cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Iliri
Društveno uređenje
Plemena Ilira bila su organizirana po rodovima (dekurijama) i bratstvima. Savez bratstava činio je pleme. Dekurija ili rod se sastojao od 150 do 200 ljudi. Zemlja je bila vlasništvo bratstva i nije se dijelila porodicama nego rodovima. Broj bratstava razlikovao se po veličini teritorije i broju članova plemena, a mogao je biti i određen organizacijskom strukturom plemena. Tako 12 bratstava nalazimo kod Liburna i Hythmita, ali i kod Peuceta iz južne Italije. Na čelu bratstva stoje princeps i u tom su svojstvu bili i članovi plemenskog vijeća. Na čelu ovog stajao je praepositus. Smatra se da je kod nekih Ilira, prema Teopompu i Agatarhidu iz Knida, bilo i ropstva, pa se u tom smislu pominju Ardijejci i Dardanci. Ipak, poznato je da su se ilirski robovi borili na strani Ilira u ratovima, kako je ranije pomenuto. Zbog ove, kao i činjenice da su ilirski "robovi" sa svojim "vlasnicima" učestvovali i u gozbama, a imali su vlastiti dio zemlje koju su mogli obrađivati za vlastite potrebe, teško da se može govoriti o klasičnom robovlasništvu Kod nekih plemena pominju se i ostaci matrijarhata (Liburni). Žene Liburna mogle su se prije udaje podavati kome su htjele. Pseudo-Skilaks piše u 'Periplu' kako Liburnima vladaju žene.
Rat i oružje
Iliri su bili ratoboran narod, ratovali su kako protiv susjeda tako i međusobno, što je zapravo u antičkoj historiji bilo česta pojava uopšte. Od njihovog oružja treba pomenuti zakrivljeni bodež ili kratki mač 'sica' (izgovor sika), koji se možda razvio od zakrivljenog bronzanog noža. Tu su još 'sibyna' ili 'sigyna', dugo željezno koplje, duga bojna sjekira, luk i strijela, a kao odbrambeno oružje služili su štitovi, bronzani oklop i 'knemide' ili 'potkoljenice', te više tipova kaciga.
Pomorstvo
Primorski Iliri bili su vješti pomorci i brodograditelji. Rimljani, a po svoj prilici i Grci, primili su od njih mnoge vještine brodograditeljstva. Brodica liburna (liburnica navis) bila je lagahno plovilo, brzo i velikih manevarskih sposobnosti. Najvještiji ilirski pomorci bili su, uz Liburne, i Labeati, Daorsi, Picenti i Ardijejci.
Pogrebni običaji
Većina plemena kod Ilira svoje pokojne pokapa pod humkom zajedno s popudbinom, kao što su to radili Dezitijati. Mrtvaci bi se ponekad spalili, pa je tek onda pepeo polagan u grob. Humci su podizani od zemlje i kamena, a u toku njegovog podizanja razbijala se lončarija. Tokom obreda ukopa plesali su se i pogrebni plesovi. Neki Iliri mrtve su sahranjivali ispod kuće. Kult Lara (Lar, zaštitnik kuće) također je bio prisutan, od njih su ga preuzeli Rimljani. Kod Liburna mrtvaci su se pokapali u skvrčenom položaju.
Izgled
Iliri su pripadali dolihokefalnom tipu, dok je brahikefalnih bilo jedino na području savremene Albanije. Brade su rijetko kada brijali, ako je suditi po onom kako su ih u kipovima i na kamenu prikazivali Rimljani. Sa druge strane, u njihovim humkama i grobovima nađen je priličan broj britvi, što se poklapa i sa prikazima likova na kamenu i kipova koje su oni sami izrađivali (čuveni prikaz ilirskih sveštenika na kamenu iz Zenice, te mnogobrojni drugi prikazi domaće umjetnosti u ranom rimskom periodu). Osim toga, poznato je da su Rimljani sve svoje neprijatelje prikazivali po ustaljenom formatu: polugoli "barbari", duge kose i brade.
Odjeća se sastojala od bijele košulje, koja je visila sve do koljena i bila opasana oko pojasa, i ogrtača. Glave su pokrivali s nekoliko vrsti kapa, a na nogama su nosili kožne opanke, mokasinke i drugu vrstu obuće. Rimljani u više izvora pominju kako je čuvena tunika "dalmatika" (Dalmatica) izvorno ilirska nošnja, na šta ukazuje i sam naziv. Kasnije je postala eklezijastička nošnja Rimljana, a zatim i Bizantijaca (može se vidjeti na freskovnom prikazu Cara Justinijana - duga bijela odora sa crnim linijama od ramena do dna).
Nosili su i više vrsta kapa, koje su, kao i većinu drugih odjevnih predmeta, tkali pretežno od vune, pošto je stočarstvo bilo važno ilirsko zanimanje i to u svim krajevima, a u nekim i glavni izvor bogaćenja. Mada materijalni ostaci (kako oni što si ih pravili drugi, tako i oni što su ih pravili oni sami) prikazuju Ilire u tipičnim antičkim košuljama do koljena, bez rukava, a one ilirske zajednice koje su živjele u hladnijim predjelima morale nositi topliju odjeću i obuću, koje su zasigurno morali izrađivati od vune.
Ilirska država
Iliri je naziv za negrčke narode koji su bili susjedi antičkoj Makedoniji, Epiru i grčkim kolonijama i koristili su ga svi grčki pisci. Kada govore o ilirskim vladarima, u svim izvorima se oni nazivaju ilirski kraljevi, bez navođenja pripadnosti bilo kom plemenu. Tek u rimskim izvorima, za vrijeme 260 - 167. god pne, ilirski vladari nazivaju su Ardijejski kraljevi, a država Ardijejsko kraljevstvo.
Ilirsko kraljevstvo sadržavalo je sve elemente državnosti svoga vremena. Imalo je nasljednu ulogu vladajuće (kraljevske) dinastije, kraljevski dvorac sa pripadajućim funkcijama, diplomatiju, emisiju ili štampanje novca, čvrstu vojsku, što je uz zajedničko stanovanje i ratovanje, stvaralo i grupni identitet u datom društvenom kontekstu. Naselja su bila organizovana po uzoru na grčke kolonije (helenizirani po principima urbane civilizacije).
Historija ilirske države se u savremenoj nauci dijeli u dva perioda. Prvi period je vrijeme od početka IV do sredine III stoljeća. Pošto se znaju nazivi plemena i njihova teritorijalna rasprostranjenost, danas se u literaturi umjesto Ilirsko kraljevstvo navodi nekoliko ilirskih država toga vremena: Kraljevstvo Enhelejaca, Kraljevstvo Peonaca, Kraljevstvo Taulanata ili Kraljevstvo Dardanaca. Pri tome, među historičarima ne postoji potpuna usaglašenost u nazivima, odnosno plemenske pripadnosti kraljeva, rasprostranjenosti i vremenu trajanja. Drugi period je od 260 - 168 god. pne, gdje se kod svih današnjih autora država naziva Kraljevstvo Ardijejeca, što korespondira nazivu Ilirsko kraljevstvo. Fanula Papazoglu tvrdi da je Ilirsko kraljevstvo stvoreno na sjeverozapadnim granicama Makedonije na početku IV stoljeća pne. Već se Bardilis, drugi u genealogiji ilirskih vladara, izričito naziva kralj Ilira (ho tön Illyriön basileüs - Polibije). U latinskoj formi glasi rex Illyriorum. Ne zna se koliko je ta titula (basileus, rex) po svom značenju adekvatna njihovoj izvornoj ilirskoj funkciji, jer se taj ilirski termin nije sačuvao U vrijeme osnivanja kraljevstva, Iliri su bili na istom nivou društveno-političkog razvoja kao i Makedonci. Od Filipa II Makedonskog Makedonija doživljava silan uspon, a Iliri su u stalnom povlačenju.
Ardijejsko kraljevstvo
Po teoriji Gustava Zippela, Ardijejci su osnivači ilirske države, zajedno sa Daorsima, Plerejima, Melkumanima i Vardeima, plemenima sa teritorije istočno od Neretve do Bokokotorskog zaliva i na sjeveru do Neretve. Po njemu i mižljenju većine savremenih historičara, ardijejska država nema kontinuitet sa predhodnom ilirskom gržavom. Ovo mišljenje zasniva se na rimskim izvorima. Ardijejci kasnije u državu uključuju Dokleate i Labeate.
Lista kraljeva iz Ardijejske dinastije:
Iliri i Rimljani
Od kraja III stoljeća pne, na Balkanskom poluostrvu se pojavljuje Rimska Republika, koja će u vremenu od 50 godina potčiniti i Makedonce i Ilire. Jedino će Dardanci pružati nešto duži otpor.
Prvi sudar ilirske ardijejske države i rimskog imperijalizma desio se nakon smrti kralja Agrona 231/230. god. p.n.e, za vrijeme Agronove udovice kraljice Teute. Razlog je bio ilirsko gusarenje i pljačkanje italski i grčkih gradova koje su već držali Rimljani. Teuta je bila poražena, kraljevska dinastija nije ukinuta (Teutu je zamijenio Scerdilaidas), i 229. godine ilirska država postala je ilirski protektorat, u kojem je rimske interese štitio Demetrije Hvaranin. . Nakon toga, u drugom ilirskom ratu 219. god, Ilire je predvodio Demetrije Hvaranin, koji se predhodno odmetnuo od Rimljana. Rimljani su napali i osvojili slabo branjeni Dimale, jedno od glavnih Demetrijevih uporišta. Odatle je rimska flota otplovila na sjever te zauzela Faros (Hvar). Demetrije Hvaranin je, tako ostavši bez baza, bio prisiljen bježati, te je pronašao utočište kod makedonskog kralja Filipa V.
Kada je makedonski kralj Perzej započeo novu protivrimsku akciju, u nju se uključio i ilirski kralj Gencije. Ovaj treći makedonski rat (ujedno i treći ilirski rat) završio se 168. porazom i slomom Makedonije i ilirskog kraljevstva. Ilirska država je nestala, podijeljena na tri dijela, koji će postati zametak rimskog Ilirika.
Rimskom okupacijom dolazi do raseljavanja dijela stanovništva i do djelimične romanizacije ostataka. Dolaskom Slavena u ove krajeve, vjerovatno se samo u planinskim krajevima sačuvalo stanovništvo izvorno ilirskog roda, a i ono će biti slavenizirano.
Dalmati i Rimljani
Pored borbi na istočnoj strani Jadrana, Rimljani su od kraja III. st. p. n. e. ratovali i na sjeveroistočnim granicama Italije. To je dovelo do sukoba sa Histrima 221, 181. i 178/177. god. p. n. e. i njihovog potpunog poraza. Istra je bila prvi dio Zapadnog Balkana koji su Rimljani stavili pod direktnu upravu i u nadležnosti Cisalpinske Galije. Pored Histra, tokom 171. i 129. god ratovali su i Japodi, Panoni i Taurisci (Kelti) p. n. e.
Za rimsko – dalmatske ratove je posebno značajan bio kontinuirani sukob od 15 godina, koji je započeo 50. god. p. n. e. za vrijeme Cezarovog prokonzulata nad Cisalpinskom Galijom i Ilirikom. Jedan dio ovog 15- godišnjeg perioda, bio je dio rimskog građanskog rata (49.– 45. god. p. n. e.) između Cezara i Pompeja. Dalmati su podupirali Pompeja.
Iako su trupe Rimske Republike u većini slučajeva odnosili pobjede, ipak su doživljavale i teške poraze. Otpor domorodačkih plemena balkanskog svijeta, upoređujući sa drugim evro -mediteranskim zajednicama, spadao je u one najdugotrajnije i najsnažnije.
Iliri i Oktavijan
Istočnojadranske ilirske oblasti su bile i jedino područje nad kojim je Oktavijan teorijski imao mandat, a koje su se jednim svojim dijelom neprijateljski držale prema njemu. Tokom 35. god. p. n. e. je pokrenuta velika Oktavijanova «ilirska» kampanja koja se odvijala u više faza i zahvatila je jedno široko područje od alpskih oblasti do dunavskih predjela. Bio je to skup niza operacija koje su izvođene protiv domorodačkih zajednica alpskog pojasa, zapadnog Balkana i zapadnog dijela panonskog bazena. U alpskom pojasu su vođene operacije protiv Salasa, Karna i keltskih Taurisca. Radi gusarstva vrlo surovo i oštro kažnjeni su Melitenjani (stanovnici Mljeta), Korkirani (stanovnici Korčule) kao i Liburni kojima su oduzeti brodovi.
Zatim su poraženi Japodi, Segestani i Dalmati. U borbama je ranjen i Oktavijan pa je napustio bojište. Ekspanzija se nastavila kroz teritoriju današnje Bosne i Hercegovine prema srednjem Podunavlju. Na tom putu, bez borbe su potčinjena brojna plemena (sada u formi peregrinske civitas), koja su sa Rimskom državom, sklopila ugovor (gotovo sigurno foedus iniquum) o regulisanju njihove obaveze i prava u odnosu na centralnu i provincijsku rimsku vlast.
Oktavijanove trupe su se u povratku kretale tokom rijeke Drine, u području jugozapadne Srbije, sjeverne Albanije i Crne Gore i stigle u Naronu.
Po državnom uređenju iz 27. god. p. n.e, osnovana je nova provincija Ilirik (odnosno njene kasnije izvedenice Gornji i Donji Ilirik) i predana senatu na upravljanje. Nakon samo jedne decenije, literarna i epigrafska izvorna građa potvrđuje postojanje dvije provincije - Dalmacija i Panonija. Nema nikakvih direktnih podataka o vremenu oficijelne disolucije, razlozima i procesu same separacije.
Batonov ustanak
Nesumnjivo je Veliki Ilirski ustanak od 6.-9. god. bio posljednji pokušaj Ilira da se oslobode rimske vlasti. Iz troipogodišnjeg rata, Ilirik i njegove plemenske zajednice su izašle sa velikim razaranjima i pustošenjima te ljudskim i materijalnim gubicima. Neke procjene gubitaka u ljudstvu kod ustaničke mase iznosila su možda i preko 30 % (ubijeni, odvedeni u ropstvo, umrli uslijed neborbenih posljedica rata). Ovakvi veliki gubici nisu nikada više zabilježeni u historiji ratovanja na Zapadnom Balkanu. Infrastruktura Ilirika južno od Drave je bila uništena, uključujući i veliki broj naselja koja su zauvijek nestala.
Ilirska plemena
Proces formiranja plemena u najvećem dijelu sjeverozapadnog Balkana tekao je na sličan način i zato se mora računati sa određenim stepenom bliskosti (jezičke i kulturne) među plemenskim skupinama ovog prostora.
Samo tako može se objasniti zajedničko ime kojim su Grci grupi naroda koji govore indoevropski jezik oko Skadarskog jezera, sa obe strane crnogorsko-albanske granice, sjeverno od Epira i Makedonije, nazvali zajedničkim imenom Iliri. Na sjeveru od njih postojali su drugi narodi, nastanjeni između Jadrana i Drave, koji su govorili jezik sličan onom pravih Ilira (Illyrii proprie dicti). Na njih se primjenjivalo ilirsko ime, zajedno sa rimskim geografskim izrazom Ilirik u godinama prije osvajanja, ali koje se općenito određivalo kao Dalmete i Panone. Izvan njih, venetski narodi sjeveroistočne Italije, sjevernog Jadrana i istočnih Alpa, koje su antički pisci ponekad uključivali u Ilire, svojim se jezikom izdvajaju iz te dvije glavne ilirske grupe.
Ilirska teritorija na početku bronzanog doba se protezala približno od slovenskih Alpa na zapadu do srednjeg Balkana omeđenog dolinom Morave na istoku. Južna granica je obala Jadranskog mora sa dijelovima južne Italije i rijeka Vojuša u Albaniji dok je na sjeveru to rijeka Drava. Na tom prostoru razvoj je tekao pod različim historijskim, geografskim, ekonomskim i kulturnim uslovima, pa je na kraju željeznog doba, u vrijeme rimske okupacije bio poznat veliki broj ilirskih plemana. U današnjoj historiografiji se plemena svrstavaju u nekoliko grupacija u kojima su više srodna plemena.
Broćanac (Neum)
Broćanac je naseljeno mjesto u općini Neum, Bosna i Hercegovina.
166.
Godina 166. (CLXVI) bila je redovna godina koja počinje u utorak u julijanskom kalendaru. U svoje vrijeme je bila poznata kao Godina konzulstva Pudensa i Poliona (ili, rjeđe, godina 919. Ab urbe condita). Oznaka 166. za ovu godinu se koristi od ranog srednjeg vijeka, kada je kalendarska era Anno Domini u Evropi postala glavnom metodom označavanja godina.
NGC 2169
NGC 2169 je otvoreno zvjezdano jato i nalazi se u sazviježđu Orion. Prvo otkriće je napravio John Frederick William Herschel 15. oktobra 1784. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
NGC 5144B
NGC 5144B (također poznat kao MCG 12-13-5, PGC 200298 i UGC 8420) je kompaktna galaksija koja je udaljena oko 144 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Mali medvjed. Najveći prečnik je 0,20 (8 hiljada sg) a najmanji 0,2 uglovnih minuta (8 hiljada sg).
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
167.
Godina 167. (CLXVII) bila je redovna godina koja počinje u srijedu u julijanskom kalendaru. U svoje vrijeme je bila poznata kao Godina konzulstva Aurelija i Kvadrata (ili, rjeđe, godina 920. Ab urbe condita). Oznaka 167. za ovu godinu se koristi od ranog srednjeg vijeka, kada je kalendarska era Anno Domini u Evropi postala glavnom metodom označavanja godina.
Microsoft Windows
Microsoft Windows (ili Windows) jeste metaporodica grafičkih operativnih sistema koje razvija, nudi i prodaje Microsoft. Sastoji se iz nekoliko porodica operativnih sistema, od kojih je svaka namijenjena određenoj oblasti računarske industrije. Aktivne porodice Windowsa uključuju Windows NT, Windows Embedded i Windows Phone; oni mogu imati podporodice, npr. Windows Embedded Compact (Windows CE) ili Windows Server. Nefunkcionalne Windows porodice uključuju Windows 9x i Windows Mobile.
Microsoft je 20. novembra 1985. predstavio operativnu okolinu nazvanu Windows kao grafičku ljusku operativnog sistema za MS-DOS, kao odgovor na rastući interes za grafičkim korisničkim okruženjem (GUI). Microsoft Windows je postao dominantan na svjetskom tržištu osobnih računara sa preko 90% tržišnog udjela, prestižući Mac OS, koji je predstavljen 1984. godine. Ipak, na tržištu pametnih telefona i tableta, Windows je prestigao operativni sistem Android.
Od aprila 2014, zadnje verzije Windowsa za osobne računare, pametne telefone, serverske računare i proširene uređaje su Windows 8.1, Windows Phone 8.1, Windows Server 2012 R2 i Windows Embedded 8, respektivno. Modificirana verzija Windowsa pokreće se na igračoj konzoli Xbox One.
Prema marketinškoj ulozi
Microsoft, razvojnik Windowsa, registrirao je nekoliko marki od je svaka opisuje porodicu operativnog sistema Windows koji je namijenjen za specifični sektor računarske industrije. Od 2014, sljedeće porodice Windowsa se aktivno razvijaju: Sljedeće porodice Windowsa se više ne razvijaju:
Historija verzija
Pojam Windows kolektivno opisuje bilo koji proizvod ili sve generacije proizvoda operativnih sistema od Microsofta. Ovi proizvodi su generalno kategorizirani na sljedeći način:
Ranije verzije
thumb|300px|[[Windows 1.0, prva verzija, izdata 1985.]]
Historija Windows datira unazad od septembra 1981, kada je Chase Bishop, računarski naučnik, dizajnirao prvi model elektronskog uređaja, te započeo projekt "Interface Manager". Objavljen je u novembru 1983. (poslije Apple Lisa, ali prije Macintosha) pod imenom "Windows", mada Windows 1.0 nije izdat prije novembra 1985. Windows 1.0 je konkurirao sa Appleovim operativnim sistemima, ali je dobio slabu popularnost. Windows 1.0 nije potpun operativni sistem, nego proširenje za MS-DOS. Ljuska Windowsa 1.0 jeste program poznat kao MS-DOS Executive. Komponente su uključivale Calculator, Calendar, Cardfile, Clipboard prikazivač, Clock, Control Panel, Notepad, Paint, Reversi, Terminal i Write. Windows 1.0 ne dopušta preklapanje prozora. Umjesto toga svi prozori su pozicijski uređeni. Samo se dijaloške kutije mogu pojaviti preko drugih prozora.
Windows 2.0 je izdat u decembru 1987. i bio je popularniji nego njegov prethodnik. Isticao je nekoliko poboljšanja korisničkog interfejsa i upravljanja memorijom. Windows 2.03 je izmijenio operativno okruženje sa "ikonskih prozora" na "preklapajuće prozore". Rezultat ove izmjene doveo je do toga da Apple Computer tuži Microsoft zbog kršenja autorskih prava Applea. Windows 2.0 je također predstavio sofisticiranije prečice tastature i mogao je koristiti raširenu memoriju.
Windows 2.1 je izdat u dvije različite verzije, Windows/286 i Windows/386. Windows/386 koristi virtualni 8086 način od procesora Intel 80386 radi multitaskinga nekoliko programa za DOS i stranični memorijski model za emuliranje raširene memorije koristeći dostupnu proširenu memoriju. Windows/286, u skladu sa imenom, pokreće se na procesorima Intel 8086 i Intel 80286. Može se pokrenuti u realnom načinu, a može koristiti i visoko–memorijsko područje.
U dodatku sa potpunim Windows paketima, postojale su runtime–isključivo verzije koje su lansirane sa ranijim Windowsovim softverom od strane trećih lica i pokretanje njihovog softvera je postalo moguće za Windows na MS-DOS–u čak i bez potpunog sklopa mogućnosti Windowsa.
Ranije verzije Windowsa se često smatraju grafičkim ljuskama, najviše zbog toga što se pokreću na temeljima MS-DOS–a i koriste njegove usluge sistema datoteka. Ipak su čak i najranije verzije Windowsa već pretpostavljale većinu tipičnih funkcija operativnog sistema; zapazivo, imajući svoj vlastiti izvršni format datoteka i omogućavajući svoje vlastite drajvere uređaja (štoperica, grafika, printer, miš, tastatura i zvuk). Za razliku od MS-DOS–a, Windows je dopuštao korisnicima pokretanje više grafičkih aplikacija istovremeno, preko kooperativnog multitaskinga. Windows je implementirao elaborativnu, softversku virtualno–memorijsku šemu zasnovanu na segmentima, koja dopušta pokretanje aplikacija većih od dozvoljene memorije: kodni segmenti i resursi su očišćeni i ukinuti kada memorija postane deficitarna; podatkovni segmeni pomjereni u memoriji kada je data aplikacija ustupila procesorsku kontrolu.
Windows 3.0 i 3.1
thumb|250px|lijevo|[[Windows 3.0, predstavljen 1990.]]
Windows 3.0, izdat 1990, popravio je dizajn, najviše zbog virtualne memorije i učitljivih virtualnih drajvera uređaja (VxD–ovi) koji dopuštaju Windowsu dijeljenje proizvoljnih uređaja među višeprogramskim DOS aplikacijama. Aplikacije za Windows 3.0 mogu se pokretati u zaštićenom režim rada, što im daje pristup prema nekoliko megabajta memorije bez obaveze učestvovanja u softverskoj virtualno–memorijskoj šemi. Oni se pokreću unutar istog adresnog prostora, gdje segmentirana memorija omogućava stepen zaštite. Windows 3.0 je također isticao poboljšanja korisničkog interfejsa. Microsoft je prepisao kritične operacije iz C–a u asembler. Windows 3.0 je prva verzija Microsoft Windowsa zaslužna za postizanje većeg komercijalnog uspjeha, a prodata je u 2 miliona kopija u prvih šest mjeseci.
Windows 3.1, napravljen generalno dostupan 1. marta 1992, isticao je facelift. U augustu 1993, Windows for Workgroups je izdat, posebna verzija sa integriranim peer-to-peer umrežavanjem i verzijskim brojem 3.11. Prodat je zajedno sa Windowsom 3.1. Podrška za Windows 3.1 istekla je 31. decembra 2001.
Windows 9x
Sljedeće veće korisnički–orijentirano izdanje Windowsa, Windows 95, izdato je 24. augusta 1995. Dok je još bio zasnovan na MS-DOS-u, Windows 95 je predstavio podršku za nativne 32-bitne aplikacije, uštekaj i igraj hardver, multitasking po privilegijama, duga imena datoteka do 255 simbola, te omogućavao povećanu stabilnost u odnosu na prethodnike. Windows 95 je također predstavio redizajnirani, objektno orijentirani korisnički interfejs, zamjenjujući prethodni upravitelj programa sa izbornikom Start meni, taskbarom i Windows Explorer ljuskom. Windows 95 je bio veliki komercijalni uspjeh za Microsoft; Ina Fried iz CNET–a istakla je da "je vremenom, Windows 95 konačno uveo van tržišta u 2001. godini, postao je "dio pribora" na računarskim ekranima širom svijeta." Microsoft je objavio četiri OEM servisna izdanja (OSR) Windowsa 95, od kojih je svaki ugrubo ekvivalent servisnom paketu. Prva OSR verzija Windowsa 95 također je bila prva verzija Windowsa opremljena Microsoftovim internetskim preglednikom, Internet Explorerom. Uobičajena podrška za Windows 95 okončana je 31. decembra 2000, dok je proširena podrška okončana godinu dana kasnije.
Windows 95 je popraćen izdavanjem sistema Windows 98 25. juna 1998, koji je predstavio Windows Driver Model, podršku za USB uređaje, podršku za ACPI, hibernaciju, te podršku za multi-monitorske konfiguracije. Windows 98 je također uključivao integraciju sa preglednikom Internet Explorer 4 kroz aktivni desktop i ostale aspekte Windows Desktop Updatea (serija poboljšanja za Explorerovu ljusku koja su također bila dostupna za Windows 95). U maju 1999, Microsoft je izdao Windows 98 Second Edition, ažuriranu verziju Windowsa 98. Windows 98 SE je dodao Internet Explorer 5.0 i Windows Media Player 6.2 među ostale nadogradnje. Uobičajena podrška za Windows 98 okončala se 30. juna 2002, dok je produžena podrška okončana 11. jula 2006.
14. septembra 2000, Microsoft je izdao Windows ME (Millennium Edition), posljednju verziju Windowsa zasnovanu na DOS–u. Windows ME je preuzeo vizualne popravke sa svog kontra–dijela zasnovanog na Windowsu NT, Windows 2000, a imao je kraća vremena učitavanja od prethodnih verzija (koje su, ipak, zahtijevale ukidanje mogućnosti pristupanja realnom načinu rada DOS okoline, ukidajući kompatibilnost sa nekim starijim programima), proširenu funkcionalnost multimedije (uključujući Windows Media Player 7, Windows Movie Maker, kao i Windows Image Acquisition – radnu stanicu za učitavanje slika sa skenera i digitalnih kamera), dodatne sistemske alate poput System File Protectiona i System Restorea, te nadograđene alate za kućno umrežavanje. Ipak, Windows ME se suočio sa kritikama zbog svoje (male) brzine i nestabilnosti, zajedno sa problemima kompatibilnosti hadvera i ukidanja stvarnog načina rada DOS–a. PC World smatra Windows ME jednim od najlošijih oeprativnih sistema koje je Microsoft ikad izdao, te kao 4. najlošiji tehnički proizvod svih vremena.
Rane verzije
Prvo izdanje rezultujućeg operativnog sistema, Windows NT 3.1 (nazvan da asocira sa Windows 3.1) izdat je u julu 1993. sa verzijama za desktop radne stanice i servere. Windows NT 3.5 je izdat u septembru 1994, usredotočavajući se na poboljšanja performansi i podršku za Novellov NetWare, te je popraćen sistemom Windows NT 3.51 u maju 1995, koji je uključivao dodatna poboljšanja i podršku za PowerPC arhitekturu. Windows NT 4.0 je izdat u junu 1996, uvodeći redizajnirani interfejs iz sistema Windows 95 u NT serije. Na 17. februar 2000, Microsoft je izdao Windows 2000, sljedbenika sistema NT 4.0. Naziv Windows NT je uklonjen u ovom periodu radi postavljanja većeg naglaska na brend Windows.
Windows XP
Sljedeća veća verzija Windowsa, Windows XP, izdata je 25. oktobra 2001. Uvođenjem Windowsa XP težilo se objediniti korisnički–orijentiran Windows 9x sa arhitekturom predstavljenom u Windowsu NT, kao promjena za koju je Microsoft obećao da će omogućavati bolje performanse u odnosu na prethodnike zasnovane na DOS-u. Windows XP bi također predstavio redizajnirani korisnički interfejs (uključujući ažurirani Start meni i "orijentiran na zadatke" Windows Explorer), uobičajene multimedijalne i mrežne mogućnosti, Internet Explorer 6, integraciju sa Microsoftovim .NET Passport servisima, modovima koji pomažu osigurati kompatibilnost sa softverom dizajniranim za prethodne verzije Windowsa, te funkcionalnost Remote Assistance.
U maloprodaji, Windows XP je bio reklamiran u dva glavna izdanja: "Home" izdanje bilo je namijenjeno korisnicima, dok je izdanje "Professional" namijenjeno poslovnim okruženjima i power-userima, te uključuje dodatne sigurnosti i mrežne mogućnosti. Home i Professional su kasnije propraćene izdanjem "Media Center" (dizajniranima za home theater PC–eve, sa naglaskom na podršku za DVD plejbek, TV karticom, DVR mogućnostima, te udaljenim kontrolama), kao i "Tablet PC" izdanjem (dizajnirano za mobilne uređaje koje imaju osobine tablet računara, sa podrškom stylus unosa olovke i dodatnim aplikacijama na bazi istih). Uobičajena podrška za Windows XP završila je 14. aprila 2009. Produžena podrška je završila 8. aprila 2014.
Nakon Windowsa 2000, Microsoft je također izmijenio rasporede izdavanja serverskih operativnih sistema; serverski kontra–dio Windowsa XP, Windows Server 2003, izdat je u aprilu 2003. Popraćen je u decembru 2005. sistemom Windows Server 2003 R2.
Windows Vista i kasnije
Nakon dugog razvoja, Windows Vista je izdata 30. novembra 2006. za obimno licenciranje, a 30. januara 2007. za korisnike. Sadržava veći broj novih mogućnosti, od redizajnirane ljuske i korisničkog interfejsa, do značajnih tehničkih izmjena, sa posebnim naglaskom na sigurnost. Bila je dostupna u većem broju različitih izdanja, te je bila predmet kritike. Vistin serverski kontra–dio, Windows Server 2008, izdat je početkom 2008.
22. jula 2009, Windows 7 i Windows Server 2008 R2 su izdati kao RTM, dok je ovaj prvi izdat javno 3 mjeseca kasnije (2. oktobar 2009.). Za razliku od svog prethodnika, Windowsa Viste, koji je uveo veliki broj novih mogućnosti, Windows 7 je težio biti više fokusirana, inkrementalna nadogradnja linije Windowsa, s ciljem očuvanja kompatibilnosti s aplikacijama i hardverom s kojim je Windows Vista već kompatibilna. Windows 7 je dobio podršku za višestruki dodir, redizajniranu Windows ljusku sa nadograđenim taskbarom, kućni mrežni sistem zvani HomeGroup, i poboljšanja performansi.
Windows 8, nasljednik Windowsa 7, generalno je izdat 26. oktobra 2012. Napravljen je veliki broj značajnih izmjena na Windowsu 8, uključujući predstavljanje korisničkog interfejsa zasnovanog na Microsoftovom Metro dizajnu sa optimizacijama za uređaje na dodir poput tableta i računara baze sve-u–jednom. Ove izmjene uključuju Start ekran koji koristi velike ikone koje su podobnije za interakcije na dodir i dopuštaju prikazivanje kontinualno ažuriranih informacija, kao i novi razred “app“–ova koje su primarno dizajnirane za korištenje na uređajima na dodir. Ostale izmjene uključuju pojačanu integraciju sa cloud servisima i ostalim mrežnim platformama (poput društvenih mreža i Microsoftovih servisa – SkyDrive i Xbox Live), Windows Store servis za distribuiranje softvera, te nova varijanta poznata kao Windows RT za korištenje na uređajima koji koriste ARM arhitekturu. Nadogradnja za Windows 8, nazvana Windows 8.1, izdata je 17. novembra 2013, te uključuje mogućnosti poput novih veličina ikona, dublju SkyDrive integraciju, te više drugih revizija.
30. septembra 2014, Microsoft je objavio Windows 10 kao nasljednika Windowsu 8.1. Windows 10 se izdaje krajem 2015. i adresira mane u korisničkom interfejsu koji je sprva predstavljen sa Windowsom 8. Izmjene uključuju povratak Start menija, virtualni desktop sistem, te mogućnost pokretanja Windows Store aplikacija unutar desktop okruženja umjesto u "preko–cijelog–ekrana" metro načinu rada.
Višejezička podrška
Višejezička podrška također je ugrađena u Windows. Jezik za tastaturu i interfejs može biti izmijenjen preko kontrolne table Region and Language. Komponente za sve podržane jezike unosa, kao što su Input Method Editori, automatski su instalirane tokom Windows instalacije (u Windowsu XP i ranijim, datoteke za istočne azijske jezike, poput kineskog, te skripte zdesna–ulijevo, poput arapskog, trebaju biti instalirane zasebno, također iz iste kontrolne ploče). IME–ovi treće strane također mogu biti instalirani ako korisnik smatra da mu je jedan nedovoljan za njegove potrebe.
Jezici interfejsa za operativni sistem su besplatni za preuzimanje, ali su neki jezici ograničeni za određena izdanja Windowsa. Language Interface Pack–ovi (LIP–ovi) redistributabilni su i mogu biti preuzeti sa Microsoftovog Download Centera i instalirani za bilo koje izdanje Windowsa (XP i kasnije) – oni prevode većinu Windowsovog interfejsa, ali ne u potpunosti, te zahtjevaju određeni bazni jezik (jezik s kojim je Windows originalno izdat). Ovo se koristi za većinu jezika u nadolazećem tržištu. Full Language Packs, koji potpuno prevode operativni sistem, dostupni su jedino za određena izdanja Windowsa (Ultimate i Enterprise izdanja sistema Windows Vista i 7, te svih izdanja Windowsa 8, 8.1 i RT osim Single Language). Oni ne zahtjevaju posebni bazni jezik, te se općenito koriste za više popularne jezike poput francuskog i kineskog. Ovi jezici ne mogu biti preuzeti preko Download Centera, već su dostupni kao opcionalne nadogradnje kroz servis Windows Update (osim kod Windowsa 8).
Jezik interfejsa instaliranih aplikacija nije obuhvaćen izmjenama u Windowsovom jeziku intefejsa. Dostupnost jezika zvaisi od razvojnika aplikacija.
Windows 8 i Windows Server 2012 predstavljaju novu jezičku kontrolnu ploču gdje jezik interfejsa i jezik unosa mogu biti simultano izmijenjeni, te jezički paket, nezavisno od tipa, može biti preuzet sa centralne lokacije. Aplikacija PC Settings u sistemima Windows 8.1 i Windows Server 2012 R2 također uključuje kontra–podešenja za ovo. Mijenjanjem jezika interfejsa također se mijenja jezik prethodno instaliranih Windows Store aplikacija (to su Mail, Mape i Vijesti) i određene druge aplikacije koje pravi Microsoft (poput Remote Desktop). Ograničenja iznad za jezičke pakete su ipak jednaka u učinku, osim što potpuni jezički paketi mogu biti instalirani na bilo koje izdanje osim Single Language, što je namijenjeno nadolazećem tržištu.
Podrška platforme
Windows NT, koji je uključivao podršku za nekoliko različitih platformi prije x86-baznog osobnog računara, postao je dominantan u poslovnom svijetu. Windows NT 4.0 i njegovi prethodnici podržavali su PowerPC, DEC Alpha i MIPS R4000 (iako neke druge platforme implementiraju 64-bitno računarstvo, operativni sistem tretrao ih je kao 32-bitne). Ipak, Windows 2000, nasljednik Windowsa NT 4.0, ukinuo je podršku za sve platforme osim za treću generaciju x86 (poznatu kao IA-32) ili nove u 32-bitnom načinu. Klijentska linija Windows NT porodice i dalje se pokreće na IA-32, iako je linija Windows Servera prestala podržavati ovu platformu izdavanjem sistema Windows Server 2008 R2.
Sa predstavljanjem Itanium arhitekture (IA-64), Microsoft je predstavio nove verzije Windowsa radi podržavanja istog. Itanium verzije sistema Windows XP i Windows Server 2003 su izdate istovremeno kao i njihove x86 kontra–verzije. Windows XP 64-Bit Edition, izdat 2005, zadnji je Windows klijentski operativni sistem koji podržava Itanium. Windows Server linija nastavila je podržavati ovu platformu sve do sistema Windows Server 2012; Windows Server 2008 R2 je zadnji Windows koji podržava Itanium arhitekturu.
25. aprila 2005, Microsoft je izdao Windows XP Professional x64 Edition i Windows Server 2003 x64 radi podrške za x86-64 (ili jednostavno x64), osme generacije x86 arhitekture. Windows Vista je bila prva klijentska verzija Windowsa NT koja je izdata simultano u IA-32 i x64 izdanjima. x64 je i dalje podržan.
Windows CE
thumb|250px|Zadnja trenutna verzija sistema Windows CE, [[Windows Embedded Compact 7, prikazujući koncept korisničkog interfejsa programa Media Player.]]
Windows CE (službeno poznat kao Windows Embedded Compact), verzija je Windowsa koja se pokreće na minimalističnim računarima, kao što su satelitski navigacijski sistemi i neki mobilni uređaji. Windows Embedded Compact je zasnovan na svom vlastitom kernelu, nazvan Windows CE kernel. Microsoft licencira Windows CE za OEM–ove i proizvođače uređaja. OEM–ovi i proizvođači uređaja mogu modificirati i kreirati vlastite korisničke interfejse i iskustva, sve dok Windows CE omogućava tehničku osnovu da se to uradi.
Windows CE je korišten u Dreamcastu zajedno sa Seginim vlastitim operativnim sistemom za konzolu. Windows CE je bio jezgro od kojeg je deriviran Windows Mobile. Njegov nasljednik, Windows Phone 7, bio je zasnovan na komponentama iz sistema Windows Embedded CE 6.0 R3 i Windows CE 7.0. Windows Phone 8 je, ipak, zasnovan na istom NT-kernelu kao i Windows 8.
Windows Embedded Compact treba razlikovati od sistema Windows XP Embedded ili Windows NT 4.0 Embedded, modularnim izdanjima Windowsa zasnovanim na Windows NT kernelu.
Xbox OS
Xbox OS je neslužbeno ime dato verziji Windowsa koji se pokreće na konzoli Xbox One. Specifičnija je implementacija sa naglaskom na virtualizaciju (korištenjem Hyper-V) jer istovremeno pokreće tri operativna sistema odjednom, sastojeći se od jezgrenog operativnog sistema, drugog implementiranog za igre te trećeg za "više–kao–Windows" okolinu i aplikacije.
Sigurnost
Korisničke verzije Windowsa su originalno dizajnirane za jednostavno korištenje na jednokorisničkom osobnom računaru bez mrežne konekcije, te nemaju sigurnosne mogućnosti ugrađene od samog početka. Ipak, Windows NT i njegovi nasljednici dizajnirani su radi sigurnosti (uključujući one na mreži) i višekorisničkih računara, ali nisu bili isprva dizajnirani sa internetskom sigurnošću, jer kako je prvi računar razvijen u ranim devedesetim – upotreba interneta je bila manje zastupljena.
Ovi problemi dizajna u kombinaciji sa programerskim greškama (npr. buffer overflow), kao i popularnost, znače da je Windows česta meta računarskih crva i virusa. U junu 2005, Bruce Schneierov Counterpane Internet Security objavio je da je Windows dočekao preko 1.000 novih virusa i crva u prethodnih šest mjeseci. U 2005, Kaspersky Lab je našao oko 11.000 zlonamjernh programa—virusa, Trojanaca, "stražnjih vrata", te "exploita" napisanih za Windows.
Microsoft izdaje sigrnosne zakrpe kroz svoj Windows Update servis otpilike jednom mjesečno (obično svakog drugog utorka u mjesecu), iako su kritične nadogradnje dostupne u kraćim intervalima kad je potrebno. U verzijama Windowsa Windows 2000 SP3 i Windows XP i nakon njih, nadogradnje mogu biti automatski preuzete i instalirane ako korisnik to odabere. Kao rezultat, servisni paket 2 za Windows XP, kao i servisni paket 1 za Windows Server 2003, instalirani su od strane korisnika brže nego što bi drugačije moglo biti.
Dok su Windows 9x serije nudile opciju imavanja profila za višestruke korisnike, nisu imali koncept privilegije pristupa, te nisu dopuštali konkurentski pristup; te tako nisu bili istinski višekorisnički operativni sistemi. U dodatku, implementirali su samo djelomičnu zaštitu memorije. Bili su u vezi s tim naširoko kritizirani zbog nedostataka sigurnosti.
Serije Windows NT operativnih sistema, u kontrastu, istinski su višekorisnički, te implementiraju apsolutnu memorijsku zaštitu. Ipak, dosta višekorisničkih prednosti poništeno je činjenicom da je prvi korisnički račun, prije sistema Windows Vista, koji je pravljen tokom instalacionog procesa, bio administrator, što je bilo uobičajeno za sve nove račune. Iako Windows XP nije imao ograničene račune, većina kućnih korisnika nije mijenjala prava računa na ona slabija – djelomično zbog broja programa koji su nepotrebno zahtijevali administratorska prava – tako da je većina kućnih korisnika bila na administratorskom računu sve vrijeme.
Windows Vista mijenja ovo uvođenjem sistema privilegija zvanim User Account Control. Prilikom logiranja kao standardni korisnik, sesija se kreira i tokenu su date samo najosnovnije privilegije. Na ovaj način nova sesija ne može praviti izmjene koje bi utjecale na cjelokupni sistem. Prilikom logiranja kao korisnik iz Administratorske grupe, dva odvojena tokena se dodjeljuju. Prvi token sadrži sve privilegije tipično dodijeljene administratoru, a drugi token je ograničen, jednak onom standardnom. Korisničke aplikacije, uključujući Windows Shell, startuju se sa ograničenim tokenom, rezultirajući u slabijem privilegijskom okružnju čak i pod administratorskim računom. Kada aplikacija zahtijeva veće privilegije, ili kad se pokreću preko "Run as administrator", UAC će postaviti dijaloški okvir upravlja dopuštanjima, te ako se daju validni podaci (uključujući administratorske podatke ako korisnik koji zahtijeva pokretanje nije iz administratorske grupe), pokrenut će se proces korištenjem neograničenog tokena.
Dopuštenja za datoteke
Sve verzije Windowsa od Windowsa NT 3 bile su zasnovane na sistemu datoteka sa sistemom dopuštenja koji je označavan kao AGLP (Accounts, Global, Local, Permissions) AGDLP koji u suštini ima dalje druge 'globalne grupe' kao članove gdje su dopuštenja datoteka primijenjena na datoteku/direktorij u obliku 'lokalne grupe'. Ove globalne grupe kasnije drže ostale grupe ili korisnike zavisno od verzije Windowsa koja se koristi. Ovaj sistem varira od ostalih proizvođača kao što su Linux i NetWare zbog 'statičkog' dodjeljivanja koja se primjenjuje na datoteku i direktorij. Ipak, korištenjem ovog procesa, AGLP/AGDLP/AGUDLP dopušta malom broju statički dopuštenja da budu primijenjena i dopušta jednostavne izmjene računskim grupama bez ponovnog primjenjivanja dopuštenja datoteka nad datotekama i direktorijima.
Windows Defender
Na 6. januar 2005, Microsoft je izdao beta verziju Microsoft AntiSpyware–a, zasnovan na prethodno izdatom Giant AntiSpyware–u. Na 14. februar 2006, Microsoft AntiSpyware je postao Windows Defender sa izdavanjem verzije Beta 2. Windows Defender je besplatni program dizajniran za zaštitu protiv spyware–a i ostalog neželjenog softvera. Korisnici Windowsa XP i Windowsa Server 2003 koji imaju istinsku kopiju Microsoft Windowsa mogu besplatno preuzeti program sa stranice Microsofta, a Windows Defender se lansira kao dio operativnih sistema Windows Vista i 7. U Windowsu 8, Windows Defender i Microsoft Security Essentials su kombinirani u jedan program, nazvan, pogađajte, Windows Defender. Zasnovan je na Microsoft Security Essentialsu, posuđujući njegove mogućnosti i korisnički interfejs. Iako je inače uključen, može se isključiti kako bi se koristilo neko drugo protivvirusno rješenje. Windows Malicious Software Removal Tool i opcionalni Microsoft Safety Scanner dvije su druge verzije koje nudi Microsoft.
Analiza treće strane
U članku zasnovanom na izvještaju iz Symanteca, internetnews.com je za Microsoft Windows naveo da ima "najmanji broj zakrpa i najkraće vrijeme razvoja zakrpe od pet operativnih sistema koje su nadgledali u zadnjih šest mjeseci godine 2006."
Studija, koju je proveo Kevin Mitnick i marketinško–komunikacijska kompanija Avantgarde u 2004, našla je da je nezaštićena i nezakrpljena verzija Windows XP sistema sa SP1 trajala samo 4 minute na internetu prije nego je oštećena, dok nezaštićen i nezakrpljen Windows Server 2003 sistem pada nakon 8 sati provedenih na internetu. Ova studija se ne odnosi na Windows XP sisteme koji imaju SP2 nadogradnju (izdatu kasne 2004.), koja je mnogo unaprijedila sigurnost Windowsa XP. Računar koji je pokretao Windows XP Service Pack 2 nije bio oštećen. AOL–ova National Cyber Security Alliance Online Safety Study u oktobru 2004. odredila je da su 80% korisnika Windowsa inficirani barem jednim spyware/adware proizvodom. Dosta je dokumentacije dostupno koja opisuje kako povećati sigurnost proizvoda za MS Windows. Tipične sugestije uključuju pokretanje Microsoft Windowsa iza hardverskog ili softverskog vatrozida, pokretanje anti-virusa i anti-spyware softvera, te instaliranje zakrpa kada postanu dostupne preko Windows Updatea.
IC 976
IC 976 (također poznat kao MCG 0-36-20, PGC 50479 i UGC 9040) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 70 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Djevica. Najveći prečnik je 1,50 (31 hiljada sg) a najmanji 0,7 uglovnih minuta (14 hiljade sg). Prvo otkriće je napravio Lewis Swift 12. aprila 1888. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Biografije, Y
__BEZSADRŽAJA__
{| align=center cellspacing=3
168.
Godina 168. (CLXVIII) bila je prijestupna godina koja počinje u četvrtak u julijanskom kalendaru. U svoje vrijeme je bila poznata kao Godina konzulstva Apronijana i Paula (ili, rjeđe, godina 921. Ab urbe condita). Oznaka 168. za ovu godinu se koristi od ranog srednjeg vijeka, kada je kalendarska era Anno Domini u Evropi postala glavnom metodom označavanja godina.
Biografije, U
__BEZSADRŽAJA__
{| align=center cellspacing=3
NGC 466
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
NGC 6616
NGC 6616 (također poznat kao IRAS 18155+2213, MCG 4-43-22, PGC 61693 i UGC 11192) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 255 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Herkul. Najveći prečnik je 1,40 (104 hiljade sg) a najmanji 0,6 uglovnih minuta (45 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio Lewis Swift 14. jula 1885. godine.
Cerovica (Neum)
Cerovica je naseljeno mjesto u općini Neum, Bosna i Hercegovina.
IC 393
IC 393 (također poznat kao MCG -3-13-12 i PGC 16028) je eliptična galaksija koja je udaljena oko 540 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Eridan. Najveći prečnik je 0,70 (110 hiljada sg) a najmanji 0,7 uglovnih minuta (110 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio Stephane Javelle 7. decembra 1891. godine.
Brštanica
Brštanica je naseljeno mjesto u općini Neum, Bosna i Hercegovina.
Geografija
Brštanica je jedno od manje skupine naselja koja nose zajednički naziv Donje Hrasno.
Historija
Područje Donjeg Hrasna pripadalo je u srednjem vijeku humskoj župi Žabi. Prvi podatak o žapskoj župi nalazi se u Ljetopisu popa Dukljanina, koji se obično datira u sredinu 12. vijeka. Područje žapske župe obuhvata planinu Žabu, čiji se izduženi hrbat pruža u smjeru istok-zapad od zapadnog kraja Popovog polja do delte rijeke Neretve. Proširena podnožja planine dopiru do mora u Pelješkom (Stonskom) kanalu na jugu i do slivnog područja rijeke Bregave i Krupe na sjeveru. U naselju je nekropola stećaka sa 74 spomenika, proglašena za nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine.
169.
Godina 169. (CLXIX) bila je redovna godina koja počinje u subotu u julijanskom kalendaru. U svoje vrijeme je bila poznata kao Godina konzulstva Seneciona i Apolinarisa (ili, rjeđe, godina 922. Ab urbe condita). Oznaka 169. za ovu godinu se koristi od ranog srednjeg vijeka, kada je kalendarska era Anno Domini u Evropi postala glavnom metodom označavanja godina.
Linaceae
Linaceae je porodica cvjetnica sa kosmopolitskim rasprostranjenjem. Uključuje 250 vrsta iz  14 rodova, podijeljena u dvije potporodice:  Linoideae i Hugonioideae (često prepoznata kao posebna porodica, Hugoniaceae). Listovi Linaiceae su uvijek jednostavni; raspored se razlikuje, od alternativnog (većina vrsta) do nasuprotnog (kod Sclerolinon i nekih u rodu Linum) ili vijugavog (kod nekih vrsta rodova Hesperolinon i Linum). Cvjetovi dvospolni, aktinomorfni, pentamerni ili veoma retko tetramerni (npr. Radiola linoides, Linum keniense).
Najveći rodovi u porodici su Linum (lan), sa 180-200 vrsta, uključujući kultivirane lanve, Linum usitatissimum . Članovi Linoideae uključuju zeljaste jednogodišnje biljke i trajnice, kao i drvenaste polugrm, grmove i i male stablašice (Tirpitzia) koje naseljavaju umjerene i tropske širine Evroazije, Afrike, Australije i Amerike. Najveći rod potporodice Hugonioideae je "Hugonia" (oko 40 vrsta); Hugonioideae su drvenaste loze, grmlje i drveće i gotovo su u potpunosti tropskog rasprostranjenja. Pored oblika rasta i geografske rasprostranjenosti, Linoideae i Hugonioideae mogu se razlikovati po broju plodnih tikvica (pet u Linoideae, 10 u Hugonioideae) i tipu ploda (kapsule u Linoideae, mesnati plodovima kod Hugonioidae).
Rodovi
Po starom Cronquistovom sistemu razvrstavanja cvjetnica, Linacee su bile smještene u svoj red, Linales. Moderne klasifikacije svrstavaju ih u red Malpighiales.
Houston
Houston (fonol.: Hjuston) je najveći grad u saveznoj državi Texas i četvrti najveći grad u SAD-u. Prema popisu stanovništva iz 2005. godine grad ima preko 2 miliona stanovnika. Metropleks Houstona je sedmi najveći u SAD-u, sa populacijom od 5.3 miliona stanovnika.
Houston je poznat po svojoj aeronautičkoj industriji, također područje Houstona je vodeće u proizvodnji opreme za naftnu industriju. Luka Houston je šesta najveća luka na svijetu, te ostvaruje najveći međunarodni profit u SAD-u.
170.
Godina 170. (CLXX) bila je redovna godina koja počinje u nedjelju u julijanskom kalendaru. U svoje vrijeme je bila poznata kao Godina konzulstva Klara i Kornelija (ili, rjeđe, godina 923. Ab urbe condita). Oznaka 170. za ovu godinu se koristi od ranog srednjeg vijeka, kada je kalendarska era Anno Domini u Evropi postala glavnom metodom označavanja godina.
Aerodrom Brač
Aerodrom Brač (Aerodrom Bol) je jedan od devet aerodroma u Hrvatskoj. Nalazi se na otoku Braču, iznad Bola. Na aerodrom slijeću avioni Croatia Airlinesa za Zagreb i Evolavie za Anconu
Vanjski linkovi
Službena stranica
Fabeae
Ovom taksonu pripadaju poznati rodovi leća ili sočivo, grašak, grahorka i grahorica.
Peršun
Peršun je dvogodišnja biljka s bijelim, tankim i dugačkim korijenom. Stabljika je gola, malo žljebasta i uglasta. Listovi su različitog nazubljenog oblika.
Kulinarstvo
U kulinarstvu peršun se upotrebljava kao začin zbog svog specifičnog i izrazito prijatnog mirisa. Kao začin koristi se najviše list koji se jelima obično dodaje sitno sjeckan na kraju pripreme jela.
Korijen se koristi kao dodatak supama i varivima.