cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Amonijak
Amonijak ili azan je hemijski spoj dušika i vodika hemijske zbirne formule NH3. Pri normalnoj temperaturi i pritisku, amonijak je bezbojni plin, oštrog, prepoznatljiivog mirisa, lakši od zraka, lahko topiv u vodi. Pri djelovanju sa nekim materijalima toksičan je i korozivan.
Molekula amonijaka ima trigonalno-piramidnu strukturu, prema predviđanjima VSEPR teorije. Takva struktura daje molekuli polarni moment i čini je polarnom, zbog čega je amonijak lahko topiv u vodi. Atom dušika u molekuli ima jedan slobodni elektronski par, pa se amonijak ponaša kao baza. To znači da u vodenoj otopini može preuzeti proton od molekule vode, pri čemu nastaje hidroksidni anion i jedan amonijev kation (NH4+) koji ima oblik pravilnog tetraedra. Stepen do kojeg amonijak stvara amonijeve ione zavisi oh pH vrijednosti otopine: pri pH ~ 7 disocirano je oko 99% molekula amonijaka. Glavna primjena amonijaka je u proizvodnji gnojiva, eksploziva i polimera. Također, koristi se i kao sastojak kod kućnih sredstava za čišćenje. U malim količinama, amonijaka ima i u atmosferi, gdje nastaje zbog procesa raspadanja dušičnih tvari životinjskog i biljnog porijekla. Amonijak i amonijeve soli nalaze se u malim količinama u kišnici, dok se amonijev hlorid (salmijak) i amonijev sulfat nalaze u blizini vulkana, a kristali amonijevog bikarbonata su pronađeni u patagonskom guanu, odnosno fosilnim ostacima ptičjeg izmeta. Amonijeve soli su široko rasprostranjene u plodnoj zemlji svih područja kao i u morskoj vodi. Tvari koje sadrže amonijak ili koje su mu slične zovu se amonijalkali.
NGC 5159
NGC 5159 (također poznat kao MCG 1-34-22, PGC 47235 i UGC 8460) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 289 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Djevica. Najveći prečnik je 1,40 (118 hiljada sg) a najmanji 0,4 uglovnih minuta (34 hiljade sg). Prvo otkriće je napravio Albert Marth 30. aprila 1864. godine.
Amonijak
Historija
Ime amonijak (lat. ammoniacus) je dobio iz kraja blizu Amonova hrama u Libiji, gdje su se dobijale amonijeve soli.
NGC 5159
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Amonijak
Historija
Soli amonijaka bile su poznate iz vrlo ranih epoha, budući da se izraz "Hammoniacus sal" javlja u spisima Plinija Starijeg. Nije poznato da li taj izraz ima identičan smisao s novijim izrazom "sal-ammoniac". U obliku sal-ammoniac, amonijak je bio poznat i alkemičarima još u 13. stoljeću, a spominjao ga je i Albert Veliki. U Srednjem vijeku je bio upotrebljavan i kao boja tokom fermentiranja urina da bi se izmijenile boje biljnog porijekla. U 15. stoljeću, njemački benediktinski sveštenik Basilius Valentinus je dokazao da amonijak može biti dobijen djelovanjem alkalija na sal-ammoniac. U kasnijem razdoblju, kada je sal-ammoniac dobijan destilacijom papaka i rogova bika i neutraliziranjem, dobijeni karbonat s hlorovodičnom kiselinom dobio je ime "duh jelenovog roga" što se odnosilo na amonijak. U plinovitom obliku amonijak je prvi izolirao Joseph Priestley 1774. godine i dao mu ime "alkalni zrak''. Međutim, dobio ga je alhemičar Basilius Valentinus. Jedanaest godina poslije 1785. godine, Claude Louis Berthollet je utvrdio i njegov sastav.
Haberov proces proizvodnje amonijaka iz dušika koji se nalazi u zraku, razvili su Fritz Haber i Carl Bosch 1909. godine, a patentiran je 1910. U industrijskim razmjerima, taj proces su prvi koristili Nijemci tokom Prvog svjetskog rata, rješavajući problem nedostatka nitrata iz Čilea, zbog savezničke blokade. Amonijak su koristili za dobijanje eksploziva da bi podržali i svoje ratne ciljeve.
Amonijak koji je u komercijalnoj upotrebi kao "bezvodni amonijak" razlikuje se od otopine amonijevog hidroksida koja se zove "kućni amonijak".
Sinteza i proizvodnja
Mogućnost raznovrsne primjene učinila je amonijak jednim od anorganskih spojeva s najobimmijom proizvodnjom. Širom svijeta, postoji na desetine hemijskih postrojenja za proizvodnju amonijaka. Svjetska proizvodnja ovog spoja u 2004. godini bila je 109 miliona tona. Kina je proizvela 28,4% od ukupne svjetske proizvodnje, a slijede je Indija sa 8,6%, Rusija s 8,4% i SAD s 8,2%. Više od 80% proizvedenog amonijaka koristi se za proizvodnju gnojiva za poljoprivrednu proizvodnju.
Prije početka Prvog svjetskog rata većina amonijaka dobijala se putem suhe destilacije biljnih i životinjskih otpadaka koji sadrže dušik. Za njegovu proizvodnju koristio se devin izmet koji je bio destiliran redukcijom dušične kiseline i nitrita s vodikom, a proizvodio se i destilacijom uglja i razgradnjom amonijevih soli pomoću alkalnih hidroksida ili upotrebom živog kreča. Od soli koje su se najviše koristile, bila je sal-ammoniac, odnosno amonij-hlorid.
Današnje moderno postrojenje za proizvodnju amonijaka najprije pretvara prirodni plin (metan) ili tečni naftni plin (plinovi propan i butan) ili naftu u plinoviti vodik. Koristeći zalihe prirodnog plina, procesi koji se koriste u proizvodnji vodika su navedeni kako slijedi.
Uklanjanje sumpora zahtijeva katalitsku hidrogenaciju, kada sumporni spojevi iz prirodnog plina prelaze u plinoviti vodik-sulfid.
Plinska reformacija, reakcija ugljemonoksida s vodom, uklanjanje ugljik-dioksida i reakcija s metantionskim katalizatorom,  odvijaju se pod pritiskom od 60 do 180 bara, ovisno o tehnološkom rješenju koje se koristi u proizvodnji amonijaka. Veliki broj inženjerskih kompanija nudi mnogobrojna rješenja za izgradnju postrojenja za proizvodnju amonijaka. Najviše iskustva u ovoj industriji imaju kompanije Haldor Topsoe iz Danske, Lurgi AG iz Njemačke i Kellogg, Brown i Root iz SAD-a.
Biosinteza
Prirodni amonijak nastaje raspadanjem bjelančevina i usljed vulkanskih aktivnosti. Kod pojedinih organizama amonijak se proizvodi pomoću atmosferskog dušika N2 uz katalizu enzima nitrogenaze. Taj proces se zove fiksacija dušika. Iako je malo vjerovatno da će buduće biološke metode biti konkurentne Haber-Bosch procesu, usmjereni su intenzivni napori na proučavanju mehanizma biološke fiksacije dušika. Naučno interesiranje za ovaj problem potiče neobična struktura aktivnih mjesta na enzimu, koja se sastoje od Fe7MoS9. Amonijak je metabolički proizvod deaminacije aminokiselina. Kod ljudi, amonijak brzo prelazi u ureu, koja je mnogo manje toksična. Ona je glavni sastojak suhe mase urina.
Osobine
Amonijak je bezbojni plin s prepoznatljivim mirisom, lakši je od zraka, gustoće 0,589 puta manje od gustoće zraka. Lahko se prevodi u tekuće stanje, a ključa na -33.7 °C; stvrdnjava se na -75 °C kada nastaju bijeli kristali. Njegov kritični pritisak je oko 11,3 MPa odnosno 112 atmosfera, a kritična temperatura 132,3 °C. Tečni amonijak ima jaka ionizirajuća svojstva; dielektrična konstanta je 22, a topivost soli u tečnom amonijaku je mnogo proučavana. Tečni amonijak ima veliku stopu standardnog isparavanja, od 23,35 kJ/mol, (voda 40,65 kJ/mol, metan 8,19 kJ/mol, fosfin 14,6 kJ/mol). Zbog toga se u laboratorijama koristi u neizoliranim posudama na sobnoj temperaturi, iako je tu temperatura znatno iznad njegove tačke ključanja.
Amonijak je topiv u vodi, a sav rastvoreni može se ponovno dobiti isparavanjem. Vodena otopina amonijaka je baza. Maksimalna koncentracija amonijaka u vodi (zasićena otopina) ima gustoću od 0,880 g cm−3. Ova otopina amonijaka ima alkalnu reakciju, a uz amonijak sadrži i dodavanjem vode nastalu bazu amonijev hidroksid (NH4OH, nazvanu amonijeva baza ili amonijeva lužina).
Amonijak ne podržava sagorijevanje i ne gori lahko, osim kada je pomiješan s kisikom, kada gori razvijajući slab žutozeleni plamen. Hlor se pali kada se propušta kroz amonijak, stvarajući dušik i hlorovodičnu kiselinu, osim kada je amonijak prisutan u suvišku i kada se stvara visoko eksplozivan dušik-trihlorid NCl3. Molekula amonijaka je već na sobnoj temperaturi podložna dušičnoj inverziji, kada atom dušika prolazi kroz ravan simetrije tri vodikova atoma. To se može uporediti s kišobranom koji se pri jakom vjetru okreće iznutra prema van. Energetska barijera ove inverzije amonijaka je 24,7 kJ/mol, a rezonantna frekvencija je 23,79 GHz, što odgovara mikrovalnom zračenju valne dužine od 1,260 cm. Apsorpcija ove frekvencije bio je prvi proučavani mikrotalasni spektar.
Nastanak soli
Jedno od obilježavajućih svojstava amonijaka je direktno reagiranje s kiselinama i stvaranje soli. Hlorovodična kiselina s njim gradi amonij-hlorid (sal-ammoniac), s dušičnom kiselinom amonij-nitrat itd. Potpuno suhi amonijak ne reagira s potpuno suhom hlorovodičnom kiselinom, jer je za reakciju neophodna vlaga: Soli proizvedene njegovom reakcijom sa kiselinama poznate su kao amonijeve soli i sve sadrže amonijev ion (NH4+).
Kiselost
Iako je amonijak poznat kao baza, može se ponašati i kao izuzetno slaba kiselina. Elektrolitskom disocijacijom stvara amidni (NH2−) ion, kao na primjer kada se kruti litij-nitrid doda tekućem amonijaku,  kada se formira  litij-amidna otopina: Ovo je Brønsted-Lowry kiselo-bazna reakcija u kojoj se amonijak ponaša kao kiselina.
Nastanak ostalih spojeva
Amonijak se može ponašati i kao nukleofil u reakcijama supstitucije. Amini se stvaraju u reakciji amonijaka s alkil halogenidima, iako je nastala NH2 grupa također nukleofilna, a sekundarni i tercijarni amini često se nastaju kao nusproizvodi. Korištenje viška amonijaka smanjuje višestruke supstitucije i neutralizira novonastale vodikove halogenide. Metilamin se za komercijalni promet priprema reakcijom amonijaka sa hlorometanom, a reakcijom amonijaka sa 2-brompropanskom kiselinom priprema se racemni alanin, a reakcija daje prinos od 70%. Etanolamin se priprema reakcijom otvaranja prstena sa etilen oksidom, a nekada se dopušta da se reakcija nastavi, pri čemu nastaju dietanolamin i trietanolamin.
Amidi mogu biti pripremljeni u reakcijama s brojnim derivatima karboksilnih kiselina. Acil hloridi su najreaktivniji, ali amonijak mora biti prisutan u najmanje dvostruko većoj količini da bi se neutralizirala novonastala hlorovodična kiselina. Sa amonijakom reagiraju i estri i anhidridi, pri čemu nastaju amidi. Amonijeve soli karboksilnih kiselina mogu biti dehidratirane do amida, ako nema prisutnih drugih grupa koje su termički osjetljive. Za takvu dehidrataciju potrebne su temperature od 150 °C do 200 °C.
Vodik u molekulama amonijaka može se zamijeniti metalom, kada magnezij gori u amonijaku stvarajući magnezij-nitrid: Mg3N2, a kada se gasoviti amonijak propusti preko zagrijanog natrija ili kalija, stvara se natrijamid, NaNH2, i kalijamid, KNH2. Kada je to neophodno IUPAC za amonijak preporučuje upotrebu imena "azan", pa bi kloramin bio nazvan hloroazan, a ne hloroamonijak.
Odnos s aluminijem
Amonijak taloži aluminij iz otopina njegovih soli kao hidroksid, ali s njim ne stvara čvršče komplekse, koji su bili dovoljni da se opet otopi, niti dovoljno zaluži otopinu da nastane aluminat.
Amonijski ligandi
Amino kompleksi hrom-(III) bili su poznati od kraja 19. vijeka, a bili su osnova teorije koju je postavio Alfred Werner o koordinacijskim spojevima. Werner je primijetio da kompleks [CrCl3(NH3)3] može izgraditi samo dva izomera, iz čega je izveo zaključak da ligandi moraju biti raspoređeni oko metalnog iona na vrhovima oktaedra. To je potvrđeno rendgenskom kristalografijom. Veza između amino liganda i metalnog iona je izrazito kiselija nego što je kiselost slobodnog amonijaka, a deprotoniranje u vodenoj otopini je rijetko. Jedan primjer je reakcija s kalomelom ( živa-(I)-klorid ), gdje je proizvedeni spoj amido-živa (II) jako razgradiv:
Upotreba
Najbitnija primjena amonijaka je u proizvodnji dušične kiseline. Ako se mješavina jednog dijela amonijaka i devet dijelova zraka propusti preko mrežaste platine kao katalizatora, pri temperaturi od 850 °C, amonijak oksidira u dušikov oksid :
Osnova ovog procesa je djelovanje katalizatora, jer običnom oksidacijom amonijaka nastaju dušik i voda, a proizvodnja dušikovog oksida je primjer kinetičke kontrole. Pošto se smjesa plinova ohladi do 200-250 °C, dušikov oksid se dodatno oksidira pri višku kisika koji je u smjesi, pri čemu se dobija dušik-(IV)-oksid. On zatim reagira s vodom, pri čemu nastaje dušična kiselina, koja se koristi u proizvodnji gnojiva i eksploziva:
Izdvojeni dušikov-(II)-oksid, NO, vraća se u tekući proces, a dobijena HNO3 povremeno se ispušta i koncentrira, sve dok ne dostigne maksimalnu koncentraciju od 68,5%. Dušična kiselina koja je nastala u ovom procesu, bez naknadnog koncentriranja ima koncentraciju od 60%. Amonijak služi kao sastojak gnojiva, ali se može koristiti i direktno kao gnojivo, otapajući se u vodi koja se koristi za navodnjavanje, bez ikakvog dodatnog hemijskog postupka. Ova upotreba amonijaka dopušta uzgajanje usjeva koji su ovisni o količini dostupnog dušika, kao što je kukuruz. Ukoliko se stalno na istom zemljištu uzgaja vrsta usjeva koja crpi rezerve dušika iz zemljišta, to će dovesti do iscrpljivanja obradivog zemljišta zbog nedostatka dušičnih spojeva u njemu.
Amonijak ima termodinamička svojstva koja ga čine pogodnim da se koristi kao rashladno sredstvo. Budući da pod pritiskom lahko prelazi u tečno stanje, a koristi se u gotovo svim vrstama rashladnih uređaja i sistema, sve do pojave alkalnih halogenida kao što je freon. Amonijak je toksičan i djeluje kao nadražljivac i korozivan je na sve legure sa bakrom, povećavajući mogućnost da se pojavi curenje, što predstavlja veliki rizik. Njegova upotreba u malim rashladnim sistemima je uveliko zamijenjena alkalnim halogenidima, koji nisu otrovni niti su iritanti i praktično su nezapaljivi. Amonijak se i dalje koristi kao rashladno sredstvo u velikim industrijskim procesima, kao što je obimnija proizvodnja leda i u prehrambenoj industriji. Koristan je kao komponenta u rashladnim sistemima apsorpcionog tipa, koji ne koriste kompresiju ekspanzijskog ciklusa, ali mogu iskoristiti temperaturnu razliku. Otkad upotreba alkalnih halogenida doprinosi smanjenju ozonskog sloja, amonijak se ponovo sve više upotrebljava kao sredstvo za rashlađivanje. Ponekad se dodaje vodi za piće zajedno s hlorom, kada stvara hloramin, koji djeluje kao prečišćivač. Za razliku od hlora, hloramin ne reagira s organskim spojevima koji sadrže ugljik za stvaranje kancerogenih spojeva metana i halogenih elemenata, kao što je hloroform (CHCl3).
Tokom 1960-ih godina, kompanije za proizvodnju duhana kao što su Brown & Williamson i Philip Morris počele su upotrebljavati amonijak u cigaretama, jer je uočeno da to povećava dotok nikotina u krvotok. Kao rezultat tog postupka, povećana je količina nikotina u krvi i pojačana je sposobnost cigareta da razviju nikotinsku ovisnost, bez povećanja količine nikotina u cigaretama.
Uloga amonijaka u biološkim sistemima i bolestima
Amonijak je važan izvor dušika za sve oblike života. Iako ga u velikim količinama ima i u atmosferi, samo nekoliko vrsta organizama sposobno je uzimati iz tog izvora. Dušik je neophodan za sintezu aminokiselina, koje su osnovni gradivni elementi proteina. Neke biljke zavise od amonijaka i ostalih dušikovih spojeva koji se nalaze u zemljištu, u raspadajućim materijalima. Druge biljke, kao što su dušično fiksirajuće leguminoze (Fabaceae), koriste simbiotske odnose s riizobijem, koji usvaja amonijak iz atmosferskog dušika.
Amonijak je značajan i za normalnu i nenormalnu fiziologiju životinja. Kod njih se stvara tokom normalnog metabolizma aminokiselina, iako je u velikim koncentracijama toksičan. Jetra ga pretvara u ureu u nizu reakcija koji je označen kao ciklus ureje. Poremećaji uloge jetre, kao što je slučaj kod ciroze, može prouzrokovati povećane količine amonijaka u krvi, hiperamonemiju. Slično tome, do hiperamonemije dovode i poremećaji u djelovanju enzima koji su odgovorni za djelovanje ureina ciklusa, kao što je enzim ornitin transkarbamilaza. Hiperamonemija doprinosi konfuziji funkcija i pojavi kome jetrene encefalopatije kao i neuroloških bolesti koje su uobičajene za ljude s poremećenim ureinim ciklusom i organske acidurije. Amonijak je važan i za normalnu kiselo-baznu ravnotežu kod životinja. Nakon nastanka amonijaka iz glutamina, može se razgraditi alfa-ketoglutarat, kada nastaju dvije  molekule bikarbonata koje služe kao puferi prehrambenih kiselina. Amonijak se izlučuje putem urina, što smanjenja kiselost tjelesnih tkiva. Može se rasprostirati putem bubrežnih cjevčica, kada se spaja s vodikovim ionom, dopuštajući na taj način ponovno smanjenje kiselosti.
Tečni amonijak
Tečni amonijak je najbolja poznata i najproučavanija nevodena ionizirajuća otopina. Njegova najvažnija osobina je mogućnost da otapa alkalne metale pri stvaranju visoko obojenih elektrovodičkih otopina koja sadrže topive elektrone. Izuzev ovih izuzetnih otopina, većina hemijskih procesa u tečnom amonijaku može se usporediti s odgovarajućim reakcijama u vodenim otopinama. Usporedba fizičkih svojstava NH3 i vode pokazuje da NH3 ima nižu tačku topljenja, tačku ključanja, gustoću, viskoznost, dielektričnu konstantu i električnu provodljivost. To je posljedica dijelimično slabijeg vezanja vodika u NH3 i zbog toga što takvo vezanje ne može stvarati ukršteno povezane mreže, s obzirom da molekula NH3 ima samo jedan nevezani elektronski par. To se razlikuje od ponašanja molekule H2O, koja u svojoj strukturi ima dva nevezana elektronska para. Ionska konstanta samodisocijacije molekule NH3 na -50 °C je približno 10−33 mol2•l−2.
Topivost soli
Tečni amonijak je ionizirajuća otopina. Iako je slabije otapalo od vode, prima cijeli niz ionskih spojeva uključujući mnoge nitrate, nitrite, cijanide i tiocijanate. Većina amonijevih soli je rastvorljiva, a te soli se u otopinama tečnog amonijaka ponašaju kao kiseline. Topivost halogenih soli povećava se idući od fluorida ka jodidima. Zasićena otopina amonijevog nitrata sadrži 0,83 mola rastvora prema 1 molu amonijaka, a ima pritisak pare koji je manji od 1 bara čak i na temperaturi od 25 °C.
