Josip_Broz_Tito
Drugi boravak u Moskvi
Za vrijeme drugog boravka u Moskvi Komiternu je izvjestio o svom djelovanju na deset gusto tipkanih stranica, izvještaju koji je najpotpuniji dokument o Titovom djelovanju u zemlji 1937. godine, kao i 70 stranica u kojima se nalaze izvještaji i mišljenja o smijenjim jugoslavenskim komunistima u Stanjinovim čistkama, no nijednog od osmorice (Milan Gorkić, Đuro Cvijić, Stjepan Cvijić, Filip Filipović, Kosta Novaković bili su već, a Sima Marković, Kamilo Horvatin i Simo Miljuš su praktički bili osuđeni) nije nazvao "neprijateljem" ili "trockistom". Samo je Gorkića nazvao saboterom, a ostale "frakcionašem", "pijancem", "karijeristom" ili osobom s kojom je bio u hladnim odnosima. Ključna sjednica Sekretarijata Izvršnog komiteta Kominterne održana je 17. septembra 1938. i imala je samo jednu tačku dnevnog reda: "Predmet - KPJ, referent - drug Walter." Osim Tita na sjednici je prisustvao Vladimir Ćopić, a sjednicu su vodili zamjenici Georgi Dimitrova: Dmitrij Manuiljski i Otto Wille Kuusinen, a završni diskutant je bio Mihail Moskvin (Mihail Triliser), glavni Kominternin operativac u preispitivanju KPJ. Nakon Titovog referata sastavljena je rezolucija, u kojoj se donosi, ili zbog na sjednici manje važnih članova, zapravo potvrđuje već donesena odluka da se KPJ ne raspusti. No ostaje otvoreno pitanje generalnog sekretara. Titu je zajedno sa Ćopićem i Horvatinom dodijeljen zadatak prevođenja "Historije Svesavezne komunističke partije (boljševika)". Bugarski član Kominterne Aleksandar Belov zalaže se da sekretar postane Petko Miletić, koji bi nakon odsluženja kazne u ljeto 1939. preuzeo dužnost, a kao privremenu opciju Marek Stanke Dimitrov, bugarski komunista i kapetan iz Španskog građanskog rata. Belov piše 9. marta 1938. godine opširnu biografiju o Titu, pod naslovom "Informacija" sa brojnim tačnim podacima, ali i impliciranom sumnjom da Tito ne govori istinu. Stavlja u sumnju njegovu prošlost, napominjući i Luciju Bauer, koju je uhapsio NKVD, da bi sve to bilo dovoljno da Tito postane prije kandidat za hapšenje, nego za generalnog sekretara. Na Titovoj su strani bili NKVD-ovac Ivan Karaivanov, koji je postao šef izdavačkog sektora Kominterne, Josip Kopinič, kao prilično visokorangirani NKVD-ovac, ali i generalni sekretar Kominterne Georgi Dimitrov. Nakon hapšenja Moskvina, za poslove oko KPJ Dimitov postavlja bugarskog komunistu Vasila Kolarova, koji sa Političkim sekretarijatom Kominterne 20. i 26. decembra sa Dimitrovom, Manuiljskim, Kuusinenenom, Gotwaldom i Wilhelmom Florinom, razmatraju Titove nacrte za "Rezoluciju o radu među omladinom u Jugoslaviji" i "Rezoluciju CK KPJ". Time se donosi odluka da se sadašnji sastav CK u zemlji smatra kao Privremeno rukovodstvo, a uslijed protivljenja Belova i Stele Blagojeve, Dimitrov saopštava Titu da je samo "centar za vezu" i ne "mandatar za novog sekretara". Na sljedećoj sjednici 5. januara 1939. usvaja se prva rezolucija, a druga se uzima kao osnova za novu Rezoluciju CK KPJ. Dogovoreno je da se Tito ponovo vrati u zemlju, ali zbog nepovjerenja, mora ponovo čekati na odobrenje. Nakon pisma Dimitrovu 15. 1. 1939. Tito dobija papire za put i sa pasošem na ime inžinjera Johna Karlsona 24. januara je iz Lenjingrada, preko Finske i Stockholma stiže u Pariz, nakon mjesec dana zadržavanja u Zagreb. Razlozi da je Tito preživio godine Staljinovih čistki, zbog nedostatka pisanih dokumenata ili nemogućnosti pristupa, mogu se indikativno i logički sažeti: nije sudjelovao u frakcijskim borbama, bio je pristaša jednoumlja, čvrst staljinist, vojnik revolucije, boljševik i radnik, fetišist partijske vjernosti i organizacije. Najjači argument je bio, da je Broz imao podršku u Jugoslaviji, te da je Kominterna trebala nekoga ko ima i jaku podršku u zemlji.