Glavni_kompleks_histokompatibilnosti
Polimorfizam i genetika HLA sistema
MHC molekule klase I i II imaju centralnu ulogu u detekciji prisustva stranih antigena u organizmu i konsekventnoj aktivaciji T–ćelija u funkciji uklanjanja tih antigena. Funkcija ovih grupa molekula je vrlo različita. Tako su molekule MHC klase I prisutne na svim ćelijama organizma i uglavnom omogućava detekciju prisustva intracelularnih mikroorganizama. Fragmenti proteina (peptidi), koji se normalno sintetiziraju u ćeliji, konstantno se prezentiraju na njenoj površini putem MHC molekula klase I. T–ćelije, koje su u stanju da reaguju na ove peptide, uklonjene su iz cirkulacije putem negativne selekcije i supresije njihove aktivnosti, tako da ne dolazi do indukcije imunog odgovora na vlastite proteine (izuzev u slučaju autoimunih oboljenja, npr.). U slučaju infekcije intracelularnim mikroorganizmima (npr. virusima), peptidi iz ovih organizama se prezentiraju na površini ćelija i time signaliziraju prisustvo inficiranih ćelija. Te ćelije se uklanjaju iz obrambenog sistema djalatnošću citotoksičnih T–ćelija. Supstanca MHC klasa II prisutna je samo na tzv. antigen–prezentirajućim ćelijama (dendritične ćelije, makrofagi, B–limfociti i određene vrste epitelijalnih ćelija) i uglavnom omogućava detekciju vanćelijskih organizama i antigena. Imaju naglašenu sposobnost fagocitoze a fagocitirani vanćelijski materijal razgrađuju i prezentiraju na površini ćelije putem MHC klase II. Ukoliko je prezentirani materijal stranog porijekla, dolazi do aktivacije T–ćelija–pomoćnica (helper T–cells) koje konsekvento aktiviraju B–ćelije i proizvodnju specifičnih antitijela. HLA antigeni se javljaju u ogromnom broju mogućih kombinacija produkata pet blisko vezanih i izrazito polimorfnih (multiploalelnih) genskih lokusa (HLA-A, HLA-B, HLA-C, HLA–D i HLA–DR), čiji redosljed (A–C–B–DR–D) na odgovarajućem segmentu hromosoma 6 ne odgovara njihovom abecednom slijedu. Alelne varijante pojedinih gena označavaju se indeksnim brojem (HLA–A, HLA–A2 …), pri čemu nedovoljno definirane (radne) nose predznak w (od workshop: HLA–Aw19, npr.). Koncem osamdesetih godina prošlog stoljeća bila su šire poznata 23 alela (i antigena) HLA–A, 49 HLA–B, 8 HLA–C, 19 HLA–D i 16 HLA–DR, što znači da se na svakom, iz para homologih hromosoma 6, alternativno može javiti jedna od 2.740.864 njihove kombinacije. Kompleks odgovarajućih alela istog hromosoma (u "cis–položaju’’) označava se kao haplotip. Imajući u vidu činjenicu da su rekombinacije među njima prava rijetkost (A–B: oko 1%, B–C: 0,2%, B–D: 0,5% i A–C: 0,5%), haplotipske kombinacije se prenose u bloku, kao cjeloviti i jedinstveni nasljedni elementi (suglasno ponašanju alela za jednostavna monogenska svojstva). Međutim, ukupni broj genotipova unutar diploidne garniture iznosi čak oko 3,8 x 1012. Ni u jednoj od pet korespondirajućih serija setova multiplih alela nema odnosa dominantnosti, pa prisustvo svake njihove varijante ima svoj odgovarajući grupno–specifični (antigeni) fenotipski izraz. HLA–A, HLA–B, HLA–C i HLA–DR se označavaju kao SD antigeni (od serum defined – jer se detektiraju pomoću specifičnih seruma), a HLA–D kao LD (lymphocyte defined – jer se određuju miješanjem kultivisanih limfocita nesrodnih osoba). Geni lokusa HLA–A, HLA–B i HLA–C kontroliraju sintezu antigena koji se označavaju kao: