cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Visoko u sastavu Austro-Ugarske
Veliki požar
Daljni razvoj je zaustavio katastrofalni požar koji je izbio 11. novembra 1911. godine. Tom prilikom je izgorjelo preko 450 kuća, dućana i ostalih objekata. Potpuno su izgorjeli Gornja čaršija i mahale uz nju i kuće uz glavnu saobraćajnicu, uz Belediju, Šadrvansku džamiju i medresu. Uzrok je bilo napušteno vatrište u kući u Donjoj mahali. Vatru je prvi primijetio kotarski stražermeštar Uroš Prica koji je signalizirao uzbunu. Gusti dim, noć i opći metež u gradu je još više pridonio ubrzanom širenju požara sa krova na krov koji su bili napravljeni od šepera, pokriveni šindrom.
Gašenje požara je dodatno otežao nestanak vode u vodovodu, a visočki vatrogasci tada nisu imali odgovarajuću opremu za crpljenje vode iz rijeke Fojnice. U jutarnjim satima, oko 5.30 sati je stigla prva vatrogasna pomoć iz Zgošće i Zenice, a kasnije i iz Sarajeva sa posebnim vozom. Vatra je ugašena tek oko 7 sati ujutro.
U proljeće 1912. godine se pristupilo obnovi. Prije toga u Visoko je pristizala pomoć iz svih dijelova tadašnje Bosne i Hercegovine gdje je prikupljeno 32.158 kruna, a pomoć je stizala iz Beograda, Cazina, Nevesinja, Rogatice, Sarajeva i Tuzle, ali i pojedinaca kao što su direktor vakufa efendija Arnautovič i kralj Austro-ugarske monarhije. Zemaljska vlada je naredila da kuće budu zidane od cigle i pokrivene crijepom ali u duhu tradicionalnog bosanskog graditeljstva. Visoko je poslije požara i obnove dobilo konture urbane sredine sa mješavinom orijentalnog i zapadnog stila. U sada staroj jezgri grada još uvijek stoji dio istih kuća koje su ostale netaknute, ali neke kuće su također porušene da bi se napravile nove i modernije koje nemaju tradicionalni bosanski stil graditeljstva.
Studenčica
Studenčica je naseljeno mjesto u općini Konjic, Bosna i Hercegovina.
Red Bull RB7
Red Bull RB7 je Formula 1 automobil dizajnirao Adrian Newey i izgrađen od strane Red Bull Racing za 2011. prvenstvu.
Potpuni spisak rezultata u Formuli 1
(key) (Utrke u boldu označavaju najbolju startnu poziciju, dok utrke u italicu označavaju najbrži krug utrke)
Podžaga
mini|280px|Podžaga, tabla na ulazu i krajolik Podžaga je naseljeno mjesto u sastavu općine Velike Lašče, regija Srednja Slovenija, Slovenija.
Stanovništvo
Na popisu stanovništva 2011. godine, Podžaga je imala 20 stanovnika.
Celulozni acetobutirat
thumb|350px|Polimerni lanac celluloznog acetobutirata sa  jednom [[acetil grupa|acetilskim ostatkom (označen plavo )  iz acetatne kiseline i dva daljnja  acetilna ostatka  (označena  zeleno ), koji potiču iz  buterne kiseline. Distribucija funkcija estera može varirati unutar lanca polimera.]]
Celulozni aceto-butirat (CAB) je složeni butiratni spoj koji nastaje u reakciji između buternekiseline i celuloze, u prisustvu acetatne kiseline. Tako se nastaje materijal koji je rastvorljiv u vodi i pogodan za primjenu u različite svrhe.
(CAB) je biopolimer, na osnovu celuloze. To je celulozni acetat i celulozni propionat,  karboksilni ester celuloze s alifatskim kiselinama. Dok se stvaranje  celuloznog acetata, u esterifikaciji odvija samo prema kiselinama, ovdje je udio acetatne  kiseline jedna trećina, dvije trećine je vezano za  buternu kiselinu. Industrijska proizvodnja plastičnih celuloze, u trgovini, potiče  od 1929. godine.
Proizvodnja
Ovaj kompleksni spoj se proizvodi esterifikacijom celuloze s mješavinom anhidrida acetatne   i maslačne kiseline.
Svojstva
Butirat je, u odnosu na celulozni acetat i celuloze propionat,  relativno niske gustoće i visoke čvrstoće, tvrdoće i žilavosti. Stabilnih je dimenzija u rasponu temperatura od –45 °C do 115 °C i ima visoku temperaturnu i UV stabilnost. U odnosu na pomenute smole, apsorpcija vode je također niska.
Plastična celuloza se koristi za proizvodnju uglavnom u vidu  granulirane  prašine  i  istiskivanjem  koje je pogodno kao i za injektiranje. Za ubrizgavanje, materijal može biti poboljšana vlaknima. Plastika može biti pokrivena u svim bojama kao i transparentna ili prozirna. Drugi oblici isporuke su nanošenje praha i polu-gotovih materijala, u obliku cijevi, ploča, folija i profila.
Industrija
Opseg primjene celuloznog acetobutirata je vrlo velika i pokriva gotovo sva područja u kojima se koriste plastike. Kreće se od premaza preko  jasnih kupola, igračkaka, kablovskih kanala, zaštite  stakla od eksplozija, automobilske rasvjete, auto opreme,  do kontaktnih  leća, naočala i kancelarijskih mašina za filmove i ambalažnih materijala. Poznati trgovački nazivi su Cellidor, Tenex i Tenite.
Medicina
U mikrokapsule celuloznog  acetat-butirata  (CAB) mogu se pakovati supstance, kao što su lijekovi. Tako su mikrokuglice sulfopropiliranog dekstrana (80 mikrometara) napune u vodi  topivim lijekovima (npr. tetraciklin HCl). Sferne mikrtokapsule dobiju se emulgiranjem ulja u vodi, metodom isparavanja u prisustvu inertnog otapala kao što je cikloheksan (cyh) ili n-heksan (N-Hex) i različitih pomoćnih tvari (fosfolipon, Tween, Span, Eudragit RS 100).
Glukagon
mini|desno|250px|Struktura glukagona Glukagon je polipeptidni hormon koga luče α ćelije endokrinog dijela pankreasa. Osnovno dejstvo ovog hormona je povećanje koncentracije glukoze u krvi. Glukagon je po tome hormon suprotnog dejstva (antagonista) inzulinu. On izizaziva još i razgradnju masti (lipoltički efekat) i povećanje koncentracije slobodnih masnih kiselina u krvi.
Dejstvo
Jedan od najjačih stimulusa za oslobađanje glukagona je pad koncentracije glukoze u krvi (hipoglikemija). Kad se koncentracija glukoze poveća slabi lučenje glukagona, a poveća se lučenje inzulina. Na taj način se uzajamnim dejstom glukagona i inzulina održava stalna koncentacija glukoze u krvi. Najveći dio dejstva glukagon ostvaruje u jetri. Ćelije pankreasa luče glukagon direktno u krv, koja portalnim krvotokom prvo dospjeva u jetru. Jetra sadrži velike koncentracije razervnog glikogena, koji je u stvari polisaharid. Njegovom razgradnjom oslobađa se glukoza. Glukagon ostvaruje dejstvo vezivanjem za receptore na ćelijama jetre, hepatocitima. Aktiviranjem receptora, preko G proteina aktivira se enzim adenil ciklaza koji iz ATP-a stvara c-AMP (ciklični adenozin monofosfat), koji djeluje kao drugi prenosilac. C-AMP dalje aktivira enzim protein kinazu, čime se pokreće enzimska kaskada koja dovodi do fosforilacije raznih drugih enzima. Procesom fosforilacije se u ćelijama jetre aktivira enzim fosforilaza, koja ubrzava proces razgradnje glikogena. Istovremeno se inhibišu (fosforilacijom) enzimi koji učestvuju u stvaranju gliokena. Razlaganjem glikogena prvo nastaje glukozo-1-fosfat, koji se zatim prevodi u glukozo-6-fosfat. Aktiviranjem enzima glukozo-6-fosfataza (specifičan enzim za ćelije jetre), pod čijim dejstvom nastaje običan molekul glukoze, koji može napustiti ćelije jetre i otići u krvotok.
IC 2381
IC 2381 je dvostruka zvijezda i nalazi se u sazviježđu Rak. Prvo otkriće je napravio Charles Joseph Etienne Wolf 13. februara 1901. godine.
Hreljići (Kalinovik)
Hreljići su naseljeno mjesto u općini Kalinovik, Bosna i Hercegovina.
IC 2381
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
NGC 1222
NGC 1222 (također poznat kao IRAS 03064-0308, MCG -1-9-5 i PGC 11774) je eliptična galaksija koja je udaljena oko 113 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Eridan. Najveći prečnik je 1,10 (36 hiljada sg) a najmanji 0,9 uglovnih minuta (29 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio Jean Marie Edouard Stephan 5. decembra 1883. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Bruno Bušić
mini|Grob Brune Bušića na [[Mirogoju.]] Ante Bruno Bušić (6. oktobar 1939 – 16. oktobar 1978) bio je hrvatski pisac i historičar, kritičar jugoslovenskog društvenog uređenja. Dio života je proveo kao emigrant, tokom 1970-ih godina, i smatrao se za jednog od političkih vođa hrvatske emigracije.
Atentat
Ubijen je 16. oktobra 1978. iz zasjede u Parizu. Ubio ga je plaćeni ubica UDBA-e, jugoslavenske tajne policije.
NGC 2569
NGC 2569 (također poznat kao MCG 4-20-35 i PGC 23442) je eliptična galaksija koja je udaljena oko 235 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Rak. Najveći prečnik je 0,60 (41 hiljada sg) a najmanji 0,5 uglovnih minuta (34 hiljade sg). Prvo otkriće je napravio Heinrich Louis d'Arrest 19. februara 1862. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Sultići
Sultići su naseljeno mjesto u općini Konjic, Bosna i Hercegovina.
Amer Bekić
Amer Bekić (Tuzla, 5. augusta 1992) nogometaš je iz Bosne i Hercegovine. Nastupao za nogometnu reprezentaciju Bosne i Hercegovine U-19 i nogometnu reprezentaciju Bosne i Hercegovine U-21. Igra na poziciji napadača.
Jablanići
Jablanići su naseljeno mjesto u općini Kalinovik, Bosna i Hercegovina.
Vegeta
Sastojci Vegete navedeni na pakovanju (proizvodnja 2008.):
Nexgen
mini|Nexgen Nx586 procesor Nexgen je bila kompanija koja se bavila proizvodnjom procesora za PC računare.
Nastanak
Ova kompanija je nastala 1986. godine s ciljem proizvodnje 80386 kompatibilnog procesora s potpuno novom, nezavisnom arhitekturom. Od svog samog pokretanja Nexgen se potpuno posvećuje svojim dizajnersko-inžinjerskim ciljevima zapuštajući sve druge poslovne aspekte što će je na kraju uništiti. Prvi svima neprimjećen problem je sam konačni cilj - Nexgen koji počinje od ničega želi stvorit procesor koji tada Intel već ima u proizvodnji.
Proizvodi
Kada je postalo očito da 80386 kompatibilni procesor neće biti konkurentan radi kasnog izlaska na tržište, kompanija se preorijentirala na jače modele. Zahvaljujući tome Nexgen u proljeće 1994. godine izlazi s svojim procesorom Nx586. Odmah s njegovom najavom javljaju se novi, nikad upitni problemi za ovu kompaniju; preveliko usmjeravanje na stvaranje nove arhikteture procesora rezultiralo je neobaziranjem na pojedinosti.
Novi procesor nije bio pin kompatibilan sa niti jednim drugim na tržištu, pa je za njega bilo potrebno praviti posebne matične ploče. Rezultat svega toga postaje finansijski neuspjeh, kojem sigurno pripomaže i teškoća nalaska tvornice koja bi bila raspoložena proizvoditi Nx586.
Prodaja i AMD K6
Sredinom devedesetih godina AMD potresa žestoka kriza. Do procesora Pentium Intel im je bio prisiljen predavati licencna prava na svoje proizvode (procesori 086, 286, 286, 486) tako da do tada oni samo praveklonove konkurenta. Prvi samostalni proizvod AMDa, Pentium kompatibilni procesor imena K-5, je bio katastrofa. Kako bi spasili svoju kompaniju od neminovne propasti vodstvo AMD se odlučuje 1996. godine na kupovinu Nexgen-a čiji procesor nove generacije (koji još nije izašao na tržište) imena Nx686 ima sigurno najbolji ne-Intel dizajn procesora na svijetu.
U prvom razdoblju taj posljednji procesor kompanije Nexgen se prodavao pod imenom AMD Nx686.
Polzelo
Polzelo je naseljeno mjesto u sastavu općine Velike Lašče, regija Srednja Slovenija, Slovenija.
Historija
Do teritorijalne reorganizacije u Sloveniji nalazilo se u sastavu grada Ljubljane, odn. stare općine Vič–Rudnik.
Stanovništvo
Na popisu stanovništva 2011. godine, Polzelo je imalo 2 stanovnika.
Williams FW33
Potpuni spisak rezultata u Formuli 1
(key) (Utrke u boldu označavaju najbolju startnu poziciju, dok utrke u italicu označavaju najbrži krug utrke)
Cezij
Cezij (po IUPAC-u caesium, simbol Cs, ) jeste hemijski element koji spada u alkalne metale IA grupe periodnog sistema elemenata. Cezij je najteži stabilni alkalni metal.
Otkriven je 1861. godine, a otkrili su ga Robert Wilhelm Bunsen i Gustav Kirchhoff u mineralnoj vodi na izvoru u Bad Dürkheimu. Zbog dvije plavičaste spektralne linije po kojima je i otkriven, dali su mu ime po latinskom nazivu caesium - "nebesko plav". Tek 1881. godine Carl Setterberg je predstavio prvi hemijski čist cezij.
Cezij je ekstremno reaktivan element, vrlo je mehak, ima zlatnožute nijanse, a u potpuno čistom stanju je srebrenasti sjajni metal. Pošto u kontaktu sa zrakom odmah i veoma burno reagira, čuva se u hermetički zatvorenim staklenim ampulama. Nema podataka da cezij ima neki biološki značaj. U prirodi se ne javlja u ljudskom organizmu, a nije ni otrovan. Radioaktivni izotop 137Cs, koji je proizvod cijepanja jezgra, dospio je u velikim količinama u atmosferu nakon černobilske katastrofe 26. aprila 1986. godine, što je privuklo pažnju javnosti u cijelom svijetu.
Historija
thumb|lijevo|Robert Bunsen Cezij je prvi put opisan 1861. godine, a otkrili su ga Gustav Robert Kirchhoff i Robert Wilhelm Bunsen. Oni su proučavali dvije, dotad nepoznate, spektralne linije koje su se pojavile nakon što su iz mineralne vode iz izvora u Dürkheimu izdvojili kalcij, stroncij, magnezij i litij. Iz svog proučavanja su zaključili da u mineralnoj vodi postoji još jedan dotad nepoznati element, koji su nazvali caesium, od latinskog caesius u značenju nebesko plavo, zbog tih plavih spektralnih linija.
Bunsen je pokušavao odvojiti cezij od drugih alkalnih metala, da bi proučio druge osobine novootkrivenog elementa. Zato je pokušao razdvojiti rastvor pomoću rastvora platina(IV)-hlorida, kako bi istaložio kalij i nove teške alkalne metale rubidij i cezij kao nerastvorljivi heksahlorid-platinat. Kalij je uspio odvojiti nakon nekoliko prokuhavanja rastvora sa malo vode. Da bi dobio čisti hlorid, reducirao je platinu do elementarnog stanja pomoću vodika, tako da je time dobio samo nerastvorljivi talog cezij- i rubidij-hlorida. Odvajanje cezija i rubidija je uspjelo nakon što je iskoristio pojavu različitog stepena rastvorljivosti karbonata u apsolutnom etanolu, gdje je cezij-karbonat rastvorljiv za razliku od odgovarajućeg rubidijevog spoja. Cezij-hlorid je Bunsenu i Kirchhoffu služio i za prve procjene o molarnoj masi novih elemenata, za koje su ustanovili vrijednost od 123,35 g/mol.
Ni jedan od ovih naučnika nije dobio elementarni cezij, jer je nakon elektrolize istopljenog cezij-hlorida umjesto čistog metala nastao plavi spoj, koji su oni nazvali subhlorid, a zapravo se najvjerovatnije radilo o nekoj obojenoj smjesi cezija i cezij-hlorida. Pri elektrolizi vodenog rastvora putem živine anode stvara se jedan lahko razgradivi cezij amalgam.
Tek 1881. godine, Carl Setterberg je uspjeo dobiti elementarni cezij, koji je riješio problem sa hloridom, tako što je upotrijebio cezij-cijanid tokom procesa suhe elektrolize. Iako je pri tom postupku bila potrebna izrazito visoka temperatura, da bi se cezij-cijanid istopio, on se raspao preko eutetskog sistema sa barij-cijanidom.
Fizičke
thumb|lijevo|Kristalna struktura cezija, a = 614 pm thumb|Dendritično-kristalni oblik cezija U svom najčistijem stanju, cezij je srebrenasti lahki metal koji ima gustoću od 1,9 g/cm3, međutim ukoliko dođe u kontakt i s najmanjom količinom nečistoće, pojavljuje se zlatnožuti odsjaj. Po mnogim osobinama on stoji između rubidija, koliko je do danas poznato, i nestabilnog francija. Sa izuzetkom francija, on ima najnižu tačku topljenja od svih alkalnih metala koja iznosi 28,7 °C, nakon žive i galija, među najnižim tačkama topljenja od svih metala uopće. Cezij je veoma mehak (Mohsova skala tvrdoće 0,2) i vrlo lahko se izvlači.
Kao i kod drugih alkalnih metala, cezij se pri normalnim standardnim uslovima kristalizira u kubičnom kristalnom sistemu sa jednom kubično-prostorno centriranom elementarnom ćelijom u prostornoj grupi Im\bar3m sa parametrom rešetke a = 614 pm kao i dvije formulske grupe po svakoj elementarnoj ćeliji. Pod pritiskom od 41 kbar dolazi do promjene faze u kubično-plošno centriranu kristalnu strukturu sa parametrom rešetke a = 598 pm.
Uz izuzetak litija, cezij se može miješati sa drugim alkalnim metalima u proizvoljnom odnosu. Legura od 41% cezija, 12% natrija i 47% kalija ima najnižu do danas poznatu temperaturu topljenja koja iznosi −78 °C.
Atom cezija kao i ion Cs+ imaju izrazito veliki atomski promjer; oni su, uz izuzetak francija, najveći pojedinačni atomi odnosno ioni koji postoje u prirodi. Ovo zavisi od posebno niskog efektivnog naboja jezgra, zbog čega je najudaljeniji s-elektron samo u veoma malehnoj mjeri povezan sa jezgrom. Ta pojava, pored velikog atomskog promjera i niske energije ionizacije atoma cezija, daje mu osobine neuobičajeno velike reaktivnosti među elementima.
Cezij u gasovitom stanju ima neuobičajen indeks prelamanja svjetlosti koji je manji od jedan. To znači da fazna brzina elektromagnetnih valova - u ovom slučaju svjetlosti - je veća nego u vakuumu. Međutim, pošto se time ne mogu prenositi informacije niti materija, i dalje vrijede postulati specijalne teorije relativiteta.
Hemijske
Reakcije sa cezijem po pravilu se odvijaju vrlo burno, tako da naprimjer u kontaktu sa kisikom, cezij se odmah zapali, te poput kalija i rubidija, gradi odgovarajuće hiperokside. mini|Reakcija cezija i vode Također, cezij u dodiru s vodom veoma burno reagira i gradi cezij-hidroksid, ova reakcija se odvija i sa ledom pri temperaturi od −116 °C.
Izotopi
thumb|desno|Načini raspada izotopa 137Cs Sveukupno je poznato 39 izotopa cezija i 23 nuklearnih izomera. U prirodi javlja se samo izotop 133Cs. Zbog toga je cezij izotopski posmatrano čisti element. Među vještačkim izotopima, izotopi 134Cs sa 2,0648 godina, 135Cs sa 2,3 miliona godina i 137Cs sa 30,17 godina, imaju srednje i veoma dugo vrijeme poluraspada. Kod ostalih poznatih izotopa, vrijeme poluraspada iznosi između 17 µs kod izotopa 113Cs do 13,16 dana kod izotopa 136Cs.
Jedan od najvažnijih vještačkih izotopa je upravo 137Cs, koji zrači beta-zrake a vrijeme poluraspada mu je 30,17 godina. 137Cs se raspada uz vjerovatnoću od 94,6% prvo na metastabilni međuproizvod 137mBa, koji sa vremenom poluraspada od 2,552 minuta putem gama raspada prelazi u stabilni izotop barija 137Ba. Kod ostalih 5,4% dešava se direktan prelaz u stabilni izotop barija 137Ba. Zajedno sa drugim izotopima cezija nastaje prilikom razbijanja atoma u nuklearnim reaktorima.
Izotop 137Cs je pored izotopa kobalta 60Co jedan od najvažnijih izvora gama zračenja i koristi se u terapiji zračenjem za liječenje malignih oboljenja, za mjerenje brzine toka u cijevima i ispitivanja debljine papira, filma ili metala. Osim toga, služi i za kontrolu kvaliteta u nuklearnoj medicini kao dugovječni nuklid za ispitivanje zračenja.
Veće količine izotopa 137Cs su dospjele u okolinu putem nadzemnih nuklearnih probi, nakon černobilske katastrofe te poslije katastrofe u japanskoj nuklearnoj centrali Fukushima. Kod svih nadzemnih proba atomskog oružja, ispuštena radioaktivnost izotopa 137Cs iznosila je 948 bekerela. Ukupna količina 137Cs, koja se oslobodila nakon černobilske nesreće imala je aktivnost od oko 85 Bq. Na to treba dodati aktivnost od oko 47 Bq koju je emitovao izotop 134Cs i 36×1015 Bq putem izotopa 136Cs. Putem radioaktivnih padavina, mnoga područja širom Evrope su zagađena radioaktivnim cezijem, pa i područje Bosne i Hercegovine. Izotop 137Cs se naročito nakuplja u gljivama koje mogu razgrađivati lignin te tako imaju lakši pristup kaliju od biljaka i na taj način i do hemikalija koje su slične ceziju. To se posebno odnosi na gljive Xerocomus badius (poznatu kao kostanjevka) i Boletus erythropus koje su poznati kao sakupljači cezija, dok naprimjer srodna vrsta kamenjara Boletus edulis pokazuje dosta slabu aktivnost prikupljanja cezija. Uzrok visoke zagađenosti cezijem za obje navedene vrste gljiva je zbog pigmenta njihovog klobuka (Badion A i Norbadion A), koji mogu kompleksirati cezij. U gljivi kamenjari nema ovih derivata pulvinske kiseline. Ugrožene su i divlje životinje koje jedu gljive. Tačan obim zagađenja cezijem zavisi od dospjele količine putem padavina i sposobnosti zemljišta da veže cezij i omogućavajući tako biljkama da dođu do njega.
U Japanu su velika područja zagađena cezijem 137Cs nakon nesreće u nuklearnom reaktoru u Fukushimi. Godine 1987. desio se slučaj u Brazilu kada su lopovi ukrali radijacijski aparat namijenjen za terapije zračenjem te iz njega izvadili cezij 137Cs, nakon čega su cezij podijelili prijateljima i rođacima. Pri tome je nekoliko ljudi umrlo od posljedica zračenja.
Rasprostranjenost
thumb|lijevo|Polucit Sa procijenjenom zastupljenošću od oko 3 ppm (0,0003%) u kontinentalnom dijelu Zemljine kore, cezij je jedan od najrjeđih elemenata na Zemlji.
On je poslije nestabilnog francija najrjeđi alkalni metal. Zbog svoje velike reaktivnosti ne može se naći u prirodi u elementarnom stanju, već uvijek u obliku spojeva. Najčešće je cezij popratni element u kalijevim i drugim solima alkalnih metala poput lepidolita, mada su poznati i drugi cezijevi minerali. Najzastupljeniji mineral cezija je polucit, (Cs,Na)2Al2Si4O12 · H2O, koji je pronađen u većim količinama u jezeru Bernic u blizini grada Lac du Bonnet u kanadskoj provinciji Manitoba. Druga veća nalazišta su u Bikiti, Zimbabve i u Namibiji. Jedino mjesto gdje se kopaju i iskorištavaju naslage cezijeve rude su u Kanadi u rudniku Tanco pored Lac du Bonneta. Nešto rjeđi minerali cezija su naprimjer cestibtantit (Cs,Na)SbTa4O12 i pautovit CsFe2S3.
Dobijanje
Cezij se proizvodi u dosta ograničenim količinama. Godine 1978. svjetska proizvodnja cezija i spojeva cezija iznosila je oko 20 tona. Kao sirovinska baza za dobijanje elementarnog cezija i svih spojeva cezija je polucit, koji može biti povezan sa bazama ili kiselinama. Sa kiselinama, mogu se koristiti soli kao i sumporna i bromovodična kiselina. Pri tome nastaje rastvor koji sadrži cezijeve i aluminijeve spojeve, a putem izmjene iona, ekstrakcije i drugih postupaka dobijaju se čiste cezijeve soli. Postoji još jedna mogućnost da se polucit zagrijava sa kalcij- ili natrij-karbonatom da bi se dobili odgovarajući hloridi, te da se nakon dodavanja vode isperu. Pri tome nastaje nečisti rastvor cezij-hlorida.
Cezij se može hemijski reducirati do elementarnog metala od cezij halogenida s kalcijem i barijem. Pri tome se destilira u vakuumu nestabilni metalni cezij
Druge mogućnosti za proizvodnju metalnog cezija je redukcija cezij-hidroksida sa magnezijem i redukcija cezij-dihromata sa cirkonijem.
Cezij visoke čistoće se može dobiti putem raspadanja cezij-azida koji se dobija iz cezij-karbonata nakon čega se on destilira. Reakcija se odvija na temperaturi od 380 °C uz djelovanje željeza ili bakra kao katalizatora.
Upotreba
Elementarni cezij se vrlo malo koristi zbog svoje velike reaktivnosti i izuzetno zahtjevnog načina dobijanja. Primjenu je našao u nauci i istraživanju. Pošto cezij ima vrlo malehnu izlaznu energiju, može se koristiti za svjetleće katode za dobijanje slobodnih elektrona. Također, istražuje se i primjena cezija kao mogućeg materijala za plazmu u magnetohidrodinamičnim generatorima. Pored žive i ksenona, cezij se koristi i u svemirskoj tehnologiji kao pogonsko sredstvo u ionskim motorima zbog svoje velike molarne mase.
Definicija sekunde kao jedinice mjere za vrijeme od 1967. godine uzeta je kao 9.192.631.770 perioda zračenja specifičnog atomskog prelaza u atomu cezija. Zbog toga, cezij se koristi kao materijal za davanje frekvencije u atomskim satovima, koji su osnova za koordinirano svjetsko vrijeme. Za ovu upotrebu je izabran upravo cezij iz razloga što prelaz između dvije osnovne faze iznosi 9,1 GHz i može se lahko dostići elektronskim sredstvima. Zbog niske temperature isparavanja može se i sa malo truda dobiti atomski snop sa malehnom neodređenosti brzine. Oblak cezijevih atoma se može držati u lebdećem stanju putem magneto-optičke zamke i uz pomoć laserskog hlađenja ohladiti do nekoliko µK do apsolutne nule. Ovom tehnikom je moguće značajno poboljšati stabilnost frekvencije a time i tačnost cezijskih atomskih satova.
Pored toga, cezij se koristi u vakuumskim cijevima, gdje reagira s ostacima gasova te time poboljšava vakuum. Pri tome se dobija cezij in situ putem reakcije cezij-dihromata sa cirkonijem. Cezij je, u leguri sa antimonom i drugim alkalnim metalima, materijal za fotokatode, koje se upotrebljavaju u fotomultiplikatorima.
Analitička hemija
Da bi se dokazalo prisustvo cezija u nekom materijalu, mogu se koristiti spektralne linije od 455 i 459 nm u plavom spektru. Kvantitativno se može koristiti plamena fotospektrometrija emisije atoma (FAES) za procjenu tragova cezija.
U polarografiji, cezij pokazuje reverzibilni katodski nivo na −2,09 V (naspram kalomel-elektrode). Pri tome se kao osnovni elektrolit mora upotrijebiti kvartarni amonijski spoj (poput tetrametilamonijhidroksida), zato što drugi alkalni i zemnoalkalni metalni ioni imaju veoma slične potencijale.
Gravimetrijski, cezij se, poput kalija, može dokazati preko različitih slabo rastvorljivih soli. Kao primjeri mogu poslužiti cezij-perhlorat CsClO4 i heksahloridoplatinat Cs2[PtCl6].
Biološki značaj
Prirodno, cezij se ne nalazi u ljudskom organizmu. Putem hrane, zbog sličnosti sa kalijem, cezij se resorbira u probavnom sistemu, te kao i kalij uglavnom se taloži u mišićnom tkivu. Biološko poluvrijeme eliminacije cezija iz ljudskog organizma, u zavisnosi od starosti i spola osobe, iznosi u prosjeku oko 110 dana. Cezij je hemijski samo u vrlo maloj mjeri otrovan. Tipična smrtonosna doza LD50 za cezijeve soli iznosi oko 1000 mg/kg (kod pacova, oralno). Od većeg značaja je ipak otrovno djelovanje ionizirajućeg zračenja unesenih radioaktivnih cezijevih izotopa, koje u zavisnosti od doze zračenja mogu prouzrokovati trovanje radijacijom. Zbog dobre rastvorljivosti u vodi većine cezijevih soli, one se u potpunosti resorbiraju u probavnom sistemu i najvećim dijelom se talože u mišićnom tkivu. Putem uzimanja hranom radioaktivnog 137Cs nakon černobilske katastrofe 1986. godine na području SR Njemačke izmjerena je prosječna efektivna doza zračenja u prva tri mjeseca nakon nesreće od 0,6 μSv kod prosječne odrasle osobe.
Reference
🇵🇸
NGC 4000
NGC 4000 (također poznat kao IRAS 11554+2524, MCG 4-28-103, PGC 37643 i UGC 6949) je galaksija koja je udaljena oko 209 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Lav. Najveći prečnik je 1,00 (61 hiljada sg) a najmanji 0,2 uglovnih minuta (12 hiljade sg). Prvo otkriće je napravio Lawrence, 4. Earl of Rosse Parsons 25. aprila 1878. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Survivor
Survivor je singl američke R&B grupe Destiny's Child izdat 2001. godine. Album Survivor izdat 2001.
Autori: Beyoncé Knowles, Anthony Dent & Mathew Knowles.
Jezero (Kalinovik)
Jezero je naseljeno mjesto u općini Kalinovik, Bosna i Hercegovina.
IC 723
IC 723 (također poznat kao IRAS 11404-0803, MCG -1-30-27 i PGC 36384) je nepravilna galaksija koja je udaljena oko 142 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Pehar. Najveći prečnik je 0,70 (29 hiljada sg) a najmanji 0,6 uglovnih minuta (25 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio Stephane Javelle 13. maja 1893. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Haram
Haram ( Ḥarām) je arapska riječ koja znači zabranjeno ili nedozvoljeno. Jedan je od kvalifikatora po kojima islamsko pravo kvalifikuje bilo koji ljudski postupak. Haram je sve ono što je zabranjeno raditi, i za što slijedi kazna.
Haram (kao izraz) često se koristi kad je nešto duševno ili religijski "nečisto". Muslimanima naravno nije dozvoljeno činjenje harama tj. uzimanje/korištenje haram namirnica te nepoštivanje onoga što je šerijatom određeno.
Rak jajovoda
Rak jajovoda je rijetko ginekološko oboljenje. Čini oko 0,3% svih ginekoloških malignoma dok mortalitet iznosi 65% posto ukupnog mortaliteta uzrokovanog karcinomima. Viskoa stopa mortaliteta je uzkovana između ostalog i činjenicom da je u ranom stadiju bolest asimptomatična, te većina pacijentica ima već metastaze u vremenu kada se dijagnoza uspostavi. Javlja se u dobi od oko 57 godina starosti, a kod dvije trećine bolesnica je već nastupila postmenopauza.
Uzroci
S obzirom na to da je ovo oboljenje rijetko, ne po­stoje veće studije o etiološkim faktorima nastanka.
Tretman
Kao i kod raka jajnika primarni tretman je hirurški tretman. Zbog toga što rak jajovoda češće metastazira linfogeno neophodno je u prvom stadiju bolseti izvršiti i odstranjenje limfnih čvorova iz zdjelice.
Poznikovo
Poznikovo je naseljeno mjesto u sastavu općine Velike Lašče, regija Srednja Slovenija, Slovenija.
Kafe
desno|mini|250p|Unutrašnjost kafea Central, Beč, Austrija. Kafe, kafana ili kafić (također café iz Francuskog, Španskog i Portugalskog ili caffè iz Italijanskog) dijeli neke karakteristike sa barom, dok također posjeduje i neke od karakteristika restorana. Kao što i samo ime kaže, kafei se pretežno fokusiraju na posluživanje kafe i čaja. Ponuda hrane može da varira od peciva do juha i sendviča, drugih manjih obroka i laganih deserta. U nekim državama, kafei mogu više sličiti restoranima, nudeći mnoštvo toplih obroka, i moguče biti licencirani da služe alkohol. Mnogi kafei u islamskom svijetu, također i u muslimanskim distriktima na Zapadu, nude nargile, na koje se najčešće udiše aromatizirani duhan. U sredinama u kojima je tolerirano, kao u Holandiji ili dijelovima Danske i Kanade, u ponudi se također može pronaći i kanabis.
Osnovna funkcija koju je kafe imao od samog utemeljenja je ona socijalna, to je mjesto gdje se ljudi okupljaju, razgovaraju, pišu, čitaju, igraju igre ili dogovaraju sastanke.
Ova tradicija još uvijek najviše se održala u originalnim Bečkim kafeima koji nude (u najmanju ruku) ukusna slatka peciva i sjajnu kafu u ambijentima koji sežu od zagrobne tišine, urbane gužve do očaravajućih kulturnih događaja. U ovim "proširenjima dnevne sobe" (kafeima) možete uživati, kao što tipična lokalna fraza kaže, bivajući "van kuće a ipak ne vani na svježem zraku".
Poznikovo
Stanovništvo
Na popisu stanovništva 2011. godine, Poznikovo je imalo 21 stanovnika.
Svijenča
Svijenča je naseljeno mjesto u općini Konjic, Bosna i Hercegovina.
Lepuri
Lepuri (do popisa 2021. godine Donji Lepuri) su naseljeno mjesto u sastavu grada Benkovca, Zadarska županija, Republika Hrvatska.
Stanovništvo
Na popisu stanovništva 2011. godine, Lepuri su imali 174 stanovnika.
Napomena: ''Do 1948. iskazivano pod imenom Lepuri, zatim Donji Lepuri, a od popisa 2021. vraća staro ime Lepuri. U 1869. sadrži podatke za naselje Kožlovac.''
Popis 1991.
Na popisu stanovništva 1991. godine, naseljeno mjesto Lepuri je imalo 272 stanovnika, sljedećeg nacionalnog sastava:
NGC 5486
NGC 5486 (također poznat kao IRAS 14056+5520, MCG 9-23-38, PGC 50383 i UGC 9036) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 64 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Veliki medvjed. Najveći prečnik je 1,50 (28 hiljada sg) a najmanji 0,9 uglovnih minuta (17 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio John Frederick William Herschel 14. aprila 1789. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Gornje Biljane
Gornje Biljane su naseljeno mjesto u sastavu grada Benkovca, Zadarska županija, Republika Hrvatska.
Historija
Do teritorijalne reorganizacije u Hrvatskoj nalazile su se u sastavu stare općine Benkovac.
Stanovništvo
Na popisu stanovništva 2011. godine, Gornje Biljane su imale 170 stanovnika.
Popis 1991.
Na popisu stanovništva 1991. godine, naseljeno mjesto Gornje Biljane je imalo 1.056 stanovnika, sljedećeg nacionalnog sastava:
Srednjoafrička Republika
Obuhvata površinu od 620.000 km2 a prema procjeni iz 2014. godine u državi je živjelo oko 4,7 miliona stanovnika.
Etimologija
Ime Srednjoafrička Republika izvedeno je iz geografskog položaja zemlje u središnjem dijelu Afrike i njenog republičkog oblika vladavine. Od 1976. do 1979. zemlja je bila poznata kao Srednjoafričko Carstvo. Tokom kolonijalne ere zemlja se zvala Ubangi-Shari, koja je nastala od rijeka Ubangi i Chari.
Historija
Od XVI vijeka ovim su područjem dominirali arapski trgovci koji su glavninu prihoda ubirali lovom na robove i njihovom prodajom u sjevernu Afriku ili niz rijeku Ubangi i Kongo do obale Atlantskog okeana. U XVIII vijeku ovamo su se, bježeći sa zapada pred napadima Fulanija, doselili narodi Banda, Baya-Mandjia i Zande koji danas čine većinu stanovništva. U XIX vijeku lovom na robove počeli su se baviti i domicilni narodi koji su živjeli uz rijeku Ubangi što ih je učinilo veoma nepopularnima kod drugih etničkih grupa. Evropske kolonijalne sile podijelile su u drugoj polovini XIX vijeka Afriku, a područje današnje Srednjoafričke Republike pripalo je Francuskoj koja je velika područja zemlje iznajmila privatnim plantažerima što je uzrokovalo više pobuna domaćeg stanovništva. 1958. godine je proglašena nezavisnost. Sve do 1996. godine na vlasti je bio diktatorski režim, nakon čega se osniva vlada nacionalnog jedinstva. Nakon nekoliko slobodnijih izbornih ciklusa u 1990-ima zemlja se vratila umjerenom autoritarizmu poslije državnog udara 2003. u kojem je na vlast došao predsjednik François Bozizé, koji je također svrgnut u državnom udaru 2013. kada na vlast dolazi vođa pobunjenika Michel Djotodia koji je s položaja odstupio 10. januara 2014.
Geografija
Nalazi se u središtu Afrike, većina teritorija je valovita ravnica omeđena planinama na sjeveru i zapadu, s najvišim vrhom Kayagangiri (1420 m n/v). Na sjeveru je klima bliska pustinjskoj klimi, travnate savane i rijetke šume preovladavju u središnjim dijelovima, dok je na jugu bujna tropska vegetacija i tropska klima.
Vlada
Organizacija vlasti je višestranačka republika sa jednim zakonodavnim domom.
Privreda
Zemlja je i pored velikih potencijala, zaostala u razvoju. Dohodak je veoma nizak (iznosi 320$) godišnje, premda se dohodak "na crno" od trgovine raznom robom, i ne uračanava. Poljoprivreda nije razvijena, i preovladavaju: kaučuk, kikiriki, sogrum, kukuruz, banane. Industrija: prehrambena, kožna, drvna. Rude; dijamant, cink, srebro, zlato, titanij. Zemlja najviše trguje sa Južnom Korejom, Francuskom i Kamerunom.
Stanovništvo
Ujedinjene nacije procjenjuje da oko 11% stanovništva u dobi između 15 i 49 je HIV pozitivan. [53] Samo 3% zemlje ima antiretroviralne terapije na raspolaganju, u odnosu na pokrivenost 17% u susjednim zemljama Čad i Republike Kongo. [54]
Nacija je podijeljena na više od 80 etničkih grupa, od kojih svaka ima svoj vlastiti jezik. Najveće etničke grupe su Baya, Banda, Mandjia, Sara, Mboum, M'Baka, YAKOMA, i Fula ili Fulani, [55] s drugima, uključujući Evropljani uglavnom francuskog porijekla. [8] Srednjoafrička Republika etnički je mozaik s preko 80 naroda. Najveći su Baya (33%), Banda (27%), Mandjia (13%) i Sara (10%). Bantu jezik Sango kojim govore narodi uz rijeku Ubangi postao je jezikom međusobne komunikacije pojedinih etničkih grupa. Među vjerama relativnu većinu imaju domaće religije (35%), slijede katoličanstvo i protestantizam (po 25%) te islam (15%).
Kultura i obrazovanje
Javno školstvo u zemlji je besplatno. Školovanje djece od 6 do 14 godina, je obavezno. Pola odraslog stanovništva je nepismeno. Republika ima univerzitet u Banguiju.
Praproče
Slovenija:
Verona
mini|[[Romeo i Julija|Julijin balkon]] Verona je drugi najveći grad (poslije Venecije) u regiji Veneto u neposrednoj blizini jezera Lago di Garda na sjeveru Italije. Poznata je po svojoj areni iz prvog vijeka, kao i po najpoznatijim svjetskim ljubavnicima Romeu i Juliji. Rimska arena u Veroni jedna je od najvećih i najbolje očuvanih. Mogla je primiti 22 000 gledalaca, a i danas se koristi za razne priredbe. U Veroni pored ostalih, svake jeseni održava se i najveći svjetski sajam kamena.
Vanjski linkovi
mini|Piazza delle erbe
Bug a Boo
Bug a Boo je singl američke R&B grupe Destiny's Child izdat 1999. godine sa albuma The Writing's on the Wall.
Autori: Kevin Briggs, Kandi Burruss, Beyoncé Giselle Knowles, LeToya Nicole Luckett, LaTavia Marie Roberson & Kelendria "Kelly" Trene Rowland.
Južna Koreja
Južna Koreja, službeno Republika Koreja je suverena država u Istočnoj Aziji, smještena na južnoj polovini Korejskog poluostrva. Sa sjeverne strane graniči sa Sjevernom Korejom s kojom je činila jedinstvenu državu do 1948. godine. Njenu zapadnu granicu čini Žuto more, dok istočnu granicu definiše Japansko more. Zauzima površinu od 100.363 km2 na kojoj živi oko 51,4 miliona stanovnika. Glavni i najveći grad je Seoul sa populacijom od oko 10 miliona stanovnika. Ima populaciju od 51,75 miliona, od čega otprilike polovina živi u glavnom gradu Seoulu, četvrtom najnaseljenijem metropolitanskom području na svijetu. Ostali veći gradovi uključuju Incheon, Busan i Daegu.
Korejsko poluostrvo bilo je naseljeno još u periodu donjeg paleolita. Njegovo prvo kraljevstvo zabeleženo je u kineskim zapisima u ranom 7. vijeku p. n. e.. Nakon ujedinjenja Tri kraljevstva Koreje u Silla i Balhae u kasnom 7. vijeku, Korejom su vladale dinastija Goryeo (918–1392) i dinastija Joseon (1392–1897). Nadolazeće Korejsko carstvo (1897–1910) pripojeno je 1910. Japanskom carstvu. Japanska vladavina je okončana nakon predaje Japana u Drugom svjetskom ratu, nakon čega je Koreja podijeljena na dvije zone; sjeverna zona koju je okupirao Sovjetski Savez i južna zona koju su okupirale Sjedinjene Države. Nakon što su pregovori o ponovnom ujedinjenju propali, potonja je u avgustu 1948. postala Republika Koreja, dok je prva sljedećeg mjeseca postala Socijalistička Demokratska Narodna Republika Koreja.
1950. godine, invazija Sjeverne Koreje započela je Korejski rat, koji je doveo do opsežne intervencije Ujedinjenih naroda pod vodstvom Sjedinjenih Država u podršci Jugu, dok je Kina intervenirala da podrži Sjever, uz pomoć Sovjetskog Saveza. Nakon završetka rata 1953. godine, zemlja je ušla u vojni savez sa SAD-om, a njena devastirana ekonomija je počela da raste, bilježeći najbrži rast prosječnog BDP-a po glavi stanovnika u svijetu između 1980. i 1990. godine. Uprkos nedostatku prirodnih resursa, nacija brzo se razvila i postala jedan od četiri azijska tigra, zahvaljujući međunarodnoj trgovini i ekonomskoj globalizaciji, integrišući se u svjetsku ekonomiju uz izvozno orijentisanu industrijalizaciju. Trenutno je jedna od najvećih zemalja izvoznica u svijetu, sa jednim od najvećih deviznih rezervi u svijetu. Demokratska borba u junu dovela je do kraja autoritarne vladavine 1987. godine i zemlja se sada smatra među najnaprednijim demokratijama u Aziji, sa najvišim nivoom slobode štampe na kontinentu.
Južna Koreja je visokorazvijena država s vrlo visokim indeksom ljudskog razvoja (22. na svijetu). Smatra se regionalnom silom, a po vrijednošću nominalnog BDP-a 11. je ekonomija svijeta. Globalni je lider u oblasti industrije i tehnološkog sektora. Južnokoreanska izvozno orjentirana ekonomija je fokusirana na elektroničku, automobilsku, mašinsku, petrohemijsku industriju kao i na brodogradnju i proizvodnju robota. Članica je ASEAN-a, Ujedinjenih nacija, G20, WTO-a, OECD-a i mnogih drugim međunarodnih organizacija.
Historija
Najstarija historija Južne Koreje veže se uz doseljnike iz Mandžurije i Sibira, koji su bili preteča današnjeg korejskog naroda. Na kraju drugog svjetskog rata, Koreja je podjeljena po 38. paraleli na sjevernu polovinu pod okupacijom Sovjetskog Saveza i na južnu polovinu pod okupacijom SAD, da bi u junu 1950. godine izbio rat.
.re
.re je najviši Internet domen za Reunion. Za domenu je zadužena firma AFNIC.
Južna Koreja
Vlada
Južna Koreja je višestranačka republika s jednim zakonodavnim domom. Na čelu države je predsjednik koji se bira na mandat od pet godina direktnim biranjem. Osim što je na čelu države i vojske, predsjednik predstavlja vrh izvršne vlasti, jer imenuje premijera kojega potvrđuje narodna skupština (parlament).
Geografija
Južna Koreja zauzima južni dio korejskog poluostrva, koje se proteže u pravcu sjever-jug oko 1.100 kilometara od azijskog kopna. Ovo planinsko poluostrvo okružuje Žuto more na zapadu, Japansko (istočno) more na istoku. Južni dio poluostrva izlazi na Korejski prolaz i Istočnokinesko more.
Ukupna površina države je oko 99.000 km2 (98.189 km2, 98.477 km2 , 98.799 km2 , odnosno 99.720 km2 . U jednom izvoru se navodi podatak od 100.030 km2 , gdje je uključeno i 290 km2 vodenih površina). Južna Koreja se uslovno može podijeliti na četiri regije: istočna regija visokih planinskih lanaca i uskih ravnica na obali; zapadna regija širokih primorskih ravnica, riječnih bazena i blagih brda; jugozapadna regija planina i dolina te jugoistočna regija gdje dominira široka primorska ravnica bazena rijeke Nakdong.
Privreda
mini|desno|200px|Struktura korejskog izvoza. mini|desno|200px|Korejski robot Einstein-Hubo. Južna Koreja se zbog svoga brzog privrednog rasta svrstava u grupu tzv. Azijskih tigrova, a razlog uspješne privrede Južne Koreje leži u visoko kvalificiranoj i discipliniranoj radnoj snazi (relativno jeftinoj), snažnoj industriji te u izrazito izvoznoj orjentaciji. Važniji izvori prihoda su željezna ruda, volfram, ugljen, riža, svila, duhan, riba itd, a nezaposlenost se kreće oko 4%.
Stanovništvo
Južna Koreja ima oko 49.000.000 stanovnika (od toga 99,9% čine Korejanci). Najgušće su naseljene nizine na zapadu i kotline na jugu zemlje. Oko 75% Korejanaca živi u gradovima, najveći je glavni grad Seul sa 12 miliona stanovnika i Pusan sa 4 miliona sanovnika. Oko 50% stanovnika su ateisti, od religijskih grupa najviše je budista oko 12 miliona ili 25% populacije zatim protestanata 8 miliona ili 16%, katolika 2,5 miliona ili 6% oko 2% cine pripadnici domace vjere Chondogjo 1% su konfukonfucijanci, oko 0,1% sunitski muslimani.
Klinja
Klinja je naseljeno mjesto u općini Kalinovik, Bosna i Hercegovina.
Karl Fritzsch
Karl Fritzsch bio je pripadnik nacističke organizacije SS i obavljao je funkciju zamjenika zapovjednika u koncentracionom logoru Auschwitz I. Jedan je od odgovornih za isprobavanje gasa Ciklon B na logorašima 1941. godine, koji je kasnije korišten za masovna ubistva židovskih logoraša.
Rođen kao sin zanatlije u Češkoj, ne pohađa redovito školu, te se zapošljava kao mornar u jednoj kompaniji za prevoz tereta Dunavom. 1928. godine ženi se i u braku živi sve do 1942. godine, kada se razvodi. Imao je troje djece. 1930. godine pristupa NSDAP i SS-u. 1933. godine zadužen je za koncentracioni logor Dachau. Od 14. juna 1940. do 1. februara 1942. godine je u komandi logora Auschwitz I. U augustu 1941. godine naređuje ubijanje nepoznatog broja sovjetskih vojnih zarobljenika insekticidom Ciklon B. Od februara 1942. godine premješten je kao zapovjednik u koncentracionom logoru Flossenbürg. U oktobru 1943. godine pod sumnjom korupcije u internoj aferi SS-a, za kaznu premješten je na front, gdje navodno gine u odbrani Berlina 1945. godine. Osim po prvoj primjeni Ciklona B, poznat je po citatu:
NGC 1223
NGC 1223 (također poznat kao MCG -1-9-3 i PGC 11742) je eliptična galaksija koja je udaljena oko 401 milion sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Eridan. Najveći prečnik je 1,20 (140 hiljada sg) a najmanji 1,0 uglovnih minuta (117 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio Francis Preserved Leavenworth 1886. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Vikinzi
350p|mini|desno|Vikinzi i njihova putovanja prikazani na [[Farska ostrva|farskim poštanskim markama]] Riječ Viking danas označava stanovništvo koje je u srednjem vijeku živjelo u Skandinaviji, dakle, na prostorima današnje Švedske, Norveške i Danske. Često se upotrebljava i naziv Normani ("ljudi sa Sjevera"), međutim on je ipak pogodniji za one Vikinge koji su zaposjeli današnju Normandiju, kao što je naziv Varjazi namijenjen onim u Rusiji i Bizantu.
U posljednje vrijeme čuju se mišljenja da bi se naziv Viking trebao koristiti samo za one stanovnike Skandinavije (Skandinavskog poluostrva i Danske) koji su u srednjem vijeku izvodili pljačkaške pohode širom tada poznatog svijeta. Međutim takva značenja "oni koji su pljačkali" i "oni koji nisu" su teško razdvojiva iz više razloga, jer svi koji su plovili nisu i pljačkali, nego su trgovali, ili naseljavali nenastanjena područja, do toga da je cjelokupna kultura i ratnika i neratnika nerazdvojiva, dobar primjer je umjetnost: rezbarije u drvetu se nalaze i na vikinškim lađama i na kršćanskim crkvama što su nicale krajem vikinškog perioda.
Porijeklo riječi nije u potpunosti razjašnjeno, te tako postoji nekoliko objašnjenja:
Period njihovih aktivnih pohoda širom Evrope naziva se vikinškim dobom i traje oko 250 godina. Prvi zabilježeni napad se dogodio godine 793. kada su napali samostan Lindisfarne na engleskoj obali, a posljednji 1066. kada Vilim I. Osvajač napada Englesku.
Vrijeme je to vrhunca i propasti Franačke države, a nakon propasti Zapadnog rimskog carstva "životari" još ono istočno, Bizant, sa središtem u tadašnjem Konstantinopolu (današnji Carigrad), a preko Gibraltara se na područje današnje Španije širi halifat.
Reference
Ne postoje pouzdani pisani izvori o Vikinzima. Ono što je pisano, pisali su uglavnom stranci, sveštenici, redovnici, hroničari iz mjesta koje su Vikinzi napadali. Najčešće su to bila pisma upućena biskupima ili vladarima u kojima se tražila zaštita ili pomoć te je bilo u interesu pošiljaoca da se pretjeruje s vikinškim napadima. Postoje i neki zapisi arapskih trgovaca koji su trgovali s Vikinzima.
Često kontroverzni podaci mogu se iščitati iz nordijskih mitova i islandskih saga (one su zapisivane tek od 13. vijeka, kada su Islanđani bili kršćani već više od dva vijeka).
Jedini pisani spomenici koje su izradili sami Vikinzi su runski zapisi. Pisali su ih na drvetu, metalu, a danas ih je ponajviše sačuvanih (nekoliko hiljada) na kamenim stijenama. Osim što su često teško čitljivi (zbog načina pisanja – neodvojeno, zbog oštećenja ili čisto zbog nepoznatog značenja pojedinih riječi), runski zapisi su i vrlo kratki, upravo lakonski, te kao takvi poprilično neinformativni.
Materijalni izvori uglavnom potiču iz ostataka potopljenih brodova u pogrebnim svečanostima, što je izuzetno rijetko jer su Vikinzi spaljivali mrtve. Kuće, odjeća, oruđe uglavnom uništeni vremenom, sačuvani su tek fragmentalno.
Vikinški pohodi
mini|250p|Rasprostranjenost Vikinga od 8. do 11. vijeka. Često se, vrlo pogrešno, smatra da su Vikinzi isključivo pljačkali, ali je vrlo pouzdano da su upravo oni razvili najrazgranatiju trgovačku mrežu srednjeg vijeka spajajući istok sa zapadom, sjever sa jugom.
Istočne rute
U smjeru istoka odlazila su plemena koja su naseljavala prostore današnje Švedske. To prije svega pretpostavlja pohode na Rusiju i Bizant. Interesantno je da su upravo oni osnovali prvu kneževinu u današnjoj Rusiji, čije ime potiče upravo od jednog skandinavskog plemena. Imena poput Igor ili Olga koja danas smatramo tipično ruskima potiču od skandinavskih Ingvar i Helga. Vikinzi su u Bizatijskom carstvu radili kao svojevrsni tjelohranitelji vladara, a bili su poznati pod imenom Varjazi ili Varangici. O njihovim pohodima svjedoče mnogi kameni stećci ispisani runama.
Zapadne rute
Norveški Vikinzi su se isprva naselili na ostrva sjeverno od Škotske. Naseljavanje, naprimjer, na Shetland ili Orkney proteklo je mirno. Ti naseljenici bili su seljaci koji su zbog nepogodne klime, neplodne zemlje, a moguće i zbog bolesti napustili svoja staništa na sjeveru.
Uskoro su se na put dala i danska plemena, a pohodi su se ubrzo proširili i na prostore današnje Irske (gdje su osnovali brojne gradove, između ostalih i Dublin) i Ujedinjenog Kraljevstva. Tako je kralj Alfred od Wessexa bio uskoro primoran da se dogovori s njima da će pohoditi samo krajeve sjeverno od Temze. Vikinzi koji su se nastanili na ovima prostorima ubrzo su primili kršćanstvo, osnovali su mnoge gradove i postupno se asimilirali.
U sljedeća dva vijeka niti jedno mjesto na zapadnoj evropskoj obali nije bilo sigurno pred njihovim napadima, a o čemu možda najbolje svjedoči molitva koja se molila u francuskim samostanima: De furore Normannorum libera nos, Domine. (Oslobodi nas, Bože, od mahnitanja Normana.)