cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Debelo Brdo (Sarajevo)
Debelo brdo je poznato kao prvo i najznačajnije arheološko nalazište na teritoriji grada na kojem je nađeno prahistorijsko gradinsko naselje, antički i kasnoantički odbrambeni objekti. Na Debelom brdu je bilo jedno od najznačajnijih prahistorijskih naselja bronzanog doba (1800-1300. godine p.n.e.) u unutrašnjosti sjeverozapadnog Balkana. Vizuelno je bilo povezano sa gradinama na obroncima oko doline Miljacke, kao i sa gradinom na Ilinjači u Gornjem Kotorcu, na rubu Sarajevskog polja.
Do danas je registrirano par desetina gradinskih naselja koja su na užem sarajevskom području egzistirala od vremena neolita pa sve do rimskog doba. Pojedina od tih naselja su imala i posebno značenje za lokalne populacije a imala su i dugi kontinuitet trajanja. U prvom redu ovo se odnosi na naseobinski kompleks Zlatište - Debelo Brdo - Soukbunar čije je postojanje imalo veliki značaj i činilo ga ekonomskim, kulturim, komunikacionim, društvenim, pa vjerojatno i političkim središte u području Srednje Bosne.
Godine 2005. odlukom Komisije za nacionalne spomenike Bosne i Hercegovine u sastavu: Zeynep Ahunbay, Amra Hadžimuhamedović, Dubravko Lovrenović, Ljiljana Ševo (predsjedavajuća komisije) i Tina Wik, proglašeno je za nacionalni spomenik.
Istraživanja
Prva istraživanja obavio je Franjo Fiala 1889-1896. godine. Pokretni arheološki materijal je deponiran u Zemaljskom muzeju u Sarajevu. Još u svojim prvim izvještajima Fiala je konstatovao da prahistorijski nalazi iz ovog naselja pripadaju pretežno bronzanom i željeznom dobu, ali da postoje i indicije o još starijem, neolitskom horizontu, čiji nalazi nisu ni naročito brojni, ni izraziti.
Nakon Fialine kampanje na potezu Zlatište - Debelo Brdo - Soukbunar prezentiran je od strane Vejsila Čurćiča 1908. god. i prvi opsežniji pregled gradinskih naselja Sarajeva.
Iskopavanjem 1983, u organizaciji Gradskog zavoda za zaštitu i korištenje kulturno-istorijskog i prirodnog nasljeđa Sarajevo, rukovodili su Lidija Fekeža i Blagoje Govedarica. Iskopavanje je teklo paralelno sa gradnjom vojnog objekta - centra veze tadašnje JNA. Materijal sa iskopavanja predan je Muzeju grada Sarajeva.
U augustu 2017. po nalogu Općine Centar, Institut za arheološka istraživanja Filozofskog fakulteta u Sarajevu je obavio prospekciju lokaliteta Vranjače kako bi vidio da li tu postoji arheološki potencijal i iz kojeg perioda, te koliko je to povezano s obližnjim lokalitetom Debelog brda.
Historija
Život na Debelom brdu je trajao od eneolita 2000/1700. godine p. n. e., preko bronzanog doba, starijeg i mlađeg željeznog doba, antičkog i kasnoantičkog perioda, pa sve do dolaska Slavena. U lokalnom smislu Debelo Brdo je dominiralo Sarajevskim poljem, nad dolinom Miljacke, s jedne strane, i Željeznice sa druge stranea. Šire gledano bilo je na mjestu gdje se završavala sjeverna saobraćajnica - dolina Bosne - a nastavljali se putevi za Hercegovinu i jugoistočnu Bosnu. Taj položaj bio je presudan za razvoj Debelog Brda u zanatski i trgovački centar. Ipak ne treba isključiti ni mogućnost osvajanja ovog naselja od nosilaca Srednjebosanske kulturne grupe (Desidijati).
Neolit
Među neobjavljenim materijalom sa ovog lokaliteta pronađen je dio tipične neolitske sjekire, tzv. tipa Schuhleistenkeil, izrađene od svijetlog kamena (magnezita). Osim toga, dva već objavljena ulomka i jedan još neobjavljeni keramički ulomak, pokazuju sličnost s Hvarsko-lisičićkom kulturom. Pronađeni materijali iz neolita na ovom lokalitetu pripadaju istom onom talasu doseljenika sa juga (iz Hercegovine) koji su krajem neolita, pred naletom stočarskih plemena (stepski nomadi iz Azije - Indoevropljani), u većem broju naselili i neke dijelove južne i centralne Bosne, promijenivši znatno kulturmu fizionomiju naselja butmirske kulture. U to vrijeme neolitsko naselje u Butmiru, u Sarajevskom polju, po svoj prilici više nije postojalo.
Eneolit
Drugi stratum pripada eneolitskom dobu, kasnoj fazi Vučedolske kulture, datiranoj u 2000-1800 (1700) godinu prije naše ere. Zastupljena je u velikom broju primjeraka tipična vučedolska keramika, kalupi za livenje raznih metalnih predmeta, igle, šila, lisnati bodeži, sjekire i dijelovi cijevi za mijeh. Poslije Ljubljanskog barja ovo naselje je najbogatije nalazima Vučedolske kulture na prostoru bivše Jugoslavije.
Nađeni materijal ima i svoje posebnosti pa se u nauci govori o podtipu Vučedolske kulture ili podtipu Debelo Brdo. Keramika odlikuje punijim geometrijskim likovima i bogatijim rasporedom ukrasa.
Bronzano doba
Iz ovog perioda je gradinsko naselje sa sa manjim utvrđenim dijelovima i sa otvorenim naseljima, smještenim ispod stijena nad Soukbunarom i na području Zlatišta i Vranjače. Bilo je jedno od najvećih gradinskih naselja, koje se pružalo u dužini od nekoliko stotina metara, obuhvatajući više zaravanaka i padina kao i dva manja brda (Debelo brdo i Zlatište). Pronađena su razna oruđa i oružja, šuplje sjekire, bronzana koplja, kratki mačevi-bodeži, te kalupi za livenje ovog oružja. Još 1895. godine otkriven je i dio jedne keramičke posude — identifikovan kao mikenski, što otvara nove poglede na mogućnost postojanja mikenskih uticaja i veoma duboko u unutrašnjosti zapadnog Balkana. Sve to potvrđuje da je naselje na Debelom brdu ujedno bilo ustaljen i dugovječan zanatski, proizvodni, kulturni i trgovački centar, sa stabilnom i čvrsto organiziranom društvenom zajednicom.
