cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Antika
Mikenska kultura
Očigledno pod uticajem minojske kulture sa Krete, prve visoke kulture u Evropi, koja je svoj procvat imala u vremenu oko 1900 - 1450. godine p. n. e., na kopnenom dijelu Grčke se iz kulture srednje heladike razvila mikenska kultura (oko 1600.-1050./00. p. n. e.). Polazište joj je vjerovatno bilo u Argolisu i pojavljuje se iznenadno s bogatim grobovima (od oko 1600. p. n. e.). Između ostalog, mikenska kultura je od minojske preuzela pismo. Tzv. linearno pismo A koje se, između ostalog, koristilo na Kreti a do danas nije potpuno odgonetnuto jer su tekstovi pisani nepoznatim jezikom, modificirano je u tzv. linearno pismo B. Pismo B se sreće na brojnim glinenim pločicama nađenim i u palačama u Pilu, Tebi i Mikeni na grčkom kopnu, kao i na Kreti u Knososu kojim je u međuvremenu vladala Mikena.
mini|250p|desno|Lavlja vrata u Mikeni
Poznata su prekrasna središta mikenske kulture. Značajna nalazišta su Mikena, Pil, i Tirint na poluostrvu Peloponezu, Orhomen i Gla u srednjoj Grčkoj kao i Miletu u zapadnom dijelu Male Azije i niz drugih.
Gradska središta su imala dijelove nazvane zamak ili palača, koji su u većini slučajeva bili u 13. vijeku jako utvrđeni. Bogati kupolasti grobovi, fina, dijelom bogato obojena keramika, umjetnički obrađeno zlato, srebro i fajansa i slični nalazi svjedoče o bogatstvu i specijaliziranosti privrednog sistema sa središnjom upravom. Njegovane su žive trgovinske veze s Bliskim istokom, Asirijom i Egiptom. Mikenska keramika je bila omiljena u velikom dijelu Sredozemlja, a vjerovatno su u južnoj Italiji postojala grčka trgovačka naselja.
Mračno razdoblje
Početkom tog razdoblja su mnogi gradovi na grčkom kopnu razoreni, čime je nestala i podloga za kulturu palača. Mikenska tradicija je nastavljena još oko 150 godina, prije nego je počelo tzv. protogeometrijsko razdoblje (oko 1050-900. p. n. e.). Prema predaji, oko 1050. p. n. e. počinje snažno osporavano razdoblje "Jonskih selidbi" tokom kojih su stanovnici grčkog kopna naselili egejska ostrva i Malu Aziju. Na grčkom kopnu se pruža vrlo difuzna slika: nađeno je vrlo malo naselja, a i ta izgledaju, za razliku od mikenskog razdoblja, vrlo siromašno. Međutim u Lefkandi, na grčkom ostrvu Eubeji, se pruža sasvim drugačija slika: tamo su pronađeni, pored naselja s velikom zgradom kneza Lefkandija, grobovi koji su bili vrlo bogato opremljeni.
Nakon 8. vijeka p. n. e. su kontakti s prednjim Orijentom ponovo vrlo intenzivni i nastaju trgovinske stanice na Kipru i u Siriji. Pretpostavlja se da su već u kasnom 9. vijeku p. n. e. preuzeli pismo od Feničana.
Počeci stare Grčke
S takozvanim arhaičnim razdobljem u ranom 8. vijeku p. n. e. počinje stvarno razdoblje antike. Od 776. p. n. e. su poznati spiskovi pobjednika Olimpijskih igara. U razdoblju od oko 770 do 540. p. n. e. se Grci u vrijeme velike kolonizacije šire prema zapadnom Sredozemlju (prije svega na Siciliju i u južnu Italiju), sjeverna ostrva u Egejskom moru i na Crno more. U Maloj Aziji su se već ranije naselili. U tom razdoblju (negdje između 750 i 650. p. n. e. su zapisani i Homerovi epovi Ilijada i Odiseja, najstariji literarni spomenici zapada; u to je vrijeme (oko 700. p. n. e.) djelovao i Hesiod.
Nastajanje polisa
Istovremeno, stvoren je i sistem grčkih gradova-država, polisa, pri čemu je većina njih imala samo mali broj stanovnika. Sparta, vojnička država u nastajanju na jugu poluostrva Peloponez, podvrgla je svojoj vlasti Meseniju i na taj način uspostavila kontrolu nad cijelim jugozapadnim dijelom poluostrva. Grad sa svojim oligarhijskim ustavom može se smatrati prvim primjerom tada prevladavajuće polis-strukture.
I u velikom broju drugih grčkih gradova-država, ustav je uređivao zajednički život građana, ali ni tiranija, kao što je postojala oko 650. p. n. e. naprimjer u Korintu i u Megari, nije bila rijetkost. U Atini se korak po korak gradio demokratski sistem. Nakon što su Drakon (621. p. n. e.) i Solon (594/593. p. n. e.) donijeli svoje zakone, Pizistrat i njegovi sinovi su uspjeli još jednom, u periodu između 561. i 510. p. n. e., obnoviti tiraniju. Međutim, do 501. p. n. e. reforme Klistena su dovele do konačnog proboja atičke demokratije.
mini|200px|desno|Atinski Akropolis
Period procvata Atine
S atinskom podrškom Jonskom ustanku oko 500. p. n. e. počeo je sukob s Perzijom koji je trajao skoro 200 godina, u početku kao Perzijski ratovi o kojima historičar Herodot izvještava nekad manje, a nekad više pouzdano.
Kada su Perzijanci upali u Grčku, Atinjani su ih 490. p. n. e. pobjedili u Maratonskoj bici. Deset godina kasnije, perzijski veliki vladar Kserkso I okupio je veliku vojsku i krenuo u ekspediciju, da osveti poraz svog oca u bici kod Maratona. Međutim, izgubio je pomorsku bitku kod Salamine protiv atinske flote pod zapovjedništvom Temistokla, a 479. p. n. e. kopnena vojska je izgubila bitku kod Plateje protiv udruženih vojski grčkih polisa. Time je Perzija za neko vrijeme potisnuta, a grčki polisi u Maloj Aziji oslobođeni.
S osnivanjem Atičkog pomorskog saveza 477. p. n. e. pod vodstvom Atine, za nju počinje period procvata koje traje do kraja vladavine Perikla 429. p. n. e. U tom periodu nastaju neka od najznačajnijih filozofskih, literarnih i arhitektonskih djela stare Grčke: Eshilove tragedije, tada stvaraju Sofokle i Euripid, a tada se gradi i Partenon na Akropolisu. U to vrijeme u Atini je djelovao i Sokrat, Platonov učitelj.
Borba za prevlast
Rastuće protivništvo između Atine kao pomorske i Sparte kao kopnene sile, dovelo je 431. p. n. e. do Peloponeskog rata koji je trajao 30 godina, a historičar Tukidid ga je vrlo upečatljivo opisao. Ovaj sukob, u kojem su se uspjesi zaraćenih strana neprekidno smjenjivali, završio je 404. p. n. e., uz pomoć koju su Spartancima pružili Perzijanci, potpunim porazom Atine i uspostavljanjem privremene hegemonije Sparte nad Grčkom.
U prvoj polovini 4. vijeka grčki gradovi su gotovo neprekidno ratovali jedni protiv drugih, svi protiv svih, mijenjaju se saveznici, uz neprekidno uplitanje perzijskih careva, pri čemu se čežnja za općim mirom koristi i za promotivne ciljeve. Teba smjenjuje 371. p. n. e. Spartu u njenoj ulozi hegemona nakon bitke kod Leuktre, ali je i prevlast Tebe trajala kratko. Time je Peloponeski rat, kako se to kasnije pokazalo, osjetno poremetio dotadašnji odnos snaga.
Za to vrijeme na Siciliji se moćna Sirakuza dokazala protiv trgovačke republike Kartage, koja je još od ranog 5. vijeka p. n. e. bila u konfliktnom odnosu s grčkim polisima. Osim toga, za razliku od matične zemlje, na Siciliji se kao oblik vladavine održala hegemonija u velikom broju gradova.
Tek prisilno ujedinjenje Grčke od strane Filipa II Makedonskog okončalo je neprekidne borbe za prevlast između polisa. Atinjani, kao Demosten, smatrali su ga ne-grčkim barbarom, ali on je sa svojom izvrsnom vojskom dobio bitku kod Kairona 338. p. n. e. i uspostavio hegemoniju nad Helom, što je godinu dana kasnije i osnaženo Korintskim savezom.
Vrijeme helenizma
Nakon što je 336. p. n. e. ubijen Filip II, njegov sin Aleksandar Veliki poveo je grčko-makedonsku vojsku u Aziju i u nekoliko godina osvojio cijelo Perzijsko carstvo. Aleksandrov pohod je otvorio put grčkoj kulturi u čitavom tada poznatom Orijentu, od Egipta, Mezopotamije i Perzije pa sve do granica Indije. Nakon Aleksandrove smrti 323. p. n. e. u Babilonu, njegovi nasljednici dijadosi (većinom njegovi generali) su nakon dugotrajnih međusobnih ratova podijelili carstvo između sebe. U svim dijelovima carstva, od ptolomejskog Egipta na zapadu pa sve do seleukidskog carstva na istoku, helenizam je tokom sljedećih vijekova bio određujuća kultura.
Period helenizma je bio obilježen gotovo neprekidnim borbama za prevlast tri velesile (Ptolemeji, Seleukidi i Antigonidi). Početkom 2. vijeka Rim je intervenirao u Grčkoj. 146. p. n. e. Rimsko carstvo podvrglo je pobijeđene članove ahajskog saveza provinciji Makedoniji i razorio vodeći polis tog vremena, Korint. Mnogi polisi, kao Atina i Sparta, neko vrijeme su ostali, bar formalno, nezavisni. Nedugo zatim je uslijedilo pridobijanje Pergamona i 63/64. p. n. e. i zadnjih ostataka Seleukidskog područja. Zadnja država sljednica Aleksandrovog carstva, Ptolemejski Egipat, čija zadnja vladarica je bila Kleopatra VII, integrirana je 30. p. n. e. u Rimsko carstvo. Time je prestao postojati svijet helenističkih država kao utjecajni vojni i politički faktor tadašnjeg svijeta. Grčka kultura je ipak nastavila život nesmanjenom snagom u Rimskom carstvu sve do njegovog nestanka na zapadu, a nakon toga u Bizantu.
Rimsko carstvo
mini|200p|desno|Rimski Forum
Nakon Grka, Rimljani postaju sljedeći nosioci i posrednici antičke kulture. Što dalje su prodirali na Levant, tim više su prihvatali književnost, filozofiju, umjetnost, arhitekturu kao i kulturu svakodnevnog življenja Grka, da bi zatim preuzeto širili dalje na područje zapadnog Sredozemlja i dalje, sve do rijeke Rajne i britanskih ostrva.
Korijeni Rima
Rim, prema legendi osnovan 753. p. n. e., nastao je, kako smatraju prema novijim istraživanjima, tek krajem 7. vijeka p. n. e. spajanjem više seoskih naselja uz plićake na donjem dijelu rijeke Tibar. Politički i kulturno, Rim je dugo bio pod etrušćanskim uticajem. S druge strane, Etrušćani su još od ranije imali intenzivne kontakte s grčkim kolonistima.
Rimska republika
Rimljani su se oko 500. p. n. e. oslobodili prevlasti etrušćanskog grada-kraljevstva, protjerali zadnjeg rimskog kralja Lucija Tarkvinija Oholog i razvili vlastiti, prvi oblik republikanske vlasti. U idućim desetljećima, do oko 450. p. n. e., stvara se tablica dvanaest zakona koja bilježi prve civilne, krivične i procesno-pravne norme rimskog prava. Ustavom je utvrđena podjela vlasti, i time su položeni temelji Rimske republike.
Do 272. p. n. e. Rimljani su ovladali cijelom Italijom južno od doline rijeke Po. S Punskim ratovima protiv pomorske sile Kartage u 3. i 2. vijeku p. n. e. počinje uspon Rima prema položaju supersile starog vijeka i za više vijekova preuzima vlast nad cijelim Sredozemljem. Poslije 200. p. n. e. Rim se miješa i u politiku helenističkih velesila i preuzima protektorat nad istočnim Sredozemljem. Godine 148. p. n. e. Makedoniju Antigonida, 63. p. n. e. područje Seleukida i na kraju 30. p. n. e. Egipat Ptolemeja postaju rimske provincije.
Istovremeno, u samom Rimu se odvija niz kriza izraženih u sukobima između predstavnika patricija koji su ustrajavali na zastarjelim socijalno-ekonomskim strukturama i plebejaca koji su tražili reforme. U vrijeme građanskih ratova kriza kasnog periodu Rimske republike dostiže vrhunac, i postaje jasno da je republika kao takva nadživljena. Time postaje moguć principat. Već Gaj Julije Cezar je svojim položajem doživotnog diktatora dosegao status monarha. Prvim rimskim carom smatra se August, Cezarov nećak i nasljednik, koji je s principatom uspio umjesto razrušene republike uvesti monarhističko državno uređenje.
Doba rimskih careva
Rimsko carstvo, kako ga je zasnovao August, su on i njegov nasljednik Tiberije vodili sigurnom rukom. Već u vrijeme Kaligule, Klaudija i Nerona se pojavljuju prvi znaci raspada. Nakon jedne krizne godine (Godina četiri cara) na vlast dolazi dinastija Flavijevaca (Vespazijan, Tit i Domicijan). Njihova vladavina je bila vrlo uspješna, kako na vanjskom tako i na unutarpolitičkom planu. Nakon što je Domicijan ubijen u jednoj zavjeri, ponovo slijedi jedan krizni period koji je uglavnom prevladan u vrijeme tzv. Pet dobrih careva.
Upravo u vrijeme tih "dobrih careva" carstvo doživljava (u prvoj polovini 2. vijeka) svoj najveći procvat i veličinu (ekspanzija u vrijeme Trajana, povrat teritorija i osiguranje granica pod Hadrijanovom vlašću). Ubrzo nakon toga sve više raste pritisak na granice carstva. Na sjevernim i sjeveroistočnim granicama su to bili Germani, na istočnim Parti (koji su se uprkos nekoliko poraza uspjeli dokazati) a kasnije i Sasanidi. Sa smrću Marka Aurelija 180. godine završava period koji su mnogi smatrali da je bilo "zlatno doba", što bi se moglo samo djelimično takvim smatrati.
Kasna antika
Krajem 3. vijeka car Dioklecijan je uvođenjem tetrarhije uspio još jednom postići stabiliziranje carstva. To vrijeme početka kasnog starog vijeka obilježeno je prijelomnim događajima. Priznavanje i privilegiranje kršćanstva u vrijeme Konstantina I (koje je prije toga bilo ponekad i krvavo progonjeno) predstavljalo je značajan odmak od antičke kulture, a posebno od antičke filozofije i religijskog pluralizma.
Sa smrću Julijana propao je zadnji pokušaj oživljavanja paganskih kultova povezivanjem sa novoplatonizmom 363. godine; svi sljedeći carevi bili su kršćani.
Valentinijan I uspijeva stabilizirati zapadni dio carstva, ali u okviru seobe naroda 378. godine dolazi do bitke kod Adrinopolisa, i time do nove krize. Car Teodozije I Veliki je sredio stanje na istoku carstva i istovremeno je bio zadnji car koji je vladao cijelim Rimskim carstvom. On je proglasio kršćanstvo državnom religijom. Sve do (najmanje) 6. vijeka se dokazano na području carstva nalaze pagani.
Značenje i utjecaj antike
Značaj antike za daljnji razvoj svjetske historije je gotovo neprocjenjiv. U tom periodu leže korijeni razvoja "zapadnog svijeta". Jonska filozofija prirode, atička demokratija, rimsko pravo i religijski pluralizam i tolerancija su ostavština antike na koju se nadovezuju današnji prosvjetitelji, teoretičari države, prirodne nauke, borci za ljudska prava i mnogi drugi.
Do danas su sačuvana brojna svjedočanstva o veličini i značenju tog perioda, pored sačuvanih tekstova filozofske, literarne ili historijske prirode, brojni objekti grčke i rimske umjetnosti: od velikih skulptura do minijatura, keramike itd. Velike antičke zbirke nalaze se u Rimu, Atini, Napulju, Parizu, Londonu, Münchenu, Petrogradu, Beču i Berlinu. Za upoznavanje svakodnevnog života u to vrijeme značajna su arheološka nalazišta u Pompejima, Delfima, Pergamonu i čitavom nizu drugih mjesta.
Kad se u Italiji u 15. vijeku počelo ponovo cijeniti i oponašati očuvane ostatke (uglavnom rimske) umjetnina starog vijeka, taj period je nazvan renesansa, tj. ponovno rođenje antike.
Međutim, antika u srednjem vijeku se nije nikada potpuno ugasila. Uz Bizantince i Arape, i u Evropi je tokom Srednjeg vijeka zahvaljujući nekim aktivnostima redovnika i karolinškoj renesansi (kraj (8. i početak 9. vijeka) sačuvano nešto od antičkog nasljeđa.
Novija istraživanja naglašavaju neke neprekinute linije između antike i srednjeg vijeka.
Tek u 14. vijeku u Evropi (na području latinskog kršćanstva odnosno katoličanstva) razvija se interes za izgubljene tekovine antike (Renesansa), koje su uveliko sačuvane zahvaljujući islamskim Arapima uz posredovanje jevreja. Uz obnovu interesa za antičku umjetnost i književnost povezan je i svjetonazorski okret od srednjovjekovne prevlasti religije tj. usmjerenosti na onostrano (transcedentno, metafizičko, na Boga) ka interesu za ovaj svijet i za čovjeka (humanizam). Tada započeti duhovni razvoj dovodi do prosvjetiteljstva i moderne. Savremna zapadna kultura i civilizacija nezamisliva je bez grčke nauke i filozofije, bez rimskog prava, te grčke i rimske arhitekture i umjetnosti.
Antički autori
Neki od najvažnijih sačuvani antički autori i njihova djela su:
Gosford Park
Gosford Park britanski je film u žanru misterije snimljen 2001. godine u režiji Roberta Altmana. Scenarij je napisao Julian Fellowes a u filmu glumačku ekipu sačinjavaju Eileen Atkins, Bob Balaban, Alan Bates, Charles Dance, Stephen Fry, Michael Gambon, Richard E. Grant, Derek Jacobi, Kelly Macdonald, Helen Mirren, Jeremy Northam, Clive Owen, Ryan Phillippe, Maggie Smith, Kristin Scott Thomas i Emily Watson. Priča prati zabavu bogatih Britanaca i jednog Amerikanca, i njihovu poslugu, koji se okupljaju povodom lovačke zabave tokom vikenda u Gosford Parku, jednoj od tradicionalnih engleskih kuća. Ubistvo se desilo nakon večere, a film prikazuje istragu iz perspektive posluge i gostiju.
Rad na projektu Gosford Parka počeo je 1999. godine, kada je Bob Balaban pitao Altmana da li bi mogli uraditi film zajedno. Balaban je predložio priču u stilu Agathe Christie, i upoznao je Altmana sa Julianom Fellowesom, s kojim je Balaban radio na drugom projektu. Film je počo sa snimanjem u martu 2001. godine u Shepperton Studiosu sa budžetom od 19,8 miliona dolara. Gosford Park je premijerno prikazan 7. novembra 2001. godine na London Film Festivalu. Ograničeno prikazivanje je imao u kinima u SAD-u u decembru 2001. godine, prije nego što je bio prikazivan za širu publiku u januaru 2002. godine, a u Velikoj Britaniji počeo se prikazivati u februaru 2002. godine.
Film je doživio uspjeh na kino-blagajnama, sa zaradom od više od 87 miliona dolara širom svijeta, što je drugi najuspješniji film Altmana nakon filma MASH. Dobio je priznanja od strane kritičara, a primio je brojne nagrade i nominacije, uključujući i sedam nominacija za Oscara i devet nominacija za nagradu BAFTA. TV serija Downton Abbey koju je napisao i kreirao Fellowes - prvobitno je bila planirana kao nastavak Gosford Parka, ali se razvila kao samostalno djelo po uzoru na film čija se radnja dešavala mnogo decenija ranije.
Radnja
U novembru 1932. godine, Constance, grofica od Trenthama (Maggie Smith), i njena sluškinja, Mary MacEachran (Kelly Macdonald) putuju u Gosford Park preko vikenda da učestvuju u lovačkoj zabavi. Tokom putovanja, one se susreću sa glumcem Ivorom Novellom (Jeremy Northam), američkim filmskim producentom Morrisom Weissmanom (Bob Balaban) i Weissmanovim sobarom, Henryem Dentonom (Ryan Phillippe ), koji također trebaju da prisustvuju zabavi. U kući, dočekala ih je nećaka Lady Trentham, Lady Sylvia McCordle (Kristin Scott Thomas), njen suprug Sir William McCordle (Michael Gambon), i njihova kći, Isobel (Camilla Rutherford). Ostali gosti su sestre Lady Sylvia, Louisa, Lady Stockbridge (Geraldine Somerville) i Lady Lavinia Meredith (Natasha Wightman) i njihovi muževi, Raymond, Lord Stockbridge (Charles Dance) i zapovjednik Anthony Meredith (Tom Hollander). Tu su također prisutni i poštovani Freddie Nesbitt (James Wilby) i njegova supruga, Mabel (Claudie Blakley); Isobelin udvarač, Lord Rupert Standish (Laurence Fox) i njegov prijatelj Jeremy Blond (Trent Ford).
Dvorana za poslugu je podijeljena po strogoj društvenoj hijerarhiji, gdje dominira glavna služavka gospođa Wilson (Helen Mirren). Ona je neprijateljski raspoložena prema glavnoj kuharici, gospođi Croft (Eileen Atkins). Mary je odmah zaintrigirao sobar Lorda Stockbridgea, Robert Parks (Clive Owen), koji je tek započeo službu i odrastao je u sirotištu. Glavna služavka, Elsie (Emily Watson), ljubazno se odnosi prema naivnoj Mary i objašnjava joj svu složenost posla služavke.
Sir William je izuzetno bogati industrijalac od kojeg su mnoge kompanije u potpunoj zavisnosti. Zapovjednik Meredith je na rubu stečaja i ogorčen je kada Sir William objavljuje da namjerava da povuče svoju investiciju iz Meredithovog najnovijeg poslovnog poduhvata. Lady Sylvia otkriva svojoj tetki da William planira prestati plaćati doplatak za Lady Trentham. Freddie Nesbitt ima aferu sa Isobel koja je kćer Sir Williama, i ucenjuje je da sačuva tajnu u vezi sa njenim prekidom trudnoće. Isto tako, Rupert Standish pokušava stupiti u romantičnu vezu sa Isobel nudeći joj svoj novac.
Sljedećeg jutra gosti odlaze rano ujutro u lov na fazane. Sir William je lakše povrijeđen od zalutalog metka. Kasnije, dame se pridružuju gospodi prilikom ručka napolju u bašti imanja, gdje zapovjednik Meredith moli Sir Williama da ne odustane od investicije. Atmosfera za vrijeme večere je napeta i sumorna. Kako se sve dublje zalazi u razgovor, strasti isijavaju iz Lady Sylvie koja napada Sir Williama, da je bio profiter za vrijeme Prvog svjetskog rata. Elsie ustaje u njegovu odbranu, razbijajući klasne barijere, i na taj način otkrivajući svoju vezu sa Sir Williamom pred svima za stolom. Svi gledaju šokirani u tišini povodom ove indiskrecije, a Elsie žuri da izađe iz sobe znajući da će biti izbačena.
Sir William naglo napušta večeru i odlazi u biblioteku, gdje mu služavka gospođa Wilson (Helen Mirren) donosi kafu. On traži čašu viskija umjesto toga. Lady Sylvia pita gospodina Novella da zabavlja goste. Tokom koncerta, George (Richard E. Grant, prvi sluga), Parks, gospodin Nesbitt i zapovjednik Meredith nestaju. Nepoznata osoba ide u biblioteku i ubada Sir Williama dok sjedi na svojoj stolici, ostavljajući ga u poziciji kao da spava. Nekoliko minuta kasnije, Lady Stockbridge ide u biblioteku kako bi nagovorila Sir Williama da se vrati na zabavu ali njeni krici dovode sviju u sobu. Komandant Meredith i gospodin Nesbitt ne nude objašnjenje njihovog nestanka, dok George tvrdi da je išao da donese mlijeko za kafu a Parks tvrdi da je išao da donese boce sa vrućom vodom.
Mary čuje razgovor između Lady Trentham i Lady Sylvie, koje otkrivaju da su i gđa. Croft i gđa. Wilson nekada bile radnice u Sir Williamovoj fabrici. Lady Trentham pita da li je gospođa Wilson ikada bila udata a Lady Sylvia odgovara da joj je prezime jednom bilo Parks ili Parker. Mary odlazi do gospođe Wilson, koja priznaje da je otrovala Sir Williama nakon što je shvatila da je Parks bio njen sin, pa je ispravno pretpostavila da je on došao tu samo da ubije svog oca. Ona također otkriva da su ona i gospođa Croft sestre. Gospođa Croft je zadržala svoju bebu od Sir Williama, koja je kasnije preminula od šarlaha, dok je gđa Wilson odustala od svog djeteta, stvarajući time doživotni razdor između dvije sestre.
Inspektor Thompson odlučuje da je nemoguće ući u trag otrovu koji se koristio za ubistvo Sir Williama, i zaključuje da je uljez ili mogući lopov ubio Sir Williama, bez obzira na sve dokaze koji govore suprotno. Gosti odlaze, jedan po jedan, dok gospođa Croft nasamo tješi svoju ožalošćenu sestru, zaboravljajući na sve njihove sukobe.
Hitin
mini|desno|350px|Struktura molekule hitina, sa dvije [[N-acetilglukosamin|N-acetilglukozaminske jedinice koje se ponavljaju u dugolančanoj β-1,4 vezi]] thumb|250px|lijevo|Hitinski oklop insekta
Hitin (grč. χιτών – hiton = pokrov) –C8H13O5Nn – je dugolančani polimer N-acetilglukozamina,  izvedenica  of glukoze,  koja se nalazi na mnoštvu mjesta u svijetu prirode. Obilježavajuća je osobenost I ćelijskih zidova gljiva,  egzoskeleta artropoda, kao što su rakovi (npr. krabe, jastozi i škampi e) i insekti, radula mehkušaca, kljun glavonožaca, uključujući i lignje i hobotnice. Structura hitina je uporediva sa  polisaharidima, kao što su  celuloza, koje formiraju kristalne nanofibrile ili brkove. Što se tiče funkcije, može se porediti sa proteinom keratinom. Hitin se pokazao kao svestran za nekoliko  primjena za potrebe  medicine, industrije i biotehnologije.
3. Fußball-Liga 2009/10.
'''3. Fußball-Liga 2009/10. godine''' je druga sezona novoformirane treće divizije njemačkog nogometnog ligaškog sistema. Sezona je počela 25. jula, a završila se 8. maja 2010. godine.
Pregled ekipa
desno|mini|400px|Ekipa 3. Fußball-Lige sezona 2009/10
Rezultati
Tabela prikazuje rezultate nogometne sezone 2009/10. godine. U lijevom dijelu tabele su prikazani timovi domaćini, a u gornjem, gostujući timovi.
Spisak političkih stranaka u Bosni i Hercegovini
Bosna i Hercegovina ima višestranački sistem, s brojnim strankama u kojima nijedna stranka ne može imati vlast sama, što znači da stranke moraju međusobno surađivati u formiranju koalicionih vlada.
Napomene
<references group="lower-alpha" />
<references group="upper-roman" />
NGC 828
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Radio Studio 54 Network
mini|desno|175px|Radio Studio 54 Network Logo Radio Studio 54 Network je najstarija italijanska radio stanica u Locriju, Kalabrija, koja je počela emitovati svoj program 1985. godine.
Mustafa Muhibija
Hadži-Mustafa Muhibbi-efendija, kadija, pisac i bibliofil (u. 1854.), živio je u Sarajevu u drugoj polovini 18. i drugoj polovini 19. vijueka. U dva-tri navrata bio je naib (kadija) sarajevski što je najviši sudski položaj u Bosni i Hercegovinu u osmanskog doba. Bavio se poezijom na turskom, manje na arapskom i perzijskom jeziku. Imao je jednu od najbogatijih orijentalnih biblioteka u BiH. Ta se zbirka danas čuva u Nacionalnoj i sveučilišnoj knjižnici u Zagrebu. Nadživjela su ga dvojica sinova, od kojih je Jusuf Sidki-efendija bio glavni sekretar sarajevske sudnice i, od 1878. godine sarajevski kadija. Muhibbijev unuk Mustafa Hilmi-efendija Muhibić bio je prvi urednik Bošnjaka i tajnik Zemaljske vlade u Sarajevu. Muhibbi je ukopan u haremu džamije u Džininom sokaku u Sarajevu. Nad mezarom mu i danas stoji kameni nišan sa tarihom na turskom jeziku.
Dokumentacija
Dokumentacija je svaki prenosivi materijal koji se koristi za opisivanje, objašnjenje ili upute u vezi sa nekim atributima objekta, sistema ili postupka, kao što su njegovi dijelovi, montaža, instalacija, održavanje i upotreba. Dokumentacija se može dostaviti na papiru, na mreži ili na digitalnim ili analognim medijima, kao što su audio trake ili CD-ovi. Primjeri su korisnički vodiči, bijele knjige, pomoć na mreži i brzi vodiči. Papirna ili štampana dokumentacija postala je manje uobičajena. Dokumentacija se često distribuira putem web stranica, softverskih proizvoda i drugih onlajn aplikacija.
NGC 3144
NGC 3144 (također poznat kao MCG 12-10-23, NGC 3174, PGC 29949 i UGC 5519) je prečkasta spiralna galaksija koja je udaljena oko 296 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Zmaj. Najveći prečnik je 1,20 (103 hiljade sg) a najmanji 0,7 uglovnih minuta (60 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio Heinrich Louis d'Arrest 25. septembra 1865. godine.
Dokumentacija
Iako povezani ISO standardi nisu lako dostupni javnosti, vodič iz drugih izvora za ovu temu može poslužiti svrsi. ,, ,
Razvoj dokumentacije može uključivati izradu nacrta, formatiranje, podnošenje, pregled, odobravanje, distribuciju, ponovno objavljivanje i praćenje, itd., a sazivaju ga povezani SOP u regulatornoj industriji. To također može uključivati stvaranje sadržaja od nule. Dokumentacija treba da bude lahka za čitanje i razumijevanje. Ako je predugačak i preopterećen, može biti pogrešno shvaćen ili zanemaren. Trebalo bi koristiti jasne, sažete riječi, a rečenice ograničiti na najviše 15 riječi. Dokumentacija namijenjena široj publici treba izbjegavati rodno specifične termine i kulturološke predrasude. U nizu procedura, koraci treba da budu jasno numerisani. , ,
Šmarčna
Šmarčna je naseljeno mjesto u sastavu općine Sevnica, regija Posavska, Slovenija.
Historija
Do teritorijalne reorganizacije u Sloveniji nalazila se u sastavu stare općine Sevnica.
Stanovništvo
Na popisu stanovništva 2011. godine, Šmarčna je imala 89 stanovnika.
Gabriel Axel
Gabriel Axel, je bio danski filmski režiser (rođen 18. aprila 1918. - umro 9. februara 2014.) U aprilu 1988. sedmicu dana prije svog 70. rođendana, na svečanosti dodjela nagrada Oscar u Los Angelesu, osvaja nagradu u kategoriji najbolji strani film za ostvarenje Babettina gozba (1987), prvi danski film koji je osvojio tu nagradu. Bio je to vrhunac njegove duge karijere i označilo je početak oživljavanja danske kinematografije. (Još jedan danski film, u režiji Bille Augusta Pelle osvajač, je dobitnik Oscara u istoj kategoriji sljedeće godine). Axel je također dobitnik nagrade za životno djelo na Međunarodnom filmskom festivalu u Kopenhagenu 2003.
Rane godine
Axel je rođen u Århusu, Danskoj, ali je proveo većinu svog djetinjstva u Francuskoj, gdje je naučio da tečno govori francuski, dar koji će mu kasnije omogućiti da napravi niz filmova za francusku televiziju u razdoblju 1977.-1986. Prvo je učio glumu u Kraljevskom danskom pozorištu u Kopenhagenu, prije nego što je pristupio pozorišnoj grupi Louisa Jouveta u Parizu. Počeo je sa glumom i režijom na danskoj TV 1951., da bi 1957. započeo sa snimanjem igranih filmova. Većina njegovih filmova su bili porodične komedije, striktno za skandinavsko tržište, u kojima je najčešće glumio Dirh Passer, smatran jednim od najboljih komičara Danske. Istovremeno, Axel režira mekše porno filmove kao što su The Girls Are Willing (1958), Crazy Paradise (1962) i Paradise and Back (1964). Tri Djevojke u Parizu (1963) je bila lagana komedija koja govori o nevoljama tri danske djevojke, koje su ostavile svoju prtljagu kao i većinu svog novca, u jednom pariskom hotelu, ali su zaboravile ime hotela i gdje  se nalazi.
Filmska karijera
Prvi film koji je imao međunarodno prikazivanje je bio Hagbard i Signe, također poznat i kao Crveni plašt, 1967, saga koja se dešava 1100. i snimana je u potpunosti na lokacijama na Islandu. Kritičar Roger Ebert je napisao: "Postoje scene borbi koje zauzimaju pola filma; one su među najsavršenijim i najbrutalnijim koje sam ikad vidio. To se može uporediti sa bitkom iz Orson Wellesovog Falstaffa. Uprkos svom krvoproliću, islandski krajolik je lijepo snimljen i švedska glumačka ekipa je bila sjajna, na čelu sa Gunnarom Björnstrandom i Evom Dahlbeck; tu glumi i veteran Bergman kao i mladi ljubavnici Gitte Haenning i Oleg Vidov u glavnim ulogama. Axel zatim pravi dokumentarac Danish Blue (1968), koji kombinira intervjue, rekonstrukciju i prozu, u pokušaju da ismije i omalovaži zakone danske cenzure u to vrijeme. Može se reći da je film bio uspješan u svom cilju, pošto je godinu dana nakon objavljivanja, Danska legalizirala pornografiju. Nakon uspjeha filma Babettina gozba, Axelova karijera je krenula u smjeru uspjeha. Slijedi Christian (1989), pustolovni film o mladiću koji putuje širom Evrope kako bi izliječio slomljeno srce, ali ne uspijeva u tome. Princ od Jutlanda (1994), je snimljen na engleskom jeziku u Danskoj; to je smiješan pokušaj da se prepriča priča o Amledu, pozivajući se na radove iz 12. vijeka koji su inspirirali Shakespeareovog Hamleta. Glumačke zvijezde kao što su Helen Mirren, Kate Beckinsale, Gabriel Byrne i Christian Bale borili su se sa lošim dijalozima i kinematografijom. Razlog za ovaj neuspjeh je bio taj što je Axel bio bolestan tokom procesa montaže i nije bio u mogućnosti dovršiti snimanje. U SAD-u, Miramax je otkupio prava, napravio rezove na filmu i na kraju ga je objavio 1998. u video formatu pod nazivom Royal Deceit. Nakon odsustva u trajanju od šest godina, Axel se vratio filmu da snimi svoj zadnji dugometražni film, Leila (2001). To je ljubavna priča o marokanskoj djevojci i mladom danskom turistu.
Reference
http://www.theguardian.com/film/2014/feb/10/gabriel-axel
Goran Kukić
Goran Kukić (rođen 1. decembra 1956. godine u Sarajevu u Bosni i Hercegovini) je jugoslavenski fotograf. Diplomirao je na Ekonomskom fakultetu u Sarajevu. Godine 1980. postaje član Udruženja likovnih umjetnika primijenjenih umjetnosti i dizajnera Bosne i Hercegovine (ULUPUBIH), a samim tim i Udruženja Jugoslavije. Sa 28 godina dobija status slobodnog umjetnika kao najmlađi u Jugoslaviji. Početkom rata u Sarajevu 1992. godine Kukić se preselio u Beograd, gdje iste godine biva primljen u Udruženje likovnih umjetnika primijenjenih umjetnosti i dizajnera Srbije (ULUPUDS). Pored fotografije, Kukić se bavi i dizajnom i dobitnik je mnogih konkursa za plakate, kalendare i druge dizajnerske forme. Sa porodicom živi i radi u Beogradu.
NUCKS1
Jedarni sveprisutni ciklin-ovisni  supstrat kazein–kinaze jest protein koji je kod ljudi kodiran genom NUCKS1  sa  hromosoma 1.
Aminokiselinska sekvenca
Dužina polipeptidnog lanca je 243 aminokiseline, a molekulska težina 27.296 Da.
Radio drama
Radio drama je oblik tonskog zapisa nekog književnog teksta koji se emituje putem radija. Pošto je mogućnost vizualizacije isključena, dijalozi, muzika i zvučni efekti su jedine altatke koje omogućuju željeni učinak.
Radio drama je postala jako rasprostranjena među slušateljima u dvadesetim godinama prošloga vijeka. U četrdesetima je bila najomiljeniji oblik popularne zabave. Pojavom televizije u pedesetima, radio drama je izgubila nešto od svoje popularnosti, a u nekim državama je nije nikada uspjela u potpunosti povratiti. Ipak, snimke iz zlatnog doba radijskog emitovanja su i danas rado vidjene u muzejima i privatnim kolekcijama.
Najpoznatija radio drama u engleskom govornom području vjerovatno je adaptacija H.G.Wellsovog Rata svjetova(1938), koju je režirao Orson Welles. Neki slušatelji su za vrijeme emitovaja mislili da se zaista radi o vijestima o invaziji marsovaca, te je nekolicina zabrinutih čak nazvala policiju.
U SAD-u u današnje vrijeme radio drama gotovo da i nije prisutna. Većinom se emituju reprize emisija iz prijašnjih decenija. Istovremeno, u mnogim drugim zemljama radio drama je uveliko zastupljena. Primjera radi, BBC producira i emitira stotine novih radio drama godišnje na Radio 4, BBC7 i Radio 3. Na Radio 4 emituju se kao popodnevni program, petkom uvečer, subotnji program, klasika nedjeljom,, a na Radio 3 drama nedjeljom uvečer i jedan eksperimentalni program mjesečno. BBC7 pretežno emituje komediju, naučnu fantastiku, te razne arhivirane programe.
Rani počeci
Prve radio drame na engleskom jeziku su vjerovatno nastale u SAD. Prema navodima historičara Billa Jakera, A Rural Line on Education, kratki skeč napisan namjenski za radio izvedbu, emitovan je na KDKA radiju 1921. Prema novinskim člancima iz tog vremena, mnoge druge radio stanice su također eksperimentirale sa radio dramom : KYW je emitovao kompletne opere, počevši od novembra 1921. U februaru 1922. emitovani su kompletni brodvejski mjuzikli iz studija WJZ radija, a na ljeto te iste godine glumci Grace George i Herbert Hayes su odigrali cijelu jednu dramu iz studija radija u San Francisku.
Do važnog preokreta došlo je kada je radio stanica WGY 1922. započela redovan sedmični program kompletnih radio drama, koristeći muziku, zvučne efekte i trupu pravih glumaca. Uspjeh ovoga programa doveo je do mnogobrojnih imitacija na drugim radio stanicama. Neke radio stanice su čak organizovale audicije za scnarije radio drama, na učešće u kojima su bili pozvani i slušatelji.
U samim počecima nisu postojale ozbiljne studije o radio dramama. Dostupne informacije pokazuju da su pioniri u ovom području bili kreatori emisije Sat dnevno (The everyday Hour), koji su počeli sa dramama od jednog čina, ali su ubrzo počeli eksperimenisati sa kompletnim dugometražnim dramama; Fred Smith, Freeman Gosden i Charles Correll, koji su popularizirali serijski program radio drama; mnoge glumačke trupe na radio stanicama WLW, WGY i KGO, koje su često vodile žene, kao što je Schuster Martin i Wilda Wison Church, te mnogi drugi.
Jedna od važnijih radio drama, prva napisana specijalno za radio emitovanje u Engleskoj, bila je Opasnost (Danger), Richarda Hugesa. Emitovana na BBC-u 15.01.1924., bavi se grupom ljudi zarobljenih u jednom Velškom rudniku. Jedna od najranijih i najuticajnijih francuskih radio drama bila je Marémoto, Gabriela Germneta i Pierrea Cusya, a čija tema je realističan opis situacije na tonućem brodu, ali se na kraju uspostavi da su to samo glumci koji rade probu za predstavu. Drama je prevedena i emitovana u Njemačkoj i Engleskoj već u 1925, ali je u Francuskoj bila zabranjena sve do 1937, iz straha da bi slušatelji mogli pomisliti da su odglumljene SOS poruke zapravo stvarne.
Teško je utvrditi ko je prvi napisao radio dramu koja direktno oslikava tok misli. U 1930-oj već su postojale drame Bračne vijesti(misli prodavačice koja čeka da se pojavi mladić na spoju na slijepo) i Cvijeće ne postoji da bismo ga brali (misli utapajućeg čovjeka) koje je napisao Ryrone Guthrie. Ipak, u magazinu Variety 1940-e dokumentovano je da je NBC-ova drama Drink Deep iz 1932., koju je napisao Don Johnson, prva drama iz žanra tok misli napisana za američki radio.
Vrijeme najveće popularnosti
Kao što smo već rekli, Orson Wellesov Rat svjetova, koja je uvjerila slušatelje da svjedoče invaziji marsovaca, je vjerovatno najpopularnija radio drama na engleskom govornom području. Pred kraj tridesetih godina prošlog vijeka postojao je veliki broj žanrova, od misterija i trilera do sapunica i komedija, a bilo je i nekoliko pokušaja da se snime drame na osnovu poznatih klasika.
Pad popularnosti
Dolaskom televizije u pedesetima, radio drama je doživjela značajan pad popularnosti. Neki popularniji radijski programi su uspjeli da se prebace na televiziju, ali radio drama nikada više nije uspjela povratiti svoju popularnost u SAD.
Radio drama danas
Danas radio drama koegzistira sa radio prezentacijama knjiga (emitovanje audioknjiga), koje čitaju glumci ili pisci, te sa pojavljivanjima komičara uživo. Ovi programi su najbolje prihvaćeni tamo gdje bi vizuelni efekti TV-a predstavljali smetnju (kao od vožnje ili rada sa mašinama).
Nedostatak vizelnog faktora, dakle, čini radio drame jeftinijim za proizvodnju. Tako je Autostoperski vodić kroz galaksiju prvi put produciran kao radio drama, a na TV je došao tek mnogo kasnije, kada je popularnost knjige već bila gotovo pa garant uspjeha za film.
Moderna radio drama doživjela je potpuno novi polet pojavom tehnologije 21.-og vijeka, jer su komjutorski programi učinili produkciju jeftijom i lakše dostupnom. Not from space (2003) je prva radio drama koja je snimljena kompletno preko interneta, a gdje su glumci se vrijeme bili na različitim lokacijama. Također, pojava podcasta je napravila revoluciju, jer na taj način distribuirane datoteke ne podliježu striktnim pravilima javnih radio servisa, te time daju veću umjetničku slobodu.
Način publikacije
Postoje 2 osnovna načina publikacija radio drame, u obliku snimka i u pisanoj formi. Snimci se mogu čuti na radiju, kupiti na kasetama ili CD-ovima, a štampani primjerci (knjige) su bili populatni u 50-im i 60-im godinama. Nije nepoznato ni izvođenje uživo, na bini, ali ovaj način pretežno na kraju postane pravi teatarski komad, koji uključuje i glumu.
Girl Who Got Away
Girl Who Got Away je četvrti studijski album britanske kant-autorice Dido Armstrong. Album je objavljen 4. marta 2013. godine u Evropi, a 26. marta iste godine u Sjevernoj Americi u izdanju produkcijske kuće RCA Records. Album prati prethodni Safe Trip Home iz 2008. godine, a na albumu prednjače singlovi "Let Us Move On" (sa Kendrick Lamar), "No Freedom" i "End of Night". Snimanje albuma započelo je 2009. a završeno 2012., a snimala je u studijima u Londonu i Kaliforniji. Dido je bila koproducent albuma, a kao ostali producenti javljaju se, između ostalih, Jeff Bhasker, Jon Brion, Greg Kurstin, Rick Nowels, Plain Pat, te njen brat Rollo. U muzičkom pogledu, album se može svrstati među pop albume sa određenim elementima elektropopa i trip-hopa.
"Girl Who Got Away" je općenito dobio pozitivne kritike od muzičkih kritičara, koji su isticali folkovsku melodiju u srednjem tempu i Didin glasovni performans, dok su drugi navodili da album nije postavio ništa novo. U komercijalnom smislu, album je prošao dosta dobro. U premijernom izvođenju dostigao je 5. mjesto u Velikoj Britaniji, te postao njen četvrti koji se probio među pet najboljih. Na njemačkim i švicarskim muzičkim ljestvicama dostigao je drugo mjesto, švicarskim (Romandie) muzičkim ljestvicama dostigao je prvo mjesto, dok je na američkom Billboard 200 došao na 32. mjesto. Osim toga, album je došao među 20 najprodavanijih u Australiji, Irskoj i Novom Zelandu.
COVID-19
COVID-19 (Koronavirusna bolest 2019) jest virusna respiratorna bolest uzrokovana novim koronavirusom SARS-CoV-2. Uobičajeni simptomi uključuju groznicu, kašljanje i kratkoća daha. Manje češći simptomi su bol u mišićima, suho grlo i stvaranje ispljuvaka. Mnogi slučajevi pokazuju samo blage simptome, ali neki napreduju do upale pluća i otkazivanja organa. Do 20. marta, na osnovu broja dijagnosticiranih, postotak smrtnosti iznosi 4,1%, ali varira od 0,2% do 15% ovisno o godinama i postojećim zdravstvenim stanjima.
Ferrari SF1000
Ferrari SF1000 jest Formula 1 trkači automobil kojeg je dizajnirala Scuderia Ferrari za takmičenje u prvenstvu Formule 1 za sezonu 2020. Vozili su ga četverostruki svjetski prvak Sebastian Vettel i Charles Leclerc. Ime bolida "SF1000" se odnosi na 1000 utrku koju će Ferrari ostvariti sa Velikom nagradom Toskane.
COVID-19
Vrijeme inkubacije do pojavljivanja prvih simptoma bolesti je obično između 2 do 14 dana. Preporučuje se redovno pranje ruku i udaljavanje od ljudi koji kašlju, te izbjegavanje dodira lica. Korištenje maski je preporučeno za one koji sumnjaju da su zaraženi i osobe koje se brinu o njima, ali ne i za širu javnost.
Ferrari SF1000
Scuderia Ferrari Mission Winnow je svoj bolid predstavio 11. februara 2020. u Reggio Emiliji, u gradskom pozorištu "Romolo Valli".
COVID-19
Bolest se prvi put pojavila u gradu Wuhan, glavnom gradu provincije Hubei u Kini, među pacijentima koji su razvili upalu pluća bez jasnog uzroka. Povodom brzog širenja bolesti, Svjetska zdravstvena organizacija (SZO) je proglasila epidemiju.
Nakon što se bolest proširila na čitav svijet, SZO je proglasio pandemiju.
Simptomi
Kao i kod drugih respiratornih bolesti, infekcija virusom SARS-CoV-2 može izazvati blage simptome, uključujući curenje iz nosa, grlobolju, kašalj i povišenu temperaturu. Kod nekih osoba može izazvati teži oblik bolesti, poput upale pluća ili otežanog disanja. Rjeđe, bolest može biti fatalna. Povišeni rizik postoji kod starijih osoba i ljudi s postojećim hroničnim oboljenjima (poput dijabetesa i srčanih bolesti). Na uzorku 55.924 laboratorijski potvrđenih slučajeva u Kini tipični simptomi su bili: groznica (87,9% slučajeva), suhi kašalj (67,7%), umor (38,1%), stvaranje ispljuvaka (33,4%), kratkoća daha (18,6%), grlobolja (13,9%), glavobolja (13,6%), bolovi u mišićima ili bolovi u zglobovima (14,8%), drhtavica (11,4%), mučnina ili povraćanje (5,0%), začepljenost nosa (4,8%), i proljev (3,7%).
Glavni način infekcije kod ljudi jeste prenošenje sa čovjeka na čovjeka, koje se obično događa putem respiratornih kapljica zaraženih osoba koje kišu, kašlju ili izdahnu. Razdoblje inkubacije je uglavnom između 2 i 14 dana, s prosjekom od 3 dana iako su zabilježeni slučajevi sa čak 24 dana inkubacije.
Uzrok
Bolest je uzrokuje virus SARS-CoV-2 za koji se smatra da je životinjskog porijekla. Epidemiološka studija prvih 72.314 slučajeva je ustanovila mogućnost "kontinuiranog zajedničkog izvora" izbijanja epidemije u decembru 2019. koji se najčešće veže za veliku pijacu u Huananu gdje se prodaju razne vrste životinja. Prvo prenošenje s čovjeka na čovjeka je zabilježeno u januaru 2020. Pijaca koja se nalazila u neposrednoj blizini apartmanskih naselja, bila je jedna od najvećih u centralnoj Kini, a njen čitav zapadni dio je uglavnom služio za prodaju divljih životinja.
Prevencija
Vakcina protiv SARS-CoV-2 se ne očekuje do najmanje 2021, stoga ključni dio upravljanja pandemijom COVID-19 jest smanjivanje epidemiološke krive, tj. smanjivanje broja slučajeva na vrhuncu epidemije. To omogućava zdravstvenom sistemu da se nosi sa pandemijom i ne bude zagušen.
Pranje ruku
Centri za kontrolu i prevenciju bolesti preporučuju redovno pranje ruku sapunom najmanje 20 sekundi posebno nakon odlaska u toalet, prije jela, i nakon istresanja nosa, kašljanja ili kihanja. Ako sapun nije dostupan, onda se preporučuje bilo koje sredstvo za pranje ruku s najmanje 60% alkohola.
Respiratorna higijena
Zdravstvena tijela preporučuju pojedincima da pokrivaju usta i nos maramicom tokom kašljanja ili kihanja (koju bi trebalo odmah odložiti), ili rukavom ako maramica nije dostupna.
Pojedincima koji mogu biti zaraženi savjetuje se nošenje hirurške maske. Maske za lice mogu ograničiti jačinu i put putovanja kapi koje se raspršuju tokom razgovora, kihanja i kašljanja. Svjetska zdravstvena organizacija je izdala najbolje prakse za upotrebu maski:
Dijagnoza
Standardna metoda dijagnoze je lančana reakcija polimeraznom reverznom transkripcijom (rRT-PCR) iz nazofaringealnog brisa ili uzorka ispljuvaka. Ispitivanja antitijela mogu se koristiti i korištenjem uzorka krvnog seruma. Infekcija se može registrovati iz kombinacije simptoma, faktora rizika i CT-a prsnog koša koji pokazuje karakteristike upale pluća.
Prognoza
Ozbiljnost COVID-19 simptoma varira. Neki slučajevi boleti imaju nimalo ili male naznake simptoma slične običnoj prehladi. Blaži slučajevi se oporave unutar dvije sedmice, a oporavak kod težih i kritičnih slučajeva bolesti može potrajati od tri do šest sedmica.
Do 23. februara 2020. potvrđeno je 2.468 smrtnih slučajeva. Većina pacijenata, njih oko 80% bili su stariji od 60 godina, a 75% je imalo već postojeće zdravstvene poteškoće uključujući kardiovaskularne bolesti i dijabetes. Postotak smrtnosti je između 1–3%.
Muškarci su imali stopu smrtnosti od 2,8%, a žene 1,7%. Kod pacijenata mlađih od 50 godina stopa smrtnosti nije veća od 0,5% dok je kod onih iznad između 70 i 79 godina stopa iznosila preko između 5 i 11,8%.
Liječenje
Većina COVID-19 slučajeva nisu dovoljno teški da traže upotrebu mehaničke ventilacije tj. respiratora, ali određeni postotak zahtijeva.
Epidemologija
mini|Broj oboljelih od COVID-19 na mapi svijeta {{legend|#710000|1000 i više potvrđenih slučajeva}} {{legend|#c80604|100–999 potvrđenih slučajeva}} {{legend|#ee7070|10–99 potvrđenih slučajeva}} {{legend|#ffC0C0|1–9 potvrđenih slučajeva}} Izbijanje epidemije novog koronavirusa desilo se početkom decembra 2019. u glavnom gradu pokrajine Hubei u Wuhanu (Kina). Svjetska zdravstvena organizacija dala je novom virusu privremeni naziv 2019-nCoV i proglasila je vanrednu situaciju na globalnom nivou u vezi sa širenjem novog koronavirusa. Novi virus kasnije je dobio svoje službeno ime SARS-CoV-2. Nakon toga, započela je epidemija koja je zahvatila i druge dijelove Kine, a identificiraju se i slučajevi izvan Kine, u nekoliko zemalja Azije, ali i u Australiji, Evropi i Sjevernoj Americi. Prvi slučajevi u Evropi potvrđeni su u Francuskoj 24. januara 2020.
Svjetska zdravstvena organizacija proglasila je 11. marta 2020. pandemiju bolesti COVID-19 uzrokovanu novim koronavirusom SARS-CoV-2.
Etimologija
COVID-19 je službeni naziv za koronavirusnu bolest koju izaziva virus SARS-CoV-2 (CO znači "corona", VI "virus", a D stoji za riječ "disease", što na engleskom jeziku znači bolest).
Napomene
<references group="lower-alpha" />
T-42
T-42, također poznat i kao TG-V je bio sovjetski projekat superteškog tenka iz perioda između dva svjetska rata.
Historija
U martu 1930. grupa njemačkih eksperata na čelu s inženjerom Edwardom Grotteom, stigli su po pozivu u SSSR. Grupa je pozvana s ciljem razvoja tenkova koje bi u budućnosti koristila Crvena armija. Grotteov prvi posao bio je "moćni srednji tenk" nazvan "TG", koji je p pitanju nivoa inženjeringa bio ispred svojeg vremena. Tenk je ostavio vrlo povoljan dojam na vodstvu Crvene armije, ali njegova visoka složenost dizajna uradila je to da ostane čisto na nivou eksperimentalnog razvoja.
Međutim, to nije obeshrabrilo Grottea, OKB je nastavio sa projektovanjem tenka. Grotte je ima veliko iskustvo u projektovanju sovjetskih tenkova i početkom 1930tih godina Sovjetski savez je bio jedna od rijetkih zemalja u svijetu koja je bila u mogućnosti isfinansirati projektovanje i prizvoditi takve tenkove. Do marta 1932. njemački inženjer je predstavi svoj nacrt tenka teškog 75 tona, konvencionalnog naziva TG-VI. Ovaj projekat nije dobio potrebnu podršku, što je rezultiralo da ga Grotte preradi u T-42 (TG-V) koji je bio težak 100 tona.
T-42 nikad nije bio prihvaćen iz razloga što je motor koji je trebao pogoniti tenk nije postojao, problem napajanja masivnih vozila nije bio riješen. Sovjetski vojni vrh se tada fokusirao i orijentirao ka T-35 teškom tenku.