Vjetrenjača
Historija
Jedna od prvih vjetrenjača u Austrijskom Carstvu sagrađena je 1768. godine od strane stolara u Bratislavi. U vrijeme Austrijskog Carstva u današnjoj Vojvodini, u Srbiji, prvu vjetrenjaču je sagradio Agošton Kiš 1794. godine na svom posjedu i selu Elemir nakon povratka iz Holandije. Zlatno doba vjetrenjača u Vojvodini je 19. vijek kada ih je najviše izgrađeno, a zasnovane na holandskom tipu predstavljale su prava remek-djela svog doba. Najviše ih je bilo 282, pojedine su bile u funkciji i do 70-tih godina 20. vijeka. U to doba, nakon više vijekova evolucije i razvoja vjetrenjače su dostigle svoj tehnološki vrhunac. Primjera radi, samo u selu Melenci je tada zabilježeno čak 8 vjetrenjača, a u Čurugu 7. Krajem 19. vijeka njihov broj postepeno se smanjivao zbog konkurencije parnih mlinova, ali čak i na prijelazu u 20. vijek izgrađene su nove vjetrenjače. Na početku 21. vijeka ostalo je samo 11, a nijedna nije u funkciji. mini|lijevo|180px|Bošnjakova vjetrenjača (bez mehanizma) iz [[1899. godine u selu Melenci, Srednji Banat. Iako postoji plan za restauraciju i rekonstrukciju ove vjetrenjače od strane zavoda za zaštitu kulturnih spomenika u Zrenjaninu do obnove nije došlo zbog nedostatka finansijskih sredstava. ]] mini|desno|180px|Vjetrenjača (bez mehanizma) u [[Čurugu. Nekad se brašno iz čuruških vjetrenjača moglo naći Novom Sadu.]] mini|desno|200px|Maketa vjetrenjače u Etnografskom muzeju u Beogradu. Mlinar koji je radio u vjetrenjači zvao se vjetrenjar ili vjetrenjičar. Iako su nastale po uzoru na holandske, uglavnom drvene, panonsko-vojvođanske vjetrenjače sa dvoje vrata i sa po dva ili tri prozora razlikuju se po tome što su zidane građevine. Vjetrenjače su zidane u obliku zaobljene kupe, nekoliko mjeseci, obično jedno ljeto, u čemu je pomagalo cjelo selo. Tom prilikom bi se ugradile pečene opeke i nepečeni čerpići. Kompletan mehanizam vjetrenjače izuzev kamena, bio je izgrađen od drveta. Krila su izgrađena od čamovine u obliku širih merdevina, sva četiri krila učvršćena su na bagremovom krstaku i to se sve okreće na debeloj osovini - vretenu. Unutar same vjetrenjače, uz pomoć drvenih zupčanika, obrtanje se prenosi na vertikalnu osovinu ili popu. Pri dnu vjetrenjače, gdje se nalazi glavni mehanizam za mljevenje, postavljen je na „popi" veliki zupčanik, brzo kolo, i nešto više manji zupčanik - sporo kolo. U vjetrenjači postoje tri kamena. Ako je slab vjetar radio je samo jedan kamen, pri jačem vjetru uključio bi se i drugi kamen, a pri snažnom vjetru radilo bi sva tri kamena. Kamen je uvjek morao biti obrađen. Njegova masa je iznosila 1.300 kg. Gornji dio vjetrenjače sa krovom bio je pokretan, i sa strane je imao dva dugačka drveta tzv. kurjake, uz pomoć kojih su vjetrenjičari krila usmjeravali tačno prema vjetru, a pravac vjetra su pored ostalih načina tačno određivali i pomoću vjetrokaza „petla" postavljenog na vrhu vjetrenjače. mini|lijevo|150px|Vjetrenjača za pumpanje vode iz 1900. godine u selu [[Šušara, Deliblatska pješčara, Južni Banat. Projektantski biro Gustave Eiffel. Restaurirana 2011/12. godine. Ovakve vjetrenjače su bile najmasovnije na stočarskim farmama u suhim predjelima Južne i Sjeverne Amerike, kao i u Australiji.]] mini|desno|180px|Vjetrenjača u Šušari.