cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Slobodan Milošević
Proces u Haagu
Suđenje Miloševiću, zbog ratnih zločina na Kosovu i Hrvatskoj, te genocida u Bosni i Hercegovini, počelo je 12. februara 2002. u Haagu. Sam je Milošević odbio priznati formalnu jurisdikciju Haaškog suda, ali nije pasivno posmatrao izvođenje dokaza, nego je vodio vlastitu odbranu uz pomoć niza pravnih i drugih stručnjaka iz Srbije i svijeta. Proces je u početku izazvao veliku medijsku senzaciju, ali, kako je vrijeme odmicalo, suđenje Miloševiću pažljivo praćeno uglavnom u Srbiji. Haaško tužilaštvo je u svojoj optužnici iznijelo jasnu namjeru da Miloševića osudi za pokušaj realizacije projekta Velike Srbije, pa je tako taj proces svrstan u kategoriju ideoloških procesa, s kojim je na neki način namjeravano dati historijsku presudu. Ukratko, teza tužilaštva se mogla svesti na to da je Milošević direktno odgovoran za agresiju i ratove na području bivše Jugoslavije s ciljem da stvori državu u kojoj će živjeti svi Srbi, ne obazirući se na republičke granice, koje su postale međudržavnim po sudu Badinterove komisije. Milošević je ipak tvrdio da su republike Hrvatska i Bosna i Hercegovina izvršile nelegalnu secesiju od Jugoslavije, te da se srpski narod u tim zemljama sâm i spontano podigao na ustanak protiv vlasti tih zemalja, bez uplitanja Srbije. Također, tvrdio je da je SRJ imala pravo na vojnu intervenciju na Kosovu radi očuvanja teritorijalnog integriteta zemlje, te da je intervencija NATO saveza protuzakonita vojna agresija. Problematičnost pristupa Haaškoga tužilaštva, kao i realna težina dokazivanja historijske krivnje bilo koje nacionalne ideologije, doveli su, tokom trajanja suđenja, do spornih ocjena: po jednima, Miloševićeva je krivnja u agresiji na BiH, Hrvatsku, te zločine na Kosovu, nedvosmisleno dokazana; po mišljenju drugih, optužnica nije uspjela dokazati glavne teze, prije svega zbog neprisutnosti materijalnih dokaza koji bi direktno potvrđivali Miloševićevu upletenost u pojedine ratne zločine. Tužilaštvo je oko dvije godine iznosilo optužnicu, a kroz sud je prošao niz visoko rangiranih svjedoka (među njima, Ibrahim Rugova, Stjepan Mesić, Paddy Ashdown itd.). Miloševićeva je odbrana počela koncem 2004. godine i usredotočila se na pokušaje dokazivanja krivnje NATO saveza i vođa zemalja zapadnih država u ratu protiv SRJ 1999. godine. Sam je proces bio sve češće prekidan zbog pogoršavanja Miloševićeva zdravlja, što je dovelo do zahtjeva Miloševića da se pusti na liječenje u Rusiju. Zahtjev je odbijen, jer Milošević nije dokazao da je Moskva jedino mjesto na kome on može biti liječen. 11. marta 2006., Slobodan Milošević je pronađen beživotan u svom krevetu u pritvorskoj jedinici UN-a u Scheveningenu.
Nasljeđe
U svijetu postoje dva tumačenja. Po prvom, Milošević je uzrok svih nevolja i tvorac srpske nacionalne politike, a po drugoj, Milošević je tek rezultat dubokog srpskog nacionalnog deformiteta. Slobodan Milošević je imao jedan jedini politički cilj: ostvariti dominaciju Srba na što većem području bivše SFRJ. Tu tezu negiraju jedino zagovornici ideologije Velike Srbije, po kojima je SFRJ bila esencijalno protusrpska država. Također, po takvim shvaćanjima vlast uspostavljena na demokratskim izborima 1990. u Bosni i Hercegovini i Hrvatskoj pripremala je pogrome i genocid nad Srbima, pa su stoga vojna agresija JNA i secesija bosanskohercegovačkih i hrvatskih Srba, kao i sljedeći ratovi nužnost, zbog zaštite srpskoga naroda na područjima preko Drine.
Miloševićeva politika je insistirala na što većem području nastanjenom Srbima (iako je u praksi provodila agresiju i etničko čišćenje na teritorijama gdje Srba praktički i nije bilo ili su bili malena manjina), ali sam rat nije bio potreban od početka. Ukratko: srpska nacionalnopolitička ideologija se nije bitno promijenila od druge polovine 19. vijeka, kada se legitimna težnja za ujedinjenjem srpskog naroda srazila sa neugodnom realnošću da većina Srba koji bi se trebali pripojiti matičnoj srpskoj državi živi izmiješano, i često kao manjina, s drugim narodima - prije svega Bošnjacima i Hrvatima, a "sveta srpska zemlja" Kosovo je nastanjena etničkim Albancima. Doda li se tome etno-konfesionalna i civilizacijska različitost, nije čudo da su oba jugoslavenska državna pokusa propala: Srbi su bili dovoljno brojni i nacionalno osviješteni da pokušaju dominirati, ali ipak nedovoljno da tu dominaciju trajnije ostvare. Miloševićeva politika je stoga samo operacionalizacija srpske ideologije nacionalnog ujedinjenja svim sredstvima: on je vješto, koliko su mogućnosti dopuštale, pokušao provesti taj nacionalni projekt, ali ga nije niti izumio (nastao je sredinom 19. vijeka u ideologiji Velike Srbije), niti ga je politički inovirao (što su učinili autori poznatog Memoranduma SANU).
Nacionalni projekt koji je Milošević pokušao realizirati pokopalo je više faktora, a najviše sam tok historije: esencijalno provincijalni balkanski imperijalizam, program Velike Srbije nije mogao izaći na kraj s nacionalnom, političkom, kulturnom, ekonomskom i emancipacijom naroda Bošnjaka, Hrvata i Albanca, koji su se nepovratno nacionalno kristalizirali i homogenizirali, a poraz ekstremističkih i ekspanzionističkih pokreta u Drugom svjetskom ratu je učinio slične pokušaje neprihvatljivim kao osnovicu za oblikovanje političkih projekata koji bi imali šansu za dugoročniji opstanak. Srpski nacionalni program nije uzeo u obzir svjetske civilizacijske promjene i, što je još bitnije, porast snaga naroda na čija je etnička područja pretendirao. Ideologija srpskog nacionalnog ujedinjenja po svaku cijenu i svim sredstvima imala je i ima podršku u većini srpskoga nacionalnog korpusa i nacionalne elite. Historičari, poput Dejana Jovića, smatraju da je Milošević u Titu vidio uzor, kao čovjeka borbe, dok je odbacio onog drugog Tita koji je bio spreman i na kompromise. Smatra se da je Milošević bio spreman na kompromise samo kada nije bilo drugog izlaza. Muhamed Filipović će pozitivno ocijeniti Miloševića, u smislu da je tačno, definisao šta je tražio a šta bi bio spreman da ponudi.
Smrt
mini|Ljudi odaju počast ispred Muzeja Jugoslavija.
Milošević je 11. marta pronađen beživotan u svom krevetu u pritvorskoj jedinici UN-a u Ševeningenu. Čuvar je odmah pozvao zapovjednika i ljekara pritvora. Ljekar je potvrdio da je Milošević mrtav. Obdukcijom tijela Slobodana Miloševića utvrđeno je da je on preminuo od srčanog udara.
Sahranjen je u 18. marta 2006. godine u Požarevcu, u dvorištu njegove porodične kuće.
Keplerov trougao
Keplerov trougao je pravougli trougao kod koga dužine stranica čine geometrijski niz. Njihova razmjera je u vezi sa zlatnim presjekom.
Može se napisati u obliku , što je isto kao.
Trouglovi s ovakvom razmjerom dobili su ime po njemačkom matematičaru i astronomu Johannes Kepleru(1571-1630), koji je prvi pokazao da taj trougao karakteriše zlatna razmjera.
Keplerov trougao je kombinicuja dva ključna matematička pojma Pitagorine teoreme i zlatnog presjeka što je fasciniralo Keplera. To se vidi iz citata:
Kepler zlatni presjek naziva i božanstvenom proporcijom (kao Luka Pačoli), ali i neprekidnom proporcijom.
Da je trougao sa straniacama 1, i \varphi, pravougli proizlazi iz definicije kvadratnogpolinoma za zlatni presjek
u obliku Pitagorine teoreme
Konstrukcija Keplerovog trougla
Keplerov trougao može se konstruisati konstrukcijon zlatnog pravougaonika.
Zanimljivo
Neki izvori tvrde da se trougao s dimenzijama Keplerovog trougla može prepoznati u Velikoj piramidi u Gizi.
NGC 7640
NGC 7640 (također poznat kao IRAS 23197+4034, MCG 7-48-2, PGC 71220 i UGC 12554) je prečkasta spiralna galaksija koja je udaljena oko 17 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Andromeda. Najveći prečnik je 10,50 (52 hiljade sg) a najmanji 1,8 uglovnih minuta (8 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio John Frederick William Herschel 17. oktobra 1786. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
SARS-CoV-2
SARS-CoV-2 (, u prevodu: teški akutni respiratorni sindrom koronavirus 2) jest zarazni virus koji uzrokuje COVID-19 akutnu respiratornu bolest. Virus je uzrok epidemije novog koronavirusa. Genomsko sekvenciranje je pokazalo da je to pozitivni, jedno-lančani RNK koronavirus i sadrži 29.903 nukleotida.
Mnogi rani slučajevi bili su povezani sa velikom pijacom morskih plodova i životinja u Wuhanu, a smatra se da virus ima životinjsko porijeklo. Redanjem genetskih sekvenci ovog virusa i drugih uzoraka virusa pokazala su sličnost sa SARS-CoV (79,5%) i koronavirusom šišmiša (96%). Zbog toga se smatra da porijeklo virusa vjerovatno dolazi od šišmiša, iako porijeklo od ljuskavaca (pangolini) nije isključeno.
Kako bi se izbjegla zabuna s bolešću SARS, Svjetska zdravstvena organizacija u svojim javnim istupima naziva virus kao "virus koji je izazvao bolest COVID-19".
Infekcija
Prenos s čovjeka na čovjeka potvrđen je tokom pandemije novog koronavirusa SARS-CoV-2. Prenosi se preko respiratornih kapljica od kašljanja u rasponu od oko 2 m. Moguće se zaraziti i indirektno preko kontaminiranih površina. Virus se širi relativno brzo i lako među ljudima, te se procjenjuje da bi jedna oboljela osoba u prosjeku mogla zaraziti dvije do tri osjetljive osobe.
Preliminarna istraživanja ukazuju da virus može opstati na plastici i čeliku do tri dana, ali ne i na kartonu gdje može preživjeti ne više od jednog dana, i bakru na kojem virus može preživjeti ne više od četiri sata. Virus se inaktivira sapunom, koji destabilizuje njegov lipidni dvosloj.
Također, moguća je infekcija u toku inkubacijskog perioda virusa, ali to još nije u potpunosti dokazano, tako da takva asimptomatska vrsta prenošenja nije rasprostranjena, te da su infekcije uglavnom rezultat prenošenja virusa od pacijenata koji imaju stvarne simptome bolesti COVID-19.
Rezervoar
Prve poznate infekcije virusnog soja SARS-CoV-2 desile su se u Wuhanu, međutim izvor zaraze ostaje nepoznat.
Epidemiologija
Vjeruje se da se prvi poznati slučaj infekcije desio 17. novembra 2019. Virus se potom proširio na sve provincije u Kini, a onda i ostatak svijeta. Svjetska zdravstvena organizacija je 30. januara 2020. proglasila virus prijetnjom za međunarodno javno zdravstvo, a 11. marta 2020 proglasila pandemijom.
Galerija
Elektronski mikrografi SARS-CoV-2
Venecuela na Zimskim olimpijskim igrama 2014.
Venecuelu na zimskim olimpijskim igrama 2014. u Sočiju, koje su održane od 7. februara do 23. februara 2014. je predstavljao jedan takmičar u alpskom skijanju, koji je u protekloj sezoni ostvario kvotu za učestvovanje.
Sportisti iz Venecuele učestvuju po četvrti put na Zimskim olimpijskim igrama. Na svečanom otvaranju zastavu Venecuele nosio je alpski skijaš Antonio Pardo.
30p Alpsko skijanje
Na temelju rang lista Međunarodne skijaške federacije od 30. decembra 2013. sportaši iz Venecuele obezbjedili su jedno mjesto za sudjelovanje na olimpijskim igrama.
IC 1499
IC 1499 je dvostruka zvijezda i nalazi se u sazviježđu Vodolija. Prvo otkriće je napravio Stephane Javelle 3. novembra 1891. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
5. maj
5. maj / svibanj (5. 5) jest 125. dan godine po gregorijanskom kalendaru (126. u prestupnoj godini). Do kraja godine ima još 240 dana.
Seksualnost
Seksualnost čini sve što obuhvata seksualni život i spolni nagon.
NGC 6139
NGC 6139 (također poznat kao ESO 331-SC4) je kuglasto zvjezdano jato i nalazi se u sazviježđu Škorpion. Prvo otkriće je napravio James Dunlop 13. maja 1826. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Seksualnost
Fizički aspekti
Neki stručnjaci tvrde da manir seksualnog ispoljavanja ovisi u velikoj mjeri o genetskoj predispoziciji.
Drugi opet kažu da izražavanje seksualnosti ovisi o ličnim eksperimentisanjima u ranom životu, kada se seksualna usmjerenost i stvorila.
Seksualne orijentacije
- Heteroseksualnost: Seksualna sklonost ka osobama drugih spolova (koristi se i fraza "suprotnog spola", koja je neispravna u savremenoj gender teoriji).
- Homoseksualnost: Seksualna sklonost ka osobama istog spola. Prema nekim teorijama, procjenjuje se da je 10% stanovništva homoseksualne orijentacije. . Dok je glavni uzrok homoseksualnosti još uvijek nepoznat, mnogi stručnjaci ukazuju na hormonske promjene fetusa tokom trudnoće.
- Aseksualnost: dezignacija ili samo-dezignacija stanovništva koji manjkaju seksualnu atrakciju ili želju prema istom ili drugim spolovima.
- Autoseksualnost:
- Panseksualnost:
- Monoseksualnost:
- Biseksualnost: Seksualna sklonost ka osobama istog i drugih spolova.
- Transrodnost: Termin obuhvata razne načine iskazivanja rodnih i spolnih identiteta, koji se ne uklapaju u tradicionalno poimanje "muškog" i "ženskog". Transrodna osoba je osoba čiji se spolni/rodni identitet i/ili izražavanje ne uklapaju u društveno uvjetovane binarne rodne uloge. Transseksualna osoba je osoba koja je promijenila, ili planira da promijeni svoj biološki spol operacijom i/ili hormonalnom terapijom.
Robosaurus
mini|desno|200px|Robosaurus Robosaurus (eng. Robosaurus) je transformišući robot-dinosaurus, napravljen od strane Douga Malewickog (Dauga Malevičkog) godine 1989. i trenutno je u vlasništvu firme Monster Robots, Inc. Robosaurus je dizajniran po uzoru na Tiranosaurusa reksa i ima hidraulički pokretane ruke, prste sa kandžama, vilicu, kao i bacač plamena postavljen u glavi zarad efekta vatrenog zadaha, pri čemu se plamen izbacuje iz nozdrva. Također je dizajniran po uzoru na transformerse, posjedujući mjesto za vozača u svojoj glavi i raspolažući mogućnošću da se transformiše u prevozno sredstvo. Učestvovao je u moto-događajima (konkretnije Monster Truck) i aero-mitinzima gdje je "jeo" i spaljivao vozila poput automobila i malih aviona. Maksimalna visina mu je oko 12 metara.
Robosaurus se može smatrati dijelom popularne kulture, a danas se u svijetu mogu vidjeti njegove razne imitacije. Na početku svoje karijere bio je parodizovan sa Truck-o-saurusom u epizodi „Simpsonovih“ (Simpsons). Godine 1994. je učestvovao na NBC u filmu „Čelična pravda“ (eng. Steel Justice), koji je bio originalno napravljen kao skeč za TV-šou. Također je igrao ulogu u skeču „Šou Večeri“ (eng. The Tonight Show) sa Jay Lenoom.
Robosaurus-olike mašine su se također pojavile u video-igrama, najizraženije u „Monster Trak Mednes“ (eng. Monster Truck Madness), „Čudovište 4x4: Gospodari metala“ (eng. Monster 4x4: Masters of Metal) 2004. godine, u Matelu (eng. Mattel) itd.
Mašine bazirane na sličnom konceptu uključuju Megasaurusa i Transaurusa, kao i manje direktne imitacije, poput „Draka Dragonatora“ (eng. Drako the Drangonator) i „Tranzile“ (eng. Tranzilla)
Mustafa Cerić
'''Dr. Mustafa ef. Cerić''' je bivši reisul-ulema Islamske zajednice u Bosni i Hercegovini i trenutno predsjednik Svjetskog Bošnjačkog kongresa. Jedan je od osnivača Bošnjačke akademije nauka i umjetnosti (BANU).
Život
Rođen je 1952. godine u Velikom Čajnu kod Visokog. Osnovnu školu je završio u rodnom mjestu, a Gazi Husrev-begovu medresu u Sarajevu 1972. godine. Diplomirao je na Univerzitetu al-Azhar u Kairu 1978. godine.
Nakon toga radi kao imam (vjersko-prosvjetni referent) u Bijeloj džamiji u Gračanici do 1981. godine. Odlukom Starješinstva biva imenovan za imama u Islamskom kulturnom centru u Chicagu. U Chicagu završava postdiplomske studije iz islamske teologije na Odsjeku za bliskoistočne jezike i civilizacije gdje i doktorira pred poznatim muslimanskim učenjakom Fazlur Rahmanom s tezom: A study of the Theology of Abu Mansur al-Maturidi (Studija o teološkom učenju Ebu Mensura el-Maturidije), 24. 09. 1986. godine. Uporedo s imamskim poslom, predavao je na Američkom koledžu u Čikagu.
Nakon petogodišnjeg imamskog rada i studiranja u Chicagu, vraća se u domovinu na mjesto glavnog imama u Zagrebačkoj džamiji. Njegovim dolaskom Islamska zajednica u Zagrebu poprima savremene oblike rada koji su dotada bili nepoznanica za Islamsku zajednicu. Pod njegovim vođstvom Islamska zajednica u Zagrebu je organizirala tri naučna simpozija: Mistika u Islamu - tesavvuf, Problemi savremenog pristupa islamu i Etika u islamu. Ovaj treći naučni skup imao je internacionalnu dimenziju jer su na njemu uzeli učešće naučnici iz islamskog svijeta, a jugoslavenskoj javnosti su se po prvi put predstavili fizičar i nobelovac Abdus Selam i maležanski filozof Nedžib Atas. Govori arapski i engleski jezik. Oženjen je, ima dvije kćerke i sina.
Političko djelovanje
Na Općim izborima u Bosni i Hercegovini 2014. godine nezavisni je kandidat za člana Predsjedništva Bosne i Hercegovine iz reda bošnjačkog naroda.
Osinja
Osinja je naseljeno mjesto u gradu Derventi, Bosna i Hercegovina. Osinja je uklinjena u obronke planine Krnjin. Krnjin je niska planina između rijeke Usore na jugu, rijeke Bosne na jugu, i rijeke Ukrine na zapadu. Prema sjeveru tj. prema gradu Derventi još je niže pobrđe, koje, takođe pripada Krnjinu. Cijeli predio je, ustvari nisko pobrđe sa razmjerno širokim dolinama rječica i potoka. Prostrani dijelovi i mnoge kose blagih strana duga su glavni oblici reljefa ovog područja. Naselja u selima Mjesne zajednice Osinja su razbijenog tipa i dijele na manje dijelove „palanke“. Osinja je povezana asfaltnom saobraćajnicom u dužini od 25 -{km}- sa sjedištem opštine Derventa. Osinja se nalazi u samom trouglu gradova Dervente, Doboja i Prnjavora. Stoga se stanovništvo pretežno bavi poljoprivredom, dok jedan dio stanovštva radi u Deventi ili inostranstvu. Po svojoj geopolitičkoj lokaciji Osinja pripada Republici Srpskoj i u sjevernom je dijelu BiH. U hidrografskom pogledu područje čine vodotoci rijeke Ilove te potoka Osinje, Osinjice, Ojdanice i drugih. U sastav Mjesne zajednice Osinja su sela: Osinja Donja, Osinja Gornja i Cerani.Na području Osinje djeluje i jedna osnovna škola ,,Đorđo Panzalović",koja broji oko 300 učenika.U samoj Osinji se pored centralne škole nalazi i jedna područna u Donjoj Osinji, a područne škole koje gravitiraju školi u Osinji su i škole u Gornjim i Donjim Ceranima te škole u Pojezni i Crnči.
Alice i Ellen Kessler
thumb|desno|200px|Alice i Ellen Kessler (2005) thumb|desno|200px|TV Sorrisi e Canzoni (1965) thumb|desno|200px|The [[Danny Kaye Show (1966)]]
Alice i Ellen Kessler (rođene 20. augusta 1936. u Nerchau, Saksonija, Njemačka) popularne su blizankinje u Evropi, posebno u Njemačkoj i Italiji, koje se bave pevanjem, plesom i glumom. Obično se nazivaju blizankinje Kessler (Die Kessler-Zwillinge u Njemačkoj i Le Gemelle Kessler u Italiji).
Karijera
Njihovi roditelji, Paul i Elsa, upisali su ih na časove baleta sa šest godina. Kada su imale 18 godina, njihovi roditelji su koristili vizu za posetioce da bi pobegli u Zapadnu Njemačku. Nastupali su na festivalu Lido u Parizu između 1955. i 1960. godine i predstavljale su Zapadnu Njemačku na takmičenju za pjesmu Eurovizije 1959., završivši na 8. mjestu sa pesmom "Heute Abend wollen wir tanzen geh'n" (Večeras želimo da idemo na ples). Na Pesmi Evrovizije su zauzele 8. mesto od 11 pesama sa 5 osvojenih bodova.
6. maj
6. maj / svibanj (6. 5) jest 126. dan godine po gregorijanskom kalendaru (127. u prestupnoj godini). Do kraja godine ima još 239 dana.
Alice i Ellen Kessler
Karijera
U Italiju se sele 1960., a u Njemačku su se vratile 1986. godine i trenutno žive u Grünwaldu. Dobili su dve nagrade od njemačke i italijanske vlade za promovisanje njemačko-italijanske saradnje kroz svoj rad u šou biznisu.
Ćilibar
Ćilibar ili jantar je fosilna smola, koja se upotrebljava za izradu nakita i lakiranje. Iako nije mineral, jer nema kristalnu strukturu, smatra se dragim kamenjem. Grčki naziv za ćilibar je elektron, te odatle potiče i naziv za elektricitet (prilikom trljanja, ćilibar se naelektriše). Ćilibar se dobijao iz četinarskog drveta Pinus succinifera, koje je izumrlo. To je tvrdi lomljivi materijal, aromatskog mirisa, rastvorljiv u kiselinama. Obično je polutransparentan sa sjajnom površinom. Moguće ga je polirati. Sadrži sukcinatnu kiselinu u kompleksiranom obliku. Sintetički ćilibar je fenol-formaldehidna (ili druga) smola. Jantarno ulje je smjesa terpena i koristi se za lakiranje.
Rasprostranjenost
Nalazišta ćilibara se mogu naći u mnogim zemljama svijeta. Najpoznatija nalazišta u Evropi su ona u baltičkim zemljama, Poljskoj i Njemačkoj; ima ga u Švicarskoj, Austriji i na Siciliji. U Americi ga najviše ima u Dominikanskoj Republici.
Prvi punski rat
mini|400p|Кartaga 264. p. n. e. na početku Prvog punskog rata Prvi punski rat (264. p. n. e. - 241. p. n. e.) bio je prvi od tri velika rata između Kartage i Rimske Republike. Prvi punski rat označio je početak perioda širenja Rima, tokom kojega stiču kontrolu nad većim dijelom Mediteranskog bazena. Serija ratova između Rima i Kartage poznata je pod nazivom Punski ratovi, zbog latinskog naziva za stanovnike Kartage koje su nazivali Puni. Dvije sile su se 23 godine borile za prevlast u zapadnom Mediteranu. Na kraju Rimljani pobjeđuju, namećući teške mirovne uslove i velike finansijske reparacije protiv Kartage. Sicilija postaje provincija Rima. Kartaga prestaje biti glavna pomorska sila. Rim preuzima kontrolu zapadnog Mediterana.
Pozicija Rimske Republike
Sredinom III vijeka p. n. e. Rimska Republika je postajala sve moćnija. Poslije vijekova nereda i unutrašnjih pobuna, cijelo Apeninsko poluostrvo je bilo čvrsto u rukama Rima. Svi neprijatelji ili invazije su odbijene ili savladane. Rimljani su imali veliku vjeru u svoj politički sistem i vojsku.
Pozicija Kartage
Preko Tirenskog mora i Sicilijanskog moreuza u današnjem Tunisu, Kartaga je bila dominantna morska i trgovačka sila. Kartagina je kontrolirala većinu mediteranskih trgovačkih puteva. U početku je Kartaga bila fenička kolonija. Međutim pretvorila se u centar širokog carstva koje je pokrivalo obale Sjeverne Afrike, Sardiniju, Korziku i dijelove Sicilije.
Početak rata
Grupa italijanskih plaćenika Mamertinci 288. p. n. e.. okupiraju Mesinu, grad na severoistoku Sicilije, ubjajući svo muško stanovništvo, a žensko stanovništvo uzimajući kao svoje žene. Haraju okolinom i postaju problem za nezavistan grad Sirakuzu.
Kad je sirakuški tiran Hijeron II došao na vlast 265. p. n. e.. odlučio je da se s njima razračuna. Zato opsjeda Mesinu. Mamertini traže pomoć u isto vrijeme i od Kartage i od Rima. U početku Rimljani ne žele da pomažu plaćenike koji su nepravedno oteli grad od njegovih građana. Osim toga Rim je prije toga imao pobunu plaćenika i to je bio dodatni razlog da im ne pomaže.
Kartagina odlučuje da pomogne i šalje pomoć Mamertincima u Mesinu. Rim nipošto nije želio da se Kartagina širi po Siciliji, pa ulaze u savez sa Mamertincima. Rimske trupe dolaze 264. p. n. e.. na Siciliju (po prvi put van Apeninskog poluostrva) i prisiljavaju Sirakuzu da uđe s njima u savez. Vrlo brzo jedine strane u sporu postaju Rim i Kartaga, a sukob počinje oko toga čija će biti Sicilija.
Kopneni rat
Zbog pretežno planinskog terena, punog prepreka, koji je gotovo onemogućavao komunikaciju, kopnene bitke su igrale sekundarnu ulogu u Prvom Punskom Ratu. Kopnene operacije su bili uglavnom mali iznenadni napadi sa jedva kojom jačom bitkom. Opsade i blokade su bile uobičajen oblik korištenja kopnenih snaga. Najčešće bi blokirali velike luke. Obje strane su imale glavne gradove daleko preko mora i trebale su luke zbog snabdjevanja trupa, pojačanja i komunikacija.
Ipak tokom Prvog Punskog Rata bile su dvije velike kopnene kampanje. Godine 262. p. n. e.. Rim opsjeda grad Agrigent. Ova operacija je uključivala 4 rimske legije i trajala je nekoliko mjeseci. Vojska u Agrigentu je uspela pozvati pomoć Kartagine, koja stiže pod komandom Hanoa .Rimljani se ubrzo nalaze u lošem položaju, jer im je sasječena linija snabdjevanja iz Sirakuze. Međutim nalaze pomoćnu liniju snabdjevanja. U konačnoj bici kod Agrigenta Rimljani pobjeđuju, a grad pada.
Ta pobjeda je inspirirala Rimljane da pokušaju drugu takvu ofanzivu 256/255. p. n. e. Poslije nekoliko pomorskih bitaka Rim je želio da brzo završi rat, pa je odlučeno da se izvrši invazija Kartaginjanskih posjeda u Africi. Sagrađena je velika flota za transport armije i opreme, te brodovi za zaštitu. Kartagina je pokušala da to spriječi, ali biva poražena u bici kod Eknoma. Rimska armija pod komandom Marka Atila Regula iskrcala se u Africi i počela je haranje po kartaginskoj okolini. U početku je Regul pobjedio u bici kod Adisa i time je prisilio Kartaginu da traži mir.
Rim nameće tako teške uslove da pregovori propadaju. Kartaga unajmljuje spartanskog plaćenika Ksantipa. Ksantip reorganizuje kartaginsku vojsku. Ksantip uspostavlja ponovo pomorsku nadmoć Kartage i time siječe vezu rimske invazijske vojske sa svojom bazom u Rimu. Konačno Kartagina pobjeđuje Rim u bici kod Tunisa. Regul je uhvaćen u toj bici.
Pri kraju sukoba 249. p. n. e.. Kartagina je poslala na Siciliju Hanibalovog oca Hamilkara Barku. Hamilkar uspeva da zauzme većinu sicilijanske unutrašnjosti. Iako je Hamilkar bio nepobjediv na Siciliji, to postaje beznačajno nakon rimske pomorske pobjede u bici kod Egatskih ostrva 241. p. n. e..
Pomorske borbe
Zbog terena na Siciliji, teškog za bitke, većinom se Prvi Punski rat izvodio na moru, uključujući najvažnije bitke. Pomorski rat je omogućavao blokadu neprijateljskih luka, a time i blokadu snabdjevanja trupa i blokadu dovlačenja novih trupa. I Rim i Kartagina su imali flote koje su bile finansirane od strane državnih finansija. To je bilo teško izdržavati duže vrijeme, pa su finansije odlučujuće djelovale na tok rata.
Na početku Prvog Punskog Rata Rim i nije imao iskustava u pomorskom ratovanju, dok je Kartaga bila pomorska sila zahvaljujući stotinama godina pomorskog trgovanja. Ipak Rimska Republika shvata značaj kontrole Mediterana.
Prva velika pomorska flota izgrađena je poslije bitke kod Agrigenta 261. pne.. Da bi nadoknadili nedostatak iskustva i da bi koristili standardne kopnene taktike na moru Rimljani opremaju svoje brodove sa specijalnom spravom za ukrcavanje (korvus). U to vreme je bilo uobičejena pomorska taktika da se manevriše brodom, da bi se zabio u protivnički brod. Međutim Rimljani plove kraj broda na koji se misle iskrcati, bacaju taj specijalni most, koji se kači za protivnički brod, pa šalju legionare preko mosta u borbu na protivničkom brodu.
Ta nova tehnika je prvi put primjenjena i dokazana u bici kod Mila. To je bila prva rimska pomorska pobjeda. Ta tehnika se pokazala posebno u velikoj bici kod Eknoma. Dodatak korvusa je prisilio Kartaginu da razmisli o vojnoj taktici. Dok god su imali problema sa korvusom Rim je imao pomorsku prednost. Korvus su kasnije sami Rimljani odbacili zbog uticaja na navigaciju broda i uticaja težine korvusa na potonuće brodova po nevremenu. Težina korvusa se pokazala kao značajan faktor nestabilnosti i potonuća broda po nevremenu.
Lecitin
mini|300px|desno|lecitin E322 je kod za aditiv lecitin u hrani. Aditiv djeluje kao antioksidant i/ili regulator kiselosti radi dužeg očuvanja hrane.
Prvi punski rat
Pomorske borbe
U Kartagi je postojala frakcija koja se protivila konfliktu. Vodio ju je veliki zemljoposednik Hanon Veliki, koji dolazi na vlast 244. p. n. e. Smatrao je da je rat gotov, pa je počeo sa demobilizacijom flote, dajući Rimljanima šansu da ponovo budu superiorni na moru. Rim je izgradio novu flotu pomoću donacija svojih bogatih građana. Rim pobjeđuje u pomorskoj bici kod Egatskih ostrva ( 10. mart 241. p. n. e. ), gde je rimsku flotu vodio konzul Gaj Lutacije Katul. Kartaga gubi većinu flote i ekonomski nije sposobna da izgradi novu i da nađe novu posadu. Bez flote Hamilkar Barka je bio odsečen od Kartage i predaje se.
Lecitin
Halal status
Halal je ako se dobije iz sojinog ulja ili iz žumanceta jajeta (na ovaj način se proizvodi u Evropi). U SAD-u se proizvodi iz sojinog ulja, i kao takav je halal.
Prvi punski rat
Pomorske borbe
Rim je pobijedio u Prvom Punskom Ratu poslije 23 godine rata zamjenjujući Kartagu kao dominantna pomorska sila zapadnog Mediterana. Na kraju rata obje strane su bile iscrpljene i finansijski i demografski. Da bi odredili konačne granice crtaju navodno ravnu liniju preko Mediterana. Korzika,Sardinija i severna Afrika ostaju u posjedu Kartage.
Rimska pobjeda je podosta proizašla iz neprekidnog odbijanja da se prihvati bilo što osim potpune pobjede. Rimska Republika je uspjela privući privatne investicije, pozivajući građane da budu patrioti da bi se finansirali brodovi i posade. To je bio značajan faktor rata. U Kartagi plemstvo nije bilo spremno da daje svoje bogatstvo državi. Prvi Punski rat označava rađanje rimske mornarice, koja je pomogla širenju rimske države.
Ljudske žrtve
Tačan broj žrtava je teško odrediti, zbog pristrasnosti istorijskih izvora. Rimski izvori povećavaju gubitke Kartage da bi veličali rimski trijumf.
Prema izvorima (izuzev kopnenih žrtava)
Iako je nesigurno kolike su bile žrtve, velik je gubitak na obe strane. Polibije je komentirao da je taj rat bio sa najviše žrtava u historiji ratova do tada, uključujući bitke Aleksandra Makedonskog.
Posljedice
Poslije rata Kartaga faktički nema novaca. Kad je Hanon Veliki odbio da plati raspuštene armije izbio je unutrašnji sukob ili Plaćenički Rat. Poslije teške borbe Hanon Veliki i Hamilkar Barka pobjeđuju plaćenike. Tokom tog konflikta Rim uzima Kartagi Korziku i Sardiniju.
Najznačajniji politički rezultat Prvog Punskog Rata je pad Kartagine sa mjesta glavne pomorske sile zapadnog Mediterana. Mirovni sporazum je nametnuo dodatne finansijski teške uslove da je spriječen ekonomski oporavak Kartage.
Sicilija postaje prva rimska provincija. Sicilija je postala značajna rimska žitnica.
Mirovni sporazum
Kao pobjednik u ratu Rim je nametnuo sljedeće uslove mira:
Saveznici svake od strana ne smiju napadati saveznike druge stane. Zabranjuje se svakoj strani da regrutira trupe na teritoriji druge strane. Time se zapravo zabranjivalo Kartagi da unajmljuje rimske plaćenike.
Dvorac Eggenberg
Karakteristike
Izgrađen je od 15. do 17.vijeka na mjestu srednjovjekovnog dvorca kao rezidencija jedne od najmoćnijih austrijskih porodice, porodica Eggenberg. Arhitekt Giovanni Pietro de Pomis je na njegovom uređenju u 17. vijeku radio u saradnji s dvorskim slikarom Weissenkircherom. Sam dvorac zauzima prostor od 65 x 80 metara (na tri sprata površina mu je 8000 m2), ali zajedno s parkovima ima preko 90.000 m2.
Hans Ulrich von Eggenberg je u 17. vijeku uredio dvorac po načelima prosvjetiteljstva kako bi odražavao filozofiju racionalno uređenog svijeta. Tako je upotrijebio hijerhijsku organizaciju, logičko-matematički sistem, te načela astronomije, astrologije, ali i alhemije u njegovom planu. Zbog toga dvorac ima kvadratičan tlocrt sa središtem u obliku gotičkog tornja, s tornjevima na sva četiri ugla koji predstavljaju četiri godišnja doba usmjerena prema četiri strane svijeta. Dvorac ima 365 vanjskih prozora (prema broju dana u godini), 52 na 24 prostorije (broj sedmica u godini i sati dana), a svaki sprat ima po 31 sobu (broj dana u mjesecu). Drugi sprat s terasom (piano nobile) ima dodatnih 8 prozora, ukupno 60 (broj sekundi u minuti i minuta u satu).
Sjevernu stranu dvorca čini planetarni vrt i lapidarij od starorimskog kamenja, te ulaz u Novi arheološki muzej u kojem se čuvaju "Kultna kola iz Strettwega". Soba bivšeg vlasnika, Balthasara Eggenberga, koji je u srednjem vijeku posjedovao kraljevsku licencu za kovanje novca, je pretvorena u numizmatički muzej. Kolekcija umjetnina u rasponu od srednjeg vijeka do rane moderne u Staroj galeriji (Alte Galerie) pokazuje razvoj europske umjetnosti od 5. stoljeća.
Svjetsko prvenstvo u nogometu 1930 – grupa 3
Svjetsko prvenstvo u nogometu 1930 – grupa 3 bila je jedna od četiri grupe grupne faze takmičenja na Svjetskom prvenstvu 1930. koje se odigralo u Urugvaju. Takmičenje u grupi 3 igralo se od 14. do 21. juna 1930. godine. U grupi 3 nalazile su se tri reprezentacije: Urugvaj, Rumunija i Peru. Urugvaj kao pobjednik grupe kvalificirao se u polufinale Svjetskog prvenstva 1930.
Rumunija – Peru
<section begin=SP 1930 – utakmica 4 /><section end=SP 1930 – utakmica 4 />
Urugvaj – Peru
<section begin=SP 1930 – utakmica 9 /><section end=SP 1930 – utakmica 9 />
Urugvaj – Rumunija
<section begin=SP 1930 – utakmica 14 /><section end=SP 1930 – utakmica 14 />
Pojezna
Pojezna je naseljeno mjesto u gradu Derventi, Bosna i Hercegovina.
Atom
Atom je najmanja gradivna čestica obične materije koja zadržava osobine nekog hemijskog elementa. Svako čvrsto tijelo, tečnost, plin i plazma sastavljeni su iz neutralnih ili ioniziranih atoma. Atomi su veličinom ekstremno mali, obično se njihova veličina kreće oko 100 pikometara (deset-milijarditi dio metra).
Atomi su dovoljno mali tako da pokušaji da se pretpostavi njihovo ponašanje korištenjem postulata klasične fizike, naprimjer prikazujući ih u obliku bilijarskih kugli i slično, daju izrazito netačna predviđanja i rezultate, a uzrok toga su kvantni efekti. Tokom razvoja teoretske atomske fizike, u modele atoma uključeni su kvantni principi za bolje objašnjavanje i predviđanje ponašanja atoma.
Svaki atom sastavljen je iz atomskog jezgra i jednog ili više elektrona vezanih za to jezgro. Atomsko jezgro sastavljeno je iz jednog ili više protona i često istog ili približno istog broja neutrona. Protoni i neutroni nazivaju se i nukleoni. Više od 99,94% mase atoma otpada na njegovo jezgro. Protoni imaju pozitivan električni naboj, elektroni negativan naboj, dok neutroni nemaju električnog naboja. Ako u atomu postoji jednak broj protona i elektrona, takav atom je električno neutralan. Ako atom ima više ili manje elektrona od protona, tada je on općenitno negativno ili pozitivno naelektrisan, te se naziva ion. Elektromagnetna sila privlači elektrone protonima u atomskoj jezgri. Unutar jezgre, protoni i neutroni se međusobno privlače nuklearnim silama, koja je obično mnogo snažnija od elektromagnetnih sila koji odbija pozitivno naelektrisane protone jedne od drugih. Pod određenim okolnostima, odbijajuća elektromagnetna sila postane jača od nuklearnih sila, te se nukleoni izbacuju iz jezgra, a atom tog elementa pretvara se u atom drugog elementa, što predstavlja nuklearni raspad, čiji je krajnji rezultat nuklearna transmutacija.
Broj protona u jezgru definira kojem hemijskom elementu taj atom pripada; naprimjer, svi atomi bakra imaju 29 protona. Broj neutrona u jezgru definira izotop tog elementa. Broj elektrona utječe na elektromagnetske osobine atoma. Atom se može spojiti sa jednim ili više drugih atoma putem hemijskih veza gradeći hemijske spojeve u vidu molekula. Sposobnost atoma da se međusobno spajaju i razdvajaju odgovorna je za većinu fizičkih promjena koje se mogu zapaziti u prirodi i predmet je izučavanja hemijskih nauka.
U filozofiji
Ideja da je sva materija sastavljena iz sitnih čestica je vrlo stara ideja, koja se pojavljuje u mnogim drevnim kulturama poput grčke i indijske. Riječ "atom" (ἄτομος, atomos), što znači "nedjeljiv", "koji se ne može rezati", prvi je spomenuo antički grčki filozof Leukip i njegov učenik Demokrit. Demokrit je smatrao da je broj atoma beskonačan, da ne mogu nastati niti nestati, da su vječni te da su osobine nekog predmeta rezultat toga od koje vrste atoma je sastavljen. Demokritov atomizam razradio je i usavršio kasniji filozof Epikur.
Tokom ranog Srednjeg vijeka, na atomizam se gotovo zaboravilo u zapadnoevropskoj filozofiji, ali je "preživio" u radovima nekih islamskih filozofa. Tokom 12. vijeka, u zapadnoj Evropi ponovno se javljaju ideje atomizma, koga su tadašnji evropski filozofi spoznali kroz iznova "otkrivene" Aristotelove radove. U 14. vijeku, ponovna "otkrića" velikih dijela antičkih atomista, uključujući djela Lukrecija De rerum natura i Diogena Laertija Životi i mišljenja eminentnih filozofa, dovela su do povećanja interesovanja za ovu temu. Ipak, pošto je atomizam bio vezan sa filozofijom Epikura, što je bilo u suprotnosti sa ortodoksnim kršćanskim učenjem, vjerovanje u postojanje atoma nije bilo prihvatljivo. Francuski katolički sveštenik Pierre Gassendi (1592–1655) oživio je Epikurov atomizam uz određena prilagođavanja, tako da je tvrdio da je atome kreirao Bog, pa iako ih ima u nezamislivo ogromnom broju, taj broj nije beskonačan. Gassendijeva izmijenjena atomska teorija bila je široko prihvaćena u Francuskoj, a zagovarao ju je i fizičar François Bernier (1620–1688), kao i u Engleskoj gdje se njome bavio filozof Walter Charleton (1619–1707). Hemičar Robert Boyle i fizičar Isaac Newton (1642–1727) branili su postulate atomizma te je on krajem 17. vijeka postao prihvaćena teorija u naučnim krugovima.
Teorije na osnovu dokaza
Početkom 19. vijeka, John Dalton je koristio koncept atoma u objašnjavanju teorija zašto elementi uvijek reagiraju u odnosima malih cijelih brojeva (zakon višestrukih proporcija). Naprimjer, postoje dvije vrste oksida kalaja: jedan sa 88,1% kalaja i 11,9% kisika a drugi sa 78,7% kalaja i 21,3% kisika (kalaj(II)-oksid i kalaj-dioksid). To znači da se 100 grama kalaja može spojiti sa 13,5 g ili 27 g kisika. Odnos 13,5 i 27 stoji u proporciji 1:2, tj. proporciji malih cijelih brojeva. Ova općenita šema u hemiji dala je ideju Daltonu da elementi reagiraju višestrukim konačnim jednicama, drugim riječima, atomima. U navedenom primjeru oksida kalaja, jedan atom kalaja spaja se bilo sa jednim ili sa dva atoma kisika.
Dalton je također vjerovao da atomska teorija može objasniti zašto voda apsorbira različite plinove u različitim proporcijama. Naprimjer, on je otkrio da voda apsorbira ugljik-dioksid mnogo bolje nego što apsorbira dušik. Dalton je pretpostavio da je razlog tome razlika između masa i konfiguracija čestica plina, jer su molekule ugljik-dioksida (CO2) teže i veće od molekula dušika (N2).
Brownovo kretanje
Godine 1827, botaničar Robert Brown je pomoću mikroskopa posmatrao čestice prašine koje su plutale u vodi i otkrio da su one kretale haotično i bez reda, a taj fenomen je kasnije nazvan "Brownovo kretanje". U to vrijeme smatralo se da molekule vode udaraju u čestice prašine i tako ih pomjeraju. Godine 1905. Albert Einstein je dokazao stvarnost ovih molekula i njihovog kretanja praveći prvu statističku fizikalnu analizu Brownovog kretanja. Na osnovu Einsteinovog rada, francuski fizičar Jean Perrin je eksperimentalno odredio masu i dimenzije atoma, te time nedvosmisleno dokazao Daltonovu atomsku teoriju.
Otkriće elektrona
Fizičar J.J. Thomson je mjerio masu katodnih zraka, te dokazao da su one sastavljene iz čestica, ali su one bile oko 1800 puta lakše od najlakšeg poznatog atoma, vodika. Iz toga je zaključeno da to nisu bili atomi nego nove čestice, odnosno prve otkrivene subatomske čestice koje su najprije nazvane korpuskule, da bi kasnije dobile ime elektroni, prema nazivu kojeg je predložio George Johnstone Stoney u svojim radovima iz 1874. godine. Thomson je također dokazao da su to identične čestice onima koje emitiraju fotoelektrični i radioaktivni materijali. Vrlo brzo došlo se do shvatanja da su to čestice koje "prenose" električnu struju u metalnim provodnicima, te unutar atoma nose negativni električni naboj. Thomsonu je 1906. godine za svoj rad dodijeljena Nobelova nagrada za fiziku. Time je on oborio vjerovanje su atomi nedjeljive, gradivne čestice materije. Međutim, Thomson je postavio pogrešnu teoriju da su negativno naelektrisani elektroni, vrlo male mase, ravnomjerno raspoređeni po atomu kao jednolični sloj negativnog naelektrisanja. Ovaj model atoma postao je poznat pod nazivom "model pudinga od šljiva".
Otkriće atomske jezgre
Godine 1909. Hans Geiger i Ernest Marsden, prema savjetima Ernesta Rutherforda, izvršili su eksperiment bombardiranja metalne folije alfa česticama i mjerili kako se one ponašaju pri sudaru s njom. Prema njihovim pretpostavkama, sve alfa čestice trebale su proći ravno kroz foliju uz nimalo ili vrlo malo rasipanje ili odbijanje, jer je Thomsonov model atoma pretpostavljao da su naelektrisanja u atomu toliko raštrkana da njihova električna polja ne mogu mnogo utjecati na alfa čestice. Međutim, Geiger i Mardsen su uočili da su se neke alfa čestice odbijale od atoma pod uglovima većim od 90°, za šta Thomsonov model nije mogao pružiti nikakvo objašnjenje. Da bi takvu pojavu objasnio, Rutherford je postavio teoriju da su pozitivna naelektrisanja u atomu koncentrirana u malom jezgru u središtu atoma.
Otkriće izotopa
Dok je eksperimentirao sa proizvodima radioaktivnog raspada 1913. godine, hemičar Frederick Soddy otkrio je da se u periodnom sistemu javlja više od jedne vrste atoma na svakom mjestu u PSE. Pojam izotop skovala je Margaret Todd kao pogodno ime za različite vrste atoma koji pripadaju istom hemijskom elementu. J.J. Thomson izumio je tehniku separacije izotopa tokom svog rada na proučavanju ioniziranih plinova, što je u konačnici dovelo do otkrića stabilnih izotopa.
Bohrov model
desno|thumb|Bohrov model atoma, danas prevaziđen
Bratislava
Bratislava je glavni i najveći grad Slovačke sa 426.091 stanovnikom (2007). Leži na Dunavu, na granici s Austrijom i Mađarskom i relativno blizu granice sa Češkom.
Atom
Bohrov model
Godine 1913. fizičar Niels Bohr predložio je model atoma u kojem njegovi elektroni orbitiraju oko jezgra, ali po strogo određenom broju orbita, te da mogu prelaziti između orbita samo uz tačno određenu promjenu energije koja odgovara apsorpciji ili emitiraju fotona. Ova kvantizacija se koristila za objašnjavanje zašto su orbite elektrona stabilne (tj. da nema promjena u ubrzanju njihovog kretanja, uključujući kružno kretanje i gubitak kinetičke energije koja se emitira kao elektromagnetno zračenje) i zašto hemijski elementi apsorbiraju i emitiraju elektromagnetno zračenje u tačno određenom spektru.
Kasnije iste godine Henry Moseley dao je dodatne eksperimentalne dokaze koji su podržali Bohrovu teoriju. Ove rezultate poboljšali su Rutherfordov i Van den Broekov model atoma, koji su predviđali da atom u svom jezgru sadrži određen broj pozitivnih nuklearnih naboja koji su jednaki atomskom broju tog elementa u periodnom sistemu. U vremenu prije tih eksperimenata, za atomski broj se nije smatralo da je fizička ili eksperimentalna količina. Činjenica da nuklearni naboj atoma odgovara atomskom broj, ostala je važeća i kod današnjih teorija modela atoma.
Bratislava
Udaljena je samo oko 50 km od austrijskog glavnog grada Beča. Bratislava je najgušće naseljeni grad u Srednjoj Evropi. Gradsko područje obuhvata i najzapadniji ogranak Karpata, tzv. Mali Karpati (slovački Malé Karpaty). Do raspada Austro-Ugarske 1919. grad se zvao Požun (sl. Prešporok, njemački: Pressburg, mađarski Poszony).
Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023 – 7,5 km
Utrka u sprintu na 7,5 km na Svjetskom prvenstvu u biatlonu 2023. u ženskoj konkurenciji održala se 10. februara 2023. u njemačkom gradu Oberhofu.
Atom
Razvoj kvantne fizike
Stern–Gerlachov eksperiment iz 1922. dao je daljnje dokaze o kvantnoj prirodi atomskih osobina. Tokom tog eksperimenta, snop atoma srebra usmjeren je kroz posebno oblikovano magnetno polje, te se on razdvojio na način koji odgovara smjeru ugaonog momenta atoma odnosno spinu. Kako je smjer spina isprva bio nasumičan, očekivalo se da će se snop odbiti u nasumičnom smjeru. Umjesto toga, snop se razdvojio u dvije usmjerene komponente koje odgovaraju stanju da li je atomski spin usmjeren prema dolje ili gore u odnosu na magnetno polje.
Godine 1925. Werner Heisenberg je objavio prvu konzistentnu matematičku formulaciju kvantne mehanike (matrična kvantna mehanika). Godinu ranije, 1924, Louis de Broglie je postavio teoriju da se sve čestice ponašaju i kreću u obliku talasa, pa je tako 1926. Erwin Schrödinger upotrijebio tu ideju za razvoj matematičkog modela atoma (talasna mehanika) kojim je opisao elektrone u obliku trodimenzionalnog talasa umjesto kao do tada u obliku tačkaste čestice.
Kao posljedica postojanja talasnog oblika kojim se opisuju čestice, matematički je nemoguće dobiti neke tačne vrijednosti ni za geometrijsku poziciju ni za moment čestice u bilo kojem vremenskom trenutku. Taj princip postao je poznat kao princip neodređenosti a formulirao ga je Werner Heisenberg 1927. godine. Prema tom konceptu, uz određenu tačnost pri mjerenju mjesta nekog elektrona moguće je dobiti samo raspon mogućih vrijednosti momenta i obrnuto. Takav model mogao je objasniti mjerenja i posmatranja atomskih osobina što prethodni modeli nisu mogli, poput određenih strukturnih i spektralnih osobina atoma težih od vodika. Prema tome, planetarni modeli atoma su prevaziđeni modelom koji je opisao moguće zone atomskih orbitala oko jezgra gdje postoji najveća vjerovatnoća da bi se određeni elektron mogao nalaziti u određenom vremenu.
Otkriće neutrona
Otkriće masene spektrometrije omogućilo je mjerenje mase atoma mnogo preciznije nego što je to bilo ranije moguće. Uređaj je koristio magnet koji je služio za skretanje pravca kretanja snopa iona, te se na osnovu količine odbijanja snopa može odrediti odnos u promjeni masa atoma prije i nakon toga. Hemičar Francis William Aston koristio je ovaj instrument kako bi pokazao da izotopi imaju različite mase. Atomske mase tih izotopa varirale su i razlikovale međusobno u cijelim iznosima, što je nazvano pravilo cijelih brojeva. Objašnjenje tih različitih izotopa čekalo je do otkrića neutrona, nenabijene čestice mase sličnoj protonu, što je 1932. uspjelo fizičaru Jamesu Chadwicku. Na taj način, otkriveno je da su izotopi hemijski elementi sa istim brojem protona, ali različitim brojem neutrona u svom jezgru.
Fisija i novija otkrića
Godine 1938, njemački hemičar Otto Hahn, student Ernesta Rutherforda, vršio je eksperiment tako što je usmjerio snop neutrona u atome uranija, očekujući da će dobiti neki transuranijski element. Umjesto toga, rezultati njegovog eksperimenta pokazali su da je dobio barij. Godinu kasnije, Lise Meitner i njen sestrić Otto Robert Frisch potvrdili su Hahnove rezultate kao prvu eksperimentalno izvedenu nuklearnu fisiju. Hahn je 1944. za svoje otkriće fisije dobio Nobelovu nagradu za hemiju. Međutim, i pored Hahnovog zalaganja, doprinosi Meitner i Frischa ovom otkriću nisu priznati.
Tokom 1950ih, razvoj naprednih uređaja ubrzivača (akceleratora) čestica i uređaja za njihovu detekciju omogućio je naučnicima izučavanje procesa sudaranja atoma koji se kreću s vrlo visokim kinetičkim energijama. Za neutrone i protone utvrđeno je da su to zapravo hadroni, odnosno sastavljeni iz još manjih čestica nazvanih kvarkovi. Time je razvijen standardni model fizike čestica koji je do danas uspješno predstavio osobine jezgra atoma u smislu da tih subatomskih čestica kao i sila koje određuju njihova međudjelovanja.
Subatomske čestice
Iako je pojam atom prvobitno označavao česticu koja se ne može razbiti u manje čestice, u modernom naučnom žargonu, smatra se da je atom sastavljen iz više subatomskih čestica. Gradivne čestice atoma su elektroni, protoni i neutroni. Sve tri vrste čestice spadaju u fermione. Međutim, atom vodika (izotop H-1) nema neutrona, dok hidron-ion (1H+) nema elektrona.