cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jožef Košič
Na groblju se nalazi njegov grob s pločom i natpisom na mađarskom jeziku. U crkvi mu je postavljena spomen ploča, a i seniška osnovna škola nazvana je po njemu. Ta činjenica ima veliku važnost za očuvanje nacionalne svijesti u mađarskih Slovenaca. Košič se dosta zanimao za historiju, a pogotovo historiju Prekmurja.
Djela
mini|desno|165px|Spomen ploča na crkvi
Gepard (puška)
Gepard predstavlja porodicu mađarskih teških snajperskih pušaka koje su namijenjene za uništavanje neoklopljenih i lako oklopljenih ciljeva. Ovo oružje se odlikuje velikim dometom, precizošću i velikom brzinom zrna. Puška je nastala na osnovi principa ranijih protivtenkovskih pušaka.
Opis
Prva verzija uvedena u upotrebu bila je M1 koja se odlikovala dugom cijevi, mršavom građom i sovjetskim kalibrom 12.7x108 mm kojeg je koristio teški mitraljez DŠK. Međutim verzija je imala loš princip paljbe, a on je bio repetirajući što je strijelcu zadavalo muke oko ponovnog punjenja po pitanju vremena. M1 u principu nije primarno namjenjena za vojsku već za specijalne policijske i antiterorističke jedinice. Ipak mađarska vojska je odlučila uvesti pušku u upotrebu, nakon korištenja ustanovljeno je da je bila suviše glomazna, jer strijelac nakon hitca mora mjenjati položaj, a u ovom slučaju je morao napuštati oružje kako se ne bi izlagao opasnosti nakon neprijateljskog otkrivanja.
Kasnije se razvija nova verzija M2 koja je pronašla upotrebu u zračnodesantnim jedinicama, zatim M3 verzija koja je posebnu pažnju privukla kalibrom od 14.5 mm.
NGC 3530
NGC 3530 (također poznat kao MCG 10-16-64, PGC 33766 i UGC 6188) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 90 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Veliki medvjed. Najveći prečnik je 0,70 (18 hiljada sg) a najmanji 0,3 uglovnih minuta (7 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio John Frederick William Herschel 8. aprila 1793. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
SS Lazio
Società Sportiva Lazio je profesionalni italijanski nogometni klub iz Rima. Takmiči se u Serie A, najvišem rangu takmičenja u italijanskom nogometu.
Historija
Klub je osnovan 1900. godine. Bio je prvak Italije dva puta (1973/74 i 1999/2000), osvojio je Kup Italije 5 puta i 3 italijanski Super kupa. Na evropskoj sceni, Lazio osvojio je 1 Kup pobjednika kupova (1998/99) i 1 Evropski superkup (1999), te su izgubili finale Kupa UEFA (današnje Evropske lige) protiv Intera u sezoni 1997/98.
Lazio svoje domaće utakmice igra na stadionu Olimpico, kojeg dijele sa gradskim rivalom, A.S. Roma. Kapacitet stadion iznosi 72.000 sjedećih mjesta. U juli 2009. godine objavljeno je da će Lazio graditi novi stadion u predgrađu Rima, čiji bi kapacitet trebao iznositi oko 50.000 i trebao bi biti izgrađen po ugledu na engleske stadione.
Igrači
''Posljednja izmjena: 2. septembar 2018.''
(C)
Ortogonalna projekcija
thumb|200px|lijevo|Primjer ortogonalne projekcije trodimenzionalnog predmeta. Ortogonalna projekcija je metoda predstavljanja trodimenzionalnih predmeta, obično sa tri dvodimenzionalna crteža koji se gledaju pojedinačno u odnosu na predmet putem paralelnih linija koje su (ortogonalne) okomite na ravan crteža. Neka je u ravni π data prava a i kroz proizvoljnu Tačku X ravni povučena normala na pravu a. Ova normala siječe pravu a u tački X0.
Tačka X0 u kojoj normala u tački X na datu pravu a siječe pravu a naziva se ortogonalna projekcija ili podnožje normale tačke X na pravu a. Ortogonalnu projekciju nazivamo kraće samo projekcija.
Stefan Uroš IV Dušan
U njegovo vrijeme pravoslavlje u Srbiji doživljava dalji razvoj u svojoj organizaciji. Srpska arhiepiskopija dignuta je u rang patrijaršije. Poznat je po zakoniku (Dušanov zakonik) koji je donešen 1346/1355. Kralj i car Dušan savremenik je bosanskog bana Stjepana II Kotromanića. Odnosi između Bosne i Srbije u njihovo vrijeme pokazuju nekoliko sukoba. U središtu neprijateljstva je bosansko sticanje Huma 1326, područja koje je ranije bilo pod vlašću Nemanjića. Bosanci su izveli jedan prodor 1328. koji je završio spaljivanjem manastira sv. Nikole u Polimlju. Dušan je pokušavao vojnom silom da zauzme Hum što je uspio ali ga nije dugo zadržao.
BitTorrent
BitTorrent programi
Danas postoji mnoštvo BitTorrent aplikacija za razne operativne sisteme, a najpoznatiji su:
5. grupa hemijskih elemenata
Historija
Otkrića sva tri elementa desila su se početkom 18. vijeka, a bila su obilježena neizvjesnošću i konfuzijom zbog sličnosti njihovih hemijskih karakteristika. Godine 1801. A.M. del Rio je tvrdio da je otkrio dotad neotkriveni element 23 iz uzorka rude olova porijeklom iz Meksika, te ga je zbog crvene boje njegovih soli prozvao erythronium. Nažalost četiri godine kasnije svoje otkriće je poništio, zbog (netačne) sugestije od strane francuskog hemičara H.V. Collett-Desotils, da se radi o osnovnom olovo-hromatu. Tek 1830. element je ponovo otkriven od strane N.G. Sefström u uzorku željeza porijeklom iz Švedske. Zbog bogatstva i palete boja njegovih spojeva nazvao ga je vanadij po Vanadisu, skandinavskoj boginji ljepote. Historija metala tantala također počinje 1801. kada je C. Hatchett proučavao mineral donešen u Englesku iz Kolumbije. Iz njega je izolirao oksid dotad nepoznatog elementa kojem je dao ime kolumbij, a mineral je nazvao kolumbit po zemlji porijekla. U međuvremenu u Švedskoj je A.G. Ekeberg studirao određene minerale iz Finske te je objavio da je pronašao novi element kojem je dao ime tantal kao aluziju na muke koje je imao tokom rastvaranja minerala u kiselinama. Dugo se mislilo da su tantal i kolumbij jedan te isti metal. Tek 1844. je H. Rose ispitivajući mineral kolumbit pokazao da se radi o dva različita elementa. Tako je kolumbij dobio novo ime niobij po Niobe, Tantalovoj kćerki. Mada je IUPAC 1950. godine usvojio naziv niobij, i danas se u SAD ponekad koristi staro ime kolumbij.
BitTorrent
BitTorrent klijent
BitTorrent klijent je naziv programa pomoću kojega možemo dijeliti (bilo skidati bilo uploadati) sadržaje sa interneta, poput filmova i muzike. Postoji više vrsta indeks-torrent poslužitelja koji pružaju tu uslugu besplatno, bez registracije. Moguće ih je skinuti sa interneta, s bilo koje stranice orijentisane na tu temu.
5. grupa hemijskih elemenata
Rasprostranjenost elemenata 5. grupe
Rasprostranjenost ovih metala na Zemlji opada od vanadija preko niobija do tantala. Pretpostavlja se da vanadija ima oko 0,0136% od ukupne mase Zemljine kore, što ga čini 19. elementom po rasprostranjenosti. (između cirkonija (0,0162%) i hlora (0,0126%)). Ujedno je i peti tranzicijski metal po rasprostranjenosti (iza Fe, Ti, Mn i Zr). Iako je poznato više od 60 različitih minerala vanadija, postoje vrlo oskudna nalazišta ovog metala, a danas je najviše proizvede kao nusproizvod zajedno s drugim materijalima. Rasprostranjenost niobija i tantala u Zemljinoj kori je 0,002% i 0,00017%, respektivno, što se može kod niobija porediti s dušikom (0,0019%) i litijem (0,0018%), dok se tantal može porediti s rasprostranjenošću arsena (0,00018%) i germanija (0,00015%). Naravno, i Nb i Ta često se mogu naći zajedno u mineralu kolumbitu (Fe,Mn)M2O6 (M = Nb, Ta), koji je sve do 1950tih bio glavni izvor ovih metala. Nakon što je pronađeno veliko i bogato nalazište minerala pirohlora u Brazilu sa učešćem od gotovo 2,5% niobija (NaCaNb2O6F), većina niobija danas se proizvodi u ovoj zemlji, dok su najveći proizvođači tantala Australija, Kanada i zemlje jugoistočne Azije.
Zastava M93 BGA
Zastava M93 BGA je srbijanski automatski bacač granata kalibra 30 mm nastao na osnovu sovjetskog AGS-17.
Automatski bacač granata M93 je pješadijsko oružje namjenjeno uništavanju otkrivene i zaklonjene žive sile na daljinama do 1700 m, kao i za uništavanje lako oklopljenih borbenih sredstava na daljinama do 1000. M93 funkcioniše samo sa rafalnom paljbom, ali se brzina paljbe može mjenjati od 50 do 400 granata u minuti. Unutrašnjost cijevi je hromirana, čime je osigurana dugotrajnost i visoka preciznost sredstva. Oružje se puni iz redenika kapaciteta 29 metaka, smeštenog u municijsku kutiju. Može da koristi granate sa projektilima rasprskavajućeg dejstva, kumulativnog dejstva i vježbovne projektile. Konstrukcija tronožnog postolja omogućava brzu promjenu borbenog položaja. Zavisno od taktičkih zahtjeva i na zahtjev kupca automatski bacač granata može se montirati na različite tipove borbenih vozila i helikoptera.
NGC 2041
NGC 2041 (također poznat kao ESO 86-SC16) je otvoreno zvjezdano jato i nalazi se u sazviježđu Zlatna riba. Prvo otkriće je napravio James Dunlop 6. novembra 1826. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Prezimena izvedena od titula
Prezimena izvedena od titula su prezimena koja se po porijeklu dovode u vezu sa određenim titulama koje su postojale u historijskom razvoju i organizaciji ljudskog društva. Savremena prezimena Car, Carić, Carević, Kralj, Kraljić, Kraljević, Knez, Knežević i dr. svoj postanak mogu povezati sa određenom titulom ili njenim svojstvom iz ranijih historijskih razdoblja.
U srednjovjekovnoj Bosni prezimena su dobijana na više načina, najčešće patronimikom, ali i prema zanimanjima, osobinama, običajima i podnebljima. Prezimena izvedena od titula prate se u srednjem vijeku kroz primjere Vojvodić od titule vojvoda, Tepačić (Tepčić) od titule tepčija (Vuk Tepčić), Banić (Pribislav Banić) i Banović (Vučihna Banović) od titule ban. Primjer kneza Vučihne Banovića, vlastelina porodice Pavlovići je ilustrativan za demonstraciju izvorišta prezimena u svojstvu (osobini) koja ukazuje na titulu, a nije titula njegovog oca. Njegov otac bio je knez Radoslav Obradović zvani Ban. Radoslav Obradović nije imao titulu bana, nego nadimak Ban. On je imao titulu kneza. Njegov nasljednik je knez Vučihna Banović, koji je prezime dobio po nadimku svoga oca. I danas imamo primjere kojima svojstvom ranijih titula obdarujemo svoju okolinu. Tako kažemo da je neko car, paša i sl., misleći na osobinu i svojstvo osobe a ne na titulu.
Poljska ljubičica
Maćuhica, (lat. Viola tricolor), dan i noć, gospina ljubica, maćuha, sirota, sirotica, je većinom jednogodišnja zeljasta biljka s mekanom i šupljom stabljikom koja je na presjeku uglasta. Stabljika je granata. Listovi su na dugačkoj peteljci srčastog do jajastog ili duguljastog oblika. Nalaze se nasuprot s prstasto razdeljenim prostraniin listićima. Cvjetovi izrastaju iz pazuha listova i pojedinačno su smješteni na dugačkim peteljkama. Cvjetovi kod divlje maćuhice ili su žućkasto-bijele boje, ili veći, i ljubičaste boje.
Rasprostranjenost
Maćuhica je veoma rasprostranjena kao korov u vinogradima, na pašnjacima i oranicama, kako u niskim tako i u visokim planinskim predjelima.
Upotreba
Za lijek se sabiru cvjetovi i cijela biljka za vrijeme cvatnje. Maćuhica, uzgojena u vrtovima i parkovima raznih boja, ne sabire se u ljekovite svrhe!Odavno se smatra ljekovitom biljkom koja čisti krv, umiruje bolove i pospješuje izlučivanje mokraće i znoja. Preporučuje se u liječenju gihta (uloga) i reumatizma, zakrčenja krvnih žila, raznih krvnih bolesti, bolesti mokraćnih organa, noćnog mokrenja, pijeska u mokraći, slabosti bubrega i živaca, iscrpljenosti, histerije i grčeva kod male djece. Veoma je cijenjena kao lijek kod svih vrsti kožnih osipa, egzema, krasta, vlažnog kožnog osipa, bubuljica, gnojnih mjehurova. svrbeža kože i dr.
Moždani udar
Moždani udar, cerebrovaskularni insult označava prestanak funkcionisanja određenih grupa moždanih ćelija (oštećenje moždanog parenhima), a nastaje usljed nedostatka hranljivih materija i/ili kisika. Nedostatak ovih materija se javlja kao posljedica poremećaja krvotoka usljed začepljenja krvnih sudova ili usljed njihovog prskanja i izliva krvi u moždano tkivo ili moždane ovojnice. S obzirom na to da moždane ćelije ne posjeduju rezerve hranjivih materija i kiseonika, dolazi do njihovog propadanja što se klinički manifestuje ispadom onih funkcija za čije su izvršenje ćelije odgovorne. Ovo se klinički manifestuje u vidu oduzetosti pojedinih dijelova tijela, poremećajem govora, ispadom pojedinih vrsta osjećaja, smetnjama u koordinaciji pokreta i hoda ili raznim psihičkim ispadima i poremećajima svijesti, a u skoro 33% slučajeva dolazi do smrtnog ishoda. Po procentu smrtnosti moždani udar se nalazi na trećem mjestu, odmah poslije bolesti srca i karcinoma. Posljedice moždanog udara čine najveću i najtežu grupu invalidnosti. Osobe koje su doživjele moždani udar su u velikoj mjeri zavisne od ljudi iz okruženja u zadovoljavanju osnovnih životnih potreba. Ovo je važno jer je dokazano da se ljudski vijek produžuje, a poslije 55. godine života rizik za pojavu moždanog udara se udvostručuje u svakoj narednoj deceniji života. Moždani udar se posljednjih godina javlja u sve ranijoj životnoj dobi (po raznim statistikama 28% oboljelih su mlađi od 65 godina). Zbog toga je veoma važno rano uočavanje znakova moždanog udara, kako bi se smanjila smrtnost i sprječila pojava invaliditeta.
Safvet-beg Bašagić
Safvet-beg Bašagić (pisao pod pseudonimom Mirza Safvet) bio je jedna od ličnosti moderne bosanske i bošnjačke književnosti i začetnik bošnjačkog nacionalnog preporoda početkom 20. stoljeća. Osnivač je mnogih listova, časopisa i nacionalnih društava. Poznat je kao pjesnik, prevodilac, historičar i političar. Godine 1900. publicirao je Kratku uputu u prošlost Bosne od 1463. do 1850, koja je sve do pojave knjige Geneza nacionalnog pitanja bosanskih Muslimana Muhameda Hadžijahića bila standard proučavanja historije Bošnjaka. Godine 1894. odaziva se pozivu da učestvuje polaganju kamena temeljca Starčevićevom domu. Bašagićeva kolekcija islamskih rukopisa i starih knjiga koja je u posjedu Bratislavske Univerzitetske biblioteke je dio UNESCO-ovog programa Memory of the World Programme. Dio ove kolekcije je dostupan on-line posredstvom Svjetske digitalne biblioteke.
Biografija
Poeziju je počeo pisati još kao učenik sarajevske gimnazije, a na studiju u Beču priredio je za štampu prvu zbirku pjesama (Trofanda iz hercegovačke dubrave), a tada piše i prve naučne radove i prikuplja građu za historiju Bosne. Prvog maja 1900. godine pokreće zajedno sa Edhemom Mulabdićem i Osmanom Nuri Hadžićem list Behar.
Godine 1903. osniva društvo Gajret, a potom i društva El-Kamer i Muslimanski klub a 1907. pokreće list Ogledalo. Godinu dana kasnije odlazi u Beč i pristupa izradi doktorske disertacije "Die Bosniaken und Hercegovcen auf dem Gebiete der islamischen Literatur" koju je odbranio 1910. godine i stiče stepen doktora ex linguis islamiticis.
Osim toga, Safvet-beg Bašagić prevodi tekstove njemačkih pjesnika (Heinrich Heine, Kraj tanahna šadrvana).
Iste godine izabran je za zastupnika u Bosanskom saboru i odmah potom, poslije smrti Ali-bega Firdusa 1910, imenovan je za predsjednika Sabora. Na tom položaju ga je zatekao i slom Austro-Ugarske Monarhije. Nakon rata, od 1919. godine radi kao kustos u Zemaljskom muzeju u Sarajevu sve do 1927. godine kada je umirovljen.
Bašagić od 1924., u svojoj 50. godini, pati od nepoznate bolesti sve do 1934.
Umro je 9. aprila 1934. u Sarajevu i sahranjen u haremu Gazi Husrev-begove džamije.Mezar Safvet-beg Bašagića u dvorištu [[Begova džamija|Begove džamije u Sarajevu.|mini|desno]]
Grabos
Grabos (Grabus) bio je najmoćniji ilirski kralj nakon smrti kralja Bardilisa 358. godine p. n. e. Pripadao je plemenu Grabi (Grabaei, malo pleme koje je naseljavalo područja oko Skadarskog jezera). Ilirska kraljevina je tokom IV i III stoljeća p. n. e. predstavljala nezaobilazan faktor u odnosima među zajednicama južnog Balkana. Kralj Grabos je 357. godine p. n. e. sklopio savez sa halkidičkom ligom protiv Makedonije. U Olintusu se se nalazi nedovršeni natpis u čast Grabosa iz Ilirije. Vjerovatno je odbačen jer je halkidička liga smatrala da je savez sa Filipom Makedonskim bolji po njih.
Grabos je godine 356. sklopio sličan savez je sa Atenjanima, Lizipom iz Peonije i Cetriporisom iz Trakije kako bi se oduprli sve jačim Makedoncima. U Atini se nalazi mramorna stela sa natpisom u slavu saveznika ukrašena na vrhu reljefom koji prikazuje konja koji se propinje.
Ipak, Filip II je napao njihovu koaliciji prije nego što su uspjeli udružiti snage. U velikoj bici, Parmenion, (oko 400-330. godine p. n. e., vojskovođa u službi Filipa II Makedonskog i Aleksandra Velikog) porazio je Grabosa koji je nakon toga morao prihvatiti Makedonsku supremaciju.
Nakon Grabosa, kraljevstvom je vladao Pleuratus I (od 344. p. n. e.)
Vojo Dimitrijević
Vojo Dimitrijević (20. maj 1910, Sarajevo; 12. august 1980, Sarajevo) bio je jedan od značajnijih bosanskohercegovačkih slikara 20. vijeka i začetnik moderne umjetnosti u Bosni i Hercegovini. Završio je Državnu umjetničku školu u Beogradu, 1936., a zatim posjećuje atelje Andre Lota u Parizu.
Njegov umjetnički opus razvijao sa u rasponu od socijalno angažiranog slikarstva, preko geometrijske apstrakcije sve do konceptualnih slikarskih praksi bliskih donekle analitičkom i procesualnom slikarstvu. Zbog svog osebujnog, stilski nehomogenog opusa, rano napuštanje ideoloških motiva i priključenje avangardnim stremljenjima Dimitrijević je bio izložen brojnim raspravama struke i politike.
Vojo Dimitrijević je uz Oskara Danona, Anu Rajs i Jahiela Fincija jedan od osnivača alternativne grupe Collegium Artisticum 1939. godine. Značaj ove znamenite grupe ističe se u osobitom društvenopolitičkom kontekstu Kraljevine Jugoslavije uoči 2. svjetskog rata kada je Bosna i Hercegovina bila ukinuta nacionalističkom politikom Zagreba i Beograda, tačnije sporazumom Cvetković-Maček.
Učestvuje u osnivanju ULUBIH-a i Škole likovnih umjetnosti u Sarajevu u kojoj je radio kao direktor i profesor. Bio je član Akademije nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine.
Godine 2010. u Umjetničkoj galeriji Bosne i Hercegovine u Sarajevu upriličena je velika retrospektiva izložba i time je obilježen umjetnikov stoti rođendan. Govoreći o umjetničkom stvaralaštvu Voje Dimitrijevića, kustosica Umjetničke galerije BiH Ivana Udovičić izjavila je:
Sidney Poitier
Sidney Poitier (20. februar 1927 – 6. januar 2022) bio je bahamsko-američki glumac, filmski producent i diplomat. Godine 1964 postao je prvi bahamski i prvi afroamerički dobitnik Oscara za najbolju glavnu mušku ulogu u filmskom ostvarenju Ljiljani u polju (engl.: Lilies of the Field). Značaj njegovih filmskih dostignuća se posebno ispoljio 1967. godine kada je glumio u tri uspješna filma a svi su se bavili pitanjima koja se tiču rase i rasnih odnosa: Gospodinu s ljubavlju, U vrelini noći i Pogodi ko dolazi na večeru, čime je postao top box-office zvijezda iste godine.
Američki filmski institut je 1999. godine izabrao Poitiera kao 22. najboljeg glumca između 25 najboljih glumaca klasičnog Hollywoodskog filma.
Osim kao glumac, Poitier se okušao i kao režiser. Režirao je niz filmova, među kojima su: A Piece of the Action, Uptown Saturday Night i Let's Do It Again sa Billom Cosbyjem, Stir Crazy sa Richardom Pryorom i Gene Wilderom i Ghost Dad također s Cosbyjem.
2002. godine, trideset i osam godina nakon što je dobio Oscara za najboljeg glumca, Poitier je izabran od strane Akademije filmskih umjetnosti i nauka za nagradu Oscar za životno djelo, kao znak priznanja za njegovo "izvanredno dostignuće kao umjetnika i kao ljudskog bića." Od 1997. do 2007. obavljao je funkciju bahamskog ambasadora u Japanu. Dana 12. augusta 2009. od američkog predsjednika Baracka Obame nagrađen je Predsjedničkom medaljom slobode, najvišom počasnom američkom civilnom nagradom.
Gvatemala
Gvatemala jest država u Srednjoj Americi. Na sjeveru i zapadu graniči s Meksikom, na jugozapadu izlazi na Tihi okean, dok joj je na sjeveroistoku Beliz, a jugoistoku Honduras i Salvador. Glavni grad je Guatemala City. Po uređenju je parlamentarna demokratija. Od 1996. politička i ekonomska situacija u zemlji znatno se poboljšala te je u stalnom razvoju i ekonomskom oporavku. Njena posebnost u biološkoj raznolikosti i u mnogočemu jedinstvenom ekosistemu, daje specifična obilježja Gvatemali, kao zemlji netaknute prirode i bujne vegetacije.
Historija
mini|lijevo|Tikal, ruševine hrama Maja
Prije otkrića Amerike
Prvi dokazi ljudskih nastambi u Gvatemali sežu unazad gotovo 12 hiljada godina prije nove ere. Po nekim pronalascima, kada su pronađeni prastari vrhovi strijela koje su koristili stanovnici ovog područja, smatra se da je ovo područje bilo naseljeno čak i ranije, do 18.000 godina p. n. e. Postoje arheološki dokazi da su rani naseljenici u današnjoj Gvatemali bili sakupljači i lovci, međutim nedavno otkriveni polen pronađen u uzorcima u bazenu Petén i na obali Pacifika, ukazuje da se ovdje uzgajao i kukuruz u periodu oko 3500. p. n. e. Poznata su brojna arheološka nalazišta u departmanu Quiché u gorju, te Sipacate i Escuintla u području srednjeg priobalnog dijela (iz perioda oko 6500. p. n. e.)
Arheolozi dijele prahistoriju latinske Amerike u tri razdoblja: predklasično od 2000. p. n. e. do 250, klasično od 250 do 900 godine i kalističko od 900 do 1500. Do nedavno, predklasični period je smatran kao period u kojem su se tek formirala naselja sa malim naseobinama i poljoprivrednicima koji su živjeli u malim kolibama, sa veoma malo stalnih građevina. Međutim, nedavna otkrića monumentalnih građevina iz tog perioda poput oltara u blizini La Blanca koji potječe iz 1000. p. n. e., zatim mjesta gdje su se održavale svečanosti kod današnjeg Miraflores i El Naranjo a datiraju oko 801. p. n. e. Postoje još mnoge drevne građevine u gradovima Nakbé, Xulnal, El Tintal, Wakná i El Mirador.
mini|Nakbé, ostaci palače iz srednjeg predklasičnog perioda, u departmanu [[Petén (departman)|Petén]]
Klasični period srednjoameričke civilizacije se poklapa sa vrhuncem civilizacije Maja a predstavljen je bezbrojim nalazištima po cijeloj Gvatemali, iako se najveći broj nalazišta nalazi u bazenu Petén. Ovaj period je karakterističan po snažnom razvoju i izgradnji gradova, osnivanjima nezavisnih gradova-država i čestim kontaktima sa drugim srednjoameričkim kulturama. Ovaj period je traja sve do 900 godine, kada se polahko raspada klasična civilizacija Maja. Oni napuštaju brojne gradove u nizinama ili su pomrli od dugotrajne nestašice hrane uzrokovane sušom. Danas mnogi naučnici raspravljaju o uzrocima nestanka klasičnih Maja, ali se sve više priklanjaju teoriji velike suše, koju su dokazali naučnici proučavajući korita rijeka i jezera, tragove polena i druge slične dokaze. Niz dugotrajnih sušnih sezona u krajevima gdje je samo povremeno bilo suho područje je smanjilo broj Maja, čiji je život i proizvodnja hrane zavisila o stalnim padavinama.
Postklasični period je okarakterisan manjim kraljevinama poput Itzá i Ko'woj u područjima jezera u bazenu Petén, te kraljevinama Mam, Ki'ch'es, Kack'chiquel, Tz'utuh'il, Pokom'chí, Kek'chi i Chortí u gorju. Ovi gradovi su uglavnom zadržali mnoge tekovine civilizacije Maja, ali nikad ni izbliza nisu došli do moći i napretka iz klasičnog perioda.
Kolonijalni period
mini|lijevo|Samostan Capuchinas u Gvatemali
Hernán Cortés, kao vođa španskog osvajanja Meksika, dopušta kapetanima Gonzalu de Alvarado i njegovom bratu Pedru de Alvarado osvajanje Gvatemale. Braća Alvarado su najprije sklopili savez s plemenom Cakchiquel protiv njihovih rivala plemena Quiché. Nakon pobjede nad njima, Alvarado se okreće protiv saveznika plemena Cakchiquel te zatim osvaja cijelo područje u ime španske krune.
Tokom perioda kolonijalizma, Gvatemala je bila dio nove Španije zajedno sa Meksikom i okolnim zemljama (špan. Capitanía General de Guatemala). Prostirala se i na današnje meksičke savezne pokrajine Tabasco i Chiapas (uključujući tada odvojenu administrativnu oblast Soconusco) pa sve do Kostarike. Ovo područje nije bilo toliko bogato sa mineralima (naročito zlatom i srebrom) kao što su bili Meksiko i Peru, te mu Španci nisu pridavali veliki značaj. Glavni proizvodi koje su Španci crpili iz Gvatemale bili su šećerna trska, kakao, indigo i kvalitetno drvo koje su Španci koristili pri gradnji crkvi i dvoraca u Španiji.
Prvi glavni grad zemlje bio je Tecpan Guatemala, osnovan 25. jula 1524 a nosio je ime Villa de Santiago de Guatemala u blizini Iximché, glavnog grada pokrajine Cakchiquel. Kasnije je prijestolnica prebačena u Ciudad Vieja 22. novembra 1527, kada je grad napalo pleme Cakchiquel. Grad je teško oštećen u poplavama 11. septembra 1541 nakon što se izlilo jezero u krateru vulkana Agua nakon obilnih kiša i zemljotresa. Grad je kasnije izgrađen 4 km dalje u dolini Panchoy, koja je danas na spisku svjetske baštine UNESCO-a. Uništen je u seriji zemljotresa 1773 i 1774, te španski kralj daje dozvolu da se prijestolnica premjesti u dolinu Ermita, nazvana po katoličkoj crkvi djevice El Carmen, na današnjem mjestu, a proglašena je glavnim gradom 27. septembra 1775 godine.
Nezavisnost i početak 20. vijeka
desno|mini|José Rafael Carrera Dana 15. septembra 1821 Vlada kolonijalne Gvatemale (koja je obuhvatala i okolne zemlje: Salvador, Nikaragvu, Kostariku i Honduras) zvanično je proglasila nezavisnost od Španije i otcijepila se od Meksičkog carstva, koje se dvije godine kasnije raspalo. Iako je ovo područje formalno bilo dio takozvane Nove Španije, iz praktičnih razloga, u njemu je bila zasebna administracija. Sve pokrajine koje su do tada bile u sastavu Meksika, osim Chiapasa, odvojile su se od njega, nakon što je Agustin I bio prisiljen da abdicira.
Provincije Gvatemale su zatim stvorile jedinstvenu državu nazvanu Ujedinjene provincije srednje Amerike također poznate i kao Centralnoamerička federacija (Federacion de Estados Centroamericanos). Nedugo poslije, Federacija se raspala nakon građanskog rata koji je trajao od 1838 do 1840. Vođa pobune u Gvatemali bio je Rafael Carrera, koji je predvodio pobunu protiv federalne vlade, što je naposljetku dovelo do raspada zajednice. Za vrijeme ovog perioda, područje gorja, Los Altosa, proglasilo je nezavisnost od Gvatemale, ali ga je Carrera osvojio i anektirao. Carrera je bio dominantna figura u politici Gvatemale sve do 1865, a snažno su ga podržavali konzervativci, veliki zemljoposjednici i Crkva.
Takozvana liberalna revolucija u Gvatemali započela je 1871 pod vodstvom Justo Rufino Barriosa koji se zalagao za moderniziranje države, poboljšanja trgovine i uvođenje novih poljoprivrednih kulura i proizvodnje. U ovom vrijeme, kahva postaje veoma važna u privredi Gvatemale. Barrios je imao želje i ambicije za ponovno ujedinjenje Srednje Amerike i poveo je zemlju u rat koji je završio neuspjehom. Poginuo je 1885 godine, a pobjedu u tom ratu odnio je susjedni Salvador.
Od 1944 do danas
Zbog vala protesta i štrajkova, dotadašnji diktator Jorge Ubico Castañeda je prisiljen da podnese ostavku 4. jula 1944, a na njegovo mjesto dolazi general Juan Federico Ponce Vaides. Ni Vaides ne ostaje dugo na tom mjestu, nakon što je izvršen vojni udar 20. oktobra 1944 na čelu sa majorom Francisco Javier Aranaom i kapetanom Jacobo Arbenz Guzmánom. U vojnom udaru poginulo je oko 100 ljudi. Nakon udara vlast preuzima vojna hunta koju čine Arana, Guzmán i Jorge Toriello Garrido. Nedugo zatim hunta organizuje i prve slobodne izbore. Njih ubjedljivo osvaja poznati pisac i učitelj Juan José Arévalo Bermejo, sa preko 85% osvojenih glasova, postavši tako prvi demokratski izbrani predsjednik Gvatemale. Bermejo je do tada živio u progonstvu u Argentini gotovo 14 godina. Njegova kršćansko-socijalistička politika, vidno inspirisana po uzoru na američki New Deal, dosta je kritikovana od strane zemljoposjednika i gornjih slojeva društva kao komunistička.
Ovaj period je bio i vrijeme početka Hladnog rata između SSSRa i SADa, koji je imao veoma snažan uticaj i na historiju Gvatemale. Do 1950tih pa sve do 1990tih američka vlada je direktno podržavala vojsku Gvatemale, obučavala je, dopremala oružje i novac.
Nasljednik Bermejoa, demokratski izabrani Jacobo Arbenz Guzmán je zbačen s vlasti u vojnom udaru 1954 kojeg je organizirala američka CIA. Na vlast je postavljen general Carlos Castillo Armas, a vladao je samo do 1957 kada ga je ubio član njegove lične straže. Ponovo su se organizirali izbori, a na vlast dolazi general Miguel Ydígoras Fuentes. Fuenetes je postao poznat po izazovu koji je uputio meksičkom predsjedniku na mostu na granici između dvije zemlje, zbog spora u vezi meksičkih ribarskih brodova koji su lovili u vodama Gvatemale. Pored toga Fuentes je dozvolio obuku 5.000 Kubanaca koji su se trebali suprotstaviti Fidelu Castru. Također je odobrio upotrebu aerodroma u departmanu Petén, koje su SAD koristile u neuspješnoj invaziji na Kubu 1961. Kao i njegov prethodnik, i Fuentes odlazi s vlasti nakon vojnog udara kojeg je poveo njegov ministar odbrane, pukovnik Enrique Peralta Azurdia.
Na izborima 1966 pobjeđuje Julio César Méndez Montenegro, koji je nastojao sprovesti demokratske reforme u zemlji. Montenegro je bio kandidat Revolucionarne stranke, stranke lijevog centra koja je imala svoje korjene još iz ere nakon Castañeda. Za vrijeme njegove vlasti, formiraju se paravojne organizacije poput desničarske Bijele ruke (Mano Blanca) i Protivkomunističke tajne armije (Ejército Secreto Anticomunista). Ove organizacije su bile prethodnice poznatih Odreda smrti. Američka tajna služba šalje u Gvatemalu vojne stručnjake koji su imali za cilj obučiti vojne snage Gvatemale i od njih načiniti moderne snage, što je bilo u interesu SAD-a.
Godine 1970 na izborima za predsjednika zemlje pobjeđuje pukovnik Carlos Manuel Arana Osorio. Dvije godine kasnije, 1972 na zapadu zemlje javlja se gerilski pokret koji zauzima gorje na zapadu Gvatemale. Na sljedećim izborima 1974, koji su u mnogo čemu bili kontroverzni, general Kjell Lauguerud García pobjeđuje kadidata Kršćansko-demokratske stranke generala Efraín Ríosa Montta, koji je tvrdio da je García varao na izborima i lažirao izborne rezultate. 4. februara 1976 Gvatemalu pogađa snažan potres odnijevši preko 25 hiljada žrtava a mnogi gradovi su bili teško oštećeni i uništeni. Na izborima održanim 1978, koji su ponovno okarakterisani kao sumnjivi, general Romeo Lucas García dolazi na vlast. Taj period 1970tih je bilo vrijeme osnivanja dvije nove gerilske grupe: Gerilska armija siromašnih (EGP) i Organizacija naroda pod oružjem (ORPA), koje su krajem 1970tih pojačale gerilske napade na gradove i sela u cijeloj zemlji, posebno protiv vladine vojske i civila koji su podržavali zvaničnu vlast. Godine 1977 američki predsjednik Jimmy Carter naređuje obustavljanje svih vrsta vojne pomoći vojsci Gvatemale zbog sistematskog i upornog kršenja ljudskih prava.
Godine 1980 grupa ljudi iz indijanskog plemena Quiché zauzima špansku ambasadu u znak protesta zbog brojih zločina koji su počinile vladine snage u ruralnim područjima zemlje. Vlada Gvatemale naređuje vojsci da zauzme zgradu ambasade, koju su zatim spalili do temelja, likvidirajući gotovo sve koji su se nalazili u ambasadi. Gvatemalska vlada se pravdala da su požar izazvali pobunjenici, međutim španski ambasador, koji je preživio napad, posvjedočio je da vlada odgovorna za napad i ubistva, te je namjerno izazvala požar da uništi sve tragove zločina. Kao rezultat ovog incidenta, Španija prekida diplomatske odnose sa Gvatemalom. Ubrzo poslije, 1982 ponovno se izvršava vojni udar i general Efraín Ríos Montt postaje predsjednik vojne hunte, nastavljajući krvavu kampanju, državni teror i politiku spržene zemlje. Ponovno se dešava vojni udar a za predsjednika dolazi general Óscar Humberto Mejía Victores, koji je nastojao da održi demokratske izbore i donese novi ustav zemlje kako bi stabilizirao zemlju. Slobodni izbori se održavaju 1986 a pobjedu odnosi kandidat Kršćansko-demokratske stranke Vinicio Cerezo Arévalo.
U periodu 1982-1986 zbog stalnog nasilja u zemlji i građanskog rata, preko 45 hiljada Gvatemalaca je izbjeglo u Meksiko, gdje je meksička vlada organizovala izbjegličke centre u Chiapasu i Tabascou. Nasuprot vladine vojske, borile su se četiri gerilske grupe: EGP, ORPA, FAR i PGT, a njih su podržavale slične gerilske organizacije iz Salvadora (FMLN) i Nikaragve (FSLN), dok im je pomoć slala i kubanska Vlada.
Građanski rat u Gvatemali završava 1996 sklapanjem mirovnog sporazuma između gerilaca i vlade, posredstvom UN-a, posebno zalaganjem zemalja poput Norveške i Španije. Obje zaračene strane su prihvatile određene ustupke, gerilski borci su razoružani a dodijeljena im je zemlja. Prema podacima Komisije UN-a koja je bila zadužena za istragu o zločinima počinjenim za vrijeme građanskog rata (Komisija za historijsku istinu), smatra se da su vladine snage i paravojne jedinice koje je vlada podržavala, odgovorne za preko 93% zločina i kršenja ljudskih prava i sloboda.
Nakon zaključenja mirovnog sporazuma, u Gvatemali su se održalo nekoliko uspješnih demokratskih izbora, posljednji 2007 godine. Sklopila je trgovinske sporazum o slobodnoj trgovini sa SAD-om, Meksikom i drugim zemljama regiona, a uključena je i u CAFTA. Na posljednjim izborima 2007, stranka El Partido Nacional de la Esperanza je osvojila najveći broj mandata, a njen kandidat Álvaro Colom je postao predsjednik.
Vlada
Gvatemala je, po uređenju, predsjednička parlamentarna demokratija, na čelu sa predsjednikom države, koji je ujedno i premijer Vlade. Uređen je višestranački sistem. Izvršnu vlast ima Vlada. Zakonodavnu vlast dijele Vlada i Kongres Republike kao parlament. Postoji i nezavisna sudska vlast. Od 14. januara 2008, na mjestu predsjednika Gvatemale nalazi se Álvaro Colom.
Političke podjele
mini|350px|Departmani u Gvatemali
Gvatemala je podijeljena na 22 departmana (departamentos) i na ukupno 332 općine (municipios).
Departmani u Gvatemali su:
Geografija
mini|Karta Gvatemale lijevo|200px|mini|Gorje Gvatemale desno|200px|mini|Rijeka Usumacinta, granica između Meksika i Gvatemale
Ukupna površina zemlje je 108.890 km2, odnosno preko dva puta veća od Bosne i Hercegovine. Gvatemala je pretežno planinska zemlja, osim u južnom priobalnom području i krajnjem sjeveru zemlje gdje se nalazi ravničarski departman Petén. Dva planinska lanca koji se pružaju od zapada ka istoku dijele zemlju na tri glavna područja: gorje, priobalno područje Tihog okeana južno od gorja i područje Peténa sjeverno od planina. Najveći gradovi u Gvatemali se nalaze pretežno u priobalnim krajevima i u gorju, dok je Petén relativno slabo naseljen. Ova tri područja imaju dosta različitu klimu, nadmorsku visinu i pejsaž, s velikim kontrastima između toplih i vlažnih nizija i hladnijih i sušnijih planina. Najviša tačka u zemlji je 4.211 metara visok Volcán Tajumulco.
Sve rijeke pacifičkog sliva su dosta kratke i plitke, dok su rijeka koje pripadaju karipskom slivu i slivu Meksičkog zaljeva dosta duže i dublje, ukljujući rijeke Polochic i Dulce, koje se ulijevaju u jezero Izabal. Osim njih, rijeke Monagua i Sarstún čine granicu prema Belizu, dok rijeka Usumacinta čini granicu između Peténa i meksičke pokrajine Chiapas.
Dugo vremena Gvatemala je imala pretenzije na dio teritorije susjednog Beliza, ranije kao španske kolonije, danas kao nezavisne države u sastavu Commonwealtha, koji priznaje kraljicu Elizabetu II kao poglavara države. Gvatemala je priznala nezavisnost Beliza tek 1990 međutim do danas nisu precizno usaglašene granice između ovih zemalja, a trenutno se vode pregovori uz posredovanje Commonwealtha i Organizacije američkih država (Organization of American States).
Klima
Klima u departmanu Petén je vlažna tropska klima bez sušnih perioda, sa prosječnom godišnjom temperaturom od 28 °C. U visokom području dolazi do sušnih perioda koji mogu trajati do šest mjeseci. Sa porastom nadmorske visine, temperatura pada, tako da na nadmorskoj visini od 1.500 m prosječna tempetarura je samo 13 °C.
Prirodne katastrofe
desno|mini|Ruševine u Gvatemala Cityju nakon potresa 4. februara 1976 Položaj Gvatemale između Karipskog mora i Tihog okeana je česta meta uragana poput uragana Mitch 1998 i uragana Stan u oktobru 2005, koji su odnijeli više od 1500 žrtava. Pri uraganu, mnogo veća šteta nastaje od poplava i odrona, nego od samog vjetra. Uzduž planinskog lanca koji prolazi kroz Gvatemalu, nalazi se granica između Karipske i Sjevernoameričke tektonske ploče. Ovaj rasjed između ploča je odgovoran za mnoge razorne potrese u historiji Gvatemale, uključujući i potres od 7,5 stepeni koji se desio 4. februara 1976 sa više od 25 hiljada poginulih. Pored toga, nedaleko od obale Tihog okeana, nalazi se srednjoamerička brazda, gdje takozvana Kokosova ploča (Cocos Plate) tone ispod Karipske ploče, proizvodeći snažnu vulkansku aktivnost. Na području Gvatemale nalazi se ukupno 37 vulkana, od kojih su četiri aktivna: Pacaya, Santiaguito, Fuego i Tacaná.
Biološka raznolikost
Zemlja ima 14 ekoregije, počev od šuma mangrova, do različitih okeanskih ekosistema. Po procjenama, Gvatemala ima 252 močvare, uključujući pet jezera, 61 lagunu i 100 rijeka. Nacionalni park Tikal je prvi takve vrste na UNESCO-ovom spisku svjetske baštine. Također, Gvatemala ima izrazito boganu faunu. Poznato je 1246 različitih vrsta u zemlji, od kojih su 6,7% endemske vrste dok ih se 8.1% smatra ugorženim. Od biljnih vrsta, nađena je 8681 različita vrsta biljaka, od kojih su 13,5% endemske. Velike površine Gvatemale spadaju u zaštićena područja od prve do pete kategorije po IUCN klasifikaciji.
Stanovništvo
170px|mini|desno|Djevojčice iz Gvatemale u Chichicastenango-u
Po procjenama CIA, Gvatemala ima 13.002.206 stanovnika (juli 2008). Većina stanovništa su mestici (lokalni španski naziv Ladino), mješavina španskih doseljenika i ameroindijanaca. Mestici i bijeli doseljenici iz Evrope (uglavnom Španci, ali i Nijemci, Englezi, Italijani) čine 59,4% ukupnog stanovništva. Ameroindijansku populaciju čine brojna starosjedilačka plemena K'iche 9.1%, Kaqchikel 8.4%, Mam 7.9% i Q'eqchi 6.3%. Ostalih plemena, od kojih su mnogi potomci Maja, ima 8,6% stanovništva, dok je 0,3% ostalih. Postoje i mnogobrojne male zajednice, poput Garífuna, potomaka afričkih robova koji žive u Livingstonu i Puerto Barriosu, kao i drugih crnaca i mulata. Ovdje žive i potomci Arapa, uglavnom porijeklom iz Libana i Sirije, te brojni Kinezi. U glavnom gradu, živi i značajna korejska zajednica od oko 50.000 Korejanaca.
Po podacima iz 1900 godine, Gvatemala je imala samo 885.000 stanovnika. Tokom 20. vijeka, broj stanovništva je brzo rastao, najbrže od svih zemalja Novog svijeta. Stalna emigracija stanovništva, naročito u SAD, dovela je do brojne dijaspore naročito u Kaliforniji, Floridi, Illiniosu, Teksasu i drugim državama, pogotovo od 1970tih i izbijanja građanskog rata.
Dijaspora
Građanski rat je prisilio mnoge Gvatemalce da napuste svoju zemlju. Najveća dijaspora se nalazi u SAD-u, a procjene se kreću od 480.000 do 1 miliona. Teškoće pri procjeni gvatemalske dijaspore su zbog činjenice da je veliki broj izbjeglica uzeo državljanstva zemalja u kojima žive ili očekuju svoj status u zemlji domaćinu. Procjene broja izbjeglih Gvatemalaca po zemljama prikazane su u tabeli:
Privreda
mini|Tržnica u Gvatemali
Prema podacima CIA, Gvatemala ima BDP po glavi stanovnika od 5.000 američkih dolara. Međutim, ova zemlja u razvoju još uvijek ima mnoge socijalne probleme i smatra se jednom od deset najsiromašnijih zemalja Latinske Amerike. Raspodjela prihoda je veoma neujednačena sa oko 29% ukupnog stanovništva ispod granice siromaštva sa oko 400.000 nezaposlenih odnosno 3,2%.
Donacije iz dijaspore naročito Gvatemalaca koji žive u SAD, čine najveći izvor stranih prihoda, čak više nego prihodi od izvoza i turizma zajedno. U posljednjih nekoliko godina veoma mnogo je porastao izvoz netradicionalnih proizvoda, na ukupno 53% cjelokupnog izvoza. Međutim, glavni izvozni proizvodi je kafa čiji je Gvatemala najveći izvoznik Centralne Amerike. Osim toga izvosi se tropsko voće, pamuk, šećerna trska, povrće, cvijeće, odjeća i slično.
Bruto domaći proizvod (BDP) usklađen po kupovnoj moći u 2006. godini se procjenjuje na oko 61,38 milijardi US$. Najviše BDP se odnosi na sektor usluga (58,7%), dok poljoprivreda učestvuje sa 22,1%. Industija učestvuje u ukupnom BDP Gvatemale sa samo 19,1%. Najviše zaposlenih je u poljoprivredi, oko 50%, a sektor poljoprivrede učestvuje u ukupnom izvozu oko 40%. U 2006 godini stopa inflacije je bila 5,7%.
Nakon završetka građanskog rata, ponovno su počele strane investicije u privredu Gvatemale, a turizam je počeo donositi sve više prihoda. U martu 2005 Kongres Gvatemale je prihvatio članstvo zemlje u CAFTA (Centralno američka zona slobodne trgovine). Pored toga, Gvatemala ima sporazume o slobodnoj trgovini sa Tajvanom i Kolumbijom.
Saobraćaj
Gvatemala ima oko 17.000 km izgrađenih puteva, od kojih su oko 3.000 asfaltirani. Najvažnija saobraćajnica ide od granice sa Meksikom, preko glavnog grada i u pravcu Salvadora. Željenički saobraćaj odvija se u južnom dijelu zemlje sa trasom od ukupno 953 km. Najvažnije luke su Puerto Barios na obali Karipskog mora i San José na obali Tihog okeana. U blizini glavnog grada nalazi se aerodrom La Aurora.
Književnost
Književnost Gvatemale postaje poznata već početkom 19-og stoljeća. Osnivač se smatra pjesnik i liričar José Batres Montúfar. Historijskim romanima postaje poznat Enrique Gómez Carillo, pripadnik modernizma sa kraja 19-og stoljeća. Magični i fantazijski elementi u naraciji tipični za književnost Južne Amerike, predstavljani su u romanima Rafaela Arévalo Maritenaza, sa početka 20-og stoljeća.. Gvatemalska nacionalna nagrada za književnost je jedna od najviših nagrada koje se dodjeljuju nekom piscu. Dodjeljuje je Ministarstvo za kulturu i sport svake godine počev od 1988. Gvatemalski pisac Miguel Ángel Asturias je dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1967. Između ostalih, napisao je čuvenu knjigu El Señor Presidente (bosanski: Gospodin Predsjednik), novelu koja je zasnovana na vladavini Manuela Estrada Cabrera.
Muzika
mini|desno|200px|Muzičari u [[Antigua Guatemala|Antigua Guatemali.]] Muzika Gvatemale je spoj mnogih muzičkih stilova i izraza. U ikonografiji je mnogo dokumentovano da je Majanska civilizacija imala dosta bogatu muzičku tradiciju. Gvatemala je bilo jedno od prvih područja Novog Svijeta u koji je prodrla evropska muzika, počev od 1524. Nacionalni instrument, marimba, utkan je u bogati repertoar mnogih izvođača a popularan je već više od jednog vijeka. Aktivne su mnoge muzičke grupe koje sviraju razne žanrove muzike, od karipske muzike, salse, punte, latino-popa do mariačija. Postoji i pravac rock muzike poznat kao rock en Español (Španski rock)
Jezik
Iako je španski jezik zvanični jezik zemlje, njim ne govori svo starosjedilačko stanovništvo, niti je najčešće u upotrebi kao drugi jezik. Postoji priznati 21 različiti majanski jezik, naročito u seoskim područjima kao i nekoliko nemajanskih ameroindijanskih jezika, poput starosjedilačkih Xincal i Garifuna jezika, jezika iz porodice Arawakan jezika, kojima se govori u području karipske obale. Dekretom 19-2003, zvaničnim zakonskim aktom, 23 jezika su priznata kao državni jezici.
(Podaci iz: Tzian, Leopoldo (1994.): Mayas y ladinos en cifras. El caso de Guatemala ) desno|mini|400px|Jezična karta Gvatemale Mirovni sporazum potpisan u decembru 1996. godine omogućio je prevođenje nekih zvaničnih dokumenata i glasačkog materijala na nekoliko starosjedilačkih jezika i omogućio da se u sudskim i administrativnim poslovima pruži mogućnosti nešpanskim govornicima prijevod na maternje jezike. Danas je zastupljeno obrazovanje na dva do čak pet jezika za svo starosjedilačko stanovništvo koje to želi, uključujući i španski jezik.
Vjera
Po vjerskoj pripadnosti, 50-60% stanovništva su katolici. Oko 40% su protestanti, a 1% stanovništva slijedi drevna majanska vjerovanja. U vrijeme kolonijalizma, jedina zvanična religija bilo je katoličanstvo. Međutim, u proteklim desetljećima sve više se širi protestantizam, većinom evangelizam i pentekostalizam. Često se tradicionalna majanska vjerovanja i običaji miješaju sa katoličkim, što je fenomen poznat kao sinkretizam.
Običaji i praktikovanje tradicionalne majanske religije je u porastu, što je rezultat kulturološke i vjerske zaštite koja je postignuta potpisivanjem mirovnog sporazuma. Vlada je pokrenula politiku omogućavanja izgradnje oltara na svim ruševinama majanskih hramova u zemlji, tako da se tamo održavati tradicionalne ceremonije. Postoji i mala jevrejska zajednica, koja broji između 1.200 i 2.000 jevreja. Također, ima i manji broj muslimana (1.200) i budista (9.000-12.000), te pripadnika drugih religija i ateista.
Obrazovanje
Država finansira brojne javne osnovne i srednje škole, koje su besplatne, iako određene troškove odjeće, knjiga, obrazovnog materijala i prijevoza učenika snose učenici, što smanjuje dostupnost školovanja siromašnijim slojevima stanovništva. Mnoga djeca sa srednjem i višim životnim standardom pohađaju privatne škole. Zemlja ima jedan javni univerzitet (Universidad de San Carlos de Guatemala ili USAC) te devet privatnih. USAC je jedan od prvih univerziteta u Americi. Zvanično je proglašen univerzitetom 31. januara 1676 kraljevskim dekretom španskog kralja Karla II. Samo 69,1% stanovništva starijeg od 15 godina je pismeno, što je najniža stopa pismenosti u Srednjoj Americi, ali se smatra da će se ovo značajno poboljšati u narednih deset godina.
Novac
Valuta u Gvatemali je od 1927. godine quetzal GTQ koje se sastoji od 100 centavosa.
Nogomet
Nogometna reprezentacija Gvatemale učestvuje od 1958. godine u Kvalifikacijama za svjetsko prvenstvo u nogometu. Do sada se nisu uspjeli kvalificirati na završni turnir. U kvalifikacijama za Svjetsko prvenstvo 2010. godine u Južnoj Africi, reprezentacija Gvatemale ispala je u trećoj rundi.
Najznačajniji uspjeh je osvojeno četvrto mjesto 1996. godine na Nogometnom prvenstvu Srednje i Sjeverne Amerike (CONCACAF)
Olimpijske igre
Gvatemala je učestvovala, sa prekidima na ljetnim olimpijskim igrama 12 puta od 1956. godine. Do 2008. godine, sportisti iz Gvatemale nisu osvojili ni jednu medalju na olimpijskim takmičenjima. Na zimskim olimpijskim igrama Gvatemala je nastupila samo jedanput i to 1988 godine. Skraćenica medunarodnog olimpijskog komiteta za Gvatemalu je GUA.
GPC1
Glipikan-1 (GPC1) jest protein koji je kod ljudi kodiran genom GPC1 sa hromosoma 2, sekvenca q37.3. GPC1 sadrži 558 aminokiselina sa tri predviđena lanca heparan-sulfata.
Aminokiselinska sekvenca
Dužina polipeptidnog lanca je 558 aminokiselina, a molekulska težina   61.680 Da.
Funkcija
Površinski heparan-sulfat[ni proteoglikani sastoje se od proteinskog jezgra povezanog s membranom supstituiranog s tri lanca heparan-sulfata. Članovi porodice integralnih membranskih proteoglikana povezanih s glipikanom ( GRIPS) sadrže jezgarne proteine usidrene za citoplazmatsku membranu preko glikozil-fosfatidilinozitolne veze. Ovi proteini mogu imati ulogu u kontroli ćelijske diobe i regulaciji rasta.
Interakcije
Pokazalo se da glipikan 1 reaguje sa SLIT2.
Klinički značaj
Ovaj protein je uključen u pogrešno savijanje normalnih prionskih proteina u ćelijskoj membrani u infektivni prionski oblik. 2015. godine objavljeno je da prisustvo ovog proteina u egzozomima u krvi pacijenata može rano otkriti rak gušterače sa apsolutnom specifičnošću i osjetljivošću. Međutim, ovaj zaključak je sporan. and in more recent overviews of potential markers for pancreatic cancer, Glypican 1 is not mentioned. GPC1 je ocijenjen kao potencijalna meta za terapiju raka, uključujući konjugate antitijela i lijekova, CAR-T ćelijsku terapiju, radioterapiju, bispecifični uključivač T-ćelija o imunotoksine u pretkliničkim studijama.