cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Foramen ovale
mini|desno|300px|Šematski prikaz protoka krvi kroz foramen ovale Foramen ovale je latinski naziv za otvor unutar fetalnog srca kroz koji krv slobodno prolazi između lijeve i desne pretkomore. U većini slučajeva ovaj otvor se nakon poroda zatvara i u desnoj pretkomori se formira udubljenje fossa ovalis. Ovaj otvor je prisutan u srcu zato što fetus ne koristi pluća, pa nije potreban povećan dotok krvi u njih. Radi toga krv iz desne pretkomore umjesto da ide u desnu komoru, pa u pluća, prolazi kroz ovaj otvor u lijevu pretkomoru, pa dalje u sistemski krvotok.
Alportov sindrom
Alportov sindrom je genetički poremećaj affecting around 1 in 5,000-10,000 children, obilježen glomerulonefritison, završna bolest bubrega uz gubitak sluha. Alportov sindrom također može utjecati na oči, iako promjene obično ne utiču na vid, osim kada se promjene na sočivu dogode u kasnijoj životnoj dobi. Krv u urinu je univerzalna. Proteinurija je karakteristika kako bubrežna bolest napreduje.
Poremećaj je prvi put identifikovao u britanskoj porodici ljekar Cecil A. Alport u 1927. Alportov sindrom je nekada također imao oznaku hereditarni nefritis, ali to je pogrešno jer postoje mnogi drugi uzroci nasljedne bolesti bubrega i 'nefritisa'.
Alportov sindrom je uzrokovan naslijeđenim defektom kolagena tipa IV—strukturnog materijala koji je potreban za normalnu funkciju različitih dijelova tijela. Budući da se kolagen tipa IV nalazi u ušima, očima i bubrezima, to objašnjava zašto Alportov sindrom pogađa različite naizgled nepovezane dijelove tijela (uši, oči, bubrezi, itd.).
Znakovi i simptomi
Ovi opisi se odnose na 'klasični' Alportov sindrom, koji obično uzrokuje značajnu bolest u mlađoj odrasloj ili kasnoj dobi.
Hronična bolest bubrega
Krv u urinu je uobičajena karakteristika Alportovog sindroma od ranog detinjstva, koja se može identifikovati na trakama za testiranje urina. Kod male djece mogu se pojaviti epizode vidljive (makroskopske) hematurije. Proteini se počinju pojavljivati u urinu kako bolest napreduje. Ovo se sada smatra indikacijom za liječenje ACE inhibitorima. Može doći do progresivnog gubitka funkcije bubrega (klinički se odražava povećanjem serumskog kreatinina ili smanjenjem procijenjene brzine glomerulske filtracije) i može zahtijevati liječenje zamjenom bubrega: dijaliza ili transplantacija bubrega.
Gubitak sluha
Alportov sindrom također može uzrokovati gubitak sluha, iako neki pacijenti nisu pogođeni. Sluh kod pacijenata sa Alportovim sindromom je normalan pri rođenju. Gubitak sluha kod oboljelih pacijenata razvija se progresivno, obično u fazi kada je funkcija bubrega normalna, ali postoji značajna proteinurija. Međutim, kod nekih pacijenata gubitak sluha primjećuje se tek nakon gubitka funkcije bubrega. Karakteristično je da su rane promjene smanjena sposobnost slušanja visokofrekventnih zvukova, 'senzorinervna gluhoća'. Ovo postaje teže i utiče i na niže frekvencije. Gubitak sluha obično nije potpun kod Alportovog sindroma; dobra komunikacija je gotovo uvijek moguća uz korištenje slušnih aparata.
Leiomiomatoza
U nekim porodicama sa Alportovim sindromom, prijavljena je difuzna leiomiomatoza jednjaka i traheobronhijskg stabla. Simptomi se obično pojavljuju u kasnom djetinjstvu i uključuju disfagiju, povraćanje nakon obroka, substernumsku ili epićelučanu bol, rekurentni bronhitis, dispneju, kašalj i stridor. Leiomiomatoza se potvrđuje kompjuterizovanom tomografijom (CT-skeniranjem) ili magnetnom rezonancom (MRI).
Promjene na očima
Često se vide različite abnormalnosti oka uključujući lentikonus, keratokonus, katarakt i eroziju rožnjače, kao i pjegr na mrežnjači u makulama i u smjeru sredina – periferija. Ovo rijetko ugrožava vid. Lentikonus (konusno sočivo) može se liječiti zamjenom sočiva, kao kod katarakta. Blagi keratokonus može se liječiti tvrdim, skleralnim, piggy-back ili drugim specijalnim medicinskim kontaktnim sočivima; progresivni slučajevi mogu se zaustaviti umrežavanjem kolagena rožnjače; a teški slučajevi mogu zahtijevati transplantaciju rožnjače. Makulske abnormalnosti kao što je nepotpuna hipoplazija fovea ili stepenasta foveopatija česte su kod Alportovog sindroma.
Također može biti povezan sa retinitis pigmentosa.
Ostale abnormalnosti
Aortna disekcija je vrlo rijetko opisana kod pacijenata s ranim početkom bolesti. lejomiomi, tumori glatkih mišića koji zahvaćtaju jednjak i ženski genitalni trakt, mogu se pojavitiu u rijetkom sindromu preklapanja koji uključuje susjedne gene COL4A5 i COL4A6.
Obrasci nasljeđivanja
Alportov sindrom može imati različite obrasce nasljeđivanja, ovisno o tome koja je specifična mutacija prisutna.
Klinički korisna je genska kartica za: Alportov sindrom.
Dijagnoza
Dijagnoza se obično može postaviti na osnovu kombinacije kliničkih nalaza, porodične anamneze i kriterija biopsije.
Desna srčana pretkomora
mini|desno|300px|Dijagram ljudskog srca Desna srčana pretkomora je naziv za jednu od dvije srčane pretkomore. Desna srčana pretkomora služi da primi deoksigeniranu krv iz velikih šupljih vena i pumpa je dalje u desnu komoru.
Alportov sindrom
Biopsija bubrega ili kože
Od pomoći mogu biti i imunohistohemijske ili imunofluorescentne studije za identifikaciju proteina COL3-4-5 u GBM. Međutim, ove studije mogu biti normalne kod nekih pacijenata sa Alportovim sindromom, posebno blažim varijantama. Koža sadrži kolagen tipa IV u mreži '556'. Biopsije kože korištene su da bi se pokazalo odsustvo genskog proizvoda COL4A5, ali ove tehnike nisu jednostavne, primjenjuju se samo na pacijente s teškim mutacijama COL4A5 i nisu široko dostupne. Genetičko testiranje je sada bolja i pouzdanija alternativa ako biopsija bubrega nije moguća.
Desna srčana pretkomora
Dio lijeve pretkomore vidljiv izvan srca se zove desna aurikula. To je mišićna vrećica embrionskog porijekla koja služi kao rezervoar krvi za pretkomoru.
Alportov sindrom
Genetičko testiranje
Genetičko testiranje ima sve važniju ulogu u potvrđivanju dijagnoze tamo gdje kliničke karakteristike nisu dokaz.
Desna srčana pretkomora
U zidu ove komore se nalazi i sinoatrijumski (SA) čvor, u blizini ušća šuplje vene. Čvor čini grupa ćelija koje se spontano depolarišu stvarajući akcioni potencijal odgovoran za srčane kontrakcije.
Alportov sindrom
Bolest i zatajenje bubrega
Pored mjera za hroničnu bolest bubrega (CKD) bilo kojeg uzroka, postoje dokazi da ACE-inhibitori mogu usporiti pogoršanje funkcije bubrega kod Alportovog sindroma, odgađajući potrebu za dijalizom ili transplantacijom. Kao indikacija za početak liječenja, preporučuje se početak proteinurije (pojsve bjelančevina u mokraći)
Desna srčana pretkomora
Također pogledajte
心臟
Alportov sindrom
Bolest i zatajenje bubrega
O genskoj terapiji se često raspravljalo, ali je izazov dostavljanje podocitima u glomerulu koji normalno proizvode kolagen tipa IV u baznoj membrani glomerula.
Gubitak sluha
Nije poznato da li ACE inhibitori ili drugi tretmani utiču na gubitak sluha. Za one s klasičnim Alportovim sindromom, slušni aparati su često potrebni u tinejdžerskim ili mlađim odraslim godinama.
Prognoza
Studije o očekivanom životnom vijeku pacijenata s Alportovim sindromom su rijetke, ali jedna iz 2012. godine pokazala je da su pacijenti koji su primali nadomjesnu terapiju bubrega (dijalizu ili transplantaciju bubrega) u prosjeku imali bolje preživljavanje u poređenju sa odgovarajućim kontrolama koje su imale druge bolesti bubrega (i koji su također primili zamjensku terapiju bubrega).
Quai d'Orsay
mini|250px|Quai d'Orsay mini|250px|Pogled na Quai d'Orsay
Quai d'Orsay je ime ulice u Parizu u 7. arondismanu, dio na lijevoj obali rijeke Seine. U ovoj ulici nalazi se francusko Ministarstvo vanjskih poslova, pa se često i za samo ministarstvo kaže - Quai d'Orsay.
Quai (rue de Bac) je u historiji bio značajno mjesto francuske umjetnosti jer su ovdje mnogi slikari dolazili na obale Seine i slikali.
Zgrada Ministarstva vanjskih poslova podignuta je između 1844. i 1855. po projektima Lacornéa. Kipove na fasadi isklesao je Henri Triqueti (1870).
Hristo Markov
Hristo Markov nekadašnji je bugarski atletičar, a kasnije i atletski trener. Glavna disciplina bila mu je troskok, a takmičio se i u skoku u dalj i skoku s motkom (rjeđe). Trener mu je bio Čavdar Čendov.
Takmičarska
U prvo seniorsko finale u karijeri plasirao se na Evropskom dvoranskom prvenstvu 1983, osvojivši sedmo mjesto (16,06 m). Iste godine postao je evropski juniorski prvak, a na sljedećem evropskom dvoranskom prvenstvu bio je peti (16,89 m).
Prvi veći uspjeh u seniorskoj konkurenciji ostvario je na Svjetskim dvoranskim igrama 1985. u Parizu, pobijedivši s daljinom 17,22 m i postavši (tada još nezvanični) svjetski dvoranski prvak. Šest sedmica kasnije pobijedio je i na Evropskom dvoranskom prvenstvu, što mu je bila prva zvanična titula.
Sljedeće godine osvojio je zlatnu medalju i na Evropskom prvenstvu na otvorenom u Stuttgartu (17,66 m), s 33 centimetra prednosti ispred Mārisa Bružiksa.
Sezonu 1987. počeo je osvajanjem srebrne medalje na Evropskom dvoranskom prvenstvu, zaostavši samo 3 cm za Sergeom Hélanom. Pola mjeseca nakon toga ostao je bez medalje na prvom zvaničnom svjetskom dvoranskom prvenstvu u Indianapolisu, zauzevši "najgore", četvrto mjesto (16,96 m), a zlato je osvojio Mike Conley. Nekoliko mjeseci kasnije, na Svjetskom prvenstvu u Rimu Conley je ponovo "bacio rukavicu" protivnicima sa 17,67 m, ali je Markov u petoj seriji skočio 17,92, što će ostati njegov lični rekord, a u tom trenutku bio je i novi evropski.
Olimpijska 1988. za Markova je počela četvrtim mjestom na Evropskom dvoranskom prvenstvu. Na Igrama u Seoulu tri sovjetska troskokaša skočila su dalje od Markova u kvalifikacijama: Aleksandar Kovaljenko, Igor Lapšin i Oleg Procenko, pa se finale očekivalo s velikom napetošću. No, Markov je odmah u prvoj seriji skočio 17,61 m i otklonio napetost iz takmičenja. Tek u posljednjoj seriji Lapšin je doskočio na 17,52 m, osvojivši srebro, ispred Kovaljenka i Procenka.
Markov je tako u dobi 23 godine postao osvajač zlatnih medalja na pet najvećih atletskih takmičenja i proglašen je najuspješnijim bugarskim atletičarom svih vremena.
Nakon toga je još samo na Evropskom prvenstvu 1990. u Splitu bio na postolju, osvojivši srebro (17,43 m), s 31 cm zaostatka iza Leonida Vološina. Na Svjetskom prvenstvu 1991. u Tokiju i Olimpijskim igrama 1992. u Barceloni nije prošao kvalifikacije.
Trenerska
Po okončanju takmičarske karijere počeo se baviti trenerskim poslom. Od 1997. do 2008. trenirao je zemljakinju Terezu Marinovu, koja je pod njegovim vodstvom također postala olimpijska pobjednica u troskoku u Sydneyju 2000.
Van sporta
Kratko je bio zastupnik u 39. sazivu Narodne skupštine Bugarske (5. juli 2001 – 17. juni 2005) s liste Saveza demokratskih snaga, zamijenivši Ivu Caneva, koji se povukao iz stranke i odrekao zastupničkog mandata.
Švedska kruna
Švedska kruna (švedski krona, množ. kronor) (ISO kod: SEK) je službena valuta Švedske od 1873. godine. Švedska kruna podijeljena je na 100 öre. Pored Švedske, u opticaju je i na Olandskim ostrvima, zajedno sa zvaničnom finskom valutom - eurom.
Kovanice
Između 1873 i 1876. godine, postojale su kovanice od 1, 2, 5, 10, 25 i 50 öre i 1, 2, 10 i 20 kruna. Kovanice od 1, 2 i 5 öre su bile od bronze, kovanice od 10, 25, 50 öre i 1 i 2 krune od srebra, a kovanice od 10 i 20 kruna od zlata. Zlatna kovanica od 5 kruna uvedena je 1881. godine.
Kovanje zlatnih kovanica je prestalo 1902. godine, te je nakratko ponovo uvedeno 1920. godine, da bi pet godina kasnije, 1925., potpuno ukinuto. Zbog nedostataka metala tokom Prvog svjetskog rata, bronza je zamijenjena željezom od 1917. do 1919. godine. Nikl-bronzane kovanice su zamijenile srebrene 10, 25 i 50 öre 1920. godine, a srebro je ponovo uvedeno 1927. godine.
Nedostatak metala tokom Drugog svjetskog rata je ponovo dovelo do mijenjana švedskih kovanica. Ponovo se uvode kovanice od nikl-bronze od 10, 25 i 50 öre između 1940. i 1947. godine. Godine 1942. godine željezo je ponovo zamijenilo bronzane kovanice (sve do 1952.), a sadržaj srebra u drugim kovanicama je značajno smanjen. Godine 1952. kovanice od legure bakar-nikl su zamijenile srebro kod kovanica od 10, 25 i 50 öre, a kasnije i kod kovanice od 2 krune. Kovanica od 1 krune se počela kovati od legure bakra-nikla od 1958. godine, da bi se od 1982. potpuno prešlo na bimetalni bakar-nikl. Srebrena kovanica od 5 kruna se kovala 1954, 1955. i 1961. godine, sa dizajnom sličnim kao i kod kovanica od 1 i 2 krune.
Godine 1962. uvedena je nova manja kovanica od 5 kruna, od legure bakar-nikl. Trenutni dizajn je počeo od 1979. godine. Godine 1971. prestala je proizvodnja kovanica od 1 i 2 öre i 2 krune. Veličina kovanica od 5 öre je smanjena 1972. godine. Godine 1984. prestala je proizvodnja kovanica od 5 i 25 öre, a slijedio je prestanak kovanja kovanica od 10 öre 1991. godine. Godinu kasnije, 1992, uvedena je kovanica od 10 kruna od legure aluminijuma zajedno sa kovanicom od 50 öre od obojene bronze. Vlada je odlučila da u martu 2009. godine prestane sa kovanjem kovanice od 50 öre, a sve do oktobra 2010. ta kovanica je bila u opticaju. Razloge treba tražiti u smanjenoj kupovnoj moći i činjenici da se kovanice ne mogu koristiti na većini automata. Kovanice od 2 i 20 kruna su uvedene nakon dugotrajne analize od strane švedske Riksbank.
Kovanica od jedne švedske krune tradicionalno sadrži lik trenutnog vladara na prednjoj strani.
Pet različitih verzija kovanice od 1 švedske krune :
Trenutno su u opticaju sljedeće kovanice:
Neke od kovanica koje su ranije bile u opticaju:
Od svih drugih denominacija koje su kovane u prošlosti, sve kovanice od 2 krune kovane od 1876 do danas su ostale legalno sredstvo plaćanja, iako se mnoge stare kovanice veoma rijetko mogu naći u svakodnevnom korištenju. Pored njih, sve komemorativne i jubilarne kovanice koje su kovane poslije 1897 su također legalno sredstvo plaćanja.
Kovanice od 2 krune su do 1966 godine sadržavale 40% srebra, što znači da su već unazad nekoliko godina vrijedile mnogo više od 2 kr, tako da su mnoge istopljene zbog srebra ili su ih zadržali kolekcionari. Po švedskim zakonima, nije dopušteno topiti kovanice koje su još uvijek u opticaju jer su one i dalje zvanično sredstvo plaćanja. Prema običajima, kovanice koje vrijede manje od 1 krunu nemaju lik švedskog monarha, dok kovanice od 1 kr i iznad imaju lik (izuzetak je kovanica od 5 kruna). Kraljevski moto je također napisan na mnogim kovanicama.
Novčanice
Počev od 1874 godine, švedska centralna banka (Sveriges Riksbank) je uvela novčanice od 1, 5, 10, 50, 100 i 1000 kruna. Novčanica od 1 krune se izdavala samo prve dvije godine, ali se ponovo počela štampati između 1914 i 1920 godine. Novčanice od 10.000 kruna su izdavane 1939 i 1958 godine.
Novčanica od 5 kruna se prestala izdavati 1981 godine, mada su od 1972 godine počele cirkulirati i kovanice od 5 kruna. Novčanica od 500 kruna je uvedena 1985 godine. Uvođenjem kovanice od 10 kruna 1991 godine, izdavanje novčanice od 10 kruna je prestalo a uvedena je novčanica od 20 kruna. Iste godine prestalo je štampanje i novčanice od 50 kruna, da bi 1996 godine ponovo ona počela štampati.
Centralna banka 2006 godine uvodi novu novčanicu od 1000 kruna, što je prva novčanica koja sadrži novu sigurnosnu oznaku koju je razvila štamparska firma Crane. Sve novčanice štampa Crane AB, koja ima sjedište u gradu Tumba u Švedskoj.
Novčanice iz posljednje serije su:
Nedavne izmjene
Dana 18. decembra 2008 godine, švedska centralna banka je objavila da će prestati izdavati jedinu kovanicu manju od 1 kr - 50 öre do 30. septembra 2010 godine. Međutim, öre će i dalje ostati manja jedinica valute pri elektronskim plaćanjima.
Od 1. januara 2006 godine neke starije novčanice i kovanice više ne vrijede. Tu spadaju neke veće varijante novčanica od 20 kruna, kao i novčanice od 100 i 500 kruna bez sigurnosnih srebrenih niti i vodenih znakova kao i sve kovanice od 50 öre. Pored njih, u toku 2005 godine, švedska centralna banka je izdala posebnu novčanicu od 100 kruna povodom 250. godišnjice tvornice papira "Tumba Bruk". Tiraž te novčanice je bio 10.000 komada. Iako se tom novčanicom može normalno vršiti plaćanje, njena kolekcionarska vrijednost uveliko premašuje njenu nominalnu vrijednost.
Budućnost i euro
Švedska kruna nije dio evropskog sistema kursnih mehanizama, odnosno njen kurs nije vezan za euro, kao što je to slučaj kod danske krune. Dana 14. septembra 2003. godine na referendumu građani Švedske su odbili pristupiti Evropskoj ekonomskoj i monetarnoj uniji. Kao što je precizirano ugovorom o pristupanju Švedske Evropskoj uniji, zemlja mora uvesti euro te nema mogućnost izbora u vezi toga. Nasuprot Švedske, Danska i Velika Britanija imaju fiksirane kurseve nacionalnih valuta prema euru te formalno imaju mogućnost uvođenja eura. Švedska, svjesno, nije izvršila zakonsko fiksiranje krune za euro, te formalno ne može uvesti euro.
12. septembar
12. septembar / rujan (12. 9) jest 255. dan godine po gregorijanskom kalendaru (256. u prestupnoj godini). Do kraja godine ima još 110 dana.
National Diet Library
mini| Kansai-kan iz Nacionalne biblioteke National Diet Library (NDL) (国立国会図書館)    je nacionalna biblioteka Japana i među najvećim bibliotekama na svijetu. Osnovana je 1948. godine u svrhu pomaganja članovima National Diet of Japan (国会) u istraživanju pitanja javne politike. Biblioteka je po namjeni i obimu slična Biblioteci Kongresa Sjedinjenih Država.
Nacionalna Diet biblioteka (NDL) sastoji se od dva glavna objekta u Tokiju i Kjotu, i nekoliko drugih biblioteka ogranaka širom Japana.
Kao japanska nacionalna biblioteka, NDL prikuplja kopije svih publikacija objavljenih u Japanu. Štaviše, budući da NDL služi kao istraživačka biblioteka za članove Dieta, njihovo osoblje i širu javnost, održava opsežnu kolekciju materijala objavljenih na stranim jezicima o širokom spektru tema.
Bugarska
Bugarska, zvanično Republika Bugarska , jeste suverena država u jugoistočnoj Evropi. Graniči sa Rumunijom na sjeveru, Srbijom i Sjevernom Makedonijom na zapadu, Grčkom i Turskom na jugu i izlazi na Crno more na istoku. Sa ukupnom površinom od 110.994 km2, ona je 16. država po površini u Evropi.
Bugarsko stanovništvo od oko 7,3 miliona je pretežno urbanizirano i uglavnom koncentrirano u administrativnim centrima 28 bugarskih provincija. Većina komercijalnih i kulturnih aktivnosti je fokusirana na glavni i najveći bugarski grad, Sofiju. Najrazvijenije oblasti ekonomije su teška industrija, elektroinženjering i poljoprivreda, koje se oslanjaju na lokalne prirodne resurse.
Današnja politička struktura države određena je usvajanjem demokratskog ustava 1991. godine. Bugarska je unitarna, parlamentarna republika sa snažnom političkom, administrativnom i ekonomskom centralizacijom. Članica je Evropske unije, NATO saveza i Vijeća Evrope, i jedna je od osnivača OSCE-a, a nestalni član Vijeća sigurnosti UN bila je tri puta.
Historija
200px|thumb|lijevo|Katedrala Aleksandra Nevskog u [[Sofija|Sofiji]] Počeci bugarske državnosti vežu se za godinu 632. kada je osnovana Stara Velika Bugarska (Patria Onoguria). Od 6. vijeka Slaveni počinju pristizati na područje današnje Bugarske. Godine 678. kada je Bugarsko carstvo već propalo, Prabugari (Protobugari) na čelu sa Asparuhom doseljavaju na Balkansko poluostrvo. Zajedno sa preostalim tračkim i rimskim stanovništvom on osniva Prvo bugarsko carstvo (trajalo od 679. do 1018. a koje Bizantija priznaje 681). Vremenom se to carstvo proširilo na gotovo cijeli Balkan. Prva bugarska prijestolnica bila je Pliska. Time je Bugarska postala treća priznata država u Evropi i jedna od malobrojnih koja nije plaćala danak Istočnom rimskom carstvu. Stapanjem starosjedilačkog i pridošlog stanovništva nastao je današnji narod Bugari.
Vladar Boris I prešao je 864. na bizantinsko hrišćanstvo. Njegov sin Simeon I (893-927) bio je jedan od najvažnijih vladara Bugara, porazivši Srbe, Mađare i Bizantince, osnovao je bugarski pravoslavni patrijarhat te je promovirao starobugarsku literaturu. Tokom njegove vladavine na carskom dvoru je nastalo i ćirilično pismo. Simeon I je bio prvi vladar koji je nosio titulu cara, a sam sebe je nazivao Carem Bugara i Rimljana ("istočnih" Rimljana odnosno Bizantinaca). Pod dinastijom Komitopula Ohrid postaje bugarska prijestolnica, a carstvo od 972. do 1018. kroz naslijeđivanje potpada pod Bizantijsko carstvo.
Od vladavine Borisa I u 9. vijeku, njegova država je bila izložena stalnom pokrštavanju iz Konstantinopolja, zbog čega danas većina Bugara pripada pravoslavnoj crkvi. Pokrštavanje je dovelo do prvog kulturnog procvata u carstvu. U gradovima Preslav, Pliska i Ohrid otvorene su škole, iz kojih se dalje širila starobugarska kultura i jezik na druge slavenske narode. Iako je bugarska kultura bila pod snažnim utjecajem Bizantije, ipak se može govoriti o "prvom južnoslavenskom utjecaju" i starocrkvenoslavenskom jeziku. Bugarska je dugo vremena bila vrlo moćno carstvo koje se u vojnom pogledu moglo mjeriti sa Bizantijskim. Tokom vladavine cara Petra I nastala je hrišćanska zajednica Bogumila, koji se smatraju pretečama boraca protiv dogmi u crkvi, a koji su znatno utjecali i na pojavu katarskog pokreta u zapadnoj Evropi.
Braća Ivan Asen I i Petar IV iz dinastije Asena u 12. vijeku su osnovali Drugo bugarsko carstvo sa Tarnovgradom (Veliko Tarnovo) kao novom prijestolnicom. Carstvo je opstalo od 1186. do 1393. a najveći uspon i širenje doživjelo je pod vlašću cara Ivana Asena II. Prijestolnica Tarnovo postalo je novi kulturni, duhovni i politički centar jugoistočne Evrope. Savremenici su ga nazivali "novim Jerusalemom, Rimom i Konstantinopoljem istovremeno". Od tada nastaje i takozvani "drugi južnoslavenski utjecaj", koji se razvijao sve do početka osmanlijskih osvajanja u Evropi u 14. vijeku. Bježeći od Osmanlija, mnogi slavenski, a pretežno bugarski, naučnici i učitelji tarnovske škole (poput kasnijeg metropolita Kipriana) našli su utočište u tada osnaženoj moskovskoj Rusiji.
Osmanlijska vlast
thumb|lijevo|Bugarske izbjeglice iz Makedonije (1914) Između 1393. i 1396. cijela današnja Bugarska pala je pod osmanlijsku vlast, koja je trajala narednih gotovo 500 godina. Godine 1444. pokušaj oslobađanja Bugarske koji je izvela poljsko-ugarska vojska pod komandom poljsko-ugarskog kralja Vladislava III u bici kod Varne nije uspio. Dio bugarskog stanovništva u narednim vijekovima prelazi na islam. Oko 1800. u Bugarskoj jača duhovno-nacionalni otpor stanovništva sa sve izraženijim zahtjevima za nezavisnost. Tada počinje i era bugarskog nacionalnog preporoda. Slično kao i kod tadašnjih sličnih pokreta u zapadnoj Evropi, došlo je do povezivanja antičkih i ranih bugarskih i bizantijskih tradicija, ali postojalo snažno suprostavljanje heleziniranju društva.
Krvavo gušenje aprilskog ustanka Bugara 1876. godine koji je podignut protiv Osmanlija, kao i ljutnja kršćanskih zemlja u Evropi dovela je do Rusko-turskog rata 1877/1878. godine. U tom krvavom ratu obje strane su pretrpile znatne gubitke. Nakon prelaska Dunava i planine Balkan tokom zime, ruska carska armija je ipak izvojevala pobjedu te je uspjela prodrijeti nadomak Istanbula.
Moderna Bugarska
Sanstefanskim mirom potpisanim 3. marta 1878. između Rusije i Osmanlijskog carstva, postavljeni su temelji moderne bugarske države. Sporazum je previdio davanje određene autonomije ugrubo području na kojem se prostiralo nekadašnje Drugo bugarsko carstvo. Druge velike slike su odmah odbacile taj sporazum zbog straha da bi tako velika država na Balkanu mogla ugroziti njihove interese. Odredbe Sanstefanskog sporazuma izmijenjene su na Berlinskom kongresu 13. jula 1878. kojim je određena mnogo manja država koja se sastojala iz Mezije i područja oko Sofije, ostavljajući veliki broj Bugara izvan granica nove države. Ta činjenica je u velikoj mjeri utjecala na formiranje bugarskog vojnog pristupa u međunarodnoj politici tokom prve polovine 20. vijeka.
thumb|Prvi svjetski rat: Bugarski vojnici sijeku bodljikavu žicu koju su postavile snage Antante, prije napada Između 1912. i 1918. Bugarska je bila uključena u tri ratna konflikta: Prvi i Drugi balkanski rat i Prvi svjetski rat. Nakon velikog poraza u Drugom balkanskom ratu, Bugarska se ponovno našla na gubitničkoj strani kao rezultat njenog savezništva sa Centralnim silama u Prvom svjetskom ratu. I pored regrutiranja više od četvrtine svog stanovništva, bugarska armija u Prvom svjetskom ratu dosegla je do veličine od 1,2 miliona vojnika i ostvarila nekoliko važnih pobjeda, kao što su bitke kod Dorjana (1917) i Dobriča, ali je ipak 1918. morala kapitulirati. Kraj rata je donio velike teritorijalne gubitke, pored ubijenih 87.500 vojnika. Više od 253.000 izbjeglica došlo je u Bugarsku od 1912. do 1929. kao efekat tih ratova, dajući dodatni pritisak na već uništenu nacionalnu ekonomiju. Politički nemiri poslije rata su bili posljedica teritorijalnih gubitaka i poraza, a doveli su do uspostave kraljevine pod autokratskom diktaturom cara Borisa III (1918-1943). Bugarska je ušla u Drugi svjetski rat 1941. na strani Sila Osovine, ali je odbila učestvovati u operaciji "Barbarossa" i spasila je svoje jevrejsko stanovništvo od deportacija u koncentracione logore. Iznenadna smrt cara Borisa III u ljeto 1943. gurnula je zemlju u politička previranja, a nakon što je bilo očito da Njemačka gubi rat, komunistički partizanski pokret je počeo brzo dobijati na značaju. Vlada Bogdana Filova kasnije nije uspjela postići mirovni sporazum sa Saveznicima, a također nije udovoljila sovjetskom ultimatumu da istjera njemačke jedinice sa svoje teritorije, što je dovelo do ruske objave rata i invazije SSSR-a u septembru 1944. Komunističko orijentirana Domovinska fronta je preuzela vlast, okončala učešće zemlje na strani Sila Osovine te se pridružila Saveznicima do kraja rata.
Prevrat (socijalistička revolucija kako se zvao do 1989) koji je organizirala lijevo orijentirana organizacija Domovinski front 9. septembra 1944. doveo je do ukidanja monarhije, a jednostranačka narodna republika proglašena je tek 1946. godine. Bugarska je postala dio sovjetske sfere utjecaja pod vodstvom Georgija Dimitrova (1946–1949), koji je postavio temelje brze industralizacije staljinističke države koja je, poput SSSR-a, također imala vrlo represivnu vlast, a ubijene su i hiljade neistomišljenika. Do 1980tih BDP i BDP po glavi stanovnika je učetvorostručen, ali je ekonomija i dalje ostala ranjiva i osjetljiva na povećanja vanjskog duga, što je došlo do izražaja 1960, 1977 i 1980. godine. Iako je u zemlji bila planska privreda po uzoru na SSSR, predsjednik Todor Živkov je ipak vršio manje eksperimente sa određenim zakonima kojima se propagirala tržišna privreda. Vršene su i represije prema manjinskom stanovništvu turskog porijekla pokušavajući ih asimilirati u Bugare. Kampanja asimilacije počela je 1984. a uključivala je zatvaranje džamija i prisiljavanje etničkih Turaka da uzmu slavenska imena.
Pod utjecajem raspada istočnog bloka, 10. novembra 1989. Komunistička partija Bugarske je odustala od svog političkog monopola, Živkov je dao ostavku, a Bugarska počela postepenu tranziciju u parlamentarnu demokratiju. Prvi slobodni izbori održani su u junu 1990. a pobijedila je Socijalistička partija Bugarske. Reformski paket je usvojen 1997. a tek od 2001. ekonomski, politički i geopolitički uslovi su se počeli popravljati. U NATO savez primljena je 2004. a u Evropsku uniju 2007. godine.S
Geografija
Bugarska je suverena država koja se nalazi u Jugoistočnoj Evropi a graniči sa Rumunijom na sjeveru, Srbijom i Makedonijom na zapadu, Grčkom i Turskom na jugu i Crnim morem na istoku. Veći dio sjeverne granice sa Rumunijom, do grada Silistra, formira rijeka Dunav. Površina Bugarske iznosi 110.879 km2, nešto je veća od Islanda ili američke savezne države Tennessee. S obzirom na relativno manju površinu, Bugarska ima veliki broj topografskih karakteristika. Čak i na manjim površinama države, reljef se može podijeliti na ravnice, planine, brda, planine, slivove, klisure i duboke riječne doline. Geografski centar Bugarske nalazi se kod Uzane, zimskog odmarališta.
mini|264x264piksel|Topografska karta Bugarske Bugarska se odlikuje značajnom raznolikošću pejzaža, od snježnih vrhova u Rilu, Pirinu i planine Balkan do blage i sunčane obale Crnog mora; od tipično kontinentalne Dunavske ravnice na sjeveru do jakog mediteranskog klimatskog utjecaja u dolinama historijske regije Makedonije, u najjužnijem dijelu Trakije. Najveći dio Bugarske nalazi se unutar pojasa umjerene kontinentalne klime, sa planinskom klimom u području najviših planina i subtropskom klimom u najjužnijim regijama.
Posjeduje gustu riječnu mrežu, ali sa izuzetkom rijeke Dunav, rijeke su uglavnom su kratke i sa malim protokom vode. Prosječna godišnja količina padavina iznosi 670 mm. Kišne padavine su slabije u nizinama a obilnije u planinama. Najsušnije područje je Dobrudža u sjeveroistočnom dijelu Dunavske ravnice (sa količinom padavina od 450 mm), dok su najobilnije padavine izmjerene u području gornjeg toka rijeke Ogosta, na planinama zapadnog dijela Balkana (2293 mm).
Prostire se unutar šest Zemljinih ekoregiona paleoarktičke ekozone: Balkanskih mješovitih šuma, Rodopskih planinskih mješovitih šuma, Euksinsko-kolhijske širokolisnih šuma, Egejsko-zapadnoturskih sklerofilnih i mješovitih šuma, Lesostepe i Pontijsko-kaspijskih stepa.
Granice i teritorija
Državne granice Bugarske su ukupne dužine od 1.867 km od čega je 1.181 km kopnene a preostalih 686 km su pomorske i riječne granice. Dužina crnomorske obale iznosi 378 km.
Istočna granica Bugarske je ustvari crnomorska obala Bugarske i proteže se od rta Sivriburun do ušća rijeke Rezovo na jugu. Bugarsko priobalje čini desetinu ukupne obale Crnog mora a uključuje i dva značajna zaliva: Varnski i Burgaški zaliv, oba nazvana po gradovima koji se nalaze u blizini.
Južna granica je dužine 752 km, od čega 259 km sa Turskom i 493 km sa Grčkom. Granica između Bugarske i Turske se prostire od ušća rijeke Rezovo na istoku, preko planine Strandža, prelazi rijeku Tundžu i završava na rijeci Marica, u blizini naselja Kapitan Andreevo. Na bugarsko-turskoj granici postoje tri granična prijelaza. Granica sa Grčkom se prostire od Kapitan Andreeva preko nekoliko grebena planine Rodopi, uglavnom slijedeći sliv rijeke Arda i Vacha na bugarskoj strani, prolazi planinom Slavjanka, prelazi rijeku Struma i završava na vrhu Belasice, na vrhu Tumba, tromeđi Bugarske, Grčke i Makedonije.
Od vrha Tumba započinje zapadna granica Bugarske od toga 165 km sa Makedonijom i 341 km sa Srbijom.
Hidrografija
Bugarska ima gustu mrežu od oko 540 rijeka, ali sa značajnim izuzetkom Dunava, većina vodotoka ima kratku dužinu i nizak vodostaj. Riječna mreža je najgušća u planinskim oblastima, a najrjeđa u Dobrudži, Dunavskoj ravnici i na području Gornjotrakijske ravnice. Površina Bugarske se dijeli na dva sliva: Crnomoski sliv (57% teritorije Bugarske i 42% rijeka) i Egejski sliv (43% teritorije i 58% rijeka).
Planina Balkan je razdjelnica ova dva sliva. Sjeverno od ove planine je crnomorski sliv gdje većinu vode odvodi Dunav. S ovog područja Dunav odvodi oko 4% od svoje ukupne vodene mase. Širina Dunava na sjevernoj granici Bugarske iznosi između 1,6 i 2,4 km. Najveći priliv vode se javlja tokom maja. Najduža rijeka koja se u potpunosti nalazi na bugarskoj teritoriji je rijeka Iskar, dužine 368 km i slivnog područja od 8.640 km2 i jedina je podunavska rijeka Bugarske koja ne izvire na Balkanu već ispod padina planine Rila. Ova rijeka prolazi kroz predgrađe Sofije, presjeca Balkan i na svom toku do Dunava formira spektakularnu klisuru dužine 163 km.
Ostale značajnije pritoke Dunava su: Lom, Ogosta, Vit, Osam i Jantra. Najduža rijeka koja se direktno ulijeva u Crno more je rijeka Kamchiya, dužine 254 km.
Klima
Bugarska ima vrlo dinamičnu klimu, koja je rezultat njenog položaja kao mjesto ukrštanja sredozemnih i kontinentalnih zračnih masa i efekata prepreke u vidu njenih brojnih planina. Sjeverna Bugarska je u prosjeku 1 °C hladnija i prima 200 mm više padavina godišnje od područjima južno od planine Balkan. Temperaturne amplitude znatno variraju u različitim područjima. Najniža zabilježena temperatura bila je -38,3 °C dok je najviša bila 45,2 °C. Prosječna količina padavina iznosi oko 630 mm, a varira između 500 mm koliko pada u Dobruđi do više od 2500 mm u planinama. Kontinentalne zračne mase donose tokom zime i znatne količine snijega.
Zastava
Zastava Bugarske se sastoji od tri jednaka vodoravna polja, bijele (vrh), zelene, i crvene boje.
Bijela predstavlja mir, zelena plodnost bugarskih zemalja, a crvena hrabrost naroda.
Prvobitno su korištene panslavenske boje izvedene iz boja ruske zastave. Središnja pruga bila je plava kao na zastavi Rusije. Ipak, nakon sticanja nezavisnosti 1878. godine plava je promijenjena u zelenu jer se Bugarska razvijala kao poljoprivredna zemlja. Zastava Istočne Rumelije, nekadašnje turske pokrajine, a sada dijela Bugarske, izvorno se također sastojala od tih boja.
Grb
Grb Bugarske је usvojen 1997. godine. Ovo је prvi grb koji je Bugarske koristila od završetka ere komunizma početkom devedesetih godina XX vijeka. Dogovor oko grba je bio izvor velike kontroverze u bugarskoj vladi i parlamentu zbog rasprava različitih političkih partija oko elemenata grba. Poslije sedmogodišnje rasprave u javnosti i u skupštini, usvojen je konačan oblik bugarskog grba.
Grb ima dva lava koji drže štit na kome je prikazan treći lav. Iznad štita je kruna bugarskog cara Ivana Asena II. Ispod štita je na bugarskom ispisan nacionalni moto, "Jedinstvo daje snagu" (bugarski: "Съединението прави силата").
Kruna iznad štita, i samim tim iznad lava na štitu nije kruna posljednje bugarske monarhije, već druge bugarske monarhije (1185 - 1396). Ovo Drugo Bugarskog Carstvo su uspostavila braća Petar i Asen, nakon što je Bugarska oslobođena od bizantijske kontrole, a prije nego što je pala pod osmanlijsku vlast.
Himna
Mila Rodino (bugarski: Мила Родино; bosanski: Mila domovino) jest nacionalna himna Bugarske. Bazira se na muzici i tekstu pjesme "Gorda Stara planina", koju je napisao Cvetan Radoslavov nakon što je otišao u Srpsko-bugarski rat 1885. Kao himna usvojena je 1964.
Pasoš
Pasoš Bugarske putna je isprava koja se državljanima Bugarske izdaje za putovanje i boravak u inozemstvo, kao i za povratak u zemlju. Za vrijeme boravka u inozemstvu, putna isprava služi za dokazivanje identiteta i kao dokaz o državljanstvu Bugarske. Pasoš Republike Bugarske se izdaje za neograničen broj putovanja.
Vlada
250px|thumb|lijevo|Zgrada Bugarskog [[parlamenta]] Bugarska je parlamentarna demokratija u kojoj funkciju najvišeg izvršnog organa vlasti obavlja premijer. Politički sistem ima tri organa vlasti: zakonodavnu, izvršnu i sudsku, a univerzalno pravo glasa imaju svi građani stariji od 18 godina. Ustav Bugarske također propisuje mogućnosti direktnog demokratskog glasanja. Izbore u zemlji nadgleda nezavisna Centralna izborna komisija koja uključuje članove svih većih političkih stranaka. Da bi učestvovale na državnim izborima, stranke se moraju prijaviti izbornoj komisiji. U većini slučajeva, premijer postaje vođa stranke koja osvoji najveći broj glasova na izborima, mada to nije pravilo.
Predstavnici političkih stranaka izabranih na izborima učestvuju u radu Nacionalne skupštine, koja se sastoji iz 240 zastupnika izabranih na četvorogodišnji mandat na direktnim izborima. Nacionalna skupština ima ovlasti da donosi zakone, odobrava budžet, raspisuje predsjedničke izbore, bira i otpušta premijera zemlje i druge ministre, proglašava ratno stanje, šalje vojnike izvan zemlje i ratificira međunarodne sporazume i ugovore. Predsjednik Bugarske je državnik i vrhovni komandant oružanih snaga, te ima ovlasti da vrati zakonske prijedloge u daljnju raspravu iako parlament može preglasati predsjednički veto prostom većinom glasova svih članova parlamenta.
Bugarska primjenjuje uobičajeni građanski pravni sistem. Sudski sistem nadgleda Ministarstvo pravde. Vrhovni administrativni sud i Vrhovni sud za poništenja su najviše instance sudova za žalbe a oni i nadgledaju provođenje zakona na nižim sudovima. Vrhovno sudsko vijeće upravlja sistemom i postavlja sudije. Bugarski sudski sistem, zajedno s drugim institucijama u državi i dalje su među najneefikasnijim i najviše korumpiranim u Evropi.
Vojska
Bugarska vojska ( Bug. Bugarska vojska ) je oružana formacija Republike Bugarske. Glavni zapovjednik Republike Bugarske je Rosen Plevneliev. Ministarstvo obrane nadležno je za civilnu kontrolu i političku upravu, dok je Glavni vojni štab zadužen za vojnu upravu. Operativni elementi oružanih snaga Bugarske su: Bugarska kopnena vojska, Bugarska mornarica i Bugarske zračne snage.
Slava bugarske vojske je sveti George ( 6. maja ) koji je u Bugarskoj također nacionalni praznik.
Nakon što je u aprilu 2004. postala članica NATO- a, bugarsko Ministarstvo obrane pokrenulo je plan (poznat kao PLAN 2004) kojim se započeo proces smanjenja, modernizacije i reorganizacije bugarske vojske, čime je broj pripadnika bugarske vojske smanjen na 50 000. Od 1. januara 2008. ukinuta je vojna služba u Bugarskoj, što Bugarsku vojsku čini 100% profesionalnom
Administrativne podjele
mini|230p|Oblasti Bugarske
Od 1999. godine Bugarska je podijeljena na 28 provincija ili oblasti. Prije toga je bila podijeljena na 9 oblasti. Oblasti su dobile ime po glavnom i najvećem gradu u toj oblasti. Tih 28 oblasti su:
thumb|250px|desno|Izlaz Bugarske na [[Crno more]]
Privreda
200px|thumb|lijevo|Selo Vrata u Bugarskoj Bugarska ima tržišnu ekonomiju u razvitku, u gornjoj sredini prihodovnog raspona, gdje privatni sektor daje više od 80 posto BDP-a. Počev od pretežno poljoprivredne zemlje sa većinskim seoskim stanovništvom 1948. godine, do 1980tih Bugarska se pretvorila u industrijsku privredu sa naučnim i tehnološkim istraživanjima kao glavnim prioritetima njenih budžetskih izdataka. Gubitak tržišta zemalja SEV-a (Savjet za uzajamnu ekonomsku pomoć) 1990tih i kasnija privredna šok terapija planskog privrednog sistema prouzrokovala je nagli pad industrijske i poljoprivredne proizvodnje, da bi potom uslijedio potpuni ekonomski kolaps 1997. Nekoliko godina kasnije, bugarska privreda se uglavnom oporavila tokom perioda brzog rasta, ali su prosječne plaće ostale jedne od najnižih u Evropskoj uniji sa 885 leva (453 €) prema pokazateljima iz novembra 2015. Bugarska vlada je u decembru 2015. objavila da će od 2016. minimalna plata iznositi 420 leva. Više od petine radne snage zaposleno je sa najnižom plaćom od jednog € po satu. Međutim, plaće donose samo polovinu dohotka u prosječnom domaćinstvu, zbog vrlo raširene sive ekonomije na koju prema procjenama otpada gotovo 32% BDP-a. Bugarski BDP po stanovniku (izražen po paritetu kupovne moći) iznosi oko 47% od prosjeka EU, prema podacima Eurostata iz 2013. godine, dok troškovi života iznose oko 48% evropskog prosjeka. Državna valuta je lev, koji je vezan za euro sa nepromjenjivim kursem od 1,95583 leva za 1 euro. Bugarska nije članica eurozone i odbacila je planove o prelasku na euro.
Stanovništvo
Prema podacima popisa 2011. u Bugarskoj je živjelo 7.364.570 stanovnika. U periodu od 2001. do 2011. zemlju je napustilo 175.244 osoba, a koji su se odselili uglavnom u zapadnoevropske zemlje, najviše u Španiju, Italiju i Njemačku. Samo dvije provincije: oblast glavnog grada Sofije (+120.749 stanovnika) i oblast Varna (+13.061 stanovnik) te četiri grada: Sofija, Varna, Burgas i Veliko Tarnovo zabilježili su porast broja stanovnika u tom periodu. Četiri provincije (grada Sofije, Burgas, Varna i oblast Plovdiv) imaju više od 400.000 stanovnika. Oko 39,2% stanovništva živi u devet općina, od kojih svaka ima više od 100 hiljada stanovnika. U 60 općina broj stanovništva iznosi manje od 6 hiljada. Prema podacima popisa, u Bugarskoj je bilo 255 gradova i 5.047 sela. 5.339.001 osoba ili 72,5% stanovnika je živjelo u gradovima, dok je 2.025.569 stanovnika ili 28,9% živjelo na selu. Oko 33,6% stanovništva živi u sedam najvećih gradova.
Prema starosti, oko 15,3% stanovnika bilo je do 15 godina starosti. Stopa fertilnosti iznosi oko 1,3 djeteta po ženi. Statistički najmlađe stanovništvo živi u provinciji Burgas (14,7%) i Sliven (17,2%); dok su najstariji stanovnici provincija Vidin (26,5%), Montana i Gabrovo (24%) i Loveč (23,3%).
Narodi
Prema popisu 2011. 84,8% stanovnika Bugarske bili su etnički Bugari; 8,8% Turci i 4,9% Romi. Osim toga, prema popisu u Bugarskoj je živjelo 9.978 Rusa, 6.552 Armena, 3.684 Vlaha (na sjeveru Rumuni, a na jugu Arumuni) te Pomaci, Bugari islamske vjeroispovijesti koji pričaju bugarski jezik. Približno četvrtina odnosno trećina današnjeg bugarskog stanovništva su potomci bugarskih izbjeglica iz Makedonije (Makedonski Bugari) i Trakije (Trački Bugari).
I pored ove historijske udaljenosti, ove grupe aktivno učestvuju u kulturnom i političkom životu zemlje. Naprimjer, Pokret za prava naroda i slobodu (DPS), koji su pretežno podržavali Bugari turskog i muslimanskog porijekla, učestvovao je u dvije koalicijske vlade 2001. i 2009. godine. Turska manjina je prema popisu iz 2001. posebno brojna u provincijama Krdžali, Razgrad, Trgovište, Silistra i Šumen. Pomaci su najviše zastupljeni u provinciji Smoljan. Kao reakcija na rastući utjecaj ovih manjina 2005. je formirana nacionalistički usmjerena Ataka stranka.
Jezik
U skladu sa članom 3. Ustava Bugarske iz 1991. službeni jezik je bugarski. Prema članu 36. Ustava, učenje i korištenje bugarskog jezika je pravo i obaveza svih državljana Bugarske. Oni državljani kojima je maternji jezik neki drugi, imaju dodatno pravo učiti i koristiti također i svoj jezik. Zakonskom regulativom se može odrediti u kojim slučajevima se mora koristiti isključivo službeni jezik. U Bugarskoj se kao jezici manjina uglavom koriste turski, romski i armenski jezik. Međutim, turski jezik koji se koristi u Bugarskoj je zapravo jedno narječje turskog koje se znatno razlikuje od standardnog turskog u matici a karakteristično je u leksičkom smislu po velikom utjecaju bugarskog. U Bugarskoj se zvanično koristi bugarsko ćirilično pismo.
Kultura
mini|Bugarska nošnja Tradicionalna bugarska kultura sadrži pretežno tračko, slavensko i prabugarsko naslijeđe, a pored toga primijetan je utjecaj i antičke Grčke, Rimljana, Osmanlija, Perzijanaca i Kelta. Devet historijskih i prirodnih objekata je upisano na spisak UNESCO-ove Svjetske baštine: Madarski konjanik, trački grobovi u Sveštari i Kazanluku, crkva Bojana, manastir Rila, Ivanovske crkve u stijenama, nacionalni park Pirin, prirodni rezervat Srebarna i antički grad Nesebar.
Nestinarstvo, ritualni ples oko vatre tračkog porijekla, uključen je u spisak UNESCO-ovog nematerijalnog kulturnog naslijeđa. Vatra je jedan od nezamjenjivih elemenata bugarskog folklora, korištena da otjera zle duhove i izliječi bolesti. Bugarski folklor personificira bolesti u vidu vještica, a u njemu je prikazan veliki broj izmišljenih stvorenja poput zmajeva (змей), samodiva (vila, Самодиви) i karakondžula (Караконджул). Neki od rituala i običaja protiv ovih duhova i stvorenja preživjeli su i do danas te se i danas ponegdje izvode, a najpoznatiji su kukeri i survakari. Martenica se također često obilježava (baba Marta).
Kazalište i film
Počeci bugarskog kazališnog života sežu u sredinu 19. stoljeća u obliku amaterskih predstava u školama i čitaonicama. Osnovana su društva ljubitelja kazališne umjetnosti za koja pišu komade Save I. Dobroćudni, dobri vojnici i Vasil Drumev. Nakon 1878. god. godina ta društva prerastu u profesionalne pozorišne skupine. Međunarodno pozorište u Luksemburgu ( bug. Međunarodno pozorište Luksemburg ) osnovano je u Plovdivu 1881. godine, a igra predstava pod vodstvom Stefana Popova ,  i predstave grčkih i armenskih obitelji iz Carigrada. U Sofiji se 1888. Gradsko pozorište u Plovdivu podignuto je Kazalište "Osnova" ( bug. Kazalište "Osnova" ) u kojem se daju dramske i muzičke predstave. Dekretom princa Ferdinanda u Sofiji 1907. Danas je otvoreno Bugarsko narodno kazalište ( Bug. Bulgarian National Theatre ), koje je danas najstarija sačuvana građevina bugarske pozorišne umjetnosti. Nakon Drugog svjetskog rata, Sofija je dobila još dva pozorišta: pozorište naroda i pozorište komedije i gradska kazališta imaju: Plovdiv, Ruse, Varna , Vidin , Pleven i Burgas. Osnovano je iizvedenonacionalno putničko kazalište Teatro Roma na romskom jeziku. Među pozorišnim redateljima su: Willie Cankov, Leon Daniel , Metodi Andonov.
Prvo javno prikazivanje filma u Bugarskoj održano je 11. decembra 1896. godine. profesora Melinsona u prostorijama hotela Makedonija u Sofiji. Strani se filmovi redovito prikazuju od 1897,  a 1908. otvoreno je prvo veliko kino. Prvi dugometražni film Bugarski je Gallant snimljen je 1915., a režirao ga je Vasil Gendov. Pored Gendova, među pionirima bugarskog filma nalaze se Boris Grezhov , Vasil Bakardzhiev , Petar Stoychev i Alexander Vazov.
Od 1948. godine, filmska industrija nacionalizirana je za širenje nove ideologije. Tijekom sovjetske ere, između 1945. i 1990., većina priča iz bugarskih filmova odnosila se na društvene drame koje su se odnosile na urbano raseljavanje, egzistencijalizam i romantiku. To je ujedno bilo razdoblje razvoja animiranog filma. Među filmovima koji su ostvarili zavidan međunarodni uspjeh nalaze se Privezani balon (1967) Binko Željazkove, Kozji rog (1972) Metodi Andonova , Prednost (1977) Georgija Dyulgerova , Svačija ljubav (1979) Kožne cipele neznanog junaka Borislav Saraliev .(1979) Rangela Valchanova , Sve za ljubav (1986.) Nikolaj Volev i Ponedjeljak ujutro (1988) Irine Aktashove i Krista Piskova.
Muzika
Muzika u Bugarskoj odnosi se na sve oblike muzike povezane sa državom Bugarskom, uključujući klasičnu, narodnu, popularnu muziku i druge oblike.Klasičnu muziku, operu i balet predstavljaju skladatelji Emanuil Manolov, Pančo Vladigerov i Georgi Atanasov te pjevači Ghena Dimitrova, Mariana Paunova, Boris Hristov, Raina Kabaivanska i Nicolai Ghiaurov. Ženski vokalni zbor Bugarske državne televizije dobio je nagradu Grammy 1990. godine. Ansambl Filipa Kuteva, prvi od bugarskih narodnih ansambala pod pokroviteljstvom države i osnovan 1951. godine, također je predstavljen na albumu koji je dobitnik Grammyja 1990. godine i imao je mnogo poznatih bugarskih folk pjevača, uključujući, trenutno, Neli Andreevu i Sorinu Bogomilova. Rodopska folk pjevačica Valya Balkanska snimila je narodnu pjesmu "Izlel ye Delyo Haydutin" koja je uvrštena na Zlatni disk poslan u svemir letjelicom Voyager 1977. mini|[[Tarator]]