cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Oružje
Metalno doba
Pri kraju mlađeg kamenog doba ljudi su obilato koristili glinu kao osnovni materijal za izradu posuda, ili su njom obljepljivali kuće od pletenog pruća. Te posude pekle su se na visokim temperaturama, pa je tlo ispod ognjišta ili ložišta bilo spaljeno. Kod paljenja takvih ognjišta na tlu bogatom bakrenom rudom, jer je ta ruda vrlo blizu površine, ostajale su rastopljene bakrene "lepinje". Ljudi su primijetili da su vrlo oštrih rubova što je kod oruđa bio primarni kvalitet. Već u tom sirovom obliku bila je vrlo oštra i već gotova za primjenu.
Iskustvom prethodnika i korak po korak, ljudi su počeli prepoznavati ležišta ruda i, malo po malo, ulazili sve dublje pod zemlju tražeći dragocjenu zelenu rudu. Međutim bakar je imao i svojih mana. Bio je mehak. Brzo se trošio i nije podnosio veća naprezanja ni temperature. Kad su otkrili arsen, dodali su ga bakru i on je postao arsenska bronza. Pošto je arsen vrlo jak otrov lijevanje je bio vrlo opasan i stručan posao.
U grčkoj mitologiji ljevača bronze predstavlja hromi bog Hefest. Pretpostavlja se da su ljevači bronze pod uticajem arsena koji u dodiru sa vodenom parom u malim količinama kod ljudi izaziva lakša, ali trajna oštećenja mozga i to na centrima za ravnotežu. Zato su se nakon dugogodišnjeg bavljenja tim poslom svi pomalo "pijano" kretali. Grci su to pripisivali moćima obilježja samog boga Hefesta, a to je, zapravo, bilo vjerovatno prvo profesionalno oboljenje u historiji.
Oružje se značajno poboljšalo otkrićem da se bakar može uspješno miješati sa kalajem. Dobili su bronzu koja je puno tvrđa, ima višu tačke topljenja i može se vrlo precizno lijevati u različitim oblicima i veličinama. Po toj leguri cijeli jedan period u historiji nazvan je bronzano doba.
Počeci organizovanog ratovanja
Egipatska kultura i civilizacija razvila se upravo na ekonomiji bronzanog alata i oružja. Ilijada i Odiseja, bitka za Troju vodila se baš bronzanim oružjem. Prvi nalazi serijski proizvedenih ratnih oružja na tlu Hrvatske bilježimo na arheološkom lokalitetu Vučedol, nedaleko Vukovara gdje su arheolozi sredinom prošlog vijeka pronašli kalupe za lijevanje bojnih sjekira, i veći broj takvih odljevaka, što ukazuje na organizirano ratovanje većih grupa ratnika naoružanih unificiranim oružjem. Prema procjenama stručnjaka, ta sjekira bila je isključivo ratna. Radna oruđa tog doba imala su potpuno drugačiji izgled.
Općenito, taj period se smatra početkom organiziranih ratova, jer se vjeruje da čovjek kamenog doba ne poznaje organizirano ratovanje.
Karakteristično za kulture bronzanog doba, što potkrepljuje ovo mišljenje je da su se one, geografski, protezale na vrlo dugačkom području bogatom rudama dok su starije, kulture kamenog doba, živjele na većem ili manjem zaokruženom i kompaktnom području bez potrebe seljenja i širenja.
Barut
Izum baruta omogućio je izbacivanje kamenja većim brzinama i na veće udaljenosti nego ranije. Musketa je bila prvo oružje, ali imala je mnogo mana: nepreciznost, sporost punjenja, zatajivala je. Sa druge strane topovi su bili razorno oružje od kada su uvedeni u upotrebu (isti efekt kao i katapult, uz mnogo manju masu - i oružja i municije - topovske kugle). Kako je razvoj oružja duge cijevi napredovao tako su rješavani problemi:
Popularni Kalašnjikov (AK-47) je zapravo polu-automatska puška, od muskete se razlikuje po cijevi sa spiralnim utorom, nišanima, spremnikom sa mecima i mehanizmom koji omogućava automatsko ispaljivanje metaka jedan za drugim.
Dinamit i drugi eksplozivi
Dinamit nije napravio revoluciju u tehnici ratovanja kao barut, ali kao što je metak lahko probijao štitove koji su djelotvorno štitili od strijela, tako je izum dinamita učinio zastarjelim zidine i utvrde u ratovanju.
Moderno doba
Moderno doba donijelo je prvo motorizaciju i oklopna vozila, protiv kojih se moglo boriti istim sredstvima, topovima, minama i konfiguracijom terena, zatim avijaciju - odgovor je također zrakoplovstvo ili protivzračne rakete, ali protiv hemijskog, biološkog a kasnije i nuklearnog oružja nema odgovora. Tako je danas proizvodnja hemijskog i biološkog oružja zabranjena ženevskim dodatkom Haaškoj konvenciji iz 1928. godine. Međutim razvojem vojne biotehnologije, stvara se mogućnost razvoja biotehnološkog oružja, koje bi zbog svojih karakteristika spadalo u kategoriju "humanih oružja".
Proizvodnja oružja
Industrija oružja je globalna industrija koja uključuje prodaju i proizvodnju oružja. Sastoji se od komercijalne industrije koja se bavi istraživanjem i razvojem, inženjeringom, proizvodnjom i servisiranjem vojnog materijala, opreme i objekata. Mnoge industrijalizovane zemlje imaju domaću industriju oružja za snabdijevanje sopstvenih vojnih snaga - a neke takođe imaju značajnu trgovinu oružjem za upotrebu oružja od strane svojih građana, za samoodbranu, lov ili sportske svrhe.
Ugovore o snabdijevanju vojske određene zemlje dodjeljuju vlade, čineći ugovore o naoružanju od suštinskog političkog značaja. Veza između politike i trgovine oružjem može rezultirati razvojem "vojno-industrijskog kompleksa", gdje se oružane snage, trgovina i politika usko povezuju.
Dire Straits
Dire Straits je bio britanski rock bend kojeg su 1977. godine osnovali Mark Knopfler (gitara i vokal), njegov brat David Knopfler (gitara), John Illsley (bas-gitara) i Pick Withers (bubnjevi), a menadžer je bio Ed Bicknell. Iako se Dire Straits pojavio u vrijeme vladavine punk rocka, bend je radio prema konvencijama klasičnog rocka, mada sa pojednostavljenim zvukom koji je bio atraktivan modernoj publici zamorenoj pretjeranom produkcijom stadionskog rocka iz 1970-ih.
U ranim danima, Mark i David su zahtijevali da vlasnici pabova utišaju pojačala kako bi gosti mogli razgovarati dok bend svira pokazujući svoju nenametljivost i nesigurnost.
Uprkos tom čudnom samozatajnom pristupu rock and rollu, Dire Straits je uskoro postao izuzetno uspješan sa svojim prvim albumom koji je postigao globalni višeplatinasti tiraž.
Njihove najpoznatije pjesme su: "Sultans of Swing", "Romeo and Juliet", "Private Investigations", "Money for Nothing", "Walk of Life" i "Brothers in Arms".
Rana historija
1978. godine, Dire Straits je snimio prvi album, "Dire Straits" u Basing Street studijima (danas poznatim kao "Sarm West") blizu Portobello Roada u Zapadnom Londonu za 12.500£.
Nakon inicijalnog puštanja albuma u prodaju u Ujedinjenom Kraljevstvu na Vertigou, odjeljenju Phonograma, album je zapazila Karin Berg, asistent u A&R (artists and repertoire) odjeljenju Warner Brothers Recordsa u New Yorku. Dok je ona smatrala da se radi o muzici koje je publika gladna, samo jedna osoba u njenom odjeljenju se na početku slagala s tom tezom. Ploča je slabo puštana u eter u Ujedinjenom Kraljevstvu, ali nakon što je na nju stavljen potpis Warner Brothersa, doživjela je platinasti tiraž.
Kasnije, nanovo pušten u prodaju kao single, "Sultans of Swing" je postao iznenadni hit UK chart-a, ušavši u prvih deset. Prvi album je ušao u prvih deset u gotovo svakoj evropskoj zemlji.
Drugi album grupe, "Communiqué" se pojavio 1979. godine. Postao je album broj jedan na njemačkim top listama, dok je paralelno album "Dire Straits" zazuzeo treće mjesto.
Oba albuma su karakteristična po pojednostavljenom zvuku (stripped-down sound). Međutim to će se u narednim godinama promijeniti. Mark Knofler i John Illsley su jedina dva člana koja su zajedno svirala od formiranja do gašenja grupe.
Uvećana složenost
1980. godine Dire Straits je izdao treći album, "Maknig Movies". To je označilo pomak ka složenijim aranžmanima i produkciji što će se nastaviti do disolucije grupe 1990-ih.
S pjesmom "Romeo and Juliet", koja je postala jedan od najpoznatijih hitova grupe, "Making Movies" je zatekao odlazak Davida Knopflera dok se album još snimao; Sid McGinnis je popunio prazninu na ritam gitari u nastavku snimanja. Iako je Mark svirao na jednoj pjesmi prvog bratovljevog solo albuma, Mark i David se nisu pomirili godinama zbog svađe oko zasluga na albumima. Album je također ugostio klavijaturistu Roya Bittana iz Bruce Springsteenovog E Street Banda, a producirao ga je Jimmy Iovine.
Klavijaturista Alan Clark i kalifornijski gitarista Hal Lindes su se priključili grupi za snimanje četvrtog studijskog albuma "Love Over Gold", koji je izašao 1982. godine i bio je prvi album grupe kojeg je producirao Mark Knofler. Glavni hit albuma je bio "Private Investigations", koji je ušao među pet najboljih hitova u Ujedinjenom Kraljevstvu odnosno zauzeo drugu poziciju uprkos sedmominutnoj dužini pjesme. U drugim zemljama, dobro je prošao singl "Industrial Disease", pogotovo u Kanadi gdje je ušao na listu deset najboljih hitova.
Kratko nakon izlaska "Love Over Gold", grupu je napustio bubnjar Pick Withers radi jazz karijere. Zamijenio ga je Terry Williams, bivši član Rockpilea.
1983. izišao je mini-album sa četiri pjesme, sa hit singlom "Twisting By the Pool". Nakon toga je uslijedio dvostruki živi album "Alchemy", 1984. godine. U to vrijeme Mark Knopfler je također uradio muziku za filmove "Local Hero" i "Cal". Međutim najveći hit Dire Straitsa je tek trebao da dođe.
Era "Brothers in Arms"
Album "Brothers in Arms" je izdat 1985, te je postao najprodavaniji album u Ujedinjenom Kraljevstvu te godine i veliki međunarodni hit. Polučio je sa nekoliko singlova uključujući američki hit broj jedan "Money for Nothing", koji je bio prvi ikad pušteni video na MTV-u u Britaniji.
Kasnije se pojavilo još personalnih promjena u bendu, pristupanjem drugog klavijaturiste Guya Fletchera. Za vrijeme snimanja albuma "Brothers in Arms", grupu napušta Hal Lindes. Njegovo mjesto je zauzeo Jack Sonni, iako je Lindes pokupio zasluge kao zvanični član grupe po izlasku albuma, a Sonni ipak nije. Omar Hakim se također piključio Terryju Williamsu na bubnjevima: obojica su ponijeli zasluge kao članovi benda za ovaj izlazak albuma.
Svjetska turneja 1985/1986. je ostvarila fenomenalan uspjeh. Nakon nastupa u Webley areni, bend je 13. jula u posljepodnevnim satima nastupio na Live Aidu na Wembley stadionu. Repertoar im je uključivao "Money For Nothing" sa Stingom kao gostujućim vokalom. Turneja se završila u Entertainment Centreu u Sidneju (Australija) gdje grupa još uvijek drži rekord za uzastopne nastupe (21 noć zaredom). Posljednji nastup tog produženog boravka u Sidneju je snimljen i emitovan na Australijskoj i Novozelandskoj televiziji, a poznat je po jedinstvenoj kalipso interpretaciji pjesme "So Far Away" i improvizaciji poznate australijske narodne pjesme "Waltzing Matilda".
Komercijalni uspjeh "Brothers in Arms" je došao i zbog činjenice da se radilo o jednom od prvih albuma upotpunosti digitalno snimljenih i produciranih u tada novom Compact disc formatu, što je navelo pobornike novih tehnologija da ga stave na listu "must by" albuma.
"Brothers in Arms" CD je bio jedan od prvih albuma koji je sadržavao materijal koji se nije mogao pronaći na LP (Long playing) ekvivalentu; sadržavao je 12 minutni singl "Money for Nothing" umjesto 7 minutne verzije na LP-u.
"Brothers in Arms" se također smatra prvim svjetskim CD singlom, koji je izdat u Ujedinjenom Kraljevstvu u vidu dva singla kao vid promocije, jedan sa logom za turneju Live 1985. i drugi posvećen australijskom dijelu turneje sa oznakom Live 1986. Sadržavajući samo četiri numere, imao je ograničen tiraž. Nadalje, novi format je nudio odličnu priliku za pokazivanje Knopflerovih filigranskih produkcijskih vrijednosti sa ranijim albumima, navodeći mnoge fanove da nanovo kupuju cijeli raniji katalog Dire Straitsa.
"Brothers in Arms" je u Sjedinjenim Američkim Državama ostvario uspjeh popevši se na prvu poziciju na Billboard Magazine Top Pop Albums Chart, na kojoj se zadržao devet sedmica, postavši višeplatinasti album i završivši na petoj poziciji za 1986. godinu. Također, prema nedavnom glasanju koje je provedeno u Ujedinjenom Kraljevstvu, "Brothers in Arms" je treći najbolje prodavani album svih vremena na Ostrvu.
Zastava Sudana
Zastava Sudana je usvojena 20. maja 1970. Sastoji se od trobojke crvene, bijele i crne boje. Sa lijeve strane se nalazi zeleni trougao.
Dire Straits
Nakon "Brothers in Arms"
Po završetku Brothers in Arms turneje 1986. godine, Dire Straits je uzeo duži odmor, a Mark Knopfler se koncentrisao na solo projekte i filmsku muziku. Bend se ponovo okupio za koncert u čast sedamdesetog rođendana Nelsona Mandele 1988. godine, gdje im se priključio Eric Clapton (koji je s njima izvodio svoj hit "Wonderful Tonight"). Iste godine, bend je napustio bubnjar Terry Williams.
Zastava Sudana
Crvena boja je simbol krvi prolivene u borbi za nezavisnost od Britanije. Bijela je simbol čistoće i optimizma, crna borbe za nezavisnost, zelena prosperiteta i agrikulture.
Dire Straits
Nakon "Brothers in Arms"
Nakon Markove saradnje sa Notting Hillbillies (koji su imali manji hit singl "Your Own Sweet Way" sa albuma "Missing... Presumed Having a Good Time"), Dire Straits se regrupisao januara 1991. godine.
Zastava Srednjoafričke Republike
Crvena boja je simbol krvi prolivene u borbi za nezavisnost i koja će biti prolivena da se zaštiti nacija. Plava predstavlja nebo i slobodu; bijela mir i dostojanstvo; zelena nadu i vjeru, a žuta toleranciju.
Dire Straits
Nakon "Brothers in Arms"
U to vrijeme bend se sastojao iz četiri ključna člana: Knopfler, John Illsley, te klavijaturisti Alan Clark i Guy Fletcher. Uz pomoć drugih povremenih članova, uključujući visoko cijenjenog američkog bubnjara Jeff Porcaroa iz Toto grupe (kome je ponuđeno stalno mjesto u grupi, ali je to odbio zbog obaveza snimanja prema Toto grupi), grupa je počela sa snimanjem numera za novi album. Rezultat je bio posljednji originalni studijski album Dire Straitsa, "On Every Street", izdat 1991. godine, šest godina nakon "Brothers in Arms".
Uveliko iščekivano izdanje "On Every Street" je doživjelo pomješane kritike i srednji uspjeh. Prema nekim kritičarima, album je bio ispod kvaliteta ranijih albuma, i nije se prodavao na ranijem nivou. Na pjesmi "The Bug" je sarađivao back vokal Vince Gill koji je također odbio ponudu da se priključi bendu. Turneja koja je uslijedila u periodu 1991-1992. nije bila uspješna kao prethodna 1985-1986. Živi album "On the Night" koji je izašao 1993. godine je dokumentovao turneju, na kojoj je Chris Whitten svirao bubnjeve.
Nakon izdavanja "Live at the BBC", kolekcije živih snimaka koji su nastali tokom ranijih godina, Dire Straits se tiho rasformirao 1995. godine, nakon što je Knopfler izrazio želju da prestane sa turnejama velikih razmjera, te se upotpunosti odmah bacio na solo materijal i filmsku muziku, dok su njegove kolege iz benda nastavile sa vlastitim karijerama. Guy Fletcher je međutim nastavio da sarađuje na gotovo svakom komadu koji se ticao Knopflerove solo karijere.
Izdata su tri best of albuma, a posljednji je kompilacija pod nazivom "The Best of Dire Straits & Mark Knopfler: Private Investigations" iz novembra 2005, koja sadrži većinu studijskog materijala, te solo i filmski materijal Marka Knopflera.
Album je postao underground hit na iznenađenje mnogih, i prošao je izuzetno dobro kada se uzme u obzir činjenica da se grupa raspala prije gotovo deceniju, a na albumu se našla samo jedna ranije neobjavljena numera "All The Roadrunning", duet sa Emmylou Harris koji je kasnije izdat na albumu istog imena.
Dire Straits i Mark Knopfler su prodali do danas oko 118 miliona albuma.
Neki od poznatih poštovaoca Dire Straitsa i Marka Knopflera su: Douglas Adams, Diana, princeza od Velsa, Quentin Tarantino, grupa The Killers, koja je preradila pjesmu "Romeo and Juliet" za seriju "Live from Abbey Road" na Channel 4, potom Sachin Tendulkar. Muzički bend "System of a Down" ponekad svira dijelove "Sultans of Swing" na svojim koncertima kao uvod za svoju pjesmu "Aerials".
Kraljevina Dahomej
Kraljevina Dahomej bila je monarhija u Zapadnoj Africi, na teritoriji današnjeg Benina, od otprilike 1600. godine sve do 1894, kada su posljednjeg kralja, Béhanzina, porazili Francuzi. Tada je Dahomej anektiran kao kolonija u okviru Francuske Zapadne Afrike. Ovu kraljevinu osnovali su Foni, početkom 17. stoljeća, a razvijalo se oko Abomeyja, gdje je bilo sjedište kraljeva, tokom 18. stoljeća, kada je, osvajanjem ključnih obalnih naselja (osobito Ouide), postalo regionalna sila.
Veći dio 17. stoljeća, Dahomej je bio regionalna sila, sve dok njegovom sredinom nisu postali vazalna država Carstva Oyo. Dahomej je imao dobro organiziranu nacionalnu ekonomiju; imao plodnu trgovinu robljem s Evropljanima u sklopu transatlantske rute, čiji je važan centar bio upravo Ouidah. Trgovinom su Dahomejci dobivali raznorazno oružje, tkanine i alkohol.
Dahomej je također imao i bogatu kulturu, a značajna je bila i potpuno ženska vojna jedinica koju su Evropljani nazvali dahomejskim Amazonkama.
Kultura
Njihova vudu religija također je imala bogatu tradiciju, pri čemu su se poseno isticali godišnji običaji, koji su uključivali slavljenje vladara i ljudske žrtve. Kralj (fon: Ahosu) je, prema izvornim evropskim zapisima, bio apsolutistički despot. Međutim, tu se vjerojatno radi o pretjerivanjima; svi su vladari pripadali dinastiji Alladaxonou, a izabirali su se na Velikom vijeću, tako da je sam proces izbora ni danas nije u potpunosti jasan; najčešće je nasljednik bio najstariji sin, iako to nije bila redovna praksa. Kralj je uz sebe imao i Kraljevsko vijeće, ključnih savjetnika vladara.
Godine 1894, Francuska je porazila dahomejsku vojsku i na području kraljevstva formirala protektorat, koje je inkorporiran u Francusku Zapadnu Afriku. Iako više nije imao nezavisnost, Dahomej je i dalje nastavio postojati te je formalno izabirao vladare sve do 1904. godine, kada je svaka autonomija potpuno ukinuta, a protektorat je pretvoren u koloniju.
Richard Holbrooke
mini|desno|Richard Holbrooke Richard Charles Albert Holbrooke  (Ričard Čarls Albert Holbruk, ili samo Ričard Holbruk) je bio američki diplomata, pisac, editor i bankar rođen 24. aprila 1941 godine u New York-u a umro je 13. decembra 2010.
Holbrooke je bio poznat kao glavni arhitekta mirovnog sporazuma između zaraćenih strana u bivšoj Jugoslaviji koji je doveo do potpisivanja Dejtonskog mirovnog sporazuma 1995. godine.
Umro je 13. decembra 2010. u 69. godini.
Indijska organizacija za istraživanje svemira
Indijska svemirska istraživačka organizacija (ISRO, ) ( Hindi ; IAST: Bhartiya antrikṣ anusandhān saṅgṭhan) je svemirska agencija  Vlade Indije sa sjedištem u gradu Bengaluru. Njegova je vizija "iskoristiti svemirsku tehnologiju za nacionalni razvoj, istovremeno istražujući svemirsku nauku i planetarno istraživanje". Indijski nacionalni odbor za svemirska istraživanja (INCOSPAR) osnovan je za vrijeme vladavine Jawaharlal Nehrua     pri Odjeljenju za atomsku energiju (DAE) 1962. godine, zalaganjem naučnika Vikram Sarabhai prepoznavši potrebu u svemirskim istraživanjima. INCOSPAR je rastao i postao ISRO 1969. godine, također pod DAE-om. 1972. godine, vlada Indije osnovala je Svemirsku komisiju i odjeljenje za svemir (DOS), čime je ISRO doveo pod DOS. Uspostavljanje ISRO-a na taj način je institucionaliziralo svemirske istraživačke aktivnosti u Indiji. Njime upravlja DOS, koji izvještava premijera Indije. mini|244x244piksel| Vikram Sarabhai, prvi predsjedavajući INCOSPAR-a, koji će se kasnije zvati ISRO Glavni cilj ISRO-a je korištenje svemirske tehnologije i njene primjene u raznim nacionalnim zadacima. Indijski svemirski program bio je vođen vizijom Vikrama Sarabaha, koja se smatra ocem indijskog svemirskog programa. lijevo|mini|250x250piksel| Satelit INSAT-1B: RTV sektor u Indiji je u velikoj mjeri ovisan o INSAT sistemu. mini|Vikram lender postavljen na vrh orbitera Chandrayaan-2.
Svemirska utrka
mini|280p|Titan 2 rakete su lansirale 12 Gemini letjelica Svemirska utrka je bila nezvanično takmičenje između Sjedinjenih Američkih Država (u daljem tekstu SAD) i Sovjetskog Saveza (skraćeno SSSR) koje je trajalo od 1957. do 1975. Uključivala je paralelne napore obiju zemalja da istraže svemir vještačkim satelitima, te pošalju ljude u svemir i na Mjesec. Iako njeni korijeni leže u ranoj raketnoj tehnologiji i međunarodnoj napetosti nakon Drugog svjetskog rata, svemirska utrka počela je nakon sovjetskog lansiranja satelita Sputnjik 1'' 4. oktobra 1957.
Termin svemirska utrka smišljen je po analogiji prema utrci u naoružavanju, koja je također postojala između SAD-a i SSSR-a. Postala je važan dio kulturnog i tehnološkog rivalstva između Sovjetskog Saveza i SAD-a tokom Hladnog rata. Svemirska tehnologija bila je posebno važna arena u tom sukobu i zbog svoje vojne primjene i zbog psihološke koristi od rasta morala zbog postignutih uspjeha.
Rani vojni utjecaji
Rakete su zanimale naučnike i amatere najmanje 2.100 godina. Kinezi su ih koristili kao oružje još u 11. vijeku. Ruski naučnik Konstantin Ciolkovski razmišljao je 1880-ih o višestepenim raketama punjenim tečnim gorivom koje bi mogle stići do svemira, ali je tek 1926. Amerikanac Robert H. Goddard dizajnirao praktičnu raketu sa tečnim gorivom. Goddard je provodio svoj rad u tajnosti jer su mu se naučna zajednica, javnost, pa čak i The New York Times podsmijavali. Bio je potreban rat da bi se spoznao pravi potencijal raketa. To se pokazalo kao prijetnja u budućnosti s obzirom na to da će svaka svemirska utrka postati nerazdvojna od vojnih ambicija uključene zemlje, uprkos uglavnom naučnom karakteru i miroljubivoj retorici.
Njemački doprinos
mini|180p|Wernher von Braun Tokom druge polovine 1920-ih njemački naučnici su eksperimentisali sa raketama pogonjenim tečnim gorivom koje su bile sposobne da dostignu relativno velike visine i razdaljine. Godine 1932. Reichswehr, prethodnik Wehrmachta, zainteresovao se za rakete radi dalekometne artiljerijske paljbe.
Wernher von Braun, slavoljubivi raketni naučnik, je razvio oružja za nacističku Njemačku u Drugom svjetskom ratu. Von Braun se dosta služio originalnim Goddardovim istraživanjima, proučavajući i poboljšavajući Goddardove rakete. Njemačka raketa A-4, lansirana 1942, postala je prva raketa koja je stigla do svemira. Godine 1943. Njemačka je počela proizvodnju njenog nasljednika, rakete V2, s dometom 300 kilometara i nosivosti bojeve glave jednu tonu. Wehrmacht je ispalio hiljade raketa V2 na savezničke države tokom Drugog svjetskog rata, izazivajući velike štete i gubitke života. Ipak, mnogo više radnika-robova je ubijeno tokom proizvodnje V2 nego u napadima tom raketom.
Kako se Drugi svjetski rat približavao kraju, sovjetska, britanska i američka vojska i njihovi naučni timovi su se takmičili ko će prije zarobiti tehnologiju i uvježbano osoblje iz njemačke raketne instalacije u Penemindeu. SSSR i Velika Britanija imali su manje uspjeha, ali su SAD stekle najviše koristi, zarobivši veliki dio njemačkih raketnih naučnika (dio njih je bio u članstvu Nacističke stranke, uključujući i Von Brauna) iz Njemačke u SAD kao dio operacije "Spajalica". Ti su naučnici prilagodili njemačke rakete, originalno korištene protiv Britanije, za druge svrhe. Poslije rata naučnici su iskoristili rakete da ispituju uslove na velikim visinama: (temperaturu, pritisak), kosmičke zrake i dr. Ovo se nastavilo uz pomoć Von Brauna i njegovih kolega, koji su postali dio američkog naučnog tima.
Hladnoratovski korijeni
Nakon Drugog svjetskog rata, SAD i SSSR otpočeli su tzv. Hladni rat kroz špijunažu i propagandu. Istraživanje svemira i satelitska tehnologija je mogla dati veliki doprinos u Hladnom ratu za obje strane. Oprema na satelitima je mogla poslužiti u svrhu špijunaže drugih zemalja, dok su uspjesi u svemiru mogli da služe u propagandne svrhe, za reklamiranje naučne i vojne snage određene strane. Iste rakete koje su mogle da pošalju čovjeka u orbitu ili da pogode određenu tačku na Mjesecu su također mogle da pošalju atomsku bombu na određeni neprijateljski grad. Mnogo od tehnološkog razvoja potrebnog za putovanje u svemir je jednako primijenjeno na vojne rakete poput interkontinentalnih balističkih raketa. Zajedno sa drugim aspektima utrke u naoružanju, napredak u svemiru pokazivao je tehnološku i ekonomsku snagu, demonstrirajući superiornost ideologije te zemlje. Istraživanje svemira imalo je dvostruku ulogu: moglo je da služi miroljubivim nastojanjima, ali je isto tako moglo da doprinese vojnim ciljevima.
Sputnjik
Dana 4. oktobra 1957. SSSR je uspješno lansirao Sputnjik 1, prvi vještački satelit koji je stigao do orbite, i tako je svemirska utrka počela (to je načinilo SSSR prvom svemirskom silom ). Zbog njegovih vojnih i ekonomskih implikacija, Sputnjik je izazvao strah i žestoke političke debate u SAD-u. U isto vrijeme, lansiranje Sputnjika u Sovjetskom Savezu je viđeno kao važan pokazatelj naučne i inženjerske sposobnosti nacije.
mini|lijevo|180p|Maketa Sputnjika Lansiranje Sputnjika u Sovjetskom Savezu i kasniji program istraživanja svemira naišli su na velik interes javnosti. Za zemlju koja se skoro oporavila od rata bilo je važno i ohrabrujuće da vidi dokaz napretka tehnike u novom dobu.
Prije lansiranja Sputnjika prosječan Amerikanac je vjerovao da SAD imaju superiornost u svim poljima tehnologije. Von Braunov kolega u Sovjetskom Savezu, Sergej Koroljev, glavni inženjer koji je dizajnirao raketu R-7, koja je poslala Sputnjik u orbitu, kasnije će projektovati raketu N-1, dizajniranu da pošalje kosmonaute na Mjesec. Kao odgovor na Sputnjik, SAD su pokrenule ogromne napore da povrate tehnološku nadmoć, uključujući i prepravku školskih nastavnih planova u nadi da će dobiti još mladih naučnika poput Von Brauna i Koroljeva. Ta reakcija danas je poznata kao Sputnjička kriza.
Lyndon B. Johnson, potpredsjednik SAD-a za vrijeme Kennedyja, u to vrijeme naveo je: "U očima svijeta, prvi u svemiru znači prvi; drugi u svemiru je drugi u svemu" ; obrazlažući tako potrebu za ulaganjem truda i sredstava da bi se pobijedilo u svemirskoj utrci.
Američka javnost, u početku obeshrabrena i uplašena zbog Sputnjika, postala je vezana za američke projekte koji su slijedili. Školska djeca su pratila uspjehe lansiranja, a građenje modela raketa je postalo popularan hobi. Predsjednik Kenedi je držao govore ohrabrujući naciju da podrži svemirski program i da pokuša da prevaziđe skepticizam mnogih koji su mislili da bi milioni dolara bili bolje iskorišteni za pravljenje postojećeg dokazanog oružja ili borbe protiv siromaštva.
Komunikacioni sateliti
Prvi komunikacioni satelit, Projekat SKOR je lansiran 18. decembra 1958. godine, prenoseći Božićnu poruku svijetu od američkog predsjednika Dwighta Eisenhowera. Prvi aktivni komunikacijski satelit je bio Telstar 1, kojeg su lansirale SAD 10. jula 1962. godine.
Ostali sateliti
SAD su lansirale prvi geosinhroni satelit Sinkom-2, 26. jula 1963. godine. Uspjeh ove klase satelita je značilo da obične satelitske antene nisu više morale da prate orbitu satelita, pošto je orbita ostajala geostacionarna. Nakon toga, obični građani su mogli koristiti satelitske komunikacije za televizijski prijenos nakon jednog namještanja.
Životinje
Tehnički, voćne muhe koje su SAD lansirale 1946. godine u zarobljenoj njemačkoj V2 raketi su bile prve životinje koje su poslate u svemir. Prvi sisar koji je poslan u svemir, pas Lajka, je putovala u sovjetskom Sputnjiku 2 1957. godine. Pošto nije postojala tehnologija koja bi vratila Lajku nakon leta, ona je uginula od pritiska i pregrijavanja ubrzo nakon što je stigla u svemir. Godine 1960. sovjetski psi Belka i Strelka su letjeli u zemljinoj orbiti i uspješno su se vratili na Zemlju. Američki svemirski program je poslao u svemir najmanje dvije čimpanze prije lansiranja prvog čovjeka u orbitu. U junu 1997. godine, zrakoplovstvo SAD je objavilo da će pustiti svoje posljednje čimpanze kroz javno oslobađanje koje je autorizovao Kongres. Dva mjeseca nakon njihovog premiještanja u Koulston fondaciju, istraživačku laboratoriju u Novom Meksiku, fondacija Spasimo čimpanze je popunila zahtjev za njihovo oslobađanje. Ova akcija je na kraju dozvolila njihovo ”puštanje” u poludivlje uslove 1999. godine, u utočištu u južnoj Floridi. Kornjače koje su Sovjeti lansirali u Zondu 5 su postale prve životinje koje su letjele oko Mjeseca (septembar 1968. godine).
Ljudi
Jurij Gagarin je postao prvi kosmonaut koji je ušao u orbitu u sovjetskom Vostoku 1, 12. aprila 1961. godine, u danu koji je slavljen kao praznik u Sovjetskom Savezu i mnogim drugim zemljama. Let je trajao 1 sat i 48 minuta, i letjelica je obišla jedanput oko Zemlje. 23 dana kasnije, u misiji Freedom 7, Alan Šepard je postao prvi Amerikanac koji je letio u svemir. Džon Glen u Friendshipu 7 je postao prvi Amerikanac koji je uspješno obletio Zemlju, prošavši tri kruga u orbiti 20. februara 1962. godine.
