Bizantijska_umjetnost_za_vrijeme_vladavine_Justinijanove_i_Heraklijeve_dinastije
Liturgijski predmeti
thumb|350px|lijevo|Jedan dio srebrnog liturgijskog pribora pronađenog kod Antalyje (Sionsko blago). Hrišćanske zajednice su se širile širom Sirije i Male Azije od 5. vijeka nove ere, a obilje srebrnog posuđa, tanjira, pehara i drugih liturgijskih predmeta otkrivenih širom istočnog Sredozemlja svjedoče o nevjerovatnom blagu njihovih crkava. Postoje srednjovjekovni tekstovi koji nam govore kako se obavljala liturgija, koji su predmeti korišteni i šta su simbolizirali. Pored toga, postoje slike i mozaici koji prikazuju službu koja je izvedena u kojoj su ilustrirane svete posude i drugi liturgijski predmeti. Najvažniji predmet za liturgiju rane bizantijske crkve bio je oltar, a među pronađenim srebrnim predmetima Sionskog blaga su i oplate koje su uokvirivale sto za oltar dimenzija 2,25 x 1,16 m. Vrh stola bio je prekriven sa četiri dugačka pravougaona srebrna lista, na čijim obodima se nalazi religijski natpis lokalnog biskupa. Liturgijska lepeza je do 6. vijeka postala ceremonijalni predmet, dok je ostali raskošni pribor imao praktičnu ulogu u obavljanju liturgije. thumb|250px|desno|Antiohijski kalež, urađen tokom prve polovine 6. vijeka. [[Metropolitan (muzej)|Metropolitenski muzej umjetnosti, New York City.]] Kalež iz 6. vijeka bio je jedan od najvažnijih euharistijskih posuda. Vrlo jednostavnog dizajna, ima polukuglastu zdjelu i nožicu za plamen. Njegov ukras sastoji se samo od lijepo urađenog natpisa oko oboda, koji je prvo duboko urezan, a zatim ispunjen sjajnom crnom metalnom legurom srebra i sumpora zvanom nijelo. Dvije vrpce pozlate iznad i ispod natpisa dovršavaju njegovu ornamentiku. Ova kombinacija pozlate i nijela tipična je za srebro iz 6. vijeka i jedan je od najčešćih načina ukrašavanja. Za razliku od drugih pronađenih bizantijskih kaleža iz tog vremena, Antiohijski kalež (slika desno) je imao mnogo više ukrasa. Na njemu su uočljive mladice vinove loze sa raznim pticama, životinjama i dvanaest uspravnih ljudskih figura. Drugi predmet po važnosti u obavljanju liturgije je tanjir (slika gore lijevo), koji je obično pravljen od zlata ili srebra, a na koji je stavljan euharistijski hljeb. Liturgijski tanjiri (promjera 60,5 cm) obično su imali simbole križa, a bili su prekriveni predmetom u obliku zvijezde, asteriskom (na grčkom, asteriskos, što znači mala zvijezda), koji je štitio hljeb od dodira sa posebnim velom ("aer") koji je stavljan na njega. Posljednje liturgijsko posuđe koje zaslužuje spomen je kadionica. Najčešći oblik je cilindrični otvoren pehar, ovješen lancima, u kojem se mirisni tamjan palio dok ga je đakon nosio kroz crkvu tokom svetog rituala. Uzlazni oblaci tamjana simbolizirali su u bizantijskom umu molitve vjernika koje su se uzdizale ka bogu. Sionsko blago čuva dvije najsloženije i najljepše kadionice koje su sačuvane iz vremena antike. Obje su izvedene ukrasnom repoussé tehnikom u srebru, a obje nose urezane nijelo natpise. Važnost ovih dragocjenih predmeta uočljiva je u poznatim mozaicima darodavaca u Crkvi sv. Vitale u Ravenni, gdje su car Justinijan i njegova supruga Teodora, zajedno sa svojom pratnjom, prikazani kako toj crkvi nude pribor potreban za božansku službu: veliki liturgijski tanjir, kalež, draguljima ukrašen procesijski križ, evanđeosku knjigu s okvirima optočenim draguljima i kadionicu. Značaj ovako predstavljene scene podvlači se na tipičan bizantijski način, sa zlatom izvezenom slikom na Teodorinom purpurnom ogrtaču, na kojoj su prikazana sveta tri kralja koja nose darove u čast rođenja Hrista. Važno je spomenuti i korice knjiga ukrašene srebrnim listovima koje su bile pričvršćene na drveno ili kožno jezgro korica knjige. thumb|250px|lijevo|Kovana srebrna vaza s kraja 6. i početka 7. vijeka, pronađena kod antičke Emese blizu sirijskog grada Homsa. Lijep primjer procvata izrade metalnih predmeta i nevjerovatnih blaga bizantijske crkve u 6. i 7. vijeku nove ere je i kovana srebrna vaza pronađena krajem 19. vijeka među crkvenim ruševinama, na mjestu drevne Emese kod današnjeg grada Homsa u Siriji. Na osnovu njene dekoracije možemo je uvrstiti među liturgijske predmete, a koristila se za držanje vina tokom euharistijske ceremonije. Medaljoni oko tijela vaze ukrašeni su biblijskim likovima: Hrist uz čiji bok su sveti Petar i Pavle, Bogorodica između dva anđela, te Jovan Krstitelj i Jovan Evanđelista. Dekoracija vaze ograničena je na široku ploču oko tijela, obrubljenu vijencima od stilizovanog lišća i rogovima akantusa, isprekidanom sa osam medaljona, od kojih svaki sadrži portretno poprsje biblijske figure. S jedne strane, Bogorodicu prate dva anđela; s druge strane, Hristos je prikazan kako u lijevoj ruci drži Knjigu evanđelja, a desna ruka podignuta u znak blagoslova. Hristov portret okružuju tradicionalni bizantijski ikonografski prikazi svetaca. Međutim, na vazi iz Emesa nema natpisa, niti uobičajenih pet pečata carske uprave iz Konstantinopolja. Kvalitet urađenih reljefa ukazuje na to da su napravljeni u bizantijskoj prijestolnici, Ova srebrna vaza predstavljena je prvi put u Louvreu 1892. godine. Izuzetna je po svojoj veličini i finoj reljefnoj dekoraciji (izrada i graviranje), a široko tijelo i visoki cilindrični vrat podsjećaju na klasičnu amforu. Ručka (koja je sada izgubljena) olakšala bi njezinu upotrebu. Vaza je izrađena krajem 6. ili početkom 7. vijeka nove ere, kada je u velikom procvatu bila bizantijska obrada metala, a posebno izrada liturgijskih predmeta.