Željezno doba
Iz starijeg željeznog doba, od 900. do 300. godine prije naše ere, prema keramičkom materijalu na Debelom brdu i Varvari kod Prozora, izveden je zaključak da su veze i kontakti plemena (Desidijati), koja su živjela u srednjem toku rijeke Bosne i gornjem toku Vrbasa (Srednjobosanska kulturna grupa) sa onim koja su živjela južnije, u gornjem toku rijeke Bosne, bile intenzivne i trajnog karaktera, s tim da su plemena koja pripadaju srednjebosanskoj kulturnoj grupi bila vjerovatno nadmoćnija. Pored toga, na materijalu sa Debelog Brda javlja se i import iz Italije (sjekire sa lepezasto proširenom oštricom). Izuzetan geografski položaj doveo je do razvoja naselja u značajan zanatski i trgovinski centar.
Predmeti od bronze su se i dalje proizvodili (šila, igle, nakit), ali je za te predmete bilo potrebno neuporedivo manje rude nego što je trebalo za mačeve, koplja, sjekire, motike...). Rudarstvo i metalurgija dobili su veliki zamah.
Uočava se sličnost i sa materijalom na Glasinačkom području.
Rimski period
Decenije nakon završetka Batonovog ustanka su i vrijeme kada se drastično mijenja i fizionomija naselja i naseobina u rimskoj provinciji Dalmaciji, pa i u sarajevskom području kao njegovom sastavnom dijelu. Tip gradinskih naselja nestaje, a naselja se ponovo premještaju u ravničarske zone. Tek se samo pojedine gradine iz vojno-strateških razloga transformiraju u rimske garnizone. Sarajevsko polje, posebno njegovi zapadni dijelovi pružaju i dobre mogućnosti za intenzivnije bavljenje zemljoradnjom, a okolne i obližnje planine za stočarstvo. Naravno tu su u susjedstvu i rudarske zone u fojničko-kiseljačkoj i vareškoj oblasti. Sarajevsko područje je naseljavalo pleme Desidijati, organizovano kao peregrinska civitas, koja je spadala u jednu od najvažnijih ilirskih civitates u rimsko doba.
Sarajevsko područje pružalo je dosta preduslova da se na njemu u rimsko doba razvije značajnije naselje, koje se nalazilo na obe obale Miljacke (danas od Alipašine džamije do Kampusa) i na drugoj obali po obližnjim padinama oko Vrbanja mosta. Bilo je podređeno urbanom i upravnom jezgru Aquae S… (današnja Ilidža). To je bilo u odnosu na Ilidžu jedno satelitsko veće naselje, suprotno od današnje situacije. Porijeklo ovoga naselja u centralnom Sarajevu sa obje strane Miljacke treba tražiti u kontinuitetu sa naseobinskim kompleksom Zlatište-Debelo Brdo-Soukbunar, koji se jednostavno “preselio” u ravniji plato.
Ovaj proces “silaženja” u ravniji dio je bio postupan, vezan i sa rimskim strateškim interesima, i sa procesom romanizacije i kulturnog rasta ali i sa privrednim interesima lokalne populacije (želja da se bude u što je moguće većoj blizini same rimske ceste). U tome razvijenom naselju (sa vjerojatnim zenitom svoga antičkog razvitka u III. st. n. e.) postojala je i ciglana koja je podmirivala potrebe "antičkog Sarajeva" i čiji žigovi su potvrđeni na pronađenim ostacima cigli.
Na lokalitetu je pronađeno mnogo domaće i importirane keramike, dijelovi noževa, dlijeta, kopči za pojaseve, bronzanih dugmeta i šivaćih igala, podloge za ogledalca, poljoprivredni alat (motike, dio pluga, svrdla, strjelice), stakleno posuđe.
Novac
Nađeno je i nekoliko komada antičkog novca.
Brončani novčić kovan je za vrijeme cara Tiberija (vl. 14-37. god. n. e.), a posvećen uspomeni na Augusta Oktavijana. Na naličju se nalazi prikaz munje sa kraticom SC. Novčić je u rimskim državnim kovnicama nastao neposredno nakon smrti Augusta 14. god. n. e. i samim tim predstavlja najstariji materijalni i epigrafski nalaz rimskog prisustva na sarajevskom području, par godina nakon završetka Velikog Ilirskog ustanka.
Zbog samo dvomjesečne vladavine ovog rimskog cara u toku 193. god. n.e. novac posvećen Didiju Julijanu je dosta rijedak. Njegovo prisustvo sugerira da je centralni dio Sarajeva bio jedno od značajnijih putnih i trgovačkih stajališta sa intenzivnijim prometom u zadnjoj deceniji II. st.
Kasnoantički period
Kada su ovi krajevi opet pripojeni Justinijanovom (Istočno-rimsko ili Bizantijskom Carstvu), na ovoj strateški dobro izabranoj tački podignuta je tvrđava. Ulazila je u široko-razgranatu politiku Justinijana koja se zasnivala na izgradnji utvrđenih odbrambenih pojaseva, kojima se nastojalo zadržati nadiranje prekodunavskih barbarskih naroda.
Tvrđava je imala dva bedema: južni i zapadni kao vanjski (dužine oko 118 m) i sjeverni unutrašnji (dužine 72,5 m). Bedemi imaju izlomljene linije, građeni su od grubo priklesanog kamena, dimenzija 0,4(0,6) x 0,2 m, vezanog krečnim malterom. Ostaci bedema su se očuvali do 1893. godine u visini od 0,6 do 1,3 m skoro po cijeloj dužini, dok su 1983. godine zatečeni ostaci zidova samo u jugozapadnom i zapadnom dijelu i to do visine od oko 0,6 m (oko 3 reda kamenja).
Ulaz (širine 3,2 m) u tvrđavu je bio na zapadnoj strani. Ispred njega se nalazila mala kula (A) četverougaone osnove. U kuli je bio pod od krečnog maltera. Na jugoistočnom kraju utvrđenja se unutrašnji bedem završavao kulom četverougaone osnove, dimenzija 8,5 x 4,5 m (kula B). Fiala je zatekao ovu kulu u visini do iznad prvog sprata sa očuvanim omalterisanim stropom. Pri zaštitnim iskopavanjima 1983. godine, tragovi stropa više nisu zatečeni.
Pokretni arheološki materijal iz antičkog i kasnoantičkog doba većinom je nađen unutar zidina utvrđenja i u dvije kule. Između ostalog, nađene su dvije keramičke boce rađene na grnčarskom kolu. Na dnu jedne od njih je natpis minuskulnim kurzivom na latinskom: EGO IVSTVS OLARIVS ET MANUS MEAS RVGETVS ET FETETVS. Opći smisao natpisa je: “Ja sam pravi grnčar, a moje su ruke prljave a plodne.”
Analiza keramičkih nalaza pokazala je da poznati primjerak Justinijanova novca ne označava završnu tačku u razvoju ovog naselja, odnosno da sa kasnom antikom ne prestaje život ove aglomeracije, već da se produžuje još izvjesno vrijeme po doseljenju Slavena.
Literatura
U toku vođenja postupka proglašenja dobra nacionalnim spomenikom BiH, korištena je sljedeća literatura:
Studenci
Bosna i Hercegovina:
Hrvatska:
Michael Laudrup
Michael Laudrup (15. juni, 1964) je danski nogometaš.
NGC 1720
NGC 1720 (također poznat kao IRAS 04569-0756, MCG -1-13-41 i PGC 16485) je prečkasta spiralna galaksija koja je udaljena oko 192 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Eridan. Najveći prečnik je 2,00 (112 hiljade sg) a najmanji 1,2 uglovnih minuta (67 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio Heinrich Louis d'Arrest 30. decembra 1861. godine.
Michael Laudrup
Rođen je u sportskoj porodici. Otac Finn je također bio danski nogometni reprezentativac. Majka se profesionalno bavila rukometom.
NGC 1720
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Michael Laudrup
Za reprezentaciju Danske je debitovao na svoj 18. rođendan, 1982. godine, u utakmici koju se igrali protiv Norveške i postigao gol. Godine 1982 je proglašen najboljim danskim igračem. 1983. godine potpisuje ugovor sa Juventusom koji ga posuđuje Laziju zbog ispunjene kvote od dva stranca. 1984. godine učestvuje na Evropskom prvenstvu u nogometu u Francuskoj gdje Danska osvaja treće mjesto.
1985. se vraća u Juventus te s njime postaje prvak Italije i svijeta. Te iste godine zauzima 4. mjesto u anketi "France Footballa" za najboljeg igrača Evrope. Iste godine biva ponovno proglašen najboljim igračem Danske.
1986. godine sa reprezentacijom Danske odlazi na Svjetsko nogometno prvenstvo u Meksiku sa epitetom favorita. Poslije izvrsne igre u grupnoj fazi takmičenja, Danska biva eliminirana od strane Španije u osmini finala. Par sljedećih Laudrupovih godina u Juventusu nisu bile na razini prethodnih. No, njih su pratile i brojne ozljede te velika osobna tragedija. 1988. godine na EP-u u Njemačkoj, Danska reprezentacija doživljava neuspjeh.
1989. godine prelazi u Barcelonu pod vođstvom Johan Cruyffa. Sa Laudrupom, kao jednim od glavnih igrača, FC Barcelona osvaja četiri puta uzastopno prvenstvo Španije. Zbog svađe sa tadašnjim selektorom Danske, Laudrup ne nastupa na EP 1992. godine u Švedskoj kada Danska osvaja po prvi put u svojoj historiji prvo mjesto.
U ljeto 1994. godine prelazi u najljućeg rivala Barcelone - Real Madrid. Dvije godine kasnije ponovo mijenja klupsku adresu. Ovaj put za Vissel iz Kobea iz Japana. Klupsku karijeru završava u Holandiji, gdje sa AFC Ajaxom osvaja duplu krunu Holandije. Reprezentativnu karijeru okončava nastupom na SP u Francuskoj 1998. godine gdje Danska ulazi među osam najboljih reprezentacija. 1999. u Barceloni je službeno proglašen najboljim igračem španske lige u periodu od 1975-2000. Ukupno je za dansku reprezentaciju postigao 37 golova u 104 utakmice. Danas radi kao trener u španskom klubu RCD Mallorca.
Pentanol
Pentanol (n-pentanol ili pentan-1-ol) je alkohol s pet ugljikovih atoma i sumarne formule C5H11OH. Pentanol je bezbojna tekućina neugodnog mirisa. Postoji 7 strukturalnih izomera pentanola. Ester dobiven iz butanske kiseline i pentanola (pentil-butirat), ima miris kajsije, dok ester dobiven iz sirćetne kiseline i pentanola (amil-acetat), ima miris banane.
Proizvodnja
Pentanol se može dobiti frakcionom destilacijom sirove nafte. Da bi se smanjila upotreba fosilnih goriva, u toku je istraživanje o metodama ekonomičnog dobijanja takozvanog bio-pentanola putem fermentacije biološkog otpada. Pentanol se također koristi i kao otapalo za prekrivanje CD-ova i DVD-a, a moguće ga je koristiti i kao gorivo.
Dancehall
Dancehall je popularni muzički pravac iz 1970-ih, nastao na Jamajci. U početku Dancehall je bio jedna verzija reggae muzike, ali nakon što je digitalizacija postala sveprisutna, mijenjajući u potpunosti zvuk, ubrzo Dancehall ili ragga odlikuju isključivo brzi ritmovi, dodavanje vokala i gotovih zvukova. Ekspanzija i prihvatanje Dancehall muzike izvan Jamajke počelo je u ranim 1990-im, sa megahitovima Dawn Penn-a, Shabba Ranks-a, Patra i Chaka Demus and Pliers-a. Danas, na spomen Dancehall muzike, kroz svjetske medije odmah bez oklijevanja pomislimo na pjevače i umjetnike kao što su: Vybz Kartel, Popcaan, Beenie Man i naravno Sean Paul.
Historija
Dancehall je dobio naziv po plesnim dvoranama javnog karaktera, gde se lokalno stanovništvo okupljalo. Vlasnici različitih plesnih dvorana često su se međusobno takmičili u veličini i mogućnostima muzičke opreme, kako bi privukli svoju mladu klijentelu. Takve vrste slobodnih okupljanja su počele u 1940-im. Jamajčanska muzička industrija oduvijek je bila poznata po tome da se upravlja po željama svojih konzumenata, počevši od sound systema 40-ih, preko ska i reggae perioda, uvijek je publika bila ta koja odlučuje o tome šta želi čuti - na ovaj način Dancehall predstavlja samo povratak tamo odakle je sve počelo - na plesne podijume.
Jamajčanski DJ-evi počeli su da upotrebljavaju hip hop ritmove koji su tada preplavili Ameriku. Nasilje je sve češće bilo tema pjesama i poziv na nasilje, rasnu mržnju i homofobiju. Tek što je potpisao veliki ugovor u Evropi, ranih 1990-ih, Buju Banton je objavio pjesmu Boom Bye Bye u kojoj otvoreno poziva na ubijanje homoseksualaca. Svijet je bio zapanjen, negativne kritike su upućivane ne samo njemu već i cjelokupnoj jamajčanskoj muzičkoj industriji. Zbog svega toga se Dancehall muzika našla na udaru kritika svjetskih organizacija i individualaca. Ovakva je situacija na Dancehall sceni i danas, ali srećom postoji i veliki broj izuzetaka, pjevača i DJ-eva koji u svojim pjesmama propagiraju rasnu i socijalnu jednakost i poštovanje, vraćajući se tako originalnom duhu reggae muzike.
