cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Antifašizam
Porijeklo
S razvojem i širenjem italijanskog fašizma, odnosno izvornog fašizma, ideologija Nacionalne fašističke partije nailazila je na sve militantnije protivljenje talijanskih komunista i socijalista. Organizacije kao što su Arditi del Popolo i Italijanska anarhistička unija pojavile su se između 1919. i 1921. s ciljem borbe protiv nacionalističkog i fašističkog naleta u periodu nakon Prvog svjetskog rata.
Prema riječima istoričara Erica Hobsbauma, kako se fašizam razvijao i širio, razvijao se "nacionalizam ljevice" u onim nacijama kojima je prijetio italijanski iredentizam (npr. na Balkanu, a posebno u Albaniji). Nakon izbijanja Drugog svetskog rata, albanski i jugoslovenski otpor bili su instrument antifašističke akcije i podzemnog otpora. Ova kombinacija nepomirljivih nacionalizama i ljevičarskih partizana čine najranije korijene evropskog antifašizma. Kasnije su se pojavili manje militantni oblici antifašizma. Tokom 1930-ih u Britaniji, "kršćani - posebno Engleska crkva - pružili su i jezik suprotstavljanja fašizmu i inspirisali antifašističku akciju".
Michael Seidman tvrdi da se na antifašizam tradicionalno gledalo kao na političku ljevicu, ali da je to posljednjih godina dovedeno u pitanje. Seidman identifikuje dvije vrste antifašizma: revolucionarni i kontrarevolucionarni:
Seidman tvrdi da uprkos razlikama između ova dva pravca antifašizma, postoje sličnosti. Oba smatraju nasilnu ekspanziju osnovom za fašistički projekat. Takođe odbacuju bilo kakvu tvrdnju da je Versajski ugovor odgovoran za uspon nacizma i tvrde da je fašistički dinamizam uzrok sukoba. Za razliku od fašizma, ove dvije vrste antifašizma nisu obećavale brzu pobjedu već produženu borbu protiv moćnog neprijatelja. Za vrijeme Drugog svjetskog rata, oba antifašizma su odgovorila na fašističku agresiju stvaranjem kulta herojstva koji je žrtve potisnuo na sekundarnu poziciju. Međutim, nakon rata dolazi do sukoba između revolucionarnog i kontrarevolucionarnog antifašizma; pobjeda zapadnih saveznika omogućila im je da obnove stare režime liberalne demokratije u zapadnoj Evropi, dok je sovjetska pobjeda u Istočnoj Evropi omogućila uspostavljanje novih revolucionarnih antifašističkih režima.
Historija
mini|220x220piksel| Pripadnici holandskog otpora sa američkim 101. vazdušno-desantnim trupama u Ajndhovenu, septembar 1944. Antifašistički pokreti su se prvo pojavili u Italiji za vrijeme uspona Benita Musolinija, ali su se ubrzo proširili na druge evropske zemlje, a nakon toga i na cijeli svijet. U ranom periodu su bili uključeni komunistički, socijalistički, anarhistički i hrišćanski radnici i intelektualci. Do 1928. godine, perioda Ujedinjenog fronta, postojala je značajna saradnja između komunista i nekomunističkih antifašista.
Godine 1928. Kominterna je uspostavila svoju ultraljevičarsku politiku Trećeg perioda, prekinuvši saradnju s drugim ljevičarskim grupama i osudivši socijaldemokrate kao " socijalfašiste ". Od 1934. do Pakta Molotov-Ribentrop, komunisti su slijedili pristup Narodnog fronta, gradeći široke koalicije sa liberalnim, pa čak i konzervativnim antifašistima. Kako je fašizam učvršćivao svoju moć, a posebno tokom Drugog svjetskog rata, antifašizam je u velikoj mjeri poprimio formu partizanskih ili pokreta otpora.
Poslije Drugog svjetskog rata
lijevo|mini| Antifašistički grafiti u Trnavi, Slovačka mini| Antifašistička naljepnica u [[Varšava|Varšavi, Poljska .]] Antifašistički pokreti koji su se pojavili u periodu klasičnog fašizma, liberalni i militantni, nastavili su djelovati nakon poraza sila Osovine kao odgovor na otpornost i mutaciju fašizma kako u Evropi tako i drugdje. U Njemačkoj, padom nacističke vladavine 1944., veterani antifašističkih borbi iz 1930-ih formirali su grupe Antifaschistische Ausschüsse, Antifaschistische Kommittees ili Antifaschistische Aktion grupe, sve tipično skraćeno kao "antifa". Socijalistička vlada Istočne Njemačke izgradila je Berlinski zid 1961. godine, a istočni blok ga je zvanično nazvao "antifašistički zaštitni bedem". Otpor fašističkim diktaturama u Španiji i Portugalu se nastavio, uključujući aktivnosti španskih makija i drugih, što je dovelo do španske tranzicije ka demokratiji i Revoluciji karanfila, kao i sličnim diktaturama u Čileu i drugdje. Druge značajne antifašističke mobilizacije u prvim decenijama poslijeratnog perioda uključuju Grupu 43 u Britaniji.
Početkom Hladnog rata između bivših saveznika Sjedinjenih Država i Sovjetskog Saveza u Drugom svjetskom ratu, koncept totalitarizma postao je istaknut u zapadnom antikomunističkom političkom diskursu kao oruđe za pretvaranje predratnog antifašizma u post- ratni antikomunizam.
Moderna antifa politika može se pratiti do suprotstavljanja infiltraciji britanske punk scene od strane bijelih moćnih skinhedsa 1970-ih i 1980-ih, i pojave neonacizma u Njemačkoj nakon pada Berlinskog zida. U Njemačkoj su mladi ljevičari, uključujući anarhiste i fanove panka, obnovili praksu uličnog antifašizma. Kolumnist Peter Beinart piše da su "kasnih 80-ih, ljevičarski fanovi punka u Sjedinjenim Državama počeli slijediti primjer, iako su svoje grupe u početku nazvali Anti-Racist Action (ARA) na teoriji da bi Amerikanci bili bolje upoznati s borbom protiv rasizma nego što bi bili u borbi protiv fašizma".
Trigonometrijska kružnica
Trigonometrijska kružnica je orijentisana kružnica poluprečnika R=1 sa centrom u koordinatnom početku i početnom tačkom B sa koordinatama B (1,0). Posmatrajmo tačku D na kružnici. Ugao se nalazi između poluprave koja prolazi kroz tačke DO i poluprave BO.
250px
Pomoću definisanih trigonometrijskih funkcija  i iz trigonometrijske kružnice imamo
Iz ovih definicija možemo izvesti sljedeće
Na osnovu Pitagorine  teoreme  izvodi se identitet
Pomoću trigonometrijske kružnice možemo definisati uglove od 0° do 90°.
Emir O. Filipović
Biografija
Emir Filipović rođen je 30. aprila 1984. godine u Ključu. U rodnom mjestu je završio osnovno i srednje obrazovanje. Diplomirao je 2006. na Odsjeku za historiju Filozofskog fakulteta u Sarajevu. Magistarsku tezu "Viteštvo u srednjovjekovnoj Bosni" odbranio je 2009. a doktorsku disertaciju "Bosansko kraljevstvo i Osmansko carstvo (1386–1463)" 2014.
Na Odsjeku za historiju Filozofskog fakulteta Univerziteta u Sarajevu radi od 2007. U zvanju je docenta i izvodi nastavu iz predmeta Rani srednji vijek, Kasni srednji vijek, Bosna u ranom srednjem vijeku, Bosna u kasnom srednjem vijeku i Pomoćne historijske discipline. Predavao je i boravio na univerzitetima u Belgiji, Finskoj, Francuskoj, Njemačkoj, Portugalu i Austriji.
Uži naučni interes predstavlja izučavanje ranih bosansko-osmanskih odnosa, srednjovjekovnog viteštva i dvorske kulture, heraldike te političke, kulturne i vjerske historije Evrope i Bosne u 14. i 15. stoljeću. Učestvovao je na više domaćih, regionalnih i međunarodnih naučnih skupova. Objavio je veći broj radova, prikaza i osvrta. Prepoznatljiv je po autorstvu monumentalne knjige Bosansko kraljevstvo. Historija srednjovjekovne bosanske države (Sarajevo, 2017 i 2018).
Myzozoa
Myozoa su grupa protista,  alveolata,  općenito jednoćelijskih  bičara sa  uglavnom morskih stanište, koji imaju korteksne alveole kao dio ćelijske strukture. Unutar Alveolata je glavni sestrinski [ kladus]] Ciliophora i vrlo je raznolik, jer se sastoji od fotosintetskih skupina poput Dinoflagellata i Chromerida, heterotrofa koji mogu biti endoparaziti, poput Apicomplexa i Perkinsozoa i drugih grupa grabežljivaca koji žive slobodno.
Obuhvataju veliku grupu s oko 8.000 opisanih vrsta, od kojih mnoge imaju apikalne komplekse ili se hrane mizocitozno. Najranije miozoa se nazivaju Protalveolata, koji imaju karakteristike predaka poput vodenih biflagelata, brzih plivača i grabežljivaca. Miozoa je definirana uvjetima haploidije, dok u drugom kladusu Ciliophora postoje diploidni mikronukleusi i multiploidni makronukleusi. Además se caracterizan por tener crestas mitocondriales ampulares.
Filogenija
Genetička analiza na nivou glavnih i manjih podjedinica nuklearne [[rDNK] rezultirala je sljedećim filogenetskim odnosima:
Proteopedia
Proteopedia je wiki, 3D enciklopedija proteina i drugih molekula. Stranica sadrži stranicu za svaki unos u Protein Data Bank (>130.000 stranica), kao i stranice koje su više opisne strukture proteina općenito, kao što su acetilholinesteraza, hemoglobin, i fotosistem II sa Jmol prikazom koji ističe funkcionalna mjesta i ligande. Koristi alat za autorstvo scena tako da korisnici ne moraju da uče JSmol skriptni jezik za kreiranje prilagođenih molekularnih scena. Prilagođene scene se lako pričvršćuju na "zelene veze" u opisnom tekstu koji prikazuje te scene u JSmolu. Web pretraživač je sve što je potrebno za pristup sajtu i 3D informacijama; nije potrebno instalirati preglednike.
Proteopedia je dobitnik nagrade za najbolju web stranicu časopisa The Scientist 2010. godine.
NGC 927
NGC 927 (također poznat kao IRAS 02239+1155, MCG 2-7-9, PGC 9292 i UGC 1908) je prečkasta spiralna galaksija koja je udaljena oko 380 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Ovan. Najveći prečnik je 1,20 (133 hiljade sg) a najmanji 1,2 uglovnih minuta (133 hiljade sg). Prvo otkriće je napravio Johann Palisa 18. januara 1885. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
NGC 3239
NGC 3239 (također poznat kao Arp 263, IRAS 10224+1724, MCG 3-27-25, PGC 30560 i UGC 5637) je nepravilna galaksija koja je udaljena oko 35 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Lav. Najveći prečnik je 4,50 (45 hiljada sg) a najmanji 2,4 uglovnih minuta (24 hiljade sg). Prvo otkriće je napravio John Frederick William Herschel 21. marta 1784. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Spisak astronoma
Slijedi spisak astronoma, astrofizičara, i drugih značajnih osoba, koji su dali doprinos na polju astronomije. Oni su osvojili velike nagrade ili priznanja, razvili su ili izmislili tehnike ili tehnologije koje se dosta koriste u astronomiji, ili su direktori velikih opservatorija ili rukovode projektima sa svemirskim teleskopima.
Ostali koji su imali uticaja na astronomiju i astrofiziku
Slijedi spisak ljudi koji nisu astronomi, ali su dali svoj doprinos na polju astronomije i astrofizike.
NGC 3058
NGC 3058 (također poznat kao IC 573, IRAS 09511-1214, MCG -2-25-26 i PGC 28513) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 343 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Vodena zmija. Najveći prečnik je 1,30 (130 hiljada sg) a najmanji 0,7 uglovnih minuta (70 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio Francis Preserved Leavenworth 6. maja 1886. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
NGC 7664
NGC 7664 (također poznat kao IRAS 23241+2448, MCG 4-55-13, PGC 71450 i UGC 12598) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 159 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Pegaz. Najveći prečnik je 2,60 (121 hiljada sg) a najmanji 1,5 uglovnih minuta (70 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio Jean Marie Edouard Stephan 17. oktobra 1876. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Emily Deschanel
Emily Erin Deschanel (čit. //) američka je glumica i TV-filmska producentica koja tumači ulogu dr. Temperance "Bones" Brennan u FOX-ovoj kriminalističkoj seriji Kosti.
Rane godine
Rođena je u Los Angelesu i kći je snimatelja i režisera Caleba Deschanela i glumice Mary Jo Deschanel (rođ. Weir). Ima mlađu sestru Zooey, koja je također glumica, ali i manekenka, tekstopisac i muzičarka. Majka joj je irskog, a otac francuskog porijekla. Odrastala je po mnogim zemljama: Italija, Kanada, Francuska, Jugoslavija, Engleska i Južnoafrička Republika.
Karijera
Debi u igranom filmu imala je 1994. u Napojnici od 2 miliona dolara. Njena iduća važnija uloga bila je u mini seriji Rose Red iz 2002, čiji je autor Stephen King. Nakon toga se pojavila u Studengori, Alamu i Stazama slave i bila je proglašena za jednu od "6 glumica na koje treba pripaziti" u Interview Magazineu 2004.
Nakon što je imala glavnu žensku ulogu u Tihom vrisku, Deschanel je dobila ulogu dr. Temperance Brennan u FOX-ovoj seriji Kosti, koja je zasnovana na stvarnoj forenzičkoj antropologinji Kathy Reichs. Tu ulogu tumači već 6 godina. Za svoju izvedbu nominirana je za nagradu Satellite 2006. i Teen Choice Award 2007. Također je dobila i dvije uzastopne nagrade Ewwy (dodjeljuje ih Entertainment Weekly dobrim glumcima i serijama koji nisu nominirani za Emmy) za najbolju glavnu glumicu u kategoriji drame za 2009. i 2010. godinu. Od 3. sezone ona je koproducentica Kostiju, a od sredine 4. sezone postala je i producentica, zajedno s partnerom iz serije, Davidom Boreanazom.
Zajedno s Alyson Hannigan, Jaime King, Minkom Kelly i Katharine McPhee, Deschanel je snimila video pidžama-zabavu, dostupnu na stranici FunnyorDie.com, u cilju promocije redovnih pregleda na rak dojke, a sve to za organizaciju Stand Up 2 Cancer.
Posljednjih godina njena briga za dobrobit životinja potakla ju je da bude jedan od producenata dokumentarca Kako sam postao slon.
Lični život
mini|desno|250px|Emily Deschanel na 23. dodjeli nagrada Genesis (mart 2009). Deschanel je vegan i predano podržava akcije za prava životinja. Može se vidjeti u videu iz emisije Access Hollywood s promocije knjige Karen Dawn pod nazivom Zahvala majmunu: Ponovno promišljanje o načinu na koji tretiramo životinje. Deschanel tu govori o tome kako vegetarijanska i veganska ishrana pomažu okolišu. Također je možemo vidjeti i u drugom videu na službenoj web-stranici navedene knjige u kojem govori o važnosti prava životinja.
Diplomirala je dramu na Programu obuke za profesionalne glumce u sklopu Bostonskog univerziteta.
25. septembra 2010. udala se za scenarista i glumca Davida Hornsbyja na maloj privatnoj ceremoniji u Pacific Palisadesu (Los Angeles). 31. marta 2011. par je objavio da očekuju njihovo prvo dijete. 21. septembra Deschanel je rodila sina, kome su dali ime Henry. 5. decembra 2014. objavila je da čeka drugo dijete.
Njena najbolja prijateljica jest Michaela Conlin, kolegica iz Kostiju, a prijatelj je i sa Boreanazom, s kojim je veže jaka radna veza.
Kolonoskopija
Kolonoskopija je endoskopska dijagnostička metoda pomoću koje se vrši pregled debelog crijeva i završnog dijela tankog crijeva. Ova metoda se sprovodi uz pomoć CCD (Čip) kamere ili sa fiberoptičkim endoskopom na fleksibilnoj cijevi dužine 130 cm, debljine do 13 mm, koja se plasira kroz anus. Na suprotnom kraju aparata nalazi se ručka sa komandama uz pomoć koje se vrši upravljanje vrhom aparata. Na monitor se prenosi slika visoke rezolucije koja omogućuje da se primjete najmanji detalji i najsitnije promjene.
Radmila Preininger
Radmila Preininger (Velika Plana (Srbija), 1955 - Zenica, 9. maja 2012 ) bila je bosanskohercegovačka glumica. Diplomirala je na Fakultetu humanističkih nauka u Mostaru na odsjeku Dramska umjetnost - gluma. Profesionalno se bavila glumom 30 godina. Odigrala je preko 110 pozorišnih, TV i filmskih uloga.
Kolonoskopija
Indikacije za primjenu metode
Kolonoskopija je neizostavna metoda kod sumnje na rak debelog crijeva, upalne bolesti crijeva, gastrointenstinalnih krvarenja nepoznate etiologije kao i preventivna metoda kod osoba koje spadaju u rizičnu grupu za dobijanje raka debelog crijeva. Pored toga što služi kao dijagnostička metoda, pri kolonoskopiji se mogu odstraniti i polipi uz pomoć elektroomči, i na taj način neoperativnim putem spriječiti razvoj raka debelog crijeva.
Radmila Preininger
Nagrade
Za svoj glumački rad dva puta je nagrađivana: za ulogu Njetocke Njevzvanove (Dostojevski) u režiji Bate Putnika i ulogu Krčmarice u predstavi Krčmarica u režiji Gradimira Gojera. Radmila Preininger je 2006. godine povodom 20. marta, Dana Zenice, dobila javno priznanje "Nagrada Zenice“ i to za izuzetan doprinos pozorišnoj umjetnosti i afirmaciji Zenice u svijetu.
Bila je i osnovačica teatra RA-MA Zenica koji je veoma uspješno vodila i koji je 2004. godine predstavljao Bosnu i Hercegovinu na 1. Međunarodnom sajmu umjetnosti u Beogradu.
Kolonoskopija
Način primjene
mini|250px|Odstranjivanje polipa Ovaj zahvat je veoma kompleksan i zahtjevan te ga stoga mogu izvoditi samo veoma iskusni i vješti ljekari-endoskopičari. Prije primjene ove metode neophodno je prpiremiti debelo crijevo za pregled. Osoba na kojoj će metoda biti primjenjivana izvršiće propisane pripremne radnje koje traju od 12 do 18 sati, koje se sastoje od držanja odgovarajuće dijete. Najčešće se osobi naloži da 12 do 18 sati u organizam unosi samo vodu i tekućine koje ne sadrže vlakna. Pored toga mogu se prepisati i purgativi. Također može biti zamoljena da se suzdržava od upotrebe Aspirina ili drugih medikamenata koji u svom sastavu imaju salicilate da bi se spriječilo moguće krvarenje u toku primjene metode ili kasnije. Prije same kolonoskopije osobi se daje lijek kojim se opušta crijevo i ujedno smanjuju bolovi, čime se pretraga čini manje neugodnom, a u nekim centrima se ova metoda izvodi pod kratkotrajnom anestezijom.
Prednosti i nedostaci
Ova metoda najobjektivnije i sa visokim stepenom sigurnosti pruža mogućnost postavljanja dijagnoze, uvidom u zid i šupljinu debelog crijeva. Ukoliko se izvodi od strane stručnog i iskusnog endoskopičara, ova metoda je vrlo rijetko udružena sa komplikacijama. Svega 0.2% je rizik od težih povreda pri ovom zahvatu. Tu spadaju rupture i pucanje debelog crijeva, što zahtjeva hitnu hiruršku intervenciju, zatim po život bezopasna krvarenja koja se riješavaju u toku samog zahvata kauterizacijom ozlijeđenog krvnog suda, te rijetko rupture jetre. Pored toga ovaj pregled je nelagodan za pacijenta što veoma često unatoč velikoj efikasnosti metode ona vrlo često bude odbačena kao opcija kod samih pacijenata.
NGC 6159
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Leiden Open Variation baza podataka
Za razliku od baza podataka o ljudskom genomu, koje prikazuju informacije o svim varijantama DNK, LOVD uključuju informacije o osobama kod kojih su varijante pronađene. Ovi podaci o pacijentima obično su dostupni samo registrovanim korisnicima.
Za sada, LOVD instalacije širom svijeta sadrže više od 515.500 opservacija varijanti (124.000 jedinstvenih varijanti u 5175 gena) na 162.000 pacijenata.
Zemljina rotacija
mini|desno|220px|Rotacija Zemlje (animacija). Rotacija Zemlje je okretanje planete Zemlje oko svoje zamišljene osovine u toku 23 sata 56 minuta i 4 sekunde (u praksi zaokruženo na 24 sata), u smjeru od zapada prema istoku. Vremenski period za koji se Zemlja okrene oko svoje osovine zovemo sunčev dan ili dan i noć.
Period rotacije Zemlje u relativnom odnosu na Sunce (od pravog podneva do pravog podneva) je njen pravi sunčev dan ili sinodički dan. On ovisi o kretanju Zemlje po orbiti i zbog toga na njega utiču promjene u ekscentricitetu i nagibu Zemljine orbite. Oba variraju kroz hiljade godina tako da i godišnje varijacije pravog sunčevog dana također variraju. Generalno, pravi sunčev dan duži je od srednjeg sunčevog dana između dva perioda godine i kraći između sljedeća dva. Pravi sunčev dan sklon je da bude duži blizu periheliona kada se sunce prividno kreće duž ekliptike pod većim uglom nego inače, kada mu treba oko 10 sekundi duže. Suprotno tome, oko 10 sekundi je kraći blizu apheliona. Oko 20 sekundi je duži blizu solsticija kada projekcija prividnog kretanja Sunca duž ekliptika na nebeski ekvator uzrokuje Sunce da se kreće pod većim uglom nego inače. Suprotno tome, blizu ekvinoksa projekcija na ekvator je kraća za oko 20 sekundi. Trenutno, efekti perifeliona i solsticija se kombinuju da bi produžili pravi sunčev dan blizu 22. decembra za 30 srednjih sunčevih sekundi, ali efekat solsticija je djelomično poništen efektom apheliona oko 19. juna kada je samo 13 sekundi duži. Efekti ekvinoksa skraćuju ga oko 26. marta i 16. septembra za 18, odnosno 21 sekundu.
Tāne
desno|mini|360px|Prašuma na Novom Zelandu, biljke i ptice su Tāneova djeca U maorskoj mitologiji, Tāne (također Tāne Mahuta) je dobri bog šuma, brda i ptica, sin Oca Neba Rangija i Pape, Majke Zemlje.
Rat neba i Zemlje
Djeca Rangija i Pape su živjela u tijesnom prostoru između njih. Tūmatauenga, bog rata, je predložio da je najbolje ubiti roditelje. Ali Tāne se nije složio, smatrajući da trebaju poštovati roditelje te da ih je bolje razdvojiti. Tānova braća Rongo (bog kultivirane hrane), Tangaroa (bog mora), Haumia-tiketike (bog hrane iz prirode) i Tūmatauenga su gurali oca rukama, a Tāne je to učinio nogama, te je poslao oca u nebo. Smatrao je da Rangi treba imati lijepu odjeću, pa je stvorio Sunce, Mjesec i zvijezde te ih stavio na nebo, Rangijevu odjeću. Naposljetku je Rangi bio vrlo lijep. Tāwhirimātea, bog oluja, pridruži se ocu i ode ka njemu na nebo. Napadne Zemlju i okeane olujama, valovima, kišom, maglom i oblacima. Prvo napadne Tānovu djecu – ptice i biljke. Potom napadne mora i okeane valovima. Tangaraoa, njegov sin Punga te njegova djeca Ikatere i Tū-te-wehiwehi se silno prestrave. Njihovi potomci – ribe i gmizavci prežive, a Tāne sakrije gmizavce u šume, pa Tangaroa pomisli daih je namjerno sakrio. Zato Tangaroa kažnjava kopno poplavama. U rjeđem mitu je Tangaroa razdvojio roditelje.
Tāne i ljudi
mini|lijevo|Tāne Mahuta, "gospodar šume" Jedna legenda kažu da je Tāne napravio prvog čovjeka, Tikija. Druga legenda kaže da je Tāne tražio sebi ženu, ali je našao samo ženske biljke i životinje, a Papa je rodila samo sinove. Kad joj je Tāne rekao da ne postoji žensko stvorenje nalik njemu, ona mu je rekla da napravi ženu od crvene gline. Tu je ženu nazvao Hine-ahuone i oženio se njome. Njihovo je dijete Hine-ata-uira, koja je postala božica smrti. Tāne je ljudima darovao tri košare znanja, čamce i mreže. U mitologiji je predstavljen kao dobri bog i zaštitnik drugih bogova i ljudi. U havajskoj mitologiji mu je sličan Kāne Milohai.
Tāne Mahuta
Tāne Mahuta je drvo koje raste na Novom Zelandu. Staro je između 1250 i 2500 godina. Njegovo ime znači "Gospodar šume". Maori vjeruju da drvo predstavlja Tānea, dok su ostale biljke njegova djeca. Također, prema njima je šuma odjeća koju je stvorio Tāne za svoju majku Papu kako bi bila još ljepša.
Sremski Karlovci
mini|desno|300px|Fontana u Sremskim Karlovcima
Sremski Karlovci su grad i općina u autonomnoj pokrajini Vojvodina u Srbiji. Grad je smješten na obali rijeke Dunav, između Beograda i Novog Sada. 2002. godine, grad je imao populaciju od 8.839 stanovnika.
Historija
Između 16. novembra 1698. godine i 26. januara 1699. godine, Sremski Karlovci su bili sjedište kongresa, koji je priveo kraju neprijateljstvo između Osmanskog carstva i Svete Lige, koaliciju evropskih sila, kao što su Austrija, Poljska, Venecija i Rusija. Tada je potpisan Karlovački mir.
Krapinsko-zagorska županija
Županijska uprava
Županijska skupština ima 45 članova. Predsjednica Skupštine je Sonja Borovčak (SDP).
Županijska vlada, prema statutu županije, broji 13 članova. Premijer, ujedno i predsjednica Županijske vlade je Vlasta Hubicki (HSS).
Administrativna podjela
Krapinsko-zagorska županija podijeljena je na sedam gradova i 25 općina.
Geografija
Županija Krapinsko-zagorska graniči :
Kroz županiju prolazi autoput A2 Zagreb–Macelj, dio evropskog puta E59 koja povezuje Hrvatsku sa zemljama srednje Evrope.
Klima
Na području Krapininsko-zagorskog kantona vlada kontinentalno-humidni tip klime koji karakterizira umjereno topla ljeta i dosta kišovite i hladne zime.
Temperatura zraka
Najveće temperature koje prelaze 30 °C zabilježene su u junu, julu i augustu. Minimalne godišnje temperature niže od 10 °C zabilježene su u januaru (–20,5 °C), februaru (–22 °C), martu (–15,5 °C) i decembru (–17,2 °C). Samo tri mjeseca (juni, juli i august) nemaju negativnih temperatura. Ledenih dana u godini ima pretežno u mjesecu januaru, februaru i decembru.
Padavine
Krapinsko-zagorska županija je područje kontinentalnog padavinskog režima s čestim i obilnim kišama u maju, junu i julu odnosno u toku vegetacijskog perioda. Drugi padavinski maksimum je u novembru dok je najmanje padavina u februaru i martu.
Vjetar
U Zagorju se strujanje vjetrova modifikuje pod uticajem reljefa. Najučestaliji su zapadni vjetrovi sa 45% trajanjem tokom godine. Na drugom mjestu su istočni vjetrovi sa 29% trajanja, dok je vremenski period bez vjetra oko 6% godišnjeg vremena. Maksimalne jačine vjetra kreću se od 6–9 Bofora, a najjači vjetrovi javljaju se od kasne jeseni do početka proljeća.
Stanovništvo
thumb|300px|Starosna piramida Krapinsko-zagorske županije prema popisu stanovništva iz 2011. g.
Tovladić
Tovladić je naseljeno mjesto u općini Kotor-Varoš, Bosna i Hercegovina.
10. juli
10. juli / srpanj (10. 7) jest 191. dan godine po gregorijanskom kalendaru (192. u prestupnoj godini). Do kraja godine ima još 174 dana.
11. juli
11. juli / srpanj (11. 7) jest 192. dan godine po gregorijanskom kalendaru (193. u prestupnoj godini). Do kraja godine ima još 173 dana.
Ciklaza
Ciklaze su enzimi, skoro uvijek lijaze, koje kataliziraju hemijsku reakciju da bi se formirao ciklični spoj. Važni ciklazni enzimi uključuju:
1. Adenilil-ciklaze, koje formiraju ciklični AMP iz adenozin-trifosfata (EC 4.6.1.1). To su:
2. Gvanilil-ciklaza, koja formira ciklički GMP iz gvanozin-trifosfata (EC 4.6.1.2)
3.Protein-ciklaza je ligaza enzim koji proizvodi proteine ciklirane oko kičme unutarmolekulskom transpeptidacijom.
NGC 1726
NGC 1726 (također poznat kao MCG -1-13-42 i PGC 16508) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 184 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Eridan. Najveći prečnik je 1,70 (91 hiljada sg) a najmanji 1,4 uglovnih minuta (75 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio John Frederick William Herschel 8. januara 1831. godine.
897.
Godina 897. (DCCCXCVII) bila je redovna godina koja počinje u subotu u julijanskom kalendaru. Oznaka 897. za ovu godinu se koristi od ranog srednjeg vijeka, kada je kalendarska era Anno Domini u Evropi postala glavnom metodom označavanja godina.
NGC 1726
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Svjetsko prvenstvo u nogometu 1990.
Svjetsko prvenstvo u nogometu 1990. bilo je 14. po redu svjetsko prvenstvo koje se održalo u Italiji od 8. juna do 8. jula 1990. godine. Titulu šampiona osvojila je reprezentacija Zapadne Njemačke koja je u finalu pobijedila Argentinu rezultatom 1:0.
Zvanična lopta prvenstva bila je Adidas Etrusco Unico.
Izbor domaćina
Odluka o organizatoru Svjetskog prvenstva donesena je u maju 1984. Kandidati za organizaciju svjetskog prvenstva bili su Italija, Sovjetski Savez, Grčka i Engleska. U Zürichu 19. maja 1984. FIFA je dodijelila organizaciju Italiji. Grčka i Engleska povukle su se neposredno prije glasanja. Rezultati:
Kvalifikacije
mini|desno|275px|
Od ukupno 116 reprezentacije koliko ih se prijavilo za učešće na svjetskom prvenstvu 114 ih je učestvovalo u kvalifikacijama za završni turnir dok su Italija kao organizator turnira i Argentina kao aktuelni prvak imali obezbjeđeno učestvovanje na svjetskom prvenstvu. Ostale 22 ekipe učešće je obezbjedilo kroz kvalifikacije.
Pravila takmičenja
Turnir je sačinjavalo 24 ekipe podijeljenih u šest grupa. Pobijednici i drugoplasirane ekipe iz svih grupa kvalificirali su se u osminu finala kao i četiri najbolje trećeplasirane reprezentacije. Ukoliko bi dvije reprezentacija imale isti broj bodova u grupnoj fazi odlučivala bi gol-razlika. U nokaut fazi ukoliko bi neka utakmica imala neriješen rezultat igrala bi se dva produžetka po 15 minuta. Ukoliko bi utakmica bila neriješena i nakon produžetaka izvodili bi se jedanaesterci.
Poredak trećeplasiranih
{{legend|#00FF7F|Kvalificirali se u osminu finala|border=#000000}}
Tabela
mini|desno|500px| Zemlje učesnice SP 1990 i njihove pozicije
Europe (muzička grupa)
Europe je švedska muzička grupa osnovana u Upplands Väsby, u Stockholmu 1979. godine pod nazivom Force. Grupu su osnovali vokal Joey Tempest, gitarist John Norum, basist Peter Olsson i bubnjar Tony Reno. Najpoznatiji su po svom međunarodnom hitu "The Final Countdown" iz 1986. godine s istoimenog albuma. Od svog osnivanja, objavili su devet studijskih albuma, tri live albuma, tri kompilacije i devetnaest video spotova. Postigli su međunarodnu slavu 1980-ih objavljivanjem svog 3. albuma The Final Countdown (1986), koja je postigao značajan komercijalni uspjeh prodavši se u preko tri miliona primjeraka u SAD-u. Bili su jedna od najuspješnijih rock grupa 1980-ih tokom kojih su prodali preko 20 miliona albuma širom svijeta. Postigli su dva plasmana u top 20 albuma na Billboard-ovoj 200 top listi (albumi The Final Countdown i Out of This World) i dva top 10 singla na Billboardovoj Hot 100 top listi ("The Final Countdown" i "Carrie"). Nakon prekida i pauze od 1992. godine, grupa se privremeno ujedinjuje (jednokratno) povodom dočeka nove 1999. godine u Škokholmu i najavljuju službeno okupljanje 2003. godine. Od tada, grupa je objavila četiri albuma: Start from the Dark (2004.), Secret Society (2006.), Last Look at Eden (2009.) i Bag of Bones 18. aprila 2012. godine.
Historija
left|thumbnail|Joey Tempest Grupa je osnovana 1979. godine u sastavu koji su činili: vokal Joey Tempest, gitarist John Norum, basist Peter Olsson i bubnjar Tony Reno pod nazivon Force. Nakon izvjesnog vremena postojanja, grupa je poslala nekoliko demo snimaka izdavačkim kućama, ali su odbijeni sa obrazloženjem da ako žele snimati moraju skratiti kose i pjevati na švedskom. Dvije godine kasnije, Olsson je napustio grupu a umjesto njega je doašo John Leven. 1982. godine, Tempestova djevojka ih je prijavila na konkurs za rock takmičenje Rock - SM. U konkurenciji od 4000 bendova, osvojili su konkurs zahvaljujući dvjema pjesmama: "In the Future to Come" i "The King Will Return". Nagrada je bila ugovor za snimanje sa Hot Recordsom. Tempest je osvojio pojedinačnu nagradu za najboljeg pjevača, a Norum nagradu za najboljeg gitaristu. Prije samog takmičenja, grupa je promijenila ime iz Force u Europe. Slijedeće godine objavljuju svoj debitantski album nazvan po grupi Europe koji se dobro prodaje dobro kako u Švedskoj tako i u Japanu. Album dostime 8. mjesto na top listi albuma u Švedskoj a singl "Seven Doors Hotel" se probija u Top 10 listi hitova u Japanu. 1984. godine objavljuju svoj drugi album Wings of Tomorrow takođe u režiji iste diskografske kuće CBS Records. Mislim da je album Wings of Tomorrow jedan od najvažnijih albuma grupe, rekao je Tempest. "Učili smo pisati pjesme i John je počeo svirati neke stvarno dobre stvari na gitari. Postali smo bolji bend i to je bio dobar period za grupu". Klavijaturista Mic Michaeli je postao službeni član grupe. U isto vrijeme, Tony Reno je otpušten zbog nedostatka motivacije a zamijenio ga je Ian Haugland. 1985. snimaju soundtrack za film On the Loose, odakle stvaraju hit "Rock the Night". Nekoliko mjeseci kasnije, Joey Tempest je tražio da napiše pjesmu za dobrotvorne svrhe u sklopu projekta Swedish Metal Aid. Napisao je pjesmu "Give a Helping Hand". Prihod od singla, koji je producirao Easy Action, doniran je gladnima u Etiopiji. U septembru iste godine Europe je započela snimanje svog novog albuma s novom izdavačkom kućom Epic Records. Sve to je rezultiralo njihovim trećim albumom The Final Countdown koji je objavljen 26. maja 1986. godine. Ovim albumom grupa je ostvarila međunarodni proboj što je potvrđeno i trostrukim platinastim tiražem u SAD-u a album je dostigao i 8. mjesto na Billboard-ovoj top listi najboljih 200 albuma. Singl koji je nazvan isto kao i album je postigao svjetski uspjeh, a dostigao je 1. mjesto u 25 zemalja, između ostalih u Velikoj Britaniji, Francuskoj, Španiji i Njemačkoj. Moćna balada "Carrie", koja je dostigla 3. mjesto na Billboardovoj Hot 100 top listi, "Cherokee" i reizdati "Rock the Night" su ostali hitovi s ovog albuma. 1988. godine, grupa snima svoj 4. album Out of This World. Najveći hit s albuma je "Superstitious" koja dostiže 31. mjesto na Billboardovoj Hot 100 listi i broj 9. na Mainstream Rock Tracks. Pjesma "Superstitious" je posljednja pjesma grupe Europe koja se našla na top listi u SAD-u. Album je postigao platinasti tiraž u SAD-u i dostigao 19. mjesto na Billboard 200 top listi.
Trenutni sastav
mini|250px|Nastup grupe Europe u Hamburgu 1994. godine. S lijeva na desno: John Leven, Mic Michaeli, Joey Tempest i Kee Marcello.
IC 1528
IC 1528 (također poznat kao IRAS 00025-0722, MCG -1-1-28 i PGC 312) je prečkasta spiralna galaksija koja je udaljena oko 175 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Kit. Najveći prečnik je 2,40 (122 hiljade sg) a najmanji 1,1 uglovnih minuta (56 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio Aaron Nichols Skinner 23. septembra 1867. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Antonia Geiger
Antonia Geiger bila je hrvatska pijanistica koju su smatrali čudom od djeteta. Geiger-Eichhorn rođena je 4. januara 1893. u Rzeszówu u Poljskoj. Nastupala je u Sarajevu 1913. godine u dvorani kina Imperijal. Njena muzička izvedba opisana je kao vrlo precizna i usklađena. Tehnika sviranja joj je lagana, dajući utisak kao da njeni prsti sviraju sami od sebe. Prema anonimnom piscu u Sarajevskom listu, Antonia Geiger posebno se istakla klavirskom izvedbom u djelima poput "Andante con variazioni" u B-duru Franza Schuberta i "Paraphraze über den Walzer aus" Franza Liszta, gdje je pokazala svoje vrhunsko umijeće sviranja tog muzičkog instrumenta.
Historija računarskog hardvera
mini|400px|Računarski hardver predstavlja platformu za obradu informacija (blok dijagram)
Historija računara je u pravom smislu veoma kratka, obzirom da se nakon pojave prvog modernog računara taj razvoj odvijao jako brzo. Međutim, sam koncept računara svoje korijene vuče iz davnina.
Abakus
Sprava za ručno računanje se koja se koristila u Kini, a smatra se pretečom svih računara.
Koncept
Arhitekturu računara je opisao američki matematičar John von Neumann još mnogo prije nego se prvi računar i konstruisao. Definicija je data 1945. godine, a govori da računar ima sljedeće dijelove: procesor (CPU), memoriju (RAM) i ulazno-izlazne uređaje (U/I) (miš, tastatura, printer...). Ulazni uređaj je onaj uređaj koji omogućuje unos podataka u računar. Izlazni uređaj omogućava prikaz podataka koje je računar obradio. Memorija služi za pohranu podataka i naredbi programa. Za procesor važi da obavlja razne operacije u računaru, a sastoji se od aritmetičko-logičke jedinice (ALU) i upravljačke jedinice. ALU služi za izvođenje aritmetičkih i logičkih operacija, a sadrži i dva specijalna registra, akumulator i registar podataka. Upravljačka jedinica dobavlja naredbe koje se nalaze u memoriji (RAM-u), a na osnovu njih upravlja sa ALU i U/I uređajima. Ovaj koncept računara se i danas koristi.
Rani sistemi su bili fizički jako veliki računari koji su se pokretali sa konzole. Programer, koji je također bio i operator računarskog sistema, podnosio je čitav teret upravljanja računarom. Operativni sistem nije postojao. Program se prvo unosio ručno u memoriju, pomoću binarnih prekidača, papirnih traka ili nešto kasnije, bušenih kartica. Neophodno je bilo prijaviti vrijeme na računarskom sistemu unaprijed. Ako bi se desilo da je korisnik završio svoj posao na računarskom sistemu, prije isteka prijavljenog vremena, ostatak vremena se nije mogao iskoristiti, a ako im je trebalo više vremena morali su se ponovo prijavljivati. Nakon što se program učitao u memoriju na mukotrpan način dugotrajnog pritiskanja prekidača ili stalnih izmjena papirnih traka, tada bi se pomoću odgovarajućih dugmadi odredila početna adresa i započelo bi se sa izvršavanjem programa. Kako se program izvršavao, programer odnosno operator je mogao monitorisati izvršavanje pomoću izlaznih lampica na konzoli. Ako bi se desila greška, programer je mogao zaustaviti izvršavanje programa, ispitati sadržaj memorije i registara i debugirati tj. ispraviti grešku direktno sa konzole. Rezultat izvršavanja programa se štampao ili punchovao(poseban način zapisivanja podataka bušenjem) na papirne trake ili kartice.
Posebno značajne funkcije ili rutine bile su one koje su izvršavale ulazno/izlazne operacije (čitanje i pisanje sa uređaja u memoriju i obratno). Svaki novi ulazno-izlazni uređaj imao je svoje specifične karakteristike i zahtjevao je posebno programiranje. Tada se došlo na ideju da se za svaki uređaj pišu posebne sabrutine, poznatije kao device driveri, u današnje vrijeme jako često korišten pojam. Glavna prednost ovih drajvera bila je u tome što su znali za pojedini uređaj način korištenja bafera, flegova, registara, kontrolnih bita i statusnih bita, drugim riječima omogućili su vrlo jednostavnu upotrebu određenih uređaja. Svaki tip uređaja imao je svoj vlastiti drajver. Naprimjer, jednostavan zadatak čitanja karaktera sa uređaja za čitanje papirnih traka (eng. paper-tape reader), uključivao je veoma složen niz specifičnih operacija. Radije nego da se neophodni kod piše svaki put, prilikom obavljanja navedenog zadatka čitanja, drajver se jednostavno koristio iz biblioteke gotovih podrutina.
Kasnije, pojavom Fortrana, Cobola i drugih programskih jezika, znatno je olakšan programerov posao, ali istovremeno operacije na računarskom sistemu su se usložnjavale. Evo jednog ilustrativnog primjera o pripremi fortranovog programa za izvršavanje: Dakle, da bi se pripremio program u Fortranu za izvršavanje, programer je prvo trebao učitati Fortranov kompajler u računar. Inače, kompajler se čuvao na magnetnim trakama, tako da je bilo potrebno prethodno namontirati odgovarajuću traku na uređaj za trake. Program se čitao preko čitača kartica, a potom se zapisivao na drugu traku. Fortranov kompajler je davao tzv. assembly-language output kojeg je bilo potrebno asemblirati. Zbog toga je bilo neophodno namontirati sljedeću traku koja je sadržavala asembler. Izlaz iz asemblera je trebalo linkovati sa odgovarajućim bibliotečkim rutinama za podršku. Konačno, binarna objektna forma (razumljiva hardveru) programa bivala je spremna za izvršavanje. Naravno ona bi se učitala u memoriju i debagirala sa konzole kako je to navedeno ranije.
Ono što se da zaključiti iz navedenog primjera jeste činjenica da se dosta vremena trošilo u tzv. set-up fazi izvršavanja programa, dakle u fazi pripreme za izvršavanje programa.
Ako bi se desila greška u bilo kojoj od ovih faza, sve se moralo ponovo raditi ispočetka. Također svaka od ovih faza, podrazumijevala je i montiranja magnetnih traka,papirnih traka i bušenih kartica. Dakle, glavni problem predstavljalo je set-up vrijeme, jer u trenutku dok su se trake montirale i čitale ili dok je programer izvršavao operacije sa konzole, centralna procesorska jedinica je bila besposlena. Treba napomenuti i činjenicu da je u vrijeme ranih računara, računarsko vrijeme bilo izuzetno cijenjeno. Bilo je vrlo malo dostupnih računara koji su koštali i po nekoliko miliona dolara. Također, trebalo je uzeti i troškove električne energije, hlađenja, programiranja itd. Upravo navedene činjenice uzrokovale su da se poboljšanje iskorištenosti vremena dobije upošljavanjem profesionalnog operatera, koji je bio vješt u rukovanju sa različitim karticama i vrijeme se nije gubilo između poslova. Naravno operater nije mogao debagirati program, jer on nije razumio isti. Međutim, bez obzira na to, uvođenjem profesionalnog operatera, programeru je skinut teret zamornih i za njegov posao beskorisnih poslova montiranja, mijenjanja kartica i slično. Druga ušteda vremena postignuta je reduciranjem set-up vremena tako što su poslovi sa sličnim potebama bili grupisani i bivali izvršavani u računarskom sistemu kao cjelina. Naprimjer, pretpostavimo da je operater dobio jedan fortranski program, jedan cobolski program, pa opet jedan fortranski program. Ako ih on pokreće tim redoslijedom onda će biti neophodno trošiti set-up vrijeme za Fortran, potom za Cobol, pa opet Fortran. Ako bi on pokrenuo dva Fortran programa u vidu batcha, onda bi se utrošilo jedno set-up vrijeme manje od prethodnog slučaja, jer je za batch potrebno samo jedno set-up vrijeme.
Generacije
Za razliku od prve generacije, druga generacija računara je bila itekako manja jer je koristila tranzistore. Tranzistor je izumljen 1947, ali se u računarima koristi tek 50-tih godina. Tranzistor je omogućio da računar postane manji, jeftiniji, pa i brži dok je još ostao problem sa pregrijavanjem. Također se prelazi na simboličke programske jezike zamjenjujući mnogo komplikovaniji mašinski jezik dok se za unos i printanje podataka služilo bušenim karticama. Glavna namjena ovih računara je bila u atomskoj industriji, za kontrolu komplikovanih elektrana, postrojenja itd. Glavni predstavnici su IBM 7030 te LARC
Integralni sklopovi su bili osnov treće generacije računara. Tranzistori su smanjeni do te mjere da su stavljanji u silikonske čipove tj. poluprovodnike, što je još dodatno ubrzalo računare te im donijelo novu dozu stabilnosti i efikasnosti. Napokon dolazi do pojave monitora i tastature, te naravno operativnog sistema. Prvi put računari su masovnije dostupni širem spektru korisnika, ponajviše zbog manjih dimenzija nego ranije. Dolazi i do napredka programskih jezika te se razvijaju jezici višeg nivoa (npr. ALGOL).
Glavni predstavnici treće generacije su: IBM 360/91, IBM 360-195, CDC 660, CDC 7600, SOLOMON, ILLIAC IV, STAR-100 itd. mini|200x200piksel|Prvi mikroprocesor na svijetu Četvrta generacije je donijela inovaciju u obliku mikroprocesora. Prvi mikroprocesor je predstavljen 1971, a radilo se o Intel-ovom 4004 proceosru. Kasnije je i IBM predstavio svoj računar (1981), te 1984 Apple je predstavio svoj legendarni Macintosh. Četvrta generacija računara je ujedno i najrevolucionarnija jer je napravila uistinu velike pomake u kratkom razvoju, imzeđu ostalog mogućnost umrežavanja tadašnjih računara je dovela do nastanka Interneta, te po prvi put se koristi miš. Ovo razdoblje je obilježio i napredak programskih jezika, te predstavljanje naprednih jezika kao što C, na osnovu kojeg je nastao operativni sistem UNIX iz kojeg su se opet razvili mnogi drugi operativni sistemi (Linux itd.). Također koristi se grafički interfejs GUI koji je prvi osmislio Apple na Macintosh računarima.
Hronologija
desno|250px
Rubisco
mini|desno|Enzim Rubisco Ribuloza-1,5-bisfosfat karboksilaza oksigenaza je enzim, poznat i pod skraćenicom Rubisco. Ova skraćenica je slučajno izmišljena 1979 godine od strane Davida Eisenberga na jednom seminaru povodom penzionisanja poznatog istraživača ovog enzima Sama Wildmana. Skraćenica je izvedena iz punog imena enzima na engleskom jeziku (Ribulose-1,5-bisphosphate carboxylase/oxygenase), a naziv Rubisco aludira na trgovačko ime jednog prehrambenog artikla (Nabisco) po čijem je modelu Wildman pokušavao napraviti jestive listove duhana. Ovaj enzim djeluje u toku Calvinovog ciklusa gdje služi kao katalizator u prvoj velikoj fazi fiksiranja ugljika, procesu u kojem molekule atmosferskog ugljik dioksida postaju dostupne organizmima u obliku energijom bogatih molekula poput sukroze. Rubisco katalizira ili karboksilaciju ili oksigenaciju ribuloze-1,5-bifosfata (RuBP) sa ugljik dioksidom ili kiseonikom.
Smatra se da je Rubisco enzim veoma značajan u pogledu biološkog uticaja, jer katalizira neke općenito korisne hemijske reakcije putem kojih se neorganski ugljik ugrađuje u biosferu. Rubisco je također jedna od najrasprostranjenijih bjelančevina u lišću biljaka, a smatra se i jednom od najrasprostranjenijih na Zemlji. Zbog svojih važnih uloga u biosferi, trenutno postoje određene namjere da se stvore genetički izmijenjene biljke koje bi sadržavale još efikasniji Rubisco enzim.
Struktura
U biljkama, algama, cijanobakterija te fototrofnim i hemoautotrofnim proteobakterijama, enzim se obično sastoji od dva tipa podjedinica bjelančevina, zvanih veliki lanac (L od oko 55.000 daltona) i mali lanac (S od oko 13.000 Da). Aktivna mjesta enzimatski aktivnog substrata (ribuloza-1,5-bisfosfat) se nalaze u velikim polimerima koji formiraju dimere, a u kojima aminokiseline sa svakog od velikih lanaca doprinose na aktivnim mjestima. Ukupno osam velikih dimera velikog lanca i osam malih lanaca se spaja u veliki kompleks veličine oko 540.000 Da. Pronađeno je da se u nekim proteobakterijama i dinoflagelatima, enzimi se sastoje samo od velikih podjedinica.
Ioni magnezijuma (Mg2+) su neophodni za enzimsku aktivnost. Tačno postavljanje iona magnezijuma na aktivno mjesto enzima uključuje dodavanje aktivirajuće molekule ugljik dioksida na lizin na aktivnom mjestu (formirajući karbamat). Formiranje karbamata pogoduje alkalnoj pH vrijednosti. Vrijednost pH i koncentracija iona magnezijuma u fluidu skladišnog prostora (u biljaka je to stroma hloroplasta) se povećava u prisustvu svjetlosti. Uloga promjene pH vrijednosti i nivoa iona magnezijuma na regulaciju aktivnosti Rubisco enzima je opisana ispod.
Enzimska aktivnost
mini|lijevo|300px|Pregled [[Calvinov ciklus|Calvinovog ciklusa i fiksacije ugljika]] Kao što je prikazano u pregledu Calvinovog ciklusa (lijevo), Rubisco je samo jedan od mnogih enzima u Calvinovom ciklusu.
Tokom fiksiranja ugljika, molekule supstrata za Rubisco su ribuloza-1,5-bisfosfat, ugljik dioksid (različit od aktivirajućeg ugljik dioksida) i voda. Rubisco također može omogućiti i reakciju sa molekularnim kiseonikom (O2) umjesto ugljik dioksidom (CO2).
Proizvodi. Kada je supstrat ugljik dioksid, proizvod reakcije karboksilaze je veoma nestabilan fosforizirani šestougljični međuproizvod poznat i kao 3-keto-2-karboksiarabinitol 1,5-bisfosfat, koji se gotovo istovremeno raspada na dvije molekule glicerat 3-fosfata. Izuzetno nestabilna molekula napravljena preko početne karboksilacije je bilo nepoznata sve do 1988 godine, kada je izolirana. 3-fosfoglicerat se može upotrijebiti za sintezu većih molekula poput glukoze. Kada je molekularni kiseonik supstrat, proizvodi reakcije oksigenaze su fosfoglikolat i 3-fosfoglicerat. Fosfoglikolat inicira seriju reakcija zvanih fotorespiracija. Ona uključuje enzime i citohrome koji se nalaze u mitohondrijama i peroksizomima. U tom procesu, dvije molekule fosfoglikolata se prevode u jednu molekulu ugljik dioksida i jednu molekulu 3-fosfoglicerata koji se dalje može vratiti u Calvinov ciklus. Neki fosfoglikolati koji ulaze u ovu putanju mogu biti zadržani u biljci radi pravljenja drugih molekula poput glicina. Pri koncentracijama ugljik dioksida i kiseonika približnim onim u atmosferi, odnos reakcija je oko 4:1, što rezultira neto fiksiranjem ugljik dioksida od samo 3,5. Na taj način nemogućnost enzima da spriječi reakciju sa kiseonikom dosta smanjuje fotosintetički potencijal mnogih biljaka. Neke biljke, mnoge alge i fotosintetičke bakterije su djelimično zaobišle ove prepreke tako što su našle načina da povećaju koncentraciju ugljik dioksida oko enzima, između ostalih preko fiksiranja C4 ugljika, metabolizma crassulaceanske kiseline ili korištenjem pirenioda.