cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Prader-Willijev sindrom
Liječenje
SWS nema lijeka; dostupno je nekoliko tretmana za ublažavanje simptoma bolesti. Tokom djetinjstva, ispitanici bi trebali biti podvrgnuti terapijama za poboljšanje mišićne snage. Indikovana je i logopedska i radna terapija. Tokom školskih godina, djeca imaju koristi od visoko strukturiranog okruženja za učenje i dodatne pomoći. Najveći problem povezan sa sindromom je teška gojaznost. Pristup hrani mora biti strogo nadgledan i ograničen, obično postavljanjem brava na sva mjesta za skladištenje hrane, uključujući frižidere. Budući da hipotonija može biti simptom PWS-a, od vitalnog je značaja osigurati pravilnu ishranu. Fizička aktivnost kod osoba sa PWS-om za sve uzraste je potrebna za optimizaciju snage i promovisanje zdravog načina života.
Propisivanje dnevnih injekcija rekombinantnog GH indicirano je za djecu sa PWS. GH podržava linearni rast i povećanje mišićne mase, te može smanjiti preokupaciju hranom i debljanje.
Zbog teške gojaznosti, opstruktivna apneja u snu je uobičajena posljedica, a često je potreban aparat za pozitivni pritisak u disajnim putevima. Osoba kojoj je dijagnosticiran PWS možda će morati da se podvrgne hirurškim zahvatima. Jedna operacija koja se pokazala neuspješnom u liječenju gojaznosti je želudačna premosnica (bajpas).
Ponašanje i psihijatrijske probleme treba rano otkriti za najbolje rezultate. Ova pitanja su najbolja kada se tretiraju obrazovanjem i obukom roditelja. Ponekad se uvode i lijekovi. Agonisti serotonina bili su najefikasniji u smanjenju bijesa i poboljšanju kompulzivnosti.
Epidemiologija
PWS pogađa 1/10.000 do 25.000 novorođenčadi. Više od 400.000 ljudi živi sa invalidnim osobama.
Višnu
mini|desno|200px|Statua Višne Višnu je jedan od tri boga (pored Brahme i Šive) bog uzdržavatelj, glavno božanstvo hinduizma.
Višṇu (sanskrt.: visokohrpteni, širokopleći, od vi: raz + snu: hrbat, leđa, pleća).
U razvijenom vedizmu Višṇu je veliki īśvara, »gospod bog«, a za višnuiste upravo najviši princip. U kriznim vremenima svijeta Višṇu se utjelovljuje i silazi među ljude da im pomogne.
»Silazaka« (avatāra) ima deset: riba, kornjača, vepar, čovjek-lav, patuljak, Rāma sa sjekirom, Rāma, Kṛšṇa, Buddha i Kalki (buduća inkarnacija). U hinduističkom trojstvu (trimūrti) Višṇu je bog održavatelj (svijeta). Ikonografske su mu oznake: školjka, disk, toljaga i lopoč, koje drži u četirima rukama. Likovno ga prikazuju kako leži na zmiji Śeši, zajedno sa svojom ženom Lakšmī, ili kako jaše pticu Garuḍu. Bogata je i književna predaja nastala kao oblik predanoga štovanja i ljubavi prema Višṇuu (bhakti).
Javier Bardem
Biografija
Sin i unuk glumaca, Bardem je postigao međunarodni uspjeh nastupom u filmu Šunka, šunka iz 1992. godine. 1995. osvojio je nagradu Goya, špansku nacionalnu filmsku nagradu, za najboljeg sporednog glumca u filmu Odbrojani dani. 1996. osvojio je Goyu za najboljeg glavnog glumca nastupom u filmu Usta na usta.
Klijen
Klijen ili Klen je vrsta ribe koja naseljava cijelu Evropu.
Spisak naseljenih mjesta u općini Vitez
Opći podaci
Vitez je naselje i sjedište istoimene općine koja se nalazi u Srednjobosanskom kantonu, Bosna i Hercegovina. Naseljena mjesta u općini Vitez, po popisu stanovništva iz 2013. (ukupno 34) su:
Klijen
Osobine
Klijen ima izvarednu sposobnost prilagođavanja raznim sredinama, kako po pitanju razmnožavanja tako i u odabiru staništa. Zna odoljeti i preživjeti i tamo gdje su mnoge vrste uznazadovale. Stanovnik je tekućica, svježih, ali ne i hladnih. Nalazimo ga u srednjem toku rijeka, od zone deverika do pastrmskih zona. S izuzetkom malih jezera i bara gdje ga nema jer se tu ne može razmnožavati, može živjeti i u kanalima, jezerima, pješčarama, pod uslovom da sve te vode komuniciraju s kojom rijekom. Zimi, klijen se smješta u mirne zone blizu vodenih struja, uz šuplje obale, u sporim ali snažnim vrtlozima, uzvodno od rupa. Na proljeće prolazi stalno po sektorima gdje raste vodeno bilje, po plitkim zonama uzburkanog toka, i svugdje gdje su insekti brojni. Ljeti se postavlja u zasjedu blizu površine, najčešće u sjeni. U jesen, vrtlozi i potopljene prepreke omogućuju mu bez većeg napora da najveći dio dana proboravi u prehranjivanju.
Ishrana
Klijen je sposoban identifikovati s velike udaljenosti i najmanju trunku hrane. Klijen ima raznolike prehrambene navike: mekušci, rakovi, mlađ, punoglavci, razne larve, kopneni i vodeni insekti, biljni i organski otpaci, mahovina, alge, voće.
Razmnožavanje
Polna zrelost kod mužjaka nastupa u četvrtoj godini, a kod ženke u petoj godini života. Razmnožavanje se odvija izmedu aprila i juna, kada temperatura vode dostigne 15 °C, u plitkim zonama, bogatim kiseonikom i čistog dna. Tokom tog razdoblja, mužjak ima življe boje i kao većina ciprinida prekriven je takozvanim svadbenim tačkama po tijelu i glavi. Ženke oslobađaju od 20.000 do 200.000 jajašaca koja, jednom oplođena, prijanjaju za šljunak.
Elektroenergetika
Elektroenergetika je podoblast elektrotehnike koja se bavi proizvodnjom, prenosom i distribucijom električne energije, kao i električnim uređajima priključenim na elektrosisteme kao što su generatori, elektromotori, transformatori i uređaji energetske elektronike. Iako je veći dio ove oblasti usresređen na trofazne naizmjenične sisteme, koji su standard za prenos i distribuciju, značajan dio oblasti bavi se konverzijom između jednosmjerne i naizmjenične struje, kao i razvojem specijalizovanih sistema koji se koriste u avionima i za električne željeznice.
Historija
Elektricitet je postao predmet interesovanja naučnika krajem 17. vijeka uz radove Williama Gilberta. Tokom naredna dva vijeka načinjena su važna otkrića, poput sijalice sa užarenim vlaknom i Voltinog stuba. Najveće otkriće u elektroenergetici bilo je otkriće Michaela Faradaya iz 1831., koji je dokazao da promena magnetnog fluksa indukuje elektromotornu silu u namotaju žice, princip poznat po imenu elektromagnetna indukcija koji objašnjava rad generatora/elektromotora i transformatora.
Godine 1882. Thomas Edison i njegovi saradnici su izgradili prvu elektranu na svijetu u ulici Pearl u New Yorku. U toj elektrani je radilo nekoliko generatora koje su pokretale parne turbine i koje su u početku opsluživale oko 3.000 sijalica za 59 potrošača. Elektrana je proizvodila jednosmjernu struju, a kako u to vrijeme jednosmjerna struja nije mogla biti transformirana na viši naponski nivo kako bi se smanjili gubici tokom prenosa, najveća udaljenost od generatora do prijemnika je bila oko 800 metara.
U Londonu su iste godine Lucien Golar i John Dickson Gibs predstavili prvi transformator koji se mogao koristiti u mreži. Praktična vrijednost Golarovog i Gibsovog transformatora je bila prikazana 1884. u Torinu, gdje je taj transformator korišten da osvijetli oko 40 kilometara pruge energijom iz jednog generatora naizmjenične struje. Uprkos uspjehu ovakvog sistema, njih dvojica su napravili nekoliko grešaka, od kojih je najveća to što su primare transformatora vezali redno (serijski), tako da je uključenje i isključenje jedne lampe uticalo na ostale lampe u liniji, jer transformatori nisu bili jednako opterećeni. Nakon demonstracije, američki preduzetnik George Westinghouse je kupio nekoliko transformatora i Siemensov generator i predložio je svojim inženjerima da eksperimentišu u nadi da će ih poboljšati za upotrebu u komercijalnim energetskim sistemima.
William Stanley, jedan od Westinghouse-ovih inženjera, je uočio da je problem u vezivanju redno, te je došao do zaključka da će željezno jezgro oko koga bi se namotali primarni i sekundarni namotaji smanjiti gubitke usljed rasipanja fluksa. Sa ovim idejama, Stanley je konstruisao mnogo napredniji transformator za naizmjenične mreže u Great Baringtonu 1886.
Nikola Tesla je tokom 1887. i 1888. patentirao niz pronalazaka, uključujući i patent za dvofazni asinhroni motor. Iako se Tesli ne mogu pripisati zasluge za izgradnju prvog asinhronog motora, njegov dizajn motora je, za razliku od drugih, bio praktičan za industrijsku upotrebu.
Do 1890ih proizvodnja električne energije je uzela maha, a kompanije su izgradile na hiljade električnih mreža (i za jednosmjernu i za naizmjeničnu struju) u Sjedinjenim Američkim Državama i Evropi, koji su uglavnom bile namijenjene obezbjeđivanju električne energije za rasvjetu. Tokom ovog vremena je izbio oštar sukob između Edisona sa jedne strane i Westinghouse-a i Tesle sa druge, poznat kao "Rat struja" oko toga koji je način prijenosa (jednosmjernom ili naizmjeničnom strujom) bolji. Godine 1891. Westinghouse je izgradio prvu mrežu koja je bila projektovana da pogoni i elektromotore, a ne da samo obezbeđuje električnu rasvjetu. Ta mreža je napajala sinhroni motor u Teluridu, dok je motor startovao Teslin asinhroni motor. Sa druge strane Atlantskog okeana, Oscar von Miller je sagradio trofaznu električnu mrežu naponskog nivoa od 20 kV, dugu 176 km od Laufen am Nekara do Frankfurta na Majni. Godine 1895. nakon dugotrajnog procesa donošenja odluke, odlučeno je da se od hidroelektrane na Niagarinim vodopadima prenosi električna energija preko trofazne mreže naizmjenične struje naponskog nivoa do 11 kV do grada Bafala. Nakon završetka ove hidroelektrane, za nove električne mreže se sve češće uzimala naizmenična struja.
Spisak rijeka u Estoniji
Rijeke Estonije su uglavnom manje dužine i manjeg protoka. Samo 10 rijeka Estonije su duže od 100 km. Rijeka Narva, dužine 77 km koja svojim tokom formira granicu između Estonije i Rusije je rijeka sa najvećom količinom vode a njen protok je veći od protoka svih estonskih rijeka zajedno.
Najduže rijeke su: Võhandu (162 km), Pärnu (144 km), Põltsamaa (135 km), Pedja (122 km) i Keila (116 km).
A
Aavoja - Agali - Ahja - Alajõgi - Allika - Ambla - Amme - Angerja potok - Antsla - Apna - Ärma - Aruküla - Atla - Audru - Avaste potok - Avijõgi
E
Emajõgi (Embach) - Elbu - Elva - Enge - Erra - Esna
G
Gorodenka
H
Häädemeeste - Haavakivi - Halliste - Härjapea - Harku potok - Helme - Hilba - Humalaste - Hundikuristiku potok - Hüüru
J
Jaama (Struuga) - Jägala - Jänijõgi - Järveotsa potok - Jõelähtme - Jõku - Jurga potok - Juudaoja
L
Laatre - Laeva - Lahavere potok - Lähkma - Leevi - Leisi - Lemmejõgi - Lemmjõgi - Liivi - Lintsi - Lodja potok - Loo - Loobu - Lõve - Luguse - Luutsna
M
Maadevahe - Mädajõgi - Mädara - Mähe potok - Maidla - Massu - Mõra - Munalaskme potok - Mustajõgi - Mustjõgi (Endla) - Mustjõgi (Gauja basin) - Mustjõgi (Jägala basin) - Mustjõgi (Tallinn) - Mustoja (Lahemaa) - Mustvee - Muuga potok
N
Nahavere potok - Naravere potok - Narva - Nasva - Nõva - Nurtu - Navesti - Nuutri
P
Paadrema - Paala - Pääsküla - Pada - Pala - Pale - Paltra - Pärlijõgi - Pärnu - Pede - Pedeli - Pedja - Peeda - Peetri - Penijõgi - Piigaste potok - Piilsi - Pikknurme - Pirita - Piusa - Põduste - Põltsamaa - Porijõgi - Poruni - Prandi - Preedi - Pühajõgi (Ida-Virumaa) - Pühajõgi (Saaremaa) - Punapea - Purtse
R
Raasiku - Rannametsa - Rannamõisa - Rannapungerja - Räpu - Raudna - Reiu - Reopalu - Retla - Riguldi
S
Saarjõgi - Saki - Saku - Salajõgi - Salla - Salme - Sämi - Sauga - Selja - Sigaste potok - Sillaorsa - Sitapätsi - Sõmeru - Soodla - Sõtke - Struuga (Jaama) - Surju potok - Surjupera potok - Suuremõisa
U
Ulila - Umbusi - Ura - Uueveski potok
V
Vääna - Vaemla - Vaidava - Väike Emajõgi - Vainupea - Valgejõgi - Valuoja - Vändra - Vara potok - Vardi - Vardja - Varsaallika potok - Värska potok - Vasalemma - Vaskjõgi - Veelikse potok - Velise - Vigala - Vihterpalu - Visela - Visula - Vodja - Võhandu - Võhkse - Võhu - Võlupe - Vorsti - Võsu
Mina Wilhemina Despić
Wilhemina Mina Despić (1873-1934.), djevojka porijeklom iz ugledne bečke porodice doktora i intelektualaca. Bila je najstarija od četvero djece Viktora Urbantschitscha (Beč, 1847 - Beč, 1921.). Udaje se u poznatu sarajevsku porodicu Despić, za sina Hadži Maksina, Peru Desipića. Iako o godini vjenčanja ne postoje precizni podaci, pretpostavlja se da su se upoznali tokom studija u Beču, te se zajedno vratili u Sarajevo kako bi započeli zajednički život. Nakon svog doseljenja u Sarajevo, donijela je svoj klavir, bečke marke Neubauer, na kojem je redovito svirala, čemu svjedoči i eksponat u muzeju porodice Despić (Despića kuća). Klavir je bio smješten u cenralnom dijelu kuće, s ciljem svakodnevnog zabavljanja i sviranja ukućanima i gostima. Ovakav način provođenja slobodnog vremena, direktan je uticaj Wilhemine Despić, što potvrđuje jasan uticaj žene u oblikovanju porodične svakodnevnice, ali govori nam i o njenom uticaju u društvu.
Društveni kontekst
Wilhemina u skladu sa svojim "proeuropskim" uticajima i bečkim navikama počinje organizirati tzv. ženska sijela koja su podrazumijevala okupljanje udatih žena. Njihovi razgovori uglavnom su se bazirali na razmjenjivanju iskustava o vođenju domaćinstva, aktuelnostima iz svakodnevnice tadašnjeg društva, te vodećim trendovima u modi i muzici. O značaju takvih okupljanja unutar porodice Despić, svjedoči i tzv. ženski salon u kome su se okupljale žene isključivo iz kruga porodice ili ciljano pozvanih gošći. Wilhemina Despić bila je kulturološki osviještena, te je pored svojih običaja, rado prihvatila i domaće običaje stanovništva, pa je tako u posebnim prilikama i druženjima oblačila narodnu nošnju. Svoj nadimak, Mina, dobila je od strane ukućana i bliskih prijatelja porodice. Pojava Mine Despić predstavlja pojavu žene nositeljice europski orijentiranih tokova života u BiH, ali je značajna i zbog svog doprinosa u muzičkoj praksi porodice Despić.
Svjetsko prvenstvo u nogometu 1994.
Svjetsko prvenstvo u nogometu 1994. bilo je 15. po redu svjetsko prvenstvo koje je održano je u Sjedinjenim Američkim Državama od 17. juna do 17. jula 1994. godine. Titulu šampiona osvojila je reprezentacija Brazila koja je u finalu boljim izvođenjem jedanaesteraca bio uspješniji od Italije.
Izbor domaćina
Odluka o organizatoru svjetskog prvenstva donesena je u julu 1988. godine. Kandidati za organizaciju svjetskog prvenstva bili su: SAD, Brazil i Maroko. U Zürichu 4. jula 1988. godine FIFA je dodijelila organizaciju Sjedinjenim Američkim Državama. Rezultati:
Kvalifikacije
mini|desno|275px|
Od ukupno 147 reprezentacija koliko ih se prijavilo za učešće na svjetskom prvenstvu 145 ih je učestvovalo u kvalifikacijama za završni turnir dok su Sjedinjene Američke Države kao organizator turnira i Njemačka kao aktuelni prvak imali obezbjeđeno učestvovanje na svjetskom prvenstvu. Ostale 22 ekipe učešće je obezbjedilo kroz kvalifikacije.
Pravila takmičenja
Turnir je sačinjavalo 24 ekipe podijeljenih u šest grupa. Pobijednici i drugoplasirane ekipe iz svih grupa kvalificirali su se u osminu finala kao i četiri najbolje trećeplasirane reprezentacije. Ukoliko bi dvije reprezentacija imale isti broj bodova u grupnoj fazi odlučivala bi gol-razlika. U nokaut fazi ukoliko bi neka utakmica imala neriješen rezultat igrala bi se dva produžetka po 15 minuta. Ukoliko bi utakmica bila neriješena i nakon produžetaka izvodili bi se jedanaesterci.
Poredak trećeplasiranih
{{legend|#00FF7F|Kvalificirali se u osminu finala|border=#000000}}
Tabela
mini|desno|500px| Zemlje učesnice SP 1994 i njihove pozicije
Geografska širina
mini|desno|350px|Geografska širina ima značajan utjecaj na srednje godišnje temperature Geografska širina je udaljenost nekog mjesta od ekvatora prema sjevernom i južnom geografskom polu. Označava se grčkim slovom phi (\phi\,\!). Prema tome na kojoj se Zemljinoj polulopti (hemisferi) nalazi može biti:
Udruženje književnika Srbije
Osnivanje
Osnivači i prvi članovi Srpskog književničkog društva bili su: dr. Aleksandar Belić, Borivoje Popović, Dobrosav Ružić, Dragomir Janković, dr. Dragoljub Pavlović, Dragutin Ilić, Živojin Dačić, dr. Jovan Skerlić, dr. Lujo Vojnović, Ljubomir Jovanović, Milan Milićević, Milovan Glišić, Milorad J. Mitrović, Milorad Pavlović, dr. Nikola Vulić, Pavle Popović, Petar Odavić, Radoje Domanović, Rista Odavić, Simo Matavulj, i dr. Stanoje Stanojević.
Uprava
Prva uprava od pet članova izabrana je tajnim glasanjem. Nju su činili:
Široj javnosti je postalo poznato krajem 1980-ih kada su se u njegovom službenom glasilu Književnim novinama objavljivali članci u kojima se žestoko kritikovao tadašnji jugoslavenski komunistički režim, ali i iskazivalo nezadovoljstvo položajem Srba u SFRJ, zbog čega je UKS, zajedno sa SANU dobilo kontroverznu reputaciju predvodnika srpskog nacionalizma. Trenutni predsjednik Udruženja je Radomir Andrić
Početkom 2011. se od dijela članova stvorila nova organizacija pod nazivom Srpsko književno društvo.
Nagrade UKS
Udruženje književnika dodeljuje:
28. juni
28. juni / lipanj (28. 6) jest 179. dan godine po gregorijanskom kalendaru (180. u prestupnoj godini). Do kraja godine ima još 186 dana.
Svjetsko prvenstvo u nogometu 2018 - grupa H
Svjetsko prvenstvo u nogometu 2018 – grupa H bila je jedna od osam grupa grupne faze takmičenja na Svjetskom prvenstvu 2018. koje će se odigralo u Rusiji. Takmičenje u grupi H igralo se od 19. do 28. juna 2018. godine. U grupi H nalazile su se četiri reprezentacije: Poljska, Senegal, Kolumbija i Japan. Kolumbija kao pobjednik grupe, te Japan kao drugoplasirana ekipa obezbijedili su nastavak učešća u osmini finala Svjetskog prvenstva.
Ekipe
<references group="lower-alpha"/>
Kolumbija - Japan
<section begin=SP 2018 - utakmica 16 /><section end=SP 2018 - utakmica 16 />
Poljska - Senegal
<section begin=SP 2018 - utakmica 15 /><section end=SP 2018 - utakmica 15 />
Japan - Senegal
<section begin=SP 2018 - utakmica 32 /><section end=SP 2018 - utakmica 32 />
Poljska - Kolumbija
<section begin=SP 2018 - utakmica 31 /><section end=SP 2018 - utakmica 31 />
Japan - Poljska
<section begin=SP 2018 - utakmica 47 /><section end=SP 2018 - utakmica 47 />
Senegal - Kolumbija
<section begin=SP 2018 - utakmica 48 /><section end=SP 2018 - utakmica 48 />
Disciplina
"Fair play" bodovi korišteni su u slučaju da jedna ili više reprezentacija imaju isti broj bodova, neriješene međusobne utakmice te istu gol-razliku. Fair play bodovi računati su po broju primljenih žutih i crvenih kartona na sljedeći način: Samo jedno od gore navedenih pravila primijenilo bi se za nogometaša u svakoj utakmici pojedinačno.
Milena Mrazović
Milena Mrazović rođena 28. decembra 1863. godine u Bjelovaru, bila je prva bosanskohercegovačka novinarka, urednica i izdavačica. Mrazović je djelovala i kao spisateljica, kompozitorica, etnografkinja i antropologinja, ali je posebno značajan njen angažman kao vlasnice i glavne urednice lista Bosnische Post (1889–1896. god). Uloga Milene Mrazović i značaj njenog rada za društveno-kulturnu scenu u BiH tokom austrougarskog perioda, bili su i u različitim feminističkim inicijativama.
Elie Faure
Jacques Élie Faure (Sainte-Foy-la-Grande, 4. april 1873. - Pariz, 29. oktobar 1937.), francuski esejist i historičar umjetnosti.
Biljni čaj
mini|200px|Čaj od nane Biljni čaj (u govoru samo čaj) jeste biljna infuzija napravljena od svježih ili suhih listova, cvijeća, korijenja ili sjemenja različitih vrsta biljaka, osim od biljke čaj, jer se od nje pravi pravi čaj.
Biljni čajevi su topli napici koji se prave tako što se kipuća voda prelije preko dijelova biljaka od kojih se pravi čaj i tako odstoji nekoliko minuta. Mnoge kompanije prave kesice čaja za jednostavnije korištenje.
Virchowova trijada
Virchowova trijada ili Tijada Virchowa' opisuje tri široke kategorije faktora za koje se smatra da doprinose trombozama. Ime je dobila po poznatom njemačkom ljekaru Rudolfu Virchowu (1821-1902). Međutim, Virchow nije predložio elemente koji čine Virchowovu trijadu. Niti je ikada predložio trijadu koja bi opisala patogenezu venske tromboze. U stvari, tek desetljećima nakon Virchowove smrti postignut je konsenzus koji je predložio da je tromboza posljedica promjena u protoku krvi, ozljede vaskularnog endotela ili promjena u konstituciji krvi. Ipak, moderno razumijevanje faktora koji dovode do embolije slično je opisu koji je dao Virchow. Virchowova trijada ostaje koristan koncept i za kliničare i za patologe u razumijevanju faktora koji doprinose trombozi.
Trijada
Trijada se sastoji od tri komponente:
NGC 7660
NGC 7660 (također poznat kao MCG 4-55-12, PGC 71413 i UGC 12594) je eliptična galaksija koja je udaljena oko 262 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Pegaz. Najveći prečnik je 1,40 (107 hiljada sg) a najmanji 1,1 uglovnih minuta (84 hiljade sg). Prvo otkriće je napravio John Frederick William Herschel 5. septembra 1828. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Međunarodni dan planina
Međunarodni dan planina jeste međunarodni dan kojeg je Generalna skupština Ujedinjenih nacija 20. decembra 2002. godine proglasila sa ciljem upoznavanja javnosti s planinskim područjima, njihovim vrijednostima, problemima, ali i povećanja svijesti o važnosti planina i gora te uticaju koji one imaju na prirodna i društvena obilježja prostora u kojem ljudi žive. Organizacija Ujedinjenih nacija za hranu i poljoprivredu (FAO) određena je kao vodeća institucija za obilježavanje Međunarodnog dana planina.
IC 1521
IC 1521 (također poznat kao PGC 170418) je eliptična galaksija koja je udaljena oko 392 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Kit. Najveći prečnik je 0,50 (57 hiljada sg) a najmanji 0,3 uglovnih minuta (34 hiljade sg). Prvo otkriće je napravio Stephane Javelle 16. septembra 1892. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
NGC 6154
NGC 6154 (također poznat kao MCG 8-30-12, PGC 58095 i UGC 10382) je prečkasta spiralna galaksija koja je udaljena oko 276 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Herkul. Najveći prečnik je 2,10 (169 hiljada sg) a najmanji 2,0 uglovnih minuta (161 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio John Frederick William Herschel 15. maja 1787. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Šengenski sporazum
Šengenski sporazum je međunarodni sporazum koji je doveo do stvaranja evropske Šengenske zone, u kojem su ukinute unutrašnje granične kontrole. Potpisalo ga je 14. juna 1985. godine, u blizini grada Schengen, pet od deset država članica tadašnje Evropske ekonomske zajednice. Predložila je mjere čiji je cilj postupno ukidanje graničnih provjera na zajedničkim granicama potpisnika, uključujući provjere vozila smanjene brzine koje su omogućavale vozilima da prelaze granice bez zaustavljanja, omogućavajući stanovnicima u pograničnim područjima slobodu prelaska granica sa fiksnih kontrolnih punktova i usklađivanje vizne politike.
Godine 1990. Sporazum je dopunjen Šengenskom konvencijom koja predlaže potpuno ukidanje sistematskih kontrola na unutrašnjim granicama i zajedničku viznu politiku. Šengensko područje djeluje poput jedne države za međunarodna putovanja s vanjskim graničnim kontrolama za putnike koji ulaze i izlaze iz tog područja i zajedničkim vizama, ali bez kontrole na unutrašnjim granicama. Trenutno se sastoji od 27 evropskih zemalja koje pokrivaju populaciju od preko 400 miliona ljudi i površinu od 4.312.099 km2.
Prvobitno su šengenski ugovori i usvojena pravila na osnovu njih djelovali nezavisno od Evropske unije. Međutim, 1999. godine Amsterdamskim sporazumom ugrađeni u zakon Evropske unije, istovremeno pružajući mogućnost isključenja za dvije države članice EU koje su ostale izvan područja: Irsku i Ujedinjeno Kraljevstvo (koja se nakon toga povukla iz EU 2020. godine - Brexit). Šengen je sada ključni dio zakona EU-a, a sve države članice EU-a, bez izuzeća, koje se već nisu pridružile Šengenskoj zoni, zakonski su dužne to učiniti kada se ispune uvjeti. Nekoliko zemalja koje nisu članice EU uključeno je u to područje (Island, Lihtenštajn, Norveška i Švicarska).
Historija
Slobodno kretanje ljudi bilo je srž prvobitnog Rimskog ugovora i od ranih dana Europske ekonomske zajednice državljani država članica EEZ-a mogli su slobodno putovati iz jedne države članice u drugu uz predočenje pasoša ili ličnih karata. Međutim, na granici između većine država članica još uvijek su postojale sustavne kontrole identiteta. lijevo|mini|266x266piksel|[[Schengen (Luksemburg)|Šengen, selo u Luksemburgu, u kojem je potpisan sporazum]] Neslaganje između država članica dovelo je do ćorsokaka ukidanja granične kontrole unutar Zajednice, ali 1985. godine pet od tada deset država članica - Belgija, Francuska, Luksemburg, Holandija i Zapadna Njemačka - potpisale su sporazum o postupnom ukidanju zajedničke granične kontrole. Sporazum je potpisan na brodu Princeze Marie-Astrid na rijeci Moselle u blizini sela Schengen, Luksemburg, gdje se sastaju teritoriji Francuske, Njemačke i Luksemburga. Tri potpisnice, Belgija, Luksemburg i Holandija, već su ukinule zajedničku kontrolu granica kao dio Ekonomske unije Beneluksa.
Šengenski sporazum potpisan je neovisno o Europskoj uniji, dijelom i zbog nedostatka konsenzusa među državama članicama EU oko toga je li EU nadležna za ukidanje granične kontrole, a dijelom i zbog onih koji su spremni implementirati tu ideju nisu htjeli čekati druge (u to vrijeme nije postojao pojačani mehanizam suradnje). Sporazumom je predviđena harmonizacija vizne politike, omogućavajući stanovnicima u pograničnim područjima slobodu prelaska granica sa fiksnih kontrolnih punktova, provjera pasoša, vizuelnim nadzorom vozila pri smanjenoj brzini i provjere vozila koja omogućavaju vozilima da prelaze granice bez zaustavljanja.
U 1990. godini Sporazum je dopunjen Šengenskom konvencijom koja je predložila ukidanje kontrole na unutrašnjim granicama i zajedničku viznu politiku. Konvencija je ta koja je stvorila Šengenska zona potpunim ukidanjem granične kontrole između država članica Šengena, zajedničkim pravilima o vizama i policijskom i pravosudnom saradnjom.
Šengenski sporazum i njegova provedbena konvencija doneseni su 1995. godine samo za neke potpisnice, ali nešto više od dvije godine kasnije tokom Amsterdamske međuvladine konferencije, sve države članice Europske unije, osim Ujedinjenog Kraljevstva i Irske, potpisale su Sporazum. Tijekom tih pregovora, koji su doveli do Amsterdamskog sporazuma, dogovoreno je uključivanje Šengenske pravne stečevine u glavno tijelo prava Europske unije, kao i izuzeća za Irsku i Ujedinjeno Kraljevstvo, koji su trebali ostati izvan Šengenske zone.
U decembru 1996. dvije države koje nisu članice EU, Norveška i Island, potpisale su sporazum o pridruživanju s potpisnicima Sporazuma kako bi postale dijelom Šengenske zone. Iako ovaj sporazum nikada nije stupio na snagu, obje su zemlje postale dio Šengenske zone nakon sklapanja sličnih sporazuma sa EU. Sama Šengenska konvencija nije bila otvorena za potpisivanje državama koje nisu članice EU. Švicarska je 2009. godine završila svoj službeni ulazak u Šengensku zonu prihvatanjem sporazuma o pridruživanju na referendumu 2005. lijevo|mini|246x246piksel|Znak koji označava šengensku granicu između [[Španija|Španije i Portugala]] Sada kada je Šengenski sporazum dio pravne stečevine EU, za članove EU izgubio je status ugovora, koji se mogao mijenjati samo u skladu s njegovim uvjetima. Umjesto toga, izmjene se vrše u skladu sa zakonodavnom procedurom EU preko ugovora o EU. Ratifikacija od strane država potpisnica bivšeg sporazuma nije bila potrebna za izmjenu ili ukidanje. Pravni akti kojima se utvrđuju uslovi za ulazak u Šengensku zonu sada se donose većinom glasova u zakonodavnim tijelima EU. Nove države članice EU ne potpisuju Šengenski sporazum kao takav, već su dužne provoditi šengenska pravila kao dio već postojećeg tijela zakona EU, što svaki novi član mora prihvatiti. mini|292x292piksel| - države članice [[Evropska unija|EU koje učestvuju u sporazumu
- države članice EU koje ne učestvuju u sporazumu, ali su obavezne da se pridruže
- države članice EU sa izuzećem
- države koje nisu članice EU, ali učestvuju u sporazumu
- države koje nisu članice EU, ali de facto učestvuju u sporazumu
- države koje nisu članice EU, ali imaju otvorene granice]] Ova situacija znači da države članice Šengenskog sporazuma koje nisu članice EU imaju nekoliko formalno obavezujućih mogućnosti da utiču na oblikovanje i evoluciju Šengenskih pravila; njihove mogućnosti se efektivno svode na slaganje ili povlačenje iz sporazuma. Međutim, konsultacije sa zemljama vode se prije usvajanja određenog novog zakona.
U 2016. godini granična kontrola je privremeno ponovo uvedena u sedam šengenskih zemalja (Austrija, Danska, Francuska, Njemačka, Norveška, Poljska i Švedska) kao odgovor na evropsku migrantsku krizu.
Od tada je Portugal nekoliko puta ponovo uvodio provjere duž svoje granice sa Španijom, tokom UEFA Euro 2004 i kada je Portugal bio domaćin samita NATO-a u Lisabonu. Najnovije provjere privremeno su ponovo uvedene na granici od 10. maja 2017. do 14. maja 2017., tokom posjete pape Franje Fátimi u Portugalu.
Implementacija sporazuma
Državljani Andore, Monaka, San Marina i Vatikana i teritorija Grenland i Farskih ostrva mogu se slobodno kretati po državama potpisnicama Šengenskog sporazuma.
