cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Japanska aeronautička i svemirska istraživačka agencija
Umjetni satelit Ohsumi
Razvijajući vlastiti drugi kriogenički stepen za novo lansirno vozilo "H-1", Japan se počeo oslobađati američke tehnologije. Druga dva stepena preuzeta su (uz manje izmjene) s rakete N-2, a devet je boostera proizvodio Nissan. Od kada je uvedeno u službu, 1986. do 1992. uspješno je provelo svih devet lansiranja. U 1994. u službu je ušlo lansirno vozilo "H-2", koje je označilo pojavu potpuno novog japanskog lansirnog vozila i japanske tehnološke samodostatnosti. Sastoji se od dva kriogenička stepena građena u Mitsubishiju i dva velika boostera na čvrsto gorivo proizvedena u Nissanu. Lansirno vozilo "H-2" zamišljeno je kao osnova za modularnu seriju lansirnih vozila, s ciljem postizanja veće fleksibilnosti i smanjenja troškova.
Zbog učestalih neuspjelih lansiranja 2001, uvedena je modificirana verzija "H-2A", koja uključuje modele sa dva, četiri ili šest boostera (202), te modele sa dva ili tri prva stepena (212 i 222). Tu je također i verzija "H-2A" rakete bez drugog stepena, dizajnirana za lansiranje bespilotnog mini shuttlea "Hope" (u razvoju) bez ljudske posade (H-2 Orbiting Space Plan E). Kada bude kompletiran, program bi trebao biti u stanju ponijeti 8 tona tereta u GTO orbitu.
Budući da je H-2 raketa najskuplji lansirni uređaj na tržištu, šanse za komercijalizaciju H-2A porodice zavise od znatnog smanjenja lansirnih troškova. Cilj NASDA-e je smanjiti te troškove za čak 55 %. Koristeći jedan booster H-2 rakete kao prvi stepen, te drugi i treći stepen preuzet sa ISAS-ove rakete "M-3S2", NASDA je razvila lansirno vozilo "J-1", namijenjeno lansiranju malih satelita, te ga već planira zamijeniti sa većim i jeftinijim lansirnim vozilom "J-2", čiji će prvi stepen koristiti tehnologiju Atlas 3 rakete i ruskog NK-33 motora, dok će drugi stepen imati potpuno novi motor pogonjen tekućim kisikom i tečnim metanom.
Nacionalna zrakoplovna i astronautička laboratorija Japana ili NAL (engl. National Aerospace Laboratory) osnovana 1955. kao Nacionalna aeronautička laboratorija (engl. National Aeronautical Laboratory), svoje današnje ime dobila je 1963, dodavanjem svemirskog i astronautičkog odjela. Od svog početka bavila se istraživanjem zrakoplovnih, raketnih i drugih aeronautičkih transportnih sistema, te razvojem velikih testnih postrojenja za potrebe odgovarajućih organizacija.
Osnivanje
Dana 1. oktobra 2003, sve tri do tada nezavisne institucije odgovorne za svemirska pitanja (ISAS, NASDA, NAL) ujedinjene su u novu jedinstvenu organizaciju, nazvanu Japanska aeronautička i svemirska istraživačka agencija ili JAXA (engl. Japan Aerospace Exploration Agency). JAXA je do danas već lansirala nekoliko satelita i učestvuje u misijama poput istraživanja asteroida i planiranju misija na Mjesec. Za lansiranje tehnoloških, meteoroloških, navigacijskih, telekomunikacijskih i sličnih satelita JAXA koristi NASDA-inu "H-2A" raketu, dok za naučne misije (poput rendgenska astronomije) koristi ISAS-ovu "M-5" raketu na čvrsto gorivo. Osim toga, u kooperaciji s inostranim partnerima, JAXA razvija prvu svjetsku raketu (GX) pogonjenu tečnim prirodnim plinom (LNG).
Japanski svemirski program je u okviru ISAS-a najveće uspjehe ostvario u području rendgenske astronomije, dugobazične interferometrije (VLBI), posmatranju Sunca i istraživanju magnetosfere (baloni, suborbitalne rakete, sateliti, sonde). U maju 2003. ISAS je lansirao sondu "Hayabusa", s ciljem prikupljanja (2005) i povratka na Zemlju uzoraka sa jednog asteroida (2007). Augusta 2004. ISAS je uz pomoć suborbitalne rakete lansirao na visinu od 122 i 169 km dva prototipa sunčevih jedrilica. NASDA je bila najaktivnija u području telekomunikacijskih i tehnološko-istraživačkih satelita, te u području promatranja planete Zemlje. NASDA je također razvila i Japanski eksperimentalni modul za međunarodnu svemirsku stanicu (ISS), te bila odgovorna za uvježbavanje japanskih astronauta i pripreme svemirskih misija sa ljudskom posadom (STS, Sojuz, ISS).
Prva uspješna svemirska misija pod JAXA-inom upravom, postavljanje satelita u orbitu, izvedena je početkom 2005. iz svemirskog centra Tanegashima, uz pomoć H-2A rakete, a nakon toga je uspješno lansirano još nekoliko misija u području rendgenske astronomije, eksperimentalnih satelita i posmatranju planete Zemlje (ASTRO-EII, OICETS / INDEX, ALOS, MTSAT-2). Do 2008. JAXA namjerava u službu uvesti svoje novu "H-2B" raketu, lansirati dugo odgađanu automatsku misiju na Mjesec (Selene), lansirati nekoliko astronomskih misija (Astro-F, Solar B), telekomunikacijskih satelita (ETS VIII, LDREX 2), jedan od tri navigacijska satelita (QZSS, podsistem GPS-a), nekoliko satelita za prikupljanje informacija (IGS), te lansirati satellite za mjerenje i nadzor stakleničkih plinova (GOSAT) i padavina (GPM / DPR, u saradnji sa NASA-om i drugim zemljama. Neke misije bit će dopunjene dodatnim teretom, pa će tako "Astro-F" biti lansiran u društvu jedne testne sunčeve jedrilice i eksperimentalnog satelita.
Postoje planovi složenih letjelica u području rendgenske astronomije (NeXT), infracrvene astronomije (SPICA) i interferometrije (VSOP-2). Također, u planu je još jedna misija na Mjesec (Selene-2), zatim misija lansiranja sunčeve jedrilice prema Jupiteru, te 2010. slanje sonde na Veneru (Planet-C). U kooperaciji sa ESA-om, negdje nakon 2015, JAXA planira razviti novi rendgenski teleskop (XEUS), te lansirati zajedničku sondu prema Merkuru (BepiColombo). U isto vrijeme, nastavit će se misije vezane za Međunarodnu svemirsku stanicu (ISS) i istraživanja ponovno upotrebljivih lansirnih vozila (poput HOPE), te razmatrati buduće misije na Mjesec s ljudskom posadom.
