cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Njemačka demokratska republika
Historija
9. novembra 1989. srušen je Berlinski zid. Rezultat je su bile dirljive emotivne scene na ulicama, kada je stotine hiljada Nijemaca prešlo u Zapadni Berlin (i Zapadnu Njemačku) po prvi put. Bilo je nekoliko pokušaja za konstituisanje nekomunističke Istočne Njemačke, ali pozivi na ujedinjene Njemačke su ih spriječili. Poslije pregovora (pregovori "2+4" – dvije Njemačke i sile pobjednice) stvoreni su uslovi za ujedinjenje Njemačke. Konačno, 3. oktobra 1990, istočnonjemačka populacija je bila prva iz istočnog bloka koja je pristupila Evropskoj uniji kao dio Savezne Republike Njemačke. Teritorije Istočne Njemačke su priznate kao sastavni dio Savezne Republike Njemačke, a Ustav iz 1950. je ukinut.
Do današnjeg dana, postoji mnogo toga što podsjeća na različitosti "istočnog" i "zapadnog" dijela Njemačke (npr. žvotni stilovi, bogatstvo, politička uvjerenja itd). Ekonomija istočnog dijela Njemačke se bori za oporavak, a veliki deo sredstava se i dalje kanališe sa zapada.
Važniji političari u NjDR
Lideri - vidjeti također Lideri Istočne Njemačke
Skepticizam
Skepticizam je trajao od 4. do 2.st. p. n. e. Osnivač skepticizma je bio Piron iz Elide koji nema pisanih djela. Njegov sljedbenik je rimljanin: Sekst Empirik (koji je napisao djelo "Pironove postavke").
Skeptičari sumnjaju u svaku vrstu spoznaje (vidi gnoseologija), zato smatraju da se treba uzdržavati od izricanja određenih sudova. To nas dovodi do ravnodušnosti i do ataraksije (mira duše).
NGC 7511
NGC 7511 (također poznat kao IRAS 23099+1327, MCG 2-59-7, PGC 70691 i UGC 12412) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 225 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Pegaz. Najveći prečnik je 1,10 (72 hiljade sg) a najmanji 0,5 uglovnih minuta (33 hiljade sg). Prvo otkriće je napravio Lewis Swift 6. septembra 1886. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Stupari-Selo
Stupari-Selo su naseljeno mjesto u općini Kladanj, Bosna i Hercegovina.
NGC 4597
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
IC 1335
IC 1335 (također poznat kao PGC 899456) je eliptična galaksija koja je udaljena oko 592 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Jarac. Najveći prečnik je 0,50 (86 hiljada sg) a najmanji 0,5 uglovnih minuta (86 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio Stephane Javelle 22. jula 1892. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Sunce
mini|desno|300px|Sunce Sunce je središnja zvijezda našeg planetarnog sistema - Sunčevog sistema. Osim Zemlje i drugih planeta, oko Sunca kruže i asteroidi, komete, meteori, transneptunski objekti u Kuiperovom pojasu i čestice prašine.
Sunce je gotovo savršena kugla (razlika između ekvatora i pola je samo 10 km) i sastoji se od plinovite vruće plazme, koja je isprepletena s magnetnim poljima. Prečnik mu iznosi oko 1.392.000 km, što je za 109 puta više od Zemlje, a ima masu od oko 2×1030 kilograma, što je za 330.000 puta više od Zemlje, a to predstavlja 99,86 % mase cijelog Sunčevog sistema. Po hemijskom sastavu ¾ mase Sunca čini vodik, dok je ostatak uglavnom helij, a manje od 2 % čine teži elementi kao što su kisik, ugljik, neon, željezo i drugi.
Prema spektralnoj klasi, Sunce spada u klasu G2V odnosno klasu žutog patuljka, zato što je vidljiva svjetlost najizraženija u žutozelenom dijelu spektra, iako je ukupno svjetlost sa Sunca bijela, zbog raspršenja svjetlosti u Zemljinoj atmosferi izgleda žuto na plavoj podlozi neba. Spektralna oznaka G2 pokazuje površinsku temperaturu, koja iznosi 5.778 K (5.505 °C), dok oznaka V pokazuje da je Sunce, kao i većina drugih zvijezda, u glavnom nizu (Hertzsprung-Russellov dijagram) i da stvara energiju nuklearnom fuzijom, pretvarajući hidrogen u helij. U jezgri Sunca, svake sekunde izgori 4,3 milijarde kg vodika, pretvarajući se u helij. Iako su nekada astronomi smatrali da je Sunce mala i beznačajna zvijezda, ispostavilo se da je Sunce svjetlije od 85 % zvijezda u Mliječnom putu, a većina zvijezda spada u crvene patuljke. Apsolutna magnituda ove zvijezde je +4,83, ali s obzirom da nam je Sunce puno bliže od ostalih zvijezda, vidimo ga kao najsjajnije nebesko tijelo s prividnom magnitudom -26,74. Vanjski dio Sunčeve atmosfere, koji zovemo korona, stalno ispušta dio plazme u svemir u obliku Sunčevog vjetra, kao struju električki nabijenih čestica koja se širi do otprilike 100 astronomskih jedinica (AJ – udaljenost od Zemlje do Sunca). Balon međuzvjezdane materije koju stvara Sunčev vjetar naziva se heliosfera: to je najveća neprekidna struktura u Sunčevom sistemu. Osim Zemlje i drugih planeta, oko Sunca kruže i asteroidi, komete, meteoroidi, trans-neptunski objekti u Kuiperovom pojasu i čestice prašine.
Fizičke osobine
U središtu Sunca u termonuklearnim reakcijama (nuklearna fuzija) vodik se pretvara u helij. Svake sekunde u nuklearnim reakcijama učestvuje 3,8 protona (vodikovih jezgri). Oslobođena energija biva izračena sa sunčeve površine u obliku elektromagnetskog zračenja i neutrina, te manjim dijelom kao kinetička i toplotna energija čestica Sunčevog vjetra i energija Sunčevog magnetskog polja.
Zbog ekstremno visokih temperatura, materija je u obliku plazme. Posljedica toga je da Sunce ne rotira kao čvrsto tijelo. Brzina rotacije je veća na ekvatoru, nego u blizini polova, zbog čega dolazi do iskrivljenja silnica magnetskog polja, erupcija plina sa Sunčeve površine i stvaranja Sunčevih pjega i prominencija (protuberanci). Ove pojave nazivamo Sunčevom aktivnošću.
Osnovni podaci:
Hemijski sastav:
Sunčev ciklus
Promjene koje se opažaju na Suncu nazivaju se Sunčeva aktivnost, a odvijaju se periodično u cikusima prosječne dužine 11 godina. Ciklusi variraju u dužini, između 8 i 15 godina. Ove promjene obuhvataju:
Vremenski period najveće aktivnosti naziva se Sunčev maksimum. Može trajati nekoliko godina, u zavisnosti od aktivnosti pjega i baklji. Postoje i duža periodična razdoblja Sunčeve aktivnosti. U historiji je poznat Maunderov minimum, razdoblje u drugoj polovini 17. vijeka tokom kojeg je broj Sunčevih pjega bio izuzetno mali. Zbio se istovremeno sa periodom hladnih godina, nazvanog malo ledeno doba. Nije sasvim jasno da li su klimatske promjene bile uzrokovane ekstremno niskom Sunčevom aktivnošću.
Sastav Sunca
mini|desno|300px|Građa Sunca Sunce se može podijeliti na veći broj slojeva, prema uvjetima koji u njima vladaju. Granice među njima nisu jasno ocrtane i postoje prijelazna područja. Sunce nema čvrstu površinu, pa se kao granicu na kojoj počinje atmosfera uzima najviši sloj koji je još uvijek optički neproziran.
Također, Sunce se ne može tačno ograničiti jer njegov gušći dio prelazi u rjeđu atmosferu, a iza nje se daleko prostire područje u kojem djeluje Sunčev vjetar.
Jezgra
Do četvrtine poluprečnika Sunca prostire se jezgro, područje visoke temperature, oko 15,6 miliona K i pritiska 1016 Pa. U takvim uvjetima odvija se fuzija vodika u helij. Spajanjem 4 protona (jezgra atoma hidrogena) nastaje jedno jezgro atoma helija (2 protona i 2 neutrona), pri čemu se oslobađaju subatomske čestice i energija u obliku gama-zračenja.
Unutrašnji dio Sunca se može podijeliti na tri dijela.
Zona nuklearnih reakcija
Zona nuklearnih reakcija dobila je ime po tome što se u njoj odvija nuklearna reakcija. Temperatura u jezgri je 15,6 miliona kelvina, a pritisak 1016 paskala. U ovakvim uslovima gas prelazi u plazmu. Plazma je stanje materija u kojoj su atomi toliko stisnuti da su im jezgre odvojene od elektrona i slobodno plutaju. Ovo stanje materije svrstava se u četvrto agregatno stanje. U jezgri Sunca postoje uslovi da se pokrene jedna od nuklearnih reakcija. Koja će se pokrenuti zavisi od temperature. p-p ciklus (proton-proton ciklus) da se pokrene ova vrsta dovoljna je temperatura od 15,6 miliona kelvina. Dolazi do spajanja četiri protona i stvara se helij koji se sastoji od dva protona i dva neutrona. U jezgri Sunca ima više helija nego vodonika.
Radioaktivna zona
Nakon jednog centimetra svog puta gama zrake se sudare sa jezgrom atoma ili slobodnim elektronima. Gama zrake raspršuju se na više fotona nižih energija. Zbog ovakvog prenosa energije u jezgri Sunca održava se visoka temperatura. Ovo je zračenje ili radioaktivni prenos energije. Na ovaj način definisan je prenos energije u radioaktivnoj zoni.
Konvektivna zona
Sa subatomskim česticama je drugačija situacija. Električni neutroni slabo međudjeluju sa materijom i zato je njihov način puta mnogo jednostavniji i brži. Potrebno vrijeme da izađu iz Sunca je 2,23 sekundi. A prečnik Sunca je upravo toliki. Neutroni nam govore kakvo je stanje unutar Sunca.
Fotosfera
Prividnu površinu Sunca nazivamo još i fotosferom. Ovdje se temperature kreću oko 6000 K. Vrući plin izvire iz unutrašnjosti na površinu, zbog čega nam se čini da površina ima granulastu (zrnatu) strukturu. Granule su promjera oko 1.000 km, u stalnom su pokretu (poput vrenja vode) i vrijeme trajanja im je nekoliko minuta. Ponekada nastaju tzv. supergranule promjera 30.000 km i vremena života 24 h.
Granule
Granule su najmanja pravilna kretanja Sunčeve materije. Uočavaju se samo u centralnom dijelu Sunčevog kruga. Nalaze se u dubljim slojevima fotosfere odakle dolaze brzinom od 1 km u sek. Kada dođe do određene dubine materija joj se preljeva u okolinu i hladi. Dimenzije granula su oko 1000 km. Iščeznu nakon desetak minuta. One su toplije 400-500 kelvina od tamnog međugranularnog prostora. U njihovoj unutrašnjosti nalaze se filigrani.
Supergranule
Supergranule su granule većih dimenzije. Materija iz dubine dolazi brzinom od nekoliko desetaka pa do 1 km u sekundi. Materija izlazi u centru supergranule a ponire pri rubovima. Gas koji izvire u centru djelimično je ioniziran pa se s njim prenosi i magnetno polje. To objašnjava što je ono koncentrirano pri rubovima supergranula. Dimenzije su im oko 30.000 km. Rasprostranjene su po cijelom Suncu. U svakom trenutku ih ima oko 2000.
Oscilacije
Kretanje gasa u najvećim dimenzijama naziva se Sunčeva oscilacija. Primjećuje se kao titranje fotosfere i odvija se na mahove. Najčešći je pet minutni period a prosjek titranja je 4-8 minuta. Najveća brzina gasa pri titranju iznosi do pola kilometra u sekundi. Do titranja dolazi zbog pritiska gasa. Oscilacije se mogu porediti sa talasima potresa na Zemlji koji se isto tako kreću po unutrašnjošću Sunca. Nauka koja proučava Sunčevu aktivnost poput oscilacija naziva se helioseizmologija. Osim pravilnih kretanja u fotosferi se pojavljuju pjege. Posmatranjem Sunca primjećeno je da ono oštro omeđeno rubom. Ova pojava naziva se tamnjenje ruba. Gledanjem u centar Sunca gledamo oko 400 km u dubinu gdje je temperatura 9000 kelvina, a ako gledamo pri rubu ta dubina se smanjuje i s tim i temperatura. Smanjivanjem temperature smanjuje se intenzitet svjetlosti. Na ovaj način objašnjava se pojava tamnog kruga oko Sunca.
Hromosfera
U hromosferi se događaju izboji plina stvarajući efekte koje se nazivaju prominencije i baklje.
Prominencije (protuberance) su oblaci ili mlazovi usijanog plina izbačenog u vis. Mogu se uzdići do visine 150.000 km iznad fotosfere, kroz hromosferu i koronu. Gušće su od okolne tvari i dostižu temperaturu oko 20.000 K. Na sličan način dolazi do pojave baklji, mlazova plina koji se brzo podižu unutar hromosfere i padaju nazad. Vrijeme trajanja jedne baklje je oko 10 min. Postoje dvije vrste baklji: fotosferske i hromosferske. Sjajnije su od rengenskog zračenja i na višoj su temperaturi od okoline. Prema pravilu pjege se javljaju unutar baklji, a baklje se javljaju neovisno o pjegama. One obično traju po nekoliko mjeseci. U koroni iznad baklji može se pojaviti koronina kondenzacija. Postoje još dva načina u obliku prominencije i bljeskova. Ove dvije pojave nastaju u hromosferi odnosno fotosferi. Zbog veličine nastavljaju se u koroni.
Korona
U višim slojevima Sunčeve atmosfere, koroni, temperatura nastavlja rasti do 1.000.000 K. Nije sasvim jasno zbog čega se događa ovaj porast temperature. Pretpostavka je da ga stvaraju strujanja plina pod uticajem magnetskog polja. Korona je definisana izrazito malom gustoćom. Visoka temperatura se može objasniti energijom iz fotosfere, a ona se prenosi magnetnim poljem i akustičnim radiotalasima. Korona zrači milion puta manje od fotosfera. Njena svjetlost potiče iz tri izvora.
U koroni se stalno odvija protok materije. Pomoću spikula dobija materiju iz dubljih slojeva. Bijela korona se vidi pri pomračenju. Sastoji se od:
Vanjski dijelovi korone stalno gube masu u obliku Sunčevog vjetra.
Koronalne rupe
Mjesta u koroni gdje se magnetno polje širi u vanjski prostor nazivaju se "koronalne rupe", koje su 1973. prvi put opažene. Najveća, zabilježena iz SOD-a početkom 2015. ima 410 puta veći prečnik od Zemlje.
Sunčev vjetar
Sunčev (solarni) vjetar je struja čestica izbačenih velikom brzinom iz gornjih slojeva Sunčeve atmosfere, uglavnom elektrona i protona. Iako je ovaj gubitak mase Sunca gotovo beznačajan i gustoća Sunčevog vjetra malehna, čestice se kreću velikim brzinama i izazivaju vidljive efekte na tijelima u Sunčevom sistemu. Poznatiji efekti Sunčevog vjetra su polarna svjetlost i usmjeravanje repa komete suprotno od Sunca.
U blizini Zemlje Zemljino magnetsko polje zarobljava čestice Sunčevog vjetra i usmjerava ih prema magnetskim polovima. Budući da se čestice Sunčevog vjetra kreću brzinama oko 900 km/s, pri sudaru sa česticama u zemljinoj atmosferi dolazi do ioniziranja plina i pojave svjetlosti. Ova se pojava uočava u polarnim područjima, zbog čega je dobila ime polarna svjetlost ili Aurora Borealis] (odnosno Aurora Australis na južnoj Zemljinoj polulopti). Ukoliko je Sunčeva aktivnost veća, pojačano djelovanje Sunčevog vjetra može dovesti do pojave polarne svjetlosti i na manjim geografskim širinama. U takvim uslovima postoji mogućnost ometanja ili čak oštećenja radio-komunikacijskih uređaja na Zemlji i vještačkim satelitima.
Komete se prilikom dolaska u blizinu Sunca zagrijavaju, zaleđena površina komete isparava i oslobađa oblak plina i čestica prašine. Djelovanjem čestica Sunčevog vjetra, oblak se oblikuje u rep komete. Budući da Sunčev vjetar dolazi iz smjera Sunca, potiskuje rep kometa u suprotnom smjeru.
Sunčeve pjege
Siunčeve pjege pojavljuju se i nestaju. Tamnije su zbog kontrasta prema fotosferi. Zrače manje u odnosu na fotosferu, a temperatura im je od 3,5 - 4000 kelvina oko 2000 kelvina manje od okoline. U njenom središtu izvire ionizirani gas, a s njim se prenose silnice magnetnog polja koje ima magnetnu indukciju 0,4 tesla. To nije najveća vrijednost koju dostiže Sunce. Magnetno polje je ravnomjerno raspoređeno samo u pjegama. Ono je koncentrirano i po rubovima supergranula. To su cjevaste silnice dimenzija oko 500 km. Magnetna indukcija ovdje je 0,1 tesla. Pjege se pojavljuju kao pore. Neke ostanu takve, a neke rastu. One se sastoje od Nakon dva dana pjege dostižu maksimum magnetne aktivnosti. Traju nekoliko sati - 6 mjeseci (prosječno oko 10 dana). Formiraju se u grupe. Oko pjege s jačim magnetnim poljem okupljaju se slabije i traju koliko traje pjega unutar grupe.
Novi ciklus počinje prije nego što nestanu sve pjege predhodnog. On može biti jedanaestogodišnji ili stogodišnji. Postojalo je vrijeme kada se one nisu vidjele. Taj period bio je od 1650. do 1715. godine.
NGC 6017
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Državna bolnica za Škotsku i Sjevernu Irsku
Državna bolnica za Škotsku i Sjevernu Irsku (State Hospital for Scotland and Northern Ireland), zvanično Državna bolnica (State Hospital), također nazvana i Bolnica Carstairs (Carstairs Hospital) je psihijatrijska bolnica koja pruža njegu i tretman u uslovima visoke sigurnosti za oko 240 pacijenata iz Škotske i Sjeverne Irske koji trebaju biti zatvoreni u uslovima specijalne sigurnosti koje jedino može pružiti Državna bolnica. Bolnica se nalazi blizu sela Carstairs u Škotskoj.
Bolnicom upravlja State Hospitals Board za Škotsku koji je javno tijelo odgovorno Prvom ministru Škotske kroz Direktorat škotske vlade za zdravlje i dobrobit (Scottish Government Health and Wellbeing Directorate). Oni su specijalni Health Board, dio NHS Scotland i jedina bolnica svoje vrste u Škotskoj.
Bord i bolnica imaju preko 600 zaposlenih.
Njihov cilj je ,,da pomognu pacijentima da se dovoljno oporave od bolesti da bi bili u mogućnosti da budu transportovani u bolnice bliže njihovim domovima. Gdje to nije moguće, pokušavamo im pomoći da se izbore sa nedostatcima i žive normalno."
Posle bijega Roberta Monea i Thomasa McCullocha na dan Svetog Andrije 1976. tokom koga su ubijeni pacijent, sestra i policajac, bolnica je uvela alarm. Alarm se aktivira ako neki pacijent pobjegne da bi upozorio ljude u blizini, uključujući i obližnji grad Lanark i sela kao što je Ravenstruther. Alarm je zasnovan na vazdušnim sirenama iz Drugog svjetskog rata i dvotonski alarm se čuje u cijeloj oblasti u slučaju bijega. Sistem se testira svakog trećeg četvrtka u mjesecu u 13.00.
Filozofija renesanse
Renesansa je period koji je bio u 15. i 16. vijeku. To je bio prelazni period iz Srednjeg u Novi vijek. U renesansi se ruše okviri skolastike i izgrađuje se nova filozofska slika svijeta. Tada se rađa smisao za ljepotu prirode, a također se budi interes za čovjeka i nauku. U tom periodu društvene okolnosti su burne, ruši se feudalizam, a rađa se kapitalizam.
To je i period novih otkrića- 1492. godine Kolumbo otkriva "Novi Svijet", a Magelan putuje oko svijeta. Početke renesanse nalazimo u djelima Dantea i Bokača koja su pisana na narodnom jeziku.
Predstavnici- književnost
Dante je svojim djelom Božanstvena komedija, vratio ponovni značaj i ljepotu antike u književnost, te, potencirajući narodni jezik, koji se smatrao vulgarnim za razliku od „ljepšeg, vrijednijeg i plemenitijeg“ latinskog jezika, upravo borac za ono individualno.
NGC 1557
NGC 1557 (također poznat kao ESO 55-**15) je grupa zvijezda i nalazi se u sazviježđu Mala vodena zmija. Prvo otkriće je napravio John Frederick William Herschel 24. novembra 1834. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Piron iz Elide
mini|282px| Πύρρων Piron iz Elide (Piron Eliđanin, grčki Πύρρων, Pýrrōn), grčki filozof (?, oko 360. pr. n.e.. –, 272. pr. n.e.). Nema pisanih djela, ali o njegovom učenju saznajemo iz djela njegova sljedbenika Seksta Empirika. Suprotstavljajući se dotadašnjim dogmatskim učenjima utemeljio je skeptičku filozofiju. Njegova filozofija se temelji na tome da 'pri izricanju sudova ne možemo pouzdano tvrditi da nešto jest, već samo izreći da nam se čini da nešto jest. Treba se kloniti izricanja sudova jer svakoj tezi možemo suprotstaviti antitezu. Takav stav dovodi do duševnog mira, zbog toga što ne možemo spoznati stvari, ne možemo ni odrediti kako se prema njima ponašati.' Uz Seksta Empirika sljedbenici su mu bili skeptik Agripa i Timon iz Flijunta.
Novo Brdo (čvor)
Hrvatska:
Kosovo:
Yoichiro Nambu
Za doprinos u oblasti teorijske fizike, konkretno, otkriće mehanizma spontanog narušavanja simetrije u subatomskoj fizici, dodijeljena mu je Nobelova nagrada za fiziku 2008.
Prijanovići (Kladanj)
Prijanovići su naseljeno mjesto u općini Kladanj, Bosna i Hercegovina.
NGC 3101
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Sekst Empirik
Sekst Empirik (grčki Σέξτος ὁ Ἐμπειριϰός, Sékstos ho Empeirikós, latinski Sextus Empiricus), grčki filozof i liječnik (II. vijek.). Živio je u Rimu i Aleksandriji. Predstavnik skepticizma, što ga je utemeljio njegov učitelj Piron iz Elide, o kojem se pak zna posredno iz Sekstova spisa Pironove postavke (Πυρρώνειοι ὑποτυπώσεις), jer Piron nije ostavio pisana djela. Sekst Empirik poput Pirona smatrao je da se treba suzdržavati od izricanja sudova, jer je svakoj tezi moguće suprotstaviti antitezu. Ideje predočuju samo druge ideje, a svaki kriterij istine leži u krugu beskonačnog dokazivanja jedne istine drugom. Skepticizam je ograničio na teorijski svijet nauke pa je razlikovao apstraktna teologijska (teoretska) od religijskih (praktičnih i kulturno uslovljenih) vjerovanja. Svoje je postavke opširno iznio u spisu (vjerojatno u cijelosti nesačuvanom) Protiv znanstvenika (Πρὸς μαϑηματιϰούς, latinski Adversus Mathematicos), u 11 knjiga. Njegova su djela glavni izvor poznavanja antičkog skepticizma.
Prugasta mitra
Prugasta mitra je sredozemni endem puža, rasprostranjen uzduž istočne obale Jadrana od Cavtata do Rovinja, ali je vrlo rijedak. Najbrojniji su nalazi u području srednjeg Jadrana. Ovaj puž ima vretenastu kućicu. Veličina mu je oko 10 centimetara. Može se pronaći na dubini od 20 do 85 m. O njemu se veoma malo zna.
Radi svoje rijetkosti i ljepote kućice ovo je vrlo tražena vrsta. Stoga su i ovako rijetke populacije u posljednje vrijeme još više prorijeđene. Od 1994. godine prugasta mitra je zakonom zaštićena.
Kuba na Svjetskom prvenstvu u atletici 2017.
Muškarci
* – Prikazuje da se takmičar takmičio u kvalifikacijama.
Jupiter
Jupiter je peta planeta od Sunca i najveća planeta u Sunčevom sistemu. Jupiter je udaljen 5.20 AU ili 778,330,000 km od Sunca, ima promjer 142,984 km i masu 1.900e27 kg. Dosad je otkriveno 79 prirodnih satelita koji kruže oko Jupitera, a otkriveni su i planetarni prstenovi.
Jupiter je četvrto najsjajnije nebesko tijelo, nakon Sunca, Mjeseca i Venere. Masivniji je 2,5 puta od ukupne mase ostalih osam planeta u Sunčevom sistemu.
Jupiter je dobio ime po vrhovnom bogu starih Rimljana, kojeg su Grci zvali Zeus ili Jupiter.
Atmosfera
Jupiterova atmosfera sastoji se od gustih slojeva oblaka čija visina seže do 1000 kilometara. Slojevi oblaka dijele se u tri glavne grupe koji se međusobno razlikuju po boji. Na vrhu atmosfere se nalaze crveni oblaci čiji sastav je mješavina leda i vode. Kristali amonij-hidrosulfida čine bijele i smeđe oblake koji su u središnjem dijelu atmosfere. Dno atmosfere pokrivaju plavičasti oblaci koji svoju boju zahvaljuju kristalima amonijakovog leda. Općenito se može reći da je atmosfera ovoga diva među planetama Sunčevog sistema sastavljena od 75 % hidrogena i 23 % helija. Ostatak otpada na vodenu paru, metan, amonijak i slične hemijske spojeve. Najzanimljiviji fenomen vezan za Jupiterovu atmosferu je takozvana "velika crvena pjega". To je područje eliptičnog oblika u jupiterovoj atmosferi čija je veličina otprilike 12 000 × 25 000 km. Velika crvena pjega je u stvari velika oluja koja traje već stoljećima. Vjetrovi koji pušu unutra same oluje mogu premašiti 600 km/h. Nije samo područje velike crvene pjege aktivno u Jupiterovoj atmosferi. Cijela atmosfera je vrlo turbulentna i aktivna. Prosječna brzina vjetra u gornjim slojevima Jupiterove atmosfere je 500 km/h.
Osobine unutrašnjosti planete
Mjerenja gravitacionog polja ukazuju na postojanje značajne koncentracije stjenovitog i ledenog materijala u Jupiterovoj unutrašnjosti, vjerovatno jezgre mase 10 do 15 puta veće od Zemlje. Pritisak u unutrašnjosti Jupitera dostiže više desetaka miliona bara.
Na moguću kameno-ledenu jezgru nastavlja se debeli sloj metalnog vodika. Naime, pri pritisku od oko 2 × 1011 Pa, hidrogen prelazi u metalno tekuće stanje. To je stanje pri kojem su molekule hidrogena tako gusto složene da pojedine atome susjedna molekula privlači jednako kao i atom partner u istoj molekuli. Posljedica toga je razbijanje molekula. Pored toga događa se da i elektrone u ljuskama privlače susjedne jezgre, pa dolazi do ionizacije (odvajanja elektrona od jezgri). Vodik postaje vrlo vodljiv (slično metalima), pa se zato ovo stanje zove metalni tekući vodik. Ovaj sloj vjerovatno sadrži i primjese helija i raznog leda. Postojanje metalnog vodika je dokazano u laboratorijima na Zemlji 1996. godine.
Na sloj metalnog vodika se u blagom prelazu nastavlja sloj vodika i helija u molekularnom obliku koji iz tekućeg stanja (dublji slojevi) prelazi u plinovito (bliže površini). Atmosfera koju vidimo je samo vanjski dio ovog sloja. Ovaj sloj sadrži i manje količine vode, ugljik-dioksida, metana i drugih jednostavnih spojeva.
Jupiter je po sastavu 90% hidrogen i 10% helij (po masenom udjelu), sa tragovima vode, metana i amonijaka. Taj sastav približno odgovara i sastavu prvobitnog oblaka od kojeg je i nastao Sunčev sistem.
Jupiterova unutrašnjost je vrlo vruća, temperature u središtu su čak 20.000 K, pa Jupiter 1,5 puta više energije zrači u svemir nego što je prima od Sunca. Ravnotežna temperatura (ona koju bi imao da ga grije samo Sunce) za Jupiter iznosi 140 K, ali je stvarna temperatura njegovih vanjskih dijelova približno 160 K. To se objašnjava Kelvin-Helmholtzovim mehanizmom (potencijalna energija gravitacijskog polja sažimanjem prelazi u unutarnju energiju). Za opaženu količinu energije bi bilo dovoljno da se Jupiter sažme za 1 mm godišnje.
Postoji neopravdano mišljenje da Jupiteru nedostaje samo malo mase da bi postao zvijezda. Iako velik, Jupiter je po dimenzijama vrlo daleko od zvijezda ili smeđih patuljaka. Trebala bi mu 80 puta veća masa da u njegovom središtu započnu nuklearne reakcije.
Orbita
Jupiter svoju stazu oko Sunca obiđe za 11,87 godina. Zbog eliptičnosti putanje udaljenost između Jupitera i Sunca varira od 4,95 do 5,5 AJ.
Rotacija
Jedan Jupiterov dan traje 9 sati i 50 minuta. Zbog te brze rotacije na Jupiteru nastaju snažna vrtloženja i turbulencije u atmosferi. Periodi rotacije se razlikuju od sloja do sloja zbog različitih atmosferskih kretanja.
Magnetosfera
Godine 1955. otkrivena je radio-emisija s Jupitera, što je upućivalo na jako magnetsko polje. Jako magnetsko polje Jupitera posljedica je debelog sloja metalnog vodika i brze rotacije. Magnetska os priklonjena je za 11° prema osi rotacije.
U atmosferi, ono iznosi oko 10−3 T (4000 puta jače od Zemljinog). Jupiterovo magnetsko polje je oko 100 puta veće od Zemljinog. Proteže se nekoliko miliona kilometara u smjeru Sunca i čak oko 650 miliona km u suprotnom pravcu, te doseže i do Saturnove putanje. Magnetsko polje stvara jake struje visoko-energetskih čestica koje su 10 puta jače od onih u Van Allenovim pojasima.
Ono obuhvata i putanje Jupiterovih satelita, pa se time djelomično objašnjava velika vulkanska aktivnost na Iju. Između Jupitera i Ioa izmjerena je električna struja jakosti 5 miliona ampera (5 MA). Naelektrizirane čestice ubrzane do vrlo velikih brzina udaraju u Iovu površinu i izbijaju atome s površine. Izbijeni atomi čine Iov Torus, veliki prstenasti oblak električki nabijenih čestica oko Iove putanje.
Jupiterovo magnetsko polje uzrokuje i polarnu svjetlost.
Jupiterovi prstenovi
Godine 1979. letjelica Voyager je otkrila Jupiterove prstenove. Prstenovi se uglavnom sastoje od mikrometarskih čestica prašine, a prostiru se sve do površine planeta. Najbliži Jupiteru je Halo prsten, širok oko 20 000 km, koji ima oblik torusa. Na Halo se nastavlja 7 000 km široki glavni prsten. Unutar glavnog prstena se nalaze i Jupiterovi sateliti Metida i Adrasteja. Smatra se da su ova dva satelita izvor materijala (udari meteorita izbacuju krhotine u Svemir) za glavni pojas, dok su druga dva mala unutrašnja satelita - Amalteja i Teba - izvori materijala za vrlo rijetke Amalthea Gossamer (unutar Amaltejine putanje) i Thebe Gossamer (između putanja Amalteje i Tebe) prstene koji se nastavljaju na glavni prsten.
Prirodni sateliti
Prema dosadašnjim saznanjima oko Jupitera kruži 79 prirodnih satelita. Zbog velikog broja prirodnih satelita postoji podjela po sljedećim grupama:
Historija ljudskog istraživanja
Zbog svoje vidljivosti golom oku na noćnom nebu Jupiter je bio poznat u antičkim vremenima. Godine 1610. Galileo Galilej pomoću teleskopa otkriva četiri prirodna satelita koji su prozvani: Io, Evropa, Ganimed i Kalisto. Ovu grupu priodnih satelita nazivamo galilejanskim satelitima. Sa Zemlje je do sada poslano 7 sondi, koje su bile uspješne u svom cilju. Prva sonda koja je uspjela stići do Jupitera bila je međuplanetarna sonda Pioneer 10. Poslala je prve slike niske rezolucije. Pioneer 10 je također vratila i telemetrijske podatke o magnetosferi i atmosferi Jupitera. Sonde iz porodice Voyager (Voyager 1 i Voyager 2) svojim preletom pokraj Jupitera opremljene boljim kamerama i instrumentima nego sonde Pioneer, poslale su slike i telemetrijske podatke na zemlju 1979, što je doprinijelo proširenju znanja o planeti Jupiter, otkrivši sljedeće:
Ekspedicije svemirskih letjelica čine prekretnicu u izučavanju divovskih planeta i njihovih satelita. 4. ožujka 1979. otkriven je Jupiterov prsten. Saturn je primio posjet Pioneera 11. septembra 1979., Voyagera 1 u novembru 1980., a Voyagera 2 u augustu 1981. Voyagera 2 je u januaru 1986., osam godina nakon lansiranja, stigao u najveću blizinu Urana, a 1989. i do Neptuna. Plin helij je na Jupiteru spektroskopski dokazan iz Pioneera 10. Na temelju opažanja u optičkom i radio valnom području, i sa Zemlje i s letjelica, te izravnim mjerenjima iz letjelica može se veoma sigurno govoriti o građi tijela koje pripadaju Jupiterovoj skupini planeta.
Murat-beg Tardić
Murat-beg Tardić je bio kliški i požeški sandžak-beg, te ćehaja vojskovođe Gazi Husrev-bega i prvi mutevelija Gazi-Husrev-begovog vakufa.
Bitka kod Klisa 1537.
Kako su kliški uskoci uznemiravali Bosansku krajinu, to se 1536. godine bosanska vojska koju je predvodio Murat-beg Tardić stalno nalazila oko Klisa. U blizini Sinja, Murat-beg Tardić podiže dvije utvrde, kako bi presjekao dovod hrane i drugog materijala nepristupačnom Klisu. U pomoć opkoljenom Klisu 1537 pristiže hrvatska vojska pod zapovjedništvom Petra Kružića. Murat-beg Tardić ga presreće kod Solina, gdje ga je i potukao. Nakon toga, 12. marta 1537. Murat-beg zauzima Klis. Svojom vojnom zaslugom, Murat-beg postaje upravnik Kliškog sandžaka sa titulom bega.
1537. do 1545.
mini|lijevo|200px|Turbeta u haremu [[Gazi Husrev-begova džamija|Begove džamije u Sarajevu]] 1543. je smješten na položaj požeškog sandžak-bega gdje je i ostao do svoje smrti 1545. godine. Sahranjen je u haremu Begove džamije u manjem turbetu kraj Gazi Husrev-bega.
Elektronska spinska rezonanca
Elektronska spinska rezonanca ili elektronska paramagnetna rezonanca (ESR, EPR) proučava mikrotalasno zračenje koje je emitirano ili apsorbirano od nesparenih elektrona u magnetnom polju. Spin elektronima daje magnetni moment. Spareni elektroni poništavaju svoje magnetne momente, pa elektronsku spinsku rezonancu pokazuju samo molekule koje imaju nesparene elektrone. Elektronska spinska rezonanca funkcionira na isti način kao i nuklearna magnetna rezonanca, samo se umjesto jezgara detektiraju nespareni elektroni. Budući da elektroni imaju puno veći magnetni moment od jezgara, potrebno je slabije magnetsko polje i veća frekvencija. ESR je jako osjetljiva: može detektirati vrlo niske koncentracije slobodnih radikala, manje od jedan dio na milion.
Mehmed Alagić
Mehmed Alagić (8. juli 1947 – 7. mart 2003) bio je ratni general Armije Republike Bosne i Hercegovine. Tokom rata bio je komandant 3. i 7. korpusa Armije RBiH, a nakon rata obavljao je dužnost načelnika općine Sanski Most.
Alagić rođen je u Fajtovcima kod Sanskog Mosta. Bio je bivši aktivni oficir JNA. Vojnu školu završio je u Banjoj Luci 1970. godine, a kasnije je predavao i bio načelnik Škole rezervnih oficira, također u Banjoj Luci. Godine 1986, po završetku studija na visokoj vojnoj školi za starješinski kadar (Komandno-štabna škola), Alagić je postao oficir za operativne poslove 36. mehanizovane brigade. U decembru 1989, postavljen je za načelnika štaba jedne pješadijske brigade u Zrenjaninu, koja je bila u sastavu Novosadskog korpusa. Mehmed Alagić je napustio JNA 27. februara 1991. u činu potpukovnika. Dana 1. novembra 1993. imenovan je za komandanta Trećeg korpusa Armije RBiHi na tom položaju je ostao do 26. februara 1994. godine kada je preuzeo dužnost komandanta novoosnovanog Sedmog korpusa Armije RBiH.
Noćajevići
Noćajevići su naseljeno mjesto u općini Kladanj, Bosna i Hercegovina.
Mehmed Alagić
Prema haškoj optužnici, teretilo ga se ubistvo, nasilje nad životom osoba, okrutno postupanje, bezobzirno razaranje gradova, naselja i sela koje nije opravdano vojnom nužnošću, pljačku javne ili privatne imovine te uništavanje ili hotimično nanošenje štete institucijama posvećenim religiji (kršenje zakona i običaja ratovanja), kao i namjerno ubijanje, namjerno nanošenje velike patnje ili ozbiljne povrede tijela ili zdravlja, nečovječno postupanje, nezakonito zatvaranje civila i ekstenzivno uništavanje imovine koja nije opravdana vojnom nuždom.
S obzirom na smrt u toku procesa, međunarodni sud u Hagu zaustavio je proces protiv Alagića 21. marta 2003. godine.
Poznat po akciji zauzimanja planine Vlašić i gradova Kupresa i Donjeg Vakufa.
Vlastimir Peričić
Vlastimir Peričić (Vršac, 7. decembar 1927 – Beograd, 1. mart 2000) jest srpski i jugoslavenski kompozitor i dopisni član Srpske akademije nauka i umetnosti.
Biografija
Vlastimir Peričić je rođen u Vršcu 7. decembra 1927. godine od oca Juraja i majke Jelice, rođene Nikolajević.
Osnovnu školu učio je u Zemunu 1934-38, gimnaziju u Zemunu 1938-1941. i u Beogradu 1941-46. U Srednju muzičku školu pri Muzičkoj akademiji u Beogradu upisao se 1941, na Muzičku akademiju 1945; diplomirao na Odsjeku za kompoziciju Muzičke akademije u Beogradu (u klasi prof. Stanojla Rajičića) 1951. godine.
U periodu 1945-47. radio kao pripravnik, u Prirodnjačkom muzeju u Beogradu, 1948—51. kao honorarni nastavnik solfeđa i osnovne teorije muzike u Muzičkoj školi Josif Marinković u Beogradu, 1951-55. kao profesor teorijskih predmeta u Srednjoj muzičkoj školi pri Muzičkoj akademiji (danas Muzička škola Josip Slavenski).
Školsku godinu 1955-56. proveo na usavršavanju na Akademiji za muziku i dramsku umjetnost Muzičke akademije u Beču u klasi kompozicije prof. Alfreda Uhla. Tokom ljeta 1956. prisustvovao kursevima za suvremenu muziku u Darmstadtu u Njemačkoj.
Godine 1955. izabran je na Muzičkoj akademiji (sadašnji Fakultet muzičke umjetnosti) u Beogradu za asistenta na Odsjeku za kompoziciju, 1961. za docenta na Odsjeku za muzičku teoriju, 1965. za vanrednog profesora, 1988. za redovnog profesora. Predavao je 1967-71. i na Odjeljenju nastave I stepena u Nišu. Predavao je različite teorijske predmete (harmoniju, harmansku analizu, kontrapunkt, muzičke oblike, analizu muzičkog djela, tonski slog, poznavanje instrumenata itd), a od 1971. prvenstveno predaje istoriju jugoslavenske muzike na Odsjeku za muzikologiju.
Izveo je kao mentor na diplomski ispit 51 kandidata iz teorijskih predmeta i 27 iz historije jugoslavenske muzike, kao i 6 magistranata. Penzionisan je kao redovni profesor Fakulteta Muzičke umjetnosti u Beogradu 1993. godine. Preminuo je u Beogradu 1. marta 2000. godine.
Davor Slamnig
Davor Slamnig (rođen 1956. godine) je hrvatski pisac i muzičar.
Vlastimir Peričić
Biografija
Muzička akademija Univerziteta u Istočnom Sarajevu otvorila je Legat Vlastimir Peričić.
Davor Slamnig
Slamnig osamdesetih godina objavljuje dvije zbirke kratkih priča "Čudovište" i "Qwertzu i Opš". Njegov roman "Topli zrak" ušao je u uži izbor za nagradu Meša Selimović (Bosna i Hercegovina).
Vlastimir Peričić
Priznanja i nagrade
Dobitnik je više nagrada, neke od njih su:
Davor Slamnig
Vanjski linkovi
Davor Slamnig
Vlastimir Peričić
Ostalo
Tekstovi za emisije Radio Beograda, Radio Skopja, programski komentari za koncerte Beogradske filharmonije, Simfonijskog orkestra i hora Radio Beograda, Muzičke omladine, Galerije SANU.
Krv
mini|desno|250px|Epruvete sa krvlju: desno svježa krv, lijevo izdvojena krvna plazma i krvne ćelije Krv je cirkulatorno tkivo, koje se sastoji od tečne plazme i ćelija (crvenih krvnih ćelija – eritrocita, bijelih krvnih ćelija – leukocita i krvnih pločica – trombocita). Medicinski termini, koji se vezuju za krv, često počinju sa hemo- ili hemato- (od grčke riječi "haima", što znači "krv").
Puž bačvaš
mini|300px| Tonna galea mini|300px|Duża muszla małża w lewo: Tonna galea mini|300px| Tonna galea Puž bačvaš (Tonna galea) živi pojedinačno ili u rijetkim grupama na mekanom i pjeskovitom ili muljevitom dnu, na dubini od 10 do 150 m. Kao što mu ime kaže, kućica ove vrste bačvastog je oblika, vrlo je velika i relativno krhka. Može narasti do 30 cm, pa je bačvaš jedan od najvećih puževa Jadrana. Hrani se bodljikašima i drugim mekušcima Iz pljuvačne žlijezde izlučuje 4%-tnu sumpornu kiselinu kojom otapa ljušture plijena. Rasprostranjen je u Indo-Pacifiku, istočnom Atlantiku te cijelom Sredozemlju i Jadranskom moru. U Jadranu naseljava priobalna područja do 5 nautičkih milja udaljenosti od obale. U sjevernom dijelu Jadrana vrlo je rijedak. Najbrojnija naselja ove vrste zabilježena su u srednjedalmatinskim kanalima i zaljevima. Zbog atraktivnog izgleda i svoje veličine često se izlovljava i prodaje kao suvenir. Stoga se njegove populacije posljednjih godina sve više prorjeđuju. Od 1994. godine puž bačvaš je zakonom strogo zaštićen.
Krv
Beskičmenjaci
Kod nekih manjih beskičmenjaka kisik se rastapa u plazmi. Veće životinje koriste disajne proteine da bi povećali kisikov kapacitet nošenja. Hemoglobin je najprostranjeniji disajni protein u prirodi. Hemocijanin (plavog pigmenta) sadrži bakar i može se naći kod mekušaca i rakova.
Kod mnogih beskičmenjaka, proteini koji nose kisik lako su topivi u krvi; u kičmenjaka, nalaze se unutar posebnih crvenih ćelija, tako omogućujući veću koncentraciju disajnih pigmenata bez povećanja žitkosti krvi i bez oštećenja organa, poput bubrega, koji filtriraju krv.
Insekti
Kod insekata, krv (pravilniji naziv je hemolimfa) nije uključena u transport kisika. Otvori zvani traheje dozvoljavaju kisiku iz zraka ulazak u tijelo, koji difuzijom ide direktno do tkiva). Krv insekata se ponovo izliva u tkiva, kako bi odstranila otpadne produkte.
Anatomija krvi
Krv se sastoji od nekoliko vrsta sićušnih tijela; ovi elementi čine oko 45% krvi. Ostalih 55% je krvna plazma, žućkasta tekućina koja služi kao tekuće (plovuće) sredstvo. Normalni pH ljudske arterijske krvi je približno 7.40. Nekih 7% ljudske težine je krv.
Sićušna tijela:
Krvna plazma je u biti vodena solucija, koja se sastoji od 96% vode, 4% proteina krvne plazme, i male količine drugih materija. Neki od komponenata su:
Proizvodnja i degradacija
Krvne ćelije degradiraju slezena i Kupfferove ćelije u jetri. Jetra također pročišćava proteine i amino kiseline.
Transport kisika
Količina kisika u krvi je direktno proporcionalna parcijalnom pritisku kisika (PO2) u krvi.
Molekula hemoglobina je osnovni transporter kisika. 98.5% kisika je hemijski sjedinjen s hemoglobinom (Hb). Samo 1.5% je fizički rastopljeno u krvi.
Transport ugljik dioksida
Kada arterijska krv teče kroz kapilare, ugljik dioksid se izdvaja iz tkiva u krv. Dio ugljik dioksida se rastapa u krvi, a nešto se spaja sa hemoglobinom u karbaminohemoglobin. Ostatak ugljik dioksida se pretvara u bikarbonat ili jone vodika. Većina ugljik dioksida se prevozi unutar krvi u obliku jona vodika.
Transport jona vodika
Nešto oksihemoglobina gubi kisik i postaje deoksihemoglobin. Deoksihemoglobin ima mnogo veću privlačnost prema H+ nego oksihemoglobin tako da veže većinu jona vodika.
Drevna medicina
Hipokratska medicina je smatrala krv jednim od četiri tjelesna soka (uz žutu žuč, crnu žuč i sluz). Pošto se za mnoge bolesti vjerovalo da im je uzrok višak krvi, do 19. vijeka često su se upotrebljavale pijavice i flebotomija (puštanje krvi iz tijela). Danas se upotrebljavaju u rijetkim krvnim bolestima.
U klasičnoj grčkoj medicini, krv se dovodila u vezu sa zrakom, proljećem i veselom, proždrljivom ličnosti. Vjerovanje je bilo da se krv stvara u jetri.
Dijagnoza
Krvni pritisak i testovi krvi su najčešći testovi koji se obavljaju, a koji se odnose na krv.
Patologija
Pogledajte članak: Bolesti krvi
Tretman
Transfuzija krvi je najneposrednija terapeutska upotreba krvi. Takva krv se dobija od donatora. Pošto postoje različite krvne grupe, a transfuzija pogrešne grupe može izazvati ozbiljne komplikacije, potrebno je ustanoviti da je pravilna grupa upotrebljena.
Ostali krvni proizvodi koji se primjenjuju putem vena su ćelije, krvna plazma, krioprecipitati (produkti koji se dobiju grijanjem smrznute plazme) ili koncentrati specificnih faktora zgrušavanja.
Mnogi se oblici lijekova (od antibiotika do hemoterapije) primjenjuju putem vena, jer nisu lahko ili dovoljno upijeni u probavnom traktu.
IC 1336
IC 1336 (također poznat kao ESO 598-1, MCG -3-53-9 i PGC 65706) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 385 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Jarac. Najveći prečnik je 0,80 (90 hiljada sg) a najmanji 0,5 uglovnih minuta (56 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio Stephane Javelle 17. augusta 1892. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Visoko u ratu (1992–1995)
Ovaj članak prikazuje dejstva u toku rata u Visokom i okolini, te donosi pregled aktivnosti visočkih jedinica Armije Republike Bosne i Hercegovine. Visočke jedinice pretežno su pružale pomoć jedinicama na drugim bojištima: odbrana Bilalovca (Kiseljak – Busovača), Fojnice, Vareša. Također su učestvovale su u odbrani Olova u velikoj ofanzivi VRS-a u zimu 1993/94. Godine 1995. učestvovale su u borbama na Treskavici, u Operaciji deblokade Sarajeva, na operaciji "Domet 95" na Vlašiću i u operaciji Sana na ratištu kod Bosanske Krupe.
Pripreme i početak rata
Dana 6. aprila 1992. proglašava se vanredno stanje što rezultira postrojavanjem Protivdiverzantskog voda TO. Već od 22. aprila 1992. počinje doturanje naoružanja prema Sarajevu, kada se vrši prevoz oružja šumskim putem Visoko - Kralupi - Čifluk - Rakovica. Uz pripremanje odbrambenih snaga vršen je stalni pritisak na Srbe da predaju svo naoružanje iz kasarni "Ahmet Fetagahić" i "Majevica". Dana 25. aprila oko 12 sati popodne Srbi napuštaju kasarnu Ahmet Fetagahić, koja više neće biti upotrebljiva i prelaze u kasarnu Majevica u kojoj je bilo smješteno skoro svo naoružanje. Sljedećeg dana novoformirane jedinice TO Visoko vrše opsadu i napad na kasarnu Majevica i pri tom zarobljavaju 7 srpskih vojnika te osvajaju skoro svo naoružanje (preko 2000 cijevi, velike količine municije i ostalog materijala).
Dio naoružanja koji je zarobljen biva raspoređen novoformiranim jedinicama, dok se dio naoružanja opet prebacuje za Sarajevo čije je obezbjeđenje vršio vod Patriotske lige a kretao se putem Visoko - Goduša - Vela - Crkvica - Ahatovići. Dana 3. maja 1992. pripadnici svih jednicia u Visokom i okolini vrše prvi kombinovano artiljerijsko-pješadijski napad na srpska uporišta u Ilijašu, Sovrlama, Ljubinićima i Čekrčićima što je izazvalo pometnju među srpskim snagama koji su bili primorani skrenuti svoje snage sa pravca Sarajeva. To je pomoglo u odbrani glavnog grada koji je svoju odlučujuču bitku vodio 2. i 3. maja kada su Visočke jedinice izvršile napad.
Istog dana je dobijena i prva bitka za Visoko gdje je TO razoružao pripadnike SDS-a na području Goduše, Kula Banjera i Ravni. Tog dana su srpske snage izvršile napad iz artiljerijskih oružja pucajući nasumice po užem gradskom stambenom jezgru što je odnijelo prve civilne žrtve. U istom periodu zračne jedinice srpskih snaga napadaju industrijske, vojne i civilne objekte u Visokom. 18. maja 1992. godine u tjesnacu Mačuh, između naselja Papratnica (Kakanj) i Seoča (Visoko) zaustavljena je kolona Jugoslovenske narodne armije koja je napustila kasarnu Bilmišće u Zenici. Kolonu su zaustavile jedinica OpŠTO Visoko, Manevarska četa SJB Visoko (kasnije Tufina četa) koja je izvršila zaprečavanje puta i zaustavljanje kolone, zatim jedinica Općinskog štaba TO Kakanj, Četa “Bosna”, jedinica Vojne policije, policajci Stanice javne bezbjednosti Kakanj i mjesne jedinice rejonskih štabova Patriotske lige i zaplijenjeno je: 750 automatskih pušaka, 90 pištolja, 2 haubice H-105 mm, 3 protiv-avionska topa 20/3 mm, 50 “Zolja”, 36 lansera RBR 90 mm, veću kolićinu razne municije, 2 motorna vozila TAM-150, 2 motorna vozila Pinzgauer.
Poluokruženje
Zimča koja se nalazila na putu između Visokog i Kaknja, i koja je dovodila Visoko u poluokruženje i nezahvalnu poziciju, je konačno oslobođena 20. juna u akciji svih visočkih jedinica prilikom čega je oduzeta veća količina naoružanja, a naoružane jedinice SDS-a poražene. Uprkos tome vodeći oficiri i komandiri SDS-ovih pripadnika su prebjegli preko Kiseljaka, odnosno HVO teritorije koje su propuštene bez borbe. Time je Visočka općina stavljena pod skoro potpunu kontrolu TO-a, osim sela Čekrčići koje će do kraja rata ostati pod komandom VRS-a.
Dana 20. juna 1992. godine, članovi Općinskog štaba Visoko, Teritorijalne odbrane BiH, su izveli akciju razoružavanja srpskih paravojnih i vojnih snaga na putnoj komunikaciji Visoko – Zimča – Moštre – Kakanj, koji su držali u blokadi oko 30% općine Visoko. Prilikom akcije jedan vojnik je poginuo, a 3 su teže ranjena. Zaplijenjena je značajna količina naoružanja i municije: 120 pušaka i pištolja, 350 mina 82 mm i druge municije i vojne opreme. Jedinice SDS paravojnih jedinica su imale 17 poginulih i 50 zarobljenih vojnika.
Podrška sarajevskom ratištu
Visočki borci uz pomoć dalekometnih oružja (TH-152mm - Nora) vrše podršku sarajevskim borcima te u isto vrijeme vrše direktna dejstva po neprijatelju u Lukavici, Dobrinji, Nedžarićima, Rajlovcu, Vogošći i Semizovcu. Za to su visočki borci 24. juna pohvaljeni od strane Sefera Halilovića. U augustu počinju pripreme za deblokadu Sarajeva koja će se odigrati 22. augusta 1992. i trajat će do 28. augusta. Uprkos početnom uspjehu, Sarajevo nije deblokirano, no oslobođena je linija Rezervoar - Mala Kota te je potisnut neprijatelj u dubinu od 1 km. Sljedećeg dana, 29 augusta, srpske snage vrše vazdušni napad na snage ARBiH koje su prošle netaknute, što nije zaobišlo tekstilnu fabriku Vitex koju su avioni VRS-a bombardovali zapaljivim avio bombama.
TO BiH se transformiše u ARBIH, te se 10. septembra formira 4. brdska brigada - Visočka. Dana 23. decembra "Tufina četa" uz artiljerijsku podršku MAD-a djelomično oslobađa put Visoko - Buci - Kiseljak. Ponovo, 28. decembra vrši se pokušaj deblokade Sarajeva u kojem su učestvovale Visočka, Zenička, Busovačka te 7. muslimanska brdska brigada. Deblokada je bila neuspješna. U tom periodu Visočka brigada prerasta u 302. mtbr (motorizovanu brigadu).
ARBiH - HVO sukob
Krajem januara raste napetost između Armije BiH i HVO-a te dolazi do otvorenih napada od strane HVO-a na stanovništvo sela Kaćuni, općina Busovača. 27. januara jedinice 302.mtbr u sudjelstvu sa jedinicama ŠTO Visoko i 17. krajiške osujećuju te namjere HVO-a te presijecaju ih, onemogućujući blokadu grada Fojnice. Tom prilikom je pod kontrolu 302.mtbr stavljena plinara u Koklotima što će se kasnije pokazati kao izuzetan strateški potez. Krajem februara i početkom marta 1993, 1. protivdiverzantski odred ŠTO Visoko u sastavu 302.mtbr učestvuje u odbrani Nabožića, Višnjića i Korita na ilijaškom ratištu.