Prvi istovremeni let dvije osobe je također prvi izveo SSSR, u periodu 11-15. augusta. 1962. godine. Ruskinja Valentina Terješkova je postala prva žena u svemiru 16. juna 1963. godine. u Vostoku 6. Koroljev je prvobitno planirao daljnje misije Vostoka, ali nakon objavljivanja američkog Apollo programa, premijer Nikita Hruščov je zahtijevao ubrzana istraživanja novih letjelica i njihovu primjenu. Prvi let sa više od jednim članom posade izveo je sovjetski Vashod 1, modifikovana verzija Vostok letjelice. Poletio je 12. oktobra 1964. godine, noseći Komarova, Feoktisova i Jegorova. Ovaj let je također bio prvi let u kojem posada nije nosila svemirska odijela.
Misije na Mjesec
Iako su uspjesi koji su postigli SSSR i SAD donijeli veliki ponos svojim nacijama, ideološka klima pobrinula se da svemirska utrka traje sve dok prvi čovjek ne bude hodao po Mjesecu. Prije ovog dostignuća bespilotne letjelice prvo su morale istražiti Mjesec fotografisanjem i pokazivanjem svojih mogućnosti da sigurno slete na njega.
Bespilotne letjelice
mini|lijevo|180p|Zemlja viđena s Mjeseca Nakon sovjetskih uspjeha u postavljanju prvog satelita u orbitu, Amerikanci su se skoncentrisali na napore da pošalju sonde na Mjesec. Svoj prvi pokušaj da to urade su nazvali program Pionir. S druge strane, sovjetski program Luna je postao operativan lansiranjem Lune 1 4. januara 1959. godine, a Luna 1 je postala prva sonda na Mjesecu. Kao dodatak programu Pionir (eng. Pioneer), postojala su još tri specifična američka programa: program Ranger, program Lunar Orbiter i robotski Surveyor program s ciljem pronalaženja potencijalnog mjesta za slijetanje Apolla na Mjesec.
Slijetanje čovjeka na Mjesec
Dok su sovjetske sonde stigle do Mjeseca prije američkih letjelica, Amerikanac Nil Armstrong je postao prva osoba koja je kročila na površinu Mjeseca 21. jula 1969, nakon slijetanja dan ranije. Armstrong, komandant misije Apollo 11, je imao podršku pilota komandnog modula Majkla Kolinsa i pilota lunarnog modula Edvina Baza Oldrina u događaju koji je gledalo 500 miliona ljudi širom svijeta. Društveni komentatori su označili slijetanje na Mjesec kao jedan od ključnih trenutaka 20. vijeka, a Armstrongove riječi nakon što je dodirnuo površinu Mjeseca "Ovo je mali korak za čovjeka, a veliki za čovječanstvo" su postale općepoznate.
Drugi aspekti slijetanja na Mjesec
Uprkos drugim međunarodnim rivalstvima, Svemirska utrka ostala je neiskvarena željom za teritorijalna proširenja. Nakon svojih uspješnih slijetanja na Mjesec, SAD su se izričito odrekli prava posjedovanja bilo kog dijela Mjeseca.
Misije na druge planete
SSSR je prvi poslao sonde na Veneru i Mars 1960. Prva letjelica koja je uspješno proletjela pored Venere je bio američki Mariner 2, 14. decembra 1962. On je poslao na Zemlju iznenađujuće podatke o visokoj temperaturi na površini i velikoj gustoći atmosfere na Veneri. Pošto nije nosio kamere, njegovi nalazi nisu privukli pažnju javnosti kao što su uradile slike sa svemirskih sondi koje su daleko nadmašile mogućnosti zemaljskih astronomskih teleskopa.
mini|lijevo|180p|Venera Sonda Sovjetskog Saveza Venera 7, lansirana 1971, postala je prva letjelica koja se spustila na Veneru. Venera 9 prva je poslala slike s površine druge planete. Ove dvije sonde su bile samo dva predstavnika dugog niza Venera letjelica; nekoliko drugih Venera letjelica je izvršilo letove pored Venere i pokušalo slijetanje na nju, a još 7 Venera letjelica je sletilo.
SAD su lansirale Mariner 10, koji je proletio pored Venere na svom putu ka Merkuru 1974. godine. On je postao prva i za sada jedina letjelica koja je letjela pored Merkura.
Mariner 4, koji su SAD lansirale 1965. godine, postao je prva sonda koja je prošla pored Marsa; on je poslao potpuno neočekivane slike. Prva letjelica na Marsu je bio Mars 3, koji je lansirao SSSR, ali nije poslao slike. Američka sonda Viking iz 1976. je poslala prve slike sa Marsa.
SAD su također poslale Pioneer 10 u uspješnom letu pored Jupitera 1973. godine. Prvi let pored Saturna je obavio Pioneer 11, a prvi i jedini let pored Urana i Neptuna je obavio Vojadžer 2 (eng. Voyager).
Lansiranja i pristajanja
Prvi susret u svemiru se desio između Džeminija 6A (eng. Gemini) i Džeminija 7, 15. decembra 1965. godine. Njihov nasljednik Džemini 8 je izveo prvo pristajanje u svemiru 16. marta 1966. godine. Prvo automatsko svemirsko pristajanje je povezalo sovjetske Kosmos-186 i Kosmos-188 (dvije bespilotne Sojuz letjelice) 30. oktobra 1967. godine.
Prvo lansiranje sa mora se desilo 26. aprila 1967. godine, sa američkim Skautom B. (eng. Scout B). Prva svemirska stanica, sovjetski Saljut 1, je započela sa radom 7. juna 1971. Vodeći organizator ovog projekta je bio sovjetski raketni naučnik Kerim Kerimov.
Vojno takmičenje u svemiru
Van pogleda, ali daleko od toga da nije bilo pravo takmičenje, napori za iskorištavanje svemira u vojne svrhe su tekli uporedo sa naučnim naporima. Dosta prije Sputnika 1, i SAD i SSSR su započeli razvojne planove za izviđačke satelite. Sovjetska Zenit letjelica, koju je za dvostruku upotrebu dizajnirao Koroljev i koja je na kraju postala Vostok, je počela kao satelit za fotografisanje. Ona se takmičila sa serijom američkog vazduhoplovstva Discoverer. Discoverer XIII je obezbijedio prve slike iz svemira augusta 1960. godine - jedan dan prije nego što su to Sovjeti uradili.
I SAD i SSSR su razvili velike vojne svemirske programe, često prateći obrazac gdje su SAD samo završile prototip prije nego što se program okončao, dok je SSSR napravio ili čak lansirao svoje:
Kraj svemirske utrke
mini|desno|360p|Prikaz spajanja Sojuza i Apolla, 17. jula 1975. godine; događaj koji se tradicionalno smatra kao simbol kraja svemirske utrke Dok se lansiranje Sputnjika 1 jasno može nazvati početkom svemirske utrke, njen kraj više je sporan. Najžešće takmičenje je bilo tokom šezdesetih, a svemirska utrka nastavljena je nakon spuštanja Apolla 11 na Mjesec 1969. Iako je Apollo 11 pratilo još pet slijetanja s posadom, američki svemirski naučnici okrenuli su se novim projektima. Planiran je projekt Skylab, koji bi sakupljao podatke, te projekt svemirskog šatla koji bi vraćao svemirske letjelice netaknute iz svemira. Amerikanci tvrde da je prvo slijetanje čovjeka na Mjesec pobjeda u ovoj nezvaničnoj trci. U međuvremenu su se sovjetski naučnici bavili svojim projektima i nisu priznavali poraz. U svakom slučaju, kako se Hladni rat smirivao i kako su ostale nacije počele da razvijaju svoje svemirske programe, ideja nastavka utrke između samo te dvije supersile postajala je sve manje izvjesna.
Obje zemlje razvile su vojne svemirske projekte s posadom. Američko avijacija predložila je da rakete Titan lansiraju hipersoničnu jedrilicu Dyna-Soar, koja bi presretala neprijateljske satelite. Plan za orbitalnu laboratoriju s posadom (koristeći se opremom zasnovanom na programu "Gemini", koja bi izvršila zadatke nadgledanja) potisnuo je Dyna-Soar, ali je također otkazan. SSSR je naručio program "Almaz" za slične vojne svemirske stanice, koji se spojio s programom "Saljut".
Svemirska utrka usporena je nakon slijetanja Apolla na Mjesec, koji su mnogi posmatrači označili kao njen vrhunac ili kraj. Ipak, većina svjetskih naučnika misli da je kraj jasno došao sa zajedničkim projektom "Apollo-Sojuz" 1975. Sovjetska letjelica Sojuz 19 u svemiru je pristala na američki Apollo, dozvolivši astronautima iz suparničkih država da pređu u drugu letjelicu i učestvuju u zajedničkim eksperimentima. Iako su nastojanja svake zemlje u svemiru slabila, one su išle u značajno drugačijim pravcima, a ideja utrke postala je zastarjela nakon projekta "Apollo-Sojuz".
Čak je u ovom trenutku saradnje sovjetsko vodstvo obaviješteno o prospektu miješanja američke avijacije u program "Svemirski šatl" i počelo se takmičiti s programima "Buran" i "Energija". Ranih osamdesetih početak američke Strateške odbrambene inicijative dalje je pojačao takmičenje, koje je okončano nakon kolapsa istočnog bloka 1989.
Organizacija, finansiranje i ekonomski utjecaj
Ogromni troškovi i birokratija koji su bili potrebni da se organizuje istraživanje svemira doveli su do osnivanja nacionalnih svemirskih agencija. SAD i Sovjetski Savez razvili su programe fokusirane samo na naučne i industrijske potrebe za obavljanje navedenih istraživanja.
Dana 29. jula 1958. predsjednik SAD Eisenhower je potpisao Nacionalni aeronautički i svemirski akt o osnivanju Nacionalne aeronautičke i svemirske agencije (NASA). Kad je počela s radom 1. oktobra 1958, sastojala se od četiri laboratorije i otprilike 8.000 radnika vladine 46 godina stare agencije za aeronautiku, Nacionalnog savjetničkog komiteta za aeronautiku (NACA). Dok je njena prethodnica NACA radila sa budžetom od 5 miliona dolara, finansiranje NASA-e se brzo popelo na pet milijardi dolara godišnje, uključujući i velike sume potpreduzimača iz privatnog sektora. Slijetanje Apolla 11 na Mjesec koštalo je između 20 i 25 milijardi dolara. Iznos potrošen od strane SAD na svemirsku utrku u periodu 1957–1975. procijenjen je 2004. na približno 100 milijardi dolara (deflacioniranih).
Nedostatak pouzdane statistike čini teškim poređenje američkih i sovjetskih troškova, posebno za vrijeme Hruščovljevog perioda. Ipak, 1989. godine tadašnji načelnik štaba sovjetskih oružanih snaga, general Mojsejev je izvijestio da je SSSR dodijelio 6,9 milijardi rublji (približno četiri milijarde dolara ) svom svemirskom programu te godine. Drugi sovjetski zvaničnici su procijenili da su njihovi ukupni troškovi iznosili blizu te sume tokom cijelog vremena trajanja programa, dok su neki niži zvaničnici procjenjivali te troškove na 4,5 milijardi dolara. Kao dodatak nejasnoći oko brojki, takva poređenja moraju uzeti u svoj račun i vjerovatne efekte sovjetske propagande, koja je za cilj imala da učini da Sovjetski Savez izgleda jak i da zbuni analitičare zapadnih zemalja.
Organizacijski problemi, posebno unutrašnja rivalstva, također su mučili sovjetske napore. SSSR nije imao ništa slično NASA-i (Ruska avijatičarska i svemirska agencija postoji tek od 1990-ih). Previše političkih problema u nauci i ličnih uplitanja ometalo je sovjetski napredak. Svaki sovjetski glavni projektant morao se boriti za svoje ideje, tražeći pokroviteljstvo nekog vladinog zvaničnika. Godine 1964. SSSR je razvijao 30 modela lansirnih rampi i svemirskih letjelica. Nakon smrti Koroljeva sovjetski svemirski program postao je reaktivan, pokušavajući održati korak s američkim. Godine 1974. SSSR je reorganizovao svoj svemirski program, stvorivši projekt "Energija" da bi kopirao američki "Svemirski šatl" s Buranom.
Hronologija (1957–1975)
1 Projekat Vangard je prebačen sa NRL na NASA neposredno prije lansiranja.
2 Sovjetski Savez je ranije pokušao sastajanje 12. augusta 1962. Ipak, Vostok 3 i Vostok 4 su došli samo na 5 kilometara jedan od drugoga i radili su na različitim orbitama. Pravda nije pomenula ovu informaciju, ali je javila da se sastajanje desilo.
Smrti
Kada je Apollo 15 napustio Mjesec, astronauti su ostavili spomenicu astronautima obje nacije koji su poginuli tokom napora da se stigne do Mjeseca. U SAD, prvi astronauti koji su poginuli tokom direktnog učešća u svemirskim putovanjima ili pripremama su služili u Apollo 1 misiji: komandant Virgil "Gus" Grissom, stariji pilot Edward Higgins White i pilot Roger B. Chaffee. Njih trojica su poginula u požaru tokom testa na Zemlji 27. januara 1967. godine. Naime, raketa u kojoj su se nalazili je bila ispunjena čistim kiseonikom, a ne zrakom, jer su tadašnje američke rakete bile slabe u poređenju sa sovjetskim i nisu mogle da podnesu dodatni teret. Varnica koja se pojavila u kabini se brzo pretvorila u požar.
Letovi Sovjetskog Saveza Sojuz 1 i Sojuz 11 su također ishodovali pogibijama. Sojuz 1, lansiran 23. aprila 1967. godine, nosio je samo jednog kosmonauta, pukovnika Vladimira Komarova, koji je poginuo zbog pada jer se padobran zapetljao pri povratku na Zemlju. Godine 1971. sovjetski kosmonauti Georgi Dobrovoljski, Viktor Patsajev i Vladimir Volkov su se ugušili tokom povratka sa orbitalne stanice Saljut 1. Za vrijeme povratka na Zemlju otvorio se ventil i sav zrak je iscurio iza kapsule, a kosmonauti nisu nosili svemirska odijela. Također, za vrijeme njihovog boravka u svemiru, njihovi mišići su atrofirali i nisu imali snage da zavrnu ventil. Poslije ove nesreće, kosmonauti su morali u povratku da nose svemirska odijela i da upražnjavaju fizičke vježbe tokom dužih boravaka u svemiru.
Ostali astronauti su umrli u srodnim misijama, uključujući četvoricu Amerikanaca koji su poginuli u padu aviona T-38. Jurij Gagarin, prvi čovjek u svemiru, je doživio sličnu sudbinu kada je pao u lovcu MiG-15 1968. godine.
Napredak u tehnologiji i nauci
Tehnologija, posebno u aerosvemirskom inžinjeringu i elektronskoj komunikaciji, je mnogo napredovala tokom ovog perioda. Međutim, efekti svemirske utrke otišli su dalje od raketa, fizike i astronomije. Tehnologija svemirske utrke proširila se na polja kao što su kućne potrepštine ili studije opadanja lišća u šumama, a napori da se pobijedi višestruko su promijenili način na koji su studenti učili.
mini|desno|320p|Lansiranje Space Shuttlea Columbia Američke brige da brzo stignu Sovjetski Savez u svemirskoj utrci brzo su dovele do toga da su zakonodavci i nastavnici tražili veći naglasak na matematici i prirodnim naukama u američkim školama. Američki Nacionalni odbrambeni akt o obrazovanju iz 1958. povećao je finansiranje namijenjeno ovim ciljevima, od finansiranja obrazovanja u djetinjstvu do postdiplomskih studija.
Poticani tim naporima, naučnici su pomogli u razvijanju tehnologija za istraživanje svemira koje su usvojene za razne upotrebe, od kuhinje do atletskih borilišta. Osušena i hrana spremna za jelo, odjeća koja ostaje suha, čak i naočale koje se ne zamagljuju, imale su korijene u svemirskoj nauci.
Danas više od hiljadu vještačkih satelita kruži oko Zemlje, prenoseći podatke oko planete i olakšavajući daljinsko očitavanje podataka o vremenu, vegetaciji ili kretanju ljudi prema državama koje ih zapošljavaju. Osim toga, dosta mikrotehnologije koja je prisutna u svakodnevnim aktivnostima potiče od istraživanja koje je početno pokrenula svemirska utrka.
Noviji događaji
Iako se njegova brzina smanjila, istraživanje svemira nastavlja napredovati nakon kraja svemirske utrke. SAD je lansirao prvu svemirsku letjelicu koja se mogla ponovo koristiti (svemirski šatl) na 20. godišnjicu Gagarinovog leta 12. aprila 1981. SSSR je lansirao svoju verziju šatla zvanu Buran 15. novembra 1988. Ove i druge nacije nastavljaju da lansiraju sonde, satelite različitih vrsta i velike svemirske teleskope.
Mogućnost druge međunarodne svemirske utrke pojavila se krajem 20. vijeka, s Evropskom svemirskom agencijom (ESA), koja je preuzela vodstvo u lansiranju komercijalnih raketa s Arijanom 4 i takmičeći se s NASA-om. Ambicije ESA-e kulminirale su u ambiciozne planove kao što je program Aurora, koji pokušava poslati ljudsku misiju na Mars prije 2030. i u okviru tog programa već je poslano više pionirskih misija da bi se postigao taj cilj. Objavljivanjem sličnih planova od američkog predsjednika Georgea W. Busha 2004. označen je vremenski okvir za konstruisanje i planiranje misije za istraživački brod s posadom (ponovni povratak na Mjesec i kasniji put do Marsa do 2030). Godine 2005. ESA možda ima početnu prednost jer čini zajedničke napore s Rusijom za ostvarenje navedenih planova. Oni će vjerovatno zajednički finansirati i razvijati svoju verziju letjelice Clipper, koja je predviđena za prvo lansiranje 2018, nekoliko godina ranije od njenog američkog suparnika, koji je još u fazi ranih skica.
Druge nacije su također sposobne za povećanje takmičarske atmosfere u istraživanju svemira, najviše Kina, Indija i Japan. Iako finansiranje nije na istom nivou kao kod ESA-e ili NASA-e, uspješni letovi sa čovjekom Shenzou 5 i Shenzou 6 i planovi za svemirsku stanicu Narodne republike Kine pokazali su šta druge zemlje mogu postići. Indija je također lansirala bespilotnu lunarnu misiju Chandrayaan-1 22. oktobra 2008. i planira letove s ljudskom posadom.
Druga vrsta svemirske utrke, možda u prirodi drugačija od prvobitnog sovjetskog-američkog takmičenja, može se desiti između komercijalnih svemirskih kompanija. Rani napori za ono što se često naziva svemirski turizam, planiranje pokretanja prvih komercijalnih putovanja u svemir, kulminirali su 28. aprila 2001, kad je Amerikanac Denis Tito postao prvi svemirski turist. Tito je posjetio Međunarodnu svemirsku stanicu na ruskom Sojuzu TM-32. Takmičenje privatnih podorbitalnih letjelica također je prizvalo novu svemirsku utrku između privatnih kompanija. Krajem 2004. britanski avijatičar i finansijer Richard Brunson objavio je pokretanje Virgin Galactica, kompanije koja će koristiti tehnologiju Svemirskog broda 1 (Space Ship One), s nadama da će lansirati prve podorbitalne letove do 2009.
Zastava Sijera Leonea
mini|200px|Zastava Sijere Leonea
Zastava Sijere Leonea je zvanično postavljena 27. aprila 1961. Zastava je trobojka, na kojoj se nalaze zelene, bijele i plave horizontalne pruge.
Sui generis
Sui generis je latinski izraz koji znači "svojevrstan", „svoje vrste“, „u klasi za sebe“, dakle „jedinstven“.
Brojne discipline koriste ovaj izraz za označavanje jedinstvenih entiteta. To uključuje:
Biologija
U taksonomskoj strukturi " rod → vrsta ", vrsta se opisuje kao sui generis ako je njen rod stvoren da bi je klasifikovao (tj. njena jedinstvenost u vrijeme klasifikacije je zasluživala stvaranje novog roda, čiji je jedini član u početku bio sui generis vrste). Vrsta koja je jedini postojeći član svog roda (npr. rod Homo ) nije nužno sui generis ; izumiranja su eliminirala druge srodne vrste.