cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gdanjski zaliv
mini|desno|300px|Karta Gdanjskog zaliva Gdanjski zaliv je jugoistočni zaliv u Baltičkom moru. Dobio je naziv po gradu Gdańsku u Poljskoj. Maksimalna dubina zaliva je 120 metara, a salinitet 0,7%. Veće luke i priobalni gradovi su Kalinjingrad, Gdańsk, Gdynia, Puck, Sopot, Hel, Primorsk, i Baltiysk. Veće rijeke koje utiču u zaliv su Pregolya i Vistula.
Historija
Gdanjski zaliv je poznat po pomorskoj bici za Gdanjski zaliv tokom invazije Poljske (1939), što je vodilo Drugom svjetskom ratu.
Kačkavalj
mini|desno|300px|Tradicionalni izgled kačkavalja Kačkavalj je vrsta sira koja se pravi od ovčijeg ili kravljeg mlijeka. Originalno se pravi na Siciliji, Italija, ali se pravljenje proširilo na cijeli Balkan. Italijanski naziv za sir caciocavallo u prevodu znači "sir na konjskim leđima", i prvobitno se mislilo da se sir pravio od kobiljeg mlijeka, mada nema historijskih dokaza za to. Pretpostavlja se da ovaj naziv dolazi od načina sušenja sira, koje se suši na horizontalnoj dasci koja se nekad zove "konj".
Mjerenje
mini|135p|Različiti instrumenit za mjerenje Mjerenje je određivanje vrijednosti objekta ili događaja koji se mogu koristiti za poređenje s drugim objektima ili događajima.
Drugim riječima, mjerenje je proces određivanja fizikalne veličine skupom eksperimentalnih operacija uz pomoć odgovarajućih tehničkih sredstava mjerenja. Zbog toga su veličina i mjerenje dva osnovna pojma u metrologiji. Izmjerena veličina se iskazuje numerički (brojem) i jedinicom pripadne veličine.
Mjerenje je kamen temeljac trgovine, nauke, tehnologije i kvantitativnih istraživanja u mnogim disciplinama. Historijski gledano, postojali su mnogi sistemi mjerenja za različita polja ljudskog postojanja kako bi se olakšala poređenja u ovim poljima. Često je to postignuto lokalnim sporazumima između trgovinskih partnera ili saradnika. Od 18. vijeka, razvoj je napredovao ka objedinjavanju, široko prihvaćenim standardima koji su rezultirali modernim međunarodnim sistemom jedinica (SI). Ovaj sistem svodi sva fizička mjerenja na matematičku kombinaciju sedam osnovnih jedinica. Nauka o mjerenju se bavi u oblasti metrologije.
Mjerenje se definira kao proces poređenja nepoznate veličine sa poznatom ili standardnom veličinom.
Rezultat procesa mjerenja se može predstaviti formulom:
gdje {\{X\}}označava koliko puta je izmjerena veličina veća od jedinične vrijednosti [X].
Načini mjerenja
Mjerne metode ili načini mjerenja mogu biti neposredni (izravni) i posredni (neizravni).
Računanje sa veličinama
Za sve ostale veličine tzv. izvedene, određivanje njihovih vrijednosti se ne vrši izračunavanjem nego računanjem osnovnih veličina. Kod računanja se mora obratiti pažnja na sljedeće stvari:
Greške pri mjerenju
Kod mjerenja određene pojave ili objekta često se desi da dođe do pogreške. Najčešći uzroci te pogreške su sljedeći: Ovo su najčešći uzroci koji dovode do greške pri mjerenju određene pojave ili objekta.
Primjer
Npr. ako želimo izračunati snagu motora automobila, moramo poznavati sljedeće osnovne veličine: Da bi odredili masu tog automobila trebamo imati tegove (utege) i vagu. Na jedan tas vage stavimo automobil, a na drugi stavljamo tegove sve dok ne tasovi ne dođu u ravan. Tada je masa automobila jednaka masi tegova. Pretpostavimo da je masa tegova 1000 kg, onda je masa automobila također 1000 kg.
Pomoću metra ili neke druge sprave izmjerimo dužinu puta koju je taj automobil prešao. Uzmimo da je prešao 100 metara.
Ako dan podijelimo na 86400 dijelova, onda izbrojimo koliko je takvih dijelova potrebno automobilu da pređe put od 100 metara. Taj dio se zove sekunda i pretpostavimo da je automobilu trebalo 5 sekundi da pređe taj put.
Znači, izmjerili smo da je: Automobil je iz stanja mirovanja se pokrenuo i postepeno ubrzavao (povećavao brzinu) sve dok nije došao do 100 metara pređenog puta. Tada je brzina bila maksimalna. Tu brzinu ćemo izračunati pomoću dužine pređenog puta i vremena.
Brzinu izračunavamo na sljedeći način:
Znači, brzina je.
Iz brzine se može izračunati ubrzanje tj. svake sekunde, za koliko se povećavala brzina. To ćemo uraditi na sljedeći način:
Znači, ubrzanje je.
Znači, sila je F=4000N.
Ako znamo silu i dužinu puta koju automobil pređe može se izračunati rad koji taj automobil izvrši. Rad se izračunava na sljedeći način:
Taj automobil je izvršio rad A=400000J.
Pomoću izvršenog rada i vremena koje je trebalo tom autu da izvrši taj rad, može se izračunati snaga koju je automobil upotrijebio da izvrši rad, odnosno da izvrši kretanje (pređe određeni put).
Konačno, pomoću mjerenja tri veličine (mase, dužine i vremena) smo izračunali snagu koju je automobil mase 1000 kilograma upotrijebio da pređe put dužine 100 m za 5 sekundi i ta snaga iznosi 80 kilovata (kW). U ovom primjeru smo imali 3 mjerenja i 5 izračunavanja.
''Napomena: Svi brojevi, objekti i pojave su relativni, mogu, a i ne moraju biti tačni. Jedino što je tačno i sigurno su veličine, jedinice i formule za njihovo izračunavanje.''
Ilići
Ilići su naseljeno mjesto u gradu Mostaru, Bosna i Hercegovina.
Odsumporavanje dimnih plinova
mini|desno|350px|Prije ugradnje postrojenja za odsumporivanje, [[dimni plin|dimne plinovi termoelektrane u Novom Meksiku su sadržavali velike količine sumpor-dioksida ( SO2).]] mini|desno|200px|[[Ispirač plinova u termoelektrani "G. G. Allen".]]
Metodi odsumporavanja
Kako strogi ekološki propisi u vezi sa emisijom SO2 na snazi u mnogim zemljama, se uklanja iz dimnih plinova po različitim metodima. Ispod su uobičajeni: Sprej za sušenje, koristeći slične sorbentne premaze; Mokri proces sumpornom kiselinom izvlači sumpor u obliku komercijalnog kvaliteta sumporne kiseline; U tipskim elektranama na ugalj, za odsumporavanje dimnih gasova (FGD) može se postići uklanjanje 90% ili više.
Formiranje magle sa sumpornom kiselinom
Fosilna goriva, kao što su ugalj i nafta, sadrže značajne količine sumpora. Kada se spale, oko 95% ili više sumpora se uglavnom pretvara u sumpor-dioksid. Takva konverzija se događa pod normalnim uvjetima temperature i kisika u dimnim plinovima. Ipak, postoje okolnosti pod kojima ne može doći do takve reakcije.
Kada u dimnim plinovima ima previše kisika, dalje oksidira u sumpor-trioksid. Previše kisika je samo jedan od faktora formiranja. Temperatura plina je također važan faktor. Na oko 800 °C, uvjeti pogoduju formiranju .Još jedan način da se formira  može biti putem katalitskih metala u gorivu. Takva reakcija se posebno odnosi na mazut, gdje je prisutna značajna količina vanadija. Na bilo koji način da se formira, se ne ponaša kao  jer formira tečnost aerosol poznata kao magla sumporne kiseline ({ {chem|H|2|SO|4}}), koju je vrlo teško ukloniti. Općenito, oko 1% sumpor-dioksida će se pretvoriti u. Sumporno-kiselinska magla je često uzrok plave izmaglice koja se obično pojavljuje kao rasipajućih oblak dimnih plinova. Ovaj problem se sve češće rješava korišćenjem vlažnih elektrofiltera.
Hemija odsumporavanja dimnih plinova
Većina FGD sistema ima dvije faze: jedna je za uklanjanje pepela, a druga za uklanjanja. Poduzimani su pokušaji uklanjanja i pepela i u jednoj posudi za čišćenje. Međutim, ovi sistemi su doživjeli ozbiljne probleme u održavanju i (niskoj) efikasnost uklanjanja. U sistemima za mokro uklanjanje, dimnih gasovi normalno prolazi prvo kroz uređaj za uklanjanje pepela, putem elektrofiltera ili mokrog čišćenja, a zatim kroz apsorber. Međutim, pri injektiranjuj ili primjeni sprejeva za sušenje, prvo reagira sa sorbentima, a zatim i dimni gasovi prolaze kroz uređaj za kontrolu čestica.
NGC 7761
NGC 7761 (također poznat kao IC 5361, IRAS 23488-1339, MCG -2-60-20 i PGC 72641) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 330 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Vodolija. Najveći prečnik je 1,20 (115 hiljada sg) a najmanji 1,2 uglovnih minuta (115 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio Ormond Stone 1886. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
806.
Godina 806. (DCCCVI) bila je redovna godina koja počinje u četvrtak u julijanskom kalendaru. Oznaka 806. za ovu godinu se koristi od ranog srednjeg vijeka, kada je kalendarska era Anno Domini u Evropi postala glavnom metodom označavanja godina.
Ekonomija
Dirham abasidskog halife Haruna el-Rašida kovan u Taškentu (Mad'an al-Shash) 190. godine po Hidžri (805/806 CE).
NGC 3308
NGC 3308 (također poznat kao ESO 501-34, MCG -4-25-32 i PGC 31438) je eliptična galaksija koja je udaljena oko 163 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Vodena zmija. Najveći prečnik je 1,70 (81 hiljada sg) a najmanji 1,3 uglovnih minuta (62 hiljade sg). Prvo otkriće je napravio John Frederick William Herschel 24. marta 1835. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Drvena crkva u Urnesu
Drvena crkva u Urnesu je kršćanska crkva u prirodnom okruženju fjorda Lustrafjord (rukavac fjorda Sognefjord), u općini Luster, Norveška. Izgrađena je 12. i 13. stoljeću u stilu koji povezuje tradicionalno vikinško ukrašavanje životinjskim pleterskim motivima, keltsku umjetnost, vikinške tradicije i romaničke prostorne strukture.
Do sada je registrovano oko 1.300 srednjovjekovnih drvenih crkava. Od toga 28 danas sačuvano u Norveškoj, koje su građene po klasičnom bazilikalnom planu, ali u potpunosti od drveta. Krovni okviri su bili obloženi daskama, a sam krov pokriven šindrom u skladu sa građevinskim tehnikama koje su bile rasprostranjene u skandinavskim zemljama. Veličina im je različita. Drvena crkva Urnes je primjer tradicionalne skandinavske drvene arhitekture. Dekoracije na vanjskoj strani crkve, uključujući rezbarije u drvu i izvajani dekor, služe kao vizualni dokazi transformacije, asimilacije i usvajanja kršćanstva vikinške kulture. Rezbareni ukras sjevernog portala, koji prikazuje isprepletene životinje, u kontekstu Urnesovog stila, jedan je od posljednjih primjera vikinške životinjske ornamentike. Unutrašnjost crkve je bogatije ukrašena od eksterijera. Konstrukciju djelimično podupire niz drvenih stupova iz 12. stoljeća. Na vrhu stupova kapiteli su ukrašeni rezbarijama ljudskih, životinjskih i biljnih motiva. Neki od ovih kapitela sadrže jednostavne apstraktne figure dok neki sadrže tradicionalni isprepleteni dizajn vikinške tradicije.
NGC 4832
NGC 4832 (također poznat kao ESO 323-51, MCG -6-29-1 i PGC 44361) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 172 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Kentaur. Najveći prečnik je 1,80 (90 hiljada sg) a najmanji 1,2 uglovnih minuta (60 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio John Frederick William Herschel 5. juna 1834. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
805.
Godina 805. (DCCCV) bila je redovna godina koja počinje u srijedu u julijanskom kalendaru. Oznaka 805. za ovu godinu se koristi od ranog srednjeg vijeka, kada je kalendarska era Anno Domini u Evropi postala glavnom metodom označavanja godina.
NGC 1811
NGC 1811 (također poznat kao ESO 422-37, MCG -5-13-8 i PGC 16811) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 181 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Golub. Najveći prečnik je 1,70 (90 hiljada sg) a najmanji 0,4 uglovnih minuta (21 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio John Frederick William Herschel 6. novembra 1834. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Louis Bromfield
mini|desno Louis Bromfield (27. decembar 1896 – 18. mart 1956.) je jedan od najpoznatijih osoba rođenih u mjestu Mansfield, Ohio, čovjek koji je postao međunarodno poznat i kao autor koji je osvojio Pulitzerovu nagradu i kao inovativan zaštitnik okoline i naučni poljoprivrednik. Bio je prijatelj nekih najslavnijih osoba njegovog doba. Malabar Farm blizu mjesta Lucas, Ohio južno od Mansfielda, je bila Bromfieldov dom od 1939. do njegove smrti 1956. To je bilo mjesto vjenčanja filmskih ličnosti Humphrey Bogart i Lauren Bacall, i privlači hiljade posjetilaca svake godine.
Bromfield je studirao agrikulturu na Cornellu prije nego što je prešao na Columbia univerzitetu da nastavi spisateljsku karijeru. Nakon služenja u American Field Service u I svjetskom ratu i nakon što je dobio odlikovanja Croix de Guerre i Legion of Honor, vratio se u New York City kao reporter. 1924. njegov prvi roman, Zeleni lovor, bio je odmah prihvaćen. Dvije godine kasnije, dobio je Pulitzerovu nagradu za Ranu jesen. Od njegovih 30 knjiga, po mnogima, kao što su Kiše dolaze i Mrs. Parkington, snimljeni su uspješni filmovi.
Zlotege
Zlotege su naseljeno mjesto u općini Ilijaš, Bosna i Hercegovina.
Zastava Podgorice
mini|desno|300px|Zastava Podgorice Zastava Podgorice, zajedno sa grbom, je simbol grada Podgorica, glavnog grada Crne Gore. Trenutna zastava je na snazi od 2006. godine. Zastava je bijele osnove, sa dvije horizontalne i jednom prelomljenom plavom prugom. Pruge predstavljaju Duklju i Meteon. Metaforički, one predstavljaju temelj današnje Podgorice. Treća, prelomljena linija, predstavlja arhitektonske simbole Podgorice, odnosto most Millenium.
Pacifički obruč
mini|desno|300px|Države Pacifičkog obruča označene na karti svijeta Pacifički obruč je politički i ekonomski termin kojim se označavaju zemlje smještene na rubovima Tihog okeana i brojne ostrvske države u regiji. Najvažniji trgovinski i kulturni grad Pacifičkog obruča je Tokijo. Ostala važna središta su Šangaj, Hong Kong, Singapur, Kuala Lumpur, Seul, Los Anđeles, San Francisko, Seattle, Vancouver i Sidney. Honolulu je sjedište raznih međuvladinih i nevladinih organizacija Pacifičkog obruča uključujući Istočno-zapadni centar i RIMPAC.
Neki teoretičari smatraju da bi se, relativnim opadanjem starih središta industrijalizma u Evropi i istočnoj Sjevernoj Americi, središte svjetske ekonomske aktivnosti moglo preusmjeriti na Pacifički obruč.
Vodik
Vodik (hidrogen, vodonik) jest hemijski element sa hemijskim simbolom H (po latinskom nazivu hydrogenium - onaj koji proizvodi vodu, odnosno iz starogrčkog ὕδωρ hydōr „voda“ i γίγνομαι gignomai „nastajati“) i atomskim brojem 1. U periodnom sistemu elemenata nalazi se u 1. periodi i 1. grupi, odnosno stoji na prvom mjestu.
Vodik je najčešći element u svemiru, ali ne i u Zemljinoj kori. On je sastavni dio vode i nalazi se u gotovo svim organskim spojevima. Tako vezani vodik se nalazi i u gotovo svim živim bićima. Vodik je hemijski element sa najmanjom atomskom masom. Njegov najčešći izotop, ponekad nazvan i protij, ne sadrži neutrone, već se sastoji iz samo jednog protona i jednog elektrona. U uslovima, koji normalno važe na Zemlji (takozvani standardni uslovi), vodik se ne javlja u atomarnom stanju već u dimernom obliku molekule H2. On je gas bez boje, okusa i mirisa. Samo u određenim hemijskim reakcijama se privremeno javlja u atomarnom stanju kao atom H, u hemijskoj praksi naziva se i nascentni vodik. U ovom obliku reagira izuzetno jako sa ostalim spojevima ili elementima.
Historija
lijevo|thumb|100px|Lavoisier je dao ime vodiku. Paracelsus je u 16. vijeku otkrio da se pri dobijanju metalnih acida razvija lahko zapaljiv gas. Vodik je otkrio engleski hemičar i fizičar Henry Cavendish 1766. godine, kada je eksperimentirao sa metalima (željezom, cinkom i kalajem) i kiselinama. Cavendish je gas koji je pri tome nastajao zbog njegove zapaljivosti nazvao zapaljivi zrak. Kasnije je detaljnije proučavao otkriveni gas a iste godine je i objavio svoja otkrića o njemu.
Precizniju analizu gasa napravio je Antoine Laurent de Lavoisier, koji je vodiku i dao ime hidrogen. Francuski hemičar je 1787. godine i otkrio gas nezavisno od Cavendisha, kada je u jednom eksperimentu želio pokazati da se hemijskim reakcijama masa polaznih i krajnjih proizvoda ni povećava niti smanjuje. On je vodenu paru uveo u zatvorenu aparaturu te je propustio preko usijanih željeznih opiljaka te je nakon toga ostavio da kondenzira. Pri tome je utvrdio da je masa kondenzirane vode nešto manja od početne količine. Uz to je utvrdio nastanak gasa, čija je masa zajedno sa porastom težine oksidiranog željeza tačno nedostajuća količina mase vodene pare, čime je dokazao svoju teoriju.
Lavoisier je tako nastali gas također proučavao, tako što ga je zapalio pri čemu je gas eksplozivno sagorio. U drugim eksperimentima je pokazao kako se iz gasa može ponovno dobiti voda njegovim sagorijevanjem, te mu je dao naziv hydro-gène (iz grčkog hydōr „voda“ i genes „koji proizvodi“). Stoga se i današnji naziv u većini svjetskih jezika izvodi iz ovog naziva. Slavenski naziv za hidrogen je vodonik ili vodik. Deuterij je otkriven 1932. godine pomoću spektralnih linija konačnih frakcija preostalih nakon isparavanja velikog uzorka tečnog vodika. Čak i prije toga, 1927. godine Aston i njegovi saradnici su masenom spektrografijom naslutili postojanje težeg izotopa vodika u približnom odnosu od 1:5000 prema protiju.
Fizičke
Termodinamičke osobine (transportni fenomen) su od posebnog značaja zbog malehne molekularne mase i iz nje rezultirajuće velike srednje brzine molekula vodika (1770 m/s pri 25 °C), naprimjer kod Oberthovog efekta raketnog goriva. Na normalnoj sobnoj temperaturi vodik ima najveću difuznu sposobnost, najveću provodljivost toplote i najveću brzinu efuzije od svih gasova. Niska viskoznost upućuje na tro- ili višeatomne realne gasove kao što je n-butan.
Pokretljivost vodika u čvrstoj matrici je izrazito visoka, što je posljedica malehnog promjera molekule. Tako naprimjer vodik može proći kroz materijale poput polietilena ili usijanog kvarcnog stakla. Važan fenomen je njegova izuzetno velika difuzna brzina u željezu, platini i nekim drugim prelaznim metalima, jer se u njima javlja krhkost (lomljivost). U kombinaciji sa visokom rastvorljivošću neki materijali su izloženi izuzetno stopama prodiranja (permeabilnosti). Iz ovog se izvode tehničke koristi obogaćivanja vodikom, ali i tehnički problemi pri transportu, skladištenju i obradi vodika i vodikovih mješavina, jer on prolazi kroz mnoge prostorne prepreke.
mini|1000x60px|Vidljiva oblast spektra vodika. Vidljivo je šest linija Balmerove serije, od kojih se neke vrlo blizu ultraljubičastog dijela spektra i slabo su vidljive
Vodik ima linije spektra i u zavisnosti od temperature gasa više ili manje izražen kontinuiran spektar u vidljivom dijelu. On je u Sunčevom spektru posebno izražen. Prve spektralne linije u vidljivom dijelu sadržane zajedno u takozvanoj Balmerovoj seriji nalaze se na 656 nm, 486 nm, 434 nm i 410 nm. Osim njih postoje druge serije spektralnih linija u infracrvenom (Paschenova, Brackettova i Pfundova serija) i ultraljubičastom dijelu elektromagnetskog spektra (Lymanova serija). Poseban značaj za radioastronomiju predstavlja HI-linija na 21 cm u hiperfinoj strukturi.
U magnetnom polju H2 se ponaša slabo dijamagnetično. To znači da gustoća linija polja postavljenog magneta slabi u okruženju vodika. Magnetski susceptibilitet pri normalnom pritisku iznosi \chi_{m} = −2,2 · 10−9 i obično je za nekoliko redova veličine niži u odnosu na druge dijamagnetične čvrste supstance. Prema električnoj struji H2 reagira kao izolator. U električnom polju on ima otpornost na proboj od nekoliko miliona volti po metru. mini|245x245piksel|Hydrogen Spectrum Test Izmjereni promjer atoma vodika iznosi 37 pm i predstavlja najmanju izmjerenu veličinu. U najviše pobuđenom stanju atoma vodika, kao što se nalaze u uslovima vakuuma u međuzvjezdanoj magli, elektroni u atomu se nalaze na udaljenosti do 0,339 mm od jezgra. U molekuli H2, udaljenost između dva atoma vodika iznosi 0,74 Å, a energija disocijacije veze iznosi 4,52 eV odnosno 436 kJ mol−1.
Agregatna stanja
Na temperaturama ispod 21,15 Kelvina vodik se kondenzira u bistru, bezbojnu tekućinu. Ovo stanje se označava skraćenicom LH2 (engl. liquid - tečni). Ispod 14,02 K (−259,2 °C) vodik prelazi u čvrsto stanje gradeći kristalni oblik u najgušćoj heksagonalnoj kristalnoj strukturi, pri kojoj je svaki molekul spojen sa dvanaest susjednih. Na tački topljenja pri hlađenju formira se mješavina dva agregatna stanja, takozvani slush.
Za razliku od helija u tečnom atomiziranom stanju (1H) vodik ne pokazuje osobinu suprafluidnosti, ali njegov izotop deuterij (2H) teoretski može biti suprafluid. Trojna tačka vodika, u kojoj se istovremeno mogu nalaziti sva tri agregatna stanja vodlika, je uzeta kao fiksna tačna međunarodne temperaturne skale. Ona iznosi tačno 13,8033 K na pritisku od 7,042 kPa. Kritična tačka nalazi se na 33,18 K i 13,0 bar, a kritična gustoća iznosi 0,03136 g/cm3 što je najniža kritična gustoća od svih elemenata U uslovima ekstremnog pritiska koji vladaju unutar velikih gasovitih planeta, pretpostavlja se da postoji i metalni vodik, tj. da se javlja u obliku metala. U tom obliku mogao bi i provoditi električnu struju.
Hemijske
U periodnom sistemu elemenata vodik se nalazi u 1. glavnoj grupi jer ima samo jedan valentni elektron. Kao i alkalni metali koji se nalaze u istoj grupi, vodik u mnogim spojevima ima oksidacijsko stanje +1. Međutim, valentni elektron se nalazi u K-ljusci u kojoj se mogu nalaziti najviše dva elektrona te se već sa ta dva elektrona postiže konfiguracija plemenitog gasa, a ne sa 8 kao što je slučaj sa drugim ljuskama. Primanjem jednog elektrona vodik može postići konfiguraciju plemenitog gasa helija. Stoga on može imati i oksidacijsko stanje -1 i u spojevima se ponašati kao halogeni element. Na ovaj način vodik se može vezati sa vrlo neplemenitim metalima a takvi spojevi se nazivaju hidridi.
Ovakva postavka vodika u sredini između konfiguracija plemenitog gasa, u kojoj isti broj elektrona može i primiti i otpustiti, je osobina koja ga stvrstava u 4. glavnu grupu periodnog sistema elemenata što objašnjava i njegovu elektronegativnost, koja više teži ugljiku nego litiju. Zbog relativno velike elektronegativnosti vodik ne gradi ionske spojeve, tipične za elemente 1. glavne grupe sa oksidacijskim brojem +1 već kovalentne molekulske veze.
desno|thumb|200px|Lewisova formula molekule vodika Ukoliko se zapali, vodnik vrlo burno reagira sa kisikom i hlorom, a inače je relativno postojan i slabo je reaktivan. Pri visokim temperaturama gas je mnogo reaktivniji i podjednako reagira sa metalima i nemetalima.
Sa hlorom reagira egzotermno dajući hlorovodik u obliku gasa, koji rastvoren u vodi daje hlorovodičnu kiselinu. U toj reakciji, oba gasa reagiraju sa jednakim omjerom:
Ova reakcija se naziva i reakcija praskavog gasa hlora, jer već njenim osvjetljavanjem dolazi do paljenja. Za reakciju praskavog gasa (vodika i kisika) neophodno je paljenje (iskrenje):
Međutim, najagresivnija reakcija pri nižim temperaturama je reakcija vodika i fluora. Ako se vodik u gasnom stanju pri temperaturi od −200 °C dovede u kontakt sa zamrznutim fluorom, oba elementa reagiraju eksplozivno jedan s drugim:
Ako se molekularni vodik ionizira, onda se on smatra divodik-kationom. Ove čestice su relativno česti ioni i javljaju se naprimjer pri pražnjenju plazme u vodiku:
Izotopi
desno|thumb|200px|Protij, deuterij i tricij Postoje tri izotopa vodika u prirodi. Od svih elemenata, vodik se najviše razlikuje po mogućnostima hemijskih reakcija svojih izotopa, mada te razlike nisu ekstremne. Razlog leži u velikoj razlici atomskih masa deuterija 2H i tricija 3H, koji su dva odnosno tri puta teži u odnosu na protij, respektivno. Nedavno, naučnicima je uspjelo dokazati četiri nova izotopa vodika (4H, 5H, 6H i 7H). Međutim ti izotopi imaju izuzetno kratak životni vijek (kraći od 10−21 s).
Deuterij je sastavni dio teške vode, a tricija u prirodi ima samo u tragovima, a sastavni je dio hidrogenske bombe.
Rasprostranjenost
Vodik je najčešći hemijski element na Suncu i velikim plinovitim planetama Jupiteru, Saturnu, Uranu i Neptunu, koji zajedno čine oko 99,99% mase cjelokupnog Sunčevog sistema. Vodik predstavlja 75% ukupne mase Sunčevog sistema, odnosno 93% od svih atoma u Sunčevom sistemu. U cijelom poznatom svemiru (ne računajući tamnu materiju) pretpostavlja se da najveći udio od svih elemenata ima vodik.
U svemiru
lijevo|thumb|100px|Saturn sa svojim poznatim prstenovima od leda i prašine. Sam Saturn se najvećim dijelom sastoji od vodika i helija Vrlo brzo nakon nastanka svemira i pretpostavljenog uništenja antimaterije neznatnim viškom materije i kondenzacijom kvark-gluonske plazme u barione, preostalo je nešto više protona i neutrona (pored elektrona). Pri tada ekstremno visokim temperaturama oni su se spajali najprije u lahka atomska jezgra poput 2H i 4He. Većina protona je ostala nepromijenjena i predstavljali su buduće jezgre vodika 1H. Nakon otprilike 380 hiljada godina gustoća zračenja svemira je postala tako rijetka, da su se jezgra atoma vodika jednostavno mogla spojiti sa elektronima bez da se odmah ne razdvoje djelovanjem fotona.
Na Zemlji
Na Zemlji maseni udio vodika je daleko manji. Usporedbom sa ukupnom masom Zemlje, udio vodika je oko 0,12%, a udio samo u Zemljinoj kori je oko 2,9%. Osim toga, vodik na Zemlji, za razliku od vodika u svemiru, nalazi se gotovo isključivo u obliku spojeva, a vrlo rijetko u čistom obliku gasa. Najpoznatiji i najrasprostranjeniji spoj vodika je voda. Osim nje, dosta su rasprostranjeni metan i nafta, u kojima je udio vodika veoma visok. U više od polovine do danas poznatih minerala sadržan je i vodik.
Daleko najveći dio vodika na Zemlji je sadržan u vodi. U ovom obliku, on prekriva preko dvije trećine površine Zemlje. Ukupne zalihe vodika na Zemlji iznose oko 1,386 milijardi km3. Od toga oko 1,338 milijardi km3 (96,5%) otpada na slanu vodu u morima i okeanima. Ostalih 3,5% otpada na slatke vode. Od sve slatke vode najveći dio se nalazi u čvrstom stanju, u obliku leda na Arktiku i Antarktiku kao i u vječnom ledu u Sibiru. Mali preostali dio tekuće slatke vode nalazi se uglavnom u jezerima i rijekama, ali i u podzemnim vodama. Procenat molekularnog vodika u atmosferi iznosi samo 0,55 ppm. Ovaj malehni udio se može objasniti velikim termičkim brzinama molekule vodika i velikim udjelom kisika u atmosferi. Pri srednjoj temperaturi atmosfere molekule vodika H2 se kreću prosječnom brzinom od 7.000 km/h, što je šestina brzine dovoljne da se trajno napusti orbita Zemlje.
Dobijanje
Postoje brojni hemijski procesi za dobijanje molekularnog vodika, a među najjednostavnije ubrajau se reakcije razblaženih kiselina sa neplemenitim metalima poput cinka ili razlaganje vode djelovanjem alkalnih metala. Ovim procesima se dobijaju manje količine vodika za potrebe hemijskih laboratorija, dok te metode za industrijsku proizvodnju nisu ekonomične i adekvatne. Jedna od metoda industrijske proizvodnje molekularnog vodika je parna reformacija. Pod visokim pritiskom i temperaturom ugljikovodici se zamjenjuju vodom. Pri tome nastaje sintetički gas, mješavina ugljik-monoksida i vodika. Međusobni količinski odnos se može podesiti takozvanom prelaznom reakcijom voda-gas. Ova metoda se većinom koristi za industrijske sinteze pod visokim pritiskom. Druga široko korištena metoda u industriji je djelimična oksidacija. Kod nje reagira zemni plin sa kisikom čime se dobija H2 i ugljik-monoksid. Jednom starijom i efikasnijom metodom također se dobija vodik putem elektrolize vode. Pri tome se voda pomoću električne struje razlaže na vodik i kisik.
Uglavnom se vodi dodaje malo kiseline da bi se katalizirala reakcija. Na katodi nastaje vodik a na anodi kisik, oba u obliku gasa, u molarnom i zapreminskom odnosu 2:1. Međutim, ova metoda se danas izvodi u vrlo malehnom obimu, uglavnom za potrebe dobijanja "teške vode", koja se pri elektrolizi nakuplja u neizreagiranom ostatku.
Danas je vrlo moderna i popularna metoda Kværner-proces, koji je razvila istoimena norveška kompanija. Pri tome se jako zagrijani ugljikovodici u obliku plazme razlažu na ugljik i vodik a pri tome se postižu izuzetno visoki prinosi i dobra iskoristivost. Pored nje, danas se vrlo često koriste i zelene alge za dobijanje vodika. U ovom slučaju iskorištava se biološki proces. Neophodnu energiju alge jednostavno uzimaju putem sunčeve svjetlosti. Osim toga proces je ekološki prihvatljiv, ali održavanje algi zahtijeva velike troškove te je proces manje ekonomičan i vrlo rijetko se koristi.
Atomarni vodik se može dobiti dodavanjem energije disocijacije molekularnom obliku elementa. Ova metoda se postiže njegovim zagrijavanjem na nekoliko hiljada stepeni, električnim pražnjenjem pri visokoj gustoći struje i niskom pritisku, zračenjem ultraljubičastim svjetlom, bombardovanjem elektronima sa 10 do 20 elektronvolti ili mikrovalnim zračenjem. Međutim atomarni vodik gotovo trenutno reagira sa drugim vodikovim atomima vraćajući se u molekularno stanje. Pri tom se uspostavlja hemijska ravnoteža koja po pravilu leži na strani molekularnog vodika.
Za dobijanje većih količina atomarnog vodika posebno je pogodna metoda koju je razvio Robert Williams Wood 1898. godine i takozvana Langmuirova baklja za lučno zavarivanje.
Upotreba
Svake godine u svijetu se proizvede i potroši više od 600 milijardi m3 vodika (oko 30 miliona tona). Koristi se u razne industrijske i tehničke svrhe. U najvažnije oblasti upotrebe ubrajaju se:
Danas oba navedena procesa nemaju veliku ekonomsku isplativost zbog visokih troškova. Međutim, to bi se drastično moglo promijeniti, kada se zalihe nafte u svijetu smanje i nestanu.
Sigurnost
Vodik nije otrovan niti zagađuje okolinu, stoga nije određena najveća dopustiva količina vodika u okolini. Pri rukovanju sa vodikom nije neophodna zaštita za kožu ili disajne organe. Tek ako se udahne velika koncentracija vodika (preko 30% po zapremini), može doći do nedostatka kisika, odnosno do poteškoća pri kretanju, nesvjestice ili gušenja.
U mješavini sa zrakom od 4 do 76% po zapremini, vodik je vrlo zapaljiv. Tek pri koncentraciji od 18% u zraku vodik je eksplozivan. Temperatura paljenja iznosi 560 °C.
Izvor energije
Smatra se jednim od energenata budućnosti, veoma je rasprostranjen i relativno lahko se dobija. Izgara bez štetnih gasova, a rezultat oksidacije su toplota i voda. Može se koristiti kao gorivo za gorive ćelije ili direktno u kotlovima za dobijanje vodene pare, pogonsko gorivo toplotnih motora. Problem skladištenja i transporta se rješava sintezom vodika i ugljik-monoksida čime se dobija metanol.
Vanjski linkovi
🇵🇸
Švicarski svemirski ured
mini|Logo Švicarski svemirski ured (SSO) upravlja nacionalnim svemirskim programom Švicarske. SSO je dio Državnog sekretarijata za obrazovanje, istraživanje i inovacije. Na čelu SSO-a je Renato Krpoun.
Švicarska je članica Evropske svemirske agencije, a aktivno je sudjelovala u razvoju evropskog istraživanja svemira od 1960. Švicarski svemirski ured je otvoren 1998. Uloga SSO-a se proširila na sve aspekte svemirske politike u 2000. godini, kada je novi nacionalni ustav stupio na snagu. desno|mini| Claude Nicollier obavlja održavanje na STS-46 1992.
Univerzitet u Mostaru
Fakultet strojarstva i računalstva
Fakultet strojarstva i računalstva (bos. Fakultet mašinstva i računarstva) Mostar je visokoškolska institucija Univerziteta u Mostaru koja obrazuje i formira stručnjake za tehnička područja mašinstvo i računarstvo. Historija fakulteta datira još od 1959. godine osnivanjem Visoke tehničke škole mašinske struke. 1976. godine fakultet se reformira i postaje službeno samostalnom visokoškolskom institucijom u okviru Univerziteta u Mostaru. Akademske 2002/03. godine pokrenut je i studij računarstva uz paralelan studij mašinstva. Shodno time fakultet mjenja ime iz "Fakultet strojarstva" u "Fakultet strojarstva i računalstva". 2005/06. godine je napravljena reforma i cijeli fakultet je organiziran po preporukama bolonjskog procesa.
Koncept
Studij mašinstva i računarstva organiziran je u 2 dijela: preddiplomski (6 semestara), i diplomski (4 semestra). Također se izvodi i postdiplomski (doktorski) studij mašinstva. Studiji su odvojeni.
Također u sastavu fakulteta djeluje i institut za mašinstvo koji je zadužen za naučni i istraživački rad.
Akademija likovnih umjetnosti
Smještena je u Širokom Brijegu
Instituti
U sklopu Univerziteta djeluju sljedeći naučno-istraživački instituti:
NGC 89
NGC 89 (također poznat kao ESO 194-11 i PGC 1374) je prečkasta spiralna galaksija koja je udaljena oko 151 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Feniks. Najveći prečnik je 1,20 (53 hiljade sg) a najmanji 0,6 uglovnih minuta (26 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio John Frederick William Herschel 30. septembra 1834. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Zastava Srbije i Crne Gore
mini|desno|300px|Zastava Srbije i Crne Gore Zastava Srbije i Crne Gore je usvojena kao zastava Savezne Republike Jugoslavije 27. aprila 1992, a promijenila je naziv 2003. godine i bila na snazi sve do 2006. godine, nakon referenduma u Crnoj Gori.
Zastava je jednostavna trobojka sa pan-slavenskim bojama (plavo-bijelo-crveno), a nastala je od zastave SFRJ, uklanjanjem zvijezde petokrake. Narodna zastava Kraljevine SHS, tj. Jugoslavije identična je zastavi Srbije i Crne Gore.
IC 1652
IC 1652 (također poznat kao MCG 5-4-3, PGC 4498 i UGC 792) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 238 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Ribe. Najveći prečnik je 1,10 (76 hiljada sg) a najmanji 0,3 uglovnih minuta (21 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio Stephane Javelle 17. oktobra 1903. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Zastava Sicilije
mini|desno|300px|Zastava Sicilije Zastava Sicilije (sicilijanski: Bannera Da Sicilia, italijanski: Bandiera Siciliana) prvi put je usvojena 1282. godine, nakon uspješne sicilijanske pobune protiv kralja Sicilije Charlesa I. Odlikuje prisustvom triskeliona u svojoj sredini, krilatoj glavi Meduze sa tri uha pšenice. Tri savijene noge navodno predstavljaju trokutasti oblik otoka Sicilije. Ovaj dizajn predstavljen je javnosti kao zastava Autonomne pokrajine Sicilije 4. januara 2000. godine nakon dobijanja prava koja dopuštaju njegovu upotrebu na javnim zgradama, školama, gradskim vijećnicama i svim drugim mjestima na kojima se predstavlja Sicilija.
Zastava je prepolovljena dijagonalno boje crvene i žute. Crvena predstavlja općinu Palermo a žuta predstavlja Corleone, koji je u srednjem vijeku bio poljoprivredni grad renomea. Palermo i Corleone su bila prva dva grada koja su digla ustanak protiv Anžujske vladavine.
Izgled zastave donekle je sličan zastavi ostrva Man, naročito u upotrebi triskeliona. Danas se triskelion smatra stvarnim simbolom Sicilije. Simbol je poznat kao Trinacria,  što je također drevno ime Sicilije. To ime se oživljava i koristi u aragonskom periodu Kraljevine Sicilije. U periodu muslimanske vladavine kao Emirat Sicilija (831. - 1072.), otok je koristio čisto zelenu zastavu, istu kao zastava Libije pod vladavinom Muamera Gadafija.
Simetrija
mini|190p|desno|Primjeri simetrije thumb|upright=1.25|Simerrija (lijevo) i [[asimetrija (desno)]] thumb|upright=0.8|Sferna [[simetrijska grupa sa oktaedarskom simetrijom]] thumb|upright=0.8|[[Fraktaloliki oblik koji ima reflektivnu i rotacijsku simetriju i samosličnost, tri oblika simetrije. Ovaj oblik se dobija po pravilu konačne podjele.]] Simetrija (grč. συμμετρία - simetria = slaganje dimenzija zbog odgovarajućih proporcija i aranžmana), u svakodnevnom poimanju odnosi se na osjećaj skladne i lijepe proporcije i ravnoteže. Naprimjer, Aristotel pripisao je sferni oblik nebeskim tijelima, opisujući ovu formalno definiranu geometrijsku mjeru simetrije prirodnom poretku i savršenstvu kosmosa. U matematici "simetrija" ima precizniju definiciju i obično se koristi za označavanje objekta koji je invarijantan pod nekim transformacijama, uključujući translacije, odraz, rotaciju ili skaliranje. Iako se ova dva značenja "simetrije" ponekad mogu razdvojiti, ona su složeno povezana i stoga se u ovom članku raspravljaju zajedno.
Matematička simetrija može se posmatrati s obzirom na prolazak vremena,  kao  prostorni odnos, kroz geometrijske transformacije, druge vrste funkcijskih transformacija i kao aspekt apstraktnog objekta, uključujući iteorijske modele, jezik i muzika. Simetrični objekti mogu biti materijalni, poput osobe, kristala, lopti, podne pločice ili molekula, ili može biti apstraktna struktura, kao što je matematička jednadžba ili niz tonova (muzika).
Osna simetrija
Osna simetrija je geometrijsko preslikavanje tačaka, takvo da je duž AA', koja spaja lik i sliku, okomita na datu pravu l, osu simetrije, i da je AS = SA, gde je S tačka presjeka duži AA' i prave l.
Posebno (v. Prof. V.A.Ditkin, Rječnik matematičkih termina, Prosvešćenje, Moskva, 1965.), za simetriju u odnosu na pravu l koja leži u nekoj ravni π možemo reći da je to takva transformacija tačaka ove ravni u istu ravan pri kojoj svaka tačka A prelazi u tačku A' simetričnu s prvom tačkom u odnosu na pravu (slika desno). Prava l se naziva osa simetrije, a simetrija u odnosu na pravu osna simetrija, refleksija, ili ogledanje na pravoj.
Portugal
Portugal, zvanično Republika Portugal, evropska je država i članica Evropske unije, koja se nalazi na Pirinejskom poluostrvu, u jugozapadnom dijelu Evrope i najzapadnija je tačka evropskog kopna. Jedina država s kojom graniči je Španija. Glavni grad Portugala je Lisabon. Portugal također ima suverenitet nad Atlantskim arhipelagom, Azorska ostrva i Madeira. Obje skupine ostrva su zasebne autonomne regije sa sopstvenom lokalnom upravom.
Simetrija
Osna simetrija
Osna simetrija je bijekcija, a također i involuciona transformacija. U osnoj simetriji dužina segmenta ostaje nepromjenjena (invarijantna), orijentacija figure se mijenja u suprotnu, pa je, osna simetrija kretanje druge vrste. Osna simetrija prave transformiše u prave, pri čemu se prave normalne na osu simetrije transformišu u samu sebe, a osa ostaje nepokretna, i to punktualno nepokretna (punktualno invarijantna): svaka njena tačka je dvostruka tačka.
Portugal
Područje Portugala je kontinuirano bilo naseljeno još od prehistorijskog vremena. Kelte i Romane su naslijedili Vizigoti i Svevi, koji su kasnije napadnuti od strane Maura. Ovaj muslimanski narod je protjeran za vrijeme Rekonkviste na Iberijskom poluostrvu. Potugal je 1139. uspostavio kraljevstvo, nezavisno od Leonske kraljevine. U 15. i 16. vijeku kao rezultat velikih geografskih otkrića, Portugal je proširio svoj uticaj na Zapad i uspostavio prvo veliko Portugalsko carstvo, koje je u tom periodu imalo jedno od svjetski najvećih ekonomskih, političkih i vojnih utjecaja,
Simetrija
Osna simetrija
Osna simetrija se koristi u rješavanju zadataka iz geometrijskih konstrukcija, u crtanju grafika parne funkcije, u arhitekturi, u kristalografiji, u dizajniranju tkanina, itd. Proizvod (kompozicija preslikavanja) dvije osne simetrije s paralelnim osima je paralelno prenošenje (translacija), proizvod dvije osne simetrije čije se ose sijeku nije simetrija ni u odnosu na prvu ni u odnosu na drugu osnu simetriju, dakle, množina simetrija u ravni u odnosu na date ose nije zatvorena, odnosno, skup svih osnih simetrija u ravni nije grupa.
Portugal
Portugal je izgubio mnogo svog bogatstva i statusa sa razaranjem Lisabona zemljotresom iz 1755. kao i okupacijom tokom Napoleonskih ratova i nezavisnošću Brazila, kao najbogatije portugalske kolonije 1822. Nakon revolucije iz 1910. monarhiju je zamijenila demokratska vlasti uspostavljena je Prva portugalska republika. Demokratija je narušena poslije Portugalskog kolonijalnog rata i Karanfilske revolucije iz 1974. Ubrzo nakon nezavisnosti gotovo svih kolonija, s izuzetkom Makaua, kojim je rukovala Kina od 1999. Ovim je označen kraj dugopostojeće evropske kolonijalne sile, koja je ostavila veliki kulturni i arhitektonski utjecaj širom svijeta i oko 250 miliona govornika portugalskog jezika danas.
Simetrija
Centralna simetrija
Centralna simetrija je geometrijsko preslikavanje tačaka, takvo da je , pri čemu je O data nepokretna (fiksna) tačka.
Portugal
Portugal je unitarna predsjednička republika i razvijena država s unapređenom ekonomijom i velikim životnim standardnom, koji ima 18. najviši društveni rast u svijetu, čak ispred nekih zapadnoevropskih država, kao što su Francuska, Španija i Italija. Portugal je članica mnogobrojnih međunarodnih organizacija, uključujući Ujedinjene nacije, Evropsku uniju, Eurozonu, OECD, NATO i Zajednica država portugalskog govornog područja. Portugal je također poznat kao prva država u svijetu koja je u potpunosti legalizovala upotrebu svih droga 2001. godine.
Simetrija
Centralna simetrija
Posebno, simetrija u odnosu na tačku O koja leži u nekoj ravni π je takva transformacija tačaka ove ravni pri kojoj svaka tačka A prelazi u tačku A' simetričnu njoj u odnosu na tačku O. Tačka O se onda naziva centar simetrije, a simetrija u odnosu na tačku centralna simetrija.
Portugal
Rana historija
Rana historija Portugala se veže za ostatak Pirinejskog poluotoka. Naziv države dolazi od kombinacije romano-keltskog naziva Portus Cale. Regija je bila naseljeno Keltima koji su preci Galecima, Luzitancima, Kelticima te Kineticima koje su posjećivali Feničani i Kartažani.
Simetrija
Centralna simetrija
Centralna simetrija je bijekcija, involucija i rotacija u ravni za ugao 180 stepeni. Obje, centralna i osna simetrija se primjenjuju u sličnim oblastima.
Portugal
Rana historija
Regija današnjeg Portugala je bila naseljena Neandertalcem a potom pripadnicima podvrste Homo sapiens sapiens. Oni su organizovali društvene zajednice. Tokom neolita u Portugalu je čovjek masovno pripitomljavao životinje, te sadio žitarice i bavio se ribolovom.
Simetrija
Centralna simetrija
Proizvod, kompozicija centralnih simetrija je translacija.
Portugal
Rana historija
Vjeruje se od strane brojnih učenjaka, da u prvom mileniju p.n.e. se nekoliko Keltskih plemena doselilo iz Centralne Evrope, te su ulazili u bračnu vezu sa autohtonim stanovništvom, čime su se formirale razne etničke grupe sa mnogim plemenima. left|thumb|Svevi kraljevina (zelena); Vizigotsko kraljevstvo (narandžasta)
Germanska invazija
U ranom 5. vijeku germanska plemena Svevi i Vandali zajedno su sa još par manjih plemena izvršili invaziju na poluotok, gdje su formirali svoju kraljevinu. Kraljevina Sveva je bila germanska, post-romanska kraljevina, uspostavljena u bivšoj rimskoj provinciji Galicija-Luzitiana. Oko 410. i tokom 6. vijeka je Galicija postala formalna proglašena kraljevina, gdje je kralj Hermerik donio dogovor mira sa Galijicima prije nego što ga je naslijedio njegov sin Rehija. 448. je njegov sin umro i Svevski kralj Rehijar je osvojio zemlju. 500. je Vizigotsko kraljevstvo osnovano u Toledu. Tako su Vizigoti pokorili Sveve i njihov glavni grad Bragu (584-585) Grad je uključen u 6. provinciju Vizigotskog Hispanjolskog kraljevstva. Narednih 300 godina, do 700. cijelim poluotokom su upravljali Vizigoti. 711. je kralj Rodrigo ubijen i počela je invazija s juga od strane Maura.
Omejadski halifat
Današnji kontinentalni Portugal je u cijelosti bio uključen u Omejadski halifat punih pet stoljeća (711-1249). Nakon što su pobijedili Vizigote u svega par mjeseci, Omejadski halifat je rapidno napredovao u unutrašnjost poluotoka. Tako je Portugal ušao u sastav jedne od najvećih i najrazvijenijih islamskih država koja se protezala od Inda pa sve do južne Francuske. 750. godine je zapadni dio Omejadskog halifata, pod vođstvom Abdurahmana I proglasio Kordobski emirat, koji će dva stoljeća kasnije postati Kordobski halifat 929. Kordobski halifat se 1031. podijelio na 23 mala kraljevstva, koji su se zvali Taifa-kraljevstva. Guverneri ovih kraljevina su se zvali emiri njihovih provincija, te su uspostavili i diplomatske odnose sa kršćanskim kraljevinama sa sjevera.
Stanovnike Portugala su u tom periodu činili starosjedioci poluotoka koji su većinom primili islam, potom Berbari i Arapi doseljeni iz Omana i drugih dijelova velikog halifata. Berberi su došli sa planine Atlas i planine Rif. Muslimani su ovdje ostali da žive južno od rijeke Tažo. Kao rezultat ove historijske prošlosti, danas u portugalskom jeziku koristi se oko 800 arapskih riječi. Muslimani u Portugalu su protjerani 300 godina ranije nego u susjednoj Španiji, što se odrazilo na portugalsku kulturu.
Rekonkvista
thumb|262x262px|Ulica Vimare Peresa u Portu 718. je vođa Vizigota, imena Pelayos osnovao vojsku protiv Maura u Biskajskom zaljevu. Pelayosov plan je bio iskoristiti Kantabrijsko gorje kao sigurno zaleđe protiv Maura. Zatim je vojsci priključio Pirinejsku kršćansku armiju. U Bici kod Kovadonge, 722. Pelayos je pobijedio Maure i proglasio se kraljom, te je osnovao Kraljevinu Asturiju. Pred kraj 9. vijeka dio Portugala između rijeka Minjo i Duro je bio potpuno oslobođen od Maura, nakon što ih je protjerao Vimara Peres, po naređenju kralja Alfonsa III Asturijskog. Tu regiju je Vimara Peres organizovao i dao joj status grofovije. Tu regiju je nazvao Grofovija Portugal, po poznatoj luci Portus Cale, današnjem gradu Porto. Osnovao je i grad Vimaranes, ili današnji Guimarães - "rodno mjesto portugalske nacije". Grofovija Portugal je ušla u sastav Kraljevine Asturije. 868. kralj Alfonso III Asturijski je Vimaru Peresa postavio za prvog grofa Portugalske grofovije, kasnije poznate kao Portugalija.
Tokom rekonkviste, kršćani su oduzeli dominaciju Maurima, a bitka za Ourique iz 1139. je tradicionalno uzeta kao događaj koji je označio kraj postojanja feudalne Portugalske grofovije, koja je postala nezavisna kraljevina Portugal. Rekonkvista je završena 1249. zauzećem Algarve, današnje južne portugalske provincije, i progonom posljednjeg Maura sa teritorije, tako je Portugal dobio svoje današnje granice, sa jako sitnim korekcijama.
1348. i 1349. Portugal je kao i ostatak Evrope bio pogođen Crnom smrću. 1373. Portugal je sklopio savez sa Engleskom, koji je najduže postojani savez na svijetu, i danas je još uvijek na snazi. Savez je branio interese obje strane, naročito u kolonijalnom periodu protiv rivala: Francuske, Španije i Holandije. Huan I Kastiljski je uspostavio tron Portugalske republike. Žoao I Portugalski je osnivač dinastije Aviz, koja je bila vladajuća nakon bitke kod Aljubarota.
Doba velikih geografskih otkrića
Princ Henrik Moreplovac, sin kralja Žoaoa I, je bio najveći krivac zašto je Portugal postao jedna od vodećih kolonijalnih svjetskih sila. Tokom 15. i 16. vijeka Portugalci su istraživali Atlantski okean, otkrili Azore i Madeiru (koji su i danas u sastavu države), kao i Zelenortska Ostrva, oplovljavali su afričku obalu, kolonizirali dijelova Afrike, otkrili pomorski put za Indiju, preko rta dobre nade, otkrili Brazil, istraživali Indijski okean, uspostavili trgovače pravce u cijeloj južnoj Aziji, te poslali prvu evropsku pomorsku isporuku te ispunili diplomatsku misiju prema Kini i Japanu.
Geografija
thumb|255x255px|Portugalska ekskluzivna ekonomska zona Portugal se nalazi u jugozapadnom dijelu Evrope. Izlazi na Atlantski okean. Nalazi se na Pirinejskom poluotoku. Pripadaju mu i arhipelazi Azori i Madeira. Leži između 32. i 43. stepena sjeverne geografske širine te 6. i 32. stepena zapadne geografske dužine. Glavni, kontinentalni dio Portugala je podijeljen svojom glavnom rijekom, Tažo, koja izvire u Španiji i svoj tok završava u estuaru u Lisabonu. Sjeverni dio od rijeke je brdovit, dok je južni dio u potpunosti nizijski. Najviši vrh Portugala je Ponta do Pico na Pico otoku, koji pripada Azorskom arhipelagu. Ovaj stari vulkan ima visinu od 2351 m. Serra da Estrela je na kontinentalnom dijelu najviši vrh, sa 1991 m, koji je ujedno i veoma posjećeno zimsko turističko mjesto za ljubitelje zimskih sportova. Azori i Madeira su nastali seizmičkim i vulkanskim procesima u Zemljinoj kori. Arhipelag se nalazi na tektonski dosta sigurnoj teritoriji, što znači da su podrhtavanja jako rijetka ili se uopće ne osjete.