cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Stepa Stepanović
Odbrana Mačve
Trupe 5. i 6. armije Austrougarske vojske 8. septembra 1914. su ujutru poslije duge artiljerijske vatre počele da prelaze preko Save, donje i srednje Drine. Na osnovu prvih izvještaja koje je Stepanović dobio od potčinjenih komandanata, došao je do zaključka da glavne neprijateljeve snage djejstvuju u širem rejonu ušća Drine. Stoga je odlučio da angažujući armijsku rezervu energično napadne prebačene neprijateljeve jedinice dok su još slabe i prebaci ih preko Drine i Save. Stoga je uputio komandantu Timočke divizije drugog poziva slijedeću depešu:
Uspon (1886-1903.)
Na ovoj funkciji je ostao do 15. marta 1899. godine, kada je premješten na rad u Vojno ministarstvo i postavljen za načelnika Opštevojnog odeljenja. Iako nije bio oduševljen kancelarijskim poslom, ostavio je veliki utisak u ministarstvu, gde su ga upamtili kao nekoga ko je veoma strog i tačan. Premješten je opet u Valjevo 17. augusta 1900. godine i postavljen je na mjesto komandanta pješadijske brigade Drinske divizije. Zbog nesporazuma je 11. novembra iste godine premešten u Zaječar i postavljen za komandanta pješadijske brigade Timočke divizije. Ovom pozicijom je bio zadovoljan, jer je izjavio:
Planovi Centralnih sila
Međutim, na pitanje kakav je izgled Srbije na uspešan otpor u slučaju kombiniranog napada Austrougarske, Njemačke i Bugarske, generali su jednoglasno odgovorili da izgled za uspešnu odbrane zemlje, ne bi bio nikakav. Također su naglasili da vide izvjesnu nadu u uspjeh, ali dosta sumnjivu, samo ako bi Grčka ispunila svoje savezničke obaveze prema ugovoru iz 1913. Budući da se na Grčku nije moglo računati, a imajući u vidu veliku opasnost koja prijeti od Bugarske, na sjednici se raspravljalo da se ona eliminira prije početka trojnog napada. Suočena s opasnošću da u predstojećoj neravnopravnoj borbi ostane izlovana i poražena i da, pored svega toga, na nju padne odgovornost za slom na Balkanu, srpska vlada je 31. augusta odobrila Vrhovnoj komandi da koncentriše trupe na istočnoj granici radi odbijanja eventualnog bugarskog iznenadnog napada. 4. septembra, Bugarska je potpisala opšti ugovor o savezu sa Centralnim silama, a dva dana docnije i vojnu konvenciju za rat protiv Srbije. Tom prilikom Bugarskoj je obećana cela Vardarska Makedonija i srpske oblasti istočno od Morave a takođe i teritorijalna proširenja na račun Grčke i Rumunije koje su stale na stranu Antante.
Kolubarska bitka
General Živojin Mišić, 2. decembra javio je Vrhovnoj komandi da je Prva armija spremna i da će 3. decembra preći u kontranapad. Ohrabren ovom odlukom vojvoda Putnik je izdao naredbu svim armijama da energičnije napadnu neprijatelja i prinude ga u povlačenje. Osim Prve armije, ostale armije nisu imale značajnije uspehe. Druga armija, koja je prešla u napad iz odbrambenog položaja, bez ikakvog pregrupisavanja snaga, vodila je borbe sa austrougarskim snagama 13. korpusa i dijelovima 8. korpusa na položajima oko Lazarevca. Moravska divizija prvog poziva podstaknuta prisustvom starog kralja Petra I na bojištu izvršila je četiri uzastopna napada na Kremenicu ali poslije očajne borbe sa nadmoćnijim neprijateljem nije uspela da ga zauzme. Sa druge strane Šumadijska divizija prvog poziva uspela je veštim manevrom da zarobi oko 700. austrougarskih, vojnika, podoficira i oficira. I Timočka divizija prvog poziva imala je tih dana značajne uspehe, međutim ni jedna od spomenutih divizija nisu uspele da zauzmu utvrđen neprijateljski položaj. Ni 4. i 5. decembra, Moravska divizija prvog poziva nije uspela da zauzme zadati cilj, pa je Vrhovna komanda odlučila da Drugu armiju oslabi odvođenjem Timočke divizije i njenim pripajanjem Obrenovačkom odredu. Zbog ove odluke oslabljena Druga armija bila je prinuđena da iz faze napada pređe u odbranu ali i tako formacijski postavljena zadavala je neprijatelju strahovit otpor u napredovanju. Uveče je vojvoda Stepanović primio od kralja Petra I pismo ohrabrenja. Oslabljena izvlačenjem Timočke divizije prvog poziva, Druga armija je 6. decembra obustavila započetu ofanzivu i na dostignutoj liniji fronta prešla u odbranu. Ceneći nepovoljan položaj Šumadijske i Moravske divizije prvog poziva između reke Turije i Belog groba, vojvoda Stepa je izjutra obavestio vrhovnu komandu da sa tih položaja armija se neće dugo održati. Takođe je zatražio da ako se položaji ne mogu odbraniti da se pređe u povlačenje. Vojvoda Putnik je taj zahtev kategorično odbio jer je dobijao pozitivne izveštaje sa frontova Prve i Treće armije. 7. decembra, Treća armija generala Pavla Jurišića Šturma, udarila je u bok neprijateljskom 15. korpusu i daljim napredovanjem potpomogla odbranu Druge armije pod naletom austrougarskog 13. korpusa. Moravska divizija u noći između 7. i 8. decembra, poslije krvavih petodnevnih borbi, slomila je otpor 36. divizije i konačno zauzela Kremenicu. 8. decembra, vojvoda Stepa je izdao novu naredbu da se neprijatelj goni u pravcu Lazarevca. Međutim u toku noći između 8. i 9. decembra, Vrhovna komanda je naredila vojvodi da se Moravska divizija prvog poziva okrene u pravcu Beograda i tamo potpomogne odbranu. Time je propao pokušaj da se potuče 13. austrougarski korpus koji se bez borbe povukao preko Kolubare. Uprkos naredbi da se napad armije obustavlja, kapetan druge klase Jordan Đorđević je u dva sata po ponoći upao sa dve čete u Lazarevac gde je zarobio 170 austrougarskih vojnika.
Shvatajući da je bitka konačno izgubljena, komandant austrougarske Balkanske vojske general Oskar fon Poćorek naredio je da 15. i 16. korpus preduzmu 9. decembra postepeno povlačenje prema Šapcu, izbegavajući ozbiljnije borbe, a da 13. korpus odstupi preko Obrenovca u uđe u sastav Pete austrougarske armije koja je dobila zadatak da po svaku cenu brani utvrđen položaj selo Stepojevac-Parcanski vis-Koviona-Mostine, koji bi docnije poslužili kao oslonac za nove ofanzivne operacije, međutim to se nije desilo.
Školovanje (1866-76.)
Trogodišnju osnovnu školu Stepanović je završio u Kumodražu. Gimnaziju je pohađao u Kapetan-Mišinom zdanju, u Beogradu. Da bi pohađao gimnaziju morao je često služiti bogatije beogradske obitelji. Prvu godinu je položio s dobrim uspjehom, a ostale razreda s vrlo dobrim uspjehom. Septembra 1874. godine, kada je trebalo da upiše šesti razred gimnazije, Stepanović se upisao u XI klasu Artiljerijske škole, bez polaganja prijemnog ispita kao 14. u rangu. Prijemni nije polagao, jer svi učenici koji su završili 5 razreda u gimnaziji bili su oslobođeni polaganja prijemnog ispita. Ova klasa je ukupno imala 29 pitomaca. mini|desno|250p|Stepa Stepanović kao pitomac Artiljerijske škole. Artiljerijska škola je u to vrijeme imala više tehnički znak, tako da se je posebna pažnja posvećivala matematičkim predmetima u kojima Stepanović nije bio dobar. Nisu mu išli ni strani jezici, mada se koristio ruskom i francuskom literaturom. Poslije izbijanja Hercegovačkog ustanka, Kneževina Srbija počinje se ratnom pripremom. Artiljerijska škola je prilagodila svoj program rada na praktičnu borbenu obuku.
Kumanovska bitka
Međutim stigavši u Kratovo od generala Todorova je dobio depešu u kome ga obaveštava da je dobio naređenje svoje Vrhovne komande da svoje snage usmjeri ka Serezu i Demir Hisaru i da se divizija već nalazi u pokretu. Srpskom 14. puku je naredio da se prebaci u Radovište. Nakon ovoga se je Stepanović vratio u Krivu Palanku da pripremi trupe određene da idu pomoć Bugarima.
Opsada Jedrena
General Stepa Stepanović je stigao sa svojiim štabom u mesto Mustafa Paša (železnička stanica ispred Jedrena) 6. novembra 1912. godine. Odmah se javio generalu Nikoli Ivanovu, vrhovnom komandantu bugarske Druge armije i opsadnih trupa Jedrena. Svoj štab je smestio u Mustafa Paši, gde se je nalazio i štab generala Ivanova.
Uspon (1886-1903.)
Međutim već 18. augusta 1901. godine bio je unaprijeđen u čin generalštabnog pukovnika, a 11. novembra bio je određen za pomoćnika načelnika Štaba Komande aktivne vojske. Na tom položaju je ostao do 15. decembra 1902. godine i zatim postavljen za pomoćnika načelnika Glavnog đeneralštaba. Kralj Aleksandar Obrenović ga je 22. februara 1903. odlikovao Takovskim krstom II stepena. Na ovom položaju je ostao do Majskog prevrata. U ovom periodu je po drugi put bio izabran za honorarnog profesora istorije ratne vještine na Višoj školi, gde je predavao Napoleonove ratove 1796. i 1805. godine i uređivao vojni časopis „Ratnik“.
Posljednje godine (1920-1929)
Sahrana je održana 29. aprila 1929. godine, a njoj su prisustvo­vali kralj Aleksandar I Karađorđević, člano­vi kraljevske vlade, oficirskog ko­ra, ratni drugo­vi, delegacije saveznič­kih zemalja, po­ro­dica, patrijarh srpski Dimitrije, vladika žič­ki Jefrem Bojović (brat vojvode Petra Bojovića) sa sveštenstvom i neko­liko hiljada građana. To je ujedno bio najveći javni skup u Čač­ku između dva svetska rata, kako po bro­ju učesnika, tako i po društvenom ugledu i značaju prisutnih na sahrani. Ško­le nisu radile, sve radnje u varo­ši to­ga dana bile su zatvo­rene od 12 časo­va pa sve do kraja sahrane, preduzete su po­sebne mere bezbedno­sti. Sop­stvenici radnji i građani su bili obavezni i da „paze i motre o to­me: ko sve i sa kakvim ciljem u njiho­vim kućama, radnjama, zgradama i dvo­rištima bude do­lazio ili se bavio za vreme sahrane“. U varo­ši su bile istaknute državne zastave i crne zastave u znak žalo­sti za velikim vojsko­vođom. Po­grebna po­vorka je od crkve do gro­blja organizo­vano, peške, nekoliko sati pro­lazila kroz grad dok su varoš nadletali avio­ni.
Prve operacije
Sa početkom Prvog balkanskog rata Stepa Stepanović je postao komandant Druge (savezničke) armije. Armija je imala oko 60.000 ljudi i 84 oruđa i bila je koncentrisana u rejonu Ćustendil-Dupnica. Nju su činile Timočka divizija prvog poziva i bugarska Sedma rilska divizija. Imala je zadatak da djejstvuje u bok i pozadinu turskih snaga ispredPrve armije.
Službovanje u Kraljevini SHS (1918-20.)
Najzad, 12. novembra, izašao je ukaz kojim se vojvoda Stepa Stepanović razrešava dužnosti i stavlja na raspolaganje Ministarstvu vojske i mornarice. Penzionisan je 1920. godine. Odmah poslije toga vojvoda je predao dužnost i iznenada otišao u Čačak. Po odlasku vojvode iz Sarajeva, gradska vlada je odlučila da Stepi dodijeli priznanje počasnog građanina. Izaslanici su stigli u Čačak 5. februara 1920. godine. Sutradan u pratnji predsednika opštine i sreskog načelnika posetili su vojvodu u njegovom domu. Vojvoda ih je ljubazno primio. Ceo susret je protekao u srdačnom raspoloženju. Predajući diplomu vojvodi, Stevo Marković je održao kratak govor u kojem je nabrojao mesta i slavne bitke Stepine Druge armije naglašavajući da je poslije silnih okršaja i velikih žrtava prešao krvav put Balkana i sa svojim junacima stigao u Sarajevo donoseći svojoj braći slobodu i nacionalno ujedinjenje. Vojvoda Stepa je na ovaj govor odgovorio da je srećan što je doživeo ostvarenje vekovnih težnji naroda da stvore zajedničku državu. Svoje goste je ostavio na ručku. Gosti su začuđeno pitali šta mu se desilo sa kućom, na šta je vojvoda odgovorio da je to posledica rata i da je sve uništeno i razvučeno. Kada su ga zapitali kada će posetiti Sarajevo, vojvoda je rekao da hoće „malo da odmara i dembeliše“.
Drugi srpsko-turski rat (1877-78)
3. decembara Šumadijski korpus kreće iz Pirota ka Nišu u dva ešalona. Na ovom maršu Stepa Stepanović je bio komandant korpusne pobočnice koja se kretala preko Suve planine. Pod komandom je imao polubataljon pešaka i nešto konjanika. Ovaj marš je bio veoma težak, jer je teren bio loš zbog zime. Sjećajući se kasnije ovog marša Stepa je rekao da mu je bio to najteži zadatak u ovom ratu. Uspio je da sve vojnike dovede zdrave i sposobne za borbu.
Posljednje godine (1920-1929)
Po izlasku iz aktivne vojne službe Stepa je živeo u Čačku. U Beograd je odlazio kad je morao na poziv vrhovnog komandanta i njegovih ratnih saboraca. U prvo vreme je najveći period provodio sa svojim unučićima u bašti. Negovao je voće i cveće. Sa Solunskog fronta je doneo ratni sto na rasklapanje i smestio ga u hlad bašte gde je često vreme provodio sam. Nikome nije odlazio u posetu i retko koga je primao. One koje je primio dočekao je domaćinski, srdačno i gostoljubivo. Dosta vremena je provodio u šetnji kraj Zapadne Morave. U šetnju je uvek odlazio u skromnoj odeći, a ljudi koji su ga sretali pozdravljali su ga, međutim on nije otpozdravljao nikog. No uskoro bolest je počela da uzima Stepino zdravlje. Za vreme političke krize 1924. godine u Kraljevini SHS, kralj Aleksandar I mu je ponudio mandat za sastav vlade kao nestranačkoj ličnosti što je vojvoda Stepa u načelu prihvatio. Kasnije je tu ponudu odbio zbog zdravstevnog stanja. Već 1924. osećao se toliko loše da nije bio u stanju da otputuje na Cer da uzme učešće u proslavi desetogodišnjice cerske pobede koja ga je proslavila i prisustvuje otkrivanju spomenika palim borcima Druge armije. Pošto nije došao na proslavu, počele su da kruže intrige koje su ovaj događaj okarakterisali da je stari vojvoda pao u nemilost novog režima i da je njegova bolest izmišljena da bi se javnost zavarala.
Posljednja odbrana i Albanska golgota
Mada neprijatelj nije uspeo da odseče odstupnicu srpskoj vojsci, sudbina srpske vojske je bila tragična. Kroz divlje albanske planine kroz koje su prolazili, od gladi, zime, po blatu i bez krova nad glavom su umirali. Po dolasku u Jadransku obalu Srbi nisu ništa našli od onoga što su im saveznici obećali: ni hrane, ni oružja, ni municiju, a ni pojačanje u trupama koje bi ih štitile dok se ne oporave i reorganizuju. Za to vreme dok su čekali savezničku pomoć (od sredine decembra do kraja februara) srpske trupe su bile izložene gladovanju i najgrubljem šikaniranju od Italijana koji su bili zaduženi da se francuski sanduci sa hranom doture Srbima. Razočaranim ovakvim držanjem saveznika, na hiljade srpskih vojnika napustilo je svoje jedinice i uputilo se svojim kućama ali su samo retki pojedinci stigli svom domu. Većina ih je ili palo u zarobljeništvo, umrlo od gladi ili zime, a jedan manji deo je poginuo od napada albanskih bandi. U tom periodu je srpska vojska izgubila oko 143.000 boraca. Konačno su ostaci srpske vojske zahvaljujući Francuzima prevezeni na Krf u periodu od 18. januara 1916. do 23. februara 1916. izuzev 9000 vojnika koji su prevezeni u Bizertu i 13.068 vojnika (sa 10.144 konja) koji su do aprila ostali u oblasti Valone. Ukupno je spaseno 158.000 vojnika ali je za kratko vreme na Krfu i Bizerti umrlo više od 7750 ljudi. Za to vreme vojvoda Stepa je bio sa svojim vojnicima.
Boravak na Krfu i Solunski front
Još početkom juna 1917. Vrhovna komanda naredila je vojvodi da prouči prilike za izvršenje proboja fronta na liniji Dobro Polje - Veternik. S obzirom na delikatnu ulogu koju je u tome imala Druga armija, a od čijeg je početnog uspeha zavisio uspeh ofanzive u celini, vojvoda je sa svojim komandantima do detalja razradio sve pojedinosti napada, od najviših do najnižih jedinica. 3. juna, u jednoj četi trećeg bataljona počelo je vojničko nezadovoljstvo podstaknuto lažnim izjavama pojedinih komandanata koji su imali za cilj da se kompletna srpska vojska demorališe. Čuvši za ovo vojvoda Stepa je naredio da se u narednom periodu sprovede istraga u svojoj armiji. Zavera je otkrivena 8. juna od strane jednog podnarednika koji je prijavio svog potporučnika i četvoricu podoficira da stoje iza zavjere. Istog dana vojvoda je naredio da se dotični oficiri uhapse, a treći bataljon povuče u rezervu i dotadašnji komadni kadar zamijeni novim. Također je izdao naredbu svojim komandantima da vlada i Vrhovna komanda preduzimaju sve mere da se trupe poštede velikih gubitaka i napora. U isto vreme obilazio je bolesnike, ranjenike i trupe na frontu i podizao vojsci borbeni moral.
Prvi srpsko-turski rat (1876-77)
Primirje je nastupilo 1. novembra 1876. godine. Ukazom od 1. decembra iste godine, Stepa Stepanović je za izuzetnu ispoljenu hrabrost odlikovan Zlatnom medaljom za hrabrost. Unapređen je u čin pješadijskog potporučnika, a 13. februara 1877. postao je komandir voda 3. čete Trećeg bataljona stajaće vojske.
Službovanje u Kraljevini SHS (1918-20.)
Svoje službovanje u Sarajevu stari vojvoda ipak obavljao sa dosta napora. Poslije 43 godine teške vojničke službe i učešća u šest ratova u periodu od 11 godina na frontu, njegova je snaga bila iscrpljena. Zdravlje je počelo da ga popušta. U razgovoru sa jednom delegacijom govoreći o sebi rekao je:
Pripreme za rat (1907-12.)
Početkom oktobra 1908. godine u Beču je donesen ukaz cara Franje Josipa o aneksiji Bosne i Hercegovine, što je izazvalo masovne demonstracije u Kraljevini Srbiji i Kneževini Crnoj Gori. Široke narodne mase su bile za preduzimanje ratnih koraka ka Bosni, ali je Stepanović kao vojni ministar, uvjeravao vladu i skupštinu da zemlja i vojska nisu spremne za rat i da teba preduzeti temeljite diplomatske, finansijske i vojne pripreme.
Školovanje (1866-76.)
Septembra 1875. Stepa Stepanović, zajedno sa svim pitomcima dobiva čin kaplara, a u maju 1876. poslije završenog ispita dobiva čin podnarednik a. Juna 1876. godine, poslije izbijanja Srpski-turskog rata, cijela XI klasa dobiva naredničke čin i upućuje se na front. Time se njihovo školovanje privremeno prekida.
Prve operacije
Obaveštavajući trupe da je Sedma rilska divizija ušla u sastav armije Stepanović je obaveštenje završio riječima:
Odbrana Mačve
U toku noći između 17. i 18. septembra primjećen je prodor neprijateljskog Kombinovanog korpusa iz Srijema, preko močvarnog zemljišta što je usporilo napredovanje. Napad je odbijen intervencijom Konjičkog odreda kome se u toku borbi pridružila Timočka divizija prvog poziva. U borbama nije se uspjelo da se neprijatelj odbaci nazad preko Save, a srpska vojska je uspela da zadrži front i spreči dalje napredovanje. Po dobijenom izveštaju o napredovanju Prve armije koja je razbila i posljednji otpor neprijatelja, vojvoda Stepa odlučuje da i njegova Druga armija krene u kontranapad da se zajedničkim snagama neprijatelj protjera preko Save iz Srbije. 18. septembra austrougarski Kombinovani korpus je nastavio napade pružajući podršku svom ukopanom 8. korpusu i omogućavajući mu odstupnicu za povlačenje. Bila je to neravnopravna borba s obzirom da je austrougarska vojska bila dvostruko brojnija u odnosu na srpsku vojsku. Međutim to nije uticalo na borbeni moral srpske vojske, pa je ujutro 19. septembra Timočka divizija prvog poziva otpočela napad na austrougarske snage koje su prethodnog dana zauzele Pričinović, Uzveće i Glušce. U ogorčenoj borbi koja se vodila cijeli dan, Timočka divizija je imala znatne gubitke, takođe je Konjička divizija iznenadna napadnuta i pod silovitim napadom neprijatelja bila prinuđena da se povuče na liniju Glušci-Banovo polje. Ni Šumadijska divizija nije imala sreće. U novom napadu kod sela Pričinovića napad nije uspio, a i iz komande Druge armije javljeno je da je neprijatelj dvostuko nadmoćniji i da se od daljih operacija odustane. Vojvoda je naredio da Timočka i Šumadijska divizija pređu u odbranu na utvrđenoj liniji (150-300 metara) od neprijateljskog položaja. Iako nije uspio da protjera neprijatelja vojvoda je ostvario značajne rezultate, prinudio je neprijateljsku grupaciju da pređu u odbranu na poziciji zapadno od Šapca i stabilizovao odbranu Mačve.
Bitka na Ceru
Posle osvajanja Rajinog groba, bitka na Ceru je završena. Stepa Stepanović je ukazom ''br. 1348'' od 20. augusta 1914. godine, zbog pobjedonosnog ishoda bitke dobio čin vojvode i tim unaprjeđenjem postao je drugi vojvoda, nakon Radomir Putnik 1912. godine. Pored unaprjeđenja dobijao je sa svih strana priznanja i pohvale. Stepanović je odajući priznanje trupama između ostalog rekao:
Odbrana Mačve
Strahujući od ponovnog jednovremenog napada Kombinovanog korpusa i Pete armije, vojvoda je zatražio od Vrhovne komande da mu, u zamjenu za premorenu Konjičku diviziju, uputi jedan svjež puk pešadije i divizion artiljerije. Vrhovna komanda je usvojila ovaj zahtev i stavila mu na raspolaganje 19. puk Šumadijske divizije prvog poziva. U napadima od 23. septembra, trupe austrougarske 9. i 21. divizije, uspejle su da delimično probiju utvrđen front srpske vojske ali su ubrzo bili prinuđeni da se povuku na utvrđene položaje. Pošto je i novi snažan napad od 25. septembra u Parašnici pretrpio neuspjeh, komandant 8. austougarskog korpusa uvidjeo je da je za novi napad potrebno temeljnije pripremanje, pa je prešao u odbranu. U tom povlačenju Stepina armija je zatvorila 8. korpus na rijekama Drini i Savi i čvrsto ga prikovala uz same rijeke. U ovim borbama srpska Druga armija je, sjajno izvršila svoj zadatak: ukočila je napad Pete armije i Kombinovanog korpusa na obalama Drine i Save i time još jednom pomrsila račune komandantu austrougarske Balkanske vojske, generalu Oskaru Potioreku.
Mačkov kamen i „Rovovska vojna“
Za vreme borbi Druge armije u Mačvi, srpska Prva armija izvršila je protiv udar iz rejona Pecke, grebenom Sokolske planine, u desni bok austrougarske Šeste armije. Napadi srpske vojske preko Drine nisu imali nekog značajnijeg uspeha i sredinom oktobra srpska vojska je bila prinuđena da se povuče nazad u Srbiju.
Opsada Jedrena
U 5:30 časova, Stepanović je naredio trupama da krenu u odlučujući napad u liniju fronta, kako bi olakšali djejstvovanje bugarskih trupa na istočnom sektoru, koji je pao oko 8 časova. Već u 8:30 časova dvojica turskih oficira došla su kod 20. puka radi pregovora o predaji po nalogu Šukri paše. Pošto nije dobio odgovor poslao je svog ađutanta u 20. puk s porukom da Šukri-paša želi da o predaji pregovara sa generalom Stepanovićem. Stepanović je odgovorio kako on nije ovlašćen od strane komandanta da vodi pregovore i da za to treba da se obrati generalu Ivanovu. U međuvremenu Timočka divizija je zauzela liniju forova, a Dunavska divizija Papas-tepe. General Stepanović se kretao iza prednjih dunavskih pukova, i u 11 sati bio na Bekčitepe, nedaleko od Maraša, koji je zauzeo 4. prekobrojni puk. u 11:30 časova bugarski oficiri su došli u štab Šukri-paše i on se predao generalu Ivanovu u 12:15 časova, ali se vratio po svojoj želji u for Hadurluk, gde su ga zarobile sat kasnije srpske trupe.
Sremska ofanziva
Radomir Putnik je 4. septembra 1914. izdao naredbu o ofanzivi srpske vojske u Srijem, koja je trebala da otpočne između 4. i 5. septembra 1914. Po ovoj direktivi Drugoj armiji (Moravska i Kombinovana divizija prvog poziva i Timočka divizija drugog poziva) pod komandom Stepe Stepanovića je dobila zadatak da sa Timočkom divizijom I poziva pokuša i po mogućstvu izvrši prelaz preko Save kod Sremske Mitrovice i da sa mostobrana pomogne akciju Prve armije u Srijemu, a da sa ostalim snagama brani desnu obalu Drine od njenog ušća do Lešnice.
Boravak na Krfu i Solunski front
Najveći deo vremena vojvoda Stepa je na Solunskom frontu proveo u jednom malom zabačenom planinskom selu Tresini, nedaleko od puta koji iz Vertekopa vodi ka Dobrom polju. Na tom mjestu se nalazio štab Druge armije od aprila 1917. do augusta 1918. godine. Krajem 1917. Vrhovna komanda je poslala u Drugu armiju veliki broj dobrovoljaca iz austrougarskih krajeva naseljenih Srbima i drugim južnoslovenskim narodima koji su došli na Solunski front da ratuju na strani saveznika. Popunjavanjem novim dobrovoljcima iz cijelog sveta, Amerike, Rusije, četa sa dobrovoljcima iz južnoslovenskih krajeva je vremenom prerasla u bataljon, brigadu i na kraju u diviziju. Divizija je početkom 1918. nazvana Jugoslovenska jer je bila obrazovana po želji Jugoslovenskog odbora. Vardarska divizija je rasformirana i njen sastav je ušao u sastav Jugoslovenske divizije i konačno ona je ušla u sastav Druge armije. U proljeće 1918. ova divizija je preuzela front bivše Vardarske divizije na pravcu Soko-Dobro polje, na kojem je ostala do početka septembarske savezničke ofanzive 1918. godine.
Službovanje u Kraljevini SHS (1918-20.)
Početkom marta 1919. godine vojvoda je molio Vrhovnu komandu da mu odobri dvomjesečnu poštedu radi oporavljanja kod svoje kuće u Čačku, s obrazloženjem da bi poštedu prekinuo ukoliko bi važni poslovi to zahtevali. Vrhovna komanda mu je izašla u susret, i on je 4. aprila otišao u Čačak. Poštedu je prekinuo poslije mjesec i po dana i vratio se u Sarajevo. Preostali deo odmora iskoristio je od 4. do 16. juna. No u jesen se definitivno povukao na malo duži odmor, a već 2. novembra 1919. je podneo raport da se razreši dužnosti komandanta. Poslije nekoliko dana iz Beograda je stigao odgovor:
Decembra 1918, kao komandant Druge armije, Stepa Stepanović je zauzimao dužnost komandanta novoobrazovane Druge armijske oblasti u Sarajevu. Za to kratko vreme zadobio je kako zbog slavne prošlosti tako i zbog karakteristične skromnosti i jednostavnosti u životu i ophođenju, simpatije stanovnika kako glavnog grada tako i cele Bosne i Hercegovine. Po dolasku u Sarajevo vojvoda se kao i obično posvetio komandnim dužnostima. Takođe je često kontaktirao sa predsednikom opštine Aristotelom Petrovićem, pesnikom Aleksom Šantićem i drugima. Šantić je u znak poštovanja i prijateljstva ispevao pesmu kojoj je dao naslov "Pozdrav vojvodi Stepi". U Sarajevu je prvi i jedini put dao intervju za "Narodno jedinstvo" jer je i sam izbegavao razgovore sa novinarima. Na intervju se odlučio poslije molbe Milana Ćukovića, urednika lista koji je putem njegovog ađutanta obavestio vojvodu da je list u interesu nove državne zajednice i patriotski. To je djelovalo na vojvodu i on je pristao na razgovor. Intervju je objavljen 25. novembra pa su ga zatim preneli i drugi listovi. Ceo intervju se odnosio na Stepine uspomene iz rata. Na pitanje kako misli da će se urediti nova država, Stepa se najpre ogradio rekavši da nije političar i da je to stvar vlade i političara, a da se on nada da će nova država biti uređena na temelju Krfske deklaracije i na demokratskoj osnovi.
Bitka na Ceru
Iako nije znao da austrugarski 8. korpus nastupa grebenom Cera i dolinom Lešnice, Stepanović je uočio da masiv Cera može imati izuzetnu važnost u predstojećoj bici kao oslonac za bočno dejstvo austrougarskih snaga koje se kreću ka Valjevu i kao barijera za pariranje austrougarskog manevra od Šapca i iz Mačve. Oko podne 15. augusta je naredio Kombinovanoj diviziji koja je marširala ka Tekerišu, da čelni puk sa jednom poljskom baterijom odmah uputi preko Parloga na Trojan i Kosanin grad, najveći vrh Cera. Stepanović je naređenje završio:
Mačkov kamen i „Rovovska vojna“
Istog dana u 17,30 časova stigao je odgovor Vrhovne komande:
Prve operacije
General Putnik je 17. oktobra 1912. obavjestio generala Stepanovića da je objavljen rat Turskoj i naredio mu da se Druga armija približi turskoj granici, ali da je ne prelazi do daljeg. Međutim istog dana bugarska Vrhovna komanda je komandantu Sedme rilske divizije generalu Todorovu naredila da ujutru pređe granicu i otpočne napad ka Carevom Selu i Gornjoj Džumaji, koje je izvršavajući naređenje u energičnom naletu uspjela da zauzme. Odmah poslije tog uspjeha Stepa Stepanović im je uputio srdačnu čestitku: „Ura heroji Sedme divizije!“
Drugi balkanski rat (1913.)
Slijedećeg dana (6. jula) bugarske snage su napale srpske položaje na Crnom vrhu i Samaru i uspele da ga osvoje. Obaveštavajući o ovome Stepu Stepanovića, major Jovan Cvetković je isticao da je „protivnik pokrenuo glavninu na Klinčarnicu da bi obišao Tumbu i izvršio bočni napad.“ General Stepanović je odgovorio da obilazak Tumbe nije opasan, jer se položaj može braniti sa svih strana. Poslije nekog vremena major Cvetković je zatražio pojačanje, jer je sumnjao da će tri bataljona trećepozivaca uspjeti da zadrže dva ojačana bugarska puka. Stepanović mu je odgovorio: „Vi ste imali dovoljno vremena da pripremite odbranu. Sad uložite sve snage da ga održite, pa makad izginula sva komanda. Mislite na to da i vi imate snagu, a ne samo neprijatelj.“
Boravak na Krfu i Solunski front
Pripreme za ofanzivu trajale su puna dva mjeseca. Pošto su za proboj neprijateljevog fronta relativno male širine bile predviđene veoma jake snage i ogromne količine municije i drugog ratnog materijala, pred svim komandama i njihovim organima nalazili su se do tada nepoznati, vrlo krupni zadaci. Naime, trebalo je sve unaprijed predvidjeti, proračunati i najracionalnije upotrebiti. U tim okolnostima najpotpunije je došlo do izražaja Stepino ogromno iskustvo i ona njegova poslovična metodičnost, sigurnost u predviđanju i tačnost u radu. Gledajući na trupu kao izvršioca svih planova, on je uporno zahtijevao da se ne zakasni sa izradom planova i druge borbene dokumentacije, da bi trupa imala što više vremena da što kvalitetnije i na vreme izvrši postavljene zadatke. Stepa je čak u nekoliko navrata ulazio u prepirku s Vrhovnom komandom zbog zakašnjenja nekih osnovnih naređenja, kao i zbog čestih izmjena i dopuna u već izdatim naređenjima - jer je to, kako je on s razlogom isticao, izazivalo pometnju i kolebanje u radu jedinica. Najviše se raspravljalo o metodu proboja fronta. Imajući u vidu jačinu neprijateljeve odbrane, vojvoda Stepanović je planirao proboj po sistemu metodičnog napada. Dana 18. augusta, general d'Epere je izdao posebnu veoma opširnu naredbu u kojoj je izneo svoje poglede na tok proboja, sa zahtevom da se uputstvo Druge armije za izvršenje napada izmeni. Na ove zahteve vojvoda Stepa je i dalje ostajao pri svojim stavovima. Vojvoda Mišić je u celini podržao naredbu glavnog komandanta. Poslije toga vojvoda Stepanović je morao da izradi novi plan napada svoje armije, koji je bio gotov tek 30. augusta. Pripreme za početak napada završene su do početka septembra. Međutim, engleska i italijanska vlada neprekidno su odbijale da daju saglasnost za početak ofanzive. One su se zalagale da se diplomatskim pregovorima i uz odgovarajuće ustupke Bugarska navede na separatni mir. Ovakvom stavu suprostavile su se vlade Srbije i Francuske. Najzad poslije dugih pregovora odlučeno je da se napad realizuje 11. septembra. Takođe je određen termin za početka napada saveznika. Artiljerijska priprema imala je da počne na celom solunskom frontu 14. septembra, a napad pešadije: za Srbe - 15. septembra, za Engleze i Grke - 18. septembra, a za Francusku istočnu armiju - 24. septembra.
11. i 12. septembra sve francuske jedinice dodeljene za ojačanje Druge armije ušle su u njen sastav. Trinaestog septembra uveče svim jedinicama je pročitana naredba Vrhovne komande o predstojećoj ofanzivi. U zoru 14. septembra, savezničke baterije otvorile su vatru na bugarske položaje. Artiljerijska vatra je trajala ceo dan i celu narednu noć. Njena najveća žestina dostigla je vrhunac 15. septembra ujutru ispred srpske Druge armije na odseku Soko-Veternik. Vojvoda Stepa je pratio razvoj napada sa svoje osmatračnice i sve do 11,40 časova nije nalazio za potrebno da podstiče komandante divizija da ubrzavaju akciju, jer se napad Šumadijske divizije razvijao uspešno preko svakog očekivanja, dok su komandanti frnacuskih divizija slali izveštaje da preduzimaju najenergičnije mjere da prošire početne uspehe. Međutim vojvoda je oko podneva postao uznemiren zbog tapkanja u mestu francuskih divizija na glavnom pravcu napada. Oko 11,40 uputio je naređenje francuskim generalima da ovladaju zadatim ciljem, ali i poslije tog naređenja, mada su činile očajničke pokušaje da krenu napred francuske trupe su ostale u mestu. Kako je situacija postala kritična bio je doveden u pitanje ceo proboj. U 14,10 časova vojvoda Stepa je naredio komandantu Šumadijske divizije da iz sastava svoje rezerve uputi jedan odred sa brdskom baterijom u pravcu Borove čuke i da istu zauzme u cilju olakšavanja daljeg rada 17. francuske divizije. Međutim, nije bilo izgleda da će 17. divizija ni poslije pada Borove čuke i Oble čuke moći da izvrši zadatak. Poslije ovoga vojvoda je odlučio da u borbu uvede Timočku i Jugoslovensku diviziju, da one dovrše proboj. Tek pošto su poslije 20,30 časova stigle dve čete iz divizijske rezerve uz saradnju Drinske divizije, izvršen je proboj i osvajanje Sokola. Poslije pada Kozjaka i Kozjačke kose, Jugoslovenska divizija je uputila svoju Jugoslovensku brigadu da zauzme Kučkov kamen. Na taj način Druga armija je u toku 17. septembra, razbila bugarsku 3. diviziju i sva pristigla pojačanja, nateravši je da se u neredu povlači ka Konopištu.
Dana 8. maja, Druga armija je odlučila da započne napad. Operacije su počele ujutru snažnom artiljerijskim bombardovanjem neprijateljevih položaja duž cijelog fronta. Vojvoda Stepa je u 7 časova ujutru sa svoje osmatračnice posmatrao tok borbi. Međutim, već oko podneva napad se nije odvijao kako je planirano što je zabrinulo vojvodu. Imajući u vidu težinu terena i upornost neprijatelja, Stepa je s razlogom insistirao na što snažnijoj i racionalnijoj artiljerijskoj vatri, jer je od njenog uspjeha zavisio i uspjeh pješadije. U toku tri dana i tri noći razvile su se ogorčene borbe. Bugari su cijeneći značaj osvojenih položaja, u nekoliko navrata izvršavali protivudare na srpske položaje koje su srpske snage vješto branile. Cilj je bio da se Bugari izbace sa tzv. kote 1824 (vrh Stenjak) koju su Bugari držali u dugom vremenskom periodu. Napadi na ovu kotu trajali su sa prekidima, zbog vremenskih uslova koji su prekidali borbu. Po odluci generala Saraja, 23. maja sve operacije na frontu su bile obustavljene. Od tada, tj. od maja 1917. do septembra 1918. srpska vojska vodila je rovovski rat. Razlog je bio jer se početkom 1917. vlada Grčke okrenula Centralnim silama i time direktno ugrozila saveznički front u Solunu. Francuska i Engleska sklapaju sporazum o svrgavanju grčkog kralja Konstantina i pronjemačke vlade. 22. maja, general Saraj se obratio Vrhovnoj komandi da učestvuje u operacijama protiv Grčke, na šta je general Bojović izjavio da bez odobrenja Vrhovne komande ne može da donese takvu odluku, pravdajući je da skidanjem svojih trupa sa fronta slabi cjelokupni front. I bez podrške Srbije, saveznici su uspjeli u svojoj namjeri. Kralj Konstantin I je abdicirao u korist sina Aleksandra, koji je postavio Venizelosa za predsjednika vlade. Nova vlada je krajem juna objavila rat Centralnim silama i stala na stranu Antante. Poslije ovih dešavanja i grčka je uputila deset divizija na front i time su značajno ojačane snage Antante na solunskom frontu.
Drugi balkanski rat (1913.)
U duhu ovog naređenja je započeo utvrđivanje pirotskog kraja. Stara pirotska utvrđenja iskorišćena su kao depoi i slagališta, a umjesto njih izgrađena je nova odbrambena linija Crni Vrh-Vojnegovci-Veliki Jovanovac-Veliko selo-Vučje-Basarski kamen, po tipu ojačane poljske fortifikacije, a ispred ovih položaja izgrađeni su prednji položaji istog tipa, ali slabije jačine. Imajući u vidu značaj nišavske doline, Stepanović je svu pažnju koncentrisao na odbranu pirotskog logora, pretvarajući svoju armiju u njegovu posadu. Vlasotinački pravac i svetonikolski pravac su branile veoma slabe snage, što je pružalo Bugarima šansu da uklješte cijelu Drugu armiju. Stepanović je čvrsto vjerovao da se srpsko-bugarski spor neće rješiti putem pregovora.
Posljednje godine (1920-1929)
Domaća štampa i veliki svetski listovi donijeli su opširne nekrologe. Strana štampa opisala ga je kao nacionalnog junaka srpskog naroda i uvrstila ga u red najvećih vojskovođa Prvog svjetskog rata. Tako je Stepa Stepanović kao veliki vojskovođa, zajedno s njegovom slavnom Drugom armijom, ušao u historiju svog naroda.
Opsada Jedrena
Primirje je potpisano 3. decembra 1912. Međutim general Stepanović nije dozvolio da budnost armije popusti. Zahtjevao je maksimalnu disciplinu i spremnost čak i na Badnji dan. Za vreme primirja Stepanović uspjeo je da poboljša snadbjevanje njegove armije. Bugarska vrhovna vlada je prihvatila da snadbjeva Drugu srpsku armiju, ali Stepanović tim snadbevanjem nije bio zadovoljan, jer je smatrao da je bilo vrlo loše. Zahtjevao je da se poboljša kvalitet kruha, mesa i drugih artikala. Kako nije naišao na razumjevanje kod bugarske Vrhovne komande, Stepanović je zatražio od Vrhovne komande sredstva za poboljšano snadbjevanje njegove armije, „radi očuvanja zdravlja i morala vojnika“. Poslije temeljnih dvomjesečnih priprema, 24. marta 1913. godine, je počela trodevna bitka savezničkih armija za zauzimanje Jedrena. Timočka divizija je toga dana postigla najveći uspeh. Bez podrške artiljerije je zauzela cijela sjeverni sektor neprijatelja za samo 45 minuta, čime je navukla najveći deo jedrenske tvrđavske artiljerije.
Posljednje godine (1920-1929)
Njegov spomenik oskrnavljen je u septembru 2012. kad je otkinut ukrasni lovorov vijenac od mesinga. Pripreme za ofenzivu trajale su puna dva mjeseca. Budući da su za proboj neprijateljevog fronta relativno male širine bile predviđene vrlo jake snage i ogromne količine municije i drugog ratnog materijala, pred svim zapovjedništvima i njihovim tijelima nalazili su se do tada nepoznati, vrlo krupni zadaci. Naime, trebalo je sve unaprijed predvidjeti, proračunati i najracionalnije upotrijebiti. U tim okolnostima najpotpunije je došlo do izražaja stepin ogromno iskustvo i ona njegova poslovična metodičnost, sigurnost u predviđanju i točnost u radu. Gledajući na trupu kao izvršitelja svih planova, on je uporno zahtijevao da se ne okasni s izradom planova i druge borbene dokumentacije, da bi trupa imala što više vremena da što kvalitetnije i na vrijeme izvršiti postavljene zadatke. Stepa je čak u nekoliko navrata ulazio u prepirku s Vrhovnom komandom zbog zakašnjenja nekih osnovnih zapovijedi, kao i zbog čestih izmjena i dopuna u već izdanim zapovijedima - jer je to, kako je on s razlogom isticao, izazivalo pometnju i kolebanje u radu jedinica. Najviše se raspravljalo o metodu proboja fronta. Imajući u vidu jačinu neprijateljeve obrane, vojvoda Stepanović je planirao proboj po sustavu metodičnog napada. Dana 18. augusta, general d'Epere je izdao posebnu veoma opširnu naredbu u kojoj je iznio svoje poglede na tijek proboja, sa zahtjevom da se korisnički Druge armije za izvršenje napada izmijeni. Na ove zahtjeve vojvoda Stepa je i dalje ostajao pri svojim stavovima. Vojvoda Mišić je u cjelini podržao naredbu glavnog zapovjednika. Poslije toga vojvoda Stepanović je morao izraditi novi plan napada svoje armije, koji je bio gotov tek 30. augusta. Pripreme za početak napada završene su do početka septembra. Međutim, engleska i italijanska vlada neprekidno su odbijale daju saglasnost za početak ofanzive. One su se zalagale da se diplomatskim pregovorima i uz odgovarajuće ustupke Bugarska navede na separatni mir. Ovakvom stavu suprostavile su se vlade Srbije i Francuske. Najzad poslije dugih pregovora odlučeno je da se napad realizira 11. septembra. Također je određen termin za početka napada saveznika. Artiljerijska priprema imala je početi na cijelom solunskom frontu 14. septembra, a napad pješadije: za Srbe 15. septembra, za Engleze i Grke 18. septembra, a za Francusku istočnu armiju 24. septembra.
Drugi balkanski rat (1913.)
Impresioniran prodorom 9. bugarske divizije kod Kalne, on je istog dana, uputio Vrhovnoj komandi telegram:
Promjene na prijestolu i podoficirska kontrazavjera (1903-07.)
U proljeće 1906. godine u Kragujevcu je došlo do takozvane Podoficirske kontrazavjere. Neki istoričari smatraju da je tu kontrazavjeru izazvao Stepanović zbog svoje strogosti. Oko tridesetak oficira kragujevačkog garnizona su planirali da preuzmu nekoliko zgrada u Kragujevcu i da uhapse Stepanovića. Međutim zavjera je otkrivena 30. aprila 1906. godine i Stepanović je uhapsio 31 osobu, a hapsio bi i dalje da ga nije sprečio tadašnji vojni ministar general Radomir Putnik.
Planovi Centralnih sila
Za vreme epidemije trupe su, po Stepinom naređenju, izvodile vežbe. On je lično obilazio pukove, jer je smatrao da se tako održava zdrav duh, borbeni moral i disciplina kod vojnika. Zahvaljujući takvom radu vojvoda Stepa je sredinom maja mogao da izvesti Vrhovnu komandu da su njegove divizije spremne za pokret.
Mačkov kamen i „Rovovska vojna“
Zatišije na frontu Druge armije trajalo je do 24. oktobra, ali je neprijatelj svakog dana obasipao srpske položaje snažnom artiljerijskom vatrom i kopao približnice da bi se primakao što bliže srpskim rovovima i uklonio prepreke. Njihovi avioni nadletali su položaje srpske Druge armije i bacali letke s propagandom sadržinom, ali su svi pokušaji unošenja defetizma u srpske trupe ostali bez uspeha.
Sremska ofanziva
Stepanović dalje piše:
Povlačenje Druge armije
U toku noći od 26. na 27. oktobra neprijatelj je tukao unakrsnom artiljerijskom vatrom srpske položaje u Parašnici i na desnom odseku Moravske divizije prvog poziva. Ta vatra je u zoru bila jaka da se nije moglo prići rovovima da se spasu oni koji su zatrpani zemljom i nastrešnicama porušenih rovova. Oko 6 časova dva austrougarska puka preduzimaju snažan napad na desno krilo i centar Parašničkog odreda, ali ubrzo bivaju prisiljeni - jakom puščanom, mitraljeskom i artiljeriskom vatrom srpske odbrane - da se povuku u svoje rovove. Poslije ovog neuspeha neprijateljska artiljerija obasula je uraganskom vatrom srpske položaje i razornim granatama tako da je preorala streljačke zaklon, da dalji opstanak u njima nije bio moguć. Tek tada su neprijateljske jednice 21. divizije i 18. brigade 9. divizije obnovile napad. I pored žilavog otpora srpskih snaga, a usled nemogućnosti da se angažovanjem bataljona iz rezerve, povrate izgubljeni rovovi naređeno je povlačenje Parašničkog i Ravanjskog odreda na ranije pripremljene položaje kod Crne Bare i Bornog Polja. Ceneći da nova odbrambena linija nije pogodna za odbranu, vojvoda je oko 13 časova izdao naređenje da Severni odred, ukoliko ponovo bude prinuđen na povlačenje, postepeno odstupa ka Bogatiću, a Ravanjski odred prema Sovljaku i Glogovcu. Istovremeno je predložio Vrhovnoj komandi da blagovremeno iseli stanovništvo iz svih sela sjeverno od puta Lešnica-Šabac. Međutim, u tim teškim trenucima Stepu je najviše zabrinjavala nestašica artiljerijske municije, koja je ušla u kritičnu fazu. Komandanti divizija su zahtevali, na šta je vojvoda uputio depešu Vrhovnoj komandi:
Sremska ofanziva
Tek 7. septembra, oko 2 sata, general Kondić je obavjestio Stepanovića da forsiranje nije uspelo i da se „delovi na levoj obali nalaze u kritičnoj situaciji“. Živanović je dva sata kasnije obavestio vojvodu Stepanovića da „stanje trupa na levoj obali Save izgleda beznadežno“. Stepanović je primivši ove izvještaje, sutradan uputio jedan pešadijski i konjički puk, i jednu brzometnu bateriju u nadi da se na lijevoj obali Save srpske jedinice mogu održati. Međutim istog dana je dobio izveštaj generala Kondića i saznao da su sve jedinice na levoj obali Save zarobljene i uništene. Na zathev vojvode Radomira Putnika, on je ovaj izveštaj prosledio Vrhovnoj komandi sa komentarima o očiglednim propustima i prijedlogom da se general Kondić smijeni sa dužnosti. Ovo je i učinjeno sutradan 9. septembra 1914. godine. Time se završilo najneprijatnije poglavlje Stepanovićeve karijere. Za neuspjeh ove operacije djelom je kriv i sam Stepanović. Istoričari ga najviše okrivljuju da je zbog pretjerane konspirativnosti, kasno saopštio zadatak Timočkoj diviziji, tako da je ona započela zadatak bez nužnih tehničkih priprema.
Pripreme za rat (1907-12.)
Ovaj njegov stav je izazvao salve kritika sa raznih strana, čak i u štampi. Zbog toga je početkom 1909. godine razrješen dužnosti vojnog ministra i stavljen na raspologanje. Kao ministar na raspologanju aktivno je tokom 1909. sarađivao sa Putnikom na pripremi vojske za rat. Početkom 1910. godine postavljen je za komandanta Moravske divizijske oblasti, i ovo njegovo postavljanje je mnogo doprinijelo da Moravska divizija spremno dočeka rat zahvaljujući njegovom iskustvu i radnom entuzijazmu.“
Drugi balkanski rat (1913.)
Međutim pred front Druge srpske armije se 21. jula pojavio bugarski parlamentarac i zatražio prolaz u Niš bugarskog generala i ruskog vojnog izaslanika u Sofiji, radi pregovaranja o primirju. Prolaz mu je izdat istog dana, ali je mir zaključen tek 31. jula.
Boravak na Krfu i Solunski front
Na ovu rečenicu prijestolonasljednik je zapitao vojvodu:
Prvi srpsko-turski rat (1876-77)
Četvrti korpus je 31. augusta odmarširao preko Kurilova, izbio do Vinika i napao položaj neprijatelja. Međutim morao je da krene prema Deligradu gdje je stigao 7. septembra. Sa Turcima su se srpske snage sukobile 11. septembra u bici kod Kreveta. Četvrti korpus je imao istaknutu ulogu, ali je bio nemoćan da natjera Turke u povlačenje, jer je imao suviše širok front. Bitka se završila bez pobjednika.
Bitka na Ceru
Osetivši da neprijatelj popušta, Stepa Stepanović je preuzeo 19. augusta energičan napad sa Kombinovanom i Moravskom divizijom prvog poziva preko grebena Cera i Iverka, čime je slomio otpor austrougarskog 8. korpusa, a zatim počeo da osvaja položaj za položajem. Desna kolona Kombinovane divizije je osvojila sam vrh Cera, ali usled iscrpljenosti nije mogla da goni neprijatelja. Lijeva kolona je savladala žilav otpor austrougarske vojske na Rašuljači i goneći ih južnom padinom Cera. Moravska divizija prvog poziva je napadala grebenom Iverka, slomila je otpor 9. divizije i zajedno sa lijevom kolonom zauzela je oko podne Veliku glavu, a tri sata kasnije i Rajin grob.
Kumanovska bitka
Pošto nije dobio nikakva obaveštenja da se neprijatelj pojačava kod Kumanova, general Stepanović je izdao zapovjest Timočkoj diviziji da 23. oktobra u 6 sati ujutru preduzme marš ka Kumanovu. Istovremeno je uputio zapovjest Sedmoj diviziji da krene jačim snagama prema Kočanima i da ih zauzme 23. oktobra, a zatim da jednim dijelom snaga krene ka Štipu. Ujutru je Timočka divizija krenula u ofanzivu ka Kratovu čime je otpočela Kumanovska bitka.
Srpsko-bugarski rat (1885.)
mini|desno|250p|Stepa Stepanović kao komandant puka u Kragujevcu. Tokom bitke kod Slivnice, Šumadijska divizija (u kojoj je bio Stepanović) je napala selo Vrapče i prinudila je Bugare na povlačenje. Stepanović je učestvovao u bici kao komandir 1. čete 2. bataljona. U izveštaju koji je podnio komandantu 12. pešadijskog puka vidi se da je malo pažnje bilo posvećivano koordinaciji između divizija, pukova, bataljona, pa čak i četa.
Drugi balkanski rat (1913.)
Istovremeno je zatražio pojačanje od dva pješadijska puka i odobrenje za evakuaciju Pirota. Vojvoda Putnik je uputio 8. jula ujutru telegram Stepanoviću u kome ga obavještava „da pomoć stiže i da mora da se drže, jer ona ne može stići brzo.“ Istovremeno je naređen transport Drinske i Šumadijske divizije drugog poziva iz Makedonije za Niš.
Drugi srpsko-turski rat (1877-78)
Za ovaj uspeh Stepanović je odlikovan ''Ordenom Sv. Stanislava III stepena s mačevima i pantljikom''. Od svih odlikovanja koje je dobio u vojničkoj karijeri, ovaj mu je bio najomiljeniji zbog toga što je „prvi uleteo u turski rov na čelu obilaznog odreda“.
Pripreme za rat (1907-12.)
Stepa Stepanović je unaprijeđen u čin generala 29. juna 1907. godine, ali je i dalje ostao na dužnosti komandanta Šumadijske divizijske oblasti. Poslije afere Novaković i topovskog pitanja Nikola Pašić je obrazovao novu vladu bez generala Radomira Putnika, pa je 12. aprila 1908. godine za vojnog ministra postavljen Stepa Stepanović, dok je Putnik primio dužnost načelnika Glavnog đeneralštaba. Za vreme njegovog mandata Stepanović je krenuo sa snabdjevanjem vojske novim naoružanjem, kao i prepravkom starih pušaka sistema mauzer-koka, kao i nabavkom mitraljeza. Takođe jedna od njegovih odluka bila je da Srbija nabavi novu artiljeriju u Francuskoj.