cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Antička Makedonija
Uspon Makedonije
Aleksandar III je 335. godine p.n.e. predvodio kampanju protiv trakijskog plemena Tribali prisilivši ih na predaju na ostrvu Peuce. Ubrzo nakon toga je ilirski kralj Kleitus zaprijetio napadom na Makedoniju, ali ga je Aleksandar opkolio u bici kod Peliona. Nakon Tebine pobune i napada na makedonski garnizon u Kadmiji, Aleksandar III je napustio ilirski front i krenuo prema Tebi koju je opkolio. Nakon što su slomili zidove, Aleksandrove snage su ubile 6.000 Tebanaca, uzele 30.000 stanovnika kao ratne zarobljenike i spalili grad do temelja kao upozorenje svim ostalim grčkim gradovima-državama. Tokom vojne karijere Aleksandar III je pobijedio u svakoj bici kojom je lično zapovijedao. U pobjedi nad Perzijancima u bici kod Granika 334. godine p.n.e. iskoristio je malu konjicu kako bi omogućio pješadiji da prijeđe rijeku nakon čega je uslijedi juriš konjanika. Nakon poraza u bici kod Isa 333. godine p.n.e. i bici kod Gaugamele 331. godine p.n.e., perzijskog kralja Darija III je zarobio i pogubio vlastiti satrap Bes. Makedonski kralj je nakon toga lovio i pogubio Besa na teritoriji Sogdijane u današnjem Afganistanu. Tokom bitke kod Hidaspa 326. godine p.n.e. ratni slonovi indijskog kralja Pora su zaprijetili Aleksandrovim trupama, pa ih je on koristeći sarise natjerao da formiraju otvorene redove koji su okružili slonove i rastjerali njihove rukovodioce. Kada su makedonskim trupama zaprijetili pobunjenici u blizini Babilona 324. godine p.n.e. (blizu današnjeg Bagdada), Aleksandar III je ponudio makedonske vojne titule i veće odgovornosti perzijskim oficirima i jedinicama prisiljavajući ih da traže oprost na insceniranom banketu pomirenja između Perzijanaca i Makedonaca. Aleksandar je možda potkopavao svoju vladavinu pokazujući znakove megalomanije. Nakon posjete proroku u Libijskoj pustinji 331. godine p.n.e. koristio je djelotvornu propagandu poput rezanja Gordijeg čvora prikazujući sebe kao živog boga i sina Zeusa želeći da ga ljudi prosvjećuju u činu proskineze kao mnoge perzijske kraljeve. Međutim, prema dvorskom historičaru Kalistenu Makedonci su smatrali da je to religijsko bogohuljenje i odbili su izvršiti ovaj obred. Nastavljajući poligamne navike svog oca, Aleksandar je nakon ženidbi sa baktrijskom princezom Roksanom i perzijskim princezama Stateirom i Parisatidom ohrabrivao Makedonce da se ožene Perzijankama.
U međuvremenu, u Grčkoj je spartanski kralj Agis III pokušao izvesti pobunu protiv Makedonije. Nakon pobjede u bici kod Magalopolisa 331. godine p.n.e. Antipater je pomilovao sve Spartance pod uvjetom da polože pedeset plemića kao taoce. Njegova hegemonija je bila pomalo nepopularna u Grčkoj zbog njegove prakse (možda po nalogu Aleksandra III) proterivanja i malverzacija, iako je Aleksandar III izjavio da tiranija treba biti ukinuta i da će grčka sloboda biti obnovljena. Nakon smrti Aleksandar III u Babilonu 323. godine p.n.e., njegova majka Olimpija je odmah optužila Antipatera za trovanje iako nije bilo dokaza koji bi to potvrdili. Bez službenog nasljednika makedonska vojna komanda se raspala; jedna strana je proglasila Aleksandrovog polubrata Filipa III Makedonskog (323. - 317.) za kralja, dok je druga strana stala na stranu Aleksandra IV Makedonskog (323. - 309. p.n.e.) tek rođenog sina Aleksandra III i Roksane. To je dovelo do Lamijskog rata (323. - 322. p.n.e.) u kojem su se Grci pobunili protiv Antipatera. Nakon poraza u bici kod Termopila 323. godine p.n.e., Antipater je pobjegao u Lamiju gdje ga je opkolio atinski zapovjednik Leosten. Nakon pobjede nad Grcima, Antipaterova smrt 319. godine p.n.e. je ostavila vakuum moći u kojem su dva proglašena makedonska kralja postali pijuni borbe za vlast između dijadosa, bivših generala Aleksandrove vojske.
Nakon Aleksandrove smrti sazvano je Vijeće vojske koje je imenovalo Filipa III Makedonskog za kralja, a Perdiku za vrhovnog regenta. To je dovelo do građanskog rata između Antipatera, Antigona Monoftalmosa, Kratera i Ptolemeja. Perdika je ubijen nakon utapanja 2.000 vojnika na rijeci Nil tokom neuspješne kampanje u Egiptu protiv Ptolemeja 321. godine p.n.e. Iako je Eumen uspio ubiti Kratera, to nije imalo uticaja na ishod podjele u Triparadisu 321. godine p.n.e. gdje je pobjedonosna koalicija riješila pitanje novog regenta i teritorijalnih prava. Prije smrti 319. godine p.n.e., novi regent Antipater je umjesto sina Kasandra imenovao nepokolebljivog Poliperhona svojim nasljednikom zanemarujući pravo kralja da izabere novog regenta (budući da je Filip III smatran mentalno nestabilnim). Nakon formiranja saveza sa Ptolemejem, Antigonom i Lizimahom, Kasandar je zauzeo atinski lučki grad Pirej suprostavljajući se dekretu Poliperhona da grčki gradovi ne bi trebali biti makedonski garnizoni što je izazvalo Drugi rat dijadosa (319. - 315. p.n.e.). Nakon niza vojnih neuspjeha Poliperhona, Filip III je preko svoje politički angažirane supruge Euridike II Makedonske za regenta postavio Kasandra. To je dovelo do napada Olimpijinih snaga na Makedoniju i prisiljavanja na predaju omogućivši Olimpiju da pogubi kralja i prisili kraljicu na samoubistvo. Međutim, Kasandar je u proljeće 316. godine p.n.e. porazio njene snage osudivši je na smrt.
Kasandar je nakon vjenčanja sa Tesalonikom, kćerkom Filipa II Makedonskog, nakratko produžio makedonsku kontrolu nad Epidamnosom. Nakon protjerivanja Seleuka I Nikatora iz Babilona 316. godine p.n.e. Kasandar, Ptolemej i Lizimah su poslali zajednički ultimatum Antigonu. Antigon se odmah udružio sa Poliperhonom koji se nalazio u Korintu, te je Kasandru objavio svoj ultimatum u kojem ga optužuje za ubistvo Olimpije zahtijevajući da preda kralja Aleksandra IV i njegovu majku Roksanu. To je dovelo do izbijanja novog sukoba koji je završen mirovnim sporazumom u kojem je Kasandar dobio europski dio carstva, Antigon dobio azijski dio carstva, Ptolemej dobio afrički dio carstva, dok je Lizimah dobio Trakiju. Nakon ubistva Aleksandra IV i Roksane 309. godine p.n.e. dijadosi su proglašeni kraljevima svojih teritorija.
