cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Enciklopedija
Razgraničavanje pojma
mini|Brockhaus 1902 Enciklopedija ne mora biti u obliku priručnika. Enciklopedije mogu biti u različitim organizacionim formama. Počev sa alegorijom preko kurikuluma, kosmogonije, dekaloga, kateizma pa sve do sistematske ili alfabetske dispozicije. Njena specifična osobina za razliku od drugih literarnih vrsta je univerzalnost. Posebna forma enciklopedije su alfabetski sortirani priručnici kao što su leksikoni i rječnici, koji ne predstavljaju cijelokupno i opširno znanje u jednoj struci. Posebno priručnici sa ograničenim stručnim obimom se češće označavaju kao stručni leksikoni ili stručni rječnici. Leksikoni se proučavaju uz pomoć leksikonske teorije u nauci leksikografiji. Ponekad se i rječnici označavaju kao leksikoni. Rječnici su spisak i objašnjenja pojedinačnih leksikonskih jedinica (naprimjer pojedinačnih riječi jednoga jezika). Osim enciklopedije i rječnika postoje još i rječnici pojmova. Oni istražuju upotrebu riječi iz ideološke i/ili socijalno historijske perspektive i predstavljaju naučno mnogo zahtjevniji oblik nego stručni rječnici. Tipični primjeri tog oblika su "Rječnik historijskih osnovnih pojmova" i "historijski rječnici filozofije". Samokritično istraživanje same enciklopedije ili konkretnih aspekata enciklopedije se označava kao enciklopedijska kritika. Pojam enciklopedija nastaje početkom 16. vijeka od francuske riječi encyclopédie koja od latinske riječi encyclopaedia a ta opet od starogrčkih riječi εγκύκλιος i παιδεία, koje su pogrešno od riječi egkýklios (okruglo, u krug hodajuće) i riječi paideía (nauka, obrazovanje) spojene u egkyklopaideia (osnovno znanje svih nauka i umjetnosti).
Pavel Nedvěd
Smatran jednim od najboljih ikada veznih igrača, 2003. godine je kao igrač Juventusa osvojio prestižnu Zlatnu loptu za najboljeg igrača Evrope kao prvi i dosad jedini češki igrač kome je to pošlo za rukom nakon raspada bivše Čehoslovačke. Otišao je u igračku penziju nakon 19 godina profesionalne karijere u sezoni 2008/09.
Enciklopedija
Poređenje značajnijih enciklopedija
(*) uključujući audio i video (**) zajednička repozitura sa ostalim Wikipediama (***) uključujući audio i video na lokalnoj Wikipediji
Pavel Nedvěd
Sparta Prag
1991. godine dobija šansu u prvom timu Dukle iz Praga sa tek napunjenih devetnaest godina. Te sezonu u 19 nastupa u tadašnjoj prvoj ligi Čehoslovačke postiže tri gola i naredne sezone prelazi u Spartu iz Praga. U najtrofejnijem češkom klubu ostaje do četiri sezone od kojih u tri; 1992/93, 1993/94 i 1994/95 osvaja titulu prvaka svoje države. Ukupno sakuplja 98 nastupa u domaćoj ligi i 19 u evropskim takmičenjima uz ukupno 28 postignutih golova. Posebno je bila impresivna poslijedna sezona, 1995/96 kada je u 38 nastupa u svim takmičenjima postigao impresivnih 19 golova.
Enciklopedija
Tipologija enciklopedija i leksikona
Enciklopedijske forme:
Draževnik
Draževnik je naseljeno mjesto u sastavu općine Dobrova–Polhov Gradec, regija Srednja Slovenija, Slovenija.
Pavel Nedvěd
Sparta Prag
1994. godine zahvaljujući dobrim igrama dobija poziv za nacionalnu reprezentaciju i junu iste godine debituje u utakmici protiv Republike Irske od 3-1. Na Evropskom prvenstvu u Engleskoj 1996. godine je bio jedan od bitnijih igrača u podvigu reprezentacije Češke koji je zaustavljen u finalu porazom od Njemačke.
Enciklopedija
Tipologija enciklopedija i leksikona
Specijelne forme:
Draževnik
Historija
Do teritorijalne reorganizacije u Sloveniji nalazio se u sastavu grada Ljubljane, odn. stare općine Vič–Rudnik.
Stanovništvo
Na popisu stanovništva 2011. godine, Draževnik je imao 122 stanovnika.
Napomena: ''U 2012. izvršena je manja razmjena teritorija između naselja Draževnik i Komanija.''
Enciklopedija
Nove forme enciklopedije
mini| Wikipedia na bosanskom jeziku ima trenutno [[Posebno:Statistics| članaka. ]] U prošlosti su pod pojmom enciklopedije spadale na papir štampane grupe objašnjenja i tumačenja o mnogim predmetima ljudskog znanja koji su od uvaženih autoriteta i poznavaoca tih istih pisani. Danas je to međutim drugačije. Moderna enciklopedija se danas ističe svojom brizinom kojom se aktualizira. Stara kao i nova saznanja su odmah svakome dostupna (naprimjer preko Interneta). Nove enciklopedije se ne osvrću na tradicije. Klasične štampane enciklopedije su uglavnom pisane da bi se ostvario materijalni dobitak dok nove više teže širenju znanja. Pronalazak novih medija (DVD i CD-ROM) doveo je do jednostavnije i jeftinije mogućnosti proizvodnje i publiciranja enciklopedije. Do velike senzacije došlo je 2002. godine kada je engleska Encyclopedia Britannica izjavila da je neće više štampati nego je samo proizvoditi u elektronskom obliku. Izjava je poslije korigovana i taj plan se više ne prati.
Srodne nauke
Nauka o proučavanju enciklopedijskih priručnika je enciklopedika. Ona se prije svega bavi historijskim proučavanjem enciklopedija. Također postoji još i pojam enciklopedistika. Obadvije riječi se koriste i kao sinonimi za enciklopediju. Leksikografija se više bavi pisanjem rječnika nego pisanjem enciklopedijskih leksikona. Druge srodne nauke su kulturne nauke, medijske nauke i naučnoteoretske nauke.
Sjeverna Koreja
Demokratska Narodna Republika Koreja je istočno azijska država, smještena na sjevernom dijelu korejskog poluostrva. Sjeverna Koreja, što je uobičajeni naziv za ovu državu, graniči sa Kinom i Rusijom na sjeveru te sa Južnom Korejom na jugu. Granica između Sjeverne i Južne je većinom na 38. paraleli. Površinom obuhvata 122 000 km2, a u Sjevernoj Koreji živi oko 24 miliona stanovnika. Glavni grad je Pjongjang, a od većih gradova izdvajaju se Kesong, Kim Čim, Sinuinđu.
Do Drugog svjetskog rata sa Južnom Korejom činila je ujedinjenu državu.
Historija
Nakon drugog svjetskog rata Koreju, dotada japansku koloniju, okupirale su vojne snage ratnih pobjednika, SAD-a i SSSR-a, s granicom okupacijskih zona na 38. paraleli, koja je postavljena kad je postalo jasno da u uvjetima hladnog rata zajednička uprava neće biti moguća. Zanimljiv detalj koji se treba spomenuti je taj da su trebali biti održani izbori diljem cijele Koreje u saradnji s UN-om. Plan za nacionalne izbore propao je nakon što se Južna Koreja u maju 1948. godine proglasila državom. Kao direktan odgovor na odvajanje juga proglašena je Sjeverna Koreja 8. jula iste godine, s Kim Il-sungom u funkciji premijera. Mjesec dana kasnije službeno se očitovao i Sovjetski Savez u proglasu koji navodi kako priznaje Kim Il-sunga kao jedinog legitimnog predstavnika korejskog naroda.
Ubrzo nakon početka rata između dviju Koreja (25. jula 1950.), sjevernokorejska vojska je 28. jula 1950. zauzela Seul, glavni grad Južne Koreje. Ubrzo su sjevernokorejske snage zauzele cijelu Južnu Koreju, osim područja Pusana. Međutim, 15. oktobra 1950. godine snage UN-a (tzv. KUN) prešle su u protunapad, zauzevši 20. oktobra iste godine Pjongjang i izbijajući 26. oktobra na kinesku granicu. Uslijedio je snažan kineski protunapad pa su snage KUN-a u martu 1951. godine potisnute na 38. paralelu. Napokon je 27. jula 1953. godine u P’anmunjomu potpisano primirje (koje je na snazi i danas) između 16 zemalja čije su snage bile u sastavu KUN-a s jedne, i Sjeverne Koreje i Kine s druge strane.
Zatim je Kim Il-sung, poznat i kao “veliki vođa”, uveo komunističku diktaturu po načelu kulta ličnosti s jednom dopuštenom strankom, Komunističkom partijom. Za svojega nasljednika unaprijed je proglasio svog sina Kima Jong-ila, poznatog pod nadimkom “dragi vođa”. Nakon očeve smrti 1994. godine njegov je položaj oslabio, pa je zbog toga došlo i do pokušaja zbližavanja Sjeverne sa privredno znatno naprednijom Južnom Korejom radi kojeg je održan susret dvojice predsjednika 2000. godine. Uprkos tome što su dvije države još 13. decembra 1991. godine potpisale Sporazum o pomirenju, nenapadanju i suradnji, odnosi između dviju država su napeti i danas. Glavni razlog je sjevernokorejski program razvijanja nuklearne energije u vojne svrhe. Na zahtjev SAD-a u Ženevi je 21. oktobra 1994. godine potpisan sporazum o zaustavljanju sjevernokorejskoga programa nuklearnog naoružanja, ali ga je Sjeverna Koreja odbacila 2002. godine i nastavila istraživanja na tom području, zbog čega se i danas nalazi pod pritiskom međunarodne zajednice.
Ugovorom sa SAD-om 1994. godine Sjeverna Koreja je odustala od razvoja nuklearnoga oružja u zamjenu za zapadnu ekonomsku pomoć. Provedbu tog ugovora otežavaju međusobni nesporazumi kao i nastojanja SAD-a da spriječe izvoz sjevernokorejske raketne tehnologije (u Iran, Pakistan i dr.). Posljedica tih nesporazuma je izolacija koja je uzokovala masovnu glad koja je trajala 1995.–99. (procjenjuje se da je umrlo više od milijun ljudi, no sjevernokorejski izvori navode oko 200.000 umrlih). 2000. godine desio se prvi susret lidera Sjeverne i Južne Koreje (Kim Jong-ila i Kim Dae-junga), koji su pregovarali o ujedinjenju. Tokom 2000-ih nastavljeni su američki pritisci zbog odbijanja Sjeverne Koreje da svoju nuklearnu tehnologiju stavi pod međunarodni nadzor.
Nakon smrti Kima Jonga-ila, 17. decembra 2011. godine predsjedničku dužnost je preuzeo njegov mlađi sin Kim Jong-un. Od kraja januara 2013. godine pogoršalo se stanje na Korejskom poluotoku. Prvo je Sjeverna Koreja otvoreno prijetila SAD-u, da bi se u martu povukla iz primirja potpisanog 1953. godine i prekinula sve komunikacije s Južnom Korejom. Krajem marta vlasti su poručile kako su rakete spremne za gađanje ciljeva u Americi, a početkom aprila kako o početku rata odlučuju dani.
Geografija
mini|desno Sjeverna Koreja je smještena na sjevernom dijelu Korejskog poluostrva čiji je reljef uglavnom planinski. Gotovo 80% države čine planine, a veliki broj vrhova prelazi visinu od 2 000 metara. Najviši vrh je Paektu-san, na vulkanskoj planini Baitou, sa 2 744 metara. U sjevernom dijelu, naročito uz granicu s Kinom postoji još nekoliko planina čiji najviši vrhovi dostižu visinu od 1 400 do 2 000 metara. Od većih rijeka izdvajaju se Yalu koja čini prirodnu granicu sa Kinom i rijeka Tuman koja čini granicu sa Rusijom. Jedina veća rijeka koja čitavim tokom prolazi kroz Sjevernu Koreju je Taedong.
Obalu Sjeverne Koreje zapljuskuju vode Žutog mora i Korejskog zaliva na zapadu i Japanskog mora na istoku. Uz obale dužine 2 495 kilometara smješteno je 3 579 uglavnom nenaseljenih otoka.
Šume su većinom četinarske.
Klima
Klima je umjerena, kontinentalna sa četiri različita godišnja doba. Kiša uglavnom pada u proljeće. Zime su duge, sa sniježnim olujama koje dolaze iz Sibira. Srednja temperatura tokom zime u Pjongjangu iznosi između -3 °C i -13 °C. Ljeta su kratka, vruća, sa visokom vlažnosti zraka i uz srednju temperaturu od 20 °C do 29 °C.
Od prirodnih katastrofa, Sjevernu Koreju pogađaju proljetne suše praćene obilnim kišama koje izazivaju poplave. Tokom ljeta poluostrvo pogodi prosječno jedan uragan.
Politički sistem
mini|Kongresna dvorana Mansudae|lijevo Prema Ustavu od 5. septembra 1948. godine Demokratska Narodna Republika Koreja je republika sa jednostranačkim političkim sistemom. Vladajuća stranka je Demokratski front za ponovno ujedinjenje domovine, u osnovi koalicija sastavljena od tri manje stranke: Radničke stranke Koreje, Korejske socijaldemokratske partije i Stranke Chondoist Chongu. Predsjednik republike šef je države i generalni sekretar Radničke partije Koreje, on je istovremeno i predsjednik Nacionalne komisije za odbranu, te vrhovni zapovjednik oružanih snaga. Mandat mu je 5 godina, a za svoj je rad kao šef države odgovoran Skupštini, koja ga imenuje na to mjesto. Nakon smrti Kim Il-sunga koji je bio doživotni predsjednik Sjeverne Koreje, funkcija predsjednika je ukinuta, a vlast je preuzeo njegov sin Kim Jong-il na funkciji predsjednika nacionalnog komiteta za odbranu.
Centralni narodni komitet je najviši izvršni državni organ; predsjedava mu poglavar države, a članovi su svi istaknuti stranačko dužnosnici. Zakonodavnu vlast ima jednodomna Vrhovna narodna skupština (Ch’oego Inmin Hoeui), koja ima 687 zastupnika, biranih neposredno, na općim izborima, za mandat od 5 godina. Stalni komitet je organ Skupštine, koji je u neprekidnom zasjedanju, pa i onda kada Skupština ne zasjeda. Komitet usmjerava rad Upravnoga vijeća, koje obavlja tekuće poslove izvršne vlasti. Pravo je glasa opće i jednako za sve građane sa navršenih 17 godina života. Centralni sud najviši je sud u državi; postoje još Narodni sud i Specijalni sud na nivou države, te sudovi pokrajina i općina.
Privreda
Sjeverna Koreja posjeduje dobre uslove za razvoj moderne ekonomije, uključujući značajne zalihe uglja i ostalih ruda. Rijeke Yalu, Tumen i Taedong i njihovi slivovi pružaju priliku za izgradnju hidrocentrala. Nakon Korejskog rata, te 60tih i 70tih smatralo se da je privreda Sjeverne Koreje snažnija od one u Južnoj Koreji. Sve tvornice su nacionalizovane, a u zemlji se proizvodi gotovo sve, tako da nema potrebe za uvozom proizvoda široke potrošnje. Uz Kubu, Sjeverna Koreja je jedina država u kojoj je ekonomija u potpunosti nacionalizovana i planska. 1980. je otpočeta modernizacija teške industrije koja je prekinuta zbog nedostatka novca.
Poliedar
Svaki konveksni poliedar je presjek konačnog broja poluprostora.
Sjeverna Koreja
Privreda
Najveći udar privreda Sjeverne Koreje je zadobila sredinom 90tih. zbog ogromnih poplava koje su pogodile zemlju, kao i zbog smanjenog izvoza zbog propasti istočnog bloka, jednog od najvećih trgovinskih partnera. Procjenjuje se da je zbog gladi uzrokovane poplavama i smanjenom žetvom umrlo oko 2 miliona ljudi. Uprkos velikoj pomoći u hrani, uglavnom od Kine i SAD, posljedice katastrofe su se osjećale do 2001. Sjeverna Koreja i danas zavisi od međunarodne pomoći u hrani.
Poliedar
Volumen
Volumen geometrijskog tijela je mjera prostora kojeg tijelo zauzima.
Pavel Nedvěd
Lazio
Nakon tih sjajnih igara, isto ljeto prelazi u redove italijanskog Lacija. 7. septembra 1996. godine debituje za ekipu protiv Bolonje, u okviru Serije A. Odmah se uklopio u ekipu i postigao deset golova te sezone u svim takmičenjima.
Poliedar
Pravilni poliedri
Pravilni poliedri su poliedri kome su stranice pravilni mnogougaonici.
Pavel Nedvěd
Lazio
U sezoni 1997/98 osvaja prvi trofej u Italiji i to Kup Italije pobjedivši Milan u finalu. Zatim i superkup pobjedom nad Juventusom 2-1 gdje je postigao jedan od golova. U sezoni koja slijedi u finalu Kupa pobjednika kupova igranom u Birmingemu je postigao odlučujući pogodak u 81. minuti i tako donio pobjedu svom timu protiv španske Majorke.
Sjeverna Koreja
Privreda
I pored velike gladi koja je zadesila zemlju, vlasti u Sjevernoj Koreji donijele su 2002. odluku da se privreda radikalnije zakrene prema namjenskoj industriji, uz izdvajanje gotovo četvrtine bruto domaćeg proizvoda za održavanje i reformisanje vojnih snaga. Prema procjenama iz 2002 dominantni sektor u Sjeverno Korejskoj ekonomiji je prerađivačka industrija (43.1%), a zatim uslužni sektor (33.6%) i poljoprivreda (23.3%). Većinu industrijske proizvodnje čine namjenska industrija, te proizvodnja električne energije i mašina.
Poliedar
Vrste poliedara
Stranice mu čini 4 trougla, ima 8 bridova i 4 vrha Stranice mu čini 6 kvadrata, ima 12 bridova i 8 vrhova Stranice mu čini 8 trouglova, ima 12 bridova i 8 vrhova Stranice mu čini 12 petouglova, ima 30 bridova i 20 vrhova Stranice mu čini 20 trouglova, ima 30 bridova i 12 vrhova
Kocka
Kocka je je pravilna četverostrana prizma. Spada u paralelepipede. Sastoji se od šest podudarnih kvadrata, njenih strana. Ima 12 ivica i 8 vrhova.
Dodekaedar
Dodekaedar je geometrijsko tijelo omeđeno sa dvanest međusobno podudarnih površi koje imaju oblik
Antiprizma
Zapremina
Pet poliedara ove grupacije nastaje odsijecanjem vrhova Platonovih tijela te čini grupu krnjih poliedara
Grupa od četiri polupravilna poliedra jednostavno se može povezati s kockom i oktaedrom. Naziva se grupa kubokta poliedara.
Ova grupa od četiri polupravilna poliedra može se povezati s dodekaedrom i ikosaedrom. Naziva se grupa ikosadodeka poliedara
Osobina enantiomorfizma
Zanimljivu osobinu imaju skošena kocka (Cubus Simus) i skošeni dodekaedar (Dodecaedron simum) To su jedina Arhimedova tijela koja ne posjeduju ravan simetrije i nemaju središte simetrije. Svako od ovih dvaju tijela javlja se u dvije forme koje se razlikuju po svojim orijentacijama. Za figure s ovim sosobinama kažemo dasu enantiomorfne figure, odnosno figure čija slika u ogledalu  nije identična originalnoj slici
Sjeverna Koreja
Privreda
Industrija: hemijska, mašinogradnja, brodogradnja, željezare, čeličane, aluminijska proizvodnja, namjenska industrija.
Poljoprivreda: agrumi, pšenica.
Rudno blago: Željezo, opljemenjivač čelika bakar.
RAMDAC
RAMDAC je spoj tri brza digitalno-analogna pretvarača sa malom količinom RAM-a za pohranjivanje boja kao i za stvaranje analognih signala za prikazivanje slike na monitoru. Termin RAMDAC je došao sa VGA načinom prikaza koje je IBM predstavio 1987 godine. Zadužen je za pretvaranje digitalnih signala od kompjuterovog procesora u analogne signale razumljive monitoru ili drugom prikaznom uređaju. Zavisno o broju bitova korištenih od strane RAMDAC-a i brzini transfera podataka konverter će moći podržati različite brzine osvježavanja ekrana (refresh rate). RAMDAC šalje finalnu sliku do monitora kroz kabal.
Pavel Nedvěd
Lazio
U narednoj sezoni je bio ukupno 13 puta strijelac u 45 nastupa u svim takmičenjima i zahvaljujući sjajnim igrama privlači interes mnogih klubova iz domaćeg prvenstva ali i iz Evrope.
Juventus
Nakon pet sezona provedenih u Rimu, prelazi u Juventus za 70 milijardi tadašnjih italijanskih lira ili 41 milion eura. Doveden je kao zamjena za Zinedina Zidana koji je isto ljeto prešao u Real Madrid za tadašnjih rekordnih 75 miliona eura. On je bio i prvo veliko pojačanje Marćela Lipija koji se vratio u Juventus. Svoj prvi gol postiže u decembru 2001. godine u prvenstvenoj utakmici protiv Peruđe i to glavom. Naredni put je bio strijelac u januaru naredne godine u domaćem meču protiv Udinesea te je dva puta donio bitne pobjede protiv Verone i Pjaćence. Juventus na kraju osvaja Seriju A bodom razlike od drugoplasiranog Intera.
U sezoni 2002/03 igra još bolje i postiže devet prvenstvenih golova u novom osvajanju scudetta kojem već na početku dodaje i trofej nacionalnog superkupa. U Ligi prvaka je te sezone bio pet puta strijelac, od čega u četvrtfinalu protiv Barcelone i u polufinalu protiv Real Madrida. Na toj utakmici je dobio žuti karton zbog koga je morao propustiti finale protiv Milana. Taj meč je napustio u suzama i mnogi su podvukli kao glavni razlog za poraz upravo izostanak Čeha. Slijedeća sezona počinje osvajanjem još jednog superkupa a na kraju godine dobija nagradu Zlatna lopta za najboljeg igrača Evrope u 2003. godini.
mini|275px|desno|Nedved u dresu [[Juventus FC|Juventusa u akciji protiv Olimpijske selekcije Kine.]]
Naredne dvije sezone su bile jednako uspješne kako na ličnom planu tako i na klupskom. Pod vodstvom Fabija Kapela Juventus osvaja dvije nove titule (koje su kasnije oduzete poslije skandala o namještanju utakmica Calciopoli). U sezoni 2005/06 sakupio je 46 nastupa u svim takmičenjima uz sedam postignutih golova.
Nakon što je klub izbačen u Seriju B, ostaje vjeran Juventusu te je tako 11 puta bio strijelac u 33 utakmice u drugoj ligi. Dodao je i jedan gol u Kupu Italije.
U prvoj prvenstvenoj utakmici nakon povratka u elitu 31. augusta 2008. godine protiv Fiorentine Nedved postiže vodeći gol ali domaćini kasnije dolaze do poravnanja. 29. oktobra protiv Bolonje postiže dva gola a 31. januara 2009. godine na Olimpijskom stadionu u Torinu Kaljariju daje fantastičan gol sa preko 30 metara. Poslije toga najavljuje konačni oproštaj od fudbala na kraju te sezone. U februaru se povrijeđuje u meču osmine finala protiv Čelzija. Vraća se 21. marta u utakmici protiv Rome na Olimpijskom stadionu u Rimu gdje postiže sjajan pogodak za pobjedu od 4-1.
17. maja 2009. godine na domaćoj utakmici protiv Atalante igra svoj 500-ti meč u karijeri u domaćim prvenstvima. 30. maja preko svih medija u Italiji potvrđuje da će sutrašnja utakmica u Torinu protiv Lacija biti njegova poslijednja. Utakmicu je počeo kao kapiten i asistirao Vinćencu Jakvinti za drugi pogodak i pobjedu od 2-0. Izašao je u 84. minuti iz igre kada je utakmica zaustavljena i cijeli stadion uz gromoglasan aplauz i podršku ustao da se oprosti od legende kluba. Poslije utakmice su svi igrači i rukovodstvo kluba stali u počasni špalir a Čeh je otrčao počasni krug oko terena opraštajući se od navijača. Nešto kasnije, gostujući na italijanskom Sky Sportu je definitivno potvrdio kraj karijeri iako se nagađalo o njegovom o nastavku karijere u SAD-u.
U svojoj autobiografiji Moj normalan život je napisao kako je 2010. godine odbio poziv tadašnjeg trenera Intera Žoze Murinja da pređe u taj klub.
Nakon karijere
Kasnije je izjavio kako nije okačio kopačke o klin zbog zasićenja ili nemogućnosti da igra na najvišem nivou nego radi velike želje da provodi više vremena sa svojom porodicom. 12. oktobra 2010. godine je sjednici dioničara Juventusa najavljeno da će Nedved postati član uprave. 27. oktobra na skupštini kluba je postao jedan od jedanaest članova Upravnog Odbora Juventus Football Club-a.
Sjeverna Koreja
Stanovništvo
Sjeverna Koreja jedna je od etnički najhomogenijih zemalja svijeta. Gotovo cjelokupno stanovništvo čine Korejci, a neznatnu manjinu Kinezi i Japanaci. Službeni jezik je korejski, koji se piše posebnim korejskim pismom, u Sjevernoj Koreji zvano “choson mutcha”, i sastoji se od 25 znakova. Za razliku od Južne Koreje, gdje se koriste i određeni kineski znakovi, u Sjevernoj Koreji koristi se samo korejsko pismo.
Gustoća naseljenosti dosta je visoka (198 st./km2). Naseljenost je neravnomjerna: centralno planinsko područje je najslabije naseljeno, uglavnom uz riječne doline, dok istočno priobalje naseljava oko četvrtina stanovništva, a zapadno približno polovica. Gusta naseljenost priobalja je djelomična posljedica planskog razvoja industrije u tim područjima.
Nakon Korejskoga rata (1950.–1953), u kojem su stradali mnogi gradovi, počela je njihova obnova, širenje, pa se povećao udio gradskog stanovništva koje danas čini više od 60% ukupnog stanovništva. Najveći je glavni grad Pjongjang sa 3.255.288 stanovnika. Ostali veći gradovi su Hamhung (768.551), Chongjin (667.929), Nampo (366.815), Wonsan (363.127), Sinuiju (359.341).
Obzirom na zatvorenost Koreje, demografski podaci većinom su rezultat procjena. Brzi porast stanovništva nakon 1950-ih poslije je usporen i danas je umjeren, oko 12‰ godišnje (prosjek 1980.–2002.). Većinom je rezultat prirodne promjene, umjerene stope rodnosti (oko 18‰) i niske smrtnosti (oko 6‰). Očekivano trajanje života je 62 godina. U dobnoj strukturi stanovništva mlađi od 15 godina sačinjavaju 26% populacije, a stariji od 65 godina.
Petar Franasović
mini|desno|250px|Grob Petra Franasovića (desno) pored katoličke crkve u primorskom mjestu [[Trsteno]] mini|desno|250px|Grobna ploča i epitaf na grobu Petra Franasovića mini|desno|250px|Katolička crkva [[Sveti Vid|svetog Vida u mjestu Trsteno, u kojoj je službovao sveštenik Petar Franasović]] Petar Franasović (Korčula, 8. mart 1819 – Trsteno, 5. decembar 1883) bio je katolički sveštenik i narodni preporoditelj.
Pavel Nedvěd
Privatni život
2010. godine je izdao autobiografiju Moj normalan život.
Petar Franasović
Život
Rođen je u staroj pomorsko-brodograditeljskoj porodici, od oca Petra i majke Roze, rođene Depolo. Prve nauke je izučio u rodnom gradu u tek osnovanoj učionici pod Austrijom. Po savjetu i nagovoru sveštenika Depola, roditelji su ga poslali u samostan, u monaški red malobraćana, koji ubrzo napušta. Nastavlja gimnaziju u Korčuli, Dubrovniku (kod Frančeska Marija Apendijija) i Splitu a zatim bogoslovlje u Zadru. Zaređen je za sveštenika 20. septembra 1844. godine. Kao sveštenik dobio je službu u dubrovačkom kraju (Mokošica, Doli, Mali Ston), na Korčuli (Žrnovo) i u Trstenu kod Dubrovnika, gdje ga zatiče smrt u 65. godini života u časti počasnog kanonika dubrovačke stolne crkve.
Kao mladi bogoslov u Zadru pretplatnik je, a poslije i saradnik Zore dalmatinske. Kao mladi kapelan u Korčuli don Petar se ističe u radu tek osnovanog "političkog kluba" u tom gradu (1848. god.), koji je nastupao sa zahtjevom demokratizacije političkog života pri izbornom postupku za općinska tijela (da sam narod Korčule bira svoje predstavnike), zbog čega mu dubrovački biskup izričito zabranjuje posjećivati taj klub. Bio je pristalica i zagovornik sjedinjenja Dalmacije i Hrvatske, uz oštre kritike prema onima koji su bili protiv narodnog jedinstva. Godine 1849. don Petar postaje član društva Slavjanska lipa, koji se te godine osnovao u Zadru po uzoru na ono u Pragu. Kasnije se kandiduje za narodnog poslanika Dalmatinskog pokrajinskog sabora kao kandidat Narodne stranke za grad Korčulu na izborima 1864. godine. Zbog, još tada jakog autonomaštva u Korčuli, nije bio izabran. Pripadao je krugu korčulanskih ljubodomaca koji su govorili samo narodnim jezikom. Bio je gorljivi pobornik upotrebe slovinskog, narodnog jezika. Od prijatelja iz Zadra dobija razne knjige za sebe i druge, na narodnom jeziku. Pisao je Gajevim pravopisom (štokavsko-ikavskim govorom) pripovijetke, novele, povijesne članke i opise narodnih običaja, objavljujući ih u almanahu Dubrovnik, u zadarskom časopisu Zviezda, u Narodnom koledaru Matice dalmatinske i dubrovačkom Slovincu. Slovinac je izlazio 6 godina, a gasi se i zbog smrti 6 pokretača i saradnika, u samo dvije godine (1882. i 1883.), od kojih je jedan bio i Petar Franasović. U Narodnom koledaru je 1864. godine pisao i o historiji svoje rodne Korčule, gdje navodi da su je naselili Srbi Neretvani. Pripadao je krugu istaknutijih saradnika dubrovačkog Slovinca (1878–1884), objavljujući u njemu crtice iz korčulanske historije. U Slovincu objavljuje članak o potrebi postavljanja natpisa na kući Petra Kanavelovića, zalažući se i za podizanje spomenika ovom korčulanskom pjesniku u rodnom gradu. Sahranjen je pored crkve u Trstenu, a na grobnoj ploči je epitaf: NEZABORAVLJIVOMU LJUBLJENOMU DUM PERU FRANASOVIĆU TRSTENSKOMU ŽUPNIKU VRLOMU KNJIŽEVNIKU VATRENOMU RODOLJUBU POČASNOMU KANONIKU KOJI PREMINU DNE 5. PROSINCA 1883. U 63. GODINI UCVILJENI PRIJATELJI RODBINA. Od brata sin, Dragutin Franasović, je bio general srbijanske vojske i vojni ministar. Dr Nikola Tolja, Hrvat iz Dubrovnika čija je tema doktorata bio književni list iz Dubrovnika Srđ i koji je autor knjige Dubrovački Srbi katolici, istine i zablude piše: ...pozorno sam prelistao "Ostavštinu don Petra Franasovića", svećenika Srbokatolika.., kao i ostalih Srba katolika i Tolja izvodi zaključak da se iz svega toga ne može izvoditi zaključak o vršenju uticaja nacionalističke propagande i ideologije na dubrovačke Srbe katolike putem korespodencije.
Pobornik narodnog jedinstva Srba i Hrvata
Dok je bio župnik u Trstenom, uznemiravala ga je nesloga između Srba i Hrvata, pa je napisao poučni dramolet koji je upozoravao na sudbinsko značenje sloge. Vjerujući kako Hrvatu i Srbinu jednome bez drugoga nema života ni spasa, vidi ih zajedno i na onom svijetu, oslikavajući tu misao kroz susret duhova bana Josipa Jelačića i kneza Miloša Obrenovića, koji se pri prvom susretu neizmjernom naglošću za dugo grle i ljube. U kasnijim razgovorima se pojavljuju i kralj Uroš, Miloš Obilić i knez Lazar. Ovaj dramolet je napisan ranije, a objavljen je 1896. u listu Dubrovnik.
NGC 2400
NGC 2400 je trostruka zvijezda i nalazi se u sazviježđu Mali pas. Prvo otkriće je napravio George Phillips Bond 26. februara 1853. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
William Howard Taft
William Howard Taft bio je američki pravnik i političar, najpoznatiji po tome što je bio 27. predsjednik SAD-a i 10. predsjednik Vrhovnog suda SAD-a.
Rani život
Slijedeći stope svog oca, mladi Taft se upisao na koledž u Yaleu, gdje je postao članom Skull and Bones, tajnog udruženja čiji je osnivač bio upravo Alphonso Taft. Godine 1878. Taft je diplomirao kao drugi u klasi, a dvije godine kasnije u Cincinnatiju stekao pravnu diplomu.
Politička karijera
Taft se slijedećih godina oženio za svoju dugogodišnju ljubav Helen Harron, te služio kao javni tužilac i glavni sakupljač federalnih poreza. Godine 1890. predsjednik Harrison imenovao ga je vrhovnim pravobraniteljem SAD-a. Godine 1892. Taft je postao federalni sudija, a sljedeće godine stekao i titulu doktora pravnih nauka na Univerzitetu Yale.
Godine 1900. predsjednik McKinley imenovao je Tafta za prvog civilnog guvernera Filipina - teritorija koje su SAD nedavno preuzele nakon Špansko-američkog rata. Taft je tu dužnost prilično nevoljko prihvatio, dijelom zbog vlastitog protivljenja aneksiji Filipina, a dijelom zato što se bio nadao imenovanju u Vrhovni sud. Na tom mjestu je ostao od 1901. do 1903. godine, kada je naklonost domaćeg stanovništva osvojio dijeljenjem poljoprivrednog zemljišta, prethodno otkupljenog od Rimokatoličke crkve. U tu svrhu je Taft posjetio Vatikan, gdje se sreo s papom Leonom XIII. Godine 1903. predsjednik Roosevelt je Tafta mislio kandidirati za Vrhovni sud, ali su Tafta filipinski političari nagovorili da ostane kao guverner barem još neko vrijeme.
Godine 1904. Taft je ipak prihvatio Rooseveltovu ponudu da postane sekretar za rat u njegovoj administraciji. Tamo se istakao smirivanjem pobuna na Kubi, te početkom radova na Panamskom kanalu.
mini|lijevo|Inauguracija 1909.
Roosevelt je držao da Taft dijeli njegove progresivne stavove po mnogim društvenim pitanjima, pa je odlučio da ga upravo on naslijedi u Bijeloj kući. Taft je godine 1908. dobio republikansku nominaciju, te je glatko izabran za predsjednika.
Kao predsjednik, Taft je nastavio mnoge Rooseveltove reforme. Oštro se suprotstavio trustovima, podržavao uvođenje federalnog poreza na prihod, kao i direktan izbor federalnih senatora. Njegova je administracija znatno unaprijedila poštansku službu, a osnovano je i Ministarstvo rada. Međutim, Taftu je nedostajalo Rooseveltove karizme, kao i političkog talenta. Kao pravnik je inzistirao da se reforme vrše preko sudskih tužbi umjesto administrativnim mjerama.
mini|desno|Taft (lijevo) s predsjednikom [[Warren G. Harding|Warrenom G. Hardingom i Robertom Lincolnom na posvećenju Lincolnovog memorijala, 30. maj 1922.]]
To je s vremenom izazvalo sve veći razdor između Tafta i Roosevelta, koji je godine 1912. pokušao osvojiti republikansku nominaciju. Kada se republikanski establishment stavio na Taftovu stranu, Roosevelt je napustio konvenciju i osnovao vlastitu Bull Moose stranku. S njome je na predsjedničkim izborima uspio dobiti više glasova od Tafta, koji je s 23 % glasova imao najslabiji rezultat u historiji Republikanske stranke. Republikanski razdor je, pak, najbolje iskoristio demokratski kandidat Woodrow Wilson i pobijedio na izborima.
Nakon izlaska iz Bijele kuće, Taft je postao profesor ustavnog prava na Yaleu, te predsjednik Američke advokatske komore. U to doba je postao jedan od glavnih zagovornika mirnog rješavanja međunarodnih sporova te stvaranja organizacije koja će kasnije postati poznata kao Liga naroda. Svoje mirovne aktivnosti je nastavio i nakon izbijanja prvog svjetskog rata. Kada su pak SAD ušle u rat, Taft je podržao uvođenje regrutacije, smatrajući da samo najodlučnije vođeni ratni napor može dovesti rat do brzog završetka te tako prekinuti patnje i razaranja.
Godine 1921. je umro predsjednik Vrhovnog suda Edward Douglass White. To je predsjednik Warren G. Harding iskoristio kako bi Taftu ispunio davnu želju te ga je imenovao predsjednikom Vrhovnog suda. Senat je tu odluku jednoglasno potvrdio. Taft je na tom položaju ostao do smrti te učestvovao u donošenju mnogih važnih odluka.
Taftovi potomci nastavili su porodičnu tradiciju, tako da danas njegovi praunuci drže važne položaje u federalnoj i državnim administracijama.
Urođeni imunski sistem
Urođeni imunski sistem brani domaćina od infekcija. Uključuje ćelije koje odmah prepoznaju i reagiraju na patogene (mikrobe). Urođeni odgovor imunskog sistema nije specifičan: reagira na isti način na sve patogene koje prepozna.
Za razliku od adaptivnog imunskog sistema, urođeni sistem ne daje dugotrajni imunitet protiv specifičnih infekcija.
IC 550
IC 550 (također poznat kao MCG -1-25-14 i PGC 27607) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 227 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Vodena zmija. Najveći prečnik je 0,80 (53 hiljade sg) a najmanji 0,5 uglovnih minuta (33 hiljade sg). Prvo otkriće je napravio Stephane Javelle 18. februara 1893. godine.
Urođeni imunski sistem
Urođeni imunski sistemi pružaju neposrednu odbranu od infekcija, a nalaze se cijelom biljnom i životinjskom svijetu. Urođeni sistem, evolucijski je starija odbrambena strategija. To je glavni imunski sistem koji se nalazi u biljkama, gljivama, insektima i u primitivnim višećelijskim organizmima. Ovaj sistem nije prilagodljiv i ne mijenja se tokom životnog vijeka jedinke.
IC 550
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Urođeni imunski sistem
Urođeni imunski sistem kičmenjaka:
Anatomske barijere
Urođeni imunski sistem uključuje kožu. Vanjski slojevi kože nazivaju se "epitelni". Ćelije epitela tvore voštanu fizičku barijeru koja ne štiti od većine zaraznih uzročnika. Ove ćelije su prva linija odbrane urođenog imunološkog sistema protiv invazivnih mikroorganizama. Stare ćelije kože otpadaju, a to pomaže uklanjanju bakterija koje su se zalijepile na koži.
Koža se nastavlja iznutra u sluznice crijeva i pluća. U crijevima ili plućima, kretanje peristaltikom ili cilijama pomaže u uklanjanju uzročnika zaraze. Zarazne agensse također, hvata i sluz. U crijevima, crijevna flora može spriječiti patogene bakterije izlučivanjem otrovnih tvari ili nadmetanjem s patogenim bakterijama za hranjive tvari ili pričvršćivanjem na ćelijske površine.
Sredstva za ispiranje suza i sline pomažu u sprečavanju infekcije očiju i usta.
Upala
Upala je jedan od prvih odgovora imunskog sistema na patogene ili strane supstance koje pređu anatomske barijere.
Upala se stimulira hemijskim faktorima koje otpuštaju ozlijeđene ćelije. Postavlja fizičku barijeru protiv širenja infekcije, te podstiče zarastanje oštećenog tkiva nakon uklanjanja patogena. Hemijski faktori nastali tokom upale privlače fagocite, posebno neutrofile. Neutrofili tada postaju okidač za aktivirenje ostalih dijelova imunskog sistema.
Komplementni sistem
Komplementni sistem je biohemijska kaskada imunskog sistema koji pomaže antitijelima da očiste patogene ili ih označe za uništenje putem drugih ćelija. Kaskada se sastoji od mnogo proteina plazme koji su proizvedeni u jetri. Proteini zajedno djeluju na: Elementi kaskade komplementa mogu se naći u mnogim vrstama kičmenjaka, uključući sisare, ptice, ribe i neke vrste beskičmenjaka.
Ćelije urođenog imunskog odgovora
Sva bijela krvna zrnca (WBC) poznata su kao leukociti. Leukociti se razlikuju od ostalih tjelesnih ćelija po tome što djeluju poput neovisnih jednoćelijskih organizama. Mogu se slobodno kretati i hvatati krhotine ćelija, strane čestice ili napadati mikroorganizme. Proizvode se formiranjem krvnih matičnih ćelija u koštanoj srži. Urođeni leukociti uključuju svoje forme, kao što su:
Mastociti
Mastociti su vrsta urođenih imunskih ćelija u vezivnom tkivu i sluznicama. Blisko su povezani sa odbranom protiv patogena i zarastanjem rana. Također su često povezani sa alergijama i anafilaksama. Kada se aktiviraju, mastociti brzo otpuštaju karakteristične granule, bogate histaminom i heparinom, zajedno s različitim hormonskim mediatorima i hemotaktnim citokinima iz okoliša. Histamin širi krvne žile, uzrokujući znakove upale i aktivira neutrofile i makrofage.
Fagociti
Riječ "fagocit" doslovno znači "ćelija koja jede". To su imunske ćelije koje zahvataju, tj. fagocitiraju, patogene ili neke druge čestice. Da bi zahvatio česticu ili patogen, fagocit proširuje dijelove svoje plazmamembrane, obavijajućije oko čestice dok je ne zamota (tj. čestica je tada unutar ćelije). Jednom unutar ćelije invazivni patogen se nalazi unutar jednog endosoma koji se stapa s lizosomom, koji sadrži enzime i kiseline koje ubijaju i probavljaju česticu ili organizam. Fagociti općenito patroliraju tijelom tražeći patogene, ali također su u stanju reagirati na skupinu visoko specijaliziranih molekulskih signala koje proizvode druge ćelije, nazvane citokini.
Makrofagi
Makrofagi su veliki fagocitni leukociti. Oni se mogu kretati po ćelijskoj membrani žila kapilara i ići između ćelija kako bi lovili invazivne patogene. Makrofagi su najefikasniji fagociti i mogu fagocitozirati znatan broj bakterija ili drugih ćelija ili mikroba. Vezanje bakterijskih molekula na receptore na površini makrofaga, pokreće ga da proključa i uništi bakterije. Patogeni takođe stimuliraju makrofag na proizvodnju hemokina koji pozivaju ostale ćelije na mjesto infekcije.
Neutrofili
Neutrofili i dvije druge vrste ćelija (eozinofili i bazofili) poznati su kao granulociti (jer u zrnastoj citoplazmi imaju granule) ili polimorfonuklearne ćelije (PMN) zbog svog karakterističnog režnjevitog jedra. Neutrofilne granule sadrže različite otrovne tvari koje ubijaju ili inhibiraju rast bakterija i gljivica. Glavni proizvodi neutrofila su snažni oksidanti. Oni uključuju vodik-peroksid, slobodne radikale kisika i hipohlorit. Neutrofili su najzastupljeniji tip fagocita, sa 50 do 60% ukupnih cirkulirajućih leukocita. Obično su prve ćelije koje stignu na mesto infekcije. Koštana srž normalne zdrave odrasle osobe proizvodi više od 100 milijardi neutrofila dnevno, više od 10 puta nego mnogi dnevno tokom akutne upale.
Bazosili I eozinofili
Bazofil i eozinofil su ćelije povezane sa neutrofilima (vidi gore). Kada se aktiviraju susretom s patogenima, bazofili koji oslobađaju histamin važni su u obrani protiv parazita i imaju ulogu u alergijskim reakcijama (poput astme). Kada se aktiviraju, eozinofili izdvajaju niz visoko toksičnih proteina i slobodnih radikala koji ubijaju bakterije i parazite. Iste hemikalije također uzrokuju oštećenja tkiva tokom alergijskih reakcija. Aktivacija i oslobađanje toksina iz eozinofila je stoga čvrsto regulirano kako bi se spriječilo neprimjereno uništavanje tkiva.
Prirodne ćelije-ubice
Prirodna ćelija-ubica ili NK-ćelije dio su urođenog imunskog sistema koji ne napada direktno invadirajuće mikrobe. Umjesto toga, NK-ćelije uništavaju kompromitirane ćelije domaćina, poput ćelijaa tumora ili onih zaraženih virusom. Prepoznaje takve ćelije po stanju poznatom kao "nestalo ja". Ovaj izraz opisuje ćelije sa niskim nivoom markera ćelijske površine zvane MHC I (glavni kompleks histokompatibilnosti). To se može dogoditi kod virusnih infekcija ćelija domaćina. Nazvane su "prirodnim ubicama" jer im nije potrebna aktivacija da bi ubili ćelije koje su "samonedostajuće".
Majari
Majari su izmišljena bića iz Tolkinovih djela. To su bića skoro ista kao valari, ali su puno slabiji i oni su sluge valara. Oni nisu značajan historijski faktor već je njihova pažnja posvećena valarima. Najpoznatiji majari su Saruman, Gandalf i Sauron. Saruman je postao sluga zla i zbog toga su ga uništili Enti i oduzete su mu moći. Gandalf je hrabro vodio narode Srednje Zemlje protiv zla. Sauron je vladao Mordorom i uništen je kad je Prsten Moći istopljen. Na Srednju Zemlju došli su i Majari Melijana Maja, Tom Bombardil i mnogi drugi.
Urođeni imunski sistem
Antimikrobni peptidi
Hrana od morske ribe ima visoku razinu antimikrobnih spojeva. Ispitivanje sa živom ribom pokazalo je da peptidi iz ribe koji se koriste u namirnicama i sastojcima za prehranu djeluju dobro.
NGC 3839
NGC 3839 (također poznat kao IRAS 11413+1103, MCG 2-30-24, PGC 36475 i UGC 6700) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 272 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Lav. Najveći prečnik je 1,00 (79 hiljada sg) a najmanji 0,5 uglovnih minuta (40 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio Jean Marie Edouard Stephan 19. aprila 1882. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Kula Norinska
mini|280px|Kula Norinska Kula Norinska je naseljeno mjesto i općina u Hrvatskoj, u Dubrovačko-neretvanskoj županiji.
Historija
Do teritorijalne reorganizacije u Hrvatskoj nalazila se u sastavu stare općine Metković.
Stanovništvo
Na popisu stanovništva 2021. godine, općina Kula Norinska je imala 1.414 stanovnika, od čega u samoj Kuli Norinskoj 205.
Općina Kula Norinska
Napomena: ''Nastala iz stare općine Metković. Od 1857. do 1981. sadrži dio podataka grada Metkovića.''
Kula Norinska (naseljeno mjesto)
Napomena: ''U 1981. povećano za dio naselja Momići. U 1857. i 1869. podaci su sadržani u naselju Desne, od 1880. do 1910. u naselju Krvavac (bivše naselje Bagalovići), a u 1921. u naselju Podrujnica. U 2001. smanjeno izdvajanjem naselja Matijevići.''
Popis 1991.
Na popisu stanovništva 1991. godine, naseljeno mjesto Kula Norinska je imalo 391 stanovnika, sljedećeg nacionalnog sastava:
Orci (Gospodar prstenova)
Orci, narod iz Tolkinovog izmišljenog svijeta Gospodar prstenova, su zla bića koja je stvorio Melkor mučeći vilenjake. Lijepi vilenjaci su postali izobličeni i zli. Mrzili su sve živo i njihova krv je bila crna. Mnogo vjekova su služili Melkora. Kada je on uništen stupili su u Sauronovu službu. Orčki barjaci su se ponovo digli. Poslije napada alijanse Orci su se rasuli. Za vrijeme rata za prsten Orci su se podijelili na Orke iz Mrke Šume, Orke Maglenih planina, Orke Izengarda i Orke Mordora. Poslije pada zla postali su slabi goblinski narod.
NGC 6824
NGC 6824 (također poznat kao IRAS 19426+5559, MCG 9-32-12, PGC 63575 i UGC 11470) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 156 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Labud. Najveći prečnik je 1,90 (86 hiljada sg) a najmanji 1,4 uglovnih minuta (63 hiljade sg). Prvo otkriće je napravio John Frederick William Herschel 16. septembra 1792. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Uzročnost
Uzročnost je apstrakcija koja ukazuje na to kako svijet napreduje, toliko osnovni koncept da je prikladniji kao objašnjenje drugih koncepata progresije nego kao nešto što treba objasniti drugi osnovniji. Koncept je sličan onima agency i efficacy. Iz tog razloga možda će biti potreban skok intuicije da se to shvati. Shodno tome, uzročnost je implicitna u logici i strukturi običnog jezika.
U engleskim studijama aristotelovske filozofije, riječ "uzrok" koristi se kao specijalizovani tehnički termin, prijevod Aristotelovog izraza αἰτία, pod kojim je Aristotel značio "objašnjenje" ili "odgovor na pitanje zašto". Aristotel je kategorizovao četiri tipa odgovora kao materijalne, formalne, efikasne i konačne "uzroke". U ovom slučaju, "uzrok" je objašnjenje za objašnjenje, a neuspeh u prepoznavanju da se razmatraju različiti tipovi "uzroka" može dovesti do uzaludne rasprave. Od četiri Aristotelova načina objašnjenja, onaj koji je najbliži pitanjima ovog članka je "efikasnost".
David Hume, kao dio svog suprotstavljanja racionalizmu, tvrdio je da sam čisti razum ne može dokazati stvarnost efikasne kauzalnosti; umjesto toga, pozivao se na običaje i mentalne navike, primjećujući da cjelokupno ljudsko znanje proizlazi isključivo iz iskustva.
Tema uzročnosti ostaje glavna u savremenoj filozofiji.
Metafizika
Priroda uzroka i posljedice je briga subjekta poznatog kao metafizika. Immanuel Kant smatrao je da su vrijeme i prostor pojmovi prije ljudskog razumijevanja napretka ili evolucije svijeta, a prepoznao je i prioritet uzročnosti. Ali nije imao razumijevanje koje se steklo sa znanjem o prostoru geometrije Minkovskog i specijalnoj teoriji relativnosti da se pojam kauzalnosti može koristiti kao prethodni temelj iz kojeg se može konstruirati kauzalna struktura vremena i prostora.
Ontologija
Opće metafizičko pitanje o uzroku i posljedici jest kakav entitet može biti uzrok, a kakav entitet može biti posljedica.
Jedno gledište o ovom pitanju jest da su uzrok i posljedica jednog te istog tipa entiteta, s asimetričnim odnosom uzročnosti između njih. Odnosno, gramatički bi bilo logično reći ili "A je uzrok, a B posljedica" ili "B je uzrok, a A posljedica", iako samo jedno od to dvoje može biti tačno. S ovog gledišta, jedno mišljenje, predloženo kao metafizički princip u filozofiji procesa, je da je svaki uzrok i svaka posljedica neki proces, događaj, postajanje ili dešavanje. Primjer je njegovo saplitanje o stepenicu bilo je uzrok, a njegovo lomljenje skočnog zgloba posljedica. Drugi je stav da su uzroci i posljedice 'stanja stvari', pri čemu je tačna priroda tih entiteta manje restriktivno definisana nego u procesnoj filozofiji.
Drugi pogled na ovo pitanje je klasičniji, da uzrok i njegova posljedica mogu biti različitih tipova entiteta. Naprimjer, u Aristotelovom efikasnom kauzalnom objašnjenju radnja može biti uzrok, dok je predmet njen učinak. Tako se generativne akcije njegovih roditelja mogu smatrati efikasnim uzrokom, pri čemu je Sokrat posljedica, a Sokrat se smatra trajnim objektom, u filozofskoj tradiciji zvanoj "supstancija", za razliku od akcije.
Epistemologija
Budući da je uzročnost suptilni metafizički pojam, potreban je znatan intelektualni napor, zajedno s izlaganjem dokaza, da se utvrdi znanje o tome u određenim empirijskim okolnostima. Prema Davidu Humeu, ljudski um nije u stanju direktno percipirati uzročne odnose. Na ovom osnovu, naučnik je napravio razliku između gledišta pravilnosti na uzročnost i kontračinjeničnog pojma. Prema protivčinjeničnom pogledu, X uzrokuje Y ako i samo ako, bez X, Y ne bi postojao. Hume je ovo drugo tumačio kao ontološki pogled, tj. kao opis prirode uzročnosti, ali je, s obzirom na ograničenja ljudskog uma, savjetovao korištenje prvog (navodeći, otprilike, da X uzrokuje Y ako i samo ako su ta dva događaja prostorno-vremenski spojena, a X prethodi Y) kao epistemološka definicija uzročnosti. Posjedovanje epistemološkog koncepta kauzalnosti potrebno je da se napravi razlika između kauzalnih i nekauzalnih odnosa. Savremena filozofska literatura o kauzalnosti može se podijeliti na pet velikih pristupa uzročnosti. To uključuje (gore spomenutu) pravilnost, vjerovatnu uzročnost, protivčinjenični mehanizam, mehanizam (filozofiju) i manipulacionističke poglede. Može se pokazati da je ovih pet pristupa reduktivno, tj. da definišu uzročnost u terminima odnosa drugih tipova. Prema ovom čitanju, oni definišu uzročnost u smislu empirijskih pravilnosti (konstantne veze događaja), odnosno promjena uvjetne vjerovatnoće, kontračinjeničnih uvjeta, mehanizama koji su u osnovi uzročno-posljedičnih odnosa i invarijantnosti pod intervencijom.
Geometrijski značaj
Uzročnost ima svojstva antecedencije i kontiguiteta. Ovo su topološki i sastojci su prostorno-vremenske geometrije. Kako ih je razvio Alfred Robb, ova svojstva omogućavaju izvođenje pojmova vremena i prostora. Max Jammer piše da "Einsteinov postulat... otvara put direktnoj konstrukciji kauzalne topologije ... prostora Minkowskog." Uzročna efikasnost se ne širi brže od svjetlosti.
Pirati s Kariba: Prokletstvo Crnog bisera
Pirati s Kariba: Prokletstvo Crnog bisera jest pustolovni romantično-komični pomorski ep iz 2003. godine.