cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
NGC 1614
NGC 1614 (također poznat kao Arp 186, IRAS 04315-0840, MCG -1-12-32 i PGC 15538) je prečkasta spiralna galaksija koja je udaljena oko 220 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Eridan. Najveći prečnik je 1,30 (83 hiljade sg) a najmanji 0,9 uglovnih minuta (57 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio Lewis Swift 29. decembra 1885. godine.
Ušanka
Nakon 1945.
Nakon Drugog svjetskog rata ušanka je bila dio zimske odjeće Nacionalne narodne armije u Istočnoj Njemačkoj. Službeno se zvala "zimska kapa", među vojnicima je zvana medvjeđa kapa, ali češće pomalo bez poštovanja, posebno "Bärenfotze", zvana i "Bärenmöse". Iz toga su izvedeni pojmovi kao što su "Bärenvotzenschießen", "Bärenvotzentreten", ili kraće, "Bävo", "Bävo-Duschen" i "Bävo-Schießen".
NGC 1614
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
IC 1390
IC 1390 (također poznat kao MCG 0-55-4 i PGC 66922) je prečkasta spiralna galaksija koja je udaljena oko 261 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Vodolija. Najveći prečnik je 0,70 (53 hiljade sg) a najmanji 0,6 uglovnih minuta (46 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio Stephane Javelle 4. decembra 1891. godine.
Toluen
Toluen (po IUPACu metilbenzen) nazvan još i toluol, fenilmetan i metilbenzol je hemijski spoj koji spada u grupu aromatskih ugljikovodika. Dosta je sličan benzenu. Ima karakteristični miris, svojstven mnogim aromatičnim ugljikovodicima. U posljednje vrijeme je zamijenio benzen u svojstvu otapala. Toluen je jedan od sastojaka benzina.
Historija
Toluen je prvi put dobiven 1844. godine putem suhe destilacije iz tolubalzama a otkrio ga je francuski hemičar Henri Etienne Sainte-Claire Deville. Iz toluena je 1861. hemičar Joseph Wilbrand dobio, istina ne potpuno hemijski čist, TNT (trinitrotoluen).
Predrag Pašić
Klub
Od sezone 1975/76. igrao je u prvoj jugoslavenskoj nogometnoj ligi za Fudbalski klub Sarajevo, sa kojima je 1976. godine osvojio juniorsku titulu prvaka bivše Jugoslavije. Sve do 1985. za ovaj nogometni tim je odigrao 203 ligaške utakmice postigavši 44 gola. Kao precizan napadač imao je značajan udio u osvajanju drugog mjesta u prvoj jugoslavenskoj nogometnoj ligi za sezonu 1979. - 80., zatim dostižući finale Kupa Jugoslavije 1983. Godine 1985. je sa FK Sarajevo osvojio naslov prvaka bivše Jugoslavije, a te nogometne sezone je proglašen i za najboljeg igrača Jugoslavije. U tom periodu je zajedno sa Safetom Sušićem predstavljao najefikasniji nogometni duet u historiji jugoslavenskog i bosanskohercegovačkog nogometa. Zatim se preselio u VfB Stuttgart igrajući u njemačkoj Bundesligi, gdje je ostao do 1987. odigravši 46 utakmica. Međutim, samo djelimično je ispunio očekivanja postigavši samo sedam golova u dvije sezone, a sa Štutgartom je osvojio titulu prvaka Njemačke. Potom se preselio u nogometni klub TSV 1860 München u Bavarsku nogometnu ligu (tada treću najvišu ligu). Nakon završetka igračke karijere bio je direktor omladinske fudbalske škole Bubamara u Sarajevu.
Reprezentacija
Bio je član pionirske, kadetske i juniorske reprezentacije Jugoslavije, te kapiten Fudbalskog kluba Sarajevo. Za nogometnu reprezentaciju Jugoslavije odigrao je 10 utakmica i postigao jedan pogodak. Prvu utakmicu u jugoslavenskom dresu odigrao je 25. marta 1981. godine protiv Nogometne reprezentacije Bugarske (2:1) u subotici, a posljednji put je nastupio 27 marta 1985. protiv Nogometne reprezentacije Luksemburga (1:0) u Zenici. Učestvovao je na Svjetskom prvenstvu u nogometu 1982. u Španiji.
Dokumentarni film
Francuski nogometaš Éric Cantona je bio voditelj dokumentarnog filma, koji je emitiran 2012. godine pod imenom Nogometni pobunjenik. Ovaj dokumentarac također osvjetljava Pašićevu predanost, kada je osnovao multietničku omladinsku nogometnu školu u Sarajevu kako bi zbližio zavađene etničke grupe.
Misija Swift Gamma-Ray Burst
Swift Gamma-Ray Burst, NASA-in svemirski teleskop namijenjen proučavanju bljeskova gama-zraka, dio programa Medium Explorer (MIDEX). naučni instrumenti na letjelici razvijeni su u suradnji s Ujedinjenim Kraljevstvom i Italijom. U svemir je lansiran 20. novembra 2004. pomoću rakete Delta II.
NGC 6071
NGC 6071 (također poznat kao MCG 12-15-47 i PGC 56767) je eliptična galaksija koja je udaljena oko 347 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Mali medvjed. Najveći prečnik je 1,00 (101 hiljada sg) a najmanji 1,0 uglovnih minuta (101 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio John Frederick William Herschel 6. maja 1791. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Simeon Siniša Nemanjić
Simeon Siniša Nemanjić (ćirilica: Симеон Синиша Немањић), znan i kao Simeon Uroš te kao Symeōn Ouresēs Palaiologos (grčki Συμεών Ούρεσης Παλαιολόγος), bio je princ Srbije, car Epira, Tesalije, Srba i Grka.
Škovec (Sevnica)
Škovec je naseljeno mjesto u sastavu općine Sevnica, regija Posavska, Slovenija.
Simeon Siniša Nemanjić
150px|mini|desno|Car Simeon, [[freska]]
Bio je sin kralja Srbije Stefana Uroša III i njegove druge žene, kraljice Marije Paleolog (grčki Μαρία Παλαιολογίνα), koja je bila potomak princa Bizantije Konstantina, sina cara Mihaela VIII.
Polubrat mu je bio car Srba i Grka Stefan Uroš IV Dušan (Dušan Silni). On je 1348. okupirao Epir u Grčkoj. Stefan je Simeona proglasio despotom Epira i dao mu je da njime upravlja.
Škovec (Sevnica)
Historija
Do teritorijalne reorganizacije u Sloveniji nalazio se u sastavu stare općine Sevnica.
Simeon Siniša Nemanjić
Simeon je učvrstio svoj položaj vladara Epira brakom sa plemkinjom Tomaidom Orsini, čiji je brat bio Nikefor II Orsini, koji je poslije ušao u sukob sa Simeonom.
Simeon i njegova supruga bili su otac i majka redovnika Jovana Uroša, plemića Stefana Uroša te kćerke Marije Anđeo Paleolog, koju je Simeon udao za plemića Tomu Preljubovića.
Škovec (Sevnica)
Stanovništvo
Na popisu stanovništva 2011. godine, Škovec je imao 72 stanovnika.
NGC 4642
NGC 4642 (također poznat kao IRAS 12407-0022, MCG 0-33-4, PGC 42791 i UGC 7893) je galaksija koja je udaljena oko 122 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Djevica. Najveći prečnik je 1,90 (67 hiljada sg) a najmanji 0,5 uglovnih minuta (18 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio John Frederick William Herschel 1. januara 1786. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Pont (mitologija)
Mitologija
Za Hesioda, Pont se čini malo više od personifikacije mora, ho pontos ("more"), kojim su Heleni označavali Sredozemno more. Nakon kastracije njegovog brata, Urana, Pontus, sa svojom majkom Gejom, rodio je Nereja (Morskog Starca), Taumanta (zadivljujuće „čudo“ mora, oličenje opasnih aspekata mora), Forka i sestru-suprugu Ketu i "Jaku boginju" Euribiju. Sa boginjom mora Talasom (čije vlastito ime jednostavno znači "more", ali je izvedeno iz predgrčkog korijena), rodio je Telhine i sav morski život.
Hesiod
Ona (Geja) je nosila i besplodnu dubinu sa njegovim bijesnim naletom, Pont, bez slatkog sjedinjenja ljubavi.
— Hesiod, Teogonija (130) A More je rodilo Nereja, najstarijeg od svoje djece, koji je istinit i ne laže; a ljudi ga zovu Starac jer je pouzdan i blag i ne zaboravlja zakone pravednosti, nego misli pravedno i ljubazno. I opet je dobio velikog Taumanta i ponosnog Forka, sparenog sa Zemljom, i svijetlih obraza Keto i Euribije koja u sebi ima srce od kremena.
— Hesiod, Teogonija (231–239)
Higin
"Od Etera i Zemlje [tj. Geje]: Tuga, Prevara, Gnjev, Jadikovanje, Laž, Zakletva, Osveta, Neumjerenost, Svađa, Zaborav, Lijenost, Strah, Ponos, Incest, Borba, Okean, Temida, Tartar, Pont; i Titani, Centimani, Gig, Steropi, Atlas, Hyperion i Polus, Saturn, Ops, Moneta, Dione; i tri Furije – imenom, Alekto, Megara, Tisifona."
Opsada Sarajeva
Za vrijeme opsade prosječno je padalo 329 granata dnevno na Sarajevo. Rekord od 3.777 ispaljenih granata zabilježen je 22. jula 1993. godine. Granate su napravile ogromnu štetu, a najveću štetu su pretrpjeli civilni, kulturni i vjerski objekti.
Uvod u opsadu
Već tokom zime 1991/92. godine, Jugoslavenska narodna armija je rasporedila artiljeriju i drugo oružje na brdima oko Sarajeva. Oko 120 minobacača i 250 tenkova je bilo stacionirano na tim brdima. U martu 1992. godine u Sarajevu je došlo do sukoba između pripadnika Srpske Demokratske Stranke (SDS) Radovana Karadžića i policajaca pod kontrolom vlade Bosne i Hercegovine kad su srpske snage na Grbavici i Vracama postavili barikade. Dana 5. aprila 1992. godine održale su se demonstracije za mir. Pripadnici SDS-a su pucali sa krova hotela Holliday Inn na demonstrante. Nakon demonstracija održanih na Marijin Dvoru, okupljeni demonstranti su se uputili ka tadašnjem mostu Vrbanja. Snajperisti koji su bili pozicionirani u objektu naspram benzinske pumpe su otvorili vatru demonstrante i tu, na mostu su ubili Suadu Dilberović i Olgu Sučić. Suada Dilberović i Olga Sučić su prve žrtve opsade Sarajeva, a most na kojem su ubijene danas nosi njihova imena i stih:
U aprilu 1992. godine bosanskohercegovačka vlada je tražila povlačenje srpskih vojnih jedinica sa brda. Vlada Slobodana Miloševića je pristala na povlačenju svih nebosanskih boraca, koji je obuhvatao neznačajan broj. Preostalim bosanskim Srbima ostavljeno je oružje Jugoslavenske narodne armije i oni su se transformirali u vojsku Republike Srpske, dok je Republika Srpska izglasila njenu nezavisnost od Republike Bosne i Hercegovine samo nekoliko dana od proglašenja nezavisnosti Republike Bosne i Hercegovine od Socijalističke federativne republike Jugoslavije.
Opsada
thumb|right|Mapa opsade Sarajeva 1992. godine Poslije neuspješnog pokušaja Jugoslavenske narodne armije da uz pomoć tenkova zauzme Predsjedništvo Republike Bosne i Hercegovine, koji su spriječili borci Teritorijalne odbrane Bosne i Hercegovine naoružani samo zoljama, 2. maja 1992. godine je postavljena zvanična blokada na Sarajevo od strane VRS-a. Glavne ulice u grad su blokirane i tim putem se spriječila opskrba Sarajeva. Naoružanje i broj srpskih vojnika oko Sarajeva bili su nadmoćniji u odnosu na branioce grada. Uprkos tome, VRS nije uspjela zauzeti grad i nastavila je sa gađanjem sa okolnih brda. Ciljevi su bili morenje glađu i demoralizacija stanovništva putem besmislenih grozota.
Zapovjednik snaga bosanskih Srba, general Ratko Mladić, dao je izrazitu naredbu da se gađaju svi nesrpski ciljevi u Sarajevu. Granatirani su gradska bolnica (posebno je bila granatirana tokom vremena za posjete poslijepodne), džamije, crkve i mnogi drugi objekti.
Druga polovina 1992. i prva polovina 1993. godine predstavljaju vrhunac opsade Sarajeva. Sarajlije su pretrpjele velike gubitke. Najvažnija uporišta i skladišta oružja grada čvrsto su bila u rukama VRS-a. Gradom je vladao strah od snajpera i table s napisom "Pazi, snajper!" su postale svakodnevnica. Neke su ulice bile toliko ugrožene da su nosile naziv "snajperska staza". Mnogi dijelovi grada, kao naprimjer Novo Sarajevo, bili su pod kontrolom vojske Republike Srpske.
Branioci grada po naoružanju su bili daleko slabiji od srpskih napadača. Napadima na srpske kasarne u gradu branioci Sarajeva su pokušali kompenzirati nedostatak oružja. Neki bosanski kriminalci koji su u početku rata formirali odbrambene jedinice učestvovali su u trgovini oružjem.
Sredinom 1993. godine između Aerodromskog naselja i Butmira prokopan je 800 metara dugačak tunel spasa, koji je dozvolio ne samo ranjenima da napuste grad, nego je prije svega omogućio opskrbu grada hranom, ali, putem prevazilaženja embarga Ujedinjenih nacija na oružje, i oružjem. Početak tunela je u porodičnoj kući Kolarevih pored piste Sarajevskog aerodroma na Butmiru. Danas je ta kuća muzej ratne historije Republike Bosne i Hercegovine. Najvjerovatnije Sarajevo ne bi preživjelo bez oružja, hrane i medikamenata koji su prošli kroz taj tunel.
Posljedice
mini|left||Naselje Grbavica, mart 1996. neposredno nakon reintegracije; razaranje uzrokovano [[Rat u Bosni i Hercegovini|ratom.]] mini|220p|[[Nacionalna i univerzitetska biblioteka Bosne i Hercegovine|Vedran Smailović: Ruševine gradske vijećnice.]] U ovom su vremenu bile napadnute mnoge civilne zgrade. Izvještaji ističu da je u septembru 1993. godine 35.000 zgrada u Sarajevu bilo srušeno i sve ostale zgrade bile su manje ili više oštećene. Tome pripadaju bolnice, novinarske agencije, industrijske zgrade, zgrade vlasti, kasarne i baze Ujedinjenih nacija. Među važnijim objektima se nalaze zgrada Predsjedništva Republike Bosne i Hercegovine i Vijećnica, koja je 25. aprila 1992. godine izgorjela zajedno s mnoštvom nenadoknadivih djela historije i kulture.
Gađanje grada je koštalo mnogo ljudskih života. Prilikom pojedinih gađanja ubijene su desetine i ranjene stotine ljudi. Jedan strašan primjer za to je masakr na ovtorenoj tržnici "Markale", gdje su u februaru 1994. godine granate ispaljene sa srpskih položaja na Špicastoj stijeni pogodile masu ljudi i uzeli život 68 Sarajlija. Kao odgovor na ta gađanja Ujedinjene nacije su srpskim snagama diktirale jedan ultimatum prijeteće da će ih bombardirati, ukoliko Srbi ne pristanu na povlačenje svojih težih oružja do jedne određene tačke. Pristali su pred krajem ultimatuma i od onog trenutka gađanje Sarajeva se puno smanjilo, što se može smatrati kao početak puta ka završavanju rata.
Kraj opsade
thumb|left|Mezar [[Hakija Turajlić|Hakije Turajlića.]] thumb|Devastiran stadion [[Stadion Grbavica (1996).]] thumb|[[Sarajevski ratni tunel - Vatreno oružje.]] Godine 1995. međunarodne snage su se suprotstavile vojsci Republike Srpske. Srpske snage su napale jednu tačku za skupljanje oružja koja je bila pod zaštitom Ujedinjenih nacija, što je NATO tjeralo na zračne udarce na skladišta oružja bosanskih Srba. Srbi su pokušavali spriječiti te napade putem uzimanja talaca vojnika Ujedinjenih nacija, ali u naprijetku sukoba vojska Republike Srpske morala se postepeno povlačiti. Grijanje i opskrba strujom i vodom su se vratili u grad.
Poslije genocida u Srebrenici i poslije drugog masakra na Markalama 28. augusta 1995. godine gdje je ubijena 41 osoba, međunarodna zajednica je bila prisiljena da reagira. Krajem augusta 1995. godine NATO avioni su počeli bombardirati srpske položaje u Bosni i Hercegovini i Hrvatskoj. Istovremeno "Rapid Reaction Force" Ujedinjenih nacija pod zapovjedništvom Velike Britanije i Francuske gađa srpske položaje oko Sarajeva minobacačima sa Igmana. U oktobru 1995. godine sklopljeno je primirje i kasnije te godine Dejtonski sporazum je Bosni i Hercegovini i Sarajevu donio mir.
U sklopu s Dejtonskim sporazumom, Sarajevo je poslije rata podijeljeno u dva dijela. Jedan dio pripada novoformiranoj Federaciji Bosne i Hercegovine i u njemu se nalazi vlada države i vlada Federacije, a jedan dio (istočni) pripada Republici Srpskoj. Granica između ta dva entiteta je na Dobrinji kod aerodroma.
Iako je tada slijedio jedan period stabilizacije i normalizovanja, bosanska vlast je tek 29. februara 1996. godine opsadu Sarajeva objavila završenom.
Tokom opsade ubijen je 11.541 građanin, (od toga 1.601 dijete) a bilo je 50.000 djelimično i teško ranjenih. Broj stanovnika se pri kraju opsade 1995. godine smanjio na 250.000.
Presude Međunarodnog krivičnog suda za bivšu Jugoslaviju
5. decembra 2003. godine Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju (MkSJ) osudio je prvog komandanta Sarajevsko-romanijskog korpusa, generala Stanislava Galića, za granatiranje i kampanju snajperskog teroriziranja građana Sarajeva, uključujući i prvi masakr na Markalama. Galić je osuđen na doživotnu robiju za zločine protiv čovječnosti tokom opsade grada.
U predmetu vođenom protiv Stanislava Galića, optužba je u uvodnom izlaganju optužnice tvrdila da:
General Dragomir Milošević, koji je Galića zamijenio na mjestu komandanta Sarajevsko-romanijskog korpusa, proglašen je 2007. godine krivim za granatiranje Sarajeva i kampanju snajperskog teroriziranja njegovih stanovnika u periodu od augusta 1994. do kraja 1995. godine, uključujući i drugi masakr u Markalama. Osuđen je na 29 godina zatvora. ICTY je zaključio da je gradska pijaca Markale 28. avgusta 1995. godine pogođena minobacačkom granatom od 120 mm ispaljenim sa položaja koje je držao sarajevsko-romanijski korpus.
N-Acetilglukozamin
mini|Molekula N-Acetilglukozamina (Qmol) N-Acetilglukozamin – N-acetil- D -glukozamin ili GlcNAc i  NAG – je  monosaharid i  derivat glukoze. To je između amid glukozamina i acetatne kiseline. Molekulska  formula je C8H15NO6, a molekulska masa iznosi 221,21 g/mol, a značajnan je u nekoliko bioloških sistema.
Ovaj spoj je dio biopolimera u bakterijskom ćelijskom zidu,  građen naizmjeničnih jedinica  GlcNAc i N-acetilmuramne kiseline (MurNAc), unakrsno vezane sa oligopeptidom na  ostatku  mliječne kiseline  MurNAc. Ova slojevita struktura se zove peptidoglikan (bivši  murein).
GlcNAc je monomerna podjedinica hitina, koja  formira vanjski omotač   insekata i  rakova. To je glavna komponenta radula kod mehkušaca, kljunova glavonožaca (Cephalopoda) i glavna komponenta ćwlijskog zida većine gljiva.
Polimeriziran sa glukuronskom kiselinom, formira hijaluron.
GlcNAc je inhibitor elastaze koju luče ljudski  polimorfonuklearni leukociti,  sa razinom inhibicije od oko   8 - 17%. Međutim to je mnogo slabije nego inhibicija putem N-acetilgalaktozamina, sa 92 - 100%.
Isaac Asimov
Asimov je napisao ili uredio više od pet stotina knjiga, te oko devet hiljada pisama i razglednica. U širokoj javnosti Asimov se smatra majstorom naučno-fantastičnog žanra, te je tokom svog života, zajedno sa Robert A. Heinleinom i Artur C. Clarkom, činio "Veliku trojku" pisaca naučne fantastike. Asimovo najpoznatije dijelo je serija "Zadužbina" (Foundation), kao i serije "Galaktičko carstvo" (Galactic Empire) i "Robot", koje je naknadno povezao u fiktivni univerzum Zadužbina. Napisao je veliki broj kratkih priča, među kojima i "I pade noć" (Nighfall), koju je udruženje Američki pisci naučne fantastike proglasilo za najbolju priču u ovoj književnoj vrsti napisanu do 1964. godine. Također je pisao fantastične i kriminalističke romane kao i veliki broj stručnih knjiga. Pod pseudonimom Paul French napisao je i seriju naučno-fantastičnih romana za djecu pod nazivom "Sretna Zvijezda" (Lucky Starr).
Lizozim
Lizozimi (EC 3.2.1.17) – poznati i kao muramidaze ili N-acetilmuramid glikanhidrolaze – su glikozid-hidrolaze. Ovi enzimi koji oštećuju bakterijski ćelijski zid, katalizirajući hidrolizu 1,4-beta-veza između N-acetilmuramne kiseline i ostataka N-acetil-D-glukozamina u peptidoglikanu i između ostataka N-acetil-D-glukozamina u hitodekstrinima. Lizozim se često javlja u brojnim sekretima, kao što su suze, pljuvačka, ljudsko mlijeko i sluz. Također se nalazi i u citoplazmatskim granulama makrophaga i polimorfonuklearnim neutrofilima (PMN). Velika količina lizozima može se naći i u bjelancetu jajeta.
Isaac Asimov
Većina njegovih knjiga "popularne nauke" objašnjava naučne koncepte na historijski način, vraćajući se unazad u vrijeme kada je nauka o kojoj je pisao bila u svojoj najjednostavnijoj fazi. Primjeri uključuju "Vodič za nauku" (Guide to Science), tri toma "Razumijevanje fizike" (Understanding Physics) i "Asimovljeva hronologija nauke i otkrića" (Asimov's Chonology of Science and Discovery).
Lizozim
C-tip lizozima je blisko srodan sa alfa-laktalbuminom, u sekvenci i strukturi, što ih čini dijelom iste porodice. Kod ljudi, sintezu lizozimskog enzima kodira gen LYZ.
Funkcija
Funkcije enzima, putem napada peptidoglikana (u ćelijskom zidu bakterija, posebno Gram-pozitivnih bakterija) i hidrolize glikozidne veze, koja povezuje N-acetilmuramnu kiselinu sa četvrtim ugljikovim atomom N-acetilglukozamina. To radi vezivanjem za peptidoglikanske mekule u mjestu vezanja unutar isturene pukotine između dva domena. To uzrokuje da molekula podloge da dobije zategnutu konformaciju, sličnu onoj u stanju tranzicije. Prema Phillipsovom mehanizmu, lizozim se veže za heksasaharide. Lizozim zatim mijenja četvrti šećer u heksasaharidu (D prsten) u konformaciju zvanu stolica. U stresnom stanju, glikozidna veza se lahko raskida.
thumb|center|upright=2.0|Pregled reakcije Za aktivnosti ovog enzima, od ključnog značaja su bočni lanci aminokiselina, glutaminska kiselina 35 (Glu35) i aspartat 52 (Asp52). Glu35 djeluje kao donator protona glikozidne veze para C-O u podlozi, dok Asp52 djeluje kao nukleofil koji generira međuprodukta glikozilnog enzima. Taj međuproizvod zatim reagira s molekulom vode, za hidrolizu i odlazak nepromijenjenog enzima.
thumb|center|800px|Mehanizam djelovanja lizozima
Klinički značaj
Lizozimi su dio urođenog imunskog sistema. Smanjen nivo lizozim je povezani sa bronhopulmonalnom displazijom u novorođenčadi. Djeci koja su hranjena formulom za novorođenčad ili im nedostaje lizozim u ishrani, imaju tri puta veću stopu proliva. Budući da je lizozim prirodni oblik zaštite od Gram-pozitivnih patogena, poput onih iz rodova Bacillus i Streptococcus, manjak zbog ishrane odojčadi formuliranom hranom može dovesti do povećane učestalosti bolesti.
Budući da je koža jzaštitna barijera od suhoće i kiselosti, u vežnjači (membrana koja pokriva oči) j+se, umjesto toga, da štiti lučenjem enzima, uglavnom lizozima i defenzina. Međutim, kada nema zaštitnih barijera, javlja se konjunktivitis.
Kod nekih kancera (posebno mijelomonocitne leukemije) pretjerana proizvodnja lizozima ćelija raka može dovesti do toksičnih razina lizozima u krvi. Visoka količina lizozima u krvi može dovesti do otkazivanja bubrega i niske koncentracije kalija u krvi, stanja koja mogu poboljšati ili riješiti uz liječenje primarne malignosti. Serumski lizozim je mnogo manje specifičan za dijagnozu sarkoidoze od enzima koji pretvaraju serumski angiotenzin. Pretvaranje enzima, budući da je osjetljivijo, koristi se kao pokazatelj aktivnosti bolesti zvane sarkoidoza, a pogodna je za praćenje bolesti u dokazanim slučajevima.
Isaac Asimov
Iako sa oklijevanjem, Asimov je bio dugogodišnji član i potpredsjednik Mensa International, čije je članove opisao kao "intelektualno borbene". Više se ponosio činjenicom da je bio predsjednik Američkog udruženja humanista. U njegovu čast ime je dobio asteroid 5020 Asimov, "Asimov's Science Fiction" časopis, te su ustanovljene dvije različite nagrade "Isaac Asimov".
Biografija
Asimov je rođen 2. januara 1920. godine (datum koji se koristi u zvanične svrhe - tačan datum rođenja je nepoznat) u malom jevrejskom selu, Petroviči, u oblasti Smolensk, Rusija, u porodici mlinara. Porodično ime potiče od ruske riječi "озимые" (ozimlje), i odnosi se na zimsku pšenicu s kojom je Asimovljev pradjed trgovao. Porodica Asimov emigrira u Ameriku kada je Isaku bilo tri godine. Budući da je sa roditeljima pričao samo na jidišu i engleskom jeziku, nikada nije naučio ruski jezik. Dok je odrastao u Brooklynu, New York City, Asimov je naučio čitati kada mu je bilo pet godina, a čitav život je tečno govorio i engleski i jidiš. Kada mu je bilo jedanaest godina počinje pisati prve priče, a već u devetnaestoj ih prodaje časopisima za naučnu fantastiku.
Asimov je pohađao javne škole New Yorka, uključujući i Srednju školu za mladiće u Brooklynu. Upisao je Kolumbija Univerzitet (Columbia University), gdje je diplomirao 1939. godine, a kasnije i doktorirao biohemiju 1948. godine. U međuvremenu, tokom Drugog svjetskog rata, proveo je tri godine radeći kao civil u filadelfijskoj Vazdušnoj ekperimentalnoj stanici mornarice. Nakon rata regrutovan je u Oružane snage SAD-a, gdje je služio devet mjeseci. Tokom kratke vojne karijere dostigao je rang podoficira, te tijesno izbjegao učestvovanje u testiranju atomske bombe 1946. na Bikini Atolu.
Po sticanju doktorske titule Asimov se zapošljava na Medicinskom fakultetu "Bostonskog univerziteta" gdje do 1958. radi kao predavač. Nakon toga se iako zadržava titulu profesora saradnika, sasvim posvećuje pisanju (njegova primanja kao pisca već su premašila njegovu akademsku platu). U čast njegovom pisanju, univerzitet ga unaprijeđuje u redovnog profesora biohemije 1979. Asimov je na molbu kuratora Howarda Gottlieba, 1965. godine poklonio svoje lične radove koji se od tada nalaze u arhivi "Mugar memorijalne biblioteke" Bostonskog univerziteta. Zbirka se sastoji od 464 kutije i smještena je na policama ukupne dužine 71 metar.
Asimov se vjenčao sa Gertrudom Blugerman 26. jula 1942. Imali su dvoje djece, Davida i Robyn Joan. Nakon razvoda sa Gertrudom, 1973. godine, Asimov se iste godine ženi sa Janet O. Jeppson.
Asimov je bio klaustrofil - uživao je u malim, zatvorenim prostorima. U prvom dijelu svoje autobiografije, prisjeća se želje iz djetinstva da ima štand sa časopisima u podzemnoj željezničkoj stanici New Yorka, u koji bi se mogao zatvoriti i čitati dok sluša buku prolazećih vozova.
Asimov se često pojavljivao na konvencijama naučne fantastike, gdje je uvijek bio ljubazan i pristupačan. Strpljivo je odgovarao na desetine hiljada pisama i razglednica i sa zadovoljstvom je dijelio autograme. Iako je rado pokazivao svoj talenat, rijetko je kada pokazivao da sebe uzima za ozbiljno.
Asimov je imao širok spektar različitih interesa, te je u poznijim godinama učestvovao u organizacijama za očuvanje opereta pozorišnog partnerstva libretiste Gilberta i kompozitora Sullivana, te u "Vučijem čoporu" (The Wolf Pack), grupi obožavalaca "Nero Wolf" kriminalističkih romana, pisca Rexa Stouta. Bio je i istaknuti član "Baker Street Irregulars", vodećeg udruženja poštovalaca Sherlock Holmesa. Od 1985. godine pa do svoje smrti 1992. godine, bio je predsjednik Američkog udruženja humanista, titulu koju je naslijedio njegov prijatelj i kolega pisac Kurt Vonnegut. Asimov je bio blizak prijatelj Genea Roddenberryija, tvorca Zvjezdanih Staza (Star Trek), te je za svoje savjete tokom produkcije Zvjezdane Staze: Igrani film (Star Trek: The Motion Picture) zaslužio da mu se ime pojavi na špici filma (savjeti koje je davao u principu su se svodili na potvrđivanje kompaniji Paramount Pictures da su Roddenberryeve ideje zvanične naučno-fiktivne ekstrapolacije).
Isak Asimov je umro 6. aprila 1992. godine. Deset godina nakon njegove smrti objavljena mu je autobiografija pod nazivom "To je bio dobar život" (eng. It's Been a Good Life), koju je pripremila njegova supruga Janet Asimov. U njoj je otkriveno da je njegova smrt posljedica AIDS-a, gdje je Asimov bio zaražen HIV-om tokom operacije bajpasa na srcu u decembru 1983. godine. Janet Asimov je napisala u epilogu autobiografije da je Asimov za života želio o ovome obavijestiti javnost, ali da su mu doktori savjetovali suprotno, upozoravajući ga na anti-AIDS predrasude koje bi mogle naštetiti članovima njegove porodice. .
Intelektualni stavovi
Isak Asimov je bio humanista i racionalista. Nije bio protivnik religioznih ubjeđenja drugih, ali je često govorio protiv pokušaja da se praznovjerja i pseudonaučna uvjerenja svrstaju u pravu nauku. Tokom djetinstva njegovi roditelji su poštovali ortodoksnu jevrejsku tradiciju, ali je nikada nisu nametali mladom Isaku. Mladi Asimov je odrastao smatrajući Bibliju jevrejskom mitologijom, na isti način na koji je Ilijadu smatrao grčkom mitologijom. Otac mu je kratko vrijeme radio u lokalnoj sinagogi, ali ovo iskustvo nije imalo veći efekat na Isaka, osim što je naučio hebrejsko pismo). Tokom mnogih godina Asimov se smatrao ateistom, iako mu je ovaj termin zvučao neadekvatnim, opisujući više ono u šta nije, nego ono u šta jeste vjerovao. Kasnije je uvidjeo da mu termin "humanista" više odgovara.
U svojoj posljednjoj autobiografskoj knjizi, Asimov je napisao: U istim memoarima piše da je Pakao "san svakog sadiste" nevješto pripojen milostivom Bogu; ukoliko su čak i vlade spremne da smanje okrutne i neobične kazne, zbog čega i život poslije smrti u Paklu ne bi bio na određeno vrijeme, pita se Asimov. Asimov u potpunosti odbacuje ideju da ljudska uvjerenja ili akcije zaslužuju beskrajnu kaznu. Tvrdio je da ukoliko Pakao postoji, najduža i najoštrija kazna bi bila rezervisana za one koji "okaljavaju ime Božije izmišljanjem Pakla". Kao što se vidi u njegovim knjigama "Riznica humora" (Trasury of Humor) i "Asimov se ponovo smije" (Asimov Laughs Again), uvijek je volio pričati viceve o judeo-hrišćanskom Bogu, Sotoni, Rajskom vrtu, i ostalim religioznim temama, izražavajući svoje mišljenje da dobra šala može na najbolji način podstaći misao, nego sati filozofske rasprave.
Asimov je postao veliki pristalica Demokratske stranke tokom New Deala, te je do kraja života bio liberalnog opredjeljenja. Bio je veliki protivnik Vijetnamskog rata 1960tih, ali je također bio nezadovoljan iracionalnim stavovima mnogih liberalnih aktivista koji su djelovali od kasnih 1960tih pa nadalje. Njegova odbrana civilne upotrebe nuklearne energije je štetila odnosima sa nekim od njegovih liberalnih kolega. U pismu koje je objavljeno u knjizi "Vaš, Isak Asimov" (Yours, Isaac Asimov), Asimov je napisao da iako bi radije živio u svijetu u kome nema nimalo opasnosti nego u blizini nuklearnog reaktora, ipak bi radije imao dom u blizini nuklearnog reaktora nego u sirotinjskim četvrtima u Love Canal (Ljubavni kanal, dio New Yorka, korišten kao odlagalište toksičnog, otpadnog materijala) ili u blizini "Union Carbide (Union Carbide Corporation, jedna od najstarijih američkih hemijskih kompanija) fabrike za proizvodnju metil izocijanida". Zalagao se za kontrolu nataliteta stanovništva, odražavajući stavove Thomasa Malthusa i Paul R. Ehrlicha, poznatih demografa. Asimov se smatrao feministom čak i prije nego što je Pokret za oslobođenje žena (feministički pokret) dobio na popularnosti. Smatrao je da su prava žena usko povezana sa kontrolom nataliteta. Također, smatrao je da se homoseksualnost mora smatrati "moralnim pravom", kao i sve ostale seksualne nereproduktivne aktivnosti između odraslih, voljnih osoba (Vaš, Isak Asimov).
U posljednjim godinama svog života, Asimov je za opadanje kvaliteta života koje je primijetio u New Yorku krivio smanjenje poreza koje je bilo posljedica odlaska radničke klase u predgrađa. Njegova zadnja knjiga, "Naša ljuta Zemlja" (Our Angry Earth), napisana 1991. godine u saradnji sa dugogodišnjim prijateljem i piscem naučne fantastike Frederikom Pohlom, govori o kriznim pitanjima zaštite prirodne okoline, kao što su globalno zagrijavanje i uništenje ozonskog omotača.
Pregled
Karijera Isaaca Asimova se može podijeliti u više vremenskih perioda. Njegova rana karijera tokom koje je uglavnom pisao naučnu fantastiku, a započela je pisanjem kratkih priča 1939. godine i romana 1950. godine. Ovaj stvaralački period je trajao do 1958. godine po izdavanju romana "Golo sunce" (Naked Sun). Od 1952. počinje izdavati i stručne knjige. Prva takva je bio univerzitetski udžbenik pod nazivom "Biohemija i ljudski metabolizam" (Biochemistry and Human Metabolism) napisana u saradnji sa grupom autora. Nakon lansiranja prvog umjetnog satelita, Sputnik I od strane SSSR-a 1957. godine, Asimov piše veliki broj knjiga o "popularnoj nauci", uz značajno smanjenje broja knjiga o naučnoj fantastici. Tokom narednih 25 godina napisao je samo 4 naučno-fantastična romana. Sa 1982. i prvim objavljivanjem knjige "Na rubu Zadužbine" (Foundation's Edge), počinje druga polovina njegove karijere pisca naučne fantastike. Od tada, pa sve do svoje smrti, Asimov je objavio mnoštvo nastavaka ili uvodnih knjiga već postojećih romana vežući ih na način koji nije predvidio pišući originale i praveći od njih objedinjene serije.
Asimov je vjerovao da se njegov doprinos koji će se najviše pamtiti nalazi u Tri zakona robotike (Three Laws of Robotics) kao i u seriji knjiga o "Zadužbini". Oksfordski riječnik engleskog jezika (Oxford English Dictionary) Asimovu pripisuje stvaranje riječi pozitronski (predstavlja sasvim fiktivnu tehnologiju), psihohistorija (često se koristi u smislu koji je drugačiji od onog imaginarnog koje im je Asimov namjenio), te robotika. Asimov je osmislio riječ robotika a da nije ni sumnjao da bi to mogla biti originalna riječ. U to vrijeme je smatrao da je riječ robotika jednostavno prirodna analogija mehanike, hidraulike, itd. Izvorna riječ robot je izvedena od češke riječi za "prinudan rad", robotovat, robota i prvi put je upotrijebljena od strane češkog pisca Karela Čapeka u njegovoj naučno-fantastičnoj pozorišnoj predstavi R.U.R. (Rossumovi Univerzalni Roboti). Za razliku od riječi psihohistorija, riječ robotika se i danas koristi u svakodnevnoj tehničkoj komunikaciji i to po onoj definiciji koju joj je Asimov dao. U filmskoj seriji Zvjezdane staze: Naredna generacija (Star Trek: The Next Generation) dva lika, androidi Data i Lore imaju "pozitronske mozgove", odajući dužno poštovanje Asimovu za izmišljanje ove (fiktivne) tehnologije.
Naučna fantastika
"I pade noć" je tipični primjer sociološke naučne fantastike, pojam koji je iskovao sam Asimov. Njime je opisao novi trend započet 1940. godine od strane autora kao što su Asimov i Heinlen, a kojim se težište stavlja na predviđanja o uslovima života u budućnosti, a ne na tehnologiju i "svemirsku operu".
1942. godine Asimov započinje pisati knjige o "Zadužbini" koje su kasnije objavljene kao "Triologija Zadužbine": "Zadužbina" (1951), "Zadužbina i Carstvo" (1952) i "Druga Zadužbina" (1953), a koje govore o kolapsu i ponovnom rađanju ogromnog Galaktičkog carstva u univerzumu budućnosti. Knjige o "Zadužbini", zajedno sa serijom "Robot", čine njegovo najvažnije naučno-fantastično djelo. Mnogo godina poslije seriju nastavlja sa knjigama "Na rubu Zadužbine" (1982) i "Zadužbina i Zemlja" (Foundation and Earth) (1986), a onda se vraća unazad na period prije originalne triologije i piše "Uvod u Zadužbinu" (Prelude to Fondation) (1988) i "U susret Zadužbini" (Forward the Foundation) (1992). Serija govori o njegovoj fiktivnoj nauci Psihohistoriji kojom je moguće predvidjeti budućnost velikog broja stanovništva.
Narendra Modi
mini|Narendra Modi Narendra Damodardas Modi (rođen 17. septembra 1950.) je indijski političar koji je 14. i trenutni premijer Indije od 2014. Modi je bio glavni ministar Gudžarata od 2001. do 2014. godine i član je parlamenta iz Varanasija. Član je Bharatiya Janata Partije (BJP) i Rashtriya Swayamsevak Sangh (RSS), desničarske hinduističke nacionalističke paravojne dobrovoljačke organizacije. On je prvi premijer koji je rođen nakon indijske nezavisnosti 1947. godine i drugi premijer koji ne pripada Indijskom nacionalnom kongresu koji je osvojio dvije uzastopne većine u Lok Sabha, ili donjem domu indijskog parlamenta.
Isaac Asimov
Naučna fantastika
Svoje priče o robotima, od kojih su mnoge prikupljene u zbirci "Ja, robot" (I, Robot) objavljene 1950. godine, Asimov započinje u isto vrijeme kada i "Zadužbinu". Priče su promovisale zbirku pravila o etici za robote (Tri zakona robotike) kao i inteligentne mašine i u mnogome su imale uticaj na druge pisce i mislioce u tretiranju ovog predmeta. Jedna od takvih priča, "Dvjestogodišnjak" (Bicentennial Man) je pretočena u film u kojem je glumio Robin Williams.
Narendra Modi
Citati
<references group="" responsive="1">
Isaac Asimov
Naučna fantastika
Pored filmova, romani Isaaca Asimova "Zadužbina" i "Robot" priče su nadahnule mnoge poznate i priznate pisce naučne fantastike, kao što su Roger MacBride Allen, Greg Bear, Gregory Benford i David Brin.
1948. godine Asimov je napisao naučni članak na zamišljenu temu, "Endohronične osobine resubliminiranog tiotimolina" (The Endochronic Properties of Resublimated Thiotimolin). U isto vrijeme, Asimov se pripremao za odbranu doktorske teze. Bojeći se predrasuda odbora za ocjenu doktorske disertacije, Asimov je zamolio svog urednika da članak objavi pod pseudonimom. Međutim, članak je ipak objavljen pod njegovim imenom. Tokom usmenog dijela odbrane doktorske disertacije, jedan od članova odbora mu je uz smješak rekao: Nakon što je izašao iz sale i sačekao 20-tak minuta, članovi odbora su ga pozvali nazad i čestitali mu kao Dr. Asimovu.
Godine 1950. nastavlja pisati kratke priče za naučno-fantastične časopise i to doba naziva svojom zlatnom decenijom. Veliki broj ovih priča su objavljene u njegovoj "Antologiji najboljih" (Best of), uključujući i "Zadnje pitanje (The Last Question) (1956), priču o sposobnosti čovječanstva da se bori i "pobijedi" entropiju, za koju je Asimov govorio da mu je i najdraža.
Početkom 1977. godine dao je na korištenje svoje ime časopisu naučne fantastike Isak Asimov (Isaac Asimov's Science Fiction Magazine), koji se danas zove "Asimovljeva naučna fantastika" (Asimov's Science Fiction), te je pisao uvodnike za svako izdanje časopisa.
Serija Robot
Serija Galaktičko Carstvo
Originalna triologija Zadužbina
Proširena serija Zadužbina
Ostali romani
Zbirke kratkih priča
Kriminalistička beletristika
Romani
Zbirke kratkih priča
Stručna literatura
"Pupularna nauka"
Ostala djela
Cristina Fernández de Kirchner
Cristina Elisabet Fernández de Kirchner (rođena 19. februara 1953. godine), poznata i po nazivu Cristina Kirchner, je argentinski političar, bivša predsjednica i aktuelna potpredsjednica Argentine. Ona je žena bivšeg predsjednika Argentine, Néstora Kirchnera i bivšeg senatora za provinciju Buenos Aires.
Politička karijera
Kirchner je otpočela svoju političku karijeru 1970tih godine 20. vijeka. Izabrana je za upravnika provincijalne legislature Santa Cruza 1989. godine, a potom ponov izabrana za istu funkciju 1993. godine.
30. oktobra 2007. godine postala je prva žena u historiji Argentina koja je postala predsjednik države, zamijenivši tako na toj funkciji svoga muža Nestora Kirchnera. Gospođa Kirchner dobila je skoro 44% glasova, blizu 22% više od svoh najvećeg rivala, Elisa Carrio. Zajedno sa svojim pokojnim suprugom i prethodnikom Nestorom Kirchnerom, ona je zaslužna za vraćanje predsjedničke vlasti u zemlji koja je bila ozbiljno oslabljena tokom ekonomskog kolapsa 2001. što je dovelo do smjena niza predsjednika. Ona je nacionalizirala privatne penzione fondove, ponovo nacionalizirala vodeću avio kompaniju u zemlji i preuzela, bez nadoknade, udjel u državnoj YPF naftnoj kompaniji od španske kompanije Repsol, koja je imala uloženih 10 milijardi dolara.
Prve godine kao predsjednica Fernandez je imala svakodnevne televizijske govore, pa je kasnije postala poznata po svojim stalnim tweetovima o temama u rasponu od politike do slika s papom Franjom ili sa njenim kućnim ljubimcima.
8. oktobra 2013. bila je operisana kako bi joj se uklonio ugrušak krvi. Vratila se na posao 18. novembra.
Adam Zagajewski
mini|Adam Zagajewski i [[Wisława Szymborska (2005)]] Adam Zagajewski (fonetski: Adam Zagajevski) (2. juli 1923. – 1. februar 2012), poljski pjesnik, esejista, prozni spisatelj, predstavnik generacije Novog talasa, potpisnik Pisma 59 (1975.), cenzurisan od 1976, 1982–2002. u egzilu u Francuskoj, od 1983. urednik „Zeszyty Literackie " („Književne sveske“); laureat Nagrade Fondacije Kościelskih (1975.), Međunarodna nagrada Neustadt iz oblasti književnosti (2004.) i Nagrada princeze Asturije (2017.), u godinama 1973–1983 član Saveza poljskih spisatelja, od 1979. član poljskog PEN Kluba, od 2006. aktivni član Poljske akademije nauka i umjetnosti; akademski nastavnik, književni prevoditelj.
Biografija
Nakon što je potpisao Pismo 59 1975. godine, zabranjeno mu je štampanje. Godine 1978. potpisao je osnivačku deklaraciju Udruženja naučnih kurseva i postao predavač udruženja. 23. avgusta 1980. pridružio se Apelu 64 naučnika, književnika i novinara komunističkim vlastima da započnu dijalog sa radnicima u štrajku. Od 1981. živi u Parizu, a od 2002. na stalno u Krakovu. Bio je član uredničkog odbora tromjesečnika „Zeszyty Literackie " – „Književne sveske“. Dobitnik je Vileničke nagrade 1996. i Adenauerove nagrade 2002. Do avgusta 2020. bio je član Udruženja poljskih spisatelja. Vodio je gostujuće pjesničke radionice na Studijima književnosti i umjetnosti na Jagielonskom univerzitetu u Krakovu. Predavao je na „Comittee on Social Thought” („Komitetu za društvenu misao”) pri Univerzitetu u Chicagu i kao gostujući profesor na Univerzitetu u Houstonu.
Umro je 21. marta 2021. u Krakovu. Sahranjen je 10. oktobra 2021. u Nacionalnom panteonu u Krakovu.
Privatni život
Bio je unuk Karola Zagajewskog, učitelja i prije 1939. šefa katedre u Lavovskom školskom odboru, a sin profesora Tadeusza Zagajewskog i suprug glumice i prevoditeljice Maje Wodecke. On i njegova supruga su se trajno vratili u Poljsku 2002. Živjeli su u Krakovu.
Kreacija
U Bosni je objavljena knjiga poezije „Asimetrija. Izabrane pjesme “ (objavljeno 2019. u Banjoj Luci, prevod Petar Vujičić i Biserka Rajčić).
Antika
Pojam Antika dolazi od latinskog antiquus: star, starinski, drevan. Iz latinskog, riječ antika je ušla u gotovo sve moderne evropske jezike (njem.: die Antike, engl.: antiquity, ruski: antičnost). U osnovnom značenju, odnosi se na kulture Stare Grčke i Rima i kulture pod njihovim uticajem. U širem značenju znači "davnina".
Značenje pojma
Pojam "antika" ima osnovno i šire značenje, pri čemu postoje i varijacije unutar osnovnog značenja o tome šta se pod njim podrazumijeva.
Osnovno značenje
Pojam antika u svom osnovnom značenju u literaturi obuhvata kulture izrasle na obalama Sredozemlja u razdoblju od oko 1200. ili 800. godine p. n. e. do oko 500. ili 600. godine n. e., tj. približno od pojave grčkih gradova-država (polisa) i grčke arhajske umjetnosti do propasti Zapadnog Rimskog Carstva i "paganske" kulture. Postoji zajednička i neprekinuta kulturna tradicija, koja započinje oko 800. godine p. n. e., razvija se i uz razne preobražaje održava kroz gotovo milenijum i po. Nakon prvog vijeka prije nove ere uz to se u okviru Rimskog Carstva oblikovalo i političko jedinstvo.
Ponekad se u "antiku" uvrštava i starije doba Kretsko-mikenske kulture, koje započinje oko 1900. godine p. n. e. Većina autora ovo razdoblje razmatra posebno, jer kretsko-mikenska kultura u području Grčke i Egejskog mora je propala oko 1100. godine p. n. e. uz velika razaranja i ekonomsko, demografsko i kulturno nazadovanje, pa slijedi mračno razdoblje bez kulturnog kontinuiteta.
Pojam antika prvenstveno podrazumijeva kulturu Grčke i Rima i svih zemalja koje su bile pod uticajem grčke i rimske kulture. Ponekad se to pobliže označava sintagmom klasična antika (ili klasična starina, ili klasična kultura), dok pojam "antika" može obuhvatiti i druge sredozemne kulture tog razdoblja (npr. židovsku, perzijsku, egipatsku, keltsku itd.).
Pojam se počeo koristiti u Evropi u srednjem vijeku jer se o starim Grcima i Rimljanima generalno govorilo kao o "starima", dok se o kulturama i civilizacijama koje su im prethodile nije znalo gotovo ništa (situacija se počela mijenjati tek u 19. vijeku).
Antika i Stari vijek
Antika je u uobičajenoj podjeli historije dio Starog vijeka (koji započinje pojavom prvih civilizacija u Mesopotamiji i Egiptu oko godine 3500. godine p. n. e., a završava padom Zapadnog Rimskog Carstva). Ponekad se i izjednačava s pojmom "Stari vijek"; npr. Eduard Kale u knjizi Historija civilizacija ima poglavlje "Antičko razdoblje" i piše: "Pod antikom se obično razumijeva kulturna historija Stare Grčke i Rima, no mi ovdje (…) u antičke civilizacije uključujemo sve stare ili drevne civilizacije koje su se u raznim područjima Zemlje javile prije ili u vrijeme stare Grčke i Rima." (str. 23).
Antika je posljednje razdoblje Starog vijeka; slijedi Srednji vijek.
Šire značenje
U širem smislu (uobičajeno u svakodnevnom govoru, ponekad u literaturi), pojam antika označava davno prošlo vrijeme, davninu. Ponekad se koristi i kao pogrda (pejorativno): zastarjeli pogledi i vrijednosti, koji su nekada nešto značili, a danas su besmisleni; također i osoba, koja ima takve poglede.
Pridjev antički odnosi se na antiku u prvom smislu (antička filozofija, umjetnost i sl.), a antikni na općenito značenje (antikni namještaj, nakit, svjetonazor i dr.). Pridjev antikvaran i imenica antikvitet označavaju predmet koji ima kulturnu vrijednost po svojoj starini i rijetkosti.
Škovec
Slovenija:
Antika
Razdoblja unutar antike
Razdoblje antike (u osnovnom značenju) uobičajeno se dijeli u tri podrazdoblja. Granicu čine osvajanja Aleksandra Makedonskog (umro 323. godine p. n. e.) i uspon moći Rima.
Početak i širenje antičke kulture
Početak antičke kulture u klasičnom smislu općenito se poistovjećuje s razdobljem nastanka Homerovih epova (i nešto kasnije Hesiodovih) i s početkom grčke kolonizacije prostora Sredozemlja u 8. vijeku p. n. e.
U narednim vijekovima Grci su širili svoje obrazovanje i kulturu cijelim Sredozemljem, a od vremena Aleksandra Velikog i na orijent pa i dalje, u Srednju Aziju. Rimljani su antičku kulturu prenijeli na srednju i sjeverozapadnu Evropu, gdje se ona kasnije, od ranog srednjeg vijeka razvila u srednjovjekovnu kršćansku zapadnjačku kulturu.
Kraj antike
Kao kraj razdoblja antike, različiti autori označavaju različite godine i događaje tokom tri vijeka.
Kraj antike, koji je ujedno i kraj starog vijeka, proces je osipanja političke moći Rimskog carstva i propadanja njegove kulture koji traje tokom oko tri vijeka; svaki pojedinačni datum je manje ili više arbitraran. Iako se u raznim udžbenicima i literaturi i danas kao kraj antike najčešće spominje 476. godina, kada pada Zapadno Rimsko Carstvo, današnji historičari obično smatraju da antika traje duže, do približno 600. godine, jer u mnogim područjima kulturni kontinuitet se nastavlja.
Tako npr. kasnoantički gradovi na istočnoj obali Jadrana nastavljaju i nakon 476. živjeti na istim kulturnim i ekonomskim osnovama, što se ne mijenja ni kada početkom 6. vijeka padaju pod političku vlast Istočnih Gota. Tek invazijom Avara početkom 7. vijeka većina tih gradova biva razorena. U ostalima su ostaci antike živjeli u agoniji još desetljećima, dok nisu podlegli snazi slavenske asimilacije. (Suić, str. 24-25)
O kraju antike pogledati članak kasna antika.
Pojava kršćanstva
U okviru Rimskog carstva javlja se kršćanstvo, koje krajem 4. vijeka postaje jedina dopuštena religija. Ono negira i uništava mnoge osnovne uvjete antičke kulture (tradicionalna religija, filozofija, pozorište, sportska takmičenja itd.), ali od nje zavisi i neke njene dijelove prenosi u Srednji vijek.
Preteče antičke kulture
Korijeni evropske antike leže u tami. Njena predhistorija se može smjestiti u vrijeme oko 2000. p. n. e. do 1600. p. n. e./1550. p. n. e., u razdoblje srednje heladike. Početkom tog razdoblja, dijelom već u vrijeme rane heladike oko 2200-2000. p. n. e. doseljavaju indoevropska plemena u Grčku.