cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Zemljišne knjige
U zemljišnim knjigama vodi se evidencija o svim nepokretnim stvarima, bez izuzetka. Takvu evidenciju je moguće organizovati zato što su nepokretne stvari ograničene u broju i u prostiranju. Za sve pokretne stvari, čiji je broj beskonačan, ovakva evidencija bila bi besmislena čak i kad bi je bilo moguće organizovati.
Na drugoj stvari iako je vođenje zemljišnoknjižne evidencije veoma skupo, to se ipak može izvesti s obzirom na veliku vrijednost koju nepokretnosti imaju. Za pokretne stvari troškovi evidencije prelazili bi vrijednost stvari. Zatim, nepokretnosti imaju položaj koji se ne mijenja, što također olakšava evidenciju. Pokretne stvari se prenose iz jednog mjesta u drugo, iz jedne zemlje u drugu i to obilježje čini poretne stvari nepodesnim za evidenciju.
U zemljišne knjige se upisuju ne samo nepokretnosti kao stvari nego i prava koja postoje na njima. Smisao zemljišnih knjiga nije samo u tome da se nepokretnosti evidentiraju nego i da se njihova pravna situacijia učini dostupnom javnosti. U zemljišne knjige se upisuju stvarna prava na nepokretnostima i neka od obligacionih prava koja se odnose na nepokretnost, npr. ugovorno pravo preče kupovine i pravo otkupa. Pored toga u zemljišne knjige se mogu upisati i neke činjenice koje su od značaja za mogućnost pribavljanja prava na nepokretnostima (npr. činjenica da je zemljište eksproprisano – zabilježba ekspropriacije).
M1879 Reichsrevolver
Reichsrevolver ili M1879 Reichsrevolver (M79) je bio prilično zakašnjen odgovor njemačke vojske pri unifikaciji arsenala. Dok su sve druge vojske tog vremena imale unificirane arsenale ličnog oružja, Njemačka tek 1879. godine uvodi jednake revolvere za potrebe različitih dijelova oružanih snaga. Rezultat je bio revolver Modell 79, vrlo jednostavne izrade i sa jednostavnim mehanizmom. Osim toga, ovom revolveru je nedostajala mogućnost izbacivanja čahura od metaka putem ugrađenog sistema, što je kod drugih modela bilo već u to doba uobičajeno. 1883. godine dolazi do modifikacije ovog modela. Poboljšanja se nalaze u olakšavanju okvira i cijevi, te u smanjenju veličine. Ove promjene se naglašavaju novom identifikacijom kao Modell 83 (M83). Iako zastario i već prevaziđene tehnike, ovaj revolver se zadržava u njemačkoj vojsci sve do 1908. godine, kada ga zamjenjuje Luger P08 poluautomatski pištolj.
NGC 6335
NGC 6335 (također poznat kao ESO 454-**10) je grupa zvijezda i nalazi se u sazviježđu Škorpion. Prvo otkriće je napravio John Frederick William Herschel 27. juna 1837. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
BIOS
mini|desno|Prikaz BIOS-a BIOS je skraćenica od Basic Input/Output System, a to je prva stvar koju vidite nakon uključenja vašeg računara, kojime sistem provjerava osnovne postavke računara. Nakon provjeravanja BIOS daje instrukcije procesoru da učita operativni sistem. Praktično bez BIOS-a ne bi mogli pokrenuti operativni sistem (Microsoft Windows, Linux itd.). BIOS se obično nalazi na matičnoj ploči, iako ga često imaju SCSI kontroleri i grafičke kartice. BIOS je Flash memorija, vrsta ROM-a. BIOS služi za postavljanje i mijenjanje parametara, obično za procesor, RAM, šifriranje računara i mnogih drugih opcija.
Naučna strategija
Naučna strategija se sastoji u određivanju nekih ključnih, osnovnih ciljeva naučne djelatnosti, čije ostvarivanje zahtijeva dugotrajni period i označava osnovnu usmjerenost naučnih istraživanja.
Ona razmatra i najsvrsishodnije puteve i sredstva za ostvarivanje tih ciljeva, a također razmatra i najpodesnije organizacijske oblike, u kojima se očekuje da će naučna djelatnost uspjeti da te ciljeve najvjerovatnije i u najvećoj mjeri ostvari.
Naučna strategija se veže za heuristički momenat u metodologiji, jer aktivno učešće metodologije u razradi strategijske zamisli može pomoći da se iz širokog registra istraživačkih iskustava određene nauke odaberu i razviju ona iskustva i oblici istraživanja koji su najprikladniji za ostvarivanje strategijskih ciljeva.
NGC 4922-2
NGC 4922-2 (također poznat kao MCG 5-31-99, PGC 86794 i UGC 8135) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 319 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Berenikina kosa. Najveći prečnik je 0,60 (56 hiljada sg) a najmanji 0,5 uglovnih minuta (46 hiljada sg).
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Šaban Bajramović
Šaban Bajramović (Devnagri: शाबान बायरामोविच) je bio romski pjevač iz Jugoslavije i Srbije. Rođen je 16. aprila 1936. godine u Nišu. Šaban Bajramović je jedan od najčuvenijih romskih pjevača. Proslavio se hitovima kao što su Đelem, đelem, Opa, cupa, Geljan dade, Rovena,Vaker, Bijele ruže i još mnogo naslova. Bio je pjesnik, pjevač, svirač i glumac. Ostavio je dubok trag na muziku u područjima bivše Jugoslavije. Izdao je i sarađivao je na oko 20 albuma i 50 singlova. Smatra se da je komponovao više od 650 pjesama i kompozicija. Njegova interpretacija pjesme Đelem, đelem, je 1964. godine prihvaćena kao himna roma na Svjetskom Romskom kongresu, a pjesmu je komponovao sam Šaban na osnovu teksta kojeg je napisao Žarko Jovanović tokom Drugog svjetskog rata. Bio je prepoznatljiv po crnim sunčanicama koje je krajem devedestih počeo nositi. U skoro svim tekstovima o njemu uz njegovo ime je stajalo "Kralj romske/ciganske muzike". Umro je 8. juna, 2008. godine u Nišu.
Rani život
Šaban Bajaramović je rođen u Niškoj ciganskoj četvrti. Pohađao je samo 4 razreda tadašnje osnovne škole. Kao skoro svi pripadnici njegovog naroda muzičko obrazovanje je sticao na ulici. Osim što je učio svirati na ulici je i zarađivao za život proseći. Znao je svirati neke instrumente, ali najbolje je znao svirati kontrabas. U devetnaestoj godini dobija poziv za vojsku. On odlazi nakratko u vojsku, iz koje dezertira zbog ljubavi prema jednoj djevojci. Uhapšen je i osuđen na tri godine zatvora u čuvenom zatvoru Goli otok. Na sudu je izjavio da ga oni ne mogu osuditi koliko on može podnijeti pa mu je kazna produžena sa tri na pet i po godina. U zatvoreništvu, Šaban se doškolovao te je postao strastveni čitač, tvrdivši da je tu "završio fakultet" po broju pročitanih knjiga.
Počeci karijere
U zatvoru je osnovao zatvorski orkestar. Sa njima je svirao blues, jazz, meksičke i španske pjesme. Najviše su svirali pjesme od Louisa Armstronga i Frenka Sinatre. Iz zatvora izlazi 1961. godine i vraća se u Niš. Počeo je raditi kao kafanski pjevač i zarađivati za život. Na nastupu u kafani 1964. godine negdje na Ibarskoj magistrali ga je zapazio slovenski producent Jure Robežnik koji ga odvodi u Sloveniju da snimi ploču. Po nekima na toj ploči je najbolje ikad odpjevana pjesma Đelem, đelem. Nakon te ploče postaje zapažen, a i dalje nastavlja posao kafanskog pjevača i on počinje snimati nove ploče kojima dovodi svoju karijeru na vrhunac moći sredinom sedamdesetih.
Vrhunac karijere
Šaban Bajramović početkom sedamdesetih postaje prava zvijezda i najpoznatiji pjevač romskih pjesama u Jugoslaviji. Sedamdestih Šaban izdaje ploču sa jednom od najpoznatijih romskih pjesama koju je pjevala i belgijska grupa Vaya con Dios, a to je bila Đelem, đelem. U sedamdesetima on izdaje i čuveni hit Geljan dade koji je poslije prepjevan u Prokleta je Amerika. Sredinom sedamdesetih on osniva grupu Crna mamba sa kojom je gostovao širom svijeta, a čuvena mu je posjeta i Indiri Gandhi i Džavaharlalu Nehru. Do kraja sedamdestih on izdaje još nekoliko singlova kao što su Hanuma, Laži, laži Vere, Rovena i Opa, cupa. I na vrhuncu karijere on je živio u Nišu kojeg nikada nije opjevao.
90esete
Početkom devedesetih godina Šaban se počinje povlačiti sa scene zbog lošeg zdravlja.Devedesetih nije snimao, a što se tiče muzičkih aktivnosti pjevao je uglavnom na koncertima, romskim druženjima i kafanama. Tokom rata nije se pojavljivao u javnosti. Nakon rata glumio je i u dva filma, gdje je uglavnom bio zastupljen kao muzičar. Nakon što je skoro čitavu karijeru proveo sa bendom Crna mamba kojeg je i predvodio, on se krajem devedesetih pridružuje muzičkom sastavu Mostar Sevdah Reunion sa kojim je snimio i dva CD-a.
2000te
Od 2000. godine do smrti Šaban je svoju karijeru uzdigao na viši stepen nego sedamdesetih i osamdesetih godina prošlog vijeka. Nakon što je uspostavio saradnju sa Mostar Sevdah Reunionom, 2001. godine je snimio i CD sa njima. Saradnju sa njima završava 2002. godina, MSR karijeru nastavljaju sa Ljiljanom Butler. Svoju saradnju je nastavio sa bendom Cubismo. Sa Cubismom Šaban sarađuje na CD-u Amigos gdje se pojavljuje sa pjesmom Geljan Dade i Đelem, đelem. Nakon toga Južni Vetar je objavio njegova četiri CD-a 2005. godine, a Jugovideo je također objavio njegova tri nova CD-a. Njegov posljednji CD je je objavljen 2006. godine i bio je to Romano Raj.
Smrt
thumb|200px|desno|Spomenik Šabanu Bajramoviću u Nišu otkriven 12. avgusta 2010. Šaban se početkom 2007. godine jako razbolio. Iako je bio na bolesničkoj postelji došao je na jazz fest u Niš. Nakon blažih napada srca on je premješten petog juna u Nišku bolnicu. U posjetu su mu dolazili pjevači i zvaničnici. Nakon tri dana provedena u bolnici umire od srčanog napada. Sahranjen je na Niškom Novom Groblju ili Romskom groblju u srijedu 10. juna. . Na sahranu i dženazu su došli predsjednik Srbije Boris Tadić i ministar Rasim Ljajić kao i mnogobrojne estradne ličnosti i predstavnici manjina iz Srbije i inostranstva. Spuštanje kovčega je obavljeno uz taktove pjesme Đelem, đelem, a nakon što je spušten u grob dobio je aplauz. Govorove su držali Zoran Živković koji mu je zahvalio na više od 700 pjesama, Goran Paskaljević koji ga je ispratio rječima "Srećan put Šabane u legendu", a muftija Muhamed Jusufspahić mu je na romskom rekao "Hvala Šabane". Od ostalih poznatih koji su došli na sahranu mogu se izdvojiti bivši republički premijer Zoran Živković, reditelj Goran Paskaljević, pjevač Dragoslav Mihajlović Kanarinac, predstavnik Nacionalnog savjeta Roma Dragan Acković, beogradski muftija Muhamed Jusufspahić i predstavnici saborskih zastupnika nacionalnih manjina iz Zagreba koje je predvodio Nazif Memedi, Boban Marković, Željko Samardžić, Dobrivoje Topalović, Boban Zdravković, Neša i Peca iz rock grupe "Galija", Goran Šepa iz rock grupe "Kerber".
Privatni život
Šaban Bajramović je bio oženjen suprugom Milicom skoro trideset i pet godina. Sa njom je imao četiri kćerke. Sva njegova djeca žive izvan Srbije sa djecom. Šaban je i sam govorio da mu je nedostatak djece i unučića tužna inspiracija. Šaban je inače bio veliki kockar i pijanica pa i sam je govorio da sve što zaradi prokocka i popije. Jednom je ispričao da je prvu veću platu potrošio na dugo željenog mercedesa, ali ga je nedugo poslije toga prokockao. Isto tako je tvrdio da je pročitao preko 20.000 knjiga. Živio je u skromnom domu u Nišu, a pred smrt nije imao mnogo sredstava. Ministar za odnose sa Haškim sudom Rasim Ljajić mu je tokom posjete u bolnici obećao dati 30.000 dinara, ali dva dana nakon toga Šaban je umro.
Pedoeova nejednakost
U geometriji, Pedoeova nejednakost, koja je dobila naziv po Danielu Pedoeu, kaže da ako su a, b i c dužine stranica trougla površine f, i gdje su A, B i C dužine stranica trougla površine F, tada je
gdje znak jednakost imako ako i samo ako su dva trougla slična.
Uočite da je izraz ne lijevoj strani nije samo simetričan po bilo kojim od šest permutacija skupa { (A,a), (B,b), (C,c) } parova, nego —možda ne tako očito— ostaje isti ako se a zamijeni sa A, b sa B i c sa C. Drugim riječima, to je simetrična funkcija para trouglova.
Pedoeova nejednakost je generalizacija Weitzenböckove nejednakosti.
Manuel Vázquez Montalbán
Manuel Vázquez Montalbán rodio se u junu 1939-e godine u Barceloni kao sin Evarista i Rose, roditelja koji su se iz različitih krajeva Španije nastanili u Barceloni. Njegovo rođenje su obilježile drame kakve je donijela historija i njen mehanizam, a to su građanski rat-vojni puč, kraj toga rata, pad Barcelone i hapšenje njegovog oca Evarista. Njegov otac je već bio izvan Španije i trebao je da izbjegne u Meksiko iz Francuske, iz Bordeaux-a kada se u Barceloni rodio Manuel Vazquez Montalban. Prilikom povratka u povodu rođenja sina,prepoznao ga je pripadnik pete kolone i tako je uhapšen otac Manuel Vazquez Montalbana. Nakon što je proveo pet godina u zatvoru samo zbog republikanske pripadnosti, vratio se kada je Manuel već imao pet godina. Majka je izdržavala porodicu koja je živjela u ulici Botella u ekscentričnoj četvrti Bario Chino ili Kineska Četvrt.
Nakon studija je mladi Manuel zatvoren u zatvor Lerrida zbog toga što je prosjedovao na ulici ali je srećom pomilovan kada je umro papa. U zatvoru je pisao poeziju i njegov veliki uzor bio je T.S. Eliot značajni Engleski pjesnik. Značaj Manuel Vazquez Montalbana je ogroman u književnosti druge polovine 20. vijeka u Španiji jer je njegova književnost zasnovana na višeznačnom stilu nevezanom nikada za jedan zadat ideološki koncept. Tu višeznačnost i polisemiju je koristio u svom crnom romanu-la novela negra-pomoću svoga detektiva, glavnoga junaka ne samo konkrektnih epizoda nego glavnoga junaka jednog književnog otkrića ogromne vrjednosti, a to je ogromna Montalbanovska polisemija i pasivan promatrački odnos prema svijetu začinjen melankolijom, humorom, sarkazmom, cinizmom i hedonizmom. Sve su prilike da je Manuel Vazquez Montalban prepoznat prvenstveno kao izumitelj privatnoga detektiva Carvalha iako je on tvorac ogromnog broja tekstova o književnosti i politici koji su odlična klasična građa i primjer nesvakidašnje borbe na intelektualnom planu.U jednom istraživanju o literaturi Montalbana koju je objavio Oxford University Press za Univerzitet St Andrews u časopisu Forum iz Januara 2004 se objašnjava koliko multiplikacija izmjena i promjena u gradu odnosno četvrti koju nastanjuje junak,detektiv Pepe Carvalho utiće na prekid kontinuiteta prirodnog i urođenog koji se prekida realnim uništenjem predhodnih četvrti u kojima je detektiv proveo jednu fazu života a sada je svjedok kako se prošlost pretvara u novi svijet odnosno novi prostor i zbog njegove izgradnje i nadogradnje su pometeni ranije upoznati bliski prostori.Brza metamorfoza grada ostavlja usamljenog čovjeka bez kontinuiteta i koji je potpuno usamljeni nosilac svoga pamćenja onih dijelova grada koji su nestali zarad lukrativne izgradnje novih u jeku industrijalizacije i nove tehnologije.Pomoću detektiva Pepe Carvalha vidimo Barcelonu i njene unutrašnje metamorfoze koje su u literaturi Montalbanovoj toliko univerzalne te je on tako u nekim svojim intervjuima,tekstovima i novelama napravio igru u kojoj su svi industrijalizovani prostori na svijetu toliko nalik jedni drugima pa se ime jednog mjesta može primijeniti na bilo koje.Pepeova Barcelona postaje predstava svijetske uniformizacije i shvatamo koliko je neki grad kao bilo koji drugi grad besmisleno sličan pa se tako igrajući u jednom kultnom romanu Montalbanovom govor o Barceloni prikazuje kao govor o Bostonu.
Grb Norveške
Grb Norveške jest ovalni štit sa zlatnim okrunjenim propetim lavom sa sjekirom na crvenom polju. Lavlja kruna označava da je Norveška monarhija, a sjekira je historijski povezana s Vikinzima i izradom drvenih brodova.
Grb Norveške jedan je od najstarijih u Evropi i, prema nekim podacima, datira iz 13. vijeka. Sam izgled vremenom je trpio određene izmjene (npr., dužina sjekire), ali je generalna kompozicija ostajala ista. Motiv lava sa sjekirom glavni je motiv i grba norveške kraljevske porodice, uz još neke dodatne elemente.
Pretorijanci
Pretorijanci ili pretorijanska garda (lat. Praetoriani) naziv je za posebnu komponentu rimske vojske. U doba Rimske republike bilo je uobičajeno da vojni zapovjednik ima svoju ličnu gardu, nazvanu cohors praetoria ("pretorijanska kohorta"). Oktavijan Avgust je 27. godine p. n. e., u cilju vojne odbrane Italije, u kojoj nije bilo stacioniranih legija, formirao jedan stalni vojni odred od devet kohorti (od kojih je svaka vjerovatno imala po hiljadu vojnika), koji se sastojao od njegove lične straže i veterana. Tri kohorte bile su stacionirane u samom gradu Rimu, a ostalih šest u obližnjim italskim gradovima. Ovaj je odred Avgust zadržao pod svojom vlastitom kontrolom, i tek je 2. godine p. n. e. postavio dva komandanta, nazvana praefecti praetorio ("pretorijanski prefekti"). Tako je nastala pretorijanska garda, koja će kasnije u pojedinim trenucima igrati veoma važnu ulogu u historiji Rimskog carstva. Političku važnost pretorijanci su počeli sticati kada ih je Sejan, Tiberijev pretorijanski prefekt, sve okupio u jednoj kasarni u sjevernom dijelu grada Rima. Pretorijanci su pratili cara i članove njegove porodice i dok su se oni nalazili u Rimu i kada su putovali van grada. Njihova vojna služba prvobitno je trajala dvanaest godina, ali je uskoro produžena na šesnaest. Pretorijanci su primali visoku platu, kao i česte i obilne "darove" (donativa).
Historija
Naziv pretorijanci potječe od latinske riječi praetorium, kojom je označavan šator rimskih vojskovođa, naročito pretora, koji su magistrati sa imperijom bili ovlašćeni da komanduju vojskom. Od 3. vijeka p. n. e. rimske vojskovođe su imale pravo da u ratno vrijeme među vojnicima izaberu gardiste, koji bi potom čuvali njihov šator i ličnost. Ovakav odred se nazivao pretorijanska kohorta (cohors praetoria) i sastojao se i od pješaka i od konjice. Kohorta je pratila istaknute rimske državnike i vojskovođe poput Cezara, Marka Antonija i Oktavijana (budućeg cara Avgusta). Već je Cezar 61. p. n. e. osnovao elitnu Legiju X Konjaničku (Legio X Equestris), koju je uspješno koristio tokom ratova sa Galima i u toku građanskog rata protiv Pompeja. Nakon pobjede nad Antonijem, Oktavijan je uvidio da se stajaći elitni odred može upotrijebiti ne samo u ratno, već i u mirnodopsko vrijeme u političke svrhe.
Počeci
Avgust je 27. p. n. e. formirao pretorijansku gardu od probranih vojnika izabranih iz pograničnih legija. Prvi rimski car je legije razmjestio na granice carstva i zadržao je kontrolu nad tzv. carskim provincijama, tj. provincijama u kojima je bila razmještena vojska. Na taj način centralne oblasti carstva su dobrim dijelom demilitarizovane, a u Italiji južno od rječice Rubikon, drevnom središtu carstva, pretorijanci su predstavljali jedinu oružanu formaciju. Avgust je želio da zadrži privid starog republikanskog uređenja tako da je regrutovao svega devet kohorti koje su se sastojale od po 500 ljudi. Od devet kohorti, u samom Rimu su istovremeno na dužnosti boravile svega tri. Sem kohorti, ustrojeno je i nekoliko konjaničkih jedinica, turmi (turma), koje su brojale po 30 vojnika. Tri pretorijanske kohorte su u Avgustovo vrijeme čuvale carsku palatu i patrolirale u blizini važnih javnih zdanja. Ostale jedinice su bile poslate u okolne italske gradove i samim tim odvojene kohorte nisu predstavljale opasnost po bezbjednost vladara. Organizacija i komanda su zatim unaprijeđene 2. p. n. e. imenovanjem dvojice zapovjednika garde koji su nosili titulu pretorijanskog prefekta. U Avgustovom sistemu car, tj. monarh, je formalno bio princeps, prvi među jednakima i zbog toga su neke od ključnih pozicija u novom poretku povjerene ne senatorima, koji su po porijeklu, uticaju i bogatstvu mogli pretendovati na carski položaj, već osobama iz konjaničkog staleža. Takav je bio slučaj i sa pretorijanskim prefektima.
Avgustova smrt 19. augusta 14. godine je pretstavljala prvu i jedinu priliku u kojoj je garda ostala po strani od smjene na prestolu. Od tada pa nadalje, garda je nerijetko djelovala u skladu sa sopstvenim interesima. Avgustov posinak Tiberije je 15. godine postavio za jedinog prefekta pretorijanaca ambicioznog Lucija Elija Sejana. Tiberije je imao brojne sukobe sa jogunastim senatom i osudio je nekoliko senatora za uvredu carskog veličanstva. Samim tim, bilo mu je potrebno oslanjanje na golu silu, tako da je 17. ili 18. godine povećao broj pretorijanaca sa 500 na 1000 po kohorti. Garda, koja je sada brojala 9000 ljudi, je dovedena 23. godine u Rim i smještena u posebno izgrađen Pretorijanski Logor (Castra Praetoria). Tiberije se najposlije povukao na ostrvo Kapri, odakle je upravljao Carstvom preko Sejana. Po historičaru Tacitu Sejan je ubrzo postao pravi vladar carstva i sproveo je pravu strahovladu. Najzad, Tiberije je 31. godine uklonio Sejana uz pomoć Makrona, prefekta vigila, odreda gradske milicije i vatrogasaca. Garda je prihvatila da žrtvuje svog zapovjednika zarad carevog dara u novcu (donativum), a Makron je zatim naslijedio Sejana na položaju pretorijanskog prefekta. Po glasinama sačuvanim kod rimskog biografa Svetonija, Makron je 37. udavio jastukom starog Tiberija kako bi omogućio dolazak na prijesto svom štićeniku Kaliguli.
Pretorijanski prefekt
Pretorijanskom je gardom tokom Rimskog carstva zapovijedao oficir iz viteškog staleža s nazivom pretorijanski prefekt (praefectus praetorio). Prve pretorijanske prefekte postavio je car Avgust 2. godine p. n. e. i uglavnom ih je bilo dvojica istovremeno na dužnosti. Prefekti su ponekad imali veoma veliki uticaj na cara, kao već pomenuti Sejan na cara Tiberija. Nekoliko pretorijanskih prefekta bili su zapravo poznati pravnici, kao Papinijan, Julije Paulo i Ulpijan, jer su tokom 2. i 3. vijeka p. n. e. pretorijanski prefekti dobijali sve više važnih sudskih ovlašćenja (tj. odgovornost za krivične parnice u cijeloj Italiji osim grada Rima). Ipak, u najvećem broju slučajeva pretorijanski su prefekti bili vojnici. Pošto su bili odgovorni za snabdijevanje vojske, pod Dioklecijanom su postali najvažniji finansijski službenici u državi. Kada je Konstantin Veliki 312. godine raspustio pretorijansku gardu, pretorijanski su prefekti izgubili svoja vojna ovlašćenja i zapravo postali upravnici nad četiri dijela carstva: Galijom, Italijom, Ilirikom i Istokom.
Uloga u političkim prevratima
Trajno premještanje garde u Rim imalo je za posljedicu da su sada pretorijanci postali važan faktor u smjenjivanju i postavljanju careva. Već 41. godine jedan od oficira garde Kasije Hereja je imao vodeću ulogu u atentatu na cara Kaligulu. Zavjera koja je ispletena tom prilikom uključivala je i jedan broj senatora, ali su gardisti bili ti koji su izveli uklanjanje cara, njegove supruge i kćerke. Po sačuvanoj tradiciji, pretorijanci su tada proglasili za cara Kaligulinog strica Klaudija, koji se, preplašen događajima, krio iza zavjesa u carskoj palati. Pokazalo se da je uticaj garde bio toliko snažan da je senat spremno prihvatio Klaudija kao novog cara.
Sljedeći period tokom koga je garda igrala važnu ulogu bio je Neronov pad 68. godine i događaji tokom tzv. Godine četiri cara. Kada je senat 68. godine proglasio Nerona za javnog neprijatelja, pretorijanci su potplaćeni zahvaljujući posredovanju jednog od njihovih prefekata Nimfidija Sabina. Neron je napušten od pretorijanaca koji su sada prihvatili Galbu za cara, nadajući se novim darovima. Međutim, ubrzo se pokazalo da Galba nema namjere da isplati novac koji su unaprijed obećale njegove pristalice. Podršku pretorijanaca je zadobio darežljiviji kandidat, Oton, koga su pretorijanci proglasili za novog cara, dok je stari i škrti Galba brutalno iskasapljen sa svojim najbližim sljedbenicima. U svojim Historijama historičar Tacit je zapisao kako je sada postalo jasno da vojska ima glavnu ulogu u postavljanju careva, tako da su umjesto prijestoničkih pretorijanaca sada pogranične legije počele da diktiraju Rimu svoj izbor kandidata. Kandidat rajnskih legija Vitelije je najposlije porazio Otona nedaleko od Kremone u proljeće 69. godine. Pretorijanci su se hrabro borili na Otonovoj strani, ali kada je postalo jasno da je bitka izgubljena Oton je izvršio samoubistvo. Vitelije je raspustio dotadašnju gardu, a zatim je proširio na ukupno 16 kohorti i popunio ih vojnicima iz njemu lojalnih jedinica. Najzad, politička kriza je okončana 21. decembra 69. kada je favorit istočnih i balkanskih legija Vespazijan prihvaćen za cara, nakon što su njegovi vojnici potukli i ubili Vitelija.
Vespazijan je ponovo sveo brojnost garde na 9 kohorti, a povjerljivi položaj pretorijanskog prefekta je 72. godine povjerio rođenom sinu Titu. Titov brat Domicijan zaokružio je kasnije pretorijansku gardu na ukupno deset kohorti. Ipak, mada je garda bila lojalna neomiljenom caru tokom njegove vlade, Domicijan je septembra 96. stradao u zavjeri u kojoj su se udružili i senatori i vojnici garde. Glavnina garde kao i visoki vojni krugovi su i dalje ostali vjerni uspomeni na Domicijana. Njegov nasljednik, stari i bezdjetni senator Nerva, nije imao dovoljno autoriteta da obuzda soldatesku. Pretorijanski prefekt Kasperije Elijan je sa svojim ljudima oktobra 97. zaposjeo carsku palatu na rimskom brijegu Palatinu i uzeo cara za taoca. Nerva je morao da odobri kažnjavanje Domicijanovih ubica i čak da se javnim govorom zahvali pretorijancima na njihovoj pobuni koja je pomogla izvršenje pravde. Čitav incindent je uticao na Nervu da ojača svoj položaj adopcijom iskusnog i omiljenog vojskovođe Trajana, koji ga je bez potresa naslijedio 98. godine. Nakon toga, Trajan je pogubio Kasperija Elijana i otpočeo sa novom tradicijom: poveo je pretorijance sa sobom u Dačke ratove. Tokom 2. vijeka pretorijanci su često pratili careve tokom njihovih vojnih pohoda. Garda je time uzela učešća u pravim ratnim zadacima tokom Trajanovih ratova protiv Dačana i Parćana, kao i tokom Markomanskih ratova koje je Marko Aurelije vodio na gornjem Dunavu. Ratovi protiv Markomana su po mnogo čemu predstavljali novinu u pogledu ratova koje je carstvo dotada vodilo, između ostalog i po tome što su dvojica pretorijanskih prefekata izgubili život u direktnoj borbi sa varvarima.
Sa ubistvom Komoda, posljednjeg u nizu careva iz dinastije Antonina, 193. godine počinje dugi period političke nestabilnosti. Car je ubijen u dvorskoj zavjeri, ali su pretorijanci bili ti koji su pokušali da izvuku korist i nametnu se kao odlučujući faktor u postavljanju careva. Komodov nasljednik Pertinaks morao je da stavi na aukciju ličnu imovinu svog prethodnika kako bi isplatio gardistima dar u novcu (donativum), koji su iznudili. Najzad, pošto car nije uspio da isplati drugu polovinu obećane sume, 28. marta 193. godine oko 300 pretorijanaca je provalilo u palatu. Prisutni gardisti i dvorani im nisu pružili otpor i Pertinaks je ubijen u toku govora kojim je pokušao da ih pridobije. Nakon ovog atentata, u pretorijanski logor su pohrlila dvojica novih pretendenata na prijesto, gradski prefekt Tit Flavije Sulpicijan i prebogati senator Didije Julijan. Pretorijanci su bukvalno organizovali aukciju i najposlije su prijesto prodali Didiju Julijanu, koji im je zauzvrat obećao 25 000 sestercija (srebrenjaka) po čovjeku. Slično događajima iz 69. godine i ovoga puta se pokazalo da u postavljanju i svrgavanju careva pogranične legije imaju zadnju riječ. Kandidat panonskih legija Septimije Sever je ubrzo umarširao u Italiju i 1. juna 193, poslije vlade od svega 66 dana, pogubio Didija Julijana. Sever je također naredio pretorijancima da ga u kompletnom sastavu i pod oružjem sačekaju na ulazu u Rim, a zatim ih je opkolio, razoružao i raspustio. Nakon toga car koji je odlično poznavao moć vojske je uvrstio u pretorijansku gardu sebi lojalne vojnike iz balkanskih legija.
mini|300px| Novčić cara Didija Julijana, koji je 28. marta 193. na javnoj aukciji kupio carski položaj od pretorijanaca po cijeni od 25 000 srebrenjaka po čovjeku.
Doba dinastije Severa (193.-235.) predstavljalo je po mišljenju modernih historičara period očigledne militarizacije carstva. Sever je umnožio broj legija, podigao visinu vojničkih plata i duplirao broj pretorijanaca. Pored toga, od njegove vladavine pretorijanski prefekt postaje sve više i civilni administrator. Iz tog razloga ovaj prestižni položaj i brojna ovlašćenja Sever je povjerio svom rođaku Gaju Fulviju Plautijanu. Plautijan je kao pretorijanski prefekt postao član senata i konzul (za 203.), kao i tast Severovog sina Karakale. Karakala je uz pomoć majke Julije Domne uspio da ubijedi oca da Plautijan kuje zavjeru sa ciljem da zbaci carsku porodicu, tako da je pretorijanski prefekt pozvan u palatu 22. januara 205. i osuđen na smrt. Sever je nakon toga komandu nad gardom ponovo podijelio na dva ravnopravna pretorijanska prefekta, ali je jedno od dva mjesta povjereno čuvenom pravniku Papijanu. Karakala je, po očevom savjetu, u vrijeme svoje vlade pokušavao da održi popularnost u vojsci, ali je isto tako bio i paranoičan, pa je nerijetko vršio čistke i u senatu i među oficirima. Ubijen je od strane jednog pretorijanca 8. aprila 217, čijeg je brata navodno pogubio bez dokaza. Karakalu je naslijedio Makrin, jedan od pretorijanskih prefekata, koji je vjerovatno bio upoznat sa planovima atentatora. Makrin je ujedno bio i prvi predstavnik konjaničkog staleža koji se popeo na carski prijesto. Njegov uspon je pokazao da stari socijalni poredak više nije nepremostiv i da služba u vojsci otvara vrata i do najviših pozicija u društvu. Međutim, dinastičko osjećanje je još uvek bilo jako kod istočnih legija koje su napustile Makrina i podržale proglašenje rođaka Severa, Elagabala, za cara. U samom Rimu Elagabal je brzo izgubio podršku i njegova baka Julija Meza je potkupila pretorijance da podrže njenog drugog unuka Aleksandra Severa kao novog cara. Pretorijanci su 22. marta 222. godine odvukli Elagabala u svoj logor i tamo ga ubili, a njegovo tijelo su zatim bacili u rijeku Tiber. Aleksandar Sever je u trenutku dolaska na prijesto još uvijek bio maloljetan i vlast su preuzele dvije žene, Julija Meza i careva majka Julija Mameja. Na mjesto pretorijanskog prefekta postavljen je iskusni pravnik Ulpijan, koji je savjesno vodio državne poslove. Međutim, Ulpijanov pokušaj da oduzme neke od privilegija pretorijancima pretvorio se u njihovu pobunu. Na kraju mladi car je dozvolio gardistima da ubiju svog prefekta i Ulpijan je stradao 228. godine. Vojnici su pokušali da se dokopaju i bivšeg konzula (i kasnijeg historičara) Diona Kasija, ali se ovaj povukao u privatni život i tako spasio sebi život. Slabost Aleksandra Severa pred vojskom pokazala se i kasnije kada je posljednji Sever 235. godine zbačen i ubijen od strane legionara.
Sumrak garde
Aleksandra Severa je 235. naslijedio Maksimin Tračanin, koji je počeo karijeru kao običan vojnik barbarskog porijekla. Njegov uspon otvorio je poluvjekovnu krizu Rimskog carstva u 3. vijeku. Ukratko, tradicionalna rimska društvena hijerarhija nije više poštovana, legije gotovo isključivo odlučuju o izboru cara, a političko težište carstva postaju pogranični krajevi u kojima po dužnosti borave carevi i njihov dvor. Rim, iako i dalje formalna prijestolnica, nije više političko žarište i samim tim i senat i pretorijanska garda postepeno gube na političkoj težini.
mini|lijevo|Portret cara Gordijana III iz Regionalnog arheološkog muzeja u Palermu na Siciliji. Mladi car je opstao na vlasti zahvaljujući sposobnom pretorijanskom prefektu Timesteju. Kada je Timestej umro 243. njegov nasljednik na mjestu zapovjednika pretorijanaca Filip Arapin je likvidirao cara i preuzeo rimski tron.
Ipak, i senat i pretorijanci su povremeno pokušavali da utiču na visoku politiku. Kao protivtežu Maksiminu rimski senat je 238. prvo proglasio dvojicu afričkih uzurpatora za legitimne careve (vidi Gordijan I i Gordijan II), a poslije njihovog poraza dvojicu svojih predstavnika Pupijena i Balbina, koji su trebali da vladaju uz mladog unuka Gordijana I, Gordijana III. Pupijen i Balbin su uspjeli da savladaju Maksimina, ali ne i da obezbijede stalnu podršku vojske. Pored toga, među njima je vladala stalna nesloga koju su prekinuli pretorijanci u ljeto 238. godine. Pupijen i Balbin su potom javno ponižavani i mučeni na rimskim ulicama i zatim ubijeni. Gordijan III je ostao jedini vladar i njegov režim je učvršćen 241. godine sa dolaskom sposobnog Timesteja na mjesto pretorijanskog prefekta. On je utvrdio svoj položaj tako što je postao carev tast i kao de facto vladar carstva je obezbijedio nekoliko uspješnih godina. U vrijeme pohoda protiv Persije 243. Timestej je umro, a njegov nasljednik Filip Arapin je ubrzo uklonio mladog cara i sam zauzeo prijesto.
Nakon uspona Filipa Arapina, pretorijanski prefekti i pretorijanci više nisu igrali važnu ulogu u daljem toku događaja. Pretorijanci su izgleda ostali vezani za Rim, a odsustvo dvora iz Vječnog grada ih je lišilo mogućnosti da utiču na visoku politiku. Sa druge strane, i Italija se militarizuje kako bi odoljela varvarima, pa time i pretorijanci gube svoj prestižni položaj jedine respektabilne vojne jedinice južno od Rubikona. Njihov dotadašnji elitni položaj je bio i definitivno uništen pošto su carevi trećeg vijeka počeli da stvaraju nove gardijske jedinice podesnije da učestvuju u ratovima i prate dvor po brojnim ratištima (npr. Zaštitnike carskog domaćinstva (protectores domestici) osnovao je Galijen). Ukratko, pretorijanci su izgubili prethodnu moć i značaj, ali su centri moći sada postali novokreirani gardijski odredi, odnosno dominacija vojnog faktora je potvrđena. I pored brojnih izmjena u pogledu utvrđivanja carskog dostojanstva, vojne zavjere su i dalje predstavljale najveću opasnost po carev život čak i kada se radilo o proslavljenim i omiljenim vojskovođama. Aurelijan, poznat kao strogi starješina, je tako 275. ubijen u zavjeri pretorijanskih oficira. Carev sekretar, osumnjičen za korupciju, poslao je oficirima lažni spisak onih koje je car odredio za likvidaciju. Oficiri su zauzvrat ubili cara u činu koji su vidjeli kao samoodbranu. Sličan "uspjeh" pretorijanskih oficira zabilježen je kada se 282. pretorijanski prefekt Kar pobunio protiv cara Proba. Prob je ubijen u okolini rodnog Sirmija (današnje Sremske Mitrovice) u ljeto 282. godine. Međutim, ni Kar ni njegovi sinovi nisu uspjeli da se održe i 284. prijesto je preuzeo zapovjednik protektora Diokle, poznatiji pod vladarskim imenom Dioklecijan.
Dioklecijanovoj dugoj vladavini pripisuju se brojne legende koje su ojačale posrnulo Rimsko carstvo. Između ostalog, nekada slavna garda je ostala jedva nešto više od garnizona grada Rima, koji je Dioklecijan obišao samo jednom. Položaj pretorijanskog prefekta sada je uglavnom nosio visoka ovlašćenja i u pogledu civilnih i u pogledu vojnih poslova. I Dioklecijan i Maksimijan su položaj svojih pretorijanskih prefekata povjerili dvojici sposobnih i lojalnih ljudi, koje će kasnije postaviti za svoje cezare - savladare: Galeriju i Konstanciju Hloru. Nakon Dioklecijanove abdikcije 305. pretorijancima je izgleda prijetilo raspuštanje i slanje u pogranične jedinice. Galerije je u jesen 306. odstranio većinu gardista iz Rima, ali je i ostatak bio dovoljan da 28. oktobra 306. uz pomoć senata i gradske svjetine proglasi za cara Maksencija, Maksimijanovog sina. Maksencije je uspio da se održi kao vladar Italije i Afrike sve dok na sedmogodišnjicu proglašenja za cara, 28. oktobra 312, nije poražen kod Milvijskog mosta od strane Konstantina, vladara Galije, Hispanije i Britanije. Poslije svečanog ulaska u Rim Konstantin je naredio brisanje svake uspomene na "tiranina" Maksencija, ali i njegove najodanije sljedbenike. Pretorijanska garda je jednom za svagda raspuštena, a zdanja i zemljište koje je pripadalo jedinici je prepušteno carskom fisku. Konstantin je porušio pretorijanske kasarne i na njihovom mjestu, djelimično se služeći i dostupnim građevinskim materijalom, je počeo da podiže zgrade posvećene bogu za koga je smatrao da mu je donio pobjedu kod Milvijskog mosta - prve hrišćanske crkve u dotada paganskom Rimu.
mini|200px|desno|Bista cara Maksencija (?) iz Luvra. Maksencije je na vlast došao zahvaljujući pretorijancima 306. godine. U borbama sa Konstantinom pretorijanci su praktično uništeni 312. godine, a zatim je njihova slavna jedinica raspuštena od strane pobjednika Konstantina.
Naslijeđe Pretorijanske garde
Iako je njihovo ime postalo sinonim za intrige, zavjere, nelojalnost i atentate, ipak se može smatrati da je tokom prva dva vijeka carstva pretorijanska garda igrala pozitivnu ulogu. Tokom ovog perioda garda je uklonila (ili dozvolila uklanjanje) surovih, slabih i nepopularnih vladara i podržavala pravednije, popularnije i jače careve. Štiteći živote careva, obuzdavajući pobune rimske svjetine i zavjere senatora, garda je pomogla uspostavljanju priželjkivane stabilnosti koja je dovela do perioda poznatog kao Rimski mir (Pax Romana).
Tek nakon smrti Marka Aurelija 180. godine, kada se period prosperiteta lagano završio, garda je počela da se pretvara u nemilosrdnu, plaćeničku i sveprisutnu jedinicu od tada poznatu po zloglasnosti. Međutim, ne treba zaboraviti da je tokom vladavine Severa i tokom krize 3. vijeka i većina rimskih institucija poput senata, legija, pa i samog carskog položaja, srozana.
Organizacija i uslovi službe
Pretorijanska garda je imala sličnosti sa legijama Rimskog carstva, ali i dosta razlika. Devet pretorijanskih kohorti su se sastojale od više vojnika koji su bili bolje opremljeni, plaćeni i pouzadaniji od reguralnih legionara. Pored toga, pretorijanci su mogli primati i vanredni dar u novcu od cara (donativium). Po Avgustovoj zamisli, pretorijanska garda je brojala 9000 gardista koji su regrutovani iz legija ili među najdarovitijim mladićima iz centralne Italije (Etrurija, Umbrija i Lacijo). Tokom vremena regrutno područje za pretorijance je prošireno i na provincije Makedoniju, Ilirik i Hispaniju. Vitelije je pak u gardu uvrstio vojnike iz germanskih, a Septimije Sever iz panonskih legija. Sever je kasnije regrutovao gardiste širom Carstva.
Zahvaljujući količini slobodnog vremena, naravno u vrijeme kada nisu pratili cara na dalekim putovanjima, pretorijanci su podvrgavani intenzivnijoj obuci od legionara. Oprema i oružje su također bili isti, uz jednu značajnu razliku - posebno dekorisane oklope, odlične za parade i druge državne funkcije. Insignije "Mjeseca i sunca" i "Škorpiona" su bile naročita oznaka pretorijanaca. Svaki vojnik je stoga posjedovao po dva oklopa, jedan paradni za dužnosti u Rimu i drugi podobniji za borbene dužnosti.
Po odlasku u penziju pretorijanac je dobijao 20.000 sestercija (5.000 denara), komad zemlje i vojničku diplomu sa natpisom "ratniku koji je hrabro i vjerno završio svoju službu". Mnogi su međutim birali da ostanu u vojnoj službi ulaskom u počasnu jedinicu evokata ili nastavkom službe u pretorijanskoj gardi, gdje su se nadali novom unapređenju.
Konjanička garda
Od samog početka garda je sadržavala i malobrojnu konjaničku ispostavu poznatu pod nazivom equites singulares augusti. Konjanici su pratili cara prilikom putovanja ili prilikom ratnog pohoda. Uglavnom se sastojala od probranih i najpovjerljivijih provincijalaca koji su nosili svoju specifičnu odoru i naoružanje. Trajan je službu u konjaničkoj gardi otvorio za nosioce rimskog građanskog prava i ujedno je konjanike učinio stalnim odjeljenjem unutar pretorijanske garde. Ekviti singulari su brojali 512 konjanika podijeljenih na 16 turmi. Komandant konjanika je nosio titulu tribuna, a konjica je u praksi predstavljala desetu pretorijansku kohortu. Septimije Sever je kasnije podigao broj konjanika na isti nivo brojnosti kao i ostale kohorte.
NGC 1914
NGC 1914 (također poznat kao ESO 56-SC95) je otvoreno zvjezdano jato i emisijska maglina i nalazi se u sazviježđu Sto. Prvo otkriće je napravio John Frederick William Herschel 3. novembra 1834. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Heuristika
Heuristika je nauka o mogućnostima naučnog istraživanja, i odgovara na pitanja; šta se može naučno istražiti? šta se ne može? šta je aksiom? (grčki: "Εὑρίσκω", "naći" ili "otkriti")
Heuristika obuhvata metode i tehnike rješavanja problema, učenja i otkrivanja koji su bazirani na iskustvu. Heurističke metode se koriste da ubrzaju proces pronalaženja dovoljno dobrog rješenja u situacijama kada sprovođenje detaljnog istraživanja nije praktično. Primjeri toga obuhvataju korištenje raznih uopštenih pravila, informisanog nagađanja, intuicije i zdravog razuma.
Preciznije se heuristika može definisati kao korištenje lahko dostupnih informacija, čija primjena nije strogo određena, za kontrolu rješavanja problema od strane ljudi i mašina.
Obla Brda
Obla Brda su naseljeno mjesto u općini Trnovo, Bosna i Hercegovina.
Procedura (čvor)
Procedura je specifikacija serije akcija, radnji ili operacija koje trebaju biti izvršene da bi se dobio isti rezultat u istim slučajevima (npr. Procedura u slučaju nužde). Manje precizno, ova riječ može značiti skup aktivnosti, koraka, računanja i procesa koji trebaju biti poduzeti u određenom redosljedu kako bi proizveli određeni rezultat, produkt ili izlaz.
Mujaga Komadina
mini|desno|200px|Mezar Mujage Komadine u dvorištu Lakišića džamije u Mostaru Mujaga Komadina (pravim imenom Mustafa) bio je poslovna i politička ličnost iz Mostara.
Procedura (čvor)
Procedura može značiti:
Mujaga Komadina
Biografija
Rođen je u Husein-hodžinoj mahali u Mostaru (današnja Carina). Njegov otac Omer-aga bio je sarač, a osim Mujage, imao je još tri sina i jednu kćer. Obrazovanje je stekao u mektebu i medresi i tečno je govorio turski i njemački jezik. Volio je čitati i posjedovao je veliku biblioteku, koja se većinom sastojala od djela na turskom jeziku.
Javni funkcioner
Vijećnik Gradskog vijeća Mostara bio je od 1893, a gradonačelnik Mostara od 1909. do 1918, u posljednjoj deceniji austro-ugarskog perioda. Za njegovog mandata u Mostaru je izgrađeno više građevina evropskog stila i Mostar je počeo ličiti na srednjoevropske gradove.
Najprije je 1903. godine dao izgraditi džamiju u Gornjoj Drežnici, ženski mekteb u Brankovcu i trospratnicu na Glavnoj ulici, u kojoj je do rata bila smještena Skupština opštine Mostar. Zatim je 1906. dao izgraditi zgradu suda, koja je bila njegovo vlasništvo, 1912. izgrađena je gradska elektrana i na gradskim ulicama 630 lampi zamijenilo je fenjere. Godine 1913. izgrađen je Lučki most, u čijoj je neposrednoj blizini smještena škola, a koji je tadašnje Gradsko vijeće Mostara nazvalo po Komadini zbog njegovih zasluga u gradnji mosta. Sljedeće godine izgrađeno je gradsko kupatilo – Banja, 1917. izgrađen je Carinski most, zatim zgrada Gimnazije, privatna rezidencija na Stefanijinom šetalištu te niz drugih građevina.
Gradska banja
Na kraju osmanlijske vladavine nad Bosnom i Hercegovinom Mostar je imao dva javna kupatila (hamama). Komadina je bio oduševljen kupatilom koje je vidio u Budimpešti i u maju 1911. predložio je projekt izgradnje kupatila. Nacrt je izradio Miroslav Loose, tadašnji upravnik gradskog vodovoda. Na Komadininu preporuku Gradsko vijeće poslalo je Loosea u inozemstvo da proučava javna kupatila. Gradska banja otvorena je 3. juna 1914, a, prema anegdoti, Komadina je okupljenim ljudima tom prilikom rekao: "Narode, evo ti banje. Ko ima para – bujrum; ko nema – eno mu Neretve."
Smrt
Posjetio je Italiju 7. aprila 1925, 29 dana prije smrti. Sahranjen je u dvorištu Lakišića džamije na Ričini.
Ostalo
Od 29. aprila 2011. nekadašnja VII osnovna škola u mostarskom naselju Donja Mahala, nedaleko od Lučkog mosta, nosi ime Mujage Komadine.
Njegovo ime sačuvano je i u sevdalinci "Dvore gradi Komadina Mujo", čija je najpoznatija interpretacija onā Himze Polovine, također Mostarca.
Pandemija COVID-a 19
Pandemija COVID-a 19 (koronavirus) jest trenutna svjetska pandemija koronavirusne bolesti 2019 (COVID-19) koju uzrokuje teški akutni respiratorni sindrom koronavirus 2 (SARS-CoV-2). Virus se prvi put pojavio u kineskom gradu Wuhan u decembru 2019. Pokušaji da se tamo obuzda nisu uspjeli, pa se virus proširio na druga područja u Aziji, a kasnije i širom svijeta. Dana 30. januara 2020. Svjetska zdravstvena organizacija (SZO) proglasila je epidemiju javnom zdravstvenom prijetnjom od međunarodnog značaja (USPPI), a 11. marta 2020. ju je počela klasificirati kao pandemiju. SZO je 5. maja 2023. prestala sa proglašivanjem USPPI, ali je od 2. juna 2023. još uvijek proglašava kao pandemiju. Prije ovoga, neke zemlje su počele tretirati COVID-19 kao endemsku bolest. Do 5. jula 2023, pandemija je rezultirala sa 767.517.959 slučajeva i 6.949.179 smrti, što je čini petom najsmrtonosnijom pandemijom u historiji.
Simptomi COVID-19 variraju od asimptomatskih do smrtonosnih, ali najčešće uključuju groznicu, noćni kašalj i umor. Prenošenje COVID-19 se često odvija vazdušnim putem. Mutacije su proizvele mnoge sojeve (varijante) sa različitim stepenom infektivnosti i virulencije. Raspoređivanje vakcina protiv COVID-19 dogodilo se u raznim zemljama od decembra 2020. Tretmani uključuju nove antivirusne lijekove i kontrolu simptoma.
Uobičajene mjere ublažavanja javnog zdravlja tokom vanredne faze uključivale su ograničenja putovanja, ograničenja poslovanja i zatvaranja, kontrolu opasnosti na radnom mjestu, obavezno nošenje maski, karantine, sisteme testiranja i praćenje kontakata zaraženih, što je, zajedno sa tretmanima, služilo za kontrolu pandemije.
Pandemija je izazvala ozbiljne društvene i ekonomske poremećaje širom svijeta, uključujući najveću globalnu recesiju od Velike depresije. Široko rasprostranjene nestašice u opskrbi, uključujući nestašicu hrane, uzrokovane su prekidima u lancu snabdijevanja i paničnom kupovinom. Smanjena ljudska aktivnost dovela je do neviđenog smanjenja zagađenja. Obrazovne institucije i javne površine su djelimično ili potpuno zatvorene u mnogim jurisdikcijama, a događaji su otkazani ili odgođeni tokom 2020. i 2021. Mnogi službenici su počeli da rade od kuće. Dezinformacije su kružile društvenim mrežama i masovnim medijima, a političke tenzije su se pojačale. Pandemija je pokrenula pitanja rasne i geografske diskriminacije, zdravstvene jednakosti i ravnoteže između imperativa javnog zdravlja i individualnih prava.
Epidemiologija
mini|Animirana mapa svijeta i tok širenja bolestiO grupi slučajeva upale pluća nepoznatog uzroka u Wuhanu prvi put se saznalo 31. decembra 2019. Većina slučajeva povezivana su sa pijacom životinja, stoga se vjeruje da je virus zoonoza. Virus je kasnije identifikovan kao SARS-CoV-2, blizak koronavirusu šišmiša i SARS-CoV.
Od rane grupe zaraženih dvije trećine njih je imalo veze sa pijacom na kojoj se između ostalog prodaju divlje životinje, iako prva osoba koja je imala simptome, prijavljena 1. decembra 2019, nije imala nikakve veze sa pijacom.
Do 26. februara 2020. novi slučajevi u Kini su polako opadali, ali su naglo skočili u Italiji, Iranu i Južnoj Koreji, i pretekli broj ukupnih potvrđenih slučajeva u Kini.
Vede
mini|Svete knjige Istoka, Atarvaveda. (Kompletna knjiga je digitalizovana. Datoteka sadrži preko 800 strana i može se pregledati ili preuzeti.)
Pandemija COVID-a 19
Epidemiologija
Službeni izvori iz Njemačke i Ujedinjenog Kraljevstva smatraju da će biti potrebno 60–70% zaraženih ljudi da se postigne kolektivni imunitet.
Vede
Vede, (jednina: Veda) su temeljni i sveti tekstovi hinduizma, a imaju i poseban značaj kao najstarija djela indijske i svjetske književnosti. Napisane su u formi stiha i strofe, pretežno vjerskog sadržaja ali i sa stihovima inspirisanim svjetovnim pojavama i laičkog karaktera.
Pandemija COVID-a 19
Epidemiologija
U martu 2020.godine, kompanije koje pripadaju sistemu izdvojile su oko 1 milijardu rubalja za borbu protiv koronavirusa, od kojih je većina potrošena na razvoj testova za otkrivanje infekcije, kao i na proizvodnju zaštitne opreme i antiseptika.
Vede
U doslovnom prijevodu, riječ veda znači znanje, i istog je korijena kao naša riječ vid odnosno, slovenska veda – nauka.
U užem smislu riječi, veda označava grupu od četiri veoma stare zbirke tekstova (samhite). To su Rgveda, Samaveda, Jadžurveda i Atarvaveda. Smatra se da su ovi tekstovi nastali u periodu od oko 1500-500. godine p. n. e. a stvarani su tokom života mnogih generacija da bi u VIII stoljeću p. n. e. dobili oblik koji nam je danas poznat.
Pandemija COVID-a 19
Uzrok
mini|Mikroskopska slika koja pokazuje SARS-CoV-2, vrstu [[koronavirusa koja je izazvala pandemiju.]]