Novi stil donosi nova imena producenata, uključujući Linval Tomsona, Gusi Klarka i Jah Tomasa i dvije najveće zvijezde tadašnje dancehall scene Yellowman-a i Eek-a-Mouse-a. Sly & Robbie, sa svojim session bendom Roots Radics, obilježili su početak Dancehall ere obradama starih hitova. Roots Radics su uskoro postali najbolji session band toga vremena, sastavljen od sjajnih muzičara. Barrington Levy je uz njihovu pratnju postao prvi Dancehall pjevač koji je postao zvijezda, a i Junior Reid, Half Pint i Frankie Paul. Nova generacija DJ-a zamijenila je stare velikane toasting scene: Kilimanjaro, Black Scorpio, Captain Sinbad, Shaggy, Yelloman, Eek A Mouse, Garnett Silk, Tony Rebel. Pojavili su se i ženski DJ-i, kao što su Lady Saw, Lady Shabba, Sister Nanncy.
Razvoj Dancehall-a
Sredinom 1980-ih, francuska grupa porijeklom sa Kariba je bila prva koja je upotrijebila tzv. MIDI tehnologiju, koja je podigla muziku Kariba na drugi nivo, snimajući u digitalnom formatu. Prva pjesma sa digitalnim ritmovima u potpunosti 1985. godine je bila "(Under Me) Sleng Teng" od Wayne Smith-a. Mnogi se slažu sa teorijom da je ovo prva digitalizovana pjesma u regeu. Međutim, ovo nije u potpunosti tačno, jer postoje raniji primjeri digitalnih produkcija, kao što je singl Horas Fergusona „Sensi Addict“ produciran od strane Prince Jazzbo-a 1984. godine. „Sleng Teng“ ritam je korišten u više od 200 novih snimaka. Deejay-led komponovao je spajanje glasa sa muzikom na način koji je dosta odstupao od tradicionalnog shvatanja popularne zabave na Jamajci.
Dancehall plesna kultura
Popularnost Dancehall-a proširila se i na plesnu kulturu, koja je obogaćena mnoštvom novih koraka koji su doprinjeli potpuno novoj energiji, kako na performansama izvođača, tako i na party-ima. Mnogi pokreti koji su viđeni u hip hop spotovima zapravo su varijacije ovog plesnog stila. Primjeri takve vrste koreografija su: „Like Glue“, „Bogle“, „Whine & Dip“,“Tek Weh Yohself“, „Whine Up“, „Boosie Bounce“, „Drive By“, „Shovel It“, „To Di World“, „Dutty Wine“, „Sweep“, „Nuh Behavior“, „Nuh Linga“, „Skip to My Lod“, „Gully Creepa“, „Bad Man Forward Bad Man Pull Up“, „Keeping it Jiggy“, „Pon Di River“, „One Drop“, „Whine & Kotch“, „Bubbling“, „Tic Toc“, „Willie Bounce“, „Wacky Dip“, „Screetchie“, „One Vice“, „Daggering“ itd. Dancehall muzički pravac je podstakao mnoge koreografe na potpuno novu plesnu groznicu. Izrodilo se mnoštvo novih koraka inspirisanih ovom muzikom. Slobodan stil koji ova muzika dozvoljava postao je inspiracija mnogim plesačima. Ovo su imena samo nekih koraka: „Godzilla“, „Walk like a lion“, „Step back“, „Hamma“, „Our world“, „Lead out“, „Groovin“, „Twinkle star“ itd.
Dancehall na Balkanu
Iako sa sigurnošću ne možemo tvrditi da takvih muzičara i pjevača nema (zbog medijske nezastupljenosti), zasigurno postoje umjetnici, dj-evi i pjevači koji izvorno djeluju nešto više u underground muzičkoj sceni. Kada govorimo o komercijalnim upotrebama ovog zvuka u određenim podverzijama Dancehall muzike, tu možemo izdvojiti nekoliko pjevača iz Bosne i Hercegovine, kao i Srbije koji drže primat na sceni i koji kombiniraju Dancehall u svojim ritmovima, kao što su: Jala Brat, Buba Corelli i Franco Balkan iz BiH, te Rasta, Corona, Rimski i Gazda Paja iz Srbije.
BH Pošta
mini|Zgrada glavne pošte spaljena tokom [[Opsada Sarajeva|Opsade Sarajeva]] Javno preduzeće BH Pošta d.o.o. je, pored Pošta Srpske i Hrvatske Pošte Mostar, jedan od tri javna poštanska operatera u Bosni i Hercegovini, sa sjedištem u Sarajevu. BH Pošta je najveće poštansko preduzeće u Bosni i Hercegovini.
Period do 1992
Uvođenjem Banovine u Jugoslaviju, Bosna i Hercegovina je podjeljenja u tri zone. Administrativna podjela države praćena je odgovarajućom podjelom poštanskih ureda, pa su tako uredi u Bosni i Hercegovini bili podređeni pošti, telegrafu i telefonu u Sarajevu, Splitu, Cetinju i Zagrebu.
Do početka drugog svjetskog rata poštanska mreža Bosne i Hercegovine sastojala se od 188 poštanskih ureda telegrafa i telefona, a u 1930-im godinama posebno je se počelo uspostavlanjem telefonske mreže, te su skromni počeci uvođenja automatske telefonske centrale zabilježeni u Sarajevu, na Ilidži i u Trebinju.
Nakon kraja drugog svjetskog rata i osnivanjem SFRJ direkcija PTT-a u Bosni i Hercegovini funkcionirala je u okviru Zajednice jugoslovenskog PTT-a (JPTT).
Do 1992. pružao je usluge cjelovite poštanske mreže poštanskog saobraćaja, telefonske mreže, telegrafske mreže, te moderne mreže za praćenje podataka.
Vrijeme Bosne i Hercegovine
Sticanjem nezavisnosti Bosne i Hercegovine od Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije (SFRJ) početkom 1992. nastala je i potreba za državnim poštanskim preduzećem, pa je tako osnovano današnje preduzeće BH Pošta sa sjedištem u Sarajevu.
Tokom rata u BiH poštanska mreža Bosne i Hercegovine pretrpjela je ogromne štete, procijenjene na 900 miliona američkih dolara. Najveći simbol toga je i spaljenje zgrade glavne pošte u Sarajevu od Vojske Republike Srpske 2. maja 1992, kada je ona potpuno izgorjela.
Godine 1993. BH Pošta je ponovo postala član Svjetskog poštanskog saveza.
Potpisivanjem Dejtonskog mirovnog sporazuma 1995, što je rezultiralo krajem rata u Bosni i Hercegovini, poštanska mreža Bosne i Hercegovine je podijeljena na tri javna operatera: Pošte Srpske na području Republike Srpske, Hrvatska pošta Mostar na području pod kontrolom Hrvatskog vijeća odbrane, te BH Pošta na području pod kontrolom Armije Republike Bosne i Hercegovine.