Dream Theater
Dream Theater (fon.: Drim tiater) je američki bend progresivnog metala koji je nastao sredinom '80-ih u New Yorku pod prvim nazivom Majesty.
Karijera
Nakon promjene imena benda u Dream Theater, na mjesto pjevača dolazi Charlie Dominici sa kojim izdaju prvi zvanični album 1989. When Dream And Day Unite koji im otvara vrata ka većim izdavačkim kućama. Zapaženi od strane drugih muzičara, kritičara i publike kao izuzetno virtuozni muzičari (svi gore pomenuti osim pjevača su pohađali prestižnu Berkley muzičku školu).
1991. godine na mjesto pjevača u bend, što se kasnije ispostavilo kao pravi potez, dolazi kanadski pjevač James LaBrie, izuzetni tenor sa kojim 1992. izbacuju kultni album Images and Words sa kojim bend postaje poznat širom svijeta. Na pomenutom albumu, do tada po prvi put u muzičkoj historiji, se stil sviranja razlikovao od bilo čega drugog do tada. Sa primjesama jazza, klasike, metala, hard rocka i simfonijskog rocka, Dream Theater počinje da važi za svojevrsnu muzičku atrakciju. Sa albuma se izdvajaju pjesme: Pull me under, Take the time, Another day i Metropolis, Pt. 1: The Miracle And The Sleeper.
1994. izlazi logičan nastavak prethodnog albuma "Awake" sa hitovima poput: Erotomania", "Voices", "Lie", "6 o'clock". Po završetku albuma bend napušta klavijaturista Kevin Mur, jedan od najzaslužnijih za zvuk benda do tada, koji se kasnije dosta mijenjao. Na njegovo mjesto dolazi Derek Sherinian i 1995. izbacuju mini album "A Change Of Seasons" sa naslovnom numerom od 24 minuta i par obrada njihovih omiljenih bendova.
1997. se pojavljuje Falling Into Infinnity, manje uspješan kod publike, ali sa par pjesama koje i dan danas bend provlači na koncertima.
1998. izbacuju VHS i audio izdanje Once in a LIVETime.
Kako su godine odmicale, bend je sve više muzički napredovao i 1999. sa novim, tehnički najboljim klavijaturistom, Jordan Rudessom koji je zamijenio Dereka Sheriniana, izdaju remek djelo Metropolis, Pt. 2: Scenes From a Memory. Album, konceptualno zamišljen kao predstava podjeljen po činovima u dva akta, opisuje radnju i glavnog junaka priče Nicolasa, koji se putem hipnoze vraća u prošli život, u 1928. kada je bio žena (Victoria), da bi otkrio da je brutalno ubijen.
2000. objavljuju album uživo Scenes From A New York na kome sviraju cijeli prošli album od prve do zadnje pjesme.
2002. im izlazi dupli album Six Degrees of Inner Turbulence, također sjajan na kome u nekim dijelovima se kritički osvrću na Bushovu politiku.
2003. najmračniji album do tada Train of Thought sa kojim trijumfalno završavaju turneju u prestižnoj hali Budokkan u Tokiju koji je ostao zabilježen na DVD-u.
2005. izlazi osmi zvanični album, simbolično nazvan Octavarium.
U augustu 2006., povodom dvadesetogodišnjice rada benda, objavljuju još jedan zvanični dupli koncertni album sa Njujorškom filharmonijom pod nazivom Score. Novi album je takodjer na putu. Naziv albuma ce biti "Systematic Chaos" i izlazi 5. Juna. 2007 godine. Također treba spomeniti da su članovi benda radili projekte sa strane od kojih su najpoznatiji Liquid Tension Experiment 1 i 2 sa basistom Tonijem Levinom i Petruccijev G3 LIVE in Tokio sa Jo Satrianijem i Steveom Vaiom.
Anne Desclos
Anne Desclos (pseudonimi: Dominique Aury i Pauline Réage; Rochefort-sur-Mer, 23. septembar 1907. - Corbeil-Essonnes, 27. april 1998.), francuska književnica.
Odrasla je u dvojezičnoj porodici (francuski i engleski jezik). Već u ranoj dobi počela je čitati djela napisana na tim jezicima. Nakon završenog studija na Sorbonni, novinarstvom se bavi do 1946. godine, kada uzima pseudonim Dominique Aury, te u izdavačkoj kući Gallimard počinje raditi kao tajnica urednika. Prevodila je ili predstavljala pisce engleske i američke književnosti (npr. Virginia Woolf, T.S. Elliot, F. Scott Fitzgerald, i drugi).
Nakon šovinističko-seksističke opaske svog poslodavca i ljubavnika Jena Paulhama, da niti jedna žena ne može napisati dobar erotski roman, Anne se strašno razgnjevila. Da bi mu dokazala suprotno, pod pseudonimom Pauline Reage je izdala 1954. godine komercijalno uspješan roman: "Priča o djevojci O.". Zbog opscenosti i eksplicitnosti djela, autor i izdavač su završili na sudu. Da je autor tog djela, priznala je tek 40 godina od objave u intervjua u časopisu New Yorker.
Bila je članom u nekoliko žirija na dodjeljivanju književnih nagrada, a uspješno se bavila i književnom kritikom. Umrla je u 90. godini u predgrađu Pariza.
NGC 1721
NGC 1721 (također poznat kao IRAS 04569-1111, MCG -2-13-27 i PGC 16484) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 207 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Eridan. Najveći prečnik je 1,90 (114 hiljade sg) a najmanji 1,0 uglovnih minuta (60 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio Edward Emerson Barnard 10. novembra 1885. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
29. juni
29. juni / lipanj (29. 6) jest 180. dan godine po gregorijanskom kalendaru (181. u prestupnoj godini). Do kraja godine ima još 185 dana.
Selim Salihović
Selim Salihović (Janja, 1910 - Bijeljina, 1988) je bosanskohercegovački sevdalija i sazlija.
U ranom djetinjstvu zavolio je sevdalinku, prije svega saz, koji je često korišten u pjevanju muškaraca. Snimao je sa Eminom Zečaj, a postoje i 'single' ploče na kojima Salihović izvanredno prati velikog zeničkog sevdaliju Muhameda Pašića Mašuru (pjesme "Akšam dođe, jacija se sprema", "Majka Muju mladog oženila" i dr.). Salihović je takodjer pratio dr. Himzu Polovinu uz saz ("Dunjaluče, golem ti si", "Od mora eto svatova" i "Širi mjesec po Igmanu zrake"). Salihović je takodjer sedamdesetih godina snimio nekoliko pjesama za arhiv tadašnjeg Radio Sarajeva.
Moslavačka gora
Moslavačka gora je planina na krajnjem zapadu Slavonije, na granici Bjelovarsko-bilogorske i Sisačko-moslavačke županije, Hrvatska. Najviši vrh je — Humka 489 m n.v. Značaniji vrhovi još su: Vis (444 m n.v.), Kaluđerov grob (437 m n.v.) i Mjesec (354 m n.v.). Prirodno je omeđena sa tri rijeke: Česma, Lonja i Ilova. U dolini Mikleuške je jezero. Na planini teče potok Gornja Jelenska. Površina Moslavačke gore iznosi oko 1.350 km².
Spada u staro ulegnuto gromadno gorje paleološkog nastanka bogato rudnim bogatstvom (granitom te nalazištima nafte i plina). Ima više kamenoloma od kojih su neki napušteni. Najznačajniji su Pleterac i Mikleuška. Dragulj izvađen iz Moslavačke gore je u kruni norveške kraljevne. Moslavački granit krasi zagrebačku katedralu i prvo postolje spomenika banu Josipu Jelačiću.
U rudniku bentonitske gline u Gornjoj Jelenskoj 1994. godine nađeni su fosilni ostaci praslona Gomphotherium angustidens, Prodeinotherium bavaricum i nosorogaBrachypotherium brachypus) Stari su oko 17 miliona godina po čemu su najstariji na evropskom kontinentu.
Na Moslovačkoj gori postoje ostaci starih utvrđenja, od kojih je najpoznatiji Garić-grad, kojeg je sagradio ban Stjepan Šubić. Planina je poznata kao antifašističko uporište u Drugom svetskom ratu, kao skrovište za brojne zbjegove lokalnog stanovništva i partizanske jedinice. Kod sela Podgarića podignut je Spomenik revolucije naroda Moslavine, rad vajara Dušana Džamonje.
Regionalni park
Na gori su izletišta Podgarić i Pleterec, pavlinski samostan Blažene djevice Marije pod Garićem (Bela crkva), franjevački samostan, zatim Grob Kaluđera, Mustafine Klade te Pukli kamen.
Zaštićena je od 2011. godine u kategoriji regionalnoga parka.
NGC 4741
NGC 4741 (također poznat kao MCG 8-23-98, PGC 43504 i UGC 8000) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 408 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Lovački psi. Najveći prečnik je 1,40 (166 hiljada sg) a najmanji 0,7 uglovnih minuta (83 hiljade sg). Prvo otkriće je napravio John Frederick William Herschel 9. marta 1788. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Na granici (serija)
Na granici je hrvatska telenovela snimljena prema ideji autora Vlade Bulića, Mirne Miličić i Gorana Rukavine. Serija je s emitiranjem počela u nedjelju, 9. septembra 2018. na Novoj TV, a emitirala se od ponedjeljka do petka u 20:15, no do završetka Farme emitirala se od ponedjeljka do petka u 21:30. Dana 5. marta 2019. Nova TV najavljuje kako će se zadnja epizoda prve sezone emitirati dana 10. juna 2019. godine. Dana 10. septembra 2019. na Novoj TV, započeto je emitiranje druge i ujedno zadnje sezone.
Prva sezona
U središtu dramske serije Na granici je mlada, tek diplomirana ekonomistica Petra koja je na povratku iz Zagreba u svoje rodno selo propustila autobus i upoznaje novog graničnog policajca koji je poslan kako bi stao na kraj krijumčarenju iz BiH u Hrvatsku. Zorka, glava kuće i glavni vođa ilegalnog biznisa krijumčarenja duhana i ostalih dobara preko granice, mnogo vjeruje Petri te je uvodi u posao da bi je jednoga dana mogla naslijediti. Od ilegalnog biznisa živi cijelo selo, a Petra postaje glavna udavača u tom malom mjestu. Svi očevi mladih muškaraca vide priliku dobro oženiti svoje sinove za Petru jer to znači dobar nastavak života uz zagarantiran posao i u budućnosti. Glavna prijetnja ilegalnom biznisu je načelnik Zvonko koji dugi niz godina pokušava uhvatiti mještane u švercu, no nikako mu ne uspijeva. Novi mještanin i granični policajac Marko, dolazi u dilemu: otkriti mještane u njihovom biznisu ili šutjeti i ostaviti priliku osvojiti srce mlade Petre.
Mjesto i vrijeme radnje
Radnja serije dešava se u izmišljenom selu Lokvici, koju utjelovljuje Ivanić-Grad. Vremenski, radnju telenovele pratimo na nekoliko planova:
4. vijek
mini|300px|Istočna hemisfera na početku 4. vijeka. mini|300px|Istočna hemisfera na kraju 4. vijeka.
4. vijek je razdoblje koje je trajalo od 301. do 400. godine. U Evropi se tradicionalno smatra dijelom Starog vijeka, odnosno početkom perioda poznatog kao kasna antika.
Pregled
Za istočnu hemisferu u 4. vijeku je karakteristično da su se dotadašnja svjetska carstva sa različitim rezultatima pokušavala oporaviti od kriza u ranijim periodima, odnosno bila izložena novim iskušenjima, bilo u obliku eksternih demografskih pritisaka, bilo u obliku novih religija i ideologija.
Na zapadu je Rimsko Carstvo nakon određene stabilizacije pod sistemom tetrarhije početkom vijeka ponovno postalo žrtvom građanskih ratova. Oni su međutim potrajali relativno kratko, i to zahvaljujući tome što je njihov pobjednik Konstantin Veliki prihvatio kršćanstvo, ne samo kao vlastitu religiju nego i kao jedno od sredstava kojim će legitimirati svoju i vlast svojih nasljednika. Otada pa nadalje će svi rimski carevi, uz izuzetak Julijana Apostate, biti kršćani, a dotada progonjena kršćanska Crkva postaje ne samo ozakonjena, nego i jedan od temelja društvenog poretka. Pod njenim uticajem će kršćanstvo do kraja vijeka postati državna religija, a sve druge religije postati marginalizirane i na kraju zabranjene, započevši proces koji će dovesti do kraja dotadašnje antičke kulture. Crkva je, međutim, nakon dolaska na vlast bila izložena i unutrašnjim sukobima vezanim uz doktrinarna pitanja; oni, uključujući arijanski spor, dobivaju i političku dimenziju i u drugoj polovici vijeka dovode do novih političkih nestabilnosti. Provala Huna na područje Istočne Evrope dovodi do potiskivanja Gota i drugih germanskih naroda na zapad, što će započeti Veliku seobu naroda i rimske granice ponovno staviti pod snažan pritisak, kome je rimska vojska, a pogotovo nakon katastrofalnog poraza u bitci kod Hadrijanopolja sve teže mogla odolijevati.
Na istoku je političko jedinstvo Kine, ranije ostvareno pod dinastijom Jin kompromitirano kada su se njeni članovi upustili u bratoubilački Rat Osam prinčeva, koji je materijalno i moralno iscrpio zemlju u toj mjeri da su Wu Hu nomadi početkom vijeka započeli veliki ustanak i do 316. uspjeli zauzeti sjevernu Kinu, izazvavši brojna razaranja i egzodus kineskog stanovništva na jug. Dinastija Jin je sigurno utočište pronašla tek u južnoj Kini gdje je sa sjedištem u današnjem Nanjingu stvorila koliko-toliko stabilni režim u kome se nastavila razvijati tradicionalna kineska kultura i civilizacija. Na sjeveru su pobjednički Wu Hui uspostavili niz država kasnije poznatih kao Šesnaest kraljevstava. Od njih je najmoćnija bila Raniji Qin koja je oko 376. uspjela nakratko ujediniti cijelu sjevernu Kinu; njen pokušaj da uništi dinastiju Jin i proširi vlast na jug je, međutim, zaustavljen u na rijeci Fei 383. što je dovelo do njenog kolapsa. Pod vlašću Wu Hua je u sjevernoj Kini dotada dominantni taoizam počeo mijenjati budizam čiji će misionari po prvi put doprijeti i do susjedne Koreje.
Glavni događaji i razvoji
thumbnail|Tikal je imao blizu 100,000 stanovnika kada je osvojen od strane Teotihuacana, koji je po brojnosti imao tek četvrtinu stanovnika Tikala.
Važnije osobe
120px|thumb|desno|upright|Konstantin Veliki
990-e
Decenija 990-ih trajala je od 1. januara 990. do 31. decembra 999. godine.
André Gide
Jedna od najkompleksnijih ličnosti u francuskoj književnosti prve polovine 20. vijeka - esejist, kritičar, prevodilac, dramaturg i jedan od najistaknutijih francuskih romanopisaca. Gide se kretao u krugu raznolikih ideja, od kršćanstva i komunizma do hedonističkog individualizma, i svojim je djelom izvršio snažan utjecaj na evropsku književnost između dva svjetska rata. Njegova lijeva orijentacija traje do puta u Sovjetski Savez 1936., odakle se vraća teško razočaran.
1947. godine dobija Nobelovu nagradu za književnost.
Genomsko utiskavanje
÷Genomski imprinting ili genomsko utiskavanje je epigenetički fenomen koji uzrokuje da gen bude eksprimiran na način specifičan za roditeljsko porijeklo (od kojeg je roditelja naslijeđen). Geni se također mogu i djelimično utiskati. Djelimični imprinting nastaje kada su aleli oba roditelja različito eksprimirani, a ne kao obosdtrano potpuna ekspresija i potpuna supresija alela od samo jednog roditelja. Oblici genomskog utiskavanja demonstrirani su kod gljiva, biljaka i životinja. U 2014. bilo je poznato oko 150 štapanih gena kod miševa i otprilike polovina od toga kod ljudi. Do 2019. godine prijavljeno je 260 utisksanih gena kod miševa i 228 kod ljudi.
Genomsko utiskavanje je proces nasljeđivanja nezavisan od klasičnog Mendelovskog nasljeđivanja. To je epigenetički proces koji uključuje DNK metilaciju i metilaciju histona, bez mijenjanja genske sekvence. Over epigenetičke determinante uspostavljaju se („imprintiraju“, utiskavaju, uštampavaju) u zametnoj liniji (spermatozoidi ili jajne ćelije) roditelja i održavaju se kroz mitotskuku ćelijsku diobu u somatskim ćelijama.
Odgovarajuće utiskavanje određenih gena je važno za normalan razvoj. Ljudske bolesti koje uključuju genomski imprinting uključuju Angelmanov sindrom, Prader-Willijev sindrom i mušku neplodnost.
Pregled
U diploidnim organizmima (poput ljudi), somatske ćelije posjeduju dvije kopije genoma, jednu naslijeđenu od oca, a drugu od majke. Svaki autosomni gen je stoga predstavljen sa dvije kopije ili alela, sa po jednom kopijom naslijeđenom od svakog roditelja u oplodnji. Eksprimirani alel zavisi od njegovog roditeljskog porekla. Naprimjer, gen koji kodira inzulinoliki faktor rasta 2 (IGF2 / Igf2) eksprimiran je samo iz alela naslijeđenog od oca. Iako imprintinzi čine mali udio gena sisara, imaju važnu ulogu u embriogenezi, posebno u formiranju visceralnih struktura i nervnog sistema.
Termin "imprinting" je prvi put korišten za opisivanje pojava kod insekta Pseudococcus nipae. U porodici Pseudococcidae (tvrdokrilci ) (Hemiptera, Coccoidea) i mužjak i ženka razvijaju se iz oplođenog jajeta. Kod ženki, svi hromosomi ostaju eukromatinski i funkcionalni. U embrionima koji su predodređeni da postanu mužjaci, jedan haploidni set hromosoma postaje heterohromatski, nakon šeste podjele cijepanja i ostaje takav u većini tkiva; mužjaci su stoga funkcionalno haploidni.
Utiskani geni kod sisara
Da bi utiskavanje moglo biti odlika razvoja sisara sugerirano je u eksperimentima uzgoja na miševima koji nose recipročne hromosomske translokacije. Eksperimenti transplantacije jedra kod mišjih zigota početkom 1980-ih potvrdili su da normalan razvoj zahtijeva doprinos i majčinog i očevog genoma. Velika većina mišjih embriona nastalih iz partenogeneze (zvani partenogenoni, sa dva genoma majke ili jajne ćelije) i androgeneze (zvani androgenoni, sa dva genoma oca ili sperme) ugibaju na ili prije faze blastociste/implantacije. U rijetkim slučajevima, kada se razviju do postimplantacijskih faza, ginogenetski embrioni pokazuju bolji embrionalni razvoj u odnosu na razvoj placente, dok je za androgenone obrnuto. Ipak, za potonje, samo nekoliko je opisano (u radu iz 1984.).
Partenogenetski/ginogenetski embrioni imaju dvostruko veći nivo od normalnog nivoa ekspresije od gena dobijenih od majke, i nedostaje im ekspresija gena eksprimiranih od strane oca, dok je obrnuto za androgene embrije. Sada je poznato da postoji najmanje 80 utiskanih gena kod ljudi i miševa, od kojih su mnogi uključeni u rast i razvoj embriona i placente. Hibridno potomci dvije vrste može pokazati neobičan rast zbog nove kombinacije utiskanih gena.
3. vijek
mini|300px|Istočna hemisfera na početku 3. vijeka. mini|300px|Karta svijeta godine 250. mini|300px|Istočna hemisfera na kraju 3. vijeka.
3. vijek je naziv za vijek koji je započeo 201. i završio 300. godine.
Pregled
Za 3. vijek u istočnoj hemisferi je karakteristično da su u oba dotadašnja svjetska carstva izbile velike krize koje su ih dovele na rub, a u nekim slučajevima i preko ruba propasti.