cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lašvanska dolina
Predosmanski period
Naziv "Lašva" je prvi put korišten kao regionalni termin u 13. vijeku. Bela IV, kralj Ugarske, prvi put spominje ovo područje u svojoj povelji 20. aprila 1244. godine, koju je izdao kako bi stekao političku naklonost pape Inoćentija IV pokretanjem i pobjedom u ratu protiv bosanskih heretika, kako ih je nazivao. U povelji se spominju tri rimokatoličke crkve koje postoje u Lašvanskoj dolini, iako se samo jedna može potvrditi darivanjem bosanskog bana Mateja Ninoslava 1250. godine.
Smatra se da je Lašvanska dolina imala svoje sjedište prije dolaska franjevaca u 13. stoljeću. Njihovo kasnije osnivanje Vukarije 1340. bilo je prvo zvanično poznato sjedište vlasti u dolini. Bosanska Vukarija je imala, prema fratu Bartolomeju Polanskom (1385/1390), samostane u Kraljevoj Sutjesci, Visokom, Lašvi i Olovu. Prema tome, Lašvanska dolina je bila okupirana i razvijena regija za razliku od ostalih dijelova Bosne.
Ugarski kralj Sigismund 5. septembra 1425. godine spominje "Lašvu" samo jednom u 15. stoljeću. Tog datuma kralj je svog sina nagradio posjedom Paku u županiji Vuku za odanost kralju koju je stekao borbama protiv Osmanskog Carstva.
U knjizi "Korijeni i život" spominje se dolazak osmanske ekspanzije: "Dolaskom Osmanlija i njihovim vojnim pobjedama kod Jajca 1463. godine se gase dimnjaci na starinskim kućama i crkvama. Dolaskom novih tlačiteljskih i krvoločnih gospodara sa istoka, ljudi su počeli bježati preko granica na jugu i sjeveru, dok su drugi tražili utočište u planinama koje su predvodili franjevci."
Posljednja bitka protiv osmanske ekspanzije u Lašvanskoj dolini izgubljena je maja 1463. godine, kada je Mehmed Osvajač po povratku iz Jajca porazio posljednjeg bosanskog kralja Stjepana Tomaševića kod Milodraža u današnjem Brestovskom; nalazi se između Kiseljaka i Busovače.
Osmanski period
Nakon osmanskog osvajanja, franjevački tužilac Anđeo Zvizdović savjetovao je sultana da zbog vjerskih progona prestane tjerati narod Bosne u bijeg, što bi, ako se nastavi, dovelo do konačnog propadanja imovine i infrastrukture. Sultan je pristao i 1463. godine izdao Milodrašku ahdnamu kojim je određivao slobodu vjeroispovijesti rimokatoličkom stanovništvu.
Zbog same veličine Osmanskog Carstva, jurisdikcija i nadzor vlade nisu bili mogući, jer je glavni grad Istanbul bio daleko. Bosna je korištena kao početna država za druge ratove, što je posljedično pretvorilo zemlju u vojno okupiranu regiju. Većina naroda zajedno sa franjevcima nastojala je da se distancira od osmanskih naselja, mnogo puta živeći u siromašnim uslovima. Novi manastiri se nisu smjeli graditi na temeljima starih, pa su zbog toga ostala samo tri: Fojnica, Kreševo ​​i Kraljeva Sutjeska.
S početkom osmanske vladavine, Lašvanska dolina se počela zvati "nahija Lašva" sa središtem u Travniku. Kao rezultat toga, Travnik je počeo rasti i nastajati kao sastavni dio jurisdikcije Osmanskog Carstva nad Lašvanskom dolinom i Bosnom.
Moderno doba
U regiji su se vodile borbe između Hrvatskog vijeća odbrane i Armije Republike Bosne i Hercegovine tokom hrvatsko-bošnjačkog rata. Danas se region oporavlja od rata i izrastao je kao jedna od jačih ekonomska regija u Bosni i Hercegovini, a prednjače gradovi poput Viteza.
FH (gen)
Fumaraza ili fumarat-hidrataza jest enzim koji je kod ljudi kodiran genom FM sa  hromosoma 1. Katalizira reverzibilnu hidrataciju/dehidrataciju fumarata u malat. Fumaraza dolazi u dva oblika: mitohondrijska i citosolna. Mitohondrijski izoenzim je uključen u Krebsov ciklus, a citosolni izoenzim u metabolizam aminokiselina i fumarata. Subćelijska lokalizacija je uspostavljena prisustvom signalne sekvence na amino terminalu u mitohondrijskom obliku, dok je subćelijska lokalizacija u citosolnom obliku uspostavljena odsustvom signalne sekvence koja se nalazi u mitohondrijskoj varijanti.
Ovaj enzim učestvuje u dva metabolička puta: ciklus limunske kiseline i redukcioni ciklus limunske kiseline (fiksacija CO2), a također je važan kod karcinoma bubrežnih ćelija. Mutacije ovog gena povezane su s razvojem lejomioma na koži i maternici, u kombinaciji s karcinomom bubrežnih ćelija.
Nomenklatura
Ovaj enzim pripada porodici lijaza, posebno hidrolijazama, koje cijepaju veze ugljik-kisik. Sistematski naziv ove klase enzima je '(S)-malat hidro-lijaza (formira fumarat). Ostali nazivi u uobičajenoj upotrebi uključuju:
Aminokiselinska sekvenca
Dužina polipeptidnog lanca je 510 aminokiselina, a molekulska težina 54.637 Da.
Protein
Uočeno je da kristalne strukture fumaraze C iz Escherichia coli imaju dva međusobno bliska dikarboksilatna mjesta vezanja. Poznata su kao aktivna mjesta i B-lokacija. Ova mjesta su povezana nizom vodikovih veza i pristup oba mjesta je samo kroz otvor blizu površine enzima u blizini B-mjesta. Aktivno mjesto sastoji se od tri domena. Čak i kada nijedan ligand nije vezan za aktivno mjesto, džep za vezivanje stvoren okolnim ostacima je dovoljan da veže vodu na svom mjestu. Kristalografska istraživanja na B-mjestu enzima uočila su da postoji pomak na His129 između slobodnih i okupiranih stanja. Također se sugerira da upotreba imidazol-imidazolium konverzije kontrolira pristup alosternom B-mjestu.
Podtipovi
Postoje dvije klase fumaraza, klasa I i klasa II. Klasifikacija zavisi od rasporeda njihovih relativnih podjedinica, njihove potrebe za metalnim ionima i njihove termičke stabilnosti. Fumaraze klase I mijenjaju stanje ili postaju neaktivne kada su podvrgnute zoploti ili zračenju, osjetljive su na superoksidni anion, a ovise gvožđu (Fe2+) i dimerni su proteini od kojih se svaka podjedinica sastoji od oko 120 kD. Fumaraze klase II, koje se nalaze i kod prokariota kao i kod eukariota, su tetramerni enzimi sa podjedinicama od 200 kD, koje sadrže po tri različita segmenta značajno homolognih aminokiselina. Također su nezavisni od gvožđa i toplotno stabilni. Poznato je da prokarioti imaju tri različita oblika fumaraze: fumarazu A, fumarazu B i fumarazu C. Fumaraza A i fumaraza B iz Escherichia coli su klasifiicirane kao klasa I, dok je fumaraza C dio fumarazne klase II.
Mehanizam
Slika 1 prikazuje mehanizam reakcije fumaraze. Dva ostatka katalizuju prijenos protona, a stanje ionizacije ovih ostataka je dijelom definirano sa dva oblika enzima, E1 i E2. U E1, grupe postoje u interno neutraliziranom AH/B: stanju, dok se u E2 javljaju u blizanačko A–/BH+ stanje. E1 vezuje fumarat i olakšava njegovu transformaciju u malat, a E2 vezuje malat i olakšava njegovu transformaciju u fumarat. Ova dva oblika moraju proći izomerizaciju sa svakim katalitskim obrtom. Uprkos biološkom značaju, mehanizam reakcije fumaraze nije u potpunosti shvaćen. Sama reakcija se može pratiti u oba smjera; međutim, formiranje fumarata iz S-malata posebno je manje razumljivo zbog visoke vrijednosti pKa HR atoma (slika 2) koji se uklanja bez pomoći bilo kojeg kofaktora ili koenzima. Reakcija iz fumarata u S-malat je bolje razumljiva i uključuje stereospecifičnu hidrataciju fumarata da bi se dobio S-malat trans-adicijom hidroksil grupe i atoma vodika. Rano istraživanje ove reakcije sugeriralo je da je stvaranje fumarata iz S-malata uključivalo dehidrataciju malata u karbokationski intermedijer, koji zatim gubi alfa-proton da bi formirao fumarat. Ovo je dovelo do zaključka da se formiranje S-malata odvija kao E1-eliminacija – protoniranje fumarata da bi se stvorio karbokation praćeno dodavanjem hidroksilne grupe iz H2O. Međutim, novija ispitivanja su pružila dokaze da se mehanizam zapravo odvija kroz kiselinsko-baznu kataliziranu eliminaciju pomoću karbanionskog intermedijera, što znači da se odvija kao E1cB eliminacija (Slika 1).
Biohemijski put
Funkcija fumaraze u ciklusu limunske kiseline je da olakša prelazni korak u proizvodnji energije u obliku NADH. U citosolu, enzim funkcionira da metabolizira fumarat, koji je nusprodukt ciklusa ureje, kao i katabolizma aminokiselina. Studije su otkrile da se aktivno mjesto sastoji od aminokiselinskih ostataka iz tri od četiri podjedinice unutar tetramernog enzima.
Ostale podloge
Glavni supstrati za fumarazu su malat i fumarat. Međutim, enzim također može katalizirati dehidraciju D -tartrata, što rezultira enol-oksaloacetatom. Enol-oksaloacetat se zatim može izomerizirati u keto-oksaloacetat. I fumaraza A i fumaraza B imaju u suštini istu kinetiku enzima za reverzibilnu konverziju malata u fumarazu, ali fumaraza-B ima mnogo veću katalitsku efikasnost za konverziju D -tartarata u oksaloacetat u poređenju sa fumarazom A. To omogućava bakterijama kao što je E. coli da koriste D -tartarat za svoj rast; rast mutanata sa poremećenim genom fumB, koji kodira fumarazu-B na D -tartratu bio je ozbiljno poremećen.
Klinički značaj
Fumaraza je rasprostranjena i u tkivima fetusa i odraslih. Veliki postotak enzima eksprimiran je izražen u koži, paratiroidnoj žlijezdi, limfi i debelom crijevu. Mutacije u proizvodnji i razvoju fumaraze dovele su do otkrića nekoliko bolesti povezanih s fumarazom kod ljudi. To uključuje benigne mezenhimne tumore maternice, lejomorfozu i karcinom bubrežnih ćelija i nedostatak fumaraze. Germinativne mutacije u fumarazi povezane su s dva različita stanja. Ako enzim ima misens mutaciju i delecije unutar okvira 3' kraja, nastaje nedostatak fumaraze. Ako sadrži heterozigotmu 5' misens mutaciju i delecije (u rasponu od jednog para baza do cijelog gena), tada lejomiomatoza i karcinom bubrežnih ćelija/Reedov sindrom (višestruki kožni i maternični mogu rezultirati lejomiomatozama).
Libija
Do početka 20. vijeka područje današnje Libije bilo je pokrajina Osmanlijskog carstva. Godine 1912. Libija je postala italijanska kolonija. Za vrijeme Drugog svjetskog rata bila je poprište žestokih pustinjskih borbi, a nakon rata Libija je dobila nezavisnost kao nagradu za saradnju domaćih plemena sa saveznicima.
Kao rezultat Građanskog rata u Libiji 2011, na vlasti je Nacionalno prelazno vijeće, na čelu sa Mustafom Abdul Jalilom.
Nakon nastavljenih sukoba, podijeljene grupe ne priznaju zvaničnu vlast.
Etimologija
Naziv "Libija" je drevno ime za sjeverni dio Afrike zapadno od Egipta, potvrđeno hijeroglifima od prije 2000. godina p.n.e., nepoznatog porijekla. U grčkoj upotrebi, ponekad znači cijela Afrika. Moderna nacija to je ime stekla 1934. godine, kada je Kraljevina Italija, koja je Libiju tada držala kao koloniju, oživjela naziv kao kolonija, koja je formalno postala nezavisna 1951. godine.
Historija
Ime Libije potiče iz egipatskog pojma "Libu", koji se odnosio na berbersko pleme koje je živjelo zapadno od Nila. "Libu" je u grčkom jeziku prešlo u Libiju, iako je u antičkoj Grčkoj ovaj pojam imao šire značenje, obuhvatajući cijelu sjevernu Afriku zapadno od Egipta i ponekad se odnosio na cijeli kontinent, tj. Afriku.
Arheologija
Arheološki nalazi upućuju da je već u 8. milenijumu p. n. e. libijska obala bila naseljena neolitskim ljudima koji su poznavali stočarstvo i gajili kultivirane biljke. Ova kultura je cvjetala hiljadama godina u regionu, dok ih nisu potisli ili apsorbovali Berberi.
Grci
Grci su pokorili istočnu Libiju kada su, prema predanju, emigranti sa prenaseljenog ostrva Tera, slušajući proročanstvo sa Delfa, pošli tražiti novi dom u sjevernoj Africi. 631. p. n. e. osnovali su Kirenu. U sljedećih 200 godina, još četiri važna grčka grada osnovana su u toj regiji: Barke (Al Mardž), Eufesperida (kasnije Berenike, danas Bengazi), Teučira (kasnije Arsiona, danas Tukrah) i Apolonija (Susah), luka Kirene. Zajedno sa Kirenom, bili su poznati kao Pentapolis (Pet gradova).
Italijanska vlast
1934. godine, Italija je prihvatila ime "Libija" (koje su koristili Grci za čitavu sjevernu Afriku, osim za Egipat) kao zvanično ime kolonije, koja se sastojala od provincija: Kirenaika, Tripolitanija i Fezan. Kralj Idris I, emir Kirenaike, bio je vođa pokreta protiv italijanske okupacije između dva svjetska rata. Od 1943. do 1951., Tripolitanija i Kirenaika bile su pod britanskom upravom, dok su Francuzi kontrolirali Fezan. 1944. godine, Idris se vraća iz egzila u Kairu, ali je odbio da obnovi stalnu rezidenciju u Kirenaiki dok se nisu uklonili neki aspekti strane kontrole 1947. Pod uslovima mirovnog sporazuma iz 1947, Italija se odrekla svih prava na Libiju.
Nezavisnost
21. novembra 1949, generalna skupština UN donijela je rezoluciju koja kaže da Libija treba da postane nezavisna prije 1. januara 1952. Idris je predstavljao Libiju u predstojećim pregovorima. Kada je Libija proglasila nezavisnost 24. decembra 1951, bila je prva država koja je postigla nezavisnost kroz UN i jedan od prvih bivših evropskih posjeda u Africi koji je dobio nezavisnost. Libija je proglašena ustavnom i naslijednom monarhijom pod kraljem Idrisom.
Pronalaženje značajnih naftnih rezervi 1959. i prihodi koji su uslijedili od prodaje petroleuma, omogućili su jednoj od najsiromašnijih nacija da uspostavi veoma bogatu državu. Iako je nafta drastično unaprijedila finansije vlade, nezadovoljstvo je nastalo zbog pretjerane koncentracije nacionalnog blaga u rukama kralja Idrisa i nacionalne elite. Nezadovoljstvo je raslo zajedno sa pojavom naserizma i arapskog nacionalizma u sjevernoj Africi i Bliskom istoku.
Dolazak Gaddafija na vlast
1. septembra 1969, mala grupa oficira predvođena 28-godišnjim vojnim oficirom, Muammarom Abu el-Gaddafijem, pokrenula državni udar protiv kralja Idrisa. U to vrijeme Idris je bio u Turskoj na medicinskom tretmanu. Njegov sestrić Sajid Hasan ar-Rida as-Sanusi, postao je kralj. Bilo je jasno da revolucionarni oficiri koji su objavili zbacivanje kralja Idrisa nisu htjeli da Sajida imenuju za kralja, i da mu prepuste upravljanje državom. Sajid je ubrzo shvatio da ima znatno manju moć kao novi kralj, nego ranije kada je bio samo princ. Prije isteka 1. septembra, Sajid Hasan ar-Rida je formalno zbačen od strane revolucionara i stavljen u kućni pritvor. U međuvremenu, revolucionari su ukinuli monarhiju i proglasili novu Libijsku Arapsku Republiku. U izvještajima vlade i u medijima je Gaddafi postao, "bratski lider i vođa revolucije."
Građanski rat
U martu 2011. godine je izbila pobuna širokih razmjera. Savjet bezbjednosti UN je odobrio vojnu intervenciju protiv Gaddafijevih snaga.
Poslije višemjesečnih borbi pobunjenici predvođeni Nacionalnim prelaznim vijećem, potpomognuti NATO snagama su zauzeli cijelu Libiju. U međuvremenu, Gaddafi je uhvaćen živ 20. oktobra 2011., nakon što je njegov konvoj, koji je bio u bijegu, napadnut od strane NATO avijacije, nakon što je Sirt pao 20. oktobra 2011. U vrijeme svoje smrti Gaddafi je imao 69 godina. Pretukli su ga i ubili pripadnici NTC snaga.
Vlada
Nacionalno prelazno vijeće je političko tijelo osnovano da predstavlja Libiju u ime anti-Gadaffijevih snaga, tokom građanskog rata u Libiji, 2011. godine. Na dan 5. marta 2011., Vijeće je proglasilo sebe "jedinim predstavnikom cijele Libije". U oktobru 2011. priznalo ga je preko 100 država.
Političke podjele
Država je podijeljena na 46 regija. Nakon sticanja nezavisnosti, Libija je podijeljena na tri pokrajine (muhafazat), a 1963. na 10 pokrajina. U februaru 1975. pravno su ukinute pokrajine, a uvedeni su kontrolni uredi za svaku od uravnih područja pod vlastitim ministarstvom. Ipak, sudovi i neki drugi državni aparati nastavili su koristiti staru upravno-prostornu podjelu. Godine 1983, Libija je podijeljena na 46 okruga (baladiyat), a četiri godine kasnije na 25 okruga. Godine 1995, zemlja je podijeljena na 13 okruga (shabiyah), pa 1998. na 26 okruga, te 2001. na 32 okruga. Prema zadnjoj teritorijalnoj podjeli iz 2007, Libija se dijeli na 22 okruga:
mini|300px|Trenutna upravna podjela na 22 okruga (od 2007) mini|Karta Libije
Okruzi se dalje djele na Osnovne narodne kongrese (مؤتمر شعبي أساسي‎) koji su najniži nivo teritorijalne podjele.
Geografija
Sa površinom od 1,759.540 km2 Libija je 17. po veličini država na svijetu.
Zemlja se obično dijeli na tri historijske regije od kojih Cirenaika čini 51% površine, Fezan 33%, a Tripolitanija 16%. Razlike između ovih regija nisu samo geografske i političke, nego i kulturne i društvene. Cirenaika je arabizirana prije nego Tripolitanija, gdje još postoje berberski domoroci. Fezan je pustinjsko zaleđe u čijim oazama žive većinom pripadnici etničkih manjina. Prije sticanja nezavisnosti Libije, stanovnici su se većino identificirali prema regijama u kojima su živjeli. Godine 1969., revolucionarna vlast promijenila je historijske nazive regija iz Tripolitanije u Zapadnu Libiju, iz Cirenaike u Istočnu Libiju, te iz Fezana u Južnu Libiju. Ubrzo su se stari nazivi počeli ponovno koristiti.
Privreda
Privredom dominira naftni sektor koji ostvaruje gotovo cijelu vrijednost izvoza i četvrtinu BDP-a, za 2004. procijenjenog na 6.700 USD po stanovniku (mjereno po PPP-u), među najvišim u Africi.
Stanovništvo
Libija ima oko 6,9 miliona stanovnika, a najveću grupu čine Arapi, te Berberi i Tuarezi.
Kultura
thumb|300px|desno|Antički rimski mozaik u gradu [[Sabrata.]] Mnogi Libijci koji govore arapski jezik smatraju se dijelom šire arapske zajednice. To je ojačano širenjem panarabizma sredinom 20. vijeka i njihovim preuzimanjem vlasti u Libiji, gdje su proglasili arapski jezik kao jedini službeni jezik države. Za vrijeme njihove vladavine bilo je strogo zabranjeno učenje, pa čak i upotreba autohtonog berberskog jezika. Tu je još i zabrana izučavanja stranih jezika koje su prethodno učili u akademskim institucijama, ostavljajući čitavim generacijama Libijaca ograničenja u njihovom razumijevanju engleskog jezika. Arapski dijalekti na arapskom i berberskom još uvijek zadržavaju italijanske riječi koje su bile u upotrebi prije i za vrijeme Italijanske Libije.
Libijci imaju baštinu u tradicijama od prijašnjih nomadskih govornika arapskog jezika Beduina i sjedilačkih berberskih plemena. Većina Libijaca povezuje se s određenim prezimenom koji potječe iz plemenskih ili osvajačkih mjesta.
Oslikavajući "prirodu davanja" (arapski: الاحسان Ihsan, berberski jezici: ⴰⵏⴰⴽⴽⴰⴼ Anakkaf), među libijskim narodom kao i osjećaj gostoprimstva, država Libija bila je među prvih 20 zemalja na svijetu prema indeksu iz 2013. godine. Prema podacima CAF-a, svakog mjeseca, gotovo tri četvrtine (72%) svih Libijaca pomoglo je nekome koga nisu poznavali - treći najviši nivo u svih 135 anketiranih zemalja.
Dugi niz godina nije bilo javnih pozorišta, a vrlo je malo kina koji prikazuju strane filmove. Tradicija narodne kulture i dalje je sačuvana, gdje narodni ansambli i plesne grupe izvode muziku i plešu na čestim festivalima, kako u Libiji tako i izvan nje.
Mnogi Libijci često posjećuju domaće plaže kao i libijska arheološka nalazišta - posebno Leptis Magna, za koje se smatra da je jedno od najbolje sačuvanih rimskih arheoloških nalazišta na svijetu. [247] Najčešći oblik javnog prijevoza između gradova je autobusima, iako mnogi ljudi putuju i automobilima. U Libiji ne postoje željezničke usluge, ali one su planirane za izgradnju u bliskoj budućnosti.
Glavni grad Libije, Tripoli, ima mnogo muzeja i arhiva, a tu se nalaze i vladina biblioteka, etnografski muzej, arheološki muzej, nacionalna arhiva, muzej epigrafije i islamski muzej. Arheološki muzej u Tripoliju smješten je u središtu glavnog grada blizu morske obale, a izgrađen je u dogovoru sa UNESCO-om i jedan je od najpoznatijih muzeja u zemlji.
MIS18A
Protein Mis18-alfa jest protein koji je kod ljudi kodiran genom MIS18A sa hromosoma 21.
Aminokiselinska sekvenca
Dužina polipeptidnog lanca je 233 aminokiseline, a molekulska težina  25.863 Da.
Kilimanjaro
Kilimanjaro (Bijelo brdo ili Snježno brdo) najviša je afrička planina vulkanskog porijekla. Smještena je u sjeveroistočnom dijelu Tanzanije, nedaleko od granice s Kenijom. Na planini se smjenjuju različite klimatske zone. Dok u podnožju vlada tropska klima, na vrhu je alpska. Kilimanjaro je u blizini ekvatora. Snježna granica je na približno 4600 m. Od 1987. Kilimanjaro je pod zaštitom UNESCO-a.
Geologija
mini|lijevo|250px|Kilimanjaro Kilimanjaro čine tri vulkanske kupe: najviša, Kibo (5895 m), zatim Mawenzi (5149 m) i Shira (3962 m). Vrh Uhuru je najviši vrh na ivici kratera Kibo.
Ova planina zapravo je veliki stratovulkan. Od spomenuta tri vrha, Mawenzi i Shira su ugašeni, dok je Kibo uspavani vulkan i mogao bi opet erumpirati. Posljednja veća erupcija desila se prije 150.000-200.000 godina.
Iako uspavan, u krateru Kibo vidljive su fumarole, iz kojih izlaze plinovi. Na Kibu se u prošlosti desilo nekoliko odrona i klizišta, od kojih je jedno formiralo područje poznato kao Zapadni prolaz.
Damir Avdić
mini|desno|240p|Omot albuma "...od trnja i žaoka"Damir Avdić, poznat i kao Graha, Diplomac ili Bosanski psiho, (1964) je underground muzičar i umjetnik iz Tuzle. Dugi niz godina je svirao u hardkor-punk bendu Rupa u zidu, a sada nastupa samostalno (električna gitara i glas).
2004. godine je izdao album "…od trnja i žaoka" za etiketu "Slušaj najglasnije!" iz Zagreba sa 12 pjesama od kojih su neke: Brate, Diplomac, Lucifer, Abdulah... Iako pjesme, prema mišljenju mnogih, zvuče oporo i teško, Damir sam kaže da su ljubavne. Na omotu CD-a je prekrižena slika Che Gevare, a Damir o tome govori: "Ovo je album za odrasle. Ne mislim na godine, naravno. Već na one koji su svjesni da je Che Guevara danas samo brand kao Diesel, Puma, Hilfiger. Barikade danas kroji Armani. Zato su svi na njima. Nema tu ni kurca od revolucije."
Avdić je još i autor romana „Na krvi đuprija“, koji je tematski povezan sa muzičkim izdanjem, i bavi se "urbanim frustracijama" prosječnog BiH mladića.
Mars
Mars je četvrta planeta u Sunčevom sistemu. Naziv je dobio po Marsu, starorimskom božanstvu rata i poljoprivrede koje je u grčkoj mitologiji poznato pod imenom Ares. Često se naziva i crvena planeta.
Poznat je jos od prahistorijskih vremena i ne zna se pouzdano ko ga je prvi otkrio. Stari Egipćani su ga zvali "Horus Crveni" i zbog njegovog retrogradnog kretanja su za njega govorili da "putuje unatrag". Drevnim Arapima je bio poznat pod imenom "Al-Kahira", po čemu je i sam glavni grad Egipta, Kairo, kasnije dobio ime. U drevnoj indijsko-vedskoj astrologiji, Džiotišu, na sanskrtu se pominje pod imenima Mangal (Sretni), Angaraka (Gorući ugalj) i Kudža (Divni). Sumerci su ga zvali Lahmu i ujedno je smatran jednim od prvobitnih božanstava. Otkrićem teleskopa bilo je moguće posmatrati ovu planetu, ali uz mnoge poteškoće s obzirom na to da je Mars manji u odnosu na Zemlju (koja je nešto veća). Često se pominje u raznim djelima pisaca naučne fantastike i najpoželjnije je mjesto za ljudsku kolonizaciju u budućnosti.
Ljudsko biće sve do danas nije kročilo na Mars, ali su slate mnogobrojne svemirske letjelice sa Zemlje, u čemu su posebno imali učešća Amerikanci i Rusi. Prva svemirska letjelica koja je posjetila Mars bila je Mariner 4 1965. godine. Nakon nje su uslijedile misije Marsa 2 i dvaju Vikinga 1976. godine. Dvadeset godina poslije, 4. jula 1997. godine, na Mars je uspješno sletio Mars Pathfinder, a već 2004. dvije svemirske ekspedicijske sonde "Spirit" i "Opportunity". Dvije navedene sonde su prikupile i poslale mnoštvo geoloških podataka i zanimljivih fotografija. Spirit je završio misiju 2011., a Opportunity 2019. Pet orbitalnih letjelica Mars Reconnaissance Orbiter, Mars Odyssey, Mars Express Orbiter, MAVEN i Mars Orbiter također, trenutno obavljaju misiju kružeći oko planete.
Treći mjesec u godini, mart, vodi porijeklo od riječi Mars.
Fizikalne karakteristike
Mars je manji od Zemlje i ima ekvatorijalni poluprečnik od 3.397 km i polarni poluprečnik oko 3.375 km, a uz to je od nje i lakši i ima masu od 6,4185 × 1023 kg, za razliku od Zemljine čija masa je 5,9736 × 1024 kg. Može biti maksimalno udaljen od Sunca za oko 206,62 × 106 km (perihel) i minimalno 249,23 × 106 km (afel). Marsu treba oko 686,973 tropskih dana da napravi puni krug oko Sunca krećući se prosječnom brzinom od 24,13 km/s, i oko 24,6597 sata da se okrene oko svoje ose, što predstavlja zapravo prosječnu dužinu dana na Marsu (koji je nešto duži nego zemaljski dan).
Atmosfera i klima
mini|lijevo|200px|Marsova tanašna atmosfera vidljiva na horizontu. Marsova atmosfera je primjetno drugačija od Zemljine, a sastoji se uglavnom od ugljik-dioksida (95,32%), uz male primjese drugih gasova: dušika (2,7%), argona (1,6%), kisika (0,13%) i neona (0,00025%). Također sadrži i vodenu paru (0,03%), a u polarnim krajevima je 1971. detektiran ozon.
Polarne kape zimi se prošire do 40-50° geografske širine. Sonda Viking Lander 2 je na 47° sjeverne geografske širine snimila tanak sloj inja. Sjeverna polarna kapa se za vrijeme sjevernog ljeta smanji na promjer od oko 800 km, a južna za južnog ljeta na oko 400 km. Osim ugljik-dioksida (suhi led), polarne kape sadrže i smrznutu vodu jer je uočeno da sublimacijom kape ne nestaju, a temperatura je uvijek ispod 273 K (0 °C). Ova smrznuta voda je izmiješana s česticama prašine.
Dana 15. marta 2007. godine radarski instrument s letjelice Mars Express je načinio snimke koje potvrđuju ranije mišljenje da se duboko ispod polarnih kapa nalaze ogromne naslage leda. Kako se procjenjuje količina vode u tim naslagama bila bi dovoljna da pokrije cijelu površinu Marsa vodenim omotačem debelim oko 11 metara.
Dana 31. jula 2008. godine NASA je objavila da je robot Phoenix otkrio vodu na Marsu.
2018. koristeći MARSIS, Mars Express je otkrio tekuću vodu na Marsu. Područje vode podsjeća na jezero i nalazi se ispod površine. S obzirom da je okoliš Marsa neprijateljski za razvoj života nagađa se da se, ukoliko život na tom planetu i postoji, razvija ispod površine. MARSIS nije mogao detektirati kolika je dubina 'jezera' koje je otkriveno, ali se pretpostavlja da minimalno metar duboko.
Temperaturne razlike i nastanak oluja
Prosječna izmjerena temperatura na Marsovoj površini je 210 K (-63 °C), s maksimumom od 293 K (20 °C) i minimumom od 130 K (-143 °C). Najtoplija područja su oko ekvatora i u subsolarnoj tački zato što temperatura tla zavisi od ugla upada sunčevih zraka i često varira jer je rijetka atmosfera slab generator toplote.
Na polovima temperatura zimi ne prelazi 160 K (-113 °C), a pada i do 120 K (-153 °C) što je dovoljno da CO2 kondenzuje. Tada dio atmosferskog CO2 prelazi u polarnu kapu što dovodi do naglog pada pritiska na tom području i zrak s čitavog globusa struji prema tom polu.
Temperaturne razlika između svjetlijih i tamnijih područja, odnosno tla i atmosfere, uslovljavaju miješanje atmosfere. Vjetrovi, koji su pri tlu brzine 10 m/s, podižu čestice prašine do 50 km uvis i prenose ih na udaljenosti od više hiljada kilometara. Vjetrovi dostižu brzine do 100 m/s, izazivajući godišnje stotinjak pješčanih oluja koje, kada je Mars u perihelu, a vjetar i temperatura u svom maksimumu, mogu prekriti cijelu planetu prašinom.
Pješčane oluje dovode do zanimljivog efekta "anti-staklenika" - velike količine prašine u atmosferi ne dopuštaju sunčevoj svjetlosti da neoslabljena prodre do površine, a propuštaju toplinsko zračenje Marsove površine koja se hladi, dok se viši dijelovi atmosfere zagrijavaju.
Oblaci
Iako atmosfera sadrži samo hiljaditi dio vodene pare koju nalazimo u Zemljinoj atmosferi, voda se uspijeva kondenzovati i formirati oblake koji lebde na velikim visinama. Oblaci su redovna pojava na Marsu uprkos maloj količini vodene pare u atmosferi. Posmatrani su i sa Zemlje, a s letjelica Mariner i Viking snimljeni su mnogobrojni oblici koje možemo svrstati u nekoliko kategorija:
Čestice prašine stalno prisutne u atmosferi daju joj narandžastu nijansu. Pješčane oluje vide se sa Zemlje kroz žuti filter kao "žuti oblaci". Oblaci koji se sastoje od aerosola vode i posmatraju se kroz modri filter i zovemo ih "modri oblaci".
Pritisak
mini|desno|230 px|Umjetnički prikaz - kako bi Mars izgledao sa okeanima U odnosu na Zemlju, Marsova atmosfera je vrlo rijetka zbog čega ima nizak površinski pritisak koji varira od 1 do 10 mbar, u zavisnosti od uslova. Prosječan pritisak u području srednjeg površinskog nivoa iznosi 7 mbar. Već spomenuta sublimacija i kondenzacija mijenja tokom godine globalni pritisak za 20%.
Viking Lander 1 je izmjerio srednji površinski pritisak od samo 6,8 mbar u trenutku kad je južna polarna kapa bila najveća, a u drugom dijelu godine iznosio je čak 9,0 mbar. Viking Lander 2 izmjerio je najveći pritisak od 10,8 mbar.
Pronađeni su dokazi da je nekad gušća Marsova atmosfera dozvoljavala postojanje tekuće vode na Marsu. Oblik reljefa koji uveliko podsjeća na kontinente, obale okeana, riječne kanjone, jezera i ostrva navodi na pomisao da su velike vode nekada oblikovale taj teren.
Marsovi omotači
Mars ima dva omotača: čvrsti (litosferu) i zračni omotač (atmosferu), a za razliku od Zemlje, nema vodenog omotača (hidrosfere), pa samim time ni živog svijeta (biosfere).
Marsova litosfera nije u potpunosti istražena. Opservacije magnetskih polja na Marsu pomoću letjelice Mars Global Surveyor su pokazale da su dijelovi njegove kore magnetizirani različito u raznim ljuskama koje su širine oko 160 km i 970 km debljine, slično kao što je pronađeno na dnu zemaljskih okeana. Jedna interesantna teorija iz 1999. godine kaže da bi ove ljuske mogle biti dokaz davnih pokreta tektonskih ploča na Marsu, mada se ovo još nije dokazalo. Ako bi to bilo tako, onda bi pomenuti procesi mogli potpomoći njegovu atmosferu, koja je sama po sebi slična Zemljinoj, da transportira ugljikom bogate stijene na površinu, dok bi prisustvo magnetnog polja pomoglo pri zaštiti planete od kosmičkog zračenja. Predlažu se i druga objašnjenja.
Svemirska sonda "Opportunity" je otkrila prisustvo hematita na Marsu u obliku malih sfera ili sferula u Meridijanskoj dolini (lat. Meridiani Planum). Sferule su prečnika samo nekoliko milimetara i vjeruje se da su nastale kao stjenoviti nanosi pri vlažnim uvjetima prije više miliona godina. Pronađeni su i drugi minerali koji su sadržavali sumpor, željezo ili brom kakav je npr. jarozit. Ovaj i druge dokaze je provodila grupa od 50 naučnika koja je 9. decembra 2004. godine u časopisu "Science" objavila da "je u prošlosti na Marsovoj površini bila povremeno prisutna tekuća voda u Meridijanskoj dolini i da su je s vremenom apsorbovali donji dijelovi površine. Budući da je tekuća voda ključni preduslov za život, izvodimo zaključak da su uslovi u Meridijanskoj dolini bili pogodni za život određeni period u Marsovoj prošlosti". Na suprotnoj strani planete na "Kolumbijskim bregovima" (Columbia Hills), svemirska sonda Spirit je pronašla mineral getit, koji za razliku od hematita nastaje samo u prisustvu vode, što ide u prilog i drugih dokaza za egzistenciju vode.
Istraživači su 1996. proučavajući meteorit ALH84001, za koji su bili uvjereni da potiče s Marsa, iznijeli bitne karakteristike koje su povezali s mikrofosilima preostalim od iščezlog života na Marsu. Do 2017. godine, interpretacija otkrića je ostala kontroverzna bez ikakve saglasnosti među naučnicima.
Marsova atmosfera je veoma tanka: površinski atmosferski pritisak iznosi svega 750 Pa. Ipak, debljina atmosferskog sloja je oko 11 km, što je nešto više od Zemljinog koji iznosi 6 km. Marsovu atmosferu sačinjavaju: ugljik-dioksid (95,32%), dušik (2,7%), argon (1,6%), kisik (0,13%), ugljik-monoksid (0,07%), vodena para (0,03%), dušik-dioksid (0,01%) i neon, kripton, ksenon, ozon i metan s 0,14%. Metan je otkriven 2003. godine u atmosferi zemaljskim teleskopima i moguće je da je Mars Express Orbiter potvrdio tu njegovo prisustvo u martu 2004. godine.
Prisustvo metana na Marsu je veoma intrigantno, jer on kao nestabilan gas pokazuje da tu mora biti (ili je bilo u zadnjih nekoliko stotina godina) izvora gasa na ovoj planeti. Vulkanska aktivnost, udari kometa i egzistencija živih bića u obliku mikroorganizama kakvi su metanogeni su također mogući ali još kao nepouzdani izvori. Metan se pojavljuje u slojevima, što nagovještava da se brzo raspršio (te se tako vjerovatno neprestano oslobađao u atmosferu) prije nego što je imao vremena da postane uniformno raspoređen u atmosferi. Planira se potraga za ostalim sličnim gasovima koji bi mogli nagovjestiti koji izvori su vjerovatniji; kao što u Zemljinim okeanima biološka produkcija metana koja teži biti propraćena prisustvom etana, dok je vulkanski metan propraćen prisustvom sumpor-dioksida.
Magnetosfera
Mars posjeduje slabo magnetsko polje. U usporedbi sa Zemljinim, jakost Marsova polja je oko 500 puta slabija. Osim toga, magnetski polovi Marsa su suprotno orijentirani od Zemljinih. Zemljin sjeverni magnetski pol se nalazi blizu južnog areografskog pola, a na Marsu je sjeverni magnetski pol na sjevernom areografskom polu.
Topografija
mini|Svjež [[udarni krater na Marsu. 3.7°N, 53.4°W]] Dihotomija Marsove topografije je iznenađujuća: sjeverne ravnice izravnate lavom se pomjeraju suprotno od južnih visija izrovanih rupama i kraterima kao posljedica udara kometa u prošlosti. Marsovo tlo, kao što se vidi sa Zemlje, je dosljedno podijeljeno na dvije vrste površina, s različitim albedom. Bljeđe ravnice prekrivene prašinom, i pijeskom bogatim crvenkastim željeznim oksidima su se nekada smatrali Marsovim "kontinentima" i data su im imena kao Arabia Terra (Zemlja Arabija) i Amazonis Planitia (Amazonski bazen). Tamni oblici su se smatrali morima, odakle i potiču njihova imena kao Mare Erythraeum (Eritrejsko more), Mare Sirenum (Sirensko more) i Aurorae Sinus (Zaliv Aurora). Najveći tamni oblik koji se može vidjeti sa Zemlje je Syrtis Major (Velika Sirtida).
Marsove polarne kape sadrže zamrznutu vodu i ugljik-dioksid. Ugasli vulkan, Olympus Mons (Planina Olimp), je najveća planina u Sunčevom sistemu čija visina iznosi oko 27 km. Nalazi se u pustom planinskom predjelu zvanom Tharsis (Tarzis), koja sadrži nekoliko velikih vulkana. Postoji još nekoliko manjih planina na Marsu ali je Olympus Mons najimpresivniji. Mars ima i najveći sistem kanjona u Sunčevom sistemu koji je poznat pod imenom Valles Marineris (Marinerova dolina) ili Marsova brazda, koja je duga oko 4000 km i duboka oko 7 km. Također je i izbrazdan mnoštvom udarnih kratera. Najveći od njih je impaktni bazen Hellas (Helada), prekriven svijetlim crvenim pijeskom.
Radna grupa za nomenklaturu planetarnih sistema Internacionalne Astronomske Unije ima pravo imenovanja oblika Marsovih povrsina.
Kada je u pitanju Marsova kartografija važno je pomenuti sljedeće značajne pojmove:
Marsovi sateliti
I jedan i drugi satelit je otkrio američki astronom Asaph Hall 1877. godine, a dobili su imena prema likovima Fobosu i Deimosu iz grčke mitologije, sinovima grčkog boga Aresa.
Nauka o hrani
Nauka o hrani je bazično znanje o prehrambenoj tehnologiji koje uključuje: hemiju, biohemiju i mikrobiologiju hrane kao i njena nutritivna svojstva, senzoriku i fizička svojstva. Nauka o hrani i prehrani uključuje discipline kao što su:
Pojam "Nauka o hrani i prehrani" pojavio se između šezdesetih i sedamdesetih godina u SAD-u. Podjelu nauke o hrani teško je načiniti jer su posljednjih dvadeset godina prisutne veoma dinamične promjene. Izučavaju je u potpunosti ili djelimično različiti studiji: nutricionisti, farmakolozi, prehrambeni tehnolozi, hemičari i biohemičari, liječnici, agronomi itd. Prehrambene navike i životni stil naprimjer izučavaju liječnici sa svog aspekta (zdravlje - dijeteika i dijetoterapija), a i ekonomisti - marketari sa svog (ponuda i tražnja hrane u odnosu na životni stil i prehrambene navike), zatim pravnici (legislativa o hrani). Hranu i prehranu izučavaju i teolozi (košer u judaizmu halal u islamu i vegetarijanstvo u drugim vjerama). Gotovo da nema ljudske djelatnosti koja nije vezana za hranu kao jednu od osnovnih potreba čovjeka.
Nauka o hrani je multidisciplinarna i veoma usko povezana sa prehranom, hemijom prehrane, hemijom i biohemijom hrane, mikrobiologijom hrane, dijeteikom, dijetoterapijom, itd. Treba razlikovati pojmove hrana i prehrana (ishrana). Nauka o hrani i nauka o prehrani se često poistovjećuju jer u principu obje izučavanja hranu, a po nekim naučnicima nauka o hrani uključuje i izučavanje procesa probave i metabolizma (što je bliže prehrani). Hrana je materija ili tvar koju unosimo u organizam u cilju zadovoljenja gladi i prehrambenih potreba (energetskih, gradivnih i regulacijsko - zaštitnih) oraganizma. Prehrana je proces ili grupa metaboličkih procesa koje se odvijaju u organizmu od momenta uzimanja hrane (jedenja) do njenog iskorištenja u energetske, gradivne ili regulacijsko zaštitne svrhe u organizmu. Tvari koje se unose u organizam, a pri tome se iskorištavaju na taj način što daju organizmu potrebnu energiju, zovu se nutrijenti (proteini - bjelančevine, ugljikohidrati, lipidi). Međutim, sa hranom se unose i nenutitivne komponente:
Očigledno je da je poznavanje hemijske konstitucije hrane od esencijalnog značaja a ovo područje proučava hemija hrane kao i poznavanje procesa koji se odvijaju tokom probave i metabolizma (biohemija).
Geografski omotač
mini|Struktura Zemlje Geografski omotač je kompleksni omotač, najsloženiji dio naše planete, formiran pod uticajem kosmičkih i telurskih sila, sastavljen od Zemljine kore, hidrosfere, biosfere, pedosfere i nižih dijelova atmosfere. Obično se uzima da mu je gornja granica na visini od 25 do 30 km (ozonosfera), dok se za donju granicu obično uzima Mohorovičićev diskontinuitet.
Granice i sastav geografskog omotača
Zemlja se razlikuje od svih drugih planeta u Sunčevom sistemu. Ona ima živa bića. Na njoj i mi živimo. Život na zemlji omogućuje njen omotač koji se naziva geografski omotač. U njemu je nastao i održava se život svih živih bića. Izvan njega ne postoje uvjeti za život.
Geografski omotač samo posjeduje Zemlja, od svih planeta u sunčevom sistemu. On štiti život na zemlji od unutrašnjih Zemljinih sila i spoljašnjih kosmičkih utjecaja. Geografski omotač je najvažniji dio Zemlje. Geografski omotač zaštićen je od pretjeranog utjecaja Sunčevog zračenja jednim gasom koji se naziva ozon, po čemu je i sloj u atmosferi nazvan ozonsfera. Ovaj sloj se nalazi na oko 25 km visoko iznad Zemlje. To je gornja granica geografskog omotača. Iznad ove granice ne postoji život.
Donja granica geografskog omotača se nalazi u Zemlji ispod nas gdje se tvrdi sloj topi visokim temperaturama iz kojih na površinu izlijeva lava ili magma. On se nalazi prosječno na dubini od oko 45 km. Ispod ovog sloja nema života. Ako se zbroji visina i dubina onda se dobiva podatak da živi svijet na Zemlji postoji u sloju koji je debeo do oko 70 km. Ako bismo ovom visinom obavili cijelu Zemlju onda bismo dobili omotač u kojem se odvija život na Zemlji. Taj omotač proučava geografija.
Sastav geografskog omotača
Geografski omotač je slojevit. Njega čine više omotača, koji se međusobno razlikuju po građi. Te ovojnice se nazivaju geosfere. Njih je Zemlja stvorila, one su Zemljie. Na njih djeluju i kosmičke sile. One se međusobno prožimaju i uz pomoć njih i kroz njih se razmjenjuje materija i energija.
Tako se toplotom, koju zemlja na svojoj površini prima od Sunca, zagrijava tlo i zrak. Usljed zagrijavanja nastaju kretanja, kao što su vjetar i morske struje, kojima se prenosi toplota, zrak i voda na sve dijelove površine Zemlje. Ovakvih kretanja ima i u Zemlji u kojoj se vrši preraspodjela toplote kojom se stijene tope i na površinu se izlijevalju u obliku tekućih užarenih stijena koje se nazivaju lava.
Geosfere se međusobno razlikuju po sastavu materije koje ih grade. Tvrdi kameniti spoljni sloj Zemlje naziva se litosfera. Nju čine čine stijene koje se razlikuju po obliku i načinu nastanka. Vodeni omotač na zemlji naziva se hidrosfera. Ovaj omotač čine sve slane i slatke vode na Zemlji. Sve vode na planeti Zemlji se nazivaju Svjetski okean. Zrak koji udišemo i kojega ima svugdje na zemlji obavija je i čini njen spojni sloj. Ovaj sloj se naziva atmosfera. Ona zaljedno sa zemljom, učestuje i kretanjima, zbog čega rotaciju i revoluciju, pored ostalog, ne osjećamo. Atmosfera je zaštitni omotač Zemlje od utjecaja kosmosa i štetnog dijela Sunčevog zračenja. Pored tri glavna omotača Zemlje postoje mali omotači kao što su pedosfera, čine je tlo, raspadnute stijene, kamenje. Biosfera čine je sav biljni i životinjski svijet na Zemlji.
Masakr u Ulici oslobodilaca Sarajeva
Masakr u Ulici oslobodilaca Sarajeva kod broja 8 dogodio se 4. februara 1994. tokom opsade Sarajeva, a počinile su ga snage Vojske Republike Srpske (VRS).
Tada je od granate ispaljene s položaja VRS-a oko grada devetero građana Sarajeva ubijeno, dok ih je 16 teže i lakše ranjeno.
Ovaj masakr jedan je od mnogobrojnih koje je predvodio VRS tokom opsade Sarajeva, kao dio kampanje teroriziranja građana po naređenju njenog zapovjednika Ratka Mladića i političkog inspiratora opsade Radovana Karadžića te zapovjednika Sarajevsko-romanijskog korpusa Stanislava Galića i Dragomira Miloševića.
Tokom opsade posebno su ciljane tržnice, škole, bolnice, porodilišta, biblioteke, mjesta na kojima su se ljudi okupljali u redovima za hljeb i vodu. Za kampanju teroriziranja civila tokom opsade Sarajeva pravomoćno je osuđen Stanislav Galić na doživotnu robiju pred Međunarodnim krivičnim sudom za ratne zločine počinjene na tlu bivše Jugoslavije, te Dragomir Milošević (na 29 godina), koji ga je naslijedio na mjestu zapovjednika Sarajevsko-romanijskog korpusa VRS-a.
Ermin Sijamija
Ermin Sijamija je bosanskohercegovački glumac rođen 26. novembra 1974. godine u Travniku, Bosna i Hercegovina. Poznat je po ulogama u brojnim pozorišnim predstavama, filmovima i televizijskim serijama.
Biografija
Rano se sa porodicom seli u Sarajevo gdje pored osnovne škole završava Drugu gimnaziju. Nakon nekoliko pokušaja, upisuje Akademiju scenskih umjetnosti 1996. gdje diplomira 2002. godine.
Prvu profesionalnu ulogu je imao nešto ranije u predstavi "Let iznad kukavičijeg gnijezda", Mustafe Nadarevića. Iste godine se pojavljuje u humorističnoj seriji Viza za budućnost gdje igra jednu od sporednih uloga. Nakon što je diplomirao igra i prvu ozbiljniju ulogu i to na daskama Narodnog pozorišta u predstavi "Omer-paša Latas" zajedno sa Josipom Pejakovićem i Zoranom Bečićem.
Naredne godine ostvaruje i prvu filmsku ulogu u višestruko nagrađivanom bh. ostvarenju Remake. Nedugo poslije i u još dva filma; Ljeto u Zlatnoj Dolini te Zemlja crvenih gusaka (Racconto di guerra), kratkometražni film u italijanskoj produkciji. Glumio je još u filmovima "Nebo iznad krajolika", "Sve džaba", "Moram spavat', anđele" te u kriminalističkoj seriji "Crna hronika".
Od 2003. je član Drame Narodnog Pozorišta u Sarajevu, a od 2006. godine obavlja funkciju direktora tog dijela najveće pozorišne kuće u Bosni i Hercegovini. Igrao je još u predstavama: "Ptičice", "Roberto Zucco", "Luda lova", "Tvđava", "Revizor", "Višnjik", "Kraljevo", "Pobuna u Narodnom pozorištu", "Legenda o Ali-paši", "Rodoljupci", "Prvi put s ocem na izbore", "Ženidba", "Igra plakanja", kao i u predstavama "Romeo i Julija" i "Adam Geist" u produkciji MESS-a.
Vanjski linkovi
Narodno pozorište Sarajevo - Opservatorij
Messier 103
Messier 103 (M103 ili NGC 581) je otvoreno zvjezdano jato i nalazi se u sazviježđu Kasiopeja. Prvo otkriće je napravio Pierre Francois Andre Mechain u aprilu 1781. godine.
Karakteristike
To je jedan od najudaljenijih otvorenih klastera (8.000 do 9.500 s.g. od Zemlje i prečnika od oko 15.000 s.g. M103 sadrži oko 40 zvijezda, od kojih dvije imaju magnitude 10,5 a jedan crveni džin magnitudu od 10,8 što ga čini najsjajnijim članom klastera. Na posmatranja M103 generalno utiče binarnaa zvijezda Struve 131, iako sama ta zvijezda nije član 172-zvjezdanog clastera. M103 je star oko 25 miliona godina old. Skup nam prilazi brzinom od 37 km/s.
Amaterska posmatranja
M103 je od strane Astronomske lige okarakterisan kao objekt koji je lako pronaći dvogledom. Nalazi se u blizini zvijezde Epsilon Kasiopeje. U dvogledu se skup vidi kao magličasti oblačak. Za uočavanje zvijezda potreban je manji teleskop. Teleskop će pokazati da je dominantna zvijezda u skupu Struve 131, dvostruka zvijezda koja ne pripada skupu. U 200 milimetarskom teleskopu vidljivo je oko 20 zvijezda.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Moša Pijade
Moša Pijade (Beograd, 4. januar 1890. - Pariz, 15. mart 1957. godine) bio je istaknuti srbijanski politički radnik i državnik u bivšoj Jugoslaviji. Rođen u trgovačkoj porodici u Beogradu. Studirao slikarstvo u Münchenu, a zatim Parizu. Međutim, svoj život nije posvetio slikarstvu. Bavio se novinarstvom. 1920. godine priključuje se Radničkom pokretu KPJ. Svestrano i neumorno radio na jačanju KPJ u predratnom, NOB-a u ratnom i SFRJ u poslijeratnom periodu. Prevodio Kapital, Bjedu filozovije itd. Tokom Drugog svjetskog rata bio je šef ekonomskog odsjeka Vrhovnog štaba. Učesnik AVNOJ-a u Jajcu 1943. godine. Poslije rata biran je za člana Savezne narodne skupštine. Iznenadna smrt ga je zatekla u Parizu, pri povratku iz Engleske, gdje je bio na čelu jugoslovenske parlamentarne delegacije.
Biografija
Rođen je 4. januara 1890. u Beogradu, u bogatoj sefardskoj židovskoj porodici. Završio je nižu gimnaziju, a zatim je studirao i slikarstvo u Beogradu, Münchenu i Parizu od 1905. do 1910. godine.
Pored ovoga, bavio se aktivno i novinarstvom. Svoje novinarske korake započeo je 1910. godine. Bio je sekretar Udruženja novinarskih saradnika (1911 i 1912.). Od 1913. do 1915. bio je nastavnik crtanja u gimnaziji u Ohridu. Od marta do decembra 1919. izdavao je napredni dnevnik „Slobodna reč“.
Nakon izlaska sa robije, Pijade od 1939. do 1941. živi i radi u Beogradu kao slikar. Tada je po drugi put osuđen i sproveden u koncentracioni logor u Bileći, gdje će provesti do početka rata.
Tvorac je Fočanskih propisa, koji su izdate na slobodnoj partizanskoj teritoriji u prvoj polovini 1942. godine.
Novembra 1942. vijećnik je na prvom zasjedanju AVNOJ-a, a u novembru 1943. potpredsjednik AVNOJ-a. Jedan je od tvoraca historijskih odluka koje je donio AVNOJ na svom zasjedanju u Bihaću i Jajcu. U Jajcu je organizovao Telegrafsku agenciju nove Jugoslavije, Tanjug.
U jesen 1944. i početkom 1945. nalazi se u političkoj misiji u Moskvi. Po oslobođenju Jugoslavije, stalno je biran u Beogradu za narodnog poslanika Narodne skupštine FNRJ i Narodne skupštine NR Srbije prvog i drugog saziva.
Bio je Predsjednik Ustavotvornog, a zatim Zakonodavnog odbora Narodne skupštine FNRJ sve do januara 1953.
Od tada do 28. januara 1954. biva potpredsjednik Saveznog izvršnog vijeća, kada je izabran za predsjednika Savezne narodne skupštine. I kao potpredsjednik Saveznog izvršnog vijeća, a u svojstvu predsjednika Koordinacionog odbora, bavio se izgradnjom zakonodavstva i novog ustavnog uređenja.
U službu političke misije, poslan je na Konferenciji mira u Parizu 1946. Kao delegat FNRJ, a bio je i šef jugoslovenske delegacije u Engleskoj, Francuskoj, Turskoj, Grčkoj i Čehoslovačkoj.
Bio je jedno vrijeme i član Izvršnog komiteta CK SKJ i član CK SKS, član predsjedništva Saveznog odbora SSRNJ i centralnog odbora Saveza boraca.
Pored toga, bio je redovan član Srpske akademije nauka, Udruženja novinara i Udruženja likovnih umjetnika Jugoslavije.
Iz političkog života se povukao 1955. godine. Odlazi u Pariz, gde je živio jedno vreme i prije rata. Umro je u Parizu 15. marta 1957. godine.