cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Komari (Lukavac)
Komari su naseljeno mjesto u općini Lukavac, Bosna i Hercegovina.
Irački Kurdistan
Irački Kurdistan, je autonomni region na sjeveru Iraka, pretežno nastanjen Kurdima. Glavni grad regiona je Erbil. Osnovan je 1970. godine na inicijativu tadašnjeg potpredsjednika Iraka Sadama Huseina i predstavnika kurdskih političkih partija pod vodstvom Mola Mustafe Barzanija kao Autonomni kurdski region. 2005. godine slijedila je promjena imena u Autonomni region Kurdistan. Kurdistan ima sopstvenu zastavu, Ustav i himnu. Nakon Zaljevskog rata 1991. godine dobija punu autonomiju.
Ime
Region je obilježen mnogim imenima. Na osnovu Iračkog Ustava iz 2005. godine zvanično ime je Region Kurdistan (kurdski: هه‌رێمى كوردستان Herêmî Kurdistan, dok je puno ime Irački region Kurdistan (kurdski: هه‌رێمی کوردستانی عێراق Herêmî Kurdistanî Êraq; arapski: إقليم كردستان العراق Iqlīm Kurdistān al-ʿIrāq). Regionalne vlasti koriste izraz Irački Kurdistan. Do 2005. godine region se nazivao Kurdski autonomni region. Ime koje koriste kurdski politički aktivisti je Južni Kurdistan (kurdski: باشووری کوردستان Başûrî Kurdistan), ali se time označavaju i drugi regioni u susjednim zemljama naseljeni Kurdima. Ime regionalne vlade Kurdistana, koje se također koristi u međunarodnim aktima je Hikûmetî Herêmî Kurdistan (kurdski: حكومه‌تى هه‌رێمى كوردستان), što na engleskom jeziku znači Kurdistan Regional Government.
Reljef
Područje Iračkog Kurdistana uglavnom je planinskog reljefa. Na sjeveroistoku regiona nalazi se planinski masiv Zagros sa planinom Čeka Dar i najvišim vrhom od 3.611m, koji je ujedno i najviši vrh Iraka. Planinske vijence presijecaju mnoge rijeke, koje teku pretežno od sjevera prema jugu, te djelomično od istoka prema zapadu. Najveće rijeke su Veliki Zab i Mali Zab. Veliki Zab izvire u jugoistočnoj Turskoj, protiče kroz autonomni region i ulijeva se u Tigris. Veliki Zab protiče pored pećine Šanidar na 745 m nadmorske visine, u kojoj su otkriveni ostaci iz vremena neandertalaca. Mali Zab izvire u sjeverozapadnom Iranu i ulijeva se također u Tigris. U blizini grada Ranja nalazi se brana Dukan i jezero Dukan, najveće jezero autonomnog regiona.
Historija
U prošlosti su na području današnjeg Južnog Kurdistana postojale kurdske kneževine Baban, Badihan i Soran. U 19. vijeku, stanovnicima ovog regiona nametnuta je direktna turska vlast, koja je trajala sve do Prvog svjetskog rata, kada upravu nad područjem Iraka preuzimaju Britanci. U međuratnom periodu, Kurdi su podigli tri pobune protiv Britanaca.
Učestvovanjem Kurda u Zaljevskom ratu 2003. godine, proširen je uticaj Kurdske vlade na region. Danas regionu pripadaju dijelovi provincija Dijala, Kirkuk i Ninava.
Površina
Na osnovu državnog ugovora o autonomiji od 11. marta 1970. godine region ima površinu od oko 37.000 km², te se sastoji od iračkih provincija (gubernija): Erbil, Dohuk i As-Sulemanija. Aktuelna površina regiona, uključivo sa spornim teritorijama je 78.736 km².
Sporna područja
Vlada Iračkog Kurdistana u regionalnom Ustavu u članku 2. zahtijeva slijedeća područja: Dijelovi spornih područja su već od strane kurdistanske regionalne vlade nakon drugog iračkog rata zauzeti, ali nedostaje zvanično priznanje od strane Iračke vlade. Proces priznavanja spornih teritorija se trebao regulisati 140. članom Iračkog Ustava, predviđenim referendumom 2007. godine, ali je održavanje referenduma odgođeno.
Demografija
Stanovništvo se sastoji uglavnom od Kurda. Djelomično zu zastupljeni Arapi, Turkmeni i Asirci. Kurdski jezici Sorani i Kurmandži su službeni jezici, te ujedno i jezici najmnogobrojnije jezične grupe.
Religija
Većina stanovništva su sunitski muslimani. Osim njih postoje židovske manjine, kršćanske, alevitske i jesidske grupe. Manjinama je zagarantovana religiozna sloboda, što u ostalom dijelu Iraka nije slučaj. Napadi na kršćanske i židovske manjine, te na crkve i sinagoge, dovode do iseljavanja tih manjina u kurdski region.
Vojska
thumb|Kurdski vojnik specijalne jedinice za vrijeme [[Drugog zaljevskog rata u blizini Duhoka.]] Osnovicu vojnih snaga Iračkog Kurdistana čini vojna organizacija Pešmerga. Pešmerga je osnovana iz više organizacija i potiče iz 1920tih godina. od 2003. godine postoje težnje integracije Pešmerge u regularnu vojsku Iraka, sa željom da jedinice dobiju poseban status. Funkcija vojnih postrojbi Pešmerge je osiguravanje granica, te u posljednje vrijeme borba protiv Vojske Islamska Država Iraka i Levanta u pograničnim područjima. Brojčano stanje Pešmerge nije poznato, a naoružanje se sastoji uglavnom od oružja bivšeg istočnog bloka, a nakon Zaljevskog rata je modernizirano oružjem zapadnog porijekla. Obavještajne poslove vrše obavještajne službe Asaješ, Canijar i Parastin. Asaješ ima dva sjedišta, jedno u Erbilu i jedno u Sulejmaniji. Zanijar i Parastin su partijske obavještajne organizacije Patriotske unije Kurdistana (PUK) i i Demokratske partije Kurdistana (KDP).
Infrastuktura
mini|desno|Autoput 2 između Erbila und [[Mosula]] mini|desno|Aerodrom Erbil
Na sjeveru Kurdistana nedavno su izgrađena dva autoputa. U planu je završavanje novog autoputa između Dukana i Sulejmanije. U gradovima Erbil i Sulejmanija je dograđena kanalizacija, dok je sanitarno stanje u Kirkuku, zbog ratnih događanja trenutno loše. U ovom području primjećena je pojava kolere.
Kurdski region ima dva međunarodna aerodroma:
Treći Aerodrom Dubok u Duboku je u izgradnji.
Mongolsko Carstvo
Mongolsko Carstvo (mongolski: Mongolyn Ezent Güren) je tokom 13. i 14. stoljeća bilo najveće carstvo u historiji svijeta. Poteklo u današnjoj Mongoliji u istočnoj Aziji, na teritorijalnom vrhuncu, Mongolsko Carstvo se protezalo od srednje Evrope na zapadu do Japanskog mora na istoku, i od Sibira na sjeveru do Indijskog potkontinenta, Indokine i iranske visoravni na jugu. Britansko carstvo je bilo veće po apsolutnoj površini, ali za razliku od Mongolskog nije bilo na neprekinutoj kopnenoj površini.
Carstvo je osnovao Temüjina, poznatiji po tituli Džingis Kan 1206, nakon ujedinjavanja mongolskih nomadskih plemena, kojeg je vijeće proglasilo za vladara svih Mongola 1206. Carstvo je brzo raslo pod njegovom vlašću i vlašću njegovih potomaka, koji su slali vojske na sve strane. Ogromno transkontinentalno carstvo povezivalo je Istok sa Zapadom, i Pacifik sa Mediteranom, u nametnutom Pax Mongolica. Tokom svog postojanja, Mongolsko Carstvo je olakšalo kulturnu i trgovinsku razmjenu između Istoka, Zapada i Bliskog Istoka.
Carstvo se počelo cijepati zbog ratova oko nasljeđivanja, jer su se unuci Džingis kana sporili da li kraljevska loza treba slijediti od njegovog sina i početnog nasljednika Ogedeija ili od nekog od njegovih drugih sinova, kao što su Tolui, Chagatai ili Jochi. Toluidi su prevladali nakon krvave čistke Ögedeid i Chagatayid frakcija, ali su se sporovi nastavili među potomcima Toluija. Ključni razlog za podjelu bio je spor o tome hoće li Mongolsko Carstvo postati sjedilačko, kosmopolitsko carstvo ili će ostati vjerno mongolskom nomadskom i stepskom načinu života. Nakon što je Möngke Khan umro (1259.), suparnička vijeća kurultaja su istovremeno birala različite nasljednike, braću Ariq Böke i Kublai Khan, koji su se borili jedni protiv drugih u Toluidskom građanskom ratu (1260–1264) i također se nosili s izazovima potomaka drugih sinova Džingis kana. Kublai je uspješno preuzeo vlast, ali je uslijedio rat jer je bezuspješno pokušavao da povrati kontrolu nad porodicama Chagatayid i Ögedeid.
Tokom vladavine Džingisa i Ogedeja, mongoli su trpjeli povremene poraze kada je komandu dobio manje vješti general. Sibirski Tumedi su porazili mongolske snage pod Borokhulom oko 1215–1217; Jalal al-Din je porazio Shigi-Qutugua u bici kod Parwana 1221.; a Jin generali Heda i Pu'a su porazili Dolqolqua 1230. U svakom slučaju, Mongoli su se ubrzo nakon toga vratili sa mnogo većom vojskom koju je predvodio jedan od svojih najboljih generala, i uvijek su bili pobjednici. Bitka kod Ain Jaluta u Galileji 1260. godine označila je prvi put da se Mongoli nisu vratili da se odmah osvete za poraz, zbog kombinacije smrti Möngke Kana 1259. godine, Toluidskog građanskog rata između Ariqa Bökea i Kublai Kana, i Berke Kan iz Zlatne Horde napada Hulagu Kana u Perziji. Iako su Mongoli pokrenuli još mnogo invazija na Levant, nakratko ga zauzevši i izvršivši napade do Gaze nakon odlučujuće pobjede u bici kod Wadi al-Khaznadara 1299. godine, povukli su se zbog raznih geopolitičkih faktora.
Nakon smrti Kublaj kana 1294. godine, Mongolsko Carstvo se podijelilo na 4 kanata ili carstva, svako sa svojim zasebnim interesima i ciljevima: Zlatna Horda na sjeverozapadu, Čagatajski kanat na zapadu, Ilkanat na jugozapadu i Dinastija Yuan sa sjedištem u današnjem Pekingu. Tri zapadna kanata su 1304. godine kratkotrajno prihvatila nominalnu vlast dinastije Yuan, koja je kasnije svrgnuta od strane kineske dinastije Ming 1368. godine. Mongoli su se vratili u domovinu Mongoliju i nastavili da vladaju pod postimperijalnom Mongolijom.
Arhitrav
mini|desno|250px|Arhitrav u bazilici u [[Spoleto|Spoletu]] Arhitrav (ili epinus) je arhitektonski izraz za gredu koja stoji na ehinusu i kapitelu na klasičnim stupovima. Arhitrav je niža komponenta glavnog vijenca klasičnog sklopa koji se sastoji od arhitrave, friza i vijenca. Riječ dolazi iz francuske i italijanske riječi arch i trabs koje zajedno znače "glavna greda".
Phil Jackson
Phil Jackson je bivši američki košarkaš i trener i sadašnji predsjednik New York Knicksa. Često ga spominju kao jednog od najboljih trenera u historiji NBA lige. Bio je trener Chicago Bullsa u periodu od 1989. do 1998, tokom kojeg su Bullsi osvojili 6 NBA titula. Kasnije je trenirao Los Angeles Lakerse, s kojima je osvojio još 5 titula prvaka.
U igračkoj karijeri nastupao je za New York Knickse (1967–1978) te New Jersey Netse (1978–1980).
Zvijezda
mini|desno|200px|Područje formiranja zvijezda u Velikom Magelanovom oblaku. Autorstvo fotografije: NASA/ESA Zvijezda je sferoidno nebesko tijelo koji se sastoji od ogromne mase plazme koju drži zajedno vlastita gravitacija. Zvijezde se vide kao svijetleće tačkice na noćnom nebu koje bljeskaju zbog efekta Zemljine atmosfere i njihove udaljenosti od nas. Sunce je izuzetak: ono je jedina zvijezda dovoljno bliska Zemlji tako da se može vidjeti kao disk i osigurati joj dnevnu svjetlost.
U svakodnevnom ljudskom govoru i astronomiji postoji razlika u upotrebi termina "zvijezda". Obično se pod pojmom zvijezda ne podrazumijeva Sunce, a ponekad se odnosi na vidljive planete, pa čak i meteore.
Najbliža zvijezda Zemlji, osim Sunca, je Proksima Kentauri (Proxima Centauri) koja je udaljena oko 40 Pm (petametara), odnosno 4,3 SG (svjetlosne godine) ili 1,3 pc (parseka). To znači da svjetlosti trebaju 4,3 godine da stigne do Zemlje sa ove zvijezde. mini|desno|200px|Plejade Ipak, pored ove udaljenosti i nekolikom puta većih udaljenosti, postoji još nekoliko zvijezda koje smatramo najbližim (pogledati listu najbližih zvijezda).
Astronomi misle da ima najmanje 70 trilijardi zvijezda u poznatom dijelu našeg Svemira (70.000.000.000.000.000.000.000 ili 7×1022).
