cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Orah (plod)
Botanička definicija
thumb|180px|Orah, lijevo i njegovo sjeme desno, nakon što su odvojeni iz svog perikarpa. right|thumb|180px|Sjemenke korejskog bora, neoljuštene i ljuska, gore; oljuštene, ispod Pod pojmom orah u botanici se podrazumjeva jednostavni suhi plod koji sadrži jednu (vrlo rijetko dvije) sjemenke, pri čemu zid jajnika tokom sazrijevanja postaje vrlo čvrst i tvrd, dok sjemenka ostaje nepričvršćena ili slobodna unutar zida jajnika. Većina orašastih plodova raste iz tučaka sa inferiornim jajnikom i sve su nepucajući (tj. ne otvaraju se nakon sazrijevanja). Prave orašaste plodove, naprimjer, proizvode i neke biljne porodice iz reda Fagales.
Malehni orašasti plod se ponekad naziva i oraščić. U botanici, taj pojam se konkretno odnosi na pirenu, odnosno sjemenku koja je prekrivena kamenastim slojem, kao što je jezgra koštunjičavog voća. Orasi i općenito vrste iz porodice oraha (Juglandaceae) imaju plodove koje je vrlo teško klasificirati. Oni se smatraju pravim orašastim plodovima po nekim definicijama, a u nekim izvorima se navode kao koštunjičavi orasi. "Trima" je specijalizirani naziv za plodove biljaka iz ove porodice.
Kulinarska definicija i upotreba
Pojam orašastog ploda u kuhinjama je daleko manje restriktivna kategorija od istog pojma u botanici, a taj pojam se primjenjuje za mnoge sjemenke koje se botanički ne smatraju orahom. Bilo koja velika, masna jezgra unutar ljuske a koja se koristi za jelo obično se naziva orašasti plod.
Orasi su važni izvori hranjivih sastojaka za ljude i divlje životinje. Pošto takvi plodovi pretežno imaju visoki udio masnoća, vrlo su cijenjeni kao hrana i izvor energije. Veliki broj sjemenki upotrebljivih za ljudsku ishranu mogu se jesti sirove, kuhane ili pržene, kao i cijeđene zbog ulja koje se koristi za kuhanje i kozmetiku. Orašasti plodovi su važan izvor hrane i za divlje životinje. Ovo posebno dolazi do izražaja u umjerenim klimatskim zonama gdje neke životinje poput vjeverica ili sojki skladište žireve i druge orašaste plodove tokom jeseni kako bi ih sačuvali za prehranu tokom zimskih i proljetnih mjeseci. Orašasti plodovi, bilo da su pravi ili ne u botaničkom smislu, spadaju među najčešće alergene namirnice.
Neko voće i sjemenke koje ne zadovoljavaju botaničku definiciju orašastog ploda su orasi u kulinarskom smislu:
Hranjivost
Ova tabela prikazuje postotak različitih hranjivih sastojaka kod četiri nepržene vrste sjemenki.
Koristi
Osobe koje redovno konzumiraju orašaste plodove imaju manju vjerovatnoću da će se kod njih razviti srčane bolesti (CHD). Orasi su prvi put povezivani sa zaštitom od srčanih bolesti u studiji iz 1993. godine. Konzumacija različitih orašastih plodova, poput badema i oraha može smanjiti koncentraciju serumskog lipoproteina niske gustoće (LDL). Iako orašasti plodovi sadrže različite supstance, smatra se da svi oni imaju kardiozaštitne efekte, a njihov profil omega-3 masnih kiselina je, u najmanju ruku, djelimično odgovoran za hipolipidemijski odgovor. Orasi također imaju i veoma nizak glihemijski indeks (GI) zbog velikog sadržaja njihovih veoma nezasićenih masti i bjelančevina te relativno niskog sadržaja ugljikohidrata. Iz tih razloga, dijetetičari često preporučuju da orašasti plodovi trebaju biti uključeni u prehranu bolesnika sa otpornošću na inzulin kao što je dijabetes tipa 2. Jedna studija je pokazala da osobe koje jedu orašaste plodove žive dvije do tri godine duže od onih koji ih ne jedu. Međutim, to može biti i zato što osobe koje jedu orašaste plodove imaju manju tendenciju da jedu brzu ili nezdravu hranu.
Historijska upotreba
Mnogi orašasti plodovi, kao što su žirevi, pistacije, vodeni kesteni, divlji badem i slično, su bili vrlo značajan dio ljudske ishrane već preko 780 hiljada godina. Prahistorijski ljudi razvili su široki raspon alata za otvaranje (razbijanje) orašastih plodova tokom perioda pleistocena. Aesculus californica (poznat kao kalifornijski konjski kesten) koristilo je američko domorodačko stanovništvo u današnjoj Kaliforniji tokom suše i gladi, nakon što su iscijedili otrovne sastojke iz njegovog ploda.
MKB 10
MKB-10 (Međunarodna klasifikacija bolesti i srodnih zdravstvenih problema; engleski: International Classification of Diseases, ICD), je klasifikacija koja je kod nas i u svijetu našla široku primjenu. Postoji potreba za kvalitetnim pokazateljima s područja mortalitetne i morbiditetne statistike. Upravo upotreba četveroznakovne šifre MKB-10 je bolja i preciznija od dijagnoze na latinskom ili nekom drugom jeziku.
Začetak ovog medicinskog klasifikacijskog sistema je u 1900. godini, a danas je u upotrebi deseta revizija (ICD-10) koju je 1992. godine objavila Svjetska zdravstvena organizacija.
MKB predstavlja tipičnu hijerarhijsku klasifikaciju. Sve medicinske bolesti, stanja i postupci u prvoj su nivou klasifikacije podijeljeni na 21 kategoriju, pretežno prema etiologiji (npr. zarazne bolesti, zloćudne novotvorine, ozljede i trovanja) i anatomskom sistemu (npr. bolesti probavnog sistema, bolesti urogenitalnih organa). U sljedećim nivoima podjele glavne se kategorije dalje hijerarhijski dijele sve do definiranja egzaktnih dijagnoza.
26. august
26. august / kolovoz (26. 8) jest 238. dan godine po gregorijanskom kalendaru (239. u prestupnoj godini). Do kraja godine ima još 127 dana.
Katafil
thumb| Lisni pup američke „slatke gume“ ([[Liquidambar styraciflua ); katafili koji pokrivaju pupoljak imaju malo hlorofila, ali oni će otpasti, umjesto da prerastu u fotosintetske listove.]] thumb|right| Stabljike roda [[Athrotaxis prekrivene su malim ravnim šiljastim lišćem nazvanim "ljuskasti listovi" ili "katafili".]] Katafili, ponekad i katafilumi i katafilski listovi (grč. κατά – kata = dolje + φύλλον – filon = list)  – u morfologiji biljka – su reducirani, mali listovi. Mnoge biljke imaju i „prave listove“ („eufili“) koji obavljaju većinu fotosinteze, i katafile koji su modificirani za obavljanje drugih specijaliziranih funkcija.
Katafili uključuju brakteje, brakteole, pupoljke i ljuskice, kao i sve sitne listove koji podsećaju na ljuskice, poznate kao lisne ljuske ili ljuspe Neki katafili imaju primarnu funkciju i osim fotosinteze. Funkcije katafila poput ljuski pupoljaka mogu biti kratkotrajne, jer se često se otpuštaju, nakon što nestane potreba za njima.
Oblici katafila
Neke vrste katafila prolaze kroz prijelaznu funkciju, nakon čega gibaju i mogu se izgubiti. Za one koji su ranije otpali kaže se da su kadukozni, ali taj se termin može primijeniti na bilo koji organ koji se rano otpušta, ne samo na lišće; naprimjer, mnogi pripadnici roda Geranium imaju grimizne stabljike. Čašični listići vrsta roda Papaver otpadaju prilikom samog otvaranja latica, i kao takve predstavljaju dramatičan primjer kadukoznih listova. Mnogi drugi oblici katafila, poput nekih oblika trnja i bodlji, su perzistentni, ali ne mogu obavljati svoju glavnu funkciju dok ne uginu, bilo da su fizički otpali ili ne. Primjeri raznih vrsta katafila uključuju pupoljke, lukovice, riizomske ljuske, kotiledone, ljuskaste brakteje,  bodlje. . Svaki od njih se pojavljuje u različitim oblicima i kontekstima; naprimjer, pupoljci se javljaju na raznim vrstama pupova lišća ili grana, kao i kao cvjetni pupoljci.
Zaštitne mase mrtvog lišća okružuju stabljike nekih vrsta palmi Arecaceae ili Aloe, ali one se obično ne smatraju katafilima, jer je njihova glavna funkcija dok su žive bila fotosinteza, kao što je uobičajeno za prave listove.
Kotiledonski katafili
left|thumb|Klijanci Acer pseudoplatanus koji prikazuju kotiledone koji su imaju prvu fotosintetsku funkciju. Ubrzo će otpasti, nakon što mladi listovi narastu dovoljno veliko da je oni preuzmu. Kotiledoni široko se smatraju klasom katafila, iako mnoge njihove forme funkcioniraju kao živo tkivo i ostaju žive do kraja svoje funkcije, za koje vrijeme izumiru i mogu otpasti. Započinju kao rudimenti lišća i mnoge vrste u njima nakupljaju hranjive materije za skladištenje, počinjući odustajati od svog uskladištenog materijala kad biljka počne klijati. Neki, kao što su kotiledoni od mnogih Fabaceae, Pinophyta i Cucurbitaceae'', čak razvijaju hlorofil i imaju prvu fotosintezu za klijajuću biljku.
Bodlje kao katafili
left|thumb|odljasti kaktus Opuntia compressa; Svaka [[areola sadrži jednu ili više fiksnih, velikih bodlji, koje su primer katafila.]] Također je pitanje konteksta i sklonosti da li neko će smatrati određenu vrstu bodlji katafilom ili ne. Terminologija za glohide posebno je zbunjujuća, jer se različito i proizvoljno nazivaju bodlje, čekinje i ostalo. Morfološki samo bodlje mogu strogo govoreći biti katafili, jer ostali nisu listovi, ali u trenutnom kontekstu to je teško istražiti.
Kormusne ljuske
left|thumb|Kormus  Crocosmia s tunikom djelomično odrezanom kako bi pokazao osnovne bazne dijelove listova koji proizlaze iz čvorova na kormi. Takvi listovi, posebno rani, koji nikada nisu  mnogo učestvovali u fotosintezi, predstavljaju prave katafile thumb|Kormus roda Crocosmia, razdvojen kako bi pokazao tuniku i listove, kao i novi kormus koji raste iz pupoljka na [[kora (botanika)|kori starog kormusa]] Kao i ljuske lukovice, kormusne ljuske uglavnom su osnovni dijelovi fotosintetskih listova, koji se pokazuju iznad tla. Neke vrste ogromnih biljaka, poput nekih iz roda Lapeirousia također proizvode katafilne listove koji djeluju kao i drugi listovi tunike za kormus. Međutim, za razliku od ljuskica na lukovicama, kormasta tunika nema značajnu funkciju skladištenja; taj zadatak je prepušten parenhimu kore kore kormusa.
Sveti Martin (ostrvo)
mini|desno|250px|Topografska mapa ostrva Saint Martin Saint Martin (francuski: Saint-Martin; holandski: Sint Maarten) je ostrvo u sjeveroistočnim Karibima, otprilike 300 km istočno od Portorika. Ostrvo površine 87 km2 je podijeljeno u odnosu otprilike 60/40 između Francuske (pripada joj 53km2) i Holandskih Antila (34 km2); to je najmanje naseljeno ostrvo, podijeljeno između dvije države, a podjela datira još od 1648. godine. Južni, holandski dio, obuhvata Eilandgebied Sint Maarten (ostrvska teritorija St. Maarten-a) i dio je Holandskih Antila. Sjeverni, francuski dio obuhvata Collectivité de Saint-Martin (Kolektivitet St. Martin) i on je prekomorski kolektivitet Francuske. Na dan 1. januar, 2007. stanovništo cijelog ostrva je brojalo 74,852 osoba, a od toga je 38.927 njih živjelo na holandskoj strani, i 35.925 na francuskoj strani.
Ukupno, ove dvije teritorije su poznate kao "St-Martin / St Maarten". Nekada se ovo naziva SXM, što je inače IATA identifkator za međunarodni aerodrom Princess Juliana.
ABC model razvoja cvijeta
thumb|Dijagram eksprecije gena ABC u diviziji [[Verticillium (Arabidopsis thaliana). Geni klase A (plavi) utiču na latice i čašicu, klasa B (žuti) utiču na latice i prašnike, klasa C (crveni) utiču na miris i latice.]] ABC model razvoja cvijeta u cvjetnica formulirali su Enrico Coen i Elliot Meyerowitz 1991. godine. Ovaj model je razvijen je iz zapažanja o homeotskim mutantima. ABC model opisuje kako ekspresija faktora transkripcije u različitim dijelovima cvijeta regulira razvoj cvjetnih organa.
Dva ključna zapažanja dovela su do formuliranja ove teorije. Prvo, otkrivanje homeotskih mutacija, u kojima se organ razvija na drugom području od mjesta gdje bi trebalo razvijati u normalnim uvjetima. Naprimjer, divlja ruža ima samo pet latica, ali mnogo prašnika. Vrtna ruža, s druge strane, ima homeotsku mutaciju koja podstiče razvoj latica, umjesto prašnika. Drugo, svaki gen koji utiče na identitet cvjetnog organa utiče na dvije skupine cvjetnih organa koji su odgovorni za razvoj latica i prašnika ili utiču i na latice i na prašnike.
Geni koji kontroliraju razvoj cvjetnih organa podijeljeni su u tri klase, ovisno o tipu tijela koje razvijaju. Mutacije gena klase A utiču na čašice i latice. Mutacije klase B utječu na latice i prašnike, dok mutacije u genima klase C utiču na miris i prašnike. Sva tri ova gena nazivaju se homeotski geni, koji su prevedeni u proteine. Svaki od ovih proteina sadrži MADS-box sekvencu, regiju koja se veže na DNK, na razini genskih promotora i regulira njegovu transkripciju. Kao i svi faktori transkripcije stoga regulišu ekspresiju određenih proteina, u ovom slučaju onih koji kontroliraju razvoj cvjetnih organa.
Teorija
Teorija, u filozofiji, predstavlja apstraktno, uopšteno znanje o nekom problemu koje je rezultat traganja za istinom. U empirijskim naukama, sistem međusobno povezanih i uskladištenih tvrdnji koji nastaje sažimanjem i regeneracijom izvora parcijalnih empirijskih nalaza, kao i smisaonom interakcijom većeg broja provedenih činjenica, hipoteza i zakona koji se odnose na jednu oblast stvarnosti.
Peloponez
mini|desno|300px|Reljefna karta poluostrva Peloponez Peloponez je veliko poluostrvo (nakon izgradnje Korintskog kanala de facto je ostrvo) i naziv za regiju u južnoj Grčkoj. Peloponez je podjeljen na tri grčke periferije: Peloponez, Atika i Zapadna Grčka.
Hrvatsko revolucionarno bratstvo
Hrvatsko revolucionarno bratstvo je bila teroristička i politička organizacija hrvatskih emigranata u Australiji. Osnovali su je 1961. godine Geza Pasty, J. Senić, J. Marić i drugi. Oni su prije toga bili HOP-a, ali su zbog nedjelovanja HOP-a osnovali svoju organizaciju. . Osnovna načela, proklamirana 1961. godine u Švedskoj su bila:
Organizacija
Prema službenim jugoslavenskim podacima do 1965. godine osnovane su podržnice HRB u cijeloj Evropi i imale su oko 50 pripadnika. Prema istom izvoru HRB je u Sydneyu osnovao organizaciju "Hrvatska mladež" koja izdaje časopis "Uzdanica". HRB u svom vlasništvu ima brojne objekte čijim se prihodima financira uz skupljanje priloga i članarina. Svaki član polagao je zakletvu i imao konspirativno ime. HRB je djelovala do službenog raspuštanja 1996. godine.
Peloponez
Geografija
Poluostrvo je u unutrašnjosti planinsko sa duboko usječenim obalama. Najviša planina je Kilini s najvišim vrhom od 2.376 m. Peloponez ima četiri manja poluostrva okrenuta jugu: Meseniju, Mani, Epidaurus i Argolidu.
Pored peloponeske obale leže dvije grupe ostrva: Argo-saronska ostrva, na istoku i Jonska ostrva, na zapadu. Ostrvo Kitera, blizu poluostrva Epidaurus na jugu, smatra se dijelom Jonskih ostrva.
Gradovi
Najveći moderni gradovi na Peloponezu su:
Bali
Na ostrvu je 2005. godine živjelo oko 3.151.000 stanovnika.
Historija
Prvi evropljanin na Baliju je bio Holanđanin Cornelis de Houtman, koji je došao na Bali 1597. godine. Nakon žestokih borbi sa Holanđanima, domaći knezovi su se pokorili tek 1849. godine. Tokom Drugog svjetskog rata Japanci su zauzeli Bali. Nakon što je 1949. Holandija priznala indonezijsku nezavisnost, 1950. Bali je prestao biti dio Holandije i postao je jedna od provincija Indonezije.
Geografija
Ostrvo Bali se nalazi 3,2 km istočno od ostrva Java, otprilike 8 stepeni južno od ekvatora. Ostrvo je dugo oko 153 km, a široko oko 112 km i zauzima površinu od 5.632 km2. Najveći vrh na ostrvu je Agung, sa nadmorskom visinom od 3.142 m. Agung je aktivni vulkan (zadnja erupcija 1963). Najduža rijeka na ostrvu je Sungai Ayung (oko 75 km).
Pored glavnog i najvećeg grada Denpasara, značajniji gradovi su Singaraja, Kuta i Ubud.
Administrativna podjela
Otok je podijeljen u 8 okruga (kabupaten) i 1 grad (kota):
Gabrče
Gabrče (it. Gaberce Auremiano) su naseljeno mjesto u sastavu općine Divača, regija Obalno-kraška, Slovenija.
Historija
Do teritorijalne reorganizacije u Sloveniji nalazile su se u sastavu stare općine Sežana.
Stanovništvo
Na popisu stanovništva 2011. godine, Gabrče su imale 39 stanovnika.
NGC 71
NGC 71 (također poznat kao Arp 113, MCG 5-1-68, PGC 1197 i UGC 173) je eliptična galaksija koja je udaljena oko 308 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Andromeda. Najveći prečnik je 1,20 (108 hiljada sg) a najmanji 0,9 uglovnih minuta (81 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio R. J. Mitchell 7. oktobra 1855. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
PT-91
PT-91 je naziv za poljski glavni borbeni tenk zasnovan na T-72M1 tenku. Tenk je uveden u operativnu upotrebu 1995. godine.
Razvoj
Nakon raspada istočnog bloka i SSSR-a, kupnja sovjetskih tenkova zbog stanja u regiji nije dolazila u obzir. Tada se započeo projekt razvoja poljskog modernog glavnog borbenog tenka pod kodnim nazivom Wilk (bos. vuk), ali je projekat prekinut. Poslije je pokrenut novi projekt pod nazivom Twardy. Osnovu razvoja činio je T-72 tenk na kojeg su dodana moderna rješenja i oprema kako bi zadovoljio potrebu za poljskim modernim tenkom. Tokom razvoja poljski su stručnjaci imali puno problema oko pokretljivosti tenka koja ni na kraju razvoja projekta nije dobra.
Od jula 1991. godine osmišljen je poljski tenk PT-91 Twardy na kojem su poboljšana oklopna zaštita, vatrena moć i pogon u odnosu na T-72. Ministarstvo obrane Poljske 1993. godine naručilo je 20 PT-91 tenkova radi njihovog testiranja na vojnim poligonima.
Vatrena moć
Modernizacija SUP-a započela je zamjenom sovjetskog stabilizatora 2Je28M sa modernijim slovačkim. Darwa sistemom upravljana paljbom (SUP) poljske proizvodnje, opremljen je nišanom sa termovizijom za nišandžiju koji je proizveden u izraelskoj kompaniji ELOP, zkomandirov dan/noć periskopom, a vozač ima Radomka pasivni noćni vizir za djelovanje noću. Za mjerenje daljine cilja upotrebljava se laserski daljinometar.
Oklopna zaštita
Oklop tenka nije se previše promijenio u poređenju sa T-72. Konstrukcija i materijali višeslojnog oklopa su ostali slični ili identični.
PT-91 ima povećanu zaštitu od visoko eksplozivnih projektila i raketa ugradnjom Erawa eksplozivno-reaktivnog oklopa porijeklom iz Poljske. Oklop se sastoji od 394 pločica sa eksplozivom koji u slučaju pogotka eksplodiraju i umanjuju djelovanje projektila. S pločicama je pokriveno 9 m2 tenka. 108 pločica postavljeno je na kupolu, 118 na prednji dio tijela i 84 na svaku stranu tijela. Na strane tenka su umjesto gumenih postavljene čelične ploče koje štite stranice tenka.
Istraživanja su pokazala da Erawa oklop umanjuje djelovanje visoko eksplozivnih projektila za 50% - 70% i od potkalibarnih projektila za 30% - 40%. Isto tako su pokazala da pločica ne eksplodira kad je pogođena metkom promjera do 30 mm, krhotina granata i mina ili kad je prekrivena zapaljenim benzinom.
Pokretljivost
Zbog modernizacije i dodavanja oklopa težina tenka se povećala. Zbog toga je u PT-91 ugrađen 12 cilindrični S-12U dizelski motor sa 850 ks, poboljšana verzija sovjetskog V-46-6 motora sa 780 ks koji se proizvodio u Varšavi. Najnoviji Twardy tenkovi imaju S-1000 turbo Dieselov motor s 1000 KS.
Verzije
lijevo|mini|200px|PT-91M "Pendekar" lijevo|mini|200px|PT-91EX izvozna verzija
PT-91Z Hardy
Verzija za izvoz opremljena SAGEM Savan-15 sistem za upravljanje paljbom (SUP) i S-1000 dizelski motorom sa 1000 ks. Iz PT-91Z Hardy zasnovan je na PT-91M Pendekar. Napravljen je samo prototip.
PT-91M Pendekar
Ovo je izvozna verzija koja je napravljena posebno za Maleziju (M za Maleziju). Opremljena je sa SAGEM Savan-15 sistemom za upravljanje paljbom (SUP), S-1000R motorom sa 1000 KS i hidrauličnim prijenosom snage SESM ESM-350. Ova verzija postiže maksimalnih 70 km/h. Sovjetski top je zamijenjen slovačkim Konštrukta 2A46MS istog kalibra (125 mm), a dodatno je naoružan sa 7,62 mm mitraljezom i 12,7 mm teškim mitraljezom. Tenk je opremljen modernim sistemo komunikacije, navigacijskim sistemom i Erawa 3 eksplozivno-reaktivnim oklopom. Proizvedeno je 48 ovakvih tenkova koji su izvezeni u Maleziju 2002. godine za 275 miliona američkih dolara.
PT-91E/Ex
(E označava Export) - preimenovani prototipovi od PT-91M za potrebe demonstracije izvoznog modela i za potrebe sajmova vojne opreme. PT-91E je prvi prototip koji je u početku nosio oznaku SP1 (tenk koji je prikazan na vojnoj paradi u Kuala Lumpuru 2005. godine), PT-91Ex je drugi prototip poznat pod oznakom SP2. Oba tenka su korištena u bojnim testovima u Maleziji.
PT-91P
(P označava Peru) - verzija korištena za sajam vojne opreme i naoružanja u Peruu SITDEF Peru'2009. Zapravo se radi ojeftinijoj verzije PT-91Ex koja je opremljena novim PCO Drawa-TG SUP-om, termovizijom i modernim komunikacijskim sistemima (RRC9310 radio, WB Electronics Fonet-IP komunikacijski sistem). Vozilo je prikazano na brojnim vojnim sajmovima u južnoj Americi uključujući SITDEF Peru'2009.
PT-72U / PT-91U / PT-91EU
(U označava Urbanizowany - tenk namijenjen za borbu u urbanim zonama) - demonstrator za vojni sajam MSPO 2011. Radi se o ponudi za poljsku vojsku koja uključuje modernizaciju T-72 i PT-91 tenkova. Modifikacija uključuje ugradnju dodatne opreme, kao topa s daljinskim upravljanjem s optičkim sistemom, sistem osmatranja, dodatni oklop i daljnju inžinjersku opremu. Po pitanju sistema naoružanja PT-72U je opremljen daljinskim kontrolisanim mitraljezom 12.7 mm montiranim na otvoru komandira tenka. Ssitem ima mogućnost otvaranja vate u radijusu od 260 stepeni sa elevacijom cijevi od -5° do 55°. Osmatrački sistem je opremljen sa 8 kamera sa dvenvo/noćnom vizijom sa radijusom osmatranja od 55 stepeni i rotirajućom pasivnom kamerom FLIR sa mogućnosti zumiranja od 26 puta. Podnica šasije je opremljena sa reaktvnim i dodatnim oklopom. PT-72U je također opremljen sa čitavim nizom novih modernih internih i vanjskih komunikacijskih sredstava koji omogućuju komunikaciju i putem interneta. Planirana je i modernizacija 84 armenskih T-72 na PT-72U standard.
PT-16
Daljni razvoj tenka uveden 2016. godine. Modernizacija uključuje poboljšanja oklopa, naoružanja i mobilnosti. Oklop trupa i kupole je nadograđen sa ekvilaventom 1000 mm RHA (valjani homogeni oklop) koji je nabavljen iz Njemačke. Zaštita se također može poboljšati poljskim ERAWA eksplozivnim reaktivnim oklopom. 125 mm glatkocijevni top zamijenjen je sa 120 mm topom kompatibilnim s NATO streljivom i koristi automatski punjač topa koji je odvojen od prostora za posadu tenka. Standardni mitraljez 12.7 mm je zamijenjen sa daljinski kontrolisanim mitraljezom. Također tenk je opremljen novim SUP-om. Predloženo je da tenk bude oprmeljen novim motorom, primjerice srpskim turbodizelskim, njemačkim motorom od 1088 KS, srpskim V46-TK ili potencijalno da se napravi motor od 1200 KS. OStala poboljšanja uključuju gumene zaštite donjeg dijela trupa i gusjenica, ugradnja gusjenica zasnovanim na osnovu gusjenica Leopard 2 tenka i oprema za forsiranje vodenih prepreka dubine do 4 metra. Nadogradnja se može primijeniti na PT-91 i T-72M1, od kojih Poljska ima ukupno 823 (233 PT-91, 120 aktivnih T-72M1 i 470 rezervnih T-72M1). Vozilo nije ušlo u masovnu proizvodnju.
PT-17
Glavne karakteristike ovog modela se odnose na poboljšanja vatrene moći, SUP-a, mobilnosti i mogućnosti opstanka na bojnom polju i komfor posade. Demonstartor je napravljen u saradnji sa ukrajinskim kompanijama koje su dostavile kupolu tenka. Pokretljivost tenka karakerizira motor S1000R ESM-350M i ojačan ovjes. Osim toga karakteriziraju ga i gumene gusjenice. Tenk je također opremljen pomoćnim generatorom, klima uređajem, novim upravljačkim uređajem, kamerom za vožnju unazad po danu i noću.
Kao što je već pomenuto da je tenk opremljen ukrajinskom kupolo, osim toga tenk je opremljen i ukrajinskim glatkocijevnim topom kalibra 120 mm KBM-2, zatim jedinicom za punjenje kalibra 22 mm. Osim toga tenk je naoružanm mitraljezom kalibra 7.62 mm i daljinski kontrlisanim modulom naoružanja ZSMU-1276.
WZT-3M
mini|desno|200px|WZT-3M Poljsko oklopno vozilo za popravke napravljena na temelju tijela PT-91 tenka. Naoružano je sa 12.7 mm mitrajezom. Oprema uključuje teleskopski kran koji može podići do 50 tona i glavnog i sekundarnog vitla. WTZ-4 je verzija temeljena na tijelu PT-91M tenka koja je prilagođena malezijskim potrebama i zahtjevima.
MID
Poljsko inženjersko vozilo koje se temelji na šasiji tenka PT-91. MID-M je verzija za izvoz u Maleziju.
PMC-90
Poljski oklopni most, napravljen na šasiji PT-91 tenku. Kada se postavi, most je dug 26 metara.
PZA Loara
mini|desno|200px|PZA Loara PZA Lora je poljski samohodni protivavionski artiljerijski sistem s radarom koji potiče iz 1990-ih. Na tijelu tenka PT-91 postavljena je kupola sa dva Oerlikon KDA 35 mm topa spojenih sa radarom. Planirano je da radi zajedno sa PZR Loara protivavionskim raketnim sistemom, ali je taj projekt zbog nedostatka sredstava na čekanju. Sistem je opremljen sa dva radara. Izviđački radar sposoban je otkriti cilj na udaljenosti do 26 km i može prikazati 64 cilja odjednom. Radar prati pomicanje ciljeva svake sekunde tokom rada. PZA Loara je također opremljen laserskim daljinometrom, kamerama za očitanje infracrvenog zračenja i TV kamerom koja može snimati u različitim vremenskim uvjetima. Vrijeme potrebno za otkrivanje i otvaranje vatre po cilju je manje od 10 sekundi. Može pogoditi cilj koji leti na visini do 5000 metara i brzinom do 500 m/s, a može gađati i neke kopnene i pomorske ciljeve.
Krab
(Krab je poljski naziv za raka) označava samohodnu haubicu kalibra 155 mm koju je projektovala kompanija HSW SA, bazirana na šasiji OBRUM UPG i oprmeljena kupoli od britanskog sistema AS-90 koja se radi po licenci. Zbog problema sa podvozjem, kasnije je odlučeno da se koristi podvozje od južnokorejske samohodne haubice K9.
Korisnici
mini|PT-91M malezijske vojske.
Protoplanetarna maglina
thumb| Protoplanetarna maglina [[IRAS 13208-6020 koja zaklanja centralnu zvijezdu]] Protoplanetarna maglina je faza zvjezdane evolucije. Obuhvata zvijezde s masom između 0.8 do 8 Sunčevih masa. Faza je prelaz asimptotskog divovskog ogranka i planetarne magline. Trajanje faze se kreće oko 100-1000 godina i time je relativno brzo. Alternativni naziv je preplanetarna maglina ili post-AGB-zvijezda (eng. Asymptothic Giant Branch).
Wade Williams
Wade Andrew Williams (rođen 25. decembra 1961) američki je glumac, poznat po ulozi Brada Bellicka, glavnog čuvara u zatvoru Fox River u hit-seriji Prison Break.
Lični život
Williams i njegova braća i sestre rođeni su u Georgiji, a kasnije se porodica preselila u Tulsu, Oklahoma. Williams je kao mladić bio zainteresiran za pozorište i muziku, ali se nije namjeravao ozbiljnije baviti glumom. Planirao je otići na pripreme za medicinski fakultet univerziteta u Tulsi, ali se njegov interes za glumu i muziku nikad nije ugasio i Williams je promijenio planove o karijeri. Prvo je završio studij glume u Tulsi, a usavršavanje je nastavio na Rutgers University Mason Gross School of the Arts u klasi Williama Espera. Trenutno živi u Texasu sa suprugom i kćerkom. Kao student u Tulsi nastupio je u predstavi Sweeney Todd.
Karijera
Glumačku karijeru počeo je u pozorištu Delacorte ulogom u Shakespeareovoj Ukroćenoj goropadnici, u kojoj su nastupili i Morgan Freeman i Tracy Ullman. Također je nastupio i u Rikardu III s Denzelom Washingtonom. Nakon toga je nastavio nastupati u brodvejskim i nebrodvejskim predstavama širom SAD-a.
Filmske uloge ostvario je u filmovima Flicka, Jarhead, Collateral, Ali i Erin Brockovich. Na televiziji se pojavio u serijama Charmed, Over There, Six Feet Under (Dva metra pod zemljom), 24, NYPD Blue (Njujorški plavci), CSI: Miami, te kao otac Cronin u The Bernie Mac Show.
Pojavit će se u gostujućoj ulozi u posljednjoj sezoni serije Monk, a nastupio je i u spotu za pjesmu "Welcome To My Truth" američke pjevačice Anastacije.
Što se tiče njegove najpoznatije uloge, Williams nije htio glumiti Bellicka nakon čitanja pilot-scenarija jer je lik bio "užasan i dostojan prezira". To njegovo oklijevanje uzrokovano je činjenicom da je otac 4-erogodišnje djevojčice. Međutim, njegov menadžer ipak ga je uvjerio da ode na audiciju i Williams je dobio ulogu Bellicka.
Marigot (Saint Martin)
mini|desno|220px|Gradić Marigot, sjedište francuskog dijela Saint Martina Marigot je glavni i najveći grad francuske strane karipskog ostrva Saint Martin. Po podacima iz 2006. imao je 5.700 stanovnika.
Prvobitno ribarsko selo uz močvaru po kojoj je i dobio ime, Marigot je postao glavni grad tokom vladavine Kralja Luja (Louis) XVI, koji je sagradio tvrđavu St. Louis, na brdu blizu zaliva Marigot. Danas, taj objekat je najvažniji u Marigotu.
Marigot je tipični karipski grad, sa "gingerbread" kućama (medenjak začinjen đumbirom) i usputnim bistroima.
Tržišni dani su svaka srijeda i subota ujutro, kada je moguće kupiti sve, od kokosa, avokadoa, slatkog krompira i mnoštva drugog tropskog voća i povća, pa do svih vrsta začina i svježe ribe, batik ogrtača, lokalnih umjetnina, zanatskih proizvoda i slika.
Geografske koordinate gradića su: 18°04′23″S (sjever) 63°04′56″Z (zapad)﻿ / ﻿18.0731°S 63.0822°S﻿ / 18.0731; -63.0822
NBA 1965/1966.
NBA sezona 1965-66 je bila 20. sezona NBA lige.
Istočna grupa
{|
Zapadna grupa
{|
Međunarodna teniska federacija
Međunarodna teniska federacija je vladajuća organizacija svjetskog tenisa, sačinjena od 205 nacionalnih teniskih organizacija.
Historija
Organizacija je osnovana kao Međunarodna teniska federacija na travi od 12 nacionalnih teniskih organizacija na konferenciji u Parizu 1. marta 1913. godine. 1924. godine je postala zvanična organizacija sa ovlaštenjima za kontrolu tenisa u svijetu sa službenim "ILTF pravilima tenisa". 1977. je promijenila naziv kakav je do danas, izbacivši riječ "trava" iz imena, pošto se danas na malo terena igra na travi.
Države koje su osnovale federaciju su:
Sjedište
Sjedište do Drugog svjetskog rata je bilo u Parizu, za vrijeme rata je premješteno u London gdje je ostalo do danas. Do 1987. sjedište je bilo u Wibmledonu, zatim je premješteno u Barons Court, a zatim 1998. opet premješteno u Roehampton.
The Valley (Angvila)
mini|desno|220px|Položaj glavnog grada Angvile The Valley je glavni grad Angvile (britanske prekomorske teritorije) i najvažnije mjesto na ostrvu, sa oko 1170 stanovnika, po podacima iz 2001. godine
The Valley ima nekoliko primjera kolonijalne arhitekture, s obzirom na premještanje angvilanske administracije u St. Kitts, 1825., premda "Wallblake House", sagrađena 1787., još uvijek stoji i koristi se kao župni ured susjedne crkve.
Nove prodavaonice su otvorene u novim zgradama i obnovljenim kućicama, zapadno-indijskog stila gradnje. Stare radnje su obnovljene, i povećale su svoja skladišta i prodajne prostore.
Ruševine starog Suda se nalaze na brdu Crocus, najvišoj tački ostrva.
Sve što je ostalo, su, u stvari samo pojedini zidovi podrumskih zatvorskih ćelija. Na Cross Roads-u, zapadnom kraju grada The Valley, nalazi se "Wallblake House", sjedište plantaže, koje je sagrađeno oko 1787. Sada ga posjeduje katolička crkva (tu stanuje duhovnik (sveštenik) parohije) i katolička crkva svetog Gerarda, sa svojom originalnom fasadaom od oblutaka, kamena, cementa, drveta i cigle.
U The Valley-u je operativan Wallblake, aerodrom Angvile (IATA: AXA, ICAO: TQPF) sa pojedinim međunarodnim letovima.
Geografske koordinate grada su 18°13′15″S (sjever) 63°03′06″Z (zapad).
Transformirajući faktor rasta alfa
Transformirajući faktor rasta alfa (TGF-α) jest protein koji je kod ljudi kodiran genom TGFA sa hromosoma 2. Kao član porodice sličnih EGF članova epidermnog faktora rasta (EGF), TGF-α je mitogeni polipeptid. Protein se aktivira kada se veže za receptore koji su sposobni za aktivnost protein-kinaza za ćelijsku signalizaciju.
TGF-α je transformirajući faktor rasta koji je ligand za receptor epidermnog faktora rasta, koji aktivira signalni put za proliferaciju, diferencijaciju i razvoj ćelija. Ovaj protein može djelovati ili kao transmembranski vezani ili kao rastvorljivi ligand. Ovaj gen povezan je sa mnogim tipovima karcinoma, a može biti uključen i u nekim slučajevima rascjepa usne/nepca.
Aminokiselinska sekvenca
Dužina polipeptidnog lanca je 160 aminokiselina, a molekulska težina 17.006 Da.
Funkcija
TGF-α se može proizvesti u makrofagima, ćelijama mozga i keratinocitima. TGF-α indukuje razvoj epitela. S obzirom da je TGF-α član porodice EGF, biološka dejstva TGF-α i EGF-a su slična. Naprimjer, TGF-α i EGF se vezuju za isti receptor. Kada se TGF-α veže za EGFR, može pokrenuti višestruke događaje ćelijske proliferacije. Ćelijske proliferacije koje uključuju TGF-α vezan za EGFR obuhvataju zarastanje rana i embriogenezu. TGF-α je također uključen u tumerigenezu, a vjeruje se da promovira angiogenezu.
Također se pokazalo da TGF-α stimuliše neuronske ćelije za proliferaciju kod povreda mozga odraslih.
Sinteza
TGF-α se sintetizira interno kao dio transmembranskog prekursora od 160 (ljudski) ili 159 (pacov) aminokiselina. Prekursor se sastoji od vanćelijskog domena koji sadrži hidrofobni transmembranski domen, od 50 aminokiselina TGF-α i citoplazmatski domen od 35 ostataka. U svom najmanjem obliku, TGF-α ima šest cisteina povezanih preko tri disulfidna mosta. Zajedno, svi članovi porodice EGF/TGF-α dijele ovu strukturu. Protein, međutim, nije direktno povezan sa TGF-β.
Ograničeni uspjeh rezultat je pokušaja da se sintetizira redukcijski molekul za TGF-α koji eksprimira sličan biološki profil.
Sinteza u želucu
U želucu, TGF-α se proizvodi unutar normalne želučane sluznice. Pokazalo se da TGF-α inhibira lučenje želučane kiseline.
Receptor
Glikozilirani protein od 170 kDa poznat kao EGF receptor vezuje se za TGF-α, omogućavajući polipeptidu da funkcioniše na različitim signalnim putevima. EGF receptor karakteriše postojanje vanćelijskog domena koji ima brojne aminokiselinske motive. EGFR je neophodan za jedan transmembranski domen, unutartćelijski domen (sadrži aktivnost tirozin-kinaza) i prepoznavanje liganda. Kao faktor rasta usidren membranom, TGF-α se može otcijepiti od integralnog membranskog glikoproteina putem proteaza. Rastvorljivi oblici TGF-α koji nastaju cijepanjem imaju kapacitet da aktiviraju EGFR. EGFR se također može aktivirati iz faktora rasta koji je ugrađen u membranu.
Kada se TGF-α veže za EGFR, dimerizira, izazivajući fosforilaciju protein-tirozin kinaze. Aktivnost protein-tirozin kinaze uzrokuje autofosforilaciju između nekoliko ostataka tirozina unutar EGFR, utičući na aktivaciju i signalizaciju drugih proteina koji djeluju u mnogim putevima prijenosa signala.
Studije na životinjama
U životinjskom modelu Parkinsonove bolesti gdje su dopaminski neuroni oštećeni 6-hidroksidopaminom, infuzija TGF-α u mozak izazvala je povećanje broja neuronskih prekursorskih ćelija. Međutim, tretman TGF-α nije rezultirao neurogenezom dopaminskih neurona.
Suprahijazmatsko jezgro
Primijećeno je također da je TGF-α visoko eksprimiran u suprahijazmatskom jezgru (SCN) (5). Ovaj nalaz ukazuje na ulogu EGFR signalizacije u regulaciji SATA i cirkadijskih ritmova unutar SCN-a.. Slične studije pokazale su da, kada se ubrizgava u treću komoru, TGF-α može potisnuti cirkadijskoo lokomotorno ponašanje zajedno s aktivnostima pića ili jela.
Tumori
Ovaj protein pokazuje potencijalnu upotrebu kao prognostičkog biomarkera kod različitih tumora, kao što je karcinom želuca ili melanom (što je sugerirano). Povećanje TGF-α vezano je za Menetrierovu bolest, predkancerozno stanje želuca.
Interakcije
Pokazalo se da TGF alfa reaguje sa GORASP1 i GORASP2.
Štitasta cvast
Štitasta cvast je ona  cvast koja se sastoji od niza kratkih cvjetnih peteljki (zvanih Petelkice). Riječ je skovana u botanici 1590-ih, od latinskog „umbrella“ = suncobran, kišobran. Tada su sve ovakve biljke svrstavane u ondašnji porodicu Umbeliferae (štitnjače ili štitarke).
Raspored može varirati od ravnog vrha do gotovo sfernog oblika. Kišobranasti štitovi mogu biti jednostavni ili složeni. Sekundarni složena struktura ove cvasti poznata je pod nazivom umbellule (kišobrančić) Mali kišobran naziva se umbelula. Raspored cvjetova u ovoj cvasti naziva se umbelatni ili ponekad i subumbelatni (gotovo umbelatni).
Ovakve cvasti su karakteristični za biljke kao što su  mrkva, peršun, kopar i koromač, u obporoici  Apiaceae; bršljan, Aralia i Fatsia u porodici  Araliaceae; luk (Allium) u pofodici Alliaceae. Komprimirana cvast cima, naziva se umbliformna  ako nalikuje kišobranu
Teniski reket
mini|Teniski reket i loptice Teniski reket je sredstvo neophodno za igranje tenisa. Riječ reket dolazi iz arapskog rahah, u značenju "dlan ruke", pa preko italijanskog, odnosno od engleske riječi Racket što znači udarač. Sastoji se od ovalnog okvira u kojem se nalazi površina za udaranje loptice i ručke. U ranijim vremenima tenisa, reketi su se pravili od drveta dok se danas pretežno prave od polikarbonskih materijala. Kao udarna površina se koriste vinilne žice čiji se napon usklađuje sa potrebama igre, terena i samog igrača.
Hipocentar
Hipocentar može označavati mjesto potresa u Zemljinoj unutrašnjosti, ili centar eksplozije nuklearne bombe.
Hipocentar u smislu potresa označava mjesto unutar Zemlje gdje nastaje sam potres, odnosno gdje je potres najjači. On se nalazi ispod epicentra, koji je mjesto na Zemljinoj površini na kojem se potres najjače osjeti, i napravi najveću štetu.
Hipocentar može biti plitak, do dubine od 70 km ispod površine Zemlje, najčešće u zonama razmicaja litosfernih ploča. Može biti još i srednje dubine (70 km do 300 ispod površine) te duboki ( 300 km do 730 km ispod površine Zemlje) a to su najčešće hipocentri u zonama subdukcije.
NGC 6230
NGC 6230 (također poznat kao MCG 1-43-5, PGC 59106 i UGC 10575) je eliptična galaksija koja je udaljena oko 427 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Herkul. Najveći prečnik je 0,80 (99 hiljada sg) a najmanji 0,7 uglovnih minuta (87 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio Lewis Swift 3. jula 1886. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
NGC 998
NGC 998 (također poznat kao MCG 1-7-15 i PGC 9934) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 301 milion sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Kit. Najveći prečnik je 0,80 (70 hiljada sg) a najmanji 0,5 uglovnih minuta (44 hiljade sg). Prvo otkriće je napravio Albert Marth 10. novembra 1863. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Američki dolar
Dolar (The United States Dollar) je prema Ustavu Sjedinjenih Američkih Država zvanična valuta Sjedinjenih Američkih Država od 1792. godine, a rasprostranjen je kao rezervna valuta u nekim drugim zemljama u svijetu. Trenutno izdavanje dolara kontrolišu Federalne Rezerve (eng. Federal Reserve Banking system). Simbol koji je najčešće u upotrebi za američki dolar je znak dolara ($). ISO 4217 kod za američki dolar je USD; američki dolar je također označen kao US $ od strane Međunarodnog monetarnog fonda. Novčanice u opticaju se sastoje od bankovnih nota Federalnih rezervi koje su denominirane u američkim dolarima. Od suspenzije konvertibilnosti papirne američke valute u bilo koji plemeniti metal 1971. godine, američki dolar je de facto fiat novac. Sjedinjene Države su jedna od nekoliko zemalja koje koriste naziv dolar za svoju valutu. Nekoliko zemalja koriste američki dolar kao svoju zvaničnu valutu, a u mnogima se dolar upotrebljava kao dozvoljeno sredstvo plaćanja. Od 27. juna 2018. godine u opticaju je oko 1,67 triliona dolara, od čega 1,62 triliona dolara u notama Federalnih rezervi (preostalih 50 milijardi je u obliku kovanica).
Porijeklo imena dolar
Američki dolar je dobio ime po španskom dolaru (a ova riječ vuče porijeklo od riječi talir). Španski dolar iz tog vremena, srebrni novčić, bio je široko rasprostranjen u u Sjevernoj Americi za vrijeme Američke revolucije. Iako su privatne banke izdavale valute kojima je podlogu činio španski dolar, federalna vlada nije to činila sve do Američkog građanskog rata.
Simbol dolara
mini|desno|250p|Evolucija simbola dolara Porijeklo simbola "$" objašnjavano je na različite načine. Najčešće prihvaćena teorija (prema Birou za graviranje i printanje) je da je znak rezultat prelaza od meksičkog ili španskog "P's", znaka za pezos, ili pjasters, ili djelimični znak za osmicu. Teorija izvedena iz proučavanja starih rukopisa objašnjava da je "S" postepeno počelo biti pisano preko "P", čime se dobio znak koji je sličan današnjem "$". Bio je široko korišten prije uvođenja američkog dolara 1785. godine. Simbol dolara sa dvije vertikalne linije je povremeno u upotrebi. Ovim se pokušava ojačati tvrdnja da su slova "U" i "S", simbol za Sjedinjene Država, ustvari kreirala znak dolara. Međutim, zagovornici te tvrdnje zaboravljaju da je taj znak bio široko rasprostranjen još u doba dok su trinaest kolonija bile u sastavu Britanskog Carstva.
Podjela
Američki Dolar se sastoji od 100 centi (cents, simbol-¢), a dalje se dalje dijeli na:
Novčanice (bills):
thumb|300px|desno|Srebrni dollar. Ostale podjele dolara su na 1000 mila (milles); a pored toga postojao je naziv orao (eagle) za novčanicu od deset dolara. Međutim, samo su centi u svakodnevnoj upotrebi kao dijelovi dolara. "Dime" se odnose na novčić iste denominacije (10 centi), a "orao" i "mila" su nepoznati većini Amerikanaca. "Mile" se ponekad spominju prilikom obračunavanja poreza. Kod novca koji je trenutno u opticaju, denominacije vrijednosti jednog dolara ili manje se emituju kao U.S. novčići (U.S. coins), dok se denominacije jednake ili veće vrijednosti od jednog dolara emituju kao novčanice Federalnih rezervi (Federal Reserve notes). I novčić i novčanica od jednog dolara su danas u opticaju, ali je novčanica u većoj upotrebi. U prošlosti papirne novčanice su povremeno izdavane i za vrijednosti manje od dolara (frakciona valuta– fractional currency), dok su zlatni novčići biti upotrebljavani i za vrijednosti od 20 dolara. Kovnica Sjedinjenih Država proizvodi metalne novčiće (eng. United States Mint). Dolarske novčanice SAD-a se štampaju u Birou za graviranje i štampanje (Bureau of Engraving and Printing) za Federalne rezerve, jos od 1914. godine. U početku su to bile novčanice velikih dimenzija. Od 1928. počeli su ih štampati kao novčanice malih dimenzija iz razloga koji će biti navedeni nešto kasnije.
Novčanice vrijednosti preko 100$ su se prestale štampati od 1946. godine, a zvanično su povučene iz opticaja 1969. godine. One su uglavnom bile korištene ili u međubankarskim transakcijama ili od strane organizovanog kriminala. I posljednja njihova upotreba je zaustavljena naredbom Predsjednika Richarda Nixona 1969. godine. Sa prednostima koje pruža elektronsko bankarstvo prestale su biti neophodne. Novčanice u vrijednosti od 500$, 1000$, 5000$, 10000$ i 100000 $ su sve bile proizvedene u jedno vrijeme.
Novčići ili kovanice SAD-a
mini|250p| Novčići iz 1855. godine. U normalnoj upotrebi su novčići denominacije 1¢ (penny), 5¢ (nickel), 10¢ (dime), 25¢ (quarter), 50¢ (pola dolara, rjeđe se koristi), i $1 (rjeđe se koristi). Novčanice su denominacije $1, $2 (rjeđe se koristi), $5, $10, $20, $50, i $100. Dolarski novčići nikada nisu bili naročito popularni u Sjedinjenim Državama. Srebrni dolar se koristio od 1794. pa sve do 1935. godine uz par kraćih perioda nekorištenja. Nikl-bakarni dolar iste veličine kao prethodni kovan je u periodu od 1971. - 1978. Dolarski novčić Entoni Suzan (Susan B. Anthony) je predstavljen 1979. godine. Pokazao se kao nepopularan jer je često bio brkan sa novčićem od 25¢, zbog približne veličine, izglodane ivice i slične boje. Kovanje ovog novčića je brzo obustavljeno, ali je kao i svi prethodni U.S. novčići, ostao u upotrebi kao zakonsko sredstvo plaćanja. U 2000. godini novi novčić od $1 sa likom Sacagawea je predstavljen i na ovom novčiću su ispravljene neke od grešaka Entonijinih dolara, pa su tako novčići dobili glatke ivice i zlatnu boju. Ni ovaj novčić nije uspio dostići popularnost novčanice od $1 i rijetko se koristi.
U prošlosti su Sjedinjene Države kovale i novčiće drugih denominacija od 1793. godine: 0,5¢, 2¢, 3¢, 20¢, zatim $2.50, $3.00, $5.00, $10.00, i $20.00. Tehnički, ovi novčići se još uvijek mogu koristiti kao legalno sredstvo plaćanja u nominalnom iznosu (iznosu koji je naznačen na samom novčiću), ali oni ipak vrijede mnogo više onima koji se bave numizmatikom (sakupljanjem novčića).
Mane novčića SAD-a
Za razliku od većine valuta vrijednost na novčićima SAD-a nije ispisana brojem. Umjesto toga vrijednost je napisana na engleskom jeziku, što predstavlja potencijalni problem za strane posjetioce koji lošije govore engleski jezik. Pored toga, ovi natpisi ne slijede pravilno obrazac opisa vrijednosti u centima. Poslije "jednog centa" i "pet centi" dolazi "jedan dajm" (vrijedi 10 centi), "četvrt dolara" (25 centi), i "pola dolara" (neuobičajeno ali se javlja, vrijedi 50 centi). Ovo sve zahtijeva poznavanje ovih pojmova, a posjetioci moraju naučiti i kolokvijalne nazive penija, novčića napravljenog od nikla u vrijednosti od 5 centi i četvrtine ("kvorter") od 25 c. Iz historijskih razloga, veličina ovih novčića ne raste u skladu s porastom njihove vrijednosti. I jedan cent (peni) i pet centi (nickel), su veći od novčića od deset centi (dajm), a novčić od pola dolara je veći od trenutnih novčića vrijednosti jednog dolara (onih sa likom Entoni Suzan i likom Sacagawea).
Historija
Dolar je jednoglasno izabran za valutu Sjedinjenih Država 6. jula 1785. godine. Ovo je bilo prvi put da je nacija prihvatila decimalni sistem valute. Do 1974. godine vrijednost U.S. dolara je povezivana sa zlatom, srebrom, ili kombinacijom ovo dvoje. Od 1792. do 1873. U.S. dolar je bio slobodno vezan za zlato i srebro ujihovom međusobnom odnosu od 15:1, u sistemu poznatijem kao bimetalizam. Kroz više zakonskih izmjena od 1873. do 1900. srebro je gubilo na značaju, sve dok 1900. godine kada je formalno usvojen zlatni standard. Zlatni standard, uz par izmjena, opstao je do 1971. godine.
Bimetalizam
Zakon Sjedinjenih Država o kovanju novca iz 1792. godine uspostavio je Kovnicu Sjedinjenih Država i postavio sljedeću definiciju dolara. Dolari ili jedinice – svaki pojedinačno će da budu vrijednosti Španskog dolara, i sadržavaće 24,06 grama čistog, ili 26,96 grama standardnog srebra.
Također je određen kurs po kojem će se razmjenjivati čisto srebro i čisto zlato i on je iznosio 15:1. Na osnovu ovoga vrijednost dolara je bila definisana kao količina od 24,06 grama čistog srebra ili 1,6 grama čistog zlata i sam novac je mogao biti razmijenjen u kovnici za srebro ili za zlato i to u odnosu od 15:1. Ovaj standard, poznatiji kao bimetalizam, bio je na snazi kroz veći dio 19-tog vijeka.
U 1834. godini usljed pada vrijednosti srebra odnos od 15:1 je promijenjen na odnos 16:1. Ovo je dovelo do toga da je novi U.S. dolar imao podlogu od 1,5 grama zlata, dok je prethodni kurs iznosio 1,6 grama za dolar. Ova promjena vrijednosti je izazvala pad vrijednosti dolara, prvi u historiji i smanjila je njegovu vrijednosnu podloge u zlatu za oko 6%.
Otkriće velikih nalazišta rude srebra u zapadnom dijelu SAD krajem 19. vijeka, izazvalo je političke kontroverze. S jedne strane su stajali interesi zemljoradnika čije stavove je zastupala U.S. Greenback Party (Partija Zelene pozadine – doslovno prevedeno). Oni su se zalagali za zadržavanje bimetalizma, uz inflaciju, što bi olakšalo vraćanje dugova zemljoradnicima. Na drugoj strani bili su bankarski i komercijalni interesi iz istočnih dijelova SAD, koji su se zalagali za jaki novac i prelazak na zlatni standard. Ova debata podijelila je Demokratsku Stranku u 1896. Dovela je i do čuvenog "prelaz na zlato" govor koji je održao William Jennings Bryan, gdje je izjavio na sastanku Demokrake Stranke u Čikagu ("Necemo dozvoliti da nas razapnu na krst od zlata").