cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
James Fenimore Cooper
Dibenn e vuhez
E miz Mezheven 1834 e tivizas Cooper implijout endro maner kozh an tiegezh Otsego Hall, e Cooperstown. Serr e oa bet pell amzer hag e stad fall e oa. Ne oa ket bet ennañ ur c'hwezek vloaz bennak oa. Buan e voe kempennet. Da gentañ e tremenas e c'hoañvezhioù e kêr New-York hag e hañvezhioù e Cooperstown. Goude e reas eus Otsego Hall e annez pennañ.
Ivan Tcheparinov
Skoazellañ a reas Veselin Topalov e Kampionadoù Bedel Echedoù e Potrero de los Funes, Proviñs San Luis en Arc'hantina e 2005 hag en Elista, Republik Kalmoukia (Rusia) e 2006.
18
Gwelet ivez
10er
Deiktelezh heverk
E berr gomzoù, merket e vez gant ar yezhoù gante ur sistem deiktelezh heverk hag-eñ eo disheñvel ("RD": "rener disheñvel"; saoz. SS: same subject) pe heñvel ("RH": "rener heñvel"; saoz. DS: different subject) rener lavarennoù kenstag an eil ouzh eben rener (SS). En degouezh-mañ e vez termenet rener ar frazenn hervez doareoù ar yezhoù gante ur sistem Nominativel-akuzativel, zoken evit ar yezhoù gante ur sistem ergativel, da lâret eo: ur rener a zo anezhañ arguzenn nemeti ul lavarenn nann-tranzitivel pe c'hoazh graer ul lavarenn dranzitivel.
Ysgol Gymraeg Llundain
Hiziv eo ur rann eus ur skol saoznek vras e karter Stonebridge e gwalarn Londrez.
Strollad Komunour Island (Marksour-Leninour)
Strollad Komunour Island (Marksour-Leninour) (en islandeg: Kommúnistaflokkur Íslands (marxistarnir-lenínistarnir)) a oa anv ur strollad marksour-leninour oberiant en Island, bet krouet e 1976 dindan an anv kent "Luskad Komunour Marksour-Leninour" (Kommúnistahreyfingin marxistarnir-lenínistarnir), gantañ da Gadoriad Gunnar Andrésson.
Stede Broec
thumb|right|180px|Lec'hiadur Stede Broec thumb|right|150px|Banniel Stede Broec thumb|right|80px|Ardamez Stede Broec thumb|right|180px|Krugell an oadoù (01/01/2008) Stede Broec (distagañ :) a zo ur gumun e proviñs Noord-Holland, e rannvro West-Friesland, en Izelvroioù. Dont a ra an anv Stede Broec eus "stede" (a dalvez kêr) ha "broec" (a dalvez gwern). 16,42 km² eo gorread Stede Broec ha d'an 31 a viz Mae 2009 e oa 21 313 annezad enni. Ar c'hêrioù, kêriadennoù ha distrigoù da-heul a ya d'ober Stede Broec : Bovenkarspel, Broekerhaven, Grootebroek, Horn, Lutjebroek.
XVIIvet kantved
Bloavezhioù 1650 | Bloavezhioù 1660 | Bloavezhioù 1670 | Bloavezhioù 1680 | Bloavezhioù 1690
Kari
Arabat kemmeskañ an aozadur temzoù-mañ gant ar pezh a anver delioù-kari, pe kaloupile, diwar ar wezenn Murraya koenigii, hag a vez implijet a-wechoù da aozañ kari.
Frida Kahlo
He buhez
Trede merc'h Guillermo Kahlo, a orin alaman, ha Matilde Calderón González e oa.
He zud
He mamm, livourez a vicher, anavezet evel "El condabrebbra", a oa ganet e Kêr-Vec'hiko (1876-1932). Merc'h e oa da Isabel González y González ha da Antonio Calderón, luc'hskeudenner a orin indian.
Vougar Gachimov
E miz Ebrel 2008 edo 2679 e renk Elo.
Stuttgart
Dont a ra anv ar gêr, Stuttgart, eus ar ger alamanek Stutengarten (a dalvez "liorzh ar c'hezeg"), abalamour, a lavarer, ma vije bet eno marchosi an dug Liudolf von Schwaben.
Anduilh-mor
An anduilhenn-vor (pe buoc'h-vor a-wechoù) a zo un divellkeineg hag a vev er mor.
Wormerland
Wormerland (distagañ : ) a zo ur gumun e proviñs Noord-Holland, en Izelvroioù. 45,14 km² eo gorread Wormerland (douar : 38,79 km², dour : 6,35 km²), ha d'an 31 a viz Mae 2009 e oa 15 876 annezad enni. Ar c'hêrioù, kêriadennoù ha distrigoù da-heul a ya d'ober Wormerland : Jisp, Neck, Oostknollendam, Spijkerboor, Wijdewormer, Wormer. Stok ouzh kumunioù Beemster, Graft-De Rijp, Zaanstad, Oostzaan, Landsmeer ha Purmerend eo. thumb|right|150px|Ti-kêr kozh Jisp
1178
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1178
Diageo
Istor
Krouet e oa bet Diageo en 1997, diwar gendeuziñ daou embregerezh saoz : GrandMet ha Guinness PLC. Goude-se e oa kroget Diageo da werzhañ ar skourroù na oant ket e-barzh marc'had an alkool. Gwerzhet eo bet Burger King, Géant Vert, Old El Paso, ar skorn Häagen-Dazs, hag a deue holl eus GrandMet.
44=Breizh
Didu eo 44=Breizh, p'eo ar stourm evit an Adunvaniezh ur stourm a dremen e-biou d'ar poelloù kenduat. 44=Breizh a zo evelato ur stroll enepfaskour a-grenn.
Aozadurioù kar
Ar Front Anti-PDL, aet da Front pour l'Unité de la Bretagne, a stourm betek dibenn ar bloavezhioù 1990 evit Adunvaniezh Breizh hag a-enep da bropaganda ar rannvro Broioù al Liger.
Alkmaar
Istor
Noordhollandsch Kanaal a voe digoret e 1824, ha treuziñ a ra Alkmaar. E 1865 e voe savet an hent-houarn etre Alkmaar ha Den Helder hag an hini etre Alkmaar ha Haarlem e 1867.
Pomega (lizherenn)
Tennañ a ra hec'h anv al lizherenn-mañ diouzh ar fed m'eo heñvel he stumm ouzh hini al lizherenn c'hresianeg omega (ω).
Dourlaouig-spluj
An dourlaouig-spluj (liester : dourlaouiged-spluj) a zo ur spesad golvaneged, Cinclus cinclus an anv skiantel anezhañ.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an trizek isspesad anezhañ en Eurazia dreist-holl, ma plij dezhañ bevañ e-kichen ar stêrioù o red fonnus :
Ø
Kevatal eo d'al lizherenn ö a gaver en turkeg, en tatareg, er finneg er svedeg, en islandeg, en alamaneg, en estoneg hag en hungareg. Kavet e vez ivez al lizherenn girillek Ө implijet evit ober diouzh an hevelep son e kazac'heg, mongoleg hag all.
Melieg
Melieg a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Komborn e departamant Il-ha-Gwilen.
Noriked
Yezh an Noriked (norikeg pe keltieg ar reter)
OLLO.SO.VILO[
ONA C [...]
Al-Nahda
Al-Nahda pe an-Nahda (النهضة, "adsav", "adc’hanedigezh" en arabeg) a oa un emsav sevenadurel er bed arab e dibenn an XIXvet hag e deroù an, a voe kreizennet da gentañ e Liban hag en Ejipt dreist-holl.
Bez’ e voe Al-Nahda unan eus an emsavioù pouezusañ evit buhez speredel an Arabed d’ar mare-se, dreist-holl evit Arabed ar Reter Nesañ. Efedoù bras en doe war al lennegezh, ar politikerezh, ar sevenadur hag ar relijion. Gallout a reer keñveriañ an emsav-se hag ar mare-se, evit an Arabed, ouzh Mare ar Sklêrijenn en Europa en : mare ar modernaat hag an diorren war an tachennoù speredel, a zegasas emdroadurioù politikel diwezhatoc’h.
Palladion
Mojenn
Gant Athena e oa bet lazhet he c'henc'hoarierez Pallas. Neuze ec'h aozas un delwenn dezhi, ar "Palladion", a lakaas e-kichen an doue Zeus.
Un deiz edo Elektra o klask tec'hel dirak Zeus, hag o kuzhat a-drek an delwenn. Fuloret an doue meur, ma taolas an delwenn eus barr an neñvoù.
Boris Vian
Boris Vian a oa ur barzh, skrivagner ha soner gall ganet d'an 10 a viz Meurzh 1920 e Ville-d'Avray (Seine-et-Oise) ha marvet d'an 23 a viz Even 1959 e Pariz. Goude studioù evit bezañ ijinour e stagas gant ur vuhez arzel liesseurt ha pinvidik.
Gopr hollvedel
Ar gopr diazez, pe skorenn diazez, pe gounidegezh diazez gwarantet, zo ur gopr :
Dakar
Ur porzh-mor a bouez eo evit ar marc’hadourezhioù ezporzhiet eus Afrika. Poblet eo Dakar gant 1 056 009 a dud e 2011 ha war-dro 3,2 milion a dud zo o chom en tolpad-kêrioù hervez an niveradeg ziwezhañ e 2013. Emañ Bodadenn Vroadel Senegal ha Palez Prezidant Senegal e Dakar. E-touez an traoù zo da welet c’hoazh e Dakar e c’haller menegiñ ar Voskeenn Vras (savet e 1964), enez Gorée dirak ar porzh, Mirdi Sevenadur Afrika ar C’hornôg, ar Skol-veur Cheikh Anta Diop (pe Skol-veur Dakar, savet e 1957).
Istor
Unan eus kêrioù pennañ an Impalaeriezh trevadennel c'hall e voe Dakar en amzer-se. Ur gêr a bouez e oa evit ar c’henwerzh hag evit an arme c’hall en Afrika, betek an Eil Brezel-Bed. Kêr-benn Kevread Mali e voe Dakar e 1959 ha 1960. Ha dont a reas da vezañ kêr-benn stad dieub Senegal d’ar 4 a viz Ebrel 1960.
Gant an dud o tont eus ar maezioù, hag he emgrask, eo tremenet Dakar eus ur gêr a 400 000 a dud e 1970 d'ur veurgêr a 3,2 milion a dud e 2011.
Republik Poblel Ukrania
Mont a reas ar Rada Kreiz da glask sikour digant broioù estren ha sinet e voe gantañ Feur-emglev Brest-Litovsk en ur vont war du Alamagn impalaerour. Skarzhet e voe ar Volcheviked diouzh Ukrania gant an Alamaned met deuet e oa ar Rada da goll fiziañs ar boblañs dre vras. Dismantret e voe ar Rada da vat gant an Alamaned d'an 29 a viz Ebrel 1918.
Daoust ma oa bet ar Volcheviked trec'h war ar Renad dre vras e vane gantañ un nebeud bagadoù-stourm ha d'ar 21 a viz Here 1921 e voe argadet gantañ lec'hiennoù zo eus kreiz Ukrania ha d'ar 4 a viz Kerdu ec'h eas Korosten dindan e veli, eno meur a danvez milourel. D'ar 17 a viz Kerdu avat, e voe argadet gant ar varc'hegerion Volcheviked ha lakaet fin dezhañ da vat.
Kanton Arleux
Kanton Arleux a oa ur rann velestradurel eus Frañs e departamant an Norzh hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais.
Nobineg
Ur yezh nilezsaharek eus skourr yezhoù nubiek eo an nobineg (nòbíín) komzet gant tro-dro da 495.000 den en Egipt ha Soudan.
Eviaz
Eviaz a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Pempoull, e departamant Aodoù-an-Arvor, hag e Bro-Oueloù.
Unvaniezh Demokratel Sardinian
Gounezet en doa 3,9% eus ar mouezhioù e dilennadegoù rannvroel 2004 ha daou gannad en deus er c'huzul rannvroel.
Pêr ar Rouz
Anaout a rae mat brezhoneg e vro c'henidik da gentañ ha hini Mêl-Karaez ivez. Heuliañ a reas kentelioù Henri Gaidoz war ar yezhoù keltiek e Pariz ha re Henri d'Arbois de Jubainville. Kemer a reas kador ar yezhoù keltiek e skol-veur Roazhon war-lerc'h Joseph Loth e 1911.
An Atlas
Adembannet e voe an ALBB gant ar gelaouenn STUDI, e CRDP Roazhon er bloavezhioù 1980.
Skoroù moullañ
Skor moullañ a reer eus ur c'horreenn skoueriekaet he mentoù ma lakaer liv da voullañ un teul. Peuliesañ e vez graet al labour-se gant ardivinkoù arbennik : gwaskerell, luc'heilerez, moullerez, pelleiler.
Tiernezh Wei ar C'hornôg
Krouet e voe bet goude ma oa bet lazhet an impalaer Wei an Norzh, Yuan Xiu, gant ar pennlu Xianbei Yuwen Tai. Staliañ a reas hemañ Yuan Baoju war an tron, tra ma chome rener gwir ar vro. Gant ma oa bihanoc'h eget he c'heveler, Tiernezh Wei ar Reter, e voe gouestl da zerc'hel ouzh hec'h argasadegoù. Gouestl e voe zoken da aloubiñ un darn eus tachenn al Lianged ha da zerc'hel ar pezh a zo Sichuan hiziv.
Ñ
E brezhoneg
Implijet e vez al lizherenn-mañ e brezhoneg ivez evit merkañ friadur ar vogalenn a-raok, hep na zeufe kensonenn n ebet war he lerc'h, da skouer: -mañ (LFE: [mã]). Kavet e vez war-lerc'h a, e, i, o, u, eu, da skouer er gerioù klañv, kreñv, fiñv, moñs, kuñv, steuñv.
Andel
Andel a zo ur gumun eus Bro Sant-Brieg e kanton Lambal, e departamant Aodoù-an-Arvor, e Norzh Breizh.
Istor
Kent 1790.
Pwyll, priñs Dyfed
Pwyll, priñs Dyfed, pe Pwyll Pendefig Dyfed, eo anv skourr kentañ ar Mabinogi.
An danevell
Dimeziñ a reont, ur mab o deus. En noz war-lerc'h ar gwilioud ne gaver ket ar bugel ken, ha tamallet eo Rhiannon da vezañ muntrerez.
Kenzeg-dongalaweg
Ur yezh nilezsaharek eus skourr yezhoù nubiek eo ar kenzeg-dongolaweg (kenzi-dongolawi).
Irène
Irène zo un anv-badez gallek, deuet eus an anv gregach Eirene, doueez ar peoc'h en Hellaz kozh.
Unvaniezh Demokratel Breizh
An istor
Kentañ karta UDB a lakae en a-raok ar fed kaout ur steuñv ekonomikel ha krouiñ ur c'hevread europat. A-enep an arme hag an drevadennelezh e oa UDB ivez. E 1965 e kemeras perzh ar strollad politikel e dilennadegoù evit ar wech kentañ, Yann-Baol ar Berr gant listenn "unvaniezh an tu kleiz" er Gelveneg a zeuas da vezañ eilmaer ar gumun ha dilennad kentañ an UDB.
Ar penn kentañ : 1966-1969
An hanter anezho a asantas d' ar steuñv-mañ. UDB a savas enep brezel Viet-Nam ha kondaoniñ a reas obererezhioù an FLB met en ur c'houlenn start dieubidigezh e stourmerien. Da geñver referendom 1969, e c'halvas UDB da votiñ "nann". Krouiñ a reas gant "Ar Falz" hag ar "JEB" un aozadur evit ar Brezhoneg: "Galv".
Luskad Dispac'helour evit un Demokratelezh Nevez
Oberiant-tre e oa bet ar Strollad e diabarzh ar sindikad "Unvaniezh Labourerion Dieub Senegal" (Union des travailleurs libres du Sénégal, UTLS).
Unvaniezh Demokratel Breizh
1994-2004 : ul lañs nevez
D'an 10 a viz Eost 1999, un tan-gwall youlek a dag ur stand, hini "les Presses populaires de Bretagne", e-pad festival etrekeltiek en Oriant. Tro 7e abardaez e kreiz ur maread tud, pevar den kuzhet o fenn, o deus taolet alkol ha lakaet da zeviñ ar stand dalc'het gant daou ezel eus an UDB. Anavezet eo bet ar pevar den ha kondaonet int bet gant al Lez-varn en Oriant d'ar 1 a viz Here 2001.
Luskad Dispac'helour evit un Demokratelezh Nevez
E 1981 en em enrollas ar Strollad war restr ofisiel ar strolladoù politikel dindan an anv And-Jëf/MRDN.
Unvaniezh Demokratel Breizh
1994-2004 : ul lañs nevez
Goude 2001, e kresk niver izili UDB ha gwelout a reer disoc'hoù gwelloc'h e-kerzh an dilennadegoù. E dilennadegoù kêr 2001, e tibab an UDB kemer perzh gant "unvaniezh an tu kleiz" nemet e Sarzhav, Gwengamp, Redon, Lannuon ha Sant-Nazer. An disoc'hoù a voe eus 6.02% e Sant-Nazer betek 13.7% e Gwengamp. Izili eus UDB a voe war listenn Christian Troadec, dilennet maer Karaez. Ar berzh-mañ a lak an UDB da soñjal en ul listenn dizalc'h renet gant Christian Troadec evit an dilennadegoù rannvro e 2004.
2004-2014 : Stabiladur ?
D'ar 26 a viz Gwengolo, e Pondi, o deus dibabet izili an UDB mont gant Europe Écologie evit sevel ul listenn a-gevret evit an dilennadegoù rannvro (ar c'hinnig-se a zo bet dibabet gant 57 % eus ar voterien). Ar palioù a oa, evit an dilennadeg-se, e chomfe rannvro Breizh a gleiz, lakaat war-wel al liamm a zo etre emrenerezh hag ekologiezh, ha kaout ur plas bras a-walc'h er vodadenn nevez. Gant al listenn Europa Ekologiezh Breizh, kaset gant Guy Hascoët, ez eus bet rastellet 12,21% eus ar mouezhioù d'ar c'hentañ tro. En abeg un dizemglev etrezo ha listenn Jean-Yves Le Drian e tibabas Europa Ekologiezh Breizh mont e unan en eil tro, a-enep d'emañ ziwezhañ ha da listenn Bernadette Malgorn (tu dehou). Dastumm a reont 17,37% eus ar mouezhioù, da lavaret eo 11 sez er rannvro (kement hag a-raok), en o zouez 4 evit an UDB.
Dilennadegoù evit ar c'huzul rannvro
E 2010 goude ur c'henlabour gant Ar Re C'hlas (12,2% er c'hentañ tro), hep na vije savet emglev gant ar PS en eil tro (17,3%), e voe dilennet pevar UDB er C'huzul rannvro : Herri Gourmelen, Mona Bras, Christian Guyonvarc'h ha Naig Gars. Goude ma tivizas UDB votiñ ar budjed e 2012 ha bezañ er brasañ niver e teuas Christian Guyonvarc'h da vezañ Daneveller ar Budjed.
E 2015 e voe savet ul listenn gant UDB, MBP (strollad Kristian Troadeg) ha Daniel Cueff, "Breizh Evel-Just" da anv dezhi. 6,73% eus ar mouezhioù a voe.
Republik Iwerzhon
Politikerezh
Dáil Éireann eo anv Dael Iwerzhon, kambr izel ar vro. Seanad Éireann eo Sened Iwerzhon.
Sevenadur
Sant Padrig, sant ar vro, a vez lidet d'ar 17 a viz Meurzh en Iwerzhon hag e kalz broioù all.
Moualc'h-venez
Boued
Bevañ a ra diwar c'hreun, divellkeineged, frouezh ha had.
Pierre-Louis Ginguené
E vuhez
E studi a reas e kolaj ar Jezuisted e Roazhon evel Évariste Parny a oa gantañ.
Goude ar mare buhez-se e bed ar velestradurezh hag ar politikerezh e tistroas war-dro al lennegezh: « Echuet en deus e vuhez, eme Chateaubriand en e Mémoires d'Outre-tombe , ''evel lennegour ha buruteller enoret, hag a zo gwelloc'h c'hoazh, skrivagner dizalc'h e-barzh an "Décade". Gant an natur e oa bet lakaet el lec'h ma oa bet tennet anezhañ dre zievezh.'' »
Tonkedeg
Tonkedeg zo ur gumun eus Breizh e Treger, e departamant Aodoù-an-Arvor.
Gerdarzh
Eus al lesanv Tonkadok ("Tonkedek") bet roet da aotrou ar c'hastell bet savet e dibenn an gant Prigent (Prit gent, A ouenn gaer ) Koedmen-Pentevr e teu anv kêr hep mar ebet.
Kumuniezh kumunioù Kreiz Treger
Kumuniezh kumunioù Kreiz Treger a oa anezhi un etrekumuniezh (ur gumuniezh-kumunioù) e departamant Aodoù-an-Arvor, e Breizh. Ul lodenn eus Bro Treger ha Goueloù e oa. Krouet eo bet e 1993 ha divodet d'an 31 a viz Kerzu 2014. Ebarzhet eo bet e Lannuon-Treger Kumuniezh d'ar 1añ a viz Genver 2015.
Derv
Derv a reer eus un niver bras a wez pe brousgwez eus ar genad Quercus hag eus un nebeud genadoù tost evel Lithocarpus. A-orin eus an hantervoul norzh eo an derv.
Kanton Douai-Norzh
Kumunioù
Kanton Douai-Norzh a yae 6 kumun d'ober anezhañ:
San Luis Potosí (stad)
San Luis Potosí eo ar gêr-benn.
Drask-lann
An drask-lann (liester : driski-lann) a zo ur spesad golvaneged, Turdus iliacus an anv skiantel anezhañ. Anvioù all a zo dezhañ e brezhoneg, evel milc'hwid pe milfig.
Post
Un dra sanket en douar
Gallout a ra bezañ ur pezh hirik e koad, metal, simant, hag all, a sanker en douar pe e stalier warnañ :
Kordenn
Gallout a ra bezañ pakad neudennoù gros gweet asambles d'ober ur gordenn ma komzer eus postoù ur gordenn.
Lizherenn
Ar rann serzh e-barzh skrivadur ul lizherenn.
Ar Post
thumb|200px|Dastumad boestoù-post saoz e-touez ar gwez. Ul lec'h arsav e oa pa veajed gwechall gant kirri sachet gant kezeg, ha war un dro an ti ma veze kavet kezeg diskuizh, hag un den anvet postilhon karget d'ober war e dro. Diwar-se eo bet anvet ar post, ar melestradur karget da gas lizheroù, gant ar c'harr ha gant kezeg gwechall, hag al lec'h ma vez roet al lizheroù (pe lizhiri) da gas.
E latin
Adkemeret e vez ar ger e saozneg da fardañ gerioù nevez : post-war, post-punk, post-modern ...
Djineg
Ur yezh sinek-tibetek eus skourr ar yezhoù sinaek eo an djineg (jinyu 晋语) komzet gant tro-dro da 45.000.000 den (1995) dreist-holl e Shanxi e Sina.
Yezhoù sinaek
Ur skourr eus ar yezhoù sinek-tibetek eo ar yezhoù sinaek (汉语 pe 漢語 hànyǔ pe 中文 zhōngwén), komzet gant tro-dro da 1.3 bilion a dud en holl, da lâret eo ur bemved eus boblañs ar bed-holl.
Afrikaneg
Stad ar yezh
An trede yezh muiañ komzet e Suafrika eo an afrikaneg, goude ar zouloueg hag ar xhosaeg. Hervez niveradeg 2001 e vefe komzet, evel yezh kentañ, gant 6 milion a dud e Suafrika (13% eus poblañs ar vro). Ar yezh muiañ komzet eo e proviñsoù ar c’hornôg (69,3 %, en Northern Cape ha 59,2 % er Western Cape), an eil vuiañ e-kreiz ar vro (16,7 % e Gauteng, 14,5 % e Free State, 9,6 % en Eastern Cape, ha 7,5 % e proviñs an North West) ; kalz nebeutoc’h e vez komzet e proviñsoù ar reter (8,3 % e Mpumalanga, 2,2 % e Limpopo ha 1,6 % e KwaZulu-Natal).
Hervez ar vonreizh savet e 1994, ez eo an afrikaneg unan eus yezhoù ofisiel Suafrika, e-kichen ar saozneg ha nav yezh all. Kement-se a dalvez en deus kollet un tamm pouez er vro, diwar-goust ar saozneg alies, pa vez kaozeet ar yezh-se da eil yezh gant kalzig a dud. [[Skeudenn:Speakers of afrikaans german.png|thumb|250px|Dregantaad an afrikanegerien e proviñsoù Suafrika.
Victoria (anv-badez)
Tud ordinal
thumb|left|200px|[[Victoria Woodhull.]]
Anv-tiegezh
Viktória
Afrikaneg
Stad ar yezh
Daoust m’eo pellaet an afrikaneg diouzh an nederlandeg e-pad an tri c’hantved tremenet, ez eus c’hoazh kalz traoù boutin etre an div yezh : 85% eus geriaoueg an afrikaneg a c’hell bezañ komprenet gant tud an Izelvroioù hag aes e vez d’an afrikanegerien deskiñ nederlandeg.
Icteridae
Icteridae a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1825 gant al loenoniour iwerzhonat Nicholas Aylward Vigors (1785-1840). Kavout a reer an holl laboused anezhañ en Amerika.
Renée Conan
Kelennerez war al lizhiri eo en Oriant adalek 1961. Goude bezañ bet tapet he C'hAPES e 1970 ganti ez aio da gelennerez e Naoned, a-raok distreiñ d'an Oriant.
Enez-Sun
Douaroniezh
Emañ e 8 km rik er c'hornôg da Veg ar Raz e penn un enezeg n'eus annezer ebet warni nemet e Sun, an enezenn vrasañ. War unan eus ar c'harregoù-tarzh pellañ eo bet savet en kantved tour-tan ar Maen.
Levrlennadur
Doaré (J.J.)-Le Berre (Alain), Pointe de Cornouaille 1939-1944, Plouhinec, éd AS3P, 2007.
Duigou (Serge)-Le Boulanger (Jean-Michel), Cap Sizun, éd. Palantines, 2005, p. 152-153.
Fondation de la France Libre, Hommage aux Français Libres de l'ïle de Sein qui ont refusé la défaite, Paris, 2022, 64p.
Gicquel (Roger), Sein, l’éternelle résistante, Rennes, Apogée, 1998, 95p
Herve (Colonel), L’île de Sein répond à l’appel, in Revue historique de l’armée, N°3 1970, pp129-134.
L’écho des îles, Bulletin des îles du Ponant, 1993-1995
York
York zo ur gêr istorel en hanternoz Bro-Saoz hiziv, hag unan eus re goshañ ar vro, pa voe savet war-dro ar bloaz 71 e kember ar stêrioù Ouse ha Foss, gant ar Romaned, ha hi kêrbenn proviñs Britannia Inferior hag Eboracum hec'h anv kentañ. Diwezhatoc'h e voe kêrbenn rouantelezhioù Northumbria ha Jórvík.
Istor
Eus an tremened brezhon ne chom netra avat, ha pinvidik eo istor roman ha viking kêr, ma teu touristed a-leizh d'he gwelout.
Lagad
Skizhad adreñv
Goloiñ a ra foñs al lagad, treiñ a ra ar c'hannad lugernus o tont eus an diavez en ur gannad nervennus kaset d'an empenn. Ur gwiad neuronel moan tre eo. Leun a gonoù pe a vazhigoù eo. Ar c'honoù a servij da sellout diouzh deiz, hag al livioù pennañ : ruz, glas, gwer. Ur seurt skramm sinema en ur sal du eo, e foñs al lagad. An tarch melen (pe brizhenn) zo un tachad teñval. An tarch melen eo zonenn al luc'hsae lec'h ma'z eus ar c'hementad brasañ a kon. Lec'hiet eo e foñs al lagad, war ahel ar poent dall, e-kreiz al luc'hsae. Enni ez eus un diwask bihan anvet rioul hag a zo savet gant konoù stardet kenetrezo. Amañ emañ lec'h m'eo al lemmañ al lagad. Warni eo e vez kaset skeudenn ar poent a sellomp. Ar rioul greiz (pe fovea), tachad kreiz ar tarch melen, a zo lodenn al luc'hsae lec'h ma'z eo ar wel ar resisañ. Enni n'ez eus nemet konoù evit kaout ar wel resisañ. Ober a ra war-dro ar fiñvoù hag al livioù. Ar tachad lec'h m'en em vod an neudennoù evit sevel an nervenn weled lec'h ma n'ez eus kellig luc'hgizidik ebet. An nervenn weled (pe optikel) a zo savet diwar strollañ neudennoù nervennus al luc'hsae. Kas a ra ar skeudenn stummet d'an empenn.
Bourc'h-Baz
Brezhoneg
left|thumb|Panell mont-tre Bourc'h-Baz.
Roll koñsuled an Impalaeriezh roman uhelañ
Roll Koñsuled an Impalaeriezh roman betek marv Commodus.
Iañ kantved kent JK
-33 Imperator Caesar Divi filius II, L. Volcacius Tullus -32 Cn. Domitius Ahenobarbus, C. Sosius -31 Imp. Caesar Divi filius III, M. Valerius Messalla Corvinus
I kantved
10 P. Cornelius Dolabella, C. Iunius Silanus 11 M'. Aemilius Lepidus, T. Statilius Taurus 12 Germanicus Iulius Caesar, C. Fonteius Capito suff. C. Visellius Varro 13 C. Silius A. Caecina Largus, L. Munatius Plancus 14 Sextus Pompeius, Sextus Appuleius
75 Imp. Caesar Vespasianus Augustus VI, T. Caesar Vespasianus IV 76 Imp. Caesar Vespasianus Augustus VII, T. Caesar Vespasianus V 77 Imp. Caesar Vespasianus Augustus VIII, T. Caesar Vespasianus VI 78 D. Iunius Novius Priscus Rufus, L. Ceionius Commodus 79 Imp. Caesar Vespasianus Augustus IX, T. Caesar Vespasianus VII
Eil kantved
120 L. Catilius Severus Iulianus Claudius Reginus II, T. Aurelius Fulvus Boionius Arrius Antoninus 121 M. Annius Verus II, Cn. Arrius Augur 122 M'. Acilius Aviola, L. Corellius Neratius Pansa 123 Q. Articuleius Paetinus, L. Venuleius Apronianus Octavius Priscus 124 M'. Acilius Glabrio, C. Bellicius Flaccus Torquatus Tebanianus
Kalifornia
Kalifornia (California e saozneg, stumm ofisiel diwar ar spagnoleg) zo unan eus an 50 Stad kevredet a ya d'ober Stadoù-Unanet Amerika. E mervent ar vro emañ, war aod ar Meurvor Habask, en hanternoz da stad Baja California, a zo e gwalarn Mec'hiko.
Armerzh
Kreñvoc'h eo Kalifornia eget 5 eus an armerzhioù pennañ er bed o vezañ ma tegas-eñ 13% eus produadur broadel gros ar Stadoù-Unanet (13 trilion a zollaroù). An obererezhioù armerzhel pennañ eo ar gounezerezh, an dudi, ar greanterezh skañv hag an touristerezh.
Pieter Brueghel gozh
An den muiañ anavezet eus ar familh Brueghel eo, met daou vab en deus bet a zo daou livour brudet ivez :
Levraoueg (anv levrioù)
Levraoueg zo un anv a vez roet da levrioù zo pa droer o anv orin d'ar brezhoneg, ha peurvuiañ ar ger gregach Βιβλιοθήκη (Bibliotheke).
Drask roueel
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad  anezhañ e kornôg ha kreiz Europa hag e norzh Afrika ivez :
Kantoneg
An trede yezh sinaek hervez an niver a dud a gomz anezhi, gant ouzhpenn 70 milion a gomzerien er bed a-bezh.
Loumbeeg
Ur yezh varv an hini eo.
Yourokeg
Ur yezh damvarv an hini eo.
Kumuniezh kumunioù Pempoull Goueloù
Prezidant
Jean-Yves de Chaisemartin, maer Pempoull, abaoe miz Ebrel 2014.
1183
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1183
Porzh
Lec'hanvadurezh
Kumunioù pe lec'hioù :
Brezhoneg Kerne
Brezhoneg Kerne, pe kerneveg (arabat eo droukveskañ gant kerneveureg, a zo yezh keltiek Kernev-Veur) a vez graet eus brezhoneg Bro-Gerne. Dre m'eo ar vro-se bro hengounel brasañ e Breizh-Izel eo diaes a-walc'h lavaret resis petra eo brezhoneg Kerne. Eus Kerne-Uhel betek ar Vro Vigoudenn, hag eus Plougastell betek Kemperle e cheñch kalz an doare da zistagañ hag ar gerioù implijet. Koulskoude eo sklaer ez eus perzhioù dibar da vrezhoneg Kerne e-keñver ar rannyezhoù all.
Porzh (bagoù)
Ur porzh zo ul lec'h ma c'hall bigi pe listri kaeañ. Porzhioù zo war an aodoù pe war ribloù ar stêrioù. Ober a reer porzh eus ul lec'h ma c'haller dont gant bag pe lestr. Met graet e vez porzh eus kement pleg-mor, bihan ha bras, ma c'heller lezel ur vag, gant ma vo posupl lakaat anezhi er goudor. En Henamzer e oa porzhioù bras koulz war ar mor ha war ar stêrioù. Tennet e veze splet eus an enezennoù pe evit bezañ goudoret a-dreñv dezho pe evit sevel un hent a-dreuz ar stêr (war roudouroù pe war bontoù) hag e veze krouet ul lec'h-kenwerzh. Skouer un enezenn a-raok ur porzh : Douarnenez, Konk-Kerne, Rosko, Sant-Maloù. Skouer un enezenn war ur stêr : Naoned, Pariz.
Nationalforum Elsaß-Lothringen
Gwan-tre e chom. N'embann e gazetenn - Neues Elsass-Lothringen (La Nouvelle Alsace-Lorraine) nemet war Internet ha james n'en deus gounezet muioc'h eget 1% ar mouezhioù.
Troia
Pa oa an impalaer roman Aogust o ren e oa bet diazezet eno ar geoded nevez Ilium a vleunias betek krouidigezh Kergustentin, a reas dezhi digreskiñ e-pad Impalaeriezh roman ar Reter.
Er bloavezhioù 1870 e teuas an arkeologour alaman Heinrich Schliemann da furchal el lec'h ma krede dezhañ e oa Troia dre forzh lenn an testennoù kozh. Kavet ez eus bet meur a geoded savet an eil war eben a-hed ar c'hantvedoù. Soñjet ez eus bet e c'hellfe ar geoded anvet Troia VII bezañ hini Homeros marteze.
Rivière (Pas-de-Calais)
kantved
Brezel-bed kentañ: roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun e 1920 .
Schermer (kumun)
Schermer (distagañ : ) a zo ur gumun e proviñs Noord-Holland en Izelvroioù. Dont a ra hec'h anv eus an nederlandeg "skir mere", a dalvez "lenn lufrus" (Groenedijk, 2000). 64,44 km² eo gorread Schermer, ha d'an 31 a viz Mae 2009 e oa 5 331 annezad enni. Ar c'hêrioù, kêriadennoù ha distrigoù da-heul a ya d'ober kumun Schermer : Driehuizen, Grootschermer, Oterleek, Schermerhorn, Stompetoren, Zuidschermer. An daou ziwezhañ anezho a zo lec'hiet e polder Schermer. War dachenn ar gumun ez eus tri folder all : Oterleek, Mijzenpolder hag Eilandspolder.
Unvaniezh Postoù ar Bed
Neptu e chom an U.P.B. : melestradurezh pep Stad a ra diouzh he lezennoù broadel evit aozañ servijoù ar post. Budjed an U.P.B. (war dro 22 500 000 euro) zo distag diouzh hini an A.B.U. ha pep Stad a zo frank da zibab ur rann (e-touez an dek a zo anezho) hervez he finvidigezh, poblañs… a-benn gouzout peseurt skodenn a vo goulennet diganti.
Janed Ark
Ha lorenat e oa Janed Ark ?
Genidik eus Domrémy e oa Janed Ark. D'ar mare-se ne oa ket ar gêriadenn-se e Loren met e Rouantelezh Bro-C'hall. Pa oa lakaet Janed Ark da santez an Iliz hag ar Republik e deroù an kantved e oa deuet da vezañ e Loren avat, kantvedoù war-lerc'h mare ar vrezelourez eta. Kollet e oa bet Elzas hag ul lodenn eus Loren gant Bro-C'hall abaoe Brezel 1870 hag o lakaat da lorenat an harozez vroadel nevez a oa un doare evit ar C'hallaoued da embann ne oa ket alaman Loren, met gall. Abegoù politikel-tre a oa da ginnig anezhi evel lorenat eta.
Ransart
kantved
Brezel-bed kentañ: roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun e 1920 .
Emgann Sedan (1870)
Emgann Sedan a voe un emgann etre an armeoù gall ha prusian e-pad Brezel 1870-1871, ma voe faezhet an arme c'hall, kaset gant ar jeneraled Edme de Mac-Mahon, Auguste-Alexandre Ducrot, hag Emmanuel de Wimpffen,gant hini prusia kaset gant	Helmuth von Molt.
Seine-Saint-Denis
Ar Seine-Saint-Denis (distaget ) a zo unan eus an departamantoù savet e 1968 en-dro da gêr Bariz, er rannvro Enez-Frañs. Bobigny eo ar pennlec'h anezhañ. Savet eo bet diwar an departamant kozh Seine ma oa Pariz ar pennlec'h anezhañ, hag un toullad kumunioù eus ar Seine-et-Oise. An niverenn 93 a zo roet dezhañ. Dont a ra e anv eus hini ar stêr Seine, mui anv ur gêr, Saint-Denis, n'eo nemet un isprefeti, ha pennlec'h un arondisamant.
Gouelioù-Meur Kerne
Gouelioù-Meur Kerne / Festival de Cornouaille a zo ur gouel krouet e 1923 gant Louis Bourhis hag a vez aozet bep bloaz e kêr Kemper (Breizh) e-kerzh miz Gouere.
Lec'hanvadurezh Breizh
Dindanadoù evit darn an anvioù
E tri departamant (Penn-ar-Bed, Aodoù-an-Arvor, Mor-Bihan) hag e lodenn gornôg an daou zepartamant all (Liger-Atlantel, Il-ha-Gwilen) e kaver anvioù-lec’h brezhonek eta, anvioù bet roet gant ar Vrezhoned pa oant deuet da Vreizh. Alies eo emdroet an anvioù-se a-hed ar c’hantvedoù, ha distummet pe gallekaet/gallaouekaet o stumm a-wechoù. Ken e c’hell bezañ daou anv disheñvel, pe daou stumm disheñvel, evit ar memes lec’h, e brezhoneg hag e galleg/gallaoueg. Kavet en deus Bertrand Luçon ur 4 100 bennak a anvioù a orin brezhonek e Bro-Naoned.
Tadoù an Iliz
Tadoù staget ouzh an Iliz digalkedonian
آباء الكنيسة Отци на Църквата Pares de l'Església Církevní Otcové Kirkefader Kirchenvater Εκκλησιαστικοί Πατέρες Church Fathers Patroj de la Eklezio Padres de la Iglesia Kirkkoisä Pais da Igrexa אבות הנצרות Egyházatyák Patres del Ecclesia Bapa Gereja Padre della Chiesa 교부 Kierchepappen ആദ്യകാല സഭാപിതാക്കന്മാര്‍ Kerkvader Kirkefedre Ojcowie Kościoła Отцы Церкви Kirk Faithers Cirkevný otec (stredovek) Cerkveni očetje Црквени оци Kyrkofader Отці Церкви 教会父老
Lec'hanvadurezh Breizh
Studioù war lec'hanvadurezh Breizh
Henri d'Arbois de Jubainville a zo bet anvet kelenner d'ar Skolaj Bro-C'hall hag entitled ar gador-kelenn war ar studioù keltiek e 1882. Studiet en deus al lec'hanvioù keltiek e Bro-C'hall. E 1910, e warlec'hiad er Skolaj a oe Joseph Loth, hag eñ brezhoneger ha gouiziek war ar yezhoù keltiek all. Troet muioc'h war-zu Breizh e bledas gant lec'hanvadurezh ar vro, koulz hag e genvreur, Georges Dottin. Studiet en deus lostgerioù an anvioù-kumun evit diskouez pelec'h e oa bet kreñvoc'h levezon ar brezhoneg e kreiz Breizh Uhel. Tresañ a reas war ur gartenn al linenn Loth a droc'h Il-ha-Gwilun ha Liger-Atlanter eus Norzh d'ar Su. Hervez testeni Théophile Jeusset en doa savet Yann Sohier ur gartenn dornskrivet gant lec'hanvioù Breizh brezhonekaet, met re dost ouzh ar furmoù ofisiel hag eus brezhoneg Leon diouzh e c'hrad. Meven Mordiern en doa bet tu da sklaeraat lec'hanvioù a orin galianek hag, evit e dudi moarvat, treiñ e brezhoneg lec'hanvioù e vro ginidik, Bro Wenngen (Villiers-du-Loit, tost ouzh Vendôme) met e kave dezhañ e oa "risklus… studiadenn an anviou-lec'h" paneve graet gant ur yezhour.
Lec'hanvadurezh Breizh er gevredigezh
Abaoe dibenn an e weler muioc’h-mui stummoù brezhonek an anvioù-lec’h war ar panelloù-hentoù ivez. Alies e reer panelloù divyezhek eus ar panelloù-se ; e gwirionez ez eo daou stumm kar a gaver peurliesañ, an eil skrivet hervez reolennoù ar brezhoneg evel ma vez skrivet bremañ hag egile hervez doare ar c’hrennvrezhonek levezonet mui pe vui gant ar galleg (Kemper/Quimper, Gwengamp/Guingamp, Plogoneg/Plogonnec). Ral eo al lec’hioù e Breizh o deus daou anv disheñvel e brezhoneg hag e galleg ; hag ar re o deus, evel Gwened, Roazhon pe Naoned, a vez kenorin o anvioù gallek ha brezhonek peurvuiañ. E Breizh Uhel e weler nebeutoc'h a lec'hanvioù brezhonek hag un nebeud furmoù gallaouek.
Kanton Haubourdin
left|thumb|Kanton Haubourdin en Arondisamant Lille Kanton Haubourdin a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs e departamant an Norzh hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais.
Mombasa
Poblañs
War-dro 900 000 annezad a vije o chom enni e 2006, 939 370 e 2009, ha kresket eo da 1 208 333 a annezidi hervez niveradeg diwezhañ 2019. 3 528 940 a dud zo o chom e rannvro ar veurgêr.
Fólkaflokkurin
A-du gant un emverouriezh vrasoc'h evit ar inizi e oa betek 1994 ha bremañ e klask ar strollad gounit an dizalc'hiezh klok. Kevreet e oa gant Tjóðveldisflokkurin ha Sjálvstýrisflokkurin betek 2004. D'an amzeried-se ez int aet e-barzh gouarnamant Jóannes Eidesgaard asambles Sambandsflokkurin ha Javnaðarflokkurin a fell dezho e chomo an Inizi Faero un darn eus Danmark.
En dilennadegoù broadel 2007 en deus gounezet 20.5% ar mouezhioù ha kollet en deus e gannad nemetañ er Folketing. E dilennadegoù 2011 en deus tapet 8 sez (war 33) el Løgting ha deuet eo da vezañ an eil strollad eus ar vro evit a sell ar sammad a vouezhioù.
Caratacos
Ur breur yaouankoc'h da Dogodumnos e oa Caratacos, hervez an istorour roman Dion Cassius. Faezhet e voent o-daou gant ar jeneral Aulus Plautius, war ar stêrioù Medway ha Tavoez. Mervel a eure Togodumnos un tamm goude, ha kemeret e voe kêr Gamulodunum (Colchester hiziv) gant Plautius.
Bear
Anv
Bégard d'hier à aujourd'hui, p. 26-2 : "Ma'z ez eus ar ger Begar en dielloù diwar an ti-se adalek kreiz an, ne oa deut ar ger Beggar e saozneg nemet e-kerzh an hag ar , hag e-se ne c'hall ket bet kemeret evit lesanv d'ur c'hlasker-boued bennak e vije bet marteze el lec'h se" (tr. JC Even)
Monumantoù ha traoù heverk
(Enrollet 1887)
Legio II Augusta
17. Praepositus equitum stablesianorum Gariannonensium, Gariannonor (Burgh Castle)
Asteroidenn
Asteroidennoù ha douargroazieroù
Un nebeud anezho a c'hell kejañ ouzh amestez an Douar da c'houde : douargroazieroù a reer anezho neuze.
Tri rummad douargroazieroù zo : ar re "Apollon", ar re "Amor" hag ar re "Aten" (diwar anv an asteroidenn vrudetañ e pep strollad).
Diskoulmañ ar gudenn kent ma c’hoarvezfe
Mar merzher bezañs ar riskl un 20 pe 30 bloavezh en a-raok e c'haller raktresañ un diskoulm : lakaat amestez an douargroazier da vrasaat pe da vihanaat evit ma ne gejfe ket ouzh an Douar. Tri raktres bras zo evit kement-se.
Bazhataerezh gant div vazh
Ar bazhataerezh gant div vazh a zo un doare bazhataerezh gant div vazh war un dro, unan e pep dorn.
Aldealpozo
Aldealpozo zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Soria, e kumuniezh emren Kastilha ha León.
Venezuela
Istor
Grevusañ ha gwadekañ brezel diabarzh ar Venezuella e voe abaoe an dizalc’houriezh. Gant 2000 den lazhet e stumm ur gerilha, gant heuliadoù naonegezh ha kleñvedoù, en ur vro gant kazi nebeutoc’h a 2 vilion a hannezidi.
Piran
Marteze eus Iwerzhon
Tud zo a lavar e teue eus Iwerzhon, hag ez eo ar memes anv sant evel an Iwerzhonad Ciarán eus Saighir. Arguzennoù zo : Iwerzhoniz arall zo bet tremenet dre Llanilltud ha klotañ a ra ar son /p/ predenek gant ar son /c/ gouezelek, met n'eus ket emglev etre an arbennigourion rak ur chapel sant Piran zo bet e Kerdiz, ha kement-se a brouje e oa Kembread, hervez un istorour. Re all a wel ur sant Ciarán all.
Yezhoù pomoek
Isrannet e vez ar yezhoù er skourr-mañ evel-hen:
Gabrielle d'Estrées
Pevar bugel en doe ar roue diganti.
Yezhoù karibek
Brudet-tre eo ar familh-yezhoù-mañ a-drugarez d'ur yezh renket enni, an hixkaryaneg rak ar yezh nemeti bet dizoloet betek hen an hini eo hag a ra gant an urzh renadenn-verb-rener (O-V-S).
Riez
E komzoù boutin e vez mesket alies a-walc'h bro, broad ha riez, met ret e vefe pouezañ war an diforc'hioù bras a gaver etrezo :
Monchy-au-Bois
Monchy-au-Bois a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Geisha
Istor
Hiziv an deiz e vez krennarderezed tro-dro pemzek vloaz hag a grog -diwar o youl- gant an deskoni. Chom a ra hir ha diaes koulskoude.
Rannvro Plzeň
thumb|right|200px|Banniel Rannvro Plzeň thumb|right|200px|Skoed-ardamez Rannvro Plzeň thumb|right|200px|Lec'hiadur Rannvro Plzeň er Republik Tchek thumb|right|200px|Distrigoù Rannvro Plzeň thumb|right|200px|[[Sinagogenn veur Plzeň]]
Strollad Komunour Osetia ar Su
Da geñver ar vouezhiadeg evit dilenn Prezidant ar vro bet dalc'het e 2001 ec'h eas gant ar Strollad 24% en tro kentañ ha 40% en eil tro, deuet da vezañ an eil Strollad muiañ-votet da heul Edouard Kokoity.
Brielen
Bered ar C'hommonwealth : Solferino Farm Cemetery
Ur vered ag ar Brezel bed kentañ eo. Krouet eo bet e miz Here 1917. Implijet e voe betek miz Eost 1918. Anvet eo ar vered diwar an anv a oa bet roet e 1915 gant ar soudarded c’hall d’un atant a zo e kichen.
Trec'hlid ar Vertuzioù
Trec'hlid ar Vertuzioù pe Minerva o kas ar Visoù kuit eus Liorzh ar Vertuz azo un daolenn graet entre 1499 ha 1502 gant al livour Andrea Mantegna hag a zo bremañ e Mirdi al Louvre e Paris.
Composition
Dans un espace délimité par des massifs et des arcades de buis, Minerve (représentant une des Vertus avec Diane et la Chasteté) apparaît sur la gauche et chasse les Vices représentés par de multiples personnages qui ont envahi le jardin des Vertus. Les trois autres Vertus (Force, Tempérance et Justice) sont présentes dans un des nuages. Des visages de profil apparaissent également dans un des nuages.
Kumun c'hall
Istor
An anv gall commune a zeu eus an emvodoù bourc'hizien a oa bet aotreet gant ar galloudoù (roueed, eskibien, aotrounez) e kêrioù 'zo evit ar merañ armerzhel ha surentel.
Blaen
Blaen a zo ur gumun a Vreizh, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
Douaroniezh
Stêr an Izar a rede dre ar gumun met ne chom un nebeud arroudennoù ken dre ma voe kemeret he naoz d'ober Kanol Naoned-Brest.
Kumuniezh kumunioù an Teir Stêr
Div gumuniezh kumunioù a zo anvet an Teir Stêr e Breizh :
Luc'hreüser
Pennreolenn ar mont en dro
Na chom nemet neuze d'arzodiñ an huz war ar skor moullañ, pezh vez graet o lakaat un tredan uhelvarr e-barzh ur c'horona all (ar c'horona treuzkas), pe e-barzh ur ruilh, da sachañ ent dredansavel en-dro an huz war-zu ar skor.
Croque-monsieur
Istor
Kentañ croque-monsieur a vije bet gwelet e Pariz en ur c'hafedi e 1910, met n'ouzer ket a belec'h e teu an anv. Meneg eus ar meuz a gaver gant Marcel Proust en e romant À l'ombre des jeunes filles en fleurs, embannet en 1919 : « Or, en sortant du concert, comme, en reprenant le chemin qui va vers l'hôtel, nous nous étions arrêtés un instant sur la digue, ma grand'mère et moi, pour échanger quelques mots avec madame de Villeparisis qui nous annonçait qu'elle avait commandé pour nous à l'hôtel des « croque-monsieur » et des œufs à la crème… ».
Marilyn Monroe
He fazioù kentañ
Da 16 vlez e timezas Norma get Jim Dougherty, 5 blez brasoc’h egeti. Ur seurt eured kempennet get Grace e voe. Lidiñ a rejont o eured d’an 19 a viz Even 1942. Norma a grogas da vezañ emren, met pa grogas ar brezel e teuas Jim da vezañ Marin. Kavout a rae hir hec'h amzer heptañ. Ar vaouez a gavas labour: ober àr-dro an urzhioù-lamm en R. Planete CO. Du-se e voe Norma remerket get un tenner-poltriji evit poziñ evit ar c’hentañ bajenn eus « frank » ar gazetenn ganadian,d’ar 26 a viz Even 1945 ez eas er-maez ar gelaouenn, ar pezh a roas dezhi spi enni. Norma en em ginnigas e ti Jak anvet “Blue Book” eus Emmelin Snively. Dont a reas da vezañ meleganez dindan ali Emmeline hervez ar vaouez a roas un neuz “Flemmus” dezhi. Diaes e voe eviti kevrediñ he buhez santimantel hag e labour, goulenn a reas an disparti, a voe ofisializet d’an 2 a viz Here 1946. Dont a reas da vezañ Norma brudet, gwelet e voe anezhi e bep seurt kazetennoù. Miss Snively a aozas un emgav get Ben Lyon tutaer a vicher en 20th Century Fox (un embregerzh a brodu filmoù brudet meurbet) hag a aotreas un taol-esae dezhi, hervez ar paotr eo he leun a ferzhioù mat hag e c’hellfe ober ul labour vat, «sex-appeal» a oa enni. A-drugarez da Daryl Zanuck e voe lakaet Norma da siniñ ur c’hontrad. Roet e voe un anv nevez dezhi, ne voe ket mui anvet Norma Jeane met Marilyn Monroe, Marilyn en enor d’an aktorez Marilyn Miller ha choazet e voe Monroe get Norma dre ma oa anv he mamm-gozh. C’hoari a reas Marilyn rolioù bihan evit ar Fox, he c’hontrad ne voe ket adnevesaet. Siniñ a reas un esae d'ar 6 viz get "Colombia" e-lec’h ma c’hoarias rolioù eil renk e-barzh heuliadennoù B. E-pad an amzer-se e heulias kentelioù arz dramatikel ha distilh. Ur wezh echu he 6 miz e "Colombia" he voe Marilyn e dilabour, neuze ec'h asantas poziñ evit kazetennoù pe reportajoù poltriji èl an hini get Tom Kelley hag a reas ur reportaj hag a stroñsas an holl, un deiziataer e-lerc’h ma boze Marilyn en noazh.
Amzerioù diaes evit Marilyn
Er c’houlz-mañ e veze gwelet Marilyn get Marlon Brando. Hag er memes-tro e krogas da zaremprediñ Arthur Miller, oberer reuzeudik, dimezet ha tad 2 vugel. Kaout a reas an disparti d'an 11 a viz Genver 1956, ha dimeziñ geti d’an 29 a viz Even 1956. Kemmañ kredenn a reas Marilyn hag e teuas da vezañ yuzev. An hañv 1956 tremenet en Amagansett a voe mare plijusañ ha eürusañ eviti eus he buhez a-bezh. E miz Gouere e tizoloas e oa dougerez, Marilyn plijet get ar soñj bout mammig, e voe he gwallerus anav eo ur faos-dougen. Beuzet e voe Marilyn Monroe en un ziwaskadenn, ha savetet e voe eus daou overdoz.
Kanaouennoù enrollet
"She Acts Like a Woman Should" e 1953
"Do It Again" e 1953
"Runnin' Wild" er film "Some Like it Hot" e 1959
"Specialization" er film "Let's Make Love" e 1960
"Incurably Romantic" er film "Let's Make Love" e 1960
"Happy Birthday, Mr President"
Filmoù
"A Ticket to Tomahawk" svenet get Richard Sale, e 1950
"There's No Business Like Show Business", sevenet get Walter Lang, e 1954
Strakig rous
Ar strakig rous (liester : strakiged rous) a zo ur spesad golvaneged bihan, Saxicola rubetra an anv skiantel anezhañ.
Annez
Neizhañ a ra ar spesad en Europa hag Azia ar Mervent ha nijal kuit da Afrika drovanel hag ar Su da c'hoañviñ.
Yezhoù nanaiek
Un is-skourr eus yezhoù toungousek ar gevred eo ar yezhoù nanaiek, ennañ 3 yezh komzet e Rusia (Azia):
Banniel Danmark
Banniel Danmark eo ar c'hoshañ banniel er bed zo implijet c'hoazh evit ur stad. Ar roudoù koshañ anezhañ a gaver er. A-raok an amzer-se e veze implijet ur banniel warnañ skeudenn ur vran e Danmark, evel e broioù all Skandinavia.
Orin ar banniel
Hervez ur vojenn hollanavezet e Danmark, e vije kouezhet ar banniel-se eus an oabl e-pad Emgann Lyndanisse, anavezet ivez evel Emgann Valdemar. Eno e oa soudarded Danmark, renet gant o roue Valdemar II, oc'h en em gannañ a-enep tud ar vro, e-kichen Lyndanisse (Tallinn) en Estonia, d'ar 15 a viz Mezheven 1219. Kouezhet e vije ar banniel eus an neñv e-touez tud Danmark ha trec'h e vijent bet war o enebourien goude-se abalamour da se.
Studiolo Isabella d'Este
Istor
En 1523, Isabelle d'Este quitta les appartements qu’elle occupait, à l’étage noble du Castello di San Giorgio pour s’installer dans un autre bâtiment du palais ducal de Mantoue, la Corte Vecchia. Le second studiolo comportait cinq pièces et permit d'étendre les domaines de collections (médailles, marqueterie, décorations d'art grotesque, ...).
Zouloueg
Ar yezh komzet gant ar muiañ a dud e Suafrika eo ar zouloueg ha komprenet e vez gant an hanter eus ar boblañs. Lakaet eo bet da unan eus an 11 yezh ofisiel e Suafrika e 1994 goude ma voe bet lakaet fin d'an apartheid.
1385
Diwar-benn bloavezh 1385 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Yezhoù bolgarek
Setu penaos e vez isrannet ar yezhoù er skourr-mañ:
Pepin Landen
Ur pezh domani en doa en Aostrazia, 15 600 devezh-arat, e kêr Nivelles ha tro-war-dro.
Mouezh laosk
Alies e komzer implijer an termenoù "lenis" pe "damvouezhiet" evit komz eus an daore fonadur-mañ.
Moudenn-gastell
Perzhioù ar moudennoù-kastell
Daou dra fetis a ya d’ober ar moudennoù-kastell dreist-holl : ar voudenn end-eeun hag ar porzh gant e gaeoù-difenn en-dro dezhañ. Stumm ur voutizell a vez gant ar moudennoù, a-serzh o c’hostezennoù ganto (30° a-serzh peurliesañ). Etre 4 ha 15 metr uhel e vezont. Kaout un tamm-mat a uhelder a veze ret war a seblant. Sed amañ ar pezh a embanne arriagon Thérouanne e kreiz an :
Kavet ez eus bet un nebeud moudennoù gant an doare-se : er c’hoadoù e c’hell bezañ izel pe izeloc’h ar gwez pa'z int gwriziennet er fozioù, da skouer. Pa vez kompez ar maezoù eo diesoc’h adkavout anezho peogwir int bet freget gant al labourerien-douar pe gant an adlodennerien. Mat eo skeudennaouiñ evit klask anezho. N’eo ket trawalc’h koulskoude evit gouzout pegoulz ha penaos e oa aozet savadur an aotrounez. Evit-se eo red furchal ha toullañ an dachenn.
Gallout a reer kemer e kont al lec'hanvadurezh ivez evit kavout moudennoù, evel er c’humunioù hag er c’hêriadennoù savet o anv gant ar ger « Motte » pe « Mottier » (So. La Motte-Tilly pe Lamotte-Beuvron da skouer). E Breizh eo an anvioù-lec'h savet gant ar gerioù Motenn, Modenn, Moudenn ha « Motte » a c'hell reiñ da soñjal ez eus bet ur voudenn-gastell war al lec'h. Ken gwir all eo ar gerioù ledan a verk an uhel, evel Bre, Roz, Leign, h.a. e-giz e Kastell al Laez e Gwiseni da skouer. Soñjal a rae da dud zo, ur mare zo bet, e talveze ar ger lec’hanvadurel Lez- kement ha moudenn-gastell. Koulskoude, ur wech klasket pelloc’h war an dachenn gant an arkeologourien, eo bet diskouezet ne glote ket an eil gant egile. Un enep-skouer eo moudenn Leskelenn e Plabenneg eta.
Berzh ar moudennoù ha ganigezh an Aotrou Kastell
Buan hag aes da sevel, setu ar pep gwellañ gant ar moudennoù-kastell. Marc’had-mat eo an danvez hag aes da gaout. Aozet simpl e c’hall an Aotrou mod nevez lakaat e beizanted d’o sevel. E-giz lec’hioù-kreñv ez eont mat gant doareoù brezeliñ an - : enebiñ ouzh tagadennoù-preizañ bagadoù bihan ha fiñv-difiñv.
Pastellioù-bro nevez a dap plas ar peier (pagi) karolingat a vez dilezet tamm-ha-tamm : tachenn ar c’hastell (districtus) eo a gont diwar neuze. Goude ne servij ket ken ar c’hastell moudennek da lec’h repu. Dont a ra da vezañ arouez ar galloud, hini diorren an ekonomiezh, hini ar broioù oc’h en em astenn. Muioc’h-muiañ a voneiz a vez implijet gant an dud evit an armerzh, peogwir e c’houl an Aotrou e vefe paeet e wirioù (sañs) ha neuze e vez gwerzhet o frodioù gant ar beizanted. Toullet e vez hentoù nevez, savet marc’hadoù, difraostet lanneier ha koadoù evit kaout tachennoù nevez da labourat. Liammet eo a-dost an diorren hollek-mañ ouzh ar moudennoù-kastell a warez mont-en-dro an ekonomiezh.
Raeti
Er bloavezhioù 16-14 kent J.-K., goude bezañ distrujet lod eus kêrioù ha kreñvlec'hioù ar Raeti, e voe aloubet Raetia gant ar Romaned. Savet e voe neuze proviñs roman Raetia, enni lodennoù eus Alamagn er su d'an Danav.
N'eo ket asur etimologiezh an anv Raeti. Anvet e voe proviñs Raetia diwar anv ar bobl-se.
Saena
Anv
Stumm brezhonekaet an anv gallek Seine eo Saena, a gaver e geriadur Gregor Rostren (1732).
Yezhoù turkek ar su
Un is-skourr eus ar yezhoù turkek eo ar yezhoù turkek ar su, ennañ 12 yezh komzet en Iran, Azerbaidjan, Ouzbekistan, Sina, Turkia (Europa hag Azia) ha Turkmenistan.
This Is It (pladenn)
This Is It a zo un dibab-tonioù hag un album eus Michael Jackson, un album da heul e varv eo. Deuet eo er maez d'ar 26 a viz Here 2009. Bandenn son ar film gant ar memes anv eo, This Is It. 2 CD a zo ennañ. Er bladenn gentañ ec'h adkaver ar ganaouennoù a ranker Michael Jackson kanañ e-pad e droiad sonadegoù e Londrez, adalek an 13 a viz Gouere 2009, evit This Is It. En eil pladenn ez eus doareoù nevez eus kanaouennoù brudetañ Michael Jackson. Un doare komzet eus ar ganaouenn Planet Earth, ur ganaouenn a gaver er bladenn Dangerous. Dizoloet 'vez ivez ur ganaouenn nevez gant Michael Jackson, anvet This Is It, diwar anv e droiad sonadegoù. Deuet eo er maez ar single-se d'an 12 a viz Here 2009. Gant ar bladenn This Is It ez eus ul levrig a 36 bajenn, gant poltriji eus pleustradegoù an droiad sonadegoù.
Yezhoù yenisek
Ar yezhoù yenisek
N'eus liamm ebet etre ar yezhoù yesinek hag an ostyakeg, hag abalamour da se ne reer ket ken gant an anv kozh yezhoù ostyakek Yenisei.
Primo Levi
Auschwitz
Kaset e voe da Auschwitz (da gamp Auschwitz III – Monowitz end-eeun) e miz C'hwevrer 1944, ha chom a eure eno dek miz evel häftling (da lavarout eo labourer) niverenn 174 517.
Tremuzon
Tremuzon a zo ur gumun eus Breizh, e Bro-Oueloù hag e kanton Plerin e departamant Aodoù-an-Arvor.