Veliki broj zvijezda je starosti oko milijardu ili 10 milijardi godina. Neke zvijezde čak mogu dostići i 13,7 milijardi godina, što predstavlja približnu starost Svemira. Prema veličini razlikujemo sićušne neutronske zvijezde (koje su zapravo mrtve zvijezde ne veće od nekog gradića), supergigante (veledivove) kakvi su Sjevernjača (Polaris) i Betelgez (Betelgeuze) prečnika koji je oko 1.000 veći od Sunčevog, ali i pred toga su mnogo manje gustoće nego Sunce. Jedna od najmasivnijih zvijezda je Eta Hrptenjače (Eta Carinae) čija je masa 100-150 puta veća od Sunčeve.
Naučno gledano, zvijezde su samogravitirajuće sfere sačinjene od plazme u stanju ravnoteže koja proizvodi njihovu sopstvenu energiju kroz proces nuklearne fuzije.
Energija koju proizvode zvijezde raspršuje se u Svemir kao elektromagnetno zračenje (uglavnom vidljivu svjetlost) i kao struja neutrina. Prividna svjetloća zvijezde se mjeri prema njenoj prividnoj veličini.
Stelarna astronomija proučava zvijezde i pojave koje pokazuju različiti oblici/razvojna stanja zvijezda. Mnoge su zvjezde su silama gravitacije povezane sa drugim zvijezdama formirajući tako dvojne zvijezde (binarne zvijezde). Također postoje i veće zvjezdane skupine poznate kao zvjezdana jata ili klasteri. Zvijezde nisu jednoliko raspršene u Svemiru već se grupišu u još veće zvjezdane skupove poznate kao galaktike. Običnu galaktiku sačinjavaju bilioni zvijezda.
Zvjezdana formacija i evolucija
mini|desno|200px|Dijagram opisuje model zvijezde, tipa našeg Sunca. Autorstvo slike: NASA Prema mišljenju astronoma zvijezde nastaju u molekularnim oblacima, tj. veliki područjima neznatno velike gustoće materije (mada još manje gustoće od zemaljske vakuumske komore) i koje nastaju zbog gravitacione nestabilnosti unutar ovih oblaka koje pokreću udarni talasi iz supernove.
Zvijezde provode oko 90% svoga života trošeći vodonik u procesu fuzije da bi proizvele helij u reakcijama pod visokim pritiskom u blizini jezgra. Za ovakve zvijezde se kaže da su to zvijezde glavnog niza.
Male zvijezde, koje se nazivaju crvenim patuljcima sagorijevaju svoje gorivo vrlo sporo za najmanje od stotinu do bilion godina. Na kraju svojih života postaju sve tamnije i tamnije i potom postaju crni patuljci.
Pošto većina zvijezda troši svoje zalihe vodonika, njihovi vanjski slojevi se šire i hlade, pa tako formiraju crvene gigante. (Za nekih 5 milijardi godina kada Sunce postane crveni gigant, spržit će planete Merkur i Veneru.) U međuvremenu se jezgro dovoljno kompresuje kako bi mogla započeti nuklearna fuzija, a zvijezda se pregrijava i sabija. (Teže zvijezde proizvode u procesu fuzije i teške elemente, zaključno do željeza.)
Zvijezda prosječne veličine će zatim raspršiti svoje vanjske slojeve tvoreći tako planetarnu maglicu. Jezgro koje preostaje će postati mala loptica degenerisane materije nedovoljno masivne za dalji proces fuzije koju podržaje degenerativni pritisak i zove se bijeli patuljak. Potom će se na kraju pretvoriti u crnog patuljka.
Kod većih zvijezda fuzija se odvija dok se ne završi sažimanje uzrokujući i eksploziju te zvijezde i nastanak supernove. Ovo je jedini kosmički proces koji se dešava tokom ljudskog vijeka. Tokom historije su promatrane kao "nove zvijezde" kojih nije bilo prije. Većina zvjezdane materije se rasprši tokom eksplozije formirajući maglice (poput Rak-maglice) a njeni ostaci kolabiraju u neutronsku zvijezdu (pulsar ili rendgenski raspršivač), ili u slučaju većih zvijezda u crnu rupu.
Stelarna evolucija uglavnom objašnjava nastanak i nestanak zvijezda.
Klasifikacija
Razni tipovi zvijezda imaju i različite spektre. Oni su jedan od glavnih izvora podataka o zvijezdama. Spektar zvijezde se snima pomoću spektrografa i on tada pokazuje različite tamne i svijetle linije koje karakteriziraju pojedine elemente. Vruće i mlade zvijezde kojima je glavni izvor energije fuzija vodika u helij imat će izražene karakteristične linije ta dva elementa. Zvijezde srednjih tipova imaju mnogo linija težih elemenata, a crvene zvijezde (koje su prema zvjezdanim mjerilima stare zvijezde) imaju puno linija koje odgovaraju molekulama kao što je titanij oksid.
Redoslijed “O B A F G K M” predstavlja temperaturni niz od vrućih plavih O zvijezda prema hladnijim crvenim M zvijezdama. Prva 3 tipa se nazivaju ranim spektralnim tipom, zadnja tri kasnim, budući da se prije mislilo da je to evolucijski niz; danas znamo da se to odnosi na razlike u masi.
Glavni tipovi su se proširili dodavanjem podtipova označenih brojevima od 0-9 (npr. B0-B9). U početku fizikalni smisao ovakve podjele nije bio poznat, tek primjenom kvantne mehanike i statističke fizike bilo je moguće pronaći uzroke različitih spektara.
Nazivi
Mnoge se zvijezde identificiraju samo prema kataloškim brojevima, a samo ih nekoliko ima vlastito ime. Imena su tradicionalna i uglavnom su porijeklom iz arapskog, latinskog i grčkog jezika, te kao Flamsteedove designacije ili kao Bayerove designacije. Jedina ustanova kojoj je dato pravo od strane naučnih krugova da imenuje zvijezde i druga nebeska tijela je Međunarodna astronomska unija. Jedan broj privatnih kompanija (npr. kao Međunarodni zvjezdani registar) tvrde da daju imena zvjezdama, ali ipak ova imena ne prihvataju naučni krugovi niti ih koriste, pa mnogi astronomski naučni krugovi vide ove organizacije kao varalice koje traže žrtve među neukim narodom koji nema pojma o tome kako se imenuju zvijezde. Pogledati zvjezdane designacije za više informacija o tome kako se daju imena zvijezdama.
Načini reakcija nuklearne fuzije
Nuklearna fuzija je bitna jer je on uzrok gašenja zvijezda. Fuzija je proces pri kojem se nukleusi dva lakša atoma spajaju u jedan teži nukleus. Iako je nukleus koji nastane na ovaj način teži od bilo kojeg atoma od kojih je nastao, nije teži od zbira njihovih težina. Ova izgubljena masa je transformisana u drugi vid energije (svijetlost i toplota). Fuziji ne podliježu svi hemijski elementi. Mogo rjeđe dolazi do fuzije teških elemenata. Nakon što se fuzijom dođe do kreiranja željeza (Fe), pri reakciji ne dolazi do oslobađanja energije. Zbog ovog se zvijezde hlade. Fuzijom dođe do spajanja svih atoma pri čemu nastaju razne vrste atoma sa raznim masama sve dok ne dođe do kreiranja atoma željeza. Nakon toga zvijezde ne mogu više proizvoditi toplotu, počinju se hladiti i nakon jako dugog vremenskog perioda se i ugase.
Razne reakcije nuklearne fuzije se odvijaju u unutrašnjosti zvjezdanih jezgara, zavisno od njihove mase i hemijskog sastava (v. stelarna nukleosinteza).
Zvijezde počinju svoj život kao oblaci sastavljeni uglavnom od 25% vodika, te helija i težih elemanata u manjim procentima.
U Suncu sa temperaturom jezgra od oko 107 K vodik se troši u procesu fuzije da bi nastao helij u tzv. proton-proton reakciji:
Ove reakcije konačno postaju:
U masivnijim zvijezdama helij se proizvodi tokom ciklusa reakcija kataliziranim ugljikom, tj. tzv. ugljik-azot-kiseonik ciklusa.
U zvijezdama sa temperaturama jezgra od 108 K i masama između 0,5MSunca i 10MSun helij se transformiše u ugljik u trostrukom afa-procesu:
Opći oblik ove reakcije je:
Biskup
mini|Jedan od grbova rimokatoličkog biskupa. Biskup (od grčkog, επισκοπος, episkopos, "episkop," tj. nadglednik, nadzornik, staratelj ili čuvar) jest visoki duhovni predstojnik određenog crkvenog područja (biskupije, eparhije).
U ranom kršćanstvu biskupska se funkcija kao funkcija vođe zajednice prepletala sa svećeničkom, od kraja 2. stoljeća biskupi su bili nasljednici apostola i isključivo vode brigu o zajednici. Izbor biskupa sa zajednice prelazi na klerike, a od 11. stoljeća na papu. Po crkvenome pravu biskupi s navršenih 75 godina mora podnijeti ostavku, a papa odlučuje o prihvatanju ili produžavanju službe.
Oblast kojom upravlja biskup naziva se biskupija.
NGC 761
NGC 761 (također poznat kao MCG 5-5-36, PGC 7395 i UGC 1439) je prečkasta spiralna galaksija koja je udaljena oko 231 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Trokut. Najveći prečnik je 1,40 (94 hiljade sg) a najmanji 0,5 uglovnih minuta (34 hiljade sg). Prvo otkriće je napravio Bindon Blood Stoney 11. oktobra 1850. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
IC 1317
IC 1317 (također poznat kao MCG 0-52-4, PGC 64586 i UGC 11546) je eliptična galaksija koja je udaljena oko 175 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Orao. Najveći prečnik je 0,70 (36 hiljada sg) a najmanji 0,6 uglovnih minuta (31 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio Rudolf Ferdinand Spitaler 30. septembra 1891. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Si
Skraćenica Si, SI ili si može se odnositi na:
Pet ranih crkava
Pet ranih crkava u kršćanstvu su (prema značaju):
Nakon Velikog raskola, Rimska crkva je postala rimokatolička crkva, dok su preostale četiri crkve postale Istočne pravoslavne crkve.
Top lista nadrealista
mini|Ekipa Top liste nadrealista Top Lista Nadrealista (TLN) bila je sarajevska humoristička serija tokom 1980-ih i 90-ih godina. Serija se uglavnom stvarala u skeč formatu i prikazivala je političku i društvenu satiru. Serija je bila izuzetno popularna u bivšoj Jugoslaviji i smatrala se u mnogim aspektima prolifičkom pri prikazivanju stanja u bivšoj Jugoslaviji i naročito u Bosni i Hercegovini pred ratove tokom 1990-ih godina.
Historija
Nekoliko glumaca su još 1981. na drugom programu Radio Sarajeva, u emisiji "Primus" imali svojih pet minuta rezervisanih za mlade, koji su se pretvorili u prekonoćnu senzaciju i već tada se približili slavi koja ih je kasnije dostigla. Već 1983. osnivaju se bendovi koji su trebali predstavljati okosnicu antipokreta koju je ova grupa, 20 i vrlo malo godišnjaka htjela osnovati: Zabranjeno pušenje, Elvis J. Kurtović & His Meteors i Crvena jabuka.
Vođe ovog pokreta, oslonjenog na pank (prva, daleka veza s "Pajtonovcima" koji su u Engleskoj posijali sjeme panka), bili su Nenad Janković (dr. Nele Karajlic), Mirko Srdić (Elvis J. Kurtović), Sejo Sexon, Branko Đurić i Zenit Đozić. 1985. se, nakon velikog uspjeha prvog albuma Zabranjenog pušenja Das ist Valter, posvećenog Olimpijadi u Sarajevu i Drugom svjetskom ratu.
Nakon "Valtera", TLN konačno dobijaju priliku snimiti svoju seriju. Sličnost sa "Pajtonovcima" je očigledna, ali je jednako očita i želja da se pokaže lokalni duh što je još veći apsurd. Serija je postala legendarna u cijeloj Bosni i Hercegovini, pa je zaista neobično da je druga sezona snimljena tek 4 godine kasnije. Tek je Top lista nadrealista 2 dobila ogromnu pažnju i, logično, nešto slabiji (a opet sjajan) treći dio sniman (već ratne) 1991. Specijalna epizoda za novu 1992. jest i posljednja koju su "Nadrealisti" snimili zajedno.
Početkom rata u BiH, Nele je odselio u Beograd, Đuro u Sloveniju, Zenit je ostao u Sarajevu i čak i tokom rata snimao Top listu Nadrealista, koja je doživjela uspjeh u Bosni i Hercegovini.
Nadreality show
Nadreality show je nastavak Top Lista Nadrealista u 21. vijeku. Novu ekipu sastavio Zenit Đozić-Zena sa Elvisom J. Kurtovićem. U novom serijalu TLN se bavi poslijeratnom BiH i BiH u 21. vijeku. Vlasnici licence za Nadreality koji je među najgledanijim serijalima u regionu, imaju Federalna televizija (FTV) u Bosni i Hercegovini i RTL Televizija u Hrvatskoj.
Emir Hadžić
Emir Hadžić (rođen 19. jula 1984. godine) je bosanskohercegovački nogometaš. Trenutno igra za FK Sarajevo, gdje je došao iz Budapest Honved FC a prije toga je igrao za premijerligaša NK Čelik. Do sada je upisao tri nastupa za bosanskohercegovačku nogometnu reprezentaciju.
NGC 7496A
NGC 7496A (također poznat kao ESO 291-7 i PGC 70687) je prečkasta spiralna galaksija koja je udaljena oko 74 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Ždral. Najveći prečnik je 1,40 (30 hiljada sg) a najmanji 0,7 uglovnih minuta (15 hiljada sg).
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
NGC 4584
NGC 4584 (također poznat kao MCG 2-32-162, PGC 42223 i UGC 7803) je prečkasta spiralna galaksija koja je udaljena oko 82 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Djevica. Najveći prečnik je 1,40 (33 hiljade sg) a najmanji 1,0 uglovnih minuta (24 hiljade sg). Prvo otkriće je napravio Heinrich Louis d'Arrest 21. aprila 1862. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Fizika
300px|thumb|Različiti primjeri fizikalnih fenomena.
Fizika (grč. φυσική (ἐπιστήμη) phusikḗ (epistḗmē) "poznavanje prirode"; φύσις, phúsis "priroda" ) je prirodna nauka koja uključuje proučavanje materije i njenog kretanja kroz prostor i vrijeme, zajedno sa povezanim pojmovima kao što su energija i sila. Jedna od najosnovnijih naučnih disciplina i glavni cilj fizike je shvatiti ponašanje svemira.
Fizika pravi značajan doprinos i kroz dostignuća u tehnologiji koja proizilaze iz teorijskih otkrića. Na primjer, napredak u razumijevanju elektromagnetizma ili nuklearne fizike je direktno doveo do razvoja novih proizvoda koji su značajno transformisala društvo modernog doba, kao što si televizija, računari, kućanski aparati i nuklearna oružja; napredak u termodinamici je doveo do razvoja industrijalizacije, i napreci u mehanici su inspirisali razvoj kalkulusa.
Historija
Od davnina su ljudi pokušavali pojmiti ponašanje i osobine materije, zašto objekti padaju na zemlju kada izgube oslonac, zašto različiti materijali imaju različite osobine, i slično. Tajnovita je bila i priroda svemira, kao naprimjer oblik Zemlje, ponašanje i kretanje Sunca i Mjeseca. Mnoštvo teorija je pokušavalo da objasni te pojave, i većina od njih na pogrešan način, jer nikada nisu bile potvrđene ogledom. Ipak postojalo je nekoliko izuzetaka, kao naprimjer Arhimeda koji je izveo nekoliko značajnih i tačnih zakona mehanike i hidrostatike.
Tokom kasnog 16. vijeka, Galileo je uveo oglede kao način testiranja fizikalnih teorija i on je uspješno formulisao i ogledima potvrdio nekoliko zakona dinamike kao što je zakon o tromosti. 1687. godine, Newton je objavio Principia Mathematica, u kojoj je detaljno izložio dva zakona: Newtonovi zakoni kretanja, na kojim počiva klasična mehanika; i Newtonov Zakon Gravitacije, koji opisuje osnovnu silu gravitacije. Obje ove teorije su se slagale sa izvršenim ogledima. Klasičnoj mehanici su također značajno doprinijeli Lagrange, Hamilton, i drugi, koji su otkrili nove forumlacije, principe i rezultate. Zakon gravitacije je potakao i razvoj astrofizike, koji opisujeastronomske pojave fizikalnim teorijama.
Od 18. vijeka pa nadalje, termodinamika je doživjela značajna otkrića koja su imali Boyle, Young, i mnogi drugi. 1733. godine, Bernoulli je koristio statističke metode sa klasičnom mehanikom da bi izveo termodinamičke rezultate, inicirajući time razvoj statistička mehanika. 1798. godine, Thompson je demonstrirao pretvaranje mehaničkog rada u toplotu, a 1847. Joule je formulisao zakon o odrčanju energije, bilo u obliku toplote ili mehaničke energije.
Elektricitet i magnetizam su proučavaliFaraday, Ohm, i drugi. 1855. godine, Maxwell je ujedinio ove dvije pojave u jedinstvenu teoriju elektromagnetizam, i opisao je Maxwellovim jednačinama. Ova teorija je pretpostavljala da je svjetlost elektromagnetni talas.
1895. godine, Roentgen je otkrio X-zrake, koji su bili elektromagnetno zračenje visoke frekvencije. Radioaktivnost je otkrio 1896. Henri Becquerel, a dalje su je proučavali Pierre Curie i Marie Curie i drugi. Ovo je postavilo temelje polju nuklearna fizika.
1897. godine, Thomson je otkrio elektron, osnovnu česticu nosioca naelektrisanja. 1904. godine predložio je prvi model atoma. (Postojanje atoma datira još u 1808. godini, kada ga je predložio Dalton.)
1911. godine, Rutherford je iz ogleda o rasipanju izveo postojanje kompaktnog atomskog jezgra, sa pozitivno naelektrisanim jedinicama protonima. Neutroni, neutralno naelektrisane čestice, je 1932. otkrio Chadwick.
Početkom 1900. godine, Planck, Einstein, Bohr, i drugi su razvili kvantne teorije da bi objasnili anomalije u eksperimentalnim rezultatima, te su tada uveli pojam dikretnih energetskih nivoa.1925. godine, Heisenberg i Schrodinger su formulisali kvantnu mehaniku, koja je objasnila prethodne kvantne teorije. U kvantnoj mehanici, ishod fizičkog mjerenja podliježu zakonu vjerovatnoće; teorija je opisala izračunavanje ovih vjerovatnoća.
Kvantna mehanika je također razvila teoretske alate za fiziku čvrstih tijela, koja izučava fizička svojstva čvrstih tijela i tekućina, uključujući pojave kao kristalne strukture, poluvodljivost i supravodljivost. Među pionire ovog polja fizike spada Bloch, koji je opisao ponašanje elektrona u kristalnim strukturama 1928. godine.
Tokom Drugog svjetskog rata, sve zaraćene strane su vršile istraživanja u nuklearnoj fizici, želeći da načine nuklearnu bombu. Njemački napori koje je predvodio Heisenberg, nisu uspjeli, ali je savznički Manhattan projekt ostvario cilj. U Americi, tim predvođen Fermijem je ostvario prvu vještački proizvedenu nuklearnu lančanu reakciju 1942. godine, a 1945. prva nuklearna eksplozija je izvedena u Alamagordo, New Mexico.
Kvantna teorija polja je formulisana da bi obezbijedila konzistentnost kvantne mehanike i posebne teorije relativnosti. Svoj moderni oblik je dosegla u kasnim 1940. radovima Feynmana, Schwingera, Tomonaga, i Dysona. Oni su formulisali teoriju kvantne elektrodinamike, koja opisuje elektromagnetne interakcije.
Kvantna teorija polja je obezbijedila okvir za modernu teoriju čestica, koja izučava osnovne sile i osnovne čestice. 1954. godine, Yang i Mills su postavili temelje koji su doveli do standardnog modela, koji je upotpunjen 1970. godine, i uspješno opisuje sve do sada poznate čestice.
Saksonija-Anhalt
Saksonija-Anhalt je osnovana 21. jula 1947. kao pokrajina Sachsen-Anhalt u sastavu tadašnje DR Njemačke, a kao savezna pokrajina je pripojena SR Njemačkoj 3. oktobra 1990. tokom reunifikacije Njemačke. Administrativno je podijeljena na 11 okruga (Kreis) i tri grada. Graniči se sa pokrajinama Saksonija, Tiringija, Donja Saksonija i Brandenburg, a do 1992. imala je granicu i sa pokrajinom Mecklenburg-Zapadno Pomorje.
Saksonija-Anhalt, poslije Bavarske, ima najviše mjesta proglašenih UNESCO svjetskom baštinom u Njemačkoj: Bauhaus Dessau, dio grada u stilu Bauhausa u Dessau, Lutherov spomenik u Eislebenu i Wittenbergu i stari grad u Quedlinburg. Osim toga, širom pokrajine nalaze se brojni dvorci, utvrde, zamkovi i crkveni posjedi. Halle i Magdeburg su također i veliki obrazovni i istraživački centri u kojima se nalaze i veliki univerziteti.
Mliječni put
Mliječni put (Mliječna staza, Kumova slama, Rimska cesta) jest galaksija kojoj pripada naš Sunčev sistem i u kojem je Zemlja jedna od planeta. Naziv opisuje izgled galaksije sa Zemlje: maglovita traka svjetlosti koja se vidi na noćnom nebu formirana od zvijezda koje se ne mogu pojedinačno razlikovati golim okom. Noću ga na nebu vidimo kao svijetli trag. Sa Zemlje, Mliječni put se pojavljuje kao traka jer se njegova struktura u obliku diska posmatra iznutra. Galileo Galilei je prvi put razlučio pojas svjetlosti u pojedinačne zvijezde svojim teleskopom 1610. Sve do ranih 1920-ih, većina astronoma je mislila da Mliječni put sadrži sve zvijezde u svemiru. Nakon Velike debate 1920. između astronoma Harlowa Shapleya i Hebera Dousta Curtisa, zapažanja Edwina Hubblea pokazala su da je Mliječni put samo jedna od mnogih galaksija.
mini|250p|[[Andromeda (galaksija)|Andromedina galaksija M31. Slično bi izgledala i galaksija Mliječni put kad bismo je mogli vidjeti izvana.]]
Procjenjuje se da sadrži 100-400 milijardi zvijezda i najmanje toliko planeta. Sunčev sistem se nalazi u radijusu od oko 27.000 svetlosnih godina (8,3 kpc) od Galaktičkog centra, na unutrašnjoj ivici Orionove ruke, jedne od spiralnih koncentracija gasa i prašine. Zvijezde u najdubljih 10.000 svjetlosnih godina formiraju izbočinu i jednu ili više šipki koje zrače iz izbočine. Galaktički centar je intenzivan radio izvor poznat kao Sagittarius A*, supermasivna crna rupa od 4.100 (± 0.034) miliona solarnih masa. Zvijezde i plinovi na širokom rasponu udaljenosti od Galaktičkog centra kruže oko 220 kilometara u sekundi. Čini se da je konstantna brzina rotacije u suprotnosti sa zakonima Keplerove dinamike i sugeriše da je većina (oko 90%) mase Mliječnog puta nevidljivo teleskopima, niti emituje niti apsorbira elektromagnetno zračenje. Ova pretpostavljena masa je nazvana "tamna materija". Period rotacije je oko 212 miliona godina u radijusu Sunca.
Etimologija
Termin Mliječni put je prijevod latinskog via lactea, sa grčkog γαλακτικός κύκλος (galaktikos kýklos), što znači "mliječni krug". From Earth, the Milky Way appears as a band because its disk-shaped structure is viewed from within. Galileo Galilei first resolved the band of light into individual stars with his telescope in 1610. Until the early 1920s, most astronomers thought that the Milky Way contained all the stars in the Universe.
Fizičke osobine
Mliječni put je spiralna galaksija čija je ukupna masa trilion puta veća od mase Sunca. U Mliječnom putu je između 200 i 400 milijardi zvijezda i velika količina međuzvjezdane materije – svijetle i tamne. On je tvorevina u obliku diska ili leće prečnika otprilike 100.000 svjetlosnih godina, a u poprečnom smjeru mnogo manje. U središtu je zadebljanje prečnika oko 30.000 svjetlosnih godina. Analiza dinamike zvijezda i međuzvjezdane materije sugeriše da svijetla materija (ona koja emituje elektromagnetno zračenje) čini samo 10% ukupne mase galaksije. Ostatak čini tzv. tamna materija.
Materija nije ravnomjerno raspoređena između središta i ruba – većina je u spiralnim krakovima (četiri velika i dva manja). Spiralni krakovi su nakupine zvijezda i međuzvjezdane materije koje izgledaju kao da se "odmotavaju" od središta galaksije. Područja stvaranja zvijezda i područja ioniziranog vodika nalaze se upravo u kracima. U područjima između krakova gustoća materije je dva do tri puta manja nego u krakovima. Sunce je od središta udaljeno otprilike 26.000 svjetlosnih godina, unutar diska, na unutrašnjem rubu kraka koji nazivamo Orionov krak. Cijela galaksija u stanju je kretanja, ali ne kao čvrsto tijelo, pa stalno mijenja oblik (iako vrlo sporo za naše poimanje). Kao i ostale zvijezde, Sunce kruži oko centra galaksije. Za jedan puni krug treba mu približno 220 miliona godina i taj se period naziva kosmičkom godinom.
Iznad i ispod diska područje je nalazi galaktičkog haloa. Halo sadrži približno 150 kuglastih skupova zvijezda. Kuglasti skupovi su nakupine (aglomeracije) starih zvijezda, najstarijih u galaksiji. Vrlo je malo svijetle materije u halou u poređenju s diskom galaksije, međutim, gravitacijske studije pokazuju da je upravo u halou većina "tamne materije" u galaksiji. Tamna materija proteže se do udaljenosti od čak 300.000 svjetlosnih godina od središta i tvori galaktičku koronu.
Samo središte naše galaksije, koje je u smjeru sazviježđa Strijelac, zaklonjeno je od pogleda gustim, neprozirnim oblacima prašine. Srećom, prašina ne zaustavlja elektromagnetno zračenje u infracrvenom, radio, gama i rendgenskom dijelu spektra, pa se ta područja koriste za istraživanje galaktičkog središta. Složeni radioizvor u blizini galaktičkog centra nazvan je Sagittarius A. Smatra se da je u središtu velika crna rupa čija masa još nije precizno utvrđena – procjene se kreću od 100 do tri miliona masa Sunca.
Količina mase unutar Sunčeve orbite oko galaktičkog centra približno je 9 × 1010 puta veća od mase Sunca.
Rad (fizika)
Rad je djelovanje sile na putu. Znači, izvršeni rad je proizvod sile i puta na kojem djeluje ta sila. Oznaka u fizici za rad je W (work) ili A. Formula za izračunavanje rada je:
A=F*s, gdje je F sila tijela, a s pređeni put na kojem djeluje ta sila.
Tijelo vršenjem rada oslobađa energiju i prenosi je na drugo tijelo.
Sila koja djeluje ne mora biti konstantna. Ona, u općem slučaju, može biti funkcija koordinata i vremena, a tada se rad može dobiti integriranjem te funkcije. Važno je napomenuti da je F(s) komponenta sile koja djeluje u smjeru gibanja tijela.
Krtova (Petrovo)
Krtova je naseljeno mjesto u općini Petrovo, Bosna i Hercegovina.
Historija
Naselje Krtova se do rata u Bosni i Hercegovini (1992-1995) u cjelini nalazilo u sastavu općine Lukavac.
Eclipse Modeling Framework
Eclipse Modeling Framework (EMF) jeste okvir za modeliranje i generaciju otvorenog koda bazirano na Eclipse platformi. Koristi se za pravljenje aplikacija bazirane na meta-modele.
Planeta
Planeta (grčki planetes=lutalica) je nebesko tijelo znatne mase koja orbitira oko zvijezde i ne proizvodi nikakvu energiju tokom nuklearne fuzije. Sve do 1990-ih samo je devet planeta bilo poznato (sve u našem solarnom sistemu), dok ih je do augusta 2009. godine otkriveno 373, a koje su uključivale i novootkrivene planete izvan Sunčevog sistema poznate kao ekstrasolarne planete ili jednostavno "egzoplanete".
Smatra se da planete nastaju iz kolabirajuće maglice koju formira planetina zvijezda, sabijanjem gasova i prašine koji orbitiraju oko protozvijezde u gustom protostelarnom disku prije nego što se užari jezgro zvijezde i njen solarni vjetar otpuhne preostalu materiju.
Unutrašnjost solarnog sistema
Osim Zemlje (koju drevni ljudi nisu smatrali planetom), sve ostale poznate planete u Sunčevom sistemu su dobile naziv prema grčkim i rimskim mitskim božanstvima (ipak, neki neevropski jezici, poput kineskog koriste drugačije nazive). Sateliti su također dobili nazive prema božanstvima i likovima iz drevne mitologije ili prema Shakespeareovim dramama. Asteroidi su dobijali nazive, prema nahođenju onih koji su ih otkrivali, po bilo kome ili bilo čemu (ali pod uslovom da se usaglasi sa komisijom Internacionalne Astronomske Unije za nomenklaturu). Čin imenovanja planeta i njihovih karakteristika je poznat kao planetarna nomenklatura.
Planete Sunčevog sistema
U planete Sunčevog sistema spadaju, zavisno od udaljenosti od Sunca, sljedeće "velike planete":
Drugi objekti
2003. je otkriven objekt, 90377 Sedna, kako orbitira oko Sunca na udaljenosti od 13 Tm (13 biliona kilometara), tri puta dalje u odnosu na Pluton. Sedna, koja je dobila naziv prema eskimskom božanstvu Sedni-"božici mora",je nebesko tijelo dijametra 1180–2360 km. Iako je otprilike dvije trećine veličine Plutona, teško je odrediti tačan oblik, pa samim tim i je li u hidrostatičkoj ravnoteži, zbog udaljenosti od Sunca. Spektroskopska analiza otkrila je da je površinski sastav Sedne sličan onom ostalih transneptunskih objekata, uglavnom sastavljen od kombinacije vode, metana i dušičnog leda s tolinom.
Nekoliko hipotetičkih planeta, poput Planete X koja se nalazi navodno iza Plutonove orbite ili Vulkan (Vulcan) za koju se misli da orbitira unutar Merkurove orbite, su postavljene u različita historijska vremena, i bile su subjektom intenzivnih istraživanja koja nisu urodila plodom.
Klasifikacija planeta
Astronomi se razmimoilaze u mišljenju kad su u pitanju male planete, kakve su asteroidi, komete i transneptunski objektii velike (prave) planete. Planete se u Sunčevom sistemu prema strukturnoj građi dijele na:
Osam pomenutih stjenovitih i gasovitih planeta su u suštini poznate kao velike planete. Ceres je proglašen planetom prvi put kad je otkriven, ali je potom reklasificiran kao asteroid kada je otkriveno još nekoliko sličnih objekata. Mnogobrojne otkrivene transneptunske objekte koji su vrlo slični Plutonu po orbiti, veličini i sastavu po mišljenjima mnogih treba redefinisati kao male planete. Na primjer Mike Brown (Majk Braun) s Caltecha (Kalteka) je dao definiciju planete: bilo koje nebesko tijelo u Sunčevom sistemu koje je masivnije od ukupne mase svih ostalih nebeskih tijela u sličnoj orbiti. Prema ovoj definiciji ni Pluton ni Sedna se ne bi trebali ubrajati u planete.
Mnogi smatraju da su Zemlja i njen Mjesec dvostruka (binarna) planeta iz sljedećih razloga:
Posljednja činjenica nije jedina u Sunčevom sistemu, ali je neobična za vrlo velike satelite. Ostali sateliti za koje je Sunčeva sila gravitacije aktuelno jača od primarne su:
Ekstrasolarne planete
Većina otkrivenih ekstrasolarnih planeta (planeta van Sunčevog sistema, u drugim sličnim zvjezdanim sistemima) ima masu koja je ili jednaka ili veća od Jupiterove. Izuzetak čine dvije planete otkrivene u orbiti jedne već napola ugašene zvijezde, ostatka supernove zvanog pulsar s veličinom koja se može porediti s veličinom terestrijalnih planeta, te planeta koja orbitira oko zvijezde Mi Žrtvenika (Mu Arae) s masom koja je za oko 14 puta veća od Zemljine. Nije baš sasvim razjašnjeno da li su novootkrivene velike uopće i nalik na gasovite gigante u našem solarnom sistemu ili da se od njih imalo razlikuju. Djelimično neke od novootkrivenih planeta, poznatih kao "vrući Jupiteri", kruže vrlo blizu matičnih zvijezda po kružnim orbitama. Iz tog razloga primaju mnogo više zvjezdane radijacije nego gasovite gigantske planete u našem solarnom sistemu, što čini upitnim njihov status da li su to uopće planete.
Američka NASA razvija program za konstrukciiju vještačkog satelita zvanog Terrestrial Planet Finder (Zemaljski Tragač za Planetama) koji bi bio u stanju otkrivati planete s masama uporedivim s masama terestrijalnih planeta. Učestalost pojave ovakvih planeta čini jednu od varijabli u Drakeovoj (Drejkovoj) jednačini koja procjenjuje broj vanzemaljskih, inteligentnih i komunikativnih civilizacija u našoj Galaktici.
Postoji minimum titranja koja današnja tehnologija može otkriti. Moguće je otkriti ekstrasolarne planete koje su dovoljno velike i blizu zvijezde da mogu biti primjetljivi njihovi titraji. Kad se naprave napredniji teleskopi bit ce moguće otkrivati današnje hipotetičke manje i udaljenije planete.
Tečni dijelovi tijela
Tečni dijelovi tijela ili tečne komponente – poznate i kao tečni kompartmani – ljudskog tijela pa čak i pojedinačnih tjelesnih tekućina su konceptni termini za njihovu podjelu u različite tečne odjeljke, koji, iako nisu doslovne anatomske dijelove, ne predstavljaju pravu podjelu u smislu dijelova tijela od vode, rastvorenih supstanci i suspendiranih struktura, predstavljaju odvojene elemente. Dva glavna dijela tjelesne tekućine su unutarćelijski i vanćelijski.
Unutarćelijski odjeljak je prostor unutar ćelija organizma i odvojen je od vanćelijskog odjeljaka putem ćelijskih membrana. Oko dvije trećine ukupne tjelesne vode ljudi se održavaju u ćelijama, uglavnom u citosolu, a ostatak se nalazi u]] vanćelijskom prostoru Vanćelijska tečnost tečnost može se podijeliti u tri vrste: intersticijska tečnost u "intersticijijskom odeljku" (opkoljava ćelije i tkiva i oplakuje ih u otopini hranjivih tvari i drugih hemikalija), krvna plazma i limfa u "unutarcirkulacijskom odeljeljku" (unutar krvnih i limfnih sudova), i male količine transćelijske tekućine, kao što su očna vodica i moždano-moždinske tečnosti u "transćelijskom odjeljku". Intersticijalni i intravaskularni odjeljci lahko razmjenjuju vodu i rastvorene materije, ali treći ekstraćelijski odjel, transćelijski, smatra se kao odvojene od druga dva, a ne u dinamiičnoj ravnoteži s njima.
Unutarćelijska komponenta
Unutarćelijska tečnost je cjelokupna tekućina koja je sadržane unutar ćelija. Većina toga je u citosolu, matrici u kojoj su raspoređene ćelijske organelei. Citosolu i organele zajedno sačinjavaju citoplazmu, a ćelijske membrane su vanjske barijere. Kod ljudi, inutarćelijski dio sadrži u prosjeku oko 28 litara tečnosti, a pod uobičajenim okolnostima ostaje u osmotskoj ravnoteži. Sadrži umjerene količine magnezijevih i sumpornih iona.
Vanćelijska komponenta
Vanćelijsku komponentu čine intersticijska, unutarkrvotočna i transćelijska tečnostt. Njena vanćelijska tečnost (ECF) čini oko jedne trećine ukupne tjelesne vode.
Međuprostorna (intersticijelna) komponenta
Intersticijski odjeljak (također zvani "tkivni prostor") okružuje ćelije tkiva. Ispunjen je međuprostornom tekućinom. Intersticijska tekućine pruža neposrednu mikrosredinu koja omogućava kretanje iona, proteina i hranjivih tvarti preko ćelijskih barijera. Ova tečnost nije ćelijska, ali se konstantno osvježava iz kapilarne krvi i proslijeđuje prema limfnim kapilarima. Prosječni muškarac (70 kg) u svom tijelu sadrži intersticijelni prostor od oko 10,5 litara tečnosti.
Intravaskularna komponenta
Glavna unutarsudovna tečnosti u sisara je krvi, kompleksna mješavina sa elementima suspenzije (krvnih zrnaca), koloida (globulini), i rastvorenih materija (glukoza i ioni). Krv predstavlja obje, i unutarčelijsku (tečnost unutar krvnih zrnaca) i vanćelijsku komponentu (krvna plazma). Druga intravaskulararna tečnost je limfa. Ona takođe predstavlja i intracelularnni odjel (tečnost unutar limfociti wlimfocita) i vanćelijski (nećelijska matrica limfe, što je otprilike ekvivalent serumu). Prosječna količina plazme u prosjeku kod muškaraca (70 kg) je oko 3,5 litra. Zapremina unutarcirkulatornog prostora je regulirana u dijelu prema hidrostatskom gradijentu pritiska i reapsorpcije putem bubrega.
Transćelijska komponenta
Treći vanćeliski dio je transćelijska tečnost, koja se sastoji od onih mjesta u tijelu gdje se tekućine normalno ne skupljaju u većim količinama, ili gdje značaje nakupljanj nije fiziološki djelotvorno. Primjeri transćelijskog prostora uključuje oči, centralni nervni sistem, peritoneumsku i pleursku šupljinu, zglobne kapsule. Mala količina tekućine, pod nazivom transćelijska tečnost, normalno postoji u takvim prostorima. Naprimjer, očna vodica, u staklast humor, u likvora, u serozne tečnosti proizvodi serozne membrane e, a staklastom tijelu proizvodi sinovijalne membrane koje su sve od transćelijske tečnosti. One su vrlo važne, ali količinski nema mnogo od svake ove komponente. Naprimjer, u svakom trenutku, u čitavom centralnom nervnom sistemu, postoji samo oko 150 mL likvora. Sve navedene tečnosti nastaju u aktivnim ćelijskim procesima djelovanja sa krvnom plazmom, kao sirovinom, a sve su više ili manje slične krvnoj plazmi, osim za određene modifikacije koja je prilagođena njihovoj funkciji. Naprimjer, u likvoru je sastavljena od sraznih ćelija CNS-a, uglavnom ependimskih ćelije, iz krvne plazme.
Smjena tečnosti
Smjena tečnosti  se odvija kada tjelesne tečnosti kreću između pomenutih komponenti (odjeljaka). Fiziološki, ovo se događa kombinacijom gradijenta hidrostatskog pritiska i gradijenta osmotskog pritiska. Voda će se kretati od jednog prostora u drugi pasivno preko polupropusne membrane, sve dok se međusobno ne izbalansiraju hidrostatski i osmotski gradijent. Mnoga medicinska stanja mogu uzrokovati smjenu tekućina. Kada se tečnost kreće iz unutarcirkulacijske sredine (krvnih sudova), krvni pritisak može pasti na opasno niske razine, ugrožavajući vitalne organe, kao što su mozak, srce i bubrezi; kad se prebacuje iz ćelija (intraćelijska komponenta), ćelijski procesi se uspore ili prekinu od unutarćelijske dehidracije; kad se prekomjerne tečnost nakuplja u intersticijskom prostoru, razvija se edem. Smjene tečnosti u moždanim ćelijama mogu izazvati povećan lobanjski pritisak. Smjene se mogu nadoknaditi zamjenom tečnosti ili diureticima.
Treći razmak
Treći razmak je neobična akumulacija tekućine u transćelijskom prostoru. U medicini, termin se najčešće koristi u vezi sa opekotinama, ali se može odnositi i na ascites i pleurski izliv. Što se tiče teških opekotina, tečnosti mogu bazen njihove lokacije (tj. tečnosti leži izvan intersticijskog tkiva, izloženo isparavanju, u vidu plika) i uzrok je iscrpljivanja tečnosti. Kod pankreatitisa ili ileusa, tekućine može "procuri" u peritoneumsku šupljinu, što također izaziva iscrpljivanje unutarćelijskih intersticija ili vaskularne komponente.
Pacijenti koji su podvrgnuti dugom, teškom radu u velikim hirurškim poljima mogu prikupiti treći prostor tečnosti i postati intravaskularni osiromašeni, i pored velike količine intravenske tekućine i zamjene krvi.