cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Geografija Bosne i Hercegovine
Graniči s Hrvatskom na sjeveru, sjeverozapadu i jugu (ukupna dužina: 932 km), Srbijom na istoku (357 km) i Crnom Gorom na jugoistoku (248 km). Na krajnjem jugu izlazi na Jadransko more, u dužini od 20 km, na teritoriji općine Neum. Granice Bosne i Hercegovine uglavnom su prirodnog porijekla i većinom ih čine rijeke Drina, Sava i Una, te planine, kao Dinara na jugozapadu.
Glavni grad je Sarajevo (275.524 - 2013), a od većih gradova izdvajaju se Banja Luka (199.191), Tuzla (120.441), Zenica (115.134), Mostar (113.169), Bihać (43.007), Bijeljina (42.278), Brčko (39.893), Prijedor (27.970), Doboj (24.349) i Trebinje (22.987).
Geološka građa
Sve stijene koje grade današnji prostor Bosne i Hercegovine istaložene su u marinskoj sredini nekadašnjeg mora Tetis i u različitim geološkim razdobljima. Geosinklinala Tetis ležala je između Afričke ploče na jugu i Evrosibirske na sjeveru. U geološki najstarije stijene ovih prostora ubrajaju se one koje potječu iz paleozoika, odnosno silurske periode. Ove stijene grade bosanskohercegovačko škriljavo gorje koje čine Vranica, Bitovnja, Pogorjelica i Zec.
Uslijed dugotrajnih djelovanja endogenih potisaka, kao i magmatske aktivnosti, naslage škriljavog gorja metamorfizirane su i sada ih čine mramor, škriljac, metamorfizirani dolomit i krečnjak. Ove naslage čine osnovnu podlogu ostalim naslagama iz paleozojskog geološkog razdoblja.
Osim Srednjobosanskog škriljavog gorja, postojale su i druge zone razvoja paleozojskog kompleksa. Na istoku i jugoistoku Bosne u poriječju Drine i njenih pritoka Prače, Jadra i donjem slivu Drinjače nastale su mlađe paleozojske naslage, koje se u geološkoj literaturi ozačavaju kao pračanski i drinski paleozoik. Paleozojske naslage prekrivaju i veliki dio sliva Sane, od Ključa do Sanskog Mosta, i manji dio sliva Une, oko Novog Grada.
U geološkoj hronologiji razvoja zemljine kore na teritoriji Bosne i Hercegovine, nakon istaloženih paleozojskih naslaga, nastaje nov - mezozojski geološki ciklus. Sedimentacija mezozojskih naslaga na teritoriji Bosne i Hercegovine ima potpuno razviće u tri geološke periode: trijasu, juri i kredi.
Mezozojske naslage imaju najveće teritorijalno razviće i grade unutrašnju, centralnu i vanjsku zonu Dinarida. Mezozojsko geološko razdoblje u Dinaridima predstavljeno je pretežno karbonatnim i klastičnim naslagama. Karbonatne naslage grade pretežno vanjsku zonu, a klastične naslage učestvuju u građi središnjih i unutrašnjih Dinarida.
Tla
Tla su sastavni element fizičko-geografske sredine. Njih čine površinski rastresiti slojevi. Tla Bosne i Hercegovine su izuzetno heteogena i čine pravi pedološki mozaik. Ona se mogu razvrstati u nekoliko skupina od kojih su dvije najbitnije, i to: automorfna tla i hidromorfna tla. Osnovna razlika među ovim grupama je u tome što se pri formiranju automorfnih tala, kao osnovni faktor, pojavljuje samo padavinska voda, a pri nastanku hidromorfnih tala, osim padavinske vode, učestvuju podzemne i poplavne vode.
Automorfna tla su najrasprostranjenija vrsta tala u Bosni i Hercegovini. S obzirom na debljinu humusnog sloja, ona se dijele na razvijena i nerazvijena tla. Hidromorfna tla se takođe mogu podijeliti na razvijena i nerazvijena tla. U razvijena hidromorfna tla spadaju glejna i tresetna zemljišta. Glejna su nastala u nizijskim predjelima i pobrđima, pretežno u sjevernim dijelovima zemlje. Među njima su najraširenija pseudoglejna tla, koja prekrivaju ravničarske krajeve u sjevernoj Bosni. Tresetna se stvaraju u uvjetima stalnog prisustva vode u zemljištu. Najviše ih je u Hutovom blatu i Livanjskom polju.
Reljef
mini|lijevo|280px|Topografska karta Bosne i Hercegovine Reljef Bosne i Hercegovine veoma je različit, i po izgledu i po starosti i po načinu postanka. Najveći dio reljefa zemlje čine planine različite visine. Ostatak je ravničarski, a čine ga dijelovi Panonske nizije, velikih kotlina i riječnih dolina, kao i uzak pojas Jadranskog primorja.
Bosna i Hercegovina sastoji se od dvije geografske i historijske cjeline: većeg bosanskog dijela na sjeveru (oko 42.000 km2) i manjeg hecegovačkog na jugu. Bosna je mahom planinska zemlja, a isto se odnosi i na Hercegovinu, s tom razlikom da je riječ o različitim karakterima tla. Bosna i Hercegovina pripada zapadnom dijelu sredozemne zone mlađih vjenačnih planina. Ova zona je dala osnovni, pretežno gorski karakter reljefu zemlje. Kroz najmlađe geološke epohe na teritoriji Bosne i Hercegovine stvorena je prostrana visija predstavljena brdsko-gorsko-planinskim reljefom, međuplaninskim i predplaninskim depresijama – kotlinama. Najznačajnije depresije su: panonska depresija na sjeveru jadranska depresija na jugozapadu.
Od ukupne površine Bosne i Hercegovine na područja do 200 metara nadmorske visine otpada 14,2%, na područja između 200 metara i 500 metara nadmorske visine gotovo 29%, a na visine između 500 metara i 1.000 metara otpada otprilike 31% državne teritorije. Na nadmorske visine između 1.000 metara i 1.500 metara otpada 21%, a na visine od 1.500 metara do 2.000 metara 3,5% ukupne bosanskohercegovačke teritorije.
Reljef Bosne i Hercegovine čine i podzemni krški oblici u karbonatnim stijenama, što zemlju svrstava u bogata holokarstna područja svijeta. Bosna i Hercegovina je prostor s velikim brojem istraženih i neistraženih pećina i jama, a najpoznatije među njima su Vjetrenica u Popovom polju, Glavičanska kod Foče, Mračna pećina u dolini Prače, Bijambarska pećina u općini Ilijaš i Orlovača kod Sumbulovca.
Planine
Bosna i Hercegovina većinom je planinska zemlja – planine čine 4/5 površine. Planine u Bosni i Hercegovini obiluju rudnim i šumskim bogatstvom, čistim izvorima vode, raznolikim biljnim i životinjskim svijetom.
Najviši vrh Bosne i Hercegovine je planina Maglić (2.386 m). Bosna i Hercegovina ima četiri olimpijske planine: Jahorina, Bjelašnica, Igman i Trebević. Pored njih još se ističu Volujak, Čvrsnica, Prenj, Zelengora, i Treskavica.
Oko planina ili preko njih prostiru se visoravni i površi, koje su nastale egzogenim procesima sa kraško-korozionim i fluvijalnim porijeklom. One se postepeno spuštaju prema Jadranskom i Panonskom bazenu. Najznačajnije visoravni Bosne i Hercegovine su: glasinačka, klekovačka, dubrovačka.
Rijetki zemljotresi jedina su ozbiljna prirodna opasnost u Bosni i Hercegovini. Među najvažnije probleme s prirodom spadaju zagađenje zraka izazvano industrijskim djelovanjem i krčenje šuma.
Depresije, kotline i kraška polja
Naspram Dinarske planinske mase na sjeveru Bosne prostire se Panonska, a na jugozapadu Jadranska depresija. Jadranska depresija pokazuje opću i kontinuiranu tendenciju tonjenja i u geološkoj današnjici. Za razliku od ove, Panonska depresija jednim dijelom blago se epirogeno izdiže.
Između Dinarskih planina spuštene su kotline i kraška polja. Kotline su, kao i planine, u osnovi tektonski reljefni oblici. Kotline u bosanskohercegovačkoj planinskoj oblasti javljaju se u nizovima (linearno) ili pojedinačno (izolovano). Linearne kotline u Bosni Hercegovini najčešće su smještene u riječnim dolinama. Najveća i najpoznatija među njima je Sarajevsko-zenička kotlina. U dolini Vrbasa nalazi se prostrana Skopaljska i sjevernije od nje Banjalučka kotlina. U dolini Une nalazi se Bihaćka, a u dolini Sane smještena je prostrama Prijedorska kotlina. U slivu i dolini Spreče nalazi se Tuzlanska kotlina, a u dolini Neretve smještena je Mostarska kotlina. mini|lijevo|300px|Pogled na [[Livanjsko polje]] Kraška polja predstavljaju najveće i najrazvijenije površinske oblike u kršu, koji se mogu pojaviti u suhom ili močvarnom obliku. Specifični tokovi orogeneze, geogeneze i hidrogeneze u klimatski raznolikim uslovima uslovili su formiranje brojnih kraških polja, koja bosanskohercegovačkom biološkom i ekološkom diverzitetu daju prepoznatljivost na evropskom i globalnom nivou. S obzirom na ekoklimatske karakteristike, kraška polja Bosne i Hercegovine se diferenciraju na grupe:
Klima
Klima Bosne i Hercegovine određena je kompleksom fizičko-geografskih faktora od kojih su najznačajniji: geografska širina, reljef, blizina velikih okeanskih i morskih površina i velikih kopnenih masa.
Najveći dio bosanskohercegovačke teritorije pripada krajnjim južnim ograncima sjevernog umjerenog pojasa i krajnjim sjevernim dijelovima suptropskog pojasa. Granica između ovih pojaseva povučena je na osnovu radijacionog bilansa i opće šeme zračne cirkulacije koja je karakteristična za oba toplotna pojasa. Osim toga, prostor Bosne i Hercegovine sektorno pripada uplivu zimskog zapadnog ciklona i ljetnjeg azorskog anticiklona sa pojačanim tropskim utjecajima.
Na podneblje Bosne i Hercegovine značajno utiči prodori suptorpskih zračnih masa, poznati kao topli i suhi afrički zrak. One često, posebno tokom ljeta, preplave prostore zemlje. Pri strujanju preko Mediterana ove zračne mase ovlaže i uzlaznim strujanjem uz dinarske planine se rashlađuju. Iz njih se izlučuju obilne padavine. Ukoliko ovaj topli zrak prodire duboko na sjever, tada u zemlji vlada dugi i veoma topli period.
Kada sa sjevera prema jugu struji hladni arktički zrak, tada se nad teritorijom Bosne i Hercegovine uspostavlja stabilno i hladno vrijeme. Značajniji upliv hladnog arktičkog zraka nad zemljom odvija se tokom zime. U tom razdoblju nad Evroazijskim kopnom uspostavlja se zona visokog zračnog pritiska, pa zrak struji prema jugu u prostore Mediterana nad kojim se, u isto vrijeme, obrazuje zona niskog zračnog pritiska.
Klimatski tipovi
Reljefni sklop Dinarida uslovio je značajnije modifikacije tipične umjereno kontinentalne i jadranske klime. Kopnene zračne mase sa sjevera i zračna strujanja sa juga, uz postojeći razuđeni reljef sa promjenjivim nadmorskim visinama i uz razliku od 3° geografske širine, bitno su utjecali na izmjene osnovnog klimatskog tipa. Na sjeveru Bosne i Hercegovine značajno se osjećaju utjecaji tipične umjereno kontinentalne klime, a centralni planinsko-kotlinski prostori su pod utjecajem izmijenjenog režima umjereno kontinentalne klime.
Predjeli sjeverne Bosne i doline donjih i srednjih pritoka Save odlikuju se umjereno kontinentalnom klimom. Iako je riječ o Peripanonskom prostoru, utjecaj sa sjevera je dosta ublažen prodorom ciklona sa zapada koji potiskuju hladne mase prema istoku. U ovim predjelima ljeta su topla. Prosječna julska temperatura iznosi između 20° i 22 °C. Prosječne godišnje temperature u predjelima su sa umjereno kontinentalnom klimom. Srednje godišnje temperature na prostorima sjeverne Bosne iznose nešto više od 10 °C. U ovom klimatskom tipu jasno su izražena sva četiri godišnja doba. Ljetne temperature mogu biti dosta visoko, ali rijetko prelaze 40 °C. Apsolutne minimalne temperature zimi mogu opasti do -35 °C. Padavine su tokom godine ravnomjerno raspoređene. Srednja godišnja količina padavina na ovim prostorima iznosi 1.500 mm, na zapadu, do 700 mm, na istoku. Semberija i dolina rijeke Drine su najsušniji predjeli u Bosni i Hercegovini. U ovim predjelima najviše padavina se izluči u periodu maj-juni. Snježni prekrivač traje dosta kratko, najviše do dva mjeseca.
Hidrologija
Bosna i Hercegovina, uzimajući pri tome i najstrožije svjetske kriterije, obiluje vodama. Osim riječnih, podzemnih i jezerskih voda, Bosni i Hercegovini pripadaju i vode Jadranskog mora. Bogatstvu kopnenim, naručito riječnim vodama doprinose opće fizičko-geografske karakteristike njenog teritorija, a posebno klima, reljefni sklop, geološka građa i vegetacija. Riječna voda je najznačajniji resurs u Bosni i Hercegovini; koristi se za vodosnadbijevanje naselja i industrije, predstavlja važan privredni faktor. Rijeke Bosne i Hercegovine su bogate hidronergijom, pa su na mnogim stvorene vještačke hiroakumulacije.
Rijeke
Planinska dinarska morfostruktura predstavlja izvorišnu i slivnu oblast sa koje vode, pretežno površinski, otječu prema slivovima Jadranskog i Crnog mora. Slivu Jadranskog mora hidrografski gravitira i kraška oblast iako s njom nema direktnu površinsku hidrografsku mrežu. Glavno razvođe između spomenutih slivova više je primaknuto Jadranskom moru. Razvođe je na mnogim segmentima iz površinskog preneseno u kraško podzemlje.
Površina Crnomorskog sliva na teritoriji Bosne i Hercegovine iznosi 35.700 km2 ili 70% ukupnog prostora zemlje. Na sliv Jadranskog mora otpada 12.410 km2 površine ili 24% ukupnog teritorija Bosne i Hercegovine. Od većih slivova samo slivovi Une i Drine jednim dijelom ne pripadaju prostoru Bosne i Hercegovine. Najveće slivove na teritoriji Bosne i Hercegovine imaju Bosna (10.480 km2), Vrbas (5.570 km2) i Neretva (9.800 km2)
Na teritoriji Bosne i Hercegovine, posebno onoj koja pripada Crnomorskom slivu, formirani su brojni površinski riječni sistemi. Rijeke Bosne i Hercegovine obrazuju se od brojnih pritoka, kao što je slučaj sa većinom glavnih tokova ili direktno od izvora i vrela kao rijeke Bosna i Una. Glavnu hidrografsku okosnicu zemlje prema kojoj se usmjeravaju svi veći tokovi sa prostora države čini rijeka Sava. Ona teče sjevernom granicom Bosne i Hercegovine u dužini od 317,4 km. Njene najveće pritoke sa teritorija Bosne i Hercegovine su: Drina, Bosna, Vrbas, Ukrina i Una.
Najrazvijeniji hidrografski sistem ima rijeka Drina. Od ukupnog njenog sliva koji iznosi 19.570 km2 teritoriji Bosne i Hercegovine pripada 7.200 km2 ili 36,8%. Veće pritoke Drine su Sutjeska, Prača, Žepa, Ćehotina, Lim i Rzav.
Posebna karakteristika voda Bosne i Hercegovine je prisustvo velikog broja obilnih vodopada koji ukrašavaju bosanskohercegovački pejzaž. Među najljepšim i najvećim su: Štrbački buk (23,5 m visok, najveći slap u Bosni i Hercegovini), Martin Brod, slapovi na Plivi u Jajcu, te Kravice i Koćuša na rijeci Trebižat. Vodopadi na manjim rijekama ili čak potocima su znatno viši: Skakavac (98 m) kod Sarajeva, i Skakavac (75 m) u prašumi Perućici. Među najvišim slapovima na balkanskom poluotoku su i kaskade potoka Studeni koje se obrušavaju sa visine od 400 m u kanjon rijeke Rakitnice. Ovaj kanjon je najnepristupačniji u jugoistočnoj Evropi i još uvijek neistražen u potpunosti.
Podzemne vode
Na teritoji Bosne i Hercegovine, posebno u njenom kraškom podzemlju, obrazovao se vrlo bogat sistem podzemnih voda. Izdanske podzemne vode obrazovane su u rastresitim sedimentima iznad vododrživog sloja. Slobodne izdanske vode najviše su rasprostranjene u aluvijalnim nanosima, posebno oko većih tokova. Izvori i vrela najčešće se javljaju na mjestu kontakta vodopropusnih sa vodonepropusnim stijenama. Takvi su izvori i vrela rijeke Bosne, Une, Trebišnjice, Plive, Bune, Bregave.
Na području Bosne i Hercegovine susreću se i mineralni, termalni i termo-mineralni izvori i vrela. Ovi izvori vezani su za tektonski labilna područja koja su presječena rasjedima i pukotinama kroz koje ponire padavinska voda. Najtopliju mineralnu vodu ima banja Ilidža pored Sarajeva, čija temperatura iznosi 58 °C. Termalnu vodu imaju i izvori u Kaknju, Fojnici, Olovu, Gradačcu, Tesliću, Banjoj Luci, Tuzli. Hladnih mineralnih izvora ima kod Kaknja, Srednjeg, Gornjeg Vakufa, Žepča, Gradačca i Kiseljaka.
Jezera
Bosna i Hercegovina ima prirodna i vještačka jezera. Vještačka jezera su izgrađena u riječnim dolinama i kraškim poljima, te uglavnom, služe za energetske potrebe i vodosnadbijevanje. Prirodna jezera u Bosni i Hercegovini, prema nadmorskoj visini, mogu se podijeliti na visokogorska 8planinska) i dolinsko-kotlinska. Ukupna površina koju zahvataju prirodna jezera u Bosni i Hercegovini je iznosi 65 km2. Ona su poligenetske tvorevine. Na njihovo obrazovanje utjecalo je više prirodno-geografskih činilaca.
Prirodna jezera su mlađe hidrografske tvorevine i gotovo sve su formirane u kraškim vrtačama i uvalama. Planinska jezera Bosne i Hercegovine imaju bistru i prozračnu vodu. Ima ih više od 25, od čega samo na Zelengori osam. Najpoznatija zelenogorska jezera su: Kotloničko, Štirinsko, Orlovačko i Kladopoljsko. U najzapadnijem dijelu bosanskohercegovačkih Dinarida, na planini Šator, nalazi se Šatorsko jezero. Osim ovih, u poznatija planinska jezera spadaju i Prokoško jezero na Vranici, Veliko i Crno jezero na Treskavici, Blidinje jezero između Vran planine i Čvrsnice, te Uloško u podgorini Crvnja. U najpoznatije dolinsko-kotlinsko prirodno jezero ubraja se Boračko jezero. Ono se nalazi u podgorini Prenja, nedaleko od Konjica, na nadmorskoj visini od 397 metara.
Za razliku od planinskih jezera, Plivska jezera su prirodna riječna jezera protočnog karaktera. Sedrene pregače pregradile su korito i dolinu rijeke Plive na dva mjesta i tako obrazovale Veliko (Gornje) i Malo (Donje) jezero. Veliko jezero ima površinu 2 km2, dužine 3,3 km, a širinu jedan kilometar. Maksimalna dubina ovog jezera je 36 metara.
Među ostala značajnija jezera ubrajaju se Buško jezero i Hutovo blato, koja su u novije vrijeme poprimila vještački karakter. Ovo se, prije svega, odnosi na Buško jezero, koje je stvoreno na mjestu nekadašnjeg Buškog blata, te na Hutovo bBlato koje je vještački pretvoreno u Svitavsko jezero. Hutovo Blato je najveća kriptodepresija u Bosni i Hercegovini. Površina vode u njemu je za 2,5 metara iznad površine mora, a dno mu je niže od morske površine. Voda iz ovog močvarno-jezerskog sistema otječe rijekom Krupom, koja završava u Neretvi nizvodno od Čapljine. Hutovo blato je orintološki rezervat.
More
mini|desno|280px|Neumski zaliv Manji dio jadranskog primorja u dužini od oko 25 km, uključujući i poluotok Klek, pripada Bosni Hercegovini. Primorje Bosne i Hercegovine nalazi se južno od delte Neretve i ima površinu oko 8 km2. Od Mljetskog kanala i morske pučine razdvaja ga polutok Pelješac.
More kod Neuma je pod utjecajem unutrašnjeg djelovanja Neretve, čije vode nešto snižavaju temperaturu morske vode. Prosječne površinske temperature morske vode u neumskom zalivu iznose oko 9,6 °C, a tokom jula 19,9 °C. Salinitet dijela Jadranskog mora koje pripada Bosni i Hercegovini varira između 29 i 35 promila. Boja morske vode je zeleno-plava. Neumski zaliv je slabo razuđen. Obala i more pogodni su za kupališni turizam.
Flora
mini|234x234piksel|[[Bosanski ljiljan]] U Bosni i Hercegovini mnoge rijetke biljke rastu na visokim nadmorskim visinama. U Nacionalnom parku Sutjeska nalazi se prašuma Perućica, jedna od najvećih od onih koje su se do danas održale. U području Dinarskih planina niskom zonom se smatraju predjeli nadmorske visine od 500 do 1000 metara. Za ovu zonu tipične su šume hrastova i bukvi. Na visinama od oko 1500 metara rastu šume bukvi, smrča, jela i borova. Borovi su prisutni na skoro svim planimama ove zemlje. Mješavina svih ovih vrsta drveća se javlja još na nižim visinama i nastavlja u višim. U ovom slučaju govorimo o takozvanom području ilirske flore.
Na svim područjima na visokoj nadmorskoj visini nalazimo planinske biljne vrste poput anemona, timijana i valerijane. Pored ovih vrsta tu je i klasično alpsko rastinje. Posebnost BiH su doline nastale rušenjem pećina, u kojima su prisutne biljke karakteristične za hladnija planinska područja, dok na njihovim rubovima rastu meditranske biljke. Dobar primjer flore BiH je planina Bjelašnica kod Sarajeva. U podnožju planine javljaju se raznovrsni lišćari poput hrastova, hrastova kitnjaka, glogova i crnih bukvi. U višim predelima preovlađuju mešovite šume bukvi i jela.
Orasi su rasprostranjeni u nižim zonama jugoistočne Evrope. Na visokim planinama rastu čempresi koji su neobično otporni na niske temperature. U proljeće na livadama se javlja veliki broj cvjetova.
Tipični predstavnici vrsta su: ljubičica, lincura, narcis, kamilica, sremuš, jagorčevina itd. Mnoge rijetke vrste su prisutne u Bosni i Hercegovini. Neki tipovi tla bogati krečnjakom nude idealne uslove za rast orhideja, primjerice vrste crvena naglavica (Cephalanthera rubra) ili vimenjak (Platanthera chlorantha). Usljed tople klime u ovom regionu rastu ljiljani. Tu su i retke vrste iz porodice tulipana, kao što su Tulipa biflora, ili Tulipa orphanidea, koja je retkost i koja opstaje zahvaljujući izolaciji.
U Bosni i Hercegovini postoji značajan broj endemskih vrsta. Bosanski ljiljan je endemska vrsta iz centralne Bosne koja raste na krečnjačkom tlu. Dugo se smatralo da je ova vrsta varijetet pirinejskog ljiljana ili halkedonskog ljiljana. Molekularno-genetskom analizom utvrđeno je da je ova vrsta srodna kranjskim ljiljanima. U predjelima Bosne raste vrsta Lilium jankae koja je dugo bila neklasifikovana.
Fauna
Pojedine životinje koje su istrebljene širom Evrope održale su se u Bosni i Hercegovini bez ljudskog ometanja. Neke vrste životinja razvile su se autohtono (nezavisno od životinja u drugim regijama).
Na kratkoj morskoj obali nailazimo na uobičajene riblje vrste Jadranskog mora. Ribe planinskih rijeka i potoka su naročito interesantne; u čistim planinskim jezerima očuvane su ugrožene riblje vrste. U rezervatu Hutovo blato žive jegulje. Hutovo blato je park prirode kome pripadaju mnoge bare i močvare. Tu se mogu posmatrati i brojne druge životinjske vrste, poput rakova.
Zmije koje žive u BiH su velikim dijelom otrovnice.
Izuzetno bogat svijet ptica očuvan je u bosanskim planinama. Zelena žuna živi u listopadnim šumama, a crna žuna u četinarskim. Lešinari su prisutni na mnogim planinama. Od ptica grabljivica tu su suri orlovi (karakteristični za planine i krajeve blizu mora), i sokolovi vetruške (rasprostranjeni u cijeloj zemlji). Planinski sokolovi žive u području Hercegovine. Broj vrsta insekata je gotovo neprebrojiv.
Najveća životinja BiH je ugrožena vrsta mrkih medvjeda.
IC 623
IC 623 (također poznat kao MCG 1-27-17, PGC 31356 i UGC 5748) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 304 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Sekstant. Najveći prečnik je 1,00 (88 hiljada sg) a najmanji 0,4 uglovnih minuta (35 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio Stephane Javelle 7. aprila 1893. godine.
Dubrava (Hrvatska)
mini|280px|Dubrava, rimokatolička crkva "Sv. Margareta" Dubrava je naseljeno mjesto i općina u Hrvatskoj, u Zagrebačkoj županiji.
IC 623
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Mosul
Mosul (arapski: الموصل al-Mawṣil, kurdski: موصل Mûsil, sirijski: ܢܝܢܘܐ Nîněwâ, turski: Musul) je grad u sjevernom Iraku i glavni grad provincije Ninva. Prostire se s obje strane rijeke Tigris, a pet mostova povezuje dijelove grada na lijevoj i desnoj obali rijeke. Udaljen je nekih 396 km od Bagdada, u pravcu sjeverozapada. Broj stanovnika 1987. godine je iznosio 664.221, a prema procjenama u gradu je 2002. živjelo 1.740.000 a 2010. godine 1.800.000 stanovnika, što ga čini trećim najmnogoljudnijim gradom u Iraku, poslije Bagdada i Basre.
Grad je i sjedište "Univerziteta Mosul" i njegovog poznatog medicinskog koledža, jednog od najvećih obrazovnih i naučnoistraživačkih centara u Iraku i na Bliskom istoku.
Mosul i njegova okolina imaju etnički i vjerski raznoliko stanovništvo; velika većina njegovog stanovništva su Arapi, sa Asircima, Turkmenima i Kurdima, te drugim, manjim etničkim manjinama koje čine ostatak stanovništva grada. Sunitski islam je najzastupljenija religija, ali postoji značajan broj kršćana, kao i sljedbenika drugih sekti islama i raznih drugih manjinskih religija.
Mosul se smatra jednim od većih i historijski i kulturno značajnijih gradova arapskog svijeta. Zbog strateškog položaja Mosula, on tradicionalno služi kao središte međunarodne trgovine i putovanja. Sjevernomesopotamski dijalekt arapskog jezika, poznatiji kao Moslawi, nazvan je po gradu Mosulu i široko se govori u regiji.
Historijski gledano, važni proizvodi ovog područja uključuju mosulski mramor i ulje.
Zajedno sa obližnjim ravnicama Ninive, Mosul je jedan od historijskih centara asirskog naroda.
Etimologija
Ime grada prvi put spominje Ksenofont u svojim ekspedicijskim dnevnicima u Ahemenidskoj Asiriji 401. godine pne, za vrijeme vladavine perzijskog Ahemenidskog carstva. Tamo on bilježi mali asirski grad "Mépsila" (starogrčki: Μέψιλα) na Tigrisu oko mjesta gdje se danas nalazi Mosul (Anabasis, III.iv.10). Možda bi bilo sigurnije poistovjetiti Ksenofontovu Mépsilu sa mjestom Iski Mosul, ili "Stari Mosul", oko 30 km sjeverno od modernog Mosula, gdje je šest vijekova nakon Ksenofontovog izvještaja izgrađen centar Sasanidskog carstva Bud-Ardhashir. U svakom slučaju, "Mepsila" je bez sumnje korijen modernog imena.
Dubrava (Hrvatska)
Stanovništvo
Na popisu stanovništva 2011. godine, općina Dubrava je imala 5.245 stanovnika, od čega u samoj Dubravi 1.298.
Mosul
Etimologija
U svom sadašnjem arapskom obliku i pravopisu, izraz Mosul, odnosno "Mawsil", znači "tačka povezivanja" - na arapskom. Na istočnoj strani Mosula nalaze se ruševine drevnog grada Ninive, a Asirci još uvijek cijeli grad zovu Niniva (ili Ninweh).
Dubrava (Hrvatska)
Općina Dubrava
Napomena: Nastala iz stare općine Vrbovec.
Mosul
Etimologija
Mosul također ima nadimak al-Faiha ("Raj"), al-Khaḍrah ("Zeleni") i al-Hadbah ("Grbati"). Ponekad se naziva i "Biser sjevera" i "grad od milion vojnika".
Dubrava (Hrvatska)
Dubrava (naseljeno mjesto)
Napomena: ''U popisima od 1953. do 1981. iskazivana su bivša naselja Dubrava I, Dubrava II te naselje Dubrava III. U 1991. bivša naselja Dubrava I i Dubrava II spajaju se u naselje Dubrava, a naselje Dubrava III mijenja ime u Žukovec. Sadrži podatke za bivša naselja Dubrava I i Dubrava II te za naselje Žukovec do 1948.''
Mosul
Antičko doba i rani srednji vijek
thumb|desno|Muzej Mosul je drugi najveći muzej u Iraku nakon Nacionalnog muzeja Iraka u Bagdadu. Sadrži drevne mezopotamske artefakte, uglavnom asirske. thumb|desno|Hram Imama Yahya Abu Al Qasima thumb|Desno|Niniva - Mashki Gate(Muška kapija) Područje u kojem se nalazi Mosul bilo je sastavni dio Asirije još u XXV vijeku prije nove ere (u daljem tekstu i pne). Nakon Akadskog carstva (2335–2154 pne), koje je ujedinilo sve narode Mezopotamije pod jednom vlašću, Mosul je ponovo postao kontinuirani dio prave Asirije od oko 2050. godine pne do pada Neoasirskog carstva između 612. i 599. godine pne. Mosul je ostao unutar geopolitičke provincije Asirije još 13 vijekova (kao dio Ahemenidske Asirije, Seleukida, rimske Asirije i Sasanijskog Asoristana) sve do ranih muslimanskih osvajanja sredinom VII vijeka. Nakon muslimanskih osvajanja, region je doživio postepeni priliv muslimanskih arapskih, kurdskih i turskih naroda, iako autohtoni Asirci i dalje koriste ime Athura za crkvenu pokrajinu.
Niniva je bila jedan od najstarijih i najvećih gradova u antici, a naseljena je već 6000. godine pne. Grad se pominje u Starom asirskom carstvu (2025–1750), a za vrijeme vladavine Šamši-Adada I (1809–1776 pne) bio je naveden kao centar obožavanja boginje Ištar, što je ostalo i za vrijeme Srednjeg Asirskog carstva. (1365–1056 pne). Tokom Neoasirskog carstva (911–605 pne) Niniva je porasla u veličini i važnosti, posebno od vladavine Tukulti-Ninurte II i Ashurnasirpala II (883–859 pne) nadalje; odabrao je grad Kalhu (biblijski Calah, moderni Nimrud) kao svoju prijestolnicu umjesto drevne tradicionalne prijestolnice Aššura (Ašura), 30 km od današnjeg Mosula.
Nakon toga, uzastopni asirski carevi-monarsi, kao što su Salmanaser III, Adad-nirari III, Tiglat-Pileser III, Salmaneser V i Sargon II, nastavili su da šire grad. Oko 700. godine prije nove ere, kralj Senaherib je napravio Ninivu kao novu prijestolnicu Asirije. Poduzeti su ogromni građevinski radovi, a Niniva je po veličini i značaju zasjenila Babilon, Kalhu i Aššur, čineći ga najvećim gradom na svijetu. Brojni naučnici vjeruju da su Viseći vrtovi Babilona u stvari bili u Ninivi.
Mosul (tada asirski grad Mepsila, koji su osnovali bivši stanovnici na ruševinama svoje bivše prijestolnice) kasnije je naslijedio Ninivu kao mostobran na Tigrisu na putu koji je povezivao Asiriju i Anadoliju s kratkotrajnim Medijanskim carstvom i naslijedivši Ahemenidsko carstvo ( 546–332 pne), gdje je bio dio geopolitičke provincije Athura (Asirija), gdje je regija, i Asirija općenito, doživjela značajan ekonomski preporod.
Mosul je postao dio Seleukidskog carstva nakon Aleksandrovih osvajanja 332. godine pne. Iako se malo zna o gradu iz helenističkog perioda, Mosul je vjerovatno pripadao seleukidskoj satrapiji Sirije, grčki izraz za Asiriju („Sirija“ je izvorno značila Asirija, a ne moderna nacija Sirije), koju je Partsko carstvo osvojilo oko 150. godine pne.
Mosul je ponovo promijenio vladara s usponom Sasanidskog carstva 225. godine i postao dio sasanidske provincije Asōristān. Kršćanstvo je bilo prisutno među autohtonim Asircima u Mosulu još u I vijeku, iako je drevna mezopotamska religija ostala jaka do IV vijeka. Postao je biskupsko sjedište Asirske crkve Istoka u VI vijeku.
Godine 637 (drugi izvori kažu 641), tokom perioda halife Omera, Mosul je pripojen Rašidunskom halifatu od strane Utbe ibn Farqad al-Sulami tokom ranih arapskih muslimanskih invazija i osvajanja, nakon čega se Asirija raspala kao geopolitički entitet.
Od IX vijeka do 1535. godine
U kasnom IX vijeku predstavnik turske dinastije Ishak ibn Kundaj i njegov sin Muhamed preuzeli su kontrolu nad Mosulom, ali je 893. godine Mosul ponovo došao pod direktnu kontrolu Abasidskog halifata. Početkom X vijeka Mosul je došao pod kontrolu domaće arapske dinastije Hamdanid. Iz Mosula, koji su pod Abdullahom ibn Hamdanom i njegovim sinom Nasir al-Dawlaom proširili svoju kontrolu nad Gornjom Mezopotamijom tokom nekoliko decenija, prvo kao guverneri Abasida, a kasnije kao de facto nezavisni vladari. Jedan vijek kasnije istisnula ih je dinastija Ukajlida. Ibn Hawqal, koji je posjetio Mosul 968. godine, opisao ga je kao prekrasan grad naseljen uglavnom Kurdima.
Mosul je osvojilo Seldžučko carstvo u XI vijeku. Nakon perioda pod polunezavisnim atabegom kao što je Mawdud, 1127. postaje centar moći dinastije Zengid. Saladin je neuspješno opsjedao grad 1182., ali je preuzeo kontrolu nad njim 1186. U XIII vijeku su ga zauzeli Mongoli predvođeni Hulagu Kanom, ali je bio pošteđen uobičajenog razaranja pošto je njegov guverner Badr al-Din Lu'lu' pomogao kanu u svojim narednim pohodima na Siriju.
Nakon poraza Mongola u bici kod Ain Jaluta protiv Mameluka, Badr al-Dinov sin je stao na stranu ovih potonjih; što je dovelo do uništenja grada. Kasnije je ponovo dobio određeni značaj, ali nikada nije povratio svoj prvobitni sjaj. Mosulom su od tada vladali Mongolski Ilkhanat i Jalairidski sultanat i izbjegao je Timurovu destruktivnost.
Godine 1165. Benjamin od Tudele je prošao kroz Mosul; napisao je da je u Mosulu pronašao malu jevrejsku zajednicu procijenjenu na 7.000 ljudi, koju je vodio rabin Zakkai, vjerovatno povezanu s Davidovom lozom. Početkom XVI vijeka, Mosul je bio pod turkmenskom federacijom Ağ Qoyunlua, a 1508. godine ga je osvojila dinastija Safavida u Iranu.
Infrastruktura
Brana u Mosulu izgrađena je 1980-ih za snabdijevanje Mosula električnom energijom i vodom. Uprkos tome, prekidi u vodosnabdijevanju su i dalje česti.
Pet mostova prelaze Tigris u Mosulu, od sjevera ka jugu:
Tokom bitke za Mosul (2016–17) između ISIL-a i iračke vojske uz podršku međunarodne koalicije, dva mosta su oštećena u koalicijskim zračnim napadima u oktobru 2016., druga dva u novembru, a Stari most je onesposobljen početkom decembra. Prema BBC-ju, krajem decembra mostovi su bili ciljani da poremete opskrbu snaga ISIL-a u istočnom Mosulu iz zapadnog Mosula.
Tokom posljednjih faza bitke za ponovno zauzimanje Mosula, Lise Grande je izjavila da bi prema početnoj procjeni, popravka osnovne infrastrukture koštala preko milijardu dolara. Ona je navela da dok se stabilizacija u istočnom Mosulu može postići za dva mjeseca, u nekim okruzima Mosula može potrajati godinama, pri čemu je šest od 44 okruga gotovo potpuno uništeno. Svaki okrug Mosula pretrpio je laku ili umjerenu štetu.[75] Prema Ujedinjenim nacijama, 15 od 54 stambena okruga u zapadnoj polovini Mosula je teško oštećeno, dok su najmanje 23 umjereno oštećena.
Mosul opslužuje Međunarodni aerodrom Mosul.
Geografija
Mosul se nalazi na 223 metra nadmorske visine u regionu Gornje Mezopotamije na Bliskom istoku. Jugozapadno od Mosula je Sirijska pustinja, a na istoku planine Zagros.
Klima
Mosul ima vruću polusušnu klimu, koja se graniči sa mediteranskom klimom, sa izuzetno toplim, produženim, suhim ljetima, kratkom i blagom jeseni i proljećem, i umjereno vlažnim, relativno hladnim zimama.
Historijski i vjerski objekti
Mosul je bogat starim historijskim mjestima i drevnim građevinama: džamijama, zamkovima, crkvama, manastirima i školama, od kojih mnoge imaju arhitektonske karakteristike i dekorativne radove od značaja. Središtem grada dominira lavirint ulica i kuća iz XIX vijeka. Tržnice su poznate po mješavini naroda koji tu trguju: Arapi, Kurdi, Asirci, irački Jevreji, kurdski Jevreji, irački Turkmeni, Armeni, Jezidi, Mandeanci, Romi i Šabaci.
Muzej u Mosulu sadrži mnogo nalaza sa antičkih lokaliteta starih asirskih glavnih gradova Ninive i Nimruda. Postavljen je oko dvorišta i sa fasadom od mosulskog mramora koja sadrži prikaze života u Mosulu prikazane u obliku tabele. Februara 2015. militanti ISIL-a uništili su drevne asirske artefakte muzeja.
Engleski pisac Agatha Christie živjela je u Mosulu, dok je njen drugi suprug, Max Mallowan, arheolog, bio uključen u iskopavanje u Nimrudu.
Crkve i manastiri
Mosul je imao najveći udio asirskih kršćana od svih iračkih gradova izvan kurdske regije i sadrži nekoliko zanimljivih starih crkava, od kojih neke izvorno datiraju iz ranih stoljeća kršćanstva. Njegove drevne asirske crkve često su skrivene i njihove ulaze u debelim zidovima nije lako pronaći. Neke od njih su pretrpjele pretjeranu restauraciju.
Ostale kršćanske historijske građevine:
Slikarstvo
Takozvana Mosulska slikarska škola odnosi se na stil minijaturnog slikarstva koji se razvio u sjevernom Iraku od kasnog XII do početka XIII vijeka pod pokroviteljstvom dinastije Zangid (1127-1222). Po tehnici i stilu Mosulska škola je bila slična slikarstvu Turaka Seldžuka, koji su u to vrijeme kontrolirali Irak, ali su mosulski umjetnici imali oštriji osjećaj za realizam zasnovan na temi i stepenu detalja na slici, a ne na predstavljanju. u tri dimenzije, što se nije dogodilo. Većina mosulske ikonografije bila je Seldžuka — na primjer, korištenje figura koje sjede prekrštenih nogu u frontalnom položaju. Međutim, određeni simbolički elementi, kao što su polumjesec i zmije, izvedeni su iz klasičnog mezopotamskog repertoara.
Većina slika u Mosulu bile su rukopisne ilustracije - uglavnom naučna djela, knjige o životinjama i lirska poezija. Slika na frontispisu, koja se sada čuva u Bibliothèque Nationale, Pariz, datira iz kopije Galenovog medicinskog traktata s kraja XII vijeka, Kitab al-diriyak ("Knjiga protivotrova"), dobar je primjer ranijeg rada škole u Mosulu. . Prikazuje četiri figure koje okružuju središnju figuru koja sjedi i drži oreol u obliku polumjeseca. Slika je u nizu cijelih nijansi; crvene, plave, zelene i zlatne. Slovo Küfic je plavo. Ukupni efekat se najbolje opisuje kao veličanstven.
Još jedan frontispis iz sredine XIII vijeka, koji se čuva u Nacionalnoj biblioteci u Beču, na drugu kopiju istog teksta sugerira kvalitet kasnijeg slikarstva u Mosulu. Ima realizma u njenom prikazu pripreme vladarskog obroka i konjanika koji se bave raznim aktivnostima, a slika je jednako nijansirana kao i slika rane mosulske škole, ali je nekako manje duhovna. Kompozicija je razrađenija, ali manje uspješna. U to vrijeme počela je dominirati Bagdadska škola, koja je kombinirala stilove sirijskih i ranih mosulskih škola. Invazijom Mongola sredinom XIII vijeka mosulska škola je okončala djelovanje, ali su njena dostignuća bila uticajna i na mamelučke i mongolske škole minijaturnog slikarstva.
Obrazovanje
Mosul ima nekoliko univerziteta i koledža. To uključuje Univerzitet u Mosulu, koji je najveći univerzitet u gradu, Univerzitet Ninevah, Univerzitetski koledž Al-Hadbaa i Sjeverni tehnički univerzitet.
Također, grad ima više srednjih škola od kojih su neke sa zajedničkim obrazovanjem muškaraca i žena, dok su druge rodno segregirane. To uključuje, ali nije ograničeno na:
Sport
Grad ima jedan fudbalski tim sposoban da se takmiči u vrhu iračkog fudbala – Mosul FC. Univerzitetski stadion Al Mosul je domaći stadion Mosul FC i može primiti do 20.000 ljudi.
IC 2271
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Izet Sarajlić
Izet Sarajlić, zvani Kiko, (Doboj, 16. mart 1930. - Sarajevo, 2. maj 2002.) je bio bosanskohercegovački historičar filozofije, esejist, prevodilac i pjesnik. Objavio je preko 30 knjiga poezije, od kojih su neke prevedene na 15 stranih jezika.
Biografija
Djetinjstvo je proveo u Trebinju i Dubrovniku, a 1945. se nastanjuje u Sarajevu, u kojem će ostati sve do kraja svog života. Izet Sarajlić je u Sarajevu pohadao mušku gimnaziju, a u svijet jugoslavenske poezije ulazi kao devetnaestogodišnjak, zbirkom poezije U susretu. Diplomirao je na Filozofskom fakultetu u Sarajevu, odsjek Filozofije i komparativistike. Za vrijeme studija na Filozofskom fakultetu radio je i kao novinar i pisao je poeziju. Član Akademije nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine i Udruženja nezavisnih intelektualaca Krug 99. Radio je kao redovni profesor na Filozofskom fakultetu u Sarajevu. Kao član Društva pisaca BiH, zajedno sa Huseinom Tahmiščićem, Ahmetom Hromadžićem, Velimirom Miloševićem i Vladimirom Čerkezom, pokreće međunarodnu književnu manifestaciju "Sarajevski dani poezije" u organizaciji Društva pisaca BiH 1962. godine.
Murska Sobota
mini|280px|Murska Sobota, rimokatolička katedrala "Sv. Nikolaj" mini|280px|Murska Sobota, gradske četvrti i naseljena mjesta Murska Sobota je naseljeno mjesto i gradska općina, te službeni grad u Sloveniji i sjedište Pomurske regije.
Historija
Do teritorijalne reorganizacije u Sloveniji nalazila se u sastavu stare općine Murska Sobota.
Stanovništvo
Na popisu stanovništva 2011. godine, gradska općina Murska Sobota je imala 19.346 stanovnika, od čega u samoj Murskoj Soboti 11.614.
Gradska općina Murska Sobota
Napomena: Nastala iz stare općine Murska Sobota.
Buch-Sankt Magdalena
Položaj općine Buch-Sankt Magdalena u okrugu Hartberg-Fürstenfel|300px|mini Buch-Sankt Magdalena je od 1. januara 2013. godine nova općina u novostvorenom okrugu Hartberg-Fürstenfeld u austrijskoj saveznoj pokrajini Štajerskoj. Općina je nastala reformom općina u Štajerskoj ujedinjavanjem dviju susjednih općina Buch-Geiseldorf i Sankt Magdalene am Lembergu, koje su do tada pripadale okrugu Hartberg.
Crkva svetog Vaznesenja Hristovog u Nevesinju
Crkva Svetog vaznesenja Hristovog u Nevesinju nalazi se u opštini Nevesinje, Bosna i Hercegovina. Pripada Srpskoj pravoslavnoj crkvi, i Eparhiji zahumsko-hercegovačkoj i primorskoj. Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika, na sjednici održanoj od 27. juna do 2. jula 2005. godine, donijela je odluku da se crkva proglasi za Nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine. Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: Zeynep Ahunbay, Amra Hadžimuhamedović, Dubravko Lovrenović, Ljiljana Ševo (predsjedavajuća) i Tina Wik.
Istorija
Sagrađena je u periodu od 1879. do 1886. godine, kada je, 15. avgusta, i osvećena. Pisanih istorijskih podataka o objektu nema. Do 1936. godine crkva je bila pokrivena kamenim pločama. U toku II svjetskog rata crkva je zapaljena. Nakon rata pretvorena je u skladište vune. Tokom 1951. godine obavljena je restauracija crkve, nakon kojih je crkva ponovo osvećena. Radovi na restauraciji, vršeni su, i u periodu od 1987. do 1988. godine. U periodu nakon 1991. godine u okviru dvorišnog zida crkve, u jugozapadnom dijelu parcele, sagrađen je objekat parohijskog doma.
Opis
U arhitektonskom oblikovanju crkve prisutni su elementi neoromanike vidljivi u pravougaonoj osnovi, masivnim zidovima bez mnogo otvora, jednostavnim izduženim i lučno završenim prozorima i kamenom pravougaonom portalu. Crkve ima pravougaonu osnovu 9,20 x 20,0 m i pripada jednobrodnim bazilikama sa pripratom, naosom i oltarskim prostorom. Zasvedena apsida, na istočnoj strani, u osnovi je izvedena kao polukružna. Visina crkve, mjerena od nivoa terena do krovnog vijenca, iznosi oko 7,30 m, a apside oko 6,0 m. U osovini spoljnog zida zapadne fasade izveden je zvonik približno kvadratne tlocrtne osnove 2,80 x 2,90 metara. Visina zvonika iznosi oko 15 m. Građen je od pravilno tesanog kamena sa cementnim fugama. Konstrukcija zvonika je oslonjena na četiri masivna stuba od kojih su dva «utopljena» u debljinu zida. Stubovi, dimenzija 85 x 80 cm, međusobno su povezani čeličnim zategama, postavljenim u visini kapitela. Stubovi nose konstrukciju bačvastog svoda.
Ikonostas crkve postavljen je 1951. godine na mjesto starijeg kamenog. Ram ikonostasa je izrađen od drveta na koji su pričvršćene ikone, slikane na platnu. Ikone međusobno razdvaja tordirani stub. U kompozicionom pogledu raspored ikona na ikonostasnoj pregradi može da se podijeli na četiri horizontalne cjeline.
Godine 1987/88. tokom renoviranja u unutrašnjosti, na svodu crkve, načinjeno je tzv. nebo.
U sklupu parohijske kuće u Nevesinju postoji biblioteka sa čitaonicom Srpske pravoslavne opštine Nevesinje. Među knjigama se izdvaja Časoslov iz 1761. godine, više oktoiha, cvjetnih trioda, malih i velikih trebnika, tipika, crkvenih kalendara, psaltira, služebnika i dr. U aprilu 2002. godine urađena je restauracija i novo koričenje 87 knjiga u Narodnoj biblioteci u Beogradu.
Jerry Cantrell
Jerry Fulton Cantrell Jr. (rođen 18. marta 1966) američki je muzičar, pjevač, kantautor i gitarist najpoznatiji kao osnivač rock grupe Alice in Chains, u kojem je jedan od pjevača, glavni gitarist i glavni autor pjesama. Grupa je postala poznata širom svijeta početkom 1990-ih, u vrijeme grunge pokreta u Seattleu, te je poznata po svom istaknutom vokalnom stilu i harmoniziranim vokalima koje su izvodili Cantrell i Layne Staley (a kasnije Cantrell i William DuVall). Cantrell je postao jedan od glavnih pjevača 1992. godine na EP-u Sap Alice in Chainsa. Nakon Staleyjeve smrti 2002. Cantrell je preuzeo ulogu glavnog pjevača Alice in Chainsa na većini pjesama koje su se našle na kasnijim albumima: Black Gives Way to Blue (2009), The Devil Put Dinosaurs Here (2013) i Rainier Fog (2018). DuVall pjeva u harmoniji s njim na novim pjesmama te na koncertima pjeva Staleyjeve dionice na starijim pjesmama.
Također ima i samostalnu karijeru te je objavio albume Boggy Depot 1998. i Degradation Trip Volumes 1 & 2 2002. godine. Cantrell je sarađivao i nastupao s Heartom, Ozzyjem Osbourneom, Metallikom, Panterom, Circus of Powerom, Metal Churchom, Gov't Muleom, Damageplanom, Pearl Jamom, The Cultom, Stone Temple Pilotsom, Danzigom, Glennom Hughesom, Duffom McKaganom i Deftonesom, među ostalima.
Cantrellu je britanski hard rock/metal časopis Metal Hammer 2006. dodijelio titulu "Riff Lord" ("gospodar rifova"). Guitar World Magazine postavio ga je 2004. na 38. mjesto ljestvice "100 najboljih heavy metal gitarista svih vremena", dok ga je 2012. postavio na 37. mjesto spiska "Najboljih gitarista svih vremena". Guitar World također je 2008. uvrstio Cantrellovu solističku dionicu na pjesmi "Man In The Box" na 77. mjesto svog spiska "100 najboljih gitarističkih solodionica".
Pridonio je muzici za filmove Nepodnošljivi gnjavator (iz 1996) i John Wick 2 (iz 2017) te za strip Dark Nights: Metal (2018). Pojavio se u filmovima Jerry Maguire (1996) i Rock Slyde (2009). Cantrell je također glumio u pseudodokumentarnim filmovima The Nona Tapes (1995) i AIC 23 (2013) Alice in Chainsa.
Rani život
Cantrell je rođen 18. marta 1966. u Tacomi (Washington); njegovi su majka i otac Gloria Jean Krumpos i Jerry Fulton Cantrell. Odrastao je u Spanawayu i najstarije je od troje djece. Otac mu je ratni veteran, a majka je bila amaterska orguljašica i sviračica melodike koja je radila kao administrativna asistentica u Clover Park School Districtu u okrugu Pierce.
Njegova baka s majčine strane bila je Norvežanka, dok mu je djed s majčine strane bio Čeh.
Nakon što je Cantrell naučio pisati, svoj je životni cilj napisao u knjizi My Book About ME Dr. Seussa tako što je rečenicu "Kad odrastem želim biti..." dovršio riječima "rock zvijezda".
Cantrellov otac, Jerry Sr., ratni je veteran koji se borio u Vijetnamskom ratu. Najranije sjećanje iz djetinjstva Jerryja Juniora bilo je upoznavanje oca nakon njegovog povratka iz rata, kad je imao tri godine. Njegovi su se roditelji rastali kad je imao sedam godina zbog ratnih opterećenja te su Cantrella u Tacomi odgojile njegova majka, Gloria, i njegova baka s majčine strane. Porodica je živjela od socijalne pomoći i bonova za hranu. Njegov je otac glavni lik u pjesmi "Rooster", koju mu je Cantrell napisao u počast, te se njegova majka Gloria također imenom pojavljuje u pjesmi. Otac i sin također su se zajedno pojavili u muzičkom spotu za "Rooster", u kojem se Jerry Sr. prisjeća rata.
Cantrell se preselio sa svojom majkom u Spanaway gdje je pohađao niže razrede srednje škole. Njegov prvi posao bilo je raznošenje novina. Cantrell je kasnije pohađao srednju školu Spanaway Lake High School, te je, prije nego što je dobio svoju prvu gitaru, bio član srednjoškolskog zbora koji je išao na mnoga državna takmičenja. Cantrell je tokom posljednje godine srednje škole postao predsjednik zbora, kvartet je pjevao himnu SAD-a na košarkaškim utakmicama i pobjeđivao na takmičenjima s najvišim ocjenama. Cantrell je naveo da je njegovo zanimanje za mračnije muzičke tonove počelo već u to vrijeme: "U zboru smo pjevali gregorijanske korale iz 14. i 15. stoljeća a cappella. Bila je to jeziva crkvena muzika." Njegovi zborski i dramski učitelj bili su njegova dva najveća motivatora za muzičku karijeru. Kad je prvi album Alice in Chainsa postigao zlatnu nakladu, Cantrell je poslao zlatnu ploču obojici učitelja. Završio je srednju školu 1984. godine.