nezavisnost od osmanlijske vlasti te je konačno priznata 1878. godine. Iako je bila u savezništvu sa Austro-Ugarskom, Rumunija je odbila da uđe u Prvi svjetski rat na strani Centralnih sila, jer se obavezala da će ući u rat samo u slučaju da Austro-Ugarska bude napadnuta. Godine 1916, Rumunija ulazi u rat na strani Antante. Kao nagradu, krajem rata, Rumuniji se pripaja Transilvanija, Besarabija i Bukovina, te tako nastaje Velika Rumunija.
Karlo, car Austrije
Mladost
Kada je ubijen njegov amidža, Franjo Ferdinand Austrijski, Karlo je postao prijestolonasljednik svome praamidži, caru Franji Josipu.
Vladavina
Nakon smrti Franje Josipa 1916. godine, Karlo je naslijedio sve njegove krune. Preuzeo je vrhovno zapovjedništvo nad austrijskom vojskom 2. decembra 1916. Tokom 1917. vodio je tajne mirovne pregovore s Francuskom. Austrijski ministar vanjskih poslova je bio zainteresiran samo za opći mir. Karlo je pokazivao spremnost da sklopi separatni mirovni sporazum. Kada su 1918. procurile vijesti da pokušava sklopi separatni mirovni sporazum Karlo je sve odlučno negirao. Francuski predsjednik vlade je objavio njegova pisma, koja su pokazala namjere sklapanja separatnog mira. Ministar vanjskih poslova je zbog toga dao ostavku, a Austro-Ugarska je još više postala ovisna o Njemačkoj. Austro-Ugarska je bila u stanju rasula u posljednjim godinama rata. Predsjednik Sjedinjenih Američkih Država, Woodrow Wilson, je kao dio svojih četrnaest tačaka zahtijevao od Evrope da dopusti samoopredjeljenje naroda. Kao odgovor na takvu mogućnost Karlo se složio da se sazove parlament i da se stvori konfederacija, po kojoj bi svaka etnička grupa imala pravo autonomije. Međutim, stvari su brzo izmicao kontrole i uslijedilo je proglašavanje nezavisnosti u svim dijelovima Austro-Ugarske. Karlova politička budućnost je postala neizvjesna. Izgledalo je da će moći vladati bar Austrijom, ali Austrija je postala republika.
761.
Godina 761. (DCCLXI) bila je redovna godina koja počinje u četvrtak u julijanskom kalendaru. Oznaka 761. za ovu godinu se koristi od ranog srednjeg vijeka, kada je kalendarska era Anno Domini u Evropi postala glavnom metodom označavanja godina.
Discovery (Shanice)
Discovery je debitantski studijski album američke R&B/pop pjevačice Shanice, kojeg je objavila 21. oktobra 1987. izdavačka kuća A&M Records. Shanice je tada imala četrnaest godina. Singlovi "(Baby Tell Me) Can You Dance" i "No 1/2 Steppin'" dospjeli su na top 10 R&B hitova. "The Way You Love Me" i "I'll Bet She's Got a Boyfriend" bili su poslednji singlovi s ovog albuma. Will Downing je obradio njenu pjesmu "Just a Game" na svom albumu "Moods" iz 1995. godine.
Karlo, car Austrije
Vladavina
mini|lijevo | Karlo i njegova supruga na dan svog vjenčanja
Život u egzilu
Do 11. novembra 1918. sve nacije Austro-Ugarske su proglasio svoje težnje da se odvoje od Austro-Ugarske. Karlo nije abdicirao, nego je pobjegao u Švicarsku, odakle je nastojao povratiti vlast. Bio je ohrabren od strane mađarskih nacionalista, pa se dva puta tokom 1921. pokušao vratiti na prijestolje Mađarske. Mađarska je ostala kraljevina, ali bez kralja. Pokušaji da se vrati na prijestolje barem Mađarske nisu mu uspjeli zbog raznih faktora uključujući izostanak podrške od strane regenta Miklósa Horthyja.
Poslije smrti
Historičari različito ocjenjuju Karla i njegov period vlasti. Jedan od najvećih kritičara je Helmut Rumpler, voditelj jednoga odjela austrijske akademije znanosti, koji je opisao Karla kao "diletanta, preslaboga za izazove sa kojima se suočavao" i smatra da nije bio pravi političar. Engleski pisac Herbert Vivian pisao je da je "Karl je veliki vođa, princ mira, koji je nastojao da spasi svijet jedne godine rata državnik sa idejama da spasi narod komplikovanih problema carstva". Papa Ivan Pavao II ga je 2004. proglasio blaženim.
Biografije, T
__BEZSADRŽAJA__
Rumuni
Današnje doba
Tokom Drugog svjetskog rata, Rumunija je izgubila područja i na istoku i na zapadu, jer je sjeverna Transilvanija postala dio Mađarske, dok su Besarabija i sjeverna Bukovina osvojene od strane Crvene armije i uključene u Moldavsku i Ukrajinsku SSR, respektivno. Sovjetski savez je postavio komunističku vladu u Rumuniji i prisilio kralja Mihaela da abdicira i napusti zemlju. Na čelo Rumunske komunističke partije 1965. godine dolazi Nicolae Ceauşescu, a njegova drakonska diktatura završava 1989. godine rumunskom revolucijom.
Biografije, T
=Po imenu=
Ty
=Po prezimenu=
Rumuni
Današnje doba
Revolucijom 1989. godine na vlast dolazi bivši komunist Ion Iliescu. On ostaje na vlasti do 1996. godine, te služi još jedan mandat između 2000. i 2004. godine. Emil Constantinescu je rumunski predsjednik između 1996. i 2000. godine, dok je Traian Bãsescu započeo svoj mandat 2004. godine. Rumunija ulazi u NATO 2004. godine, a od 2007. godine je članica Evropske unije.
Jezik
Izvori modernog rumunskog jezika, romanski jezici se mogu pratiti unatrag kroz historiju sve do rimske kolonizacije regiona današnje Rumunije. Najveći broj riječi u rumunskom jeziku su latinskog porijekla, mada neke riječi vuču korijene iz nekadašnjeg dačanskog jezika. U određenom pogledu, rumunski jezik je najkonzervativniji među svim romanskim jezicima, pošto je zadržao mnoga svojstva tipična za gramatiku latinskog jezika.
Tokom srednjeg vijeka, Rumuni su ostali dosta izolirani od drugih naroda koji su govorili romanskim jezicima (Italijani, Španci, Francuzi), te su u rumunski jezik ušle brojne posuđenice iz jezika susjednih slavenskih naroda. Kasnije su u rumunski jezik ušle brojne riječi iz mađarskog i turskog jezika. U novije doba, u rumunskom jeziku se pojavljuju brojni neologizmi, posuđeni iz francuskog i italijanskog i engleskog jezika.
Moldavski jezik, u svojoj zvaničnoj formi, je gotovo jednak rumunskom jeziku, mada postoje manje razlike u kolokvijalnom govoru. U nepriznatoj, ali de facto nezavisnoj, Pridnjestriji, zvanični jezik je moldavski, pisan ćirilicom.
Istraživanja iz 2005. godine procjenjuju svjetsku populaciju govornika rumunskog jezika na oko 23,5 miliona. Međutim, ta cifra predstavlja samo govornike rumunskog jezika, od kojih nisu svi etnički Rumuni. Pored toga, ovaj broj ne uključuje etničke Rumune koji više ne govore maternji rumunski jezik.
Prezimena
Mnoga rumunska prezimena imaju nastavak -escu ili rjeđe -aºcu što otprilike odgovara latinskom nastavku -iscus i doslovno znači "onaj koji pripada narodu". Na primjer, Petrescu bi značilo Petrov sin. Slični nastavci poput -asco, -asgo, -esque i -ez su također prisutni u drugim romanskim jezicima izvedenim iz latinskog.
Najčešće prezime kod Rumuna je Popa ("svećenik") - gotovo 200.000 Rumuna nosi ovo prezime, zatim Popescu ("sin svećenika") - sa otprilike 150.000 stanovnika s ovim prezimenom , te Ionescu ("Sin Iona").
Etimologija imena
Na engleskom jeziku, Rumuni se obično nazivaju Romanians, Rumanians ili Roumanians, dok se u južnoslavenskim jezicima nazivaju uglavnom Rumuni, Rumunji ili Romuni. U neki historijskim tekstovima, spominju se pod nazivima Roumans ili Vlasi.
Ime države Rumunija i naroda Rumuni potiče iz latinskog naziva Romanus. Po fonetskim promjenama koje su tipične za rumunski jezik, ime je pretvoreno u rumân. Stariji oblik imena Roman je još uvijek u upotrebi u nekim područjima. Socijalno-lingvistička evolucija u kasnom 18. vijeku je dovela do postupnog prelaska pisanja naziva Roman u današnji pravopisni oblik, a koji je naknadno bio generaliziran tokom nacionalnog buđenja u Rumuniji od početka 19. vijeka.