cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Papa
Izbori pape kroz historiju
Prema nekim zapisima, prve su pape, sve do pape Bonifacija II (530. – 532.), birali sami svoje nasljednike. U početku se nisu birale vođe čitave Crkve, već samo rimski biskup koji je bio biran samo iz redova svećenika i vjernika Rima. To je bio običaj sve dok rimski car Konstantin I nije priznao kršćanstvo kao glavnu religiju Rimskog Carstva. Otada se i carevi počinju miješati u izbor pape. Najpoznatiji je slučaj izbor pape Bonifacija I 418. godine. Nakon raspada zapadnog Rimskog Carstva, najsnažniji vladar tog razdoblja je bio Teodor Ostrogot koji je utjecao na izbor pape. Nakon slabljenja moći Ostrogota, uticaj u izboru pape je imao Carigrad, gdje je vršena i ovjera izbornika i mogućih kandidata. Taj način izbora se održao sve do pape Benedikta II. (684. – 685.), iako su i kasnije, u Srednjem vijeku, moćni vladari u mnogome utjecali na izbor ili čak postavljali pape. Tako je, primjerice, Karlo Veliki potvrdio papu Adriana I (772. – 795.)
Papa Bonifacije III (607.) uvodi pravilo da se izbornici smiju sastati za izbor novog pape tek poslije tri dana nakon pokopa starog pape. A na sinodu 769. godine je izglasano da papa može biti samo svećenik ili đakon, a i ljudima izvan svećenstva je zabranjeno sudjelovanje u izboru. To pravilo je uzrokovalo veliko negodovanje pa je papa Nikola I (857. – 867.) 862. godine vratio prvo učestvovanja na izboru rimskim vlastelinima.
mini|lijevo|Konklava u [[Njemačka|njemačkom gradu Konstanzu gdje je izabran Papa Martin V.]]
U izboru pape, za najveću promjenu tog razdoblja zaslužan je papa Nikola II (1058. – 1061.), koji je odredio da se prilikom izbora za papu prvo moraju kardinali odlučiti o mogućim kandidatima. On je odlučio i da se izbori za novog papu mogu održati bilo gdje, ukoliko to nije bilo moguće u Rimu.
Na 10. ekumenskom sinodu 1139. godine, cjelokupnim izborom za papu su ovlašteni kardinali, a tokom pontifikata pape Aleksandra III je odlučeno da se novi papa bira dvotrećinskom većinom. Zbog toga, što kardinali nisu mogli postići dvotrećinsku većinu, Crkva u 13. vijeku bila je dvije godine i devet mjeseci bez pape. Kako se to više ne bi dogodilo, na sinodu u Lyonu je odlučeno da se izbornici moraju sresti nakon deset dana od smrti prethodnog pape i to u gradu gdje je ovaj umro. Osim toga odlučeno je da kardinali ne smiju imati vanjskog dodira tokom izbora pape. Te odluke se smatraju i začetkom konklave, tj. prostor i zgrade određene za tu svrhu, unutar teritorije države Vatikan, kakvu danas poznajemo.
mini|desno|Službena deklaracija "Habemus Papam" nakon izbora Pape Martina V.
Tokom raznih i mnogobrojnih pontifikata u historiji Crkve, bilo je u izboru pape mnogo promjena pravila izbora. Međutim, posljednja pravila je dopunio i dogradio papa Ivan Pavao II. U važećoj Konstituciji "Universi dominici gregis" iz 1996. godine pravo izbora pape pripada Kardinalskom zboru, izuzimajući one kardinale koji na dan smrti pape navršavaju 80. godinu. Maksimalni broj kardinala izbornika ne smije preći 120. Izričito je zabranjeno biranje pape od nekog drugog crkvenog dostojanstva, laika, članova općeg sabora ili biskupske sinode. Niko od kardinala ne može biti isključen iz izbora. Kardinali koji su se odrekli kardinalskog dostojanstva ili koji su kanonski uklonjeni nemaju izborno pravo. Svi kardinali izbornici su dužni učestvovati na izboru, što se objašnjava obećanjem poslušnosti. Kardinale izbornike saziva dekan Kardinalskog zbora. Samo bolest ili neka druga teška zapreka prihvaćena od Kardinalskog zbora može se prihvatiti kao oprost za ne sudjelovanje na izboru pape. Poslije 30. kruga, ukoliko i dalje ne postoji dvotrećinska većina, dovoljna je samo natpolovična većina za izbor pape.
Konklave su zatvorene za druge, a svi kardinali izbornici od početka konklave do imenovanja novog pape su smješteni u "Domus sanctae Marthae" (Domu svete Marije). Sam čin glasanja se isključivo izvodi u Sikstinskoj kapeli, koja se nalazi pod vlašću kardinala komornika. Kardinalima izbornicima se pridružuju i druge osobe koje im pomažu:
Svi oni moraju položiti zakletvu čuvanja tajne o podacima s kojim su upoznati.
Smrt i čin izbora pape (Sede Vacante)
mini|desno|Sahrana [[Ivan Pavao II|Pape Ivana Pavla II u Vatikanu u aprilu 2005., kojim je predsjedao kardinal Ratzinger, budući Papa Benedikt XVI.]]
Papina smrt se potvrđuje tako što dekan Kardinalske skupštine, koji ujedno ima ulogu i prelaznog pape, tri puta zlatnim čekićem udari glavu preminulog pape pozivajući ga njegovim krštenim imenom. Ljekar može ali i ne mora prethodno utvrditi smrt. Onda dekan skida Ribarov prsten s desne ruke i lomi ga u dva dijela u prisutnosti kardinala. Pečat pokojnog pape se uništava, čime se spriječava moguća zloupotreba, a papska se rezidencija zatvara i pečati žigom. Tijelo pape se u vremenu od četvrtog do šestog dana po smrti, stavlja u kriptu crkve Sv. Petra.
Nakon obreda pokopa i nakon što je sve na općim i posebnim sjednicama kardinala pripravljeno za konklave, kardinali izbornici skupit će se, na određeni dan, ne prije 14. a ni poslije 20. dana nakon smrti, ako je moguće u jutarnji sat, u crkvi Sv. Petra na euharistijsko slavlje. Istog dana popodne, u određeni sat, kardinali izbornici skupljaju se u kapeli Sv. Pavla u Apostolskoj palači iz koje će poći, u svečanoj procesiji, do Sikstinske kapele. Kad kardinali izbornici dođu u kapelu, u prisutnosti svih onih koji čine svečanu procesiju, moraju dati zakletvu da će čuvati sve što je određeno Konstitucijom. Zakletvu tada glasno čita kardinal dekan, a na kraju svaki od kardinala izbornika, dodirujući bibliju, izgovara obrazac naznačen u Konstituciji. Nakon zakletve svi članovi svečane procesije moraju napustiti Sikstinsku kapelu. U kapeli ostaje direktor liturgijskih slavlja i svećenik koji je u pripremnoj fazi određen da održi meditaciju o zadaći što je kardinali izbornici imaju za opće dobro Crkve. Nakon održane meditacije izlaze i oni iz kapele, kardinali izbornici izgovaraju molitvu i slušaju kardinala dekana koji ih pita postoje li još neka pitanja koja treba razjasniti ili se može pristupiti glasovanju.
Jedini način izbora novog pape je pismenim tajnim putom. Ranije se glasanje vršilo nagodbom ili glasnim brojanjem, ali je to važećom Konstitucijom "Universi dominici gregis" iz 1996. godine ukinuto. Postoji izreka, koja je do izbora pape Benedikta XVI. i važila : "Ko ulazi u konklavu kao papa, ne izlazi iz konklave kao papa!", jer nikada do sada dekan Kardinalskog zbora nije bio izabran za papu. Za izbor novog pape potrebna je dvotrećinska većina, a ukoliko se i poslije 30. kruga glasanja ne može izabrati papa dvotrećinskom većinom, onda je dovoljna i natpolovićna većina. Glasanje se vrši u tri stepena:
Kad osoba bude kanonski izabrana, dekan Kardinalskog zbora u ime cijele izborne skupštine traži od izabranog pristanak riječima: "Prihvaćaš li kanonski izbor za vrhovnog svećenika?" Ako izabrani prihvaća, pita ga: "Kako želiš biti zvan?" Pape biraju sami svoje ime po ugledu na nekon papu iz prošlosti koji je po njima učinio neku dobru stvar. Novi papa Benedikt XVI. je izabrao svoje ime po uzoru na papu Benedikta XV. Prihvaćanjem izabrani postaje rimski prvosvećenik, tj. Petrov nasljednik, pastir Opće Crkve, biskup Rimske Crkve, glava Biskupske skupštine te stiče opću, redovitu, vrhovnu, neovisnu, potpunu, neposrednu vlast u općoj Crkvi. Ako izabrani nije biskup, treba biti zaređen što prije za biskupa. Poslije izbora novog pape iz Sikstinske kapele na dimnjaku se pojavljuje bijeli dim što je oznaka da je papa izabran. Objava izbora novog pape se od Ivana Pavla II. označava i zvonima crkve Sv. Petra. Prvi od kardinala iz reda đakona navijesti ime novoizabranog riječima na latinskom '''Annuntio vobis gaudium magnum! Habemus Papam!' (na bosanskom: Objavljujem veliku radost! Imamo papu!'')
Do 1978. godine, nakon izbora pape, vršila se procesija nošenja novoizabranog pape na počasnom prijestolu Sedia gestatoria do crkve Sv. Petra, gdje je vršeno krunisanje tijarom i gdje bi papa izrekao svoj prvi blagoslov, poznati Urbi et orbi (lat. gradu i svijetu). Poslije toga bi uslijedilo paljenje baklje koja bi zasjala i onda se naglo ugasila uz proglašavanje Sic transit gloria mundi (tako prođe slava svijeta). Papa bi nakon toga trebao položiti zakletvu, koju se posljednja trojica odbili.
Papa Aleksandar II
Aleksandar II, rođen kao Anselmo di Baggio, bio je papa od 1061. do 1073.
Papa
Smrt i čin izbora pape (Sede Vacante)
Ustoličenje pape se vrši u pravilu na prvu nedelju nakon izbora. Benedikt XVI. izmijenio je i obred poslušnosti. Do sada su kardinali kleknuli pred novog papu i položili zakletvu vjernosti. Novi je papa na njihovo mjesto izabrao 12 osoba raznih staleža, kao 12 apostola. Među njima je po jedan svećenik, jedan bračni par, dvoje krizmanika, dvoje mladih. Svi su oni zakleli u ime čovječanstva vjernost Papi.
Papa Aleksandar II
Rođen je u Milanu. Njegov izbor za papu koji je organizovan od strane Ildebranda di Soane (koji će i sam kasnije postati papa Grgur VII), je bio suprotan dekretu iz 1059, ali nije sankcionisan od strane carskog suda u Njemačkoj. Ovaj sud je nominovao drugog kandidata Cadalusa, biskupa Parme, koji je postao antipapa Honorije II (1061–72), koji je došao u Rim i prijetio poziciji Aleksandra II, ali je pozicija ostala netaknuta.
Papa
Politička uloga
mini|desno|Sjedi Papa Pio VII, rimski biskup i kardinal Caprara.
Iako napredna kristinizacija Rimskog Carstva u 4. vijeku nije omogućila biskupima posjedovanje vlasti nad državom, postupno slabljenje carske moći tokom 5. vijeka kristalizira papu kao višeg carskog zvaničnika u Rimu, dok biskupi sve više počinju određivati javni život u drugim gradovima zapadnog Rimskog Carstva. Ta pojava miješanja pape u političke događaje, najbolje je historijski pokazana učestvovanjem pape Leona I. u ratu protiv hunskog vođe Atile 452. godine u svom osvajačkom pohodu na Italiju. S vremenom uticaj pape na svjetovni život raste i 756. godine nakon drugog franačko-langobardskog rata franački vladar Pipin Mali daje papi teritorije osvojene od langobardskog vladara Aistufla, što čini osnovu za stvaranje buduće papske države. U cilju jačanja svog političkog položaja, papa Leon III. kruniše Karla Velikog kao rimskog cara, što vodi ka stvaranju budućeg Svetog rimskog Carstva. Otada papa kruniše sve vladare Svetog rimskog Carstva, sve do cara Karla V., zadnjeg vladara Svetog rimskog Carstva. Kasnije je papa Pio VII. krunisao Napoleona 2. decembra 1804. godine kao cara.
Tokom italijanskog Risorgimenta 11. septembra 1870. godine, papska država, nakon povlačenja francuskih jedinica iz Rima zbog francusko-pruskog rata, zajedno s Rimom ulazi u ujedinjenu Italiju. Papa ostaje u Vatikanu i njegov položaj je zakonski određen u maju 1871. godine, čime Vatikan, bazilika sv. Ivana Luteranskog i papska ljetna rezidencija Castel Gondolfo ostaju u posjedu pape i u kojim mu je garantiran suverenitet. Papa Pio IX, kao i njegovi nasljednici na Apostolskoj stolici, Leon VIII. i Pio X,u želji za ponovnom uspostavom moćne papske države, odbijaju priznati novu ujedinjenu Italiju, a on se sam označava "zatočenikom u Vatikanu". Prvim Vatikanskim koncilom iz 18. jula 1870. godine odlukom o "nepogriješivosti" pape raste crkvena i politička moć pape ali teritorijalne želje ostaju neostvarene.
Neki od najpoznatijih primjera papskog političkog uticaja tokom historije se ogledaju u odlukama kao što su:
Colisa
Colisa je rod riba labirintovki iz porodice guramija. Rod sačinjavaju tri vrste tropskih riba porijeklom iz toplih i plitkih voda sa juga Azije. Odlika riba ovoga roda su dva izdužena, tri do četiri centimetra duga pipka koji se nalaze odmah uz grudna peraja, a koji prvenstveno služe kao čulo osjetila. Tijelo im je ovalnog, tanjirastog oblika sa leđnim i analnim perajem jednake dužine.
Sve tri vrste, zajedno sa nekoliko ukrštanjem dobijenih hibrida, su vrlo popularne akvarijumske ribe.
NGC 3812
NGC 3812 (također poznat kao MCG 4-28-23, PGC 36256 i UGC 6648) je eliptična galaksija koja je udaljena oko 165 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Lav. Najveći prečnik je 1,70 (82 hiljade sg) a najmanji 1,6 uglovnih minuta (77 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio John Frederick William Herschel 6. aprila 1785. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Guramije
Porodicu guramija trenutno sačinjava devedeset vrsta, podjeljenih u petnaest rodova, koji su podijeljeni u četiri podporodice. Porodica je nekada nazivana Polyacanthidae, a pojedine vrste nekada smještane u porodicu Anabantidae sada su dio porodice labirintovki.
Većina riba iz porodice Osphronemidae pokazuje određeni način brige o potomstvu. Neke labirintovke mlađ čuvaju u ustima, dok druge prave pjenasta gnijezda na površini vode.
Zahvaljujući intenzivnim bojama pojedinih vrsta, guramije su ušle u akvarijume širom svijeta. Međutim, guramije su izuzetno ljubomorne na sve ribe velastih peraja, koje doživljavaju kao konkurenciju, a posebno agresivne vrste poput sijamskih boraca znaju ubiti ribe koje doživljavaju kao suparnike.
Veliki petak
mini|250px|Procesija na Veliki petak u [[Stuttgartu]]
Veliki petak je kršćanski spomendan Isusove muke i smrti. Slavi se u petak prije Uskrsa. Zajedno s Velikim četvrtkom, Velikom subotom i Uskrsom čini Vazmeno trodnevlje.
Na Veliki petak, ne slavi se euharistijsko (misno) slavlje. Oltar je bez krsta, svijećnjaka, cvijeća i oltarnika, da se simbolizira Isusova muka i smrt, a vjenici se u crkvi okupljaju razmišljajući o Isusovoj muci. Kod katolika, post je obavezan na Veliki petak, za sve osobe od 18 do 60 godina. Ne jede se meso toplokrvnih životinja niti mesne prerađevine, a dopušten je jedan cjeloviti obrok.
NGC 6787
NGC 6787 (također poznat kao IRAS 19154+6019, MCG 10-27-9, PGC 62987 i UGC 11424) je prečkasta spiralna galaksija koja je udaljena oko 541 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Zmaj. Najveći prečnik je 1,20 (189 hiljada sg) a najmanji 1,0 uglovnih minuta (158 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio Lewis Swift 10. septembra 1885. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Ekumenizam
Ekumenizam (od grčke riječi oikoumene, "nastanjeni svijet") je izraz koji se uglavnom koristi u smislu pokreta ka vjerskom ujedinjenju.
Ekumenizam znači nastojanje oko pomirenja, saradnje, zbližavanja i jedinstva kršćanskih crkava. Dok se međureligijski dijalog odnosi na sve religije, ekumenizam je dijaloški napor unutar kršćanskih crkava. Za razliku od unijaćenja (tj. prelaženje iz Pravoslavne crkve u Katoličku i obratno), u ekumenizmu se naglašava ravnopravan dijalog među kršćanskim konfesijama, ono što je pojedinim crkvama zajedničko i ide se za potvrdom duhovnoga i moralnog poslanja Kristove Crkve. Ekumenizam je nastao u 19. vijeku unutar protestantskih crkava (ekumenski pokret). Unutar Katoličke crkve preteče ekumenizma u 19. vijeku su: J.H. Newman, D. Mercier, J.J. Strossmayer, a u 20. vijeku benediktinci iz Chevetognea u Belgiji, dominikanski centar Istina u Parizu, a svojim ekleziološkim radovima dominikanac Y.Congar. Nakon Drugoga vatikanskog Koncila (1962.-1965.) Katolička Crkva prihvaća osnovna načela ekumenizma i odriče se unijaćenja.
Jevrejstvo (čvor)
Jevrejstvo ili židovstvo ili judaizam se uglavnom odnosi na jevrejsku vjeru:
NGC 1028
NGC 1028 (također poznat kao MCG 2-7-23 i PGC 10068) je prečkasta spiralna galaksija koja je udaljena oko 394 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Ovan. Najveći prečnik je 0,90 (103 hiljade sg) a najmanji 0,3 uglovnih minuta (34 hiljade sg). Prvo otkriće je napravio Albert Marth 1. oktobra 1864. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Aristofan
mini|
Aristofan u svojim komedijama tematizira tadašnju svakodnevicu i osuđuje politiku. Vrlo malo podataka postoji o njegovom životu. S pisanjem komedija počeo je kao vrlo mlad pjesnik. U početku je svoje komedije prikazivao pod imenima pozorišnih ljudi Kalistrata i Filonida. Sva tri njegova sina su bili komediografi.
Karakteristike
Napisao je oko 40 drama, a 11 ih je sačuvano. Aristofan je u svojim djelima bio neposredan i oštar kritičar savremenih događaja i poznatih osoba. Radnja njegovih komedija je često apsurdna, nevjerovatna, smiješna, ali u isto vrijeme prožeta realnošću. Njegove likove, lakrdijaše i karikature, pokreću pravi osjećaji pohlepe i ambicije. Satirizirao je i ironizirao, izlagao je podsmijehu društvo - nesavjesnost rasuđivanja, demagogije u demokraciji, prazno dokazivanje i sofizmu, neznanje, lahkoumnost, nepostojanost, izdaju, šovinizam i sve ono što će na kraju Atenu dovesti do propasti.
Osuđivao je ratovanje (sa Spartom), bio je protiv samog rata, a i njegovih pobornika koji su se ratovanjem koristili kako bi povećali vlastitu moć na štetu naroda: smatrao je da se prava demokratija može razviti samo u miru. Nije pisao komedije protiv ekstremnih oligarha jer bi to bilo ravno samoubistvu.
NGC 5315
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Istočna regija (Sjeverna Makedonija)
Istočna regija je jedna od 8 statističkih regija u Sjevernoj Makedoniji. Sjedište regije je grad Štip.
Zastava Sjedinjenih Američkih Država
mini|Zastava [[Sjedinjene Američke Države|SAD-a]] Jedna šestina u gornjem lijevom uglu sadrži bijele petokrake zvjezdice na plavoj podlozi. One simboliziraju broj saveznih država i ima ih 50. Ostatak je ispunjen s 13 vodoravno poredanih crveno-bijelih pruga, koje simboliziraju početnih 13 kolonija.
Istočna regija (Sjeverna Makedonija)
Stanovništvo
Na popisu stanovništva 2002. godine, Istočna regija je imala 181.858 stanovnika.
Mehanizam iz Antikitere
Dimenzije mehanizma su 33 cm (visina), 17 cm (širina) i 9 cm (debljina). Napravljen je od bronze i smješten u okvir od drveta. Na njemu je ispisan tekst od oko 3.000 slova, koji je dešifriran u posljednjih par godina. Tekst je neka vrsta uputstva za upotrebu, sa odjeljcima o astronomiji, geografiji i mehanici. Ostaci mehanizma sa Antikitere se čuvaju u Nacionalnom arheološkom muzeju u Atini.
Britanski naučnik i historičar Derek de Solla Price objavio je 1952. godine rad u kojem je objasnio astronomsku namjenu ovog mehanizma. On je zaključio da mehanizam iz Antikitere predstavlja simulator kretanja planeta oko Sunca i da se može nazvati prvim analognim računarom.
Aparat ima 30 sačuvanih zupčanika (pretpostavlja se da ih je ukupno bilo 37). Zubi zupčanika imaju oblik jednakostraničnog trougla. Datum bi se u mašinu unio mehanički, a aparat bi dao podatke o položaju Sunca, Mjeseca, i druge astronomske podatke. Nije još izvjesno da li se mehanizam zasnivao na geocentričnom ili heliocentričnom principu. Imao je 3 glavna kružna indikatora, jedan naprijed, i dva pozada. Prednji indikator je bio podijeljen na sektore mjeseci godine egipatskog kalendara. Unutar njega, postojala je podjela sa grčkim simbolima zodijaka. Julijanski kalendar je uveden u upotrebu 50-100 godina poslije nastanka ovog aparata. Sprijeda su postojale bar tri kazaljke, jedna za datum, a druge dvije kao indikacija položaja Sunca i Mjeseca. Mehanizam je dizajniran tako da uzima u obzir promjenljivu ugaonu brzinu Mjeseca i prikazuje njegove faze na sfernom modelu.
IC 2178
IC 2178 (također poznat kao PGC 20196) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 341 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Blizanci. Najveći prečnik je 0,40 (40 hiljada sg) a najmanji 0,2 uglovnih minuta (20 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio Stephane Javelle 11. februara 1898. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Muhamed Tajib Okić
Muhamed Tajib Okić (turski: Muhammed Tayyib Okiç; Gračanica, 1 decembar 1902 – Ankara, 10. mart 1977) jest bošnjački intelektualac, društveni radnik. Po njegovoj želji ukopan je na mezarju Bare u Sarajevu. Predavao je na Univerzitetima u Ankari, Konji i Erzurum. Pisao je na francuskom, bosanskom i turskom. Svoje školovanje započinje u ruždiji na Bentbaši, a potom i okružnoj medresi u Sarajevu. Šerijatsku sudsku školu završava 1925, a put ga dalje vodi u Zagreb gdje proučava latinski, književnost i pravo. Pravne studije završava 1930. u Beogradu. U Parizu na Univerzitetu Sorbonne završava studij književnosti, doktorira na tezu Hasan Kafi Pruščak i studira turski i perzijski na Nacionalnoj školi za istočnjačke jezike. Specijalistički kurs obavlja nakon toga na Univerzitetu Zejtun u Tunisu.
Kapsomera
thumb|Dijagram jednog adenovirusa, sa jasno vidljivim kapsidnim molekulama Kapsomera (lat. capsa = dio kutije) je  morfološka  podjedinica kapside ili ikosahedralna  ili spiralna  spoljna ljuska proteina ili poliprotein koji štiti genetički materijal virusa. Kapsomere se samosastavljaju i  formiraju kapside.
Oni formiraju grupe identičnih molekula proteina (protomera) kojie  su povezane  nekovalentnim vezama koje su  su vidljive pod  elektronskim mikroskopom. Svaka kapsomera može se sastojati od jednog ili više proteina. U ovom dijagramu adenovirusne kapside,  molekule su jasno vidljive. thumb|250px|Ikosaedarska kapsida
Kapsomere ikosaedarske kapside
Kapsomere mogu se svrstati prema njihovoj lokaciji u kapside. Naprimjer, u ilosahedarskoj kapsidi,  postoji 12  tjemenih čvorova. Svaki od ovih dvanaest čvorova zauzima pentamer. Pentamer se tako zove jer ima pet susjednih  kapsomera. U prostoru između pentamera su heksamere, koje  čine većinu u ikosahedarskoj  kapsidi. Ovi imaju po šest susjednih kapsomeres. U ikosahedarskoj kapsidi, uvijek  ima  12 pentamera, heksamera ali  taj  broj  je varijabilan.
Helikoidne kapsomere (protomere) su često klinastog oblika i čine spiralne kapside. Kompleksne kapsomere imaju različite oblike, kao što su u kapsidama boginja, HIV-a ili rabdovirusa.
Todorići (Bileća)
Todorići su naseljeno mjesto u općini Bileća, Bosna i Hercegovina.
Bosnalijek
Osnovan 1951. godine, Bosnalijek je najveći industrijski proizvođač lijekova u Bosni i Hercegovini, s bogatim proizvodnim programom generičkih lijekova.
Struktura proizvodnog programa Bosnalijeka fokusirana je na lijekove  koji su u skladu sa savreminim farmakoterapijskim smjernicama  u primjeni za akutne i hronične bolesti, kao i u preventivi  od određenih bolesti i zaštiti zdravlja. Proizvodni program obuhvata lijekove za peroralnu, parenteralnu i topikalnu primjenu, s učinkom na probavni sistem i metabolizam, krv i krvotvorne organe, kardiovaskularni sistem, kožu, koštano-mišićni, nervni i respiratorni sistem, te sistemske hormonske lijekove i antiinfektive za sistemsku primjenu. Osim receptnih i bezreceptnih lijekova, Bosnalijek proizvodi i dodatke prehrani, medicinska sredstva, kozmetiku s posebnom namjenom i dezinficijense.
Historija
Od osnivanja do 1991. godine, Bosnalijek je poslovanje bazirao na licencnim ugovorima s renomiranim svjetskim farmaceutskim kompanijama, dok je jedan dio aktivnosti bio posvećen vlastitom razvoju i proizvodnji farmaceutskih proizvoda. Plasman proizvoda bio je usmjeren ka bivšoj SFRJ i zemljama SSSR-a.
Danas je Bosnalijek lider na tržištu Bosne i Hercegovine, koji svoje proizvode plasira na tri kontinenta. Trenutno prometuje na 21 izvoznom tržištu, među kojima je najuspješnije tržište Ruske Federacije.
Na inostranim tržištima u 2017. godini Bosnalijek je ostvario 70% svog ukupnog prihoda od prodaje.
NGC 2368
NGC 2368 je otvoreno zvjezdano jato i nalazi se u sazviježđu Jednorog. Prvo otkriće je napravio John Frederick William Herschel 9. marta 1828. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Carl Bildt
Nils Daniel Carl Bildt (Halmstad, 15. juli 1949.) je švedski političar i diplomat.
Bio je predsjednik vlade Švedske od 1991. do 1994. godine, a kasnije lider liberalno-konzervativne partije od 1986. - 1999. Bio je član švedske skupštine od 1979. do 2001. godine. Od 2006. je švedski ministar vanjskih poslova. Bildt je u više navrata tražio vojnu intervenciju UN-a i NATO-a kako bi se očuvala okupirana teritorija pod srpskim nadzorom. Ta činjenica kao i njegovo kasnije opravdavanje srpskih zločina u Bosni okarakterizizovala ga je u nekim državama bivše Jugoslavije kao "persona non grata"
Od decembra 1995. do juna 1997. vršio je funkciju visokog predstavnika za BiH.
Dijalekt
Dijalekt se definiše kao nestandardni narodni govor. Obično ga govore ljudi određenog područja u okviru jedne jezičke teritorije (na svim nivoima).
IC 519
IC 519 (također poznat kao PGC 24389) je kompaktna galaksija koja je udaljena oko 682 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Vodena zmija. Najveći prečnik je 0,40 (79 hiljada sg) a najmanji 0,4 uglovnih minuta (79 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio Stephane Javelle 17. marta 1893. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Dijalekt
Dijalekt se razlikuje od standardnog govora, a može ispoljavati i u usmenom i u pismenom obliku. Koliko će dijalekti biti slični zavisi prvenstveno od broja kontakata koje dvije dvije jezičke zajednice ostvaruju kroz historiju, tako da se dijalekti stapaju ili dalje udaljavaju. Dijalektske razlike mogu nastati ili se uvećati zahvaljujući fizičkim, državnim, ekonomskim, kulturnim, vjerskim, političkim, ideološkim, etničkim, nacionalnim i drugim razgraničenjima. Na njihovo smanjivanje, ili čak uklanjanje, djeluju nejezičke pojave i procesi poput razvijenosti saobraćaja, migracije, organizovanost školskog sistema, njegovanje standardnog jezika i sl. Dijalekt je vezan za grupu govornika koja može da bude definirana na tri glavna načina: historijski (u vremenu), geografski (u fizičkom prostoru) i društveno (u socijalnom prostoru). Dijalekti se mogu svrstati u ruralne i urbane, zavisno od teritorije na kojoj ih govore. Osim toga moguće ih je grupisati kao "periferne" oni koji čuvaju stare oblike riječi, i "progresivne" oni koji teže stvaranju jezičnih inovacija. Periferni se obično govore na granicama zemlje, tako da upravo oni lakše stupaju u međujezički kontakt i uticaj jednog jezika na drugi.
Neki strani autori koriste termin "dijalekt" u širem smislu tako da obuhvata sve oblike jezika, uključujući i kodificirane idiome.
Almir Čehajić Batko
Almir Čehajić poznat pod nadimkom Batko rođen 27.09.1962.g. u Sarajevu je poznati bosanskohercegovački televizijski, radijski voditelj i filmski glumac. Autor je najpoznatije kulturno-zabavne radio emisije Udri muški u kojoj se slušaoci ohrabruju da poklone novac gostima radio emisije kako bi mogli finansirati medicinske zahvate. Također je osnivač i predsjednik NVO OTVORENA MREŽA ( OM ).
Čehajić je ranije po zanimanju bio zubar. Na ideju da pokrene radio program pod nazivom Udri muški došao je nakon što mu je kći umrla jer nije imao sredstava za njenu operaciju srca. Odlučio je pokrenuti radio emisiju Udri muški kako bi pomogao drugim ljudima u istoj situaciji. Nakon prve radio emisije 1999. godine pa do danas, pomoću ove radio emisije finansirao je pružanje medicinske i finansijske pomoći za više od 8.000 ljudi. Almir Ċehajic je 2010. godine dobio Humanitarnu nagradu od Medjunarodne lige humanista kao priznanje za njegove napore.
Kao glumac, pojavio se u televizijskim serijama Lud, zbunjen, normalan i u filmu Pjera Žalice pod nazivom Gori vatra.
Ekumenski sabor
Ekumenski ili vaseljenski sabor ili ekumenski koncil je izraz koji se prevashodno odnosi na pravoslavlje i katoličanstvo, označavajući svjetsko sabiranje ili okupljanje hrišćanskih crkava, odnosno susret svih njihovih partrijarha, odnosno biskupa, radi donošenja zajedničkih hrišćanskih dogmi i razmatranja crkvenih pitanja koja imaju univerzalno značenje, što znači da moraju biti prihvaćena od svih sestrinskih crkava, tj. pune crkve. Po ovom pitanju pravoslavna, tj. pravoslavne crkve, i katolička crkva se razlikuju, te prema tome nisu pune sestrinske crkve. Prema Istočnom pravoslavlju, punu crkvu sačinjava većina Istočnih pravoslavnih crkava, koje se ralikuje od tzv. Orijentalnog pravoslavlja, s kojim Istočne crkve nisu u sestrinskim odnosima. Rimokatolička crkva također nije dio pune crkve. Slično ovom, Rimokatolička crkva označava kao punu crkvu samo one crkve (katoličke) koje su u punim sestrinskim odnosima s Rimokatoličkom crkvom.
Međutim, sve Istočne pravoslavne crkve i Rimokatolička crkva priznaju važnost svih ranih ekumenskih sabora koji su održani prije Velikog raskola (šizme), s izuzetkom Četvrtog konstantinopoljskog sabora, za koji katolici tvrde da se održao 869-870, dok pravoslavci ukazuju na potonji konstantinopoljski sabor, održan 879-880.
Sinod je riječ koja se često upotrebljava za koncil, oadnosno sabor, mada uglavnom ima više lokalni negoli svjetski (ekumenski) karakter.
Galenit
Galenit je sulfidni mineral čiji je hemijski sastav olovo sulfid PbS. Kristalizira u kubičnom kristalnom sistemu i često dolazi u oktaedarskoj formi. Često dolazi zajedno sa sfaleritom, kalcitom i fluoritom. Depoziti galenita često sadrže srebro kao primjesu, pa se galenit često koristio kao ruda srebra. Također cink, kadmijum, arsen i bizmut dolaze u varijabilnim količinama uz galenit. Galenit oksidacijom prelazi u anglezit (olovo sulfat) i ceruzit (olovo karbonat).
Mrtvo more
mini|200px|Mrtvo more
Geografija
Mrtvo more je slano jezero iz koje voda ne ističe. Veliko je 600 km2 koje kao završno jezero leži u depresiji. To je dio Jordanskog jarka i sjeverni je nastavak tzv. velikog istočnoafričkog jarka. Površina vode u jezeru se obično navodi s oko 396 m ispod nivoa mora. U stvarnosti se razina, radi značajnog isušivanja, već nekoliko godina nalazi na više od -400 metara. Najnovije izraelske karte (2005.) već označavaju razinu s -418 m. Time su obale Mrtvog mora najdublja slobodno pristupačna površina na Zemlji. Mrtvo more je najniže smješteno jezero na Zemlji, ali nije istovremeno i najdublje. Dno jezera je na -794 m nadmorske visine, i time je treća najdublja kriptodepresija na svijetu.
Slanost
mini|lijevo|150px|Kamenje uz obalu obložen korom od soli Sadržaj soli u jezeru iznosi i do 33 posto, a prosječno je 28 posto. Uporedbe radi, salinitet Sredozemnog mora je oko 3 posto. Samo Asalsko jezero u istočnoj Africi ima još viši sadržaj soli u vodi, skoro 35 posto.
Iz Mrtvog mora voda ne ističe, što znači da sva voda koja uđe u njega, u njemu i ostaje. Zapravo bi razina vode u jezeru trebala rasti, tako dugo dok ne naraste dovoljno visoko da se prelije i dalje odtekne u neko drugo jezero ili more. To se, međutim, ne događa. Na Mrtvom moru vlada suha pustinjska klima, a kiša jedva da pada. Ljeti je vrlo toplo, i iznad 40 °C, pa je zbog toga i isparavanje vrlo veliko, tako da razina površine neprekidno oscilira oko neke srednje vrijednosti jer voda koja uđe u jezero ispari. Ali isparava samo voda. Svi minerali, soli i ostalo ostaju i neprekidno se u vodi i dalje skupljaju. Tako je došlo do slanosti od više od 30%.
Iako se zove Mrtvo more, ono nije biološki mrtvo. No život u njemu je ograničen samo na različite mikroorganizme, naročito na anaerobne bakterije koje razgrađuju nitrate, sumpor i celulozu. U ovom ekstremnom okolišu žive i neki halofiti, biljke koje podnose sol. mini|desno|200px|Kretanje razine vode Mrtvog mora od 1960. do 2007.
Nivo vode
Zbog neprekidnog oduzimanja vode iz rijeke Jordan za snabdijevanje Izraela i Jordana pitkom vodom, Mrtvom moru prijeti polagano isušivanje. Već godinama opada razina vode u jezeru jer se dotok vode neprekidno smanjuje, a isparavanje ostaje jednako. Planovi za spašavanje Mrtvog mora predviđaju, da ga se kanalom spoji s zaljevom Akaba. S pripremama se već počelo. Dovedena voda bi mogla održavati stabilnu razinu jezera, a prirodni pad vode kroz kanal bi se mogao koristiti kao izvor energije.
Međutim, postoje upozorenja, da bi uzimanje vode iz zaljeva Akaba moglo ugroziti tamošnje koralne grebene, a s druge strane bi miješanje te dvije vrste vode moglo dovesti do stvaranja gipsa na velikim površinama.
Trenutna razina vode u jezeru je 417 m ispod nule, odnosno ispod nivoa mora, a od 1980-tih opada godišnje oko jedan metar. Ovo opadanje su uzrokovali ljudi odvajanjem vode iz rijeke Jordan za piće ali i za poljoprivredu. Tokom proteklih 30 godina površina jezera se smanjila za jednu trećinu. Predviđa se, da će razina vode u jezeru do 2020. pasti na 430 m ispod nule. Pretpostavlja se da je najviša razina vode bila oko 2000 godina prije nove ere, i da je iznosila oko 250 m ispod nule.
U vrijeme oko 1930-te je utok vode u Mrtvo more bilo oko 1300 miliona m3, dok danas iznosi oko 350 miliona m3. Proglašeno je "Ugroženim jezerom 2006". Kako bi održali određenu razinu vode u jezeru, Izrael i Jordan planiraju kanal od Crvenog mora do Mrtvog mora. Kanal bi bio dug oko 300 km, a stajao bi oko pet milijardi dolara.
Fotosinteza
mini|250px|desno|Proces fotosinteze Fotosinteza (iz grčkog φώτο- [foto-], "svjetlost" i σύνθεσις [sintesis], "spajanje s nečim") je proces pretvaranja svjetlosne energije u hemijsku i njeno pohranjivanje u vidu molekula šećera. Proces fotosinteze se dešava u biljkama, te u nekim bakterijama i algama, koje u svojim ćelijama imaju hlorofil. Za proces fotosinteze biljkama je neophodan ugljik-dioksid, voda i svjetlosna energija. Proces se odvija u hloroplastima, malim organelama u citoplazmi biljnih ćelija koje sadrže zeleni pigment zvani hlorofil. Fotosinteza se najvećim dijelom odvija u listovima biljaka, a veoma malo ili nikako u drugim dijelovima biljke (stablu, korjenu i dr.)
Organizmi koji vrše proces fotosinteze se nazivaju fotoautotrofi, jer im taj proces omogućava da sami sebi proizvode hranu. Kao nusproizvod procesa fotosinteze ispušta se kisik. Upravo zbog te činjenice, fotosinteza je od vitalnog značaja za život na Zemlji. Pored održavanja nivoa kisika u atmosferi, gotovo sva živa bića su direktno ili indirektno vezana za fotosintezu kao izvor energije ili hrane. (izuzetak su hemoautotrofi koji žive u stijenama ili oko hidrotermalnih izvora u okeanskim dubinama). Količina energije koja se proizvede tokom procesa fotosinteze je izuzetno velika, otprilike 100 teravata, što je oko šest puta veće od ukupne potrošnje energije cijelog čovječanstva. Pored energije, fotosinteza je također i izvor ugljika u svim organskim supstancama u tijelima živih bića. Sveukupno, organizmi koji vrše fotosintezu pretvore oko 100 milijardi tona ugljika godišnje u biomasu.
Iako se fotosinteza može odvijati na razne načine kod različitih vrsta, neke osnovne karakteristike su iste. Naprimjer, proces uvijek počinje sa svjetlosnom energijom koju apsorbuju bjelančevine zvane fotosintetički reakcioni centri koji sadrže hlorofil. U biljkama, ove bjelančevine se nalaze unutar hloroplasta, dok su kod bakterija sadržane u membrani citoplazme. Dio sunčeve energije koja se prikupi preko hlorofila se pohranjuje u obliku adenozin trifosfata (ATP). Ostatak energije se korisiti za uklanjanje elektrona iz supstanci kao što je voda. Ovi elektroni se zatim koriste u reakcijama u kojim se ugljik-dioksid pretvara u organske supstance. U biljkama, algama i cijanobakterijama ovaj proces se odvija u nizu reakcija poznatom kao Calvinov ciklus, međutim on je različit u nekim bakterijama, poput inverznog Krebsovog ciklusa u bakterijama Chlorobium. Mnogi fotosintetski organizmi su razvili određena prilagođavanja procesa fotosinteze kojima se koncentrira ili uskladištava ugljik-dioksid. Ovim se pomaže odvijanje procesa fotorespiracije, u kojem se može potrošiti značajan dio šećera koji je nastao tokom fotosinteze.
Evolucija
Fotosinteza u živom svijetu se pojavila relativno rano u toku evolucije kada je gotovo sav život na Zemlji bio u formi mikroorganizama, a atmosfera sadržavala mnogo više ugljik-dioksida nego danas. Prvi fotosintetski organizmi su vjerovatno evoluirali prije oko 3,5 milijarde godina, a koristili su vodik i vodik sulfid kao izvore elektrona, prije nego vodu. Cijanobakterije su se pojavile kasnije, prije oko 3 milijarde godina, te trajno izmijenile izgled Zemlje kada su počele sa ispuštaju kisik u atmosferu prije 2,4 milijarde godina. Ovakvo izmijenjena atmosfera je omogućila evoluciju kompleksnijih oblika života kao što su protisti. Mnogo kasnije, prije oko milijardu godina, neki od protista su formirali simbiotske veze sa cijanobakterijama, čineći tako pretke današnjih biljaka i alga. Hloroplasti u današnjim biljkama su potomci ovih drevnih simbiotskih cijanobakterija.
mini|300px|Ćelije biljke [[Plagiomnium affine sa vidljivim hloroplastima]]
Smatra se da su prahistorijski fotosintetički sistemi, poput onih kod zelenih i ružičastih bakterija, bili anoksigenski, a koristili su razne molekule kao izvore elektrona. Za zelene i ružičaste sumporne bakterije smatra se da su koristile vodik i sumpor kao izvore elektrona, dok su zelene nesumporne bakterije koristile aminokiseline i druge organske kiseline. Pronađeni su fosili za koje se smatra da su bili filamentski fotosintetički organizmi, a njihova starost se procjenjuje na 3,4 milijarde godina. Glavni izvor kisika u Zemljinoj atmosferi je kisična fotosinteza, a njena prva pojava se ponekad naziva i kisična katastrofa. Geološki dokazi pokazuju da je kisična fotosinteza, poput one u cijanobakterijama, postala važna tokom paleoproterozoika prije oko 2 milijarde godina. Moderna fotosinteza u biljkama i većini fotosintetičkih prokariota je kisična. Kisična fotosinteza koristi vodu kao izvor elektrona koja se oksidira do molekule kisika (O2) u fotosintetičkim reakcionim centrima.
Simbioza i porijeklo hloroplasta
Nekoliko grupa životinja je formiralno simbiotske veze sa fotosintetičkim algama. Takve simbioze su najčešće kod korala, spužvi i morskih anemoni, moguće i zato što ove životinje imaju relativno jednostavnu anatomiju i veliku površinu tijela u odnosu na zapreminu. Pored toga, nekoliko mekušaca kao što su Elysia viridis i Elysia chlorotica također imaju simbiotsku vezu sa hloroplastima koje crpe iz algi iz hrane te ih zatim čuvaju u organizmu. Time se omogućava ovim mekušcima da prežive nekoliko mjeseci isključivo hraneći se putem fotosinteze. Neki geni iz biljnih ćelijskih jezgra su preneseni u mekušce tako da se hloroplasti mogu snabdijevati sa bjelančevinama neophodnim za preživljavanje.
Čak i bliži oblici simbioze mogu objasniti porijeklo hloroplasta. Hloroplasti imaju dosta sličnosti sa cijanobakterijama uključujući i cirkularne hromozome, ribozome prokariotskog tipa i slične bjelančevine u fotosintetičkim reakcionim centrima. Po endosimbiotskoj teoriji smatra se da su fotosintetičke bakterije spojene sa ranim eukariotskim ćelijama putem endocitoze, čime su se formirale prve biljne ćelije. Po toj teoriji, hloroplasti bi mogli biti fotosintetičke bakterije koje su se prilagodile na život unutar biljne ćelije. Poput mitohondrija, hloroplasti i danas imaju svoju vlastitu DNK, koja je odvojena od DNK ćelijskog jezgra biljke domaćina, a geni u DNK hloroplasta su slični onima u cijanobakterijama.
Cijanobakterije i evolucija fotosinteze
Biohemijski kapacitet korištenja vode kao izvora elektrona u procesu fotosinteze je evoluirala kod zajedničkih predaka izumrlih cijanobakterija. Geološki podaci pokazuju da se ovaj događaj odvijao u ranoj prošlosti planete Zemlje, prije najmanje 2,45 do 2,32 milijarde godine, a moguće čak i mnogo ranije. Dostupni dokazi iz geobioloških studija sedimentnih stijena (od prije 2,5 milijarde godina) su pokazali da je život na Zemlji postojao prije 3,5 milijarde godina, ali je putanje da kada je evoluirala kisikova fotosinteza ostalo ne odgovoreno. Međutim, paleontološki podaci su pokazali da za period od prije 2 milijarde godina, već postoje brojni različiti oblici zeleno-plavih cijanobakterija, koji su osnovni primarni proizvođači tokom proterozoika (prije oko 2,5 milijarde do prije 543 miliona godina). Zelene alge su se pridružile zeleno-plavim bakterijama kao primarni proizvođači u područjima kontinentalnog šelfa na kraju proterozoika, a tek u mezozoiku (od prije 251 do prije 65 miliona godina) dinoflagelati, coccolitoforidi i diatomeje su preuzeli ulogu primarnih proizvođača u morskoj vodi, gotovo u današnjem obliku. Smatra se da su cijanobakterije ostale od velikog značaja za morske ekosisteme kao agenti za biološko fiksiranje dušika, a u izmijenjenoj formi, kao plastidi morskih algi.
Pregled procesa
mini|desno|Pojednostavljeni prikaz procesa fotosinteze
Fotosintetski organizmi su fotoautotrofi, što znači da su u mogućnosti da sintetišu hranu direktno iz ugljik-dioksida koristeći energiju svjetlosti. Međutim, ne koriste svi organizmi svjetlost kao izvor energije za fotosintezu; postoje i fotoheterotrofi koji umjesto ugljik-dioksida koriste organske supstance kao izvor ugljika. U biljkama, algama i cijanobakterijama, pri fotosintezi se oslobađa kisik (oksigen). Ovaj proces je naziva oksigenska fotosinteza. Iako postoje manje razlike u procesu oksigenske fotosinteze u biljkama, algama i cijanobakterijama, sveukupni proces je dosta sličan u tim živim bićima. Međutim, postoje neki tipovi bakterija kod kojih se vrši proces anoksigenske fotosinteze, koja također troši ugljik-dioksid ali ne ispušta kisik.
Ugljik-dioksid se pretvara u šećer u procesu koji se naziva fiksiranje ugljika. Ta reakcija spada u redoks reakcije, tako da je pri fotosintezi neophodno imati i izvor energije za tok samog procesa kao i izvor elektrona koji su potrebni za pretvaranje ugljik-dioksida u ugljikohidrate, što je reakcija redukcije. U principu, fotosinteza je proces suprotan procesu ćelijskog disanja, kada se glukoza i druge supstance oksidiraju i proizvode ugljik-dioksid, vodu te otpuštaju hemijsku energiju. Međutim, ova dva procesa se dešavaju preko dva različita niza hemijskih reakcija i u različitim ćelijskim dijelovima (organelama).
Osnovna jednačina fotosinteze je:
Pošto se voda koristi kao izvor elektrona u oksigenskoj fotosintezi, jednačina ovog procesa je sljedeća::
Kod drugih oblika fotosinteze (koji se proučavaju kod mikroba u laboratoriji) umjesto vode koriste se druge supstance kao izvori elektrona, poput arsenita; pri čemu mikrobi uz pomoć sunčeve svjetlosti oksidiraju arsenit u arsenat. Jednačina za ovu reakciju je:
Fotosinteza se odvija u dvije faze. U prvoj fazi, u reakcijama koje zavise od svjetlosti ili svjetlosnim reakcijama hvata se energija sunca (ili drugog izvora svjetlosti) i koristi u pravljenju molekula u kojima se skladišti energija: ATP i NADPH. U toku druge faze, u reakcijama koje ne zavise od svjetlosti koriste se ovi proizvodi da se uhvati i redukuje ugljik-dioksid.
Većina organizama u kojima se vrši fotosinteza i ispušta kisik koristi vidljivi dio spektra za fotosintezu, ali su otkrivena najmanje tri organizma koji koriste infracrvenu svjetlost.
Fotosintetičke membrane i organele
mini|desno|Shematski prikaz hloroplasta
Bjelančevine koje prikupljaju svjetlost za fotosintezu su uklopljene unutar ćelijske membrane. One su na najjednostavniji način organizirane kod fotosintetskih bakterija, gdje se ove bjelančevine nalaze unutar plazmatske membrane. Međutim, ova membrana može biti čvrsto presavijena u cilindrične organele zvane tilakoidi, ili sakupljeni u okrugle vesikule zvane unutarcitoplazmatske membrane. Ove strukture mogu zauzimati najveći dio unutrašnjosti ćelije, dajući membrani veoma veliku površinu i na taj način povećavajući količinu svjetlosti koju bakterija može apsorbovati. Kod biljaka i algi, fotosinteza se odvija u organelama zvanim hloroplasti. Prosječna biljna ćelija sadrži između 10 i 100 hloroplasti. Hloroplasti su povezani putem membrane. Membrana je načinjena od unutrašnje fosofolipidne membrane, vanjske fosfolipidne membrane i prostora između membrana. Unutar membrane je tečni fluid zvani stroma. Stroma sadrži skup tilakoida u kojima se odvija fotosinteza. Tilakoidi su pločasti diskovi povezani membranom, sa lumenom ili tilakoidnim prostorom unutar njih. Mjesto gdje se fotosinteza odvija je tilakoidna membrana, u kojoj se nalaze integralni i periferijski membranski kompleksi bjelančevina, uključujući pigmente koji apsorbuju svjetlosnu energiju, a formiraju fotosisteme.
Biljke apsorbuju svjetlost uglavnom koristeći pigment hlorofil, koji je uzrok da je većina biljaka zelene boje. Pored hlorofila, biljke koriste druge pigmente poput karotena i ksantofila. Alge koriste hlorofil, ali i druge pigmente poput fikocijanina, karotena i ksantofila kod zelenih algi; fikoeritrina kod crvenih algi (Rodophytes) i fukoksantola kod smeđih algi i diatoma, što rezultira velikom raznolikošću boja kod ovih organizama.
Ovi pigmenti su uklopljeni u biljke i alge u posebnu vrstu bjelančevina. U takvim bjelančevinama svi pigmenti su sistematski složeni za zajednički rad. Takve bjelančevine se također nazivaju i kompleksi koji sakupljaju svjetlost. Iako sve ćelije u zelenim dijelovima biljaka posjeduju hloroplasti, najveći dio energije se sakuplja u listovima. Ćelije u unutrašnjim tkivima lista, zvane mezofil, može sadržavati između 450 i 800 hiljada hloroplasta po kvadratnom milimetru lista. Površina lista je ravnomjerno pokrivena voštanim kutikulama, otpornim na vodu, koje štite list od prekomjernog isušivanja i smanjuje apsorpciju ultraljubičastog ili plavog svjetla, te se tako smanjuje zagrijavanje. Transparentni sloj epiderme omogućava da svjetlost prođe kroz mezofilne ćelije gdje se odvija i najveći dio fotosinteze.
Svjetlosne reakcije
U svjetlosno zavisnim reakcijama, jedna molekula pigmenta hlorofila apsorbuje jedan foton i gubi jedan elektron. Ovaj elektron prelazi u modificiranu formu hlorofila zvanu feofitin, koji dalje šalje elektron prema molekuli kvinona, omogućujući početak toka elektrona prema transportnom lancu elektrona te dalje prema krajnjoj redukciji NADP (Nikotinamid adenin dinukleotidni fosfat) u NADPH. Pored toga, ovaj proces proizvodi protonski gradijent preko membrane hloroplasta; njegova disperzija se koristi od strane ATP sintaze za povezanu sintezu adenozin trifosfata (ATP-a). Molekula hlorofila ponovno dobija izgubljeni elektron od molekule vode putem procesa fotolize, čime se otpušta molekula kisika (O2).
Sveukupna jednačina za svjetlosno zavisne reakcije pod uslovima necikličnog toka elektrona u zelenim biljkama je:
Ne može svaka svjetlost podržati proces fotosinteze. Spektar svjetlosti pri kojem je moguće vršiti fotosintezu zavisi od tipa i vrste pigmenta koji se nalazi u biljci. Naprimjer, kod zelenih biljaka, najintenzivnija fotosinteza se odvija u područjima ljubičasto-plave i crvene svjetlosti. Kod crvenih algi, taj spektar se preklapa sa apsorpcionim spektrom fikobilina u plavo-zelenom području spektra, što omogućava ovim algama da rastu u dubljim vodama u kojima je svjetlost dužih talasnih dužina već apsorbovana od strane zelenih biljaka. Neapsorbirani dio svjetlosnog spektra je taj koji daje boju organizmima (npr. zelene biljke, crvene alge, ružičaste bakterije) te je ta svjetlost najmanje efikasna za fotosintezu u tim organizmima (tj. zelena svjetlost ne igra veliku ulogu pri fotosintezi kod zelenih biljaka itd).
Calvinov ciklus
mini|desno|250px|Pregled Calvinovog ciklusa Kod reakcija koje ne zavise od svjetlosti ili tzv. tamnih reakcija, enzim Rubisco hvata ugljik-dioksid iz atmosfere, te u procesu koji zahtijeva novoformiranu NADPH, zvanom Calvin-Bensonov ciklus, otpuštaju se trioze (trikarbonski šećeri), koje se naknadno spajaju u obliku glukoze i škroba. Sveukupna jednačina svjetlosno nezavisnih reakcija kod zelenih biljaka glasi: