cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Vansolarna planeta
Pronalaženje
Gotovo sve do danas otkrivene planete imaju mase jednake ili veće masama plinovitih divova u sunčevom sistemu. Takve planete je lakše otkriti jer zbog svoje mase, odnosno gravitacijskog privlačenja, ostvaruju mjerljive učinke na kretanje matičnih zvijezda. Iako se pretpostavlja da bi te planete mogle biti slične plinovitim divovima sunčevog sistema, još nema konačnog odgovora. Neke od takvih planeta, otkrivenih u posljednje vrijeme, imaju vrlo eliptične orbite koje ih dovode ekstremno blizu matičnoj zvijezdi. Zbog toga je na njih mnogo veći uticaj sunčevog vjetra i zračenja, nego na plinovite divove u sunčevom sistemu, čime postaje upitno da li su istog tipa. Do sada je otkriveno oko 6000 vansolarnih planeta, od kojih je 1885 katalogisano. IAU je u martu 2014. pozvala javnost da se uključi kod davanja imena planetama. Prijedlozi se mogu slati na stranicu NameExoWorlds.org.
Asturija
Demografija
Sadašnju demografsku sliku Asturije karakterizira najviša stopa smrtnosti (12 promila) i najniža stopa nataliteta (6 promila) u Španiji, zbog čega se broj stanovnika od 1987. godine smanjuje, iako se u velikim gradovima to ne primjećuje.
Vansolarna planeta
Svemirski teleskop Kepler
Od 1885 potvrđenih planeta je 1013 otkriveno pomoću svemirskog teleskopa "Kepler". Sakupljeni su podaci još od 4175 objekata, koji nisu još obrađeni.
Asturija
Ekonomija
Privreda Asturije temelji se na rudarstvu. Njena industrija tradiconalno je vezana za ugalj. Hunosa (Hullera del Norte Sociedad Anónima) je preduzeće koja iskorištava rudnike uglja. Španski ugalj nije rentabilan zbog toga što sadrži puno sumpora. Također, ovaj sektor prolazi kroz krizu.
Vansolarna planeta
Posebna otkrića
Prva planeta koja je otkrivena izvan Sunčevog sistema je 51 Pegasi b. Svemirski teleskop Kepler je, pomoću tranzitne metode, otkrio Kepler-47 prvu dvostruku zvijezdu koja ima planete: Kepler-47b i Kepler-47c. U sazviježđu Kentaur zapažena je 2016. planeta HD 131399Ab stara nekoliko miliona godina, koja se nalazi u trostrukom zvjezdanom sistemu (HD 131399A, HD 131399B i HD 131399C), astronomi smatraju da su višestruke zvijezde suviše nestabilne za duže opstajanje planeta. Najbliža otkrivena vansolarna planeta je Proksima Centaura b, otkrivena 2016. godine i udaljena 4,2 svjetlosne godine. Moguće je da na toj planeti ima života.
Svetozar Borojević
mini|desno|180px|Svetozar Borojević von Bojna Svetozar Borojević von Bojna (Boroević je germanizirani oblik prezimena) (Umetić, kod Kostajnice, 13. decembar 1856. – Klagenfurt, 23. maj 1920. godine) je bio austrougarski vojni zapovjednik.
Svetozar Borojević von Bojna se za vrijeme Prvog svjetskog rata istaknuo nizom uspjeha u defenzivnom ratovanju. Zbog toga je dobio čin feldmaršala, čime je postao prvi i jedini nosioc te titule u Austro-Ugarskoj koji nije bio njemačkog porijekla.
Prijeratna karijera
Borojević je rođen 1856. godine u selu Umetić, blizu Kostajnice, u Austro-Ugarskoj u hrvatskoj     pravoslavnoj porodici. Porodica mu je imala dugu vojničku tradiciju, pa je tako i Svetozar još u mladosti usvojio osjećaj za stegu i čast, te se i sam odlučio za vojnički poziv. Vojnu akademiju je završio u Grazu. U vojsci je prilično brzo napredovao kroz činove: 1872. godine postao je kaplar, a tri godine kasnije poručnik. Kao zapovjednik istaknuo se u okupaciji Bosne i Hercegovine, 1878. godine za što je odlikovan, a dvije godine kasnije i unaprijeđen u natporučnika (Oberleutnant).
Nakon što je prošao dodatnu vojnu obuku, između 1887. i 1891. godine, radio je kao instruktor u vojnoj akademiji Teresianum u Wiener Neustadtu. 1892. godine postao je bojnik (Major), 1895. pukovnik (Oberstleutnant), a 1897. godine brigadir (Oberst). 1896. godine prvi put je dobio zapovjedništvo nad vlastitim bataljonom. 1899. godine oženio se austrijankom Leontinom, kćerkom pukovnika Friedricha von Rosnera. S njoj je imao sina Friedricha, koji se utopio u novembru 1918. godine. 1904. godine unaprijeđen je u general-majora (Generalmajor) i postao je zapovjednik u Hrvatskom domobranstvu. Ugarsku plemićku titulu von Bojna dobio je 1905. godine. 1908. godine unaprijeđen je u čin general-pukovnika (Feldmarschallleutnant), a 1913. u generala (General der Infanterie).
Prvi svjetski rat
Na početku 1. svjetskog rata našao se u na Istočnom frontu, u Galiciji, kao zapovjednik Treće armije. U oktobru 1914. godine oslobodio je utvrdu Przemysl, čime je pružio privremeno olakšanje u toj, najvećoj, opsadi Prvog svjetskog rata. Nakon toga je, sa svojim jedinicama, učestvovao u vojnim akcijama na Karpatima, gdje mu je cilj bio zaustaviti ruski prodor prema Dunavu. U februaru i martu 1915. godine uspio je zadržati rusku ofanzivu prema Bratislavi i Budimpešti dovoljno da stignu pojačanja i odbrane ugroženi grad. Nakon toga pridružio se Austrijsko-Njemačkoj ofanzivi koja je potisnula Ruse.
IC 802
IC 802 je zvijezda i nalazi se u sazviježđu Zmaj. Prvo otkriće je napravio Guillaume Bigourdan 12. jula 1887. godine.
Svetozar Borojević
Prvi svjetski rat
U maju 1915. s dijelom svoje Treće armije poslan je na Italijanski front gdje je preuzeo zapovjedništvo nad Petom armijom s kojom je organizirao uspješnu odbranu protiv brojnih italijanskih napada. Iako je general Hötzendorf predlagao povlačenje i napuštanje dijela Slovenije, koji je smatrao nepovoljnim za odbranu, Borojević je inzistirao na ostanku, pouzdavajući se u borbenu motivaciju slovenskih vojnika suočenih s agresijom na vlastitu zemlju. Ta odluka donijela mu je veliku popularnost među Slovencima, a svidjela se i caru Franji Josipu, te mu je dao zapovjedništvo nad frontom na Soči.
IC 802
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Svetozar Borojević
Karakter
Iako je bio sitne tjelesne građe, Borojević je imao reputaciju velikog vojnika i vođe. U donošenju planova bio je odlučan i tvrdoglav. Kao autoritativna ličnost, strog prema vojnicima, često je opisivan i kao vrlo oštar i težak čovjek. Bio je predan svom poslu i do kraja odan caru kojemu je služio. Izuzetno je cijenio disciplinu o čemu govori i u svojem pismu generalu Sarkotiću: "Kad bih imao moć, cijelom čovječanstvu bih nametnuo disciplinu i prisilio ga na zajednički rad. Vidjeli bi uspjehe koji bi morali biti stotinu puta veći od sadašnjih. Samo autoritet i disciplina mogu vezati vojnike uz njihove boje, uz njihovu dužnost. Jednako je i što se tiče čovječanstva općenito."
Značaj i reputacija
Svetozar Borojević von Bojna bio je nesumnjivo jedan od najboljih stratega Prvog svjetskog rata. Iako je osobno bio pobornik ofanzivnog ratovanja, spletom okolnosti istaknuo se u odbrambenim bitkama u kojima se najčešće uopće nije povlačio ili je pristajao samo na manje uzmake. Tu tvrdoglavost u odbrani svakog metra fronta mu mnogi zamjeraju kao nepotrebno žrtvovanje ljudskih života. No usprkos takvim kritikama, učinkovitost u odbrani mu se ne može poreći, o čemu svjedoči i čin feldmaršala koji se inače dodjeljivao isključivo austrijskom plemstvu.
Još od početka sukoba Borojević se našao na meti italijanskih propagandista i Jugoslavenskog odbora, čije je sjedište tada bilo u Rimu. Italijani su ga optuživali za navodne brutalnosti u ratu, dok je projugoslavenskim političarima smetala njegova odanost caru, koja mu je donijela nadimak Žuto-crni general (Schwarzgelb General). U otvorenom pismu, Ante Trumbić ga je upitao zašto služi Nijemcima i vodi mlade Jugoslavene u smrt umjesto da im pomogne u borbi za oslobođenje. Zbog situacije u kojoj se našao uspoređivan je i s Jelačićem koji je za vrijeme Mađarske revolucije također bio odan caru, iako Hrvatska od toga na kraju nije imala nikakve koristi. Premda su među hrvatskim vojnicima na frontu šireni propagandni letci u kojima se Borojevića nastoji prikazati kao izdajnika, to nije narušilo njegovu popularnost. Također treba uzeti u obzir i da bi razgraničenje između Italije i Kraljevine SHS vjerovatno bilo znatno nepovoljnije za Hrvate da je italijanska vojska ranije uspjela prodrijeti na hrvatsku obalu.
Gojače
Gojače su naseljeno mjesto u sastavu općine Ajdovščina, regija Goriška, Slovenija.
Historija
Do teritorijalne reorganizacije u Sloveniji nalazile su se u sastavu stare općine Ajdovščina.
Stanovništvo
Na popisu stanovništva 2011. godine, Gojače su imale 174 stanovnika.
Napomena: ''U 1985. smanjeno za dio naselja koji je proglašen za novo samostalno naselje Malovše.
IC 2461
IC 2461 (također poznat kao IRAS 09168+3724, MCG 6-21-19, PGC 26390 i UGC 4943) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 104 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Ris. Najveći prečnik je 2,30 (69 hiljada sg) a najmanji 0,4 uglovnih minuta (12 hiljade sg). Prvo otkriće je napravio Stephane Javelle 2. aprila 1900. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Bissau
Bissau je glavni grad države Gvineje Bisau, a prema popisu iz 2007. godine ima 407.424 stanovnika. Nalazi se na ušću rijeke Geba u Atlantskom okeanu.
Centar grada još je uvijek nedovoljno izgrađen. Poznat je po tradicionalnom karnevalu.
Glavni izvozni proizvodi su kikiriki, drvna građa, kopra, palmino ulje i guma.
Historija grada
Bissau su osnovali Portugalci 1687. Godine 1942 postaje glavnim gradom Portugalske Gvineje. Prije je kratko bio glavni grad Madira do Boe, u kojoj je proglašena nezavisnost Gvineje Bisau (1973-1974)
Betelgez
Betelgez (α Orionis, α Ori, 58 Orionis) '' je velika zvijezda u sazviježđu Orion. Ostali nazivi su: Betelguex; Betelgeuze; Beteiguex; Betelgeuse; Al Mankib. Poznat je pod nazivom rame Oriona.
Etimologija
Porijeklo imena nije još razjašnjeno. Dodatak elgeza potječe od El Jauza arapskog naziva za Orion. El Jauza je žensko ime iz arapskih legendi koje znači "jedna u sredini". Također postoji interpretacija od fraze Džad el Jauza odnosno Ruka Al Jauze šta bi isto značilo koliko i Ruka Oriona. Dalje moguće da je riječ Al Jauza pogrešno izgovorena tokom evropske renesanse. Džad Al Jauza (Ruka Oriona) prevedeno kao Bejt El Jauza (Kuća Oriona). Na ovaj način pokušava se objasniti porijeklo imena Betelgeza.
Osobine
Udaljena je 643 sg s apsolutnim sjajem od -6,05 mag. Betelgeza je druga zvijezda po sjajnosti u sazviježđu Orion. Ubraja se crvene i sjajne superdivove spektralne klase M2Iab. Budući da neka mjerenja pokazuju sjajnost 100.000 jaču od Sunca, to dovodi u pitanje pripadnosti spektralnoj klasi M. Njen prečnik kreće se između 0,043-0,056 uglovnih sekundi. Ubraja se u polupravilne promjenjive zvijezde, promjena se kreće od 0,2-1,2 mag. Ovu karakteristiku prvi je zapazio John Herschel koji je isto naveo 1836. u svom djelu Outlines of Astronomy. Starost zvijezde se procjenjuje na oko 10 miliona godina, njena evolucija je brza zbog velike mase. mogući je kandidat za supernovu idućih milion godina. U slučaju da postane supernova, njen sjaj bi nadmašio sjaj Mjesec a.
Asterizam
Članica je dva asterizma: Zimskog trougla (ili Veliki južni trougao) i Zimskog osmougla. Zimski trougao čine pored Betelgeze: Sirijus (Alpha Canis Majoris) i Prokion (Alpha Canis Minoris). Sirijus i Prokion su također članice Zimskog šestougla sa: Rigel om, Aldebaran om, Kapelom, Polideukom.
SYNGR1
Sinaptogirin-1 jest protein koji je kod ljudi kodiran genom SYNGR1 sa hromosoma 22.
Aminokiselinska sekvenca
Dužina polipeptidnog lanca je 233 aminokiseline, a molekulska težina 25.456 Da.
Funkcija
Ovaj gen kodira integralni membranski protein povezan sa presinapsnim vezikula mau neuronskim ćelijama. Tačna funkcija ovog proteina je nejasna, ali studije sličnog mišjeg proteina sugeriraju da funkcionira u sinapsnoj plastičnosti, a da nije potreban za sinapsni prijenos. Genski proizvod pripada porodici gena sinaptogirina. Identificirane su tri alternativno prerađene varijante transkripta koje kodiraju tri različite izoforme.
Odnosi Bosna i Hercegovina–Bugarska
thumb|desno|Položaj Bosne i Hercegovine i Bugarske na mapi Evrope Odnosi između Bosne i Hercegovine i Bugarske predstavljaju skup relacija, uglavnom bilateralnih ali i multilateralnih (zajedno s drugim državama) odnosa između ove dvije države. Također pod ovim terminom podrazumjevaju se i sve ostale vrste relacija, kulturna i poslovna saradnja, vanjskotrgovinska razmjena i sl.
Bosna i Hercegovina i Bugarska od uspostavljanja diplomatskih odnosa unapređuju međusobnu saradnju tako da se može reći da su odnosi relativno dobri, bez ikakvih spornih pitanja.
Historija
Bosna i Hercegovina i Bugarska su države u Jugoistočnoj Evropi. Osim geografskog položaja dijele i mnoge druge zajedničke stvari. Većinsko stanovništvo obe države su slavenskog porijekla i govore jezicima koji pripadaju južnoslavenskoj grupi jezika. 31. januara 1992. godine i prije samog zvaničnog proglašenja nezavisnosti Republika Bugarska priznala je nezavisnost Republike Bosne i Hercegovine. 12. januara uspostavljeni su diplomatski odnosi a iste godine Bugarska je zvanično otvorila svoju ambasadu u Sarajevu. Također, Bosna i Hercegovina ima ambasadu u Bugarskoj.
Vrste odnosa
Obe zemlje su punopravne članice Organizacije za evropsku sigurnost i saradnju (OSCE), Inicijative za saradnju u jugoistočnoj Evropi, Vijeća Evrope i dr. Kao dokaz dobrih odnosa 17. juna 2016. godine u Sarajevu je otvoren Park prijateljstva Bosne i Hercegovine i Bugarske.
Poslovna saradnja
Od bugarskih investicija jedna od najznačajnijih je ulaganja Bulgartabac-a u Fabriku duhana Banja Luka. Bugarska kompanija 2013. je otkupila većinski paket dionica (55 %) u vrijednosti od 4,5 miliona KM. Fabrika u Banjoj Luci zatvorena je 2018. kao i bugarska koja je 2019. proglasila bankrot. Trgovinska razmjena je relativno niskog intenziteta a deficit Bosne i Hercegovine vanjskotrgovinske razmjene s Bugarskom u 2017. je iznosio oko 58 miliona KM i u porastu je u odnosu na prethodnu godinu kada je iznosio oko 50 miliona KM.
Bosna i Hercegovina i Bugarska imaju potpisane različite ugovore o poslovnoj saradnji, odnosno o razvoju i produbljavanju privrednih i ekonomskih odnosa između ove dvije države.
NGC 7042
NGC 7042 (također poznat kao IRAS 21113+1321, MCG 2-54-13, PGC 66378 i UGC 11702) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 234 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Pegaz. Najveći prečnik je 2,00 (136 hiljada sg) a najmanji 1,8 uglovnih minuta (122 hiljade sg). Prvo otkriće je napravio John Frederick William Herschel 16. oktobra 1784. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1990.
Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1990. je prvenstvo koje je održano po drugi put zajedno za muškarce i za žene od 20. februara do 18. marta 1990. u sovjetskom gradu Minsku, norveškom gradu Oslu i finskom Kontiolahtiju. U muškoj konkurenciji ovo je bilo 25. po redu, a u ženskoj 7. prvenstvo. Nakon SP 1974. i SP 1982., ovo prvenstvo je treće koje se održalo u Minsku. Prvenstvo je je započelo 20. februara, gdje su održane pojedinačne utrke u obje konkurencije, a zbog loših vremenskih uslova i jakog snijega, utrke u sprintu i ekipne utrke u obje konkurencije, te utrka štafeta 3 × 7,5 km u ženskoj konkurenciji su održane u Oslu od 8-10. marta. Zbog guste magle utrka štafeta 4 × 7,5 km u muškoj konkurenciji održana je 18. marta u Kontiolahtiju.
Vanjski linkovi
* Svi rezultati Svjetskih prvenstava u biatlonu
1972.
Nobelove nagrade
nagrada nije dodijeljena
Pandigitalni brojevi
U matematici, pandigitalni broj je cijeli broj koji sadrži svaku od   cifri  0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8 i 9 barem jednom (npr: 1223334444555567890).
Prvih nekoliko pandigitalnih brojeva su: 1023456789, 1023456798, 1023456879, 1023456897, 1023456978
Desetocifreni pandigitalni broj je uvijek djeljiv s 9 zato što je
Prema tome najmanji pandigitalni prosti broj mora imati 11  cifri  od kojih se nula ne smije ponavljati dva puta.
Prvih nekoliko pandigitalnih prostih brojeva su: 10123457689, 10123465789, 10123465897, 10123485679
Prvih nekoliko pandigitalnih brojeva bez nule su: 123456789, 123456798, 123456879, 123456897, 123456978, 123456987 Najmanji pandigitalni broj sa datom bazom b je cijeli broj oblika
U sljedećoj tabelic navedeni su najmanji pandigitalni brojevi nekoliko odabranih baza:
Molarni volumen
Molarni volumen (Vm) je volumen koji zauzima jedan mol supstance (hemijski element ili hemijski spoj) pri određenoj temperaturi i pritisku. Jednak je količniku molarne mase i gustoće supstance (SI jedinica: m3/mol, ali se mogu koristiti i druge jedinice, npr. Lmol-1): Molarni volumen idealnog plina je: Pri standardnoj temperaturi i pritisku (0°C i 1 atm) molarni volumen idealnog plina je Vm = 22,414 Lmol-1.
Pandigitalni brojevi
Pandigitalni razlomci
Pandigitalni razlomci su razlomci koji sadrže cifre od 1 do 9 tačno jednom.
Računanje pomoću pandigitalnih brojeva
Postoji 78 ovakvih parova brojeva A i B. 5 parova brojeva koji se javljaju više od jednom rješenju
Slično
Most Bømla
Most Bømla (šve: Bømlabrua) je viseći most koji prelazi preko Spissøysundeta između Nautøya i Spissøya u okrugu Hordaland u Norveškoj. Ovaj most je dio Trougaone Veze koja povezuje ostrva Bømlo i Stord sa glavnim kopnom. Most Bømla je dug 998 metara, glavni raspon iznosi 577 metara, a maksimalna vidljivost na more je 36 metara.
Historija
Most Bømla otvoren je 30. aprila 2001. godine.
M4 Sherman
Nastanak
Osnova ovog tenka je dizajn njegovog prethodnika M3 Lee koji je bio procijenjen nezadovoljavajućim početkom drugog svjetskog rata. Jedina konkretna razlika između ova dva tenka je bila upotreba dva topa u M3 što je procijenjeno kao nepraktično rješenje koje je zamijenjeno klasičnom kupolom kakvu su imali svi tada moderni tenkovi. To na kraju nije otklonilo sve greške dizajna koje se mogu najbolje uočiti ako se usporediti slika Panzer III ili Panzer IV tenka s Shermanom. On je jednostavno bio previsok tenk što je za posljedicu imalo rano otkrivanje njegove pozicije u sukobu s protivnikom.
Borbena upotreba
Početno oduševljenje Amerikanaca i Britanaca pojavom ovog tenka koji u vrijeme svog izlaska iz tvornica predstavlja značajno poboljšanje prijašnjih modela splašnjava odmah po izlasku na bojno polje. Realno očekivanje od novog modela svakog tenka koji se prvi put pojavljuje na ratištu je da on bude bolji od najmodernijih protivničkih modela je bilo razočarano već u njegovoj prvoj bitki 1942. godine kada su ga Britanci koristili protiv Njemačke kod El Alameina. Već tada je postalo primjetno da je Sherman bolji od svih italijanskih tenkova i Panzer III, a pri susretu s tenkom Panzer IV uglavnom je bilo presudno iskustvo posade u čemu su Nijemci nakon tri godine rata imali veliku prednost.
Zbog lake zapaljivosti, američki vojnici su Shermanu koji je bio njihov glavni tenk dali nadimak upaljač po tada popularnoj reklami za upaljač koja je glasila: "upali iz prve prvi i svaki sljedeći put". Nijemci su mu dali nadimak "Peć za Tommyija". Istiniti nadimak s kojom bi se obje strane složile je onaj koji se počeo upotrebljavati nakon rata. On glasi "smrtonosna klopka".
Razlog za to je bila njegova greška u konstrukciji koja bi dovodila do zapaljenja municije koja nije bila zaštićena u mokrim spremnicima (spremnici za municiju okruženi vodom) što je rezultiralo u zapaljenu na 60% pogođenih tenkova. S uvođenjem morkih spremnika isprva drastično pada broj zapaljenja na samo 10%, ali zbog odluke da se radi lakše logistike u tenkove stavlja dodatna municija izvan mokrih spremnika postotak ponovno raste.
Za realno prikazivanje efikasnosti M4 Shermana u bitki najbolje mogu poslužiti javnosti dostupni podaci od američke 3. oklopne divizije. Početni broj tenkova Sherman s kojima ova jedinica dolazi 1944. godine u Evrope je 232. Tokom razdoblja kraćeg od deset mjeseci njoj je potpuno uništeno 633 tenka, dok je još 1306 Shermana bilo nakratko izbačeno iz borbe i poslano u pozadinu na popravke. Ako se zabavimo kratkim proračunom dolazimo da je svaki od 232 početna Shermana bio potpuno ili djelimično uništen više od 8 puta u tako kratkom vremenskom razdoblju kada su Amerikanci imali potpunu zračnu kontrolu bojnog polja.
Oprema
mini|300px|M4 Sherman na ratištu u Evropi
Osnovno naoružanje ovog tenka je činio top od 75 mm koji se mogao bez problema nositi s oklopom od tenkova Panzer III i Panzer IV  na zadovoljavajućoj udaljenosti dok je mogao postizati uništavajuće rezultate protiv Panzer VI Tigar samo u najbližoj borbi i to samo na bočnom ili stražnjem oklopu. Konstrukcijska greška Shermana je bila njegova laka zapaljovost u slučaju ako bi bilo kakav projektil uspio i u najmanjoj mjeri probiti oklop. Zbog toga razloga prvobitni oklop od 50 mm je uvećan na 75 ali to nije bilo dovoljno tako da kraj rata ovi tenkovi dočekuju ponižavajuće noseći na sebi pjesak, čelične ploče od neprijateljskih tenkova kako bi smanjili mogućnost proboja vlastitog loše oklopa. Posebna verzija 'Jumbo' razvijena je s dodatnim oklopom kako bi predvodila oklopne kolone i služila kao mamac za protivoklopne topove.
Glavna prednost Shermana prema njemačkim tenkovima bila jednostavnost održavanja i mehanička pouzdanost što bi se teško moglo reći za grdosije od Panthera i Tigra a pogotovo Tigra II kojih je veliki broj morao biti napušten zbog kvarova i uništen zbog nemogućnosti popravka ili izvlačenja.
Nasljednik ovog tenka koji je trebao ukloniti većinu njegovih nedostatka izlazi tek krajem rata s imenom M26 Pershing.
Prenamjene
Zbog velikog broja ovih tenkova od njega je napravljen i veliki broj promjena koje u stvarnosti nisu bile ništa drugo nego opcije prikačene na standardni tenk tako da se to samo po sebi ne može nazvati prenamjenom. Primjer toga je bio tenk koji kako se kreće udara lancima po zemlji ispred sebe da aktivira mine i slično.
Jedina konkretna prenamjena ovog tenka je bio protivtenkovsko oklopno vozilo M10 koje je koristilo efikasniji 76mm (3 inča) top od Shermana. Za razliku od Njemačke SAD je tokom ovog rata proizvodio protivtenkovska vozila s kupolom tako da stvarne razlike između M10 i klasičnih tenkova nema.
Upotreba nakon rata
Pobjedom u Drugom svjetskom ratu SAD je ostvario opću dominaciju na svjetskom tržištu kako u mirotvornim stvarima tako i u tenkovima. Posljedica toga je da se ovaj neuspješni tenk našao u oružanim snagama svih nekomunističkih država, te u zemljama koje je podupirala SAD kao Jugoslavija. Ta upotreba je trajala sve do 1989. godine kada Čile povlači svoje posljednje Shermane iz upotrebe. Ipak, u ratovima na području bivše Jugoslavije (posebno u Bosni od strane Armije BiH), neki su Shermani korišteni i do 1995. godine (Rat u Bosni i Hercegovini/Domovinski rat).
Ana Komnena
Ana je kći cara Alekseja I Komnena i carice Irine Duka. Po rođenju vjerena je sa Konstantinom Dukom, sinom ranije zbačenog cara Mihaila VII Duke (1071-1078). Kako je Konstantin Duka umro mlad Ana se 1097. udala za istaknutog predstavnika bizantskog plemstva Nikifora Vrijenija (grč. Νικηφόρος Βρυέννιος). Poslije smrti oca Alekseja I 1118. Ana je pokušala da nagovori supruga Nikifora da zauzme carsko mjesto, bila je spremna i na atentat na svoga brata Jovana, ali Nikifor nije imao takvih ambicija. No, to je značilo i povlačenje i Ane i Nikifora iz političkog života.
Ana se posvetila pisanju svoga djela, koje je postalo poznato pod nazivom Aleksijada, života Alekseja I Komnena. Djelo je započeo da piše njen suprug Nikifor Vrijenije, a Ana je nastavila nakon njegove smrti 1138. Aleksijada je završena 1148., a njen pisac Ana Komnen tada je živjela kao stara žena u manastiru. Aleksijada je jedno od najvažnijih djela bizantske epohe u literaturi uopće i kao izvor za historiju Bizanta.
Ana, vojvotkinja Bretanje
Ana (25. januar 1477-9. januar 1514) je vladala Bretanjom od smrti svog oca do svoje smrti. Brakovima je bila kraljica Njemačke, dva puta kraljica Francuske i kraljica Napulja. Pripadala je dinastiji Capet (ogranku Dreux) kojoj su pripadala oba njena muža, te stoga kćerke i nasljednica. Rodbina Ana od Foixa, kraljica Ugarske.
Djetinjstvo
Ana je bila jedino dijete bretonskog vojvode Franje II i Margarete, kćerke vladajuće navarske kraljice Eleonore. Kao vojvodino jedino dijete bila je odgajana da ga jednog dana naslijedi na prijestolju jednog od najznačajnijih vojvodstava u Evropi. Franjo nije želio dopustiti da Bretanju ankesira Francuska, pa je pažljivo razmatrao pitanje kćerkinog braka. Zaručio ju je za engleskog kralja Eduarda V, ali dječak je nestao tokom Ratova ruža. Međutim, kad ga je porazila francuska vojska, morao je potpisati mirovni sporazum kojim se njegovoj kćerki zabranjuje da sklopi brak bez saglasnosti francuskog kralja. Ubrzo zatim umro je od posljedica pada s konja, učinivši tako Anu vojvotkinjom Bretanje.
Prvi brak
mini|lijevo|Plaketa koja označava mjesto na kojem se vojvotkinja Ana udala za njemačkog kralja Maksimilijana I Prvi zadatak dvanaestogodišnje vojvotkinje bio je pronaći muža čija je vojska dovoljno jaka da se odupre francuskoj. Izabrala je njemačkog kralja Maksimilijana I, iz dinastije Habsburg, udovca burgundske vojvotkinje Marije (također Kapetovke). Vjenčali su se putem predstavnika 1490. godine, te je Ana kao njegova supruga postala njemačka kraljica i austrijska nadvojvotkinja. Francuzi su ovaj brak smatrali ozbiljnom provokacijom, jer ne samo da na njega nije pristao francuski kralj, već je i muž bretonske vladarice bio najveći neprijatelj Francuske. Vjenčanje se pokazalo loše tempiranim; Maksimilijan je bio prezauzet problemima u Ugarskoj da bi se ozbiljno borio za Bretanju, a Anini saveznici, kastiljska kraljica Izabela I i kralj Ferdinand V, bili su zauzeti provodeći Rekonkvistu. Iako su i kastiljski kraljevi i engleski kralj Henrik VII poslali manje trupe u pomoć Ani, ni jedni ni drugi nisu željeli otvoreni sukob s Francuskom.
Drugi brak
mini|Vjenčanje vojvotkinje Ane s francuskim kraljem Karlom VIII mini|Kraljica Ana prima manuskript koji slavi poznate žene
U proljeće 1491. godine francuski kralj Karlo VIII osvojio je grad Rennes i prisilio Anu da se zaruči za njega. Ona je zatim, u pratnji svoje vojske, kako bi tobože dokazala da je sama pristala na brak, otputovala u Langeais gdje se udala za njega uprkos protestima Maksimilijana koji je isticao da je Ana već bila valjano udata za njega, te da je Karlo bio zaručen za njegovu kćerku Margaretu. Anin brak s Karlom je ozakonio papa Inocent VIII, poništivši njen brak s Maksimilijanom i tako joj oduzevši titulu kraljice Njemačke. Bračni ugovor je propisivao da će vlast nad Bretanjom zadržati onaj supružnik koji nadživi drugoga, ali da će se Ana, ukoliko nadživi Karla i ne bude imala djece s njim, morati udati za njegovog nasljednika.
Pomazana je i okrunjena kao kraljica Francuske 8. februara 1492. godine u bazilici Saint-Denis. Anin drugi brak počeo je loše. Živjela je odvojeno od muža, koji joj je branio da koristi titulu vojvotkinje Bretanje. Dok je ratovao u Italiji, regentstvo nije prepustio svojoj supruzi, kako je bio običaj, već sestri Ani. Kralj i kraljica su imali troje mrtvorođene i četvero živorođene djece, od kojih najdugovječnije, sin Karlo Orland, doživljava samo 3 godine.
Udovištvo
Karlo VIII je 1498. godine umro nesretnim slučajem, od posljedica udarca u glavu. Ana je ostala 28-godišnja udovica, bez djece i nasljednika. Sporazum ju je sada obavezivao da se uda za novog kralja Francuske, muževog rođaka Luja XII, ali on je već bio oženjen Aninom zaovom Ivanom. Iste godine je potvrdila da će se udati za Luja ukoliko dobije poništenje braka s Ivanom u roku od godinu dana, vjerujući da Luj u tome neće uspjeti. Međutim, Luj je uspio nagovoriti papu da mu poništi brak uprkos Ivaninim protestima u datom roku. U međuvremenu, Ana je uživala samostalno vladajuću svojom domovinom.
Treći brak
Godine 1499. udala se za Luja XII. Od 1501. do 1504. bila je i kraljica Napulja, budući da je Luj nakratko osvojio krunu tog kraljevstva. Bračni ugovor s Lujem je bio mnogo drugačiji od onog kojeg je potpisala s Karlom; Ana više nije bila djevojčica, već zrela udovica kralja odlučna da osigura priznanje svojih vladarskih prava u Bretanji i nezavisnost svog vojvodstva. Prema bračnom ugovoru, Anu je trebalo da naslijedi njihov drugi sin ili, ako budu imali samo jednog sina, njihova najstarija kćerka. Iako je njen novi muž imao velikog utjecaja na vlast nad Bretanjom, priznavao je nju kao vladaricu Bretanje. S Lujem je imala dvije kćerke i četiri mrtvorođena sina.
Ana se žestoko borila da osigura nezavisnost Bretanje; svoju najstariju kćerku Klaudiju zaručila je za Karla Austrijskog (unuka svog prvog muža). Međutim, kad je Luju postalo jasno da mu Ana neće roditi sina, poništio je zaruke Klaudije i Karla, te kćerku zaručio za svog rođaka i prijestolonasljednika, Franju Angulemskog. Ana se žestoko opirala muževoj odluci i nikada nije odobrila taj brak. Čak je pokušala svoju drugu kćerku, Renatu, učiniti svojom nasljednicom, naznačivši tako u svom testamentu.
Smrt i posljedice
mini|Posuda u kojoj se čuva srce kraljice Ane. Na njoj, na francuskom, piše: "U ovoj posudi od zlata, čistoj i vrijednoj, leži srce plemenitije od bilo kog ženskog srca što ga je svijet vidio, Ana joj je bilo ime, dva puta kraljica Francuske, vojvotkinja Bretonaca, kraljevska i suverena." Da je nadživjela muža, sudbina Bretanje bi vjerovatno bila drugačija. Bubrežni kamenac prekinuo je Anin život u njenoj 36. godini. Iako ju je prema njenoj oporuci trebala naslijediti mlađa kćerka Renata, Luj to nije dozvolio, pa ju je, kao što je i bio običaj, naslijedila starija kćerka Klaudija koju je ubrzo zatim udao za Franju. Luj se oženio Marijom od Engleske u neuspjelom pokušaju da dobije sina. Franjo je Luja naslijedio kao kralj, a njegov sin s Klaudijom naslijedio je i francusko i bretonsko prijestolje, te zauvijek pripojio Bretanju Francuskoj.
Bila je opisivana kao proračunata, ponosna i ohola. Cijeli život je posvetila borbi za nezavisnost Bretanje. Bila je posvećena odgoju svoje djece, što je bilo neobično za ženu njenog statusa u doba u kojem je živjela. Iscrpilo ju je četrnaest trudnoća, od 15. do 35. godine života.
Medularni karcinom dojke
Medularni karcinom dojke (Carcinoma medullare mammae) je invazivni karcinom dojke porijeklom od duktalnog epitela. Čini 2% karcinoma dojke.
Makroskopski izgled
To je pojedinačan tumor smješten najčešće u centralnom dijelu dojke. Veličine je od 1 do 10 cm. Na presjeku se vidi da je nejasno ograničen, crvenkastožućkaste boje, mehke konzistencije, homogene građe. Prominira iznad rezne plohe.
Mikroskopski izgled
Mikroskopski se vide razbacane plaže vlikih poligonalnih eozinofilnih malignih ćelija čija su jedra su nepravilna hiperhromatična. Vidi se umjeren broj patoloških mitoza. Stroma je oskudna, a u okolini je izražena limfocitna infiltracija.
NGC 2638
NGC 2638 (također poznat kao MCG 6-19-16, PGC 24453 i UGC 4534) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 175 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Ris. Najveći prečnik je 1,70 (87 hiljada sg) a najmanji 0,6 uglovnih minuta (31 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio Jean Marie Edouard Stephan 21. januara 1885. godine.
Medularni karcinom dojke
Mikroskopski izgled
Maligne ćelije brzo prodiru u limfne sudove stvarajući tumorske tromboze. Širi se perivaskularno i perineuralno. Uvijek infiltrira mišićno i masno tkivo u okolini.
NGC 2638
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Medularni karcinom dojke
Mikroskopski izgled
Metastazira:
Medularni karcinom dojke ima povoljniju prognozu od skiroznog karcinoma dojke dojke.
NGC 4064
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Henrik II, kralj Navare
Henrik II (18. april 1503-25. maj 1555) bio je kralj Donje Navare i grof Foixa od 1517. godine do svoje smrti.
Djetinjstvo
Henrik od Alberta je bio sin navarske kraljice Katarine i njenog iure uxoris savladara, kralja Ivana III. Rođen je dan nakon smrti svog jeidnog starijeg brata, Andrije Feba, te je od rođenja bio navarski prijestolonasljednik. Godine 1512. njegovi roditelji su izgubili značajan dio kraljevstva, Gornju Navaru, koju je osvojio aragonski kralj Ferdinand II, polubrat Henrikove pranane, navarske kraljice Eleonore.
Vladavina
Po majčinoj smrti 1517. godine četrnaestogodišnji Henrik je postao kralj Donje Navare. Njegov saveznik bio je francuski kralj Franjo I. godine oženio. Godine 1521. Franjo je izvršio invaziju na Gornju Navaru, ali je njegove trupe izbacio Karlo V, car Svetog Rimskog Carstva, koji je naslijedio djeda Ferdinanda kao kralj Gornje Navare. U Bici kod Pavije završio je kao ratni zatvorenik, zajedno s Franjom. Četiri godine kasnije iz zatvora je ih oslobodila Franjina sestra, Margareta Angulemska, koju je Henrik oženio dvije godine nakon oslobođenja.
NGC 5540
NGC 5540 (također poznat kao MCG 10-20-90 i PGC 50883) je eliptična galaksija koja je udaljena oko 505 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Veliki medvjed. Najveći prečnik je 0,80 (117 hiljada sg) a najmanji 0,6 uglovnih minuta (88 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio John Frederick William Herschel 17. aprila 1789. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Gozd (Ajdovščina)
mini|280px|Gozd, seoski detalj Gozd je naseljeno mjesto u sastavu općine Ajdovščina, regija Goriška, Slovenija.
Historija
Do teritorijalne reorganizacije u Sloveniji nalazio se u sastavu stare općine Ajdovščina.
Stanovništvo
Na popisu stanovništva 2011. godine, Gozd je imao 124 stanovnika.
Jovan Kinam o Bosni
U djelu Epitome (Ioanis Cinnami epitome rerum ab Ioanne et Alexio Comnenis gestarum, ovdje dat ijekaviziran prijevod iz knjige: Vizantijski izvori za istoriju naroda Jugoslavije, Tom IV, Beograd 1971), Jovan Kinam na dva mjesta pominje Bosnu. Radi se o prvorazrednom izvornom materijalu koji govori o Bosni doba bana Borića: 1150. godine. Drugi pohod cara Manojla protiv Raške
1154. – 1155. godine. Borbe oko Braničeva i Beograda
Mucinozni karcinom dojke
Mucinozni karcinom dojke (Carcinoma mucinosum mammae) je invazivni karcinom dojke porijeklom od duktalnog epitela. Veoma rijetko se javlja.
Makroskopski izgled
To je pojedinačan tumor koji može biti smješten u bilo kojem dijelu dojke. Na presjeku se vidi da je nejasno ograničen, sluzav, sivkastoplavičaste boje, konzistencije želea.
Mikroskopski izgled
Mikroskopski se vide plaže vlikih poligonalnih nepravilnih malignih ćelija koje u citoplazmi imaju kapljice sluzi, koje ponekad cijelu citoplazmu potiskuju prema periferiji ćelije. Druga varijanta su jezerca sluzi u kojim se nalaze maligne ćelije čija su jedra su nepravilna hiperhromatična.
Maligne ćelije brzo prodiru u limfne sudove stvarajući tumorske tromboze. Širi se perivaskularno i perineuralno. Uvijek infiltrira mišićno i masno tkivo u okolini.
Metastazira:
Papilarni karcinom dojke
Papilarni karcinom dojke (Carcinoma papillare mammae) je invazivni karcinom dojke porijeklom od duktalnog epitela.
Makroskopski izgled
Na presjeku se vidi da je nejasno ograničen, siveobjeličaste boje, mehke konzistencije, građen od papilarnih formacija.
Mikroskopski izgled
Mikroskopski se vide papilarne formacije,a sa malo fibrovaskularne strome. Obležene su malignim ćelijama koje se redaju u nepravilnim nizovima, pa je često prisutna pseudostratifikacija epitela. Vidi se invazija okolnih tkiva.
Maligne ćelije brzo prodiru u limfne sudove stvarajući tumorske tromboze. Širi se perivaskularno i perineuralno. Uvijek infiltrira mišićno i masno tkivo u okolini.
Metastazira:
Papilarni karcinom dojke ima jako lošu prognozu, kao i skiroznog karcinoma dojke dojke.
Jovan Kinam
Jovan Kinam (grč. Ἰωάννης Κίνναμος ili Κίναμος ili Σίνναμος, poslije 1143. - oko 1203.), bizantski pisac.
Od rane mladosti pratio je cara Manuela Komnena u njegovim ratnim pohodima u Aziji i Evropi. Bio je sekretar u carskoj administraciji. Kinam je napisao filozofski esej Ethopoiia, koji je izraz njegovog obrazovanja i shvatanja antičke filozofije. Daleko je poznatije njegovo djelo Epitome. Ono obuhvata bizantsku historiju od 1118. do 1176. godine, tj. doba careva Jovana II Komnena i Manuela I Komnena. Djelo je nastalo u periodu 1180-1183. Cilj Kinamovog djela je prikaz djelatnosti dvojice careva iz dinastije Komnen, Jovana II i Manuela I, mada je više opisivao doba Manuela I Komnena. njegovo djelo očuvano je u pet prepisa, a najstariji je iz 13. vijeka. Kinam pruža značajne informacije o srednjovjekovnoj Bosni u doba bana Borića.
Habsburg (dinastija)
Dinastija Habsburg je bila jedna od najmoćnijih vladarskih dinastija Evrope. Habsburgovci su vladali Austrijom (kao vojvode 1282-1453, nadvojvode 1453-1804, i carevi 1804-1918). Bili su i kraljevi Španije od 1516. godine do 1700. godine, kraljevi Portugala od 1580. do 1621. godine, te carevi Svetog Rimskog Carstva više vijekova do 1740. godine.
Porijeklo
Njihovo ime potiče od švicarskog dvorca Habichtsburg ("Jastrebov dvorac"), sjedišta porodice u 12. i 13. vijeku u mjestu Habsburg. Krenuvši iz jugoistočne Njemačke, porodica je proširila svoj uticaj i posjede na istočne krajeve Svetog Rimskog Carstva, koji otprilike odgovaraju današnjoj Austriji (1278–1382.). Nakon samo dvije-tri generacije, Habsburgovci su uspjeli dosegnuti carsko prijestolje, koje će uz kraće prekide držati vijekovima (1273-1291, 1298-1308, 1438-1740, i 1745-1806).
Širenje
Uslijed braka cara Maksimilijana I, Habsburgovca, i Marije, nasljednice holandskih zemalja, te uslijed braka njihovog sina Filipa Lijepog s Ivanom Ludom, nasljednicom španskih zemalja, car Karlo V je naslijedio "carstvo u kojem sunce nikada ne zalazi". Moto dinastije je od tada bio: Tu felix Austria, nube (bosanski: Ti ćeš se, sretna Austrijo, vjenčavati).
Nakon abdikacije cara Karla V, koji je ujedno bio i kralj španskih kraljevina kao Karlo I (1516-1556), dinastija se podijelila na austrijske i španske Habsburgovce, budući da je Austriju ostavio bratu, a Španiju sinu. Karlov brat, Ferdinand I, car Svetog Rimskog Carstva, oženio je Anu Jagelović, sestru posljednjeg ugarskog i češkog kralja iz dinastije Jagelović, te postao kralj Ugarske, Češke, i Hrvatske.
Stariji ogranak dinastije Habsburg vladao je Španijom sve do 1700. godine, kada je izumro smrću kralja Karla II. Razlog za njihov nestanak bilo je viševijekovno međusobno ukrštanje. Ovime je započet Rat za špansko nasljedstvo, u kojem su pripadnici mlađeg ogranka dinastije Habsburg neuspješno polagali pravo na krune španskih kraljevina. Mlađi, austrijski ogranak dinastije Habsburg izumro je u muškoj liniji 1740. godine, što je izazvalo Rat za austrijsko naslijeđe.
Izumiranje
Posljednji muški Habsburgovac, Karlo VI, car Svetog Rimskog Carstva, umro je 1740. godine. Dinastija Habsburg je potpuno izumrla 1780. godine smrću carice Marije Terezije, koja je bila posljednji živi potomak habsburških grofova u muškoj liniji. Dinastiju Habsburg naslijedila je dinastija Lotaringija, kojoj su pripadali sinovi Marije Terezije i njihovi potomci. Oni su svoju dinastiju nazivali dinastijom Habsburg-Lotaringija.
Incestuozni brakovi
Habsburgovci su u 16. i 17. stoljeću nastojali koncentrisati moć u svojoj porodici sklapanjem brakova s bliskim srodnicima (rođacima u prvom koljenu i djecom svoje braće i sestara). Zbog niza takvih incestuoznih brakova, u carskoj porodici Habsburg se rađalo značajno više mrtvorođenčadi nego u španskim selima.
Genom posljednjeg španskog Habsburgovca, kralja Karla II, bio je više homozigotan nego genom kojeg bi imalo potomstvo iz braka brata i sestre. Karlo II je bio rođen fizički i mentalno onesposobljen; nije bio u stanju naučiti da hoda do osme godine, niti da govori do četvrte. Jezik mu je bio prevelik da bi stao u usta, te nije bio u stanju da žvače, niti da kontroliše pljuvačku. Umro je u 39. godini života.
Poznata mahana koja je nastala zahvaljujući ovakvim brakovima je habsburška usna.
Kraljice i carice
Ovo je spisak Habsburgovki koje su, kao supruge kraljeva ili careva, bile kraljice ili carice.
Minsk World
mini|Glavni ulaz u Minsk World
Minsk World je vojni zabavni park koji se nalazi u zaljevu Dapeng, Shatoujiao, Shenzhen, Kina. U njemu se nalazi ogromni nosač aviona bivšeg Sovjetskog saveza (kasnije ruskog) Minsk, koji je preuređen u turističku atrakciju. Park je otvoren dana 10. maja 2000. godine. Od 2005. godine, privukao je više od pet miliona turista i ostvario je dobit od oko 450 miliona yuana.
Dosjei X (serija)
Dosjei X (eng. The X-Files) američka je naučnofantastična TV-serija i dio kompletne franšize koju je kreirao scenarist Chris Carter. Serija se prvobitno emitirala od 10. septembra 1993. do 19. maja 2002. godine da bi nakon duže pauze, 24. januara 2016. počelo emitiranje i desete sezone koja se sastoji od šest epizoda. Serija je od početka emitiranja postala hit na TV-mreži Fox dok su njeni likovi i slogani (poput Istina je oko nas, Ne vjeruj nikome i Želim vjerovati) postali sinonimi popularne kulture 90-ih godina prošlog vijeka. Kao jedna od najpoznatijih serija svoje ere, pridonijela je nepovjerenju javnosti u njihovu vladu i velike institucije, razvijala različite teorije zavjere i promovirala duhovnost, a sve kroz pokušaj otkrivanja postojanja vanzemaljskog života na Zemlji. Iz Dosjea X razvila se i spin-off serija Usamljeni revolveraši.
Glavni likovi serije su dvoje agenata FBI-a: Fox Mulder (David Duchovny) i Dana Scully (Gillian Anderson). Njih dvoje zaduženi su za istraživanje Dosjea X, neriješenih slučajeva koji uključuju paranormalne pojave. Mulder vjeruje u postojanje vanzemaljaca i paranormalno, dok je Scully skeptik, a na slučajevima radi zbog naučne analize Mulderovih otkrića. U ranoj fazi serije oboje agenata postaju pijuni u mnogo većem sukobu, što rezultira njihovim međusobnim povjerenjem. Tokom serije njihova isprva platonska veza pretvara se u ljubavnu priču. Uz mitološku priču koja se proteže kroz sve sezone, okosnica serije su i epizode sa "čudovištem sedmice", koje čine dvije trećine kompletnog serijala. U takvim epizodama Mulder i Scully istražuju čudne zločine koji u pravilu nemaju pretjerane veze s mitološkim dijelom priče, iako su poneke epizode važne za cijelu pozadinu serijala.
Do danas su snimljena dva dugometražna filma koja su se u kinima prikazala 1998. i 2008. Prvi se jednostavno zove Dosjei X: Film, dok drugi nosi naslov Dosjei X: Želim vjerovati. U posljednje dvije sezone serije Anderson je postala glavna zvijezda nakon što je Duchovny odlučio otići i baviti se drugim projektima. Posljedica toga bila je uvođenje dvoje novih likova u seriju: agenata FBI-a Johna Doggetta (Robert Patrick) i Monike Reyes (Annabeth Gish). Direktni nadređeni Mulderu i Scully, pomoćnik direktora Walter Skinner (Mitch Pileggi), u posljednjim sezonama također je postao centralni lik. U vrijeme kad je serija završila sa svojim emitiranjem postala je najduža naučnofantastična serija u historiji televizije u SAD-u, iako su je kasnije pretekle serije Stargate SG-1 (2007) i Smallville (2011).
Serija je nagrađena s 15 Emmyja, od čega se izdvaja i onaj u kategoriji najbolje glavne glumice (Gillian Anderson). Serija je također sveukupno osvojila i pet Zlatnih globusa, od čega je tri puta proglašena najboljom serijom godine, a 1997, uz to što je proglašena najboljom, Duchovny i Anderson proglašeni su najboljima u svojim kategorijama.
Pregled serije
Serija prati karijere i lični život dvoje agenata FBI-a: Foxa Muldera (David Duchovny) i Dane Scully (Gillian Anderson). Mulder je iskusni agent i čvrst vjernik u natprirodne pojave. Također je i nepopustljiv u svom vjerovanju o postojanju inteligentnog vanzemaljskog života i njegovog kontinuiranog prisustva na Zemlji. Zbog takvih vjerovanja, Mulder je dobio nadimak "Sablasni" (Spooky) te premještaj u malo poznati odjel FBI-a koji se bavi neistraženim zločinima pod nazivom Dosjei X. Njegovo vjerovanje u natprirodne pojave seže u rano djetinjstvo, još otkad je svjedočio otmici vlastite sestre, Samanthe, u dobi od 12 godina. Sestrina otmica glavni je pokretač kompletne Mulderove karijere tokom većine serije. Zbog toga, kao i zbog želje za osvetom i otkrićem istine koju čuvaju autoriteti, Mulder se bori s vlastitom objektivnošću u svojim istragama. Agentica Scully, s druge strane, potpuna je suprotnost. Kao doktorica i prirodni skeptik, slučajevima često može prići s puno distance i objektivnosti čak i kad Mulder, bez obzira na iskustvo, ne može. U početku je Scully dovedena u odjel Dosjea X kako bi slučajevima dala naučno, logično objašnjenje i tako razotkrila Mulderove teorije. Iako je često sposobna dati upravo takva objašnjenja, rijetko kad može pobiti Mulderova mišljenja o slučajevima, a kako serija odmiče, ona postaje sve frustriranija zbog nemogućnosti da procijeni Dosjee X u naučnom smislu.
Glavna okosnica kompletne radnje serije jest borba dvoje agenata da otkriju vladinu zavjeru o skrivanju postojanja vanzemaljskog života te o saradnji vlade s vanzemaljcima. Misteriozni ljudi koji se pojavljuju tokom prvog dijela serije tvore tzv. "Sindikat" (The Syndicate) i predstavljaju glavne negativce; kasnije se u seriji otkriva da je Sindikat zapravo samo posrednik između ljudske rase i grupe vanzemaljaca koja je namjerava uništiti. Sindikat vrlo često predstavlja Pušač (William B. Davis), beskrupulozni ubica i vrhunski političar, pregovarač i manipulator, ujedno i glavni negativac u serijalu.
Serija se bavi i razvojem odnosa između Muldera i Scully, koji u početku počiva na platonskoj vezi, ali pred kraj serije razvija se u pravu romantičnu priču.
Mulderu i Scully u 8. sezoni pridružuje se još dvoje agenata FBI-a: John Doggett i Monica Reyes. Doggett dolazi nakon Mulderove otmice, postaje novi partner Scully i pomaže joj u potrazi za Mulderom. Kasnije upravo on poziva agenticu Reyes koju zna otprije.
Serija završava kad Mulder završi na tajnom vojnom sudu zbog provale u tajni vojni objekt i vidi planove invazije vanzemaljaca i kolonizacije Zemlje. Iako ga sud proglašava krivim, uspijeva pobjeći zahvaljujući drugim agentima, te on i Scully postaju bjegunci.
Koncepcija serije
mini|desno|200px|Chris Carter, kreator serije Chris Carter, rodom iz Kalifornije, dobio je priliku producirati novu TV-seriju za mrežu FOX početkom 90-ih godina 20. vijeka. Umoran od humorističkih serija, na kojima je dotad radio, a nadahnut izvještajem o 3,7 miliona Amerikanaca koji su (možda) oteti od strane vanzemaljaca te prisjećajući se afere "Watergate" i horor-serije iz 70-ih, Kolchak: The Night Stalker, Carter je osmislio ideju za Dosjee X i napisao scenarij za pilot-epizodu 1992. U početku se borio sa željama direktora koji su Mulderu htjeli odmah naći potencijalnu ljubav. TV-mreža htjela je puno etabliraniju ili "višu, elegantniju, plavu i sisatiju" glumicu za Scully nego što je to bila tada 24-godišnja Gillian Anderson, veteranka iz pozorišta s malim filmskim iskustvom, a za koju je Carter smatrao da je jedini pravi izbor za ulogu nakon audicija.