cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Usporedna tabela biblijskih i kur'anskih imena u bosanskom jeziku
U bosanskom jeziku se vjerska imena i pojmovi koriste u skladu s kur'anskom i biblijskom tradicijom, zavisno od islamskog odnosno kršćanskog konteksta. Naprimjer, ime Isus Krist se upotrebljava kada je u pitanju kršćanski kontekst, a Isa a.s. kada je u pitanju islamski, iako se radi o istoj historijskoj osobi. Isti slučaj je i sa geografskim imenima npr. zemlja midijanska naspram Medjen. U prijevodu Novog Zavjeta s grčkog jezika na bosanski u izdanju "Doma štampe" Zenica, navedena je usporedna tabela najčešće upotrebljavanih vlastitih i drugih imena:
Blatina
180px|mini|desno|Butelja blatine, vinskog podruma iz okoline Čapljine Blatina je autohtona sorta crnog vina iz Bosne i Hercegovine s područja Hercegovine, gdje zauzima oko trećinu ukupnih vinogradarskih površina.
Porijeklo i historija
Blatina je najvjerojatnije porijeklom iz okolice Mostara. Blatina je već na početku austrougarske uprave nad Bosnom i Hercegovinom 1878. bila najvažnija sorta crnog grožđa u Hercegovini - daleko ispred kadarke, koja se u njoj tada također uzgajala. Prema suvremenim opisima oko 1900. godine, vina blatine karakterizirala je "visoka boja i sadržaj tanina" te su, u usporedbi s vinima kadarke, čiji buke podsjeća na teška bordo vina, "imala karakter koji je više podsjećao na burgundska vina". Blatina je i danas dominantna sorta crnog grožđa u Hercegovini.
Karakteristike
Blatina je sorta plemenite vinove loze. Cvjetovi su funkcionalno ženski (autosterilni). Zbog toga se sorta vinove loze uvijek uzgaja uz sortu oprašivač, najčešće uz istovremeno cvatuće sorte kambuša, merlot ili trnjak. Ipak, jaka kiša tokom gnojidbe može dovesti do velikog propadanja uroda, zbog čega blatina ima i nadimak i sinonim "praznobačva" Ovaj kasno sazrijevajući kultivar opisan je kao općenito neosjetljiv na bolesti, ali osjetljiv na zimske mrazeve. Grozd u vrijeme berbe teži od 200 do 300 grama.
Uzgoj
Blatina se uzgaja gotovo isključivo u zapadnoj Hercegovini oko Čitluka, Međugorja, Ljubuškog i Čapljine. S druge strane, u istočnoj Hercegovini oko Trebinja teren je nepogodan za uzgoj blatine. Umjesto njega uzgaja se crvena sorta vranac.
Kalifornij
Kalifornij (latinski - californium) je radioaktivni metalni element sa hemijskim simbolom Cf i atomskim brojem 98. Element je prvi put napravljen 1950. na Univerzitetu California, u laboratoriji za zračenje u gradu Berkeley, bombardiranjem jezgra kirija alfa česticama (ionima helija-4). Spada u aktinoide. Šesti je transuranijski element koji je sintetiziran, i ima drugu najveću atomsku masu od svih elemenata koji su napravljeni u dovoljno velikim količinama, vidljivim golim okom (poslije ajnštajnija). Ime je dobio po univerzitetu gdje je napravljen i istoimenoj državi Kaliforniji. Najteži je element koji se može prirodno pronaći na Zemlji, svi teži elementi se mogu dobiti isključivo samo sintezom.
Blatina
Vino
Blatina daje rubin crvena, puna i srednje teška vina s 12 do 13,5% alkohola, 5 do 7 g/l kiselosti, 25 do 32 g/l ekstrakta te aromama ribizla i kupine. Blatine uvijek sadrže oko 15% primjesa sorte oprašivača. Vrhunska vina proizvode se i s boljih položaja. Skladištenje drvene bačve do pet godina povećava kvalitetu. Neki proizvođači također razvijaju blatinu u hrastovim bačvama. Blatine se preporučuju na 18 do 20°C uz intenzivno začinjena jela, divljač, jela s roštilja, riblji paprikaš ili goveđu šunku.
Kalifornij
On je jedan od malobrojnih transuranijskih elemenata koji imaju praktičnu primjenu. Većina aplikacija koristi osobine određenih izotopa kalifornija koji emitiraju neutrone. Naprimjer, kalifornij se koristi da bi se pokrenuli nuklearni reaktori, i primjenjuje se kao izvor neutrona pri proučavanju materijala pomoću neutronske difrakcije i neutronske spektroskopije. On se također može koristiti u nuklearnoj sintezi elemenata viših masa; ununoktij (element 118) je sintetiziran bombardiranjem atoma kalifornija-249 ionima kalcija-48. Korištenje kalifornija je problematično zbog opasnosti od njegove radioaktivnosti i sposobnosti elementa da ugrozi formiranje crvenih krvnih ćelija putem njegove bioakumulacije u koštanom tkivu.
Historija
thumb|lijevo|60-inčni [[ciklotron korišten za prvu sintezu kalifornija]] Kalifornij je prvi put sintetiziran na Univerzitetu California u gradu Berkeley u laboratoriji za radijaciju. Tim fizičara koji radili na ovom otkriću: Stanley G. Thompson, Kenneth Street, Jr., Albert Ghiorso i Glenn T. Seaborg došli su do otkrića 9. februara 1950. godine. Bio je to šesti tranuranijski element koji je ikad otkriven, a otkriće je objavljeno 17. marta iste godine.
Da bi se proizveo kalifornij, korištena je meta od 1 µg kirija-242 (Cm) koja je bombardirana alfa česticama helija-4 (4He) energije 35 MeV u 60-inčnom ciklotronu u Berkeleyu, čime je dobijen kalifornij 245Cf i jedan slobodni neutron (n).
Mjerljive količine kalifornija prvi put su dobijene izlaganjem zračenju uzoraka plutonija u reaktoru za testiranje materijala pri Nacionalnoj laboratoriji Idaho u istočnom Idahou. Ta otkrića su objavljena 1954. godine. U tim uzorcima primijećena je velika brzina spontane fisije izotopa kalifornija-252. Prvi eksperiment sa kalifornijem u koncentriranom obliku izveden je 1958. Izotopi od 249Cf do 252Cf su izdvojeni iste godine iz uzorka plutonija 239Pu koji je bio ozračen neutronima u nuklearnom reaktoru tokom pet godina. Dvije godine kasnije, 1960. naučnici Burris Cunningham i James Wallman iz laboratorije za radijaciju Lawrence pri Univerzitetu California uspjeli su dobiti prve spojeve kalifornija, kalifornij-trihlorid, kalifornij-oksihlorid i kalifornij-oksid, pomoću reakcije kalifornija sa parom i hlorovodičnom kiselinom.
Fizičke
lijevo|thumb|190px|Disk metalnog kalifornija, promjera oko 1 mm Kalifornij je srebreno bijeli aktinoidni metal sa tačkom topljenja od 900±30 °C i procijenjenom tačkom ključanja od 1745 K. Čisti metal je kovan i lahko se reže nožem. Metalni kalifornij počinje isparavati iznad 300 °C ako se izloži vakuumu. Pri temperaturi ispod 51 K (−220 °C), metalni kalifornij je ili u feromagnetičnom ili ferimagnetičnom stanju (djeluje kao magnet), dok je na temperaturama između 48 i 66 K u antiferomagnetičnom stanju (međustanje), dok je na temperaturi iznad 160 K (−110 °C) paramagnetičan (vanjsko magnetno polje može ga namagnetisati). Gradi legure sa lantanoidnim metalima ali je vrlo malo poznato o njima.
Element ima dva kristalna oblika u okruženju kada je pritisak ispod 1 standardne atmosfere: dvostruki heksagonalni gusto pakovani oblik koji se označava alfa (α) i kubični plošno-centrirani oblik kojem je oznaka beta (β). Oblik α postoji na temperaturi ispod 900 °C sa gustoćom od 15,10 g/cm3 dok oblik β postoji na temperaturama iznad 900 °C sa gustoćom od 8,74 g/cm3. Pri pritisku od 48 GPa, kristalni oblik β prelazi u ortorompski kristalni sistem zbog delokalizacije 5f elektrona u atomu koji mu daje sposobnost za vezivanje.
Hemijske
Kalifornij iskazuje valencije 4, 3 ili 2; označavajući broj hemijskih veza koje jedan atom ovog elementa može načiniti. Pretpostavlja se da su njegove hemijske osobine dosta slične drugim aktinoidnim elementima sa primarnom valencijom +3 i elementu disproziju, koji je lantanoid a nalazi se iznad kalifornija u periodnom sistemu. Kalifornij sporo tamni na zraku pri sobnoj temperaturi, a brzina tamnjenja se povećava ako je u zraku prisutna vlaga. On reagira ako se zagrijava sa vodikom, dušikom ili halkogenim elementima (grupa kisika); reakcije sa suhim vodikom i tečnim mineralnim kiselinama su burne.
Kalifornij je rastvorljiv u vodi samo kao kation kalifornij(III). Pokušaji da se reducira ili oksidira ion +3 u rastvoru nisu uspjeli. Element gradi hloride, nitrate, perhlorate i sulfate rastvorljive u vodi, a taloži se u vidu fluorida, oksalata i hidroksida.
Izotopi
Poznato je 20 radioizotopa kalifornija, među njima najstabilniji je izotop 251Cf sa vremenom poluraspada od 898 godina. Slijede izotopi 249Cf sa vremenom poluraspada od 351 godine, 250Cf (vrijeme poluraspada od 13,08 godina) i 252Cf (2,645 godina). Svi ostali izotopi imaju vremena poluraspada kraća od jedne godine, a većina njih ima vremena poluraspada kraća od 20 minuta. Maseni brojevi izotopa kalifornija kreću se u rasponu do 237 do 256.
Izotop kalifornija-249 nastaje beta raspadom izotopa berkelija-249, a većina izotopa kalifornija nastalo je djelovanjem zračenjem neutrona na berkelij u nuklearnim reaktorima. Iako 251Cf ima najduže vrijeme poluraspada, njegov proizvodni prinos je samo oko 10% zbog toga što teži da skuplja neutrone (visok zahvat neutrona), te tendencije da međudjeluje sa drugim česticama (širok neutronski presjek).
Kalifornij-252 je snažan emiter neutrona, što ga čini izrazito radioaktivnim i opasnim. Ovaj izotop se raspada putem alfa raspada (gubi dva protona i dva neutrona) tokom 96,9% svog života te daje izotop kirija-248 dok ostatak od 3,1% ukupnog broja raspada dešava se spontanom fisijom. Jedan mikrogram (µg) izotopa 252Cf emitira 2,3 miliona neutrona u sekundi, dok se prosječno 3,7 neutrona emitira po jednoj spontanoj fisiji. Većina izotopa kalifornija se raspada na izotope kirija (atomski broj 96) putem alfa raspada.
Rasprostranjenost
Vrlo malehne količine kalifornija su pronađene na Zemlji zbog reakcija zahvata neutrona i beta raspada u veoma koncentriranim depozitima bogatim uranijem. Tragovi kalifornija su pronađeni u blizini ustanova koji koriste ovaj element u svrhu ispitivanja minerala ili medicinske tretmane. Element nije gotovo nikako rastvorljiv u vodi, ali se vrlo dobro veže za zemljište, tako da njegova koncentracija u zemljištu može biti i do 500 puta viša nego u vodi koja okružuje čestice tla.
Zbog nuklearnog testiranja prije 1980. godine, vrlo male količine kalifornija dospjele su u atmosferu, te s padavinama i u zemljište. Dokazano je prisustvo izotopa kalifornija sa masenim brojevima 249, 252, 253 i 254 u radioaktivnoj prašini prikupljenoj iz zraka nakon nuklearnih eksplozija. Kalifornij se ne nalazi među najvećim radionuklidima na mjestima gdje američko ministarstvo energije (DOE) odlaže nuklearni otpad, jer se ne proizvodi u velikim količinama.
Ranije se vjerovalo da kalifornij nastaje pri eksploziji supernova, jer njihov raspad odgovara vremenu poluraspada izotopa 254Cf od oko 60 dana. Međutim, naknade studije nisu uspjele dokazati spektar kalifornija, a danas se smatra da svjetlosna kriva supernova slijedi raspad izotopa nikla-56.
Dobijanje
Kalifornij se proizvodi u nuklearnim reaktorima i ubrzivačima čestica (akceleratorima). Izotop kalifornija-250 je dobijen bombardiranjem uzorka berkelija-249 (249Bk) neutronima, dajući berkelij-250 (250Bk) preko zahvata neutrona (n,γ) koji se gotovo trenutno raspada beta raspadom (β−) na kalifornij-250 (250Cf) sljedećom reakcijom: Bombardiranje kalifornija-250 neutronima daje izotope kalifornij-251 i kalifornij-252.
Produženim djelovanjem radijacije na americij, kirij i plutonij sa neutronima dobijaju se količine kalifornija-252 mjerene u miligramima i kalifornija-249 u mikrogramima. Prema podacima iz 2006. izotopi kirija od 244 do 248 su ozračeni neutronima u posebnim reaktorima daju uglavnom kalifornij-252 uz mnogo manje količine izotopa od 249 do 255. Količine mjerene mikrogramima izotopa kalifornija-252 dostupne su za komercijalnu upotrebu putem američke nuklearne regulatorne komisije. Trenutno postoje samo dvije institucije koje proizvode kalifornij-252: Nacionalna laboratorija Oak Ridge u SAD i Istraživački institut za atomske reaktore u Dimitrovgradu, Rusija. Prema podacima iz 2003. ove dvije institucije proizvedu godišnje 0,25 grama i 0,025 grama kalifornija-252, respektivno.
Proizvedena su tri izotopa kalifornija sa značajnim vremenima poluraspada, za šta je neophodno ukupno 15 zahvata neutrona od uranija-238 bez da se tokom tog procesa desi nuklearna fisija ili alfa raspad. Kalifornij-253 je na kraju proizvodnog lanca koji počinje uranijem-238, a uključuje nekoliko izotopa plutonija, americija, kirija, berkelija i izotope kalifornija od 249 do 253 (vidi dijagram).
center|600px|thumb|Shema proizvodnje kalifornija-252 iz uranija-238 radijacijom neutronima
Vanjski linkovi
🇵🇸
Biotin
mini|desno|250px|Struktura biotina Biotin, Vitamin B7 ili Vitamin H u organizmu igra centralnu ulogu u metabolizmu ugljikohidrata, aminokiselina i masti. Dio je enzimskog sistema koji povezuje izgradnju i razgradnju spomenutih biomolekula, izvora energije u ćelijama. Naime, biotin je prenosnik karboksilne grupe tj. CO2, važan u svim karboksilacijama u intermedijarnom metabolizmu.
Pivski kvasac, iznutrice, piletina, hljeb, riba, žumance, banane, gljive te neke vrste povrća kao što su karfiol i mrkva predstavljaju dobar izvor biotina.
Nije poznata avitaminoza zbog slabe prehrane jer se biotin stvara u crijevima pod utjecajem crijevne flore. Samo u slučajevima teškog oštećenja crijevne flore ili konzumacije sirovog bjelanca (koji sadrži antimetabolit biotina - avidin) može doći do razvoja nedostatka biotina. On se očituje kroz dermatitis, atrofični glositis, bolove u mišićima, anoreksiju, blagu anemiju i promjene u EEG-u.
Biotin može pomoći u slučajevima gastrektomije, seboreičnog dermatitisa kod male djece i primjene avidina. Nije uputno pokušavati liječiti akne, seboreični ekcem i alopeciju uzimanjem pripravaka na bazi biotina.
Protestantizam
mini|95 teza Martina Lutera Protestantizam je opći naziv za sva kršćanska vjerska učenja koja su se odijelila od katolicizma nakon reformacije u 16. vijeku. Naziv dolazi od toga što su tada Luterove pristalice protestovali protiv odluka katoličke crkve. Izvorno je bila obilježena vjerovanjem u opravdanje po vjeri, u svećeništvo svih vjernika i u dominantni autoritet Biblije. Među ranim grupama glavni su bili luterani, kalvinisti i cvinglijevci, te Anglikanska crkva koja je spajala katoličke i protestantske elemente. Naziv "protestantizam" obuhvatio je i druge nekatoličke grupe od anabaptista i independentista do kvekera (Društvo prijatelja) i metodista, koji su se pojavili kasnije. Pod pojmom (prvobitno političkim) protestanti u užem smislu podrazumijevaju se pripadnici kršćanske konfesije nastale na njemačkom govornom području u vrijeme reformacije, pa se zato povezuju prije svega sa Martinom Lutherom i Philipp Melanchthonom. Protestantske su, dakle, samo luteranske i neke južnonjemačke crkve reformirane tradicije prema Ulrich Zwingliu, ali ne i reformirane crkve kalvinističke (v. Jean Calvin) tradicije, anglikanci, metodisti ili novije slobodne crkve.
Općenito se smatraju protestantskim oni konfesionalni pravci koji su se htjeli distancirati od katoličke kao glavne crkve i stoga nisu prihvaćali, primjerice, autoritet Pape, Protestantskim crkvama pripadaju:
Evangeličke slobodne crkve sebe ubrajaju u protestantizam a i vide se kao "nasljednike reformacije". Tu se pribrajaju primjerice baptisti, metodisti i adventisti sedmog dana.
Historija
Pojam "protestanti" potiče od Speyerskog protesta evangeličkih staleža na mjesnoj skupštini Speyera koji se dogodio 1529.: Protestirali su protiv ukidanja Speyerske odluke iz 1526. kojom je zemljama u kojima je provedena reformacija, bila obećana pravna sigurnost pozivajući se u svojim protestima na slobodu vjeroispovjesti za pojedinca. Iz religioznih i političkih razloga protestanti su bili vijekovima žrtve progona. Svjetovni vladari su se bojali za jedinstvo svojih katolicizmom prožetih područja vladanja, gdje se poistovjećivalo vlastito područje moći sa područjem moći Pape. Vrlo važan razlog velikog broja ratova je bio protestantizam. To su, recimo, Hugenotski ratovi u Francuskoj ili Tridesetogodišnji rat koji je zahvatio cijelu Evropu a naročito Njemačku. Tek Augsburškim vjerskim mirom 1555. i Vestfalskim mirom iz 1648. je protestantizam službeno priznat.
Protestantizam i evangelizam
Danas ljudi u svakodnevnom govoru često koriste pojmove protestantizam i evangelizam kao sinonime. Međutim, evangelizam je širi pojam od protestantizma jer obuhvata sve crkve koje u tradiciji reformacije prihvaćaju kao temelj samo Bibliju a ne crkvenu tradiciju.
Vjersko učenje i osobine
Obilježja protestantizma su koncentriranost na Bibliju (Božija riječ), odustajanje od nebitnog kao i visoki moralni standardi ("dokazati se dostojnim otkupljenja"). Odbijaju "davanje" oprosta (oprost grijeha kao čin koji se kupuje novcem, pokorom ili dobrim djelima), jer vjeruju da samo Božija milost može ljude osloboditi od njihovog grijeha ("samo milošću"). Ukinuli su različite Sakramente (npr. zaređivanje svećenika i euharistiju) a službu Božiju su od početka vršili na jeziku zemlje u kojoj se odvija, dok je Katolička crkva sve do 1963. ustrajala na latinskoj tridentinskoj liturgiji. Protestantska služba Božija je, u odnosu na katoličku, dosta skromnnija. Protestanti ne stavljaju u centar događanja propovijed i večeru, oni su puno manje "puteni". Tu su Kalvinisti otišli još puno dalje, kod njih nema ni orgulja uz propovijed. Pored toga, protestantske crkve su skromnije i manje kićene, a javnih pokazivanja religioznosti (proštenje, procesije)gotovo da i nema. Možda je to razlog, radi kojeg se karneval razvio gotovo isključivo u katoličkim područjima. Suprotno tome, katolici su u svakodnevnom životu (prije svega u odnosu na seksualnost) puno stroži u odnosu na tijelo i put, ali usprkos tome, protestantske crkve su puno liberalnije i sklone reformama.
Ajnštajnij
Ajnštajnij jeste vještački  hemijski element sa simbolom Es i atomskim brojem 99. U periodnom sistemu smješten je u grupu aktinoida (7. perioda, f-blok) te se prema tome ubraja u transuranijske elemente. Ajnštajnij je radioaktivni metal, koji se u laboratoriji može dobiti u jedva mjerljivim količinama. Otkriven je nakon probe prve američke hidrogenske bombe 1952. godine, a dobio je ime u čast Alberta Einsteina, iako on lično nije učestvovao u otkriću niti u izučavanju ovog elementa. U vrlo malim količinama nastaje u nuklearnim reaktorima. Metalni ajnštajnij kao i njegovi spojevi sintetiziraju se u vrlo malim količinama, uglavnom u svrhu proučavanja.
Historija
thumb|lijevo|180px|Elucijske krivulje: hromatografsko odvajanje elemenata Fm (100), Es (99), Cf, Bk, Cm, Am. Ajnštajnij, zajedno sa fermijem, otkriven je nakon izvršene probe prve američke hidrogenske bombe, nazvane Ivy Mike, 1. novembra 1952. godine na atolu Eniwetok. Prvi uzorci ovog elementa pronađeni su na posebnim filter-papirima, zakačenim na avione koji su u svrhu istraživanja prolazili kroz oblak nastao pri eksploziji. Nešto veće količine ajnštajnija izolirane su naknadno iz koraljnim grebenima oko atola. Iz razloga vojne tajne, rezultati tog istraživanja nisu odmah objavljeni.
Prva proučavanja ostataka nastalih nakon eksplozije, pokazali su nastanak novog izotopa plutonija 244Pu, a smatralo se da je on mogao nastati samo primanjem šest neutrona u jezgro uranija 238U, a nakon toga uslijedila su dva uzastopna β-raspada.
Odvajanje rastvorenih iona aktinoida uspjelo je primjenom ionsko-izmjenjivačke tehnike u okruženju određenih bafera limunske kiseline i amonij-citrata u slabo kiselom mediju (pH ≈ 3,5) i povišenoj temperaturi. Element 99 (ajnštajnij) vrlo brzo je dokazan; naprije je dokazano prisustvo izotopa 253Es, koji je visokoenergetski α-emiter (6,6 MeV). On nastaje iz uranija 238U zahvatom 15 neutrona, nakon čega slijedi sedam β-raspada.
Gornje Postinje
Gornje Postinje je naseljeno mjesto u sastavu općine Muć, Splitsko-dalmatinska županija, Republika Hrvatska.
Ajnštajnij
Historija
Nastanak ovih izotopa putem nastavka zahvata neutrona bio je moguć iz razloga što je u trenutku detonacije bombe gustoća toka neutrona bila tako visoka, da se većina, u međuvremenu nastalih radioaktivnih, atomskih jezgri nije stigla raspasti prije nego što je uslijedio sljedeći zahvat neutrona. Tako pri izuzetno gustim tokom neutrona također značajno raste i maseni broj, bez da im se mijenja atomski broj. Tek tada nastali nestabilni nuklidi počinju se raspadati preko brojnih β-raspada do stabilnih ili nestabilnih nuklida sa visokim atomskim brojevima:
Gornje Postinje
Historija
Do teritorijalne reorganizacije u Hrvatskoj nalazilo se u sastavu stare općine Solin.
Ajnštajnij
Historija
U septembru 1953. i dalje nije bio naznaka kada bi se mogli objaviti rezultati istraživanja timova sa nacionalnih laboratorija Lawrence Berkeley, Argonne i Los Alamos. Odlučeno je da se novi elementi sintetiziraju putem eksperimenta bombardiranja atomskih jezgara, čime se istovremeno osiguralo da se rezultati tih otkrića ne drže kao vojne tajne, pa su se zbog toga mogli i objaviti. Ubrzo su u Radijacijskoj laboratoriji Univerziteta Kalifornije uspjeli dobiti izotope ajnštajnija putem bombardiranja mete sačinjene od uranija (238U) atomima dušika (14N). Međutim, kasnije su saznali da su već obavljena ispitivanja ovog elementa, ali su do tada važila za vojnu tajnu. Izotopi oba novootkrivena elementa dobijeni su radijacijom izotopa 239Pu, a rezultati su objavljeni u pet naučnih časopisa u vrlo kratkom vremenskom intervalu. Posljednje reakcije počev od kalifornija bile su:
Iz tih razloga, tim naučnika sa Berkeleyja bio je zabrinut da bi druge grupe istraživača mogle bombardiranjem ionima otkriti i objaviti otkiće elementa 100, prije nego što se objave njihovi rezultati koji su do tada čuvani kao tajna. Već krajem 1953. i početkom 1954. radna grupa Nobelovog instituta za fiziku u Stockholmu izvršila je eksperiment bombardiranja uranijevih atomskih jezgara jezgrima kisika. Nastao je izotop elementa 100 sa masenim brojem 250 (250Fm). Tim iz Berkeleyja je već tada objavio neke rezultate hemijskih osobina oba novootkrivena elementa. Najzad, sa rezultata termonuklearne eksplozije iz 1955. je skinuta oznaka tajnosti pa su ubrzo i objavljeni.
Gornje Postinje
Stanovništvo
Na popisu stanovništva 2021. godine, Gornje Postinje je imalo 132 stanovnika.
Ajnštajnij
Historija
Vrlo brzo je bilo jasno da je tim iz Berkeleyja bio prvi koji je otkrio elemente, a čijih pet radova je nadmašivalo rezultate iz švedskih žurnala, te bilo potkrijepljeno ranijim tajnim rezultatima dobijenim iz termonuklearne eksplozije iz 1952. godine. To je bio osnovni razlog da se ovom timu dodijeli čast prijedlog imena novog elementa. Oni su se odlučili elementu dati ime po nekom poznatom, već tada preminulom naučniku. Uskoro su se sporazumjeli da bi to mogla biti imena naučnika Einsteina i Fermija, od kojih je Einstein umro neposredno prije objave otkrića: Predlažemo ime za novi element sa atomskim brojem 99, "einsteinium" (simbol E) u čast Alberta Einsteina, a ime za element sa atomskim brojem 100, "fermium" (simbol Fm), prema imenu Enrica Fermija. Zvaničnu objavu otkrića oba novootkrivena elementa ajnštajnija i fermija dao je Albert Ghiorso na Prvoj konferenciji o mirnodopskoj upotrebi atomske energije, održanoj u Ženevi od 8. do 20. augusta 1955. godine. Simbol hemijskog elementa ajštajnija je kasnije promijenjen iz E u današnje Es.
Gornje Postinje
Popis 1991.
Na popisu stanovništva 1991. godine, naseljeno mjesto Gornje Postinje je imalo 139 stanovnika, sljedećeg nacionalnog sastava:
Stratigrafski stubac
Stratigrafski stubac, stratigrafska kolumna ili stratigrafski profil je prikaz koji se koristi u geologiji i njenoj podoblasti stratigrafiji za opisivanje vertikalnog položaja kamenih jedinica na određenom području. Tipski stratigrafski stubac ispoljava niz sedimentnih stijena, s najstarijim slojem na dnu i najmlađima na vrhu.
Ajnštajnij
Osobine
U periodnom sistemu, ajnštajnij sa atomskim brojem 99 nalazi se u grupi aktinoida. Njegov prethodnik je kalifornij, a nakon njega slijedi element fermij. Analog ajnštajnija u grupi lantanoida je holmij.
Stratigrafski stubac
U oblastima koje su geološki složenije, poput onih koje sadrže intruzivne stijene, greške i/ili su metamorfirane, stratigrafski stupci još uvek mogu ukazivati na relativne međusobne lokacije ovih jedinica. Međutim, u tim slučajevima stratigrafski stubac mora biti ili strukturni, u kojem su jedinice složene s obzirom na to kako su promatrane u polju da su ih pomjerale greške, ili vremenski stub, u kojem su jedinice složeni po redosledu kojim su formirane.
Ajnštajnij
Fizičke
Ajnštajnij je vještački, veoma radioaktivni metal, koji se topi na oko 860 °C, a ključa na 996 °C. Njegova gustoća je oko 8,84 g/cm3. Kristalizira se u kubičnom kristalnom sistemu u prostornoj grupi Fm\bar{3}m sa parametrom rešetke a = 575 pm, što odgovara kubičnoj plošnocentriranoj rešeci (f.c.c.) odnosno kubičnom najgušćem kuglastom pakovanju sa redoslijedom slojeva ABC. Radioaktivnost elementa je tako snažna da se zbog nje uništava metalna rešetka. Metal je dvovalentan i ima značajno visoku volatilnost. Smatra se velikom opasnošću za zdravlje u slučaju gutanja.
Hemijske
Kao i svi drugi aktinoidi, i ajnštajnij je izuzetno reaktivan. U vodenim rastvorima najstabilniji je u trovalentnom oksidacijskom stanju, a poznati su njegovi spojevi i u dvo- i četverovalentnom stanju. Dvovalentni spojevi se mogu dobiti u čvrstom stanju, dok se četverovalentni spojevi mogu dobiti u količinama u tragovima pomoću tehnika hemijskog transporta, mada konačna potvrda za to još nije objavljena. Vodeni rastvori iona Es3+ su svijetlo ružičaste boje.
Stratigrafski stubac
Stratigrafija je grana geologije koja proučava redosliked i relativni položaj geoloških slojeva i njihovih odnosa prema geološkoj vremenskoj skali. Relativno vremensko sekvenciranje zahtijeva analizu redoslijeda i položaja slojeva arheoloških ostataka i strukture određenog skupa slojeva. Stubovi mogu obuhvatati magmatske i metamorfne stijene, ali sedimentne stijene su geološki važne zbog klasičnih zakona geologije i kako se one odnose na akumulaciju sedimenata i stvaranje taložnih okruženja.
Ajnštajnij
Izotopi
Svih, do danas otkrivenih, 17 izotopa i tri nuklearna izomera su radioaktivni i nestabilni. Najčešći i najviše poznati izotopi imaju masene brojeve u rasponu od 241 do 258. Među njima, najduže vrijeme poluraspada ima izotop 252Es od 471,7 dana, pa se zbog toga na Zemlji ne može naći u prirodi. Izotop 254Es ima vrijeme poluraspada od 275,7 dana, izotop 255Es od 39,8 dana a izotop 253Es 20,47 dana. Svi ostali otkriveni izotopi imaju vremena poluraspada kraća od 40 sati, a kod većine njih ova vrijednost je kraća od 30 minuta. Od tri nuklearna izomera 254mEs je najstabilniji sa t½ = 39,3 sati.
Lukavica (Novo Sarajevo)
Lukavica je naseljeno mjesto u općini Novo Sarajevo, Bosna i Hercegovina.
Ajnštajnij
Upotreba
Zbog vrlo kompliciranog načina sintetiziranja ovog elementa, on se koristi isključivo u svrhu naučnih istraživanja i sintetiziranja težih transuranijskih elemenata i transaktinoida. Njegovi spojevi se također dobijaju u istraživačke svrhe.
Stratigrafski stubac
Lithologija je nauka o korijenu nastanka stijena  na određenoj lokaciji. Sloj može sadržavati fosile koji pomažu u određivanju njihove starosti i geološko razumijevanje i redoslijeda i vremena. Geolozi grupiraju slične litološke podatke, a ove veće sedimentne sekvence nazivaju 'formacije . Postoje pravila kako se one nazivaju, prema tome gdje se nalaze i koji tipovi stijena postoje. Sve sedimentne formacije dobit će karakteristične oznake. Najpoželjnija su binomna imena, prvi dio je geografski, a drugi litološki. Ako su sve stijene istog tipa, mogu se nazvati, naprimjer,  "lyonski pješčani kamen" ili "bentonski škriljac". Kada postoji nekoliko različitih litologija unutar formacije, koristiti se općenitija terminologija,  kao što je "Morrisonova formacija", koja sadrži mulj, pješčenjak i krečnjak.
Ajnštajnij
Spojevi
Istraživanje spojeva ajnštajnija uslovljeno je sljedećim limitirajućim faktorima:
Vanjski linkovi
🇵🇸
NGC 75
NGC 75 (također poznat kao MCG 1-1-51, PGC 1255 i UGC 182) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 266 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Ribe. Najveći prečnik je 1,10 (85 hiljada sg) a najmanji 1,1 uglovnih minuta (85 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio Lewis Swift 22. oktobra 1886. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Epicentar
Epicentar (grčka riječ za sjedište iznad) jest mjesto neposredno iznad hipocentra ili žarišta zemljotresa. Te dvije tačke predstavljaju stalne tačke u kojima se rastojanje između neke tačke u odnosu na hipocentar naziva "hipocentralno rastojanje", a u odnosu na epicentar "epicentralno rastojanje". Hipocentralno rastojanje između epicentra i hipocentra naziva se dubina žarišta. Sva ta rastojanja iskazuju se u kilometrima, odnosno stepenima i minutima geografske širine i dužine. Tim odrednicama utvrđuju se prostorni položaji žarišta na površini zemlje na kojima se ispoljilo djelovanje zemljotresa.
Folna kiselina
mini|desno|Struktura folne kiseline Folna kiselina ili vitamin B9 član je vitamina B-kompleksa. Važna je za sintezu DNK i konverziju nekih aminokiselina. Nedostatak može dovesti do anemije.
Adnan Osmanhodžić
Adnan Osmanhodžić (Tuzla, SR Bosna i Hercegovina, 24. maj 1971), bosanskohercegovački nogometaš.
Karijeru započeo u tuzlanskoj Slobodi, da bi 1994. otišao za Njemačku, a potom u Italiju gdje je odigrao sezonu za Triestini. 1996. godine se vraća u Bosnu i Hercegovinu. Po povratku nastupa za Slobodu, Sarajevo i ponovo Slobodu. Odigrao je i 2 utakmice za reprezentaciju BiH. U prelaznom roku sezone 2007./2008. posuđen je ekipi Bratstva iz Gračanice, novom članu Prve lige Federacije BiH, no odmah je vraćen sa posudbe nazad u Slobodu gdje je nastupio još jednu sezonu. Posljednja utakmica mu je bila u Mostaru protiv Zrinjskog u revanš meču finala KUP-a.
Folna kiselina
U prirodi dolazi u obliku poliglutamata. Bogati izvori folne kiseline su jetra, bubrezi, zeleno povrće, kvasac i orasi. Preporučene dnevne količine (RDA) za odrasle iznose 150 - 200 μg folata.
Važna je u sintezi nukleinskih kiselina i održavanju normalne eritropoeze. Zato pri nedostatku folne kiseline može doći do megaloblastične anemije i problema s probavom.
Manjak folata remeti sintezu DNA što koći diobu i sazrijevanje stanica koje tako postaju megaloblasti. Te promjene postoje u svim stanicama, ali su uočljivije na onima koje se brzo dijele (hematopoetičke stanice i epitelne stanice probavnog sustava), zbog čega nastaje megaloblastična anemija i poremečaj funkcije probavnog stustava.
Habsburška Holandija
mini|desno|200px|Imperija Karla V Habsburška Holandija ili Južna Holandija ili Austrijska Holandija je politička tvorevina koja je obuhvatala područje današnje Belgije i Luksemburga i postojala je od kraja rata za špansko naslijeđe godine 1714. pa do osvajanja od strane francuskih Revolucionarnih trupa 1795. godine, nakon čega je pripojena Francuskoj republici.
Historija
Nakon izumiranja španske linije Habsburgovaca izbio je rat za špansko naslijeđe. Kao posljedica toga jedan dio dotadašnje Španske Holandije pripao je Habsburškoj liniji ove dinastije. Tako je 1714. nastala Habsburška Holandija. Udruženi pobjednici ovog Rata bili su jedinstveni jedino po pitanju sprječavanja Francuske ekspanzije. Za južnu Holandiju to je značilo, da su u njoj smještene holandske i britanske tupe. Istovremeno je rijeka Šelda zatvorena za trgovinu i tako je Antverpen izgubio svoj značaj svjetskog trgovačkog centra.
Jedan od novih gradskih namjesnika postao je princ Eugen Savojski, kojeg je zamjenjivao Erkole Turinetti de Prie. Pošto Eugen Savojski nikada nije aktivno obavljao svoju dužnost, nije bio ni u stanju da dobije povjerenje staleža i građanstva. Godine 1724. je sestra cara Karla VI. nadvojvodkinja Marija-Elizabeta postala generalna guvernerka, 1744 slijedio je Karlo Aleksandar od Lotaringa, koji je prvih godina vladao skupa sa svojom ženom Marijom-Anom. Tokom rata za Austrijsko naslijeđe okupirani su od Francuza 1745-48. Godine 1780 vladao je Georg knez od Starhemberga, 1781. Albert Kazimir vojvoda od Saksen-Tešen. Iste godine naslijedila ga je Marija Kristina, nadvojvodkinja od Austrije kao suvladarka. Nakon kratkotrajne nezavisnosti "Republike ujedinjenih Holandskih Država" 1790. upravljao je od 1793-1794 Karlo Ludvig nadvojvoda od Austrije kao posljednji namjesnik.
Brabantska revolucija i Ujedinjene Belgijske Države
Stanovnici ove zemlje su se masivno bunili protiv centralizacije i apsolutističke reforme cara Josipa II (Jozefinizam). Ovaj otpor je 1789. prerastao u Brabantsku revoluciju i 1790. je proklamovana republika Ujedninjenih Belgijskih Država. Josipov brat Leopold II je uspio da smiri nerede, ali ne i da prevaziđe suprotnosti, koje su i tada postojale između Flamanaca na sjeveru i Walonaca na jugu. Nakon francuske okupacije 1. oktobra 1795. formalno je pripojena Francuskoj. Godine 1797 Austrija je mirom u Kampo Formiju predala Habsburšku Holandiju Francuzima. Mir iz Lunevila je 1801 ovo priznao u ime Svetog rimskog carstva.
Sa druge strane jastuka
Sa druge strane jastuka je drugi studijski album grupe Bajaga i Instruktori. Album je objavljen 1985. u produkciji PGP RTB-a. Iako je prvi album od grupe Bajaga i Instruktori (prethodni album, Pozitivna geografija, je izvorno objavljen kao solo album Bajage), album Sa druge strane jastuka se od strane članova grupe smatra kao njihov drugi studijski album.
U knjizi koja obrađuje muzičku scene nekadašnje Jugoslavije YU 100: najbolji albumi jugoslovenske rok i pop muzike iz 1998. godine, album se navoodi kao 13. od 100 najvećih jugoslavenskih rock i pop albuma u historiji.
Kuranije
mini|250p|Kuran
Kuranije su religiozna grupa ljudi koji inače za sebe nikad ne koriste ovaj termin, ali se ovaj termin udomaćio kao oznaka ove grupacije. Oni sami sebe nazivaju isključivo muslimanima, a često ovaj temin prevode u svoje maternje jezike pa tako u engleskom sebe nazivaju submitters, odnosno na bosanskome pokorni. Ne postoje pouzdani podaci o njihovoj brojnosti. U SAD-u su organizirani u United Submitters International zajednicu koji je osnovao Rashad Khalifa. U Evropi su raštrkani, bez jasne krovne organizacije, mada se smatra da je jedan od glavnih njihovih predstavnika Veliki muftija od Marseja Soheib Bencheikh, koji pored kuranija uživa ugled i kod mozabita.
Molitva
Američki submitteri imaju pet dnevnih molitvi, kao i u ostatku svijeta gdje se obavlja pet dnevnih molitvi, Sabah, Podne, Ikindija, Akšam i Jacija. https://hr.wikipedia.org/wiki/Namaz_(islam)
Dogmatske razlike od tradicionalnog islama
Budući da je Kuranizam struja koju uglavnom predstavljaju pojedinci i zajednice, ponekad postoje značajne razlike u pogledu ritualnih praksi. Koliko oni odstupaju od tradicionalnog islamskog shvaćanja zavisi i od toga da li su sunnet i hadis potpuno ili samo djelimično odbačeni i koje egzegetske metode se koriste u tumačenju Kurana. Primjetno je da rani Kuranisti većinom nisu pravili značajnije promjene u ritualnim praksama i radije su raspravljali o teološkim pitanjima, dok vjerska praksa sadašnjih Kuranista ponekad pokazuje ozbiljne razlike u odnosu na tradicionalni islam.
Šehadet
Šehadet koju prihvataju Kuranisti je lā ilāha illā Llāh: "Nema boga osim Boga". Tradicionalni drugi dio, koji se odnosi na proroka Muhameda, namjerno je izostavljen, jer se to ne pojavljuje u Kuranu.
Namaz
Razlike se također mogu naći u ritualnoj molitvi (ṣalāt). Postoje Kuranije koji se mole pet puta dnevno, kao u tradicionalnom islamu, ali i oni koji čitaju samo dvije ili tri dnevne molitve iz Kurana. Druge Kuranije, s druge strane, vide arapsku riječ ṣalāt kao duhovni kontakt ili duhovnu odanost Bogu kroz poštivanje Kurana, a stoga ne kao obred.
Blagoslovi za poslanike, koji su dio tradicionalnog salata, izostavljaju mnogi Kuranisti u pozivu na molitvu iu samoj molitvi. Abdest u namazu (wuḍūʾ) uključuje samo pranje lica, ruku do lakata i milovanje po glavi i stopalima, pošto su samo ovi koraci eksplicitno spomenuti u Kuranu.
Druge moguće razlike su, na primjer, da menstruacija žene ne predstavlja prepreku za molitvu, muškarcima i ženama je dozvoljeno da se mole zajedno u džamiji, ili da nema sustizanja salata.
Zekat
U tradicionalnom islamu, davanje zekata je vjerska dužnost. To iznosi 2,5 posto godišnjeg prihoda. Prema mnogim Kuranistima, Kuran ne navodi postotak, jer se to ne pojavljuje eksplicitno u Kuranu.
Postoje i Kuranisti koji zekat više vide kao pročišćenje, simboličko čišćenje duše od vlastitih grijeha, budući da arapska riječ zakāt dolazi od korijena zāy kāf wāw, što također znači "čistoća ili pročišćenje".
Post
Postoje i različita mišljenja o trajanju i neophodnosti posta (ṣaum). Na primjer, arapska riječ maʿdūdātin u 2:184 se posmatra kao mali broj dana (3-10), a ne nužno kao cijeli mjesec, uključujući u pogledu 2:203. Ima, na primjer, Kuranija koji ne smatraju potrebnim postiti cijeli mjesec Ramazan kao u tradicionalnom islamu - postiti se može najmanje tri dana. Drugi tradicionalno poste cijeli Ramazan, ali ne slave Ramazan na kraju mjeseca. Prema Waqasu Muhamedu, postoji i mogućnost zamjene posta hranjenjem nekoga kome je potrebna. Međutim, prema 2:184, post je ipak bolji od ove zamjenske uslug.
Hadž
Hadž se tradicionalno obavlja u mjesecu zul-hidždža po islamskom kalendaru. Međutim, prema Rashadu Khalifi i podnosiocima, hadž je moguće obaviti i u nekom od druga tri sveta mjeseca.
Ekstra-kuranske tradicije u hadžu, kao što su ljubljenje ili grljenje crnog kamena i simbolično kamenovanje đavola bacanjem sedam (ili više njih, kao što je 49 ili 70) malih kamenčića na Džemarat al-Akabu, se odbacuju. Čak i hodanje sedam puta između dva brda as-Safā i al-Marwa ne smatra se obaveznom obavezom, već samo opcijom.
Ridda (otpadništvo)
U zbirci hadisa od al-Buharija postoji hadis u koji je Poslanik rekao da musliman koji odbacuje svoju vjeru treba biti ubijen. Međutim, pošto Kuranisti odbacuju hadis i da se u Kuranu ne može naći nikakav zahtjev za ubijanje otpadnika, oni odbacuju ovaj postupak. Osim toga, 2:256 je uzeto u obzir, gdje izvršenje nasilje nije predviđeno životnim redom (vjerom).
Bogohuljenje / sloboda izražavanja
Kuran nema kazne za bogohulnike. Umjesto toga, treba se izbjegavati bavljenje bogohulnicima dok ne progovore o nekoj drugoj temi. Sloboda izražavanja je stoga pokrivena Kuranom.
Vjerska policija
Vjerska policija, koja prati poštivanje vjerskih propisa i kažnjava kršenja, protivrečna je Kuranu. Kuran odbacuje prisilu u načinu života i zagovara individualne slobode i ličnu odgovornost. Stoga, Kuraničari striktno odbacuju vjersku policiju.
Džihad
Većina Kur'anisti tumači "sveti rat" kao isključivo odbrambeni rat, jer je po njima to jedina vrsta rata dozvoljena u Kuranu. Rat je samo "svet" kada su muslimani ugroženi na njihovoj vlastitoj zemlji. Stoga, za razliku od sunita i selefi-džihadista, za Kur'anisti "sveti rat" se ni pod kojim okolnostima ne odnosi na ofanzivni rat protiv nemuslimanskih zemalja ili zajednica.
Hrana
Kur'anisti mogu jesti hranu koju pripremaju kršćani i jevreji kao što je navedeno u Kur'anu, ali neki Kur'anisti vjeruju da životinje koje uzgajaju kršćani i jevreji ipak treba blagosloviti prije nego što se pojedu. Prema Kuranistima, Kur'an zabranjuje nanošenje bola životinji tokom njenog klanja, pa su za njih tehnike klanja životinja u zapadnom svijetu i halal-klanje i košer-klanje nelegitimne. Za razliku od sunita, Kur'anisti mogu jesti i piti objema rukama, čak i lijevom, jer Kur'an to ne zabranjuje.
Odjeća
Odjeća ne igra ključnu ulogu u Kuranizmu. Svi kur'anski pokreti se slažu da islam nema skupove tradicionalne odjeće, osim pravila opisanih u Kur'anu. Stoga tradicionalni islamski stil poput brade ili hidžab/mahrama/nikab je nebitan. Ono što je obavezno je skromnost. Muškarci i žene bi trebali sakriti svoje seksualno privlačne dijelove, i trebali bi - simbolično ili doslovno - spustiti pogled kada vide suprotni spol i ne provjeravati svoje seksualne dijelove.
Hadis
Kuranisti vjeruju da se hadis, iako nije pouzdan izvor religije, može koristiti kao referenca za dobivanje ideje o istorijskim događajima. Oni tvrde da nema štete u korištenju hadisa da se dobije zajednička ideja o historiji, a da se oni ne uzimaju kao određene istorijske činjenice. Prema njima, predaja hadisa o historiji može biti istinita ili lažna, ali hadiska predaja kojom se dodaju odredbe vjeri je uvijek potpuno lažna. Vjeruju da vjerodostojnost prenosioca nije dovoljna da hadisu da vjerodostojnost, jer, navode, u Kuranu stoji da sam Muhamed nije mogao prepoznati ko je pravi vjernik, a ko licemjer u njihovom umu.
Ostalo
Sljedeći aspekti mogu se navesti kao daljnji primjeri koje, u poređenju sa tradicionalnim islamom, Kuranisti odbacuju ili ih smatraju irelevantnima:
Nadalje, Kuranisti su striktno protiv prisilnih brakova, dječjih brakova , ubistava iz časti i spolne segregacije.
Kuranisti također snažno zagovaraju upotrebu razuma, kritičko ispitivanje, racionalno razmišljanje, obrazovanje i prosvjetiteljstvo.
Kuraničari striktno odbacuju predodređenje i uvjereni su da ljudi mogu odrediti svoje živote na samoodlučan i samoodgovoran način.
Submitters
United Submitters Nation
Trombocitni faktor rasta
Trombocitni faktor rasta (PDGF) je jedan od brojnih faktora rasta koji regulišu ćelijski rast i diobu. Konkretno, PDGF ima značajnu ulogu u formiranju krvnih sudova, rastu krvnih sudova iz već postojećeg tkiva krvnih sudova, mitogenezi, tj. proliferaciji mezenhimskih ćelija kao što su fibroblasti, osteoblasti, tenociti, ćelije glatkih mišića krvna žila i mezenhimske matične ćelije, kao i hemotaksijski usmjerenu migraciju mezenhimskih ćelija. Faktor rasta koji potiče od trombocita je dimerni glikoprotein koji se može sastojati od dvije A podjedinice (PDGF-AA), dvije B podjedinice (PDGF-BB) ili po jedne od svake (PDGF- AB).
PDGF je moćan mitogen za ćelije mezenhimskog porijekla, uključujući fibroblaste, ćelije glatkih mišića i glijske ćelije. I kod miša i kod ljudi, PDGF signalna mreža sastoji se od po pet liganda, PDGF-AA do -DD (uključujući -AB), i dva receptora, PDGFRalpha i PDGFRbeta. Svi PDGF funkcionišu kao sekretirani, disulfidno povezani homodimeri, ali samo PDGFA i B mogu formirati funkcionalne heterodimere.
Iako je PDGF sintetiziran, pohranjene (u alfa granulama trombocita), a oslobađaju ga trombociti nakon aktivacije, također ga proizvode ostale ćelije, uključujući ćelije glatkih mišića, aktivirane makrofage i endotelne ćelije.
Rekombinantni PDGF koristi se u medicini za pomoć u liječenju hroničnih čireva i u ortopedskoj hirurgiji i parodontozi, kao alternativa koštanom autotransplantatu za stimulaciju regeneracije i popravke kostiju.
Tipovi i klasifikacija
Postoji pet različitih izoformi PDGF-a koje aktiviraju ćelijski odgovor putem dva različita receptora. Poznati ligandi uključuju: PDGF-AA (PDGFA), -BB (PDGFB), -CC (PDGFC ), i -DD (PDGFD) i -AB (a PDGFA i PDGFB heterodimer). Ligandi stupaju u interakciju sa dva monomera tirozin kinaznog receptora, PDGFRα (PDGFRA) i -Rβ (PDGFRB). Porodica PDGF također uključuje nekoliko drugih članova porodice, uključujući podporodicu VEGF.
Mehanizmi
Receptor za PDGF, PDGFR klasifikovan je kao receptor tirozin-kinaze (RTK), tip receptora ćelijske površine. Identificirane su dva tipa PDGFR-a: PDGFR alfa i beta tipa. Alfa tip se vezuje za PDGF-AA, PDGF-BB i PDGF-AB, dok se beta tip PDGFR vezuje sa visokim afinitetom za PDGF-BB i PDGF-AB.
PDGF se vezuje za džep za vezivanje PDGFR liganda koji se nalazi unutar drugog i trećeg domena imunoglobulina. Nakon aktivacije PDGF-om, ovi receptori se dimeriziraju i "uključuju" se autofosforilacijom nekoliko mjesta na njihovim citosolnim domenima, koja služe za posredovanje u vezivanju kofaktora i nakon toga aktiviraju transdukciju signala, naprimjer, putem PI3K puta ili putem reaktivnih vrsta kisika (ROS) posredovane aktivacijom STAT3 puta. Nizvodni efekti ovoga uključuju regulaciju ekspresije gena i ćelijskog ciklusa.
Uloga PI3K je istraživana u nekoliko laboratorija. Akumulirani podaci sugeriraju da, iako je ova molekula, općenito, dio signalnog kompleksa rasta, on ima dublju ulogu u kontroli migracije ćelija. Različite izoforme liganda imaju varijabilne afinitete za izoforme receptora, a izoforme receptora mogu varirati da formiraju hetero- ili homodimere. Ovo dovodi do specifičnosti nizvodne signalizacije. Pokazalo se da je sis onkogen izveden iz PDGF B-lanca gen. PDGF-BB je ligand najvećeg afiniteta za PDGFR-beta; PDGFR-beta je ključni marker aktivacije astrocitnih ćelija jetre u procesu fibrogeneze.
Funkcija
PDGF-ovi su mitogeni tokom ranih razvojnih faza, pokrećući proliferaciju nediferenciranih mezenhima i nekih progenitornim populacijama ćelija. Tokom kasnijih faza sazrijevanja, PDGF signalizacija bila je uključena u remodeliranje tkiva i ćelijsku diferencijaciju, te u induktivne događaje uključene u uzorkovanje i morfogenezu. Pored pokretanja mezenhimske proliferacije, pokazalo se da PDGF usmjeravaju migraciju, diferencijaciju i funkciju raznih specijaliziranih mezenhimskih i migratornih tipova ćelija, kako tokom razvoja tako i kod odraslih životinja. Ostali faktori rasta u ovoj porodici uključuju faktore rasta vaskularnog endotela B i C (VEGF-B, VEGF-C) koji su aktivni u angiogenezi i rastu endotelnih ćelija, te faktor rasta posteljice (PlGF) koji je također aktivan u angiogenezi.
PDGF ima ulogu u embrionskom razvoju, proliferaciji i migraciji ćelija te angiogenezi. Prekomjerna ekspresija PDGF-a povezana je s nekoliko bolesti, kao što je ateroskleroza, fibroznih poremećaja i malignosti. Sinteza se događa zbog vanjskih podražaja, kao što su trombin, niska tenzija kisika ili drugih citokina i faktori rasta.
PDGF je neophodan element u ćelijskoj diobi za fibroblaste, tip ćelija vezivnog tkiva koji je posebno rasprostranjen u zacjeljivanju rana. U suštini, PDGF omogućavaju ćeliji da preskoči G1 kontrolne tačke u cilju podjele. Pokazalo se da u monocitima-makrofagima i fibroblastima egzogeno primijenjen PDGF stimulira hemotaksiju, proliferaciju i ekspresiju gena i značajno pojačava priliv upalnih ćelija i fibroblasta, ubrzavajući stvaranje vanćelijskog matriksa i kolagena i na taj način skraćujući vrijeme do zacjeljivanja rana.
U smislu osteogene diferencijacije mezenhimskih matičnih ćelija, upoređujući PDGF sa epidermnim faktorom rasta (EGF), koji je također uključen u stimulaciju rasta, proliferacije i diferencijacije ćelija, pokazalo se da MSC imaju jaču osteogenu diferencijaciju u ćelijama koje formiraju kosti kada su stimulirani epidermnim faktorom rasta (EGF) u odnosu na PDGF. Međutim, poređenje signalnih puteva između njih otkriva da je PI3K put isključivo aktiviran PDGF-om, pri čemu EGF nema efekta. Hemijsko inhibiranje PI3K puta u ćelijama stimuliranim PDGF negira diferencijalni učinak između dva faktora rasta i zapravo daje PDGF prednost u osteogenoj diferencijaciji. Vortmanin je PI3K-specifični inhibitor, a tretman ćelija vortmaninom u kombinaciji sa PDGF-om rezultirao je poboljšanom diferencijacijom osteoblasta u poređenju sa samo PDGF-om, kao i u poređenju sa EGF-om. Ovi rezultati ukazuju na to da dodavanje vortmanina može značajno povećati odgovor ćelija u osteogenu lozu u prisustvu PDGF-a, te na taj način može smanjiti potrebu za višim koncentracijama PDGF-a ili drugih faktora rasta, čineći PDGF održivijim faktorom rasta za osteogene diferencijaciju od drugih, skupljih faktora rasta koji se trenutno koriste u ovoj oblasti kao što je BMP.
Takođe je poznato da PDGF održava proliferaciju oligodendrocitnih progenitorskih ćelija (OPC). Takođe je pokazano da faktor rasta fibroblasta (FGF) aktivira signalni put koji pozitivno reguliše PDGF receptore u OPC-u.
Medicina
Rekombinantni PDGF koristi se za pomoć u liječenju hroničnih čireva i u ortopedskoj hirurgiji i parodontologiji za stimulaciju regeneracije i popravke kostiju. PDGF može biti koristan kada se koristi sam ili posebno u kombinaciji s drugim faktorima rasta, za stimulaciju zacjeljivanja mehkog i tvrdog tkiva (Lynch et al. 1987, 1989, 1991, 1995).