Otopine metala
Tečni amonijak otapa alkalne metale i druge elektropozitivne metale kao što su: kalcij, stroncij, barij, europij i iterbij. Pri malim koncentracijama (<0,06 mol/L ) stvaraju se tamnoplave otopine, koje sadrže metalne katione i rastvorljive elektrone, slobodne elektrone koji su okruženi rešetkom molekula amonijaka. Ove otopine su vrlo korisne kao jaki reducirajući agensi. Pri većim koncentracijama su metalnog izgleda i provodljivosti. Na niskim temperaturama mogu postojati dvije vrste rastvora kao faze koje se ne miješaju.
Redoks svojstva tečnog amonijaka
Raspon termodinamičke stabilnosti tečnog amonijaka je vrlo ograničen, jer potencijal oksidacije dušika, E° (N2 + 6NH4+ + 6e− 8NH3), iznosi samo + 0,04 V. U praksi, i oksidacija i redukcija dušika do vodika su spore. Ovo se posebno odnosi na redukcijske otopine pomenutih alkalnih metala, koji su stabilni nekoliko dana, polahko se raspadaju na metalne amide i vodik. Kod većine istraživanja koriste se otopine tečnog amonijaka koje se stvaraju u redukcijskim uslovima. Iako je oksidacija tečnog amonijaka obično spora, postoji rizik od eksplozije, posebno kada su prisutni ioni prijelaznih metala koji mogu biti katalizatori.
Otkrivanje i određivanje količine amonijaka i njegovih soli
Prisustvo amonijaka i njegovih soli može se lahko utvrditi ako su prisutni čak i u vrlo malim tragovima. To je obavlja dodavanjem Nesslerove otopine, koja u prisustvu najmanjih tragova amonijaka ili amonijevih soli ispoljava izrazito žuto obojenje. U industrijskim rashladnim postrojenjima za otkrivanje curenja amonijaka spaljuju se sumporni štapići. Prisustvao većih količina amonijaka može se otkriti zagrijavanjem soli amonijaka s nagrizajućim alkalijama ili s kalcijevim oksidom, pri čemu se oslobađa karakterističan miris amonijaka. Količina amonijaka u amonijevim solima može se količinski odrediti destilacijom soli s natrijevim ili kalijevim hidroksidom, kada se oslobođeni amonijak apsorbira. Dobije se poznata masa standardne sumporne kiseline, a višak kiseline se određuje volumetrijski ili amonijak može biti apsorbiran u hlorovodičnoj kiselini, a tako nastali amonijev hlorid daje talog – amonijev heksakloroplatinat (NH4)2PtCl6.
Međuzvjezdani prostor
Amonijak je prvi put primijećen u međuzvjezdanom prostoru 1968. godine pomoću mikrovalova, koji su dolazili iz pravca jezgra galaksije. To je prvootkrivena višeatomska molekula tog porijekla. Osjetljivost molekule amonijaka na širok spektar pobuđivanja i lahkoća s kojom se može promatrati u mnogobrojnim područjima, učinila je amonijak jednom od najvažnijih molekula tokom proučavanja molekulskih oblaka. Jačina linija amonijaka može se iskoristiti kod proračuna temperature tijela koje ga emitira. Otkriveni izotopski alotropi amonijaka su:
Otkrivanje trostruko deuteriranog amonijaka bila je iznenađenje, budući da je deuterij relativno rijedak. Vjeruje se da niska temperatura dopušta ovoj molekuli da opstane i da se akumulira. Prisustvo molekula amonijaka primijećeno je i u atmosferi planeta u okvirima gasovitih divova, uključujući tu i planetu Jupiter, u čijoj se atmosferi nalazi amonijak zajedno s drugim gasovima kao što su: metan, vodik i helij. Unutrašnjost Saturna može sadržati zaleđeni amonijak u obliku kristala.
Toksičnost i skladištenje
Toksičnost amonijačnih rastvora obično nije tolika da izaziva probleme ljudima ili drugim sisarcima, budući da postoji posebni mehanizam koji sprečava njegovo akumuliranje u krvotoku. Djelovanjem enzima karbamil fosfat sinteze amonijak se pretvara u karbamil fosfat, a onda ulazi u ciklus ureje, gdje se ugrađuje u aminokiseline ili izlučuje preko urina. Ribe i vodozemci nemaju ovaj mehanizam, pa amonijak obično odstranjuju tako što ga direktno izlučuju iz organizma. Amonijak je čak i u razblaženim količinama visoko toksičan za vodene životinje i zato je svrstan kao "opasan za okoliš".
Nikada se ne smije dopustiti da spojevi amonijaka dođu u kontakt s bazama (osim ako je namjera održavanje reakcije), zbog toga što može doći do oslobađanja opasnih količina gasovitog amonijaka.
Laboratorijska primjena otopina
Opasnost od otopina amonijaka ovisi o njihovoj koncentraciji. Razblažene su obično na 10% po težini (<5.62 mol/L), a koncentrirane obično 25% težine. Takva otopina ima gustoću od 0.907 g/cm3, a otopina koja ima manju gustoću je više koncentrirana. Podjela otopina amonijaka od strane Evropske unije data je u donjoj tabeli.
Amonijačne pare koje se oslobađaju iz koncentrirane supstance vrlo su iritirajuće za oči i sistem organa za disanje. Ovakve otopine treba upotrebljavati samo u prostorijama s osiguranom ventilacijom. Zasićene otopine amonijaka po toplom vemenu mogu izazvati značajan pritisak unutar zatvorene boce. S takvim bocama treba pažljivo rukovati, iako to obično nije problem za otopine od 25%. Otopine amonijaka ne smiju se miješati s halogenima, zbog nastajanja eksplozivnih i toksičnih spojeva. Produžen kontakt njegovih otopina sa solima srebra, žive ili joda može izazvati stvaranje eksplozivnih spojeva. Takve smjese se obično stvaraju tokom kvalitativne hemijske analize. Njima se treba dodati kiselinu i treba ih nakon završetka testa prije odlaganja razblažiti.
Kućna primjena
Otopine amonijaka (10% težine) koriste se kao kućna sredstva za čišćenje, posebno stakla. Ove otopine su nadražljive za oči i mukozne membrane (dišni i probavni sistem), a u manjoj mjeri i za kožu. Otopine amonijaka se nikada ne smiju miješati s proizvodima koji sadrže hlor ili s jakim oksidansima, kao što je varikina, jer se stvara mnoštvo toksičnih i kancerogenih spojeva kao što su hloramin, hidrazin i  elementarni hlor.
NGC 484
NGC 484 (također poznat kao ESO 113-36 i PGC 4764) je eliptična galaksija koja je udaljena oko 235 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Tukan. Najveći prečnik je 1,90 (130 hiljada sg) a najmanji 1,4 uglovnih minuta (96 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio John Frederick William Herschel 28. oktobra 1834. godine.
Apstrakcija (računarstvo)
U softverskom inženjerstvu i računarstvu, apstrakcija je:
NGC 484
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Apstrakcija (računarstvo)
Apstrakcija generalno, fundamentalni je koncept u računarstvu i razvoju softvera. Proces apstrakcije može se također definisati kao modeliranje i usko je povezan konceptima teorije i dizajna. Modeli također mogu biti smatrani tipovima apstrakcija zbog njihovih generalizacija aspekata realnosti.
Apstrakcija u računarstvu je usko povezano s apstrakcijom u matematici zbog zajedničkog fokusa na građenju apstrakcija kao objekata, ali je također povezano sa pojmovima apstrakcije korištenim u ostalim poljima kao što je umjetnost.
Apstrakcije se također mogu odnositi na objekte i sisteme iz stvarnog svijeta, na pravila računarskih sistema ili pravila programskih jezika koji nose ili primjenjuju karakteristike same apstrakcije, npr:
Gradska tržnica Markale
mini|desno|300px|Ulaz u tržnicu Markale (njem. Markthalle) je naziv za gradsku tržnicu u Sarajevu. Markale su proglašene nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine.
Obližnja zelena pijaca također nosi naziv Markale.
Historija
lijevo|mini|Gradska tržnica nakon izgradnje Projekat je izrađen 1894. godine pod imenom "Markthalle fur Sarajevo", a zgrada je bila gotova godinu dana kasnije. Projektant zgrade tržnice bio je August Butsch, a izgrađena je u neorenesansnom stilu. Ranije su na zgradi tržnice postojali bočni ulazi, a kada su zatvoreni, probijana su današnja dva ulaza, od kojih je prednje pročelje izgrađeno s tri luka, po uzoru na antičku arhitekturu. U unutrašnjem prostoru, čelično-drvena, rešetkasta konstrukcija svoda, kao i podrumska hladnjača predstavljaju savremenu sliku rješavanja unutrašnjeg prostora. U auli se nalazi sat izrađen u stilu secesije, koji i danas postoji.
NGC 6635
NGC 6635 (također poznat kao MCG 2-47-3, PGC 61900 i UGC 11239) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 244 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Herkul. Najveći prečnik je 1,00 (71 hiljada sg) a najmanji 0,9 uglovnih minuta (64 hiljade sg). Prvo otkriće je napravio Albert Marth 9. jula 1863. godine.
Linearno ograničen automat
Linearno ograničen automat (LOA) je ograničen oblik nedeterminističkog Turingovog automata. Posjeduje diskretnu traku koja sadrži znakove (simbole) konačne abecede, pomičnu glavu za čitanje i pisanje koja operiše vremenski diskretno, te konačan skup stanja. Razlikuje se od Turingove mašine u tome što, iako se traka na početku smatra beskonačne dužine, samo konačni kontinuirani njen dio čija je dužina linearno proporcionalna dužini početnog ulaznog niza se može čitati/pisati od strane glave za čitanje i pisanje. Ovo ograničenje čini LOA nešto preciznijim modelom stvarnog računara nego Turingova mašina.
NGC 6635
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Linearno ograničen automat
Linearno ograničeni automati prihvataju klasu kontekstno zavisnih jezika. Jedino ograničenje nad gramatikom takvih jezika jest da ne postoji produkcija koja preslikava niz znakova (string) u kraći niz znakova. Stoga ne postoji produkcija niza znakova u kontekstno zavisnom jeziku koja sadrži rečenični oblik duži od samog niza. Budući da postoji bijektivna korespondencija između linearno ograničenog automata i takvih gramatika, nije potrebno više trake nego što zauzima početni niz znakova da bi sam niz znakova bio prepoznat od strane linearno ograničenog automata.
Zbilje
Bosna i Hercegovina:
Slovenija:
Coronilla
Coronilla (lat. corona = kruna) je rod grašaraiz porodice Fabaceae, koja ima 9 biljnih vrsta, Ranije je u ovaj rod bio svrstan znatno veći broj biljaka. U Bosni i Hercegovni i okolnim državama najčešći su: Coronilla coronata, Coronilla juncea, Coronilla scorpioides, Coronilla vaginalis i ''Coronilla valentina
Neke vrste koje se označavaju kao grašari, ne pripadaju ovom rodu, a među njima su i Securigera varia i Hippocrepis emerus subsp. emeroides (Coronilla emerus).
Despića kuća
mini|250px|Despića kuća Despića kuća je muzej-kuća u Sarajevu. Kuća prikazuje kulturu stanovanja bogate, trgovačke, srpske pravoslavne porodice Despić.
Jean, veliki vojvoda Luksemburga
Jean (Jean Benoît Guillaume Robert Antoine Louis Marie Adolphe Marc d'Aviano; rođen 5. januara 1921. godine), veliki vojvoda Luksemburga, vladao je od 1964. do 2000. godine.
Mladost
Rođen je kao sin luksemburške velike vojvotkinje Charlotte i princa Felixa od Burbon-Parme. Među njegovim kumovima bio je papa Benedikt XV. Od samog rođenja bio je prijestolonasljednik svoje majke. Osnovnu školu završio je u Luksemburgu, a srednju u rimokatoličkom koledžu u Ujedinjenom Kraljevstvu. Na svoj osamnaesti rođendan dobio je titulu velikog vojvode-nasljednika od Luksemburga.
Despića kuća
Nalazi se u okviru Baščaršije, na uglu Obale Kulina bana i Despićeve ulice u starom dijelu Sarajeva, nedaleko od Latinske ćuprije. Po koloniji dubrovačkih trgovaca taj dio grada nekad se zvao Latinluk. U vlasništvu je Muzeja Sarajeva, kao njegov depandans.
Jean, veliki vojvoda Luksemburga
Drugi svjetski rat
Dana 10. maja 1940. godine nacistička Njemačka je izvršila invaziju na Luksemburg. Velika vojvotkinja Charlotte je bila upozorena na neizbježnu invaziju, te su evakuisani noć prije. Potražili su sklonište u Parizu. Jean je otišau u Kanadu, gdje je studirao pravo i političke nauke na Univerzitetu Laval u Kvebeku.
Despića kuća
Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika, na sjednici održanoj od. 15. do 22. marta 2005. godine, donijela je odluku da se Despića kuća proglasi za nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine. Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: Zeynep Ahunbay, Martin Cherry, Amra Hadžimuhamedović (predsjedavajuća), Dubravko Lovrenović, Ljiljana Ševo i Tina Wik.
Jean, veliki vojvoda Luksemburga
Brak
Dana 9. aprila 1953. godine oženio je belgijsku princezu Joséphine-Charlotte, kćerku belgijskog kralja Leopolda III. S njom je imao tri sina i dvije kćerke. Ostao je udovac 2005. godine. Njihova djeca su:
Vladavina
Jean je postao veliki vojvoda Luksemburga 1964. godine kada je njegova majka, velika vojvotkinja Charlotte, abdicirala nakon vladavine duge četiri desetljeća. Njegova puna vladarska titula glasila je: milošću Božijom, veliki vojvoda Luksemburga, vojvoda Nassaua, palatinski grof Rajne, grof Sayna, Königsteina, Katzenelnbogena i Dieza, burgrof Hammersteina, gospodar Mahlberga, Wiesbadena, Idsteina, Merenberga, Limburga i Eppsteina.
Despića kuća
Historija
Kuća je građena u nekoliko faza u tri različita perioda. Najstariji dio datira iz 17. vijeka. Kuća je pripadala imućnoj, pravoslavnoj, porodici Despić koja je kuću poklonila gradu Sarajevu, zajedno sa još jednim objektom u kojem je danas smješten Muzej književnosti i pozorišne umjetnosti. I taj drugi objekat je nacionalni spomenik.
Značaj kuće je u činjenici da su se u njoj odigravale prve klasične pozorišne predstave tako da se ovaj objekat može smatrati pretečom savremenog pozorišta u Sarajevu. Kuća je sanirana je 2001. godine uz pomoć švedske fondacije Kulturno naslijeđe bez granica, Vlade Kantona Sarajevo i Zavoda za zaštitu spomenika u sastavu Federalnog ministarstva kulture i sporta. U najstarijem dijelu kuće ostala su sačuvana obilježlja ovdašnje kulture stanovanja u XIX stoljeću: musandare, rafe, zidane peći sa lončićima i peškuni. Također, uspjeli su se sačuvati i izuzetno vrijedni primjeri direktnog oslikavanja na drvenim plankama, koji su restaurirani i rekonstruirani.
Jean, veliki vojvoda Luksemburga
Vladavina
Veliki vojvoda Jean je počeo svoje ovlasti prenositi na sina 1998. godine, a formalno je abdicirao 7. oktobra 2000. godine.
Zbilje (Medvode)
mini|280px|Zbiljsko jezero Zbilje su naseljeno mjesto u sastavu općine Medvode, regija Srednja Slovenija, Slovenija.
Historija
Do teritorijalne reorganizacije u Sloveniji nalazile su se u sastavu grada Ljubljane, odn. stare općine Šiška.
Stanovništvo
Na popisu stanovništva 2011. godine, Zbilje su imale 837 stanovnika.
Ryan Gunderson
mini|Ryan Gunderson
Igračka karijera
Gunderson je pohađao pripremnu školu Svetog Duha u Bensalemu, Pennsylvania. Diplomirao je 2003. dok je bio u Holy Ghostu, Gunderson je bio istaknuti hokejaš. Još uvijek drži timski rekord po broju poena u jednoj regularnoj sezoni sa 94 (26 golova i 68 asistencija). U svojoj posljednjoj godini, Gunderson je vodio Ghost do Flyers Cup šampionata i 2. mjesta na državnom prvenstvu. Nakon diplomiranja na Holy Ghost, Ryan Gunderson je pohađao Univerzitet u Vermontu gdje je igrao hokej sve 4 godine. Trenutno drži timski rekord po broju odigranih utakmica u karijeri sa 148.
Nakon što je napustio Vermont na kraju zadnje godine, Gunderson potpisuje ugovor za igranje sa Columbia Inferno iz ECHL-a u martu 2007. Nastupio je u 12 utakmica i upisao 3 asistencije za Inferno.
Krajem 2007. Gunderson je potpisao ugovor da igra za Trenton Devilse, ECHL podružnicu New Jersey Devilsa. Odmah je briljirao za Devilse, upisavši 22 poena (2 gola, 20 asistencija) u prvih 29 utakmica svoje početničke sezone. Izabran je kao jedini predstavnik Devilsa koji će igrati na ECHL All-Star utakmici kao branič. Gunderson je svoju početničku sezonu završio sa 46 poena (4 gola, 42 asistencije) kako bi predvodio sve odbrambene igrače početnika i zauzeo 4. mjesto po broju pogodaka među svim početnicima. Njegove 42 asistencije su ga također svrstale na drugo mjesto među svim braničima ECHL-a. Zbog svojih dostignuća, Gunderson je izabran u ECHL All Rookie tim za sezonu 2008. U sezoni 2008/09, Gunderson postavlja timski rekord za najviše asistencija u sezoni sa 53, i najviše poena odbrambenog igrača sa 58. Izabran je u All-ECHL prvi tim nakon što mu je odbrambeni igrač izjednačio u vodstvu lige za većinu poena.
Dana 9. aprila 2008. objavljuju da je Gunderson potpisao ugovor o profesionalnom pokušaju sa AHL filijalom Trenton Devilsa, Lowell Devilsima. Nastupio je u 3 utakmice i postigao 0 poena.
NGC 2188
NGC 2188 (također poznat kao ESO 364-37, MCG -6-14-8 i PGC 18536) je prečkasta spiralna galaksija koja je udaljena oko 34 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Golub. Najveći prečnik je 4,20 (42 hiljade sg) a najmanji 1,1 uglovnih minuta (11 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio John Frederick William Herschel 9. januara 1836. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
IC 414
IC 414 (također poznat kao IRAS 05192+0317, MCG 1-14-33 i PGC 17179) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 205 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Orion. Najveći prečnik je 0,50 (30 hiljada sg) a najmanji 0,3 uglovnih minuta (18 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio Sherbourne Wesley Burnham 8. novembra 1891. godine.
NGC 5160
NGC 5160 je dvostruka zvijezda i nalazi se u sazviježđu Djevica. Prvo otkriće je napravio Heinrich Louis d'Arrest 7. februara 1862. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Mentol
{{Infokutija hemijski spoj Timol, p-Cimen, Citronelal} (racemski ili (−)-izomer) 42–45 °C (318 K), (−)-forma (α) 35-33-31 °C, (−)-izomer }} Mentol je prirodni ili vještački organski spoj, koji se može sintetizirati ili dobiti iz peperminta i drugih ulja metvice. To je voskasta, kristalna supstanca, prozirna ili bijela, čvrsta na sobnoj temperaturi; otapa se na nešto višoj. Glavni oblik mentola u prirodi je (−)-mentol, koji ima (1R,2S,5R) konfiguraciju. Mentol ima lokalna anestetička i kontrairitantska svojstva; u širokoj je upotrebi za olakšavanje manjih iritacija grla. Također djeluje i kao slab agonist kapa opioidnog receptora.
Struktura
Prirodni mentol postoji kao jedan čist stereoizomer, skoro redovno u(1R,2S,5R) formi (donji lijevi ugao na dijagramu ispod). Osam mogućih stereoizomera su:
UEFA Evropska liga 2009/2010 - 1. pretkolo
Raspored utakmica
1 Zbog postignutog gola u gostima tim Haladás Szombathely kvalifikovao se drugo kolo kvalifikacija.
Mentol
Struktura
U prirodnom jedinjenju, izopropilna grupa je u trans orijentaciji sa metil i hidroksil grupom. To se može prikazati na sledeće načine:
UEFA Evropska liga 2009/2010 - 1. pretkolo
Raspored utakmica
2 Zbog neposjedovanja licence UEFA, umjesto tima FK Sloboda iz Tuzle, predstavnik Nogometnog saveza Bosne i Hercegovine je NK Široki Brijeg
Zadnji put aktualizirano 3. jula 2009. godine
Kvalifikovani timovi
Ukupni pobjednici nakon dvije utakmice plasiraju se u drugu rundu kvalifikacija.
NGC 6636-1
NGC 6636-1 (također poznat kao MCG 11-22-46, PGC 61782 i UGC 11221) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 202 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Zmaj. Najveći prečnik je 2,10 (123 hiljade sg) a najmanji 0,3 uglovnih minuta (18 hiljada sg).
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Svjetsko prvenstvo u nogometu 1978 - nokaut faza
mini|desno|225px|Nogometaši Argentine i Holandije pred početak finalne utakmice. Nokaut faza Svjetskog prvenstva u nogometu 1978. godine bila je završna faza takmičenja Svjetskog prvenstva. U nokaut fazi odigrane su dvije utakmice: utakmica za treće mjesto i finalna utakmica. Pobjednici grupa druge gripne faze kvalificirali su se u finale svjetskog prvenstva, dok su drugoplasirane ekipe druge grupne faze takmičenja igrali utakmicu za bronzanu medalju.
Utakmica za treće mjesto
<section begin=SP 1978 - utakmica 37 /><section end=SP 1978 - utakmica 37 />
Finale
<section begin=SP 1978 - utakmica 38 /><section end=SP 1978 - utakmica 38 />
Tešanjska sahat-kula
"Sahat je ranije pokazivao vrijeme a la turca, a današnji sahat, koji pokazuje srednjoevropsko vrijeme, donesen je iz Beča 1890". Od ukupno 21 sahat-kule koje su sagrađene u Bosni i Hercegovini Tešanjska sahat-kula spada u 4 koje i danas rade.
Dobrova (Dobrova–Polhov Gradec)
mini|280px|Dobrova, Marijina crkva Dobrova je naseljeno mjesto i sjedište općine Dobrova–Polhov Gradec, regija Srednja Slovenija, Slovenija.
Historija
Do teritorijalne reorganizacije u Sloveniji nalazila se u sastavu grada Ljubljane, odn. stare općine Vič–Rudnik.
Stanovništvo
Na popisu stanovništva 2011. godine, Dobrova je imala 943 stanovnika.
Napomena: ''U 2016. izvršena je manja razmjena teritorija između naselja Dobrova i Šujica.''
Narodni muzej umjetnosti Azerbejdžana
Narodni muzej umjetnosti Azerbejdžana je najveći muzej umjetnosti u Azerbejdžanu. Osnovan je 1936. godine u Bakuu i 1943. je imenovan po Rustamu Mustafajevu, uglednom azerbejdžanskom scenskom dizajneru i dramaturgu. Muzej se sastoji od dve zgrade koje stoje jedna pored druge. Ukupna zbirka muzeja obuhvata preko 15000 umetničkih dela. Stalnu postavku čini preko 3000 predmeta smešteno u 60 soba. Oko 12000 predmeta se čuva u depou. Muzej periodično menja eksponate kako bi se više tih predmeta moglo privremeno prikazivati. Muzej je trenutno smešten u dve zgrade sagrađene u 19. vijeku.
Proteinogena aminokiselina
thumbnail|400 px|Proteinogene aminokiseline su male frakcije svih aminokiselina Proteinogene aminokiseline su aminokiseline koje su prekursori proteina i koje su u proteine uklučene kontranslacijski – to jest, za vrijeme prevođenja genetičkog koda. Kod prokariota postoje 22 proteinogene aminokiseline, ali  je kod eukariota samo 21 kodirana iz jedarnih gena. Od 22, pirolizin (O/Pyl) je uključen u proteine različitih posttranslacijskih modifikacija biosintetičkih mehanizama; preostala 21 su direktno kodirane izvornim genetičkim  kodom, uključujući i selenocistein (U/Sek), koji koristi poseban oblik ubacivanja u translacijskoj inkorporaciji, ali to se ne smatra posttranslacijskom modifikacijom. Od svih preostalih (20), ljudi mogu sintetizirati 11, koje nastaju od drugih ili iz drugih molekula,  posrednika metabolizma. Ostalih devet mora biti konzumirano (obično kao njihovi derivati u proteinima), pa se nazivaju esencijalne aminokiseline. Esencijalne aminokiseline su histidin, izoleucin, leucin, lizin, metionin, fenilalanin, treonin, triptofan i valin (tj. skraćeno: H I L K M F T).
Narodni muzej umjetnosti Azerbejdžana
Historija
Savet narodnih komesara RSFSR Azerbejdžanske SSR. odlučilo je 1936. godine da razdvoji umjetničko odeljenje od Državnog muzeja Azerbejdžana i organizuje ga kao nezavisni muzej. Ekspedicije su muzeju obezbedile prve eksponate. Pored toga, kupljeni su i drugi eksponati. Ceremonija otvaranja muzejske prve izložbe organizovana je 1937., i 1951. godine sedište muzeja, baroknim dvorcem De Bur sagrađenim krajem 19. vijeka, se seli na sadašnju lokaciju.
Proteinogena aminokiselina
Riječ "proteinogene" znači  "protein gradeće". Proteinogene aminokiseline mogu se kondenzirati u polipeptid (podjedinice proteina) u procesu koji se zove translacija (druga faza biosinteze proteina, dio ukupnog procesa ekspresije gena).
Narodni muzej umjetnosti Azerbejdžana
Historija
Zgrada je 2006. temeljno rekonstruisana i otvaranje nove izložbe održano je 2009. godine. Muzej je 2011. proglašen prvim nacionalnim, a zatim i Evropskim muzejskim standardom (EUMS), koji ispunjava međunarodne standarde i kriterijume, što je primereno za muzej i podrazumeva visokokvalitetne muzejske usluge i profesionalno iskustvo; to je bila jednoglasna odluka Saveta direktora Evropske ekonomske komore za razmenu, trgovinu i industriju (EEIG), smeštenog u Briselu.
Proteinogena aminokiselina
Nasuprot tome, neonproteinogene amino kiseline ili nisu uključene u proteine (poput GABA, L -DOPA, ili trijodtironina) ili se ne proizvode izravno u izolaciji i standardnim ćelijskim procesima (poput hidroksiprolina i selenometionina). Potonji često nastaje iz posttranslacijske modofikacije proteina. Za proteinogene aminokiseline je tvrđeno je da su se u vezi sa aminokiselinama koje se mogu prepoznati po ribozimima autoaminoacilacijskog sistema. Stoga, nonproteinogene aminokiseline bi bili isključeni iz kontingenta evolucijski uspješnih nukleotida, na bazi postojećih oblika života. Drugi razlozi koji mogu objasniti zašto neke specifične nonproteinogene aminokiseline nisu generalno uključene u proteine su naprimjer, za ornitin i homoserin da cikliziraju  protiv okosnice peptida i fragmentiranja proteina s relativno kratkim poluraspadom, a drugi su otrovni jer oni mogu biti pogrešno ugrađeni u proteine, kao što je  argininu  analogni kanavanin.
Narodni muzej umjetnosti Azerbejdžana
Historija
U biblioteci muzeja je približno 9000 naučnih knjiga i monografija, kataloga, albuma i druge profesionalne literature. Tu je i zbirka retkih knjiga starih publikacija.
Proteinogena aminokiselina
Neproteinogene aminokiseline su uključene u neribosomni peptidi, koji se ne proizvode u ribozomima tokom translacije.
Narodni muzej umjetnosti Azerbejdžana
Historija
Izložbe sačuvane u kolekciji Narodnog muzeja umjetnosti Azerbejdžana uključuju antička umjetnička dela koja potiču iz 4. vijeka pre nove ere. Keramičke posude dekorisane antičkom dekoracijom nađene u Nahčivanu, Mingečeviru, Fizuliu i Kanlaru (sada Gojgol); dekorativne lampe i staklene pločice iz Seldžučkog perioda; delovi frizova iz zamka Bail iz 13. vijeka; kovčezi 14-18. vijeka nađeni u Apšeronu i Šemahu; fini rukopisi o Kuranu i knjige iz 16. vijeka o astrologiji; originalne Tabriz minijature u temperi, zlatnoj vodi i vodenim bojama; radovi proslavljenih umetnika Mir Mohsun Navaba, Mirze Kadima Erevanija, Usta Gambar Karabagi, od prvih profesionalnih umjetnika u Azerbejdžanu i od strane naših savremenika;očuvani umjetnički metalni predmeti iz 16. i 17. vijeka i uzorci originalne tkanine, vezenje, narodna nošnja i tepisi i nakit iz 18-20. vijeka. Štaviše, dostupni su u muzeju: kolekcija nacionalnog blaga, primerci statua, likovne i grafičke umjetnosti i druge dekorativno-primenjene umhetnosti zapadne Evrope (Francuska, Nemačka, Austrija, Italija, Grčka, Flandrija, Danska, Španija) i Istoka (Iran, Turska, Japan, Kina, Indija, Egipat, Bliski istok).
Proteinogena aminokiselina
Struktura
Slijede ilustruje struktura i skraćenice 21 aminokiseline koje su direktno kodirane za sintezu proteina u genetičkom kodu eukariota. Strukture koje su date u nastavku su standardne hemijske strukture, a ne tipični bipolni oblici koji postoje u vodenim otopinama. thumb|upright=3.5 |left|alt=Table of amino acids| Grupirana tabla 21 aminostrukture, nomenklatura i pKa vrijednosti njihovih bočnih grupa
Vedrana Rudan
Vedrana Rudan ( Opatija, 29. listopada 1949. ) hrvatska je spisateljica i novinarka.
Završila je Pedagošku akademiju u Rijeci - kako kaže "srpski ili hrvatski" i njemački. U životu, prije nego što se proslavila, radila je razne poslove - bila je učiteljica, turistički vodič, prodavačica sladoleda i novinarka nekoliko hrvatskih listova. Radila je kao urednica na Hrvatskom radiju i kao voditeljica jedne TV emisije. Poznata po svom nepristrasnom i sočnom jeziku, dobila je otkaz 1991. godine. Pravosnažnom sudskom presudom vraćena je na posao 1993. godine, ali je bila spriječena da radi, pa je sama dala otkaz. Godine 2003. odlučila je da postane spisateljica. U januaru 2009. godine otpuštena je sa Nove TV zbog svoje antisemitske izjave povodom Međunarodnog dana sjećanja na holokaust.
Poznata je po kratkom i oštrom stilu pisanja "bez dlake na jeziku". Štiti one koji su ostali bez posla, siromašne, ugrožene žene, obične ljude. Na meti su tajkuni, vlast, bankari, licemjerje u Crkvi, privatizacija, ulazak Hrvatske u NATO i mnoge druge. Članica je Društva hrvatskih književnika.
Proteinogena aminokiselina
Hemijske osobenosti
U nastavku je tabela sa jednoslovnim i troslovnim simbolima i hemijskim svojstvima bočnih lanaca standardnih aminokiselina. Navedene mase su bazirane na ponderiranom prosjeku elementarnih izotopa njihovie prirodne abundancije. Formiranje peptidne veze rezultira u eliminaciji molekula vode, tako da je jedinice mase aminokiselina u proteinskim lancima smanjena za 18,01524 Da.
Vedrana Rudan
Radovi su joj prevođeni na engleski, mađarski, slovenački, poljski, francuski, italijanski, ruski i makedonski jezik. Prevedeno joj je nekoliko knjiga u Rusiji, a nekoliko priča i knjiga u Americi. Pozorišne predstave dramatizovane prema njenim knjigama izvođene su u Rijeci, Zagrebu, Beogradu, Varšavi, Londonu, Santa Monici i Budimpešti.
Proteinogena aminokiselina
Hemijske osobenosti
Opće hemijske osobenosti
Vedrana Rudan
Živi u Rijeci.
Proteinogena aminokiselina
Osobenosti bočnog lanca
Napomena: pKa vrijednosti aminokiselina su obično malo drugačije kada su unutar proteina. U ovoj situaciji, proteinski pKa proračuni se ponekad koriste za izračunavanje promjena u pKa vrijednosti aminokiselina.
Narodni muzej umjetnosti Azerbejdžana
Historija
Uz tepihe, ovde su izložene i druge vrste dekorativne i primenjene umjetnosti Azerbejdžana, kao što su različite tehnike vezenja, umetničke metalne izrade, umetničke tkanine, rezbarenje drveta, izrada nakita itd. Vez zlatnim nitima tipa "gulabatin" široko je rasprostranjen u Azerbejdžanu. Šemaha, Šuša i Baku su tradicionalno bili centri ove vrste umjetnosti. Crveni i zeleni baršun bili su osnova za vezenje zlatnim i srebrnim nitima. Šeširi i takozvani "arakčini" bili su ukrašeni rozetama i medaljonima napravljenim od stilizovanih latica i zvezda. "Arhalig" i "kulaja" takođe su bili izvezeni zlatnim nitima. U muzeju su izloženi predmeti različitog oblika, veličine i namene izvezeni zlatnim nitima, uključujući "arakčine", maramice, cipele, skice za češljeve i kozmetiku, boje za obrve i trepavice, skice za satove, kutije za olovke i mnoge druge stvari.
Proteinogena aminokiselina
Genska ekspresija i biohemija
* UAG je normalno amber stop kodon,  ali i kodiranje pirrolizina  ako  je prisutan PYLIS element]. ** UGA je normalno opal (ili amber) stop kodon, ali kodira i selenocistein, je prisutan SECIS element.