cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kapital
Tipičan primjer kapitala su mašine koje se koriste u fabrikama. Kapital se može povećati upotrebom faktora proizvodnje, što međutim isključuje određena trajna dobra poput kuća i osobnih automobila koji se ne koriste u proizvodnji prodajnih dobara i usluga.
Adam Smith je definisao kapital kao "onaj dio ljudske dionice za koji očekuje da će mu priuštiti prihod". U ekonomskim modelima, kapital je input u proizvodnoj funkciji. Ukupni fizički kapital u bilo kom trenutku naziva se osnovnim kapitalom (ne miješati ga sa kapitalom poslovnog subjekta). Kapitalna dobra, stvarni kapital ili kapitalna sredstva su već proizvedena, trajna dobra ili bilo koja nefinansijska imovina koja se koristi u proizvodnji dobara ili usluga.
U marksističkoj kritici političke ekonomije, kapital se reprodukuje društvenim odnosima i ne bi mogao postojati bez rada. Sam Karl Marx je izjavio: "Kapital je mrtav rad, koji, poput vampira, živi samo sisanjem živog rada, i živi što više, što više rada siše."
Savremeni tipovi kapitala
Razvijene su zasebne literature koje opisuju prirodni i društveni kapital. Takvi termini odražavaju širok konsenzus da i priroda i društvena zajednica funkcionišu na sličan način kao tradicionalni industrijski infrastrukturni kapital, da je sasvim prikladno nazivati ih različitim tipovima kapitala. Konkretno, mogu se koristiti u proizvodnji drugih dobara, ne troše se odmah u procesu proizvodnje i mogu se poboljšati (ako nisu stvoreni) ljudskim naporom.
Nadovezujući se na Marksa i na teorije sociologa i filozofa Pierrea Bourdieua, naučnici su nedavno raspravljali o značaju "kuharskog kapitala" u areni hrane. Ideja je da proizvodnja, potrošnja i distribucija znanja o hrani mogu dati moć i status.
Interpretacije
Unutar klasične teorije ekonomije, Adam Smith (Bogatstvo naroda, knjiga II, poglavlje 1) razlikuje fiksni kapital od kapitala u opticaju. Prvi označava fizičku imovinu koja se ne troši u proizvodnji proizvoda (npr. mašine i skladišta), dok se druga odnosi na fizičku imovinu koja se troši u procesu proizvodnje (npr. sirovine i poluproizvodi). Za preduzeće, obje su vrste kapitala.
Ekonomista Henry George tvrdio je da finansijski instrumenti poput dionica, obveznica, hipoteka, mjenica ili drugih potvrda za prijenos bogatstva zapravo nisu kapital, jer "njihova ekonomska vrijednost samo predstavlja moć jedne klase da prisvoji zaradu druge" i "njihovo povećanje ili smanjenje ne utiče na sumu bogatstva u zajednici."
Neki mislioci, poput Werner Sombart i Max Webera, tvrde da je koncept kapitala nastao u knjigovodstvu dvostrukog unosa, što je stoga temeljna inovacija u kapitalizmu, Sombart piše u "Srednjovjekovnom i modernom trgovačkom preduzeću" da je:
"Sam koncept kapitala izveden je iz ovog načina gledanja na stvari; može se reći da kapital kao kategorija nije postojao prije dvojnog knjigovodstva. Kapital se može definisati kao ona količina bogatstva koja se koristi za ostvarivanje profita i koja ulazi u račune."
Karl Marx dodaje distinkciju koja se često miješa s onim Davida Ricardoa. U marksističkoj teoriji, varijabilni kapital se odnosi na kapitalističko ulaganje u radnu snagu, na koju se gleda kao na jedini izvor viška vrijednosti. Naziva se "varijabilnim" jer količina vrijednosti koju može proizvesti varira od količine koju troši, tj. stvara novu vrijednost. S druge strane, stalni kapital se odnosi na ulaganje u neljudske faktore proizvodnje, kao što su postrojenja i mašine, koje po Marxu doprinose samo sopstvenom zamjenskom vrijednošću robama koje se koriste za proizvodnju.
Investicija ili akumulacija kapitala, u klasičnoj ekonomskoj teoriji, je proizvodnja povećanog kapitala. Ulaganje zahtijeva da se proizvedu neka dobra koja se ne konzumiraju odmah, već se umjesto toga koriste za proizvodnju drugih dobara kao kapitalnih dobara. Ulaganje je usko povezano sa štednjom, iako nije isto. Kako je Keynes istakao, štednja podrazumeva da se ne potroši sav prihod na tekuća dobra ili usluge, dok se investicija odnosi na potrošnju na određenu vrstu dobara, odnosno na kapitalna dobra.
Ekonomista austrijske škole Eugen Boehm von Bawerk tvrdio je da se kapitalni intenzitet mjeri zaokretnošću proizvodnih procesa. Budući da je on kapital definisao kao dobra višeg reda, ili dobra koja se koriste za proizvodnju potrošačkih dobara, i koja iz njih izvode svoju vrijednost, jer su buduća dobra.
Golden Gala 2015.
Golden Gala 2015. bio je 35. izdanje godišnjeg atletskog mitinga u Rimu i četvrta stanica Dijamantne lige 2015.
Buzić Mahala
Buzić Mahala je naseljeno mjesto u gradu Visokom, Bosna i Hercegovina.
MOSC2
Mitohondrijski protein 2 sa domenom MOSC jest protein koji je kod ljudi kodiran genom MOSC2 sa hromosoma 1.
Aminokiselinska sekvenca
Dužina polipeptidnog lanca je 335 aminokiselina, a molekulska težina 38.023 Da.
NGC 7551
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
NGC 818
NGC 818 (također poznat kao IRAS 02057+3832, MCG 6-5-86, PGC 8185 i UGC 1633) je prečkasta spiralna galaksija koja je udaljena oko 195 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Andromeda. Najveći prečnik je 2,90 (165 hiljada sg) a najmanji 1,2 uglovnih minuta (68 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio John Frederick William Herschel 18. oktobra 1786. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Sidnejska "Opera"
desno|mini|280px|Sidnejska Opera Sidnejska Opera (eng. Sydney Opera House) jeste jedna od najpoznatijih građevina u Sydneyu (Australija), ali i svijetu. Zbog toga je 28. juna 2007. godine uvrštena na UNESCO-ov Spisak mjesta svjetske baštine u Australiji i Okeaniji. Zgradu Opere izgradio je od 1959. do 1973. danski arhitekta Jørn Utzon. Sidnejska Opera nalazi se blizu Sydneyskog lučkog mosta, te zajedno s njim i okolinom daje jednu prekrasnu sliku.
Sidnejska opera je jedna od najzaposlenijih koncertnih dvorana na svijetu s više od 1.500 izvedbi i više od 1,2 miliona posjetilaca svake godine. U njoj djeluje više institucija kao što su: Australijska opera, Australijski balet, Sydneysko pozorište i Sydneyski simfonijski orkestar. Ona je također i jedna od najvećih turističkih atrakcija u Australiji s više od 7 miliona posjetilaca godišnje od kojih oko 300.000 obavi detaljan obilazak sa vodičem. .
Indonezija
Indonezija (indonezijski: Republik Indonesia), službeno Republika Indonezija je transkontinentalna unitarna suverena država, koja se većim dijelom nalazi u Jugoistočnoj Aziji a manjim u Okeaniji. Smještena između Indijskog i Tihog okeana, Indonezija je najveća svjetska ostrvska država sa preko 17.000 ostrva. Površinom od 1.904.569 km2 14. je najveća država svijeta u smislu kopnene površine i 7. najveća ako se pored kopnene u obzir uzme i površina mora koje joj pripada. Sa preko 261 miliona stanovnika Indonezija je 4. najmnogoljudnija država svijeta, najbrojnija austronezijska nacija i najmnogoljudnija država sa muslimanskom većinom. Java je najnaseljenije svjetsko ostrvo i prihvata više od polovine stanovništva Indonezije.
Predsjednička je i ustavna republika sa izabranim parlamentom. Administrativno se sastoji od 34 pokrajine od kojih je 5 sa specijalnim statusom. Glavni i najveći grad Indonezije je Jakarta, drugo najmnogoljudnije urbano područje na svijetu i jedno od najgušće naseljenih mjesta na Zemlji.
Dijeli kopnenu granicu sa Papu Novom Gvinejom, Istočnim Timorom i istočnim dijelom Malezije. Ostale susjedne zemlje su: Singapur, Vijetnam, Filipini, Australija, Palau i indijska ostrva Andamani i Nikobari. Uprkos velikom broju stanovnika i gusto naseljenim regijama, Indonezija posjeduje ogromna prostranstva divljine koja su poznata po visokom stepenu biodiverziteta. Indonezija je bogata prirodnim resursima kao što su; nafta i prirodni gas, kalaj, bakar i zlato. Poljoprivredna proizvodnja se uglavnom zasniva na proizvodnji riže, palminog ulja, čaja, kafe, kakaoa, ljekovito bilja, različitih vrsta začina i Kaučuka. Glavni trgovinski partneri Indonezije su Kina, SAD, Japan, Singapur i Indija.
Historija Indonezije obiluje uticajima različitih svjetskih sila koje su područje Indonezije smatrale zanimljivim uglavnom zbog njenih prirodnih resursa. Već tokom 7. vijeka bila je važno trgovačko područje kada je tokom perioda Šrividžaja a potom i Madžapahita bila raširena trgovina s kineskim dinastijama i indijskim kraljevstvima. Lokalni vladari su postepeno potpadali pod strane kulturne, vjerske i političke uticaje tokom procvata hindu i budistička kraljevstava. Sa muslimanskim trgovcima na područje Indonezije dolazi i islam, dok su evropske sile tokom perioda kolonizacije donijele kršćanstvo i borile se jedna protiv druge kako bi monopolizirale trgovinu na ostrvima začina Malukua u doba Velikih geografskih otkrića. Indonezija je iskusila dug period holandskog kolonijalizma koji je započeo sa područjem Amboine i Batavije, na kraju obuhvatajući čitav arhipelag uključujući i Timor i Zapadnu Novu Gvineju, uz prekide i povremenu portugalsku, francusku i britansku vladavinu. Tokom dekolonizacije Azije nakon drugog svjetskog rata, Indonezija je pod vodstvom Sukarna objavila nezavisnost i postigla punu nezavisnost 1949. godine nakon oružanog i diplomatskog sukoba s Holandijom.
Etimologija
Ime Indonezija je izvedeno od latinske riječi Indus, i grčke riječi nesos, koja znači "ostrvo". Ime datira iz 18. vijeka, mnogo prije formiranja nezavisne Indonezije.
Historija
mini|lijevo|140px|Sukarno, osnivač Indonezije
Historija Indonezije seže do 2500. godine p. n. e. kada na Javi i Sumatri nastaje više država potaknutih trgovinskom razmjenom.
Najraniji dokazi o postojanju islama datiraju od 13. vijeka, i to na Sjevernoj Sumatri.
Od 1511. godine počinje kolonijalno razdoblje indonezijske historije kada je zauzimaju Portugalci, a nešto kasnije Englezi i Holanđani. Kolonijalno razdoblje prestaje završetkom drugog svjetskog rata 1945. godine kada su Indonežani proglasili nezavisnost, a Sukarno postao prvi predsjednik. Njegov nasljednik, bivši general Suharto obilježio je noviju historiju, zaustavivši privredno propadanje.
Geografija
mini|desno|350px|Karta Indonezije
Indonezija se nalazi u Malajskom arhipelagu, najvećem arhipelagu na svijetu, između Indokine i Australije, te između Indijskog i Tihog okeana. Blizina ekvatora utiče na klimu u Indoneziji tako da temperature u nizinama dostižu vrlo visoke vrijednosti dok je u visinskim predjelima nešto hladnije. U Indoneziji postoji oko 130 aktivnih vulkana.
Vlada
Indonezija je višestranačka republika s dva zakonodavna doma. U parlamentu su u 2014. bile zastupljene sljedeće stranke: Demokrasi Indonesia Perjuangan (PDI-P), Majelis Permusyawaratan Rakyat, Partai Amanat Nasional (PAN), Partai Kebangkitan Bangsa (PKB), Partai Persatuan Pembangunan (PPP), Hanura, Partai Keadilan Sejahtera (PKS).
Nauka i tehnologija
desno|mini|80px|LAPAN je indonežanski institut za aeronautička i svemirska istraživanja Nacionalni Institut aeronautike i svemirskih istraživanja (Indonežanski: Lembaga Penerbangan dan Antariksa Nasional/LAPAN) je svemirska agencija indonežanske vlade. Osnovana je 27. novembra 1964. od strane bivšeg indonežanskog predsjednika Suharto-a nakon jednogodišnjeg postojanja neformalne organizacije agencije za istraživanje svemira.
LAPAN je odgovoran za dugoročna civilna i vojna aeronautička istraživanja. Više od dvije decenije ona upravlja sa satelitima, uglavnom telekomunikacionim, uključujući projekat Palapa satelita, koje je izgradio Hughes (sada dio Boeing Satellite Systems), i koji su lansirani iz SAD ili Francuske Gvajane pomoću raketnog sistema Delta ili Ariane 4, odnosno Ariane.
Stanovništvo
mini|desno|160px|Djeca sa Balija Indonezija je po broju stanovnika 4. zemlja u svijetu i najveća islamska zemlja. Indonežani pripadaju malajskoj grupi naroda. Dijele se na preko 100 etničkih grupa. Među njima su najbrojniji Javanci sa 45%, Sundi 13%, Malajci7% i Madurci 6%. Oko 87% indonežana su muslimami. Sa 195 miliona muslimana Indonezija je prva zemlja u svijetu po broju islamskih sljedbenika. Islam se raširio veoma brzo po ostrvlju od 14. vijeka dolaskom arapskih trgovaca iz Hadrameuta i indijski sa juga Indije. Hrišćana, uglavnom protestanti i katolici, čine 10% stanovništva. Hinduisti 2% i budisti 1% čine manji broj stanovništva.
Stanovništvo Indonezije dijeli se na brojne etničke grupe (788 pripadnika raznih naroda i plemena). Indonezijski jezik je maternji za relativno mali broj stanovnika države, ali je u širokoj upotrebi kao univerzalni drugi jezik. Najrasprostranjenija religija je Islam kojem pripada nešto više od četiri petine stanovnika (Indonezija je najmnogoljudnija zemlja s muslimanskom većinom). Prisutni su i Kršćanstvo, Hinduizam i Budizam.
Indonezija je bila jedna od država najteže pogođenih potresom i cunamijem 26. decembra 2004. godine. Na sjeveru Sumatre, u pokrajini Aceh poginulo je najmanje 220.000 ljudi.
Kultura
Indonezija imo oko 300 etničkih grupa, čiji su se kulturni identiteti razvijali vijekovima, i bili pod uticajem indijske, arapske, kineske i evropske kulture.
Infrastruktura
Željeznice su uvedene u 1897. za vrijeme kolonizacije od strane Holandije.
Razno
U Indoneziji je otkriven do sada najstariji prahistorijski pećinski crtež. Starost crteža je uranij-torij analizom procijenjena na oko 40.000 godina.
Tadžici
mini|Tadžici ([[Afganistan)]] Tadžici (jednina Tadžik) pripadaju jednoj od glavnih etničkih grupa Srednje Azije, a žive prvenstveno u Afganistanu, Tadžikistanu, Uzbekistanu, Iranu, Pakistanu i kineskoj provinciji Xinjiang.
Jezik
Jezik Tadžika je farsi, također poznat kao dari. Tadžikistanski dijalekt je poznat kao tadžiki.
Giotto di Bondone
Giotto di Bondone, poznat samo i kao Giotto, (Firenca, 1267. – Firenca, 8. januar 1337. godine) bio je slavni italijanski slikar. Smatra se jednim od glavnih prethodnika italijanske renesanse.
Život
Kroz razne izvore se otkrilo da je Giotto odrastao kao sin kovača u okolini Firence. Većina stručnjaka smatra da je Giotto bilo njegovo stvarno ime, međutim neki vjeruju i da je to samo skraćenica od Ambrogio (Ambrogiotto) ili Angelo (Angeliotto).
O njegovom životu svjedoči 1450. godine napisan spisak „Commentarii“ (priče o umjetnicima) kojeg je napisao Lorenzo Ghiberti, a koji se je u 16. vijeku ponovno objavio od Giorgija Vasarija te je stekao veliku popularnost. Tamo se govori da je Giotto odrastao u siromašnim uvjetima, ali da ga je jednog dana otkrio slikar Cimabue dok je crtao na kamenu čuvajući ovce. Navodno je Giotto kao dječak tako vjerno slikao mrave da se čak i veliki Cimbaue začudio. Vjerovatno je stoga Giotto postao njegov učenik. Ubrzo je dobio prve ponude po Firenci, a papa Benedikt XII ga je pozvao u Rim, gdje je radio 10 godina. Na kraju je postao slavni arhitekt i kipar, ali i pjesnik. Pisac Cennino Cennini mu se divio i hvalio njegove tehničke vještine. Njegovo priznanje afirmiralo se i u materijalnom uspjehu, a postao je počasni građanin, te je posjedovao nekretnine u Firenci i Rimu. Približno 1320. godine vratio se iz Rima natrag u Firencu gdje je imao zaposlenu radionicu. Godine 1334. postao je glavni majstor pri izgradnji katedrale Santa Maria del Fiore. Sam nije doživio njen završetak, a njegovi nasljednici su malo izmijenili njegove planove gradnje. Giotto je umro 1337. godine dok je radio zajedno sa pomoćnicima na djelu Sudnji dan u kapeli Podestà, koja se nalazila u okviru tadašnje palate Bargello.
Zanimljivosti
desno|mini|200px|Isus istjeruje trgovce iz hrama; freska Capella degli Scrovegni u [[Padova|Padovi]]
Giottoa spominje i Giovanni Boccaccio u Dekameronu (6. dan, 5. priča) i Dante Alighieri u svom djelu „Božanstvena komedija“; sa obojicom je bio dobar prijatelj. Pjesnik Francesco Petrarca je od njega dobio kip Djevice Marije, a Michelangelo Buonarroti bio je nadahnut njegovim freskama koje se nalaze u bazilici svetog križa u Firenci.
Djela
Po jednoj legendi je Giotto jednog dana naslikao muhu na jednom djelu majstora Cimabuea koja je izgledala toliko uvjerljivo da ju je ovaj pokušavao otjerati. Na kraju mu je priznao da ga je nadvisio. Giottov opus obrađuje religiozne teme te se smatra osnivačem italijanskog slikarstva, posebno toskanskog slikarstva Freska. Oduševljavao je i po tehnici i po bojama. Najbitniji dijelovi njegovog opusa smatra se visoka prirodnost njegovih figura, kao i širenje perspektive.
lijevo|mini|200px|Fresko ciklus u [[Bazilika svetog Franje Asiškog|bazilici svetog Franje Asiškog u Firenci.]]
Tako je nadilazio ikonografske norme bizantijskog slikarstva, koje su utjecale na generacije slikara. Uveo je realizam u slikarstvo; dok je konvencionalno slikarstvo do tada imalo dvodimenzionalne figure, Giotto je uveo plastično modelirane figure u jednoj prostoriji sa perspektivom, koje imaju odnos jedna sa drugom. Dajući im širinu, podario im je prirodni volumen i težinu. To se već naslučuje u Hristovom raspeću, jednom od njegovih ranijih radova, koje se danas nalazi u bazilici Santa Maria Novella u Firenci. . Prema pisanju Giorgia Vasarija, njegovo modeliranje Svetog Franje Asiškog nekim je kritičarima bilo čak prestvarno, te stoga presvjetovno. Giotto je bio prvi veliki individualni gotički majstor, ujedno uzor nadolazećim slikarima renesanse.
desno|mini|200px|Capella degli Scrovegni u Padovi, život Krista, klanjanje tri kralja
Giottovo glavno djelo je veliki ciklus freski u kapeli Cappella degli Scrovegni u Padovi, koji sadrži preko 100 scena iz života Djevice Marije i Isusa, te koji je nastao od 1304. do 1306. godine. Jedna slavna scena iz ciklusa je ona u kojoj Sveta tri kralja koja promatraju zvijezdu koja liči na kometu. Poznata je i „Ognissanti“ Sveta Marija. Zanimljivo, plavu boju je u tom ciklusu slabo koristio, vjerovatno stoga je teško bilo proizvesti plave pigmente.
Svojim djelima Giotto je dao dojam dodirljivosti i dubinskog prostora. Bio je prvi umjetnik koji je pokušao ostvariti perspektivski krajolik i građevine. Neka djela koja se pripisuju njemu možda su zapravo djela njegovih učenika. Po jednoj legendi je predstavniku pape, koji je htio probu njegovog umijeća, jednostavno ručno nacrtao savršen krug („Giottov O“).
Johannes Gutenberg
Johannes Gensfleisch zur Laden zum Gutenberg (rođen o. 1400 – 3. februar 1468) bio je njemački metalski radnik i pronalazač koji je poznat po svojim doprinosima tehnologiji štampe.
Hemija
thumb|desno|Rastvori različitih supstanci, uključujući [[amonij-hidroksid i dušičnu kiselinu, osvjetljeni svjetlošću u raznim bojama.]] Hemija je jedna od prirodnih nauka koja proučava sastav, strukturu, osobine i promjene supstance. Hemija se pretežno bavi atomima i molekulama kao i s njihovim interakcijama i pretvaranjima, naprimjer, osobinama hemijskih veza između atoma koje grade hemijske spojeve. Kao takva, hemija proučava interakcije elektrona i različitih oblika energije u fotohemijskim reakcijama, reakcijama oksidacije i redukcije, faznih tranzicija i odvajanja supstanci iz mješavina (smjesa). Dobijanje i osobine složenih supstanci, kao što su legure, polimeri, biomolekule i farmaceutska sredstva smatraju se specijaliziranim oblastima odnosno granama hemije.
Johannes Gutenberg
O njegovom životu i radu postoje samo fragmentirani i dijelom nesigurni podaci. Oko 1430. odlazi iz Mainza u Strasbourg, gdje ostaje, čini se, sve do 1448. baveći se brušenjem dragog kamenja i proizvodnjom ogledala. Već 1436. ima nekakav štamparski uređaj i njime vrši eksperimente. Od 1448. opet je u Mainzu, gdje osniva štamparsku radionicu. Godine 1455. dovršava svoj prvi tipografski rad, latinsku Bibliju na 1282 folio stranice u 2 stupca po 42 retka, štampan u 100-200 primjeraka, dijelom na pergamentu, dijelom na papiru ("Biblija od 42 retka"). Imitirajući u lijevnim slovima tadašnji gotički rukopis s njegovim ligaturama, upotrijebio je za svoje izdanje 290 različitih znakova. O njegovom daljnjem štamparskom radu ne zna se ništa pouzdano, ali mu se pripisuje štampanje izdanja "Missale speciale", "Mainzer Catholicon" i "Biblije od 36 redaka" izdane u Bambergu. Posljednje tri godine života proveo je na dvoru kneza izbornika, nadbiskupa Adolfa Nassauskog u Mainzu.
Djetinjstvo
Gutenberg se rodio u njemačkom gradu Mainzu. Bio je najmlađi sin patrijskog trgovca Friela Gensfleischa zur Ladena. Predviđa se da je bio kršten u blizini njegovog rodnog grada u crkvi sv. Kristofa. Godina rođenja Gutenberga nije precizno poznata ali se predviđa da se je rodio negdje između godine 1394. i 1444. 1890-ih godina Mainz je proglasio njegovu godinu rođenja kao 24. juni 1400.
Hemija
Etimologija
Pojam hemija potječe od riječi alhemija, ranijeg skupa aktivnosti koji su obuhvatali elemente iz moderne hemije, metalurgije, filozofije, astrologije, astronomije, misticizma i medicine. Ona se obično smatrala kao potraga za načinom pretvaranja olova ili nekog drugog uobičajenog materijala u zlato. Alhemija se počela praktikovati oko 330. godine, uključivala je proučavanje sastava vode, njenog kretanja, rasta, pridruživanja i izlučivanja iz drugih supstanci, izvlačenja duhova iz tijela kao i njihovim spajanjem unutar tijela (Zosim iz Panopolisa). Alhemičari su se u narodnom govoru zvali hemičari, a kasniji sufiks -ija je dodan kako bi se opisala vještina hemičara kao hemija.
Riječ alhemija je izvedena iz arapske riječi al-kimia (الکیمیاء). U korijenu, pojam je posuđen iz grčkog χημία ili χημεία. Dalje, ovaj pojam je možda i egipatskog porijekla. Mnogi vjeruju da je al-kimia izvedena iz grčkog χημία, a koja se opet dobila preko riječi chemi ili kimi, što je drevno ime Egipta u egipatskom jeziku. Po drugom mišljenju, al-kimia je možda izvedena iz χημεία, u značenju izliti (spojiti) zajedno.
Definicija
Definicija riječi hemija iz 1730. koju je koristio Georg Ernst Stahl značila je umjetnost razdvajanja miješanih, agregatnih i spojenih tijela u njihove sastojke; kao i sastavljanje takvih tijela iz tih sastojaka. Jean-Baptiste Dumas je 1837. smatrao pojam hemije kao nauku koja izučava zakone i efekte molekularnih sila. Ova definicija je kasnije evoluirala, pa se 1947. došlo do značenja nauke o supstancama: njihovoj strukturi, osobinama i reakcijama koje ih pretvaraju u druge supstance, a ovu karakterizaciju hemije prihvatio je i Linus Pauling. U novije doba, 1998. profesor Raymond Chang proširio je tu definiciju na proučavanje materije i promjena koje se dešavaju s njom.
Historija
thumb|200px|[[Demokritovu atomističku filozofiju naknadno je usvojio i Epikur (341–270 p.n.e.)]] Stare civilizacije, poput Egipćana, Babilonaca i Indijaca stekle su ogromno praktično znanje o vještinama metalurgije, izrade grnčarije i pravljenja boja, ali o tome nisu razvili sistematsku teoriju.
Osnovne hemijske hipoteze prvo su se pojavile u klasičnoj Grčkoj u vidu teorije "četiri elementa" što je konačno uobličio Aristotel navodeći da su vatra, zrak, zemlja i voda četiri temeljna elementa čijim je kombiniranjem izgrađeno sve ostalo. Grčki atomizam potječe iz 440tih p.n.e., nastao u djelima filozofa kao što su Demokrit i Epikur. Rimski filozof Lukrecije je 50 p.n.e. razvio ovu teoriju u svojoj knjizi De rerum natura ("O prirodi stvari"). Za razliku od modernog koncepta nauke, grčki atomizam je bio čisto filozofske prirode, sa vrlo slabim vezama sa iskustvenim posmatranjima i bez ikakvog osvrta na hemijske eksperimente.
Vještina alhemije je najprije doživjela procvat u helenističkom svijetu, gdje su se miješale magija i okultizam u proučavanje prirodnih supstanci, s krajnjim ciljem pretvaranja elemenata u zlato i otkrivanje napitka vječnog života. Alhemija je otkrivena i praktikovana širom arapskog svijeta nakon pojave islama, a od tamo se prelila u srednjovjekovnu i renesansnu Evropu preko latinskih prevoda.
Dicmo Osoje
Dicmo Osoje je naseljeno mjesto u sastavu općine Dicmo, Splitsko-dalmatinska županija, Republika Hrvatska.
Hemija
Hemija kao nauka
Pod utjecajem novih iskustvenih metoda koje su predložili Francis Bacon i drugi, grupa hemičara na Univerzitetu u Oxfordu, Robert Boyle, Robert Hooke i John Mayow počeli su da iznova oblikuju stare alhemijske tradicije u naučnu disciplinu. Naročito se Boyle smatra za osnivača i "oca" hemije zbog svog najvažnije rada, teksta iz oblasti klasične hemije "Skeptični hemičar" (The Sceptical Chymist) gdje su navedene osnovne razlike između postavki alhemije i iskustvenih naučnih otkrića nove hemije. On je, između ostalog, objavio i Boyleov zakon, čime je odbio klasične postavke "četiri elementa" i predložio mehanističke alternative atoma i hemijskih reakcija koje bi mogle biti subjekat strogih eksperimenata.
Dicmo Osoje
Historija
Do teritorijalne reorganizacije u Hrvatskoj nalazilo se u sastavu stare općine Sinj.
Hemija
Hemija kao nauka
thumb|200px|[[Antoine-Laurent de Lavoisier se smatra "ocem moderne hemije". ]] Teoriju flogistona (supstance koja je u osnovi svakog sagorijevanja) predložio je Nijemac Georg Ernst Stahl početkom 18. vijeka a tu teoriju je tek krajem tog vijeka opovrgnuo francuski hemičar Antoine Lavoisier, "hemijski" pandan Newtonu u fizici; koji je učinio više od bilo koga drugog za osnivanje nove nauke na ispravnim teoretskim osnovama, tako što je rasvijetlio princip održanja mase i razvio novi sistem hemijske nomenklature, koji se i danas manje-više koristi.
Dicmo Osoje
Stanovništvo
Na popisu stanovništva 2021. godine, Dicmo Osoje je imalo 387 stanovnika.
Hemija
Hemija kao nauka
Međutim, prije ovog njegovog rada, postignuta su mnoga važna otkrića, naročito u vezi prirode zraka, za koji se ispostavilo da je sastavljen iz mnogih različitih gasova. Škotski hemičar Joseph Black (prvi eksperimentalni hemičar) i Holanđanin J. B. van Helmont otkrili su ugljik-dioksid, ili ono što je Black nazivao "fiksni zrak" 1754. godine; Henry Cavendish je otkrio vodik i rasvijetlio mnoge njegove osobine, dok su Joseph Priestley i, nezavisno od njega, Carl Wilhelm Scheele izdvojili čisti kisik.
Engleski naučnik John Dalton postavio je modernu teoriju atoma; po kojoj su sve supstance sastavljene iz nevidljivih atoma materije i da različiti atomi imaju različite atomske težine. Razvoj elektrohemijske teorije hemijskih kombinacija desio se početkom 19. vijeka naročito kao rezultat rada dvojice naučnika Jacob Berzeliusa i Humphryja Davyja, a zasnovanog na ranijim otkrićima elektrostatičkog stuba koji je napravio Alessandro Volta. Davy je otkrio devet novih elemenata uključujući alkalne metale izdvajajući ih iz njihovih oksida pomoću električne struje.
Dicmo Osoje
Stanovništvo
Napomena: ''Do popisa 2011. iskazivano pod imenom Osoje. U 1869., 1921. i 1931. podaci su sadržani u naselju Dicmo Kraj. Do 1910. iskazivano kao dio naselja.''
Popis 1991.
Na popisu stanovništva 1991. godine, naseljeno mjesto Dicmo Osoje je imalo 280 stanovnika, sljedećeg nacionalnog sastava:
Hemija
Hemija kao nauka
Britanac William Prout prvi je predložio sortiranje svih hemijskih elemenata prema njihovim atomskim težinama, tako što je sve poznate atome izrazio omjerom njihove težine prema atomskoj težini vodika. Newlands je napravio prvobitni sistem elemenata, koji su kasnije razvili u moderni periodni sistem elemenata Nijemac Lothar Meyer i Rus Dmitrij Ivanovič Mendeljejev tokom 1860tih. Inertne gasove, kasnije nazvani plemeniti gasovi, otkrio je William Ramsay u saradnji sa Lordom Rayleighjem krajem 19. vijeka, pa su s tim otkrićem popunjene osnovne strukture tabele periodnog sistema.
Organsku hemiju razvio je Justus von Liebig i njegovi savremenici, nakon što je Friedrich Wöhler sintetizirao ureu kojim je zapravo potvrđeno da se živi organizmi, teoretski, mogu posmatrati i svesti pod hemijske zakone. Druga važna otkrića 19. vijeka bila su, između ostalog, razumijevanje valencije veze (Edward Frankland 1852. godine) i primjena termodinamike u hemiji (J. W. Gibbs i Svante Arrhenius tokom 1870tih).
Hemijska struktura
desno|thumb|gore: očekivani rezultati: alfa-čestice prolaze kroz model atoma pudinga od šljiva bez prepreka. dolje: dobijeni rezultati: manji dio čestica je odbijen, dajući indiciju da postoji malehni, koncentrični naboj (atomsko jezgro). Tek početkom 20. vijeka konačno su shvaćene teoretske osnove hemije nakon serije značajnih otkrića, koji su rezultat uspjelih pokusa u istraživanju prave prirode unutrašnje strukture atoma. Godine 1897. J. J. Thomson je na Univerzitetu Cambridge otkrio elektron a vrlo brzo njega je francuski naučnik Becquerel kao i bračni par Pierre i Marie Curie istraživali fenomen radioaktivnosti. U seriji pionirskih eksperimenata Ernest Rutherford je na Univerzitetu u Manchesteru otkrio unutrašnju strukturu atoma i postojanje protona, klasificirao je i objasnio različite vrste radioaktivnog zračenja i uspješno transmutirao prvi element bombardujući dušik alfa-česticama.
Njegov rad na atomskoj strukturi razvili su i poboljšali njegovi učenici, danski fizičar Niels Bohr i Englez Henry Moseley. Elektronsku teoriju hemijskih veza i molekulskih orbitala razvili su američki naučnici Linus Pauling i Gilbert N. Lewis.
Godinu 2011. Ujedinjeni narodi su proglasili Međunarodnom godinom hemije. Godina je proglašena na inicijativu IUPAC-a (Međunarodne unije čiste i primijenjene hemije) te UN organizacije za nauku, obrazovanje i kulturu, a uključivao je hemijska društva, akademije i institucije u svijetu a zasnivala se na individualnim inicijativama za organiziranje lokalnih i regionalnih aktivnosti.
Principi moderne hemije
thumb|lijevo|250px|Laboratorija na institutu za biohemiju, [[Univerzitet u Kölnu.]] Danas prihvaćeni model atomske strukture je kvantnomehanički model. Tradicionalna hemija počinje proučavanjem elementarnih čestica, atoma, molekula, hemijskih spojeva, metala, kristala i drugih agregata materije. Ova materija se može proučavati u tri (uobičajena) agregatna stanja: čvrstom, tečnom ili gasovitom stanju, bilo u pojedinačnom ili njihovoj kombinaciji. Međudjelovanja, reakcije i transformacije koje se proučavaju u hemiji obično su rezultat interakcije između atoma, koji dovode do reorganiziranja hemijskih veza koje drže atome povezane jedne s drugima. Takva ponašanja se ispituju u hemijskim laboratorijama. Prema stereotipskim mišljenjima, u hemijskim laboratorijama se koriste razni oblici laboratorijskog posuđa. Međutim, posuđe nije osnovno u hemijskim naukama, a veliki broj eksperimenata u hemiji, kako primijenjenoj tako i u industrijskoj, izvodi se bez njega.
Hemijska reakcija je transformacija nekih supstanci u jednu ili više drugačijih supstanci. Osnova za takve hemijske transformacije je reorganiziranje elektrona u hemijskim vezama između atoma. One se simbolički mogu predstaviti pomoću hemijskih jednačina, koje obično uključuju atome kao subjekte. Broj atoma na lijevoj i na desnoj strani jednačine moraju biti jednaki. Samo u posebnim slučajevima kada broj atoma na suprotnim stranama jednačine nije isti, takva transformacija se naziva nuklearna reakcija ili radioaktivni raspad. Vrste hemijskih reakcija u koje mogu stupati supstance i promjene energije povezane sa njima obuhvaćene su određenim osnovnim pravilima, poznatim kao hemijski zakoni.
Razmatranja o energiji i entropiji su nezamjenjivo važna u gotovo svim oblastima hemije. Hemijske supstance se dijele po njihovoj strukturi, fazama, kao i po hemijskom sastavu. One se mogu analizirati koristeći alate hemijske analize kao što su spektroskopija i hromatografija. Naučnici koji se bave hemijskim istraživanjima nazivaju se hemičarima. Većina modernih hemičara se specijalizira u jednoj ili više podoblasti hemije. Za detaljno izučavanje hemije postoje brojni koncepti od nezamjenjivog značaja, a neki od njih su:
Materija
thumb|170px|desno|Dijagram atoma zasnovan na Rutherfordovom modelu U hemiji, materija je definirana kao sve ono što ima masu u mirovanju i zapreminu (zauzima prostor) i sačinjeno je od čestica. Čestice koje sačinjavaju materiju također imaju vlastitu masu u mirovanju, ali je nemaju sve čestice, kao što su naprimjer fotoni. Materija može biti čista supstanca ili smjesa dvije ili više supstanci.
Atom
Atom je osnovna jedinica hemije. Sastoji se iz gustog jezgra zvanog atomsko jezgro okruženog prostorom zvanim elektronski oblak. Jezgro se sastoji iz pozitivno naelektrisanih čestica, protona, i nenaelektrisanih neutrona (zajedno zvanih nukleoni), dok se elektronski oblak sastoji iz negativno naelektrisanih elektrona koji se kreću oko jezgra. U neutralnom atomu, negativno nabijeni elektroni u potpunosti izbalansiraju pozitivni naboj protona. Jezgro je relativno gusto, masa nukleona je 1.836 puta veća nego elektrona, ali je obim atoma oko 10.000 puta veći od obima njegovog jezgra.
Atom je tako najmanji dio za koji se može reći da zadržava hemijske osobine nekog elementa, poput elektronegativnosti, ionizacijskog potencijala, preferiranog oksidacijskog stanja, koordinacijskog broja i željene vrste veze koju gradi (npr. metalna, ionska ili kovalentna).
Element
Uobičajeno predstavljanje hemijskih elemenata je pomoću periodnog sistema, u kojem su elementi poredani po atomskim brojevima. Periodni sistem je postavljen u grupe (kolone tabele) i periode (redovi tabele). Periodni sistem je koristan za identificiranje periodnih trendova.
Hemijski spoj
thumb|150px|desno|Dvodimenzionalni skeletni model molekule [[benzena (C6H6)]] Spoj je čista hemijska supstanca koja se sastoji iz više od jednog hemijskog elementa. Osobine nekog spoja najčešće imaju vrlo malo sličnosti sa osobinama elemenata od kojih su sastavljeni. Međunarodna unija za čistu i primijenjenu hemiju (IUPAC) je postavila sistem standardne nomenklature za sve spojeve. Organski spojevi dobijaju ime u skladu sa sistemom organske nomenklature. Neorganski spojevi dobijaju ime u skladu sa neorganskom nomenklaturom. Osim toga Servis hemijskih sažetaka (Chemical Abstracts Service) preporučuje metod indeksiranja hemijskih supstanci. Po toj shemi, svaka hemijska supstanca se može jedinstveno identificirati pomoću broja poznatog kao CAS registarski broj.
Molekula
210px|thumb|desno|Model štapića i kugle molekule [[kofeina (C8H10N4O2).]] Molekula je najmanji pojedinačni dio neke čiste hemijske supstance ili spoja koja i dalje ima jedinstveni skup njenih hemijskih osobina, tj. njen potencijal da učestvuje u određenom skupu hemijskih reakcija sa drugim supstancama. Međutim, ova definicija može se u velikoj mjeri upotrijebiti za supstance koje su sastavljene iz molekula, a što nije tačno za mnoge druge supstance. Molekule su obično skup atoma vezanih zajednom kovalentnim vezama, pa je takva struktura električki neutralna a svi valentni elektroni su upareni sa drugim elektronima bilo u veze ili kao usamljeni parovi.
Stoga, molekule postoje kao električki neutralne jedinice, za razliku od iona. Ako se ovo pravilo prekrši, dajući molekuli neko naelektrisanje, rezultat toga se ponekad naziva molekularni ion ili poliatomski ion. Ipak, diskretna i izdvojena priroda molekularnog koncepta obično zahtijeva da se molekularni ioni mogu nalazi samo u vrlo jasno izdvojenom obliku, kao što njihov usmjereni snop u vakuumu u masenom spektrometru. Nabijena poliatomska kolekcija može biti prisutna u čvrstim tijelima (npr. zajednički sulfatni ili nitratni ioni) a općenito se ne smatra molekulama u hemiji.
Ipak, sve supstance niti svi spojevi se ne sastoje iz pojedinačnih molekula, a većina čvrstih supstanci koji sačinjavaju čvrstu koru, omotač ili jezgro Zemlje su hemijski spojevi bez molekula. Postoje i druge vrste supstanci, kao što su ionski spojevi i umrežena čvrsta tijela, organizirani na način da u njima nema pojedinačnih, zasebnih molekula (po definiciji molekule). Umjesto toga, takve supstance se posmatraju po pojmovima formulskih jedinica ili jediničnih ćelija kao najmanjih ponavljućih struktura unutar supstance. Primjeri su mineralne soli (poput kuhinjske), čvrstih tijela poput ugljika, dijamanta, metala te uobičajene silike i silikatnih minerala poput kvarca i granita.
Jedna od osnovnih karakteristika molekula je njena geometrija često nazvana njenom strukturom. Dok strukture dvoatomskih, troatomskih ili četvoroatomskih molekula mogu biti trivijalne (linearne, piramidalne i sl.), strukture poliatomskih molekula, koje su izgrađene od više od šest atoma (nekoliko različitih elemenata) može biti vrlo važna za njenu hemijsku prirodu i osobine.
Supstance i smjese
Hemijska supstanca je vrsta materije sa konačnim hemijskim sadržajem i tačno određenim skupom osobina. Kolekcija dvije ili više supstanci naziva se smjesa ili mješavina. Primjeri smjesa su zrak u atmosferi i legure.
Mol i količina supstance
Mol je jedinica mjere koja označava količinu supstance (također poznata i kao hemijska količina). Mol se definira kao broj atoma koji se nalazi u tačno 0,012 kilograma (12 g) ugljikovog izotopa 12 (ugljik-12), kada su atomi ugljika-12 nepovezani, u mirovanju i svom osnovom (nepobuđenom) stanju. Broj čestica po molu poznat je i pod nazivom Avogadrova konstanta, a iskustveno je utvrđena da približno iznosi 6,022 mol−1. Molarna koncentracija je količina određene supstance po zapremini rastvora, i obično se izražava u molima po dm−3.
Agregatno stanje
thumb|lijevo|250px|Primjeri promjene agregatnog stanja Pored specifičnih hemijskih osobina koji svrstavaju po različitim hemijskim klasifikacijama, hemikalije mogu postojati u nekoliko agregatnih stanja. U većini slučajeva, hemijske klasifikacije su nezavisne od ovih klasifikacija po stanju, međutim, određene egzotične faze nisu kompatibilne sa određenim hemijskim osobinama. Agregatno stanje je skup stanja hemijskog sistema u kojem on ima slične strukturne osobine, pod određenim uslovima okoline, od kojih su dva najznačajnija: pritisak i temperatura.
Fizičke osobine, poput gustoće i indeksa prelamanja teže da se kreću unutar vrijednosti karakterističnih za određeno agregatno stanje. Stanje materije se definira kao fazni prijelaz, u kojem, kada se energija dovede ili odvede iz sistema, prelazi u "preorganiziranje" strukture sistema, umjesto promjene općenitih uslova. Ponekad distikcija između faza može biti kontinuirana umjesto da ima jasnu granicu, u tom slučaju za materiju se kaže da je u superkritičnom stanju. Kada se tri stanja nalaze istovremeno pod određenim okolnostima, takvi uslovi se nazivaju trojna tačka, a pošto je ona invarijanta, uobičajeno se ona definira kao skup određenih uslova.
Najpoznatiji primjeri agregatnih stanja su čvrsta tijela, tekućine i gasovi. Mnoge supstance mogu postojati u oblika u čvrstoj fazi. Naprimjer, postoje tri faze čvrstog željeza (alfa, gama i delta) koje variraju u odnosu na temperaturu i pritisak. Osnovna razlika između čvrstih faza je kristalna struktura, ili aranžiranje atoma. Druga faza koja se obično javlja u studijama hemije je vodena odnosno tečna faza, koja je stanje supstance rastvorene u vodenom rastvoru (tj. u vodi).
Nešto manje uobičajene faze su stanje plazme, Bose-Einsteinovog kondenzata i fermionskog kondenzata, te paramagnetske i feromagnetske faze magnetičnih materijala. Iako se većina uobičajenih stanja odnosi u trodimenzionalne sisteme, tako je moguće definirati i analoge u dvodimenzionalnim sistemima, koje imaju posebnu pažnju zbog njihove relevatnosti u biološkim sistemima.
Hemijska veza
thumb|desno|250px|Animacija procesa stvaranja ionske veze između [[natrija (Na) i hlora (Cl) koji daju natrij-hlorid, odnosno običnu kuhinjsku so. Ionsko vezivanje uključuje jedan atom koji prima valentne elektrone od drugog atoma (za razliku od dijeljenja zajedničkih elektrona, koji se javlja kod kovalentne veze]] Za atome koji spojeni jedni s drugim u molekule ili kristale kaže se da su povezani hemijskom vezom. Hemijska veza se može predstaviti kao višepolna ravnoteža između pozitivno naelektrisanog jezgra i negativnih naelektrisanja koji osciliraju oko njega. Mnogo više od jednostavnog privlačenja i odbijanja, enerigije i raspodjela karakteriziraju dostupnost elektrona u vezi prema drugom atomu.
Hemijske veze mogu biti kovalentne, ionske, vodikove ili jednostavno zbog Van der Waalsove sile. Svaka od ovih veza ima određeni potencijal. Ti potencijali stvaraju hemijske interakcije koje drže atome zajedno unutar molekule ili kristala. U mnogim jednostavnim spojevima, teorija valentne veze, model odbijanja elektronskih parova valentne ljuske (VSEPR) i koncept oksidacijskih brojeva mogu se koristiti u svrhu proučavanja molekularne strukture i sastava.
U kovalentnoj vezi, jedan ili više parova valentnih elektrona dijele dva atoma: kao rezultat električki neutralna grupa povezanih atoma dobija naziv molekula. Atomi pri dijeljenju valentnih elektrona se postavljaju tako da na taj način stiču elektronsku konfiguraciju plemenitog gasa (tj. osam elektrona u vanjskoj ljusci, koja je najudaljenija od jezgra). Kada atomi teže da se kombiniraju na takav način da svaki od njih ima osam elektrona u svojoj valentnoj ljusci kaže se da oni prate pravilo okteta. Međutim, neki elementi poput vodika i litija trebaju samo dva elektrona u svojoj vanjskoj ljusci da bi dostigli takvu stabilnu konfiguraciju. Za ove atome se kaže da slijede pravilo dueta, te na taj način oni dostižu elektronsku konfiguraciju plemenitog gasa helija, koji ima dva elektrona u svojoj vanjskoj ljusci.
Slično tome, teorije iz klasične fizike se mogu koristiti za predviđanje mnogih ionskih struktura. Kod mnogo složenijih spojeva, kao što su metalni kompleksi, teorija valentne veze se može primijeniti u mnogo manjem obimu i a općenito se uzimaju alternativni pristupi poput teorije molekularnih orbitala.
Reakcija
thumb|desno|Tokom hemijskih reakcija, veze između atoma grade se i pucaju, što daje različite supstance različitih osobina. U visokoj peći, željezo-oksid, hemijski spoj, reagira sa [[ugljik(II) oksid|ugljik-monoksidom dajući željezo, hemijski element i ugljik-dioksid.]] Kada se hemijska supstanca transformira kao rezultat njenog međudjelovanja sa drugom supstancom ili energijom, kaže se da se odvija hemijska reakcija. Hemijska reakcija je stoga koncept povezan sa "reakcijom" supstance kada dođe u bliski dodir sa drugom supstancom, bilo u obliku smjese ili rastvora, bilo kada je izložena nekom obliku energije ili čak oboma. Kao rezultat hemijske reakcije dolazi do određene razmjene dijela energije između reaktanata reakcije kao i sa okolnim sistemom, koji može biti i određena posuda, poput laboratorijskog posuđa.
Hemijska reakcija može dovesti i do formiranja ili disocijacije molekula, tj. molekule se razbijaju dajući dvije ili više manjih molekula, a s druge strane atomi se mogu i reorganizirati unutar molekule ili među molekulama. Hemijske reakcije obično uključuju stvaranja ili pucanja hemijskih veza. Oksidacija, redukcija, disocijacija, kiselo-bazna neutralizacija i molekularno rearanžiranje su neke od često korištenih hemijskih reakcija.
Hemijska reakcija se simbolično može predstaviti pomoću hemijske jednačine. Dok je u nenuklearnim hemijskim reakcijama broj i vrsta atoma na obje strane jednačine isti, kod nuklearnih reakcija ovo pravilo važi samo za nuklearne čestice tj. protone i neutrone. Redoslijed koraka u koja se može dešavati reorganizacija hemijskih veza u toku hemijske reakcije naziva se mehanizam. Pri planiranju izvođenja neke reakcije, može biti predviđeno njeno odvijanje u nekoliko koraka, svaki od njih drugom brzinom. Tako se tokom reakcije mogu javiti i mnogi međuproizvodi reakcije, više ili manje stabilni spojevi. Mehanizmi reakcije bi trebali pokazati kinetiku i relativni omjer proizvoda reakcije. Mnogi fizikalni hemičari su specijalizirani za istraživanje i proučavanje mehanizama raznih hemijskih reakcija. Za tako nešto otkriveno je mnogo iskustvenih pravila, poput Woodward-Hoffmannovog pravila.
Prema zlatnoj knjizi IUPAC-a, hemijska reakcija se definira kao "proces koji ima za rezultat međukonverziju hemijskih vrsta." U skladu s tom definicijom, hemijske reakcije mogu biti elementarne reakcije i višefazne reakcije. Međutim, napravljeno je ograničenje, takvo da ova definicija uključuje slučajeve kada se eksperimentalno mogu utvrditi međukonverzijski konformeri. Reakcije koje se tako mogu izmjeriti obično uključuju i skup molekularnih entiteta kako je i predviđeno ovom definicijom, ali često je konceptualno uobičajeno da se ovaj pojam koristi i za promjene koje uključuju pojedinačne molekularne entitete (tj. "mikroskopske hemijske događaje").
Ioni i soli
thumb|160px|Struktura kristalne rešetke [[kalij-hlorida (KCl), soli koja nastaje zbog privlačenja kationa K+ i aniona Cl−. Sveukupni naboj ionskog spoja je i dalje nula.]]
Ion je naelektrisana čestica, bilo da se radi o atomu ili molekuli, koja je dobila ili izgubila jedan ili više elektrona. Kada atom "izgubi" (otpusti) elektron, onda on ima više protona od elektrona, te je atom pozitivno naelektrisan ion odnosno kation. Suprotno tome, kada atom dobije (primi) elektron, onda ima više elektrona od protona, te je on negativno naelektrisani ion odnosno anion. Kationi i anioni mogu formirati kristalnu rešetku neutralnih soli, poput iona Na+ i Cl− koji grad natrij-hlorid odnosno NaCl. Primjeri poliatomnih iona koji se ne razdvajaju tokom kiselinsko-baznih reakcija su hidroksidi (OH−) i fosfati (PO43−).
Međutim, plazma koja se sastoji iz gasovite materije, također se u potpunosti ionizirana, obično zbog ekstremno visoke temperature.
Hemijski zakoni
Proučavanjem hemijskih reakcija, hemičari su došli do otkrića o pravilnostima po kojima se one odvijaju. Te pravilnosti nazvane su hemijskim zakonima, koji su postali temeljni koncepti u hemiji. Neki od njih su:
Grane hemije
Druge hemijske grane uključuju agrohemiju, astrohemiju (i kosmohemiju), atmosfersku hemiju, hemijski inženjering, hemijsku biologiju, hemoinformatiku, elektrohemiju, hemiju okoline, femtohemiju, hemiju arome, hemiju toka, geohemiju, "zelenu" hemiju, histohemiju, historiju hemije, hemiju hidrogenizacije, imunohemiju, hemiju okeana i mora, nauku o materijalima, matematičku hemiju, mehanohemiju, medicinsku hemiju, molekularnu biologiju, molekularnu mehaniku, nanotehnologiju, hemiju prirodnih proizvoda, enologiju, organometalnu hemiju, petrohemiju, farmakologiju, fotohemiju, fizikalnu organsku hemiju, fitohemiju, hemiju polimera, radiohemiju, hemiju čvrstog stanja, sonohemiju, supramolekularnu hemiju, hemiju površine, sintetičku hemiju, termohemiju, i mnoge druge.
NGC 1601
NGC 1601 (također poznat kao MCG -1-12-18 i PGC 15413) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 230 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Eridan. Najveći prečnik je 0,60 (40 hiljada sg) a najmanji 0,3 uglovnih minuta (20 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio George Johnstone Stoney 14. januara 1849. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Arnautovići
Arnautovići su naseljeno mjesto u gradu Visokom, Bosna i Hercegovina. U naselju Arnautovići nalazi se arheološko područje Mile, gdje se nalazila crkva sv. Nikole i franjevački samostan. Tu se i održavao Veliki rusag bosanski. Ubraja se među najvažnije lokalitete srednjovjekovne visočke doline.
Naselje Arnautovići (naziv je dobilo u 17. ili 18. stoljeću) - srednjovjekovne Mile- smješteno je u Visočkom polju, na desnoj obali Bosne, blizu ušća rječice Goruše. Okruženo je visokim nasipom željezničke pruge, cestom i koritom rijeke Bosne. Oko 2 km je udaljeno od stare varoši Podvisokog, a još bliže su Biskupići i Moštre, poznati politički i kulturni centri srednjovjekovne Bosne. Prema sjeveru je tuda vodio put za poznata historijska i kulturna srednjovjekovna mjesta Sutjesku i Bobovac, a prema jugu za Podvisoki, Milodraž i Fojnicu.
Lokalitet na kojem se nalaze ostaci crkve zove se Zidine ili Crkvina, a nalazi se uz sjeverni rub sela, blizu desne obale Bosne.