cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Perzijska književnost
Predislamska Perzijska Književnost
Niti jedan tekst posvećen literarnoj kritici nije preživjeo iz predislamske Perzije. Ali postoji par Pahčavijevih eseja poput Bab-e edteda’I-ye Kalile va Demne koji se smatraju literarnom kritikom. Neki istraživači su zaključili da su predislamskoj Perziji postojala djela o elokvenciji, kao što je Karvand. Takve knjige nisu preživjele. Postoje i indikacije da je perzijska elita bila upoznata sa grčkom retorikom i književnom kritikom.
Pčela
Vrste pčela
Na svijetu ima približno oko 20.000 vrsta pčela gotovo na svim kontinentima.
Perzijska književnost
Srednjovjekovna Perzijska književnost
Iako je za vrijeme Abasijskih halifa ova književnost bila u sjeni arapske, vrlo brzo je perzijski postao jezik književnosti centralne Azije.
Poezija
Dosta dijela se pisalo u stihu i sa rimom iako nisu imali poetski karakter, na primjer skoro sva djela Ibn Sina se rimuju. S druge strane većina pjesama tog perioda su pisane u slavu vladajućih dinastija. Po jednoj dinastiji, Horasani, se razvio i Horasani stil koji se isticao uzvišenim tonom i dikcijom te svojim književnim jezikom. Najpoznatija forma ovog doba su kaside, a vjerovatno najpoznatiji pjesnik kasida je Omar Hajjam.
U 13. vijeku najpoznatija postaje forma pjesama poznata kao gazel i tada se javlja mistična sufijska poezija. Karakteristike ova poezije su relativno jednostavan jezik, bogata metrika i istaknuta emocionalnost. Ali predmet lirike nije bila žena, nego mladići poput robova, vojnika ili šegrta, što je vjerovatno islamska tendencija odvraćanja misli od tuđih žena prema čistoj ljubavi prijatelja ili junaka. Najznačajniji predstavnik ove forma i stila je Sadijev Bustan.
U 15. vijeku Indijski stil preovladava u poeziji, a glavni predstavnik je Amir Khosrow Dehlavi.
Pčela
Evropske vrste pčela
U Evropi postoje različite vrste medonosnih pčela. Razlikuju se po boji, građi tijela, ponašanju, sposobnosti prikupljanja nektara, polena i dr. 300px|mini|desno|Kranjske pčele na saću
Medonosna pčela
Medonosna pčela je društveni insekt, čije društvo sačinjavaju: matica (1), radilice (od 25 do 150.000 pčela) i trutovi (nekoliko stotina). Pčele imaju svoje dalje i bliže srodnike. Po tome što je u svih njih tijelo člankovito svrstavamo ih u kolo zglavkara, a što imaju izdvojene članke i tjelesne djelove: glavu, grudi, trbuh i noge i što dišu na dušnik čine klasu insekata. Insekte koji imaju opnasta krila i usta podešena za srkanje i lizanje hrane ubrajamo u red opnokrilaca. U ovaj red spada i pčela. Prve pčele živjele su usamljenim životom, tj. svaka ženka sakupljala je hranu za sebe i svoje leglo, a tako žive i sadašnje vrste koje su ostale na nižem stepenu razvoja. Međutim, današnja medonosna pčela razvila se kao društvena životinja te živi u velikim zajednicama. Domovina medonosne pčele jos nije tačno utvrđena, jer su tragovi prahistorijskog života pčela vrlo oskudni. Neki naučnici smatraju da je domovina medonosne pčele Indija, dok drugi tvrde da je to srednja Evropa. Međutim, do sada su samo u Njemačkoj, Francuskoj i Čehoslovačkoj nadjene okamenjene pčele najstarijih oblika. Prema svojoj rasprostranjenosti medonosna pčela se dijeli na tri područja: - prvo područje obuhvata Evropu, Afriku i Aziju bez južnog i istočnog djela, - drugo područje obuhvata južnu i istočnu Aziju, tj. Indiju, Kinu i Japan, - treće područje obuhvata čitav američki kontinent i Australiju (u Sjevernu Ameriku pčele su prenesene početkom XVII vijeka, a u Južnu Ameriku i Australiju početkom XVIII vijeka).U različitim klimama formirale su se različite rase medonosne pčele. One se međusobno razlikuju po boji i ponašanju. S obzirom na te njihove osobine razlikujemo nekoliko rasa medonosne pčele. Sve rase medonosne pčele mogu se podijeliti u dvije grupe:
Perzijska književnost
Rječnici
Postoji oko 200 leksikografskih djela od kojih najraniji potiču još i iz doba oko 6. vijeka. Među njima 1645. napisan je perzijsko-latinski rječnik. U Oxfordovom izdanju je 1770. izašao perzisko-engleski rječnik, a perzijsko-ruski se pojavio 1869.
Sufijska književnost
Asrar al-Tawhid od Abusaeid Abolkheira smatra se značajnim djelom perzijske sufijske književnosti. Neki najomiljeniji perzijski pisci bili su sufije. Rumi se smatra i pjesnikom i osnivačem rasprostranjenog sufijskog reda. Njegovu tematika i stil su oponašale mnoge sufije iz svih dijelova svijeta. Mnoga značajna djela mistične sufijske književnosti nisu poezija, među kojima i već pomenuti Asrar al-Tawhid.
Zapadnjačka književnost
Na Zapadu je perzijska književnost bila nepoznata sve do 19. vijeka. Tek tada je došlo do prevođenja nekoliko srednjovjekovnih perzisjkih pisaca, ali njihova djela su ostavila veliki utjecaj na Zapadnječke pjesnike i književnike.
Pčela
Medonosna pčela
U prvu grupu spadaju kranjska, kavkaska, sjevernoafrička, zapadnoafrička i madagaskarska pčela. Drugoj grupi pripadaju italijanska, žuta kavkaska, grčka, sirijska, palestinska, egipatska i saharska pčela. Crne ili tamne pčele žive uglavnom u sjevernim i srednjim dijelovima Evrope i na Balkanu, dok su žute rase rasprostranjene u južnim djelovima Evrope i u centralnom djelu Balkanskog poluostrva. U Bosni i Hercegovini živi kranjska pčela sa svoja dva varijateta: sivka, koja se po spoljačnjim osobinama nalazi izmedju crnih i žutih pčela i banatska žuta pčela, koja je vjerovatno postala ukrštanjem crne i žute. U crne spadaju: njemačke, kavkaske, grčke. U žute spadaju: italijanska, žuta kavaska, sirijska, egipatska, kiparska.
Perzijska književnost
Njemačka književnost
1819 Goethe je objavio zbirku pjesama pod nazivom Zapadno-istočni Divan potpuno inspirisanu prevodom Hafiza (1326-1390). Njemački filozof Niče je napisao knjigu Tako je govorio Zaratustra (1883-1885) u kojoj se pojavljuje stari perzijski prorok Zoroaster (iz otprilike 1700. g. p. n. e.)
Engleska književnost
Neka djela Firdusijeve Šahname je 1832. objavio James Atkinson, fizičar zaposlen u Britanskoj Istočno Indisjkoj kompaniji. Jedno od njih je Matthew Arnold objavio kao ep Rustem i Suhrab. Američki pjesnik Ralph Waldo Emerson je 1876. objavio nekoliko esaja koji se bave perzijskom književnošću. Vjerovatno najpopularniji pisac krajem 19. i početkom 20. vijeka u Evropi bio je Omer Hajjam (1048-1123) kojeg je Edward Fitzgerald preveo 1859. U Perziji su Hajjama više cijenili kao naučnika nego kao pjesnika, ali početkom prošlog vijeka on je postao jedan od najčešće citiranih pjesnika na engleskom jeziku. Pored Hajjama značajan je i Rumi kojeg su preveli mnogi poznati autori, poput A. J. Arberrya. Osim njih dvojice moguće je naći prevode i Hafiza, Sadia, Nezamija ili Firdusija, dok su ostali pjesnici i njihova djela rijetko prevođeni i teško ih je pronaći na engleskom području.
Švedska književnost
Tokom 20. vijeka švedski baron Eric Hermelin je preveo brojna djela klasične Perzije. Preveo je mnoge pjesnike, među kojima se nalaze i Farid al-Din Attar, Rumi, Ferdowsi, Omar Khayyam, Sa'adi i Sana'i. Posebno ga je privlačila mistična sufijska poezija. U posljednje vrijeme Ashk Dahlén je popularizirao i još neka druga djela perzijske književnosti.
Pčela
Matica
300p|mini|desno|Pčela pri ulasku u [[pčelinjak]] Matica je jedina spolno zrela ženka u pčelinjem društvu, čiji je zadatak nošenje jaja i time obezbjeđivanje opstanka društva, kao i držanje pčelinjeg društva na okupu putem feromona koje luči. Iz oplođenih jaja se razvijaju ženke (radilice ili matice), dok iz neoplođenih se razvijaju mužjaci (trutovi). Matica je znantno veća od radilice i duža od truta. Jedno pčelinje društvo može da ima samo jednu maticu. Ukoliko se desi da se izleže više matica, doći će do podjele društva prirodnim rojenjem. Maticu oplođavaju trutovi. Tokom života matica izlijeće iz košnice samo jednom, pri parenju, i izuzetno ako dođe do rojenja. Oplođena matica polaže jaja u ćelije saća. Iz najvećeg broja jaja izlegu se radilice, iz malog broja jaja izlegu se trutovi, a iz nekoliko posebno ugrađenih matičnjaka izlegu se matice. Matica se rađa iz oplođenog jajeta, a da li će opstati zavisi od ishrane. Dnevno matica može snijeti od 2500 do 5000 jaja. Matica se, od pčele radilice, razlikuje i po izgledu. Njeno tijelo je mnogo duže i trbušni dio tijela je otvorenije (bronzane) boje, noge su duže, a leđa bez dlačica. Na zadnjim nogama ona nema korpice za odlaganje cvijetnog praha (kao radilice) i oblik žaoke je drugačiji nego kod radilice. Matica se u košnici kreće u pravcu kretanja Sunca. Ujutro je na istočnom dijelu košnice, u podne je između središnjih ramova, a uveće na zapadnoj strani.
Perzijska književnost
Historijske prekretnice
Snažna promjena je nastupila u 19. vijeku na polju perzijske književnosti u Iranu. Početak ove promjene označio je događaj sredinom istog vijeka, optužba premijera države Amir Kabira da pjesnik laže u svojoj kasidi da bi uveličao kralja. Ovo je bio samo izraz sveopćeg mišljenja velikih pisaca da perzisjka književnost treba promijenu i novu vezu sa socijalnim prilikama u zemlji.
Pčela
Trut
Trut je spolno razvijen mužjak i u jednoj košnici ih je od pet do šest stotina, izuzetno može ih biti i više hiljada. Izliježe se iz neoplođenih jaja tzv. djevičanskim rađanjem (partenogenezom). Cilj truta je sparivanje sa maticom, te nikakve druge uloge nemaju u društvu. Za razliku od ženki oni ne posjeduju žaoku. Nešto je veći od radilice, a manji je od matice. Ne sakuplja nektar iz vjetova i nema korpica za polen na nogama. Također, nema žlijezda za lučenje voska, niti za mliječ.
Perzijska književnost
Historijske prekretnice
Početkom 20. vijeka novi načini razmišljanja i filozofski poegledi koji su se naravno odrazili i na književnost doveli su do revolucije u periodu 1906-1911. Sada je književnost imala za cilj opisati svijet relistično, onakvim kakav on i jeste. Ali Akbar Dehkhoda i Abolqasem Aref su glavni predstavnici ovog perioda koji su u poeziju unijeli nove sadržaje i nove forme. Neki kritičari smatraju da je ovaj trend imao za rezultat da se pisci osjećaju kao vođe društva koji su na ovaj način iskušavali mogućnosti i granice društvenih promjena. U ovom periodu dolazi i do usvajanja Evropskih, i Zapadnjačkih, književnih trendova, koji su naravno bili prilagođeni potrebama Iranske kulture i društva.
mini|Sadeq Hedayat‎
Pčela
Trut
Služi uglavnom da održava mikroklimu u košnici, za oplođavanje matice i da bude psihološka podrška radilicama u smislu sigurnosti. Pčelinje društvo može da ima nekoliko stotina trutova, a ako se desi da izleže veliki broj njih, radilice ih pobiju.Ako je paša osrednja i duže traje a matica starija i ima dosta trutovskog saća, pčele će odgajati veći broj trutova.
Radilica
300p|desno|mini|Radilica sakuplja [[polen, toplog, zimskog dana]] Radilica je spolno nerazvijena ženka pčele. Izleže se iz oplođenih jaja i od polaganja jaja do izleganja jedinke prođe 21 dan. Ona obavlja sve poslove u pčelinjem društvu: hrani leglo, sakuplja nektar, cvijetni prah, propolis (pčelinju smolu), gradi saće, održava temperaturu i vlažnost vazduha u košnici, održava čistoću, brani pčelinjak od uljeza, hrani i njeguje maticu, proizvodi med, mliječ, itd. Broj radilica u društvu je promjenljiv i zavisi od rase pčela, godišnjeg doba, plodnosti matice i drugih okolnosti. Dužina života radilice je također promjenljiva, i prije svega zavisi od godišnjeg doba.
Perzijska književnost
Historijske prekretnice
Za najmodernijeg pisca ovog doba smatra se Sadeq Hedayat, koji pisao između dva svjetska rata, i pružio sekularnu kritiku iranskog društva.
