cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Helena (mitologija)
Helenina smrt
Prema drugoj verziji koju je iskoristio i Euripid u svome Orestu, Helena je bila uznesena na Olimp odmah nakon Menelajeva povratka.
Apolodor govori da su, nakon svoje smrti, Helena i Menelaj pokopani, a Hera je Menelaja učinila besmrtnim jer je bio Zeusov zet. Oboje su potom živjeli u Eliziju.
Jedna verzija mita kaže da je ju poslije svoje smrti u Hadu oženio Ahilej umjesto Medeje.
Literatura
Ista tematika:
NGC 308
NGC 308 je zvijezda i nalazi se u sazviježđu Kit. Prvo otkriće je napravio Robert Stawell Ball 31. decembra 1866. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Alzheimerova bolest
Alzheimerova bolest (lat. Morbus Alzheimer) je neurodegenerativno oboljenje i najpoznatiji oblik demencije. Ovu bolest je prvi opisao Alois Alzheimer, po kojem je i dobila ime. U najčešćem obliku nastupa kod ljudi starijih od 65 godina, koji čine 60 % od ukupno 24 miliona oboljelih. Svojstvo bolesti je slabljenje kognitivnih sposobnosti, koje je praćeno smanjenom aktivnošću, izmjenjenim ponašanjem i neuro-psihološkim simptomima. Prvi simtomi počinju sa učestalim zaboravljanjem, koji se često pogrešno shvataju i tumače kao "problem godina". U ranim fazama bolesti, najprepoznativljivi simptom je gubitak pamćenja. Kako se bolest razvija, daljni simptomi su zbunjenost, agresivnost, gubitak volje.
Godinama prije prvih kliničkih simptoma, u mozgu se stvaraju naslage, koje se talože u neuronima. Liječenje promjena još nije moguće. Lijekovima je moguće usporiti nastupanje bolesti.
Do danas nije u potpunosti pojašnjen razlog nastupanja Alzheimerove bolesti. Utvrđene su mutacije tri različita gena, koji važe za izazivače ranih formi bolesti.
NGC 6442
NGC 6442 (također poznat kao MCG 3-45-21, PGC 60844 i UGC 10978) je eliptična galaksija koja je udaljena oko 292 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Herkul. Najveći prečnik je 1,80 (153 hiljade sg) a najmanji 1,6 uglovnih minuta (136 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio Albert Marth 2. juna 1864. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Mercedes-Benz SLR McLaren
250p|desno|mini Mercedes-Benz SLR McLaren je supersportski automobil, nastao kao plod saradnje između DaimlerChryslera i McLarena. Cijena jednog modela je oko 440.500 EUR, ali varira na osnovu oprema koju kupac želi. 2006. godine je uvedena nova verzija, nazvana "2007 Mercedes-Benz SLR 722 Edition".
Motor je V8 sa neobičnih 3 ventila po cilindru, zapremine 5439 cm3, snage 466.8 kW (626 KS) pri 6500 obr/min i 780 Nm momenta pri 3250 - 5000 obr/min.
Ciklooksigenaza
Ciklooksigenaza (engl. Cyclooxygenase ili COX) je enzim koji je odgovoran za formiranje važnih bioloških mediatora zvanih prostanoidi, u koje spadaju, između ostalih, prostaglandin, prostaciklin i tromboksan. Farmakološka inhibicija COX može dovesti do olakšanja simptoma upale i bola, te je ovo jedan od osnovnih principa djelovanja grupe lijekova iz grupe nesteroidnih antiupalnih lijekova (ibuprofen, ketoprofen, aspirin i drugi). Ovaj enzim još zovu i prostaglandin sintetaza pošto je odgovorna za njegovu sintezu. 390px|centar|Mehanizam djelovanja ciklooksigenaze
NGC 3495
NGC 3495 (također poznat kao IRAS 10586+0353, MCG 1-28-27, PGC 33234 i UGC 6098) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 52 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Lav. Najveći prečnik je 4,90 (74 hiljade sg) a najmanji 1,1 uglovnih minuta (17 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio John Frederick William Herschel 27. januara 1786. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Moli
Porijeklo i izgled
Molly su ribe porijeklom sa američkog kontinenta, tačnije tropskih slatkih i bočatnih voda Srednje Amerike. Podnose veliku količinu soli u vodi, pa se nerijetko mogu sresti i na ušćima rijeka u okean. Boja tijela se kreće od žute, maslinaste, sive, srebrene, crne pa do zelene boje, a tijelo je često prošarano nepravilno raspoređenim mrljama navedenih boja. Od velifera se razlikuju jedino manjim rastom i mnogo manje izraženim leđnim perajem, koje je kod velifera visoko koliko i samo tijelo.
Molly u akvarijumu
Mužjaci, kao i velike ženke, znaju biti agresivni prema ostalim ribama, ali ih nikada ne povrijede. Mogu se držati sa svim miroljubivim vrstama, ali ukoliko im se soli voda treba izbjegavati ribe kojima smeta visoki salinitet (paleatusi).
Mollije se dobro razvijaju i razmnožavaju kako u slatkoj, tako i u poluslanoj vodi, a mogu se i potpuno aklimatizovati na uslove života u morskim akvarijumima.
Molly kao slatkovodne akvarijumske ribe
Optimalna temperatura vode kreće se u granicama od 23 do 25°C, ali mogu podnijeti manje oscilacije temperature.
Molly kao slanovodne akvarijumske ribe
Neki akvaristi preporučuju soljenje vode u kojoj borave mollije, pa bi tako na 10 l akvarijumske vode išla jedna kafena kašičica soli. Sol nije potrebna, budući da će mollije živjeti jednako kvalitetno i bez nje, ali je određena količina korisna u suzbijanju parazita. Zbog tolerancije saliniteta koriste se kao pilot-ribe u morskim akvarijumima, kao zamjena za slanovodne ribe koje su preskupe da bi se na njima vršili takvi eksperimenti. Mollije se često u potpunosti naviknu na ove uslove i nastavljaju u njoj živjeti potpuno normalnim tempom.
Nova Švedska
mini|200p|Karta Nove Švedske
Moli
Razmnožavanje
Kao i kod većine živorotki, ženke su veće od mužjaka. U akvarijusmkim uslovima narastu 8 do 9 cm,dok mužjaci ne prelaze dužinu od 5 cm. Mužjaci se udvaraju ženkama treperenjem, a samo parenje je brzo i kratko. Ženke oplođenu ikru nose u sebi mjesec dana, a noseća ženka može se prepoznati po širokom trbuhu (kod svijetlijih riba primjeti se i tamniji stomak). Mladunčad mollija rađa se u obliku sićušne loptice, koja pada na dno i tu se rasklupčava, a zatim brzo juri prema površini kako bi svoj riblji mjehur napunili zrakom. Mollije spadaju u najplodnije živorotke, a zahvaljujući veličini odrasle ženke, mogu dati i do 120 mladih u jednom porođaju. Kao i sve živorotke, skloni su kanibalizmu, pa je vrlo vjerovatno da će većina mladunčadi biti pojedena od strane majke po samom rođenju. Iz tog je razlog preporučljivo ženku staviti u gusto zasađen akvarij, kako bi mladunčad imala priliku sakriti se. Plastične mrijestilice koje se prodaju često nisu efikasne, a zbog nedostatka prostora ženka često pretrpi šok i ugine, a dešava se i da rodi mrtve mladunce. Ciklus rađanja živih mladih kod jednom oplođene ženke kreće se od 4 do 5 porođaja godišnje.
Nova Švedska
Nova Švedska ili Nya Sverige, je bila malo švedsko naselje na rijeci Delaware River na obali srednjeg Atlantika u Sjevernoj Americi. Obuhvatala je područja sadašnjih država Delaware, New Jersey, i Pennsylvania. Naselje je osnovano 29. marta 1638 godine, a priključeno je holandskoj naseobini Nova Holandija 15. septembra 1655. godine. Zajedno sa Šveđanima, većina naseljenika su bili Finci i Holanđani.
Moli
Varijeteti
Najpoznatiji varijeteti mollija su Black molly, koji se odlikuje potpuno crnom bojom tijela, i Lyratail molly, također izrazito crne boje, ali je mnogo manja riba karakterističnog repa u obliku lire. Daljnim razmnožavanjem ovih crnih varijetea dolazi se do potomaka koji se vraćaju orignialnoj boji svojih divljih predaka, što znači da će već treća generacija riba pokazati sive mrlje. Među uzgojenim varijetetima nalazi se Ballon molly, varijacija sa deformisanom kičmom i velikim, napuhanim stomakom koji podsjeća na balon. Životni vijek ovog varijeteta je znatno kraći. Moguća su i česta ukrštanja sa veliferama. Raširene su glasine o guppy-molly hibridima, ali nisu nikada dokazane.
Seget Donji
Seget Donji je naseljeno mjesto i sjedište općine Seget, Splitsko-dalmatinska županija, Republika Hrvatska.
Historija
Do teritorijalne reorganizacije u Hrvatskoj nalazio se u sastavu stare općine Trogir.
Stanovništvo
Na popisu stanovništva 2021. godine, Seget Donji je imao 2.530 stanovnika.
Napomena: ''Iskazuje se kao naselje od 1948. Do 1981. iskazivano je pod imenom Donji Seget. Podaci iskazani u 1910. odnose se na dio naselja za koji su podaci u 1921. i 1931. sadržani u naselju Seget Gornji.''
NGC 2012
NGC 2012 (također poznat kao ESO 16-5 i PGC 17194) je eliptična galaksija koja je udaljena oko 223 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Sto. Najveći prečnik je 1,10 (72 hiljade sg) a najmanji 0,6 uglovnih minuta (39 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio John Frederick William Herschel 22. januara 1836. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
NGC 5011
NGC 5011 (također poznat kao ESO 269-65, MCG -7-27-42 i PGC 45898) je eliptična galaksija koja je udaljena oko 145 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Kentaur. Najveći prečnik je 2,50 (106 hiljada sg) a najmanji 2,1 uglovnih minuta (89 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio John Frederick William Herschel 3. juna 1834. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Zaboravljanje
Zaboravljanje je suprotan proces od pamćenja i ogleda se u nemogućnosti reprodukcije i retencije učenog sadržaja. Zaboravljanjem nestaju promjene nastale učenjem. Potpunog zaboravljanja nema, jer je sadržaj koji smo učili ostavio izvjesni fiziološki trag u moždanim strukturama, pa se u određenim uvjetima može pobuditi.
Hermann Ebbinghaus je izveo eksperiment u kome su ispitanici imali zadatak da pamte besmislene slogove. Eksperimentom je želio utvrditi odnos zaboravljanja i vremena proteklog od učenja.
Ovi podaci su iz njegovog istraživanja:
Zaboravljanje može nastati radi nekih oboljenja mozga, povreda i trovanja. Tako je poznato da kod ljudi koji imaju sklerozu moždanih krvnih sudova, dolazi do zaboravljanja (amnezije).Povrede mozga (potresi) mogu dovesti do tzv. retrogradne amnezije, kada osoba ne može da se sjeti ranijih događaja, čak niti vlastitog imena.Do zaboravljanja mogu dovesti i razna trovanja, npr. ugljik dioksidom i ugljik monoksidom. Uzroci zaboravljanja: 1.postupno gubljenje tragova paćenja-zbog protoka vremena i nekorištenja informacija 2. nemogućnost pronalaženja informacija u dugoročnom pamćenju- informacije treba pohraniti tako da ih što više povezujemo sa starim znanjem 3. potiskivanje ili represija- nemjerno ili nesvijesno zaoravljanje sadržaja koji su nam neugodni 4. interferencija: učenje jednog gradiva ometa učenje drugog pogotovo ako je gradivo slično (treba povećati razmak između učenja)
Talas
mini|Površinski talasi na vodi Talas ili val jest prenošenje energije duž ose osciliranja tako što tačke na toj osi počinju oscilirati i izlaziti iz svog ravnotežnog položaja (prenoseći susjednim tačkama, na toj osi, energiju da započnu osciliranje).
Talasi mogu biti i:
Vijeće Evrope
Vijeće Evrope (engleski: Council of Europe, francuski: Conseil de l'Europe, njemački: Europarat) jest međunarodna organizacija država članica šire evropske regije koja promovira saradnju u oblasti pravnih standarda, ljudskih prava, demokratskog razvoja, vladavine prava i kulturne saradnje. Osnovano je 1949, ima 47 zemalja članica s oko 800 miliona stanovnika i potpuno odvojena tijela od Evropske unije (EU), koja ima 28 država članica. Glavni zadaci i obaveze Vijeća Evrope su:
Sjedište Vijeća Evrope je u Strasbourgu na francusko-njemačkoj granici. Prvobitno sjedište je bilo u palati strasburškog univeziteta, dok se sad nalazi u Palais de l'Europe (Palata Evrope). Članstvo u Vijeću Evrope otvoreno je svim evropskim demokratskim državama koje su prihvatile načelo vladavine prava i koje garantiraju osnovna ljudska prava i slobode svojim građanima.
Vijeće Evrope ne treba miješati s Vijećem Evropske unije ili Evropskim vijećem, koji su tijela Evropske unije. Vijeće Evrope je samostalna međunarodna organizacija odvojena od Evropske unije.
Osnivanje i razvoj
Idejni začetnik Vijeća Evrope je Winston Churchill, koji je u svom predavanju na Univerzitetu u Zürich 19. septembra 1946 (tekst govora) izložio ideju o "Sjedinjenim Državama Evrope", po uzoru na SAD te pozvao na stvaranje Vijeća Evrope. On je također govorio o Vijeću Evrope već 1943. u jednoj radio emisiji.
O budućoj strukturi Vijeća Evrope se raspravljalo i na kongresu nekoliko stotina vodećih političara, predstavnika vlasti i civilnog društva u Haagu 1948. Uspostavljena su dva pristupa u vezi sa budućim Vijećem Evrope: prvi je zastupao ideju o klasičnoj međunarodnoj organizaciji koju bi činili predstavnici Vlada članica, dok je drugi zastupao politički forum s parlamentarnom skupštinom. Oba pristupa su u konačnici kombinirana kroz stvaranje Odbora ministara i Parlamentarne skupštine u skladu sa Statutom Vijeća Europe. Ovaj dualitet međuvladine i međuparlamentarne strukture je kasnije kopiran i u slučaju Evropske zajednice, NATO-a i OSCE-a. Vijeće je službeno osnovano Londonskim ugovorom od 5. maja 1949, usaglašenim između deset izvornih država članica. Taj ugovor poznat je kao Statut Vijeća Evrope. Mnoge druge države, pogotovo poslije demokratskih tranzicija u centralnoj i istočnoj Evropi ranih 1990-tih, su pristupile Vijeću Evrope i danas ovom Vijeću pripadaju sve evropske države Evrope izuzev Bjelorusije, Kazahstana, Vatikana i države sa ograničenim priznanjem (Kosovo).
Završetkom hladnog rata, Vijeće Evrope se nametnulo kao glavni politički forum za trajni dijalog i saradnju sa zemljama istočne i srednje Evrope koje su izabrale demokratski oblik upravljanja državom. Ta nova uloga Vijeća Evrope kao čuvara demokratske sigurnosti, potvrđena je Bečkim sastankom na vrhu održanom u oktobru 1993.
Cilj
Član 1.(a) Statuta:
Vijeće se bavi:
Tijela i institucije
Vijeće Evrope čine dva glavna tijela:
Razjareni bik
Razjareni bik jest američka sportska drama iz 1980. režisera Martina Scorsesea. Glavne uloge u filmu tumače Robert De Niro kao Jake LaMotta, temperamentni i paranoični, ali uporni bokser koji se otuđio od svoje porodice i prijatelja. Uz De Nira, u ostalim ulogama pojavljuju se Joe Pesci kao LaMottin brat i menadžer i Cathy Moriarty kao njegova zlostavljana žena.
De Niro je osvojio Oscara za najboljeg glumca za uvjerljivu ulogu boksera Jakea LaMotte, a Pesci je bio nominiran za najboljeg sporednog glumca.
Vijeće Evrope
Tijela i institucije
Institucije Vijeća Evrope su:
Razjareni bik
Pregled
Film je distribuirao studio United Artists, direktori studija isprva su bili neskloni finansiranju projekta jer su se bojali da ekstremna vulgarnost i nasilje u scenariju neće dobiti dozvolu i da bi film mogao završiti na crnoj listi. Međutim, Scorsese i De Niro su prepravili scenarij i projekt se mogao nastaviti. Zbog svoje dugogodišnje astme, zajedno s depresijom (u koju je upao zbog kritičkog i komercijalnog fijaska njegovog visokobudžetnog mjuzikla New York, New York i ozbiljne ovisnosti o kokainu kroz koju je tek nedavno prošao) Scorsese je bio uvjeren nikad neće napraviti novi film, i zato se svim srcem i dušom bacio na nastanak Razjarenog bika.
Robert De Niro dobio je Oscara za najboljeg glumca, svog prvog za glavnu ulogu (i jedinog do sada). Film je također osvojio Oscara za najbolju montažu Thelme Schoonmaker, čiji je revolucionarni stil bio puno drukčiji od bokserskih scena u drugim filmovima, kao u Rockyju. Razjareni bik bio je također nominiran za najboljeg sporednog glumca, najbolju sporednu glumicu, za najbolju sliku, najbolji zvuk, najboljeg režisera i najbolji film.
Vijeće Evrope
Tijela i institucije
Također postoji Evropski odbor za demokratiju kroz pravo, poznatija kao Venecijanska komisija.
Razjareni bik
Pregled
U nezaboravnoj sceni, Jake LaMotta kaže: Mogao bih biti takmičar... iz filma Na dokovima New Yorka. Zanimljivo, i Razjareni bik i Na dokovima New Yorka dobili su Oscara za najboljeg glumca.
Vijeće Evrope
Tijela i institucije
Na čelu Sekretarijata Vijeća Evrope je Glavni sekretar Vijeća Evrope.
Odbor ministara je tijelo Vijeća Evrope koje donosi odluke. Čine ga ministri vanjskih poslova zemlje članice ili njihovi stalni zastupnici. Parlamentarna skupština je savjetodavno tijelo čije članove određuju nacionalni parlamenti. Kongres lokalnih i regionalnih vlasti Evrope je savjetodavno tijelo koje predstavlja lokalne i regionalne vlasti. Na taj način su vlade, nacionalni parlamenti te lokalne i regionalne vlasti zasebno predstavljene.
Simboli
Vijeće Evrope prvo je uvelo zastavu, koju je kasnije preuzela i Evropska unija, poznatiju kao plavu zastavu s dvanaest zlatnih zvjezdica. Himna, koja je također i himna EU, je Oda radosti iz Beethovenove Devete simfonije (od 1972). Dan Vijeća Evrope obilježava se 5. maja.
Službeni jezici
Službeni jezici Vijeća Evrope su francuski i engleski, a u Parlamentarnoj se skupštini također upotrebljavaju i njemački, italijanski i ruski kao radni jezici. Pod određenim se uvjetima tokom rasprava omogućuje i prevođenje na druge jezike.
Članstvo
Vijeću Evrope potom se pridružuju (hronološkim slijedom): Parlament Bjelorusije imao je poseban gostujući status u Parlamentarnoj skupštini od septembra 1992. do januara 1997, međutim, suspendiran je zbog toga što se u Bjelorusiji ne poštuju ljudska prava.
Vatikan ima posmatrački status pri Odboru ministara od 1970.
Neke neevropske države imaju posmatrački status pri institucijama Vijeća Evrope:
Luigi Fagioli
Luigi Fagioli (Osimo, 9. juni 1898 - Monte Carlo, 20. juni 1952) bio je talijanski vozač u Formuli 1.
Potpuni spisak rezultata u F1
(Utrke u boldu označuju najbolju startnu poziciju) (Utrke u italicu označavaju najbrži krug utrke) * Zajednički pogon.
Razjareni bik
Pregled
Film se nalazi na 24. mjestu na AFI-jevoj listi 100 najboljih američkih filmova i 5. na popisu 100 najboljih filmova svih vremena u izboru Entertainment Weekleyja. Dvostruko soundtrack CD izdanje objavljeno je 2005., mnogo kasnije nego što je film objavljen, zbog ranijih problema s dobijanjem dozvola za razne pjesme, koje je Scorsese slušao dok je odrastao u New Yorku.
Radnja
Film počinje u kasnom razdoblju života Jakea LaMotte u kojem se bavi stand-up komedijom i vraća se na početak njegove bokserske karijere. La Motta (De Niro) je jaki, uporni i ćudljivi borac iz Bronxa, a njegov brat Joey (Pesci) je njegov menadžer. LaMotta se sporo penje u bokserskom svijetu dok se udvara Vicky (Moriarty), djevojci koju je upoznao u susjedstvu. Nakon što ga je ostavila prva žena, počinje vezu s njom što će dovesti do braka i djece. Međutim, u braku postaje sve više paranoičan i opsesivan sumnjom u ženinu nevjeru.
Kasnije, počinje vjerovati da su njegov brat i žena u vezi iza njegovih leđa. Toliko se razbjesni da se fizički napada brata koji ga napušta. LaMotta gubi svoju titulu u dvoboju sa svojim glavnim rivalom, Sugar Rayom Robinsonom i povlači se u mirovinu nekoliko godina poslije zbog problema s težinom. Postaje stand-up komičar i vlasnik noćnog kluba. Međutim, žena se razvodi od njega, uzima djecu pod svoje skrbništvo dok LaMotta završava u zatvoru zbog toga što je dopustio maloljetnicima da piju alkohol.
Proizvodnja
Razjareni bik je projekt koji je Martinu Scorseseu predstavio njegov prijatelj i saradnik Robert De Niro. De Niro je otkrio knjigu po kojoj je nastao film i htio je glumiti naslovnu ulogu. Prvu verziju scenarija adaptirao je Scorseseov prijatelj Mardik Martin, koji je bio saradnik na scenariju za Ulice zla. Bio je to stil s prikazivanjem s raznih aspekata. Na kraju, ovaj pristup je napušten, a scenarij je došao u ruke Paula Schradera, koji je napisao scenarij za film Taksista. Konačna verzija scenarija napisana je, ali bez De Nira i Scorsesea.
Scorsese je priznao da je bio duboko zapao u ovisnost o drogama prije snimanja filma. Izjavio je da ga je Robert De Niro spasio insistirajući da Scorsese bude uključen u proizvodnju filma. Scorsese je također tvrdio da su sirovi emocionalni kvalitet filma i tema o iskupljenju bili rezultat njegove borbe da se oporavi kroz proizvodnju filma.
Film je sniman u dva dijela. Većina filma, uključujući sve bokserske scene, snimane su prve. Nakon toga, proizvodnja se ugasila na nekoliko mjeseci, tokom kojih je De Niro povećao težinu dovoljno da može igrati Jakea LaMottu u zadnjem dijelu filma. De Niro je nabacio 30 kg u stanci kako bi se pretvorio iz mladog, mišićavog boksača LaMottu u debelog, mlitavog i starijeg LaMottu. Ovo je djelomično vidljivo u jednoj od posljednjih scena filma, gdje LaMotta spava s raskopčanom košuljom, otkrivajući svoj oveći trbuh. Prema Scorseseu, ove scene su snimane brzo i s minimalno malo ponavljanja zbog tjelesnih De Nirovih teškoća. De Nirova ekstremna metoda glume postat će jedan od najpoznatijih fizičkih preobražaja u modernom filmu.
Scorsese i filmaš Michael Chapman odlučili su se snimati film u crno-bijeloj tehnici, unatoč strahovima da bi to moglo izgledati pretenciozno. Odlučili su se na takav potez zbog vjerodostojnosti (Chapman i Scorsese sjećali su se bokserskih borbi iz 1940-ih kao crno-bijelih fotografija u časopisima) i da bi se film razlikovao od ostalih bokserskih filmova koji su snimljeni nedavno, posebno filmovi iz serije Rocky.
Scorsese nije volio kako su snimljene bokserske scene u bivšim filmovima iz ugla gledateljstva, zato što je takva tehnika izolirala gledalaca od brutalnosti u ringu. Tokom snimanja, Scorseseova mantra ostala je ostati u ringu, jer je bio odlučan zabilježiti sirovo nasilje svakog udarca i natjerati gledalaca da se osjeća kao bokser. Svaka zamršena koreografska sekvenca imala je drukčiji stil prikazivanja LaMottinih promjena stanja svijesti tokom svakog meča. Scorsese je svaku scenu nacrtao na papiru prije snimanja.
Film je montiran u Scorseseovu stanu u New Yorku, većinom noću. Navodno je Scorsese bio jako hirovit tokom post-produkcije. On i njegova prijateljica, Thelma Schoonmaker, potrošili su mnogo vremena za montažu i kompleksnog filmskog soundtracka. Neobično mnogo brige posvećeno post-produkciji izazvalo je neke nesuglasice s producentima, koji su smatrali da Scorsese radi nepotrebno sporo.
Scorsese je tvrdio da mu je toliko vremena bilo potrebno jer je bio uvjeren da će Razjareni bik biti njegov zadnji film i da nije bio htio kompromitirati ono što bi trebalo biti njegov zadnji projekt.
Kritike
Razjareni bik isprva je dočekan s različitim kritikama. Mnogi kritičari bili su rezervirani prema nasilju na filmu i nesimpatičnom glavnom liku. Premda su snimanje i montaža bili opće hvaljeni, neki su film vidjeli kao ispraznu stilsku vježbu. Iako je snimljen uz budžet od 18 miliona dolara, film je zaradio oko 100 miliona, što je bio veliki uspjeh. Sirova realnost filma kao da se nije uklapala u aktuelnu kulturnu atmosferu u kojoj su dominirali fantastični filmovi Stevena Spielberga i Georgea Lucasa.
Neki istaknuti kritičari, kao što je Roger Ebert, tvrdili su da je film trenutačni klasik i ispunjenje ranijih Scorseseovih obećanja. Ebert ga je kasnije proglasio najboljim filmom 1980-ih, a na posebnoj listi, kao jedan od 10 najboljih svih vremena.
Iako je bio nominiran za nekoliko Oscara, film je osvojio samo dva: za montažu i za glavnog glumca. Scorsese je izgubio Oscara za najboljeg redatelja. Te je godine najbolji bio Robert Redford.
Kad je De Niro primao Oscara, zahvalio se Joeyu LaMotti, iako nas tuži.
Krajem osamdesetih Razjareni bik zacementirao je svoju reputaciju kao moderni klasik. U brojnim kritičarskim izborima, proglašen je najboljim filmom osamdesetih, a često se spominje kao najbolji Scorseseov film i jedan od najboljih američkih filmova ikada snimljenih.
Brdarići (Pale, FBiH)
Brdarići su naseljeno mjesto u općini Pale, Bosna i Hercegovina.
Organska hemija
thumb|200px|Klasična geometrija molekule u organskoj hemiji - formula [[benzena koju je sačinio Kekulé, prikazana na poštanskoj marki SR Njemačke iz 1964. godine]] Organska hemija je grana hemije koja proučava hemijske spojeve zasnovane na hemijskom elementu ugljiku, uz izuzetak nekoliko neorganskih spojeva ugljika i oblika čistog elementarnog ugljika (grafit, dijamant i drugi).
Organske molekule često sadrže, osim ugljika, i druge hemijske elemente poput kisika, vodika, dušika, halogene elemente i druge. Hemijska struktura i funkcionalne grupe su osnova raznolikosti svake pojedinačne molekule.
U svojim radovima Georg Ernst Stahl je napisao da je hemija nauka analize i sinteze supstanci. U organskoj analitici prvo se kreće od smjese supstanci iz koje se moraju fizički odvojiti i karakterizirati pojedine supstance (odrediti im fizičke osobine poput tačke topljenja, tačke ključanja, indeksa prelamanja i slično). Nakon toga proučava se i određuje elementarni sastav neke supstance (elementarna analiza, molekulska masa, funkcionalne grupe, NMR, IR i UV spektroskopija i sl.), te se kod manje složenih spojeva može sa sigurnošću opisati struktura analiziranog organskog spoja.
Razvoj organske hemije u posljednjih 150 godina je imao značajan uticaj na ljudsko zdravlje, ishranu, odjevanje kao i za razvoj brojnih dostupnih konzumnih proizvoda i roba.
Razgraničenje od neorganske hemije
Uz samo nekoliko izuzetaka, organska hemija obuhvata sve spojeve u kojima se ugljik spaja sa drugim elementima i samim sobom. U nju spadaju i svi osnovni sastojci za život koji su do danas otkriveni. Prema procjenama iz 2012. godine poznato je oko 40 miliona organskih spojeva, dok je taj broj deset godina ranije iznosio tek 20 miliona. Ako se tom broju dodaju stereoizomeri i slični spojevi, broj takvih spojeva možda iznosi i preko 160 milijardi. U jednoj studiji iz 2012. godine naveden je broj od 166.443.860.262 organska spoja (samo molekule do 17 atoma sastavljene iz elemenata C, N, O, S i halogenih elemenata).
Izuzeci od ugljikovih spojeva su prije svega formalno elementarni oblici ugljika (grafit i dijamant) kao i sistematski svi spojevi koji se historijski ubrajaju u neorgansku hemiju kao što su brojni halkogenidi ugljika (bez vodika), ugljik-monoksid, ugljik-dioksid, ugljik sulfidi, ugljična kiselina, karbonati, karbidi kao i ionski cijanidi, cijanati, tiocijanati i slični spojevi.
Cijanovodična kiselina spada u granično područje između neorganske i organske hemije. Iako se ona tradicionalno ubraja više u neorgansku hemiju, organska hemija je obuhvata kao nitril (organsku grupu spojeva) mravlje kiseline. Cijanid se proučava u neorganskoj hemiji, gdje se u obzir uzimaju samo njene soli, dok estri poznati pod istim nazivom kao nitrili spadaju u organsku. Također i cijanska i tiocijanska kiselina i njeni estri također spadaju u granične slučajeve. Osim ovih, cijela organometalna hemija nije konkretno svrstana niti u organsku niti u neorgansku hemiju.
Također i supstance koje na prvi pogled djeluju kao potpuno neprirodne, poput vještačkih materijala i nafte se ipak ubrajaju u organske spojeve, jer se sastoje, kao i supstance živih bića, od ugljikovih spojeva. Nafta, zemni gas i ugalj, kao sirovine za proizvodnju mnogobrojnih sintetičkih proizvoda, su prvenstveno organskog porijekla.
Sva živa bića sadrže organske spojeve: aminokiseline, bjelančevine, ugljikohidrate i DNK. Područje organske hemije, koje proučava supstance i procese razmjene materija u živim bićima naziva se biohemija (a također i molekularna biologija.)
Općenito
Poseban položaj ugljika među elementima se sastoji iz toga da atom ugljika ima četiri valentna elektrona, iz čega dalje nastaju nepolarne veze sa jednim do četiri ostala atoma ugljika. Na taj način mogu nastati pravolinijski ili razgranati lanci ugljika kao i prstenaste molekule, na čije slobodne, na druge atome nespojene, elektrone atoma ugljika mogu se vezivati vodik i drugi elementi (pretežno kisik, dušik, sumpor i fosfor) što konačno može dovesti do stvaranje sve većih i većih molekula (naprimjer homopolimera i heteropolimera). Ovim se objašnjava i velika raznovrsnost organskih molekula. Silicij također ima četiri valentna elektrona te i on može graditi veliki broj spojeva, ali ni izbliza tako brojne i raznovrsne kao ugljik.
Snažaj uticaj na osobine organskih spojeva ima njihova molekulska struktura. Već osobine nekih od najjednostavnijih organskih soli kao što su acetati snažno su oblikovane molekulskim oblikom njihovih organskih dijelova. Također postoji ogroman broj izomera. To su spojevi koji imaju istu sumarnu hemijsku formulu (odnosno isti ukupni elementarni sastav), ali se značajno razlikuju po svojoj strukturi molekule (po strukturnoj formuli). Nasuprot njih molekule neorganskih spojeva se najčešće sastoje iz vrlo malog broja atoma, čije opće osobine daju svojstva mnogim čvrstim tijelima, kristalima i/ili ionima. Osim njih postoje i polimeri koji ne sadrže ugljik (ili ga sadrže samo u sporednoj grupi), kao što je naprimjer silan.
Strategije organske sinteze se razlikuju od sinteza u neorganskoj hemiji, jer se organske molekule uglavnom mogu graditi djelić po djelić (u nekoliko faza). Procjenjuje se da od svih hemičara u SAD i Njemačkoj ima oko 60% onih koji su odabrali organsku hemiju kao oblast proučavanja i interesovanja.
Historija
thumb|[[Friedrich Wöhler]] thumb|[[Jacob Berzelius]] thumb|[[Friedrich August Kekulé]] Mnogi prirodni organski spojevi su korišteni još u najranijem dobu ljudske civilizacije (prirodne boje indigo, alizarin, eterična ulja, etanol i druge). Međutim, vještačko dobijanje organskih spojeva od strane čovjeka u najstarijim historijskim izvorima nigdje nije opisano.
Johann Rudolph Glauber je u svojim radovima opisao mnogobrojne organske spojeve koje je sam načinio, međutim u to doba nisu bile razvijene metode elementarne analize, pa se samo moglo pretpostaviti koje je spojeve on tada mogao dobiti i s njima raditi. Duša vina (etanol) i sirće, Glauber je dobio putem frakcijske destilacije, a iz etanola dobio je etilhlorid, acetatnu kiselinu putem destilacije drveta, aceton putem zagrijavanja cink acetata, akrolein je nastao destilacijom ulja oraha i uljane repice, benzen iz kamenog uglja, a alkaloide je pronašao razlaganjem dušične kiseline.
Francuski hemičar Nicolas Lemery napisao je 1675. godine prvo izdanje knjige Cours de Chymie. U tom radu on je podijelio sve supstance u tri oblasti: minerale (metali, voda, zrak, kuhinjska so, gips), biljne sastojke (šećer, skrob, smola, biljne pigmente) i životinjske sastojke (masti, bjelančevine i slično). Lemery je također razlikovao supstance iz oblasti životinja i biljaka kao organske supstance za razliku od supstanci nežive prirode koje je obuhvatala njegova oblast minerala. Već u 18. vijeku broj organskih supstanci koje su bile izolirane kao čisti spojevi iznosio je već popriličan broj. Primjeri tada otkrivenih organskih spojeva su: urea (Hilaire Rouelle 1773. godine) i mnoge kiseline kao što su mravlja kiselina (metanska kiselina) otkrivena u mravima (otkrio Andreas Sigismund Marggraf 1749. godine), jabučna kiselina iz jabuka kao i vinska kiselina dobijena iz kalij-bitartrata (1769.), limunska kiselina (1784.), glicerin (1783.), oksalna kiselina, urična kiselina (Carl Wilhelm Scheele) i druge.
Antoine Lavoisier je prvi kvalitativno odredio hemijske elemente sadržane u organskim spojevima: ugljik, vodik, kisik i dušik. Joseph Louis Gay-Lussac i Louis Jacques Thenard proveli su prvu elementarnu analizu radi određivanja kvantitativnog sastava elemenata u organskim spojevima. Elementarnu analizu je 1831. godine usavršio Justus von Liebig. Od tada se elementarni sastav organskih spojeva mogao mnogo brže odrediti. Jacob Berzelius postavio je tezu da se organski spojevi u biljnim, životinjskim ili čovjekovom organizmu mogu stvoriti samo pomoću jedne posebne životne sile. Berzelius je također predložio i zakonitost o višestrukim proporcijama, kojom je mogao određivati atomske mase i sastav organskih spojeva odnosno njihove hemijske formule koristeći načine za njihovo određivanje koje je koristio u oblasti neorganskih spojeva. Struktura i sastav organskih spojeva oko 1820. godine još uvijek nije bio potpuno razjašnjen. Gay-Lussac je smatra da je etanol spoj iz jednog dijela etena i jednog dijela vode.
thumb|lijevo|300px|Pri zagrijavanju neorganskog spoja amonijum cijanata nastaje [[urea, tipično organski spoj. Ovo je poznata sinteza uree koju je izveo Friedrich Wöhler, što je dovelo do velike promjene u svijetu hemije.]]
Osim toga, hemičari tog doba su vjerovali da spojevi koji imaju identičan kvalitativni i kvantitativni sastav (sumarnu formulu) elemenata u spoju (elementarnom analizom), takvi spojevi moraju biti identični po svemu. Prvu sumnju u to mišljenje izrazili su Justus von Liebig i Friedrich Wöhler 1823. godine kada su proučavali soli srebra cijanske i fulminske kiseline. Pronašli su da se kod ovih spojeva istog hemijskog sastava radi o vrlo različitim spojevima.
Friedrich Wöhler je 1828. godine izveo eksperiment zagrijavanja amonijum cijanata te je tako dobio jedan potpuno drugačiji spoj, ureu. Početni i krajnji proizvod ove reakcije imaju potpuno istu hemijsku sumarnu formulu (izomeri), međutim imaju vrlo različite osobine: amonij-cijanat je neorganski, dok je urea organski spoj. Time je opovrgnuta hipoteza koju je Berzelius postavio, da organski spojevi mogu nastati samo djelovanjem jedne posebne životne sile.
Hermann Kolbe je 1859. godine postavio tezu da su svi organski spojevi zapravo izvedenice (potomci) iz neorganskih spojeva, naročito iz ugljik-dioksida. Navodio je primjere kao što su zamjena jedne hidroksi grupe alkil ostatkom ili vodikom daje ugljične kiseline, dok zamjena dvije hidroksi grupe sa alkil grupama ili vodikom daje aldehide i ketone.
Kolbe je također upotrijebio riječ sinteza u kontekstu vještačkog dobijanja organskih prirodnih supstanci. Vrlo brzo nakon njega, hemičari su mogli pomoću vlastitih istraživanja sintetizirati nove, dotad nepoznate, organske molekule.
Analogijom sa pozitivnim i negativnim ionima u neorganskoj hemiji, Berzelius je prepostavljao postojanje takozvanih radikala u organskoj hemiji. Na toj pretpostavci zasnovao je svoju teoriju radikala. Po njoj, dio radikala unutar organske molekule bi trebao imati pozitivni naboj, dok bi ostali dio molekule trebao imati negativni. Nekoliko godina kasnije, Jean Baptiste Dumas, Auguste Laurent, Charles Gerhardt i Justus von Liebig istraživali su reakciju supstitucije kod organskih spojeva. Atome vodika sadržane u organskim spojevima zamijenili su atomima halogenih elemenata. To je bio dokaz da stara teorija radikala koju je postavio Berzelius, da se u organskoj molekuli zajedno nalaze pozitivno i negativno nabijeni radikalni djelići, morala odbaciti kao netačna. Nedugo zatim, hemičari August Wilhelm von Hofmann, Hermann Kolbe, Edward Frankland, Stanislao Cannizzaro i drugi postavili su druge temelje o sastavu organskih spojeva. Tako je Friedrich August Kekulé 1857. godine objavio svoj rad „Über die s. g. gepaarten Verbindungen und die Theorie der mehratomigen Radikale“ (bos. O takozvanim uparenim spojevima i teoriji višeatomnih radikala) u Liebigovom naučnom žurnalu Annalen der Chemie (bos. Anali hemije) (vol. 104, br. 2, str. 129 ff.), koji je predstavljao polaznu tačku razvoja organske strukturne hemije. U tom radu je po prvi put ugljik opisan kao četverovalentni element.
Posebno važna sirovina za organsku hemiju bio je ugalj. Zalet u razvoju organske hemije započeo je proučavanjem otpadnih proizvoda nastalih pri proizvodnji ugljenog gasa, koji se u to doba masovno koristio. Njemački hemičar Friedlieb Ferdinand Runge (1795–1867) je u katranu iz kamenog uglja otkrio spojeve kao što su fenol i anilin. Von Hofmannov učenik, William Henry Perkin je 1856. godine otkrio prvu sintetičku boju, mauvein (anilinsku boju). Von Hofmann i Emanuel Verguin su u industriju boja uveli i fuksin, a Johann Peter Grieß otkrio je diazo-boje. Sve do danas, pa i u budućnosti, organska hemija sve više dobija na privrednom i industrijskom značaju.
Osnove organske sinteze u školama i fakultetima
Organska hemija je grana hemijske nauke, čije osnove su u 19. vijeku bile dostupne samo malom broju stanovništva. Postepenom reformom obrazovanja u svijetu u 20. vijeku, gotovo svi studenti i učenici su dobili mogućnost da usvoje osnovno znanje o organskoj hemiji. Nastava i podučavanje iz hemije omogućava učenicima da aktivno učestvuju u mnogim sferama života i daje im mogućnost da razumiju klasifikaciju i odnose kod pitanja i problema koji su relevantni za hemiju. Današnja opća kultura života zahtijeva od političara, pravnika, ekonomista, informatičara i mašinskih inženjera da razumiju osnovne principe i imaju znanje o organskoj hemiji, kako bi bolje načinili njeno povezivanje sa svojim oblastima rada i djelovanja. Umno bogatstvo hemičara i istraživača iz ove oblasti u hemijskoj industriji omogućilo je industrijskim zemljama zgrtanje ogromnog bogatstva koje se svakodnevno uvećava uz velike prinose. Stranim investicijama i povezivanjem proizvođača sirovina, društveno bogatstvo se može još i više povećati.
Kao osnova većine prirodnih nauka služi eksperiment. Da bi se neki eksperiment uspješno proveo, prvo se treba dobro isplanirati. Hemičari obično prvo konsultiraju stručnu hemijsku literaturu da pronađu da li je sličan eksperiment već izveden od strane drugih hemičara, kako bi se izbjegao bespotreban rad i ponavljanje. Za svaki hemijski eksperiment, po pravilu, koriste se izuzetno čisti spojevi i supstance, kako bi se dobili nedvosmisleni rezultati. Kod reakcija između spojeva i supstanci od odlučujućeg značaja može biti da li pri nekoj reakciji dodan rastvarač koji se ne mijenja tokom reakcije ili ne. Naprimjer, dodavanjem nekog drugog rastvarača može dovesti do promijenjenog toka reakcije i sasvim drugačijih rezultata.
Grupe spojeva u organskoj hemiji
Postoje dvije vrste i mogućnosti sistematske podjele pojedinih supstanci u organskoj hemiji u grupe:
Reakcije
Reakcije u organskoj hemiji se općenito mogu podijeliti na sljedeće osnovne vrste:
Osim ovih, brojne reakcije su dobili ime po naučnicima koji su ih otkrili ili razvili.
Organska analitička hemija
Organska analitička hemija se bavi proučavanjem organskih spojeva, a naročito:
Za dokazivanje i određivanje čistoće uzorka (kvalitativna analiza) postoje mnogobrojne metode među kojima su klasične nashemične reakcije taloženja i bojenja, biohemijske imunassay metode i brojne hromatografske metode.
Određivanje količinskog učešća spojeva u smjesti (kvantitativna analiza) je moguća putem nashemičnih titracija sa različitim krajnjim pokazateljima, te putem biohemijskog imunassay postupka kao i putem brojnih hromatografskih i spektroskopskih metoda, od kojih su mnoge iskorištene i za istraživanje strukture molekula. Među njima poznate su infracrvena spektroskopija (IR), nuklearna magnetna rezonansa (NMR), ramanska spektroskopija, ultraljubičasta spektroskopija i druge. Za istraživanje molekularne strukture pored karakterističnih hemijskih reakcija koriste se i masena spektroskopija (MS) i analiza rendgenskom refrakcijom.
Obična lijeska
Obična lijeska (Corylus avellana) biljka je iz porodice Betulaceae, koja uglavnom raste u Evropi i zapadnoj Aziji, od Britanskih ostrva do Pirenejskog poluostrva, te od Grčke, Turske, Kipra do srednje Skandinavije, zatim od centralnog Urala, Kavkaza do sjeverozapadnog Irana.
Karakteristike
lijevo|mini|100px|Muški cvjetovi Obična lijeska najčešće je grm visine od 3 do 8 m, a može narasti i do 15 m. Listovi su zaobljeni, dugi 6–12 cm i široki, s mehkanim dlačicama s obje strane. Cvjeta veoma rano u proljeće, prije listanja. Cvjetovi su jednodomni, grupisani u karakterističnu resu, a oplođavaju se putem vjetra. Muški cvjetovi su tamnožuti, dugi 5–12 cm, dok su ženski veoma mali. Plod lijeske je lješnjak. Plodovi se formiraju u grupama od 1–5, a svaki plod ima male listove, u koje je obavijeno 3/4 ploda. Lješnjak je sferičnog do ovalnog oblika, dug 15–20 mm i širok 12–20 mm. Neke kultivirane sorte mogu dati i veće plodove. Smeđe su boje s tamnijom bazom. Kad sazriju, ispadaju iz ovoja, oko 7–8 mjeseci nakon oprašivanja.
Rasprostranjenost
Pretežno raste u oblastima s okeanskom i subokeanskom klimom, u toplijim predjelima. Raste u svijetlim šumama, na ivicama šuma i u živicama. Spada u biljke koje vole svjetlost, ali podnosi i umjereno zasjenjena mjesta. Relativno je indiferentna na vlagu, hranjivost zemljišta i alkalno-bazični sastav. Optimalni rast dostiže na mokrim, dobro prozračenim i toplim zemljištima, s visokim udjelom humusa, na neutralnim do lahko alkalnim zemljištima. Nije neuobičajeno da raste i na pjeskovitom ni slabo hranjivom zemljištu, kao i kiselim, vlažnim staništima.
Upotreba i proizvodnja
Najčešće se koristi u prehrambenoj industriji, za proizvodnju raznih poslastica, čokolada, krema i slično. Za vrijeme Drugog svjetskog rata u Italiji, kada je kakao bio rijetkost, lješnjaci su se upotrebljavali za proizvodnju danas veoma poznate Nutelle ( = lješnjak), koju proizvodi italijanska kompanija Ferrero.
Lješnjaci su veoma bogati bjelančevinama i nezasićenim masnoćama. Također su značajan izvor vitamina B6 i tiamina, kao i manjih količina drugih vitamina B-grupe. Sadrže i oko 17% ugljikohidrata, od čega je najviše celuloze.
Ruždija
Ruždija jest srednjoškolska ustanova osnovana u Osmanlijskom carstvu nakon Tanzimatskih reformi 1839.
Beg
Beg (arapskim slovima piše se bek), u turkofonim zemljama i u Osmanskome Carstvu, naslov je za gospodina, gospodara, vladara, titulara veće nadarbine, a u kasnijem periodu osmanske vladavine u Bosni, za pripadnika nasljednog plemstva. Tim se naslovom iz poštovanja moglo oslovljavati i neplemenitog sagovornika. U starijem su periodu begovi najčešće bili zapovjednici sandžaka, kapetani velikih kapetanija na rijekama te zaimi, uživatelji zeameta – srednjih nadarbina. Naziv je ponekad u upotrebi i za bogatog i uglednog nemuslimana, a u službenoj korespondenciji može označivati prvake vazalne ili strane države (dubrovački begovi).
Ruždija
Za vrijeme vladavine sultana Abdulmedžida, 1845. godine pripremljen je edikt zapadnog stila, koji je predviđao uspostavljanje novog obrazovnog sistema. Ugledao se na francuski obrazovni sistem, i sastojao se od osnovne škole (Sıbyan mektebi), srednje škole (Ruždije) i fakulteta (Dârülfünun). Prva srednja škola otvorena je 1847. godine u školi Davud-paše u Istanbulu. Svaka ruždija je trebala imati starijeg i mlađeg učitelja, nadziratelja i podvornika.
Beg
Beg je naslov koji se tradicionalno koristio za vođe manjih turskih plemenskih grupa. U historijskim analima, mnogi turske i perzijske vođe imale su titule bey, beg ili beigh. Sve tri su istog značenja: "lider". Regija, provincija ili vilajet (na turskom, vilayet), u kojem je beg vladao, nazivao se beylik, odnosno "begovina", što u grubim crtama odgovara "emiratu" ili "kneževini".
Turbe (Travnik)
Turbe je naseljeno mjesto u općini Travnik, Bosna i Hercegovina.
Ruždija
Obuka
Trajanje srednje škole trajalo je četiri godine, a predmeti su bili poredani na sljedeći način:
Beg
Prva tri vladara Osmanlijskog Carstva imali titule su bega a ne sultana. Murat I je dobio pravo zvanja "sultana" od kalifa u Kairu 1383. Od tada se zvanje "beg" odnosi na guvernera osmanlijskog vilajeta (provincije). S labavom osmanlijskom strukturom, važnije provincije bile su sklone autonomiji i samoodrživosti. U sljedećem vijeku su vladari gradova Bursa i Edirne imali titule "bega". Kasnije je titula vladara suverene države Tunisa bila "beg".
Turbe (Travnik)
Historija
Ove krajeve Rimljani zauzimaju početkom naše ere i u njima ostaju sve do propasti Zapadnog Rimskog Carstva, 476. godine. Kroz Travničko polje vodila je i velika kolska cesta od Salone za gornju Bosnu ( Hedum castellum Daesitiatium), koju su Rimljani izgradili 20. g. n. e. Pronađeni ostaci željezne troske ukazuju na intenzivnu eksploataciju željezne rude. Jedan od bogatijih rudnika zlata nalazio se u dolini Lašve, o čemu svjedoče mnogobrojne gomile pijeska koje stoje uz riječne obale.
Beg
Krajem 19. vijeka naziv "beg" reduciran je na počasni naziv, nešto što otpilike odgovara engleskoj tituli "Sir". U današnjoj Turskoj i Azerbejdžanu, naziv bega ima značenje "gospodin".
Turbe (Travnik)
Historija
Srednjovjekovna župa Lašva, kojoj je pripadalo područje oko današnjeg Travnika, prvi put se spominje 1244. godine, u Povelji ugarskog kralja Bele IV. Na području ove župe je evidentirano oko 900 srednjovjekovnih nadgrobnih spomenika. Prve sigurne podatke o Batalu, posjedniku imanja u župama Lašva i Sana, nalaze se u ispravi kralja Stjepana Dabiše, nasljednika Tvrtka I Kotromanića, koju je kralj 17. 07. 1392. godine izdao dubrovačkoj vladi. U ovome dokumentu Batalo Šantić se spominje u ulozi dvorskog tepčije i ulozi svjedoka u validnosti isprave.
Beg
Varijacijski oblici beg ili Baig se još uvijek koriste u prezimenima u Južnoj i Centralnoj Aziji, kao i na Balkanu. U slavenskim imenima postoji spoj sa slavenskim -(ov)ić dodatkom, kao naprimjer u prezimenima Izetbegović, Avdibegović, Smailbegović i tome slično.
Turbe (Travnik)
Arheologija
U naselju su dva značajna arheološka nalaza:
Ekonomija
Prije rata Turbe je razvijena mjesna zajednica sa fabrikama poput "Metalorada" i "Stoličare" (tvornica stolica) koje su bile faktor u ekonomskom razvitku Turbeta, kao i šumska industrija čiji je najveći oslonac bilo preduzeće "Šumarija".
U toku ratnih razaranja uništene su skoro sve privredne djelatnosti u gradu i dugo poslije rata niti jedna od ovih pomenutih fabrika nije uspjela u potpunosti da se oporavi i povrati svoje prijeratne kapacitete. Dio tvornice stolica pretvoren je u pilanu koja se trenutno nalazi u privatnom vlasništvu. Otvoren je i niz manjih fabrika kao što su "Drvopromet", "Poljorad". Kao i prije rata tako i poslije njega u Turbetu je glavna ekonomska grana ostala eksploatacija šume i poljoprivreda.
Obrazovanje
U Turbetu djeluje jedna osnovna škola (OŠ Turbe) koja broji oko 1200 učenika. Škola važi za jednu od najboljih osnovnih škola na području općine Travnik čemu svjedoče brojne nagrade i priznanja sa kojima se njeni učenici svakodnevno vraćaju sa raznih takmičenja. Škola je u ratu uništena i služila je kao prva linija odbrane braniocima Turbeta. Nakon okončanja rata škola je obnovljena posredstvom donacije vlade Kraljevine Holandije.
Zanimljivosti
Najpoznatiji sportski klub iz Turbeta je NK Vlašić Turbe. U Turbetu djeluje i karate klub "Vlašić".Također u Turbetu postoji niz nevladinih organizacija, među kojima je i planinarsko društvo "Galica" koje je domaćin planinara Bosne i Hercegovine za 2009. godinu u svom novoizgrađenom objektu na planini Vlašić.
Nedaleko od Turbeta na planini Vlašić nalazi se skijaški centar Babanovac, koji je danas najvažniji turistički centar središnje Bosne.
Donji Vakuf
Donji Vakuf je naseljeno mjesto i sjedište istoimene općine u Skopaljskoj dolini, u centralnom dijelu Bosne i Hercegovine.
Postanak grada
mini|lijevo|150px|Džamija u centru grada