Uz razvoj raketa i ostalih svemirskih sistema, JAXA također razvija i tehnologiju za nadzvučni transport iduće generacije, s ciljem razvoja avijacije koji bi mogao prevoziti 300 putnika pri dvostrukoj brzini zvuka, te tako postao komercijalna zamjena za Concorde. Međutim, japanske aeronautičke kompanije, poput Mitsubishi Heavy Industries, za sada su pokazale samo ograničen interes.
Sankovići
mini|desno|150px|Grb Sankovića Sankovići su bili velmože sa područja Huma.
Sankovići su vlasteoska porodica koja zajedno sa Nikolićima, Radivojevićima i Milatovićima pripada najjačoj humskoj vlasteli iz kraja 14. i početkom 15. vijeka. Imali su posjede na istočnoj, lijevoj strani rijeke Neretve duž široke linije od Konjica do mora i u njenom gornjem toku, s obje strane Neretve Župa Komska. Držali su i Konavle od 1377. do 1391. Porodična grobnica Sankovića nalazi se u Biskupu kod Konjica. Dvor porodice nalazio se u Zaboranima.
Loza Sankovića da se upratiti od 1306. do 1404. Rodonačelnik je Dražen Bogopenec. Njegov sin je župan Milten Draživojević (1322-1343) u čije vrijeme loza prihvata bosanskog bana za svoga sizerena. Milten Draživojević je bio župan i njegovi posjedi su bili Nevesinje, Zagorje i Komska župa. Imao je dva sina i kćerku: Sanko, Gradoje i Radača.
Poslije njega vodstvo porodice dalje imaju braća Bjeljak Sanković (1363-1392) i Radič Sanković (1379-1404). Beljak je ovlašten da vodi posjede porodice. Odmah nakon smrti bosanskog kralja Tvrtka I Kotromanića 1391. godine, Beljak i Radič su odlučili da prodaju posjed svoje porodice (Konavli) Dubrovniku. Sazvan je međutim sastanak vijeća, kao rezultat volje plemića koji su se protivili prodaji. Od strane bosanskog kralja i sabora porodica je bila kažnjena za kršenje vjerne službe (za nevjeru) zbog pokušaja prodaje župe Konavli Dubrovčanima 1391. Vlatko Vuković i Pavle Radenović su se pobunili protiv Radiča u decembru 1391. godine, kada je Radič i zarobljen. Za to vrijeme njegova žena Goisava sklonila se u Dubrovnik. Goisava je 19. maja 1398. godine došla u Ston, gdje je od dubrovačkog Vijeća umoljenih dobila 100 perpera da se može vratiti svom mužu Radiču na Zaborane, koji je pušten na slobodu. No ubrzo iza toga, potkraj 1398. godine, Goisava je iznenada umrla i sahranjena u porodičnoj grobnici na Biskupu.
Nakon pobune, Vlatko Vuković i Pavle Radenović zauzeli su Konavle i okupirali ih, dijeleći ih između sebe uprkos protestima iz Dubrovnika. Kada je Vuković umro, njegov nećak, Sandalj Hranić ga je naslijedio, stalno se boreći protiv Radiča nakon što je Radič pušten kasne 1398. Godine 1399. Radič je postao član Velikog Vijeća Dubrovačke Republike, a učestvovao je i u bosansko-dubrovačkom ratu između 1403. i 1404, vodeći napade na Dubrovnik u ime kralja Stjepana Ostoje.
Vojvoda Radič Sanković vratio se u posjed (osim Konavala) 1398. za vrijeme kralja Ostoje, a kao i Ostoja izgubio je pozicije 1404, kada ga je Sandalj Hranić Kosača poslao nazad u zatvor 1404. godine, osljepljujući ga i uzimajući njegova imanja. Za razliku od kralja Ostoje, Radič Sanković je 1404. izgubio i život, označavajući kraj plemićke porodice Sankovića. Time je porodica Sankovića nestala sa historijske pozornice.
N'Djamena
N'Djamena, (populacija 1 605 696 - po proračunu iz 2012.), je glavni grad Čada. Grad je ustvari luka na rijeci Chari, i prvenstveno je administrativni centar. Također predstavlja regionalni centar trgovine živom stokom, solju, datulama i grožđem. Glavna industrija je prerada mesa. Pored toga što je glavni grad Čada N'Djamena je i glavni grad perfekture Chari-Baguirmi.
Smještena je 12°6'47" sjeverno i 5°2'57" istočno.
Historija
Osnovana je kao Fort-Lamy od strane Francuza 1900. Ime joj je promijenjeno u N'Djamena 1973. Djelimično je opljačkana u građanskom ratu, u kasnim 1970-tim.
Grad leži na rijeci Chari, a odmah na drugoj strani je Kamerun, sa kojim je povezan mostom. Najveći je grad u državi, a dijeli se na Nassara Strip poslovni centar, i stambene četvrti Chagoua, Paris Congo i Moursal.
Jedna od gradskih znamenitosti je nacionalni muzej Čada. Također ima Administrativnu školu, Školu veterinarstva i medicine, te međunarodni aerodrom.
Historija Srbije
Historija Srbije predstavlja prošlost područja na kojem se nalazi današnja država Srbija. Na područje današnje Srbije Srbi se doseljavaju početkom 7. vijeka. U okviru ovog sagledavanja historije Srbije, prošlost područja na koji su se kasnije naselili Srbi prati se od najstarijih vremena od prethistorije i kroz antičko razdoblje. Prema Konstantinu VII Porfirogenetu (De administrando imperio), na Balkansko poluostrvo i područje današnje Srbije Srbi dolaze sa sjevera. U novoj sredini formiraju svoje prve državne organizacije. Svoju sklaviniju rašku osnivaju na području Polimlja. Ova sklavinija je evoluirala u kneževinu koja doživljava vrhunac u doba kneza Časlava Klonimirovića, a u 11. vijeku njome upravljaju veliki župani. Najpoznatiji od njih Stefan Nemanja rodonačelnik je dinastije Nemanjići. Godine 1217. u doba Stefana Nemanjića Raška postaje kraljevinom. Srpsko carstvo formirano je 1346. godine u doba Stefana Dušana. Smrću Uroša I. 1371. nestaje dinastija Nemanjića i Srpsko carstvo. Na njegovim ruševinama razvijaju se oblasti krupnih velmoža kao što su oblasti Nikole Altomanovića, Lazara Hrebeljanovića, braće Mrnjavčević i drugih. Godine 1402. uspostavljena je Despotovina na čijem čelu je despot Stefan Lazarević (1402-1427), sin Lazara Hrebeljanovića.
Srbija je dostigla svoje sadašnje granice nakon Drugog svjetskog rata, kada je postala federalna jedinica unutar Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije. Nakon raspada Jugoslavije u nizu ratova 1990ih, Srbija ponovo postaje nezavisna država 5. juna 2006. godine, nakon raspada kratke zajednice sa Crnom Gorom.
Prahistorija
Neolitska Starčevačka i Vinčanska kultura su dominirali Balkanom prije oko 8.500 godina. Neki naučnici smatraju da prahistorijski Vinčanski znakovi predstavljaju jedan od najstarijih poznatih oblika sistema pisanja (datiraju od 6.000. do 4.000. godine p.n.e.).
Lokalni izbori u Bosni i Hercegovini 2012 (Glamoč)
Općinski izbori za izbor Načelnika općine i za 31 člana Općinskog vijeća općine Glamoč održani su 7. oktobra 2012. godine. Izbori su održani na 9 biračkih mjesta, a pravo glasa imala su 4.404 glasača. Glasati se moglo izlaskom na biračko mjesto, preko mobilnih timova i poštom.
Načelnik općine
Na izborima za Načelnika općine izašlo je ukupno 2.597 glasača (58,96% od ukupnog broja), a od toga je 2.509 (96,61%) glasova bilo važećih, te 88 (3,39%) nevažećih. Sa ukupno 933 glasa (37,19%) za Načelnika općine izabran je Marković Radovan, član Saveza nezavisnih socijaldemokrata - Milorada Dodika (SNSD - Milorad Dodik).
Općinsko vijeće
Na izborima za Općinsko vijeće izašlo je ukupno 2.597 glasača (56,76% od ukupnog broja), a od toga je 2.500 (96,26%) glasova bilo važećih, te 97 (3,74%) nevažećih. Birano je ukupno 15 članova Vijeća, te su oni izabrani po broju osvojenih glasova po listama, dok je odabir predstavnika iz pojedine partije, vršen po najvećem broju glasova. Najviše glasova dobio je Savez nezavisnih socijaldemokrata - Milorad Dodik 642 (25,69% od ukupnog broja važećih glasova).
Strategikon
Strategikon (grč. Στρατηγικόν) je vojni priručnik za generale i vojne stratege bizantske vojske. Autorstvo ovog djela pripisuje se raznim autorima, pa čak i carevima, a većina ga citira pod: Pseudo-Mauricije. Djelo je nastalo početkom 7. vijeka.
Mada su Bizantinci (Romeji) naslijedili bogato ratničko iskustvo starih Rimljana i u brojnim ratovanjima sa susjedima izvojevali slavne pobjede, slabiju su pažnju posvećivali teorijskom pojašnjavanju ratne vještine. To kompenzira činjenica da su prepisivali stare vojne priručnike i stare vojne teoretičare. Otuda Strategikon, kao rijetko originalno djelo vojnog priručnika ima izuzetan značaj za izučavanje vojne vještine u Bizantu. Knjiga je podijeljena na dvanaest poglavlja. Opisuje organizaciju vojske, regrutovanje, život u kasarni i logoru, vojnu administraciju, obuku, borbenu taktiku u raznim vidovima ratovanja. Među važnijim postavkama, pored vlastite pripreme, Strategikon podrazumijeva da je za uspjeh potrebno i poznavanje protivnika. Otuda su u ovom djelu navedeni vojni običaji i vojna tehnika bizantskih susjeda Avara, Perzijanaca, Franaka, Langobarda, Slavena i drugih.
Antički vojni teoretičari su ipak u svemu uzor Strategikonu, tako da na brojnim mjestima on i ne donosi nešto novo. Njegova novina nalazi se u razradi poznavanja neprijatelja, u prilagođavanju i usvajanju njihovih metoda ratovanja. Strategikon je dragocjen historijski izvor obzirom da daje pregled ratne vještine bizantskih susjeda. Prema datim informacijama s pravom se uzima da je uz Prokopija Strategikon jedan od najvažnijih izvora za izučavanje doseljavanja Slavena na jugoistok Evrope.
Jedno od poglavlja Strategikona je i 'Kako treba postupati sa Slavenima, Antima i sličnim', u kojemu prati Slavene na lijevoj obali Dunava. Strategikon opisuje da su Slaveni i Anti slobodni, da ih je mnogo, da dobro podnose različite temperture i klimatske prilike te oskudicu hrane. Dalje navodi da sa strancima dobro postupaju, a zarobljenicima poslije izvjesnog vremena daju na volju da se uz otkupninu vrate u svoju zemlju ili da ostanu slobodni među njima, imaju raznoraznu divljač i životinje. Od poljoprivrednih proizvoda proso i heljdu. Dobar dio žena ponosno odlaze u smrt poslije smrti svojih muževa. Slaveni i Anti stanuju u šumama, oko rijeka, močvara i jezera. U svojim staništima prave više izlaza kao odstupnica zbog mogućih opkoljavanja. Neprijatelja napadaju iz zasjede koristeći se pogodnim terenom. Dobro se snalaze u vodi, naročito su vješti sa trskama kojima dišu pod vodom. Služe se malim kopljima, lukovima i malim otrovnim strelicama, rjetko štitovima. Ne poznaju vojni red i izbjegavaju otvorenu borbu. Dižući galamu i stvarajući buku nastoje da unesu pometnju u redove svojih protivnika. Koriste se i drugim lukavstvima, imaju više vođa i često krše ugovore ... Strategikon dalje pojašnjava kako se treba protiv njih boriti.
Harare
Harare (ranije Salisbury) je glavni grad Zimbabvea. Prema podacima iz 2006. brojao je 1.600.000 stanovnika, a 2.800.000 računajući metropolitansku oblast. To je najveći grad u Zimbabveu, i njegov je administrativni, ekonomski i komunikacioni centar. Također je centar trgovine duhanom, pamukom i voćem. U njegovoj blizini nalaze se rudnici zlata, a gradska industrija je uglavnom industrija tekstila, čelika kao i hemijska industrija.
Pozicija grada je 17°51'50" jug, 31°1'47" istok.
Historija
Grad je osnovan 1890. kao utvrđenje, od strane Pionirske kolone (Pioneer Column), plaćeničke vojske organizirane od strane Sesila Rodesa (Cecil Rhodes). Prvo ime grada je bilo Solzberi, po Robert Artur Talbot Gaskonj-Sesil, trećem markizu od Solzberija (Robert Arthur Talbot Gascoyne-Cecil, 3rd Marquess of Salisbury), tadašnjem britanskom premijeru.
Status grada je dobio 1935. Solzberi je bio glavni grad Federacije Rodezije i Njusalenda od 1953. do 1963. godine.
Ime grada promijenjeno je 18. aprila 1982. na drugu godišnjicu nezavisnosti Zimbabvea. Harare je bilo ime Šona, poglavice Nerhave. Neka predgrađa su ipak zadržala svoja originalna evropska imena kao; Boroudejl (Borrowdale), Avinjus (Avenues), Avondejl (Avondale), Maunt Plezant (Mount pleasant), Tinvald (Tynwald), Roten Rou (Rotten Eow) i Rietfontejn (Rietfontein).
NGC 5100-1
NGC 5100-1 (također poznat kao IRAS 13184+0914, MCG 2-34-9, NGC 5106-1, PGC 46599 i UGC 8389) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 440 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Djevica. Najveći prečnik je 0,80 (102 hiljade sg) a najmanji 0,5 uglovnih minuta (64 hiljade sg).
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Tartu
Tartu, najveći urbani centar južne Estonije, često se smatra "intelektualnim glavnim gradom" zemlje,   posebno zato što je dom najstarijeg i najpoznatijeg univerziteta u zemlji (osnovan 1632.). U Tartuu se nalazi i Vrhovni sud Estonije, Ministarstvo obrazovanja i istraživanja, Estonski nacionalni muzej i najstarije pozorište na estonskom jeziku Vanemuine. U ovom gradu je rodno mjesto muzičkog festivala Laulupidu.
Tartu će biti Evropski glavni grad kulture 2024.
Gibraltar
Gibraltar je autonomna prekomorska teritorija Ujedinjenog Kraljevstva. Nalazi se na krajnjem jugu Pirinejskog poluostrva i Evrope, na razmeđi Atlantskog okeana i Sredozemnog mora i leži na istoimenom moreuzu (Gibraltarski moreuz) koji odvaja Evropu i Afriku. Ukupna površina Gibraltara iznosi 6,843 km2, a na sjeveru se graniči sa Španijom. Historijski je bio veoma važna vojna baza za Britance, a i danas se ovdje nalazi baza Kraljevske mornarice.
Suverenost Gibraltara je bila najznačajnije pitanje tenzija u odnosima Španije i Engleske. Španija je prepustila Gibraltar Britancima u skladu sa Sporazumom iz Utrechta 1713. godine, mada je i kasnije imala pretenzije na njega i tražila od Engleza da joj ga vrati. Ogromna većina stanovnika Gibraltara se žestoko protivi povratku pod vlast Španije, kao i protiv prijedloga o podjeli suverenosti. Britanska vlada je objavila da je spremna da poštuje volju građana Gibraltara
Dana 17. novembra 2002. godine održan je referendum na kojem su se građani Gibraltara izjašnjavali o zadržavanju britanskog suvereniteta nad Gibraltarom. Rezultati referenduma su pokazali da je 99% građana za ostanak trenutnog stanja, dok je samo 1% bilo za podjelu suvereniteta između Španije i Ujedinjenog Kraljevstva.
Etimologija
Riječ Gibraltar je španska izvedenica arapskog imena Džebel al-Tarik, odnosno Tarikova planina. Naziv je vezan za geološku formaciju, takozvanu Gibraltarsku stijenu (Rock of Gibraltar). Ona je nazvana po berberskom generalu u vrijeme arapske dinastije Emevija Tariku ibn Zijadu, koji je vodio arapsku invaziju na Pirinejsko poluostrvo 711. godine u ime halife Al-Valida I. Ranije se ona nazivala i Mons Calpe, kao jedan od antičkih Heraklovih stubova. Danas se ponekad Gibraltar kolokvijalno naziva Gib ili The Rock (stijena).
Historija
Postoje dokazi naseljenosti Gibraltara još iz davne prahistorije. Nađeni su i tragovi neandertalaca. Tokom pisane historije, prvi stanovnici su bili Feničani oko 950. p. n. e. Kasnije je Gibraltar bio poznat Grcima po nazivom Heraklovi stubovi, po legendi o stvaranju Gibraltarskog moreuza. Kartažani i Rimljani su također ovdje osnivali privremena naselja.
Nakon propasti Rimskog carstva, Gibraltar je kratko bio pod kontrolom Vandala. Kasnije je ovo područje bilo dio Vizigotskog kraljevstva Hispanije dok kraljevstvo nije propalo nakon arapskog osvajanja 711. godine.
Arapska vlast
150px|mini|lijevo|Maurski dvorac 30. aprila 711. godine, Emevijski general Tarik ibn Zijad, na čelu većinske berberske vojske, prešao je moreuz kod Ceute. Prvo je pokušao da se iskrca kod Algecirasa ali nije uspio. Kasnije se neopaženo iskrcao na južnu tačku Gibraltara. Međutim, prva četiri vijeka arapske vlasti nad ovim područjem nisu donijela mnogo napretka.
Španski period
mini|desno|Bitka za Gibraltar, 25. april 1607. Iako je osvajač Gibraltara, vojvoda Medina Sidonia dugo bio jedini vlastodržac u Gibraltaru, grad je prisvojio kastiljski kralj Henrik IV, koji ga je dodao među svoje posjede, dodajući među svoje titule i dodatak Kralj Gibraltara. Godine 1462., kralj dodaje ovoj teritoriji i razrušeni grad Algeciras, time praveći širi pojam teritorije. a to zaleđe je danas poznato kao Campo de Gibraltar.
Međutim, tokom političkih previranja za vrijeme vladavine Henrika IV, grad i općina Gibraltar su ponovno vraćeni pod vlast vojvode Medine Sidonije 1468. godine. On ga 1474. godine prodaje jevrejskim naseljenicima iz Cordobe i Seville, koje je predvodio Pedro de Herrera, u zamjenu za držanje svog vojnog garnizona u gradu naredne dvije godine. Grupa od 4350 jevreja se zatim naselila u grad. Međutim, oni se tu zadržavaju samo dvije godine, nakon čega ih Medina Sidonia istjerava i predaje Inkviziciji.
Gibraltar se ponovo vraća pod vlast španske Krune 1501. godine, koja je prethodno ujedinjena 1479. godine. Iste godine, 1501., u Toledu, Izabela Kastiljska izdaje kraljevsku povelju kojom se Gibraltaru dodjeljuje grb koji je i danas u upotrebi.
Pomorska bitka za Gibraltar se odigrala 25. aprila 1607 godine u sklopu Osamdesetogodišnjeg rata kada je holandska flota iznenadila i napala špansku flotu usidrenu u Gibraltarskom zalivu. Tokom četverosatne bitke, cijela španska flota je uništena.
Britanski period
Tokom rata za špansko naslijeđe, engleska i holandska vojska, kao saveznici cara Karla VI, koji je bio pretendent za špansku Krunu, su formirali zajedničku flotu te su napadali brojne gradove na južnim obalama Španije. Dana 4. augusta 1704. godine nakon što je u 5 sati ujutro započela bombardovanje koje je trajalo četiri sata, flota pod komandom engleskog admirala Georgea Rookea i holandskog princa Georgea od Hessen-Darmstadta, koja se sastojala od 1800 holandskih i engleskih mornara, zauzela je grad Gibraltar u ime nadvojvode Charlesa. Uslovi predaje Španaca su omogućavali određenu zaštitu građana, međutim saveznički komandanti su ubrzo izgubili kontrolu, te su pijani mornari počeli pustošiti grad, ubijajući stanovnike, silujući žene i uništavajući većinu katoličkih crkvi. Pustošenje je trajalo tri dana, nakon kojeg je većina stanovništva protjerana, pobjegla ili pobijena.
Udružena španska i francuska vojska nije uspjela ponovno vratiti grad po svoju kontrolu. Sporazumom iz Utrechta 1713. godine, kojim je i završen rat, Gibraltar je ostao pod suverenošću Britanije. U skladu sa članovima X i XI ovog sporazuma Španija je predala Gibraltar i ostrvo Minorca pod britansku vlast. Od tada, Velika Britanija u kontinuitetu ima suverenost nad Gibraltarom, pored brojnih pokušaja Španije da ga vrati pod svoju vlast.
Zbog vojnih prijetnji od strane Španije, britanska vojska je napravila brojne utvrde i zauzela okolno područje koje je poznato i kao britanska neutralna zona. Ovo je područje sjeverno od gradskih zidina, koje je stalno vojno i politički okupirano od strane Britanaca, osim tokom rata. Na ovom području su danas gibraltarski aerodrom, groblje, brojne kuće i zgrade i sportski centar, a Španija i danas ima pretenziju na ovu spornu teritoriju.
mini|desno|Velika opsada Gibraltara, 13. septembar 1782. Tokom Američke revolucije, Španci, koji su ušli u sukob na strani Amerikanaca, a protiv Britanaca, podigli su blokadu Gibraltara kao dio neuspješne opsade koja je trajala više od tri godine, od 1779. do 1783. godine. Misleći da su Britanci isuviše zauzeti ratom u Sjevernoj Americi, Španci su se nadali da će napokon zauzeti Gibraltar. Na strani Španije nalazila se i Francuska i Holandija, koje su također vidjele svoju šansu za obračun protiv Britanaca. Gibraltar je branilo oko 5.380 vojnika i 5 brodova, pod komandom general majora George-a Eliot-a. Špansku vojsku je predvodio general Mendoza, a okupljala je 21 hiljadu vojnika i 19 brodova. U februaru 1783. godine opsada je doživjela neuspjeh, a zaraćene strane su potpisale mir.
Kasnije je Gibraltar postao ključna baza za Kraljevsku mornaricu, što je bilo od posebnog značaja u vrijeme bitke kod Trafalgara. Njegova strateška važnost je porasla nakon otvaranja Sueckog kanala pošto se iz njega mogla kontrolirati pomorska veza između Ujedinjenog Kraljevstva i njegovih kolonija i dominiona istočno od Sueca, poput Indije i Australije.
Španski građanski rat
Tokom Španskog građanskog rata, Gibraltar je bio poprište nekoliko incidenata. U maju 1937. godine, britanski brod HMS Hunter je udario u morsku minu u blizini grada Almeria, prilikom čega je poginulo i ranjeno nekoliko britanskih mornara, a brod je spašen i odvučen do gibraltarske luke. U junu 1937. godine, njemački bojni brod Deutschland je uplovio u Gibraltar sa brojnim mrtvim i ranjenim mornarima nakon što su ga bombardovali republikanski avioni u blizini Ibize. Tokom jednog incidenta kada je nepoznata podmornica, vjerovatno italijanska, potopila malehni transportni brod SS Endymion poginulo je nekoliko mornara.
Drugi svjetski rat
Tokom Drugog svjetskog rata, Britanci su evakuirali žene i djecu iz Gibraltara, a grad pretvorili u utvrdu. Civilnu stazu za utrke su pretvorili u aerodrom. Špansko odbijanje da omogući Wehrmachtu da preko španske teritorije osvoji Gibraltar u okviru operacije kodnog imena Felix, izazvalo je negodovanje i bijes Njemačke. Hitler šalje admirala Wilhelma Canarisa na pregovore sa Francom, međutim Canaris, koji je tajno bio protivnik nacizma i Hitlera, nagovara Franca da zadrži neutralnost i odbije saradnju sa Silama osovine. Kasnije Franco traži gotovo nemoguće uslove za svoju pomoć Nijemcima, te postavlja barikade na svim putevima prema Pirinejima.
Nedavna historija
lijevo|mini|Pogled na Gibraltar sa španske strane granice Tokom 50tih godina 20. vijeka, Španija pod diktaturom generala Franca, ponovo pokreće svoje zahtjeve za vraćanjem španskog suvereniteta nad Gibraltarom, dijelom potaknuta posjetom kraljice Elizabete II Gibraltaru 1954. godine povodom 250. godišnjice Britanskog osvajanja utvrde. Sljedećih 30 godina, Španija ograničava kretanje preko gibraltarske granice, u skladu sa jednim od članova Sporazuma. Prvi referendum o suverenosti Gibraltara održan je 10. septembra 1967. godine u kojem su glasači odlučivali da li žele da se priključe Španiji (koja je tada bila pod Francovom diktaturom) ili da ostanu pod britanskim suverenitetom s određenom autonomijom. Rezultati su pokazali da je ogromna većina za ostanak pod britanskom vlašću (12138 glasova) dok je samo 44 građana bilo za špansku suverenost. Ovaj referendum je doveo do proglašenja Ustava Gibraltara u maju 1969. godine kojim je on dobio određeni vid autonomije, što je španska vlada odlučno odbila prihvatiti. Kao odgovor, u junu iste godine Španija potpuno zatvara granicu i brojne komunikacijske linije.
U 1981. godini objavljeno je da će britanski prijestolonasljednički bračni par princ Charles i Diana Spencer započeti svoj medeni mjesec upravo iz Gibraltara. Španska vlada je kao odgovor na tu provokaciju objavila da kralj Juan Carlos I i kraljica iz protesta odbijaju njihov poziv na svečanost.
Granica sa Španijom je ponovo djelimično otvorena 1982. godine, te napokon potpuno otvorena 1985. godine prije ulaska Španije u Evropsku uniju. Zajednički razgovori o budućnosti Gibraltara između Španije i Velike Britanije nastavljeni su 1980tih godina u skladu sa briselskim sporazumom. U julu 2002 britanski ministar vanjskih poslova Jack Straw je objavio prijedloge za zajedničku vlast Španije i Britanije nad Gibraltarom. Drugi referendum o suverenosti Gibraltara je organiziran u novembru 2002, a kojim su građani odbili bilo kakvu ideju o zajedničkoj vlasti, sa 17.900 (98,97%) glasova naprema 187 glasova (1,03%) za zajedničku vlast. Britanska vlada je kasnije objavila, u skladu s preambulom Ustava Gibraltara:
La Cuestión de Gibraltar (španski:"Pitanje Gibraltara"), kako je taj problem nazvan u Španiji, i dalje nastavlja uticati na odnose Velike Britanije i Španije. U septembru 2006, predstavnici UK, Španije i Gibraltara su zaključili pregovore u Córdobi (Španija) okvirnim sporazumom o nizu pitanja koji utiču na Gibraltar i Campo de Gibraltar, a kojim se uklanjaju neka ograničenja koja je nametnula Španija. Tim sporazumom je riješen veliki broj dugogodišnjih problema; poboljšan je saobraćaj na granici, riješeno je korištenje aerodroma, Španija je priznala pozivni telefonski broj +350 te je riješen dugotrajni spor priznavanja penzija bivšim španskim radnicima u Gibraltaru koji su izgubili svoja radna mjesta kada je Španija zatvorila granicu 1969. godine.
Proces trilateralnih pregovora je u toku, a britanska vlada je objavila svoju politiku da neće ući u pregovore o suverenosti Gibraltara sa Španijom bez suglasnosti vlade i stanovnika Gibraltara. U decembru 2008. godine Gibraltar je dobio spor na nivou EU u vezi regionalne selektivnosti za novi poreski sistem. Tokom maja 2009. godine povećava se broj upada španskih brodova u teritorijalne vode Gibraltara što dovodi do intervencije policije i diplomatskih protesta od strane britanske vlade. U julu 2009. godine Miguel Angel Moratinos je postao prvi španski ministar vanjskih poslova koji je posjetio Gibraltar u sklopu sastanaka trilateralnog foruma.
Politički sistem
200px|mini|desno|Parlament Gibraltara Gibraltar je prekomorska teritorija Velike Britanije, čiji je vrhovni šef države kralj Charles III, a koga zastupa guverner Gibraltara. Velika Britanija zadržava odgovornost za odbranu i vanjske odnose. Guverner nije uključen u svakodnevnu upravu u Gibraltaru, a njegova uloga je uglavnom ceremonijalne prirode kao predstavnik šefa države. Guverner službeno nakon izbora imenuje premijera i ministre u vladi.
Vlada Gibraltara je izabrana na mandat od četiri godine. Glavna osoba u Vladi je premijer, a trenutno tu dužnost obavlja Fabian Picardo. Vlada se sastoji od deset izabranih članova.
Jednodomni parlament se trenutno sastoji od sedamnaest izabranih članova. Glasnogovornik parlamenta se imenuje putem rezolucije. Tri političke stranke su trenutno zastupljene u parlamentu: vladajuća Socijaldemokrati Gibraltara (GSD), te dvije opozicione stranke Socijalistička radnička stranka Gibraltara (GSLP) i Liberalna stranka Gibraltara, koje su ušle u izbornu koaliciju i predstavljaju jednu parlamentarnu grupu. Na izborima 2007. godine učestvovale su GDS, savez GSPL i liberala, PDP i dva nezavisna kandidata. Dvije stranke koje su prijavile kandidate na izborima 2003. gpdine nisu učestvovale na izborima 2006.: reformska stranka te laburistička stranka koja se spojila sa GSD-om 2005. godine. Nova stranka, PDP (Napredna demokratska stranka) je osnovana 2006. godine, a na izborima 2007. godine nijedan njen kandidat nije izabran.
Geografija
mini|Satelitski snimak Gibraltarskog zaliva (snimak: [[NASA)]] Teritorija pokriva površinu od 6,843 km2. Sa Španijom dijeli 1200 m dugu granicu. Na španskoj strani granice se nalazi grad La Línea de la Concepción, općina u provinciji Cádiz. Dio provincije Cádiz pored Gibraltara se naziva Campo de Gibraltar, doslovno Gibraltarsko selo. Morsko razgraničenje Gibraltara sa Španijom iznosi oko 12 km. Postoje dvije obale Gibraltara (pošto je on poluostrvo): istočna strana, na kojoj se nalaze naselja Sandy Bay i Catalan Bay, te zapadna strana gdje živi većina stanovništva.
Sa zanemarivim prirodnim resursima i malobrojnim izvorima pitke vode, koji su ograničeni na sjever poluostrva, sve donedavno Gibraltar je koristio ogromne kamene i betonske vodene rezervoare za skladištenje pitke vode. Svježa voda iz prirodnih izvora je zamijenjena sa dvije fabrike za desalinizaciju morske vode.
Gibraltar je jedna od najgušće naseljenih teritorija na svijetu, sa otprilike 4290 stanovnika/km2. Rastući zahtjevi za prostorom sve češće se rješavaju isušivanjem mora; isušena površina zemlje trenutno sačinjava oko desetine ukupne površine teritorije.
Sama stijena je izgrađena pretežno od krečnjaka, a visoka je 426 metara. Sadrži brojne tunele kroz koje vode putevi, međutim većina njih je zatvorena za javni saobraćaj a kontrolira ih vojska.
Biljni i životinjski svijet
U Gibralataru raste preko 500 različitih biljnih vrsta. Jedna od njih, Iberis gibraltarica, je endemska za ovo područje, gdje, osim u Gibraltaru, ne raste nigdje u Evropi u divljini. Ona je simbol prirodnog rezervata Gornje stijene. Između brojnog drveća, najčešće je drveće maslina i bora.
Međutim, Gibraltar je mnogo poznatiji po svojih oko 230 gibraltarskih macaquesa (Macaca sylvanus), vrste majmuna koji se smatraju jedinim majmunima koji žive u divljini na području Evrope. Oni ponekad posjećuju i urbano područje. Nedavne genetske studije i historijski dokumenti potvrđuju njihovo prisustvo u ovom području i prije britanskog osvajanja. Postoji jedna legenda vezana za ove primate, koja kaže da ako nestane majmuna sa gibraltarske stijene, nestat će i Britanaca iz Gibraltara. Ta legenda je dovela do toga da je britanski premijer Winston Churchill 1944. godine bio veoma zabrinut zbog značajnog smanjenja populacije majmuna, te je poslao poruku sekretaru kolonije zahtijevajući da hitno nešto uradi u svrhu njihove zaštite.
Od ostalih sisara mogu se naći zečevi, lisice i šišmiši. Na obalama Gibraltarskog zaliva često se mogu vidjeti delfini i kitovi. Gibraltar je jedna od glavnih ruta kojom se ptice selice kreću put juga, a samo ovdje se može naći endemska vrsta fazana Alectoris barbara.
Klima
Klima Gibraltara je tipična sredozemna klima sa mnogim karakteristikama suptropske. Zime su veoma blage, a ljeta vrela. Vjetrovi pušu uglavnom iz dva pravca: sa istoka; poznat i kao levant, koji puše iz Sahare a donosi vlažni i topli morski vazduh. Pored njega, vjetar sa zapada koji se naziva poniente, donosi svježiji i hladniji morski vazduh. Teren na Gibraltaru se sastoji od 430 metara visoke stijene, dok se oko nje nalazi uski priobalni pojas. Kiša pada uglavnom zimi, dok su ljeta relativno sušna.
Politička podjela
desno|mini|Karta Gibraltara Gibraltar nema administrativne jedinice. Međutim, podjeljen je na sedam glavnih stambenih područja, koja su dalje podijeljena na numerisana područja u statističke svrhe.
Glavna stambena područja (Major Residential Areas) su prikazana u tabeli, sa podacima o stanovništvu po popisu iz 2001. godine :
Privreda
Privredom Gibraltara najviše je dominirala vojna industrija, naročito vojno brodogradilište. Međutim, ovaj sektor se u posljednjih desetak godina 20. vijeka značajno smanjio, te danas učestvuje u ukupnoj privredi sa samo 7%. Međutim, osamdestih godina 20. vijeka udio vojne industrije u ukupnoj ekonomiji je bio preko 60%. Danas u privredi Gibraltara dominiraju uslužne djelatnosti, najvećim dijelom turizam i finansijski sektor.
U posljednje vrijeme mnoge kladionice i priređivači igara na sreću su se preselili na Gibraltar iz razloga što tamo imaju povoljne poslovne uslove i povoljne stope poreza na dobit. Međutim, ove koristi od povoljnih poreza za nerezidente bi se trebale ukinuti od 2010. godine. Turizam je također značajan dio privrede. Gibraltar je popularna destinacija za krstarenje luksuznih brodova i privlači dnevne posjetioce iz Španije. Stijena je omiljena turistička atrakcija, naročito među britanskim turistima i stanovnicima južne Španije. Pored toga, omiljeno je mjesto za kupovinu, a sva dobra i usluge su oslobođene od poreza na dodatu vrijednost. Mnogi britanski trgovački lanci imaju svoje podružnice u Gibraltaru, uključujući Marks & Spencer, British Home Stores, Topshop, Miss Selfridge, Dorothy Perkins, Evans, Adams Childrenswear, Mothercare, Early Learning Centre, Monsoon Stores Ltd, Next, Peacocks i Morrisons. Pored britanskih postoje i podružnice međunarodnih trgovačkih lanaca kao što su Tommy Hilfiger i Sunglass Hut International, kao i španske modne kompanije Mango.
Prema podacima CIA, glavna izvozna tržišta za gibraltarske proizvode i usluge u toku 2006. godine su bili Velika Britanija 30,8%, Španija, 22,7%, Njemačka 13,7%, Turkmenistan 10,4%, Švicarska 8,3% i Italija 6,7%, dok se roba najviše uvozila iz Španije 23,4%, Rusije 12,3%, Italije 12%, UK 9%, Francuske 8,9%, Holandije 6,8% i SAD 4,7%. Prema podacima gibraltarske vlade, u toku 2004/2005 godine privreda je porasla za 7%, a 2012. rast je iznosio 7,8% tako da je BDP dostigao 599.180.000 funti. Po statističkim podacima iz 2006. godine, inflacija je bila na nivou od 2,6%. Nezaposlenost je oko 2,5%.
Postoje dugoročni planovi prema kojima bi se izgradili novi hoteli i marina na istočnoj strani Stijene. Procjenjuje se da bi projekat koštao oko 2 milijarde eura, a završetak gradnje je planiran za 2014. godinu. Projekat nazvan Sovereign Bay (Zaliv suverenosti) bi uključivao brojne hotele i kockarnice smještenih na preko 300 hiljada m2 prostora.
Valuta
Prema odredbama Zakon o valuti iz 1934. godine, vlada Gibraltara izdaje novčanice i kovanice gibraltarske funte koje su zakonsko sredstvo plaćanja u Gibraltaru, zajedno sa britanskom funtom. Gibraltarske funte su vezane za britansku funtu putem currency boarda (valutnog odbora). Na većini prodajnih mjesta moguće je plaćanje i eurima, osim u poštama i telefonskim govornicama.
Demografija
mini|350px|Civilno stanovništvo britanskog Gibraltara (period od 1725 do 2001)
Broj stanovnika Gibraltara 2008. godine je bio 29.286 (približno).
Etničko porijeklo
Jedna od osnovnih karakteristika stanovništva Gibraltara je raznolikost njegovih etničkih grupa. Demografija Gibraltara oslikava fuziju mnogobrojnih rasa i kultura velikog broja Evropljana i neevropskih imigranata koji su dolazili na Stijenu preko tristo godina. Oni su potomci useljenika koji su došli u potrazi za poslom nakon što je većina Španaca napustila Gibraltar 1704. godine.
Glavne etničke grupe, sudeći po porijeklu imena sa biračkog spiska, oko 27% su Britanci, 24% Španci, 19% Italijani, 11% Portugalci, 8% Maltežani i 3% Jevreji. Postoji velika raznolikost drugih grupa poput Marokanaca, Indijaca, Francuza, Austrijanaca, Kineza, Japanaca, Poljaka i Danaca.
Prema podacima sa popisa stanovništva iz 2001. godine, nacionalna struktura je bila:
Osnovni demografski pokazatelji
Po gustoći stanovništva, Gibraltar drži peto mjesto u svijetu. Čak 4.558,8 stanovnika živi prosječno po jednom km2. Očekivana dugovječnost stanovnika je dosta visoka, slično kao i u drugim zemljama u Sredozemlju i drugim britanskim prekomorskim teritorijama: 80,19 godina. Plodnost žena iznosi oko 1,65 poroda. Ovaj pokazatelj je nešto veći nego kod drugih evropskih zemalja, ali bilježi značajni pad u toku posljednjih 10 godina, za više od 20%
Drugi pokazatelji su slični onima u susjednim zemljama:
Religija
mini|desno|Katedrala Svete Marije Krunisane na Gibraltaru Glavna religija na Gibraltaru je kršćanstvo. Većina stanovništva od oko 78% su pripadnici rimokatoličanstva. Katedrala Svete Marije Krunisane (Saint Mary the Crowned) je napravljena u 16. vijeku i najstarija je katolička crkva na ovom području. Od ostalih kršćana, 7% su pripadnici Crkve Engleske, koji posjećuju katedralu Svetog trojstva (Cathedral of the Holy Trinity), te pripadnici drugih crkava poput metodističke crkve, Crkve Škotske, brojnih pentakostalnih Crkvi i drugih. Postoji i zajednica Jehovinih svjedoka te Crkva Isusa Krista svetaca posljednjih dana.
Jezik
Pošto je Gibraltar britanska prekomorska teritorija, jedini zvanični jezik je engleski jezik, koji se koristi u administraciji i školama. Većina stanovnika također priča i španski jezik, zbog blizine Španije. Međutim, zbog velike raznolikosti etničkih grupa koje žive na Stijeni, često se može čuti i arapski jezik koji koristi marokanska zajednica, te hindu i sindi, hebrejski, malteški i drugi. Stanovnici Gibraltara često međusobno razgovaraju na llanito narječju, što je ustvari andaluzijski španski jezik koji je unikatan i svojstven samo Gibraltaru. Sastoji se iz ekletičke mješavine andaluzijskog španskog i britanskog engleskog, kao i brojnih izraza iz malteškog, portugalsko, italijanskog i hebrejskog. Gibraltarci sami sebe često nazivaju Llanitos.
Kultura
Kultura Gibraltara reflektira različitost porijekla stanovništva. Pored snažnog uticaja Andaluzije i Britanije, etničko porijeklo većine Gibraltaraca nije britansko i andaluzijsko. Britanski uticaj je i dalje ostao veoma snažan, engleski jezik je jezik vlade, privrede, obrazovanja i medija. Mnogi učenici odlaze pohađati univerzitete u UK. Pacijenti kojima je neophodno medicinsko liječenje koje se ne može dobiti u Gibraltaru, šalju se ili u Englesku, ili odnedavno i u Španiju.
Postoji veoma malo pisanih dijela koja su napisali rođeni Gibraltarci. Međutim, ta djela su veoma cijenjena i zanimljiva. Jedna od prvih je novela iz 1929. godine Barbarita koji je napisao Héctor Licudi na španskom jeziku. To je uglavnom autobiografsko pustolovno djelo mladog Gibraltarca. Tokom 40tih i 50tih godina 20. vijeka Leopoldo Sanguinetti, Albert Joseph Patron i Alberto Pizzarello. su objavili nekoliko značajnih poetskih djela. Šesdesete godine 20. vijeka su obilježila pozorišna djela Elio Cruza, naročito La Lola se va pá Londre i Connie con cama camera en el comedor koja su neprestano svojatali Španci. Pored navedenih, moderni književnici iz ovog područja su Mario Arroyo (Profiles), Mary Chiappe (Cabbages and Kings) i M. G. Sanchez (Rock Black 0-10: A Gibraltar fiction).
Obrazovanje
Obrazovni sistem u Gibraltaru se u osnovi slaže sa obrazovnim sistem u Engleskoj. Škole u Gibraltaru slijede sistem ključnih faza što podrazumijeva i proučavanje grupe nacionalnih predmeta, kao i u Engleskoj, Velsu i Sjevernoj Irskoj. Ukupno u Gibraltaru ima 15 državnih škola, jedna škola britanskog Ministarstva odbrane, jedna privatna škola i jedan koledž (College of Further Education ). Pošto u Gibraltaru nema visokoškolskih ustanova, svi gibraltarski studenti moraju studirati u drugim zemljama, kao i oni koji žele završiti određene akademske kurseve. Vlada upravlja sistemom stipendija i grantova te time potpomaže studiranje svojih studenata u Ujedinjenom Kraljevstvu. Po podacima iz 2008. godine, ukupno 224 studenta iz Gibraltara su studirala na univerzitetima širom UK.
Zdravstvo
Svi stanovnici su uključeni u besplatni zdravstveni sistem u Gibraltaru putem javnih klinika i bolnica te centara primarne zdravstvene zaštite. Svi ostali britanski građani imaju pravo na besplatan zdravstveni tretman u Gibraltaru uz predočenje valjanog britanskog pasoša u periodu od 30 dana. Ostali državljani zemalja EU se jednako tretiraju uz posjedovanje valjane Evropske kartice za zdravstveno osiguranje. Pored toga, stomatološki pregledi i propisani lijekovi su besplatni za studente iz Gibraltara i penzionere.
Saobraćaj
mini|lijevo|Žičara u Gibraltaru U Gibraltaru, glavni oblik transporta je automobil. Također, dosta omiljeni su i motocikli, a organizovane su i odlične autobusne usluge. Međutim, za razliku od ostalih britanskih teritorija, vozi se desnom stranom, pošto ima kopnenu granicu sa Španijom. Postoji mreža žičara koje voze od obale do vrha Stijene, sa jednom međustanicom. U toku 2009. godine na njima su zamijenjene sve žice i kablovi.
Od 1969. godine, španski diktator Francisco Franco je zatvorio kopnenu granicu sa Gibraltarom i zabranio svaku morsku i avionsku vezu sa teritorijom. Tek 1982. godine, granica je ponovo otvorena. Kao rezultat dogovora iz Cordobe, 18. septembra 2006. godine između Gibraltara, Velike Britanije i Španije, španska vlada se obavezala da će smanjiti granične kontrole koje su otežavale kretanje stanovništva desetljećima, dok se UK složila da će isplatiti uvećane penzije za radnike koji su izgubili posao kada je Franco zatvorio granicu. Ograničenja u telefonskom saobraćaju su uklonjena tokom 2007. godine, a ograničenja na aerodromu 16. decembra 2006. godine.
Sa Gibraltara lete redovne aviolinije prema Londonu i Manchesteru, dok su planirane linije prema Madridu i Maroku ukinute jer su se pokazale neisplative zbog slabe potražnje.
Filatelija
150px|Marka Gibraltara iz 1889. godine sa nominalnom vrijednošću od 10 centimosa|mini|desnomini|160px|desno|Marka Gibraltara iz 1981. godine
Filatelija na Gibraltaru počinje 1857. godine, kada su se za poštanski promet primjenjivale marke Velike Britanije sa utisnutim žigom G na markama. Prva poštanska marka Gibraltara izašla je 1. januara 1886. godine. Serija od sedam maraka prikazuje glavu britanske kraljice Viktorije. Radi se zapravo o seriji za otok Bermuda sa promijenjenim bojama i utisnutim žigom GIBRALTAR u gornjem dijelu marke. Nominalne vrijednosti su bile ½ penija (p), 1p, 2p, 2½p, 4p, 6p i 1 šiling (Sh). Žig je crne boje, a na marki od 2½p i plavocrne boje. Tiraž izdanja je od 168.000 za marku od ½ p, do 4.320 primjeraka za marku od 1 Sh. Marke su izdavane od 1886-89. godine u vrijednostima britanske funte, a od 1889-98 u španskim pezetama i centimosima. Nakon 1898. godine ponovo se uvodi britanska funta, u kojoj se marke i danas štampaju.
Gibraltar je od 1. januara 1876. godine član Svjetskog poštanskog saveza.
Sport
Najzastupljeniji sportovi na Gibraltaru su kriket, biciklizam, košarka, ragbi i nogomet.
Nogomet
Nogometna reprezentacija Gibraltara je postao punopravna članica UEFA-e 2013., ali još nije primljen u članstvo FIFA-e. Od decembra 2006. do kraja januara 2007. godine Gibraltar je bio privremeni član UEFA. Na Gibraltaru se od 1895. godine igra nogometno prvenstvo, a u sezoni 2009/10. u prvenstvu igra sedam timova.
Košarka
Košarkaška reprezentacija Gibraltara je članica FIBA-e i takmiči se u trećoj diviziji Evropskog prvenstva u košarci. Na Evropskom prvenstvu 2008. godine - divizija C, održanom u Škotskoj, reprezentacija Gibraltara osvojila je šesto mjesto.
Kriket
Reprezentacija Gibraltara u kriketu učestvuje na turnirima za Evropsko prvenstvo u kriketu od 1996. godine sa promjenljivim rezultatima. Najbolji rezultat je šesto mjesto na prvenstvu 1996. godine održanom u Kopenhagenu.
Poznate osobe
Poznate i znamenite osobe rođene na Gibraltaru, između ostalih, su:
Čivčije Bukovičke
Čivčije Bukovičke su naseljeno mjesto u gradu Doboju, Bosna i Hercegovina.
Hoobastank
mini|desno|250px|Grupa Hoobastank Hoobastank je rock grupa, poznata po svojim hitovima, kao što su "Crawling in the Dark" (2001), "Running Away" (2002) i hit single-u, "The Reason" iz 2004. godine. Njihov stil sličan je onom od grupe Incubus.