Perzijska kjnjiževnost u Afganistanu je također pretrpila snažnu promijenu u ovom periodu, prvensveno zbog novih socijalnih prilika. Promijenu je donio list Saraj’ul Akhbar kojeg je pokrenuo Mahmud Tarzi nakon što mu je omogućen povratak iz Turske u koju je bio prognan. Iako je ovakakv tip novina postojao i ranije, ovaj list je postavio nove standarde u novinarstvu i u poeziji koja je sada sve više odražavala sliku društva. Poslije su se javili i drugi utjecajni listovi ovog tipa koji su donijeli značajne pisce poput Ghary Abdullaha, Abdul Hagh Beytata i Khalil Ullah Khalilia, Mahmud Farania, Baregh Shafi’ia, Solyman Layegha, Vasef Bakhtaria, Asadullah Habiba te Latif Nazemia. Na afganistansku književnost su uticali prvenstveno iranski pisci, ali i evropski, među kojima prvenstveno Rusi.
Iste promjene su nastupile i u Tadžikistanu, ali pisci ovog područja su većinom samo imitirali evropske trendove. Samo par pisaca se smatra usitinu drugačijim i posebnim, a to su Golrokhsar Safi Eva, Mo'men Ghena'at, Farzaneh Khojandi i Layeq Shir-Ali.
Kratka priča
Historijski gledano, kratka priča pisana na perzijskom je prošla kroz tri faze: formativni period, period razvoja i period različitosti. Glavna karakteristika i posebnost poslijeratne perzijske proze u sve tri faze njenog razvoja je posvećenost stilu i tehnici pisanja. Kada je stil u pitanju postoje dva pravca: slijeđenje svakodnevnog neknjiževnog govora ili lirski tonalitet u prozi.
Formativni period
Mohammad Ali Jamalzadeh (1895-1997) se smatra prvim modernim piscem na perzijskom području. Njegove priče su više orijentisane prema toku radnje nego prema raspoloženju i razvijanju likova. Za razkliku od njega, Sadeq Hedayat (1903-51), je pisac koji je zapravo donio fundamentalne promijene i uveo modernizam u prozu. njegove priče su pisane jednostavnim i pomalo lucidnim jezikom, i uključuju razne poglede poput realizma, naturalizma i nadrealističke fantazije, zahvaljujući čemu su se razvili novi modeli u ovoj književnoj vrsti. Eksperimentisao je i sa hronologijom toka radnje i sa ne-linearnom fabulom. Fokus njegovih djela bila je psihološka složenost i ranjivost pojednica. Tematski, najveći utjecaj je imao Bozorg Alavi, koji je slikao ideološki motivisane likove u borbi protiv socijalne nepravde. Sadeq Chubak po ugledu na William Faulknera i Ernest Hemingwaya za svoje likove uzima marginalne članove društva poput uzgajivača golubova, prostitutki ili ovisnika o opijumu. Na ovaj način on čitaoce suočava sa događajima kojim su i sami bili svjedoci u svakodnevnom životu ali su odbili razmišljati o njima.
Period razvoja
Ovaj period traje od pobuna 1953 do revolucije 1979, obje godine su označile prekretnicu u političkom smislu.
Jalal Al-e Ahmad je pisac koji je pisao i u prvom i u drugom periodu razvoja perzijske kratke priče. U njegovim pričama se osjeti i povezanost sa piscima koloniziranih zemalja. Sve njegove priče odražavaju i njegova politička uvjerenja.
Simin Daneshvar (1921- ) je prvi značajniji ženski moderni pisac. Najpoznatija je po svom romanu Savusun (1969), ali i njene priče su vrijedne spomena jer obrađuju socijalnu isključenost perzijske žene iz drušva, ali i komentarišu politička dešavanja iz ženskog ugla.
Period različitosti
U periodu nakon revolucije 1979 svu perzijsku književnost karakteristiše dinamično eksperimentisanje sa tehnikama naracije, načinom prezentacije fabule, strukturom i izboru slika. Isto kao i ostala moderna književnost, i perzijska iskazuje nesigurnost i sumnje, napetost, paradoks i dileme. Ona govori o početku ali ne i o kraju. Iako postoji već skoro stotinu godina moderna perzijska književnostje još uvjek podložna evropskim utjecajima, počevši od "lavine misli" pa do magičnog realizma kojeg je popularizirao Gabriel García Márquez. S druge strane, perzijska proza služi svome narodu kao svjedok teških vremena ali i kao pokretač promijene.
Moderna Perzijska poezija
mini|150p|Nima Youshij Nima Yushij se s pravom smatra osnivačem moderne perzijske poezije. Uveo je značajan broj novih tehnika i formi koje su izdvajale novi način pisanja od starog. Ponudio je i drugačiji pristup klasičnoj poeziji. Njegovo umijeće nije bilo otklanjanje ustaljenog stiha i rime nego se fokusirao na šire strukture koje su bazirane na savremenom shvatanju ljudske i socijalne egzistencije. Cilj reforme bio je posvetiti poeziju njenom prirodnom identitetu ali pri tome postići i modernu disciplinu lingvističkog izraza. Nima je istovremeno i odbijao mnoge aspekte klasične poezije i zadržao nešto od stare estetike. Međutim najznačajniji njegov doprinos je ubjeđenje koje prevladava u čitavoj modernoj eri, da tradicionalni načini pisanja mogu biti reformisani.
Pjesnikinja Simin Behbahani je Nimin stil prilagodila formi gazela, i tako doprinijela historijskom razvoju ove klasične perzijske forme. Tradicionalnim vrijednostima dodala je svakodnevne događaje i razgovore te teatralne teme. Eksperimentisala je sa tradicionalnim formama perzijske poezije.
Mehdi Akhavan Sales je prvi koji je na perzijskom pisao slobodnim stihom. Kritičari ga smatraju jednim od najboljih savremenih perzijskih pisaca. Njegova ambicija je bila uvesti novi način pisanja u perzijsku poeziju.
Forough Farrokhzad je pjesnikinja značajna po tri stvari. Prvo po tome što je među prvima prihvatila novi, Nimijev način pisanja, onda po tome što je prva žena koja je slikovito izložila privatnu seksualnost iz ženskog pogleda na svijet. I treće, što je svoju književnu ulogu prenijela i eksperimentisala sa glumom, slikanjem i snimanjem dokumentarnih filmova.
Spisak dobitnika Zlatnog ljiljana (Mrkonjić Grad)
U ovom članku nalazi se spisak dobitnika Zlatnog ljiljana, vojnog odlikovanja Armije RBiH, sa područja općine Mrkonjić Grad.
Sandalj Hranić Kosača
mini|250px|Posjed velikog vojvode bosanskog Sandalja Hranića Kosače Sandalj Hranić Kosača (cca 1370 - 15. mart 1435) bio je vojvoda rusaga bosanskog, bosanski velmoža iz roda Kosače.
Porijeklo i naslijeđe
Sandalj Hranić Kosača sin je Hrane Vukovića, a sinovac vojvode Vlatka Vukovića. Imao je braću kneževe Vukca i Vuka Hranića. Njegov nasljednik na čelu roda je sinovac, sin Vukca Hranića, Stjepan Vukčić Kosača. Sandalj ga je uvrštavao među važnije predstavnike roda Kosače zajedno sa braćom, prilikom prodaje svoga dijela Konavala Dubrovčanima juna 1419. godine. Uzima se da je Sandalj rođen oko 1370. godine, a umro je 15. marta 1435. Na čelu roda Kosače je od 1393, kada se prvi put i spominje u savremenoj građi. Od svoga strica, vojvode Vlatka Vukovića, Sandalj je naslijedio posjed, plemenitu baštinu, i titulu vojvode. To mu je omogućilo da odmah preuzme i istaknutu poziciju u krugu najuglednijih bosanskih velmoža. Redovno se nalazi u krugu najjače vlastele uz bosanske kraljeve kao savjetnik, ručnik i svjedok. Njegov najpoznatiji diplomata bio je Pribislav Pohvalić.
Sandaljeva vjerska orijentacija pokazuje sklonost prema Crkvi bosanskoj. Nije bio član hijerarhije Crkve bosanske, ali je priznavao njeno mjesto i ulogu u bosanskom društvu. Bio je oženjen ženama pravoslavne i katoličke vjerske pripadnosti.
Posjed i rezidencije
thumb|250px|desno|[[Stari grad Blagaj, rezidencija Sandalja Hranića Kosače.]] Sandaljev posjed obuhvatao je područje od sliva Neretve do sliva Drine sa Fočom i Goraždem, Polimlje sa Prijepoljem, Brezom i Pljevljima, i od Vrhbosne preko Zagorja, Dabra, Popova , Ljubomira, Ljubinja , Bileće, Cernice i Vrsinja , do Kotora i Novi (Sveti Stefan) u župi Dračevici. Bio je i gospodar polovine župe Konavli koju je dijelio s knezom Pavlom Radinovićem iz bosanske vlastelinske porodice Pavlovići. Zajedno s punicom, banicom Ankom, i drugom suprugom, Katarinom Vuković Hrvatinić, miraz iz drugog braka, Ostrovicu, i prava na Skradin prodao je Mlečanima 1410. godine. Svoju polovinu posjeda u Konavlima prodaje Dubrovčanima 1419. godine, a svoja prava na Kotor Mlečanima 1423.
Najpoznatije Sandaljeve rezidencije bile su u Blagaju (Bišće), Novom, Kozmanu, Samoboru, Kuknju i Ključu. One su omogućavale kontrolu prostranog posjeda. Tokom godine često je mijenjao mjesto boravka. Njegov itinerarij predstavlja jednog od najpokretljivijih bosanskih velmoža srednjeg vijeka. Sandalj je boravio 1412. u Budimu na turniru evropskih vladara i velmoža koji je priredio ugarski kralj Sigismund Luksemburški. Nije bio vitez Zmajevog reda, kako se postavlja, jer nijednom nije zabilježen u tom svojstvu. Sandalj je u Dubrovniku stekao posjede i imao svoju palatu. Bio je i dubrovački plemić. Njegov dolazak u Dubrovnik 1426. bio je spektakularno primanje jednog stranca. U Dubrovniku je imao svoje depozite u kojima je čuvao dragocjenosti. Prodaja dijela Konavala omogućila mu je ulaganje novca na dobit u Dubrovniku od kojeg su on i njegovi nasljednici imali značajne kamate od dvije glavnice u iznosu od 600 dukata. Od Dubrovčana je primao konavoski dohodak u iznosu od 500 perpera. Imao je carine u Vrapču, Ledenicama, Glasincu, a najveće dobitke imao je iz carine na trgu Drijeva. Od 1410. je vlasnik trga Drijeva i polovine drijevske carine. Drugu polovinu držali su Pavlovići i Radivojevići. U Olovu je dijelio carinu sa Pavlovićima.
Za vrijeme Ostoje
U koaliciji s Hrvojem Vukčićem i Jurjem Radivojevićem zbacuje kralja Stjepana Ostoju 1404. godine i postavlja za kralja Ostojinog brata, Tvrtka II, ali se Ostoja ubrzo vraća na vlast. Proširuje svoj posjed na istočni dio Huma na račun vojvode Radiča Sankovića, a dobija i dio trga Drijeva. Tada je stekao titulu velikog vojvode rusaga bosanskog. Vrhunac u svome razvoju otvara 1405. kada postaje uz Hrvoja Vukčića jedan od najvažnijih bosanskih magnata. Tu poziciju kruniše bračnom vezom s Hrvojevom sinovicom Katarinom. Učestvuje u svim prijelomnim događajima bosanske historije kroz prve tri decenije 15. vijeka. Zajedno s kraljem Ostojom i Zlatonosovićima 1415. godine učestvuje u ubistvu kneza Pavla Radinovića, brata Ostojine supruge, kraljice Kujave Radinović. To mu je donijelo neprijateljstvo s Pavlovićima koje se odražavalo kroz čitavo vrijeme njegovog života.
Vazali
Na svome prostranom posjedu Sandalj je imao vazale koji su bili podređeni njemu i rodu Kosača. Rod Kosača (označavan u izvorima kao pleme) imao je četiri kuće sa svojim predstavnicima. Svi su nosili titule kneževa. Na širem terenu istaknutu ulogu imali su Čemerovići i Pripčići-Mrđenovići na području Gacka i Nevesinja, Vojtanovići na području Dračevice, Vardići na području Goražda i Dobrovojevići na području Vrsinja. Sandaljevim vazalima pripadali su i predstavnici humske vlastele Nikolići, Milatovići i Komlinovići. Važnu ulogu na Sandaljevom posjedu imali su Vlasi (Vlasi u srednjovjekovnoj Bosni), koji su svojom karavanskom trgovinom omogućavali ekonomsko uzdizanje širih prostora u vezama sa Bosne sa Mediteranom. Najveću ulogu među njima imali su Vlasi Stankovići, iz katuna Stanka Perutinića, a koji su pripadali širim okvirima Vlaha Maleševaca.
Brakovi
Iako se oženio tri puta, nije imao potomke. Njegova prva supruga bila je Jelena Crnojević (1396), druga Katarina Vuković Hrvatinić (1405), a treća Jelena Lazarević (1411). Nakon njegove smrti, njegov sinovac Stjepan Vukčić naslijedio je njegovu vladavinu.
IC 1442
IC 1442 je otvoreno zvjezdano jato i nalazi se u sazviježđu Gušterica. Prvo otkriće je napravio Thomas Henry Espinall Compton Espin u septembru 1893. godine.