Helenistički period
Početak perioda Helenističke Grčke je definiran borbom između Kasandra (309. - 297. p.n.e.) i Antigona I Monoftalmosa (309. - 301. p.n.e.) i njegovog sina Demetrija I (294. - 288. p.n.e.). Kasandar je pokušao zauzeti Atinu 303. godine p.n.e. ali je bio prisiljen povući se u Makedoniju jer je Demetrije izvršio invaziju na Beotiju. Dok su Antigon i Demetrije pokušavali obnoviti Korintski savez, obnovljena koalicija Kasandra, Ptolemeja I Sotera (309. - 283. p.n.e.), Seleuka I Nikatora (309. - 281. p.n.e.) i Lizimaha (309. - 281. p.n.e.) je u bici kod Ipsa 301. godine p.n.e. ubila Antigona prisilivši Demetrija u bijeg. Nakon smrti Kasandra i njegovog bolesnog sina Filipa IV 297. godine p.n.e., na prijestolje su postavljeni njegovi sinovi Aleksandar V Makedonski (297. - 294. p.n.e.) i Antipater II Makedonski (297. - 294. p.n.e.) sa svojom majkom Tesalonikom kao regentom. Dok se Demetrije borio protiv makedonskih snaga u Grčkoj, Antipater II je ubio vlastitu majku kako bi stekao samostalnu vlast. Njegov očajni brat Aleksandar V je zatražio pomoć od epirskog kralja Pira (297. - 272. p.n.e.) koji se borio zajedno s Demetrijem u bici kod Ipsa i u Egipat poslan kao talac kao dio sporazuma između Demetrija i Ptolemej I. Nakon poraza Antipatera II i prisiljavanja na bijeg u Trakiju, Pir je nagrađen najzapadnijim dijelovima Makedonskog kraljevstva. Tada je Demetrije ubio svog nećaka Aleksandra V i proglasio se Makedonskim kraljem vladajući autokratskim istočnim stilom.
Rat između Pira i Demetrija je započeo 290. godine p.n.e. kada je Pirova supruga Lanasa otišla Demetriju ponudivši mu kao miraz ostrvo Krf. Rat je trajao do 288. godine p.n.e. kada je Demetrije izgubio podršku Makedonaca i pobjegao iz zemlje. Makedonija je tada bila podijeljena između Pira koji je zauzeo zapadnu Makedoniju i Lizimaha koji je zauzeo istočnu Makedoniju. Nakon protjerivanja Pira i njegovih snaga iz zapadne Makedonije, izbio je novi rat između Seleuka I Nikatora i Lizimaha koji je poginuo u bici kod Korupedija 281. godine p.n.e. Nakon preuzimanja kontrole nad Trakijom i Makedonijom, Seleuka I Nikatora je 281. godine p.n.e. ubio njegov časnik Ptolemej Keraun, sin Ptolemeja I Sotera, koji je proglašen kraljem Makedonije. Nakon njegovog ubistva tokom keltske invazije na Grčku 279. godine p.n.e., Makedonska vojska je proglasila generala Sostena Makedonskim kraljem. To je dovelo do haotične situacije jer su keltski osvajači opustošili Makedoniju. Nakon Sostenove smrti, Demetrijev sin Antigon Gonata je protjerao kelte nakon pobjede u bici kod Lizimahije 277. godine p.n.e. proglasivši se kraljem Antigonom II Makedonskim (277. - 239. p.n.e.).
Pir je tokom odbrane Magna Graecie od Rimske republike izvršio invaziju na Siciliju 280. godine p.n.e. što je doprinijelo usponu Rima jer su grčki gradovi postali rimski saveznici. Nakon napada na Makedoniju i pobjede nad plaćeničkom vojskom Antigona II u bici kod Ausa 274. godine p.n.e., prisilio je Antigona II da potraži utočište na makedonskoj pomorskoj floti u Egejskom moru. Izgubivši podršku Makedonaca nakon pljačkanja kraljevskih grobnica u Ajgi, Pir je ubijen tokom opsade Argosa 272. godine p.n.e. Nakon povratka u Makedoniju, Antigon II je zauzeo Peoniju i obnovio kraljevske grobnice u Ajgi. Etolski savez se protivio makedonskoj kontroli nad centralnom Grčkom, pa je novoformirani Ahajski savez 251. godine p.n.e. potisnuo makedonske snage sa većeg dijela Peloponeza. Iako je stvorio savez sa Seleučkim carstvom protiv Ptolemejskog carstva tokom Sirijskih ratova, ptolemejska mornarica je snažno poremetila Antigonove napore za kontrolu kopnene Grčke. Uz pomoć ptolemejske mornarice atinski državnik Hremonida je predvodio ustanak protiv Makedonske vlasti (267. - 261. p.n.e.). Nakon opsade Atine i poraza ptolemejske flote u bici kod ostrva Kos, Atina je potpisala kapitulaciju 261. godine p.n.e.
Nakon davanja potpore samoproglašenom kralju Aleksandru Korintskom, Arat Sikionski je 251. godine p.n.e. predvodio pobunu protiv Antigona II Makedonskog. Ratujući na dva fronta Antigon II je uspio pobijediti mornaricu Ptolemejskog carstva u bici kod Androsa, ali je izgubio Akrokorint od snaga Arata Sikionskog 243. godine p.n.e. Ubrzo nakon sklapanja mira sa Ahajskim savezom 240. godine p.n.e. i ustupanja teritorija koje je izgubio u Grčkoj Antigon II je umro, pa ga je naslijedio njegov sin Demetrije II Makedonski (239. - 229. p.n.e.). U potrazi za saveznikom u borbi protiv Etolaca, epirska kraljica Olimpija II je ponudila Demetriju II svoju kćerku Ftiju Makedonsku. Demetrije II je prihvatio njen prijedlog nakon razvoda sa Stratonikom Makedonskom narušivši time odnose sa Seleučkim carstvom. Iako su Etolci stvorili savez sa Ahajskim savezom, Demetrije II je uspio zauzeti Beotiju 236. godine p.n.e. Nakon rušenja epirske monarhije tokom revolucije 231. godine p.n.e., Ahajski savez je uspio zauzeti Megalopolis i veći dio Peloponeza. To je dovelo do sklapanja sporazuma sa ilirskim kraljem Agronom nakon čega su pobjedili kombiniranu mornaricu Etolaca i Ahajskog saveza u bici kod Paksosa 229. godine p.n.e. Tokom teritorijalne ekspanzije dardanski kralj Longar je napao Makedoniju i porazio vojsku Demetrija II koji je poginuo. Iako je njegov maloljetni sin Filip trebao naslijediti prijestolje, makedonska vojska je za kralja proglasila generala Antigona III Dosona (229. - 221. p.n.e.).
Sukob sa Rimom
Tokom Drugog Punskog rata (218. - 201. p.n.e.), Rimska republika je presrela brod kraj kalabrijske obale u kojem su se nalazili makedonski i kartažanski ambasadori koji su posjedovali sporazum između Hanibala i Filipom V Makedonskog. Sporazumom je predviđeno da Kartagina ima pravo pregovarati o uvjetima hipotetske predaje Rima obećavajući uzajamnu pomoć u slučaju napada Rimske republike. Iako su Makedonci možda bili zainteresirani samo za zaštitu novoosvojenih teritorija u Iliriji, Rimljani su ipak uspjeli spriječiti sve veće ambicije Filipa V Makedonskog tokom Prvog Rimsko-makedonskog rata (214. - 205. p.n.e.). Nakon makedonskog zauzimanja grada Lisusa 212. godine p.n.e., Rimski senat je odgovorio poticanjem Etolskog saveza, Sparte, Elisa, Mesenije i Pergama na rat protiv Makedonije držeći Filipa V okupiranim i daleko od Apeninskog poluostrva.
Etolski savez je zaključio mirovni sporazum sa Filipom V Makedonskim 206. godine p.n.e., a Rimska republika 205. godine p.n.e., omogućivši Makedoncima da zadrže neka osvojena naselja u Iliriji. Iako su Rimljani 202. godine p.n.e. odbacili Etolski zahtjev za objavu rata Makedoniji, Rimski senat je ozbiljno razmotrio sličnu ponudu Pergamana i njegovog saveznika Rodosa 201. godine p.n.e. Te su države bile zabrinute zbog saveza između Filipa V Makedonskog i seleučkog cara Antioha III koji je napao financijski iscrpljeno Ptolemejsko carstvo tokom Petog Sirijskog rata (202. - 195. p.n.e.). Iako su Rimski izaslanici igrali ključnu ulogu u uvjeravanju Atine da se priključi protiv-makedonskom savezu sa Pergamom i Rodosom 200. godine p.n.e., centurijska skupština je odbacila prijedlog Rimskog senata da objavi rat Makedoniji. U međuvremenu Filip V zauzima Helespont, Bosfor i ptolemejsko ostrvo Samos, što je navelo Rodos da sklopi savez sa Pergamom, Bizantijumom, Kizikom i Hiosom protiv Makedonije. Uprkos savezu sa Seleučkim carstvom, Filip V je izgubio pomorsku bitku kod Hiosa 201. godine p.n.e. jer su ga blokirali rodijski i pergamski brodovi. Dok je Filip V bio zauzet borbom protiv rimskih saveznika, Rimska republika je čekala priliku na osvetu Hanibalu. Rimski senat je predao ultimatum Filipu V da zaustavi rat protiv susjednih grčkih gradova-država zahtijevajući da sud procijeni štetu koju je načinio Rodosu i Pergamu. To je makedonski kralj odbio pa je započeo Drugi Rimsko-makedonski rat (200. - 197. p.n.e.).
Makedonci su uspješno branili svoj teritorij otprilike dvije godine, ali je rimski konzul Tit Kvinkcije Flaminin uspio protjerati Filipa V iz Makedonije u Tesaliju 198. godine p.n.e. Kad je Ahajski savez sklopio savez sa Rimskom republikom, makedonski kralj Filip V je zatražio mir, ali su se ponuđeni uvjeti smatrali previše strogim pa je rat nastavljen. Nakon makedonskog poraza u bici kod Kinoskefala 197. godine p.n.e., ratificiran je mirovni sporazum koji je prisilio Makedoniju da se odrekne velikog dijela grčkih posjeda izvan Makedonije. Iako su neki Grci sumnjali u Rimske namjere da sruše Makedoniju kao hegemonsku silu u Grčkoj, Tit Kvincije Flaminin je na Istamskim igrama 196. godine p.n.e. objavio da Rimska republika želi sačuvati grčku slobodu ne ostavljajući iza sebe nijedan garnizon i ne zahtijevajući nikakav danak. Njegovo obećanje je odgodilo pregovore sa spartanskim kraljem Nabisom koji je u međuvremenu zauzeo Argos. Želeći osloboditi cijelu Grčku od Rimljana, seleučki kralj Antioh III je sa svojom vojskom 192. godine p.n.e. ušao u Tesaliju. Nakon pobjede u bici kod Termopila 191. godine p.n.e. i bici kod Magnezije 190. godine p.n.e., Rimska republika je Apamejskim sporazumom 188. godine prisilila Seleučko carstvo da plati ratnu odštetu, uništi veći dio mornarice i odustane od teritorija zapadno od planine Taurus. Tokom potpisivanja Apamejskog sporazuma, makedonski kralj Filip V je uspio zauzeti neke gradove u centralnoj Grčkoj, dok su Rodos i Pergam zauzeli teritoriju u Maloj Aziji. Kako nije mogao udovoljiti svim stranama u raznim teritorijalnim sporovima, Rimski senat je 184. godine p.n.e. odlučio prisiliti Filipa V da napusti gradove Enos i Maroneju koji su Apamejskim sporazumom bili proglašeni slobodnim gradovima.
Nakon smrti Filipa V na vlast je došao Perzej Makedonski (179. -168. p.n.e.) koji je pokušao sklopiti bračne saveze sa Bitinijom i Seleučkim carstvom što je veoma uznemirilo pergamskog kralja Eumena II. Iako je Eumen II pokušao narušiti te diplomatske odnose, Perzej Makedonski je stvorio savez sa Beotijom i proširio vlast na Iliriju i Trakiju. Tada je Eumen II otišao u Rim i održao govor u Rimskom senatu o navodnim Perzejevim zločinima i prijestupima nakon čega je Rimski senat proglasio Treći Rimsko-makedonski rat (171. - 168. p.n.e.). Nakon makedonske pobjede u bici kod Kalinika 171. godine p.n.e., makedonska vojska je poražena u bici kod Pidne 168. godine p.n.e. Perzej je pobjegao u Samotraku gdje je uhvaćen i odveden u Rim u kućni pritvor gdje je umro. Rimska republika je rastavila Kraljevinu Makedoniju na četiri odvojene savezne republike sa prijestolnicama u Amfipolisu, Solunu, Peli i Pelagoniji. Rimljani su nametnuli stroge zakone koji su sprječavali mnoge socijalne i ekonomske interakcije između stanovnika ovih republika, uključujući zabranu braka među njima i zabranu iskopavanja zlata i srebra. Tada se izvjesni Andrik pobunio protiv Rimljana i porazio vojsku rimskog pretora Publija Juvencija Talna tokom Četvrtog Rimsko-makedonskog rata (150. - 148. p.n.e.). Uprkos tome, Andrik je poražen 148. godine p.n.e. u Drugoj bici kod Pidne od snaga pretora Kvinta Cecilija Metela Makedonskog čije su snage zauzele Makedonsko kraljevstvo. Nakon toga je uslijedilo Rimsko uništenje Kartagine i pobjeda nad Ahajskim savezom u bici kod Korinta 146. godine p.n.e., što je dovelo do uspostavljanja rimske provincije Grčke i rimske provincije Makedonije.
Balkanska liga
Balkan je bio u stanju previranja od ranih 1900-ih, sa godinama gerilskog rata u Makedoniji praćenim Mladoturskom revolucijom, dugotrajnom bosanskom krizom i nekoliko albanskih ustanaka. Izbijanje italijansko-turskog rata 1911. dodatno je oslabilo Osmanlije i ohrabrilo balkanske države. Pod ruskim utjecajem, Srbija i Bugarska izmirile su svoje nesuglasice i 13. marta 1912. potpisale savez, prvobitno usmjeren protiv Austro-Ugarske, ali se dodavanjem tajnog poglavlja savez u suštini preusmjerio protiv Osmanlijskog Carstva. Srbija je tada potpisala obostrani savez sa Crnom Gorom, dok je Bugarska to uradila s Grčkom. Liga je pobijedila u Prvom balkanskom ratu, koji je izbio u oktobru 1912, kada je uspješno preuzela kontrolu nad gotovo svim evropskim osmanlijskim teritorijama. Međutim, nakon ove pobjede ponovo su se pojavile neriješene razlike između saveznika u vezi s podjelom plijena, posebno Makedonije, što je dovelo do efektivnog raspada Lige, a ubrzo nakon toga, 16. juna 1913, Bugarska je napala svoje nekadašnje saveznike, što je označilo početak Drugog balkanskog rata.
Bugarska je, sa svoje strane, vodila dugoročnu politiku prema Osmanlijama od ponovnog stjecanja nezavisnosti tokom Rusko-turskog rata. Nakon uspješnog državnog udara za uključenje Istočne Rumelije, Bugarska je orkestrirala metodički scenario indirektne ekspanzije kroz stvaranje, u multietničkoj Makedoniji, koju su držale Osmanlije (stoljećima administrativno, a ne nacionalističko ime), ujedinjenu, oslobodilačku irevolucionarnau organizaciju, IMRO, navodno bez nacionalnih predznaka. Retorika IMRO-a tvrdila je da se generalno zalaže za oslobođenje u ime "makedonskog naroda", proglašavajući svoj antišovinizam. U stvari, to je bila organizacija koju podržava Bugarska, stvorena s tajnim planom omogućavanja priključenja Trakije (istočne i zapadne) i Makedonije (Egej i Vardar) u novu autonomnu državu, kao međukorak prije ujedinjenja s Bugarskom, na isti način kao i sa Istočnom Rumelijom. Nakon početnog uspjeha, Srbija, a posebno Grčka, shvatile su pravu svrhu IMRO-a i posljedično opakog gerilskog rata, takozvana makedonska borba je izbila između bugarskih i grčkih oružanih grupa unutar Osmanlijske Makedonije. Sukob je okončan tek kada je na vlast došao Mladoturski pokret, obećavajući reforme i ravnopravnost svih osmanlijskih podanika bez obzira na vjeru i nacionalnu pripadnost. Bugarska se tada okrenula direktnijoj metodi ekspanzije kroz rat, gradeći veliku vojsku u tu svrhu i počela da sebe doživljava kao „Prusiju Balkana“. Ali čak i tako, bilo je jasno da Bugarska ne može sama dobiti rat protiv Osmanlija, te je savez bio neophodan. Potpisivanjem vojnog dodatka prvobitnom sporazumu Bugarska je imala za cilj iskoristiti srpsku vojsku da zauzme veći dio Makedonije, dok koncentriše vlastitu za operacije protiv Trakije s glavnim gradovima Adrijanopoljem i Konstantinopoljem.
U Grčkoj su se vojni oficiri pobunili u augustu 1909. i osigurali imenovanje progresivne vlade pod Elefteriosom Venizelosom, za koju su se nadali da će riješiti kritsko pitanje u korist Grčke i preokrenuti njihov poraz iz 1897. od strane Osmanlija. U razgovorima koji su doveli do pridruživanja Grčke Ligi, Bugarska je odbila da se obaveže na bilo kakav sporazum o raspodjeli teritorijalnih dobitaka, za razliku od sporazuma sa Srbijom oko Vardarske Makedonije. Razlog je bila diplomatska politika Bugarske da gura Srbiju u sporazum kojim se ograničava njen pristup Makedoniji, dok istovremeno odbija bilo kakav sporazum sa Grčkom. Ne poštujući vojnu efikasnost grčke vojske, bugarsko rukovodstvo procijenilo je da će, prema vojnim planovima, njihove ograničene snage koje su bile raspoređene na makedonsko ratište moći zauzeti veći dio regije i važan lučki grad Solun prije Grka. Međutim, ulazak Grčke u Ligu bio je od suštinske važnosti za saveznike jer je Grčka, jedina među balkanskim državama koja posjeduje veliku flotu, mogla spriječiti masovno prebacivanje osmanlijskih pojačanja iz Azije direktno u Evropu morskim putem. Kao što je grčki ambasador u Sofiji rekao tokom pregovora koji su doveli do ulaska Grčke u Ligu: "Grčka može osigurati 600.000 ljudi za ratne napore. 200.000 ljudi na terenu, a flota će moći spriječiti iskrcavanje 400.000 ljudi od strane Turske između Soluna i Galipolja."
Crna Gora, relativno mala država, ali bliski saveznik Srbije, smatrana je drugorazrednim učesnikom. Poziv na insistiranje Srbije shvatio je više kao uslugu, jer ima ograničene lokalne aspiracije prema Sandžaku i gradu Skadru u sjevernoj Albaniji.
Druga činjenica koja je pomogla formiranju Lige bila je evidentna neefikasnost osmanlijske vojske. Osmanlije su bile u ratu protiv Italije godinu dana (od 29. septembra 1911. do 18. oktobra 1912) zbog Libije nakon što je Italija pokrenula invaziju na Tripolitaniju. Iako su Italijani malo napredovali, a osmanlijski otpor, uz pomoć Libijaca, pokazao se jačim od očekivanog, rat je iscrpio osmanlijsku državu. Osim toga, italijanska okupacija Dodekaneza, naseljenih Grcima, poslužila je kao upozorenje za Grčku na posljedice izbjegavanja budućeg rata protiv Osmanlija.
Pozadina
Nakon Krimskog rata (1853–1856) Rusija je shvatila da druge velike sile neće štediti napore da joj spriječe pristup Mediteranu. Kao posljedicu toga, počela je s osmišljavanjem ambicioznog plana za indirektno širenje kroz stvaranje prijateljskih i blisko savezničkih država pod ruskim patronatom na Balkanskom poluostrvu. Instrument za ovu politiku bio je panslavistički pokret u nastajanju, koji je odsad činio osnovu ruske vanjske politike sve do kraja carskog režima 1917. Radeći u tom pravcu, nakon pobjedničkog Rusko-turskog rata 1877–1878, Rusija je uspjela uspostaviti autonomnu bugarsku državu. Slično tome, nakon što je 1876. spasila Srbiju od uništenja od Turaka, Rusija je dvije godine kasnije prisilila Osmanlije da prihvate punu nezavisnu i proširenu Srbiju. Međutim, iako su obje države priznale rusko pokroviteljstvo i zaštitu, njihove sukobljene nacionalne težnje ubrzo su dovele do niza neprijateljskih akcija prije i nakon kratkog rata između njih. S porastom antagonizma evropskih sila i omamljivanjem zbog poniženja od strane Austrijanaca u bosanskoj krizi, Rusija je nastojala da dobije prednost stvaranjem rusofilskog "slavenskog bloka" na Balkanu, usmjerenog i protiv Austro-Ugarske i protiv Osmanlija. Shodno tome, ruska diplomatija počela je vršiti pritisak na dvije zemlje, Srbiju i Bugarsku, da postignu kompromis i formiraju savez.
Osim ruskog pritiska na Bugarsku i Srbiju, drugo pitanje koje je pokrenulo formiranje Lige bio je albanski ustanak 1911. Raspored pregovora između Srbije i Bugarske pokazuje da je napredak bio uporedan uspjehom albanske pobune. U maju 1912. Albanci su uspjeli da zauzmu Skoplje i nastavili su prema Monastiru, primoravajući Osmanlije da priznaju autonomiju Albanije u junu 1912. Za Srbiju se to smatralo katastrofalnim; nakon što su njene nade u širenje na sjever bile osujećene zbog austrougarske aneksije Bosne i Hercegovine u oktobru 1908, Srbiji je sada smjer mogućeg širenja na jug spriječen zbog stvaranja albanskog vilajeta. Srbi su sada htjeli zaustaviti uspostavljanje albanske države. S druge strane, Bugarska je iskoristila ovu srpsku strepnju kako bi natjerala Srbiju da pristane na značajne ustupke u odnosu na Vardarsku Makedoniju. Tako je konačnim sporazumom između dvije zemlje bilo predviđeno da Bugarska, u slučaju pobjedonosnog rata protiv Osmanlija, dobije cijelu Makedoniju južno od linije Kriva Palanka – Ohrid. Širenje Srbije trebalo je biti sjeverno od ove linije, uključujući Kosovo, i zapadno do jadranske obale, teritorije koja uključuje sjevernu polovinu moderne Albanije, čime bi Srbija dobila izlaz na more. U suštini, Srbija je bila prinuđena zamijeniti Makedoniju za Albaniju, što je pitanje koje će odigrati ključnu ulogu u konačnom raspadu Lige u proljeće 1913, kada su velike sile insistirale na stvaranju albanske države i uskratile Srbiji teritorijalne dobitke u tom pravcu.
Reakcije velikih sila
Ovakav razvoj događaja nije prošao nezapaženo od strane velikih sila, ali iako je postojao zvanični konsenzus između evropskih sila oko teritorijalnog integriteta Osmanlijskog Carstva, što je dovelo do oštrog upozorenja balkanskim državama, nezvanično je svaka od njih preuzela drugačiji diplomatski pristup zbog njihovih suprotstavljenih interesa. Kao rezultat toga, svaki mogući preventivni učinak zajedničkog službenog upozorenja poništen je miješanim nezvaničnim signalima i nije spriječio izbijanje neprijateljstava:
Za Balkansku ligu prilika je bila previše dobra da bi se propustila, pošto je Osmanlijsko Carstvo bilo slabo i prožeto unutrašnjim sukobima. Savezničke vlade su pojačale svoje vojne i diplomatske pripreme. Zadnjih dana septembra, balkanske države i Osmanlijsko Carstvo mobilisale su svoje vojske. Prva država koja je objavila rat je Crna Gora, 8. oktobra 1912. godine, otpočevši Prvi balkanski rat. Ostale tri države su, nakon što su 13. oktobra postavile ultimatum Porti, 17. oktobra objavile rat Turskoj.
Posljedice
Tokom rata, grčkog kralja je u Solunu ubio Alexandros Schinas. To je dovelo do pomaka u grčkoj vanjskoj politici od jasno pro-antantske ka neutralnosti, budući da je novi kralj, za razliku od svog oca i popularnog premijera, bio pronjemački nastrojen i nastojao je zadržati neutralnost zemlje u predstojećem svjetskom ratu. Izbijanjem Prvog svjetskog rata i intervencijom Antante u Makedoniji, sukob između kralja i prvog ministra se stalno pogoršavao, što je na kraju dovelo do nacionalnog raskola, te uveliko doprinijelo gubitku sljedećeg rata protiv kemalističke Turske u Maloj Aziji i dominiralo Grčkom politikom više od pola vijeka.
Ishod Balkanskih ratova doveo je do trajnog raspada rusko-bugarskog saveza i ostavio Srbiju i Crnu Goru kao jedine saveznike Rusije u ovoj kritičnoj regiji.
Džennet
Džennet ili dženet islamski je izraz za raj, što u doslovnom prijevodu znači vrt ili bašta. Suprotan je džehennemu.
Koncept dženneta
Koncept dženneta u islamu je različit od predstavljanja raja u kršćanstvu i judaizmu a razlika je između ostalog u sljedećem:
Opis dženneta u Kur'anu
Džennet se spominje na mnogo mjesta u Kur'anu. Neki od tih opisa su:
džennet u hadisu
U mnogo hadisa, posljednji poslanik Muhamed je podsticao svoje sljedbenike na poslušnost Allahu, prijeteći im kaznom u džehenemu koji je suprotnost džennetu i obećavajući dženetske vrtove onima koji ispunjavaju islamske obaveze.
Neki od hadisa u kojima se spominje džennet su sljedeći hadisi:
Razlozi ulaska u džennet
Kur'anski ajeti koji govore o ulasku ljudi u dženet, skoro svaki puta kažu da će to biti "oni koji vjeruju i čine dobra djela". Islamski učenjaci su složni da "oni koji vjeruju" znači oni koji vjeruju u 6 imanskih šarta, (6 vjerskih uslova), a to su :
Nakon vjerovanja navodi se "oni koji čine dobra djela". Koncept dobročinstva je širok u Islamu, pa se u klasičnom islamskom djelu "Trideset uzroka ulaska u dženet" od arapskog učenjaka Dar ibnul Mubareka, navodi da su to :
Nedovršeni portret
Nedovršeni portret (izdat 1934.) je polu-autobiografski ljubavni roman Agathe Christie. To je njen drugi roman potpisan pod imenom Mary Westmacott.
Sjajni ljubavni romani potpisani imenom misteriozne Mary Westmacott koji su naišli na odličan prijem kako kod publike, tako i kod kritike, izašli su, zapravo ispod pera Agathe Christie. Ista književna imaginacija koja je smišljala najneobičnija ubistva i vodila nas kroz zapetljane labirinte mračnih ljudskih poriva umijela je i da iznudi i podjednako uzbudljive tvorevine o onoj drugoj, svjetlijoj strani čovjekove prirode, o njegovim istančanim emocionalnim stopama, o dramama, što prethode iz treperavog odnosa među spolovima.
Ovo je jedan od šest sjajnih ljubavnih romana, koje je Agatha Christie, pod imenom Mary Westmacott, napisala u najboljoj tradiciji engleske proze ove vrste.
Radnja
Larraby ima osjećaj da je zarobljena u životu sa troje ljudi koje smatra najdražim - majkom, mužem i kćerkom i na granici je samoubistva. Onda, jedne noći na egzotičnom ostrvu upoznaje Larrabya, uspješnog slikara, portretistu i tokom te noći u dugom razgovoru otkriva da se plaši da sebi pruži drugu šansu za sreću sa nekim drugim i da još uvijek nije dovoljno hrabra da se suoči sama sa sobom. Može li Larraby pomoći Celii da se izbori sa prošlošću?...
Prhinje (Breza)
Prhinje je naseljeno mjesto u općini Breza, Bosna i Hercegovina.
Partenon
mini|300px|Parthenon, zapadna strana.
Partenon (starogrčki: Παρθενών) je antički hram posvećen boginji Ateni izgrađen u V stoljeću p. n. e. na atinskoj akropoli. Spada među najpoznatije preostale građevine antičke Grčke i kvintesencijalan je primjer njene umjetnosti i arhitekture. Jedan je od najvažnijih simbola Atine i Grčke već više od dva milenija i spada u kategoriju spomenika svjetske kulturne baštine.
Ime
mini|Južna strana Partenona (vidi se i materijal koji se koristi za rekonstrukciju.
Hram je dobio ime po Fidijinom kipu boginje Atene nazvanom "Atena Parthenos" (Djevica Atena) koji se nalazio u njegovoj središnjoj prostoriji. Epitet "parthenos" božica Atena je dobila po zavjetu koji je dala ocu Zeusu kojim se zaklela da nikada neće imati ljubavnika, i zato su djevičanstvo i seksualna suzdržanost neke od njenih osobina koje su se u njenom kultu štovale.
Historija Partenona
Hram je izgrađen u Perikleovo doba, od mramora, na temeljima prijašnja dva hrama na istom mjestu u V stoljeću p. n. e., kao građevina u dorskom stilu. Njegovu izgradnju predvodio je Fidija.
U VI stoljeću n. e. Partenon je postao crkva posvećena Djevici Mariji. Polovinom XV stoljeća n. e. Atinu su zauzeli Turci, a Partenon pretvorili u džamiju. Jedno vrijeme služio je kao skladište baruta za vojne potrebe. Partenon je djelomično uništen 1687. godine kada ga je pogodio mletački topovski projektil.
Opis
mini|150px|lijevo|Tlocrt Partenona.
Partenon (448-432. godine p. n. e.) arhitekata Iktina i Kalikrata je najveći i najraskošniji 'dorski hram na području današnje Grčke. Iktin je sačinio nacrte a Kalikrat je bio preuzeo vođenje gradnje. Na prostranom kamenom podnožju od tri stepenice, čija je gornja površina oko 70 x 30 m uzdizalo se 46 stupova visokih preko 10 metara dorskog tipa. Obrubi s likovima i skulpture na zabatima ubrajali su se među najveće kiparske radove na svijetu. U unutrašnjosti, iznad tamnocrvenih zidova, nalatio se obojeni drveni kasetirani strop. U središtu hrama nalazio se 13 m visoki Fidijin kip boginje Atene. Kip je bio sačinjen u tzv. krizelefantijskoj tehnici (od gr. χρυσός, chrysós - zlato, i ελεφάντινος, elephántinos - slonovača) od zlata i slonove kosti; 7,5 mm debele zlatne ploče mogle su se skidati da bi se provjeravala težina, tako su nakon mjerenja 433. godine p. n. e. Fidiju bili okrivili da je sebi uzeo dio zlata.
Partenon je najbolji primjer hrama dorskog reda:
Partenon dominira atinskom Akropolom i smatra se za najskladniju je građevina svih vremena. Odnosi visine njenih dijelova na pročelju - stupovlja (A-B) i vijenca (B-C) u istom su odnosu u kojem se odnosi stupovlje prema cjelini (A-C). BC : AB = AB : AC – savršeni omjer, tzv. zlatni rez.
Partenon je skladan i zbog toga što su Grci za mjerenje koristili mjere preuzete iz veličine dijelova ljudskog tijela: palac – dlan – pedalj – lakat – ruka – korak. Antičko načelo: Čovjek je mjerilo stvari! doživljava svoje uobličenje u grčkom hramu. Na Partenonu je ispravljena i optička iluzija sužavanja dugih građevina po sredini tako što su na sredini malo približili i izvukli stupove u prostor.
mini|200px|Lawrence Alma-Tadema, Fidija pokazuje Partenonski friz svojim prijateljima, 1868, ulje na platnu, 72 x 110.5 cm, Umjetnička galerija, Birmingham.mini|Lapit i Kentaur, metopa s južne strane Partenonskog friza, mramor, 1,35 m visoka, [[Britanski muzej, London.]]
Monumentalna plastična dekoracija na Partenonu (zabatne figure i friz) vjerovatno je djelo kolektivnog rada radionice kipara Fidije, izveden po njegovoj zamisli i pod njegovom paskom. Reljefi i skulpture s Partenona predstavljaju: Gigantomahiju (bitka bogova s titanima); Borbu Atinjana s kentaurima i Amazonkama; Trojanski rat i Povorku panatenejskih svečanosti.
Zajednička tema svih metopa bila je pobjeda Grka i bogova nad njihovim ljudskim i mitološkim neprijateljima, a svaka metopa prikazivala je drugu scenu i sastojala se od dvije figure u visokom reljefu. Metope na istočnoj strani prikazivale su Gigantomahiju, na južnoj Kentauromahiju, na zapadnoj Amazonomahiju i na sjevernoj scene iz Trojanskog rata. Cijeli je središnji dio sjevernih metopa uništen. S lijeva na desno na metopama su prikazani Helios, zatim ljudi koji silaze s brodova i naoružavaju se. Tri metope prikazuju bogove i božice, a krajnja metopa prikazuje Selenu koja silazi na svom konju.
Dijelovi
Osam stupova u širini, a sedamnaest u dužini. Najviši stepenik na kome počivaju stupovi. Dorski: kanelirani, a stoje na stilobatu. Dorski kapitel, sastoji se od ehina (donja ploča u obliku krnjeg stošca) i abaka (pravokutne ploče između arhitrava i ehina). Čine ga 7 greda,koje se spajaju na kapitelu svakoga stupa. Sastoji se od triglifa (tri okomita žlijeba) i 92 metope s reljefima. Na istočnoj strani hrama prikazana je posljednja borba između olimpijskih bogova i divova (gigantomahija), na južnom frizu prikazana je borba Lapita i kentaura (kentauromahija). Zapadni friz (koji je potpuno izgubljen) prikazivao je legendarni napad Amazonki na Atenu (amazonomahija), a na slabo očuvanom sjevernom frizu prikazani su prizori iz Trojanskog rata, najvjerojatnije njeno razaranje. Sa prednje strane kipovi ljudi podešeni prema trokutastom obliku zabata. Pokriven crijepom.
Replika u Nashvilleu u SAD-u
mini|Replika Partenona u Nashvilleu, Tennessee, SAD.
Replika Partenona u originalnim dimenzijama zajedno sa skulpturom Athene Parthenos nalazi se u gradu Nashvilleu, u američkoj saveznoj državi Tennessee. Izgrađen je 1897. godine za potrebe Svjetske izložbe.
Tivoli-Neu
Tivoli-Neu je višenamjenski stadion u Innsbrucku. Trenutno se koristi uglavnom za nogometne ​​utakmice nogometnog kluba Wacker Innsbruck i utakmice američkog nogometa (klub Swarco Raiders Tirol). Kapacitet stadiona je 17.400 mjesta. Za potrebe Evropskog prvenstva 2008. stadion je privremeno proširen te je kapacitet iznosio 30.000 gledalaca. Stadion je ugostio i nekoliko prijateljskih utakmica nacionalnih selekcija. Španija je 28. maja 2010. igrala protiv Saudijske Arabije. Bosna i Hercegovina je 5. marta 2014. igrala protiv Egipta.
IC 365
IC 365 (također poznat kao IRAS 04166+0313, MCG 1-11-17 i PGC 14860) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 341 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Bik. Najveći prečnik je 1,00 (99 hiljada sg) a najmanji 0,6 uglovnih minuta (60 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio Stephane Javelle 12. januara 1894. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Banjdol
Banjdol je naseljeno mjesto u gradu Mostaru, Bosna i Hercegovina.
Jevgenija Ropel
Jevgenija Ropel, rođena 24. aprila 1976. u SSSR (danas Rusija), je nekadašnja ruska i kirgistanska biatlonka. Prva je i jedina predstavnica Kirgistana koja je nastupila na Olimpijskim igrama u biatlonu. U mnogim statistikama se pogrešno vodi kao Bjeloruskinja.
Olimpijske igre
Jevgenija Ropel je samo jednom nastupila na Zimskim olimpijskim igrama: i to na ZOI 1994. Najbolji joj je plasman bilo 66-o mjesto u utrci sprinta, s tri promašaja i zaostatkom 4:59.2 m, kada je bila sporija od pobjednice Francuskinje Myriam Bédard.
Svjetska prvenstva
Na Svjetskim prvenstvima nije nastupala.
Svjetski kup
Ropel je prvi put nastupila u Svjetskom kupu u sezoni 1992/93, 18. marta 1993. u utrci na 15 km, u finskom Kontiolahtiju kada je osvojila zadnje 74-o mjesto. Najbolji rezultat bilo joj je 73-o mjesto, dva dana kasnije u utrci na 7,5 km. U štafetnim utrkama nastupila je samo jednom i sa Irinom Gorbačovom, Irinom Jelisejevom i Natalijom Hlebozodovom, kada je osvojila sedmo mjesto.
Podgrad
Slovenija:
Područje za upravljanje resursima
Područje za upravljanje resursima je prema Međunarodnoj uniji za zaštitu prirode i prirodnih resursa, zaštićeno područje - kategorija VI. Prema sadašnjem IUCN sistemu kategorija uvedenom 1978. i revidiranom 1994. godine, područje upravljanja resursima je:
Ostali ciljevi:
Obilježja
Zaštićena područja kategorije VI, jedinstvena u sistemu IUCN kategorija, imaju održivo korištenje prirodnih resursa kao sredstvo za postizanje očuvanja prirode, ali se u njima koriste i aktivnosti uobičajenije za druge kategorije.
Zaštićena područja kategorije VI imaju za cilj očuvanje ekosistema i staništa, ali i svih kulturnih vrijednosti koja pripadaju zaštićenom području. Stoga je ova kategorija zaštite relativno šira od ostalih.
Kategorija ne predviđa industrijski način u djelovanju.
IUCN preporučuje da se odluke donose na državnom nivou.
Trebimlja
Trebimlja je naseljeno mjesto u općini Ravno, Bosna i Hercegovina.
Odsutan u proljeće
Sjajni ljubavni romani potpisani imenom misteriozne Mary Westmacott koji su naišli na odličan prijem kako kod publike, tako i kod kritike, izašli su, zapravo ispod pera Agathe Christie. Ista književna imaginacija koja je smišljala najneobičnija ubistva i vodila nas kroz zapetljane labirinte mračnih ljudskih poriva umijela je i da iznudi i podjednako uzbudljive tvorevine o onoj drugoj, svjetlijoj strani čovjekove prirode, o njegovim istančanim emocionalnim stopama, o dramama, što prethode iz treperavog odnosa među spolovima.
Ovo je jedan od šest sjajnih ljubavnih romana, koje je Agatha Christie, pod imenom Mary Westmacott, napisala u najboljoj tradiciji engleske proze ove vrste.
Radnja
Vrativši se kući iz posjete svojoj kćerki u Iraku, Joan iznenada otkriva da se osjeća usamljeno i skučeno u zabaćenoj kući. Ta iznenadna samoća primorava Joan da podvuće crtu i da se prvi put u životu suoči sa pravom istinom o sebi. Vrativši se u mislima godinama unazad, Joan doživljava bolno iskustvo ponovo ispitujući svoje stavove, odnose sa ljudima i postupke, i postaje prilično uznemirena osobom koju otkriva.
NGC 3635
NGC 3635 (također poznat kao MCG -1-29-9 i PGC 34717) je galaksija koja je udaljena oko 317 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Pehar. Najveći prečnik je 1,70 (157 hiljada sg) a najmanji 0,6 uglovnih minuta (55 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio Francis Preserved Leavenworth 24. januara 1887. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Nogometne utakmice Bosna i Hercegovina – Izrael
Prvu zvaničnu utakmicu Bosna i Hercegovina i Izrael su odigrali 11. oktobra 2000. u Tel Avivu u sklopu kvalifikacija za Svjetsko prvenstvo 2002. gdje je Izrael ostvario pobjedu rezultatom 3-1. Posljednju utakmicu pomenute reprezentacije su odigrale u Zenici 12. juna 2015. U dosadašnjoj historiji Bosna i Hercegovina i Izrael su odigrali četiri utakmice u kojim je Izrael uspješniji sa dvije pobjede dok je Bosna i Hercegovina ostvarila jednu pobjedu u posljednjoj međusobno odigranoj utakmici.
Prerija
mini|350px|Prerija u [[Iowa|Iowi, SAD]] Prerija je naziv za područja biljne zajednice niskih trava u Sjevernoj Americi. U Južnoj Americi se nazivaju pampas, a u ostalim dijelovima svijeta stepa.
Većina prerija se nalazi na području Velike nizije, koja obuhvata savezne države SAD-a Colorado, Kansas, Montana, Nebraska, Novi Meksiko, Sjeverna Dakota, Oklahoma, Južna Dakota, Texas i Wyoming, djelove država Indiana, Illinois, Iowa, Wisconsin, Missouri i Minnesota, te kanadske provincije Manitoba, Saskatchewan i Alberta.
Riječ „prerija“ su za ove oblasti prvi upotrebili francuski istraživači, koristeći svoj naziv za livadu. U SAD i Kanadi se ponekad razlikuje vegetacija sa niskom travom, koja raste zapadno od 100. meridijana, i vegetacija sa srednje visokom i visokom travom koja raste na istoku (od centralnog Texasa do južne Manitobe). U tom slučaju se riječ prerija koristi samo za zajednice srednje visoke i visoke trave.
I pored dugih suša i povremenih bujica poslije kiša, prerije Velike Ravnice ne podliježu velikoj eroziji. Korijenje prerijskih trava je isprepletano i zalazi duboko u zemlju, tako da drži zemljište na mjestu, a istovremeno dopire do podzemne vode. Prerija je evoluirala milionima godina i može da opstane u uslovima u kojima gajeni usjevi brzo uginu. Danas je većina prerija pretvorena u farme.
Smederevska Palanka
Smederevska Palanka je grad i sjedište istoimene općine u Srbiji. Nalazi se u dolini Jasenice, pritoke rijeke Morave. Geografske koordinate su mu 44.37° sjeverne geografske širine i 20.96° istočne geografske dužine.
Stanovništvo
Prema popisu iz 2003. godine, grad je imao oko 26.000 stanovnika.
NGC 5125
NGC 5125 (također poznat kao IRAS 13214+0958, MCG 2-34-11, PGC 46827 i UGC 8421) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 321 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Djevica. Najveći prečnik je 1,70 (159 hiljada sg) a najmanji 1,3 uglovnih minuta (121 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio John Frederick William Herschel 18. januara 1828. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
David (Michelangelo)
Michelangelov David je 410 cm (515 cm sa bazom) visok mramorni kip koji predstavlja biblijski lik Kralja Davida u trenutku kad se, još kao mladić, sukobio s divom Golijatom. Biblijske teme često su bile inspiracija za mnoge umjetnike. Skulpture Davida izradili su i Donatello i Verrocchio. Michelangelo je ovo remek-djelo kiparstva renesanse i umjetnosti uopće radio od 1500. do 1504. godine. Na Davidu se osjeća jak utjecaj grčke klasične forme u muskuloznosti, stavu i skrivenoj energiji. Pored izraženih antičkih utjecaja, Michelangelo je oblikovao Davida na svoj specifičan način genijalnog umjetnika. Danas je David jedno od najprepoznatljivijih umjetničkih djela na svijetu i predstavlja simbol ljudske snage i mladenačke ljepote.
Naučnici su utvrdili da je mramorni blok iz kojeg je David isklesan izvađen iz kamenoloma Fantiscritti u blizini mjesta Carrara u Italiji.
Postoje mnoge kopije i replike Michelangelovog Davida, u raznim materijalima. Pokraj jednog primjerka u Muzeju Viktorije i Alberta u Londonu nalazi se dodatak u obliku lista smokve. Prema legendi, list je napravljen kao reakcija na šok kraljice Viktorije kada je prvi put vidjela nagost kipa, te se navodno kačio pomoću dvije strateški postavljene kuke prije svake kraljevske posjete.
Svjetsko prvenstvo u nogometu 1966 - grupa 4
Sovjetski savez – Sjeverna Koreja
<section begin=SP 1966 - utakmica 4 /><section end=SP 1966 - utakmica 4 />
Italija – Čile
<section begin=SP 1966 - utakmica 8 /><section end=SP 1966 - utakmica 8 />
Sjeverna Koreja – Čile
<section begin=SP 1966 - utakmica 12 /><section end=SP 1966 - utakmica 12 />
Sovjetski savez – Italija
<section begin=SP 1966 - utakmica 15 /><section end=SP 1966 - utakmica 15 />
Sjeverna Koreja – Italija
<section begin=SP 1966 - utakmica 20 /><section end=SP 1966 - utakmica 20 />
Sovjetski savez – Čile
<section begin=SP 1966 - utakmica 24 /><section end=SP 1966 - utakmica 24 />
Vinko Puljić
mini|Puljić 2015. Vinko Puljić je bosanskohercegovački svećenik i teolog, vrhbosanski nadbiskup i kardinal Katoličke crkve.
Biografija
Rođen je 8. septembra 1945. godine u Banjoj Luci, SR Bosna i Hercegovina, Jugoslavija.
Za svećenika je zaređen 29. juna 1970. godine u Đakovu, Hrvatska. Papa Ivan Pavao II je 19. novembra 1990. godine, imenovao Vinka Puljića za vrhbosanskog nadbiskupa. Kardinalom ga je proglasio 26. novembra 1994. godine.
Vinko Puljić je učestvovao na konklavama 2005. godine kao jedan od kardinala izbornika, kada je za nasljednika Pape Ivana Pavla II izabran Benedikt XVI te 2013. godine kad je za novog rimskog biskupa, papu izabran papa Franjo.
Crnogorična šuma
Četinarske šume umjerenih područja je  tip kopnenog staništa koji je definirao  Svjetski fond za prirodu. Umjerene crnogorične šume nalaze se pretežno na područjima s toplim ljetima i hladnim zimama, a razlikuju se u vrsti biljnog života. U nekima dominira iglasto drveće, dok su drugi dom prvenstveno širokolistnih zimzelenih stablašica ili mješavina oba tipa drveća. Zaseban tip staništa, tropska crnogorična šuma, javlja se u područjima sa više tropskim klimama. Umjereno crnogorične šume uobičajene su u obalnim područjima regija s blagim zimama i obilnim kišama, ili u unutrašnjosti sa suhim klimama ili planinskim područjima. Mnoge vrste drveća naseljavaju ove šume, uključujući borove, cedar, jele i crveno drvo. U prizemlju se nalazi i širok izbor zeljastih i grmastih vrsta. Crnogorične šume umjerenih predjela održavaju najviše razine biomase u bilo kojem kopnenom ekosistemu i značajne su po drveću ogromnih razmjera u regijama umjerenih prašuma. Strukturno, te šume su prilično jednostavne i sastoje se općenito od dva sloja: Međutim, neke šume mogu podržavati sloj grmlja. Borove šume imaju zeljaste prizemne biljke kojima mogu dominirati trave koje se podvrgavaju ekološki važnim divljim požarima. Suprotno tome, vlažni uslovi koji se nalaze u šumama sa umerenim kišama pogoduju prevlasti paprati i nekih prizemnih sitnih biljaka. Šume s umjerenim kišama javljaju se samo u sedam regija širom svijeta: Pacifička sjeverozapadna regija Sjeverne Amerike, jugozapadni Japan, validivske šume jugozapad Južne Amerike (Čile), kišne šume Novog Zelanda i Tasmanske umjerene prašume, crnogorične planinske šume Evrope (sjeveroistočni Atlantik s malim, izoliranim džepovima u Irskoj, Škotskoj i Islandu, zapadna Norveška uz obalu, Alpe, Karpatske planine, Rila - Rodopi, uključujući Pirin, Vitošu i Planu, a također i Kavkaz,  između istočnog Crnog mora i Kaspijskog mora).
Ekoregije
Šumske zajednice u kojima dominira ogromno drveće (npr. džinovska sekvoja, Sequoiadendron gigantea; crveno drvo, Sequoia sempervirens, planinski jasen, Eucalyptus regnans), neobične su ekološke pojave, a javljaju se u zapadnom dijelu Sjeverne Amerike, jugozapadnoj Južnoj Americi, kao i u australskoj regiji u područjima poput jugoistočne Australije i sjevernog Novog Zelanda.
Ekoregija Klamath-Siskiyou zapada Sjeverne Amerike ima raznolike i neobične sklopove i pokazuje značajan endemizam brojnih biljnik i životinjskih taksona.