cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Blog
Popularnost blogova
Neprofitni autori kao i autori na početku svog stvaralačkog rada često se zanimaju za kolaborativne projekte u koje se ubrajaju i blogovi.
Nagli porast popularnosti ubrzo po pokretanju alata na bosanskom jeziku upućuje na pomodni karakter razvoja blogosfere u Bosni i Hercegovini.
Kontroverza blogova
Javno iznošenje osobnih stavova vezanih uz poslovne aktivnosti dovela je do nekoliko evidentiranih slučajeva gubitka. Blogovi nemaju isti tretman kao štampa, te se blogeri ne smatraju novinarima, stoga nisu zaštićeni sa slobodom štampe. Javljali su se i slučajevi senzacionalističkog iskorištavanja pojedinih blogera u masovnim medijima, pa su pojedini blogovi imali dimenziju reality show-a.
Pouzdanost informacija na blogu
Individualni blogovi često predstavljaju trač rubrike koje prenose minorna događanja, glasine i osobne stavove. Kako najčešće nemaju uredništvo, već se radi o laicima koji samostalno iznose teme koje su interesantne njima i uskoj grupi istomišljenika, javno mjenje blogove često smatra neozbiljnim.
Ozbiljni kolaborativni projekti svog svoje ažurnosti često ne zaostaju sa masovnim medijima. U tzv. ozbiljnoj, često žutoj štampi ponekad se prenose poluinformacije iznesene na blogovima, što upućuje da ovaj informativni sistem ponekad ima znatni uticaj. Na blogu se bilježe i propagandne aktivnosti, primjerice političke kampanje.
Kurt Schuschnigg
300px|mini|Kurt von Schuschnigg Kurt von Schuschnigg, puno ime: Kurt Alois Josef Johann Edler von Schuschnigg, rođen 14. decembra 1897, umro 18. novembra 1977; austrijski političar i državni kancelar u periodu 1934-1938.
Kurt von Schuschnigg je obnašao razne ministarske poslove u austrijskoj vladi početkom 1930-tih. Jula mjeseca 1934 izabran je za nasljednika ubijenog kancelara Engelberta Dollfussa. von Schuschnigg je bio izričito protiv ujedinjenja sa nacističkom Njemačkom, tzv. Anschluss ili aneksija Austrije. Ipak do aneksije je na kraju došlo, a von Schuschnigg je morao vlast predati nacistima.
Von Schuschnigg je odveden na robijanje u koncentracioni logor u kome je ostao do kraja rata. Bio je jedan od svjedoka protiv nacista tokom Nirnberškog procesa.
Deklaracija nezavisnosti Kosova
Deklaracija nezavisnosti Kosova jest dokument usvojen 17. februara 2008. u najvišem zakonodavnom tijelu Kosova, Skupštini Kosova. Na zasjedanju Skupštine, za deklaraciju je glasalo 109 od ukupno 120 članova Skupštine na osnovu čega je Skupština jednoglasno proglasila nezavisnost Kosova jer je 11 predstavnika srpske manjine u Skupštini bojkotiralo proces glasanja. Ovo je bila druga po redu kosovska deklaracija nezavisnosti jer je prva usvojena 7. septembra 1990, na početku procesa raspada Jugoslavije. Srbija je osporila legitimnost deklaracije te tražila međunarodno potvrđivanje i podršku za svoj stav o nelegalnosti Deklaracije zbog čega je oktobra 2008. zatražila savjetodavno mišljenje Međunarodnog suda pravde. Sud je utvrdio da deklaracija nezavisnosti Kosova ne krši međunarodno pravo.
Kao rezultat odluke Međunarodnog suda pravde, Generalna skupština Ujedinjenih nacija usvojila je zajedničko rješenje kojim je pozvala na Zajednički dijalog Kosova i Srbije "podsticanje saradnje", kako bi se postigao napredak na putu ka Evropskoj uniji i poboljšao standard življenja oba naroda. Dijalog je rezultirao sporazumom između Bruxellesa i Srbije tj. Briselskim sporazumom kojim bi trebali ukinuti sve institucije Republike Srbije na Kosovu, što je djelimično i ostvareno. Dejan Pavićević službeni je predstavnik Srbije na Kosovu dok je Valdet Sadiku službeni predstavnik Kosova u Srbiji.
Pozadina
Za vrijeme bivše Jugoslavije, teritoriju današnjeg Kosova obuhvatala je Autonomna pokrajina Kosovo koja je bila u sastavu Republike Srbije. U periodu od 1945. do 1990. pokrajina je imala određeni stepen autonomije unutar Republike Srbije. Godine 1968. pokrajina mijenja naziv u Socijalistička Autonomna Pokrajina Kosovo, a na osnovu Ustava Jugoslavije iz 1974. godine pokrajini je omogućeno da funkcionira na svim administrativnim nivoima nezavisno o republici unutar čijeg sastava se nalazila. Krajem 1980-ih antibirokratskom revolucijom režima Slobodana Miloševića, ukinuta je autonomija Kosova. Iste godine, albanska većina na Kosovu, proglasila je nezavisnost Kosova. Situacija na teritoriji Kosova je uglavnom protekla mirno tokom perioda ratova na teritoriji Jugoslavije.
Međunarodni faktori često su kritizirali ogromnu angažiranost ljudstva i materijalno-tehničkih sredstava bivše JNA na prostoru Kosova kao potez koji je nepotreban i ne vodi ka rješenju situacije. Često je dolazilo do sukoba između novoformirane Oslobodilačke vojske Kosova i JNA. Sukobi su eskalirali do sveobuhvatnog rata krajem 1998. godine. U januaru 1999. NATO je upozorio Srbiju da će vojno intervenirati na Saveznu republiku Jugoslaviju ako se ne dozvoli ulazak međunarodnih mirovnih snaga i uspostava lokalne vlasti na Kosovu. Naknadni mirovni pregovori nisu uspjeli, a od 24. marta do 11. juna 1999. NATO je sproveo opsežnu zračnu kampanju protiv tadašnje Savezne republike Jugoslavije, uključujući i ciljeve na Kosovu. Rat je završio s Miloševićem pristankom koji je značio dopuštenje ulaska mirovnih snaga na Kosovo i povlačenje svih jugoslavenskih snaga sigurnosti kako bi vlast preuzele Ujedinjene nacije.
Period od deklaracije
mini|250px|Billboard u [[Priština|Prištini, nakon objave deklaracije]]
Deklaracija iz 2008. bila je proizvod neuspjelih pregovora o prihvatanju Ahtisarijevog plana, koji je propao u jesen 2007. Plan, koji je pripremio specijalni izaslanik UN-a i bivši predsjednik Finske, Martti Ahtisaari, predviđao je neku vrstu nadgledane nezavisnosti za Kosovo, bez izričitog korištenja termina "nezavisnost" među prijedlozima sporazuma. Prema tom planu, Kosovo bi dobilo samoupravu pod nadzorom Evropske unije i postalo bi obavezno da izričito štiti prava svojih manjina putem ustava i predstavničke vlade. Kosovo bi također imalo pravo na sopstvene nacionalne simbole kao što su zastava i grb, i bilo bi u obavezi da izvrši demarkaciju granice Kosovo–Sjeverna Makedonija. Albanski pregovarači su podržali Ahtisarijev plan u cjelosti, a plan je dobio podršku i Evropske unije i Sjedinjenih Država. Međutim, Srbija i Rusija su plan potpuno odbacile, a napredak Kosova ka članstvu u Ujedinjenim nacijama time je onemogućen.
Zapadnohercegovački kanton
mini|[[Široki Brijeg, glavni grad kantona. ]] mini|Lokalne zajednice kantona Zapadnohercegovački kanton (ZHK) jedan je od 10 kantona Federacije Bosne i Hercegovine. Sastoji se od grada Širokog Brijega i još tri općine.
Zapadnohercegovački kanton na sjeveru graniči sa Kantonom 10, na sjeveroistoku i istoku sa Hercegovačko-neretvanskom kantonu te na zapadu sa Hrvatskom. Zapadnohercegovački kanton je sa 94.898 stanovnika (2013) četvrti među kantonima, dok je sa 69,67 stanovnika/km2 peti po gustoći. Ukupna površina kantona iznosi 1362,2 km2, što čini 5,21% površine Federacije BiH i 2,66% teretorije Bosne i Hercegovine.
Geografija
Kanton je smješten u jugozapadnom dijelu Bosne i Hercegovine sa sjedištem u Širokom Brijegu. Površina kantona iznosi 1.362,2 km2, što čini 5,21% površine Federacije Bosne i Hercegovine. Kanton se nalazi u Hercegovini, regiji po kojoj je kanton dobio ime.
Prostire se od sjeverne strane planine Čvrsnice pa sve do granice sa Hrvatskom na zapadu i jugu, dok s istoka graniči sa Hercegovačko-neretvanskim kantonom. Kroz kanton protječu tri rijeke: Lištica, Trebižat i Ričina. Najviši planinski vrh je Pločno (2228 m) na Čvrsnici.
Historija
Historija današnjeg Zapadnohercegovačkog kantona počinje 18. marta 1994, potpisivanjem Vašingtonskog sporazuma, a u decembru iduće taj kanton je potpisivanjem dejtonskog mirovnog sporazuma zvanično postao dio Federacije Bosne i Hercegovine. 26. marta 1996. godine Zapadnohercegovački kanton zvanično je konstituisan kao jedan od deset kantona FBiH.
Politika i administracija
Zapadnohercegovački kanton ima vlastitu zakonodavnu, izvršnu i sudsku vlast. Kao i svaki od kantona u FBiH, posjeduje vlastiti ustav, skupštinu, vladu, simbole, te mu pripadaju niz isključivih nadležnosti (policija, obrazovanje, korištenje prirodnih resursa, prostorna i stambena politika, kultura), dok su neke nadležnosti podijeljene između federalne i kantonalne vlasti (zdravstvo, socijalna zaštita, promet).
Građani Zapadnohercegovačkog kantona kantona svake četiri godine na općim izborima glasaju za ukupno 25 zastupnika u kantonalnoj Skupštini. Na osnovu općih izbora trenutnu vladu kantona sačinjava koalicija Hrvatske demokratske zajednice Bosne i Hercegovine (HDZ BiH).
Na lokalnom nivou građani Zapadnohercegovačkom kantona svake četiri godine na lokalnim izborima glasaju za lokalnu vlast u dvije općine i dva grada.
Neustavni grb i zastava kantona
Grb i zastavu Zapadnohercegovačkog kantona, koji su identični obilježjima samoproglašene, međunarodno nepriznate paradržave Herceg-Bosne, Ustavni sud Federacije Bosne i Hercegovine proglasio je neustavnim, jer predstavljaju samo jedan konstutivni narod, Hrvate, čime je povrijeđen princip nacionalne ravnopravnosti naroda Federacije Bosne i Hercegovine. Uprkos tome, kantonalne vlasti i dalje koriste ta obiležja.
Stanovništvo
mini|Zgrada vlade kantona u Širokom Brijegu Zapadnohercegovački kanton prema popisu iz 2013. godine ima 94.989 stanovnika (četvrti u FBiH), dok gustoća izosi 69,7 stanovnika/km2 (peti u FBiH).
Godine 2016. učešće osoba starijih od 65 godina u ukupnom broju stanovnika ZHK iznosio je 13,3%, udio radnog kontingenta stanovništva 66,7% i udio osoba između 0 i 14 godina 20%.
Godine 2013. ukupan broj domaćinstava u Zapadnohercegovačkom kantonu iznosio je 25.081, a prosječan broj članova u jednom domaćinstvu iznosio je 3,77. Najveći osoba živi u domaćinstvu sa četiri člana (4.716 ili 18,8%), dva člana (4.584 ili 18,28%) i tri člana (3.831 ili 15,27%).
Privreda i infrastruktura
mini|Autoput [[Autoput A1 (Bosna i Hercegovina)|A1 kod Bijače]]
Privreda
Zapadnohercegovački kanton je drugi najrazvijeniji kanton Federacije BiH. GDP po glavi stanovnika ZHK je prema procjeni iz 2012. godine iznosio 5826 KM, što je te godine činilo 83,2% prosjeka FBiH (7001 KM).
Putevi
Kroz Zapadnohercegovački kanton prolaze sljedeći magistralni putevi: Ukupna dužina magistralnih puteva u Zapadnohercegovačkom kantonu iznosi 125,51 kilometara.
Obrazovanje
U Zapadnohercegovačkom kantonu postoji ukupno 12 srednjih škola (osam državnih i četiri privatnih), dok na području Širokog Brijega djeluje Akademija likovnih umjetnosti kao sastavnica Univerziteta u Mostaru (hrv. Sveučilišta u Mostaru).
Kantonalna skupština
Skupštinu kantona na osnovu Općih izbora u BiH 2022. sačinjava 25 zastupnika.
Napomene
<references group="lower-alpha"/>
Grahovište
Grahovište je naseljeno mjesto u općini Vogošća, Bosna i Hercegovina.
Mendelevij
Mendelevij jest sintetički hemijski element sa simbolom Md (ranije Mv) i atomskim brojem 101. On je metalni radioaktivni transuranijski element iz serije aktinoida. Mendelevij se uglavnom sintetizira bombardiranjem jezgra atoma ajnštajnija alfa česticama. Ime je dobio po ruskom hemičaru Dimitriju Mendeljejevu, poznatom po sastavljanju periodnog sistema, koji je i danas standardni način klasifikacije svih hemijskih elemenata.
Reality show
Reality show - anglizam, posebna vrsta televizijskih emisija u kojima se prati život običnih ljudi.
Mendelevij
Historija
Mendelevij (po Dimitriju Mendeljejevu, čije se prezime obično transliterira na latinicu kao Mendeleev, Mendelejev ili čak Mendeléef) su prvi put sintetizirali naučnici Albert Ghiorso, Glenn T. Seaborg, Gregory R. Choppin, Bernard G. Harvey, i Stanley G. Thompson (kao vođa tima) početkom 1955. godine na Univerzitetu Kalifornije u Berkeleyu. Ti naučnici su uspjeli proizvesti izotop 256Md sa vremenom poluraspada od 87 minuta, tako što su bombardirali metu od ajnštajnija 253Es alfa česticama (odnosno jezgrima atoma helija) koristeći 60-inčni ciklotron u Laboratoriji za radijaciju Berkeley. Izotop 256Md je u to vrijeme je bio prvi izotop bilo kojeg elementa koji je bilo moguće sintetizirati samo jedan atom pojedinačno. Mendelevij je bio deveti transuranijski element koji je sintetiziran. Prvih 17 atoma ovog elementa je napravljeno i sintetizirano koristeći ionskoizmjenjivačku adsorpcijsko-elucijsku metodu. Tokom ovog procesa, mendelevij se ponašao vrlo slično tuliju, svom prirodnom homologu.
Reality show
Reality show obično je takmičarskog karaktera. Cilj takmičenja je steći popularnost u gledalaca, te u završnici, zahvaljujući tome, osvojiti nagradu. Iako su emisije tog tipa postojale od samih početaka komercijalne televizije, pod ovim imenom su postale poznate tek početkom 21. vijeka kada su se nametnule kao jedan od najpopularnijih i sveprisutnih oblika televizijske zabave u mnogim zemljama svijeta, pri čemu su se razvile mnoge nove vrste i pod-žanrovi. Neki od reality emisija su, u stvari, samo posebna podvrsta televizijskih igara, dok druge, koristeći tehnike dokumentarnog filma nastoje gledateljima prenijeti sadržaj koji odgovara igranim dramskim serijama; za potonje se često koristi izraz dokumentarna sapunica.
Mendelevij
Historija
Sintetiziran je reakcijom 253Es (α,n) 256101. Meta bombardovanja se može napraviti ozračivanjem lakših izotopa plutonija u reaktoru za testiranje materijala u reaktorskoj stanici Arco u Idahou. Značajno je da se meta sastojala od samo milijardu atoma veoma radioaktivnog izotopa 253Es (sa vremenom poluraspada od 20,5 dana). Eluiranjem kroz kalibriranu kationsku izmjenjivačku kolonu, mendelevij se odvaja i identificira hemijski.
Judi Dench
mini|desno|Judi Dench Judi Dench (rođena 9. decembra 1934. u Yorku) jedna je od najboljih i najpoštovanijih britanskih glumica svih vremena. U njenoj dugoj karijeri glumila je u pozorištu, filmu i na televiziji. Godine 1970. dobila je Orden Britanske imperije, a 1988. dobila je i titulu dame.
Nagrade i nominacije
Američka filmska akademija
Britanska filmska akademija
Dench je dobitnica i mnogih drugih svjetskih filmskih i pozorišnih nagrada.
Mendelevij
Etimologija
Naziv mendelevij je prihvaćen 1955. godine od strane IUPAC-a sa simbolom Mv, ali je na narednoj sjednici Generalne skupštine IUPAC-a u Parizu 1957. godine simbol promijenjen u današnji Md.
Osobine
Naučnici Johansson i Rosengren su 1975. godine predvidjeli da bi Md mogao imati dvovalentno metalno stanje, slično kao kod europija (Eu) i iterbija (Yb), umjesto očekivanog trovalentnog. Termohromatografske studije su, ispitivajući količine Md u tragovima, zaključile da mendelevij formira dvovalentni metal. Uz pomoć empirijskih metoda korelacije, procijenjen je dvovalentni metalni radijus od 0,194± 0,01 nanometar. Procijenjena entalpija sublimacije se kreće u rasponu od 134 do 142 kJ/mol.
Dobijanje
Najlakši izotopi ovog elementa (od 245Md do 247Md) uglavnom se dobijaju bombardiranjem meta od bizmuta teškim ionima argona, dok se nešto teži izotopi (248Md do 253Md) dobijaju bombardiranjem meta od plutonija i americija lakši ionima ugljika i nitrogena. Najvažniji i najstabilniji izotopi mendelevija su u rasponu od 254Md do 258Md a oni se proizvode bombardiranjem izotopa ajnštajnija alfa česticama: mogu se koristiti izotopi ajnštajnija-253, -254, i -255. Izotop 259Md se dobija u vidu "kćerke" izotopa 259No, a 260Md se može dobiti transfernom reakcijom između ajnštajnija-254 i kisika-18. Uglavnom, najčešće korišteni izotop 256Md dobija se bombardiranjem alfa česticama nekog od dva izotopa ajnštajnija-253 ili -254: većinom se preferira ajnštajnij-254 kad god je to moguće jer ima duže vrijeme poluraspada pa se zbog toga može duže koristiti kao meta. Koristeći dostupne količine ajnštajnija reda mikrograma, moguće je dobiti mendelevij-256 u femtogramskim količinama.
Moment "trzaja" nastalih atoma mendelevija-256 koristan je za fizičko odvajanje nastalih atoma što dalje od mete sačinjene od ajnštajnija od koje i nastaje, nakon čega ti atomi dospijevaju na tanku metalnu foliju (najčešće od berilija, aluminija, platine ili zlata) postavljenu neposredno iza mete u vakuumu. Na ovaj način izbjegava se potreba za što bržom hemijskom separacijom, koja je izuzetno skupa i zahtjevna a koja istovremeno onemogućava ponovno korištenje meta ajnštajnija. Nakon separacije, atomi mendelevija se "zarobljavaju" u gasovitoj atmosferi (najčešće helija), čime putem mlaza gasa iz malog otvora na reakcijskoj komori, iz nje se iznose atomi mendelevija. Koristeći dugu kapilarnu cijev, te uključujući kalij-hlorid u vidu aerosola u mlazu gasa helija, atomi mendelevija se mogu prenositi na udaljenosti više od deset metara kako bi bili hemijski analizirani ili kako bi se odredila njihova količina. Tada se mendelevij može odvojiti od folije i drugih proizvoda fisije tako što se na foliju nanese kiselina nakon čega se mendelevij zajedno sa lantan-fluoridom istaloži, a poslije toga se pomoću kolone kationsko-izmjenjivačke smole sa 10% rastvorom etanola zasiti hlorovodičnom kiselinom, koja djeluje kao eluant. Međutim, ako se koristi dovoljno tanka folija od zlata, dovoljno je samo rastvoriti zlato u zlatotopki prije nego što se trovalentni aktinoidi izdvoje korištenjem anionsko-izmjenjivačke hromatografije, pri čemu je eluant šest mola hlorovodične kiseline.
Mendelevij se može konačno odvojiti od drugih trovalentnih aktinoida koristeći selektivno eluiranje u koloni kationsko-izmjenjivačke smole, gdje je eluant amonij α-HIB. Pomoću metode mlaza gasa često su prva dva koraka nepotrebni. Navedena procedura se najčešće koristi za odvajanje transajnštajnijskih elemenata.
Drugi mogući način odvajanja trovalentnih aktinoida jednih od drugih jeste putem hromatografije ekstrakcijom rastvarača koristeći bis-(2-etilheksil) fosfornu kiselinu (skraćeno HDEHP) kao stacionarnu organsku fazu te dušičnu kiselinu kao pokretnu tečnu fazu. Sekvenca eluiranja aktinoida je obrnuta od one koja se odvija pomoću kolone kationsko-izmjenjivačke smole, pa se teži aktinoidi eluiraju kasnije. Mendelevij koji se odvaja ovom metodom ima određenu prednost što nije vezan sa organskim sredstvom za kompleksiranje u odnosu na kolonu smole; dok je nedostatak ove metode da se mendelevij eluira veoma kasno tokom sekvence eluiranja, tek nakon fermija.
Druga metoda izoliranja mendelevija iskorištava različite osobine eluiranja iona Md2+ od iona Es3+ i Fm3+. Prvi koraci u ovom procesu isti su kao i kod već spomenutog načina odvajanja, upotrebom HDEHP za ekstracionu hromatografiju, ali se mendelevij taloži zajedno sa terbij-fluoridom umjesto sa lantan-fluoridom. Zatim se dodaje 50 mg hroma u uzorak da bi se mendelevij reducirao do stanja +2 u 0,1 molu hlorovodične kiseline sa cinkom ili živom. Zatim se nastavlja ekstrakcija rastvaračem, i dok trovalentni i četverovalentni lantanoidi i aktinoidi zaostaju u koloni, mendelevij(II) ne zaostaje i ostaje u hlorovodičnoj kiselini. Zatim se on reoksidira do stanja +3 pomoću vodik-peroksida pa se potom izdvaja selektivnim eluiranjem sa dva mola hlorovodične kiseline (kako bi se uklonile nečistoće, uključujući i hrom) te konačno sa šest mola hlorovodične kiseline (da se ukloni mendelevij). Također je moguće koristiti i kolonu kationita i cink-amalgama, uzimajući jedan mol hlorovodične kiseline kao eluant, reducirajući Md(III) do Md(II) pri čemu se on ponaša slično zemnoalkalnim metalima. Termohromatografsko hemijsko izdvajanje može se postići koristeći isparljivi mendelevij-heksafluoroacetilacetonat; analogan spoj fermija također je poznat a i on je vrlo isparljiv.
Literatura
🇵🇸
Akrecija (astrofizika)
mini|Umjetnički prikaz akrecionog diska koji okružuje crnu rupu. U astrofizici, izraz akrecija (lat. "accretio", bs. "srastanje") se koristi za najmanje dva različita procesa.
NGC 4822
NGC 4822 (također poznat kao MCG -2-33-69 i PGC 44236) je eliptična galaksija koja je udaljena oko 180 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Djevica. Najveći prečnik je 1,20 (63 hiljade sg) a najmanji 0,7 uglovnih minuta (37 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio Ernst Wilhelm Leberecht Tempel 21. aprila 1882. godine.
Akrecija (astrofizika)
Prvi, i češći, proces je rast masivnog objekta gravitacijskim privlačenjem više tvari, obično srastanjem plinovite materije u akrecioni disk. Akrecioni diskovi su uobičajeni oko manjih zvijezda ili zvjezdanih ostataka u blizini binarnih zvjezdanih sistema, ili crnih rupa u središtima spiralnih galaksija. Određena dinamika u disku je potrebna kako bi se omogućilo orbitirajućem gasu da izgubi ugaonu količinu kretanja i padne na središnji masivni objekt. Ponekad, to može rezultirati fuzijom zvjezdane površine.
NGC 4822
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Akrecija (astrofizika)
Drugi proces je donekle analogan onom u atmosferskim naukama. U nebular hipotezi, akrecija se odnosi na sudar i lijepljenje ohlađenih mikroskopskih čestica prašine i leda, elektrostatski, u protoplanetarne diskove i protoplanetarne sisteme gasovitih divova, te eventualno dovodi do nastajanja planetizmala koja gravitacijski nagomilava više malih čestica i drugih planetezimala.
Korištenje pojma akrecioni disk za protoplanetarni disk dovodi do konfuzije oko planetarnog procesa akrecije, iako je najčešće slučaj da se oba procesa akreciona događaju istovremeno. T Tauri je primjer ovog fenomena.
Primjer
Jovianske protoplanete vjerovatno imaju svoje vlastite diskove, što je bliska analogija sunčevim sistemima u cjelini. Jovianska protoplaneta može privlačiti gas od protoplanetarnog diska koji ga okružuje, kao u prvom procesu navedenom u članku; istovremeno se prašina i komadići leda u disku gomilaju u male satelite i sisteme prstenova, kao u drugom navedenom procesu.
Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije
Literatura
NAREĐENJE KOMANDE 15. BRDSKOG ARMIJSKOG KORPUSA OD 25. MAJA 1944. PRVOM PUKU »BRANDENBURG« ZA DEBLOKIRANJE OPKOLJENOG 500. SS-PADOBRAN-SKOG BATALJONA U DRVARU, U OPERACIJI »RESELŠPRUNG«1
Vrelo Bosne
mini|200px|Vrelo Bosne 2008 mini|200px|Vrelo Bosne juni 2008 Vrelo Bosne je izvor u centralnoj Bosni i Hercegovini, ispod planine Igman. Izvor je rijeke Bosne, i jedan od najpoznatijih obilježja Bosne i Hercegovine. Nalazi se na periferiji Sarajeva, pored Ilidže. Jedno od najpoznatijih scena prirodne ljepote u regionu, smješteno je u metro području Sarajeva.
Nakon nedostatka održavanja tokom 1990-tih, velika revitalizacija projekta je pokrenuta 2000. godine. Lokalni tinejdžeri, vođeni internacionalnim ekološkim organizacijama, vratili su Vrelo Bosne u svoju prijašnju raskoš.
Danas je Vrelo Bosne poznata turistička atrakcija za strane turiste, ali i za obližnje posjetioce koji žele uživati u prirodi. Sastoji se od više malih otočiča povezanih mostovima preko brojnih manjih potoka. Mnoge životinje se takođe nalaze u parku, poput patki i labudova. Tu su također druge zanimljivosti u parku, poput fijakera, mjesta za izlet i restorana.
Zaštićeno područje - Spomenik prirode
Na sjednici Skupštine Kantona Sarajevo, održanoj 25.05.2006. godine, usvojen je Zakon o proglašenju Spomenika prirode „Vrelo Bosne”. Ovim zakonom određene su granice obuhvata, kategorija zaštićenog područja (III kategorija - spomenik prirode), zoniranje prostora, razvojni ciljevi zaštite područja, mjere zaštite, intervencije u zaštićenom području, kao i korištenje prirodnih vrijednosti, upravljanje i financiranje, nadzor, kaznene, prijelazne i završne odredbe (Službene novine Kantona Sarajevo 16/06).
U skladu sa stepenom zaštite, utvrđene su dvije zaštićene zone: nukleus i tampon zona. Prva zona obuhvata izvorišta rijeke Bosne i njihovu okolinu u površini od 54,5 ha. U najznačajnije vrijednosti nukleusa spadaju Vrelo Bosne i rijeka Bosna od izvora do infiltracionog kanala, značajan stepen raznolikosti flore i faune, te parkovski prostori. Druga zona obuhvata prostor slivnog područja izvora u podnožju Igmana u površini od 548,50 ha. Odlikuje se velikom hidrološkom raznolikošću. Tu se nalaze:
Kalcijski kanal
Kalcijski kanal je ionski kanal koji pokazuje selektivnu permeabilnost za kalcijeve ione. Ponekad mu je sinonim naponski-regulirani kalcijski kanal, iako postoje i ligandno regulirani kalcijski kanali.
Poređenje
Sljedeće tabele objašnjavaju gejting, gen, lokaciju i funkciju različitih tipova kalcijumskih kanala, kako voltažnih tako i ligandskih.
Kondenzator
mini|400p|desno|Različite vrste kondenzatora Električni kondenzator (u elektrotehnici samo kondenzator) je spremnik statičkog elektriciteta i energije kod kojeg u prostoru između dva električki nabijena vodljiva tijela postoji električno polje.
Kalcijski kanal
Farmakologija
L-tip blokatora kalcijskih kanala koriste se za liječenje hipertenzije. U većini dijelova oganizma, depolarizacija je posredovana prilivom natrija u ćeliju; promjena propustljivosti kalcija ima mali uticaj na akcijske potencijale. Međutim, u mnogim glatkim mišićnim tkivima, depolarizacija je prvenstveno posredovana prilivom kalcija u ćeliju. Blokatori kalcijskih kanala L-tipa selektivno inhibiraju ove akcijske potencijale u glatkim mišićima, što dovodi do proširenja krvnih sudova; ovo zauzvrat ispravlja hipertenziju.
Kondenzator
Karakteristična veličina kondenzatora je električni kapacitet (C) koji se izražava u faradima (F). Pošto je kapacitet od 1 Farada vrlo velik, kondenzatori koje susrećemo u praksi imaju mnogo manje kapacitete, reda veličine 1 pF – 10 mF.
U elektrotehnici i elektronici je kondenzator pasivni elektronički element, pa se zbog potrebe za velikim rasponom kapaciteta i drugih radnih svojstava (probojni napon, faktor gubitaka, tolerancija, dimenzije, temperaturna stabilnost) proizvode tehnološki različite vrste.
Za potrebe podešavanja promjenjivih oscilatornih kola izrađuju se kondenzatori promjenjivog kapaciteta, jer se, uz nepromjenjiv induktivitet, promjenom kapaciteta mijenja rezonantna frekvencija oscilatornog kola. Ovi kondenzatori mogu biti namijenjeni učestalom podešavanju kapaciteta (na primjer, za promjenu prijemne frekvencije u radio prijemniku) ili za jednokratno podešavanje rezonantne frekvencije oscilatornog kola – tada ih nazivamo polupromjenjivi- ili trimer-kondenzatori.
Paralelni spoj kondenzatora
Za svaki kondenzator izračuna se njegova recipročna vrijednost, odnosno električni naboj koje se onda saberu:
Određivanje kapacitivnog otpora kondenzatora
Posmatrajući električno kolo sa idealnim kondenzatorom zaključujemo:
Struja u kolu sa čisto kapacitivnim otporom direktno je proporcionalna naponu na krajevima kondenzatora, njegovom kapacitetu i kružnoj frekvenciji. Ohmov zakon za kolo sa čisto kapacitivnim otporom ima sljedeći oblik:
Xc predstavlja kapacitivni otpor:
NGC 1804
NGC 1804 (također poznat kao ESO 56-SC46) je otvoreno zvjezdano jato i nalazi se u sazviježđu Zlatna riba. Prvo otkriće je napravio John Frederick William Herschel 3. novembra 1834. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Popularnost blogova
Popularnost blogova javlja se kao fenomen usljed pada interesa za masovne medije. Čitanost štampanih medija je u padu, javlja se pomak u "medijsko žutilo". U Sjedinjenim Američkim državama pada gledanost nacionalnih TV mreža, publika se okreće većem broju kablovskih kanala, raste broj satelitskih kanala, a izdavaštvo je krenulo u smjeru mikro publikacija.
Neprofitni autori kao i autori na početku svog stvaralačkog rada često se zanimaju za kolaborativne projekte u koje se ubrajaju i blogovi.
Nagli porast popularnosti ubrzo po pokretanju alata na bosanskom jeziku upućuje na pomodni karakter razvoja blogosfere u Bosni i Hercegovini.
Naša je blogosfera specifična, pa u određenim slučajevima vrijede i druga pravila u odnosu na svjetske standarde. Cool ili slične liste na bilo kojem servisu ne garantiraju i kvalitetu, niti to znači da je vaš blog uspješan. Vlastita domena daje i dosta veću slobodu, a u odnosu na broj blogova na domaćim servisima, svakako će se samim tim što je na vlastitoj domeni izdvojiti.
Praćenje popularnosti blogova
Samostalni blogovi svoju popularnost prate putem tagova, brojem linkova koje vode na njih i internim statistikama. Dobar vid praćenja popularnosti neke stranice je i njen page rank.
Interpret Europe – European Association for Heritage Interpretation
Interpret Europe – European Association for Heritage Interpretation (Tumači Evropu - evropsko udruženje za tumačenje baštine) je međunarodna neprofitna organizacija, čije članice daju dublje značenje prirodnoj i kulturnoj baštini. Tumačimo Evropu promovira dijalog i partnerstvo između udruženja i univerziteta, kompanija i profesionalaca, koji dolaze iz više od 40 država.
Historija
Tumačenje baštine se razvilo u nacionalnim parkovima Sjedinjenih Američkih Država u prvom dijelu 20. stoljeća i prvi ju je definirao Freeman Tilden 1957.god. Prvo nacionalno udruženje u Evropi bilo je Society for the Interpretation of Britain's Heritage (Društvo za tumačenje britanske baštine), osnovano 1975. godine. Udruženje Tumačimo Evropu se razvilo kao otvorena mreža 2000. godine, dok je udruženje službeno osnovano 2010. godine.
Organizacija
Udruženje Tumačimo Evropu djeluje kao dualistički sistem s Izvršnim odborom direktora i Nadzornim odborom. Odbor direktora upravlja organizacijom i sačinjavaju ga barem dva člana, koji su ovlašteni da djeluju kao zakonski predstavnici. Odbor direktora imenuje Nadzorni odbor, koji ima između tri i devet članova. Nadzorni odbor bira Glavna skupština, koja mora odobriti aktivnosti Odbora direktora i Nadzornog odbora.
Ciljevi
Tumačimo Evropu potiče istraživanja i praktičan rad na polju tumačenja baštine. Ovo udruženje se zalaže za neformalan pristup učenju, te potiče ljude da tragaju za značenjem prirodne i kulturne baštine kroz vlastita iskustva na baštinskim lokalitetima, kroz predmete ili događaje. To je pristup koji se koristi širom svijeta, uglavnom na zaštićenim područjima, spomenicima, u muzejima, te zoološkim i botaničkim vrtovima.
Tumačimo Evropu se predstavlja kao evropska platforma za saradnju i razmjenu za takve institucije, kao i za univerzitete na kojima se podučava tumačenje baštine.
Aktivnosti
Članovi udruženja Tumačimo Evropu održavaju konferencije, sudjeluju u međunarodnim projektima i organiziraju obuku. Konferencije se obično sastoje od stotinjak prezentacija, radionica i studijskih posjeta kojima pridonosi većina sudionika konferencija. Konferencije ovog udruženja su se dosad održale u: Njemačkoj (2011.), Italiji (2012.), Švedskoj (2013.), Hrvatskoj (2014.), Poljskoj (2015.), Belgiji (2016.), Češkoj (2017.), Škotskoj (2018.) i Mađarskoj 2019.).
Međunarodni projekti su usmjereni na brojna područja vezana uz temu tumačenja baštine, uključujući razvoj evropskog kriterija kvalitete (LEADER projekt "Transinterpret", Leonardo projekt "TOPAS"), razvoj ponude trenerskih tečaja (Leonardo projekt "HeriQ"), rad sa posebnom publikom (Grundtvig projekt "HISA") i pristup učenju zasnovan na kompetencijama (Leonardo projekt "IOEH", Grundtvig projekt "InHerit", projekt "Erasmus+", projekt "HIMIS").
Obuka se organizira na raznim jezicima i trenutno je usredsređena na obuku vodiča tumatča, domaćina tumača i pisaca tumačenih tekstova na mjestima koja prihvaćaju goste, poput parkova ili muzeja.
Saradnja
Tumačimo Evropu je dio globalne saradnje sa "National Association for Interpretation" (SAD), "Interpretation Canada", "Interpretation Australia" i drugim mrežama i inicijativama.
U Evropi, trenutno postoje zajednički projekti s Association for Heritage Interpretation (UK), Sdružení pro interpretaci místního dědictví (Češka) i Interpretirajmo Hrvatsku (Hrvatska). Interpretirajmo Evropu također sarađuje i s organizacijama Asociación para la Interpretación del Patrimonio (Španija) te Associação de Interpretação do Património Natural e Cultural (Portugal). Interpretirajmo Evropu potiče razvoj novih nacionalnih udruženja za tumačenje baštine u Evropi.
MG 34
MG 34 je naziv za poznati njemački mitraljez iz peroda Drugog svjetskog rata.
MG 34 je bilo vrlo kvalitetno i lako prenosivo oružje. Glavni nedostatak ovog mitraljeza bila je njegova visoka cijena proizvodnje, komplicirana konstrukcija, ali i potreba od zapanjujućih 49 kilograma čelika za njegovu izradu. MG 34 je bio korišten i u zrakoplovstvu ovaj put pod nazivom MG 81. Također je korišten i kao protivtenkovsko i protivavionsko oružje. Ovaj teški mitraljez smatra se prvim savremenim univerzalnim oružjem iz Drugog svjetskog rata sa zračnim hlađenjem. Zamijenjen je s MG 42, svojom uvelike poboljšanom verzijom, ali je visoka cijena proizvodnje MG 42 produžila život starijoj 34-ci koji je ostao naknadno u upotrebi kao pričuvni mitraljez njemačkih rezervista tako da se proizveo u nešto više od 354 hiljada primjeraka do kraja rata. Međutim, iako je MG 34 bio značajno poboljšanje nad oružjima iz Prvog svjetskog rata, kvaliteta izrade i dizajna uzrokovala je sporu proizvodnju i vrlo visoku cijenu od 327 RM po komadu. Iako briljantnog dizajna, precizni mašinski obrađeni dijelovi pokazali su se vrlo osjetljivim i podložnim kvarenju u teškim uvjetima kod terenskog korištenja. Mehanizam za punjenje ovisio je o silama trzaja tj. oružje je imalo 2 prekidača, jedan za poluautomatsku i jedan za automatsku vatru.
Gradine kod Bosanskog Petrovca
Gradine kod Bosanskog Petrovca su skupina ilirskih tvrđava iz bronzanog i željeznog doba razmještenih na obodima Petrovačkog i Bravskog polja.
U pretpovijesno vrijeme Petrovačko polje naseljavali su Iliri. Naučnici još nisu utvrdili da li su to bili pleme Deuri, ili možda Sardeati, a nije isključeno da su ga naseljavali i Japodi, što neki zaključuju po imenu najvećeg vodotoka u polju, ponornice Japaga. Naseljenost potvrđuje veliki broj ilirskih gradina, a postoji mogućnost da je jedna od njih bio ilirski grad Seretion koji su Rimljani razrušili prilikom konačnog osvajanja ilirskog prostora za vrijeme Batonovog ustanka 9. god.n.e. Na petrovačkom području, prema izvještaju iz 1902 ima ukupno 34 gradine, a prema literaturi iz osamdeseth godina, ima ih još 14, pa se smatra da je u to vrijeme tu mogla živjeti brojna populacija od oko 4000 ljudi.
Historija
Od 6. do 9. god, nakon tridesetogodišnje rimske okupacije, tokom Batonovog ustanka, Iliri su se posljednji put pokušali oduprijeti rimskom imperijalizmu. Tokom jeseni 8. godine n.e., slomljen je dio ustaničkog pokreta u Panoniji simboličkom predajom Batona Breučkog na obali rijeke Bathinus (Bosna) Tiberiju, vrhovnom zapovjedniku rimskih snaga na ratištu i kasnijem rimskom caru. Već u rano proljeće 9. godine započela je pod zapovjedništvom Germanika, favorita Augusta i miljenika rimske javnosti, velika ofanziva s ciljem proboja na sjeverozapadnom ratištu (širi prostor Pounja i sjeverozapadne Bosne),  konačno zauzimanje ustaničkih pozicija u dinarskom pojasu, izbijanje u zaleđe srednjeg Jadrana i konačno, spojanje sa Salonom i Naronom
Tadašnja zbivanja u Iliriku ostala su zapisana u “Rimskoj historiji” od Kasija Diona. Glavne borbe vođene su za ustanička uporišta Splonum i Raetinium koje su i detaljno opisane. Zatim su pod Germanikovim zapovjedništvom, mnogo lakše pokoreni Seretion i "neka druga mjesta", koje je Tiberije već jednom opsjedao, ali nije zauzeo. Tri spomenuta naselja predstavljala su okosnicu odbrambene linije na sjeverozapadnom pravcu ustaničkog područja i zbog njihovog pada prodor u unutrašnjost bio je olakšan.
Zbog nedovoljne istraženosti, lokacija ove tri gradine nije tačno određene. Za Splonum se smatra da bi mogao biti na Kekića Glavici, Gornji Petrovići, Bosanska Krupa, sa dugim kontinuitetom od kasnog bronzanog doba zaključno sa rimskom vladavinom, ili Marešova (Pilipovića Glavica), Grmuša-Srbljani, Bihać.
Najvjerojatnije je da se gradina Raetinium nalazila na prostoru lokaliteta Sokolac, sa lijeve strane Une, odmah zapadno iznad bihaćkog naselja Golubića.
Pošto je Grmeč pun gradinskih naselja, realna je mogućnost da su Seretion i “druga naselja”, koja su u toku ove operacije bila zauzeta, situirana na grmečkom i srednjounskom prostoru. Planina Grmeč po svojim geografskim osobinama predstavlja odličan odbrambeni položaj.
Značajnije gradine
Gradina u Kršu, Oraško Brdo sa platoom veličine 580x284.m, koji je bio branjen višestrukim, mjestimično petostrukim bedemima.
Gradina Crkvine, Vrtoče, nalazi se na ravnoj uzvisini od 711m nadmorske visine, koja je uokolo opasana nasipom, podignutim od kamena i zemlje, a sastoji se od unutarnjeg grada, i predgrađa. Oblik joj je, nepravilna elipsa, koja se na jugu završava rtom, a duga je od sjevera prema jugu 295m, pri najvišoj širini od 140m. Nasipi dostižu visinu od 1m iznutra, a oko 2m izvana. Život u gradini se nastavio u rimskom periodu i u srednjem vijeku.
Velika i Mala gradina, Bjelaj, nalaze se na platou na kojem je u srednjem vijeku podignut stari grad Bjelaj. Cijeli lokalitet, ni prahistorijski, ni srednjovjekovni, nije istraživan.
Gradinica Zelinovac, Lastve, je prahistorijska gradina, čiji je naseobinski prostor branjen kamenim zidom (cca 200x400m). Unutar se nalazila jedna mala tvrđava, takođe, opasana bedemom dimenzija 80x50m.
Velika Gradina, Lastve, je jedno od najvećih gradinskih naselja u sjeverozapadnoj Bosni sa veličinom bedema 480x270m. Bedem je najizrazitiji na istočnoj strani i dostiže visinu između 2-4m, dok je na ostalim stranam sačuvan u tragovima. Širina bedema u osnovi iznosi cca 7m. U gradinu vode tri ulaza, kraj kojih leže velike gromile od nabacanog kamenja.
Mala Gradina, Lastve, je ispod Velike gradine, opasana omanjim krševitim dolačama. Bedem je sa vanjske strane visok 3m a iznutra 0,5m.
Mala Gradina, Lisčijak, Krnjeuša, je prahistorijska gradina i rimska tvrđava. Sa kamenim bedemom, mjestimično s malterom, visine 5-8m. Na uglovima primjetna proširenja (vjerovatno kule). Približne dimenzije su 60x30m. Pred kamenim bedemom pruža se kameno-zemljani bedem visok oko 1,3m.
Posljednje četiri gradine su sa područja Krnjeuša – Lastve. Nalaze se skoro u ravni Petrovačkog polja, a to je odgovaralo i Rimljanima koji ih takođe koriste. Pronađeno je mnoštvo njihovog materijala i nekoliko nadgrobnih ploča.
Gradina, Vranovina, je tvrđava oko čijeg se platoa eliptičnog oblika pruža odbrambeni zid. Sjeverna strana veoma strma, ostale se supštaju preko tri terase. Površinski se nalaze fragmetni keramkike.
Gradina na Drenovcu, Vođenica, čiji velik kameni bedem obuhvata prostor od cca 15.000 do 20.000 m2. Unutar naselja nalazi se posebna tvrđava. Na čitavoj površini nađeni su fragmenti keramike i kućnog posuđa.
Gradina, Skakavac, sa akropoljem, ukupnih dimenzija 300x150m.
Gradina Šainovac, Rašinovac, veličine 300x180.
Stražbenica, Bukovača, dužine oko 400m. Gradinu su Rimljani pretvorili u svoj logor za kontrolu putnih komunikacija. Vidljivi su ostaci njihove ceste do gradine. Istraživana je amaterski.
Gradina u Koluniću, nalazi se na ispranom i ogoljenom mjestu, vidljiva je rimska nadogradnja.
Gradina Kadinjača, Revenik
Gradić na Žutoj glavici, Revenik. Posljednje dvije je istraživala Branka Raunig i pronađen je materijal iz halštatskog perioda.
Društvena organizacija plemenske zajednice dolaskom Rimljana nije se bitnije promijenila. I dalje su nastavili živjeti u većini navedenih gradina, u okvirima svoje teritorijalne zajednice -civitas, pod vodstvom svojih prvaka, ali pod nadzorom rimskih prefekata, kao i ostala ilirska plemena. Centar peregrinske civitas bio je oko Kolunića i Revenika.
Masovni mediji
Masovni mediji je naziv za medije široke potrošnje i širokog opsega i pod njima spadaju: Internet, dnevne novine, radio, televizija.
IC 1641
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Projektor (čvor)
Pod pojmom projektor općenito se misli na uređaj koji se koristi za projekciju slike na odgovarajuću površinu.
Hotonj
Hotonj je naseljeno mjesto u općini Vogošća, Bosna i Hercegovina.
Oblasti u Ukrajini
Ukrajina je podijeljena na 27 administrativne jedinice od čega je 24 oblasti (ukr. область) a ostale jedinice su:
Oblasti se dijele na manje jedinice koje se nazivaju rejonima. Ukrajina je podijeljena na 24 administrativne oblasti ali kako je to unitarna država, ove oblasti nemaju velike ustavne nadležnosti osim onih koje je zagarantovane ukrajinskim Ustavom i zakonom. Iako je Ukrajina jedinstvena i nedjeljiva država, političke i društvene podjele postoje između sjevernog i zapadnog dijela zemlje s jedne strane i južnog i istočnog dijela zemlje. To proizlazi iz činjenice da su zapadni dijelovi zemlje pripojeni ukrajinskoj SSR u periodu od 1939.–1940. godine, dok je ostatak zemlje bio pod kontrolom ukrajinske SSR njenog nastanka 1919. godine. Većina ukrajinskih oblasti se naziva prema najvećem centru u datoj oblasti (npr. Odeška oblast po gradu Odesi). Uz to, još se tradicionalno na korijen riječi oblasnog središta dodaje sufiks —ščina i na taj način su nastali tradicionalni nazivi poput Lavovščina (ukr. Львівщина), Kijevščina (ukr. Київщина) itd.
Površinom najveća je Odeška oblast koja ima 33.310 km2, a najmanja Černivačka oblast sa 8.097 km2. Brojem stanovnika najveća ukrajinska oblast je Donečka oblast u kojoj živi 4.841.100 stanovnika, dok je najmanja Černivačka oblast koja ima 922.800 stanovnika.
.co
.co je najviši Internet domen za Kolumbiju. Univerzitet Los Andesa je zadužen za ovu domenu.
.cr
.cr je najviši Internet domen za Kosta Riku. Nacionalna akademija nauke je zadužena za ovu domenu.
NGC 3300
NGC 3300 (također poznat kao MCG 2-27-30, PGC 31472 i UGC 5766) je prečkasta spiralna galaksija koja je udaljena oko 142 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Lav. Najveći prečnik je 1,70 (70 hiljada sg) a najmanji 0,9 uglovnih minuta (37 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio John Frederick William Herschel 19. marta 1784. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Flip-flop
Flip-flop ili bistabil, je sekvencijalni sklop digitalne elektronike koji može zapamtiti podatak veličine jedan bit. Elektronički gledano radi se o bistabilnom multivibratoru, tj. o sklopu koji ima dva stabilna stanja (logičku 0 i 1). Flip-flop obično ima dva ili tri ulaza na koje se dovode ulazni impulsi koje u ovom sklopu nazivamo okidni impulsi. Flip-flop može imati jedan, dva ili tri ulaza i ima jedan ili dva izlaza. Ulazi se označavaju ovisno o vrsti flip-flopa, dok se izlazi označavaju s Q (logičko stanje flip-flopa) i \overline Q (logički komplement izlaza Q). Promjena iz jednog stabilnog stanja u drugo naziva se okidanje flip-flopa.
Flip-flopove možemo podijeliti u dvije osnovne grupe i to na asinhrone i sinhrone. Asinhroni flip-flopovi imaju svojstvo da reagiraju na promjenu impulsa čim se pojavi na ulazu u sklop, što daje pogrešan rezultat kada se ulazni impulsi ne dovode istovremeno na ulaz. Sinhroni flip-flop je verzija asinhronog koji ima dodatni ulaz (CLK, eng. clock) na koji se dovode sinhronizacijski impulsi konstantne frekvencije tako da flip-flop mijenja stanje na promjenu okidnog impulsa.
Flip-flop su 1919. godine napravili William Eccles i F. W. Jordan i bio je izveden iz dvije elektronske cijevi koje su nakon izuma tranzistora 1947. godine zamijenjene istim.
SR flip-flop
thumb|RS flip-flop (R1, R2 = 1 kΩ R3, R4 = 10 kΩ).
SR flip-flop ima dva ulaza S i R po kojima je i dobio ime. Ulaz S se naziva set (eng. set, postaviti) ulaz, dok je ulaz R reset ulaz (eng. reset, poništiti).
Način rada možemo opisati riječima kao:
Postavljanjem ulaza S u logičko stanje 1, a ulaza R u logičko stanje 0 izlaz Q se postavlja u stanje 1, a izlaz Q' u stanje 0. Ukoliko se na ulaz S dovede logička 0, a na ulaz R logička 1 na izlazu Q se dobije logička 0, a na izlazu Q' logička 1.
Stanje flip-flopa se opisuje jednačinom stanja:
pri čemu je potrebno uvesti i dodatnu jednačinu koja eliminira zabranjene kombinacije:
SR_{ }=0.
Gdje je:
Q_{n} - stanje izlaza u trenutku promatranja
Q_{n+1} - stanje izlaza u sljedećem trenutku
Najčešći način zapisivanja rada flip-flopa je korištenjem tablice stanja:
JK flip-flop
JK flip-flop se od SR flip-flopa razlikuje samo po tome što nema zabranjenih stanja, odnosno stanja u kojima su ulazi J i K logički isti daju na izlazu stanja koja ovise i o prethodnim stanjima flip-flopa. Kod JK flip-flopa se uvodi i treći CLK ulaz koji služi za sinhronizaciju.
Jednačina stanja JK flip-flopa glasi:
Sažeta tablica stanja JK flip-flopa:
Svoj naziv ova vrsta flip-flopa dobila je po inicijalima autora Jacka Kilbyja.
T flip-flop
T flip-flop je verzija JK flip-flopa kod kojega su ulazi J i K međusobno spojeni tako da samo jedan logički ulaz T. T flip-flop ima i još jedan CLK ulaz. Spojimo li ulaz T na logičku jedinicu dobijamo sklop koji mijenja logičko stanje na CLK impuls čime se na izlazu T flip-flopa dobija niz impulsa dvostruko manje frekvencije od frekvencije CLK. Upravo zbog svojstva promjene stanja, eng. toggle, prebacivati, je i T flip-flop dobio ime.
Jednačina stanja T flip-flopa:
.
Tablica stanja T flip-flopa:
D flip-flop
D flip-flop je modifikacija SR flip-flopa koja se dobije tako da se ulazna varijabla spoji direktno na ulaz S, dok se na ulaz R dovede invertirani ulaz. D flip-flop jednostavno samo upisuje (odnosno daje na izlazu) podatak koji mu je dan na ulazu, pa ga zbog toga možemo promatrati kao elementarnu česticu za memoriranje jednog bita, ili kao element za kašnjenje ukoliko uključimo i CLK ulaz. Upravo zbog ovih svojstava (eng. data, podatak i eng. delay, kašnjenje) flip-flop je i dobio ime D flip-flop.
Q_{n+1}=D.
Sažeta tablica stanja D flip-flopa: