cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Autoantitijelo
Uzrok
Iako su neke porodice možda podložnije autoimunim stanjima, pojedini članovi porodice mogu imati različite autoimune poremećaje ili možda nikad neće razviti autoimuno stanje. Istraživači vjeruju da može postojati i hormonsla komponenta, jer su mnogi autoimuni uvjeti mnogo prisutniji kod žena u rodnoj dobi. Iako je početni događaj koji dovodi do stvaranja autoantitijela još uvijek nepoznat, postoji niz dokaza da autoantitijela mogu imati sposobnost održavanja samoproizvodnje.
Indikacije za testove autoantitijela
Testovi za autoantitijela mogu se naručiti u sklopu ispitivanja simptoma hroničnog progresivnog artritisa i/ili neobjašnjivih vrućica, umora, mišićne slabosti i osipa. Prvo se traži test za antinuklearno antitijelo (ANA). ANA je marker autoimunog procesa – pozitivan je kod mnoštva različitih autoimunskih bolesti, ali nije specifičan. Prema tome, ako je ANA test pozitivan, često se prati s drugim testovima povezanim s artritisom i upalom, kao što je reumatoidni faktor (RF), stopa brzine sedimentacije eritrocita (ESR ), C-reaktivni protein (CRP) i/ili nivo proteina komplementa.
Pojedini test autoantitijela nije dijagnostički, ali može dati naznake da li je neki poremećaj vjerovatan ili malo vjerovatan. Svaki rezultat za autoantitijela treba razmotriti pojedinačno i kao dio grupe. Neki poremećaji, kao što je sistemski eritematozni lupus (SLE) mogu biti verovatniji ako je prisutno nekoliko autoantitijela, dok će drugi, poput mješovitr bolesti vezivnog tkiva (MCTD), biti verovatniji ako pojedinačno autoantitijelo, je jedino prisutan RNP- ribonukleinski protein. Oni koji imaju više od jednog autoimunog poremećaja mogu imati nekoliko autoantitila koja se mogu otkriti.
Nominalna vrijednost
Nominalna vrijednost je vrijednost poštanske marke utisnuta na marki. Obično je vrijednost označena u novčanoj protuvrijednosti troškova poštarine, te tako nastaju razne vrijednosti u zavisnosti da li je marka predviđena za unutarnji ili spoljni promet. U nekim se državama marke označavaju drugim simbolima ili slovima. Razlozi su ušteda u tiskanju maraka sa novim vrijednostima npr. marke Velike Britanije se označavaju oznakama 1st (first) - za poštu prve klase ili 2nd (second) za poštu druge klase. Vrijednost se određuje u zavisnosti od cijene poštarine, koja se s vremena na vrijeme mijenja. Slični primjeri su poznati usljed inflacije, nagle promjene cijena, te se tada marke označavaju slovima.
Autoantitijelo
Indikacije za testove autoantitijela
Da li će neko autoantitijelo biti prisutno vrlo je individualno i pitanje je statistike. Svako će biti prisutna u određenom postotku ljudi koji imaju dati autoimuni poremećaj. Naprimjer, do 80% onih sa SLE imat će pozitivan dvostruki lanac anti-dvolančane DNK (anti-dsDNA) autoantitijela, ali samo oko 25-30% će imati pozitivan RNP. Neke osobe koje imaju autoimunski poremećaj imat će negativne rezultate ispitivanja autoantitijela, ali kasnije – kako poremećaj napreduje – autoantitijela se mogu razvijati. Sistemski testovi autoantitijela korisni su jer:
Nominalna vrijednost
Također usljed promjene valute i uvođenja eura npr. Slovenija tiska u prelaznom periodu marke sa slovima A, B, C, D da bi se na najpovoljniji način omogućilo funkcionisanje poštanskog sistema.
Nominalnu vrijednost ne treba izjednačavati sa filatelističkom vrijednošću.
Autoantitijelo
Profiliranje antitela
Profiliranje antitijela koristi se za identifikaciju osoba iz forenzičkih uzoraka. Tehnologija može jedinstveno identificirati čovjeka analizom antitijela u tjelesnim tekućinama; Nađen je jedinstveni, individualni skup antitijela, nazvan pojedinačna specifična autoantitijela (ISA) u krvi, serumu, slini, urinu, spermi, znojenju, suzama i tjelesnim tkivima i antitijelima; Nisu pod uticajem bolesti, lijekova ili unosa hrane/lijekova. Čak i nestručni tehničar koji koristi jeftinu oprema može obaviti test za nekoliko sati. .
Spisak nekih autoantitijela i često pridruženih bolesti
Napomena: osjetljivost i specifičnost različitih autoantitijela za određenu bolest su različiti za različite bolesti.
Jevgenij Haldej
Njegovo najpoznatije djelo je fotografija ruskog vojnika koji postavlja sovjetsku zastavu na Reichstag u Berlinu, označavajući pad Hitlerove Njemačke. Potrebno je naznačiti da je događaj na fotografiji rekonstruisan, jer fotograf nije uspio uhvatiti trenutak kada se to uistinu događalo.
Biografija
Haldej je rođen u jevrejskoj familiji u Ukrajini. Bio je opsjednut fotografijom još od djetinjstva, a prvi fotoaparat je napravio od bakinih naočala. Počeo je raditi kao novinski fotograf za sovjetsku novinsku agenciju TASS kada mu je bilo devetnaest godina.
Prisustvovao je nekoliko esencijalnim trenucima historije a posebno je poznat za svoje fotografije tokom Drugog svjetskog rata i Nirnberškog procesa. Haldej je radio za TASS do 1972., kada je bio primoran da se povuče zbog rastućeg antisemitizma u SSSR-u.
Haldejevea internacionalna slava počinje padom Sovjetskog Saveza 1991. godine.
Wyoming
Wyoming (skraćeno WY) jest američka savezna država u planinskom dijelu zapadnog dijela SAD-a. On je deseta savezna država po ukupnoj veličini, a po gustoći naseljenosti druga najrjeđe naseljena savezna država, poslije Aljaske. Dvije trećine u zapadnom dijelu Wyominga su uglavnom planinsko područje u podnožju istočnih Stjenovitih planina, dok su trećina zemlje u istočnom dijelu prerije sa visokom nadmorskom visinom poznate kao Visoke ravnice. Glavni grad je Cheyenne koji je ujedno i najmnogoljudniji grad sa oko 60.000 stanovnika.
Položaj i veličina
mini|lijevo|300px|Teren Wyominga Kako je određeno zakonskim uređenjem teritorije Wyominga, granice Wyominga su određene geografskom širinom i to 41. i 45 sjevernom paralelom te geografskom dužinom između 104°3'Z i 111°3'Z meridijana (odnosno 27° Z i 34° Z od Vašingtonskog meridijana), što saveznoj državi daje četvorougaoni oblik po meridijanima i paralelama. Wyoming je jedna od tri savezne države (pored Colorada i Utah) koja ima granice duž ravnih linija geografske dužine i širine, za razliku od drugih država čije su granice određene prirodnim obilježjima. Zbog netačnosti mjerenja koja su vršena tokom 19. vijeka, zvanične granice Wyominga su na nekim mjestima odstupale od stvarnih linija geografske dužine i širine oko pola milje (0,8 km). To je naročito bilo primjetno u planinskim područjima duž 45. paralele. Wyoming se na sjeveru graniči sa Montanom, na istoku sa North Dakotom i Nebraskom, na jugu sa Coloradom, na jugozapadu sa Utahom a na zapadu sa Idahom. Po površini zemljišta Wyoming je deveta savezna država SAD-a sa ukupno 253.350 km2 i sastavljen je iz 23 okruga. Od sjeverne do južne granice država se proteže na 444 km dok je od istočne do zapadne granice 587 km (na južnoj granici) odnosno 550 km (na sjevernoj granici).
Planinski vijenci
Velika visoravan i Stjenovite planine se susreću u Wyomingu. Država je zapravo velika visoravan prekinuta brojnim planinama i planinskim vijencima. Nadmorska visina se kreće od vrha Gannett Peak u planinskom lancu Wind River (4.207 m) do doline rijeke Belle Fourche u sjeveroistočnom uglu države na 953 metra. Na sjeverozapadu su planinski lanci Absaroka, Owl Creek, Gros Ventre, Wind River i Teton. Na samom sjeveru je planina Big Horn, na sjeveroistoku Black Hills, dok su u južnom području planine Laramie, Snowy i Sierra Madre.
Planinski lanac Medicine Bow (ili Snowy) na samom jugu Wyominga je produžetak Stjenovitih planina koje se pružaju iz Colorada, posmatrano geološki i vizuelno. Lanac Wind River u srednjem zapadnom dijelu države je dosta udaljen i uključuje više od 40 planinskih vrhova iznad 4000 metara, pored najvišeg vrha države Gannett Peaka. Planine Big Horn na sjeveru države su u određenoj mjeri izolirane od ostalog dijela Stjenovitih planina.
Lanac Teton na sjeverozapadu proteže se oko 80 km, a njegovi dijelovi uključuju i Nacionalni park Grand Teton. U parku se nalazi i Grand Teton, drugi najviši vrh u Wyomingu.
Državno zemljište
Više od 48% zemljišta u Wyomingu je u vlasništvu Vlade SAD-a, čime je Wyoming šesta država u SAD-u po veličini državnog zemljišta mjereći po ukupnoj površini, a peta po procentu. To iznosi 121.808,1 km2 zemlje kojom upravlja savezna vlada. Pored toga, savezna vlada posjeduje i dodatnih 6% ukupne površine Wyominga odnosno još 15.640 km2
mini|desno|Erupcija gejzira Castle u Nacionalnom parku Yellowstone
Klima
mini|lijevo|Znak dobrodošlice u Wyoming na cesti [[Interstate 80 u okrugu Uinta (na granici sa Utahom).]]
Klima Wyominga je općenito stepska i kontinentalna (Köppenova klasifikacija klime: BSk) i nešto je sušnija i vjetrovitija od prosjeka Sjedinjenih država sa većim i izražajnijim temperaturnim ekstremima. Razlog tome je njegova topografija. Ljeta u Wyomingu su topla, sa julskim temperaturama koje se u prosjeku kreću od 29 do 35 °C (dnevne maksimalne) u najvećem dijelu države. Rastom nadmorske visine, prosječne temperature naglo opadaju, u mjestima sa nadmorskom visinom iznad 2700m prosječna ljetna temperatura iznosi oko 21 °C. Ljetne noći su u većim dijelu države karakteristične po brzom hlađenju čak i u mjestima sa najvišom dnevnom temperaturom, spuštajući se na 10–16 °C tokom noći. U većem dijelu države, većina padavina se dešava krajem proljeća i početkom ljeta. Zime su hladne, ali promjenjive, sa periodima ekstremne hladnoće i povremenim prodorima relativno blagih temperatura, sa takozvanim Chinook vjetrovima koji donose neuobičajeno visoke temperature u nekim gradovima. Wyoming je suha zemlja gdje najveći dio države primi manje od 250 mm padavina godišnje. Padavine zavise od nadmorske visine, gdje u nižim područjima u bazenu Big Horn padne od 130 do 200 mm padavina godišnje (što daje području pustinska obilježja). Niža područja na sjeveru i pašnjaci na istoku dobijaju od 250 do 300 mm padavina godišnje što je daje tom području polustepsku klimu. Neka planinska područja dobijaju znatno više padavina godišnje, od 510mm i više, najviše u obliku snijega kojeg ponekad padne i preko 5 metara godišnje. Najviša ikad izmjerena temperatura u Wyomingu iznosila je 46 °C, izmjerena u Basinu 12. jula 1900. godine, dok je najniža temperatura bila -54 °C u Riversideu 9. februara 1933. godine.
Klima u svim područjima Wyominga je znatno određena geografskom širinom, nadmorskom visinom i lokalnom topografijom. Kada se uzmu zajedno, ovi faktori mnogo utječu na tokove zraka, varijacije temperature, padavine i vlažnost, koju donose zračni sistemi tokom premještanja na istoku. Zimi, Wyoming je često ispod snažnih strujanja zraka koje uzrokuju jake i česte vjetrove, prodore arktičkog zraka i padavina, uz sve neophodne elemente za obilne snježne padavine u sjeverozapadnim dijelovima Wyominga gdje se nalaze brojna skijaška turistička mjesta. Ljeti, strujanja zraka se vraćaju prema Kanadi, ostavljajući državu pod utjecajem blagog i toplog vremena.
Broj olujnih dana varira širom Wyominga, gdje jugoistočne ravnice imaju najveći broj olujnih aktivnosti. Olujne aktivnosti u državi u najčešće tokom kasnog proljeća i ranog ljeta. Jugoistočni ugao države je najviše i najčešće pogođen tornadima. Idući zapadno i sjeverno, broj i učestalost tornada značajno opada. Inače, snaga i brzina tornada su relativno mala u usporedbi sa područjima istočnije i južnije od Wyominga.
Historija
Prostor Wyominga je prvobitno bio naseljen od strane nekoliko sjevernoameričkih indijanskih plemena. Plemena Crow, Arapaho, Lakota i Shoshone su samo neka od mnogih plemena koje su bijelci zatekli na ovom prostoru kada su prvi put došli do tog područja. Ono što je danas jugozapadni Wyoming je ranije bio dio Španskog carstva a kasnije dio meksičke teritorije Alta California, sve dok se nije priključio SAD 1848. godine nakon završetka Američko-meksičkog rata. Francusko-kanadski traperi iz Quebeca i Montreala lutali su po Wyomingu krajem 18. vijeka, ostavljajući francuske toponime poput Téton, La Ramie i druge. John Colter, član ekspedicije Lewisa i Clarka, imao je također jednog vodiča Kanađanina sa svojom indijanskom ženom iz plemena Shohone. Colter je prvi opisao područje Wyominga 1807. godine tokom ekspedicije. U to vrijeme, njegov izvještaj o velikom Yellowstoneu su smatrali potpunom izmišljotinom. Istraživač Robert Stuart zajedno sa pet ljudi pri povratku iz Astoria, Oregon 1812. godine, otkrili su južni prolaz (South Pass), planinski prevoj kojim se najlakše stiže do obala Tihog okeana. Taj prevoj je kasnije koristila i Oregonska ruta, prevozeći brojne naseljenike prema zapadu. Godine 1850., Jim Bridger je pronašao prevoj koji se danas zove Bridger pass a koji je 1868. godine koristila željeznica Union Pacific. Istim putem, mnogo godina kasnije gradi se i autoput Interstate 80. Bridger je također istraživao oko Yellowstonea te je potvrdio izvještaje poput Colterovog da to područje zaista postoji.
Područje je dobilo ime Wyoming 1865. godine, nakon što je predstavnik iz Ohio J. M. Ashley predložio Kongresu zakon da se osnuje privemena vlada za teritoriju Wyominga. Ime Wyoming je izvedeno iz jezika plemena Munsee 'xwé:wamənk što znači na velikoj riječnoj ravnici, ali također je i nazvano i po dolini Wyoming u Pennsylvaniji, koja je postala poznata po poemi iz 1809. godine, Gertrude iz Wyominga, koju je napisao Thomas Campbell.
Nakon što je željeznica Union Pacifica došla do grada Cheyenne 1867. godine, broj stanovnika područja je počeo da polahko raste te je savezna vlada osnovala teritoriju Wyominga 25. jula 1868. godine. Za razliku od mineralima bogatog Colorada, Wyoming nema značajnija nalazišta zlata i srebra, kao ni naknadnu ekspanziju stanovištva koja se desila u Coloradu. Međutim, gradić South Pass City je imao kratkotrajnu zlatnu groznicu nakon što je rudnik Carissa počeo sa iskopavanjem zlata 1867. godine. Dalje, počelo se sa kopanjem bakra u nekim područijma Sierra Madre i lancu Snowy planina u blizini Grand Encampmenta. Nakon što su počele ekspedicije prema Yellowstoneu koje je finansirala vlada, izvještaji koje su ranije dostavili istraživači poput Coltera i Bridgera, smatrani apokrifnim i izmišljenim, preko noći su dokazani kao istiniti. Ovo je dovelo do formiranja Nacionalnog parka Yellowstone, koji je zapravo i prvi nacionalni park na svijetu, osnovan 1872. godine. Gotovo cijeli Yellowstone park se nalazi unutar krajnjih sjevernozapadnih granica Wyominga.
Wyoming je primljen u Sjedinjene Države 10. jula 1890. godine kao 44. savezna država. U Ustav Wyominga ugrađene su odredbe zagarantiranih prava glasa ženama i jedinstveni zakon o pravu na vodu.
Broj stanovnika
mini|lijevo|180px|Karta gustoće naseljenosti Wyominga Po podacima američkog Saveznog ureda za popis, procjenjuje se da je broj stanovnika Wyominga na dan 1. juli 2011. godine bio 568.158 što predstavlja porast od 0,8% u odnosu na broj stanovnika po popisu stanovništva iz 2010. godine. Središte naseljenog područja bilo je u okrugu Natrona. Prema podacima popisa stanovništva iz 2010. godine, 90,7% ukupnog stanovništva Wyominga su bijelci (od čega su 85,9% ne-latinoameričkog porijekla), 0,8% crnaca ili afroamerikanaca, 2,4% indijanskog porijekla, 0,8% azijskog porijekla, 0,1% havajskog dok je 2,2% miješanog stanovništva (dvije ili više rasa). Od ukupnog stanovništva, 8,9% su latinoameričkog porijekla (koji mogu biti bilo koje rase).
Prema podacima iz 2005, Wyoming je imao procijenjen broj stanovnika od 509.293, što predstavlja porast za 3.407 ili 0,7% u odnosu na godinu prije te za 15.512 ili 3,1% od popisa stanovništva iz 2000. Ovo uključuje prirodni prirast od posljednjeg popisa od 12.165 osoba (33.704 rođenja minus 21.539 smrti) te porast od neto migracija od ukupno 4.035 osoba. Useljavanje izvan SAD je rezultiralo neto prirastom od 2.264 osobe, dok migracija unutar zemlje je uzrokovala neto prirast od 1.771 osobe. U 2004. broj stanovništva koje je rođeno izvan SAD-a bio je 11.000 (2,2%). U 2005. broj poroda u Wyomingu bio je 7.231 (stopa rađanja 14,04) Wyoming je najrjeđe naseljena savezna država po ukupnom broju stanovnika i druga najrjeđe naseljena po gustoći naseljenosti poslije Aljaske. Također je jedina savezna država koja ima manje stanovnika od glavnog grada SAD-a, Washingtona. Najveća grupa stanovništva po porijeklu jesu Nijemci (26%), zatim Englezi (16%), Irci (13,3%), starosjedilački narodi (6,5%), Norvežani (4,3%) i Šveđani (3,5%)
Religija
Prema religijskoj pripadnosti, stanovništvo Wyominga izjašnjava se kao:
Najveća religijska grupa po broju sljedbenika u 2000. godini su bili katolici sa 80.421 vjernika, Crkva Isusa Krista svetaca posljednjih dana sa 47.129 vjernika (2010. godine 63.069), te Južna baptistička konvencija Wyominga sa 17.101 vjernika.
Privreda
Prema izvještaju Američkog instituta za ekonomsku analizu iz 2005. godine, bruto domaći proizvod Wyominga iznosio je 27,4 milijarde dolara. Stopa nezaposlenosti u državi prema podacima iz januara 2010. godine iznosila je 7,6%. Komponente privrede Wyominga se značajno razlikuju od drugih saveznih država SAD-a.
Osnovni pokretači privrede Wyominga su industrija ekstrakcije minerala i sektor turizma i transporta. Savezna vlada posjeduje oko 50% ukupnog zemljišta, dok je 6% kontrolirano od strane države. Ukupna oporezovana vrijednost rudarskog sektora i proizvodnje u rudarstvu u Wyomingu u 2001. godini iznosila je 6,7 milijardi dolara. Turistička branša doprinosi sa prihodom od preko 2 milijarde dolara u korist države. U toku 2002. godine, nacionalne parkove i spomenike u Wyomingu posjetilo je preko šest miliona turista. Glavne turističke atrakcije uključuju Nacionalni park Grand Teton, nacionalni park Yellowstone, nacionalni spomenik Devils Tower i nacionalni spomenik Fossil Butte. Svake godine, Yellowstone posjeti više od tri miliona posjetilaca.
U historijskom pogledu, poljoprivreda zauzima vrlo važno mjesto u privredi Wyominga. Međutim, općenita važnost za privredu Wyominga sve više slabi. Osnovni poljoprivredni proizvodi koji se ovdje proizvode su stoka (krave), sijeno, žito (pšenica) i vuna. Više od 91% zemlje u Wyomingu je klasificirano kao ruralno područje.
Rudarstvo
mini|Rudnik uglja u Wyomingu Mineralno bogatstvo Wyominga uključuje ugalj, prirodni gas, metan u nalazištima uglja, sirovu naftu, uranij i mineral tronu.
Porezi
Za razliku od većine drugih saveznih država, Wyoming ne ubire porez na dohodak od pravnih i fizičkih lica. U Wyomingu postoji državni porez na promet u visini od 4%. Svi okruzi imaju mogućnost da dodatno uvedu ubiranje poreza od 1% za opće prihode i 1% poreza za specifične namjene, ako to odobre biračko tijelo. Hrana za ljudsku ishranu nije subjekt oporezivanja poreza na promet. Također, postoje okružni porezi koji iznose od 2 do 5%. Država prikuplja i porez na uvoz od 5% na stvari koje su kupljene negdje drugo i dopremljene u Wyoming.
Svi porezi na imovinu se zasnivaju na stvarnoj vrijednosti nekretnine, te državno ministarstvo podržava i daje instrukcije lokalnim vlastima za ravnomjerno vrjednovanje i oporezivanje lokalnih nekretnina. Lične nekretnine, odnosno nekretnine koje se koriste za stanovanje vlasnika su izuzete od oporezivanja. Oprema i alati koji drže za dalju prodaju, oprema za kontrolu zagađenja, gotovina, dionice i obveznice su također izuzeti od oporezivanja.
Transport
desno|mini|Transport u Wyomingu lijevo|mini|Registracijske tablice Wyominga iz 1971. godine Najveći aerodrom u Wyomingu je aerodrom Jackson Hole gdje je zaposleno preko 500 osoba. Kroz državu prolaze tri međudržavna autoputa (interstate) i trinaest autoputeva (highways). Pored toga, putna infrastruktura obuhvata državne autoputeve unutar Wyominga. Interstate 25 ulazi u državu južno od Cheyenne i ide prema sjeveru sijekući Interstate 80 u Cheyenne. Prolazi kroz grad Casper i završava uključivanjem u Interstate 90 u blizini grada Buffalo. Interstate 80 prelazi preko granice sa Utahom zapadno od Evanstona i ide na istok preko južnog dijela države, prolazi kroz Cheyenne prije nego što uđe u Nebrasku u blizini grada Pine Bluffs. Autoput Interstate 90 ulazi u Wyoming u blizini Parkmana, sijekući sjeverni dio države. Prolazi kroz Gillette i ulazi u Južnu Dakotu istočno od Sundancea
Autoputevi koji prolaze kroz Wyoming su U.S. highway 14, 16, 18, 20, 26, 30, 85, 87, 89, 189, 191, 212 i 287.
Vlada
Ustavom Wyominga uspostavljena su tri nivoa vlasti: izvršna vlast, zakonodavna i sudska vlast.
Zbog malog broja stanovnika, Wyoming zastupa samo jedan zastupnik u saveznom Zastupničkom domu SAD, dok pri izborima za predsjednika SAD, Wyoming daje samo tri glasa u izbornom tijelu. Zbog toga, pojedinačni glasovi glasača iz Wyominga vrijede relativno više od glasova iz saveznih država. Naprimjer, u Montani po popisu iz 2000. godine bilo je 902.195 stanovnika u odnosu na 493.782 stanovnika u Wyomingu, međutim, Montana i Wyoming su imali po tri glasa pri izboru za predsjednika SAD. Wyoming je jedna od 18 saveznih država u kojima država ima potpuni monopol na promet alkoholnih pića.
Politika
U pogledu historijskog određenja politike u Wyomingu, moguća je jednostavna klasifikacija. Država je prva među svim saveznim državama dala glasačko pravo ženama te prva savezna država koja je izabrala ženu na mjesto guvernera. Dok su tokom 1960tih i 1970tih Wyoming u saveznim organima predstavljali ugledni demokrati, tokom 1980tih politika Wyominga postaje sve konzervativnija, čime Republikanci počinju dominirati zakonodavnim organima države. Danas, Wyoming u državnom Senatu SAD predstavljaju dva senatora Mike Enzi i John Barrasso te jedan predstavnik u Predstavničkom domu SAD, kongresmenka Liz Cheney. Sve troje su Republikanci. Wyoming nije glasao za demokratskog kandidata na predsjedničkim izborima u SAD od 1964. godine, a samo pet puta od osnivanja savezne države. Danas samo u okruzima Teton i Albany demokrati imaju relativno veliku podršku. Na predsjedničkim izborima 2004. godine, George W. Bush je u Wyomingu ostvario drugu najvišu pobjedu za Republikance sa gotovo 69%. Bivši Potpredsjednik SAD Dick Cheney je stanovnik Wyominga, a predstavljao je državu u Kongresu od 1979. do 1989. godine.
Ni na državnom nivou Wyominga, Republikanci nisu ništa manje dominantni. Drže većinu u Senatu Wyominga neprekidno od 1936. godine, a u Predstavničkom domu Wyominga od 1964. godine. Međutim, demokrati su držali poziciju guvernera u cijeloj historiji savezne države osim tokom osam godina između 1975. i 2011. godine. Interesantno je da je demokratska kandidatkinja Nellie Tayloe Ross bila prva žena u historiji SAD koja je izabrana za guvernerku neke savezne države. Bila je na toj poziciji od 1925. do 1927. godine nakon što je pobijedila na posebnim izborima nakon što je njen muž, u to vrijeme guverner, iznenada umro.
Okruzi
mini|360px|Uvećana karta 23 okruga u Wyomingu. Savezna država Wyoming ima 23 okruga.
Registracijske automobila u Wyomingu sadrže broj na lijevoj strani koji označava okrug u kojem je vozilo registrirano. Brojevi okruga na registracijskim tablicama vozila su sljedeći:
Obrazovanje
Javnim obrazovanjem upravlja državni ministar za javne instrukcije, kao izabrani funkcioner. Politike obrazovanja donosi državni Odbor za obrazovanje, kojeg čini devet članova postavljenih od strane guvernera. Ustav zabranjuje da država određuje nastavni plan i program te da odabire udžbenike; te nadležnosti imaju odbori u lokalnim školama. Vajominška škola za gluhe je bila jedina državna škola koja je bila posvećena obrazovanju gluhih studenata i studenata sa problemima sa sluhom, ali je zatvorena na ljeto 2000. godine.
Visoko obrazovanje
Wyoming ima samo jednu javnu visokoškolsku ustanovu, Univerzitet Wyominga u gradu Laramie, na kojem obrazovanje traje četiri godine. Pored toga, postoji sedam visokih škola u kojima obrazovanje traje dvije godine, a nalaze se širom savezne države.
Prije stupanja na snagu novog zakona iz 2006. godine, u Wyomingu su postojale nelicencirane školske institucije, koje su dodjeljivale diplome koje nisu bile valjane. Zakon iz 2006. godine je nametnuo da nelicencirane škole načine izbor među tri mogućnosti: da se isele iz Wyominga, da se zatvore ili da podnesu zahtjev za licencu. Državni ured Oregona za autorizaciju diploma predviđa da će problem nelegalnih diploma u Wyomingu biti riješen za nekoliko godina.
Polimer
thumb|Struktura polipropilena Polimeri su prirodne ili vještačke materije koje se sastoje od velikih molekula sa povezanim serijama  ponovljenih jednostavnih monomera, kao što su ostaci aminokiselina naprimjer.
Tipovi polimera
Primjeri prirodni polimera su: proteini, celuloza, škrob, nukleinske kiseline  i drugi. Veštački polimeri se označavaju j kao sintetske smole. Polimeri su spojevi velike molekulske mase  čiji se molekule sastoje od od nekoliko stotina pa do  nekoliko hiljada molekula. Ovako velike molekule su tipske makromolekule. U polimere se ubrajaju i  kaučuk i guma.
Svojstva
Reakcija dobijanja polimera iz odgovarajućih monomera  naziva se  polimerizacija. Općenito, struktura polimera je u amorfna, što znači da u okviru ovih supstanci nema pravilan raspored  gradivnih jedinica. Modifikacijom polimera, koja se postiže  na razne načine, dobija se širok spektar materijala  sa općim naziv om plastične mase. Polimere proučava nauka o materijalima.
Sinteza
Makromolekulski spojeve nastaju  od  monomera  na dva načina: polimerizacijom i polikondenzacijom.
Lucy Lawless
mini|Lucy Lawless
Lucille Frances Ryan (Auckland, 29. mart 1968. godine) je Novozelandska filmska glumica i pjevačica.
Nagrade i nominacije
Osvojena nagrada Saturn u kategoriji najbolje glumic za serija Xena: Warrior Princess.
Carl Sagan
mini|Dr. Carl Sagan Carl Edward Sagan (9. novembar 1934 – 20. decembar 1996) bio je američki astronom, astrobiolog, i veoma uspješan popularizator nauke. Rođen je u Brooklynu u New Yorku.
Pionir je egzobiologije (nauke o vanzemaljskom životu). Mnogo je doprinio popularizaciji projekta SETI. Svjetski je poznat po svojim popularno-naučnim knjigama i kao ko-autor nagrađivane televizijske serije Kosmos i istoimene popratne knjige. Također je napisao roman Kontakt, ekraniziran u istoimenom filmu iz 1997. godine s Jodie Foster u glavnoj ulozi. U svojim radovima često je zagovarao naučnu metodu proučavanja.
Autonomna pokrajina Zapadna Bosna
Zapadna Bosna (zvanično: Autonomna pokrajina zapadna Bosna) bila je samoproglašena, međunarodno nepriznata paradržava na teritoriji Republike Bosne i Hercegovine.
Zauzimala je dijelove Cazinske Krajine (dijelovi općina Velika Kladuša i Cazin). Prvobitno je proglašena kao autonomna pokrajina, da bi kasnije proglasila nezavisnost od Bosne i Hercegovine kao Republika Zapadna Bosna.
Prestala je postojati 7. augusta 1995. združenom akcijom Hrvatske Vojske i Armije Republike Bosne i Hercegovine.
Uspostava autonomije
Dana 29. septembra 1993, Fikret Abdić preuzeo je vlast u Velikoj Kladuši (sa namjerom da isto učini i u Bihaću), i uspostavio Autonomnu pokrajinu Zapadnu Bosnu po ugledu na Srpske autonomne oblasti (SAO) iz 1991. To je uradio u dogovoru sa Slobodanom Miloševićem i Franjom Tuđmanom, kojima je u tom trenutku veoma odgovarao unutarbošnjački sukob. Čin proglašenja pokrajine je bio neustavni i protivzakonit čin, koji se suprotstavljao Ustavu Republike Bosne i Hercegovine.
S druge strane, Abdićev ratni privredni model bio je vrlo jednostavan: za sredstvo plaćanja odabrao je njemačku marku. Sklopio je sporazume s Radovanom Karadžićem i Matom Bobanom, kao dio prethodnog dogovora sa Slobodanom Miloševićem i Franjom Tuđmanom. U Zagrebu je 21. oktobra 1993. godine, u prisustvu Franje Tuđmana, Fikret Abdić potpisao sa Matom Bobanom "Zajedničku izjavu". Tim dokumentom oni su dijelili BiH po osobnim nahođenjima. Mate Boban je poslije izjavio da su se jedinice HVO-a bihaćkog okruga pridružile snagama Narodne odbrane tj. vojsci Fikreta Abdića. Dan kasnije, dana 22. oktobra 1993, poslije potpisivanja sporazuma sa Bobanom, Fikret Abdić je otputovao u Beograd i sa Radovanom Karadžićem, u prisustvu Slobodana Miloševića, potpisao Deklaraciju koja obje strane obavezuje na mir.
Kao potvrda ovih dogovora i nastavak uspješne saradnje, uslijedio je 7. novembra 1993. godine sastanak predsjednika vlada triju paradržava u Velikoj Kladuši: Jadranko Prlić, Vladimir Lukić i Zlatko Jušić.
Od hrvatskih vlasti dobio je status povlaštenog partnera i pravo na upotrebu bescarinske zone u Rijeci. Robni promet s Hrvatskom i inostranstvom obavljao je po odobrenju hrvatskih vlasti preko zagrebačke tvrtke "Voće". Prije rata se izjašnjavao kao Hrvat, nakon čega je dobio državljanstvo Republike Hrvatske i zaštitu Franje Tuđmana nakon zahtjeva Bosne i Hercegovine za njegovim izručenjem.
Ratni zločini
U ovo vrijeme Abdić otvara logore za Bošnjake protivnike autonomije, lojalne regularnoj vladi u Sarajevu. Vojsku Fikreta Abdića organizuju srbijanske tajne službe i državna bezbjednost. Na suđenju Slobodanu Miloševiću, nakon objavljivanja snimka na kojem "Škorpioni" ubijaju svezane dječake i mladiće, objavljen je i snimak na kojem se jasno vidi srbijanska umiješanost u komandovanje Fikretovom vojskom, koju predvode srpski zločinci.
Fikretova vojska pod mentorstvom Srbije u vidu jedinice "Škorpioni" je počinila zločine nad Bošnjacima. Zbog tih zločina Fikret Abdić je proglašen krivim i dobija najveću moguću zatvorsku kaznu u Hrvatskoj pred sudom u Karlovcu, koja je potvrđena i pred Vrhovnim sudom Hrvatske, te nakon žalbe ponovo potvrđena s jedinstvenom i konačnom kaznom od 15 godina zatvora.
Operacija "Pauk"
Koliko je za Srbiju bilo značajno uspostavljanje Abdićeve državice vidi se po tome što je na području RSK, uz samu granicu sa APZB (preko rijeke Une), u selu Šamarice bio oformljen poseban štab za podršku Abdiću. Načelnik tog štaba bio je Jovica Stanišić, zamjenik je bio Frenki, ali je sa njima bio i general srpske vojske Krajine Mile Novaković. Pomoć Fikretu Abdiću su obezbjeđivali Simatović i Stanišić dovlačeći potrebnu robu za rat, od Arkanovih "Tigrova", preko "Pantera" Ljubiše Savića Mauzera, do "Škorpiona".
Slom autonomije
Sporazum o Federaciji BiH i savezništvu Bošnjaka i Hrvata doveli su Abdićevu ideju o stvaranju SAP Zapadne Bosne u krizu. Kada su jedinice Petog korpusa Armije BiH, pod komandom generala Atifa Dudakovića, sredinom augusta 1994. umarširale u Veliku Kladušu Fikret Abdić prelazi u Hrvatsku. Ipak Abdić se nakratko vratio i uz pomoć Martićevih srpskih pobunjenika preuzeo Veliku Kladušu, nakon čega je proglasio Republiku Zapadnu Bosnu. Nakon akcije "Oluja" hrvatske vojske 1995, kada se ruši srpska paradržava u Hrvatskoj, Armija BiH istovremeno potiskuje Abdića iz Cazinske krajine.
NGC 1046
NGC 1046 (također poznat kao MCG 1-7-24 i PGC 10185) je eliptična galaksija koja je udaljena oko 278 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Kit. Najveći prečnik je 0,40 (32 hiljade sg) a najmanji 0,4 uglovnih minuta (32 hiljade sg). Prvo otkriće je napravio John Frederick William Herschel 7. novembra 1784. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Elle Greenaway
Elle Greenaway je lik iz CBS-ove kriminalističke serije Zločinački umovi, a glumila ju je Lola Glaudini.
Pozadina
Prije dolaska u JAP Greenaway je bila raspoređena u FBI-jev terenski ured u Seattleu, a specijalnost joj je bila profiliranje seksualnih prestupnika, sposobnost koja se pokazala vrlo korisnom za tim. Njena majka je Kubanka, pa Elle tečno govori španski jezik, kao što vidimo u epizodi "Machismo" (1x19). Njen otac je bio policajac koji je poginuo na dužnosti; ista je sudbina zadesila Morganovog oca.
Vrijeme u JAP-u
Pridružila se JAP-u odmah nakon uspješno riješenog slučaja u pilot-epizodi. Jason Gideon, koji se nedavno vratio na dužnost nakon polugodišnjeg odsustva, koristio je njen dosje kao vodič u slučaju, a okarakterizirao ju je kao nestrpljivu, rekavši joj da to popravi kod sebe. Također je postala dobra prijateljica sa JJ kad su se upoznale 2006.
Bila je relativno uspješna u radu sve do finala 1. sezone ("The Fisher King, Part 1"), u kojem ju je Randall Garner, psihotični osumnjičenik koga je JAP istraživao, iznenadio u njenom stanu, pucao u nju, a zatim gurnuo prste u ranu i njenom krvlju na zidu napisao jednu jedinu riječ: PRAVILA (RULES). Zbog ovoga je otišla na 4-eromjesečno odsustvo kako bi se oporavila, sredila i sabrala i pokušala nastaviti sa životom. Iako se oporavila od fizičkih povreda, ostali su joj psihološki ožiljci, koji su na kraju doveli do potpune promjene njene ličnosti. Nekad otvorena i puna osmijeha, Elle je postala udaljena, povučena i vrlo napeta.
Kad se vratila na posao, slučaj jednog serijskog silovatelja prilično ju je potresao i uskoro je hladnokrvno upucala osumnjičenog. Slučaj je proglašen samoodbranom, što je bilo očito zataškavanje od strane policije, iako je izgledalo da njene kolege iz JAP-a misle drugačije.
Reid je okrivio sebe što nije uočio znakove jer je ranije te večeri navratio do nje da vidi je li u redu. Bila je malo popila. Nedugo nakon ovoga, u epizodi Boogeyman, dala je otkaz, predavši svoju značku i pištolj. Također je rekla Hotchneru da to nije priznanje krivice i da bi, kad bi morala sve ponovo uraditi, opet postupila isto. Tako je Elle zauvijek napustila JAP, a na njeno mjesto uskoro je došla Emily Prentiss.
Iftar
thumb|180px|Iftar na otvorenom u [[Egipat|Egiptu]] Iftar ( doslovno doručak) jest večernji obrok tokom islamskog mjeseca ramazana, odnosno objed koji se uzima u prvi sumrak, neposredno nakon zalaska sunca. Iftarom se završava dan posta, a najčešće se obavlja prije obavljanja večernje molitve akšam-namaza.
Opis
Prilikom mrsenja, tj. samog početka iftara, muslimani uče sljedeću molitvu:
Hetiti
mini|desno|Egpatsko-Hetitski mirovni sporazum iz, otprilike 1258. g PNE. Čuva se u Istambulskom arheološkom muzeju.
Hetiti je običan naziv na bosanskom jeziku za starinski narod koji je govorio indoevropski hetitski jezik i osnovao kraljevstvo u Anatoliji sa središtem u gradu Hattusa u 2. mileniju p.n.e. Hetitsko kraljevstvo, koje je na vrhuncu svoje moći vladalo nad središnjom Anadolijom, sjeverozapadnom Sirijom, i većinom Mezopotamije, je postojalo od otprilike 1680 do 1180. p.n.e. Nakon 1180. p.n.e. Hetitska država je raspala u nekoliko neovisnih gradskih-država, neke od kojih su postojale sve do 700. p.n.e.
Hetitsko kraljevstvo, ili barem glavno područje, je bilo zvano Hati. Međutim, važno je prepoznati razliku između Hetita i Hatijaca, naroda koji je ranije živio na istom prostoru sve do početka 2. milenija p.n.e. i koji je govorio hatijski jezik koji nije pripadao indoevropskoj jezičnoj porodici.
Hetiti su prvi indoevropski narod na tlu Male Azije. O njima se zna izuzetno malo. Prva saznanja o Hetitskom carstvu bila su posredstvom Biblije. Dok arheologija nije ustanovljena kao nauka Hetiti su smatrani minornim plemenom prednje Azije. Od 18. vijeka počinje istraživanje Hetitske države da bi u 19. vijeku počelo da se bazira na naučnim metodama. Arheolozi Vinkler i Makridi su početkom 20. vijeka iskopali u Bogaz Keji, u severnoj Turskoj, stari hetitski grad Hatušu. Pronašli su arhiv sa 20 000 dokumenata pisanih klinastim pismom, među kojima je i mirovni sporazum Hatušiliša III i Ramzesa II, koji se čuva u istambulskom muzeju.
mini|280px|Hetitsko carstvo (crveno) na vrhuncu svoje moći [[1290. p.n.e., graniči se sa Egipatskim carstvom (zeleno)]]
Historija
U 3. mileniju p.n.e. prostor Anadolije (Male Azije) naseljavala su dva plemena koja su imala odlike Jafetske grupe. To su bili Proto Heti (Hati) i Palajci. Oštro su se razlikovali od plemena Nesitskih Heta i Luvijaca, koja su se doselila na taj prostor početkom 2. milenija p.n.e. a koja su pripadala Indo-evropskoj grupi naroda. Ta razlika je najočiglednija u jeziku koji je kod jafetskih starosjedilaca aglutinativan, dok su doseljenici govorili indo-evropskim jezikom. Postoje i dve pretpostavke odakle su došli: po jednoj, u početku su naseljavali prostor oko Kaspijskog jezera i došli su preko Kavkaza, a po drugoj su došli preko Balkana.
Hatuša, kod današnjeg Bogakalea (Boğazköy) u središnjoj Turskoj, postaje prijestonica oko 1650. p.n.e., u vrijeme vladavine Hatušilija I.
Organizovana država se pojavila oko 1800. p.n.e. pod kraljem (Suncem) Anitom. Hetiti su 1594. p.n.e. zauzeli Vavilon i prouzrokovali pad Hamurabijeve dinastije. Godine 1593. p.n.e. Kasiti su osvojili Bavilon. Država doživljava vrhunac za vrijeme Šušilulijume I, a u bici kod Kadeša odbijaju egipatski napad. Hetitska država se prostire od Egejskog mora (oko 1300. p.n.e. Hetiti zauzimaju Efes) do blizu Biblosa.
Oko 1200. p.n.e. hetitsku državu, koja je prije pola vijeka bila na još na vrhuncu, a sada oslabljenu ustancima i problemima sa razbojnicima, uništava najezda „morskih naroda“, naroda kome etnički sastav i porijeklo nisu utvrđeni. Još pola milenija će postojati male hetitske države, države „hijeroglifskih Hetita“. Godine 717. p.n.e. Asirci pod kraljem Šarukinom (Sargonom II) osvajaju posljednju veliku Hetitsku državu Karkemiš. Narednih vijekova Hetiti se posemićuju i primaju jezik semitskih Jermena. Ime Hetita ubrzo poslije toga konačno iščezava iz istorije.
Asirske damkarske kolonije i formiranje države
Prirodna bogatstva hetske države koja se prije svega ogledaju u velikim količinama metalnih ruda(srebro, olovo, gvožđe)potrebnih za zanatske proizvode privlače stanovnike okolnih oblasti, posebno Asirce iz Ašura koji na ovom prostoru osnivaju trgovačke (damkarske) kolonije. Region je pretežno pašnjačkog karaktera i bogat sitnom rogatom stokom. Asirci su imali izvjesnu autonomiju u trgovini podržani od lokalne aristokratije koja je dobro zarađivala trgujući sa njima. Obično stanovništvo je usljed njihove zelenaške prakse siromašilo i podizalo ustanke. Postoji predanje o intervenciji Sargona (vladara sumersko-akadskog carstva) koji je upao u Anadoliju pozvan da zaštiti asirske damkare u Kanešu od Burušhanda. Kolonije su osnivane u slivu rijeke Halis (Kazil Irmak). Lokalno stanovništvo je razjedinjeno usljed otežane komunikacije zbog geografskih odlika. Anadolija je visoravan bez dominantnog vodenog toka gdje bi se obrazovalo navodnjavanje, pa je integrativni proces bio sporiji.
U III mileniju p.n.e. asirska trgovačka kolonija Kanes (Ganis) eksploatiše stanovništvo koje je rascjepkano usljed geografskih odlika teritorije. Hetiti se u tom periodu nalaze u raspadanju rodovsko-plemenske zajednice. Postepeno se obrazuju prvi plemenski savezi koji su bili embrionalni oblici Hetitskih država. Izdavajaju se centri u Hatušašu, Neši, Zalpuvi i Kušaru. Ujedinjavanjem plemena Proto Hetita (Hata), Palajaca, Nesitskih Hetita i Luvijaca, svako pleme i dalje zadržava svoj identitet i svoj aristokratski sloj, vjerovatno u nekoj mjeri i jezik i pismo (luvijski hjeroglifi su se održali i poslije pada carstva u XII vijeku p.n.e.).
U XIX vijeku p.n.e. nastaje jedna od prvih hetitskih država. Hetsko-nesitski vladar Anita sin Puhtane iz Kušara pobjeđuje Pijušta iѕ Hatušaša, ruši gradove Hatušaš i Zalpuvi. Prijestonica je u Neši.
Staro hetitsko carstvo 1680. - 1500. godine p.n.e.
U XVII vijeku p.n.e. počinje jačanje hetitske države. Tabarna (veliki car) iz Kušara pokorava niz oblasti Kapadokije – doline blizu Taurusa. Smatran je osnivačem hetitske države. Njegovo ime postaje vladarska titula. Krajem XVII vijeka prijestonica se premješta u Hatušaš. Tabarna uzima ime Hatušiliš I (čovjek iz Hatušaša). Ustanak robova poslije smrti Hatušiliša I je verovatno bio posledica pretjerane eksploatacije i ugnjetavanja. Sudeći po zakoniku koji je pronađen u klinopisnoj verziji iz XIV vijeka p.n.e., odnosi gospodara prema robovima su bili surovi.
Krajem XVII vijeka p.n.e. ponovno proširenje Hetitske države pod Muršilisom I koji ujedinjuje oblasti Male Azije. Osvaja Aleopo (Halpu) i nastavlja ka Eufratu. Godine 1595. godine p.n.e. upada u Vavilon – pljačka i svgava Šamšuditanu posljednjeg amoritskog cara, što je otvorilo put Kasitima koji 1593. zauzimaju Vavilon i osnivaju svoju dinastiju. Krajem vlade Muršilisa I počinju krupni ustanci i dezintegracija zemlje. Muršilis I gine u dvorskoj zavjeri. Nemiri su potresali državu koja je bila ograničena na teritoriju sjeverno od Taurusa. U XVI vijeku država se konsoliduje pod carem Telepinom. On utvrđuje senioratsko nasljedstvo prijestola, nasljeđuje najstariji sin. Određuje kompetencije Panka (gomila, mnoštvo) – aristokratskog vijeća koje je relikt starinskog rodovsko plemenskog savjeta. U prvo vrijeme on je predstavljao skup vojnika grada Kušara, da bi kasnije kada organi vojne demokratije gube značaj prerastao u organ vrhovnog savjeta vladajuće klase. U njegov sastav su ulazili vladarevi rođaci, prijatelji i vojskovođe. Telepin je Panku dodijelio prava da može ograničavati carsku vlast, preispitivati carske sudske odluke koje se odnose na članove carske porodice. Čak je taj savjet mogao i da sudi caru. Primena ovih ovlašćenja nije poznata iz izvora, ali je jasno da je jačanjem carske vlasti u kasnijem periodu ovaj savjet potpuno izgubio značaj.
Pored Panka u ovo vrijeme je postojao još jedan državni organ, savjet starješina, nazvan Tulija, koji je također bio ustanovljen radi ograničavanja carske vlasti.
Telepin je na svom natpisu ostavio instrukcije svojim nasljednicima "Ti ne treba da govoriš - ...hoću da je poštedim.-Ti ne treba da praštaš, već prije da uvećavaš!".
Srednje hetitsko carstvo 1500. - 1400. godine p.n.e.
Ovaj period se slobodno može nazvati i hetitski mračni, srednji vijek, obzirom da je izvorima najneosvjetljeniji. Svakako je očigledno slabljenje carstva unutrašnjim nemirima, a smatra se da je uprava prešla na vladare oblasti Hangilbat koji su bili u savezu sa Egiptom. U ovom periodu dolazi do razvoja carstva Mitani na istoku u rejonu gonjeg Eufrata. Mitanski vladari su aneksirali oblast Kisvadnu na jugoistoku Anadolije, kasnije poznatu kao Kilikija, Alepo i Alalah. Poslije gubitka osvojenih sirijskih oblasti zbog ratničkih pohoda Tutmesa III, sklapaju prijateljstvo i savez sa njegovim nasljednicima Tutmesom IV i Amenhotepom III, što je bio alarm Hetitima da razmisle o svom položaju.
Novo hetitsko carstvo 1400. - 1180. godine p.n.e.
U XV vijeku p.n.e. prednjom Azijom dominira huritsko carstvo Mitani, čije se jezgro nalazilo na rijeci Habur, lijevoj pritoci Eufrata. Mitansko carstvo je uspelo da se proširi od Alepa i Alalaha na zapadu, do Nuzi koji se nalazio istočno od Eufrata obuhvatajući Asiriju. Šauštatar, mitanski car, je osvojio Ašur i iz njega odnio zlatna i srebrna vrata u Vašukanu, mitansku prijestonicu.
Egipat je za vrijeme Tutmesa III proširio granice na račun Mitana (car je bio tada Baratarna), do severne Sirije i Karhemiša, ali se za vladavine njegovih naslednika takvo stanje nije održalo. Već za vlade Tutmesa IV i Amenhotepa III dolazi do dinastičkih brakova između Egipta i Mitani zbog jačanja Asirije i Hetitske države. Vojna moć Egipta slabi. Amenhotep III je bio potpuno vojno neaktivan, a Amenhotep IV suviše zauzet verskom reformom i borbom sa Amonovim sveštenstvom u Tebi. Egipat je potresala socijalna kriza.
Krajem XV vijeka p.n.e. Asirija se izborila za nezavisnost od Mitani koje su potresali dvorski neredi oko preuzimanja prijestola. Egipat je bio u opadanju, a na Hetitski dvor je došao sposobni i energični car Šupiluliuma, koji je znao diplomatijom i oružjem da izdigne Hetite, kao pretendente na hegemoniju u regionu. Prvi pohodi Šupiluliume su bili usmereni na pripajanje oblasti Kisvadne koja se ranije nalazila u okviru mitanskog carstva. Kisvadna je priključena hetitskom carstvu i postala je njena počasna pokrajina. U natpisima stoji da je oslobođena ropstva Hurita. Koristeći se sukobima Asirije i Mitani, Šupiluliuma je potčinio niz kneževina na severnom Tigru, među njima i Alzu. U kneževinama su vladali ljudi bliski caru koji su bili potpuno pod njegovom kontrolom. Mitani su potresani nemirima oko preuzimanja prijestola. Javljalo se više pretendenata, tako da nisu obraćali pažnju na osvajanje sjeverne Sirije, zemlje Amuru. Šupiluliuma je stigao do livanskih planina potčinivši sebi Karhemiš i Alepo u kojima su vladali njegovi sinovi. Nemogućnost egipatskih vladara, da zbog unutrašnjih borbi, odbrane sirijske posjede, izazvalo je prilazak saveza sirijskih kneževa, koji su bili opozicija egipatskoj vlasti, Šupiluliumi. Hetski car je umio dobro da iskoristi njihovu ogorčenost na velike namete koje su plaćali Egipćanima i nahuška ih da za njega osvajaju oblasti prodirući do Palestine i osvajajući Katnu i Biblos, koji je odvajkada bio bastion egipatske vlasti u tom području. Savez sirijskih kneževa je bio pod vođstvom Azirua, kneza Kadeša. Poslije smrti Tutankamona, Šupiluliuma je čak pokušao da diplomatskim putem aneksira Egipat ugovarajući brak Tutankamonove udovice sa svojim sinom. Prema nekim saznanjima hetitski princ je krenuo u Egipat, ali je u Siriji ubijen. Sumnja se da ga je ubio Horemheb, vojni komandant koji je preuzeo prijesto i osnovao XIX dinastiju. Dvorski sukobi u Mitani su eskalirali i jedan od pretendenata, Mativaza, je morao da pobjegne u Karduniaš(Vavilon) gde je potražio zaštitu kasitskog cara. Međutim, on je tu naišao na hladan prijem i plašeći se da ga ne izruče Asircima, pobjegao je u Hatušaš Šupiluliumi. Naravno takvo nešto je bila izvanredna prilika za potčinjavanje carstva na gornjem Eufratu i Šupiluliuma je poslao vojsku koja je zauzela Vašukanu, mitansku prijestonicu, odbila Asirce na istok i uzdigla na presto Mativazu, koji je bio vazalan Hetitima. Tako je stvoreno veliko Novo hetitsko carstvo koje je za vrijeme Šupiluliume bilo u zenitu. Veliki osvajač Šupiluliuma je umro od kuge koja je bjesnila tim područjem, kao i njegov nasljednik Aruvanda II,.
Muršilis II, sin Šupiuliume, morao je da ratuje sa Gazgejskim plemenima koja su se spustila sa Pontijskih planina i počela da preplavljuju hetitske oblasti. Ahijava, grčka naseobina na zapadu, je također bila aktivna i borbena, a Kilikija i Jermenija su imale separatističke tendencije koje je trebalo suzbiti. On je kugu smatrao kao kaznu bogova za grehe svog oca i pisao je molitve da ih usliši. U to vrijeme se konsoliduje Egipat pod XIX dinastijom, koja uprkos mnogim teškoćama pokušava ponovo da potčini Siriju i Palestinu. To uspeva za vrijeme Setija I i Ramzesa II, koji komanduju znatnim trupama usmerenim u pravcu zemlje Amuru.