cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Receptori spregnuti sa G-proteinom
Ćelijska regulacija GPCR
Smanjenje osjetljivosti receptora je posredovano kombinacijom fosforilacije, vezanja β-arestina i endocitoze. Do umanjenog odgovora dolazi kad se endosom koji sadrži receptor spoji sa lizosomom. Lizosomne membrane su bogate protonskim pumpama, te njihova unutrašnjost ima nizak pH (≈4.8 vs. pH≈7.2 citosola), što izaziva denaturaciju GPCR receptora. Dodatno, lizosomi sadrže mnoge degradativne enzime, uključujući proteaze, koje djeluju samo na takvim niskim pH vrijednostima, tako da može doći do razlaganja peptidnih veza GPCR receptora. Niz faktora uslovljava to da li će receptor biti razložen ili vraćen u membranu. Neki od njih su tip receptora i veličina signala.
Strukturno-funkcijski odnosi
Zajednički strukturni motiv GPCR receptora je i palmitoilacija jednog ili više mesta C-krajeva ili unutarćelijskih petlji. Palmitoilacija je kovalentna modifikacija cisteinskih (Cys) ostataka, putem dodavanja hidrofobnih acil grupa. Ona ima efekte usmjeravanja receptora ka holesterolom i sfingolipidom bogatim mikrodomenima plazma membrane koji se nazivaju lipidni splavovi. Pošto su mnogi nizvodnr transduktorske i efektorske molekule GPCR receptora (u šta se uvrštavaju i oni koji učestvuju u negativnim povratnim signalnim putevima) također usmjereni ka lipidnim splavovima, neto efekt palmitoilacije je veoma brza receptorska signalizacija.
Klasifikacija
Precizna veličina GPCR superfamilije je nepoznata. Na osnovu kodirajućeg genomski kodirajućih sekvenci proteina, pretpostavljeno je da u njihovoj kontroli učestvuje oko 800 različitih ljudskih gena (ili ≈4% celokupnog protein-kodirajućeg genoma). Iako su prednožene brojne klasifikacifikacije, ova superfamilija se klasično dijeli u tri glavne klase: A, B i C. Između ovih klasa nema značajne aminokiselinske homologije. Daleko najveća među njima je klasa A, koja sačinjava skoro 85% GPCR gena. Od receptora klase A, preko polovine kodira olfaktorne receptore, dok su ligandi preostalih receptora poznat endogeni spojevi ili su klasificirani kao orfan receptori. Uprkos odsustva aminokiselinske homologije između klasa, svi GPCR receptori imaju zajedničku strukturu i mehanizam prenosa signala.
Oligomeracija receptora
thumb|right|250px|Struktura drugog komplementa kontrolnog proteinskog modula [[GABBR2|GABABR2 receptora]] Nakon publikacije ovih nalaza, izveden je znatan broj studija o GPCR dimerizaciji. Uprkos tome razumevanje funkcionog značaja oligomerizacije je i dalje nepotpuno, a u nekim slučajevima i kontroverzno. Do ovog zaključka takođe su došli Terilon i Bouvier u nedavnom pregledu GPCR dimerizacije. Najbolje ispitani primjeri oligomeranih receptora su metabotropni GABAB receptori. Ovi receptori se formiraju heterodimerizacijom GABABR1 i GABABR2 podjedinica. Izražavanje GABABR1 bez GABABR2 u heterolognim sistemima izaziva zadržavanje te podjedinice u endoplazmatskom retikulumu. Ispoljavanje samo GABABR2 podjedinice, međutim, dovodi do njenog izlaska na površini ćelije, gdje nije funkcionalna (tj. receptor ne veže agonist, pa ne pokreće odgovor nakon izlaganja agonistu). Kad se obje podjedinice ispoljavaju zajedno, funkcijski receptori dospijevaju na ćelijsku površinu. Pokazano je da GABABR2 vezivanje za GABABR1 izaziva maskiranje retencionog signala funkcionalnih receptora.
Putevi cAMP i PIP2
thumb|300px|Aktivacijski efekti cAMP-a na [[Proteinska kinaza A|proteinsku kinazu A]] thumb|300px|Uloga Rs-a i Gs-a u [[cAMP signalnom putu]] thumb|300px|Uloga Ri-a i Gi-a u cAMP signalnom putu Opisana su dva glavna načina prijenosa signala u kojima učestvuju G protein spregnuti receptori: cAMP signalni put i fosfatidilinozitolni signalni put.
Klasifikacija
Velika rodopsin A grupa je podeljena u 19 podgrupa (A1-A19). Također je predložen i jedan alternativni klasifikacijski sistem pod imenom GRAFS (glutamat, rodopsin, adhezija, uvojiti/okus, Sekretin).
Postoje dva osnovna načina prijenosa signala posredstvom G protein spregnutih receptora: Kada se ligand veže za GPCR, izaziva konformacijsku promjenu receptora, omogućavajući mu da deluje kao faktor razmjene guanin nukleotida (GEF). Nakon vezanja liganda, GPCR može aktivirati vezani G-protein, zamjenom za njega vezanog GDP-a sa GTP-om. G proteinska α podjedinica, skupa sa vezanim GTP-om, pa tada može disocirati do β i γ podjedinica i formirati interakcije sa unutarćelijskim signalnim proteinima ili direktno sa ciljnim funkcionalnim proteinima, zavisno od tipa α podjedinice (Gαs, Gαi/o, Gαq/11, Gα12/13).
Signalizacija zavisna od G proteina
Dok većina GPCR receptora može aktivirati više od jednog Gα-podtipa, oni imaju sklonost za jedan od podtipova. Kad je aktivirani podtip zavisan od liganda koji je vezan za GPCR, to se naziva funkcijska selektivnost (koja je također poznata i kao agonist-usmjerena razmjena ili konformacijsko specifični agonizam). Međutim, vezanje bilo kojeg pojedinačnog agonista može također inicirati aktivaciju više različitih G-proteina, ako on ima sposobnost stabilizacije više konformacija GPCR GEF domena, čak i u toku jedne interakcije. Pored toga, konformacija koja prvenstveno aktivira jednu Gα izoformu može aktivirati neku drugu izoformu, ako je preferirani protein manje dostupan. Pored toga, putevi povratne sprege mogu rezultirati i u posttranslacijskim modifikacijama receptora (npr. fosforilacijama), koje mijenjaju G-proteinske sklonosti. Pored svih tih nijansi, uobičajeni GPCR parter je obično definiran na temelju G-proteina, koji je najočevidnije aktiviran endogenim ligandom pod fiziološkim i/ili eksperimentalnim uvjetima.
Signalizacija Gβγ
Gornji opis ne uzima u obzir efekte Gβγ–signalizacije, koji su također značajni, osobito u slučaju aktiviranog Gαi/o-spregnutog GPCR receptora. Primarni Gβγ efektori su razni ionski kanali, kao što su G-protein-spregnuti unutrašnje-ispravljajući K+ kanali (GIRK), P/Q-, i N-tip naponski ovisni Ca2+ kanali, kao i neke AC i PLC izoforme, zajedno sa pojedinim izoformama fosfoinozitid-3-kinaze (PI3K).
Signalizacija nezavisna od G-proteina
Iako se za G receptore misli da oni mogu djelovati samo zajedno sa G proteinima, GPCR receptori mogu prenositi signale i putem mehanizama koji su nezavisniod G-proteina. Heterotrimerni G proteini isto tako imaju funkcijske uloge koje su nezavisne od GPCR receptora. GPCR receptori mogu samostalno prenositi signal, posredstvom više tipova proteina, kao što su β-arestin, GRK i Src. Osim toga, dodatni skeletni proteini, koji učestvuju u GPCR subćelijskoj lokalizaciji (npr. PDZ-domen sadržavajući proteini) mogu također djelovti u prijenosu signala. Efektori su najčešće članovi porodice MAPK.
Nezavisna signalizacija od GPCR
Iako je ovo relativno nerazvijena oblast, postoje naznake da heterotrimerni G-proteini mogu učestvovati u GPCR-nezavisnom prijenosu signala. Postoje dokazi o njihovoj ulozi uprenosu signala kod skoro svih drugih tipova receptorski posredovane signalizacije, kao što su integrin, receptorske tirozinske kinaze (RTK), citokinskih receptora (JAK/STAT), kao i za modulaciju raznih drugih „pomoćnih“ proteina kao što su GEF, inhibitor disocijacije guanozin nukleotida (GDI) i proteinske fosfataze. Moguće je da postoje i specifični proteini iz ove klase čija je primarna funkcija u okviru GPCR-nezavisnih puteva.
Klasifikacija
right|thumb|400px| Klassifikacija GPCR. Klasa A ([[Rodopsinoliki) Klasa B (Sekretinoliki), Klasa C (Glutamat receptoroliki), Ostali: Adezijski (33), Uvojiti (11), Okusni tip-2 (25), neklasificirani (23). ]]
Primjeri
Kasnih 1990. godina, počeli su se akumulirati dokazi da neki GPCR receptori mogu prenositi signala i bez G proteina. Za ERK2 mitogenom aktivirane proteinske kinaze, koje su ključni posrednici prijenosa signala nizvodno od receptorske aktivacije u mnogim putevima, bilo je pokazano da se aktiviraju u odgovoru na cAMP posredovanu aktivaciju receptora kod plijesni iz mulja (Dictyostelium discoideum), unatoć odsustvu spregnutih G proteinskih α- i β-podjedinica. U ćelijama sisara, za široko proučavani β2-adreno receptor je demonstrirano da aktivira ERK2 put nakon arestinom posredovanog raskida sprege signalizacije koja je posredovana G-proteinom. Na osnovu toga je zaključeno da su neki od mehanizama za koje se ranije vjerovalo da su isključivo vezani za smanjenje osjetljivosti receptora, zapravo primjeri promjene receptorskih puteva, a ne njihovog isključivanja.
Stepa Stepanović
Pripreme za rat (1907-12.)
Čuvši ovo prijestolonasljednik je odjurio vojnom ministru generalu Stepanoviću i zatražio je da se Apis i generalštabni major Milan Milovanović Pilac premeste iz Beograda. Stepanović mu je odgovorio „da zahtev ne spada u kompetenciju prestolonaslednika, ali da će o tome referisati kralju, pa kako kralj odluči“. Nezadovoljan ovakvim stavom Stepanovića, prijestolonasljednik je otišao u svoju kancelariju i napisao ostavku kralju na mestu položaja Vrhovnog inspektora vojske. Međutim kralj ga je sutra pozvao i pocijepao ostavku.
Kada je po drugi put Stepanović postao vojni ministar, vlast Kraljevine Srbije je uvidela da se vodi borba kršćanskog stanovništva u Turskoj i da velike sile sve više teže ka tome da podjele Balkan. Zbog toga je Srbija sa ostalim balkanskim zemljama sklopila niz odbrambenih sporazuma i tako stvorila Balkanski savez, čiji je cilj bio protjerivanje Turske iz Evrope. U to vreme u Glavnom generalštabu su se razvijali planovi mobilizacije, koncentracije i strategijskog razvoja vojske u ratu protiv Turske. Kreator svih tih planova bio je načelnik Glavnog generalštaba Radomir Putnik, zajedno sa generalom Stepom Stepanovićem i pukovnikom Živojinom Mišićem. To je dovelo do toga da vojska spremna dočeka rat sa Turskom.
Učesnik je srpsko-turskih ratova (1876-78), kao pitomac-narednik, kasnije potporučnik. U razdoblju između bitaka na Slivnici i kod Kumanova obavljao je dužnosti zapovjednika bataljona, puka, brigade, divizije i pomoćnika načelnika Glavnog đeneralštaba. Dva puta bio je i ministar vojske. U tom razdoblju Srpska vojska je u organizacijskom, stručnom, materijalnom i moralnom pogledu bila dobro pripremljena za predstojeće ratove. U Prvom balkanskom ratu (1912-13) Stepa Stepanović je zapovijedao Drugom armijom.
Posljednja odbrana i Albanska golgota
Povlačenje sa Kosova polja na Jadransku obalu izvršeno je postepeno u periodu od 25. novembra 1915. do 15. januara 1916. godine. Prilikom povlačenja Vrhovna komanda je odlučila da se armija transformiše u brdski tip i da se uništava sav materijal koji se ne može poneti, a da se kasnije i uništi tvrđavska, haubička i deo poljske artiljerije koja se nije mogla vući. Druga armija se povlačila, u sastavu glavnine, s Prvom i Trećom armijom pravcem Peć-Andrijevica-Podgorica-Skadar. Ostale trupe su se povlačile uz samu granicu sa Albanijom i tako štitile odstupnicu glavnini srpske vojske. Za to vreme vojska Kraljevine Crne Gore pružila je posljednji otpor austrougarskom neprijatelju u bici na Mojkovcu, znatno nadmoćnijem neprijatelju. Poslije pada Lovćena (10. januara), Kralj Nikola je zamolio na pregovore ali je austrougarska insistirala na kapitulaciji koja je potpisana 21. januara 1916. godine. Time je uloga Crnogorske vojske u Prvom svetskom ratu završena.
Boravak na Krfu i Solunski front
No, u tim teškim trenucima Stepa nije klonuo niti se predavao jadikovanju. On je u takvim prilikama najviše vremena provodio u radu. I upravo zahvaljujući takvom shvatanju dužnosti, u čemu su ga sledili i njegovi oficiri, obnovljena Druga armija je već sredinom aprila bila spremna za nove podvige. Vrhovna komanda je u narednom periodu uradila detaljnu reorganizaciju armija. Od postojećih 13 pešadijskih divizija obrazovano je 6 novih istog naziva. Prema novoj organizaciji srpska vojska je imala tri armije i po dve pešadijske divizije. Osim toga, zadržana je Konjička divizija i pomoćne trupe izvan armijskog sastava. Ukupno brojno stanje je bilo 147.000 ljudi. Od februara do maja 1916, zahvaljujući i komandantu Druge armije, na Krfu je stvorena nova Druga armija. Ta jedinica je polovinom maja prebačena u Solun, a u julu na novo ratište, na Solunski front. Skoro dve godine nalazila se na položaju oko Kožuha, Zborske kose, Veternika, Dobrog Polja i Sokola. Po mišljenju srpske Vrhovne komande, to je bilo povoljno mesto za izvršenje proboja fronta, ofanzivnim dejstvom. Prva naređenja Vrhovna komanda je uputila Drugoj armiji tek 20. juna 1916. Tada je završeno strategijsko raspoređivanje srpske vojske koja je zajedno sa francuskim trupama razvila front na liniji od 450 km - od Orfanskog zaliva do Ohridskog jezera. Glavokomandujući ovih združenih snaga bio je general Saraj, koji je bio i glavokomandujući Francuske istočne armije. Početak savezničke ofanzive planiran je za 23. juli, ali je nekoliko puta odlagan zbog odugovlačenja Rumunije da stupi u akciju. Tako da je napad počeo sa mjesec dana zakašnjenja 20. augusta.
Potpisivanjem konvencije 17. augusta po kojoj Rumunija pristupa Antanti, Bugarska je izvršila napad na Rumuniju, i time odsekla i za jedno vreme zaustavila pomoć rumunskih armija saveznicima u Solunu. Zbog novoiskrslih okolnosti, general Saraj je odustao od ranije planirane ofanzive dolinom Vardara. Na sastanku sa svim savezničkim komandantima 20. augusta u Solunu usvojen je novi plan dejstva savezničkih trupa, koji je predviđao da se preduzme dejstvo pravcem Sorović-Banica-Bitolj, a da se na ostalim dijelovima Solunskog fronta ostane u odbrani, a da konačni napad krene 12. septembra. Saveznici su dali odrešene ruke da Vrhovna komanda srpskih snaga odluči o toku napada. 29. septembra, general Bojović i vojvoda Stepanović su bili na sastanku koji je održan u Vertekopu. Određeni su detalji napada kao što je vojvodi ponuđeno da Druga armija ispita nove duge topove kalibra 155 mm i na osnovu analize da odrede u kom pravcu da se vodi rat. Za to vreme Prva armija pod komandom generala Miloša Vasića je preuzela glavninu napada, a Drugoj armije vojvode Stepe određena je uloga pomoći. U to vreme je reorganizovan komandni kor u armijama. Vojvoda Živojin Mišić je preuzeo Prvu armiju, a general Vasić, Treću od generala Pavla Jurišića Šturma koji je suspendovan zbog grešaka u komandovanju. Nakon reorganizacije, pristupilo se zadatku koji je srpska vojska dobila u dogovoru sa saveznicima. Srpska armija je imala zadatak da napadne neprijatelja na frontu i probije front pravcem na sjever prema Bitolju.
Stepan Stepanović - Stepa (Kumodraž kod Beograda, 11. marta 1856. - Čačak, 27. aprila 1929.) bio je srpski i jugoslavenski oficir, vojskovođa i vojvoda.
Prvi srpsko-turski rat (1876-77)
Dana 14. maja 1876. godine stiže u Kragujevac. Dodeljena mu je dužnost ordonansa u štabu Šumadijske divizije, pod komandom pukovnika Ljubomira Uzun-Mirkovića. Njegov zadatak je bio da hitno prenosi zapovjedi komandanata. Šumadijska divizija je bila dio glavnine Moravske vojske, ali se posijle izmjene operacijskih planova, razbila na više kolona. Stepanović je bio u koloni Uzun-Mirkovića, koja je krenula da pomogne Knjaževačkoj vojsci da osvoji Babinu glavu i Belu Palanku, sve u cilju sprječavanja dolaska turskih pojačanja u Niš. Knjaževačka vojska je uspjela da osvoji Babinu glavu, a Stepa Stepanović je bio zapažen od strane svog komandanta riječima da je bio „vrlo vredan i da je dobro jahao“.
Boravak na Krfu i Solunski front
Dana 14. augusta, počela je saveznička ofanziva i prva značajnija bitka koja je trajala tri dana do 17. augusta, a odigrala se na Gorničevskom polju. U ovoj bici značajnu ulogu odigrala je artiljerija moravičkog puka koja je pružala podršku. Za vreme Gorničevske bitke, Druga armija je takođe vodila vrlo oštre borbe. Na pravcu Kožuf, Zborsko, Preslap, Kovil, Golo bilo, Veternik, Kravica, Dobro polje, Soko na kojima je neprijatelj organizovao odbranu, Druga armija nije mogla da izvrši zadatak sa sopstvenim snagama. Polazeći od ovih činjenica vojvoda Stepa 17. augusta je referisao vrhovnoj komandi da se napad na zadati cilj odgodi dok ne bude osvojen Kajmakčalan. Na ovaj predlog Vrhovna komanda ga je u celosti prihvatila i obavestila vojvodu da mu se stavlja na raspolaganje da komanduje armijom sa potpunom slobodom.
Vojnici Stepanović Druge armije su u jakom naletu probile neprijateljski utvrđeni front na Dobrom polju i Kozjaku i zajedno s Prvom armijom i savezničkim snagama, bez predaha, gonile razbijene bugarske i njemačke postrojbe sve dok, 29. septembra 1918. godine, nisu prinudile Bugarsku na kapitulaciju i otvorile put za konačno oslobođenje Srbije. Ta vješto izvedena operacija i prva saveznička pobjeda, koju je izvojevala srpski vojska u Cerskoj bici, uvrstile su ga u red najvećih vojskovođa Prvog svjetskog rata i srpske ratne historije.
Planovi Centralnih sila
Tih dana vodio se rat na Istočnom frontu. Za to vreme ni Antanta nije mirovala, pokušavši da uvuče Italiju u rat protiv Austrougarske, što je sredinom 1915. i uspela ali nije mnogo dobila u prevlasti na frontovima. Međutim pritisak savezničke diplomatije na Srbiju u ovom periodu je dostigao neviđene razmere. Saveznici Antante su predviđali da će Centralne sile po završetku kampanje u Rusiji, preduzeti ofanzivu na Srbiju kako bih preko Bugarske došle u direktnu vezu sa savezničkom Turskom koja je u to vreme na Kavkazu ratovala sa Rusijom. Bugarska vlada je odlučila da početkom rata stavi svoje snage na raspolaganje Centralnim silama, ali ih je saveznička Antanta na svaki način pokušavala uvjeriti da se predomisle. Sredinom augusta počele su mobilizacijske pripreme u Bugarskoj. Vojvoda Putnik je 19. augusta zatražio odobrenje od vlade da koncentrira trupe na istočnoj granici. Plašeći se da na Srbiju ne padne sumnja da provocira rat s Bugarskom, vlada je otezala s odgovorom Vrhovnoj komandi sve do kraja mjeseca. Ali uviđajući da se zemlja nalazi pred skorim trojnim napadom, Pašić je sazvao zajedničku sednicu vlade i Vrhovne komande za 26. august u Kragujevcu. Sjednici je prisustvovao i vojvoda Stepa Stepanović, zajedno sa ostalim komandantima armija. Raspravljalo se o vojno-političkom položaju uoči očekivanog trojnog napada. Prije ove sednice Pašić je uputio pismo Vrhovnoj komandi s nizom pitanja o tome kakve su izgledi za uspješnu odbranu zemlje u slučaju napada Austro-Ugarske i Njemačke bez Bugarske, a kakvi su slučaju kombiniranog napada sa Bugarskom. Generali su na prvo pitanje odgovorili da bi ishod u slučaju dvojnog napada bio vjerovatno pozitivan za srpske trupe. Jedino je vojvoda Stepanović izdvojio svoje mišljenje i predložio ga, pa je pritom rekao:
Kumanovska bitka
Međutim general Todorov je izvršavao naređenja svoje Vrhovne komande, pa je poslao samo jedan bataljon sa deset baterija da zauzmu Kočane, koje je branila čitava jedna divizija. Stepanović je, dok se divizija nalazila na maršu, dobio obaveštenje da se od Ovčeg polja i Kočana prema Kratovu kreću jake turske snage. Na osnovu toga on je naredio komandantu Timočke divizije da požuri ka Kratovu i da ga zauzme i obezbedi sa južne strane. Međutim stigavši u rejonu Kratova, pukovnik Kondić je odlučio da je divizija premorena i da treba da prenoći. Koristeći pasivnost divizije, Turci su zauzeli Crni vrh, koga je čuvalo bugarsko komitsko odeljenje i jedna četa Srba.
Generalu Stepanoviću se nije sviđao rad dviju divizija, pa je izvjestio Vrhovnu komandu. Od komande je dobio odgovor da 7. divizija bezuslovno zauzme Kočane, a Timočka, Crni Vrh i da te dve divizije uspostave međusobnu vezu preko sela Strmoša i Zletova. U međuvremenu je Stepanović dobio obavještenje da se je čitavog 23. oktobra vodila bitka kod Kumanova. Ovom vješću je bio iznenađen i zabrinuo ga je položaj Timočke divizije, ali je ipak tražio mogućnost da pomogne Prvoj armiji. Naredio je Timočkoj diviziji da 24. oktobra zauzme Crni vrh, ali je to tek urađeno sutradan 25. oktobra uz težak otpor Turaka.
U Drugom balkanskom ratu, armija pod Stepinom komandom je branila Nišavskom zonu s utvrđenim logorom u Pirotu. Kada je počeo Prvi svjetski rat, kao zastupnik odsutnog načelnika Štaba Vrhovne komande Radomira Putnika, rukovodio je mobilizacijom i koncentracijom Srpske vojske. Poslije Putnikovog povratka u zemlju, ponovno preuzima dužnost zapovjednika Druge armije i sa njenim glavnim snagama izvodi marš-manevar preko Koceljeve i Tekeriša. U noćnom napadu, na istočnim padinama Cera, porazio je 21. diviziju austrougarskog 8. korpusa čime je omogućio pobjedu Srba u Cerskoj bici. Za tu savezničku pobjedu nad Centralnim silama, 20. augusta 1914. godine, promaknut je u čin vojvode.
Njegova armija je u bici na Drini požrtvovano branila Mačvu, uspješno odbijala više koncentričnih napada nadmoćnijih austrougarskih snaga, prikovala Poćorekovu Petu armiju za obale Drine i Save i mjesecima iscrpljivala i trošila njene snage.
U Kolubarskoj bici (od 16. novembra do 15. decembra 1914.), Druga armija je na desnoj obali Kolubare najprije zaustavila neprijateljski napad, a zatim sudjelovala u manevarskim pothvatima vojvode Radomira Putnika i generala Živojina Mišića, što je dovelo do sloma austrougarske Balkanske vojske.
Period mira (1878-85.)
U prvoj službenoj ocjeni o njegovom radu (posljednji kvartal 1880.), koje je sastavila tročlana komisija Stepanović je dobio sve pohvale:
Prve operacije
U stvari bugarska divizija je samo formalno bila pod komandom generala Stepanovića, a prave zadatke dobijala je direktno od bugarske Vrhovne komande. Naime divizija je imala zadatak da štiti pravac iz doline Strume preko Dupnice ka Sofiji, sve dok vojska ne razbije Tursku vojsku. Zatim bi se bugarska divizija najvećom brzinom uputila ka Solunu i osvojila taj grad prije Srba i grčke vojske.
Odbrana Mačve
U međuvremenu Austrougarska Šesta armija je bila iznenađenje srpskoj Trećoj armiji i uspela je da je potisne i izbije na planinsku gredu Boranja-Jagodnja, čime je ozbiljno ugrozila komunikaciju u dolini Jadra. Pored neracionalnog početnog grupisanja snaga, komandant Treće armije general Pavle Jurišić Šturm učinio je krupnu grešku što je već prvog dana, angažujući armijsku rezervu, lišio mogućnosti da uspešno parira nove neprijateljeve poduhvate. Pošto nisu uspeli njegovi pokušaji da pregrupisavanjem i rokadom snaga, zaustavi prodor austrougarske Šeste armije, intervenisala je vrhovna komanda. Vrhovna komanda je Stepanoviću uzela Kombinovanu diviziju, a njegov odbrambeni front je povećan na preko sto kilometara. Neprijatelj je obnovio napad 13. i 14. septembra i uspjeo je da kod Parašnice počene da prebacuje vojsku pontonima. Na osnovu prvih nepotpunih informacija koje je Stepanović dobio, naredio je komandantu Moravske divizije prvog poziva da ojača odbranu Parašnice snagama sa manje ugroženih deijlova fronta i da obezbjedi desni bok utvrđenjem Crne Bare. Takođe je rekao da će jedan puk Timočke divizije prvog poziva iz armijske rezerve smejstiti u Klenje, ali mu je napomenuo da će moći da uđe u borbu po njegovom odobrenju.
Prve operacije
U toku 18. oktobra Timočka divizija je zauzela položaje iza bugarsko-turske granice sa glavninom i pomoćnom kolonom pravcem Rujen-Crni vrh, a 19. oktobra po naređenju Stepanovića zauzela Crni vrh. Na zapovjest Vrhovne komande, 21. oktobra Timočka divizija je prešla granicu i otpočela ofanzivu ka Kumanovu. Neobavešten da je 1. bataljon 13. puka, kojim je komandovao major Dobrosav Milenković, već zauzeo Krivu Palanku bez borbe, Stepanović je naredio da se svi neophodni manevri preduzmu za zauzimanje varoši. Time je izgubljeno dosta vremena, ali je veći deo divizije uspio da prođe kroz krivorečku klisuru u toku dana, bez otpora neprijatelja.
Za vrijeme invazije na Srbiju u jesen 1915. godine, Stepanovićeva armija je zajedno sa Timočkom vojskom, osujetila pokušaj bugarske Prve armije da kroz Nišavskom zonu prodre u pozadinu glavnih snaga Srpske vojske angažirane na sjevernom frontu i time umnogome doprinijela propadanju Makenzenovih planova o brzom okruženju i uništenju Srpske vojske. Iako je imao značajnu ulogu u reorganizaciji Srpske vojske na Krf u i njenim prvim uspjesima na frontu kod gornice, na Kajmakčalanu i oko Bitolja, najveći uspjeh vezan je za proboj solunskog fronta i izbacivanje Bugarske iz rata.
Prve operacije
U ranim popodnevnim časovima konjički puk je započeo borbu pješadije 5-6 kilometara ispred Stracina. Zatim je komandant 13. puka uveo 1. i 3. bataljon u borbu čime su Turci krenuli da se povlače. U 8 časova uveče Stracin je zauzet i time je otvoren put ka Kumanovu. Međutim komandant divizije nije obavjestio generala Stepanovića da je Stracin zauzet, pa je Stepanović naredio da se 22. oktobra „zauzme“ Stracin čime je izgubljeno dosta vremena. Ipak glavnina Timočke divizije se tog dana sakupila u Stracinu, a zatim je uspostavljena veza između Prve i Druge armije.
Službovanje u Kraljevini SHS (1918-20.)
Vojvoda Stepa je 17. novembra 1918. posjetio Sarajevo, koje je njegova armija oslobodila, tom prilikom priređen mu je veličanstven doček. Međutim, on to od Sarajlija nije ni očekivao pa ga je to u neku ruku ganulo. Po dolasku u Sarajevo, domaćini su odveli vojvodu u dvorac u kome su za njega bile rezervirane odaje u kojima su nekada stanovali osmanski veziri, a kasnije austro-ugarski guverneri Bosne i Hercegovine. Ušavši u ove sjajne i raskošne odaje vojvoda je rekao:
Trojna ofanziva
Da bi popravila situaciju kod Vranja, Vrhovna komanda je sakupila iz raznih jedinica devet pešadijskih bataljona prvog, drugog i trećeg poziva, eskadron konjice i oko tri baterije topova. Vojvoda Stepa, mada je dotad više puta upozoravao Vrhovnu komandu da nema dovoljno trupa za odbranu nišavske doline, ovoga puta je, uviđajući svu ozbiljnosti situacije u dolini Južne Morave, u najvećoj žurbi sakupio oko tri bataljona pješadije i dva topa i uputio ih ka Vranju. Od prikupljenih jedinica formiran je Vranjanski odred, koji je zajedno sa Vlasinskim odredom obrazovao Južnomoravske trupe, pod komandom pukovnika Milana Tucakovića. Glavni zadatak ovih trupa bio je ponovno otvaranje komunikacije Niš-Skoplje i protjerivanje neprijatelja iz doline Južne Morave. Poslije pada Skoplja koje je osvojeno 23. oktobra od strane Bugara, Vrhovna komanda suočena sa novonastalom situacijom se odlučila na povlačenje trupa sjevernog fronta do pravca Ježevac-Zlatovo, desna obala Lepenice prema Kragujevcu i visoravnima sjeverozapadno od Kraljeva i Ivanjice. Ovim manevrom Vrhovna komanda htjela je dobiti na vremenu očekujući intervenciju saveznika iz pravca Soluna. Međutim, do te intervencije nije došlo. Novi pritisak neprijatelja osjetio se 24. oktobra. Pod pritiskom nadmoćnijih i tehnički bolje opremljenih neprijateljevih snaga, srpska vojska bila je prisiljena na povlačenje. Njemačke i bugarske snage su se spojile 26. oktobra kod Brze Palanke. Istog dana, bugarske snage su uz pomoć pobunjenih Albanaca prodrle u Kačaničku klisuru. Vrhovna komanda je na ovaj napad obrazovala odred Trupa nove oblasti, čiji je zadatak bio da brani Kačanički tesnac. Trupe novih oblasti su se sastojale od dve divizije Prve i Druge armije. Opšta situacija je zahtijevala da se ubrza povlačenje trupa na svim frontovima i izvrši novo grupisanje na skraćenoj liniji, da bi se odvojile potrebne snage za otvaranje Kačaničkog tesnaca i proboj prema Skoplju.
Drugi balkanski rat (1913.)
Pretjerana zabrinutost Vrhovne komande za ishod operacija na frontu Druge armije, izazvana Stepanovićevim pesimističkim izveštajima bila je neosnovana. Vrhunac krize na lijevom krilu srpske armije očekivao se 8. jula, ali se nije dogodilo ništa važnije. Bugarska Vrhovna komanda je morala da izda naređenje da se ofanziva prema Pirotu, Vlasini, Knjaževcu i Zaječaru prekine, zbog neposredne opasnosti prebacivanja rumunske vojske preko Dunava. Neki vojni analitičari okrivljuju Stepanovića, jer su zbog njegovih izveštaja Drinska i Šumadijska divizija izvučene iz makedonskog ratišta, baš u trenutku kada je Prva armija trebala da goni bugarsku Četvrtu armiju, čime joj je omogućeno da se povuče na kalimanske položaje.
Kolubarska bitka
24. novembra borbe su nastavljene ali prve značajnije uspehe na frontu Druge armije neprijatelj je postigao tek 25. novembra. U borbama na Čovci, Moravska divizija prvog poziva doživela je značajne gubitke i bila je primorana na povlačenje. Čim je saznao za povlačenje vojvoda Stepa je naredio komandantu da povrati izgubljen položaj, a ako to ne uspe da utvrdi položaj na odseku Kremenica-Stubički vis. Uvidevši da je održavanje položaja gotovo nemoguće Stepa naređuje da se i Timočka divizija prvog poziva povuče na liniju Bistrički-Dren-Glavnica. Šumadijska i Konjička divizija nisu menjale položaj. Poslije povlačenja levog krila Druge usledilo je povijanje desnog krila Treće armije na levu obalu Kamenice. Nakon ovih izveštaja Vrhovna komanda je zahteva da Druga i Treća armija zadrže ove položaje jer od njih zavisi sudbina Beograda. 26. novembra Druga armija po odluci vojvodinoj morala se dalje povlačiti u unutrašnjost Srbije. O ovoj odluci obaveštena je Vrhovna komanda koja je u početku insistirala na zadržavanju položaja ali poslije detaljnog izvještaja naredila povlačenje i Obrenovačkog odreda koji je branio Beograd. Zbog ove odluke 30. septembra, vlada Kraljevine Srbije na čelu sa Nikolom Pašićem je razmišljala o vojvodinoj smeni. Vojvoda Putnik i prijestolonasljednik Aleksandar, oglušili su se na zahtev vlade s obzirom da je Stepa Stepanović nedavnim unaprjeđenjem bio nagrađen i da nije kriv za trenutno stanje koje je izazvano povlačenjem Prve armije pod komandom generala Mišića.
Srpsko-bugarski rat (1885.)
19. novembra kralj Milan Obrenović je naredio opšte povlačenje prema Pirotu, jer je dobio netačnan izveštaj da su Bugari razbili jedan bataljon kod sela Visočke Ržane i da obilaze srpsko lijevo krilo. Tri dana kasnije bugarska vojska je krenula prema Pirotu i izvršila koncentričan napad na Neškov vis, položaj koji zatvara pirotsku kotlinu. Položaj je branio 12. puk, koji je morao da odstupi. Odstupanje je bilo u neredu, kao što možemo da vidimo iz Stepanovićevog izveštaja:
Drugi balkanski rat (1913.)
Ovo obavještenje je prenijeto starješinama i vojnicima 3. puka trećepozivca. To je ostavilo na njih snažan utisak, jer su sutradan, 7. jula, uprkos inferiornom opremom, trećepozivci su uspjeli da zaustave bugarsku pješadiju na oko 50 koraka od srpskih rovova. Obavješten o ovom držanju vojnika, Stepanović je uputio čestitku majoru Cvetkoviću:
Njegova pretpostavka se obistinila nekoliko dana kasnije, kada je od vrhovne komande dobio naređenje da zatvori bugarsku granicu, jer su Bugari prešli u napad cijelom dužinom Zletovske reke. Bugarska 9. divizija je, 5. jula ujutru, napala Svetonikolski odred i prinudila ga na povlačenje. Obavješten o ovom događaju Stepanović je hitno uputio dva bataljona i jednu poljsku bateriju kao pojačanje Svetonikolskom odredu, a zatim poslao načelnika štaba Vojislava Živanovića na ugroženo lijevo krilo. Istog dana Stepanović je objedino sve trupe na svetonikolskom pravcu pod zajedničkim nazivom „Blatoberilovački odred“, čiji je zadatak bio da po svaku cijenu zaustavi bugarsko nadiranje. Analitičari smatraju da je Stepanović mislio da svetonikolskim pravcem napadaju bugarske pomoćne trupe. Međutim suprotno njegovom očekivanju pomoćne trupe su napale pirotski utvrđeni logor u cilju vezivanja glavnih snaga.
Boravak na Krfu i Solunski front
Vrhovna komanda je 16. juna, oštro ukorila komandanta Šumadijske divizije pukovnika Živka Pavlovića i on je upućen za vojnog atašea u Atini, ali ne na prijedlog vojvode Stepanovića, već izgleda zbog sumnje da je naklonjen „crnorukcima“. U toku leta smenjena su još četiri oficira na visokim položajima u Drugoj armiji: pukovnici Dobrosav Pavlović, Radovan Obradović i Vojislav Mihailović, zajedno sa generalom Ljubomirom Milićem. Poslije ove smene postavljeni su novi komandanti na iste dužnosti, pukovnici Milivoje Zečević, Petar Mišić i Miloš Mihailović. U isto vreme održan je i Solunski proces koji je poljuljao ugled vojvodin, jer je Vrhovna komanda mislila da je navodno bio „snažan oslonac“ organizaciji „Crna ruka“. Međutim iako lojalan kruni i dinastiji, o vojvodi su ispredane intrige i činjeni su pokušaji oko njegovog uklanjanja iz službe. Ubrzo se u Drugoj armiji saznalo za pismo u kojem se Vrhovna komanda obraća vojvodi da ako je umoran može da preda svoj položaj i ode na odmor. Stepa je lakonski odbio tu ponudu riječima:
Sremska ofanziva
Neki vojnici i ranjenici su potrčali ka najbližim pontonima, prepunili ih i prevrnuvši se počeli da se dave. Kondić je izvestio Stepanovića da je austrougarska vojska izvršila snažan napad i da je nastupila panika, da je „u ovom momentu sve u redu“. Međutim Stepanović je saznao pravu istinu od novinara Đure Genčića, koji je došavši u Bogatić izvestio Stepanovića da je pokušaj forsiranja Save propao, da se trupe nalaze u haotičnom stanju i da ranjenici zapomažu, „ali se ništa ne preduzima da se prevezu ni oni niti ostali dijelovi, jer se komandant divizije sasvim izgubio.“
Posljednje godine (1920-1929)
Dana 11. i 12. septembra sve francuske jedinice dodijeljene za ojačanje Druge armije ušle su u njen sastav. Trinaestog septembra navečer svim jedinicama je pročitana naredba Vrhovne komande o predstojećoj ofanzivi. U zoru 14. septembra, savezničke baterije otvorile su vatru na bugarske položaje. Artiljerijska vatra je trajala cijeli dan i cijelu narednu noć. Njena najveća žestina dosegnula je vrhunac 15. septembra ujutro ispred srpske Druge armije na odsjeku Soko-Veternik. Vojvoda Stepa je pratio razvoj napada sa svoje osmatračnice i sve do 11:40 sati nije nalazio za potrebno da potiče komandante divizija da ubrzavaju akciju, jer se napad Šumadijske divizije razvijao uspješno preko svakog očekivanja, dok su zapovjednici francuskih divizija slali izvještaje za poduzimanje najenergičnije mjere proširenja početnih uspjeha. Međutim vojvoda je oko podneva postao uznemiren zbog tapkanja u mjestu francuskih divizija na glavnom pravcu napada. Oko 11:40 uputio je zapovijed francuskim generalima da treba ovladati zadanim ciljem, ali i poslije tog naređenja, mada su činile očajničke pokušaje da krenu naprijed francuske trupe su ostale u mjestu. Kako je situacija postala kritična bio je doveden u pitanje cijeli proboj. U 14:10 sati vojvoda Stepa je naredio zapovjedniku Šumadijske divizije da iz sastava svoje rezerve uputi jedan odred s brdskom baterijom u pravcu Borove čuke i da istu zauzme u cilju olakšavanja daljnjeg rada 17. francuske divizije. Međutim, nije bilo izgleda da će 17. divizija ni poslije pada Borove čuke i Oble čuke moći izvršiti zadatak. Poslije ovoga vojvoda je odlučio u borbu uvede Timočku i Jugoslavensku diviziju, da one dovrše proboj. Tek pošto su poslije 20:30 sati stigle dvije čete iz divizijske rezerve uz saradnju Drinske divizije, izvršen je proboj i osvajanje Sokola. Poslije pada Kozjaka i Kozjačka kose, Jugoslavenska divizija je uputila svoju Jugoslavensku brigadu zauzeti Kuckovo kamen. Na taj način Druga armija u toku 17. septembra razbila bugarsku 3. diviziju i sva pristigla pojačanja, natjeravši je da se u neredu povlači prema Konopiste.
Kolubarska bitka
Pošto nije imala dovoljno snaga koje bi joj omogućile istovremenu ofanzivu na celom frontu, Vrhovna komanda je odlučila da Prvu armiju zadrži u rejonu Valjeva radi zaštite boka i pozadine snaga angažovanih na beogradskom pravcu. Ofanziva Druge i Treće armije i trupa Odbrane Beograda protiv austrougarske Peta armije otpočela je 11. decembra izjutra, sa težištem u pravcu Sibnica-Petrov grob-Beograd. Srpske trupe u ubrzo naišle na trupe Pete austrougarske armije kada su se razvile ogorčene borbe na liniji Koštanica-Gradac-Parcanski vis-Koviona-Mostine. I pored energičnih napada, trupe Odbrane Beograda i Treće armije postigle su toga dana neznatne uspehe. Značajniji uspeh, postigla je jedino Druga armija, koja je probila front Pete austrougarske 21. divizije i time otkrila levi bok 9. divizije, oslabivši na taj način celokupni austrijski 8. korpus. U duhu ove direktive, srpske trupe su 12. decembra izjutra nastavile energično nadiranje na celom frontu. Stepina Druga armija je već u samom početku napada postigla značajnije rezultate. Nadiranje ka Parcanskom visu se sporo odvijao ali uz pomoć artiljerije predveče je zauzet položaj. Šumadijska divizija prvog poziva je zauzela neprijateljske rovove na Pogledu. Ovim uspesima Druge armije glavna odbrambena linija austrougarske Pete armije bila je poljuljana. 12. decembra, vojvoda Stepa obaveštavajući načelnika štaba Vrhovne komande o postignutim uspesima i zahtevao od trupa Odbrane Beograda i Treće armije da se poravnaju sa Drugom armijom i zaštite joj bokove. Pošto se neprijatelj u toku noći 12. na 13. decembra iznenada povukao, trupe Druge armije su rano izjutra 13. decembra nastavile nastupanje nailazeći na sve jači i jači otpor neprijatelja. Sredinom dana Druga armija je utvrdila front na liniji Avala-Kumodraž. Druga armija je 14. decembra ujutru napala utvrđene neprijateljske položaje na brdu Torlak na kom se nalazio 8. korpus Pete austrougarske armije, ojačan 7. divizijom i 104. brigadom. Prateći iz Zemuna tok borbe na beogradskom mostobranu, general Poćorek je ostao pri odluci da se Beograd brani po svaku cenu ali to je bilo nemoguće. Izbijanjem Prve armije i Užičke vojske na obale Drine i Save i oslobađanjem Beograda 15. decembra 1914. godine, poslije velikih pobeda srpske vojske na Suvoboru i Maljenu, Ovčaru i Kablaru, Rudniku i Kosmaju, Kolubari i Ljigu, pobedonosno je završena Kolubarska bitka. Ovom velikom vojnom pobedom u Srbiji je učvršćena vera u sopstvene snage.
Srpsko-bugarski rat (1885.)
Stepanović je nekoliko dana kasnije postao komandant Prvog bataljona 12. puka i zajedno je sa pukovnikom Biničkim i njegovom Šumadijskom divizijom žestoko napao oslabljeni bugarski centar na Slivnici. Bugari su odmah počeli da se povlače, a Srbi su zauzeli bezimenu kosu kod sela Aldomirovaca. Ovo je bio jedini bitni uspjeh, koji je srpska postigla trećeg dana na Slivnici. Stepanović je bio veoma zadovoljan svojim vojnicima i u izveštaju je zapisao:
Bitka na Ceru
Postupajući po naređenju Vrhovne komande general Stepanović je naredio Šumadijskoj diviziji prvog poziva da požuri prema Šapcu, prihvati tamošnje srpske dijelove i sa te strane obezbjedi desni bok i pozadinu glavnih snaga Druge armije. Istovremeno je uputio Konjičku diviziju u Mačvu sa zadatkom da, djejstvom na prostoru Šabac-Lešnica, kontroliše prostor između glavnih i pomoćnih snaga Druge armije. Od Moravske divizije prvog poziva, Kombinovane divizije i ostalih armijskih dijelova obrazovao je „Cersku udarnu grupu,“ redi udara u lijevi bok neprijatelja u dolini Jadra.
Sremska ofanziva
Prvi izveštaj koji je nagovještavao da situacija postaje ozbiljna, Stepanović je dobio u 15 sati u kome se kaže da je borba prenesena zapadno od sela Jarka i da je započeta borba i kod Šašinaca, gde je pojačano djejstvo austrougarske vojske. Na kraju izveštaja se navodi da je most za polovinu gotov. Stepanović je još pre prijema ovog izveštaja poslao načelnika štaba Vojislava Živanovića u Čevrntiju, radi pružanja podrške komandi Timočke divizije. Međutim austrougarska vojska je poduzela snažan napad, što je navelo srpske jedinice da popuštaju na cijelom frontu. Jedna lažna dojava o pojavi konjice je uspaničila srpske vojnike, što je izazvalo veliku gužvu kod Save.
Opsada Jedrena
Posle pada Jedrena general Stepanović je 27. marta obrazovao kombinovan odred i na čelu odreda je svečano umarširao kroz osvojeni grad. Nekoliko dana kasnije je naredio da se na Černomenu, upravo na onom mestu gde se, prema istorijskim podacima odigrala Marička bitka 1371. godine u kojoj je poginuo kralj Vukašin priredi pomen palim herojima. Prema pisanju učesnika spomen je bio upečatljiv i potresan za sve prisutne. Ubrzo potom Stepanović je započeo pripreme za transport svoje armije nazad u Srbiju. Bugarska vlada mu nije dala dovoljan broj vozova za transport trupa nazad u Srbiju, pa je on zaprijetio da će svoju armiju pešice provesti do Srbije, poslije čega je bugarska vlada popustila. Uspeo je da cijelu armiju prebaci u Srbiju od 1. aprila do 9. maja.
Posljednje godine (1920-1929)
Vojvoda Stepan I. Stepanović je preminuo 27. aprila 1929. godine u 10,30 časova pre podne. Pred samu smrt pokušao je da se pokrene i da nešto kaže. Napregnuvši svu svoju snagu, izustio je svojim sitnim i slabašnim glasom dve reči:
Bitka na Ceru
Zatim je Šumadjiska divizija prvog poziva napala dvostruko jače snage austrougarskog 9. korpusa i uspjela da ih potisne pred sam Šabac. Snažna artiljerijska vatra je uspela da sruši pontonski most kod Šapca i unijela paniku kod Austrougarske vojske. Dalje napredovanje divizije je bilo veoma otežano vatrom teške artiljerije sa lijeve obale Save, zbog toga je Stepanović odobrio odluku komandanta divizije da pređe u odbranu na liniji Mišar-Potes-Jevremovac.
Uspon (1886-1903.)
U proljeće 1892. godine izašao je na ispit za čin generalštabnog majora u isto vrijeme kad i Milutin Milanović i Živojin Mišić, a predsjednik komisije je bio Radomir Putnik. Ispit je polagao od 29. marta do 15. aprila i uspješno ga završio. Stepanović je 13. septembra 1892. postavljen za komandanta 5. bataljona u Požegi. Za vreme službovanja u Požegi unaprijeđen je 8. maja 1893. u čin generalštabnog majora, a 14. augusta je opet premešten u Valjevo i postavljen za načelnika Štaba Drinske divizijske oblasti. Tu dužnost je obavljao do 20. oktobra 1895. kada je premješten u Beograd.
Službovanje u Kraljevini SHS (1918-20.)
Stari vojvoda je odgovorio:
Uspon (1886-1903.)
U martu 1889. godine prijavio se za ispit, a komisija mu je 2. aprila dala dozvolu da počne sa polaganjem ispita 8. aprila. Od 2. do 6. aprila je polagao teorijski dio ispita iz dvanaest predmeta, a od praktičnog dijela ispita je oslobođen, jer je na generalštabnom putovanju i zadacima dobio vrlo dobru ocijenu. Uoči ispita je bio određen za načelnika Štaba Drinske divizijske oblasti, pa je odmah po završetku ispita otputovao u Valjevo na službu. U čina generalštabnog kapetana I klase je unaprijeđen 17. aprila 1889. godine.
Rano djetinjstvo (1856-66.)
mini|250p|[[Rodna kuća vojvode Stepe Stepanovića u Kumodražu|Rodna kuća vojvoda Stepe u Kumodražu]] Stepa Stepanović je rođen 11. marta 1856. godine od oca Ivana Stepanovića i majke Radojke (rođene Nikolić) u selu Kumodraž kod Beograda. Bio je treći sin, a četvrto dijete po redu. Ime je dobio po svom djedu Stepanu, po kome je cijela njegova obitelj nazvana Stepanović.
Planovi Centralnih sila
Posle proterivanja austrougarskih agresora krajem 1914. godine srpska vojska je bila raspoređena u dubljoj pozadini radi odmora. Trupe Druge armije bile su razmeštene u rejonu istočno od Mladenovca. Štab armije nalazio se u Mladenovcu, školskoj zgradi nedaleko od crkve. Austrougarske snage su prilikom povlačenja ostavljale bolesnike zaražene tifusom. Srpski ranjenici su u toku Kolubarske bitke mešani sa zaraženim bolesnicima, što je izazvalo da je krajem 1914. i početkom 1915, tifus zahvatio veći deo stanovništva. Epidemija je savladana tek maja 1915. godine ali je uzela veliki danak. Od pegavog tifusa umrlo je 150.000 građana i 30.000 vojnika od toga 70% stranih i domaćih lekara. Za vreme epidemije vojvoda Stepa Stepanović je ostao u Mladenovcu. Oko njegovog štaba podignute su velike engleske bolnice u kojima su lečeni vojnici Druge armije. Često je obilazio bolnice iako mu je savetovano da to ne čini na šta je on odgovorio:
Trojna ofanziva
Posle desetomjesečnog odmora, Druga armija i njen komandant upućeni su, 1. septembra 1915, na pirotsko bojište radi zaštite Pomoravlja od Bugara. U zoru 6. oktobra 1915. godine otpočela je njemačko-austrijska ofanziva protiv Srbije. Poslije jednodnevne žestoke artiljerijske pripreme iz oruđa svih kalibara neprijateljeva pešadija se otisnula preko Save i Dunava. Suočena sa tako opasnim razvojem neprijateljeve ofanzive, Vrhovna komanda je počela da skida pojedine jedinice sa manje ugroženih dijelova fronta radi pojačavanja trupa u Odbrane Beograda i pomoći Trećoj armije. Budući da je na Istočnom frontu bilo mirno, Vrhovna komanda je, uzdajući se u brzi dolazak saveznika, počela da sa tog fronta povlači trupe. Najpre je Drugoj armiji uzeta Šumadijska divizija prvog poziva (bez 10. puka), zatim dve haubičke baterije i po jedan pešadijski puk iz Timočke i Moravske divizije prvog poziva i na kraju i Konjička divizija. Poslije odlaska tih trupa efektivi Druge armije bili su jako smanjeni. Objašnjavajući ove mere komandantu Druge armije, vojvoda Putnik je u naredbi od 12. oktobra naglasio da se odlučio na taj korak zbog daljeg pogoršanja situacije na sjevernom frontu, s obzirom da su francuske trupe raspoređene u Nišu. Putnik se nadao da će francuske trupe stići u Niš istog dana ili dan posle. Po prijemu ove naredbe vojvoda Stepa je uputio sledeću depešu Vrhovnoj komandi:
Drugi srpsko-turski rat (1877-78)
23. januar 1878. Vrhovna komanda izdaje naređenje da Timočki i Moravski korpus krenu dolinom Toplice i Puste reke prema Prištini, a Šumadijski korpus dobija zadatak da zauzme Vranje. Očistivši Grdeličku klisuru od neprijatelja, Šumadijski korpus započinje pripreme za napad na Vranje. Stepa 25. januara formira dobrovoljačku četu iz Kragujevačke brigade. Njen zadatak je bio da ode u Poljanicu i da od lokalnih Srba formira bataljon koji bi bio naoružan puškama sprednjačama.
Službovanje u Kraljevini SHS (1918-20.)
Tako se sa svojim štabom smestio u pomoćnoj zgradi pored dvorca.
Trojna ofanziva
Uprkos molbama Vrhovne komande da Francuske trupe budu raspoređene kod Niša to nije učinjeno. General Saraj, 13. oktobra je dobio naređenje svoje vrhovne komande da trupe suviše ne istura na sjever da ne bi bile odsečene od Soluna, već da se ograniči na održavanje komunikacije između Soluna i Srbije. Umesto toga, francuska vojska je raspodelila trupe na pravcu od Đevđelije do Gradskog i naređenje je bilo da ne stupaju u borbu. Druga armija je zbog ovakvog stanja sa smanjenim efektivnim dejstvima i najavljene pomoći saveznika, dočekala napad Bugara na frontu od 120 km. Prisiljen da sa malim snagama brani ogroman front, uvideo je da je teren jedini saveznik njegovih boraca u borbi koja ih je očekivala. Zbog toga je lično obilazio trupe i nadgledao izradu zaklona i prepreka na položajima.
Prvi svjetski rat (1914-18.)
Druga armija je demobilisana u augustu 1913. godine, a Stepanović je stavljen na raspolaganju ministra vojske, koji ga je u aprilu 1914. godine postavio za predstavnika Komisije za utvrđivanje graničnog fronta prema Bugarskoj. Rano ujutru 29. juna 1914. godine, dok je Stepanović sjedio pred kafanom u Babušnici čekajući kafu, uručen mu je telegram, koji ga obaveštava da je izvršen atentat u Sarajevu na austrougarskog prijestolonasljednika Franca Ferdinanda i njegovu ženu Sofiju Hotek. Sadržaj telegrama je ispričao Komisiji i dodao:
Sremska ofanziva
Pola sata po prijemu naredbe Vrhovne komande 4. septembra u 23 sata, Stepanović je telefonom pozvao komandanta Timočke divizije prvog poziva generala Vladimira Kondića i naredio mu da se divizija do svanuća 5. septembra spremi za pokret, a da on do 7 sati dođe u štab armije radi prijema naređenja. Kondić je stigao u Bogatić oko 6:30 sati i odmah se javio Stepanoviću. Stepanović mu je zatim čestitao na lijepom zadatku, a potom mu je predao dispoziciju sa preporukom da je prouči i da mu se javi ako su mu potrebna objašnjenja. Kondić je, pošto je proučio dispoziciju, izvjestio Stepanovića da mu nisu potrebna nikakva objašnjenja i da se rješio da vrši prelaz kod Jasenove grede (stražare Čevrntije), takođe je dodao da je naredio trupama da kuhaju ručak.