cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Seel
Biološke karakteristike
Seel je odlično prilagođen životu na najhladnijim dijelovima planete. Noćna je životinja; tokom dana, može ga se vidjeti kako spava na morskom dnu plićaka. Tokom lova, Seel ostaje u vodi jer ne mogu hodati na kopnu. Umjesto hodanja, plivaju elegantnim kretnjama, ispod ledenih santi koji plutaju na oceanskoj površini kroz njegov okoliš u potrazi za hranom. Iako temperatura zraka u njegovom okolišu iznosi 4° C, a temperatura same vode u kojoj žive 10° C, njegovo gusto mekano krzno dovoljno je da ga izolira od svakog stepena hladnoće, dok se njegove nosnice automatski zatvore kada Seel uranja u vodu kako bi mu osigurale njegovu sposobnost da ostane ispod morske površine. Kada treba udahnuti, upotrijebiti će svoj tvrdi rog na čelu kako bi probušio rupu kroz zaleđenu morsku površinu i udahnuo zrak.
U videoigrama
Divljeg Seela moguće je pronaći na ostrvima Morske pjene u igrama Pokemon Red, Blue i Yellow, kao i u poboljšanim verzijama spomenutih igara, Pokemon FireRed i LeafGreen, gdje ga se isto tako može pronaći u Ledenjačkoj spilji. U Gold i Silver verzijama, može ga se pronaći na Whirl ostrvima gdje obitava Lugia. U igri Pokemon XD: Gale of Darkness, može ga se oteti Cipher Peon Egrogu u Phenac Stadium.
Seelove su statistike prosječne za Elementarnog Pokémona, što znači da nije posebno teško trenirati do 34. razine, kada se razvija u snažnijeg Dewgonga. Seel u divljini kroz igre Pokémon FireRed i LeafGreen zna držati Aspear bobicu. Kada se pročisti put do njegova srca u igri Pokémon XD: Gale of Darkness, Seel dobija pristup napadu Pomoćne ruke (Helping Hand), kojeg prije nije mogao naučiti.
U animiranoj seriji
Seel je Pokémon koji pripada Lily, Violet i Daisy, 'pravim' Vođama dvorane grada Ceruleana (Misty je obično odsutna zbog putovanja s Ashom Ketchumom, iako je sada ponovno ona Vođa te dvorane). Kada Tim Raketa napadne dvoranu grada Ceruleana, njihov stroj usisa Seela i Ashovog Pikachua. Pikachu iskoristi vodu u dvorani kako bi isključio stroj i spasio Lilyine, Violetine i Daisyine Pokemone, uključujući i Seela. Mnogo kasnije, u jednoj od epizoda tokom još jedne borbe s Timom Raketa, razvio se u Dewgonga.
Nakon tog pojavljivanja, još je jedan Seel viđen kao prijatelj Slowkinga na Shamouti ostrvu smještenog u Orange arhipelagu, a kasnije je viđen i na Whirl ostrvima. Pojavio se u više epizoda, iako su ostale bile veoma malog značenja.
List of Pokémon (52–101) Luettelo Pokémon-lajeista (81–100) 포켓몬 목록 (081-100) Lista Pokémonów (81-100) Família de Seel
Čaršijska česma u Tuzli
mini|Čaršijska česma u Tuzli mini|Čaršijska česma u Tuzli na poštanskoj marki BH pošte iz 2007. godine Čaršijska česma je objekat koji se nalazi u centru Tuzle na Trgu žrtava Srebrenice izgrađena je 1888. Ona je jedan od simbola Tuzle i građevina koju uz slane bunare i „tuzlansku kozu“ najčešće možemo vidjeti u gradskim razglednicama. Međutim, i ona je bila jedna od objekata koji su srušeni zbog slijeganja tla u Tuzli. Zahvaljujući entuzijastama i osobama poput Dragiše Trifkovića, ona je krajem osamdesetih godina doživjela „novu mladost“ jer se ponovo vratila na mjesto gdje je godinama i bila. Danas spada u red najljepših simbola grada Tuzle i bosanske arhitekture.
Izgradnji gradske česme predhodila je odluka Gradskog Vijeća koje je, po projektu Behram begove Džamije, angažovalo arhitektu, Franza Mihanovića, da u istom stilu, pseudomaurskom, izgradi projekat Gradske česme. Kameni blokovi su nabavljeni iz majdana Hreša kod Sarajeva i majdana kod Nove Kasabe. Kamene blokove su obrađivali i ugradili italijanski klesari.
1910. godine na ovom objektu je izvršen čin puštanja gradskog vodovoda.
Zanimljivosti
2007. godine BH pošta je izdala seriju od pet poštanskih maraka sa temom česme, na kojoj je i Tuzlanska čaršijska česma sa nominalnom vrijednošću od 1,50 KM.
Beogradska deklaracija
Beogradska deklaracija jest dokument koji su potpisali predsjednik SFR Jugoslavije Josip Broz Tito i sovjetski vođa Nikita Hruščov 2. juna 1955. godineu Beograd u, a kojim je došlo do kratkog pomirenja između dvije države. Pregovori koji su prethodili potpisivanju dokumenta vodili su se između 27. maja i 2. juna.
Deklaracija je garantovala nemiješanje u unutrašnje stvari Jugoslavije i legitimisala pravo na tumačenje drugih oblika socijalističkog razvoja u različitim zemljama. Dok deklaracija nije uspjela u postizanju trajnog zbližavanja između dvije zemlje (rezultat jugoslavenske anksioznosti u vezi sa Mađarskom revolucijom 1956. ), ona je uticala na jugoslavensko odvajanje od Balkanskog pakta sa državama članicama NATO- a, Turskom i Grčkom.
Pozadina
mini|[[Josip Broz Tito i Nikita Hruščov u Kopru 1963.|341x341piksel]] Od raskola Tito-Staljin 1948. godine, došlo je do raskola u odnosima između Sovjetskog Saveza i Jugoslavije, jer je Josip Broz Tito uspostavio socijalistički režim ne poštujući doktrinu Josifa Staljina.
Nakon Staljinove smrti 1953. godine, Tito je morao da bira između zapadnijeg pristupa reformama ili sporazuma sa novim sovjetskim liderom Nikitom Hruščovim. Dvije zemlje su zvanično ponovo uspostavile diplomatske odnose sa sovjetskim ambasadorom Vasilijem Valkovim koji je stigao u Beograd 30. jula i jugoslavenskim ambasadorom Dobrivojem Vidićem koji je stigao u Moskvu 30. septembra 1953. To, međutim, nije automatski dovelo do normalizacije između dvije vladajuće stranke. Komunistička partija Sovjetskog Saveza i Savez komunista Jugoslavije razmijenili su pisma krajem 1955.
Tito je pokušao da se pomiri sa Sovjetskim Savezom, pozivajući Hruščova u Beograd 1955. godine. Putovanje Hruščova u Beograd ponekad je kolokvijalno poznato kao "sovjetska kanoza".
Ovaj sastanak je rezultirao Beogradskom deklaracijom kojom je okončan period Informbiroa, dajući drugim socijalističkim zemljama pravo da tumače marksizam na drugačiji način, i osigurao ravnopravnije odnose između svih satelitskih država i Sovjetskog Saveza. Ali granice ovog sporazuma postale su evidentne nakon sovjetske intervencije u Mađarskoj u oktobru 1956.; nakon toga je uslijedila nova sovjetska kampanja protiv Tita, koja je jugoslavensku vladu smatrala odgovornom za mađarski ustanak. Sovjetsko-jugoslavenski odnosi prošli su kroz slične hladne periode 1960-ih (nakon nasilnog završetka Praškog proljeća i potonje invazije Varšavskog pakta na Čehoslovačku) i nakon toga.
IC 544
IC 544 (također poznat kao IRAS 09330+2507, MCG 4-23-12 i PGC 27293) je galaksija koja je udaljena oko 338 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Lav. Najveći prečnik je 0,80 (79 hiljada sg) a najmanji 0,2 uglovnih minuta (20 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio Stephane Javelle 21. marta 1892. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Gnom
mini|desno|150p|Jedna od ilustracija gnoma Gnomi su fiktivna bića koja se često pojavljuju u fantastičnim romanima. Najčešće oni predstavljaju mala stvorenja koja žive na ili pod zemljom. Često ih se poistovjećuje sa vrtnim patuljcima, pa su oni nerijetko zamišljeni kao mali bradati čovječuljci u odjeći čarobnjaka.
U trilogiji Gospodar prstenova su predstavljeni kao stidljive dobroćudne kreacije koje žive ispod zemlje. Prema Tolkinu, oni su sjajni mehaničari i inženjeri. Stvaraju mnoge mašine. Njihovo glavno vozilo su mehanički hodači. Njihov grad su uništila podzemna čudovišta i otad žive sa patuljcima.
Također se pojavljuju i u romanima Harry Potter. J. K. Rowling ih je predstavila kao male priglupe stvorove smećkaste kože i glave oblika krompira koji žive u velikim vrtovima. Obično žive u grupama i nemaju magične sposobnosti. Rowlingova spominje proces razgnomljavanja, odnosno, čišćenja vrtova od gnoma. Razgnomljavanje se vrši tako što se uzme gnom, zavitla se njime i baci se što dalje, tako da se ne zna sam vratiti u svoje sklonište. Također spominje da se to treba brzo uraditi jer bi inače gnom ugrizao svojim malim, ali oštrim zubićima osobu koja razgnomljava vrt.
Periferna tolerancija
Periferna tolerancija je druga grana imunske tolerancije, nakon centralne tolerancije. Događa se na imunskoj periferiji (nakon izlaska T- i B-ćelija iz primarnog limfoidnog organa. Njegova glavna svrha je osigurati da samoreaktivne T- i B-ćelije koje su izbjegle centralnu toleranciju ne uzrokuju autoimunu bolest.
Mehanizmi periferne tolerancije uključuju direktno inaktivaciju efektorskih T-ćelija, bilo klonskim deletiranjem, konverzijom u regulatorne T-ćelije (Treg-ove) ili indukcijom klonske anergije. Treg-ovima, koji se takođe stvaraju tokom razvoja T-ćelija, dalje suzbijaju efektorske funkcije konvencijskih limfocita na periferiji. Zavisnost određenog antigena ili od centralne ili periferne tolerancije određuje se njegovom količinom u organizmu. B-ćelija sa perifernom tolerancijom, mnogo su manje proučavani i u velikoj mjeri posredovane ovisnošću B-ćelija o pomoćnim T-ćelijama.
Ignorancija
Antigeni, koji su prisutni u uglavnom malom broju, imunski sistem može zanemariti bez ikakvog daljnjeg mehanizma, jer se T-ćelije moraju aktivirati prije migracije u nelimfoidna tkiva. Mehanizmi periferne tolerancije uključuju direktno inaktivaciju efektorskih T- ili klonskih B-ćelija. Specijalizirani mehanizmi koji osiguravaju neprepoznavanje imunskog sistema razvili su se u takozvanim imunoprivilegiranim organima.
NGC 6818
NGC 6818 je planetarna maglina i nalazi se u sazviježđu Strijelac. Prvo otkriće je napravio John Frederick William Herschel 8. augusta 1787. godine.
Trusina (Berkovići)
Trusina je naseljeno mjesto u općini Berkovići, Bosna i Hercegovina.
NGC 6818
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Periferna tolerancija
Imunoprivilegirani organi
Potencijalno samoreaktivne T-ćelije se ne aktiviraju na imunoprivilegiranim mjestima, gdje se antigeni eksprimiraju u područjima koja nisu nadgledana. Naprimjer, to se može dogoditi u testisima. Anatomske barijere mogu odvojiti limfocite od antigena, a primjer je centralni nervni system (krvno-moždana barijera). Neaktivirane T-ćelije nisu prisutne u velikom broju u perifernom tkivu, već ostaju uglavnom u cirkulacijskom i limfoidnom tkivu.
Neki antigeni su u preniskoj koncentraciji da bi izazvali imunski odgovor – potpražna stimulacija dovest će do apoptoze u T-ćeliji. Ta mjesta uključuju mozak, prednju komoru oka, testise i fetus. Ova područja su zaštićena pomoću nekoliko mehanizama:
Mehanizmi specifični za antigene
Iako se većina samo-reaktivnih T-ćelijskih klonova uklanja iz timusa mehanizmima centralne tolerancije, samoreaktivne I-ćelije niskog afiniteta kontinuirano bježe do imunskoe periferije. Zbog toga postoje dodatni mehanizmi za uklanjanje samoreaktivnih T-ćelija iz repertoara u imunološkoj periferiji.
Klonska delecija i pretvaranje Treg-ova
Dendritske ćelije (DC) su glavna ćelijska populacija odgovorna za pokretanje adaptivnog imunološkog odgovora. Međutim, nezreli istosmjerni DC mogu izazvati i toleranciju prema CD4 i CD8. Ti nezreli DC-i dobijaju antigen iz perifernih tkiva (endocitozom apoptotskih ćelija) i prezentiraju ga neaktiviranim T-ćelijama u [limfni sistem| sekundarnim limfoidnim organima]]. Ako T-ćelija prepozna antigen, deletira se ili pretvara u Treg. Nadalje, BTLA+DC su identificirane kao specijalizirana populacija ćelija koje prezentiraju antigen (APC), odgovorna za Treg konverziju. Ipak, sazrevanjem (naprimjer tokom infekcije) DC uglavnom gube tolerogene sposobnosti.
Osim dendritsih ćelija, identificirane su dodatne ćelijske populacije koje mogu inducirati antigenu specifičnu T-ćelijsku toleranciju. To su uglavnom članovi ćelije stromskog limfnog čvora (LNSC). LNSC-ovi su uglavnom podijeljeni u nekoliko potpopulacija na temelju ekspresije gp38 (PDPN) i površinskih markera CD31. Među njima, pokazalo se da samo fibroblastne retikularne ćelije i stromske ćelije limfnog čvora imaju ulogu u perifernoj toleranciji. Obje ove populacije su sposobne inducirati toleranciju CD8 T-ćelija prikazom endogenih antigena na molekulama MHCI, pa čak i CD4 T-ćelijsku toleranciju predstavljanjem peptid-MHCII kompleksa koje su dobili iz DC-a.
Supresija
Drugi mehanizam koji štiti tijelo od autoimunih reakcija je suzbijanje Treg-ovih reaktivnih efektivnih T-ćelija. Tregovi se mogu stvoriti ili u timusu tokom negativne selekcije ili u imunskoj periferiji gore opisanim mehanizmima. Oni generirani u timusu nazivaju se prirodnim Treg-ovima (nTreg-ovi), a oni koji nastaju na periferiji nazivaju se inducirani Treg-ovi (iTreg-ovi). Bez obzira na porijeklo, nekada prisutni Treg-ovi koriste nekoliko različitih mehanizama za suzbijanje autoimunih reakcija. Oni uključuju iscrpljivanje IL-2 iz okruženja i izlučivanje tolerogenog citokina IL-10 i TGR.
Inducirana anergija
T-ćelije mogu biti napravljene neodgovarajuće na predstavljene antigene ako T-ćelija zahvata molekule MHC na ćeliji koja prezentira antigen (signal 1) bez angažiranja kostimulatornih molekula (signal 2). Kostimulirajuće molekule reguliraju se citokinima u kontekstu akutne upale. Bez protivupalnih citokina, kostimulatorni molekuli neće biti eksprimirani na površini ćelije koja predstavlja antigen i tako će doći do anergije, ako dođe do MHC-TCR interakcije između T-ćelije i APC.
Podijele tolerancije
Budući da su mnogi putevi imunosti međusobno ovisni, ne treba ih tolerirati. Naprimjer, tolerirane T-ćelije neće aktivirati autoreaktivne B-ćelije. Bez ove pomoći CD4 T-ćelije, B- ćelije se neće aktivirati.
Citoliza
Citoliza ili osmotska liza, nastaje kada se  ćelija raspada zbog  osmotske neravnoteže koja je uzrokovala difuziju viška vode u ćeliju. Voda može ući u ćeliju difuzijom kroz ćelijsku membranu ili kroz selektivne membranske kanale nazvane akvaporini, koji uveliko olakšavaju protok vode. Javlja se u hipotoničnom okruženju, gdje se voda kreće u ćeliju putem  osmoze i uzrokuje da se njen volumen povećava do tačke u kojoj volumen prelazi kapacitet membrane i ćelija pukne. Prisutnost ćelijskog zida sprečava da se membrana rasprsne, pa se citoliza događa samo kod životinja, uključujući i protozoa, u ćelijama koje nemaju ćelijske zidove. Obrnuti postupak je plazmoliza.
Kod sisara
Osmotska liza često je posljedica udara, zbog nepravilne perfuzije hranjivih tvari i uklanjanja otpada, mijenja alternativne ćelije metabolizma. Takva neispravnost rezultira dotokom vanćelijske tečnosti u ćelije. Uz to, protozoe imaju ćelijske membrane koje su manje propusne za vodu nego neke druge vrste.
Kod bakterija
Osmotska liza bi se mogla dogoditi kada se bakterijske ćelije tretiraju hipotoničnim rastvotom sa dodatkom lizocima  koji uništava ćelijske zidove bakterija.
Taurijski Herson
Taurijski Herson (starogrčki: Χερσόνησος; latinski: Chersonesus; staroslavenski: Корсунь (Korsun); ruski i ukrajinski: Херсонес) je grčka kolonija iz V vijeka p-n.e. i arheološki lokalitet na poluostrvu Krimu, 5 km. zapadno od današnjeg Sevastopolja, Ukrajina. Ime „Taurijski“ dolazi od ranijeg naziva za Krim.
mini|150px|lijevo|Grčke kolonije na sjevernom dijelu Crnog mora
Historija
Taurijski Herson osnovan je u 5. vijeku p.n.e. kao kolonijalno naselje dorskih Grka, na jugozapadu poluostrva Krima. Naselje i okolina predstavljaju izvanredan primjer drevnog kulturnog pejzaža, koji se sastoji od grčkog polisa i njegovog poljoprivrednog zaleđa nastalih kao dio aktivnosti stanovnika u IV. i III. stoljeću p.n.e. Arheološka istraživanja na lokalitetu počela su još za vrijeme Ruske Imperije - 1827 god, kada je na svijetlo dana izašla djelomično otkrivena slika antičkog Hersona.
Značajne arheološke ruševine grada položene su na ortogonalnom mrežastom sistemu. Osnovna orijentacija ove ortogonalne mreže nastavlja se na širi pejzaž gdje su sačuvani fragmenti ogromnog sistema razgraničenja zemljišta od 400 jednakih parcela na površini od 10.000 hektara.
Drevni grad Herson Taurijski i njegova okolina je izuzetan primjer perifernog centra kretanja ljudi koji je služio kao važna kapija u sjeveroistočne dijelove grčkog trgovačkog utjecaja, uključujući Krim i skitsku državu. Grad je zadržao svoju stratešku ulogu gotovo dva milenijuma i predstavlja jedinstven primjer za kontinuitet i dugovječnost trgovačke ispostave koja povezuje različite crnomorske trgovačke rute.
Grad je bio u rukama Skita, Rimljana, Bizantinaca, Hazara, Tatara i na kraju Rusa.
U Hersonesu je od Bizantije pravoslavnu veru preuzeo i knez Vladimir, koji se krstio 988. godine u crkvi. Time je pravoslavlje postala i zvanična vjera Rusa.
NGC 5339
NGC 5339 (također poznat kao IRAS 13513-0741, MCG -1-35-18 i PGC 49388) je prečkasta spiralna galaksija koja je udaljena oko 126 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Djevica. Najveći prečnik je 1,70 (62 hiljade sg) a najmanji 1,5 uglovnih minuta (55 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio Guillaume Bigourdan 14. maja 1887. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Dobravica (Ig)
Historija
Do teritorijalne reorganizacije u Sloveniji nalazila se u sastavu grada Ljubljane, odn. stare općine Vič–Rudnik.
Stanovništvo
Na popisu stanovništva 2011. godine, Dobravica je imala 76 stanovnika.
Napomena: ''U 2007. smanjeno za dio naselja koji je priključen naselju Kremenica, smanjeno za dio naselja koji je sa dijelom naselja Sarsko spojen u novo samostalno naselje Draga, te smanjeno za dio naselja koji je proglašen za novo samostalno naselje Podgozd.''
Renata Novotná
Renata Novotná, je nekadašnja čehoslovačka biatlonka. Nakon dominacije skandinavskih, sovjetskih i bugarskih biatlonki u Svjetskom kupu, te sovjetskih na Svjetskim prvenstvima, krajem osamdesetih godina, Novotná je na SP 1989. sa štafetom osvojila prvu medalju za Čehoslovačku.
Svjetska prvenstva
Nastupala je na četiri Svjetska prvenstva u periodu 1987-91. i osvojila jednu bronzanu medalje. Na SP 1989, u štafetnoj utrci, iza tada nepobjedive sovjetske i bugarske štafete osvojila je bronzanu medalju zajedno sa Evom Burešovom i Jiřinom Pelcovom. Najbolji plasmani u pojedinačnim disciplinama bila su dva 22-a mjesta: U finskom Lahtiju u utrci sprinta na 7,5 km na SP 1987, kada je s dva promašaja i zaostatkom od 2:51.5 min bila sporija od pobjednice Jelene Golovine, koja je završila utrku bez promašaja; te u austrijskom Feistritzu u utrci sprinta na 7,5 km na SP 1989., kada je s jednim promašajem i zaostatkom od 1:52.7 min bila sporija od pobjednice Anne Elvebakk, koja je završila utrku s dva promašaja.
Svjetski kup
Novotná je prvi put nastupila u Svjetskom kupu u sezoni 1988/89, ali nije zabilježila bolji rezultat od 20-og mjesta. Na prvom nastupu u bugarskom Borovecu 19. januara 1989. godine osvojila je 27-o mjesto u utrci na 15 km sa sedam promašaja i zaostatkom od 8:52.1 min u odnosu na pobjednicu Nataliju Ivanovu. Najbolji rezultati su joj: 20-o mjesto 21. januara 1989. u utrci na 7,5 km u istoj sezoni u Borovecu; te peto mjesta u štafeti u sezoni 1989/90. u Borovecu s Jiřinom Pelcovom i Petrom Červenkovom. Nije pobijedila ni u jednoj utrci.
Draga (Ig)
mini|280px|jedan od ribnjaka u dolini Drage Draga je naseljeno mjesto u sastavu općine Ig, regija Srednja Slovenija, Slovenija.
NGC 2397A
NGC 2397A (također poznat kao ESO 58-29, IRAS 07212-6901 i PGC 20754) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 203 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Leteća riba. Najveći prečnik je 1,10 (65 hiljada sg) a najmanji 0,9 uglovnih minuta (53 hiljade sg).
Draga (Ig)
Historija
Do teritorijalne reorganizacije u Sloveniji nalazila se u sastavu grada Ljubljane, odn. stare općine Vič–Rudnik. Kao samostalno naseljeno mjesto, Draga postoji od 2007. godine. Nastalo je spajanjem dijelova naselja Dobravica i Sarsko.
NGC 2397A
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Draga (Ig)
Stanovništvo
Na popisu stanovništva 2011. godine, Draga je imala 174 stanovnika.
Napomena: ''U 2007. nastalo spajanjem izdvojenih dijelova iz naselja Dobravica i Sarsko.''
Kripton
Kripton ( - sakriven) jeste hemijski element sa simbolom Kr i rednim brojem 36. U periodnom sistemu, on se nalazi u 8. glavnoj grupi odnosno 18. grupi po IUPAC-u i stoga se ubraja u plemenite gasove. Kao i drugi plemeniti gasovi, on je također bezbojni, izrazito nereaktivni jednoatomni gas. Po mnogim osobinama, poput tačke topljenja, ključanja i gustoće, kripton se nalazi između lakšeg argona i težeg ksenona. Kripton se ubraja među elemente koji su najrjeđi na Zemlji, a u njenoj atmosferi se nalazi samo u tragovima. Ovaj element su 1898. otkrili William Ramsay i Morris William Travers pomoću frakcione destilacije tečnog zraka. Zbog svoje rijetkosti se vrlo malo koristi, prvenstveno kao gas za punjenje svjetiljki. Poznat je vrlo mali broj spojeva kriptona, među kojima je kripton-difluorid, poznat kao jedno od najjačih oksidacijskih sredstava.
Historija
Naposlijetku, oni su počeli proučavati 15 litara sirovog argona kojeg su dobili te ga razdvajati na sastojke pomoću ukapljavanja i frakcione destilacije. Kada su ispitali nečistoće, koje su preostale nakon što je gotovo sav sirovi argon potpuno ispario, našli su do tada nepoznate žute i zelene spektralne linije tj. dokaz novog hemijskog elementa. Dali su mu ime kripton prema starogrčkom κρυπτός (kriptos) u značenju sakriven. Nakon što su Ramsay i Travers izvršili daljnju destilaciju i pročišćavanje, uspjeli su odrediti i molarnu masu kriptona od oko 80 g/mol. Poslije otkrića kriptona, a nakon što su iz jedne frakcije sa još nižom temperaturom ključanja izdvojiti gas neon, konačno su putem izdvajanja iz sirovog kriptona došli do još jednog plemenitog gasa, ksenona.
Talasne dužine elektromagnetskog zračenja kojeg emitira izotop kriptona 86Kr uzet je 1960. kao osnova za definiciju jedinice metra. Time je ukinuto nedovoljno tačna definicija koja je do tada uzimana kao etalon "prametra" napravljen od legure iridija i platine. Tada je za jedan metar uzeta udaljenost 1.650.763,73 talasnih dužina elektromagnetnog zračenja nuklida 86Kr koje emitira pri prelasku iz stanja 5d5 u 2pl0 u vakuumu. Ova definicija je važila sve do 1983. kada je zamijenjena definicijom, koja se uzima kao udaljenost koju svjetlost pređe u vakuumu za određeni dio sekunde.
Osobine
lijevo|thumb|180px|Kubična gusto pakovana struktura čvrstog kriptona, a = 572 pm
Fizičke
U normalnim uslovima temperature i pritiska, kripton je jednoatomni, bezbojni gas bez mirisa, koji se kondenzira pri temperaturi od 121,2 K (−152 °C) a pri 115,79 K (−157,36 °C) prelazi u čvrsto stanje. Kao i drugi plemeniti gasovi osim helija, kripton se kristalizira u kubičnom gusto pakovanom kristalnom sistemu sa parametrom rešetke a = 572 pm. Kao i svi plemeniti gasovi, on također ima sve elektronske ljuske popunjene (elektronska konfiguracija plemenitog gasa). Time se može objasiti da se kao gas nalazi u jednoatomnom stanju, te da mu je reaktivnost izuzetno slaba.
Sa gustoćom od 3,749 kg/m³ pri temperaturi od 0 °C i pritisku od 1013 hPa, kripton je teži od zraka i pada na tlo. U faznom dijagramu, trojna tačka se nalazi na 115,76 K und 0,7315 bar, dok se kritična tačka nalazi na −63,75 °C, 5,5 MPa pri čemu je kritična gustoća 0,909 g/cm³. U vodi je slabo rastvorljiv, tako da se pri 0 °C u 1 litru vode može rastvoriti najviše 110 ml kriptona.
Hemijske
Poput svih plemenitih gasova, kripton je veoma nereaktivan. U izuzetnim slučajevima i pod posebnim uslovima okruženja, on može reagirati sa najelektronegativnijim elementom, fluorom, pri čemu nastaje kripton-difluorid. Za razliku od ksenon-fluorida, kripton-difluorid je termodinamički nestabilan, njegovo stvaranje je stoga endotermno te se mora odvijati pri nižim temperaturama. Fluorovi radikali, koji su neophodni za reakciju sa kriptonom, mogu se dobiti pomoću zračenja ultraljubičastim zrakama, bombardiranjem protonima ili električnim pražnjenjem.
Kripton gradi klatrate sa različitim spojevima, u kojima je gas fizički zatvoren u neku šupljinu te je na taj način vezan za njih. Tako naprimjer kripton sa vodom i smjesom vode i hloroforma gradi klatrat pri −78 °C, dok je klatrat sa hidrohinonom tako stabilan da je kripton za njega vezan duže vrijeme. Također je poznat i inkluzijski spoj kriptona u oligosaharidu α-ciklodekstrinu.
Izotopi
Poznat je ukupno 31 izotop kriptona te 10 nuklearnih izomera. Među njima postoji pet stabilnih izotopa: 80Kr, 82Kr, 83Kr, 84Kr i 86Kr. Svi oni se javljaju u prirodi kao i izotop 78Kr koji se vrlo sporo raspada (vrijeme poluraspada 2 · 1021 godina). Najveći udio u prirodnoj smjesi izotopa ima izotop 84Kr sa 57 %, a slijede ga 86Kr sa 17,3 %; 82Kr sa 11,58 % i 83Kr sa 11,49 %. Osim ovih, izotop 80Kr sa udjelom od 2,28% i 78Kr sa 0,35% su mnogo rjeđi u prirodi. U prirodi se također nalazi i radioaktivni izotop kriptona 81Kr, koji je ujedno i njegov najduže živući nestabilni izotop sa vremenom poluraspada od 229 hiljada godina, a nastaje u tragovima putem atmosferskih reakcija. I radioaktivni izotop 85Kr sa vremenom poluraspada od 10,756 godina također se javlja u atmosferi u tragovima. On nastaje zajedno sa drugim kratkoživućim izotopima pri razbijanju jezgara uranija i plutonija. Može dospjeti u atmosferu bilo nuklearnom eksplozijom ili tokom ponovne prerade nuklearnog goriva, a zbog različite raspodjele emisijskih izvora na Zemlji mnogo je češći na sjevernoj nego na južnoj hemisferi. Nakon atmosferskih nuklearnih testova 1960tih i značajnog zagađenja atmosfere izotopom 85Kr, uslijedio je pad njegove koncentracije, ali je na mjernoj stanici u Gentu između 1979. i 1999. zabilježen nagli porast zbog rada postrojenja za ponovnu preradu nuklearnog goriva u La Hague u Normandiji. Stabilni izotop 83Kr je jedini NRM-aktivni izotop kriptona. Hiperpolarizirani 83Kr je korišten u testovima na pacovima za proučavanje pluća životinja pomoću tomografije magnetnom rezonancom.
Rasprostranjenost
Kripton se ubraja među najrjeđe elemente na Zemlji. Smatra se da su od njega rjeđi samo ksenon i neki radioaktivni elementi, koji se u prirodi nalaze najvećim dijelom već raspadnuti poput plutonija ili kao kratkoživući međuproizvodi u nekom od lanaca raspada. Udio kriptona u Zemljinoj kori iznosi 1,9 × 10−5 ppm, dok se najveći dio ovog gasa nalazi u atmosferi, u kojoj ga ima oko 1,14 ppm.
U svemiru je kripton daleko češći, a njegova raspostranjenost uporediva je sa litijem, galijem ili skandijem. Odnos između kriptona i vodika u svemiru je općenito konstantan. Iz toga se mogu izvući zaključak da je međuzvjezdana materijal bogata kriptonom. Prisustvo ovog gasa je dokazano i u jednom bijelom patuljku. Pri tome je izmjerena količina kriptona oko 450 puta veća nego u Suncu, a razlog velikog udjela tog gasa nije poznat.
Dobijanje
Dobijanje kriptona se vrši isključivo u okvirima Lindeovog postupka izdvajanjem iz zraka. Pri razdvajanju dušika i kisika, kripton se obogaćuje tj. koncentrira u tečnom kisiku zbog velike gustoće, zajedno sa ksenonom na dnu destilacijske kolone. Ta smjesa se prevodi u narednu kolonu u kojoj se koncentracije kriptona i ksenona povećavaju do 0,3%. Ona pored tečnog kisika i koncentrata ksenona i kriptona sadrži još velike količine ugljikovodika poput metana, fluoriranih spojeva poput sumpor-heksafluorida ili tetrafluormetana kao i tragove ugljik-dioksida i didušik-monoksida. Metan i didušik-monoksid se mogu prevesti u ugljik-dioksid, vodu i dušik pomoću sagorijevanja na platinskim ili paladijskim katalizatorima na 500 °C, te se adsorpcijom na molekularnom situ mogu ukloniti.
Međutim, iz ove smjese na ovaj način se ne mogu izdvojiti spojevi fluora. Da bi se oni razložili i uklonili iz smjese, gas se može ozračiti mikrotalasima pri čemu pucaju veze između elementa i fluora a slobodni atomi fluora mogu se uhvatiti u natron-krečom (smjesa natrij- i kalcij-hidroksida) ili ih prevoditi preko katalizatora od titanij-dioksid-cirkonij-dioksida na temperaturi od 750 °C. U tom procesu fluorovi spojevi reagiraju do ugljik-dioksida i fluorovodika i drugih spojeva, pa se mogu lahko izdvojiti.
Konačno, smjesa kriptona i ksenona se uvodi u sljedeću kolonu, koja se s gornje strane hladi a s donje zagrijava, gdje se razdvajaju. Ksenon se nakuplja na dnu, dok se prema vrhu kolone formira struja gasa, kojom prvo odlazi kisik, a nakon nekog vremena i kripton. Oksidacijom se kripton oslobađa zaostalih tragova kisika te se sakuplja i pakuje u boce.
Upotreba
thumb|lijevo|180px|Gasna svjetiljka za pražnjenje sa kriptonom Najveći dio proizvodnje kriptona koristi se za punjenje svjetiljki s lučnim praženjenjem. Zbog njegove inertnosti, stepen isparavanja i oksidacije žarnih niti od volframa je znatno sporiji, što omogućava znatno višu temperaturu žarenja. Samim tim dobija se i mnogo viši stepen iskorištenja rada svjetiljke. Kripton ponekad ulazi i u sastav halogenih i fluorescentnih svjetiljki. Osim navedenog, on služi i kao gas za punjenje u Geigerovim brojačima, scintilacijskim brojačima i elektronskim uređajima. I pored visoke cijene nerijetko se stavlja kao gas za izolaciju staklenih komora umjesto mnogo jeftinijeg argona, kada se pri istoj debljini staklene stijenke želi ostvariti znatno bolja izolacija bez obzira na troškove.
Spojevi
Poznat je vrlo mali broj spojeva kriptona. Najstabilniji i najvažniji od njih je kripton-difluorid. On se ubraja među najsnažnija poznata oksidacijska i fluorizacijska sredstva a u mogućnosti je i oksidirati ksenon do ksenon-fluorida ili jod do jod-pentafluorida. Ako kripton-difluorid reagira sa nekim primaocem fluora poput antimon-pentafluorida, nastat će kationi KrF+ i Kr2F3+, koji su najsnažnija poznata oksidacijska sredstva.
Poznati su i spojevi sa drugim ligandima izuzev fluora. U njih se između ostalih ubrajaju kriptonbis(pentafluorortotelurat) Kr(OTeF5)2, koji je jedini poznati spoj kisika i kriptona, te RCNKrF+AsF6− (gdje je R=H, CF3, C2F5 ili n-C3F7) sa spojem kriptona i dušika i HKrCCH, gdje je kripton spojen na ligand etina.
Vanjski linkovi
🇵🇸
IC 545
IC 545 (također poznat kao IRAS 09332+2510, MCG 4-23-13 i PGC 27307) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 282 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Lav. Najveći prečnik je 0,50 (41 hiljada sg) a najmanji 0,4 uglovnih minuta (33 hiljade sg). Prvo otkriće je napravio Stephane Javelle 21. marta 1892. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Podgozd
Slovenija:
IC 2204
IC 2204 (također poznat kao IRAS 07380+3420, MCG 6-17-26, PGC 21581 i UGC 3965) je prečkasta spiralna galaksija koja je udaljena oko 214 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Blizanci. Najveći prečnik je 1,10 (69 hiljada sg) a najmanji 0,9 uglovnih minuta (56 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio Stephane Javelle 12. februara 1898. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Lokalni izbori u Bosni i Hercegovini 2004 (Vitez)
Općinski izbori za izbor Načelnika općine i za dvadesetpet članova Općinskog vijeća općine Vitez održani su 2004. godine. Izbori su održani na 31 biračkom mjestu. Glasati se moglo izlaskom na biračko mjesto, mobilnim putom i poštom.
Načelnik općine
Sa ukupno 3.715 glasa za Načelnika općine izabran je Alilović Vlado, član Hrvatska demokratske zajednica BiH (HDZ BiH).
Općinsko vijeće
Birano je ukupno 25 članova Vijeća, te su oni izabrani po broju osvojenih glasova po listama, dok je odabir predstavnika iz pojedine partije, vršen po najvećem broju glasova. Najviše glasova dobila je HDZ BiH 3.208.
Dewgong
Ime Dewgong je kombinacija engleske riječi "dew" = rosa, što se odnosi na njegov vodeni tip, i riječi "dugong", stvarne životinje na čijem se liku temelji lik Dewgonga. U početku, Dewgongovo je ime trebalo biti Manaty, odnoseći se na englesku riječ "manatee" = morska krava, aludirajući na Dewgongovu sličnost s morskim kravama i sirenama.
Biološke karakteristike
Dewgongova anatomija tijela nalikuje anatomiji nekoliko vrsta životinja iz stvarnog života, poput morskog lava, tuljana, i prethodno spomenutih morskih krava. Njegovo je vitko tijelo u potpunosti prekriveno gustim i glatkim slojem bijelog, mekanog krzna i završava lepezastim repom. Dewgongov vrh glave krasi malen rog, kojim se služi za bušenje rupa u ledu dok se nalazi ispod vode, kako bi mogao doći do zraka. Nekada su mornari često smatrali Dewgonga sirenom.
Dewgong je morsko biće koje preferira ledene vode polarnih oceana. Pohranjujući toplinsku energiju unutar svoga tijela, može preživjeti surove niske temperature i polagano plivati 8 čvorova na sat (14,8 km/h) čak u ledeno hladnim vodama. Čak štaviše, Dewgong postaje živahniji i brži što je voda hladnija i njena temperatura niža.
Dewgong je odličan plivač. Njegovo je aerodinamično tijelo izrazito prilagođeno životu u vodi, a njegov mu rep dozvoljava brzo mijenjanje smjera pri plivanju.
U videoigrama
U igrama Pokemon Red i Blue, Dewgonga se može pronaći na ostrvima Morske pjene. U igri Pokemon Yellow, također se nalazi i na ostrvu Cinnabaru, kao jedan od Pokemona za razmjenu unutar same igre. U igrama Pokémon Gold, Silver i Crystal, Dewgong je nedostupan u divljini, no njegov nerazvijani oblik, Seel, jest.
U igrama Pokémon FireRed i LeafGreen, Dewgong je dostupan na ostrvima Morske pjene, a Dewgonga na visokoj razini može se pronaći i u Ledenjačkoj spilji. U obje ga je lokacije teže pronaći od njegovog nerazvijanog oblika, Seela.
U igrama Pokemon Red, Blue i Yellow, Lorelai, članica Elitne četvorke, koristi Dewgonga na 54. razini. U igrama Pokemon FireRed i LeafGreen, Lorelai koristi Dewgonga na 52. razini, no nakon što se Elitna četvorka nadogradi, Dewgongova se razina podigne na 64.
Dewgongove su statistike veoma uravnotežene, no nijedna se posebno ne ističe. Njegova mu Pokemon sposobnost Gustog sala (Thick Fat) dodatno povećava otpornost na Ledene i Vatrene napade. Prirodnim putem uči nekoliko Psihičkih i Ledenih napada, uključujući San (Rest) i Ledenu zraku (Ice Beam), napade koje drugi Pokémoni obično moraju naučiti kroz Tehničke uređaje (TM). Kroz uzgajanje, Dewgong može naučiti Signalnu zraku (Signal Beam), snažan Buba napad koji je veoma učinkovit protiv Psihičkih, Mračnih i Travnatih Pokemona. Njegov je set tehnika prilično predvidljiv i ograničen u usporedbi s ostalim Pokémonima, te zbog toga nije izrazito popularan izbor u kompetitivnim borbama.
U Gameboy Pokemon igrama, Dewgongovo je glasanje slično Lickitungovom.
U animiranoj seriji
Dewgong se rijetko pojavljivao u Pokémon animiranoj seriji. U epizodi "The Misty Mermaid", Seel u vlasništvu Mistyinih sestara, Vođa dvorana grada Ceruleana, evoluirao je u Dewgonga. Još se jedan Dewgong pojavio u Pokémon animiranoj seriji, u vlasništvu Prycea, Vođe dvorane grada Mahoganyja, u njegovoj dvoranskoj borbi protiv Asha. Dewgong je isto tako korišten od strane Pokémon trenerice Neeshe u Pokémon filmu Pokémon: The First Movie kao sredstvo prijevoza preko oceana tokom oluje koju je izazvao Mewtwo. Kasnije je uhvaćen i kloniran od strane Mewtwoa.
List of Pokémon (52–101) Luettelo Pokémon-lajeista (81–100) Otaria et Lamantine 포켓몬 목록 (081-100) Lista Pokémonów (81-100) Família de Seel
Diskografija grupe Metallica
mini|desno|250px|Grupa [[Metallica uživo u Londonu 2003.godine.]] Kompletan popis diskografije od američke heavy metal grupe Metallica. Do decembra 2006. godine, grupa je objavila osam studijskih albuma, dva uživo albuma, dva EP-a i jedan kompilacijski album, što sve zajedno čini trinaest službenih albuma grupe Metallica.
NGC 1054
NGC 1054 (također poznat kao IRAS 02394+1800, MCG 3-7-46 i PGC 10242) je galaksija koja je udaljena oko 448 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Ovan. Najveći prečnik je 0,90 (117 hiljada sg) a najmanji 0,5 uglovnih minuta (65 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio Heinrich Louis d'Arrest 8. oktobra 1864. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Narančasta
250px|mini|alt=A cartoon centipede reads books and types on a laptop.| [[Narandža]]
Narandžasta boja nastaje miješanjem crvene i žute boje. Talasna dužina boje u spektru je 590–620 nm. Iako u mnogim jezicima narandžasta boja se veže za voće (narandža), riječ vjerovatno potiče iz Indonezije (ind. orang-utang, šumnjak) i veže se za orangutane. U Evropi i Americi, narančasta je često vezana za zabavu, neuobičajenost, ekstrovertnost, vatru, aktivnost, opasnost, ukus i miris, te jesenju sezonu, i protestantizam. U Aziji, to je važna simbolična boja budizma i hinduizma.
Porijeklo riječi
Narandžasta boja je dobila ime po izgledu zrelog narandžastog voća. Riječ dolazi iz starog francuskog orenge, i od starog naziva za voće, pomme d'orange. Ime također dolazi od arapske i perzijske riječi naranj, koja je izvedena iz sanskrita naranga. Prvo zabilježeno korištenje riječi narančasta kao ime boje na engleskom jeziku dolazi iz 1512. godine u jednom testamentu koji se nalazi u arhivi. Prije nego što je ova riječ uvedena u svijetu engleskog govornog područja, boja šafrana je već postojala u engleskom jeziku. Narandžasta je bila poznata i kao ġeolurēad (žuto-crvena) za crvenkasto narančastu boju, ili  ġeolucrog   žuti šafran za žućkasto narančastu boju. Alternativno, narandžaste stvari su ponekad opisivane kao crvene, kao što su crveni jelen, crvena kosa, Crvena planeta.
Historija i umjetnost
U starom Egiptu, umjetnici su koristili narandžasti mineralni pigment koji se koristio za slikanje nadgrobnih slika realgara, kao i u druge svrhe. Također, kasnije su ga koristili srednjovjekovni umjetnici za bojenje rukopisa. Pigmenti su se u davna vremena pravili od minerala poznatog kao orpiment. Orpiment je bio važan predmet trgovine u Rimskom carstvu te je korišten kao lijek u Kini, iako je sadržavao arsen i bio je vrlo otrovan. Također se koristio kao otrov za muhe i otrov za strelice. Zbog svoje boje žuto-narančaste, bio je još jedan od omiljenih za alhemičare koji su bili u potrazi za načinom da se napravi zlato, kako u Kini tako i na Zapadu.
Prije kraja 15. vijeka, narandžasta boja je postojala u Evropi, ali bez imena; ona je jednostavno bila nazivana žuto-crvenom. Portugalski trgovci su krajem 15. i početkom 16. vijeka, donijeli u Evropu iz Azije prvo drveće narandže. Nazivali su ih po riječi iz sanskrita naranga, koja je postepeno postajala "narančasta", na engleskom jeziku. U dijelovima Njemačke, Nizozemske, i Rusije, voće narandže se i dalje zove kineska jabuka.
Dialer
Dialer (Američki engleski) ili dialler (Britanski Engleski), je elektronski uređaj koji je spojen na telefonsku liniju da prati pozivane brojeve, i mijenja ih neprimjetno, osiguravajući da taj prelaz bude jednostavan u slučajevima kada se pozivaju dugački ozivni kodovi.
Podgozd (Ig)
Podgozd je naseljeno mjesto u sastavu općine Ig, regija Srednja Slovenija, Slovenija.
Historija
Do teritorijalne reorganizacije u Sloveniji nalazio se u sastavu grada Ljubljane, odn. stare općine Vič–Rudnik. Kao samostalno naseljeno mjesto, Podgozd postoji od 2007. godine. Nastalo je izdvajanjem dijela iz naselja Dobravica.
Stanovništvo
Na popisu stanovništva 2011. godine, Podgozd je imao 100 stanovnika.
Napomena: ''U 2007. nastalo izdvajanjem dijela iz naselja Dobravica.''
Žegulja (Berkovići)
Žegulja je naseljeno mjesto u općini Berkovići, Bosna i Hercegovina.
Alvia
Alvia je vrsta vozova velike brzine, željezničke kompanija Renfe, u upotrebi u Španiji.
Posebnost ovih vozova je mogućnost promjene širine kolosijeka, pa tako u vrlo kratkom vremenu mogu promijeniti tu širinu od normalne na široku i obratno (između 1435 mm (normalna širina) i 1668 mm (široki kolosijek)).
Serija 120
mini|Serie 120 u Beasainu
Brojnost: 12 (45 dodatnih naručeno)
Serija 130
mini|Serije 130 u Alicanteu
Brojnost: 45
Brzina putovanja: 250 km/h (Normalna širina kolosijeka), 220 km/h (Široki kolosijek)
Egejsko more
mini|250p|Egejsko more Egejsko more (grčki, Αιγαίον Πέλαγος, Aigaion Pelagos; turski, Ege Denizi ili Adalar Denizi ) je rukavac Sredozemnog mora, smješten između Grčke i Turske. Na sjeveru je Egejsko more povezano sa Mramornim morem preko moreuza Dardaneli a preko Bosfora i sa Crnim morem. Egejska ostrva se nalaze unutar ovog mora kao i na njegovoj južnoj strani a od značajnijih tu su: Kreta i Rodos.
Smatra se kolijevkom dvije velike antičke kulture, kretske i grčke. Kasnije su tim morem vladali Perzijanci Rimljani, Bizantinci, Đenovljani i Mlečani, kao i Osmanlije. Danas Egejsko more dijele Grčka (veći dio) i Turska (manji dio).
U antičko vrijeme Egejska ostrva (često drugo ime za Egejsko more) su bili izvorište kulturnog razvoja i "šablon" za današnju demokratiju. Razvijalo se pomorstvo, trgovina i posredovalo se znanje.
Etimologija
Još od antičkih vremena postoje razna objašnjenja za ime Egejskog mora. Prema nekim od njih, more je nazvano prema grčkom gradu Aegae, odnosno poslije Aegea, ili prema kraljica Amazonki, koja je umrla u ovom moru, ili, posebno među Atinjanima, prema Egeju (Aegeus), kralju Atine i ocu Tezeja, koji se bacio i utopio u moru od tuge za sinom pomislivši da je sin ubijen od strane Minotaura.
U nekim južnoslovenskim jezicima, Egejsko more se često naziva i Bijelo more (primjer bugarskog jezika: Бяло море).
Geografija
Egejsko more se prostire na površini od oko 214.000 km2 a dugo je oko 610 i široko oko 300 kilometara. Maksimalna dubina mora je 3.543 metara (istočno od ostrva Kreta). Egejska ostrva, koja se nalaze unutar mora, sa sljedećim ostrvima (uglavnom raspoređena od zapada prema istoku): Kitera, Antikitera, Kreta, Kasos, Karpatos i Rodos, razgraničavaju more na jugu.
Brom
Brom je rjeđi od oko tri četvrtine drugih elemenata u Zemljinoj kori. Velika rastvorljivost iona bromida uzrok je njegove akumulacije u okeanima, a komercijalno element se može vrlo lahko izdvojiti iz slane vode. Među najvećim proizvođačima broma nalaze se SAD, Izrael i Kina. U 2007. svjetska proizvodnja broma iznosila je oko 556 hiljada tona, što je približna količina proizvedenog magnezija, koji je daleko više rasprostranjen.
Spisak graditelja astronomskih instrumenata
Slijedi spisak graditelja astronomskih instrumenata, zajedno sa dužinom života, i zemljom gdje je bio aktivan, ako su podaci raspoloživi.
Brom
Na visokim temperaturama, organobromni spojevi lahko prelaze u slobodne atome broma, proces koji ima efekat zaustavljanja lančanih hemijskih reakcija u kojima učestvuju slobodni radikali. Ovaj efekat čini organobromne spojeve korisnim kao vatrootporna sredstva. Više od pola industrijski proizvedenog broma u svijetu svake godine potroši se u ove svrhe. Međutim, ista osobina izaziva da sunčevo svjetlo pretvara nestabilne organobromne spojeve u slobodne atome broma u atmosferi, pa je uništenje ozonskog omotača neželjeni popratni efekat tog procesa. Kao rezultat, mnogi organobromni spojevi, ranije široko korišteni kao pesticidi i metil bromid, danas su zabranjeni. Spojevi broma se danas još uvijek koriste kao fluidi pri bušenju bunara, u fotografskim filmovima te kao intermedijarno sredstvo u proizvodnji mnogih organskih spojeva.
Dugo se vjerovalo da brom nema nekih esencijalnih funkcija kod sisara, međutim novije studije pokazuju da je brom neophodan za razvoj tkiva. Osim toga, jedan od antiparazitskih enzima u ljudskom imunološkom sistemu ima veću preferenciju na brom od hlora. Organobromidi su neophodni i grade se enzimatski iz bromida u nekim nižim životnim oblicima u moru, posebno algama, a pepeo iz morske trave bio je i jedan od izvora otkrića broma. Kao farmaceutsko sredstvo, jednostavni ion broma, Br–, ima inhibitorske efekte na centralni nervni sistem a soli bromida su u prošlosti bile osnovni medicinski sedativ, prije nego što su zamijenjene lijekovima sa kraćim djelovanjem. Međutim, oni su i dalje u upotrebi kao antiepileptici.
Historija
Brom su, nezavisno jedan od drugog, otkrila dvojica hemičara Carl Jacob Löwig i Antoine Balard, 1825. i 1826. godine, respektivno.
Balard je pronašao spojeve broma u pepelu morske trave iz slanih močvara kod Montpelliera. Morska trava korištena je za proizvodnju joda, a također je sadržavala i brom. Balard je destilirao brom iz rastvora pepela morske trave zasičenog hlorom. Osobine dobijene supstance bile su, uslovno rečeno, mješavina osobina hlora i joda. Po njima, on je pokušao dokazati da je ta supstanca zapravo jod monohlorid (ICl), ali nije uspio, te je zatim bio ubijeđen da je pronašao novi element koji je nazvao murid, izvedeno iz latinske riječi muria, slana voda.
Nakon što su francuski hemičari Louis Nicolas Vauquelin, Louis Jacques Thénard i Joseph Louis Gay-Lussac provjerili i odobrili eksperimente mladog farmaceuta Balarda, rezultati su predstavljeni u Francuskoj akademiji nauka i objavljeni u žurnalu Annales de Chimie et Physique. U svojoj publikaciji Balard je naveo da je promijenio ime iz muride u brôme po prijedlogu M. Anglada. (Riječ brôme (brom) je izvedeno iz grčkog βρωμος, snažan miris. ) Drugi izvori navode da je francuski hemičar i fizičar Joseph Louis Gay-Lussac predložio ime brôme zbog karakterističnog mirisa pare. Sve do 1860. brom se nije proizvodio u većim količinama.
Prva komercijalna upotreba, osim nekih manjih medicinskih primjena, bila je korištenje broma za dagerotip. Godine 1840. otkriveno je da brom ima određene prednosti u odnosu na ranije korištene pare joda za pravljenje sloja srebrenih halida osjetljivih na svjetlost, korišenih za dagerotipiju.
Kalij-bromid i natrij-bromid koristili su se kao antiepileptici i sedativi krajem 19. i početkom 20. vijeka, sve dok ih postepeno nisu zamijenili hlorni hidrati a potom i barbiturati. U prvim godinama Prvog svjetskog rata, spojevi broma poput ksilil-bromida korišteni su kao bojni otrovi.
Fizičke
thumb|lijevo|Ilustrativni i sigurni uzorak broma, podesan za nastavu Elementarni brom postoji kao dvoatomska molekula, Br2. On je gusta, pokretna, neznatno providna, crveno-smeđa tekućina, koja lahko isparava pri standardnim uslovima temperature i pritiska dajući narandžastu paru (boja podsjeća na dušik-dioksid). Pare broma imaju snažan, prodoran i neugodan miris, sličan hloru. On je jedan od samo dva elementa u periodnom sistemu za koja se zna da su tekućine pri sobnoj temperaturi (živa je drugi), mada se elementi cezij, galij i rubidij tope na neznatno višoj temperaturi od sobne.
Pri pritisku od 55 GPa (približno 540.000 puta višem od atmosferskog), brom se pretvara u metal. Pri još višem pritisku od 75 GPa njegova kristalna struktura prelazi u plošno orjentiranu ortorompsku. Pri pritisku od 100 GPa brom prelazi u prostorno centriranu ortorompsku jednoatomsku kristalnu strukturu.
Hemijske
Iako je nešto manje reaktivan od hlora ali mnogo više od joda, brom vrlo burno reagira sa metalima, naročito u prisustvu vode, dajući soli bromida. Također, vrlo je reaktivan sa većinom organskih spojeva, naročito nakon izlaganja svjetlošću, u uslovima u kojima se dešava disocijacija dvoatomske molekule u bromove radikale:
On se lahko veže sa mnogim elementima i ima jako izbjeljivačko djelovanje. Brom je neznatno rastvorljiv u vodi, ali je vrlo dobro rastvorljiv u organskim otapalima poput ugljik disulfida, ugljik tetrahlorida, alifatskih alkohola i acetatne kiseline.