cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Toksikologija
Toksikološke discipline
Toksikologija je nauka koja koristi znanja iz drugih naučnih disciplina, kao npr. fiziologija, biohemija, patologija, farmakologija, itd. Može se podijeliti na sljedeće tri discipline: deskriptivna toksikologija, istraživačka (mehanistička) toksikologija i primijenjena toksikologija. Deskriptivna toksikologija identificira moguću akutnu i hroničnu toksičnost, kao npr. genotoksičnost, reproduktivni, teratogeni i kancerogeni potencijal testirane supstance. Istraživačka ili mehanistička toksikologija proučava način na koji toksični agens uzrokuje biohemijske i fiziološke promjene u ćeliji ili tkivu, koje uzrokuju štetne efekte. Primijenjena toksikologija se bavi proučavanjem upotrebe hemikalija u nelaboratorijskim uslovima. Ova oblast ima i svoje poddiscipline: forenzička, klinička, okolinska, okupaciona (radna) toksikologija.
IC 2497
IC 2497 (također poznat kao IRAS 09380+3457 i PGC 165538) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 692 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Mali lav. Najveći prečnik je 0,60 (121 hiljada sg) a najmanji 0,3 uglovnih minuta (60 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio Stephane Javelle 14. maja 1903. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Ostrog (tvrđava)
Tvrđava Ostrog nalazi se u Gornjoj Zeti kod Nikšića u Crnoj Gori i bila je u posjedu roda Kosače. Prema slavenskoj etimologiji ostrog bi predstavljao mjesto utvrđeno palisadom. Tvrđava se spominje u pisanim historijskim izvorima ali nije ubicirana na terenu. Svakako je povezana za kasniji manastir Ostrog poznat po moštima svetog Vasilija. Pretpostavke su da se tvrđava Ostrog nalazila na brežuljku kod Povije gdje su uočeni ostaci gradnje ili da je kasniji manastir nastao na njenim ostacima.
Programski jezik opće namjene
Programski jezik opće namjene (engl. General-purpose programming language, skraćenica GPL) jeste programski jezik napravljen za pravljenje softvera u raznim aplikacijskim domenima. Programski jezici opće namjene su obično Turing-potpuni.
Domen-specifični jezici, s druge strane, su napravljeni da se koriste samo za specifičan domen.
Primjeri
Trenutno je većina programskih jezika opće namjene. Nekoliko primjera su C, C++, C#, Python i Java.
NGC 4095
NGC 4095 (također poznat kao MCG 4-29-22 i PGC 38324) je eliptična galaksija koja je udaljena oko 328 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Berenikina kosa. Najveći prečnik je 1,30 (124 hiljade sg) a najmanji 1,0 uglovnih minuta (96 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio John Frederick William Herschel 26. aprila 1785. godine.
Daniel Moyano
Daniel Moyano ( 1930. Buenos Aires, Argentina - 1992. Madrid, Španija ) je bio argentinski pisac. Rođen u Buenos Airesu, poslije majčine smrti 1937. godine seli u grad Cordoba gdje se školovao i jedno vrijeme radio kao zidar. Skrasio se u pokrajini La rioja gdje je osnovao familiju i počeo pisati. Dan nakon argentinskog državnog udara, 25. marta 1976, kao istaknuti intelektualac, uhapšen je od strane vojske. Njegove knjige su od strane desničarskih pučista paljene zajedno sa knjigama pjesnika Pabla Nerude, za što je Moyano poslije rekao da je bila "velika čast". Ubrzo je pušten iz zatvora ali je morao napustiti Argentinu i otići u egzil. Sa familijom je stigao u Španiju gdje je proveo ostatak svog života. Radio je jedno vrijeme u fabrici a poslije kao književni kritičar za španski dnevnik El mundo. Umro je 1. jula 1992. godine.
NGC 2671
NGC 2671 (također poznat kao ESO 313-SC14) je otvoreno zvjezdano jato i nalazi se u sazviježđu Jedro. Prvo otkriće je napravio James Dunlop 1. maja 1826. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Lebršnik
mini|Lebršnik Lebršnik je planina koja se nalazi sjeveroistočno od Gacka. Pripada lancu Dinarskih planina. Najvećim dijelom se nalazi u Bosni i Hercegovini, u općini Gacko, a manjim dijelom u Crnoj Gori. Najviši vrh je Orlovac (1.985 mnv). Drugi po visini vrh se nalazi kod Viline pećine (1.859 mnv). U podnožju planine se nalazi jezero Klinje.
NGC 1317
NGC 1317 (također poznat kao ESO 357-23, IRAS 03208-3716, MCG -6-8-6, NGC 1318 i PGC 12653) je prečkasta spiralna galaksija koja je udaljena oko 89 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Hemijska peć. Najveći prečnik je 2,80 (73 hiljade sg) a najmanji 2,4 uglovnih minuta (62 hiljade sg). Prvo otkriće je napravio James Dunlop 24. novembra 1826. godine.
Farmaci
mini|280px|Farmaci, rijeka Sitnica Farmaci (ćir. Фармаци) su naseljeno mjesto u sastavu grada Podgorice, Crna Gora.
Historija
Do teritorijalne reorganizacije u Crnoj Gori nalazili su se u sastavu stare općine Podgorica.
Stanovništvo
Na popisu stanovništva 2011. godine Farmaci su imali 462 stanovnika.
Napomena: Ranije povećano za naselje Šteci koje je ukinuto.
Popis 2011.
Napomena: Oznaka Z predstavlja zaštićen podatak.
NGC 5575
NGC 5575 (također poznat kao MCG 1-37-8, NGC 5578, PGC 51272 i UGC 9184) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 352 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Djevica. Najveći prečnik je 1,00 (102 hiljade sg) a najmanji 0,9 uglovnih minuta (92 hiljade sg). Prvo otkriće je napravio Albert Marth 8. maja 1864. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Spisak naseljenih mjesta u općini Prozor-Rama
Opći podaci
Općina Prozor-Rama se nalazi u Hercegovačko-neretvanskom kantonu, Bosna i Hercegovina. Naseljena mjesta u općini Prozor-Rama, po popisu stanovništva iz 2013. (ukupno 56) su:
Bonaparte
mini|250px|desno|Grb porodice Bonaparte
Dinastija Bonaparte je bila jedina francuska carska dinastija i svojevremeno najmoćnija vladarska porodica.
Prvobitno zvana Buonaparte, porodica je bila italijanskog porijekla iz niže plemićke klase. Buonaprti su držali svoje posjede blizu Firence. Nakon što su se skrasili u Firenci sprijateljili su se sa moćnom i uticajnom porodicom Medici i bili u dobrom odnosu sa papama iz te porodice. Buonaparte su protjerani iz Firence nakon što je utvrđeno da su dva njihova člana učestvovala u pobuni protiv Medicija 1527. godine, ali im je kasnije bilo dozvoljeno vratiti se.
Kada se Napoleon Buonaparte, koji je na vlast došao kao prvi konzul 1799. godine, proglasio francuskim carem 1804. godine, galicizirao je ime svoje porodice u Bonaparte, te su nekadašnja italijanska niskorangirana plemićka porodica postala francuska dinastija.
Nedugo nakon dolaska na tron Napoleon I je osvojio većinu Zapadne Evrope i odlučio postaviti Bonaparte na ostala evropska prijestolja. Svoju zamisao počeo je provoditi u stvarnost već 1806. godine, kada je svoga starijeg brata Josepha postavio na napuljski i ubrzo na španski tron i trećeg brata Louisa na holandski tron. Za najmlađeg brata osnovao je kraljevinu Vestafaliju i proglasio ga njenim kraljem. Međutim, Joseph je ubrzo bio prisiljen abdicirati i dozvoliti Ferdinandu VII Španskom da se vrati na prijestolje, Napoleon je prisilio svog brata Louisa da se odrekne holandskog trona kada ovaj nije uspio holandske interese podčiniti francuskim interesima, a Vestafalija se raspala već 1813. godine.
Napoleon je za života svom sinu i prijestolonasljedniku, Napoléonu Françoisi Charlesu Josephu, dao titulu kralja Rima kao prijestolonasljedničku titulu. Nakon smrti Napoleona I, njegovog sina su rojalisti proglasili Napoleonom II, ali on je vladao samo dvije sedmice nakon očeve smrti. Posljednji francuski car i posljednji Bonaparte na francuskom tronu, Napoleon III Francuski, bio je predsjednik Francuske prije nego što se 1852. godine proglasio carem. Njegov sin, Eugène Bonaparte, bio je posljednja nada za budućnost dinastije Bonaparte i njihov ostanak na tronu sve do svoje smrti u ratu u Africi.
Dobrovoljno računanje
Dobrovoljno računanje je vrsta distribuiranog računanja kod kojeg vlasnici računara poklanjaju svoje kompjuterske resurse (kao što su procesorska snaga i smještaj podataka) jednom ili više "projekata".
Historija
Prvi dobrovoljni projekat računanja je bio "Great Internet Mersenne Prime Search", koji je počeo u januaru 1996. godine (https://web.archive.org/web/20080923220341/http://www.mersenne.org/history.htm). Pratio ga je 1997. "distributed.net". U 1997. i 1998. nekoliko akademskih istraživačkih projekata je razvilo Java bazirane sisteme za dobrovoljno računanje; Primjeri uključuju: Bayanihan, (Sarmenta, L.F.G. "Bayanihan: Web-Based Volunteer Computing Using Java"), kao i sličan koncept "Sideband computing" koji dozvoljava korisniku da dijeli svoju kompjutersku snagu dok je "online".
Izraz "dobrovoljno računanje" je skovao Luis F. G. Sarmenta, koji je razvio Bayanihan. To je također poziv na planetarne napore u pravcu socijalne odgovornosti.
U 1999. pokrenuti su projekti SETI@home i Folding@home. Ovi projekti su dobili veliku medijsku pažnju. i svaki od njih je privukao stotine hiljada dobrovoljaca.
Između 1998. i 2002., nekoliko kompanija su formirale svoje biznis modele po uzoru na dobrovoljno računanje, između ostalih: Popular Power, Porivo, Entropia, Inc., i United Devices.
Middleware za dobrovoljno računanje
Klijentski softver u vrijeme ranog dobrovoljnog računanja se sastojao od jednog programa koji kombinira naučno izračunavanje i infrastrukturu distribuiranog računanja. Ova monolitna arhitektura je bila nefleksibilna, tako da je bilo otežano razvijanje novih verzija aplikacije.
Primjeri uključuju:
Dobrovoljni računarski sistemi se susreću sa različitim problemima: heterogenost dobrovoljno uključenih kompjutera, njihovo premještanje, povremenu iskoristivost, i potrebu da se ne ometaju njihove performanse tokom uobičajenog korištenja.
Dodatno, dobrovoljni računarski sistemi moraju savladati probleme vezane za korektnost prema dobrovoljcima:
Uobičajeni pristup ovom problemu jeste "ponovljeno računanje", kod kojeg se svaki posao izvršava na najmanje dva kompjutera. Rezultati su prihvaćeni samo ako se dovoljno poklapaju.
Trošak kojeg imaju dobrovoljci
I pored ovih nedostataka, koje korisnik možda i ne primijeti, dobrovoljac se može odlučiti da nastavi učešće u projektu.
IC 842
IC 842 (također poznat kao MCG 5-31-87, PGC 44795 i UGC 8118) je prečkasta spiralna galaksija koja je udaljena oko 335 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Berenikina kosa. Najveći prečnik je 1,20 (117 hiljada sg) a najmanji 0,6 uglovnih minuta (58 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio Truman Henry Safford 3. maja 1866. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Sekundarni metabolit
Sekundarni metaboliti su organski spojevi koje proizvode bakterije, gljive ili biljke, a koji nisu direktno uključeni u normalan  rast,  razvoj, ili razmnožavanje organizma. Za razliku od primarnih metabolita, odsustvo sekundarnih ne rezultira trenutnom smrću, već dugoročnim oštećenjem preživljavanja organizma, plodnost ili estetiku ili možda ne značajne promjene uopće. Specifični sekundarni metaboliti često su ograničeni na uži skup vrsta unutar filogenetske grupe. Sekundarni metaboliti često imaju važnu ulogu u odbrani biljke protiv biljojeda i drugim oblicima međuspecijske odbrane. Ljudi koriste sekundarne metabolite kao lijekove, arome, pigmente i rekreacijske droge.
Termin sekundarni metabolit prvi je upotrebio Albrecht Kossel, dobitnik Nobelove nagrade za fiziologiju ili medicinu, 1910. Zatim je, 30 godina kasnije, poljski botaničar Friedrich Johann Franz Czapek opisao sekundarne metabolite kao krajnje produkte metabolizma dušika.
Sekundarni metaboliti pomažu domaćinu u važnim funkcijama kao što su zaštita, kompeticija i interakcije vrsta, ali nisu neophodni za opstanak. Jedna od važnih odrednica kvaliteta sekundarnih metabolita je njihova specifičnost. Obično su sekundarni metaboliti specifični za pojedinu vrstu, iako postoje znatni dokazi da horizontalni prijenos preko vrsta ili rodova čitavih puteva igra važnu ulogu u bakterijskoj (i, vjerojatno, gljivičnoj) evoluciji. Istraživanja također pokazuju da sekundarni metabolit različitih vrsta može djelovati na različite načine. U istoj šumi, četiri odvojene vrste arborealnih torbarskih folivora (koji jedu lišće) različito su reagirali na sekundarni metabolit u eukaliptusima. To pokazuje da različite vrste sekundarnih metabolita mogu biti podijeljene između dviju biljojednih ekoloških niša. Pored toga, određene vrste evoluiraju, kako bi se odupirale sekundarnim metabolitima i čak ih i koristile u svoju korist. Naprimjer, leptiri monarsi razvili su sposobnost da bi mogli jesti mlječike (roda Asklepia) uprkos toksičnom sekundarnom metabolitu koji sadrže. Ova sposobnost dodatno omogućava da leptir i gusjenica budu toksični za ostale grabljivice zbog velike koncentracije sekundarnih metabolita koje konzumiraju.
Kategorije
Većina sekundarnih metabolita od interesa za čovječanstvo svrstavaju se u kategorije koje klasificiraju sekundarne metabolite na osnovu njihovog biosintetskog porijekla. Budući da su sekundarni metaboliti često stvoreni u modificiranim sintazama primarnog metabolizma ili "posuđivanjem" supstrata primarnometabolitskog porijekla, ove kategorije ne bi se trebale tumačiti kao da su sve molekule iz kategorije sekundarni metaboliti (naprimjer, kategorija steroida), već da u tim kategorijama postoje sekundarni metaboliti.
Biljni sekundarni metaboliti
Biljke su sposobne da proizvode i sintetiziraju različite grupe organskih spojeva u dvije glavne grupe: primarni i sekundarni metaboliti. Sekundarni metaboliti su metabolički intermedijari ili proizvodi koji nisu bitni za rast i život biljaka koje ih proizvode, ali su prijeko potrebni za interakciju biljaka sa okolinom i proizvedeni kao odgovor na stres. Njihova antibiotska, antigljivična i antivirusna svojstva štite biljku od patogena. Neki sekundarni metaboliti, kao što je fenilpropanoid, štite biljke od UV oštećenja.
Biološki učinci biljnih sekundarnih metabolita na ljude poznati su od davnina. Biljka pelin, vrsta Artemisia annua, koja sadrži artemizinin, široko se koristi u kineskoj tradicijskoj medicini od prije više od dvije huljade godina. Biljni sekundarni metaboliti klasificiraju se po svojoj hemijskoj strukturi i mogu se podijeliti u četiri glavne klase: thumb|thumb|250px|Skeletna formula terpenoidnog [[taksola, antikancerskog lijeka]]
thumb|250px|Skeletna formula [[solanina, otrovnog alkaloida koji se stvara u krompirima]]
Bakterijski sekundarni metaboliti
Proizvodnja sekundarnih metabolita kod bakterija započinje u stacionarnoj fazi, kao posljedica nedostatka hranjivih sastojaka ili kao odgovor na okolinski stres. Sinteza sekundarnih metabolita u bakterija nije od suštinskog značaja za njihov rast, ali im omogućuje bolju interakciju sa svojom ekološkom nišom. Glavni sintetski putevi proizvodnje sekundarnih metabolita u bakterijama su: b-laktamski, oligosaharidni, shikimatni, poliketidni i neribosomni put. Mnogi sekundarni metaboliti su toksični za sisare. Kada se izlučuju ti otrovni spojevi poznati su kao egzotoksini dok su oni koji se nalaze u ćelijskom zidu prokariota endotoksini.
Primjer bakterijskog sekundarnog metabolita s pozitivnim i negativnim učinkom na ljude je botulinski toksin koji sintetizira Clostridium botulinum. Taj se egzotoksin nagomilava u pogrešno konzerviranim namirnicama i kada se jelom blokira kolinergična neurotransmisija što dovodi do paralize mišića ili smrti. Međutim, botulin ima i višestruku medicinsku upotrebu, kao što je liječenje mišićne spastičnosti, migrena i u kozmetici.
Gljivični sekundarni metaboliti
Tri glavne klase sekundarnih gljivičnih metabolita su: poliketidi, neribosomni peptidi i terpeni. Iako gljivični SM nisu potrebni za rast, imaju ključnu ulogu u opstanku gljiva u njihovoj ekološkoj niši. Najpoznatiji sekundarni gljivični metabolit je penicilin kojeg je otkrio Alexander Fleming 1928. Kasnije 1945., Fleming je. zajedno s Ernsom Chainom i Howardom Floreyjem, dobio Nobelovu nagradu za svoje otkriće koje je bilo ključno u smanjenju broja umrlih u Drugom svjetskom ratu za preko 100.000.
Lovastatin je prvi sekundarni metabolit kojeg je odobrila FDA za snižavanje nivoa holesterola. Lovastatin se prirodno pojavljuje u niskim koncentracijama u Pleurotus ostreatus (gljivici na ostrigama), crveni kvasac riže i Pu-erh. Lovastatinski model djelovanja je konkurentna inhibicija HMG-CoA reduktaza, a enzim koji ograničava brzinu odgovoran je za pretvaranje HMG-Coa u mevalonat.
Također se zna da su gljivični sekundarni metaboliti opasni i za ljude. Claviceps purpurea, član grupe Ergot gljiva koja obično raste na raži, nakon konuumiranja, rezultira smrću. Nakupljanje otrovnih alkaloida pronađenih u Claviceps purpurea dovodi do simptoma kao što su napadi i grčevi, proliv, parestezija, svrbež, psihoza ili gangrena. Uklanjanje ergotnih tijela moguće je potapanjem u zasićenu slanu otopinu sa zdravim žitaricama koje potonu, a zaražene plutaju.
Implikacije na ljudsko zdravlje
Većina polifenolnih hranljivih sastojaka biljnog porijekla mora proći crijevne transformacije, enzimima mikrobiote i enterocita, da bi se apsorbirali na razini enterocita i kolonocita. To stvara raznolike korisne efekte na potrošača, uključujući ogroman niz zaštitnih učinaka protiv virusa, bakterija i protozojskih parazita.
Sekundarni metaboliti također imaju snažan utjecaj na ljudsku hranu. Neki istraživači vjeruju da je određeni hlapljivi sekundarni metabolit odgovoran za ljudske prehrambene postavke koje se evolucijski mogu zasnovati u prehrani. Ovo interesantno područje nije temeljito istraženo, ali ima zanimljive implikacije na ljudske sklonosti. Mnogi sekundarni metaboliti pomažu biljci u dobijanju esencijalnih hranjivih sastojaka, poput dušika. Naprimjer, mahunarke koriste flavonoide za signalizaciju simbiotskih odnosa s bakterijama koje fiksiraju dušik (rizobij) povećajući unos dušika. Stoga, mnogi biljke sa sekundarnim metabolitima imaju veliku količinu hranjivih sastojaka i korisne su za ljudsku upotrebu.
Biljni sekundarni metaboliti u medicini
I morfin i kodein pripadaju klasi alkaloida i potiču od opijumskih makova. Morfij je otkrio njemački farmaceut Friedrich Sertürner, 1804. Bio je to prvi aktivni alkaloid izvađen iz opijumskog maka. Najpoznatiji je po snažnim analgetskim efektima, ali se koristi i za liječenje kratkoće daha i liječenje ovisnosti o jačim opijatima kao što je heroin. Unatoč svojim pozitivnim djelovanjima na ljude, morfij ima vrlo jake štetne učinke, poput ovisnosti, neravnoteže hormona ili izazivanja zatvora. Zbog vrlo izražene ovisnosti, morfij je strogo kontrolirana supstanca u svijetu, a koristi se samo u vrlo teškim slučajevima u nekim zemljama koje ga potcjenjuju u odnosu na globalni prosjek zbog njegove društvene stigme. thumb|250px|Opijumsko polje u Afganistanu, najvećem uzgajivaču opijuma
Kodein, također alkaloid, dobijen iz opijumskog maka, prema Svjetskoj zdravstvenoj organizaciji, smatra se najčešće upotrebljavanim lijekom na svijetu. Prvi put ga je izolirao francuski hemičar Pierre Jean Robiquet, 1832., također poznat i po otkriću kofeina i široko korištenom crvenom bojilu alizarin. Primarno se koristi za liječenje blage boli i olakšavanje kašlja iako se u nekim slučajevima koristi i za liječenje dijareje i nekih oblika sindroma iritabilnog crijeva. Kodein ima jačinu 0,1-0,15 u odnosu na oralno uzeti morfij, pa ga je mnogo sigurnije koristiti. Iako se kodein može dobiti iz opijumskog maka, postupak nije ekonomski isplativ zbog malih količina čistog kodeina u biljci. Hemijski proces metilacije mnogo obimnijeg morfina glavni je metod proizvodnje.
Atropin je alkaloid koji je prvi put pronađen u Atropa belladonna, članu porodice Solanaceae. Čisti atropin prvi put je ekstrahiran u 19. stoljeću, ali njegova medicinska upotreba datira još iz četvrtog stolječa p. n. e., kada  se koristio za rane, giht i nesanicu. Sada se atropin daje intravenski za liječenje bradikardije i kao antidot za trovanje organofosfatom. Predoziranje atropinom može dovesti do trovanja, što ima za posljedicu nuspojave kao zamagljen vid, mučnina, nedostatka znojenja, sušenje usta i tahikardija.
Resveratrol je flavinoid koji pripada porodici fenolnih spojeva. Visoko je prisutan u grpžđu, borovnicama, malinama i kikirikiju. Obično se koristi kao dodatak prehrani za produženje života i smanjenje rizika od raka i srčanih bolesti, iako ne postoje čvrsti dokazi koji bi to potvrdili. Unatoč nedostatku snažnih dokaza za upotrebu, resveratrolni flavonoidi u cjelini imaju korisne efekte na ljude. Naprimjer, određena istraživanja pokazala su da flavonoidi imaju izravno antibiotsko djelovanje. Brojna istraživanja in vitro i ograničena in vivo pokazala su da flavonoidi poput kvercetina imaju sinergističku aktivnost sa antibioticima i sposobni su suzbiti bakterijsko opterećenje.
Digoksin je srčani glikozid kojeg je William Withering prvi put dobio 1785. godine iz biljke Digitalis purpurea. Obično se koristi za liječenje srčanih stanja poput atrijalna fibrilacija, atrijalno drhtanje ili zatajenje srca. Međutim, digoksin može imati nuspojave kao što su mučnina, bradikardija, proliv ili čak aritmije opasne po život.
Biotehnološki pristup
thumb||250px|Kultura tkiva Oncidium leucochilum Selektivni uzgoj korišten je kao jedna od prvih biotehnoloških tehnika koja se koristi za smanjenje neželjenih sekundarnih metabolita u hrani, poput naringina koji uzrokuje gorčinu u grejpu. U nekim slučajevima, povećanje sadržaja sekundarnih metabolita u biljci je željeni ishod. Uobičajeno se to radi upotrebom tehnika kultura biljnog tkiva in vitro koje omogućavaju: kontrolu uslova rasta, ublažavanje sezonalnosti biljaka ili zaštitu od parazita i štetnih mikroba. Sinteza sekundarnih metabolita može se dalje poboljšati unošenjem elikatora u biljnu kulturu tkiva, kao što su jasmonska kiselina,  UV-B ili ozon. Ovi spojevi induciraju stres, što dovodi do povećane proizvodnje biljnih sekundarnih metabolita. Da bi dodatno povećali prinos sekundarnih metabolita razvijeni su novi pristupi. Novi pristup koji koristi Evolva uključuje rekombinantne sojeve kvasca S. cervisiae za proizvodnju sekundarnih metabolizera, koji se obično nalaze u biljkama. Prvi uspješni hemijski spoj sintetiziran s Evolvom bio je vanilin, koji se široko koristi u industriji prehrambenih pića kao aromatizer. Proces uključuje ubacivanje željenog gena sekundarnog metabolita u vještački hromosom u rekombinantnom kvascu, što dovodi do sinteze vanilina. Sada Evolva proizvodi širok spektar hemikalija poput stevia, resveratrola ili nootkatona.
Circus inferno
Circus inferno je drama bosanskohercegovačkog pisca Almira Imširevića, napisana 2001. godine u Ferney-Voltaire, Francuska. Ova drama je svojevrsna replika na Šekspirova djela, te na Danteov "Pakao". "Circus inferno" je priča o terorizmu, o prevarama, o dramskoj književnosti, o teatru, ali prije svega, priča o potrazi za ocem.
Premijerno je izveden u Theatre de Vidy u Švicarskoj, a potom i u Pozorištu mladih u Sarajevu, režija Pjer Žalica.
Humphry Davy
Sir Humphry Davy (Penzance, 17. decembar 1778. - Ženeva, 29. maj 1829.) bio je britanski hemičar.
Humphry Davy rođen je u mjestu Penzance, Cornwall, Velika Britanija.
Davy je bio poznat po svojim iskustvima sa fiziološkim akcijama plinova, uključujući plin za smijanje (azot suboksid). Godine 1801. bio je profesor na Royal Institution of Great Britain i Fellow of the Royal Society, gdje je kasnije bio i predsjednik.
Alessandro Volta je 1800. predstavio bateriju. Davy je tu bateriju koristio za odjeljivanje soli, poznatiju kao elektroliza. Sa mnogo tih baterija naposljetku je i proučavao energiju koja izlazila iz tih soli, no to je danas područje grane koja se naziva elektrohemija.
Titulu Sir dobio je 1812. U toj godini još je i odstupio iz Royal Institution i oženio bogatu udovicu Jane Apreece. Nakon dugog odmora u Evropi odlučio je napraviti izum koju je nazvao Davyeva svjetiljka, a ona je korištena u rudnicima.
Još je i dokazao da se kisik ne može dobiti iz supstance nazvane hlorovodonična kiselina i dokazao je da je ta supstanca zapravo element koji je nazvao hlor. To otkriće pobilo je Lavoisierovu teoriju da su kiseline djelovi kisika.
Davy je 1815. predložio da su kiseline djelovi zamjenjivog hidrogena - hidrogena koji je mogao biti zamijenjen metalima. Kad bi kiseline reagirale sa metalima nastale bi soli. Baze su bile supstance koje su reagilare sa kiselinama da se dobiju soli i voda. Te su definicije dobro djelovale do kraja vijeka. Danas koristimo Brønsted-Lowryevu teoriju o kiselinama i bazama.
Godine 1824. je radio je sa željezom i to željezo koristio na brodu. To je bio prvi primjer katodne zaštite.
Nakon Davyjeve smrti, njegov asistent Michael Faraday nastavio je raditi i proslavio se. Zaključak je bio da je Faraday bio Davyevo najveće otkriće.
Greg Egan
Greg Egan (20. august 1961) je australijski pisac naučne fantastike i računarski programer. Kao pisac je aktivan od 1983. godine. Njegova djela pripadaju žanru tvrde naučne fantastike. To su priče koje se baziraju na faktičkim naučnim otkrićima, držeći se zakona fizike, matematike i drugih grana nauke. Druge teme njegovih djela su matematika, kvantna fizika, priroda svijesti, seksualnost, vještačka inteligencija, kao i superiornost racionalnog metafizičkog naturalizma (tvrdnja da je sve nastalo prirodnim putem, bez uplitanja nadnaravnih pojava) u odnosu na religiju.
Dobitnik je Hugo nagrade, kao i drugih priznanja za svoja djela. Egan je vegetarijanac, živi u gradu Perth (Australija), izbjegava se pojavljivati u javnosti, i na svojoj web stranici tvrdi da na internetu ne postoji ni jedna njegova fotografija.
Djela
Romani
Orthogonal trilogija
Kolekcije kratkih priča
Vanjski linkovi
http://www.gregegan.net - zvanična prezentacija
Lancaster (dinastija)
Dinastija Lancaster je bila engleska kraljevska dinastija čiji su članovi vladali od 1399. do 1461. i ponovo od 1470. do 1471. godine.
Osnivanje
Među značajnim Lankasterkama su Ivanove kćeri koje su se udale za evropske kraljeve: portugalska kraljica Filipa Lankasterska i kastiljska kraljica Katarina Lankasterska.
Vladavina
Kralj Rikard II je protjerao Ivanovog nasljednika, svog prvog rođaka Henrika. Henrik se iste godine vratio u Englesku s velikom vojskom, zbacio i pogubio Rikarda II i preuzeo krunu kao kralj Henrik IV. Međutim, time su bila povrijeđena prava na nasljedstvo potomaka kćerke drugorođenog sina kralja Eduarda III, što će dovesti do Ratova ruža.
Kćerka Henrika IV, Filipa od Engleske, brakom je postala kraljica Danske, Norveške i Švedske.
Stogodišnji rat
Kralj Henrik V je nastavio voditi Stogodišnji rat i polagati pravo na francusku krunu kao što je to činio i Eduard III, unuk francuskog kralja Filipa IV. Porazio je Francuze u nekoliko navrata i prisilio francuskog kralja Karla VI da mu da ruku njegove kćerke Katarine i proglasi regentom Francuske i prijestolonasljednikom. Međutim, Henrik je umro prije svog punca Karla, tako da je jedino dijete prvog, a unuk drugog, Henrik VI, postao kralj Engleske i nominalni kralj Francuske. Stogodišnji rat je završio u korist Karla VII, sina Karla VI, te su engleski kraljevi zauvijek izgubili nadu za osvajanje Francuskog kraljevstva.
NGC 7073
NGC 7073 (također poznat kao IRAS 21267-1142, MCG -2-54-10 i PGC 66847) je galaksija koja je udaljena oko 255 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Jarac. Najveći prečnik je 0,90 (67 hiljada sg) a najmanji 0,8 uglovnih minuta (59 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio Albert Marth 25. augusta 1864. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
NGC 2672
NGC 2672 (također poznat kao Arp 167, MCG 3-23-10, PGC 24790 i UGC 4619) je eliptična galaksija koja je udaljena oko 200 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Rak. Najveći prečnik je 3,00 (174 hiljade sg) a najmanji 2,8 uglovnih minuta (163 hiljade sg). Prvo otkriće je napravio John Frederick William Herschel 14. marta 1784. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Baobab
Baobabi pripadaju porodici Malvaceae.
Etimologija
Naziv im potiče iz arapskog jezika, u kojem se biljka naziva bu bibab, što znači "mnogozrna voćka". Ime roda kojem pripadaju baobabi "Adansonia" izvedeno je iz imena francuskog botaničara M. Adansona (1727-1806) koji je veći dio svog naučnog života proveo istražujući ovo neobično stablo. Pojedini narodi koji žive u oblastima gdje je baobab čest nazivaju ga i drvo majmunskog hljeba.
Rasprostranjenost
Potiče s otoka Madagaskar gdje predstavlja nacionalni simbol. Postoji osam vrsta baobaba od kojih je šest sa Madagaskara. Raširen je po savanama u Africi i Australiji.
Karakteristike
Baobab je karakterističan po svom širokim i visokim stablom. U Južnoafričkoj Republici postojao je primjerak obima 47 m i prečnika od 15,9 m. Drvo se u međuvremenu rascijepilo na dva dijela tako da je trenutno najveći baobab drugi primjerak iz Južnoafričke Republike obima 34 m i prečnika 9,3 m. Neki botaničari tvrde da je starost koju može doživeti baobab, nekoliko hiljada godina. Starost primjerka A. digitata poznatog kao Grootboom procijenjena je na najmanje 1275 godina, što ga čini jednim od najstarijih živih skrivenosjemenica.
Ovo drvo je važno kao stanište za neke vrste ptica koje na njemu prave svoja gnijezda, poput vrste Mottled spinetail (iz reda Čiopa) ili nekih vrsta ptica Tkalja.
Upotreba
Unutar stabla se često skuplja voda te se baobab koristi kao spremnik vode u sušnim područjima. U Africi se lišće i jezgra plodova koristi za prehranu.
Zanimljivosti
U eritrejskom gradu Kerenu nalazi se kapela Sv. Marije uređena unutar stabla baobaba.
Arhetip
Arhetip je Jungov hipotetički konstrukt koji označava sveopći, naslijeđeni okvir cjelokupnog iskustva.
IC 2498
IC 2498 (također poznat kao PGC 27668) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 458 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Lav. Najveći prečnik je 0,60 (80 hiljada sg) a najmanji 0,2 uglovnih minuta (27 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio Stephane Javelle 30. aprila 1896. godine.
Arhetip
To su urođeni obrasci mišljenja, osjećanja i djelovanja nastalih kao rezultat vijekovima taloženog iskustva brojnih generacija predaka. U širem smislu, prvobitni model, prototip, prauzor ili pratip. Arhetip je osnovna strukturalna i dinamička jedinica kolektivnog nesvjesnog. Može se proučavati preko svojih manifestacija na kolektivnom planu (u mitskim slikama i simbolima, religijskim dogmama, pjesničkim slikama, ritualima itd.) i na individualnom (u snovima, vizijama, simptomima i parapsihološkim doživljajima). Najpoznatije arhetipske predstave su: Persona, Senka, Anima, Animus, Mana – ličnost i Sopstvo. Funkcija arhetipa je da pojedincu olakša snalaženje u životno važnim, kriznim situacijama.
IC 2498
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Balkanski đavo Sram (drama)
Balkanski đavo Sram je drama bosanskohercegovačkog pisca Almira Imširevića napisana 1998. godine, a 2000. godine premijerno izvedena u Pozorištu mladih u Sarajevu, režija Aleš Kurt.
Riječ je o drami koja se, između ostalog, bavi "likom i djelom" Vitomila Zupana i Miroslava Krleže, te kroz postmodernistički pristup osmatra odnos vlasti i umjetnika. Drama je uvrštena u Antologiju evropske drame "Od Pintera do Mullera" (Michel Corvin).
Melilla
Melilla je španska enklava, smještena na obali Sredozemnog more na sjeveru Afrike, okružena Marokom. Tradicionalno smatrana dijelom Andaluzije, zbog historijskih razloga, bila je sastavni dio provincije Malage sve do 14. marta 1995. godine, kada je usvojia Statut autonomije, te kao i Ceuta, postala autonomni grad.
Politički status
Od 1982. godine, Maroko postavlja zahtjev nad Melillom, zajedno sa Ceutom i nekoliko španskih otoka ispred afričke obale (španski Plazas de soberanía) i Kanarskih otoka, povlačeći paralelu sa španskim zahtjevom nad Gibraltarom. Španska Vlada odbacuje takve usporedbe (kao i stanovnici tih gradova), dajući argumente da su Ceuta i Melilla sastavni dijelovi španske države, dok je Gibraltar prekomorski teritorij koji se ne smatra dijelom Ujedinjenog Kraljevstva. Također valja spomenuti da je historija Melille praktički identična sa poviješću gradova u južnoj Španiji, prolazeći kroz feničke, punske, bizantinske, vandalske, vizigotske, muslimanske, te katoličke ruke. Bila je oslobođena samo pet godina poslije Granade i nalazi se u španskim rukama praktički od kad Španija postoji.
Melilla i Ceuta su jedina dva teritorija Evropske unije na afričkom kopnu.
NGC 4096
NGC 4096 (također poznat kao IRAS 12034+4745, MCG 8-22-67, PGC 38361 i UGC 7090) je prečkasta spiralna galaksija koja je udaljena oko 26 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Veliki medvjed. Najveći prečnik je 6,50 (49 hiljada sg) a najmanji 1,8 uglovnih minuta (14 hiljade sg). Prvo otkriće je napravio John Frederick William Herschel 9. marta 1788. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Teravih-namaz
Teravih-namaz je namaz koji se klanja tokom mjeseca Ramazana. On je sunnet (sunneti-muekkede), a sastoji se od 20 rekata (po hanefijskom, hanbelijskom i šafijskom mezhebu) ili 36 (po malikijskom).
Može se klanjati na 2 načina:
Poslije svaka 2 ili 4 rekata (zavisi kako klanjamo) lijepo je predahnuti, onoliko vremena koliko je dovoljno za klanjanje 4 rekata. To vrijeme provest ćemo u zikru (spominjanju i veličanju Allaha u sebi). Zato se ovaj namaz i zove teravih-namaz (tj. namaz s odmorima).
Kod nas je običaj da se poslije svakog selama prouči po 1 salavat ili sura Ihlas.
Teravih-namaz klanja se samo uz ramazan, između posljednjeg jacijskog sunneta i vitr-namaza. Kad se završi teravih-namaz, klanja se vitr-namaz, i to u džematu (zajednici).
Kantina (Teška industrija)
Kantina je muzički album bosanskohercegovačke rock grupe Teška industrija iz 2007. godine u izdanju diskografske kuće "Croatia Records".
Pirlitor (Jezera)
Tvrđava Pirlitor (Jezera), (Momčilov grad), smještena je iznad kanjona rijeke Tare na putu Via Jesera (ili Via Anagasti) koji je iz Dubrovnika preko Nikšića i Jezera vodio u Polimlje. Udaljena je oko 14 km od durmitorskog Žabljaka u Crnoj Gori. Više je pretpostavki o porijeklu imena ove tvrđave. U kombinacije se uzima rumunska riječ pirlit (spaljen), turska riječ pirlit (utkana šara na platnu u obliku grane, pirlitanje – kićenje) te ilirsko pleme Pirusta (vještih rudara poznatih po svojim utvrđenjima, pa po njima da je prvobitno imao ime Piritor). Pirlitor je mala tvrđava napravljena za čuvanje puta Via Jezera. Njeni ostaci su neznatni i ukazuju bedeme, jednu kulu, cisternu, ostatke keramike i nalaze iz prethistorijskog vremena. Ova tvrđava se pod imenom Pirlitor ne spominje izrijekom u srednjovjekovnim pisanim historijskim izvorima. Na Pirlitoru je nađen dvosjekli mač sa jednoručnim rukohvatom, nakrsnicom i jabučicom orašastog oblika. Mač je ukrašen sa obje strane ornamentima od bakrene žice. Ovaj vrijedni nalaz je datiran 12. vijekom i čuva se u Zavičajnom muzeju u Pljevljima. Struka Pirlitor podrazumijeva kao rezidenciju Kosača na Jezerima koju izvori tako spominju – kao Jezera, u doba Sandalja Hranića Kosače 1399. i hercega Stjepana Vukčića Kosače 1453. godine. Pretpostavka je održiva s obzirom da je Pirlitor jedino izgrađeno utvrđeno mjesto na području Jezera.
Tvrđava Pirlitor na Tari u usmenom predanju je poznata kao kula vojvode Momčila (Momčilov grad), odnosno, kao mjesto gdje je vojvoda Momčilo umro poslije izdaje supruge Vidosave.
Međunarodni centar za djecu i omladinu
Historija
Poslije Drugog svjetskog rata jugoslavenske vlasti pokrenule su masivan infrastrukturni program s ciljem promocije umjetnosti i kulture. Jedna od glavnih tačaka programa bilo je osnivanje kulturnih centara u svim općinama u kojima bi se održavale filmske projekcije, nastupi kulturnih i folklornih grupa, književne večeri, male pozorišne predstave itd.
Vlasti su 1961. osnovale takav centar u naselju Grbavica općine Novo Sarajevo. U to vrijeme bio je najveći općinski kulturni centar u Sarajevu i nosio je ime po Vasi Pelagiću, srpskom piscu, ljekaru, prosvjetitelju, duhovnjaku, nacionalistu i zagovorniku utopijskog socijalizma iz 19. stoljeća. Na početku rata u Bosni i Hercegovini i opsade Sarajeva 1992. našao se na teritoriji pod kontrolom srpskih snaga i bio je teško devastiran. Renoviran je 1997, a proširen 2001, kada je ponovo uspostavljen pod novim, aktuelnim nazivom.
Danas se u njemu održavaju radionice, izložbe, pozorišne predstave i sportske aktivnosti. To je i mjesto održavanja nekoliko godišnjih festivala, uključujući Juventafest, FEDU i Beton Fest. Bio je domaćin brojnih koncerata.
NGC 1319
NGC 1319 (također poznat kao ESO 548-6, MCG -4-9-3 i PGC 12708) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 183 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Eridan. Najveći prečnik je 1,30 (69 hiljada sg) a najmanji 0,7 uglovnih minuta (37 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio John Frederick William Herschel 13. novembra 1835. godine.
Mladen Materić
Mladen Materić je bosanskohercegovački pozorišni režiser, svoju karijeru započeo u Sarajevu na Akademiji scenskih umjetnosti kao predavač na predmetu Scenski pokret. Nakon što je 1984. godine pokrenuta Otvorena scena OBALA pozorišna scena pri Akademiji, bio njen umjetnički rukovodilac i jedan od ljudi koji je ostavio najdublji pečat u bh. teatru. Ostaju zapamćene njegove predstave: "Tetovirano pozorište" i "Mjesečeva predstava", sa kojima je uspješno učestvovao na brojnim međunarodnim festivalima.
Navara
Navarra (španski Navarra, baskijski Nafarroa) je španska autonomna zajednica, smještena na sjeveru Španije. Njen službeni naziv na španskom glasi Comunidad Foral de Navarra (španska riječ foral dolazi od riječi fuero što znači bula, sloboština, povlastica).
Geografija
Navarra graniči na zapadu s Baskijom (s provincijama Guipúzcoa i Álava), na jugu s autonomnom zajednicom La Rioja, na istoku s Aragonijom (s provincijama Zaragoza i Huesca), te na sjeveru s Francuskom.
Politika
Sastoji se od 272 općine, i ima 593.472 stanovnika (2005.), od kojih otprilike trećina živi u njenom glavnom gradu Pamploni (193.328 stanovnika). Navarra je tzv. jednoprovincijalna autonomna zajednica.
Navarra je mješavina baskijskog uticaja iz planinskog područja Pirineja i mediteranskog uticaja iz doline rijeke Ebro.
Iz njene duge političke historije, sadašnja upravno-pravna organizacija ima za osnovu Statut autonomije (Amejoramiento del Fuero) iz 1982. godine, koji uključuje tradicionalni sistem historijsko stečenih prava i sloboda (fueros), prizatih i španskim Ustavom iz 1978. godine.
Navarra, kao i druge autonomne zajednice, ima svoj Parlament (Parlamento de Navarra) i Vladu (Gobierno de Navarra). Zdravstvo, zapošljavanje, obrazovanje i socijalna briga, zajedno sa izgradnjom stanova, urbanim planiranjem, politikom zaštite okoline, u nadležnosti su njenih autonomnih institucija. Za razliku od drugih regija (osim Baskije i Katalonije, prema novom statutu), Navarra ima i autonomiju pri ubiranju poreza, iako mora slijediti neke smjernice koje utvrđuje centralna španska vlada.
Službeni jezici
mini|desno|Distribucija baskofone, mješovite i nebaskofone zone po općinama. Prema zakonu iz 1986. kojim je uređeno govorno područje gdje je baskijski jezik ima status službenog jezika, Navarra je jezično podjeljena na tri zone: baskofonu, mješovitu i nebaskofonu.
U baskofonoj i mješovitoj zoni, baskijski jezik ima službeni status, zajedno sa španskim, dok u nebaskofonoj zoni nema uopće status službenog jezika. Status službenog jezika pretpostavlja da, između ostalog, geografski nazivi budu na baskijskom, te garantuje pravo građanima da se služe baskijskim u komunikaciji sa javnom upravom.
Energetska politika
Navarra je vodeća u Evropi po korištenju obnovljivih izvora energije. U planu je bilo da do 2010. godine u potpunosti prijeđe na korištenje obnovljivih izvora energije. U 2004. godini, 61% potrebne energije dolazilo je iz obnovljivih izvora (43,6% iz 28 vjetroelektrana, 12% iz 100 malih hidroelektrana i 5,3% iz bioelektrana). Također, u ovoj regiji je najveća i španska solarna elektrana, smještena na Montes de Cierzo de Tudela (kapaciteta 1,2 MWh), zajedno sa još nekoliko manjih.
Elektroliza
Elektroliza je razlaganje hemijskog spoja pod uticajem električne struje. Proces elektrolize ne treba miješati sa elektrolitičkom disocijacijom.
Opis i princip rada
Možemo raščlanjivati samo elemente, čije vodene otopine provode električnu struju. Takve se elementi nazivaju elektrolitima, a dijele se na jake i slabe. Elektrolit se ulije u elektrolizer (posudu u kojoj se vrši elektroliza) i u njega se urone elektrode, koje su spojene na izvor istosmjerne električne struje. Zbog prolaska struje kroz elektrolit, ioni otopine ili rastvori kreću se prema elektrodama. Katione (pozitivne čestice) privlači katoda (negativna elektroda), a anione (negativne čestice) anoda (pozitivna elektroda). Na elektrodama se počinju vršiti elektrodne reakcije – redukcija na katodi i oksidacija na anodi. Ako je moguće više istovremenih različitih elektrodnih reakcija, odvijat će se ona za koju treba najmanje energije. Kod svih metala, čiji je standardni elektrodni potencijal veći od -1,5V, elektrolizom vodenih otopina njihovih soli na katodi se vrši redukcija iona tih metala. Ako je standardni redukcijski elektrodni potencijal manji od -1,5V, na katodi se vrši redukcija vode. Na anodi se tokom elektrolize vodenih otopina soli, koje sadrže jednostavne anione, uvijek vrši oksidacija tih aniona. Ako soli sadrže složene jone, na anodi se uvijek vrši oksidacija vode.
Elektroliza vodene otopine bakar(II)-hlorida (CuCl2)
U laboratorijsku čašu ulijemo otopinu CuCl2, u kojoj je bakar(II)-hlorid disocirao na Cu2+ i Cl- ione. U otopinu uronimo elektrode i spojimo ih na Leclancheov članak (ili koji drugi izvor istosmjerne električne struje). Cu2+ ioni su privučeni prema katodi, gdje dobiju po dva elektrona te nastaje elementarni bakar: Cu2+ + 2e- → Cu. Istodobno su Cl- ioni privučeni prema anodi, gdje otpuštaju po elektron te nastaje elementarni hlor: 2Cl- → Cl2 + 2e-. Nakon nekog vremena, na anodi se počinju pojavljati mjehurići plina karakterističnog mirisa – hlora, a katoda poprimi bakreno-crvenu boju – nakupljeni bakar iz otopine. Taj bakar operemo u dušičnoj kiselini.
Cijela jednačina reakcije izgleda ovako:
'''Cu2+ + 2e- → Cu
''' 2Cl- → Cl2 + 2e-
Mercedes F1 W04
Automobil je predstavljen 4. februara 2013. na Circuit de Jerez.
Potpuni spisak rezultata u Formuli 1
(Legenda) (Utrke u boldu označavaju najbolju startnu poziciju, dok utrke u italicu označavaju najbrži krug utrke)
Elektroliza
Elektroliza vodene otopine bakar(II)-hlorida (CuCl2)
Cu2+ + 2Cl- → Cu + Cl2
Elektroliza vodene otopine modre galice (CuSO4)
U laboratorijsku čašu ulijemo otopinu CuSO4, u kojoj je modra galica disocirala na Cu2+ i SO42- ione. U otopinu uronimo elektrode i spojimo ih na Leclancheov članak (ili koji drugi izvor istosmjerne električne struje). Cu2+ ioni su privučeni prema katodi, gdje dobiju po dva elektrona, pri čemu nastaje elementarni bakar: Cu2+ + 2e- → Cu. Istodobno se SO42- ioni nakupljaju u anodnom prostoru i ne oksidiraju, nego se, zbog manje uložene energije, oksidira voda: 2H2O → O2 + 4e- + 4H+. Nakon nekog vremena, na katodi se počinju pojavljati mjehurići plina – kisika, a katoda poprimi bakreno-crvenu boju – nakupljeni bakar iz otopine. Taj bakar operemo u dušičnoj kisaelini.
'''Cu2+ + 2e- → Cu
2H2O → O2 + 4e- + 4H+
2Cu2+ + 2H2O → 2Cu + O2 + 4H+
Elektroliza vodene otopine kuhinjske soli (NaCl)
Na metalni stalak pričvrstimo U-cijev i u nju staklenim lijevkom ulijemo otopinu, u kojoj je so disocirala na Na+ i Cl- ione. U oba kraja U-cijevi kapaljkom stavimo nekoliko kapi fenolftaleina. Svaku elektrodu uronimo u jedan kraj U-cijevi i spojimo s Leclancheovim člankom (ili kojim drugim izvorom istosmjerne električne struje). Na katodi se reducira voda, a ne Na+ ioni (koji se nakupljaju u katodnom prostoru) jer je za to potrebno manje energije: 2H2O + 2e- → H2 + 2OH-. OH- ioni se, također, nakupljaju u katodnom prostoru te reaguju s kationima natrija, čineći natrijevu bazu (Na+OH-). Zbog toga smjesa oko anode postaje ljubičasta - fenolftalein dokazuje prisustvo baze. Na anodi oksidiraju ioni hlora: 2Cl- → Cl2 + 2e-, koji se vidi u obliku mjehurića i osjeti se njegov karakterističan miris.
Cijela jednačina reakcije izgleda ovako:
2H2O + 2e- → H2 + 2OH-
2Cl- → Cl2 + 2e-
'''2H2O + 2Cl- → H2 + 2OH- + Cl2
Notni sistem
mini|desno|300px|Notni sistem za klavir Notni sistem je grupa od pet paralelnih i vodoravnih linija, istog razmaka, između kojih se nalaze četiri praznine na kojima se obilježavaju note. Prvi put se koristio u zapadnoj Evropi za zapisivanje muzike. Radi određivanja visine pojedinih tonova notni znakovi se obilježavaju na liniju ili u prazninu, što predstavlja linijski sistem. Izvan linija, note se mogu bilježiti i na pomoćnim linijama.
Historijski razvoj
Historijske i izvanevropske muzičke kulture, koristile su djelimično notacijske tonske sisteme koje nisu imale linije (porediti sa antičkim i izvanevropskim notnim rukopisom). Muzičke linije se koriste od 10. vijeka. Sa njihovom pomoću su se mogle prepoznati visine neuma koje su bile korištene. Nakon što su se prvo koristile jedna ili dvije linije, razradio se sistem, zahvaljujući Guido d'Arezzovom proširenju na tri i četiri linije, a 1025. godine na svih pet linija. One su bile u razmaku terce. Jednoglasne melodije, koje su se bilježile od 12. vijeka po koralnoj notaciji sa četiri linije, i danas se još ponekad uključe.
Tabulatura sa šest linija za žičane instrumente se koristi od 14. vijeka. Broj linija notnog sistema odgovara broju žica.
Noviji razvoji
Sredinom 20. vijeka nastajali su i novi linijski sistemi koji su se ili po položaju bijelih i crnih tipki na klaviru orijentisali ili je pokušavan, kontinuirani sistem tonskih visina biti prikazan. Ti linijski sistemi se nisu mogli kao opći standard plasirati. Nove partiture koriste ponekad izuzetke petolinijskog tonskog sistema. Za notaciju ritmičkih instrumenata se koriste sistemi sa jednom do četiri linije. Današnji linijski sistem je mnogo savršeniji u odnosu na nekadašnji jer daje mogućnost tačnog zapisa: