cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nobelova nagrada za ekonomiju
Prestiž ove nagrade djelimično proističe iz njenog povezivanja sa nagradama stvorenim na osnovu testamenta Alfreda Nobela, što je često bilo izvor kontroverzi. Nagrada se obično naziva Nobelova nagrada za ekonomiju ili, tačnije, Nobelova memorijalna nagrada za ekomomiju.
U februaru 1995. godine je odlučeno da nagrada za ekonomiju bude definisana kao nagrada za društvene nauke, otvarajući tako Nobelovu nagradu velikim doprinosima iz drugih oblasti, kao što su političke nauke, psihologija i sociologija. Također, struktura Komiteta za nagradu za ekonomiju je izmijenjena, budući da sada dva člana nisu ekonomisti, dok se ranije komitet ove nagrade sastojao od pet ekonomista.
Potočani
Bosna i Hercegovina:
Crohnova bolest
Crohnova bolest je hronična upalna bolest probavnog trakta koju karakterizira transmuralna upala (upala koja zahvaća čitavu stijenku) i diskontinuitentne (engl. skip) lezije (između mjesta zahvaćenih lezijom postoje dijelovi nepromijenjene stijenke). Ime je dobila po američkom liječniku Burrillu Crohnu koji ju je prvi dijagnosticirao i opisao.
Crohnova bolest je upalna bolest crijeva i može zahvatiti bilo koji dio probavnog trakta od usta do anusa.
Simptomi su hronični proljev, grčevita bol u trbuhu, povišena temperatura, gubitak apetita i tjelesne težine. Uzrok nije poznat, ali se pretpostavlja da je u pitanju poremećaj imunskog sistema. Nedovoljno ili neprikladno liječenje može dovesti do komplikacija kao što su fistule, apscesi, krvarenja iz debelog crijeva, a također može doći do sekundarnih upala brojnih drugih organa.
Liječenje se provodi sulfasalazinom, mesalazinom i kortikosteroidima.
Aja Sofija
mini|250p|Aja Sofija Aja Sofija (grč.: Ἁγία Σοφία, romanizirano: Hagía Sophía; lat.: Sancta Sophia, osmanlijski turski: آياصوفيۀ كبير جامع شريفى, tur.: Ayasofya-i Kebir Cami-i Şerifi, bos.: sveta mudrost) je kasnoantička bogomolja, koju su dizajnirali u to vrijeme poznati grčki matematičar Antemije iz Trala i arhitekta Izidor iz Mileta. Bila je najveća crkva u Bizantijskom Carstvu, prijašnjem Istočnom Rimskom Carstvu, te središte istočne pravoslavne crkve u kojoj su se krunisali bizantijski carevi. Sagrađena je za vrijeme vladavine cara Justinijana I u Carigradu i jedno je od najvećih graditeljskih dostignuća tog vremena. Prva crkva na tom mjestu, koju je započeo car Konstantin, bila je razrušena tokom Nika pobune 532. godine, kada je Justinijan zamalo izgubio prijestolje. Ali on nastavlja s gradnjom na istom mjestu. Ponovno je izgrađena za samo pet godina (537.) i odmah je dostigla svjetsku slavu. Nakon osmanlijske pobjede 1453. crkva je pretvorena u džamiju, a izvana su izgrađena četiri minareta. Mozaici koji su postojali u crkvi su prekrečeni. Aja Sofija je prva kupola na pandantivima, koja je bila izgrađena do tog razmjera, pa je zato od velikog značenja za sve bizantske građevine, kao i kasnije one na zapadu. Aja Sofija je 1935. godine pretvorena u muzej. Turski predsjednik Recep Tayyip Erdoğan je 10. jula 2020. godine reklasifikovao Aja Sofiju kao džamiju, a u petak 24. jula 2020. je zakazana prva molitva. mini|250p|Presjek originalne arhitekture Aja Sofije
Aja Sofija u brojkama
Na njenoj izgradnji radilo je preko 10000 radnika pet godina (532-537). Njena unjutrašnjost je 70 x 75 metara. Četiri ogromna stuba nose kupolu prečnika 32 metra na visini od 65 metara.
Limfociti
mini|desno|200p|Humani limfocit viđen elektronskim mikroskopom Limfocit je najmanja ćelija vezivnog tkiva koja ima odbrambenu ulogu tako što, u zavisnosti od vrste, proizvodi antitijela ili na različite načine učestvuju u imunom ćelijskom odgovoru. Kod odraslih nastaju u koštanoj srži, a kod djece i u timusu (neposredno ispod prsne kosti).
Postoje tri osnovne grupe limfocita koji se morfološki ne razlikuju već su razlike samo funkcionalne:
Scooby Doo
Scooby Doo je ime dugometražne američke animirane televizijske serije koja je nastala 1969. i još uvijek se objavljuje u puno različitih "podserija".
Opisuje pustolovine slavnog psa Scooby Dooa i četiri tinejdžera: Freda Jonesa, Daphne Blake, Velme Dinkley i svog najboljeg prijatelja Shaggyja Rogersa. Nekada se pojavljuju i njegovi braća i rođaci Scrappy Doo, Scooby Dum i Yabba Doo a vrlo rijetko se pojavljuje još neka njegova rodbina.
Najsporednija postava
I ostala rodbina glavnih i sporednih likova.
Londonski Grand Prix 2016.
Izdvojena postignuća
Amerikanka Kendra Harrison za 1 stotinku srušila je 28 godina star svjetski rekord na 100 m s preponama, koji je držala Jordanka Donkova (12.21).
Rezultati
Nisu prikazani rezultati disciplina koje se ne boduju u Dijamantnoj ligi 2016.
NGC 1878
NGC 1878 (također poznat kao ESO 56-SC80) je otvoreno zvjezdano jato i nalazi se u sazviježđu Sto. Prvo otkriće je napravio John Frederick William Herschel 12. novembra 1836. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Ulcerozni kolitis
Ulcerozni kolitis je upalna bolest crijeva koja najčešće zahvaća distalni dio debelog crijeva (kolona) i rektum. Nema poznatog uzroka, iako postoji element genetičke susceptibilnosti.
Poređenje s Crohnovom bolešću
Ulcerozni kolitis je sličan Crohnovoj bolesti, ali postoje karakteristične razlike. Ulcerozni kolitis zahvata isključivo debelo crijevo i ne može "migrirati" u tanko crijevo. Crohnova bolest, s druge strane, može zahvatiti cijeli gastrointestinalni trakt. Kolektomija, odnosno hirurško odstranjenje debelog crijeva se zbog toga može smatrati "lijekom" za ulcerativni kolitis. Ulcerozni kolitis obično zahvata gornje slojeve sluznice debelog crijeva, a upala zahvata neprekinute dijelove crijeva. Upala kod Crohnove bolesti poprima "pjegasti" uzorak i zahvata više slojeva crijevne stijenke. Zbog prirode upale, ulcerozni kolitis rjeđe zahtijeva hirurške intervencije, za razliku od Crohnove bolesti gdje su takve intervencije puno češće zbog opasnih crijevnih opstrukcija i drugih komplikacija.
Terapija
Liječenje blagih oblika ulceroznog kolitisa počinje loperamidom, a u slučajevima težih oblika tada je neophodno primijeniti antiupalna sredstva kao što su sulfasalazin, mesalazin i kortikosteroidi. Ukoliko ulcerozni kolitis preraste u toksični kolitis koje je stanje vrlo opasno po život neophodno je hirurško rješenje.
Limfokin
Limfokini su citokini koje proizvode imunske ćelije poznate kao limfociti. Oni su proteinski medijatori koje tipično proizvode T ćelije, čime one usmjeravaju odgovor imunskog sistema putem interćelijske signalizacije. Limfokini imaju brojene uloge, u koje se ubrajaja privlačenje drugih imunskih ćelija, kao što su makrofage i drugi limfociti, ka mjestu infekcije, kao i njihova naknadna aktivacija kojom se pripremaju za imunski odgovor. Limfociti u cirkulaciji mogu da detektuju veoma male koncentracije limfokina i da se kreću u smjeru koncentracionog gradijenta prema mjestu gde je imunski odgovor neophodan. Limfokini pomažu B ćelijama da proizvedu antitijela.
Papa Evarist
Evarist je bio peti papa, nasljednik Klementa I, od 99. do 107. godine, odnosno do 108. godine prema Annuario Pontificio.
Biografija
Malo je poznato o ovom papi. Prema zbirci Liber pontificalis bio je porijeklom iz helenizirane židovske obitelji, a rođen je u Betlehemu. Na kršćanstvo se obratio u Rimu. Izabran je za vladavine rimskog cara Domicijana, u doba drugog velikog progona kršćana. Prema istoj zbirci, on je podijelio Rim na diaconiae (također i tituli) kojih je bilo sedam i u kojima će kasnije, kao na mjestima posvećenim mučeništvom, biti podignute bazilike. Propisao je da sedam đakona prisustvuje biskupovim propovijedima, kao svjedoci njegova pravovjerja. Usto, u njegovo doba počinje običaj javnog blagoslova ženidbe, nakon njnog civilnog sklapanja, i to uz prisustvo dvoje svjedoka. Također Liber pontificalis navodi da je ovaj rimski biskup pokopan u Vatikanu, uz grob svetog Petra, premda druga predaja drži da je pokopan u crkvi sv. Marije Velike u Napulju.
Stefan Ružowitzky
Stefan Ružowitzky je austrijski režiser i scenarist. Napisao je scenario i režirao film Krivotvoritelji koji je 2008. godine dobio Oskara u kategoriji za najbolji strani film.
Marin Držić
mini|240px|Spomenik Marinu Držiću u Dubrovniku Marin Držić (Dubrovnik, 1508 - 1567 - Venecija, 1567) bio je hrvatski dramatičar i lirik.
Biografija
Bio je sestrić pjesnika Džore Držića. Potekao iz poznate građanske trgovačke porodice koja je za vrijeme Držićevog života proživjela finansijski slom. O njegovom osnovnom obrazovanju nema podataka. Najstariji dokumenti o Držiću povezani su s njegovim imenovanjem 1526. godine na mjesto jednog od dvojice rektora crkve Svih svetih (zvane Domino) u Dubrovniku. Držić je u to vrijeme bio sveštenički pripravnik. U februaru 1538. godine Držić je izabran za orguljaša u dubrovačkoj katedrali, a nekoliko mjeseci poslije Vijeće umoljenih dodjeljuje mu novčanu podršku za daljnje obrazovanje.
Godine 1541. boravi kao student u Sieni, gdje Senat, 12. juna, prihvata njegovu kandidaturu za rektora studentskog doma, uz što se vezala funkcija prorektora Univerziteta (u ono vrijeme tu funkciju su obavljali studenti). Bio je to jednogodišnji mandat. Obavljajući rektorske dužnosti Držić dolazi u sukob s upravnikom koji nadzire dom i univerzitet Collegio dei savi dello Studio, kao i s dijelom studenata. Uspijeva izboriti pristanak vlasti za vlastiti projekt novog statuta studentskog doma. Uprkos zabrani skupova i predstava u privatnim kućama, što je u ono vrijeme u Sieni bilo obavezno, u noći s 8. na 9. februara 1542, kao jedan od glumaca Držić učestvuje u predstavi neidentificirane komedije. Za razliku od drugih, znatno strože kažnjenih učesnika, biva kažnjen samo ukorom. O tome što je Držić u Sieni studirao nema neposrednih dokaza, jedino se, na osnovu postojećih informacija, može pretpostaviti da je to najvjerovatnije bilo kanonsko pravo. Ipak, poznato je da studij nije završio. Posljednji dokument koji se odnosi na Držićev boravak u Sieni vijest je od 25. juna 1542. o završetku njegovog rektorskog mandata. Dana 6. januara 1543. Držić se nalazi u Anconi, gdje zajedno s drugim Dubrovčaninom posuđuje 100 tamošnjih dukata od stanovitog Firentinca, nakon čega u njemu postoji podatak da je u januaru 1546. bio u Dubrovniku. Tokom sljedećih godina obavlja funkciju rektora crkve Svih svetih, upravljajući istovremeno svojim skromnim imanjem i obavljajući sitne državne poslove.
U decembru 1545. Držić stupa kao komornik u službu austrijskog pustolova, grofa Christopha Rogendorfa. Odlazi s njim u Beč, gdje ostaje do polovine aprila 1546. godine. U Dubrovnik se vraća sredinom maja. U augustu iste godine Rogendorf ponovno stiže u Dubrovnik. Držić ponovno stupa u njegovu službu, ovog puta kao prevodilac i pravi mu društvo na putu u Carigrad, gdje ga napušta i krajem 1546. vraća se u Dubrovnik. Odbacivanje službe tumači pred dubrovačkim vlastima patriotskim razlozima, prisutnošću u grofovom okruženju sina dubrovačkog prognanika Miha Bučinčića, koji je ocrnjivao Republiku. Prije maja 1550. Držić prima sveštenički blagoslov. Godine 1553. biva izabran za službenika u uredu za so. Godine 1556. odbacuje prijedlog da ponovno preuzme tu službu. Tokom čitavog Držićevog života provlači se motiv materijalnih teškoća, velik dio posvećenih mu dokumenata, počinjući od 1535. i završavajući s 1562. godinom, govori o raznovrsnim novčanim obavezama, kao i uzimanim i na vrijeme neisplaćivanim dugovima. U decembru 1562. stiže u Veneciju, gdje se 1563. spominje kao kapelan venecijanskog nadbiskupa. Iste godine nalazi se u Dubrovniku. U aprilu ili maju 1566. stiže u Firencu. Ovdje upućuje četiri pisma Cosimu Mediciju i jedno pismo njegovom sinu Francescu. U njima predlaže da se svrgne, prema njegovu mišljenju, nesposobna i neodgovorna vlast u Dubrovniku i ocrtava plan buduće organizacije Republike u kojoj bi plemići trebali dijeliti vlast s predstavnicima građana pod protektoratom Medicija. Radi realizacije tih ciljeva moli, između ostalog, za finansijsku pomoć i neveliku vojnu podršku. Nedobivši odgovora, napušta Firencu. Umire u Veneciji 2. maja 1567. godine a tamo je pokopan u crkvi sv. Ivana i sv. Pavla. Živopisni piščev lik, brojne bjeline u njegovoj biografiji, a prije svega zavjerenička pisma pronađena 1938, bili su razlog što je Držićeva biografija izazivala različite hipoteze i špekulacije i postala predmetom suprotstavljenih interpretacija. U ekstremnim verzijama, Držićev lik ocrtava se ili kao lik neodgovornog pustolova koji neprestano trči za novcem, ili kao lik pobunjenog plebejca koji se bori za bolji, pravedniji svijet.
Stvaralaštvo
Hronologija Držićevog stvaralaštva u mnogim tačkama je nesigurna. Sve informacije o njegovom književnom djelovanju odnose se na period 1548-59. Na osnovu raznovrsne dokumentacije rekonstruiran je sljedeći redoslijed njegovih dramskih djela: izgubljena komedija Pomet, pastoralna drama u stihu Tirena,1549, rustikalna farsa u stihu Novela od Stanca 1550, rustikalno-mitološka drama u stihu Venere i Adon 1551, Tirena, 1551, komedija u prozi Dundo Maroje, 1551, komedija u prozi Skup 1555?. Vrijeme premijere Pjerina, komedije sačuvane u fragmentima, nije se moglo utvrditi. Izvođači Držićevih drama bile su amaterske družine: između ostalog, družina Pomet, družine Garzarija i Od Bidzara, sastavljene od mladih plemića. Godine 1551. pojavila se jedina Držićeva knjiga objavljena za vrijeme njegovog života. Nije sačuvan nijedan primjerak tog izdanja, ali valja pretpostaviti da je ono istovjetno s dvama sljedećim izdanjima (Venecija 1607, 1630) i da je sadržavalo Držićevu ljubavnu liriku, kao i tri dramska djela: Tirenu, Pripovijes kako se Venere božica užeže u ljubav lijepoga Adona u komediju stavljena i Novelu od Stanca. Preostala Držićeva djela sačuvala su se, često u nepotpunom obliku, u rukopisima, od kojih najstariji potiču iz druge polovine 16. vijeka.
Držićevo stvaralaštvo nailazilo je na priznanje savremenika, ali je i pobuđivalo kontroverzije. Nakon praizvedbe Tirene Držić je čak optužen za plagijat čijom žrtvom je trebao biti Mavro Vetranović. Ovaj je, ipak, odlučno to zanijekao. Držićeva lirska poezija nastavlja se na raniji hrvatski petrarkizam. Glavno područje njegovog stvaralaštva bijaše drama. Držićev dramski opus tvore dva osnovna odvjetka: idilični i komediografski. Osnovu Držićevih drama predstavlja antiteza: suprotstavljanje pastoralnih ili mitoloških motiva rustikalnim motivima, viših stilova nižima, stiha prozi, svijeta poezije realnom svijetu. Držićevo komediografsko stvaralaštvo većim dijelom predstavlja, za renesansu karakteristična, regularna komedija, tzv. commedia erudita. Držić je pisac visoke književne kulture, upoznat s antičkom tradicijom (posebno s Plautom, odomaćenim u Dubrovniku), kao i sa savremenom italijanskom komedijom i italijanskom novelistikom koja je toj komediji bila važnim izvorom inspiracije.
Utjecaj
Držićevi najveći umjetnički dosezi su u komedijama Dundo Maroje i Skup. Karakterističnim za njegovo stvaralaštvo je renesansni vitalizam, uz sjene sumnje i ironiju koja nagovještava maniristički period. Držić nije kreator podijeljenih ličnosti, nije tvorac nezaboravnih karaktera, iako ih nije poznavao, (niti je mogao, zbog hronologije) najbliži komediografi su mu poput Bena Jonsona ili Lope de Vege, čija djela obiluju energijom nabijenim skiciranim likovima, a ne ličnostima. Sudimo li po jeziku, njegov je virtuozan, njegovan, a opet bujan idiom pokazao svu raskoš i potenciju hrvatskog jezika sredine 16. vijeka, i u tom vijeku, predstavljenom najviše poezijom, on je praktično jedini prozni autor čiji izraz se doživljava kao moderan i posve razumljiv, bez nezgrapnosti i artificijelnosti koja je pratila kasniju hrvatsku prozu. Suprotstavljanje visoke retorike i građanske burleske daje životnost i tečnost njegovom izrazu, nešto što je hrvatska proza ponovo polučila tek u drugoj polovini 19. vijeka. "Otkriven" ponovo u 19. vijeku, Marin Držić je najživotniji hrvatski renesansni pisac i osnova hrvatskog dramskog repertoara.
Žuta
Žuta boja je osnovna primarna boja (uz plavu i crvenu) i također osnovna komplementarna boja (uz cijan i magentu).
Žute su boje: zlato, puter i zreo limun.
Talasna dužina boje u spektru je 570–590 nm. Nastaje aditivnim miješanjem sljedećih boja: crvena i zelena. Ima oznaku 1000 do 1037 u RALovu sistemu boja.
Hemokin
mini|300px|desno|Struktura u rastvoru interleukina 8, hemokin CXC podfamilije Hemokini (grč. kinos, kretanje) su porodica malih citokina, ili proteina izlučenih iz ćelija. Njihovo ime potiče od njihove sposobnosti da indukuju usmjerenu hemotaksu u okolnim responsivnim ćelijama; oni su hemotaksni citokini. Proteini su klasifikovani kao hemokini na osnovu zajedničkih strukturnih karakteristika, kao što je mala veličina (oni su svi imaju molekulsku težinu od približno 8-10 kDa), i prisustva četiri cistein ostatka u konzerviranim lokacijama koje su ključne za formiranje njihovog 3-dimenzionalnog oblika. Međutim, ovi proteini su historijski bili poznati pod nekoliko drugih imena uključujući SIS familija citokina, SIG familija citokina, SCY familija citokina, Trombocit faktor-4 superfamilija ili interkrini. Neki hemokini se smatraju pro-inflamatornim i mogu biti indukovani tokom imunog odgovora da privuku ćelije imunskog sistema na mjesto infekcije, dok se drugi smatraju homeostaznim. Oni učestvuju u kontroli migracije ćelija u toku normalnih procesa održavanja tkiva ili tokom razvoja. Hemokini su prisutni u svim kičmenjacima, nekim virusima i bakterijama, a nisu prisutni kod beskičmenjaka. Ovi proteini dejstvuju putem interakcija sa G protein-spregnutim transmembranskim receptorima koji se nazivaju hemokin receptori, i koji se selektivno nalaze na površini ciljnih ćelija hemokina.
NGC 6303
NGC 6303 (također poznat kao MCG 12-16-17, PGC 59573 i UGC 10711) je eliptična galaksija koja je udaljena oko 558 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Zmaj. Najveći prečnik je 1,30 (211 hiljada sg) a najmanji 0,8 uglovnih minuta (130 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio Lewis Swift 14. oktobra 1884. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
NGC 157
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Stargate Atlantis
300px|mini|desno|Stargate Atlantis Stargate Atlantis (često skraćeno nazivana SGA) je američko-kanadska naučno fantastična televizijska serija, koja je dio Stargate franšize u vlasništvu MGM. Autori su dugogodišnji SG-1 producenti Brad Wright i Robert C. Cooper. Ona je logički nastavak serije Stargate SG-1. Snimana je i producirana u Kanadi. Prve tri sezone Stargate Atlantisa emitirani su i na Sci-Fi kanalu i na Movie Networku, dok su zadnje dvije sezone emitirane isključivo na Sci-Fi kanalu.
NGC 4890
NGC 4890 (također poznat kao IRAS 12580-0420, MCG -1-33-67 i PGC 44793) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 139 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Djevica. Najveći prečnik je 0,90 (36 hiljada sg) a najmanji 0,7 uglovnih minuta (28 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio John Frederick William Herschel 11. marta 1787. godine.
Stargate Atlantis
Stargate Atlantis premijerno je prikazan na Sci-Fi kanalu 16. jula 2004 kao "Rising", dvodjelna epizoda u stilu filma sa zvijezdama Stargate SG-1 kao gostima Richard Dean Andersonom i Michael Shanksom, a posljednja epizoda emitirana je 9. januara 2009 Serija je ocjenjena kao veoma uspješna, i bila je počašćena mnogim nagradama, a dosegla je veliku popularnost posebno u Evropi i Australiji.
Nakon otkazivanja Stargate Atlantisa njegovi kreatori su počeli raditi na već ranije koncipiranom Stargate Universe za koji je mreža odobrila veći budžet, ali sa zahtjevom da sadržava manje mitologije, a da se moraju više usredotočiti na razvoj karaktera u seriji.
Fabula
U zadnjoj epizodi sedme sezone serije Stargate SG-1 glavni junaci pronalaze bazu na Antarktici, za koju se ispostavlja da je sagrađena od strane rase po imenu Drevni. Stargate komanda šalje stručnjake da detaljnije istraže tu bazu, a ubrzo nakon toga dr.Daniel Jackson pronalazi grad po imenu Atlantis - posljednje uporište Drevnih prije njihove seobe na Zemlju.
Marija Kristina, vojvotkinja Tešina
Marija Kristina Ivana Josipa Antonija Habsburško-Lotarinška (13. maj 1742 - 24. juni 1798) je zajedno sa svojim mužem bila vladarica Tešina.
Marija Kristina je bila peto dijete i četvrta kćerka Marije Terezije Austrijske i Franje I, cara Svetog Rimskog Carstva. Bila je majčina miljenica i Mariji Tereziji najdraže od njeno šesnaestero djece. Pažnja koju joj je majka ukazivala izazivala je ljubomoru njene braće i sestara, pogotovo cara Josipa II. Loš odnos između Marije Kristine i Josipa II poticala je njegova prva žena, Izabela Marija od Parme. Na dvoru je bila poznata kao Marie Christine (francuski oblik imena) ili kao Mimi.
Marija Kristina je bila vrlo inteligentna žena koja je znala kako manipulirati svojim roditeljima, pogotovo majkom. Iznenadna smrt njenog oca, cara Franje I, i depresija koju je njena majka tada proživjela omogućila je Mariji Kristini da natjera svoju majku da joj dopusti da se uda za princa kojeg sama izabere - bila je jedino od Marijine Terezijine djece koje se vjenčalo po svom izboru. Izabrala je Alberta Saksonskog i paru je dodijeljena uprava nad Austrijskom Holandijom. Činjenica da je Mariji Kristini bilo dozvoljeno izabrati muža razljutilo je njene sestre, koje su bile poudavane onako kako je odgovoralo politici njihove majke. Nikada više nije uspostavila dobar odnos sa njima.
Marija Kristina je umrla 24. juna 1798. godine od nepoznate stomačne bolesti. Nakon njene smrti Albert je nastavio vladati Tešinom sam sve do svoje smrti 1822. godine. Sahranjena je zajedno sa svojim mužem i kćerkom, a na njen grob Albert je dao ugravirati Uxoris optimal, Albert ("Najboljoj supruzi, Albert)".
Retrovirus
Retrovirus je pripadnik virusne porodice Retroviridae – virusa koji se umnožavaju u ćeliji domaćina putem procesa reverzne transkripcije. To je jednolančani pozitivno smisleni RNK virus sa DNK međustepenom, a ćelije domaćina napada kao parazit. Unutar ćelije domaćina u citoplazmi, virus koristi svoj enzim reverznu transkriptazu za proizvodnju DNK iz RNK genoma, suprotno od uobičajenog obrasca, tj. retro (=unazad). Ova nova DNK je tada uključena u genom ćelije domaćina pomoću enzima integraze, koja usmjerava retrovirusnu DNK zvanu provirus. Ćelije domaćina zatim prihvataju virusnu DNK kao dio vlastitog genoma, prevodi i prepisuje virusne gene zajedno sa vlastitim genima, uključujući i proizvodnju proteina potrebnih za sklapanje novih kopija virusa. Zato je teško otkriti virus prilikom zaraze domaćina. U tom trenutku, infekcija će istrajati na neodređeno vrijeme.
Kod većine virusa, DNK se transkribirana u RNK, koja se zatim prevodi na jezik aminokiselina, tj. proteina. Međutim, retrovirusi djeluju drugačije - njihova RNK je obrnuto transkribovana u DNK, koja je ukjlučena u genom ćelije domaćina (kada postaje provirus), a zatim prolazi kroz uobičajene transkripcijske i translacijske procese ekspresije virusnih gena. Dakle, informacija retrovirusnih gena se koristi za stvaranje odgovarajućeg proteina u slijedu: RNK → DNK → RNK → polipeptid. To proširuje osnovne procese koje je prepoznao Francis Crick, (jedan gen-jedan peptid), u kojima je formuliran niz: DNK → RNK → peptid, (proteini su izrađeni od jednog ili više polipeptidnih lanaca npr., hemoglobin sadrži četiri lanca peptida).
Retrovirusi su dokazani kao vrijedni istraživački alati u molekularnoj biologiji, a uspješno se koriste u sistemima prenosa gena.
Struktura
Virioni retrovirusa se sastoje od obavijenih čestica promjera oko 100 nm. Oni također sadrže dvije identične jednolančane molekule RNK dužine 7-10 kilobaza. Iako virioni različitih retrovirusa nemaju istu morfologiju ili biologijawbiologiju, svi sastavni dijelovi viriona su vrlo slični.
Glavni dijelovi viriona su: Virusni omotač, koji se sastoji od lipida (koji se dobija od plazmi membrane domaćina tokom procesa pupoljenja), kao i glikoproteina kodiranog sa env genima. Omotač ima tri različite uloge: zaštita od ekstracelularnog okruženja preko lipidnog dvosloja, omogućavajući retrovirusu ulazak / izlazak u/iz ćelije kroz endosomske membrane čovjeka i sposobnost da izravno uđe u ćelije, stapanjem sa svojim membranama.
Gaetano Donizetti
mini|Gaetano Donizetti Gaetano Domenico Donizetti (Bergamo, 29. novembar 1797. - Bergamo, 8. april 1848.), italijanski kompozitor
Široki Brijeg
Široki Brijeg je grad i naseljeno mjesto u južnom dijelu Bosne i Hercegovne i središte Zapadnohercegovačkog kantona. Smješten je na rijeci Lištici, oko 20 km zapadno od Mostara. Naseljeno mjesto ima oko 6.149 stanovnika, dok grad ima oko 28.929. Grad se do 1992. zvao Lištica.
Rimsko doba
Ostaci gomila i gradina iz ilirskog vremena potvrđuju da je područje Širokog Brijega u predhistorijskom vremenu bilo gusto naseljeno. I u antičko doba, kad je ovaj kraj bio pod rimskom vlašću, bujao je život. Iz tog vremena istraženi su kasnoantički ostaci rimske utvrde (refugija) u selu Biogracima i bazilika u Mokrom, a i drugdje se nalaze tragovi utvrda i puteva. Današnja Matijevića gradina krije ostatke veće utvrde-grada, vjerovatno Mokriskika, što ga sredinom X vijeka spominje Konstantin Porfirogenet.
Srednjovjekovna Bosna
Bazilika u Mokrom rušena je i podizana, te je i u srednjem vijeku služila svojoj svrsi. U njezinoj je blizini nekropola sa stećcima, a ima ih i drugdje. Oni brojnošću i veličinom navode na zaključak da je ovaj kraj od XII do XV vijeka bio gusto naseljen i bogat. Iz tog vremena u selu Kočerinu sačuvao se najduži natpis na stećcima pisan bosančicom, poznat pod imenom Kočerinska ploča. Obilježavala je grob velikaša Vignja Miloševića, koji je preminuo 1404. U Borku, nedaleko od izvora rijeke Lištice, sačuvani su ostaci manjeg srednjovjekovnog grada-utvrde.
Osmanlijsko doba
Dolaskom pod Osmanlije sredinom druge polovine XV vijeka narod ovog kraja razbježao se i prorijedio. Prvi osmanlijski popisi u Hercegovini (1468/69, potom 1475/76. i 1519) pokazuju da se narod zadržao samo u brdskim selima. Od dolaska Osmanlija, pa do sredine XIX vijeka područje današnje Hercegovine bilo je gotovo posve odsječeno od društvenih, kulturnih i političkih dešavanja u susjednim katoličkim područjima. Kao jedine vođe s preostalim narodom pokazali su se franjevci. Katolici su izgubili dio prava, a porušeni su i dotad postojeći crkveni objekti.
19. vijek
Novija historija širokobriješkog kraja usko je vezana uz gradnju samostana na Širokom Brijegu 1846. i uz njegovo djelovanje, čime je otpočeo duhovno, civilizacijsko i kulturno djelovanje katoličke crkve. Gradić je počeo nastajati početkom XX vijeka oko vodenice Ćemer (turski: ćemer = svod), pa se početkom istim imenom zvalo i samo mjesto. Nakon putnog povezivanja s Mostarom godine 1900. neki bivši fratarski dijaci/učenici (ovdje u značenju: sluga, pomoćnik) i poduzetni ljudi iz obližnjih sela podigli su dućane i gostionoce, i tako je nastao gradić, koji se po rijeci Lištici (izvedenica od imena Lise) prozvao Lišticom. Ipak, otkako je postao administrativnim središtem pa sve do 28. aprila 1952, službeni naziv općine i kotara bio je Široki Brijeg.
I sam grad i njegove najstarije ustanove vuku korijene iz samostanskih ustanova i djelovanja. Osim kasnije čuvene klasične gimnazije (kojoj je prethodila kućna škola za franjevačke pripravnike u selu Čerigaj od 1844. do 1848), samostan je u XIX i XX vijeku osnovao i vodio: pučku školu (1867), apoteku, dućane (trgovinice i kafanu), vodenicu (1868), stolarsku radionicu, sagradio je: kameni most na Ugrovači (1868), gimnazijsku zgradu (1924-1931), đački dom (1929-1932), hidroelektranu (1934), osnovao je muzej s arheološkom, numizmatičkom, etnografskom, geološko-biološkom i drugim zbirkama. Također su ustanovljeni duhački i tamburaški orkestri, više samostalnih biblioteka, pokrenuti su tečajevi za opismenjavanje, posredovala su se osnovna znanja o povrtlarstvu i voćarstvu. Samostan je uz to osnovao i prvu banku, a državne je vlasti podsticao na osnivanje pošte, gradnju kanala za navodnjavanje, te na osnivanje stanice za otkup i djelomičnu preradu duhana, i u svim je spomenutim pothvatima učestvovao ili je bio glavni nosilac. Kao vanjski znak i kruna svih tih silnih nastojanja i uspjeha može se uzeti kamena romanička bazilika s dva zvonika, kojoj su temelji postavljeni 1905, a pokrivena je 1911. Austro-ugarske vlasti (1878-1918) nisu bile naklone franjevcima u Bosni i Hercegovini, a Kraljevina Jugoslavija još manje. Ipak su oni i na Širokom Brijegu i drugdje uspješno ostvarivali sredinom XIX vijeka zacrtane programe.
Drugi svjetski rat
Partizani su 7. februara 1945. zauzeli Široki Brijeg s namjerom da ga unište kao duhovno i kulturno središte hercegovačkih Hrvata. Pri tom su ubili 30 franjevaca, te više desetina nenaoružanih stanovnika, a sljedećih mjeseci i godina na stotine nedužnih ljudi, čime je navodno ubijen svaki deseti stanovnik Širokog Brijega. Župa Široki Brijeg godine 1940. imala je 8004 člana. U ratu ih je stradalo manje od 50, a nakon kraja rata oko 740. Ukupan broj žrtava bio je 786. Klerikalizmu i vjeri općenito neskloni partizani uništili su kulturno blago samostana, zajedno s inventarom, a zgrade su teško oštećene. Dvije godine nakon rata spaljene su matične knjige, a franjevci protjerani.
Monokin
Monokin je tip citokina koji prvenstveno nastaje u monocitima i makrofagama. Primjeri monokina su interleukin 1 i faktor nekroze tumora -alfa.
Široki Brijeg
20. vijek
Posebni događaji bila su tzv. marijanska hodočašća 1971, kao i veoma posjećena hodočašća katoličke mladeži iz cijeloga svijeta, koja su se u Širokom Brijegu ponavljala svake godine. 1980-ih godina samostan je s oko 3600 vjeroučenika u 146 školskih odjela ponovo mogao govoriti o nekim zlatnim vremenima.
Monokin
Funkcije
Monokini koje izlučuju makrofage mogu da privuku neutrofile putem procesa hemotakse.
Široki Brijeg
20. vijek
1970-ih godina samostan je počeo sistematski djelovati i izvan strogo religioznih i karitativnih okvira. S početka usputno s duhovnim programima i bez najave, potom s najavama i osvrtima u medijima, priređivao je likovne izložbe, organizirao dramsku grupu koja je uspješno djelovala, potom je (1979) uređena Samostanska riznica i Biblia pauperum (prošlost kraja i samostana u slikama i s kartografskim prikazima). Nakon dovršenja zgrade koja je podignuta za umjetničku galeriju i vjeronaučno središte (1990) otvorena je 25. jula 1990. Franjevačka galerija. Ona posjeduje preko 1500 umjetnina, počevši od slika starih majstora (XVII-XIX stoljeće), preko klasika i majstora hrvatske moderne do slika i skulptura savremena likovnog izraza. Uspješno je djelovala i u vrijeme proteklog rata i bila je pokretačem i nosiocem priprema u osnivanju Likovne akademije Univerziteta u Mostaru sa sjedištem na Širokom Brijegu. Akademija djeluje od februara 1996. i smještena je u zgradi nekadašnjeg konvikta. No, Likovna akademija ipak nije prva visokoškolska ustanova koja djeluje na Širokom Brijegu. Naime, osim što je u vrijeme proteklog rata Univerzitet u Mostaru sa većim brojem svojih fakulteta djelovao u ovome gradu, u samostanu je postojala tzv. kućna teologija (Studium domesticum Sacrae Theologiae) 1892/93, a možda i sve do osnivanja teologije u Mostaru 1895.
Kultura
mini|desno|250px|Franjevačka crkva
Nacionalni spomenici
Na listi nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine za grad Široki Brijeg se nalazi sljedeći spomenik:
Nekropola stećaka u Fazlićima
Nekropola stećaka u Fazlićima nalazi se na lokalitetu Mašeti u općini Travnik, Bosna i Hercegovina.
U srednjem vijeku ovi krajevi bili su posjedi bosanskih banova i kraljeva. Jedan od dokaza je i povelja bana Tvrtka I iz 1370. godine kojom Stjepanu Rajkoviću i bratu mu Vukcu, između ostalih posjeda, poklanja i selo Čukle.
Prvi pomeni
Najstariji opis spomenika ovog kraja daje polovinom 19. stoljeća fra Jako Baltić, koji je bio na službi u samostanu u Gučoj Gori. Prvi je A. Hoffer u arheološku literaturu uveo Fazliće 1893. g. objavivši nalaz dijela antičke nadgrobne ploče iz 3. stoljeća na lokalitetu Brca koje je u blizini lokaliteta Mašeti. Šefik Bešlagić je 1967. g. napisao da je na lokalitetu na brijegu ispod sela, nedaleko od ceste, nekropola s 24 stećka u obliku sanduka, ali nije siguran u navedeni podatak. Obrada je osrednja, spomenici su utonuli u zemlju. Ukrašen je jedan sljemenjak s arkadom na užoj strani, a na sredini vrha arkade je polukružni dodatak. Tokom 1989. g. Muhamed Kreševljaković je obišao lokalitet Mašeti o kojem piše da je uništen jer je na njemu raspoznao 1 ploču, 8-10 sanduka i 4 sljemenjaka.
Istraživanje
Istraživanje lokaliteta 2009-2012 ostvarilo se zahvaljujući Muzeju u Travniku. Srednjovjekovno groblje je oko 1250 m udaljeno od skretanja u Mehurićima u dolinu Jasenice. Na površini 140x20 m. nalazi se nekropola stećaka, nastalo po svim onovremenskim običajima i obredima posmrtnog kulta. Registrovana su 23 spomenika ili njihova ostatka, od toga 1 ploča i dva postamenta, 2 sanduka, 14 sljemenjaka i 4 uništena spomenika. Ukrašeni su s jednim Arhitekturaarhitektonskim ornamentom, arkadom ili nišom, u tri varijante, uobičajenim motivom u ovom kraju. S obzirom na devastiranost groblja, raspored stećaka nije bio od pomoći pri stvaranju određenih zaključaka. Broj od 14 sljemenjaka, od kojih je 9 ukrašeno nišama, navodi na imućnije stanovništvo. Među njima su 4 stećka s nadsvedenim krovom i nišama na užim i podužnim stranama. Skoro svi stećci su na neki način poredani u jednoj liniji.
Grobovi su istraživani u sondama koje su postavljene na mjestima na kojima nije bilo stećaka. Otvoreno je 7 sondi, čije su pozicije uslovljene stanjem na terenu. Na toj velikoj površini otkopano je svega 63 m2 na kojima je otkriveno 10 donekle sačuvanih ukopa u zemljanim grobnim rakama i 3 ukopa u kamenim sanducima. Sve sonde nalazile su se u grobovima koji su već prekopavani. Sigurno je jedino da je na ovom groblju bilo mnogo više stećaka. Centralni dio ostao je prazan. Pretpostavlja se da su stećci uništeni. Pri iskopu grobova, u sondama se nailazilo na mnogo većih kamenova na kojima su očiti tragovi razbijanja. I pored malog broja istraženih grobova, sigurno je da je ovdje vršeno ukopavanje na redove. Skoro svi pokojnici imali su ruke položene na karlici ili uz tijelo. Na skeletima kod kojih su kosti uništene nije se mogao odrediti spol.
Papa Urban II
Urban II (1042. - 29. jula 1099.), rođen kao Eudes de Lagery bio je papa od 12. marta 1088. do 29. jula 1099.. U historiji je ostao upamćen kao pokretač Prvog križarskog rata (1095-99) i reformator Rimske kurije koju je ustrojio poput vladarskog dvora, kako bi olakšao vođenje Crkve.
Rodio se u Lageryu (Francuska) u plemićkoj porodici, te je bio crkveno obrazovan. Godine 1078, papa Grgur VII pozvao ga je u Italiju i zaredio za kardinala.
Međutim, poslije smrti Grgura VII za njegovog nasljednika izabran je Desiderije, gvardijan samostana Monte Cassino, koji će postati papa Viktor III (1086-87). Nakon njegove kratke vladavine u martu 1088. za papu je aklamacijom izabran Eudes de Lagery koji uzima papinsko ime Urban II. Kao papa nastavio je politiku Grgura VII provodeći je odlučno, ali i pokazujući veliku fleksibilnost i diplomatsku profinjenost.
Papa Urban II beatificiran je 1881. godine, a njegov blagdan slavi se 29. jula.
Ferdinand Este-Austrijski
Ferdinand Karlo Antun Josip Ivan Stanislav Este-Austrijski (1. juni 1754 - 24. decembar 1806) rođen je u palači Schönbrunn kao četrnaesto dijete i četvrti sin Marije Terezije Austrijske i Franje I, cara Svetog Rimskog Carstva. Proglašen je nasljednikom vojvodstava Modene i Reggia, ali nikada nije vladao zahvaljujući Napoleonovim ratovima.
Godine 1763. Herkul III Modenski, posljednji vojvoda Modene iz dinastije Este, potpisao je sporazum sa caricom Marijom Terezijom kojim je njegova kćerka jedinica, Marija Beatricija, zaručena za devetogodišnjeg Ferdinanda, te je on time postao sunasljednik Modene. Prethodni sporazum iz 1753. godine učinio je Ferdinandovog starijeg brata Leopolda nasljednikom Modene, ali kako je 1761. godine umro njihov stariji brat Karlo Josip i Leopold tako postao nasljednik velikog vojvodstva Toskane, dogovor je promijenjen u Ferdinandovu korist.
Godine 1780. njegov stariji brat, Leopold II, car Svetog Rimskog Carstva, učinio ga je guvernerom Lombardije. Ferdinand je sa porodicom živio u Milanu sve dok 1796. godine Napoleon nije izvršio invaziju na Milano i prisilio porodicu na povratak u Austriju. Vojvoda Herkul III je također morao pobjeći i tako je okončana monarhija u Modeni.
Po sporazumu iz 1797. godine Hekrul III je dobio vojvodstvo Breisgau, habsburšku teritoriju u jugoistočnoj Njemačkoj. Po Herkulovoj smrti 1803. godine Ferdinand je naslijedio to vojvodstvo zajedno sa titulom vojvode od Modene i Reggija. Godine 1805. zamijenio je Breisgau za veliko vojvodstvo Baden. Ferdinand je umro sljedeće godine u Beču.
Žarko Zrenjanin
Žarko Zrenjanin (1902-1942) partizan i narodni heroj Jugoslavije.
Rođen je 11. septembra 1902. u selu Izbištu kod Vršca. Potječe iz siromašne seljačke porodice. Osnovnu školu završio je u Vršcu, a gimnaziju u Segedinu, Beloj Crkvi i Pančevu. Završio je učiteljsku školu u Somboru 1923. godine. Još kao đak Učiteljske škole u Somboru prišao je naprednom omladinskom pokretu.
Jedan je od organizatora NOB-a u Banatu i Vojvodini. Gestapo je činio velike napore i organizovao brojne snage da uhvati "crvenog generala", kako su Zrenjanina nazivali. Početkom novembra 1942. godine, drug Tito ga je pozvao da dođe na slobodnu teritoriju zapadne Bosne i prisustvuje I zasedanju AVNOJ-a. Prilikom priprema za odlazak u Srijem, i dalje u zapadnu Bosnu, Zrenjanin je potkazan Gestapu, i 4. novembra 1942. godine opkoljen je u selu Pavlišu, kod Vršca. Pokušavajući da se probije iz obruča, u jurišu je poginuo.
Za zasluge u organizovanju revolucionarnog radnickog pokreta i Narodnooslobodilačke borbe u Vojvodini, Žarko Zrenjanin - Uča je, 5. decembra 1944. godine, proglašen za Narodnog heroja.
A od 23. decembra 1946. godine grad Petrovgrad nosi njegovo ime Zrenjanin.
Kos (ptica)
Kos jeste vrsta ptice koja originalno potječe iz Evrope, Azije i Sjeverne Afrike, a dovedena je i u Australiju i Novi Zeland. Spada u pjevačice.
Opis
Ptica je velika od 23-29 cm i teška je od 80-125 grama. Mužjak je crne boje perja, crno-smeđe boje nogu, a kljun je dug i žuto-crvene boje. Ženka je smeđe boje s ponekom crnom mrljom i prilično je neugledna. Nešto je svjetlije boje na trbuhu, koji je posut mnoštvom pjegica smećkaste boje. Noge su joj tanke i sivometalne boje sa 4 prsta na kojima se nalaze sitne kandže.
Stanište
Uglavnom živi uz šumarke, na livadama, u gradovima itd. Nastanjuje mnoge dijelove Evrope te neke dijelove Afrike, Azije i Australije.
Razmnožavanje
Par ima 2-3 nasada godišnje, i to od marta do juna. Ženka gradi gnijezdo, pretežno na zimzelenom drveću, snese 3-5 jaja i sjedi na njima oko 2 sedmice. Otprilike sljedeće 2 sedmice mladi su u gnijezdu, a hrane ih i čuvaju naizmjenično oba roditelja. Kad osnaže, izlete iz gnijezda i još neko vrijeme roditelji se brinu o njima. Desi se da ženka odmah snese nova jaja, pa se u tom slučaju mužjak brine o ptićima dok se potpuno ne osamostale.
Ishrana
Kos je svaštojed koji se uglavnom hrani insektima, puževima, crvima, obožava iskopavati gliste u vrtovima, a dopunjava prehranu i orasima, sjemenkama i koštunjavim voćem. Zimi jede bobice koje ostaju po granama i razne sjemenke koje nalazi.
Imunomodulator
Imunomodulator je supstanca (npr. lijek) koji ima efekat na imuni sistem. Postoje dva tipa efekata: imunostimulacija i imunosupresija.
Informacijska tehnologija
Informaciona tehnologija (IT) jest upotreba računara za pohranu, dohvaćanje, slanje i rukovanje podacima ili informacijama. Smatra se podsetom informacione i komunikacijske tehnologije.
Imunomodulator
Većina lijekova međutim neme efekta na samo jedan biološki receptor, tako da jedan imunomodulator može istovremeno biti imunosupresant i imunostimulant, na različitim ciljevima u okviru imunog sistema.
Informacijska tehnologija
Informacioni sistem (IT sistem) je računarski i komunikacioni sistem koji uključuje hardver, softver i perifernu opremu koju koristi određena grupa korisnika. Smatra se jednom od pet disciplina računarstva.
Imunomodulator
Proizvodi koji se ne sastoje od jednog hemijskog entiteta, kao što su biljni ekstrakti i nečisti proizvodi, mogu imati ispoljiti još veći pluralitet efekata. Mnoge vrste biljaka, u zavisnosti od primjenjenih ekstrakcionih uslova, imaju imunomodulatorne efekte.
Informacijska tehnologija
Termin (pojam) "informaciona tehnologija" često obuhvata i znatno šire polje oblasti tehnologije. Sve one aktivnosti kojima se IT profesionalci bave, od instalacija aplikativnih programa do projektovanja složenih računarskih mreža i informacionih sistema. Neke od tih aktivnosti su: umrežavanje i inženjering računarskog hardvera, pravljenje softvera i baza podataka, kao i upravljanje i administracija informacionim sistemom. Informaciona tehnologija je opći termin koji opisuje tehnologiju koja pomaže proizvodnji, manipulaciji, pohranjivanju, komunikaciji i distribuciji informacija.
Opis
U svojoj osnovi, informaciona tehnologija (IT) se bavi poboljšanjem različitih ljudskih napora u rješavanju problema kroz projektovanje, razvoj i korištenje tehnološki zasnovanih sistema i procesa koji poboljšavaju efikasnost i efektivnost informacija i relevantnih znanja u različitim strateškim, taktičkim i operativnim situacijama. U idealnom slučaju, postiže se kroz obraćanje pažnje na informacione potrebe ljudi u rješavanju problema i zadataka, u pružanju tehnoloških pomagala, uključujući računarske sisteme zasnovane na hardveru i softveru i procese u vezi, koji pomažu u ovim zadacima. Aktivnosti informacione tehnologije dopunjuju i poboljšavaju, ali takođe prevazilaze granice tradicionalnog inženjeringa, stavljajući naglasak na informacione osnove inženjerskih aktivnosti, suprotno zasnivanju na fizičkim naukama u tradicionalnim inženjerskim poduhvatima.
Početni napori u pružanju sistema zasnovanih na informacionim tehnologijama, bili su u vezi sa implementacijom i korištenjem novih tehnologija za podršku kancelarijskim poslovima. Oni su razvijeni od električnih pisaćih mašina i elektronskih računovodstvenih sistema ka naprednom tehnološkom hardveru kao što je faks mašina i lični računar koji obavljaju važne funkcije među kojima su elektronska obrada spisa, računovodstvo i obrada teksta. Današnji glavni aspekt informacionih tehnologija tiče se umrežavanja i interneta, novih tehnologija kao što je računarstvo u oblaku.
Historijski razvoj informacione tehnologije
U ranim danima ljudske civilizacije, razvoj je bio moguć jedino kroz ljudski napor odnosno rad. Ljudska sposobnost za korištenje prirodnih resursa, dovela je do toga da se čovječanstvo razvija ne samo kroz svoj sopstveni napor i rad, već i kroz upotrebu dostupnih prirodnih resursa. Za klasičan primjer u ekonomiji obično se uzima zemljište kao pojam koji podrazumijeva prirodne fizičke resurse. U to vrijeme, najveći broj ljudskih društava se zasnivao na malim zemljoposjednicima. Dostupnost finansijskog kapitala tokom industrijske revolucije uvela je treći osnovni ekonomski resurs i omogućila razvoj hijerarhijskih korporacija. Ovaj period je uglavnom povezan sa centralizacijom, masovnom proizvodnjom proizvoda i standardizacijom.
U drugom dijelu industrijske revolucije otkrivena je električna energija a nešto kasnije i poluprovodnici. Ova otkrića su dovela do informatičkog, ili doba informacionih tehnologija. Među mnogobrojnim potencijalno kritičnim alatima baziranim na informacionim tehnologijama srećemo: mašine baza podataka, e-poštu, alatke vještačke inteligencije, uređaje za prenos faksimila (faks mašine), programske jezike četvrte generacije, lokalne mreže (LAN), digitalne mreže sa integrisanim servisima (ISDN), kablovske i ADSL mreže za pristup internetu, uređaje i diskove za optičko skladištenje podataka (CD-ROM, DVD i sl.), lične računare, pametne (naprednije) mobilne telefone, ručne i tablet računare, algoritme za paralelnu obradu, softver za obradu teksta, softverske pakete za inženjering pomoću računara, pakete računovodstvenog softvera, itd. Skoro sve što podržava prikupljanje, predstavljanje, prenos i korištenje informacija, može se nazvati proizvodom informacione tehnologije.
Skladištenje podataka
Rani elektronski računari kao što je Kolos koristili su bušene trake, duge papirne trake na kojima su podaci prikazani nizom rupa, sada zastarjelom tehnologijom. Elektronsko skladištenje podataka, koje se koristi u modernim računarima, datira iz vremena Drugog svjetskog rata, kad je jedan oblik odložene linijske memorije bio razvijen radi uklanjanja nereda iz radarskih signala, čija prva praktična primjena je bila linija kašnjenja žive. Prvo masovno spremište podataka sa nasumičnim pristupom je bila Williamsova cijev, bazirana na standardnoj katodnoj cevi, ali su informacije koje su čuvane u njoj u vidu linijski odložene memorije bili nestalni, u smislu da se cijev morala neprestan osvježavati, tako da podaci nisu ostajali u memoriji nakon prekida struje. Najranija forma postojanog računarskog spremišta informacija bio je magnetni bubanj, izumljen 1932. godine i našao je primjenu u mašini Ferranti Mark 1, prvom komercijalno dostupnom elektronskom računaru opće namjene na svijetu.
Baze podataka
Sistemi za upravljanje bazama podataka su se pojavili tokom 1960-ih da bi se zadovoljila potreba za preciznim i brzim čuvanjem i pristupom velikim količinama podataka. Jedan od najranijih takvih sistema je bio IBM-ov Sistem za upravljanje informacijama, koji je još uvijek u širokoj upotrebi, mada je prošlo više od 50 godina. Tokom 1970-ih Edgar F. Codd je predložio jedan alternativni model za relaciono pohranjivanje temeljen na teoriji skupova i predikatnoj logici i poznatim konceptima tabela, redova i kolona. Prvi komercijalno dostupni sistem za upravljanje relacionim bazama podataka je proizvela firma Oracle 1980. godine.
Svi sistemi za upravljanje bazama podataka sastoje se od nekoliko komponenti koje zajednički omogućavaju velikom broju korisnika istovremeni pristup sačuvanim podacima uz održavanje integriteta. Karakteristika svih baza podataka je da je struktura podataka koje oni sadrže definisana i sačuvana zasebno od samih podataka, u shemi baze podataka.
XML je postao popularni format za predstavljanje podataka zadnjih decenija. Mada XML podaci mogu da budu sačuvani u normalnim datotečnim sistemima, oni se često čuvaju u relacionim bazama podataka da bi se iskoristila njihova "robusna implementacija verifikovana godinama teorijskih i praktičnih napora". Sljedeći evolucioni korak je SGML, čija XML bazirana tekstualna struktura pruža prednosti formata koji je mašinski i ljudski razumljiv.
Pristup podacima
Model relacionih baza podataka je uveo od programskog jezika nezavisni Struktuirani upitni jezik (SQL), baziran na relacionoj algebri.
Termini "podaci" i "informacije" nisu sinonimni. Sve što je sačuvano su podaci, ali oni postaju informacije samo kad su organizovani i smisleno predstavljeni. Većina digitalnih podataka u svijetu nije struktuirana, i čuvaju se u mnoštvu različitih fizičkih formata čak i u okviru pojedinačne organizacije. Razvoj skladišta podataka je započeo tokom 1980-tih radi integracije velikog broja različitih tipova sačuvanih podataka. Ona obično sadrže podatke izdvojene iz različitih izvora, uključujući vanjske izvore kao što je Internet, organizovane na takav način se omogući rad sistema za podršku odlučivanja DSS.