Dana 16. februara 1997. osnovana je Postbank BH - Poštanska banka Bosne i Hercegovine sa sjedištem u Sarajevu. mini|289x289piksel|Zgrada glavne pošte danas Zbog različitosti usluga, odlukom vlade Federacije Bosne i Hercegovine 20. decembra dolazi se do podjele PTT-a Bosne i Hercegovine na BH Telecom i BH Poštu, koja od tada djeluju samostalno.
Osim toga, 2001. dolazi do završetka rekonstrukcije i adaptacije zgrade glavne pošte u Sarajevu, za koju je bio zadužen Ferhad Mulabegović, pa je ta zgrada ponovo postala sjedište BH Pošte.
Elektronsko slanje novca
mini|239x239piksel|Poštansko sanduče BH Pošte Od marta 2016. BH Pošta, u dogovoru sa Poštom Srbije i Poštom Crne Gore, pruži usluga elektronskog slanja i primanja novca iz svih poslovnica tih poštanskih operatera. Slanje novca se vrši na šalteru pošte, bez otvaranja računa u banci, te se vrši isplata u roku od pola sata od momenta uplate.
Cijena usluge elektroskog slanja novca iznosi 3,66% od uplaćenog iznosa, koja ne smije iznositi manje od 8KM ili više od 50KM. Cijenu usluge samo plaća osoba, koja je poslala novac.
BH Pošta planira vršiti usluge elektronskog slanja novca i sa drugim zemljama.
Zastupanje osiguranja
BH Pošta pruža i uslugu zastupanja osiguranja u svojim poslovnicama na području Zeničko-dobojskog kantona i Sarajevskog kantona. Od 15. decembra 2010. BH Pošta pruža tu uslugu u Kantonu Sarajevo, a od 8. marta 2011. u Zeničko-dobojskom kantonu. Trenutno BH Pošta zastupa Sarajevo osiguranje i Bosna-Sunce osiguranje.
Pozajmnica za penzije
Vlada Federacije Bosne i Hercegovine je 20. maja 2016. na svojoj 54. održanoj sjednici odlučila pozajmiti ukupno 45 miliona KM od BH Pošte za Fond PIO/MIO Mostar, kako bi se obezbijedila sredstva za isplaćivanje penzija do kraja 2016. korisnicima koji penziju dobivaju od strane BH Pošte. Ta odluka izazvala je burne reakcije bosanskohercegovačke javnosti.
Poštanski brojevi
Spisak poštanskih brojeva 5 najvećih općina, u kojima djeluje BH Pošta:
Filatelistička izdanja
mini|Poštanska marka BH Pošte za 10 godina od potpisivanja Dejtonskog mirovnog sporazuma BH Pošta u svom programu izdanja poštanskih maraka razlikuje između Prigodnih poštanskih maraka i redovnih poštanskih maraka. BH Pošta je do sada i izdavala poštanske markice u saradnji sa drugim poštanskim operaterima, kao što su npr. Pošte Kuvajta ili Pošte Turske. Redovne poštanske markice su (2016):
Podbrđe (Kotor-Varoš)
Podbrđe je naseljeno mjesto u sastavu općine Kotor-Varoš, Bosna i Hercegovina.
Studenci (Lovreć)
Studenci su naseljeno mjesto u sastavu općine Lovreć, Splitsko-dalmatinska županija, Republika Hrvatska.
Charles de Coster
Charles Théodore Henri de Coster (München, 20. august 1827. - Bruxelles, 17. maj 1879.), belgijski pisac francuskog izraza.
Studenci (Lovreć)
Historija
Do teritorijalne reorganizacije u Hrvatskoj nalazili su se u sastavu stare općine Imotski.
Charles de Coster
Neko vrijeme bio je službenik Kraljevskog arhiva, zatim profesor književnosti u Vojnoj školi u Bruxellesu. Proučavao je prošlost Flandrije, njezinu pučku književnost i jezik. Pod uticajem toga studija napisao je folklorno obojene "Flamanske legende", a deset godina kasnije objavio je svoje glavno djelo "Legenda o Ulenspiegelu i Lammeu Geodzacku".
Codec
Codec - je skraćenica od "coder-decoder" ili "compressor-decompressor", a odnosi se ili na hardverski uređaj za snimanje/kodiranje odnosno reprodukciju video signala ili na softverski modul s istom funkcijom.
Studenci (Lovreć)
Stanovništvo
Na popisu stanovništva 2021. godine, Studenci su imali 394 stanovnika.
Popis 1991.
Na popisu stanovništva 1991. godine, naseljeno mjesto Studenci je imalo 979 stanovnika, sljedećeg nacionalnog sastava:
Codec
Nastanak
Jedan jednoslojni DVD ima kapacitet 4.7 GB, dakle preko 4 milijarde slova što je dovoljno za smještanje povelike količine knjiga (štampana Enciklopedija Britannica ima 32 sveska i 65.000 članaka, dok ona na jednom DVD-u ima 100.000 članaka).
No snimanje audio ili video zapisa zauzima bitno više mjesta, pa su pronađeni načini kako stisnuti sadržaj, bilo radi snimanja na medije, bilo radi "živih" prijenosa. Postoje dva bitno različita načina:
Gravitacijsko ubrzanje
U fizici, gravitaciono ubrzanje je ubrzanje predmeta uzrokovano silom gravitacije drugog predmeta. U odsustvu svih drugih sila, svaki predmet će ubrzavati u gravitacionom polju na isti način, bez obzira na masu predmeta. Na površini Zemlje, svi predmeti padaju sa ubrzanjem između 9,78 i 9,82 m/s2 u zavisnosti od geografske širine, sa konvencionom standardnom vrijednosti od tačno 9,80665 m/s2, (približno 32,174 ft/s2).
Codec
Video codeci
Video codeca ima velik broj, ovdje su samo neki:
Gravitacijsko ubrzanje
Gravitaciono ubrzanje prema nekom predmetu je dato sa:
gdje je:
Charles de Coster
Popularni lik starije njemačke književnosti Ulenspiegel postaje u njegovoj verziji narodni junak, simbol flamanskog naroda u borbi za pravdu i slobodu. Oba su djela pisana arhaičnim francuskim jezikom koji svojom patinom i sočnošću podsjeća na jezik Rabelaisova vijekova. Na modernom francuskom jeziku objavio je "Brabantske priče", "Svadbeno putovanje", "Putovanje u Zelandiju". Posmrtno je izdana njegova ljubavna korespodencija "Leteres a Elisa".
5. vijek
mini|300px|Istočna hemisfera na početku 5. vijeka mini|300px|Istočna hemisfera na kraju 5. vijeka
Pregled
Na istočnoj hemisferi je najvažniji događaj predstavljao nastavak slabljenja Rimskog Carstva, koje se odlikovalo nizom dramatičnih događaja koji će posebno teško pogoditi njegovu zapadnu polovicu. Na samom početku vijeka se ranije započeta Velika seoba naroda rezultirala slomom dotadašnjeg limesa na Rajni, odnosno masovnom provalom germanskih plemena u dotadašnje rimske provincije u Zapadnoj Evropi. Iako su novodoseljeni Germani ispočetka uglavnom formalno priznavali vlast rimskih careva, ta je institucija brzo izgubila autoritet, a na širokim područjima su Germani stvorili de facto, a do kraja vijeka i potpuno nezavisne države među kojima će svojom snagom isticati Vizigotsko Kraljevstvo na Iberijskom poluotoku, Vandalsko Kraljevstvo u Sjevernoj Africi, Ostrogotsko Kraljevstvo u Italiji i Franačko Kraljevstvo u današnjoj sjevernoj Francuskoj. Do godine 486. su u Zapadnoj Evropi također nestali posljednji tragovi neposredne carske vlasti, a na tim područjima se nekadašnja antička kultura pod uticajem novih doseljenika počela postepeno transformirati u srednjovjekovnu. Istočna polovica Rimskog Carstva se, pak, pokazala daleko otpornijom prema germanskim plemenima, ali su nju u drugoj polovici vijeka oslabile teološke nesuglasice koje će dovesti do prvih velikih raskola u historiji kršćanstva, odnosno stvaranja prema tadašnjoj carskoj vlasti neprijateljskih drevnoistočnih crkava. Pred kraj vijeka je međukršćanske sporove pokušalo iskoristiti i Sasanidsko carstvo na istoku, iako su dug period mira na zapadnim granicama okončali upadi Heftalita sa istoka.
Na istoku eurazijskog kontinenta je Kina i dalje ostala podijeljena na južni dio pod kineskim i sjeverni dio pod ne-kineskim (Wu Hu) vladarima, ali je endemsko nasilje i nestabilnost, pogotovo izraženo na sjeveru, okončano kada je 439. država Sjeverni Wei ujedinila sjever zemlje te tako započela mnogo mirniji period Južnih i Sjevernih dinastija. Ponovno otvaranje Puta svile je omogućilo naglo širenje budizma koji je u državi Sjeverni Wei postao državna religija, ali sve više uticao i na Južne dinastije. Pred sam kraj vijeka u sjevernoj Kini počinje intenzivna sinizacija dotadašnjih nekineskih vlastodržaca, a slični procesi se bilježe i u susjednoj Koreji i Japanu čije kulture počinju postajati dijelom sinosfere.
Robert Venturi
Robert Venturi, američki arhitekt iz Philadelphije, rođen je 25. juna 1925. Radio je s Erom Saarinenom i Louisom Khanom prije nego što je osnovao vlastiti projektantski atelje. Dobitnik je Pritzkerove nagrade 1991.
Kritika Venturijevog rada bila je kontroverzna i često je ocjenjivan kontrarevolucionarnim. Najpoznatiji je po knjizi Složenost i kontradikcija u arhitekturi, koja se smatra jednom od vodećih teorija koje su arhitekturu uvele u postmodernu.
Umro je 18. septembra 2018.
Walt Disney
thumb|thumbtime=2|upright=1.5|Newman Laugh-O-Gram (1921) Walter Elias "Walt" Disney  (5. decembar 1901 – 15. decembar 1966) bio je američki crtač animiranog filma i producent.
Karijera
Jedna od najprosperitetnijih i najmoćnijih ličnosti svjetskog filma, Walt Disney je nedvojbeno najzaslužniji za popularizaciju crtanog filma.
Na školovanju u Kansasu upoznao je Uba Iwerksa, s kojim je osnovao kompaniju. Međutim, kompanija je ubrzo propala, te su saradnici sreću odlučili iskušati u Hollywoodu. Alice Comedies, serija o djevojčici koja putuje u svijet animiranih likova, i Oswald the Lucky Rabbit su im donijeli uspjeh, ali, 1928. su njihovi distributeri M. J. Winkler i Charles Mintz prisvojili prava na lik zeca.
Nije prošlo puno vremena do nastanka novog animiranog junaka. Rezultat Disneyevog crtanja na povratku kući, u vozu, bio je Mickey Mouse.
Godine 1934. je počeo raditi na svom prvom dugometražnom filmu. Unatoč sumnjičavosti Hollywooda Snjeguljica i sedam patuljaka osvojila je publiku i 8 Oscara, te pokrenula novi val u filmskoj industriji. Pinokio, Dumbo, Pepeljuga, 101 dalmatinac, Trnoružica, Knjiga o džungli i ostali dugometražni animirani filmovi stvarani u svakim danom sve poznatijem i većem Disneyevom studiju pridobijali su gledatelje širom svijeta.
Da bi povećao prihode, Disney je osnovao vlastitu distributersku kompaniju, a 1954. je počeo proizvoditi i TV seriju. 1955. je izgradio zabavni park "Disneyland" u Kaliforniji, jednu od najvećih turističkih atrakcija Sjedinjenih Država. Kasnije, 1971, njegovi su nasljednici sagradili još veći park u Orlandu na Floridi.
Osvojio je sveukupno 22 Oscara i 3 Zlatna globusa.
Demografija Viteza
Po posljednjem službenom popisu stanovništva iz 1991. godine, općina Vitez imala je 27.859 stanovnika, raspoređenih u 34 naselja. Po procjeni Federalnog zavoda za statistiku 30. juna 2012. godine, broj stanovnika je 25.214.
Popis 1981.
ukupno: 24.166
Popis 1971.
ukupno: 20.628
1
NGC 4739
NGC 4739 (također poznat kao MCG -1-33-29 i PGC 43571) je eliptična galaksija koja je udaljena oko 174 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Djevica. Najveći prečnik je 1,40 (71 hiljada sg) a najmanji 1,2 uglovnih minuta (61 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio John Frederick William Herschel 3. marta 1786. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Alphonse Daudet
Alphonse Daudet (Nîmes, 13. maj 1840. - Pariz, 16. decembar 1897.), francuski književnik
Autor je "Tartarinove trilogije", koja je remek-djelo francuske humoristične proze. Daudet je najsnažniji u slikanju napuštenih i progonjenih ljudi gradske periferije. Od ostalih djela izdvajaju se "Pisma iz mog mlina", te drama "Arležanka".
Pirsoniales
Pirsoniales je nefotosintetska loza Heterokonta.
Metak (grupa)
Metak je bila hrvatska i jugoslavenska rok grupa iz Splita.
Biografija
Rok grupu Metak osnovao je bas-gitarist i kompozitor Mirko Krstičević, a uz njega u prvoj postavi bili su Ranko Boban (pjevač), Željko Brodarić Jappa (gitara), i Matko Jelavić (Bubnjevi). Prvi koncertni nastup imali su na Splitskom festivalu, nakon čega objavljuju svoju prvu singl ploču. Godine 1978. Ranko Boban odlazi iz grupe, a na njegovo mjesto dolazi Zlatko Brodarić (gitara). Njihov prvi studijski album pod nazivom "U tetrapaku", objavljen je 1979 godine, a već naredne godine bili su jedan od najpopularnijih rok grupa u bivšoj Jugoslaviji.
Diskografija
Albumi: Singlovi:
Zaha Hadid
Zaha Hadid (31. oktobar 1950 – 31. mart 2016 ) bila je britansko-iračka arhitektica dekonstruista.
Rođena je u Bagdadu, a diplomirala je matematiku na Američkom univerzitetu u Bejrutu. Nakon toga je upisala arhitekturu u Londonu.
Najveći dio njenog posla je konceptualan, ali realizirani su objekti:
Također je radila i projekte enterijera, kao što je Zona za razmišljanje u Milenijskoj palači u Londonu. Pobjednik je na mnogim međunarodnim konkursima, a mnogi objekti za koje je dobila nagrade nisu nikad izgrađeni.
Postala je prva žena dobitnik Pritzkerove nagrade za arhitekturu.
Symphony X
Symphony X je ime američkog benda iz New Jerseyja. Bend je 1994. osnovao gitarist Michael Romeo. Po žanru spadaju u progresivni metal, ali njihov zvuk sadrži i elemente power i simfoničnog metala.
Spisak sevdalija
Spisak sevdalija je po abecednom redu; upisivati prema prvom slovu prezimena (npr. Himzo Polovina je pod slovo "P").
NGC 3234
NGC 3234 (također poznat kao MCG 5-25-7, NGC 3235, PGC 30553 i UGC 5635) je eliptična galaksija koja je udaljena oko 295 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Mali lav. Najveći prečnik je 1,20 (103 hiljade sg) a najmanji 0,9 uglovnih minuta (77 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio John Frederick William Herschel 24. decembra 1827. godine.
Bajram-paša
Bajram-paša bio je bosanski namjesnik od 1621. do 1622. godine. Rodom je iz Bosne i u jednom popisu bosanskih namjesnika zabilježen je pod imenom Džundizade (Vojniković). Dvaput je bio namjesnik Bosanskog vilajeta. Prije namjesnikovanja u Bosni bio je silahdar-aga na carskom dvoru. Zapisano je, dok je bio valija Bosne, da je dao pismeni nalog potčinjenima kojim zabranjuje svako nasilje protiv bosanskih franjevaca. Za njegovog vremena Dubrovčani su zamolili da im se dozvoli slobodna trgovina u svim krajevima carstva, a oni će plaćati 2.500 dukata na ime džizje, što je bilo prihvaćeno. Poginuo je za vrijeme opsjedanja Bagdada.
NGC 3234
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
27. juni
27. juni / lipanj (27. 6) jest 178. dan godine po gregorijanskom kalendaru (179. u prestupnoj godini). Do kraja godine ima još 187 dana.
NGC 2820A
NGC 2820A (također poznat kao IC 2458, MCG 11-12-5, PGC 26485 i UGCA 159) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 70 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Veliki medvjed. Najveći prečnik je 0,50 (10 hiljada sg) a najmanji 0,2 uglovnih minuta (4 hiljade sg).
Kenzō Tange
thumb|200px|desno|Kenzo Tange u [[Amsterdamu 1981.godine.]] mini|desno| Tokio Kenzō Tange (丹下健三; Tange Kenzō; 4. septembar 1913 – 22. mart 2005) bio je japanski arhitekt i dobitnik Pritzkerove nagrade 1987. godine. Bio je jedan od najznačajnijih arhitekata 20. vijeka, kombinirajući tradicionalne japanske stilove s modernizmom, a dizajnirao je i velike zgrade na pet kontinenata. Tange je također bio utjecajni pokrovitelj metabolističkog pokreta. Jednm prilikom je izjavio: - citirano u Planu 2/1982, Amsterdam, a odnosi se na arhitektonski pokret poznat kao holandski strukturalizam. Pod utjecajem švicarskog moderniste Le Corbusiera, Tange je dobio međunarodno priznanje 1949. godine kada je pobijedio na natječaju za dizajn Memorijalnog parka Hirošima. Bio je član CIAM-a (Congres Internationaux d'Architecture Moderne) 1950-ih. On se nije pridružio grupi mlađih CIAM arhitekata poznatih kao Team 10, iako je njegov arhitektonski plan za uređenje Tokijskog zaliva iz 1960. godine bio utjecajan za grupu mladih arhitekata pod nazivom Team 10 1960-ih, kao i na grupu koja je kasnije postala poznata pod imenom Metabolizam. Svjetsku slavu stekao je prilikom arhitektonskog planiranja obnove Hiroshime, razorene u Drugom svjetskom ratu i zemljotresom razorenog Skoplja 1963. godine. Tangeovo djelo je utjecalo na kasnije generacije arhitekata širom svijeta.
NGC 2820A
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Udruženje likovnih umjetnika primijenjenih umjetnosti i dizajnera Bosne i Hercegovine
Udruženje likovnih umjetnika primijenjenih umjetnosti i dizajnera Bosne i Hercegovine (ULUPUBiH) je udruženje za razvijanje i stimuliranje bosanskohercegovačke primijenjene umjetnosti i dizajna. ULUPUBiH je osnovan 1954. godine u Sarajevu i član je svetskih strukovnih asocijacija ICSID i ICOGRADA.
Svake godine ULUPUBiH organizuje godišnju izložbu Collegium Artisticum. Od svojih početaka udruženje promovira radove svojih članova. Iz svake oblasti (grafičkog dizajna, umetničke fotografije, produkt dizajna, scenografije, kostimografije, umjetničke obrade metala, tekstila i drugih materijala, keramike, enterijera, arhitekture, ilustracije, karikature) dodijeljuju se nagrade najuspješnijim radovima članova i Grandprix jednom radu iz svih sekcija.
Prader-Willijev sindrom
Definicija
Prader-Willi sindrom (PWS) je genetički poremećaj uzrokovan gubitkom funkcije specifičnih gena na hromosomu 15. Kod novorođenčadi simptomi uključuju mišićnu slabost, loše hranjenje i usporen razvoj. Počevši od djetinjstva, oboljeli postaju stalno gladni, što često dovodi do gojaznosti i podstiče dijabetes tipa 2. Blago do umjereno intelektualno oštećenje i problemi u ponašanju su također tipski za ovaj poremećaj. Pogođene osobe često imaju usko čelo, male šake i stopala, malu visinu, svijetlu kožu i kosu. Većina njih ne mogu imati djecu.
Uzrok i dijagnoza
Oko 74% slučajeva se dešava kada se dio očevog hromosoma 15 deletira. U još 25% slučajeva, oboljela osoba ima dvije kopije majčinog hromosoma 15  i nema očevu kopiju. Kako su dijelovi hromosoma od majke isključeni pujrem utiskivanja, na kraju nemaju radne kopije određenih gena. PWS općenito nije naslijeđeno, već se genetićke promjene dešavaju tokom formiranja jajeta, spermatozoida ili u ranom razvoju.Nisu poznati faktori rizika za ovaj poremećaj. Oni koji imaju jedno dijete sa PWS-om imaju manje od 1% šanse da će sljedeće dijete biti pogođeno. Sličan mehanizam javlja se i kod Angelmanovog sindroma, osim što je defektni hromosom 15 od majke ili su dvije kopije od oca.
Liječenje
Prader-Williijev sindrom nema lijeka. Liječenje može poboljšati ishode, posebno ako se provodi rano. Kod novorođenčadi, poteškoće u hranjenju mogu biti potpomognute cijevima za hranjenje. Obično je potreban strogi nadzor hrane, počevši od treće godine, u kombinaciji s programom vježbanja. Terapija hormonom rasta također poboljšava rezultate. Savjetovanje i lijekovi mogu pomoći kod nekih problema u ponašanju. U odrasloj dobi često su neophodni grupni domovi.
Znakovi i simptomi
Simptomi PWS-a mogu varirati od slabog mišićnog tonusa u djetinjstvu do problema u ponašanju u ranom djetinjstvu. Neki simptomi koji se obično nalaze kod dojenčadi, osim lošeg mišićnog tonusa, su nedostatak koordinacije očiju, neki se rađaju s bademastim očima, a zbog lošeg mišićnog tonusa neki možda nemaju jak refleks sisanja. Njihov plač je slab i teško se probude. Još jedan znak ovog stanja je tanka gornja usna.
Holm et al. (1993) opisuju sljedeće karakteristike i znakove kao indikatore PWS-a, iako neće svi biti prisutni u svakom slučaju.
Maternica i porođaj
• Smanjeno kretanje fetusa
• Česti abnormalni položaj fetusa
• Povremeni polihidramnioni (prekomerna amnionska tečnost)
• Često poremećaji pri porodu ili carski rez
• Letargija
• Hipotonija
• Poteškoće s hranjenjem (zbog slabog tonusa mišića koji utiče na refleks sisanja)
• Poteškoće u uspostavljanju disanja
• Hipogonadizam
Djetinjstvo
• Odgođene prekretnice/intelektualno kašnjenje
• Prekomerno spavanje
• Strabizam (ukrštene oči, razrokost)
• Skolioza (često se ne otkriva pri rođenju)
• Kašnjenje govora
• Loša fizička koordinacija
• Hiperfagija (prekomerna glad) počinje između 2. i 8. godine i nastavlja se tokom odraslog doba.
• Preterano povećanje telesne težine
• Poremećaji spavanja
• Odgođen pubertet
• Nizak rast
• Gojaznost
• Ekstremna fleksibilnost
Odraslla dob
• Neplodnost (muškarci i žene)
• Hipogonadizam
• Rijetka stidna dlakavost
• Gojaznost
• Hipotonija (nizak tonus mišića)
• Poteškoće u učenju/granično intelektualno funkcionisanje (ali neki slučajevi prosečne inteligencije)
• Sklonost za dijabetes melitus
Fizički izgled
• Izražen nosni most
• Male šake i stopala sa suženim prstima
• Mehka koža koja se lahko nanosi modricama
• Višak masti, posebno u centralnom dijelu tijela
• Visoko, usko čelo
• Tanka gornja usna
• Okrenuta usta
• Oči u obliku badema
• Svijetla koža i kosa u odnosu na ostale članove porodice
• Nedostatak potpunog seksualnog razvoja
• Strija
• Odložen motorini razvoj
Genetika
PWS je povezan sa epigenetičkim fenomenom poznatim kao utiskavanje. Normalno, fetus nasljeđuje utisnutu majčinu kopiju PW gena i funkcionalnu očevu kopiju gena PW. Zbog utiskivanja, kopije ovih gena koje su naslijeđene od majke gotovo su utišane, pa razvoj fetusa odvija prema ekspresiji očevih kopija gena.. U PWS, međutim, postoji mutacija/delecija očevih kopija PW gena, ostavljajući fetus bez funkcionalnih PW gena. PW geni su SRPN i geni NDN, zajedno sa klasterima snoRNK: SNORD64, SNORD107, SNORD108 i dvije kopije SNORD109, 29 kopija SNORD116 (HBII-85) i 48 kopija SNORD109 SNORD116|SNORD116] (HBII-85) i 48 kopija SNORD1015 SNORD1 (HBII-52). Ovi geni nalaze se na hromosomu 15, u regiji 15q11-13. Ova takozvana PWS/AS regija u očevom hromosomu 15 može biti izgubljena jednim od nekoliko genetičkih mehanizama, koji se u većini slučajeva dešavaju slučajnom mutacijom. Drugi, manje uobičajeni mehanizmi uključuju jednoroditeljsku disomiju, sporadične mutacije, hromozomske translokacije i delecije gena.
Regija 15q11-13 je uključena u PWS i Angelmanov sindrom (AS). Dok je PWS rezultat gubitka PW gena u ovoj regiji na očevom hromosomu, gubitak drugog gena (UBE3A) unutar istog regiona na majčinom hromosomu uzrokuje AS. PWS i AS predstavljaju prve prijavljene slučajeve poremećaja vezanih za imprinting kod ljudi.
Rizik za brata ili sestru oboljelog djeteta od PWS zavisi od genetičkog mehanizma koji je uzrokovao poremećaj. Rizik za braću i sestre je < 1% ako oboljelo dijete ima deleciju gena ili uniparentalnu disomiju, do 50% ako oboljelo dijete ima mutaciju kontrolne regije utiskivanja i do 25% ako je prisutna roditeljska hromosomska translokacija. Prenatalno testiranje je moguće za bilo koji od poznatih genetičkih mehanizama.
Mikrodelecija u jednoj porodici snoRNK HBII-52 je isključila da igra glavnu ulogu u bolesti.
Dijagnoza
Tradicijski, PWS se dijagnosticira kliničkom slikom. Sada se sindrom dijagnosticira genetičkim testiranjem; testiranje se preporučuje za novorođenčad sa izraženom hipotonijom. Rana dijagnoza PWS-a omogućava ranu intervenciju i rano propisivanje hormona rasta. Dnevne injekcije rekombinantnog hormona rasta (GH) indicirane su za djecu sa PWS. GH podržava linearni rast i povećanje mišićne mase, te može smanjiti preokupaciju hranom i debljanje.