cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Reyeov sindrom
Uzroci
U SAD, liječnici i brojne medicinske ustanove i agencije ne preporučuju djeci mlađoj od 19 godina korištenje aspirina i proizvoda koji sadrže aspirin pri liječenju simptoma groznice i gripe, te se preporučuje da pacijenti mlađi od 19 godina zatraže mišljenje liječnika ili farmaceuta prije upotrebe takvih lijekova. U Ujedinjenom Kraljevstvu, preporučuje se da aspirin i lijekovi na bazi aspirina ne koriste pacijenti ispod 16 godina, osim ako se posebno ne naznači da se lijek koristi u svrhu prevencije formiranja krvnih ugrušaka.
Historija
Sindrom je dobio ime po liječniku R. Douglas Reyeu, koji je, zajedno sa australijskim kolegama dr. Graeme Morganom i dr. Jim Baralom, objavio prvu studiju o sindromu u medicinskom žurnalu The Lancet 1963 godine. Međutim, prva zabilježena pojava sindroma je opisana još 1929 godine. Također, 1964 godine dr. George Johnson sa kolegama je objavio istraživanje o izbijanju epidemije gripe tipa B, u kojem je opisano šesnaestoro djece kod kojih su se manifestirali određeni neurološki problemi, od čega su kod četvoro djece primjećeni simptomi slični Reyevom sindromu. Na osnovu izvještaja G. Johnsona, neki istraživači sindrom nazivaju i Reye-Johnsonov sindrom, mada je dosta češći naziv Reyev sindrom. Tokom kasnih 1970tih i početkom 1980tih, studije u američkim državama Ohio, Michigan i Arizona su objavile da je korištenje aspirina tokom infekcije gornjih respiratornih puteva ili ospica bilo mogući uzrok nastanka sindroma. Godine 1982 godine američke medicinske ustanove i agencije su počele izdavati upozorenja za korištenje aspirina kod djece, da bi 1986 godine FDA (Američka agencija za hranu i lijekove) propisala obavezno označavanje o mogućim rizicima o nastanku Reyevog sindroma na lijekovima koji sadrže aspirin ili salicilate.
Simptomi
Razvoj sindroma teče u pet faza:
Prognoza
Dokumentovani slučajevi pojave Reyevog sindroma kod odraslih osoba su rijetki. Kod odraslih, oporavak od sindroma je potpun, a funkcije jetre i mozga se normalizuju dvije sedmice nakon bolesti. Međutim, kod djece, moguće su blaga do umjerena trajna oštećenja mozga, naročito kod novorođenčadi. Preko 30% zabilježenih slučajeva u SAD-u u periodu od 1981 do 1997 je rezultirao smrću.
Diferencijalna diagnoza
Pojave sa simptomima sličnim Reyevom sindromu uključuju
Epidemiologija
Reyev sindrom se javlja gotovo isključivo kod djece. Iako je zabilježeno nekoliko slučajeva sindroma i kod odraslih, ti slučajevi nisu izazvali tipična trajna oštećenja jetre i nervnog sistema. U SAD-u, za razliku od Velike Britanije, praćenje Reyevog sindroma je fokusirano na pacijente ispod 18 godina starosti.
Nakon 1980 godine, kada su američke agencije i udruženje za praćenje lijekova počeli upozoravati liječnike i roditelje o vezi između Reyevog sindroma i korištenja salicilata pri liječenju djece sa ospicama i virusnim bolestima, broj slučajeva sindroma je počeko polahko opadati. U periodu od 1980 do 1997 godine, broj pojave slučajeva sindroma u SAD-u je opao sa 555 na 2. Tokom tog perioda, za koji postoje dostupni podaci, u 93% slučajeva radilo se o bjelcima, a prosječna starost djece je bila 6 godina. U periodu od tri sedmice prije pojave simptoma sindroma, kod 93% djece bili su prisutna neka virusna oboljenja (gripa i sl.).
U periodu od 1991 do 1994 godine, godišnja stopa hospitalizacije zbog Reyevog sindroma u SAD-u se procjenjuje između 0,2 do 1,1 slučaj na milion stanovnika mlađih od 18 godina.
U periodu od novembra 1995 do novembra 1996 godine u Francuskoj, nacionalna studija pedijatrijskih odjeljenja za djecu ispod 15 godina, dokumentovala je devet slučajeva Reyevog sindroma (0,79 slučajve na milion djece) kod djece sa neobjašnjivom encefalopatijom i drugim simptomima Reyevog sindroma. Osam od devetoro djece sa sindromom je koristilo aspirin. Djelimično zbog rezultata ovog istraživanja, francuska Agencija za medicinu je podržala međunarodne napore da se ukaže na vezu između Reyevog sindroma i aspirina putem izdavanja vlastitih javnih i profesionalnih upozorenja o ovim slučajevima.
Gartnerov ciklus prevelikih očekivanja
desno|mini|320x320piksel| Hype ciklus Gartnerov hype ciklus je grafički prikaz koju je razvila, koristila i brendirala američka istraživačka, savjetodavna i informatička kompanija Gartner kako bi predstavila zrelost, usvajanje i društvenu primjenu specifičnih tehnologija. Hype ciklus tvrdi da pruža grafički i konceptualni prikaz zrelosti novih tehnologija kroz pet faza.
Model je kritikovan po raznim osnovama, uključujući nenaučnu tačnost i upotrebu subjektivne terminologije.
Pet faza
desno|mini|320x320piksel| Opći hype ciklus za tehnologiju Svaki hype ciklus prolazi kroz pet ključnih faza životnog ciklusa tehnologije. Termin "hype ciklus" i svaka od povezanih faza sada se koriste u marketingu novih tehnologija.
Hype u novim medijima
Hype (u širem medijskom smislu izraza "hype" ) igra veliku ulogu u usvajanju novih medija. Analize interneta 1990-ih su pokazale velike količine hypea, i to je dovelo do razočarenja. Dugoročna historijska perspektiva takvih ciklusa može se naći u istraživanju ekonomistice Carlote Perez. Desmond Roger Laurence, iz područja kliničke farmakologije, opisao je sličan proces u razvoju lijekova sedamdesetih godina.
Kritike
Bilo je brojnih kritika hype ciklusa, među kojima su istaknute da to nije ciklus, da ishod ne zavisi o prirodi same tehnologije, da nije naučne prirode i da ne odražava promjene tokom vremena u brzini kojom se tehnologija razvija. Drugi je da je ograničen u svojoj primjeni, jer daje prioritet ekonomskim razmatranjima u procesima donošenja odluka. Čini se da se pretpostavlja da je poslovni učinak vezan za ciklus hype-a, dok to zapravo može imati više veze s načinom na koji kompanija osmišljava svoju strategiju brendiranja. Srodna kritika je da "ciklus" nema stvarne koristi za razvoj ili marketing novih tehnologija i samo komentariše postojeće trendove. Specifični nedostaci u poređenju sa, na primjer, nivoom tehnološke spremnosti su:
Analiza Gartnerovog Hype Cycles od 2000. godine pokazuje da malo tehnologija zapravo prolazi kroz prepoznatljiv hype ciklus i da u praksi većina važnih tehnologija usvojenih od 2000. godine nije identifikovana rano u svojim ciklusima usvajanja.
Amsterdam
Amsterdam jest glavni i najveći grad Nizozemske. Grad, kojeg njegovi stanovnici ponekad zovu i Mokum (što potječe iz herbrejskog), nalazi se u pokrajini Sjeverna Holandija na ušću rijeke Amstel u zaliv IJ.
Amsterdam svoje ime duguje jednoj brani na rijeci Amstel iz 13. vijeka. Proglašen je gradom 1342. godine te nakon toga vremenom je dostigao svoje zlatno doba postavši jedna od najvažnijih luka i trgovačkih gradova svijeta. Utjecaj stranaca, ponajviše iz Njemačke i skandinavskih zemalja doveo je do enormnog porasta stanovništva u 16. vijeku, uključujući i izgradnju sistema kanala u svrhu utvrđenja i odbrane grada, koji je kasnije postao poznat kao prsten kanala. Prstenasti sistem amsterdamskih kanala uvršten je na UNESCOv spisak svjetske baštine 2010. godine. Zbog brojnih kanala, Amsterdam ponekad nazivaju i Venecijom sjevera.
Neke od znamenitosti Amsterdama su muzej Van Gogha, Rijksmuseum i Pomorski muzej, zatim kuća Anne Frank, koncertna dvorana Concertgebouw, koncertna sala Muziekgebouw aan 't IJ, kino i filmski institut EYE, zoološki vrt Artis, distrikt de Wallen (poznat po bordelima) te brojni poznati kafići. Amsterdam ima dva univerziteta i veliki broj viših škola.
Grad je podijeljen u sedam upravnih okruga. Grad ima brojna naselja, uključujući i međunarodno poznati Jordaan.
Gradski okruzi
thumb|lijevo|Gradski okruzi Amsterdama od 1. maja 2010. Od 1. maja 2010. godine uvedena je nova podjela gradskih okruga u Amsterdamu, ranije 14 a danas samo sedam okruga. Svaki od okruga je dalje podijeljen na naselja. Do 2014. svaki od ovih okruga imao je svoja vlastita okružna vijeća i široki spektar mjesnih ovlasti i nadležnosti. Od 2014. godine na njihovom čelu su komisije okruga (hol. bestuurscommissies).
Okrug Centar
Okrug Zapad:
Okrug Novi zapad:
Okrug Jug:
Okrug Istok:
Okrug Sjever:
Okrug Jugoistok:
Geografija
Amsterdam je poznat po tome što je 1683/84. izabran kao nulta tačka za mjerenje nadmorske visine. Izabran je nivo vode srednje visokog vodostaja. Ovaj nivo vode nalazio je oko 17 cm iznad srednjeg nivoa mora. Nivo mora u amsterdamskom sistemu kanala danas je oko 40 cm ispod srednjeg nivoa Sjevernog mora.
Klima
Vrijeme u Holandiji, pa tako i u Amsterdamu, varira po pravilu od blagog mraza tokom zime uz vrlo malo snijega do sunčanih dana tokom ljeta, kada su temperature između 20 i 30 °C. Proljeća i jeseni su blage, ali često mogu biti vrlo vlažne, kada ponekad mjesečno padne i preko 100 mm (100 l/m2) padavina.
Vremenska zona
Kao i cijela Holandija, Amsterdam se nalazi u srednjoevropskoj vremenskoj zoni. Pošto se grad nalazi na krajnjem zapadu ove vremenske zone, sunce se nalazi tačno na jugu (podne) tek oko 12:40h, odnosno oko 13:40h tokom ljetnog računanja vremena. Ovo, zajedno sa relativno sjevernom položaju grada, pokazuje se na relativno kasnom zalasku sunca. Sredinom ljeta sve do 23 sata vani se može relativno dobro vidjeti. Mnoge prodavnice otvaraju tek oko 10:00h ujutro, a barovi i kafići su otvoreni najčešće do 2:00h poslije ponoći.
Historija
Ima grada se izvodi iz imena jedne brane sa ustavom iz 13. vijeka sa prevodnicom na rijeci Amstel. Na tom mjestu je isprva nastalo malehno ribarsko naselje koje se zvalo Amstelredam. Latinsko ime tog naselje bilo je Amstelodamum. Na riječnom ušću bilo je potrebno podignuti nasipe, da bi se građevine sa obje strane ušća zaštitile od poplava. U to vrijeme, Zuiderzee je bio otvoreni zaliv Sjevernog mora, a zemljište se slijegalo zbog mjera odvodnjavanja. Tim branama, kakvih je duž zaliva Zuiderzee bilo mnogo, pripadale su i prevodnice kojima se riječna voda propuštala a ujedno su i omogućavale plovidbu brodova.
Brana koja je napravljena na Amstelu povezivala je dva naselja koja su nastala na obje strane brane, a i danas se ta naselja nazivaju Oude Zijde i Nieuwe Zijde (nova i stara strana).
thumb|200px|lijevo|Najstariji poznati prikaz Amsterdama, [[Cornelis Anthonisz., 1538.]] Do 12. vijeka današnja holandska provincija Holland bila je većim dijelom slabo naseljena. Radi se jednom vrlo vlažnom području, koji se uglavnom sastoji iz močvara, kroz koje teku mnoge rijeke i vodotoci. Jedna od tih rijeka bila je i Amstel, koja se ulijeva u uski morski rukavac nazvan IJ. Krajem 12. vijeka oko riječne brane nastalo je malehno naselje. Arheološka iskopavanja pokazala su da je stara dječija pjesma Amsterdame, lijepi grade, na stubovima napravljen si, gotovo u potpunosti tačna. Pomoću brojnih stubova ispod građevina, koji su ponegdje bili ubodeni i do 18 metara kroz blatnjavu zemlju sve do čvrstog pijeska, pravljene su kuće i ulice iznad močvare. Brana na Amstelu se održala sve do danas, mada je u međuvremenu na njenom mjestu nastao dio grada zvani Dam.
Početkom 13. vijeka Amsterdamu tadašnji vladar daje status grada. Amsterdam nikad nije bio član Hanze. Ribolov, koji je ispočetka bio glavni izvor prihoda, krčio je put razvoju trgovine. Španska aneksija Portugala 1580. primorala je sjevernu Holandiju da sama počne upućivati svoje brodove prema Indiji. Prve plovidbe započele su i amsterdamske luke i odmah su postigle uspjeh. Uzbuđeni ovim događajem, uskoro su u cijeloj državi počeli se praviti brodovi koji su se slali za Indiju. Iz ovih pojedinačnih inicijativa nastala je 1602. Holandska istočnoindijska kompanija (hol. Vereenigde Oost-Indische Compagnie ili VOC). Grad Amsterdam sam je učestvovao sa više od polovine ukupnog kapitala koji je uložen u novu kompaniju. Polovinom 17. vijeka Amsterdam je važio za najprosperitetniji grad Evrope. U njegovim lukama i skladištima bile su nagomilane velike količine začina, svile i drugih dragocijenosti iz Indije i pacifičkog područja.
Kongregacionističke vjerske izbjeglice iz Engleske osnovale su 1609. prvu baptističku zajednicu, pod vodstvom John Smytha i Thomasa Helwysa, u jednoj pekari u amsterdamskoj ulici Bakkerstraat. Ta zajednica bila je začetnica jedne od današnjih najvećih protestantskih crkvenih zajednica.
Moćna Holandija upletena je u rat 1672. istovremeno protiv Francuske i Engleske. Francusko-holandski rat završio je 1679. prednošću za francusku krunu. Zbog tog rata, luka u Amsterdamu bila je nedostupna za trgovačku flotu sa robom iz Indije. To je dovelo do propadanja Amsterdama kao jedne od najvažnijih luka za svjetsku trgovinu i dovelo je do kraja 17. vijeka do promjene u ekonomskoj strukturu grada. Amsterdam je izgubivši svoj položaj kao važna svjetska luka, dobio je istovremeno sve veći utjecaj na evropskom monetarnom tržištu. Vremenom je grad postao jedan od vodećih finansijskih centara svijeta, gdje su se nalazile velike banke za evropske vladare, koji su posuđenim novcem iz amsterdamskih banaka vodile svoje skupe ratove.
Emina Jahović
Emina Jahović (15. januar, 1982, Novi Pazar, Srbija, SFR Jugoslavija) srbijanska je pop pjevačica.
Biografija
Osnovnu školu “Meša Selimović” završila je u rodnom gradu, baš kao i gimnaziju - jezički smjer. Kada je počela da se bavi muzikom dolazi do saradnje sa Dinom Merlinom. Učestvovala je na izboru za predstavnika Bosne i Hercegovine na Pjesmi Evrovizije 2002. sa pjesmom "U la la". 2003. godine pobijedila je na festivalu Sunčane skale sa pjesmom "Uzalud se budim". Poslije ne toliko zapaženog debi albuma "Tačka" Emina je u jesen 2006 izdala album "Radije ranije" koji je osvojio Srbiju, Crnu Goru i BiH. Emina je većinu pjesama sa drugog albuma sama napisala i komponovala, što je bio slučaj i za njeno treće studijsko izdanje koje se pojavilo u prodaji na jesen 2008. U ljeto 2007. izdaje dance hit "Cool žena", a zatim odlazi u New York gdje snima pjesme na engleskom jeziku. Prvi singl je "Exhale" koji je producirao Bojan Dugić, a muziku i tekst napisala Tia, koja se krije iza uspješnih pjesama Destiny's Child. Spot za singl snimljen je u Beogradu tokom marta mjeseca 2008. Poslije duge četiri godine pripremanja, svjetlost dana je ugledao i Eminin četvrti po redu studijski album. U pitanju je album pod nazivom "Vila" koji je izdat za PGP-RTS. Snimljeno je i par spotova za istoimeni album, najprije još krajem 2008 godine za duetsku pjesmu "Još ti se nadam" (feat. Saša Kovačević) koja se inače pojavila kao singl, zatim polovinom 2009. godine za pjesmu "Pile moje" koja je i udarna pjesma sa ovog albuma. U januaru 2008. udala se za poznatog turskog pjevača Mustafu Sandalai imaju dva sina. Emina Jahović i Mustafa Sandal su se razveli 6. juna, poslije deset godina braka.
Amsterdam
Historija
Mnogobrojni spomenici, od kojih su neki stari nekoliko vijekova, krase gradsko jezgro. Gotovo 7.000 prodavnica i skladišta, kao i gotovo 1.300 mostova iz perioda od 16. do 18. vijeka svjedoče o ovom zlatnom dobu Amsterdama. Trgovačke kuće su izgrađene duž 165 kanala koji su, između ostalog, služili i kao transportni putevi za bržu raspodjelu uvezenih roba po gradu. Jedan od najvećih starih gradova Evrope sa svojim prelijepim građevinama proglašen je Svjetskom baštinom 2010. godine i uvršten na UNESCOV spisak.
Emina Jahović
Diskografija
Albumi
Amsterdam
Politika
Od 7. jula 2010. bivši holandski ministar urbanizma i integracija, Eberhard van der Laan, postao je gradonačelnik Amsterdama.
Emina Jahović
Diskografija
Singlovi
Amsterdam
Politika
Amsterdam je i centar legalnog konzumiranja droga u Evropi, pa ovdje dolaze brojni turisti. Razlog za to je liberalna politika Holandije. Naročito su brojni inostrani turisti i ovisnici. U 2005. godini postojalo je oko 750 kafića za legalno konzumiranje lahkih droga (tzv. Coffeeshops) u cijeloj Holandiji, dok ih je čak 228 bilo u samom Amsterdamu (stanje: 2009.). Stoga je Amsterdam postao dom za brojne strance koji zbog svoje ovisnosti ili načina života nisu poželjni u svojim zemljama.
Od 1998. policija može provoditi kontrole osoba, pod motom Amsterdam Wapenvrij („Amsterdam bez oružja“). Razlog kontrola je veliki broj nelegalnog oružja i ogroman broj incidenata povezanih s njim. Osim racija, pojačane su i kontrole identifikacijskih dokumenata. Od 1. januara 2005. u cijeloj Holandiji na snazi je pravilo da svaka osoba starija od 14 godina mora imati važeći identifikacijski dokumenat koji mora nositi sa sobom. Međutim, ovo nije samo u svrhu posjedovanja oružja, jer su kontrolama pronađene i velike količine droga te osobe koje su već duže vremena u bjekstvu od policije zbog različitih krivičnih dijela. U principu, svaka osoba može biti kontrolirana ukoliko se zatekne na određenom području ili objektu u trenutku kontrole. Policija ima pravo provjeriti sadržaj zapakovanih roba, saobraćajnih sredstava i odjeće osoba. Kontrole se mogu provoditi i na područjima koje odredi gradonačelnik, u skladu sa članom 151B općinskog statuta. Ta područja obuhvataju naselja: De Ruyterkade, IJtunnel, Prins Hendrikkade, Schippersgracht, Rapenburgerplein, Nieuwe Herengracht, Herengracht, Reguliersgracht, Lijnbaansgracht, Nieuwe Vijzelstraat, Weteringlaan, Stadhouderskade, Nassaukade, Leidsegracht, Huidenstraat, Wijde Heisteeg, Singel, Droogbak. U okrugu jugoistok: Daalwijkdreef, Elsrijkdreef, Provinciale weg, linija metroa do Bijlmerdreef (Ganzenhoef), ’s Gravendijkdreef, Gaasperparkpad, Kanterhofspad, Nellesteinpad, Karspeldreef, Gooiseweg, Gulden Kruispad, Flierbosdreef, Karspeldreef-Hoogoorddreef.
Gradsko vijeće
Općinsko vijeće Amsterdama ima ukupno 45 članova (stanje: mart 2010.). Vijeće sačinjavaju sljedeće stranke:
Arhitektura
270px|thumb|lijevo|Spoj kanala Keizersgracht i Leidsegracht sa tipičnim amsterdamskim zgradama Pošto u historiji Amstedama kanali predstavljaju jedan od osnovnih puteva za transport roba i ljudi, stoga je bilo uobičajeno da se porez na zgrade mjeri po širini zgrade koju zauzima duž kanala. Vremenom kao posljedica tog poreza, kuće u Amsterdamu su građene tako da su lica zgrada vrlo uska, ali su relativno duge i visoke, kako bi obezbijedile dovoljno životnog prostora i skladišta za robe. Međutim ovaj način gradnje nije bio pogodan za zgrade sa širim stepeništima, jer su stepeništa bila uglavnom preuska za kabaste stvari i namještaj. Predmeti, koje bi inače bilo vrlo teško unijeti preko stepeništa, obično su se u kuću unosili kroz prozore. Da bi se ova operacija olakšala, na zabatima mnogih historijskih objekata postoje isturene grede, na kojima se mogao instalirati čekrk. Osim toga, mnoge fasade zgrada su blago nagnute prema naprijed, ali ne greškom nego arhitektonskim planom, što se naziva op vlucht. Nagib prema naprijed iznosi od 0,2 do 2,5 cm po jednom metru visine. Zabat nije mogao biti građen u širinu zbog ograničenosti, ali zato gradio u visinu, čime se isticalo bogatstvo vlasnika. Varijacije zabata iz četiri vijeka krase arhitektonski izgled starog grada. Naročito česte su vrsta stepenastih zabata, zabata u obliku kljuna, zvona ili traka.
270px|thumb|Centraal Station, glavna željeznička stanica, u prvom planu Smits Coffiehuis S druge strane, ranije su kuće u Amsterdamu bile građene na drvenim stubovima, ali su se oni tokom mnogih vijekova polahko raspali. Zbog toga, historijski centar Amsterdama ostavlja donekle kriv ili iskrivljen dojam. Amsterdam stoji na oko pet miliona drvenih stubova, koji su morali biti postavljeni zbog vlažnog, pjeskovitog tla ispod grada. Danas, zbog dužeg vijeka trajanja i jednostavnijeg načina gradnje, koriste se betonski stubovi zabodeni još dublje u tlo. Glavna željeznička stanica naprimjer stoji na oko 8.600 stubova, a Kraljevska palača na 13.659 stubova. Veći dio ovih drvenih stubova dopremljeni su iz šuma sa njemačkog Schwarzwalda ili sjeverne Bavarske (Frankenwald), pomoću splavova niz rijeku. Također i drvena građa za kuće i brodove kao i drvo za ogrijev dopremani su splavovima iz tih šuma.
Gej parada
Otvaranjem dva velika plesna podija za homoseksualce, 1955. De Schakel na trgu Leidseplein i 1958. De Odeon Kring (DOK) kao i kasnijom liberalizacijom i politikom prema ovoj grupi u sklopu seksualne revolucije sredinom 1960tih, Amsterdam je posao gej prijestolnica Evrope. Oba plesna podija (koja su u međuvremenu zatvorena) bila su ovoj grupi zanimljivija od homoseksualnog seksa u toaletima ili cruisinga (potraga za homoseksualnim partnerima). Međutim, i danas ovi podiji predstavljaju veliku atrakciju za turiste. Od 1996. postoji "Amsterdamska gej parada", parada na kanalima, koja se svake godine održava prve subote u augustu na kanalu Prinsengracht i Amstelu. Amsterdamska gej parada je 2008. godine proglašena za najbolju gej paradu u Evropi.
Grafiti
Amsterdam spada među najvažnije metropole u pogledu grafita. Iako je njujorški pokret pisanja po zidu uglavnom povezan sa hip-hop scenom, amsterdamske umjetnike grafita, za razliku od njujorških, u početku su vezivali za punk pokret koji je tada igrao mnogo važniju ulogu. Amsterdamski sprejeri utjecali su stilom od početka 1980tih na mnoge umjetnike grafita u cijelom svijetu.
Sport
U Amsterdamu se nalazi međunarodno poznati nogometni klub AFC Ajax, rekorder Holandije po broju osvojenih naslova šampiona, a nekoliko puta je osvajao i evropske titule. Ajax igra svoje domaće utakmice na stadionu Amsterdam Arena, koji prima više od 50.000 gledalaca.
U gradu određenu dužu tradiciju ima i američki nogomet. Tokom 1990tih i 2000tih ekipa Amsterdam Admirals spadala je među najpoznatije evropske ekipe u ovom sportu. Amsterdam Crusaders su više puta bili holandski šampioni.
Saobraćaj
Najraširenije sredstvo za kretanje po gradu, kao i u većini gradova u Holandiji, je bicikl. Po gradu se pruža velika mreža biciklističkih staza, ne samo po svim ulicama i kanalima, nego i svim parkovima a povezuje sva naselja.
Pored IJa, koji se preko Sjeveromorskog kanala ulijeva u Sjeverno more a ima vezu i sa kanalom Amsterdam-Rajna, gradski sistem kanala, koji se kroz grad pruža u obliku polukružnice, povezuje grad sa nacionalnim sistemom kanala. Na IJu saobraćaju i amsterdamski trajekti.
Amsterdamski metro saobraća na četiri različite linije, koje između ostalih povezuje i Amstelveen na jugu gradskog područja. Pored metroa, postoji vrlo gusta mreža gradskih autobusa i tramvaja. Sva sredstva javnog prevoza mogu se koristiti uz OV-čip karticu nacionalnog tarifnog sistema Holandije (koje su zamijenile ranije strip karte'').
Aerodrom Schiphol (hol. Luchthaven Schiphol, IATA: AMS, ICAO: EHAM) je međunarodni aerodrom grada Amsterdama i najveći aerodrom u Holandiji, a mjereno po broju putnika i letova 2008. godine, četvri po veličini aerodrom u Evropi. On je sjedište najveće holandske avioprevozničke kompanije KLM. Aerodrom se nalazi jugozapadno od grada između Amstelveena i Hoofddorpa.
Bagdad
Bagdad jeste glavni grad Republike Irak i provincije Bagdad. Prema podacima iz 2011. broj stanovnika Bagdada iznosio je približno 7.216.040, čime je najveći grad u Iraku, drugi najveći grad u arapskom svijetu (poslije Kaira) te drugi najveći grad u zapadnoj Aziji (nakon Teherana). Prema podacima iračke vlade, broj stanovnika Iraka dosegnuo je 35 miliona, od čega 9 miliona živi u prijestolnici. Smješten na obalama rijeke Tigris, grad je osnovan u 8. vijeku i postao je glavni grad Abasidskog halifata. U vrlo kratkom vremenu od svog osnivanja, Bagdad se razvio u značajan kulturni, trgovački i naučni centar islamskog svijeta. Osim toga, grad je bio sjedište nekoliko ključnih akademskih institucija (npr. Kuća znanja), što je grad donijelo svjetsku reputaciju centra učenja. Tokom poznog srednjeg vijeka, Bagdad se smatrao jednim od najvećih gradova svijeta, sa procijenjenih 1,2 miliona stanovnika. Prema nekim arheolozima, on je bio prvi grad na svijetu koji je dostigao brojku od preko milion stanovnika. Bagdad je znatno oštećen i porušen od strane Mongola 1258. godine, uzrokujući njegov pad koji se provlačio kroz mnoge vijekove zbog čestih pošasti i mnogih rastućih osvajačkih carstava. Nakon što je Irak priznat kao nezavisna država 1938. godine (ranije pod britanskim mandatom u Mezopotamiji), Bagdad je postepeno vratio neke od svojih atributa kao značajan centar arapske kulture. Velika većina stanovništva su Arapi, a u gradu postoji i značajna nacionalna zajednica Kurda, kao i manje zajednice Turkmena i Asiraca. U višemilionskoj metropoli živi i dio Sudanaca. 95% stanovništva grada su muslimani.
U moderna vremena, grad je pretrpio znatna razaranja infrastrukture, tokom invazije na Irak 2003. te kasnijeg rata koji je trajao sve do decembra 2011. godine. U toku rata, grad je često bio poprište bombaških napada. Prema izvještaju CNN-a iz 2012. Bagdad se nalazio na spisku najnegostoljubivijih gradova na svijetu sa najnižim kvalitetom života, dok ga je konsultantska firma Mercer ocijenila najgorim među 221 velika grada, mjereno po kvalitetu života.
Etimologija
Ime Bagdad potiče iz predislamskog doba, a njegovo porijeklo nije sasvim sigurno. Mjesto gdje se nalazi grad bilo je naseljeno hiljadama godina, a u 8. vijeku tamo se razvilo nekoliko aramejskih sela, među kojima je jedno bilo naziva Bagdad, a za koje se smatra da je upotrijebljeno kao naziv Abasidske metropole.
U nekim zapisima na asirskom klinastom pismu te u babilonskim zapisima koji sežu u period 2000 p.n.e. spominje se pojam Bagdadu Zapisi Nabukodonosora (600 p.n.e.) opisuju kako je on renovirao stari babilonski grad Bag-dadu. Smatra se da je postojalo drugo babilonsko naselje nazvano Bagdad, u gornjoj Mezopotamiji, u blizini drevnog grada Edese. Ime grada nije pronađeno bilo gdje izvan drevne Mezopotamije.
Historija
Nakon pada dinastije Emevija, prve dinastije halifa, pobjednički vladari Abasida su htjeli imati svoju vlastitu prijestolnicu odakle će vladati hilafetom. Izabrali su mjesto sjeverno od sasanidske prijestolnice Ktesifona (a također i sjeverno gdje je nekad stajao drevni Babilon), te je halifa el-Mensur 30. jula 762. zvanično započeo gradnju grada, a nadzor nad izgradnjom vršila je vladarska porodica Barmakida. Halifa Mensur vjerovao je da je Bagdad savršen grad za prijestolnicu islamskog carstva kojim su vladali Abasidi. Njemu se ovo mjesto izuzetno sviđalo pa je jedne prilike rekao: Ovo je zaista grad koji ću osnovati, gdje ću živjeti i gdje će moji potomci nakon toga vladati.
Rastu grada pomogla je njegov odličan položaj, zasnovan na najmanje dva faktora: grad ima kontrolu nad strateškim i trgovačkim putevima duž rijeke Tigris te ima obilje vode u pustinjskom i vrlo suhom okruženju. Vodene površine postoje i na sjevernom i na južnom kraju grada, što daje mogućnost svim domaćinstvima da imaju dovoljne količine, što je u vrijeme nastanka grada bilo neuobičajeno.
thumb|lijevo|Grob Zumurud Hatun u Bagdadu (izgrađen oko 1202. fotografija iz 1932.) Bagdad je uveliko zasjenio Ktesifon, prijestolnicu Perzijskog carstva, a koji se nalazio oko 30 km jugoistočno od današnjeg Bagdada. Danas sve što je ostalo od Ktesifona je grad-hram Salman Pak, južno od šireg gradskog područja Bagdada. Sam Ktesifon je zamijenila i "apsorbirala" Seleukija, prva prijestolnica Seleučkog carstva. Seleukija je ranije zamijenila i grad Babilon.
U prvim godinama od nastanka, grad je poznat kao mjesto koje je približno opisano u Kur'anu, kao raj (džennet). Za njegovu izgradnju bile su potrebne četiri godine (764-768). Mensur je sakupio inženjere, geometre i umjetnike iz cijelog tada poznatog svijeta koji su se sakupili i napravila planove za izgradnju. Preko 100 hiljada radnika je bilo angažirano na izgradnji, a mnogima se i plaćalo za radove. Za početak gradnje odabran je mjesec juli, jer je po mišljenju dva astrologa Naubakta Ahvazija i MašAllah ibn Atarija, grad trebao biti izgrađen u astrološkom znaku lava. Taj astrološki znak povezivan je sa vatrom i simbolizirao produktivnost, ponos i razvoj.
thumb|desno|Bagdad 1930. godine Za izgradnju grada korištene su cigle oblika kocke veličine 46 cm, jednake sa sve četiri strane. Ebu Hanifa je bio zadužen za cigle, te je konstruirao kanal kojim se voda dopremala do gradilišta a osim za proizvodnju cigli koristila se i za piće. Mramor se također koristio za izgradnju mnogih građevina u gradu, mramorne ploče se korištene kao obloga korita rijeke. Oko grada bila su četiri odbrambena zida po imenima Kufa, Basra, Damask i Kurasan, nazvana tako jer su njihove kapije bile usmjerene u pravcima tih gradova. Udaljenost između tih kapija bila je nešto manja od 2,4 km. Svaka od njih je imala dvostruka vrata napravljena od željeza, bila su tako masivna da je bilo neophodno nekoliko ljudi da ih otvore ili zatvore. Sami zidovi grada bili su debeli oko 44 m na donjem dijelu te 12 m pri vrhu. Osim toga, zid je bio visok oko 30 m, što je uključivalo i zupce, sa brojnim otvorima (ambrazurama). Ovaj zid je bio opasan drugim zidom debelim 50 m. Drugi zid je imao tornjeve i zaobljene zupce koji su okruživali tornjeve. Taj vanjski zid je bio zaštićen masivnim glasijama, napravljenim od cigli i krečnjaka. Izvad vanjskog zida bili su jarkovi ispunjeni vodom.
Za samo jednu generaciju nakon svog osnivanja, Bagdad je postao središte obrazovanja i trgovine. Kuća mudrosti bila je organizacija posvećena prevođenju djela sa grčkog, perzijskog i sirjačkog. Naučnici su počeli da dolaze u Bagdad iz svih krajeva Abasidskog halifata, doprinoseći uvođenjem naučnih saznanja Perzijanaca, Grka i Indijaca u islamski i arapski svijet tog vremena. Smatra se da je Bagdad vjerovatno bio najveći grad na svijetu za vrlo kratko vrijeme nakon svog osnivanja i sve do 930tih, kada ga je sustigla Kordoba. Neke od procjena navode da je grad na svom vrhuncu imao preko milion stanovnika. U mnogim od bajki napisanih u čuvenoj "Hiljadu i jednoj noći", radnja se dešava upravo u Bagdadu u ovo vrijeme.
Dana 10. februara 1258. Bagdad su zauzeli Mongoli predvođeni unukom Džingis-kana, Huleguom, nakon opsade grada. Tom prilikom su mnogi kvartovi uništeni u požaru, pljačkama i razaranjem. Mongoli su ubili većinu stanovnika Bagdada, uključujući i halifu el-Musta'sima te veći dio grada potpuno uništili. Uništeni su i kanali i obalni nasipi koji su sačinjavali irigacijski sistem grada. Pustošenje Bagdada označilo je kraj Abasidskog halifata, udar od kojeg se islamska civilizacija nije nikad u potpunosti oporavila.
Od tog vremena, Bagdadom je vladao Ilkanat, država odvojena od Mongolskog carstva čija se prijestolnica nalazila u današnjem Iranu. Godine 1401. Bagdad je ponovno opustošen, ovog puta ga je napao turkijski osvajač Timur Lenk (Tamerlan Veliki). Kada je njegova vojska osvojila grad, nije poštedio gotovo nikog te je naredio da svaki od njegovih vojnika donese dvije osjećene glave stanovnika Bagdada. Bagdad je zatim postao provincijska prijestolnica koju su kontrolirali mongolski Džalajiridi (1400-1411), turkijski Kara Koyunlu (1411-1469), Ak Koyunlu (1469–1508) i iranske Safavidske dinastije (1508–1534).
Geografija
thumb|lijevo|Pogled na Bagdad iz svemira Grad se nalazi na prostranoj niziji razdijeljenoj rijekom Tigris. Rijeka dijeli Bagdad na pola, tako da se istočni dio grada naziva Rusafa, dok se zapadni dio zove Karh. Zemljište na kojem se grad sagrađen je gotovo u potpunosti ravno i nisko, aluvijalnog je porijekla zbog velikih periodičnih poplava koje uzrokuje rijeka.
Administrativna podjela
Grad Bagdad ima 89 zvaničnih naselja grupiranih u 9 distrikta. Devet distrikata grada su:
Ova zvanična podjela grada služi kao administrativni centri za pružanje općinskih usluga, a sve do 2003. nisu imali nikakvu političku funkciju. Početkom aprila 2003. Prelazna vlada Iraka pod američkom kontrolom počela je proces kreiranja novih funkcija za ova naselja. Proces se prvobitno usredotočio na izbor mjesnih vijeća u zvaničnim naseljima. Prelazna vlada organizirala je seriju skupova u svakom naselju objašnjavajući lokalnu vladu, opisujući proces izbora po naseljima i ohrabrivala učesnike da razglase tu odluku prijateljima, komšijama i rođacima na sljedećim sastancima. Svaki proces u naselju je konačno završio završnim skupom kada su kandidati za svako mjesno vijeće bilo izabrano. Kada su svih 89 mjesnih vijeća izabrano, među sobom su izabrali predstavnike koji su služili u jednom od devet vijeća distrikta. Kada su fomirana vijeća distrikta dalje se krenulo u imenovanje članova gradskog vijeća Bagdada, koje čini 37 članova.
Klima
Zimi, dani su dosta blagi a noći promjenjive. Od decembra do februara, dnevna temperatura iznosi između 15,5 i 18,5 °C, mada nisu neobične ni temperature iznad 21 °C. Jutarnje temperature ponekad budu prilično niske, prosječna jutarnja temperatura u januaru iznosi 3,8 °C a temperature ispod tačke smrzavanja dešavaju se samo nekoliko puta tokom zime.
Obrazovanje
Medresu Mustansirija je osnovao 1227. godine abasidski halifa el-Mustansir. Promijenila je ime 1963. u Univerzitet el-Mustansirija. Univerzitet u Bagdadu je najveći u Iraku i drugi po veličini u arapskom svijetu. Osim ovih, postoje još tri univerziteta u Bagdadu: Irački univerzitet, Univerzitet Nahrain i Tehnološki univerzitet.
Znamenitosti
thumb|desno|200px|Predsjednička palača Neke od znamenitosti grada su Nacionalni muzej Iraka, čija je neprocjenjiva kolekcija eksponata opljačkana tokom invazije na Irak 2003., kao i veličanstveni slavoluci Ruke slobode. Mnoge iračke stranke razmatraju da li ti slavoluci trebaju ostati kao historijski spomenici ili ih treba srušiti. U Nacionalnoj biblioteci i arhivi Iraka uništeno je hiljade drevnih rukopisa dok je Sadam Husein bio na vlasti. Zoološki vrt u Bagdadu je najveći zoološki vrt na Bliskom istoku. Za osam dana nakon početka invazije 2003. od 650 životinja koje su tamo boravile, samo ih je 35 preživjelo. Neke od životinja su ukradene a mnoge zatočene životinje uginule su zbog nedostatka hrane. Neki od čuvara zoološkog vrta su mesoždere hranili magarcima koje su kupovali od stanovništva.
El-Kadimija je džamija koja se nalazi u bagdadskom predgrađu Kadimajn. Sadrži grobove (mezare) sedmog i devetog od dvanaest šiitskih imama: imama Muse ibn Džafera es-Sadika i Muhammeda el-Dževada ibn Alija er-Rida. Mnogi šiitski muslimani dolaze iz daleka na hodočašće u ovu džamiju.
Sport
Bagdad je dom nekim od najuspješnijih nogometnih timova u Iraku, među kojima su najveći irački prvaci el-Šorta (policijski klub), el-Kuva el-Džavija (klub pilota), FK el-Zavra'a i FK Talaba (studentski klubovi). Najveći stadion u Bagdadu je stadion el-Šaab, otvoren 1966. godine. Drugi, mnogo veći stadion je još uvijek u fazi izgradnje.
Grad također ima dugu tradiciju u utrkama konja počev od Prvog svjetskog rata, stanovnicima Bagdada poznate samo kao Utrke. Postoje nezvanični izvještaji o pritisku nekih islamskih grupa da se ova tradicija ugasi zbog klađenja za vrijeme utrka, što se protivi islamskim vjerskim zakonima.
Moždana hemisfera
Kičmenjački mozak (cerebrum) je formiran od dvije moždane hemisfere koje su odvojene žlijebom, uzdužnom pukotinom. Mozak se stoga može opisati kao podijeljen na lijevu i desnu moždanu hemisferu. Svaka od ovih hemisfera ima vanjski sloj sive tvari, moždanu koru, koji je podržan unutrašnjim slojem bijele tvari. Kod euterijskih (platcentnih) sisara, hemisfere su povezane strukturom zvanom corpus callosum (žuljevito tijelo), veoma velikim snopom nervnih vlakana. Manje komisure, uključujući prednju i zadnju komisuru i forniks, također se pridružuju hemisferama i prisutne su i kod drugih kičmenjaka. Ove komisure prenose informacije između dvije hemisfere radi koordinacije lokaliziranih funkcija.
Postoje tri poznata pola moždanih hemisfera: potiljačni pol, čeoni pol i sljepoočni stub.
Centralni sulkus je istaknuta pukotina koja odvaja tjemeni od čeonog režnja i primarni motorni korteks od primarnog somatosenzornog korteksa.
Makroskopski, hemisfere su otprilike ogledalsk slike jedne druge, sa samo suptilnim razlikama, kao što je Jakovljevski obrtni moment koji se vidi u ljudskom mozgu, što je blago iskrivljenje desne strane, dovodeći ga samo naprijed od lijeve strane. Na mikroskopskom nivou, citoarhitektura moždane kore, pokazuje funkcije ćelija, količine nivoa neurotransmitera i podtipova receptora koje su izrazito asimetrične između hemisfera. Međutim, dok su neke od ovih hemisfernih distribucijskih razlika konzistentne među ljudskim bićima, ili čak među nekim vrstama, mnoge vidljive razlike u distribuciji variraju od pojedinca do pojedinca unutar date vrste.
Struktura
Svaka hemisfera mozga ima vanjski sloj moždanog korteksa koji je od sive tvari, au unutrašnjosti moždanih hemisfera je unutrašnji sloj ili jezgro od bijele tvari poznat kao centrum semiovale. Unutrašnji dio hemisfera cerebruma uključuje lateralne komore, bazne ganglije i bijelu masu.
Polovi
Postoje tri pola velikog mozga, potiljačni (okcipitalni) pol, čeoni (frontalni) i sljepoočni (temporalni) pol. Potiljačni pol je zadnji kraj svakog okcipitalnog režnja u svakoj hemisferi. Zašiljeniji je od zaobljenog frontalnog stuba. Frontalni pol je na krajnjem prednjem dijelu frontalnog režnja u svakoj hemisferi i zaobljeniji je od okcipitalnog pola. Temporalni pol se nalazi između frontalnog i okcipitalnog, i nalazi se u prednjem dijelu srednje lobanjske jame u svakom temporalnom režnju.
Kompozicija
Ako se preostali dijelovi hemisfera malo razdvoje, uočava se široka traka bijele supstance, corpus callosum, koja ih povezuje na dnu uzdužne pukotine; rubovi hemisfera koji preklapaju corpus callosum nazivaju se labia cerebri (moždane usne).
Svaka usna je dio već opisanih cingularnnih vijuga; a žljeb između njega i gornje površine corpus callosum se naziva kalozalni sulkus.
Ako se hemisfere odsijeku do nivoa sa gornjom površinom corpus callosum, vidjeće se bijela supstanca te strukture koja povezuje dvije hemisfere.
Velika površina medulske materije koja je sada izložena, okružena zavijenim rubom sive tvari, naziva se centrum semiovale. Snabdijevanje centram semiovale krvlju dolazi iz površne srednje cerebralne arterije. Korteksne grane ove arterije se spuštaju, kako bi obezbijedile krv u centrum semiovale.
Razvoj
Hemisfere mozga su izvedene iz telencephalona. Nastaju pet sedmica nakon začeća kao bilateralne invaginacije zidova. Hemisfere rastu u obliku slova C, a zatim ponovo, povlačeći sa sobom sve strukture unutar hemisfera (kao što su komore). Unutarkomorski otvori (takođe se nazivaju i Monrovi otvori) omogućavaju komunikaciju sa lateralnim komorama. Horoidni pleksus se formira od ependimnih ćelija i vaskularnih mezenhima.
Laterizacija hemisfere
U popularnoj psihologiji se često prave široke generalizacije o tome da su određene funkcije (npr. logika, kreativnost) lateralizirane, odnosno locirane u desnoj ili lijevoj strani mozga. Ove tvrdnje su često netačne, jer je većina moždanih funkcija zapravo raspoređena na obje hemisfere. Većina naučnih dokaza za asimetriju odnosi se na perceptivne funkcije niskog nivoa, a ne na funkcije višeg nivoa o kojima se popularno raspravlja (npr. podsvjesna obrada gramatike, a ne "logičko razmišljanje" općenito). Pored ove lateralizacije nekih funkcija, reprezentacije niskog nivoa također imaju tendenciju da predstavljaju kontralateralnu stranu tijela.
Perceptivna informacija se obrađuje u obje hemisfere, ali je bočno podijeljena: informacije sa svake strane tijela šalju se na suprotnu hemisferu (vizuelne informacije su podijeljene nešto drugačije, ali su i dalje lateralizovane ). Slično tome, signali kontrole motorike koji se šalju tijelu također dolaze iz hemisfere na suprotnoj strani. Dakle, preferencija ruku (koju ruku neko radije koristi) je također povezana sa lateralizacijom hemisfere.
U nekim aspektima, hemisfere su asimetrične; desna strana je nešto veća. Postoje viši nivoi neurotransmitera noradrenalina na desnoj strani i viši nivoi dopamina na lijevoj strani. S lijeve strane ima više bijele tvari (dužih aksona), a s desne strane više sive tvari (ćelijskih tijela).
Linearne razloge funkcije jezika, kao što su gramatika i proizvodnja riječi, često su lateralizovane na lijevu hemisferu mozga. Nasuprot tome, holističke rezonske funkcije jezika, kao što su intonacija i naglasak, često su lateralizovane na desnu hemisferu mozga. Čini se da su druge integrativne funkcije kao što su intuitivna ili heuristička aritmetika, binauralna lokalizacija zvuka, itd. više bilateralno kontrolirane.
Klinički značaj
Infarktii+ se mogu desiti u centram ovale.
Kao tretman za epilepsiju može se prekinuti corpus callosum, kako bi se prekinula glavna veza između hemisfera u postupku poznatom kao corpus callosotomija.
Hemisferektomija je uklanjanje ili onemogućavanje jedne od hemisfera mozga. Ovo je retka procedura koja se koristi u nekim ekstremnim slučajevima napada koji ne reaguju na druge tretmane.
Antimon
Antimon je hemijski element sa simbolom Sb (od, vjerovatno iz arapskog – ismid) i atomskim brojem 51. To je sjajni, sivi metaloid, koji se u prirodi većinom nalazi kao sulfidni mineral stibnit. Spojevi antimona bili su poznati još u antička vremena i bili su korišteni za kozmetiku. I metalni antimon je bio poznat, ali je sve do svog konačnog otkrića zabunom bio identificiran kao olovo. U elementarnom stanju prvi ga je izolirao i opisao Vannoccio Biringuccio 1540. godine.
Historija
Antimon(III)-sulfid se u predinastičkom Egiptu koristio kao kozmetičko sredstvo za oči (surma) još od 3100. p. n. e. kada je i izmišljena drevna kozmetička paleta. Artefakt, za koji se misli da je dio vaze, načinjen od antimona oko 3000. p. n. e. pronađen je u Tellohu u drevnoj Haldeji (danas dio Iraka), a predmet od bakra obložen antimonom datiran je između 2500. p. n. e. i 2000. p. n. e. pronađen je u Egiptu. Austen je o radovima Herberta Gladstone iz 1892. komentirao da "mi danas poznajemo antimon kao veoma krhki i kristalni metal koji bi se vrlo teško mogao koristiti za izradu vaza, utoliko ovaj značajni "pronalazak" (artefakt) mora predstavljati izgubljenu vještinu oblikovanja i kovanja antimona".
Međutim, Moorey nije bio ubijeđen da je artefakt zapravo vaza, koju je spominjao Selimhanov, nakon analize predmeta iz Telloha (objavljene 1975), napisao je: "pokušano je povezivanje ovog metala sa transkavkaskim prirodnim antimonom (tj. samorodnim metalom)" i "da su predmeti od antimona porijeklom iz Transkavkazije svi malehni lični ukrasi". Ovaj nalazak je oslabio navodne dokaze o izgubljenim vještinama obrade i kovanja antimona.
Rimski naučnik i pisac Plinije Stariji opisao je nekoliko načina na koje se može dobiti antimon-sulfid za medicinske svrhe u svom djelu Naturalis Historia. On je također načinio i distinkciju između "muških" i "ženskih" oblika antimona. Po njemu, "muški" oblik je vjerovatno bio sulfid, dok se kod "ženskog", koji je bio bolji, teži i manje lomljiv, vjerovatno radilo o prirodnom samorodnom metalnom antimonu. Rimski prirodoslovac Dioskorid naveo je da se antimon-sulfid mogao žariti zagrijavanjem upuhivanjem zraka pomoću kovačkog mijeha. Smatra se da se ovim postupkom dobijao metalni antimon.
Prvi opis procedure za izoliranje elementarnog antimona naveden je u knjizi De la pirotechnia iz 1540. koju je napisao Vannoccio Biringuccio. Ona je bila prethodnica još čuvenijoj knjizi iz 1556. Georgea Agricole De re metallica. U tom kontekstu Agricola je često netačno smatran pronalazačem metalnog antimona. Knjiga Currus Triumphalis Antimonii (Trijumfalna kola antimona) opisuje preradu metalnog antimona a objavljena je 1604. u Njemačkoj. Navodno je tu knjigu napisao benediktanski fratar koji se potpisivao kao Basilius Valentius u 15. vijeku. Da je ova knjiga autentična, a nije, ona bi bila prethodnica Biringucciovog otkrića.
Prvi koji je opisao čisti antimon iz Zemljine kore 1783. godine bio je švedski naučnik i inženjer u lokalnom rudniku Anton von Swab, na osnovu tipskog uzorka iz rudnika srebra Sala u rudničkom distriktu Bergslagen u općini Sala, Västmanland, Švedska.
Osobine
thumb|lijevo|Ampula sa crnim alotropom antimona lijevo|thumb|Prirodni antimon sa oksidacijskim proizvodima thumb|lijevo|Kristalna struktura uobičajena za Sb, AsSb i sivi As Antimon se nalazi u grupi dušika (15. grupa) i ima elektronegativnost 2,05. Kao što bi se i očekivali iz periodnih trendova, više je elektronegativan od kalaja ili bizmuta, ali i manje elektronegativan od telura ili arsena. Antimon je stabilan na zraku pri sobnoj temperaturi, ali ako se zagrije reagira sa kisikom dajući antimon-trioksid,.
Antimon je srebrenasti, sjajno-sivi metal, koji po Mohsovoj skali ima tvrdoću 3. Stoga je čisti antimon isuviše mehak za proizvodnju čvrstih objekata, kao što su kovanice od antimona koje su kovane u kineskoj provinciji Guizhou 1931. godine, a zbog vrlo brzog propadanja i trošenja njihovo kovanje je obustavljeno. Antimon je otporan na mnoge kiseline.
Poznate su četiri alotropske modifikacije antimona: stabilna metalna forma i tri metastabilne forme (eksplozivna, siva amorfna i žuta). Metalni antimon je krhak, srebreno-bijeli sjajni metal. Kada se sporo hladi, istopljeni antimon se kristalizira u trigonalne ćelije, izomorfne sa sivim alotropom arsena. Rijetka eksplozivna modifikacija antimona se može formirati putem elektrolize antimon-trihlorida. Kada se ta modifikacija zagrebe s nekim oštrim predmetom, dešava se egzotermička reakcija te javlja bijeli plamen a formira se metalni antimon. Kada se ova modifikacija gniječi u tarioniku, može se desiti detonacija. Neki autori smatraju da su samo metalni i sivi antimon pravi alotropi, dok su eksplozivni i žuti zapravo "zagađeni" halogenim "nečistoćama" ili, u slučaju žutog, stibinom.
Crni (sivi) antimon se formira brzim hlađenjem para metalnog antimona. On ima istu kristalnu strukturu kao i crveni fosfor i crni arsen. Izložen zraku oksidira a može se i spontano zapaliti. Pri temperaturi od 100 °C postepeno prelazi u stabilnu formu. Žuti alotrop antimona je najnestabilniji. On se može dobiti samo oksidacijom stibina pri temperaturi od −90 °C. Iznad ove temperature i izložen svjetlosti, ova metastabilna alotropska modifikacija prelazi u stabilniji sivi alotrop.
Metalni antimon usvaja slojevitu strukturu (prostorna grupa R 3 m br. 166) u kojoj se slojevi sastoje iz spojenih, zamršenih šestočlanih prstenova. Najbliži i drugi najbliži susjedi sačinjavaju nepravilni oktaedarski kompleksa, gdje su tri atoma u istom dvostrukom sloju neznatno bliže od tri atoma u sljedećem. Ovo relativno gusto pakovanje je uzrok velike gustoće od 6,697 g/cm3, ali slaba veza između slojeva dovodi do niske tvrdoće i krhkoće antimona.
Izotopi
Antimon ima dva stabilna izotopa: 121Sb koji u prirodnom antimonu ima udio od 57,36% i 123Sb sa udjelom od 42,64%. Također postoji i 35 radioaktivnih izotopa, od kojih je najduže "živući" izotop 125Sb sa vremenom poluraspada od 2,75 godina. Osim njih, poznato je i 29 metastabilnih stanja. Među nuklearnim izomerima najstabilniji je 120m1Sb sa vremenom poluraspada od 5,76 dana. Izotopi lakši od 123Sb raspadaju se β+ raspadomom (β+), dok oni teži se uglavnom raspadaju β− raspadom, uz neke izuzetke.
Rasprostranjenost
Antimon je vrlo rijedak i slabo rasprostranjen element, a u prirodi se može naći i u samorodnom (tj. u elementarnom) obliku. Stoga ga Međunarodna mineraloška organizacija (IMA) priznaje kao mineral pod sistemskim brojem 1.CA.05.