cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Zimske olimpijske igre 2018.
Sportovi
Na Zimskim olimpijskim igrama 2018. sportisti će se takmičiti u 102 discipline iz 15 sportova, čime ove igre predstavljaju prve zimske olimpijske igre sa preko 100 disciplina u kojima se dodjeljuju medalje. Četiri nove discipline u postojećim sportovima su predtavljne na programu Zimskih olimpijskih igara u Pyeongchangu, uključujući big air snoubording, mješoviti dubl u kralingu, grupni start u brzom klizanju i mješovite ekipe u alpskom skijanju.
Hiponim
Dva hiponima istog hiperonima nazivaju se kohiponimi.
Zimske olimpijske igre 2018.
Sportovi
Po prvi put od 1998. godine, National Hockey League neće pružiti pogodnosti (uključujući pauzu u sezoni za sve ekipe tokom Olimpijskih igara) kako bi omogućili svojim igračima da učestvuju na muškom turniru u hokeju na ledu. NHL-ova odluka proizilazi iz zahtjeva da MOK pokrije troškove osiguranja igrača NHL-a koji učestvuju na Igrama. Iako je platio osiguranje NHL igrača u Sočiju, MOK to nije želio uraditi za Pyeongchang, te su bili zabrinuti da bi NHL-ov zahtjev mogao biti presedan koji bi druga profesionalna sportska tijela pratila. NHL-ov komesar Gary Bettman je dodao da je faktor u odluci MOK-a bio da ne dozvole NHL-u da promoviše učešće svojih igrača na Olimspijkim igrama. NHL je osigurao saradnju sa Međunarodnom hokejaškom federacijom i MOK-om, koji su pristali da uspostave crnu listu koja zabranjuje reprezentacijama da nominuju ili prihvataju igrače u svoje sastave koji su pod NHL ugovorom.
Brojevi u zagradama prestavljaju broj disciplina za koje se dodjeljuju medalje u svakom sportu.
Zemlje učesnice
Ukupno 95 ekipa ima bar jednog kvalifikovanog sportistu do sada, od koji 92 se očekuje da će se takmičiti. Šest država će po prvi put nastupati na Zimskim olimpijskim igrama: Ekvador, Eritreja, Kosovo, Malezija, Nigerija i Singapur.
Sportisti sa Kajmanskih ostrva, te iz Dominike i Perua su se kvalifikovali za takmičenje, međutim sva tri nacionalna olimpijska komiteta su vratila svoje mjesta nazad Međunarodnoj skijaškoj federaciji (FIS).
Po dogovoru sa Sjevernom Korejom, kvalifikovanim sportistima iz ove zemlje bit će dozovljeno da prođu kroz Korejsku demilitarizovanu zonu kako bi nastupali na igrama u Južnoj Koreji. Dvije nacije će također zajedno marširati pod zastavom korejske unifikacije tokom svečanosti otvaranja. Ženska ekipa u hokeju na ledu Ujedinjene Koreje će se također takmičiti pod odvojenim MOK-ovim kodom (COR); u svim ostalim sportovima postojat će posebno sjevernokorejska ekipa i posebno južnokorejska ekipa. Pogledajte Sjeverna Koreja na Zimskim olimpijskim igrama 2018. za više detalja.
5. decembra 2017. godine, MOK je objavio da je Ruski olimpijski komitet suspendovan zbog ruske doping kontroverze. Pojedinačni sportisti koji su se kvalifikovali i mogu dokazati da ispunjavaju MOK-ova doping pravila, takmičit će se kao "Olimpijski sportisti iz Rusije" (OAR) pod neutralnom zastavom i sviranjem olimpijske himne na ceremonijama.
Hiperonim
Hiponim (grč. υπερνύμιον = dodatno ime; hyper = iznad, dodatan; onoma = ime) riječ je ili fraza u čiji sadržaj ulaze drugi pojmovi i njihovi sadržaji. Ovaj se odnos u logici predstavlja odnosom višeg i nižeg pojma, odnosno superordiniranog i subordiniranog pojma. Hiperonim je nadređen hiponimu koji je njemu podređen.
Sankanje na Zimskim olimpijskim igrama 1984.
desno|mini|Olimpijska staza za bob i sankanje Trebević, 1987. godine desno|mini|Njemački sankači [[Michael Walter, Bettina Schmidt, Jörg Hoffmann i Jochen Pietzsch]] Takmičenja u sankanju na ZOI 1984. u Sarajevu održana su od 9. do 15. februara na Olimpijskoj stazi za bob i sankanje na Trebeviću. Takmičenja su održana u muškoj konkurenciji u dvije discipline: pojedinačno i u dvojcu. U ženskoj konkurenciji održana je samo jedna disciplina - pojedinačna trka. Najuspješnija nacija je bila Istočna Njemačka, koja je osvojila četiri medalje, jednu zlatnu i srebrnu i dvije bronzane.
Zemlje učesnice
Učestvovalo je 111 takmičara iz 16 država. U Sarajevu je oboren rekord po broju timova. Do 1984. godine, najviše država (16) nastupilo je na takmičenju 1976. godine. Prvi put su u bobu nastupile timovi iz Jugoslavije i Portorika.
Pilum
mini|lijevo|100px|Rekonstrukcija: pilum, lakši tip mini|desno|100px|Rekonstrukcija: pilum, teži tip: vidi se okrugli teg i modificirani spoj šiljka i drške
Pilum (lat., množina pila) je vrsta teškog bacačkog koplja koje je korišteno u vojsci Antičkog Rima. Njegova dužina iznosila je oko 2 metra a sastojalo se od metalnog (željezo ili bronza) šiljka oko 7 mm u prečniku i dužine oko 60 cm čiji je vrh imao piramidalan oblik ili oblik strelice. Šiljak je bio pričvršćen za drveni štap. Ukupna težina iznosila je između 2 i 5 kilograma. Kasnije, u vrijeme Rimske Imperije izrađivana su i nešto lakša pila. Istraživanja i eksperimenti su pokazali da je domet ovih kopalja bio oko 30 m a efikasni su bili na daljinama od oko 15-20 m.
Rimski legionari u vrijeme na prelazu iz Republike u Imperiju nosili su po dva ovakva koplja od kojih je jedno ponekad bilo lakše od drugog. Uobičajena taktika upotrebe ovog koplja bilo je gađanje protivnika s određene razdaljine prije bliske borbe mačem gladius. Pilum se mogao koristiti i u bliskoj borbi a i za odbranu od napada konjice.
Zbog svog dizajna i karakteristika, pilum je u rukama vještog legionara bio opasno i smrtonosno oružje. Dužina njegove metalne oštrice bila je dovoljna da nanese ozbiljne ili smrtne povrede čak i protivnicima koji su se branili štitom; koplje je probijalo štit i pogađalo neprijatelja. Samo tijelo oštrice je bilo napravljeno od mekog metala te se iskrivljavalo prilikom udara što je koplje činilo neupotrebljivim nakon udara/prolaska kroz štit, oklop ili tijelo neprijatelja. Dakle, protivnik nije mogao dalje koristiti štit a ni baciti iskrivljeno koplje natrag.
Gaj Julije Cezar je dao opis ovakve upotrebe koplja u De bello gallico (O ratu u Galiji).
U jednom opisu navodi se da je jedan od dva željezna klina koji je držao metalni i drveni dio skupa zamijenjen lomljivim drvenim klinom koji se slamao pri udaru i činio da se šiljak iskrivi. Ova modifikacija pripisuje se Gajusu Marijusu. (Plutarh, "Gaius Marius", 25.2)
I oblik vrha koplja je otežavao njegovo vađenje ali su legioanari nakon bitke mogli sakupiti korištena koplja i odnijeti ih kovačima na popravku.
Neka koplja su bila modifikovana dodavanjem tega na kraj oštrice, prije samog spoja sa drvenom ručkom, radi povećanja probojne moći koplja a dodavani su i štitnici za ruke u slučaju kada je legionar koristio pilum za blisku borbu.
Mustafa Pruščak
Mustafa Pruščak, punim imenom Mustafa ibn Muhamed el-Akhisari, bosanski pisac iz 18. vijeka. Umro je 1755. godine. Koliko se zna, napisao je pet djela iz područja akaida i islamskog prava, od kojih Gazi Husrev-begova biblioteka posjeduje četiri. Njegovo djelo "Risala fi hukmi kahve ved-duhan vel-ešribe el-muharem" (Rasprava o stanovištu islama prema kahvi, duhanu i zabranjenim opojnim pićima), prevela je Nevenka Kostić.
Mustafa Pruščak je predstavnik nekadašnje prusačke škole koja je ostavila neizbrisiv trag kada je u pitanju očuvanje bošnjaštva. Neprocjenjiva je njegova uloga kao alima, mislioca i promicatelja islamske misli, iako je na neki način bio u sjeni Hasan Kafije Pruščaka i Ajvaz-dede.
Holonim
Primjeri holonimije
Holonimiji je suprotna meronimija koja označava odnos dijela prema cjelini, a ne cjeline prema dijelu.
Meronim
Meronimi (grč. meros = dio, onoma = ime) leksemi su u semantičkom, odnosno značenjskom odnosu. Meronimija predstavlja odnos dvije riječi od kojih je prva dio neke cjeline, a druga ta cjelina.
Primjeri meronimije
Meronimiji je suprotna holonimija koja označava odnos cjeline prema dijelu, a ne dijela prema cjelini.
Borjana Krišto
Borjana Krišto (Livno, 13. august 1961) jest bosanskohercegovačka i hrvatska političarka i trenutna predsjedavajuća Vijeća ministara Bosne i Hercegovine. Diplomirala je na Pravnom fakultetu u Banjoj Luci 1983. godine, a pravosudni ispit položila u Sarajevu 2001. godine. Članica je Hrvatske demokratske zajednice Bosne i Hercegovine (HDZ BiH) od 1995, a od 2015. i zamjenica predsjednika stranke.
Do 1999. radila je u pravnim službama preduzeća, a od 1999. do 2000. obavljala je dužnost ministra pravosuđa i uprave u Kantonu 10. Od 2000. do 2002. bila je na dužnosti sekretara Vlade Kantona 10. U istom periodu bila je član više radnih tijela u izradi zakonskih i podzakonskih akata, kao i član Komisije za polaganje stručnog upravnog ispita u HBK.
Na izborima 2002. izabrana je za poslanika u Predstavničkom domu Parlamenta FBiH. Obavljala je dužnost predsjednice FBiH do marta 2011.
Bila je delegatkinja u Domu naroda Parlamentarne skupštine BiH od 2011. do 2014. Dana 9. augusta 2017. postala je predsjedavajuća Predstavničkog doma Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine (PSBiH), u trajanju od osam mjeseci na toj funkciji.
Natalie Portman
Natalie Portman (pravo prezime Hershlag; hebr. נטלי הרשלג) američka je glumica izraelskog porijekla.
Biografija
Rođena je u Jerusalemu, a njena se porodica uskoro preselila u Maryland, potom u Connecticut i konačno u New York. Agent kompanije Revlon otkrio ju je u piceriji kad je imala 11 godina, i ubrzo je dobila svoju prvu ulogu u filmu Luca Bessona Leon: Profesionalac pored Jeana Renoa.
U tinejdžerskom periodu glumila je u filmovima Beautiful Girls i u manjoj ulozi u Svi kažu "volim te" Woodyja Allena. 1999. godine nominirana je za Zlatni globus za sporednu ulogu u filmu Anywhere But Here.
Muniri Belgradi
Muniri Belgradi Šejh Ibrahim ibn Iskender el-Bosnevi, bosanski pisac, muderis i kadija. Naziv Belgradi dobio je po tome što je veći dio svog života proveo u Beogradu kao muderis i kadija. Njegovo djelo "Subulul-huda" (Staze pravog puta), napisano na turskom jeziku, raspravlja o obredoslovlju i nalazi se u Gazi Husrev-begovoj biblioteci. Napisao je i jedno geografsko djelo. Umro je 1635. godine.
Šibelji
Šibelji su naseljeno mjesto u sastavu općine Komen, regija Obalno-kraška, Slovenija.
Historija
Do teritorijalne reorganizacije u Sloveniji nalazili su se u sastavu stare općine Sežana.
Stanovništvo
Na popisu stanovništva 2011. godine, Šibelji su imali 11 stanovnika.
Nekropola Maculje
Nekropola stećaka Maculje smještena je na području Rostova između Novog Travnika i Gornjeg Vakufa, na oko 20 kilometara od Novog Travnika. Narodna tradicija dala je nekropoli ime Kameni svatovi. Nekropola ima 101 stećak i 16 krstova. Stećci su uglavnom sanduci (52), ploče (32), sljemenjaci (11), dok se preostalih 6 ne mogu definisati. Stećci su izrađeni od krečnjaka, poredani su u redove i dobro su očuvani. Okrenuti su u pravcu istok-zapad i sjever-jug, a mali dio odstupa od ovih pravaca. Od ukrasa i simbola zastupljene su rozete, jabuke, krstovi, ljudski lik sa raširenim rukama, sunce, polumjesec. Nekropola nema stećke sa natpisima.
Ovo historijsko područje je proglašeno nacionalnim spomenikom.
Velites
thumb|desno|129px|Velites
Velites (lat.) su bili lako naoružani vojnici koji su služili u vojsci Rimske Republike. Vojska Starog Rima sastojala se od nekoliko legija i u svakoj od njih broj legionara tipa velites odgovarao je broju legionara tipa hastati i principes (oko 1000). Velites su bili opremljeni laganim oklopom izrađenim od kože životinja (često ne svi) i malim drvenim štitom (ne uvijek) i malim bacačkim kopljima sličnim ali nešto kraćim od onih koji se koriste u današnjoj olimpijskoj sportskoj disciplini bacanje koplja.
Tokom bitaka koje su vodile legije, veliti su prvi napadali neprijatelja, ometali ga i provocirali. Pod stalnom vatrom kopalja kojim su ga velites gađali, protivnik je teško održavao borbeni poredak i/ili bio primoravan na povlačenje odnosno preuranjeni napad. Nedostatak teže opreme poput boljeg oklopa ili štita davao im je veliku brzinu kretanja i okretljivost. Ove osobine su omogućavale izvršavanje određenih radnji koje teška pješadija nije mogla te su legije tako mogle sprovoditi više različitih taktičkih manevara.
Dakle, brzina i pokretljivost koju su velites posjedovali, kao i činjenica da se nisu borili u formaciji, otvarala je prostor za efikasno sukobljavanje i sa neobičnim neprijateljskim trupama koje su koristile borna kola ili slonove. S druge strane, velites se nisu mogli efikasno nositi u borbi prsa u prsa protiv neprijatelja, pogotovo ne protiv teške pješadije.
Pljusak malih kopalja imao je veoma negativan uticaj po moral neprijatelja i to je zapravo bila glavna snaga i cilj ovih trupa: psihološki oslabiti neprijatelja. Ipak, stari Rimljani nisu visoko cijenili ove trupe ali je njihovo učešće u borbama davalo dovoljno vremena i prostora ostatku legije da se pripremi i izvrši borbeni zadatak.
Gaius Marius ih je svojom vojnom reformom ukinuo krajem II stoljeća p. n. e.
Samniti
Samniti su bili plemena koja su naseljavali Samnijum, zemlju na jugu Apenina, u Italiji. Samniti su se dugo borili protiv Rimljana za prevlast na jugu Italije tokom Samnitskih ratova:
Teritorija
Na svom vrhuncu, Samniti su zauzimali prostor Apenina između današnjih regija Italije Abruzzo, Molise, Kampanija i Apulija. Precizne granice nikada nisu bila jasno određene i često se definiraju tokovima rijeka Sangro, Volturno, Biferno i Trigno.
Tokom većeg dijela svoje historije, Samniti nisu imali izlaz na more jer su ih u tome spriječavali susjedna plemena i narodi. Doduše, u jednom periodu uspjeli su izbiti na obje strane Apeninskog poluostrva. Na obali Tirenskog mora imali su svoje baze oko Pompeja.
Plemena
Samnite su sačinjavala četiri glavna plemena:
Samniti su se uglavnom bavili uzgojem ovaca i bili su hrabri ratnici. Nerijetko su se borili kao plaćenici u drugim vojskama. Rim je vodio nekoliko ratova protiv Samnita i naposljetku, 82. godine p. n. e. rimski diktator Lucius Cornelius Sulla ih je gotovo uništio.
Iranska visoravan
mini|desno|250px|Tektonska karta - Iranska visoravan južni je ogranak Evroazijske ploče; između Arapske i Indijske ploče Iranska visoravan, poznata i kao Perzijska visoravan, jeste prostrani geološki oblik u jugozapadnoj Aziji. Područje je dio Evroazijske ploče i uklještena je između Arapske i Indijske ploče, a nalazi se između Zagrosa na zapadu, Kaspijskog jezera i Kopet Daga na sjeveru, zatim Hormuškog tjesnaca i Perzijskog zaliva na jugu, te Inda na istoku.
Područje obuhvata približno 2,7 miliona km2 i proteže se približno 1800 km u smjeru sjever-jug odnosno 2500 km u smjeru istok-zapad. Uprkos nazivu „visoravan“, reljef područja je zapravo izrazito raznovrstan i čini ga više planinskih lanaca među kojima se ističe vrh Damavand (5610 m) na Alborzu, kao i od ravničarskih dijelova pustinje Lut iz pokrajine Kirman u centralnom Iranu čija je prosječna nadmorska visina ispod 300 m.
NGC 166
NGC 166 (također poznat kao MCG -2-2-63 i PGC 2143) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 277 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Kit. Najveći prečnik je 0,90 (72 hiljade sg) a najmanji 0,3 uglovnih minuta (24 hiljade sg). Prvo otkriće je napravio Francis Preserved Leavenworth 1886. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Dio (hemija)
U organskoj hemiji, dio je dio molekule kojem je dato ime jer je identificiran i kao dio drugih molekula.
Dio koji djeluje kao grana koja se proteže od okosnice ugljikovodikovih molekula naziva se supstituent ili bočni lanac, koji se obično može ukloniti iz molekule i zamijeniti drugim.
Aktivni dio
U farmakologiji, aktivni dioje fragment molekule ili iona – isključujući pridružene neaktivne dijelove – koji je odgovoran za fiziološko ili farmakološko djelovanje ljekovitih supstanci. Neaktivni dodati dijelovi ljekovite supstance mogu uključivati ili alkohol ili kiseli dio estera, soli (uključujući so sa vodikovom vezom ili koordinscijskim vezama) ili drugi nekovalentni derivat (kao što je kompleks helata ili klatrata). Izvorni lijek može sam po sebi biti neaktivni prolijek i tek nakon što se aktivni dio oslobodi od matičnog u slobodnom obliku postaje aktivan.
NGC 6310
NGC 6310 (također poznat kao IRAS 17073+6103, MCG 10-24-100, PGC 59662 i UGC 10730) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 157 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Zmaj. Najveći prečnik je 1,90 (87 hiljada sg) a najmanji 0,4 uglovnih minuta (18 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio Heinrich Louis d'Arrest 27. oktobra 1861. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Vrančići
Vrančići su naseljeno mjesto u općini Hadžići, Bosna i Hercegovina.
Polarni dan
Budući da Antarktik nema stalnih stanovnika, jedina populacija koja redovno doživljava ovaj fenomen je ona na Aljasci, Grenlandu, Islandu te u sjevernim dijelovima Kanade, Švedske, Norveške, Finske i krajnjim dijelovima Rusije poput Nove Zemlje i grada Murmanska. Suprotni fenomen je kada sunce uopće ne izlazi, a zove se polarna noć.
Prirodni resursi
desno|mini|249p|Prašuma na ostrvu Fatu-Hiva, [[Markežanska ostrva]] Prirodni resursi su supstance, koje se nalaze u prirodi, a koje se smatraju vrijednim u njihovoj relativno nemodificiranoj prirodnoj formi. Za proizvod se smatra da je prirodni resurs uz primarne aktivnosti prerade, poput ekstrakcije i pročišćavanja. Zbog toga, rudarstvo, vađenje plina, ribarstvo i šumarstvo se smatraju industrijama prirodnih resursa, dok agrikultura to nije. Termin je prvi put, široj publici, objavio E.F. Schumacher u svojoj knjizi iz 70-tih godina 20. vijeka, po imeni Small is Beautiful.
Prirodni resursi su, najčešće, podijeljeni na obnovljive, stalne i neobnovljive resurse. Obnovljivi resursi su većinom "živi resursi", kao što su (riba, kafa i šume, i oni se mogu samostalno obnavljati, osim ako nisu zloupotrebljeni, tj. prekomjerno eksploatisani. Prirodni resursi se obnavljaju, te se mogu koristiti neograničeno samo ako se pravilno i planski eksploatišu. Kada se obnovljivi resursi konzumiraju na takav način da to prelazi stopu brzine obnavljanja, vremenom će rezerve tog resursa potpuno nestati. Stopa moguće iskoristivosti se određuje po stopi obnove i po količini rezervi tog određenog resursa. Neki od "neživih" obnovljivih resursa su zemljište i voda.
Stalni obnovljivi resursi su poput obnovljivih resursa, samo što ne trebaju regeneraciju, kao obnovljivi resursi. Najbolji primjeri ove vrste resura su vjetar, plime i solarno zračenje.
Resursi se, također, dijele na osnovu njihovog porijekla na biotičke i abiotičke. Biotički resursi se dobijaju iz životinja i biljaka (živi svijet). Abiotički resursi se dobijaju iz neživog svijeta, npr. iz zemlje, vode ili zraka. Minerali i energetski resursi su, također, abiotički resursi, koji se dobijaju iz prirode.
I ekstrakcija osnovne sirovine, kao i rafiniranje u čistiju formu, koja je direktno iskoristiva (npr., metali, rafinirana nafta), se smatraju za procese obrade prirodnih resursa. desno|mini|249p|Separacija šljunka za građevinsku namjenu predstavlja korištenje mineralnih prirodnih resursa
Prirodni resursi su prirodni kapital pretvoren u proizvodne jedinice koje ulaze u proces infrastrukturnog kapitala. U ovo se ubrajaju zemljište, drvo, nafta, minerali, kao i ostala dobra, koja se, manje-više, vade iz zemlje.
Prirodni resursi jedne zemlje često određuju njeno bogatstvo i status u svjetskom ekonomskom sistemu, ali određuju i politički uticaj te zemlje.
Prošlih godina, crpljenje prirodnog kapitala, te pokušaj da se pređe na održivi razvoj, su bili glavni fokus razvojnih agencija. Ovaj problem je posebno zastupljen u regionima sa prašumama, koji sadrže većinu zemljine bioraznolikosti - nezamjenjivog genetičkog prirodnog kapitala. Očuvanje prirodnih resursa je glavni fokus u prirodnom kapitalizmu, ekologizmu, ekološkom pokretu stranke zelenih. Neki vide crpljenje resursa kao glavni izbor nemira i sukoba u zemljama u razvoju.
Neki resursi su obnovljivi, ali im je potrebno mnogo vremena da se obnove. Primjer su fosilna goriva, kojim trebaju milioni godina.
Osteoporoza
Osteoporoza je poremećaj gubitka koštane mase, a tipičan je za žene u postmenopauzi, te može uzrokovati frakture. Do bolesti dolazi kada osteoklasti napadaji i razgrađuju kost, a osteoblasti nisu u mogućnosti potpuno obnoviti kost, kao što je u normalnim okolnostima slučaj.
Koštana masa se izgrađuje u mladosti i doba spolne zrelosti. Količina koštane mase ustaljuje se oko tridesete godine, a nakon četrdesete se postupno gubi (do 1 % godišnje). Postoje dva osnovna oblika ove bolesti. Prvi oblik bolesti javlja se kod žena oko pedesete godine u menopauzi. Posljedica je sniženja razine estrogena, ženskih spolnih hormona. Drugi oblik osteoporoze, tzv. senilna osteoporoza, javlja se oko sedamdesete godine kao posljedica slabijeg metabolizma kalcija u starijoj dobi.
I muškarci mogu oboljeti od osteoporoze, a najčešći je uzrok alkoholizam. Potaknuti je može i gubitak testosterona.
Kako bi se spriječila i pravodobno liječila, preporučuje se ići na liječničke preglede kojima liječnik može ocijeniti navike pacijenta, moguće smetnje ili pojavu osteoporoze u obitelji. Najpouzdanija metoda otkrivanja osteoporoze je koštana denzitometrija, odnosno mjerenje gustoće koštane mase.
Osteoporoza se može ne samo spriječiti, već se i sve uspješnije liječi. Liječi se lijekovima i određenim životnim pravilima koji olakšavaju bolest.
Sankova posuda
mini|Sankova posuda se nalazi u The Metropolitan Museum of Art Sankova posuda predstavlja pozlaćenu srebrenu posudu (zdjelu) sa tucanim i urezanim ukrasima. Promjera je 17,6 cm, a nalazi se u Metropolitan muzeju u New Yorku. Posuda liči na rustikalnu verziju zdjela francuske tradicije. Uzima se da je posuda nastala u srednjovjekovnoj Bosni i da je izraz bosanskog stila u umjetnosti u metalu srednjovjekovne Bosne. Sankova posuda spaja ključne elemente francuskog hanapa (zdjele) iz prve polovine 14. vijeka sa detaljima lokalne bosanske tradicije.
Ova posuda se pripisuje kaznacu Sanku Miltenoviću (1335-1372) humskom vlastelinu i dvorjaniku bosanskog bana Tvrtka I Kotromanića. Posuda (zdjela, činija) ima natpis koji priziva svetio trojstvo, navodi vlasnika čaše ('sija čaša Sinakova') i izražava nadu da će svakog tko iz nje pije Bog razveseliti, ali na siromahe ne smije zaboravljati.
Leves
Leves (lat. jednina: levis) su bili vojnici lake pješadije u formacijama Rimske vojske u vrijeme rane Rimske Republike naoružani bacačkim kopljima. U ovom razdoblju vojne historije antičkog Rima vojnici – legionari su morali sami snositi troškove nabavke ratničke opreme i naoružanja. Leves su pripadali klasi najmlađih i najsiromašnijih pripadnika rimskih legija. Najčešće su bili naoružani samo malim kopljima jer nisu mogli priuštiti više od toga.
Po formaciji, u jednoj legiji je bilo oko 300 leves i za razliku od ostalih trupa nisu bili organizovani u posebne jedinice već su bili pridruženi hastatima. Osnovna uloga leves na bojnom polju bila je provociranje i ometanje protivnika i pružanje podrške teškoj pješadiji za vrijeme borbe prsa u prsa. Accensi i rorarii su također bili u kategoriji lake pješadije i imali su približno istu ulogu kao leves. Leves su nastali iz slične vrste trupa sastavljene od siromašnijih vojnika koju su Rimljani naslijedili od Etruraca. Prvobitno su zauzimali borbeni položaj iza velike formacije falange i pružali podršku bogatijim i bolje naoružanim kolegama. Vjerovatno je da su Rimljani nakon neugodnih poraza u borbama protiv Samnita na teškom brdsko-planinskom terenu srednje Italije i u borbama protiv Gala koji su pod vođstvom Brennusa zaprijetili i samom gradu Rimu, uvidjeli nedostatke velikih i tromih jedinica u odnosu na manje i mnogo pokretljivije formacije.
Nakon prve od nekoliko vojnih reformi leves imali labavu formaciju ispred glavnog dijela snaga i zasipali su neprijatelja kopljima i štitili se jednostavnim okruglim štitom veličine oko 90 cm. Oni koji su ga mogli priuštiti imali su veći štit pravougaonog oblika. Dakle, priduženi formaciji hastata, leves su davali podršku njima i drugim jedinicama teške pješadije.
Equites, rimska konjica, napadala je s bokova i progonila neprijatelja kada je bježao. Rorarii i accensi su nastupali u završnom dijelu bitke, također kao podrška, dajući masu napadu i popunjavajući eventualno oslabljene linije.
Sredinom III stoljeća p. n. e., nakon još jedne reorganizacije formacija rimske vojske, sve vrste lake pješadije su združene u novu, jedinstvenu klasu - velites.
Pazušni limfni čvor
Kod ljudi pazušni limfni čvorovi ili potpazuišni limfni čvorovi ili aksilarni limfni čvorovi su limfni čvorovi u pazisima. Između 20. i 49. godine, oni dreniraju limfne žile iz bočnih kvadranata dojke, površinskog limfnog suda iz tankih zidova grudnog koša i trbuha iznad nivoa pupka i suda iz gornjih ekstremiteta. Prema položaju u pazuhu, podijeljeni su u nekoliko grupa. Ovi limfni čvorovi su klinički značajni u karcinomu dojke, a metastaze od dojke do pazušnih limfnih čvorova se uzimaju u obzir u stadij bolesti.
Struktura
Pazušnini limfni čvorovi raspoređeni su u šest grupa:
Apikalni čvorovi dreniraju u subklavikulsko limfno stablo. Na lijevoj strani, uliva se u grudni kanal; na desnoj strani, drenira u desni limfni kanal. Alternativno, limfna stabla se mogu slijevati direktno u jednu od velikih vena u korijenu vrata.
Rak dojke
Otprilike 75% limfe iz dojki se sliva u pazušne limfne čvorove, što ih čini važnim u dijagnozi i stadijiranju raka dojke. Obično se pacijenti upućuju hirurgu da uradi aksilarnu disekciju limfnih čvorova da vidi da li su ćelije raka zarobljene u čvorovima. Za kliničke stadije raka dojke I i II, disekciju pazušnih limfnih čvorova treba izvesti samo nakon prvog pokušaja biopsije sentinelskog čvora,
Ako se ćelije raka pronađu u čvorovima, to povećava rizik od metastatskog raka dojke. Drugi metod za određivanje širenja raka dojke je izvođenje endoskopske pazušne sentinelne biopsija čvora. Ovo uključuje ubrizgavanje boje u bradavicu dojke i gledanje na koji se čvor prvo proširio (sentinelni čvor). Ovaj čvor se zatim uklanja i ispituje. Ako nema raka, pretpostavlja se da se rak nije proširio na druge limfne čvorove. Ovaj postupak je često manje invazivan i manje štetan od disekcije aksilarnih limfnih čvorova. Procijenjeni rizik od limfedema nakon procedure sentinelnih limfnih čvorova je manji od 3%. Približan rizik od limfedema nakon disekcije aksilarnih limfnih čvorova je 10–15% i može se malo povećati uz dodatak radioterapija i hemoterapija do 20-25% u zavisnosti od obima disekcije, obima radioterapijskih polja i historije hemoterapije.
Na CT ili MRI snimcima, može se definirati aksilarna limfadenopatija kao čvrsti čvorovi veličine više od 1,5 cm bez masnog hiluma. Limfni čvorovi mogu biti normalni do 3 cm ako se sastoje uglavnom od masti.
Aksilarni limfni čvorovi uključeni su u standardna tangentna polja u radioterapiji raka dojke. U slučaju sveobuhvatnog ozračivanja čvorova, koje uključuje aksilarne nivoe I, II i III, kao i supraklavikulsko limfno čvorno polje, postoji opasnost od oštećenja grudnog pleksusa. Rizik se procjenjuje na manje od 5% jer je tolerancija zračenja brahijalnog pleksusa u standardnoj frakciji 60 Gy (2 Gy po frakciji). (prema Emami 1991.). Uobičajena propisana doza za podložnost karcinomu dojke sa sveobuhvatnim nodusnim poljima bio bi 50 Gy u 25 frakcija s planiranim pojačanjem na šupljinu lumpektomije u dojci ili ožiljak na zidu grudnog koša, ako se radi o mastektomiji. Ako se brahijalna pleksopatija ipak pojavi, to je općenito kasni učinak i može se manifestirati tek 10 ili 15 godina kasnije, a obično se manifestira laganom bezbolnom mišićnom atrofijom.
Malignosti u gastrointestinalnom sistemu kao što je rak želuca mogu metastazirati u lijevi pazušni limfni čvor koji se naziva "Irski čvor".
IC 1742
IC 1742 (također poznat kao MCG 4-5-23 i PGC 6996) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 449 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Ovan. Najveći prečnik je 0,80 (104 hiljade sg) a najmanji 0,5 uglovnih minuta (65 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio Stephane Javelle 11. januara 1898. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Marshallov plan
120px|desno|mini|Zvanični simbol Marshallovog plana Maršalov Plan je bio plan SAD-a za obnavljanje savezničkih država u Evropi. Incijativa je nazvana po državnom sekretaru SAD-a George Marshallu. Uveden je 1947 godine pod nazivom ERP (engl. European Recovery Programm). Istovremeno je imao i cilj suzbijanja komunizma. Plan je obuhvatao isporuku kredita, roba, sirovina kao i namirnica od strane SAD-a. Ukupna vrijednost ERP-a iznosila je 12,4 milijarde dolara. Energetika i rudarstvo su doživjeli posebno u Njemačkoj veliki napredak.
Povod
Prije svega program je imao humanitarnu svrhu. Mnoge zemlje Evrope su bile potpuno uništene, industrijska proizvodnja je znatno pala, vladala je glad. Dalje SAD-u je trebao temelj za trgovinu s zemljama Evrope, a tako je trebao biti i suzbijen utjecaj SSSR-a kao i sprečavanje širenja komunizma.
Uvod
desno|120px|mini|George C. Marshall (1946) George C. Marshall je 5.juna 1947 predstavio ideju Programa za oživljavanje Evrope (en. European Recovery Program, ERP). Na konferenciji u Parizu, kojoj zbog pritiska SSSR-a pojedine zemlje Istočne Evrope (Poljska, Čehoslovačka, Mađarska) nisu učestvovale, usaglasilo je u julu 16 evropskih zemalja sporazum o privredi slobodnog tržišta. Među 16 zemalja nalazile su se: Austrija, Belgija, Njemačka, Danska, Francuska, Holandija, Italija i Ujedinjeno Kraljevstvo.
Obim programa
Od 1948. zvanično kreće program ERP. U toku od 1948-1952 SAD je dostavio gorivo, vještačko đubrivo, mašine, lijekove i namirnice u vrijednosti od 12,4 milijarde dolara. Od toga 1,5 milijardi je otpadalo na Zapadnu Njemačku dok Istočna kao i druge zemlje Istočnog bloka, nisu imale zbog sovjetskog utjecaja pristup programu. Izvoznici iz SAD-a su, tokom programa, dobijali novac od svoje vlade. Evropski uvoznici su iznos od prodaje robe uplaćivali u poseban fond, koji je služio za međuevropsku trgovinu. Zapadna Njemačka je do 1978., shodno ugovoru, vratila SAD-u 1,1 milijardu dolara. Osnovan je i ERP fond koji je davao kredite, s povoljnim kamatama, malim i srednjim preduzećima
Rezultat
Nakon pristupljene pomoći privreda je u dotičnim zemljama Evrope jako porasla. Stvoreno je i novo tržište za plasiranje robe i proizvoda iz SAD-a. Saradnja među evropskim zemljama je poboljšana, time se Marshallov plan može smatrati bazom za osnivanje Evropske unije.
Sluznica
mini|desno|170px|Građa zida jednjaka: e - mišićni list, f - krzno, g - epitelni list.
Sluzokoža predstavlja morfofunkcionalno jedinstvo epitela i rastresitog vezivnog tkiva, odnosno izgrađena je najčešće od epitelnog lista  i krzna, mada mogu biti prisutni i mišićni  i elastični list.
Postoji gruba podjela na: žljezdanu i dermopapilarnu (kožnu) sluznicu. Prva sadrži jednoslojni prizmatični, a druga pločastoslojeviti epitel.
Struktura
Sluznice je uglavnom  izvedenica ektodermnog  porijekla. Sastoji se od epitela (jedan ili više slojeva epitelnih ćelija) i lamina propria  labavog vezivnog tkiva. Sluzokožna linija  raznih tjelesnih  šupljinama koje su ili izložene vani u okoliš ili su  na unutrašnjim organima. Sluzokoža je osigurana ako osnovna lamina propria vezivnog tkiva ostane vlažna. Na nekoliko mjesta se graniči sa kožom: na nozdrvama, usnama usta, u kapcima, ušima, dušniku, želucu, genitalijama, anusu.
U žena, glavić klitoridisa i klitorisni pokrov imaju sluzokožu
Primjeri
Neki od primjera su:
NGC 7818
NGC 7818 (također poznat kao MCG 1-1-19, PGC 288 i UGC 21) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 285 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Ribe. Najveći prečnik je 1,00 (83 hiljade sg) a najmanji 1,0 uglovnih minuta (83 hiljade sg). Prvo otkriće je napravio Lewis Swift 23. oktobra 1886. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
ARIA Centar
mini|200px|ARIA Centar u Sarajevu ARIA centar je trgovački i poslovni centar u centru Sarajeva, izgrađen na mjestu bivše robne kuće "Sarajka". Izgradnju centra predvodila je firma BBI Real Estate d. o. o. Sarajevo, čiji su osnivači i vlasnici Islamska razvojna banka (s 53,94% kapitala), Abu Dhabi Islamic Bank (32,37%), Dubai Islamic Bank (13,66%) i Bosna Bank International (0,03%).
Svečano je otvoren 6. aprila 2009. . Prostire se na 43.000 kvadratnih metara poslovnog prostora sa 464 mjesta za parking, raspoređena na tri sprata.
NGC 4895A
NGC 4895A (također poznat kao PGC 44717) je eliptična galaksija koja je udaljena oko 311 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Berenikina kosa. Najveći prečnik je 0,60 (54 hiljade sg) a najmanji 0,3 uglovnih minuta (27 hiljada sg).
Accensi
Accensi (lat.) su bili vojnici lake pješadije u formacijama Rimske vojske u vrijeme rane Rimske Republike. U ovom razdoblju vojne historije antičkog Rima vojnici – legionari su morali sami snositi troškove nabavke ratničke oprememe i naoružanja. Leves su pripadali klasi najmlađih i najsiromašnijih pripadnika rimskih legija. Nisu imali oklop ni štit i obično su stajali iza treće borbene linije. Borili su se u labavoj formaciji i davali su podršku težim trupama.
Dakle, accensi su bili iz najsiromašnije klase regruta, naouružani praćkama i eventualno su nosili mali štit. Provociranje i ometanje protivnika je bila njihova uloga na bojnom polju po kome su se brzo kretali i razmještali.
Vjerovatno je da su Rimljani nakon neugodnih poraza u borbama protiv Samnita na teškom brdsko-planinskom terenu srednje Italije i u borbama protiv Gala koji su pod vođstvom Brennusa zaprijetili i samom gradu Rimu, uvidjeli nedostatke velike i trome falange u odnosu na manje i mnogo pokretljivije formacije.
U prvim legijama, 900 accensi je formiralo 15 manipola od po 60 vojnika. Zauzimali su petu, posljednju liniju na bojnom polju: u prvoj liniji su bili hastati, principes u drugoj, triarii u trećoj i rorarii u četvrtoj.
U samoj borbi, hastati su zauzimali taktički položaj u prvoj liniji, ispred legije, bacali koplja na protivnika i pokrivali napredovanje hastata. Ako hastati ne bi razbili neprijateljske formacije, povukli bi se natrag i prepustili napad bolje naouružanim i iskusnijim principes. Mada se rijetko dešavalo, u slučaju da ni principes ne uspiju, onda su triarii ulazili u bitku. Equites, rimska konjica, napadali su s bokova i progonili neprijatelja kada je bježao. Rorarii i accensi su nastupali u završnom dijelu bitke, također kao podrška, dajući masu napadu i popunjavajući eventualno oslabljene trupe.
Vesna Vulović
Vesna Vulović (rođena 3. januara 1950) ušla je u Ginisovu knjigu rekorda kao osoba koja je preživjela pad sa visine 10.160 metara bez padobrana.
Ono što je interesantno je da 22-godišnja stjuardesa nije čak ni bila predviđena za taj let, bila je zamjenjena sa drugom stjuardesom koja se također zvala Vesna.
Vesna Vulović je bila jedina preživjela. Nastavila je da radi za JAT, ali ne kao stjuadresa, već za šalterom nakon potpunog oporavka od povreda među kojima su bile fraktura lobanje, obje slomljene noge i tri slomljena pršljena, od kojih je jedan bio zgnječen zbog čega je ostala privremeno paralizovana od pojasa nadolje. Prohodala je nakon nekoliko mjeseci, poslije više uzastopnih operacija.
Vesna Vulović je primila titulu za Ginisov rekord od Pola Mekartnija. Kasnije je postala nacionalni heroj u Jugoslaviji.
NGC 3377A
NGC 3377A (također poznat kao MCG 2-28-7, PGC 32226 i UGC 5889) je prečkasta spiralna galaksija koja je udaljena oko 26 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Lav. Najveći prečnik je 2,20 (17 hiljada sg) a najmanji 2,1 uglovnih minuta (16 hiljada sg).
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Ilirski ratovi
Ilirski ratovi su vojni sukobi između Ilirskog (Ardijejskog) kraljevstva i Rimskog Carstv a trajali su od 229. p. n. e. do 168. p. n. e.. Počeli su sprječavanjem piratskih napade na grčke i rimske trgovačke brodove po Jadranskom moru, a završili su se padom Ilirskog kraljevstva i priključenjem rimskoj državi.
Škocjan (Divača)
mini|280px|Škocjan, rimokatolička crkva "Sv. Kancijan" Škocjan je naseljeno mjesto u sastavu općine Divača, regija Obalno-kraška, Slovenija.
Ilirski ratovi
Opadanje moći Epirskog kraljevstva poslije smrti Aleksandra, epirskog kralja i Pirovog sina, dalo je priliku Agronu da izgradi zavidnu moć od epirske obale do dalmatinskih ostrva (posebno Vis), gdje su se nalazila grčka naselja. Središte njegovog kraljevstva bilo je u današnjem Risnu (Rizzon), Boka Kotorska, koji je od ranije bio Ardijejsko središte. Tek će kasniji kraljevi prijesto prenijeti u Skadar.
Važan poticaj Agronu bilo je njegovo savezništvo sa kraljem Demetrijem II Makedonskim, pa si Iliri i Makedonci po prvi put našli zajedničke interese i približile se jedna drugoj. I prije ovog savezništva Iliri su, na vlastitu inicijativu, pljačkali po obalama Jonskog mora, čime su i privukli pažnju makedonskog kralja. Ovo pokazuje da su Iliri, u vremenu od Mitila, razvili svoju pomorsku silu, i da se težište države u nekoliko decenija, iz unutrašnjosti trajno prebacilo na jadransko primorje.
Za savezništvo protiv Dardanaca Agron je dobio slobodu plovidbe po jadranskoj obali. Iliri su pomogli sa flotom i u jedno borbi sa Etolcima kod grada Mediona i nanijeli im veliku štetu. Dok je Agron slavio prvu pobjedu protiv regularne grčke vojske, nakon čega je i umro od pića, njegova druga žena Teuta poslala je brodove u pljačku po moru pod vodstvom Agronovog brata Skerdilaidesa i budućeg kralja. Upali su u glavni grad Epira, razorili ga i preuzeli kontrolu. Istovremeno su napali i nekoliko Italskih trgovaca, ne prezajući ni od ubistava.
Piratstvo
Drugi trik bio je zaustavljanje broda uz gradsku kapiju, navodno tražeći vodu. U pravom trenutku bi onesposobili stražu i upadali u grad.
Najčešče su u borbi koristili taktiku zabijanja svojih lakših brodica u veće i brže neprijateljske, čime su ih onesposobljavali, nakon čega bi pobjegli rezervnim brodom.
Prvi ilirski rat
Prvi ilirski rat protiv Rima, pripada onom periodu rimske historirije, kada su se sa Kartaginom borili za prevlast na Sredozemlju. Da bi obezbijedili jadransku obalu Italije podigli su u Brindiziju koloniju.
Rat je trajao od 229. p. n. e. do 228. p. n. e. tokom kog se sukobila kraljica Teuta (regentkinja pastorka Pineusa) protiv rimskog konzula Lucija Postumija. Spor je izbio uskoro nakon Agronove smrti (231/230. g. pr. n. e.), a povod mu je bilo gusarenje Ilira po Jonskom i Jadranskom moru, te pljačkanje italskih i savezničkih grčkih naseobina.
Ekspanzija pod Agronom
Pod kraljem Agronom došlo je do uspona Ardijejskog kraljevstva i transformacije u pomorsku državu. Tada dolazi i do savezništva Makedonaca i Ilira. Istovremeno Epirska država bila je u propadanju, što su koristili Grci i Makedonci. U sukobima u Epiru 231. god. pne, pojavljuju se i Iliri na makedonskoj strani. U bitki kod Mediona porazili su grčke etolske snage, opustošili područje i vratili se sa bogatim plijenom. Agron je proslavio pobjedu, ali je podlegao od prevelikog pića.
Vojna djelovanja kraljice Teute
Njegova udovica i nasljednica Teuta 230. god. pne poslala je marnaricu i vojsku u pljačku na Peloponez (Elida i Mesenija). U povratku su zauzeli Foiniku u Epiru, koja je bila najbogatije mjesto u Epiru i središte trgovine sa Italijom. Za vrijeme njihove okupacije Foinike, povremeno su napadali italijanske trgovačke brodove, među kojima i one iz Brindizija. Rimski Senat je neko vrijeme ignorisao optužbe protiv Ilira za piratstvo, da bi poslije optužbi iz Foinike poslao izaslanstvo Teuti, koje su vodili braća L. and C. Korunkanius. Našli su je dok je slavila osvajanje grčke kolonije na Visu, posljednje koja nije bila u okviru Ilirske kraljevine.
Na zahtjev da prekine piratska djelovanja, Teuta je odgovorila (Polybie):
Jedan od izaslanika uvrijedio je kraljicu, koja je naredila da se pogubi pri povratku kući. Nakon ovog slučaja Rimljani su se odlučili pripremiti za rat, zbog Teutinog kršenja zakona među narodima (Polybie)
Invazija na Krf
Zanemarujući incident sa rimskim izaslanicima, Teuta je ponovo naredila pomorski pohod na jugu i Iliri osvajaju Krf sa vojskom koju je vodio Demetrije Hvarski, kojeg je Teuta postavila za upravnika. Zatim je osvojen i (Epidamn) Drač. Tako su Iliri zagospodarili cijelom obalom sjeverno od Korintskog zaljeva, i pomorskim pravcima prema Siciliji i Italiji.
Tok rata
Rimski konzul Fulvije je isplovio sa 200 brodova da bi razbio opsadu Krfa, nakon što je već stupio u tajne pregovore sa Demetrijem, koji je pao u Teutinu nemilost. Sa njegovim pristankom ilirska posada se predala. Grad je postao prijatelj Rima i od tada će se oslanjati na rimsku zaštitu. U daljem toku rata Demetrije je služio kao savjetnik rimskim vojskovođama. U međuvremenu je konzul Postumije doveo vojsku od 20.000 vojnika i 2.000 konjanika preko Brindizija do Apolonije, koja se tada pridružila Rimljanima i primljena u njihovu zaštitu. Flota pod Fluvijem je takođe došla do Apolonije i dvije su se vojske uputile prema Epidamnu (Drač). Tu su natjerali Ilire da napuste opsadu i rasprše svoje snage.
Konzuli su predali Iliriju Demetriju, a vojsku povukli u Epidamn, odakle su se vratili u Italiju pod Fluvijem. Drugi konzul prikupio je 40 brodova i neke savezničke vojne jedinice i ostao na jadranskoj obali, kontrolišući Ilire.
Poslije rata
Teuta je ostala u Risnu, i tokom zime poslala je izaslanike u Rim i zaključen je ugovor, po kojem su Iliri morali platiti ratnu odštetu i danak svake naredne godine. Iliri su se povukli zapadno od Drima, i nisu smjeli koristiti puteve prema Makedoniji, čime im je uskraćena mogućnost saradnje sa saveznikom u borbi protiv Grka. Zabranjen im je i morski pristup u Epir, a više od dva broda nisu smjeli ploviti južnije od Lješa, i to nenaoružana. O svemu su obavješteni i rimski saveznici u Grčkoj.
Škocjan (Divača)
Historija
Do teritorijalne reorganizacije u Sloveniji nalazio se u sastavu stare općine Sežana.
Stanovništvo
Na popisu stanovništva 2011. godine, Škocjan je imao 6 stanovnika.
Ilirski ratovi
Poslije rata
Rimljani su sada kontrolisali strateške luke Epidamn, Apoloniju i Krf. U zaleđu su Partini i Amantini na jugu dobili status rimskih podanika.
Drugi ilirski rat
Drugi ilirski rat je trajao od 220. pne. do 219. pne. Pokrenuo ga je Demetrije Hvarski, koji je naslijedio Teutu i oženio Triteutu, majku maloljetnog prijestolonasljednika Pinesa, što je učvrstilo njegovu poziciju u Ardijejskom kraljevstvu. Bio je uvjeren kako su njegovi rimski sizereni prezauzeti borbom borbom protiv Gala u Cisalpinskoj Galiji, odnosno pripremama za predstojeći rat protiv Hanibala. U Grčkoj je još uvijek bila haotična situacija, koja se oporavljala od posljedica kleomenskog rata.
Obnavljanje ilirske moći
Dok su Rimljani ratovali sa Galima oko rijeke Po u sjevernoj Italiji, od 225- 222. god. pne, Demetrije je sklopio savez sa Histrima, o napadu na rimske brodove za snabdjevanje. Istovremeno je odvojio Piruste od rimskog saveza i ponovo ih priključio Ardijejskom kraljevstvu. Zatim je prekršio sporazum iz 228. god. pne, otplovio južno od Lješa i odao se piratstvu, nastojeći ojačati ilirsku moć na štetu Rima.
Demetrije je obnovio savez sa Makedonijom, pod vodstvom kralja Antigonom Dosonom. Godine 222. pne ilirski korpus od 1.600 ljudi istakao se pod vodstvom Demetrija u borbi kod Salasije, gdje su Makedonci dobili odlučnu bitku protiv Spartanaca.
U ljeto 221. god. pne, kada je porasla napetost u Grčkoj i kada je Makedonija sklopila savez sa Ahajskom ligom protiv Etolske lige, Iliri su napadali na svoj tradicionalni način. Slijedeće godine, Demetrije i Skerdilaid su isplovili južno od Lješa sa flotom od 90 ilirskih lakih brodova (lembi). Nisu osvojili grad Pil, ali su zarobili još 50 brodova. S tom je flotom Demetrije nastavio pohod na Kiklade, nakon čega se vratio u Iliriju. Skerdilaid je i dalje ratovao i pljačkao po Peloponezu.
Tok rata
Za razliku od Teute, Demetrije se spremao za rat sa Rimom. Postavio je svoju posadu u Dimalu, tvrđavi u zaleđu Apolonije, potukao još neke protivnike, a na svom rodnom Hvaru iskrcao posadu od 6.000 ljudi.
U međuvremenu su Rimljani opremili flotu pod Lucijem Emilijem Paulom, koji je tri godine kasnije poginuo u bitki kod Kane. Rimljani su željeli osigurati istočnu jadransku obalu pred odlučujuću bitku protiv Hanibala, u okviru Drugog Punskog rata 218-201. god. pne. Napali su i za sedam dana osvojili Dimale, jedno od glavnih Demetrijevih uporišta. Odatle je rimska flota otplovila na sjever gdje su ih očekivali dobro opremljeni Iliri u čvrsto fortificiranom gradu, današnji Stari Grad (Hvar) na Hvaru. Emelije nije želio rizikovati frontalni napad na tvrđavu nego je po noći iskrcao pješadiju u šumu na ostrvu. Narednog dana poslao je manju flotu prema utvrđenom gradu. Demetrije je izašao iz tvrđave u namjeri da na kopnu dočeka neprijatelja. Tada su se iz šume pojavili skriveni Rimljani, i Iliri se nisu mogli oduprijeti napadu iz dva pravca. Tako su Iliri 218. god. izgubili bitku i Drugi ilirski rat. Demetrije je uspio napustiti ostrvo i otići u Makedoniju kod novog kralja Filipa V.
Poslije
Rimljani su razorili utvrđenja na Hvaru, a Emelije se vratio u Rim i proslavio pobjedu. Otklonjena je opasnost na istočnoj obali i Rimljani su povratili sva ona dostignuća poslije Prvog ilirskog rata. Tražili su izručenje Demetrija, ali je to Filip odbio. Iliri su morali i platiti sva zaostala dugovnja i reparaciju poslije rata. Ovaj je sukob poslužio kao predigra za Prvi rimsko-makedonski rat.
Treći ilirski rat
Treći ilirski rat je predstavljao dio trećeg makedonskog rata, koji je izbio 171. pne. Na samom početku je ilirski kralj Gencije stao na stranu Rima. Centralno mjesto u historijskim rimskim izvorima zauzimaju epizode o makedonskim poslanstvima ilirskom vladaru. U njima se iznose uzroci 3. ilirskog rata i neposredno se karakteriziraju dva rimska neprijatelja. Njima se ističe Gencijeva potkupljivost i Perzejeva škrtost. Makedonski se kralj, pravilno ocjenjujući važnost Ilirskog kraljevstva priklanja diplomatskim sredstvima kako bi pridobio Gencija za saveznika.
Savez sa Makedonijom
Tri poslanstva i veliko diplomatsko umijeće bili su potrebni da bi se ilirski kralj privolio na savez. Između 170. i 169. god. pr. n. e., nakon makedonskih vojnih uspjeha u Iliriji, krunisanih osvajanjem Uskane i opsadom Oeneja, započelo je pridobivanje Gencija, koje je teklo u nekoliko faza, u trajanju od godinu dana. Kralj Perzej slao je tri poslanstva da bi se ilirski kralj privolio na savez. Gencije je pristao ući u rat protiv Rimljana, ali uz odgovarajuće garancije i svotu od 300 talenata srebra. Ugovor je zaključen u Diumu u termaničkom zaljevu. Izdvojeno je 300 talenta iz makedonske kraljevske blagajne i obilježeno ilirskim pečatom. Deset talenta je poslano Genciju i izvršen pritisak da počne sa neprijateljstvima protiv Rimljana. Kada je Gencije zarobio dvojicu rimskih izaslanike, Perzej je opozvao pomoć u uvjerenju da je Gencije sada njegov saveznik.