NGC 7594
NGC 7594 (također poznat kao IC 1478, MCG 2-59-23, PGC 70991 i UGC 12485) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 498 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Pegaz. Najveći prečnik je 1,40 (203 hiljade sg) a najmanji 0,9 uglovnih minuta (131 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio Andrew Ainslie Common u augustu 1880. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Program (čvor)
Program može imati više značenja:
Nedostatak kobalamina
Nedostatak vitamina B12, također znan i kao hipovitaminoza B12 ili nedostatak kobalamina, je zdravstveno stanje u kojem krv i ostala tkiva imaju niži od normalnog nivoa vitamina B12. Simptomi mogu se razvijati polahko i pogoršavati tokom vremena. Pri blagim nesostacima,osoba može osjećati umor i imati anemiju, odnosno smanjen crvenih krvnih ćelija. Kod umjerenog nedostatka, javljaju se upala jezika, čirevi u ustima, nedostatak daha, osjećaj nesvjestice, ubrzani rad srca, nizak krvni pritisak, bljedilo, gubitak kose i jak bol u zglobovima i početak neuroloških simptoma, uključujući nenormalan osjećaj kao što su bockanje i utrnulost,  a može doći i do tinitusa. Teški nedostatak može uključivati simptome smanjenje funkcije srca, kao i teže neurološke simptome, uključujući promjene refleksa, lošu funkciju mišića, probleme s pamćenjem, zamagljen vid, razdražljivost, ataksiju, slabljenje čula okusa, smanjenje nivoa svesti, depresiju, anksioznost, osjećaj krivice i psihozu. Ako se ne liječe, neke od ovih promjena mogu postati nepovratne. Može doći do privremene neplodnosti, reverzibilne uz liječenje. Kod veganske novorođenčadi, neotkriven i neliječen nedostatak može dovesti do slab rast i razvoj i poteškoće s kretanjem.
Znakovi i simptomi
Nedostatak vitamina B12 pojavljuje se polahko i pogoršava se tokom vremena, a često se može pobrkati sa drugim stanjima. Često može ostati neprepoznat, jer se tijelo navikava na osjećaj loše opskrbe. Može proći nekoliko godina da se razvije nedostatak B12.
Nedostatak vitamina B12 može biti okarakterisan anemijom (smanjenje broja crvenih krvnih zrnaca) i prisustvom neuropatiskih ekstremiteta i probavnih poremećaja.< ref name=":3"/> Blagi nedostatak može da ne uzrokuje bilo kakve uočljive simptome, ali samo na nivoima nižim od normalnog, može se javiti niz simptoma kao što su osjećaj umora i slabosti, osjećaj nesvijestice, glavobolje, vrtoglavica, nedostatak daha (ubrzan), upaljen crveni jezik (glositis), niski stepen groznice, drhtavica i trajni osjećaj hladnoće, ubrzan rad srca, hladne šake i stopala, lahke modrice i krvarenje, bleda koža, nizak krvni pritisak, mučnina, želudačne tegobe (dispepsija), gubitak apetita, gubitak težine, žgaravica, zatvor, dijareja, jaka bol u zglobovima, osjećaj abnormalnih senzacija uključujući utrnulost i trnce (kao bockanje iglom) u šakama i stopalima, te zujanje u ušima. Širok spektar povezanih simptoma može uključivati angularni heilitis, čireve u ustima, krvarenje desni, gubitak i stanjivanje dlake, prerano sijedenje, izgled iscrpljenosti i tamne kolutove oko očiju, kao i kao lomljive nokte.
Od svih tih simtoma, najozbiljniji su:
Tretman
B12 se može dodavati oralno ili injekcijom i čini se da je podjednako efikasan kod onih sa niskim nivoom zbog manjkave apsorpcije B12. Kada se velike doze daju na usta, apsorpcija B12 ne zavisi od prisustva unutrašnjeg faktora ili intaktnog ileuma. Umjesto toga, ovi suplementi velikih doza rezultiraju 1% do 5% apsorpcije duž cijelog crijeva pasivnom difuzijom. Općenito je potrebno 1–2 mg dnevno kao velika doza. Čak se i perniciozna anemija može u potpunosti liječiti oralnim putem. The use of a nasal spray is also available. Tabela: Rasprostranjenost nedostatka vitamina B12 u svijetu (serum/plazma B12 < 148 ili 150 pmol/L)'''
Liječenje i prevencija
Liječenje se sastoji od oralnog ili ubrizganog dodatka vitamina B12; u početku u visokim dnevnim dozama, nakon čega slijede manje česte niže doze kako se stanje poboljšava. Ako se pronađe reverzibilni uzrok, treba ispraviti ako je moguće. Ako se ne pronađe reverzibilni uzrok ili se ne može eliminirati, obično se preporučuje doživotna primjena vitamina B12. Dostupan je i sprej za nos. Manjak vitamina B12 se može spriječiti suplementima i to se preporučuje trudnicama vegetarijancima i veganima i nije štetan za ostale. Rizik od toksičnosti zbog vitamina B12 je nizak.
Epidemiologija
Procjenjuje se da se nedostatak vitamina B12 u Sjedinjenim Državama i UK javlja kod oko 6% osoba mlađih od 60 godina i 20% onih starijih od 60 godina. Procjenjuje se da je u Latinskoj Americi pogođeno oko 40%, a može biti i do 80% u nekim dijelovima [[Afrika|Afrike i Azije. Marginalni nedostatak je mnogo češći i može se pojaviti u do 40% zapadnih populacija.
Historija
Između 1849. i 1887. Thomas Addison opisao je slučaj perniciozne anemije, a William Osler i William Gardner prvi su  opisali slučaj neuropatije;  Hayem je opisao velike crvene ćelije u perifernoj krvi u ovom stanju, koje je nazvao "gigantska krvna zrnca" (sada zvana makrociti), Paul Ehrlich je identificirao megaloblaste u koštanoj srži, a Ludwig Lichtheim opisao je slučaj mijelopatija. Tokom 1920-ih, George Whipple otkrio je da uzimanje velikih količina jetre kod pasa najbrže liječi anemiju uzrokovanu gubitkom krvi, i pretpostavio je da konzumiranje jetre može liječiti pernicioznu anemiju. Edwin Cohn je pripremio ekstrakt jetre koji je bio 50 do 100 puta jači u liječenju perniciozne anemije od prirodnih proizvoda jetre. William Castle pokazao je da želudačni sok sadrži "unutrašnji faktor" koji, u kombinaciji sa unosom mesa, dovodi do apsorpcije vitamina u ovom stanju. Godine 1934. George Whipple podijelio je Nobelovu nagradu za fiziologiju ili medicinu sa Williamom P. Murphyjem i Georgeom Minotom za otkriće efikasnog liječenja perniciozne anemije korištenjem koncentrata jetre, za koji je kasnije utvrđeno da sadrže veliku količinu vitamina B12.
NGC 1660
NGC 1660 (također poznat kao ESO 304-18, MCG -7-10-21 i PGC 15908) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 288 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Dlijeto. Najveći prečnik je 1,00 (84 hiljade sg) a najmanji 0,5 uglovnih minuta (42 hiljade sg). Prvo otkriće je napravio John Frederick William Herschel 1. decembra 1837. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Karl Marx
Karl Heinrich Marx (Karl Marks; 5. maj 1818 – 14. mart 1883) bio je njemački filozof, sociolog, historičar i revolucionar Karl Marx, je bez sumnje najutjecajniji socijalistički mislilac koji se pojavio u 19. vijeku. Iako je uglavnom za svog života bio ignorisan od strane naučnika, njegove društvene, ekonomske i političke ideje bile su brzo prihvaćene u socijalističkom pokretu nakon njegove smrti 1883. godine. Do nedavno gotovo polovina stanovništva u svijetu živjela je pod režimima koji su tvrdili za sebe da su marksistički. Ovaj uspjeh je međutim značio da su prvobitne ideje Marksa često bile mijenjane, a njegova značenja prilagođavana mnogobrojnim političkim okolnostima.
Bio je politički ekonomista kao i organizator "Međunarodnog udruženja radnika". U svojim razmišljanjima dotiče široku lepezu pitanja, razvijajući svoje revolucionarne teorije u periodu od četiri decenije počevši od 1843. godine. Obrazložio je njegove teorije s namjerom da oslobodi najamne radnike ili radnike iz evropskih kapitalističkih društava tokom 19. vijeka. On je tvrdio da je u cilju emancipacije čovječanstva od ekonomske dominacije potrebna socijalna revolucija. Predviđeni rezultat bi bio mijenjanje postojeće ekonomske strukture, i stvaranje društva u kojem imovina, a posebno sredstva za proizvodnju više neće biti u privatnom vlasništvu. Marksova teorija je bila razvijena u bliskoj saradnji s Friedrichom Engelsom. Zajedno su bili uključeni u objašnjenju ljudske otuđenosti i dijalektičkog materijalizma. Marxova i Engelsova vizija je bila čisto materijalističko tumačenje ljudske prirode i razvoja u okviru prirode koja poziva na revoluciju. Ona je predstavljala materijalistički pogled na historiju, zasnovanu na dijalektici, koja je podržavala Marksovu teoriju političke ekonomije i njegov poziv na revoluciju. Ovo tumačenje se ističe zbog svoje teorije viška vrijednosti, kojom se tvrdi da bogatstvo kapitalističkog društva potiče isključivo iz izrabljivanja radnika.
Biografija
thumb|desno|200px|Marksova rodna kuća u njemačkom gradu Trieru.
Rane godine
Karl Heinrich Marx je bio jedan od devetoro djece, a roditelji su mu bili Heinrich Marx i Henrietta u gradu Trieru, Pruska. Njegov otac je bio uspješan advokat koji je poštovao Immanuela Kanta i Voltairea, a bio je strastveni aktivista za pruske reforme. Iako su oba roditelja bili jevrejskog porijekla s rabinskim precima, njegov otac je prešao na hrišćanstvo 1816. godine.
Ovo je vjerovatno bio profesionalni ustupak kao odgovor na zakon iz 1815. godine kojim se zabranjuje Jevrejima pristup u visoko društvo. Kršten je kao luteran, a ne kao katolik, koja je bila dominantna vjera u Trieru, jer je protestantizam "izjednačavan sa intelektualnom slobodom."
Obrazovanje
Marks je bio prosječan student. Bio je obrazovan kod kuće do njegove 12-e godine i proveo je pet godina od 1830-1835 u srednjoj jezuitskoj školi u Trieru, u to vrijeme poznatoj kao Friedrich-Wilhelm gimnazija. Direktor škole, prijatelj marksovog oca, liberalan i ljubitelj misli Emanuela Kanta bio je poštovan od strane ljudi u Porajnju, ali sumnjiv lokalnim vlastima. Škola je bila pod nadzorom sve do policijske racije 1832. godine. U oktobru 1835. godine Marks je počeo da studira na univerzitetu u Bonnu. To je bilo mjesto živahne i buntovničke kulture, i Marks je sa entuzijazmom učestvovao u studentskom životu. U svoja dva semestra boravka na tom univerzitetu bio je u zatvoru zbog pijanstva i remećenja mira. Zbog nastalih dugova sudjelovao je u dvoboju. Na kraju godine, marksov otac je insistirao na tome da ga upiše na ozbiljniji Univerzitet u Berlinu.
U Berlinu je studirao pravo i filozofiju, a tu se upoznao sa filozofijom Georga Wilhelma Ffriedricha Hegela, koji je bio profesor u Berlinu do svoje smrti 1831. godine. U početku Marks nije bio ljubitelj misli profesora Hegela, ali se ubrzo priključio radikalnoj grupi studenata Mladohegelovci u kojoj su bili Bruno Bauer i Ludwig Feuerbach, koji su kritikovali političke i vjerske ustanove iz tog vremena. 1836. godine, u vrijeme kad je sve više bio politički radikalan, Marks se tajno vjerio sa Jenny von Westphalen, ženu iz ugledne porodice u Trieru koja je bila četiri godine starija od njega. To je zajedno sa njegovim povećanjem radikalizma izazvalo neodobravanje kod njegovog oca. U nizu pisama marksov otac je izrazio zabrinutost videći kod svog sina "demone" i opomenuo ga da ne shvata odgovornosti braka dovoljno ozbiljno, pogotovo što je njegova buduća supruga iz više klase.
Marks se nije smirio. On je doktorirao na Univerzitetu Jena 1841. godine, a doktorska teza je bila filozofija Epikura. U to vrijeme Marks je po svojim pogledima bio idealistički hegelovac. Njegova radikalna politička orijentacija spriječila ga je da se zaposli kao nastavnik. Počeo je raditi kao novinar, a 1842. godine postao je urednik Rheinische Zeitung liberalnog lista u Kelnu. Samo godinu dana kasnije 1. aprila 1843. godine vlada je naredila suzbijanje tog lista. Marks je dao ostavku 18. marta. Tri mjeseca kasnije u junu, on je na kraju oženio Jenny von Westphalen, a u oktobru iste godine preselili su se u Pariz.
Pariz
Pariz je bio političko srce Evrope 1843. godine. Tu je zajedno sa Arnoldom Rugeom Marks osnovao politički časopis pod nazivom Deutsch-Französische Jahrbücher (bosanski, njemačko-francuski godišnjaci). Samo jedan broj ovog političkog časopisa je bio objavljen prije nego što se pojavila filozofska razlika između Marksa i Rugea, što je dovelo do pada ovog časopisa. U augustu 1844. godine rad na ovom časopisu doveo je Marksa do upoznavanja sa saradnikom Friedrichom Engelsom koji će postati njegov saradnik i prijatelj do kraja njegovog života. Zajedno su počeli pisati kritiku filozofije Brune Bauera mladog hegelijanca i bivšeg prijatelja Karla Marksa. Rezultat prve saradnje Marksa i Engelsa je objavljivanje Svete porodice (engleski, The Holy Family) 1845. godine.
Kasnije te iste godine Marks se preselio u Belgiju, nakon što je bio protjeran iz Francuske dok je pisao za druge radikalne novine, Vorwärts (bosanski, Naprijed), koji je imao jake veze u organizaciji koja će kasnije postati Savez komunista.
Brisel 1845 - 1848
thumb|250px|lijevo||Prvo izdanje Manifesta Komunističke partije, objavljen na njemačkom jeziku 1848. godine. U Briselu Marks se upoznao sa socijalizmom Mosesa Hessa, da bi na kraju u potpunosti prekinuo sa filozofijom mladih hegelijanaca. Dok je bio tamo napisao je djelo Njemačka ideologija u kojem je prvi put razvio svoju teoriju historijskog materijalizma. Nije mogao pronaći izdavača spremnog da to objavi tako da su Njemačka ideologija uz Teze o Feuerbachu, koje su također napisane u to vrijeme objavljene tek nakon njegove smrti.
Početkom 1846. godine Marks je osnovao Komitet za komunističko dopisivanje, u pokušaju da poveže socijaliste iz cijele Evrope. Inspirisani njegovim idejama socijalisti u Engleskoj održavaju konferenciju i osnivaju Saveza komunista. 1847. godine na sastanku Centralnog komiteta u Londonu ova organizacija je zamolila Marksa i Engelsa da napišu Manifest Komunističke partije (njem., Manifest der Kommunistischen Partei).
Komunistički manifest, ime pod kojim je ovaj rad poznat je objavljen 1848. godine, a ubrzo nakon toga, 1849. godine Marks je protjeran iz Belgije. On je otišao u Francusku predviđajući socijalističku revoluciju, odakle je također protjeran. Pruska je odbila da mu ponovo da stalni boravak, tako da se Marks preselio u London.
London
U Londonu je pomogao u osnivanju Prosvjetnog društva njemačkih radnika, kao i u osnivanju novog sjedišta Saveza komunista. Nastavio je da radi kao novinar, uključujući i 10-godišnji mandat kao dopisnik za New York Daily Tribune od 1852-1862. Međutim, nikako nije uspijevao da zaradi dovoljno za život tako da je u velikoj mjeri zavisio od novčane podrške Friedricha Engelsa.
Marks je postao sve više usmjeravao svoju pažnju na kapitalizam i ekonomske teorije, a 1867. godine objavio je prvi volumen knjige Das Kapital. Ostatak života je proveo u pisanju i revidiranju rukopisa za dodatna poglavlja ove knjige koju na kraju nije uspio da završi. Preostala dva toma su sastavljeni i objavljeni posthumno od strane Engelsa.
Marks je umro od upale plućne maramice u Londonu 14. marta 1883. godine.
Marksov dijalektički metod
Nastavljači marksovog djela, su ovaj njegov dijalektički materijalizam vulgarizirali. Materijalna proizvodnja, direktno bez stvaralačkog posredovanja čovjeka, mehanički određuje oblike društvene svijesti, političke i pravne institucije. Kada imamo ovo stanovište u okviru marksizma, da materijalna proizvodnja direktno, mehanički određuje odlike društvene svijesti, političke i pravne institucije, onda ovo stanovište definišemo kao VULGARNI MARKSIZAM, vulgarni materijalizam. Tipični predstavnici vulgarnog marksizma su bili: Karl Kaucki, Eduard Bernštajn i drugi. Usljed nedostatka vremena i prostora Marksu nije pošlo za rukom da na jednom mjestu sistematski izloži povratni uticaj oblika društvene svijesti, pravnih i političkih institucija, na materijalističku bazu društva. Iako se u njegovom opisu vidi koliko kultura, oblici društvene svijesti, religija, ideologija, književnost, umjetnost nisu samo puki, mehanički izrazi date stvarnosti, nego proizvodi i rezultat slobodne, stvaralačke kreativnosti čovjeka i da imaju itekako povratno značenje i uticaj na dinamičku statiku socijalne baze društva. Marks je bio oduševljen grčkom umjetnošću, naročito epikom jednog Homera, dramom jednog Shakespearea. Uvijek je naglašavao koliko velika stvaralačka umjetnost, nadilazi svoje vrijeme i da izražava materijalnu osnovu tog vremena. Ako ga nadilazi, ona ima svoje vlastite imanentne zakone, nedostižne ideale ka kojima čovjek teži.
Vulgarni marksista može dati objašnjenje jednog umjetničkog djela samo ako djelo vezuje direktno za materijalnu proizvodnju tog vremena, kada je ono nastalo.
Marksovo poimanje historije i društva
Kalr Marks nije historiju posmatrao kao jednu vrstu voluntarizma, već je historijske odrednice posmatrao kroz objektivne nužnosti klasne borbe između potčinjenih i vladajućih. Ova tzv. klasna materija određuje historijsko kretanje, koje je uvijek kretanje ka višem, pozitivnijem razvoju. Marks, (kada je riječ o poimanju historije) od Hegela preuzima jedno dominantno načelo, da je stepen historijskog razvoja, uvijek proporcionalan stepenu razvoja ljudske slobode i općeljudske emancipacije. Mada preuzima ovo načelo od Hegela, on se s njim razilazi u jednom njegovom, drugom određenju. To je da Hegel polazi od načela, kada se kroz historijski proces stvara država, onda je historijski proces završen i to je kraj historije, jer je ostvaren najviši stepen slobode.
Hegel polazi od osnovnog načela: “Ondje gdje je država, a ona je rezultanta historijskog procesa, tu se ostvaruje i najviši stepen slobode čovjeka, država se manifestuje kao druga strana, ili drugi oblik ljudske slobode.“
Marks polazi od pretpostavke: '''“Ondje gdje je država, tu je vlast, moć, ona je negacija slobode čovjeka. Jer država je klasna tvorevina, a ondje gdje je vladavina, država, tu je na djelu političko otuđenje, nesloboda, ropstvo, podaništvo čovjeka kao takvog.“''' Marks cjelokupnu historiju, izuzev prvobitne zajednice, sagledava kao historiju klasnih borbi, koja vodi ka razjašnjenju ovog klasnog antagonizma, u stvaranju jednog društva – socijalističkog, sa njegovom diktaturom proleterijata, kao prelaznog oblika ka komunizmu.
To je poimanje historije, a u skladu s tim i društva, koje će Marks najbolje izraziti u svom jednom pismu upućenom 1850-ih godina svom prijatelju Vajdmajeru, u kome kaže thumb|Marks je vjerovao da će se industrijski radnici (proleterijat) širom svijeta pobuniti. Ovaj njegov stav o historiji i društvu, koje treba doći, u sebi sadrži dosta onog problemsko-političkog, utopijskog, iako je pretendiralo da bude objektivno, naučno. U ovom stanovištu, ima (posebno u poimanju historije, njenom razrješenju, njenom kraju) dosta toga mesijanskog, u kojem je proleterijatu data uloga Mesije, Spasitelja, koje treba stvaranjem socijalističkog društva razriješiti sve probleme, ne samo date epohe, nego i cjelokupne historije čovječanstva. Ova programska, politička organizacija Marksa, koja je bila zvanično usvojena na kongresu Prve internacionale 1864. godine, u sebi sadrži jednu vrstu političke teologije. Marks je društvo podijelio na dvije velike grupe: društvenu bazu i društvenu nadgradnju.
Pod društvenom bazom, on podrazumijeva način proizvodnje, materijalni život. Ovaj način proizvodnje materijalnog života je sastavljen od proizvodnih snaga i proizvodnih odnosa. Proizvodne snage su sredstva proizvodnje i čovjek, kao temeljna proizvodna snaga društva. Proizvodni odnosi, su oni odnosi, u koje ljudi stupaju nužno, nezavisno od volje, u odnose proizvodnje. Ovi su odnosi određeni samim vlasničkim odnosima. Kada je riječ o vlasničkim odnosima prema Marksu, onaj koji je u materijalnoj proizvodnji vlasnik sredstava za proizvodnju, on je vladajući subjekt društva, države, prava, te je njegova svijest, vladajuća svijest date epohe.
Privatna sfera je utemeljena na egoističkom interesu koji određuje individualno ponašanje pojedinca. Javna sfera, tj. politika i država su utemeljeni na općem interesu. Ovaj opći interes je apstraktan i on u potpunosti ne izražava interese i potrebe konkretnih individua. Kada je riječ o individualnosti, javna, politička sfera ne polazi od konkretnog individualizma, već od apstraktnog, pa je riječ o čovjeku kao apstraktnom građaninu. Ovaj pojam apstraktnog građanina, kao navodno slobodnog, Marks nastoji objasniti kroz samu sferu proizvodnih odnosa gdje je prema njemu, čovjek slobodan u dvostrukom smislu riječi, slobodan od sredstava za proizvodnju i slobodan da svoju radnu snagu na tržištu prodaje kome hoće. Prema Marxu, ovdje je riječ o formalnoj, lažnoj slobodi jer da bi čovjek živio, da bi obnavljao svakodnevno svoju biološku ili kulturnu egzistenciju, čovjek nužno mora prodavati svoju radnu snagu na tržištu. Prema njemu, čovjek može biti istinski slobodan stvaralac, kreativac, tek ako nadvlada ovu ekonomsku nužnost koja isključuje pojam i čin slobode. Stoga, on analizira i sam kapitalistički način proizvodnje koji prema njemu stvara realne pretpostavke istinske slobode čovjeka i njegove emancipacije i dolazi do fundamentalnog zaključka da je građansko društvo sa svojim načinom proizvodnje u totalnoj protivrječnosti. Marx spoznaje osnovni zakon samog građanskog načina proizvodnje, a to je da imamo na djelu sve više procese podruštvljavanja procesa proizvodnje, a način prisvajanja novostvorene vrijednosti je prevashodno privatnog karaktera. Drugi Marksov temeljni zakon po čemu je i danas aktuelan, je ZAKON O VIŠKU VRIJEDNOSTI, na kojem počiva cjelokupan kapitalistički sistem. Do ovog zakona je došao putem, analize strukture i funkcija kapitala, kao društvenog odnosa. Kada je riječ o strukturi kapitala Marks ga dijeli na dva dijela :
1.	Stalni, nepromijenljivi ili sterilni kapital – riječ je o sredstvima za proizvodnju i sirovinama;
Ovdje je riječ o osnovnoj promjeni društvenog odnosa, jer kapitalista kao vlasnik sredstava za proizvodnju nije više glavna ekonomska snaga, čime se mijenja socijalna struktura građanskog društva kao takvog, što će nam u potpunosti pokazati socijalistička struktura kapitalističkih odnosa u 20. vijeku. U socijalnoj strukturi društva vište nisu na djelu, dvije antagonističke klase, tj. buržuji i proleteri, već je društvo utemeljeno na socijalnoj stratifikaciji, posebno na vladavini srednjeg sloja, na dominaciji ove tehno-strukture koja upravlja proizvodnim procesom. Drugu tendenciju, koju je Marx uočio a koja će u 20. vijeku postati općim zakonom funkcionisanja i reprodukcije kapitala jeste sve manje značenje funkcija proizvodnog, a sve veća funkcija finansijskog kapitala gdje se ostvaruje višak vrijednosti (profit) kroz špekulativni kapital putem malverzacije prodaje dionica na međunarodnim berzama, gdje „novac umnožava novac“N-N´“
Sloboda štampe i Marksovi stavovi
Neki Marksovi stavovi su od velike važnosti, a njihova aktuelnost je vidljiva i danas, jedan i po vijek nakon što su izrečeni.
Kada je Karl Marks još davne 1842. godine javno kritikovao cenzuru štampe on je time upozoravao na opasnost od nasrtaja na slobodu štampe i naznačio potrebu kritičkog odnosa prema zakonima koje donosi vlast u cilju ograničavanja slobode, izricanja istine. On je ukazao na to da zakoni koji se donose ne smiju biti od “kritike razuma”. Marks je upozorio da se u zakonu o cenzuri prepoznaje namjera vlasti da bude jedini kriterij istine. Oštro je osudio zakone (zakon o cenzuri) koji za svoj glavni kriterij nemju čin kao takav već namjeru činitelja. Istovremeno je upozorio i na činjenicu da cenzura svojim prisustvom osigurava otpor prema sebi. U tom kontekstu on je naglasio: Marks je osporavajući nepravične državne zakone (poput ovog o cenzuri) ocijenio neprihvatljivim nadređenu poziciju u kojoj vlast vidi samu sebe. Zato i jeste zabranu slobode štampe okarakterisao kao odraz čovjekove nezrelosti. Minuli rat u Bosni i Hercegovini predstavlja primjer negacije istine i slobode pa time i etike kako u primjeru potpunog kršenja osnovnih prava ljudi (na primjer – prava na život) tako i u pogledu kršenja slobode i nepoštivanja istine. U decenijama raspada bivše Jugoslavije njeno novinarstvo nije bilo bez pravila, a novinari bez znanja. Međutim, oni su napustili novinarska načela i umjesto etike profesije prihvatili su nemoral režima kao svoj moral po nalogu vlasti. Čak su se oglušili i o “marksovu etiku novinarstva” koju su znali, jer je ona bila kao sastavnica vladajuće ideologije i dijelom njihovog obrazovanja.
Osam osnovnih marksovih stavova o slobodi štampe koji se i danas čine aktuelnim su: