cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Arhitektura
Arhitektura je umjetnost gradnje, planiranja, oblikovanja i izrade najrazličitijih objekata sa različitim funkcijama: za življenje, odmor, rekreaciju, obrazovanje, radne djelatnosti i brojne druge aktivnosti. Šira definicija obuhvata i druge grane, počev od oblikovanja i planiranja razvoja okoline, pa do dizajna namještaja i drugih proizvoda.
Svrha i ciljevi arhitekture
Prema najstarijem očuvanom djelu koje govori o arhitekturi, (Vitruvius-ova) De Architectura, dobra građevina treba imati ljepotu (Venustas), čvrstinu (Firmitas) i korisnost (Utilitas), te se arhitekturu često posmatra kao način pronalaženja odgovarajućeg omjera između ove tri osobine, a da ni jedna ne dominira.
Arhitektura je multidiscliplinarna, jer objedinjava matematiku, nauku, umjetnost, tehnologiju, društvene nauke, politiku, historiju, filozofiju i druge nauke. Kako kaže Vitruvius, "Arhitektura je nauka, koja potiče od mnogih drugih nauka, i koja je ukrašena s mnogim i raznim učenjima; pomoću je napravljena procjena onih radova koji su rezultati drugih umjetnosti". On također misli da bi arhitekt trebao dobro poznavati muziku, astronomiju itd. Filozofija je vrlo važna među njima. Govoreći o pristupu jednog arhitekta, često se govori o njegovoj "filozofiji".
Teorija i praksa
Važnost teorije u formiranju prakse ne može biti prenaglašena, iako mnogi arhitekti izbjegavaju teoriju. Vitruvius kaže: "Praksa i teorija su roditelji arhitekture. Praksa je često i nastavljeno razmišljanje o metodima u kojima je proveden bilo koji rad: za pretvaranje materijala na najbolji i najbrži način. Teorija je rezultat tog razumijevanja koja prikazuje i objašnjava da je upotrijebljeni materijal bio primijenjen tako da bi se dostigao željeni cilj. Tako sâm arhitekt-praktičar ne može da imenuje dovoljno razloga za formu koju je osnovao, a ni arhitekt-teoretičar ne uspijeva, hvatajući sjenu umjesto supstancu. Onaj koji je i teoretičar i praktičar, je prema tome dvostruko naoružan; sposoban ne samo da dokaže ispravnost njegovog dizajna, nego da ga i ostvari."
Arhitektura i zgrade
Razlika između primjera arhitekture i obične zgrade je pitanje velike rasprave. Prema Nikolaus Pevsneru, Evropskom historičaru iz ranog dvadesetog vijeka, "Stada za bicikl je zgrada, Linkon katedrala je primjer arhitekture". U modernom mišljenju, razlika nije tako jasna. Što više idemo unatrag u historiji, sve veče je mišljenje šta arhitektura jeste i nije. Ako, kao Vitruvius mi smatramo da je arhitektura "dobra" zgrada, da li to znači da loša arhitektura ne postoji? Da bi se riješila ova rasprava arhitektura se može definirati kao rad arhitekta. Tako je najznačajniji razvoj arhitekture i arhitekta kroz doba historije.
Historija
desno|mini|200px|Sarajevo Katedrala Isusovog Svetog Srca je odličan primjer romanističkog i novogotičkog arhitektonskog stila. Arhitektura se prvi put pojavlja kao rezultat dinamike između potreba (zaklon, sigurnost, vjera) i sredstva (prisutni materijali za izgradnju i vještina. Prehistorijska i primitivna arhitektura sačinjava ova rana doba. Što su ljudi napredovali i znanje se širilo zbog čuvanja tradicija, arhitektura postaje zanat. Ovdje se prvo pojavljuje proces pokušaja i grešaka, i kasnije, improvizacija i ponavljanje uspjeha. Arhitekt nije jedini važan lik, on je samo dio nastavljene tradicije.
Rana ljudska naselja bila su ruralna. Kad je suvišna izrada počela, ruralni narodi su postali urbani i gradovi su nastali. U mnogim starim civilizacijama kao kod Egipćana, arhitektura i urbanizacija prikazuje konstantnu interakciju sa duhovnim i nadprirodnim. Međutim, arhitektura i urbanizacija klasičnih civilizacija, kao kod Grka i Rimljanja, nastala je od građanskih ideja, i mnoge nove vrste zgrada su se prvi put pojavile. Arhitekturski stilovi su nastali i počeli su se pisati teksti o arhitekturi, i od njih zakoni i običaji. Neki primjeri od ovih zakona su radovi Vitruviusa, Kaogonđi stare Kine, i Vastu Šastra u staroj Indiji.
U Evropi tokom klasične ere i srednjog vijeka, zgrade nisu bile pripisivani određenim arhitektima, koji su ostali bezimeni. Kasnije, složenost i broj vrsta zgrada se je povečao. Rad sa građane, kao putevi i mostovi, su se počeli praviti. Mnoge nove vrste zgrada, kao naprimjer škole ili bolnica, su se pojavile. Sa renesansom i njenim poticanjem individualnosti i čovječanstvu umjesto vjere, i sa svim njenim uspjehima i napredovanju, novo pogavlje u historiji arhitekture je početo. Zgrade su određeni posebnim arhitektima poput Michelangela, Brunelleschija, i Leonarda da Vincija.
Sa akumulacijom znanja u novim naukama, poput inženjeringa, i rastom novih materijala i tehnologija, sam arhitekt je počeo da gubi tehničke aspekte zgrade. Tad je on umjesto toga počeo da se više bavi as estetikom. Nastao "gospodin arhitekt", koji je obično radio sa bogatim klijentima i koji se je u glavnom bavio sa vidljivim kvalitetima, koji su bili izvađeni iz historijskih prototipa. U devetnestom vijeku naprimjer, u školama arhitekture u Francuskoj, studenti su bili naučeni da prave brze nacrte ljepih zgrada bez brige o kontekstu.
Industrijske revolucije je dopustila masovnu konzumaciju i etetika je postala kriterij čak za srednju klasu zbog jeftinig proizvoda mašinske produkcije. Međutim, takvi proizvodi nisu imali ljepotu i iskrenost asocirana sa izrazom procesom u ranijim proizvodima. Nezadovoljnost sa takvim rješenjem tokom početka dvadesetog vijeka je rezultiralo u mnogim novim filozofijama o arhitekturi koki su bili preci moderne arhitekture. Tad su neki potpuno izbacili historiju i počeli da gledaju na arhitekturu kao kombinaciju umjetnosti, zanata, i tehnologije.
Kako su mnoge druge brige počele da se priznaju i složenost zgrada povećala, arhitektura je postajala sve multidisciplinarnija. Za projektovanje je danas potreban tim profesinalaca, a arhitekt je samo deo tima, jednak je među jednakima, nekad vođa a nekad ne. Takvo je stanje profesije danas. Iindividualnost je, međutim, i dalje na cijeni.
Zaključak
Zgrade su najvidljivi proizvodi čovječanstva ikad. Međutim, mnoge od njih su dizajni običnih ljudi, u zemljama u razvoju, ili kroz standardiziranu produkciju u razvijenim zemljama. Arhitekt se još uvijek nalazi po strani od izgradnje zgrada. Vještine arhitekta su tražene samo u izgradi komplikovanih zgrada ili onih koje se smatraju kulturnim ili političkim simbolima. I to je što publika smatra arhitekturom. Uloga arhitekta, iako se mijenja, nije bila centralna, a nikad samostalna. Uvijek postoji dijalog između arhitekta i društva. I to što postaje od ovog dijaloga se može zvati arhitektura - kao proizvod i disciplina.
Lucey-Driscollov sindrom
Lucey-Driscollov sindrom je [autosmno nasljeđivanje|autosomno recesivni]] metabolički poremećaj koji utiče na enzime uključene u metabolizam bilirubina. To je jedan od nekoliko poremećaja klasifikovanih kao prolazna porodična neonatusna nekonjugirana hiperbilirubinemija.
Uzrok
Uobičajeni uzrok je urođen, ali može biti uzrokovan i majčinim steroid ima koji se prenose preko majčinog mlijeka na novorođenče. Razlikuje se od žutice povezane sa dojenjem (dojena beba imaju viši nivo bilirubina od one hranjene formulom).
Genetika
Za kongenitalni oblik Lucey-Driscoll sindroma, odgovorna je mutacija u genu UGT1A1, također povezanim sa Crigler-Najjarovim i Gilbertovim sindromom.
Tretman
Liječenje je prema neonatusnoj žutici, a uključuje fototerapiju i razmjenske transfuzije. Ako se ne liječi, Lucey-Driscoll sindrom može dovesti do napada, kernicterusa, pa čak i smrti.
Nakon liječenja, većina pacijenata neće imati dodatnih komplikacija.
IC 1383
IC 1383 (također poznat kao PGC 66792) je spiralna galaksija koja je udaljena oko 408 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Vodolija. Najveći prečnik je 0,40 (47 hiljada sg) a najmanji 0,2 uglovnih minuta (24 hiljade sg). Prvo otkriće je napravio Stephane Javelle 6. novembra 1891. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
MPZ
Mijelinski nulti protein (P0, MPZ) jest jednostruki  membranski glikoprotein koji je kod ljudi kodiran genom MPZsa  hromosoma 1. . P0 je glavna strukturna komponenta mijelinske ovojnice u perifernom nervnom sistemu (PNS). Nulti mijelinski protein eksprimiraju Schwannove ćelije i čini više od 50% svih proteina u perifernom nervnom sistemu, što ga čini najčešćim proteinom eksprimiranim u PNS-u. Mutacije u ovom proteinu mogu uzrokovati nedostatak mijelina i povezan je sa neuropatijama kao što so Charcot–Marie–Toothova bolest i Dejerine–Sottasova bolest.
Aminokiselinska sekvenca
Dužina polipeptidnog lanca je 248 aminokiselina, a molekulska težina 27.555 Da.
Struktura
Nulti mijelinski protein sastoji se od vanćelijskogog N-terminalnog domena (aminokiseline 1–124), jedne transmembranske regije (125–150) i manje pozitivno nabijene unutarćelijske regije (151-219). Njegov citoplazmatski domen je visoko pozitivno nabijen, ali se vjerovatno ne savija u globularnu strukturu. Vanćelijski domen je strukturno sličan imunoglobulinskom domenu i stoga se smatra da protein pripada natporodici imunoglobulina
Osim što postoji kao monomer, poznato je da formira dimere i tetramere s drugim molekulama nultog mijelinskog proteina u kičmenjacima.
Funkcija
Mijelinska ovojnica je višeslojna membrana, jedinstvena za nervni sistem, koja funkcioniše kao izolator za značajno povećanje brzine provođenja aksonskih impulsa. Mijelinski nulti protein, odsutan u centralnom nervnom sistemu, glavna je komponenta mijelinske ovojnice u živcima perifernog nervnog sistema. Mutacije koje remete funkciju funkcije nultog mijelinskog proteina mogu dovesti do manje ekspresije mijelina i degeneracije mijelinske ovojnice u perifernom nervnom sistemu. Pretpostavlja se da se ekspresija nultog mijelinskog  proteina proizvodi signalima iz aksona. Međutim, više detalja o regulaciji nultog mijelinskog proteina nije poznato.
Pretpostavlja se da je nulti protein mijelina strukturni element u formiranju i stabilizaciji mijelina perifernih živaca. Pretpostavlja se također i da nulti mijelinski protein služi kao molekula ćelijske adhezije, držeći više slojeva mijelina zajedno. Kada mijelinizirajuća ćelijaa obavija svoju membranu oko aksona više puta, stvarajući više slojeva mijelina, nulti mijelinski protein pomaže da oni budu kompaktni, služeći kao "ljepilo" koje drži slojeve mijelina zajedno. To čini tako što svoju karakterističnu zavojnicčku strukturu drži zajedno elektrostatičkim interakcijama svog pozitivno nabijenog unutarćelijskog domena sa kiselim lipidima u citoplazmaskoj stani suprotnog dvosloja. i interakcijom između hidrofobnih globulastih 'glava' susjednih vanćelijskih domena. Funkcija nultog mijelinskog proteina slična je funkciji drugih proteina sa imunoglobulinskim domenima,kao što su poliimunoglobin i T4 protein. Ovi proteini funkcionišu kao vezujuće i adhezivne molekule i učestvuju u homotipskim interakcijama ili interakcijama koje uključuju dva slična proteina. Nulti mijelinski protein drži zajedno mijelinsku ovojnicu, učestvujući u homotipskim interakcijama sa drugim proteinima nulton mijelinskim proteinima. Vanćelijski domen ćelijskog nultog mijelina vezuje se za mijelinsku sfingolipidnu membranu i drži zajedno mijelinske slojeve, koristeći homotipske interakcije sa drugim vanćelijskim domenima nultog mijelinskog proteina, i sa ostacima vanćelijske triptofanske membrane u interakciji sa membranom.
Mijelinski nulti protein je također dokazano interaktivan s drugim proteinima kao što je periferni mijelinski protein 22. Međutim, u tom smislu ove interakcije još uvijek nisu određene.
NGC 6067
NGC 6067 (također poznat kao ESO 178-SC12) je otvoreno zvjezdano jato i nalazi se u sazviježđu Ravnalo. Prvo otkriće je napravio James Dunlop 8. maja 1826. godine.
Najbliži NGC/IC objekti
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.
Urdu
Urdu (, urdū) je indoevropski jezik iz indoarijanske jezičke porodice. Urdu se razvio u Južnoj Aziji, u periodu od 1200-1800, za vrijeme Delhijskog sultanata i Mogulskog carstva, pod uticajem persijskog, turskog i arapskog jezika. Uz engleski, urdu je zvanični jezik Pakistana, kao i jedan od 24 nacionalna jezika Indije. Međutim, urdu se često smatra dijelom šireg hindustani jezika, te je po broju govornika četvrti jezik na svijetu. Urdu se piše modifikovanim arapskim pismom, baziranom na farsi pismu.
Picozoa
Picozoa, Picobiliphyta, Picobiliphyte ili Biliphyte su  koljeno jednoćelijskih morskih heterotrofnih eukariota, čija veličina ne doseže 3 mikrometra. Formalno se tretiraju kao eukariotske alge a manji dio kao fotosintski pikoplankton.
Otkriće
Na kraju 1990-ih s evropskim projektom „Picodiv“ bilo je razjašnjeno koji se organizmi pojavljuju u pikoplanktonu. Pored toga, u periodu od dve godine, uzorci su uzeti u Atlantiku, na Sredozemlju, pred obalama [Škotska|Škotske]], Aljaske i Norveške. Picobiliphyta su nađene naročito u rasponima siromašnim hranjivim tvarima, hladnih obalnih mora, gdje mogu predstavljati do 50 posto biomase.
Veze sa drugim grupama
Istraživane sekvence gena 18S ribosomske RNK, zajedničkog za sve ćelije. Identitet novih organizama može se zaključiti usporedbom poznatih i nepoznatih genskih nizova. "Sekvence gena pronađene u tim algama ne mogu se povezati s bilo kojom od ranije poznatih grupa organizama", objašnjavali su dr. Klaus Valentin i dr. Linda Medlin, koautori studije i molekulski biolozi u Institutu za polarna i morska istraživanja „Alfred Wegener“ u Bremerhavenu. U ovom istraživanju, alge su pronađene u uzorcima planktona koji potiču iz raznih regija sjevernog Atlantika i Sredozemlja. Naučnici su otkrili skupinu organizama koji, iako su potpuno novi u nauci, imaju široku rasprostranjenost. „Ovo je dobar pokazatelj koliko se još mora otkriti u okeanima, posebno koristeći molekularne alate“, kazao je Valentin.
Osim nepoznatih genskih sekvenci, istraživači su otkrili i fikobiliproteine. Kod crvenih algi, naprimjer, ti proteini javljaju se kao pigmenti. Ali u ovoj novootkrivenoj grupi algi izgleda da su fikobiliproteini sadržani unutar plastida, gde se odvija fotosinteza. Dakle, to je jasan pokazatelj da se istraživači bave prethodno neidentificiranom skupinom algi. Osvrćući se na njihovu malu veličinu i prisustvo fikobiliproteina, novu grupu nazvali szu Picobiliphyta.
Dvije studije, objavljene 2011., otkrile su moućnost za hipotezu da je fotosintetska sposobnost bilifita, odnosno pikobilifita, vjerovatno lažna. Studija iz 2011. međunarodnog tima Instituta za istraživanje akvarija Monterey Bay, Univerziteta Dalhousie i Prirodnjačkog muzeja iz Londona, utvrdila je da ćelije  u Tihom okeanu nemaju sposobnost  fluorescencije koja ukazuje na fotosintetske pigmente, i zaključila je "... bilifiti su vjerovatno nefakultativni fotoautotrofi, ali prilično fakultativni mikrosrofi ili fagotrofi, pri čemu bi prolazna narandžasta fluorescencije mogla poticati od  progutanih dijelova plijena (npr. cijanobakterije Synechococcus). Kasnija proučavanja, iz  2011. godine, koja su sproveli istraživači sa Rutgers University i Bigelow Oceanographic Labs, koristila je podatke o sekvenci po sistemu sačmarice (shotgun)  iz tri pojedinačne ćelije pikobilifita, kako bi pokazala odsustvo ciljanih plastidnih proteina  ili fotosistema u fragmentima jedarne sekvence rekonstruiranog genoma. Ovo je opet sugeriralo da su pikobilifite heterotrofi.
Cimabue
Cimabue (pravim imenom Bencivienni di Pepo) bio je najcjenjeniji italijanski slikar i kreator mozaika iz Firence s kraja 13. vijeka. Smatraju ga posljednjim velikim slikarom koji je stvarao u maniru bizantijskog slikarstva koji je preovladavao u ranom srednjovjekovnom slikarstvu u Italiji. Historičari umjetnosti od 14. vijeka do danas prihvatili su umjetnost i karijeru Cimabuea kao granicu između stare i nove tradicije u zapadnoevropskom slikarstvu.
Picozoa
Veze sa drugim grupama
Nedavno je dr. Seenivasan, radeći u suradnji s profesorima Michaelom Melkonianom (University of Cologne) i Lindom Medlin (Marine Biological Association of UK), službeno opisali pikobilifite kao koljeno heterotrofnih nanoflagelatnih organizama, Picozoa, i objavili tanke dijelove ćelije. Nekoliko jedinstvenih obilježja, poput organele za ishranu, neobično kretanje i heterotrofni način prehrane potvrđuju njihov posebni filogenetski položaj. Unutar tih heterotrofnih ćelija nisu pronađeni tragovi virusnih ili bakterijskih čestica, što je sugeriralo autorima da se hrane vrlo malim organskim česticama.
Cimabue
Umjetničko stvaralaštvo
Godine 1272. dokumentovano je da je Cimabue jedno vrijeme bio u Rimu, a nešto kasnije napravio je još jedno "Raspeċe" za firentinsku Baziliku svetog križa. Rad su naručili franjevci iz ove bazilike i izgrađen je od složenog rasporeda pet glavnih i osam pomoćnih drvenih ploča. To je jedno od prvih italijanskih umjetničkih djela u kojem je uočljiv pomak od kasnog srednjovjekovnog bizantijskog stila i poznato je po svojim tehničkim inovacijama i humanističkoj ikonografiji. Pozlata i monumentalnost križa povezuju ga s bizantijskom tradicijom. Kristova statična poza odražava ovaj stil, dok rad u cjelini uobjedinjuje novije, prirodnije aspekte. Rad predstavlja realističan i fizički impozantan prikaz Kristovog raspeća u kojem je on prikazan gotovo gol: njegove oči su zatvorene, lice beživotno i poraženo, a njegovo tijelo je klonulo u položaju izobličenom od dugotrajne agonije. Grafički prikaz ljudske patnje, slika je od suštinskog značaja u historiji umjetnosti i utjecala je na slikare od Michelangela, Caravaggia i Velázqueza do Francisa Bacona. Talenat Cimabuea jasno je vidljiv u novoj mehkoći pri slikanju Hristovog tijela, koje je prikazano pomoću izuzetno emotivne krivulje "S" u gotičkom stilu, po uzoru na toskanskog umjetnika Giunti Pisana (aktivan od 1230 - 55). Ovo umjetničko djelo je veće i savremenije od onog u Arezzu, sa tragovima naturalizma vjerovatno nadahnutim djelima Nicole Pisana. Danas je restaurirano nakon oštećenja uzrokovanih poplavom rijeke Arno 1966. godine. thumb|150px|lijevo|Madona na prijestolju sa anđelima i Djetetom (poznatija kao "Maestā iz Louvrea"), približno 1280. godine, dimenzije 276x424 cm, [[Louvre, Pariz]] Približno 1280. godine naslikao je "Madonu s djetetom" (poznatiju kao "Maestā iz Louvrea") za crkvu svetog Franje u Pisi. U ovom djelu veličanstvenost je pojačana, kroz šire polje oko Madone (u poređenju sa "Madonom del Bordone" Coppa di Marcovalda), a naturalistički prikaz je bolji, čak i bez ustupaka sentimentalnosti (Madona i dijete se ne gledaju, a ruke im se ne dodiruju). Tron je nacrtan intuitivnom aksonometrijom i precizno je postavljen u prostoru, a anđeli su ritmički raspoređeni oko Madone prema preciznim obrascima ritma i simetrije, bez interesa za pravi raspored u prostoru, oni zapravo lebde "jedan iznad drugog" (ne jedan iza drugog).
Ponovo je uočljiv tipični piktorijalizam raspela, što omogućava da se chiaroscuro artikuliše na mekan, nijansiran i realističan način. Mnoge arhaične crte nestaju u ovom djelu, kao što je duboka klinasta pukotina na mjestu gdje se obrva susreće s korijenom nosa, koju još uvijek nalazimo u žalosnoj Madoni i na raspelima San Domenico u Arezzu i Santa Crocea. Ili čak i bijele linije iznad gornje usne koje su proizvele "efekat udvostručavanja" i koje još uvijek nalazimo u prethodna dva rada. Nestao je i karakteristični žljeb koji je počinjao od ugla oka i prelazio cijeli obraz, a koji je Cimabue naslijedio od bolonješkog raspela San Domenico Giunte Pisana. Vrlo je fin način na koji draperija obavija tijelo figura, posebno Madone, čime se stvara realističan fizički volumen. Odsutna je upotreba zlatnih pruga (agemina). Ova oltarna slika imala je neposredan utjecaj na sienskog slikara Duccia di Buoninsegne u njegovoj aristokratskoj "Madonni Rucellai" - djelu koje se dugo vremena pogrešno pripisivalo samom Cimabueu. thumb|250px|desno|Freska "Madona na prijestolju sa anđelima, djetetom i svetim Franjom", dimenzije 340 x 320 cm, bazilika svetog Franje u Assisiju Za vrijeme pontifikata pape Nikole IV, prvog franjevačkog pape, Cimabue je u periodu između 1277 - 79 godine radio u Assisiju, gdje je u presjeku donje bazilike svetog Franje Asiškog, naslikao freske "Madona na prijestolju sa Djetetom, četiri anđela i svetim Franjom Asiškim" (slika desno). To je jedna od najvjerodostojnijih slika osnivača franjevačkog reda, koji je bio i predvodnik vjerskog preporoda s početka 13. vijeka. Na ovoj fresci Cimabue nije posebno ukrašavao lik svetog Franje Asiškog. Pred nama je mala, čvrsta figura u svom skromnom monaškom odijelu, bradat i sa gustom krunom kose oko obrijanog tjemena glave (tonzure), sa rukama i nogama probušenim čime se aludira na Hristove rane. To nije portret iz života (jer je sveti Franjo umro 1226. godine), ali je vjerodostojan slikarski prikaz, jer je Cimabue bio dovoljno blizu pravog sveca Franje da stvori ovu grubu, tragičnu i upečatljivu sliku. Na freskama gornje crkve u Assisiju nalaze se Četiri evanđelista (u ukrštenim svodovima), Životni ciklus Madone (zidovi apside), prizori iz Apokalipse i Raspeće (lijevi transept), Životi svetog Petra i Pavla (desni transept). Međutim, ove freske su slabo očuvane, ali su ostale dovoljno vidljive da pokažu promatraču da je "Raspeće" djelo ogromne drame i moći. Cimabue u tom djelu majstorski objedinjuje ravninu slike sa arhitektonskim prostorom koji zauzima. Budući da njegova umjetnička djela nisu potpisana niti im je određen datum izrade, a mnoga su uništena vremenom ili prirodnim katastrofama, Cimabue vjerovatno nije dobio priznanje koje je zaslužio. Autentičnost mnogih njegovih umjetničkih djela i danas je osporena zbog nedostatka dokumentacije.
"Maestā"
thumb|200px|desno|"[[Madona na prijestolju sa anđelima (Cimabue)|Madona na prijestolju sa anđelima" ("Maestā"), tempera na drvu, 1280-1285., Uffizi, Firenca.]] Godine 1280. Cimabue je naslikao "Maestu", prvobitno izloženu u crkvi svetog Franje u Pisi, a danas se čuva u Louvreu. Ovo djelo je glavni sačuvani Cimabueov primjer oltarne umjetnosti i jedno od najljepših u nizu ogromnih slika Madone sa djetetom, kojim je uspostavljen stil koji su slijedili brojni umjetnici, među kojima su Duccio di Buoninsegna sa svojom slikom Madona Rucellai (u prošlosti pogrešno pripisivanom Cimabueu), kao i Giotto. Cimabue je koristio uvjerljivu linearnu perspektivu s privremenom središnjom tačkom nestajanja i označava značajan korak u firentinskom prikazu realističnog slikovnog prostora. Ova masivna slika - visoka 385 i široka 223 cm - prikazuje Madonu koja gleda u posmatrača. Desnom rukom pokazuje prema djetetu, dok Krist podiže ruku u svećeničkoj pozi blagoslova, adaptaciji drevne bizantijske ikone (poznate kao "hodegetrija") u kojoj Madona pokazuje na Krista kao put do spasenja. Bizantijske ikone koje su nadahnule Cimabuea i druge umjetnike njegovog vremena također su često imale naslikane anđele postavljene s obje strane prijestolja, obično prikazane u mnogo manjoj veličini u odnosu na Madonu kako bi se naglasila njena važnost.
Međutim, u Madoni koja se nalazi u crkvi Santa Trinita kao i drugim "Maestà" panelima koje je naslikao, Cimabue čini anđele mnogo većim i slaže ih oko prijestolja tako da izgleda da zauzimaju isti prostor kao Madona i Krist. Anđeli također postaju sagovornici između posmatrača i svetih likova; šest anđela gleda direktno prema nama, dok dvojica u sredini gledaju u Hrista, modelirajući pobožnu usredsređenost s ciljem da je i gledalac oponaša. Uočljiv je Madonin plavi plašt koji pada oko njenih tjelesnih kontura u bezbrojnim naborima. Postavljeni simetrično i u strogo frontalnom položaju na blistavoj pozadini sa zlatnim listićima, Madona i Krist sjede na monumentalnom prijestolju izrađenom od zamršeno izrezbarenog drveta optočenom draguljima. Ovo prijestolje ​historičari umjetnosti često su slavili kao primjer kako je Cimabue eksperimentirao sa efektima perspektive. Zakrivljene stepenice trona vode pogled natrag u izmišljeni prostor koji Cimabue stvara, čineći da izgleda kao da figure zauzimaju stvarni prostor. Veliki tron ​​također omogućava Cimabueu da postavi Madonu i osam anđela koji je okružuju na vrh kompozicije, skraćujući prednje dijelove trona približavajući ih posmatraču, a time stvarajući iluziju dubine na ravnoj površini slike.
Stil
Iako je bio pod velikim utjecajem bizantijskih uzora, Cimabue se smatra jednim od prvih velikih italijanskih slikara koji se odvojio od bizantijsko-italijanskog stila (duecento) koji je preovladavao tokom 13. vijeka. Polazeći od bizantijskih dvodimenzionalnih i stilizovanih likova, Cimabue ih je slikao u prirodnijim razmjerama i bojama. Pri tom je prvi uveo trodimenzionalne dizajne koristeći romanički pristup i druge srednjovjekovne slikarske tehnike stvarajući tako svoj vlastiti stil. Ovo će malo kasnije dovesti do nastanka trecento stila. Dok su u srednjovjekovnoj umjetnosti tada bile zastupljene scene i oblici koji su se činili relativno ravnima i visoko stiliziranim, Cimabueove figure prikazane su u naprednijim životnim proporcijama i sjenčenjima u odnosu na ostale umjetnike iz njegovog doba. Njegove sakralne slike imaju veliku izražajnu snagu, a u njima se osjeća "nestvarni" bizantijski utjecaj, kako to odaje način prikazivanja draperije i likova. Crtež prevladava nad plastičnim oblikom, a svjetlucavost zlatne podloge (svjetlosni učinak) podsjeća na blještavilo mozaika. Njegovo stvaralaštvo je povezano sa gotskom umjetnošću, a dao je i važan doprinos ranom renesansnom slikarstvu u Italiji tokom cijelog 14. vijeka. Njegov savremenik Dante Alighieri opisao ga je u svojoj knjizi Božanstvena komedija kao vodećeg slikara tog vremena.
Baština
Ušao je u historiju umjetnosti kroz knjigu "Životi najpoznatijih italijanskih slikara, skulptora, i arhitekta" Giorgio Vasarija gdje ga pisac ove knjige smatra umjetnikom "koji je prvi dao svjetlost slikarstvu." Cimabue čini vezu s rimskim slikarom i mozaičkim dizajnerom Pietrom Cavallinijem (kojeg je upoznao u Rimu) i s Giottom, koji je postao njegov sljedbenik i pomoćnik prilikom izrade velikih zidnih ukrasa u crkvi svetog Franje Asiškog. Smatra se otkrivačem i učiteljem Giotta, koji je svojim stvaralaštvom postavio osnove za umjetnost Giotta i Duccia jednih od prvih velikih umjetnika i prethodnika italijanske renesanse. U formalnijim djelima Cimabue pažljivo prati tradiciju, ali toj tradiciji donosi pojačani smisao drame. Nakon njega je bizantijska tradicija u Italiji zamrla, dijelom i zato što ju je zamijenio novi stil, ali i zato što su iscrpljene sve slikarske mogućnosti naslijeđene bizantijske tradicijom. U svojim manje formalnim radovima Cimabue je uspio iskoristiti rastuće zanimanje za pripovijedanje koje je bilo svojstveno bizantijskoj tradiciji, ali nikada u potpunosti razvijeno. Italijanskom slikarstvu donio je novu svijest o prostoru i skulpturalnoj formi. Svojom ličnošću i doprinosom slikarstvu zaslužuje Vasarijevu karakterizaciju prvog firentinskog slikara i prvog slikara "modernog" vremena.
Literatura
H. W. Janson, Istorija umetnosti, Beograd, 1962.
Josif Brodski
Josif Aleksandrovič Brodski (ili Joseph Brodsky), na ruskom: Иосиф Александрович Бродский, ruski je književnik, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1987. godine. Rođen je u Lenjingradu (Sankt Petersburgu), 24. maja 1940. godine, a umro je u New Yorku 28. januara 1996). Sahranjen je na groblju l'Isola di San Michele u Veneciji.
Potomak je jevrejske porodice iz nekadašnjeg Lenjingrada. Kao dijete je preživio Opsadu Lenjingrada. S 15 godina napušta školu i pokušava se upisati u školu za posade podmornica. Kad mu to ne polazi za rukom preuzima mnogo raznih poslova, od bolnice do fabrike. U isto vrijeme je samostalno učio engleski, te poljski kako bi mogao prevoditi djela svog omiljenog pisca Czesława Miłosza.
Brodski objavljuje prva svoja djela 1957. i dobija snažnu podršku od pjesnikinje Ane Ahmatove. Na zao glas došao je 1964, kada je u Sovjetskom Savezu osuđen za društveni parazitizam na pet godina prisilnog rada i upućen u logor u blizini Arhangelska zbog društvenog parazitizma. Njegova se krivnja sastojala u činjenici da nije htio pohađati nijednu školu, a nije se htio ni zaposliti.
Godine 1972. Brodski napušta Sovjetski Savez. Krenuo je na zapad i nakon kratkih stanica u Beču i Londonu se zaustavio u SAD-u, gdje je do posljednjih dana radio kao počasni član univerziteta [[Univerzitet Yale|Yale. godine 1979. postao je član Američke akademije nauka i umjetnosti (American Academy and Institute of Arts and Letters). Američko državljanstvo dobio je 1980. godine.
[[Kategorija:Rođeni 1940. [[Kategorija:Umrli 1996.
Perzija
mini|400p|desno|Perzijsko carstvo oko [[500. p. n. e.]] Perzija je zajednički naziv za iranske monarhije koje su vladale teritorijom današnjeg Irana počevši od Kirovog Perzijskog carstva.
Naziv dolazi od grčke riječi Persis, kojom se označavao današnji Iran, a koja je, pak označavala Kirov klan "Pars" ili "Parsa". U današnjem Iranu je "Parsu" nazvana provincija Fars.
Grčki historičar Herodot je tvrdio da Perzijanci dolaze od mitskog junaka Perzeja.
Iranski šah Reza Pahlavi je godine 1935. zamolio strane države da ubuduće za njegovu državu umjesto Perzije koriste endonim (udomaćeni izraz) Iran.
Nastanak
Od kasnog 6. vijeka p. n. e. Perzijsko carstvo ahemedinske dinastije, koje je obuhvatalo zemlje od srednje Azije do Inda i od Egipta do Sredozemnog mora, 200 godina bilo je najveće i najbolje organizovano carstvo u starom svijetu. Kir Veliki, osnivač ovog carstva, po prvi je put ujedinio Iransku visoravan, koja je postala novo središte moći na Bliskom i Srednjem Istoku.
Kir Veliki (559 - 529 p. n. e.)
Prilikom povratka u Iran Kir je poginuo u vojnom pohodu na sjeveroistočnoj granici 529. p. n. e. Njegovo tijelo prenijeto je u Pasargade, glavni grad što ga je sam izgradio, navodno na mjestu njegove pobjede nad Astijagom.
Kambiz II (529 - 522 p. n. e.)
Nakon smrti Kira Velikog 529. p. n. e. na vlast je došao njegov sin Kambiz II Četiri godine kasnije kreće na Egipat i napreduje sve do iza Prvog katarakta, a na zapad do Kirenaike. Preuzimajući egipatske običaje, proglasio se faraonom.
Međutim 522. p. n. e. do njega je doprla vijest o pobuni u Perziji. Dok je putovao iz Sirije u Perziju, Kambiz II je nesretnim slučajem poginuo. Njegov kopljonoša Darije koji je poticao iz jednog ogranka ahemenidske dinastije, nastavio je put prema Perziji i uspješno ugušio ustanak.
Darije I. (522 - 486 p. n. e.)
mini|300p|desno|Darijev pečat. U prvim godinama svoje vladavine Darije I krenuo je prema Indiji, gdje je pripojio Sind. U njegovo je doba Perzijsko carstvo doživjelo najveći procvat, te je uključivalo zemlje od rijeke Ind na istoku do Libije na zapadu. Darije I izvršio je i teritorijalnu podjelu carstva na dvadesetak satrapija. Na čelu njih su bili satrapi koji su bili ili članovi perzijskih uglednih porodica ili predstavnici lokalnog stanovništva. Darije premješta prijestolnicu iz Pasargade u Persepolis, gdje gradi svoj dvor.
Pad ahemenidske Perzije
Darija Velikog nasljeđuje njegov sin Kserks I (486-465. p. n. e.). Novi je vladar ugušio pobunu u Egiptu 485. p. n. e., a tri godine kasnije i u Babilonu. U oba je slučaja svoju pobjedu propratio okrutnošću, a onda je 480. p. n. e. sa vojskom od 70.000 ljudi Kserks I krenuo u veliki pohod na Grčku. Međutim, nakon početnog uspjeha, Perzijanci su na kraju poraženi. Drugi dio Kserksove vladavine bio je u znaku gradnje u Persepolisu i haremskih spletki, što je dovelo do atentata na njega 465. p. n. e. Za vrijeme vladavine sljedeća tri kralja, vodio se Peloponeski rat između Sparte i Atina, a Perzija je pomagala čas jednoj čas drugoj strani.
Religija, kultura i umjetnost
Veliko Perzijsko carstvo u doba Ahemenida razvilo je svoju posebnu religiju, ali i kulturu i umjetnost.
Religija
mini|200p|Naqsh-i Rustam (Iran). Ahemenidski hram nazvan "Zoroastrova kocka". (Foto: Ginolerhino 2002.) Prevoladavajuća vjera Perzije u doba Ahemenida bio je zoroastrizam, što ga je prema predaji osnovao Zaratustra (grč. Zoroaster), a živio je na prelazu iz 7. u 6. vijek p. n. e. Ova religija je dualistička i priznaje vrhovno božanstvo pod imenom Ahura Mazda, koje je stvorilo snage dobra, istine i svjetlosti, te njemu suprotstavljenog Ahrimana koji je stvorio sile zla, laži i tame. O Ahura Mazdi zavise dobri duhovi, ahure, dok o Ahrimanu zavise zli duhovi, deve. Sukob ovih dviju strana na kraju završava pobjedom Ahura Mazde.
Zoroastrizam još živi kao religija. Nakon muslimanskog osvajanja Perzije veća grupa pristalica zoroastrizma koji nisu htjeli prihvatiti Islam, prebjegla je u Indiju, gdje su nastavili širenje svoje religije. Danas se nazivaju Parsima, što znači "Perzijanci".
Kultura i umjetnost
Kraljevski gradovi Pasargada, Persepolis i Susa bili su i središta kulture i umjetnosti. Dok je religiozno graditeljstvo bilo siromašno i trijezno, u skladu sa zoroastrizmom, u ovim je gradovima primjetan sjaj i prostranstvo kraljevskih palata, sagrađenih od kamena, sjajno ukrašenih i položenih na umjetno uzvišenje, pogodno za obavljanje vjerskih i građanskih svečanosti. Upadljiva je važnost koju u njima imaju trijemovi i apadane, velika, natkrivena prijestolna dvorana. Veliki uticaj na perzijsku umjetnost imale su civilizacije njihovih susjeda: Asirije, Egipta i Babilona. Veliki niski reljefi isklesani u kamenu kojima su ukrašene kraljevske grobnice i podnožja terasa preuzeti su od Asiraca, dok je Darijeva palata bogata monumentalnim frizovima od obojene opeke uobičajene u Babilonu.
Helenističko razdoblje (330 - 150 p. n. e.)
Za samo osam godina Ahemenidsko carstvo je palo pod napadima Aleksandra Makedonskog. Nakon pobjede nad vojskom Darija III u bitki kod Ise, zauzet je grad Susa, a posljednji otpor Ahemenidi pružaju kod "Perzijskih vrata" blizu kraljevske palate u Persepolisu. Otada počinje širenje helenističke kulture u Perziji.
Ubrzo nakon aleksandrove smrti carstvo se raspalo, a njime su zavladali dijadosi, aleksandrove vojskovođe, koji postaju i osnivači dinastija. Perzijom je tada vladala dinastija Seleukida.
Port Louis
Port Louis je glavni grad i najveće lučko središte države Mauricijus. Leži u zaljevu na sjeverozapadnoj obali ostrva, u istoimenom distriktu. Tu je prehrambena industrija, tvornica umjetnih gnojiva, rafinerija nafte.
Sandro Botticelli
Sandro Botticelli (pravog imena Alessandro di Mariano Filipepi), (Firenca 1. mart 1445, - Firenca 17. maj 1510.) je jedan od najznačajnijih italijanskih renesansnih slikara, predstavnik neoplatonizma; spada u likovni krug oko Lorenza il Magnifica.
Perzija
Helenističko razdoblje (330 - 150 p. n. e.)
Pad kraljevstva Seleukida započeo je dosta rano. Istočne pokrajine Baktrija i Partija osamostalile su se 238. p. n. e., a samo je vojna vještina Antioha III odložila osvajanje seleukidske Perzije od strane Parta. U to vrijeme Rimska republika počinje napadati seleukidsko kraljevstvo, dok se u isto vrijeme u Judeji događa pobuna Makabejaca, a na istoku se širi kraljevstvo Kušana. Na kraju je Perzija podijeljena između Partije i Rimske imperije.
Sandro Botticelli
Rođen u Firenci u radničkoj četvrti Ognissanti, učio na početku zlatarski zanat, da bi ga otac po njegovoj želji povezao sa Filippom Lippijem u čijoj je školi proveo 3 godine.
Port Louis
Historija
Port Louis je već 1638. godine bio korišten kao luka. Godine 1735, pod francuskom vladavinom, postao je administrativni centar Mauricijusa i važna pomorska stanica za francuske brodove na plovidbenom putu oko Rta Dobre Nade. Otvaranjem Sueskog kanala godine 1869. gubi prvobitnu funkciju.
Perzija
Partski savez (150 p. n. e. - 226 n. e.)
mini|250p|desno|Područje pod vlašću Parta na vrhuncu njihove moći (kraj 1. vijeka n. e.). Parti su od 238. p. n. e. bili nezavisni od Seleukida, ali 170. p. n. e., dolaskom na prijestolje Mitridata I iz dinastije Aršakida pod njima se ujedinjuju perzijske zemlje, te u gornjem toku Eufrata počinju dijeliti granicu s Rimskom imperijom. Tako ove dvije države postaju ozbiljni protivnici, naročito u borbi za prevlast nad Armenijom. Teško naoružana partska konjica, podržana vještim strelcima, bila je dostojan protivnik Rimljana, što se i vidjelo u nizu bitaka, poput one u kojoj je partski vojskovođa Suran, u Bitka kod Carrhae|bitki kod Karhe]] pobijedio Marka Licinija Krasa (Marcus Licinius Crassus), upravitelja Sirije. Mesopotamija se u to doba pretvorila u pravo bojno polje.
U ovom razdoblju uticaj helenističke kulture je počeo popuštati pred izvornim perzijskim običajima. Ipak, partskoj državi je nedostajalo jedinstvo. Vlast je dijelilo sedam klanova koji su se ujedinili u savez, prema kojem je svaki od ovih klanova vladao po jednom pokrajinom. Do 1. vijeka n. e. Partija je sasvim decentralizovana, a njenim područjima, kao feudima, vladali su lokalni velikaši, dok su zemlju sve više iscrpljivali ratovi s Rimljanima na zapadu i Kušanima na sjeveroistoku.
Port Louis
Historija
Grad je dobio ime po francuskom kralju Luju XV. Prvi guverner je bio Bertrand-François Mahé de La Bourdonnais. Sačuvana je utvrda iz 1838.
Perzija
Partski savez (150 p. n. e. - 226 n. e.)
Kraljevi su u takvoj situaciji bili prisiljeni davati sve više samostalnosti lokalnim moćnicima, a vazali nisu više bili pokorni kralju. Ipak, posljednji partski kralj Artaban IV. (216-224) uspio je donekle povratiti staru moć, ali to nije dugo trajalo. Perzijski kralj vazal, Ardašir, pobunio se 224 godine i zauzeo Ktesifon, što je označilo i kraj Partskog saveza.
Sandro Botticelli
Od 1465. do 1470. godine Botticelli slika nekolicinu slika Madone. Na ovim slikama ogleda se uticaj njegovog učitelja Lipija, ali i tada najznačajnijih slikara Firence Antonia Pollaiuola i Andrea del Verrocchia.
Perzija
Sasanidsko carstvo (226-651)
Njihova politika je bila uglavnom osvajačka, tako da su povratili krajeve što su ih Partima bili oduzeli Kušani, te nastavili sukobe s Rimskom imperijom. Jednom prilikom su 260. godine čak i zarobili rimskog cara Valerijana.
Svoju snagu i dugotrajnost Sasanidsko carstvo je ostvarilo kroz snažnu centralizaciju, za razliku od prethodnog partskog razdoblja. Društvo je bilo jasno podijeljeno na kaste, gdje su na vrhu društvene ljestvice bili sveštenici, slijedili su ih vojnici, zatim pisari i na kraju obični ljudi. Zoroastrianizam je postao službenom državnom religijom i to ne samo u Perziji, nego se širio i ostalim osvojenim pokrajinama. Ostale su religije povremeno progonjene. Posebno je to bio slučaj s Katoličkom crkvom (tada još jedinstvenom prije raskola 1054. godine), djelimično i zato što je od 4. vijeka postajala službenom religijom Rimskog carstva. S druge strane, Nestorijanska hrišćanska crkva, koja se 431. odvojila od Katoličke crkve bila je tolerisana, a ponekad i potpomognuta.
Sandro Botticelli
U jesen 1481, pozvao ga je Papa Siksto IV zajedno sa drugim umjetnicima da oslika novosagrađenu Sikstinsku kapelu portretima prethodnih papa.
Djela
Njegova najpoznatija djela su Primavera (oko 1482. godine) i Rođenje Venere (oko 1485. godine).
Perzija
Sasanidsko carstvo (226-651)
Veliko širenje carstva pridonijelo je njegovoj sve većoj nestabilnosti, te su krajem 5. vijeka njegove istočne dijelove osvojili Bijeli Huni. Unutar Perzije dogodila se i pobuna sljedbenika filozofa Mazdaka (umro oko 529.) koji je propovijedao mješavinu dualizma i manihejstva, te oštro napadao strogu društvenu podjelu u carstvu. Ipak, Kušro I Anuširvan (531-579) uspijeva povratiti vlast u državi, te je proširiti do Antiohije i Jemena. Za vrijeme njegovih nasljednika, a posebno za Kušrova II Parveza (590–628), carstvo će obuhvatiti cijeli Bliski istok i Egipat. Rat sa Rimljanima, koji je nakon toga uslijedio, doveo je do daljnjeg slabljenja Perzijskog carstva. O pobjedi rimskog cara Heraklija u tom ratu govori i Kuran, koji spominje "pobjedu vjernika", budući da su Rimljani bili monoteisti, za razliku od Sasanida koji su, kao sljedbenici zoroastrianizma, bili dualisti.
Sandro Botticelli
Djela
Primavera, također je poznata kao Alegorija proljeća. Dok se većina kritičara slažu da slika prikazuje skupinu mitoloških figura u vrtu, što je ujedno alegorija proljeća, druga tumačenja navode sliku kao ilustraciju ideala neoplatonske ljubavi. Pretpostavlja se da je sliku naručio jedan od članova Medicijeve porodice. Slika prikazuje šest ženskih (Flora, Venera, Chloris i tri gracije), i dvije muške figure (Merkur i Zefir), zajedno sa kupidom koji nosi povez preko očiju. Botticelli prikazuje do 190. različitih cvjetova na slici. Od 1919. godine slika se nalazi u Uffizi u Firenci, Italija.
Rođenje Venere. U centralnom dijelu kompozicije nalazi se akt Venere, antičke božice koja je rođena iz morske pjene. Na desnoj strani nalazi se figure Flore, a na lijevoj je prikazan par Zefir i Hloris koji simbolišu vjetar i obasipaju tek rođenu Veneru cvijećem. Slika se nalazi u Uffizi u Firenci, Italija.
Perzija
Sasanidsko carstvo (226-651)
U to doba rasula sasanidskog carstva, raste moć arapskog hilafeta, što će za Perziju označiti novo doba.
Arapska vlast i islamizacija (650.-1037.)
U osvajanjima od 643. do 650. Arapi osvajaju gotovo čitavo područje Perzije, a posljednji sasanidski vladar Jazdegerd III u narednih desetak godina pokušava vratiti zemlju pod svoju vlast. U tome najprije traži pomoć Turaka i Tatara, no muslimani ih s lakoćom pobjeđuju. Potom se obraća za pomoć Kinezima, no oni se odbijaju uplesti. I do danas se historičari ne slažu da li je Jazdegerd živio u već osvojenoj Perziji ili negdje na njenim rubnim područjima. Računa se da s arapskom vlašću za Perziju započinje Srednji vijek.
Zahvaljujući prostranstvu i bogatstvu velike države u kojoj se našla, Perzija u ovom razdoblju daje niz značajnih mislilaca koji će, mnogo kasnije, uticati na evropsku renesansnu misao. Među njima su brojni liječnici i filozofi, poput Ibn Sine (latinski,Avićena), astronomi, književnici, hemičari (npr. Zaharija Razija, koji je otkrio alkohol) i matematičari (npr. Al-Kvarizmi, koji je izumio algoritam i algebru).
Omajadi
mini|350p|desno|Ornament iz [[Kur'ana. Slikar: Al-Bawwâb; početak 11. vijeka]] Perzija do 650. godine postaje dijelom velikog omajadskog carstva koje se prostire od Iberijskog poluostrva do rijeke Ind i od Aralskog jezera do Arapskog poluostrva. Središte carstva bio je Damask u Siriji.
Za vrijeme svoje vlasti, Omajadi su preuzeli perzijski oblik državne organizacije, ali i njihov je uticaj na Perziju bio primjetan. Arapski postaje glavni jezik službene komunikacije, a zoroastrizam je zamijenjen islamom, te se počinju graditi džamije. Ipak, prvih stotinu godina arapske vlasti nije dolazilo do masovnog preobraćanja na islam, a nemuslimanskom stanovništvu bili su nametnuti porezi i posebna pravila odijevanja. Među prvim obraćenicima nalaze se velikaši i državni funkcioneri, a polako ih u tome slijedi i seljaštvo. Do kraja 10. vijeka većina Perzijanaca je prihvatila islam i to u njegovoj sunitskoj verziji.
Abasidi, Samanidi, Buvajhidi
750. Omajade zamjenjuju Abasidi, a Perzija ima sve veću ulogu u državnoj upravi. Halifa Al-Ma'mun (813-833), čija je majka bila Perzijanka, seli prijestonicu iz arapskih krajeva u Merv na istoku Perzije u današnjem Turkmenistanu. Isti halifa u Bagdadu osniva univerzitet Dom mudrosti, po uzoru na perzijski univerzitet u Gundišapuru iz sasanidskog razdoblja.
819. godine istočnu Perziju osvajaju Samanidi, prva izvorno perzijska dinastija nakon arapskog osvajanja. Njihova su središta bila Samarkand, Buhara i Herat, a u njihovo doba ponovno oživljavaju perzijski jezik i kultura. Pjesnik Firdusi u to doba piše svoju epsku pjesmu "Šahname" (Knjiga kraljeva) o perzijskim vladarima.
Bio je to početak kraja islamskog teritorijalnog jedinstva na Bliskom i Srednjem istoku.
Turska i mongolska vlast (1037.-1500.)
Ovo je razdoblje označilo kraj arapske vlasti i početak samostalnog razvoja Perzije.
Seldžuci (1037.-1219.)
mini|250p|desno|Rukopis sa "Sughratovim" ([[Sokratovim) tekstovima, djelo seldžučkog ilustratora iz 13. vijeka Muzej "Topkapi", Istanbul.]] Turci Seldžuci 1037. prodiru sa sjeveroistoka na područje Perzije, te stvaraju veliko bliskoistočno carstvo. Pod Malik Šahom I (1072.-1092.) i njegovom dvojicom perzijskih vezira Nizam al-Mulkom i Taj al-Mulkom, seldžučka se država proširila do krajnjih granica nekadašnjeg Perzijskog carstva prije arapskih osvajanja, te je graničila s Kinom na istoku i Bizantskim carstvom na zapadu.
Nakon Malik Šahove smrti država je podijeljena između njegove četvorice sinova, ali treći od njih, Ahmed Sandžar, nezadovoljan svojim dijelom, preuzima čitavo carstvo, što ostala braća ne priznaju. Mahmud II proglašava se sultanom sa sjedištemu u Bagdadu. Ahmed Sandžar pao je 1153. u zarobljeništvo nomadskih Turaka u kojem 1156. i umire.
Carstvo je otada u stalnom raspadanju i više se nikad neće proširiti do svojih prvobitnih granica, u čemu će ih spriječiti i krstaši. Nakratko je, krajem 12. vijeka, Torgul III bio sultan svih Seldžuka, osim Anadolije, ali pobijedit će ga Šah Horezma, Ala ad-Din Tekiš. Od velikog carstva ostat će još samo Sultanat Ruma u Anadoliji, a 1260. i njega osvajaju Mongoli koji ga dijele na manje emirate, od kojih je jedan bio prethodnica Osmanlijskog carstva.
U doba seldžučkoga carstva u Perziji je cvala srednjevjekovna islamska kultura i umjetnost. Tu je djelovao poznati perzijski pisac ljubavne poezije Omar Hajjam, a nastala su i zapažena arhitektonska djela poput džamije u Isfahanu. U likovnoj umjetnosti, posebno kod ilustrovanja rukopisa, počinje se uvoditi prikazivanje ljudskih likova.
Vlast Mongola i njihovih nasljednika (1219.-1500.)
Džingis Kan, vođa Mongola, 1218. šalje svoje poslanike i trgovce u grad Otrar koji je pripadao Horezmu. Upravitelj grada ih pogubljuje, a Mongoli pljačkaju Otrar i nastavljaju sve do Samarkanda i ostalih gradova na sjeveroistoku. Džingis Kanov unuk Hulagu Kan između 1255. i 1258. osvaja Horezam, Bagdad i veći dio Bliskog istoka, a područje Irana postaje ilkanat, pokrajina ogromnog Mongolskog carstva, a od 1295. postaje nezavisan.
Vladari ilkanata bili su zaštitnici umjetnosti i nauke, koje su se razvijale u najboljoj tradiciji iranskog islama.
Oko 1370. pojavljuje se novi osvajač, Tamerlan, koji nastoji obnoviti Mongolsko carstvo. Samo u Isfahanu pobio je 70.000 ljudi i izgradio kule s njihovim lobanjama. Nakon njegove smrti (1405.) Iran ostaje u ruševinama, a Perzija je kroz sljedećih stotinu godina podijeljena na male emirate kojima vladaju Tamerlanovi nasljednici.
Safavidi (1500.-1722.)
Nakon sedamdesetak godina haosa u državi 1588. na prijestolje stupa šah Abas I Safavid, s čime počinje kulturna i politička obnova. Glavni grad premješten je u Isfahan, koji ubrzo postaje jednim od najznačajnijih kulturnih središta islama. Procvat je omogućen i sklapanjem mira s Turcima.
Za vrijeme safavidske vlasti šiitska verzija islama postaje službena vjera u carstvu, a Perzija postaje najvećom šiitskom državom u muslimanskom svijetu, što će Iran ostati sve do danas. Ovo je i razdoblje procvata umjetnosti, posebno slikarstva, s bogatstvom tema, te arhitekture.
Sporazumom s Osmanlijskim carstvom iz 1639. određene su današnje zapadne granice Irana.
Kraj sjaja Perzije (1722.-1914.)
mini|150p|desno|Nadir Šah; Ilustracija njemačke knjige iz [[1769.]] Perzija se 1722. našla istovremeno u ratu s carskom Rusijom i Osmanlijskim carstvom, ali se uspjela se odbraniti. Ipak, safavidska dinastija je znatno oslabila. Nakon pokušaja nasilnog nametanja šiitskog islama sunitskim Afganistancima, posljednji safavidski šah ubijen je iste godine. Otada počinju česte promjene na čelu države, a Perzija nespremna dočekuje evropska kolonijalna osvajanja.