cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kevredigezh Vroadel Breizh
Kevredigez Broadel Breiz (URB) a oa ur strollad politikel rannvroelour krouet d'ar 16 a viz Eost 1898 e Montroulez (Treger - Penn-ar-Bed) anvet Union Régionaliste Bretonne e galleg ivez. Ar c'hentañ strollad rannvroelour a oa krouet e Breizh zo anezhañ. Mirour e oa e vennozhioù. Diskouez a reas ar youl o deus bet ul lodenn eus ar Vretoned - bourc'hizien ha tudjentil anezhe dreist-holl - da gaout ul levezon brasoc'h war dachenn an armerzh, ar velestradurezh hag ar sevenadur.
Karloman (mab Karl Martel)
Ur mab en doa, anvet Drogon, met ne voe ket lezet da gemer ar galloud gant e eontr Pepin.
Anne Brontë
Anne Brontë (1820-1849) zo ur romantourez ha barzhez saoz, ar yaouankañ eus ar c'hoarezed Brontë, ha n'eo ket ken anavet hag he div c'hoar henañ, Charlotte Brontë, hag Emily Brontë. Acton Bell e oa hec'h anv-pluenn.
Ganet e oa e Thornton, e-kichen Bradford, e Yorkshire, e Bro-Saoz, hag an hini diwezhaén eus ar c'hwec'h bugel e oa. Dilojaén a reas an tiegezh da Haworth en 1821 ma oa bet anvet he zad, Patrick Brontë, da berson (anglikan). O mamm, Maria Branwell Brontë, a varvas neuze diwar ar c'hrign-bev.
Greunland
Istor
Er ragistor e oa tud o vevañ e Greunland. Met pa erruas Vikinged eus Island, e 986, e oa didud ar vro war a seblant. En em ziazezañ a reas an drevadennerien e daou lec’h, ha goude tri, e beg kreisteiz ar vro, hag eno e chomas o diskennidi e-pad meur a gantved. Gant ar Vikinged-se, degaset gant Erik ar Ruz, e voe roet an anv "Greunland" d’ar vro, diwar an norseg Grænland, ar vro c'hlas. Roet e vije bet an anv-se dezhi evit lakaat Islandiz d’en em staliañ enni. Met marteze e oa un tamm mat tommoc’h an hin eno en amzer-hont. Un displegadenn all zo : war gartennoù kozh 'zo e weler ar stumm Gruntland (a vefe diwar grunt, bas, ha land, douar, bro). Daoust hag ar stumm danek grøn a vije bet ur skrivad fall evit grunt, den ne oar.
Merdeer
Ur merdeer zo ur meziant a ro tro da ziskouez pe da implij testennoù, muzik pe video lec'hiet war ur bajenn wiad en ul lec'hienn war ar Gwiad Bed pe war ur rouedad lec'hel. Enderc'hel a ra an testennoù hag ar skeudennoù gourliammoù da bajennoù arall lec'hiet er memes lec'hienn pe en unan arall. Ur merdeer a ro tro d'an implijerien d'ober gant al liammoù-se da gavout stlennoù e kalz a lec'hiennoù.
Caesar
Caesar zo un anv latin, brudet en istor evel hini Caius Julius Caesar. Met tud all, hag estreget tud, zo bet lakaet en anv-se.
Yeun ar Gow
E vuhez
Ganet eo d'ar 7 a viz Here 1897 e Pleiben ha marvet d'an 22 a viz C'hwevrer 1966 e Gouezeg abalamour d'an diabet (kleñved ar sukr). Ouzhpenn da se e oa peuzdall abaoe un nebeud bloavezhioù. Mab e oa da Yeun ar Gow ha da Varijanig Gwilhoù, o-daou genidik eus Pleiben (Penn-ar-Bed). E-pad e vugaleaj, pa oa pemp pe c'hwec'h vloaz, e reutaas e c'har da heul ur gwallzarvoud hag e voe rediet da chom gourvezet e-pad ur maread hir a-walc'h. E-plas mont da c'hoari mell-droad e chome da lenn levrioù er gêr. A-drugarez da se, en ur mod, eo deuet da vezañ gouiziek-tre. Ur beleg eus Pleiben a zesachas evezh Yeun ar Gow war ar brezhoneg ha traoù ar vro.
Ar skrivagner hag e vennozhioù
Broadelour e oa ha c'hoant en doa da welout e vro dizalc'h diouzh Bro-C'hall. Labouret en deus gant fealded evit Ministère de la Justice ar Republik C'hall e Breizh. Embann a rae e vennozhioù hep aon ebet, rak c'hoant en doa o defe ar skrivagnerien ar gwir da skrivañ ar pezh o doa c'hoant e brezhoneg hep bevañ gant an aon da vezañ harluet, toullbac'het pe c'hoazh drouklazhet.
Ingeborg
Ingeborg zo un anv-badez alamanek ha danek, hag a gaver e mojennoù Lec'hlenn koulz hag en istor.
Plaeraneg
Plaeraneg a zo ur gumun eus Breizh, e Bro-Oueloù hag e departamant Aodoù-an-Arvor.
Verb kevrennek
Kazac'heg
Gant ar c'hazakeg e vez implijet verboù kevrennek savet diwar pevar verb skañv pennañ a dalvez da verkañ ar perzhioù yezhadurel, da skouer:
Strollad Komunour Dispac'hel (Brazil)
Ar Strollad Komunour Dispac'hel (e portugaleg: Partido Comunista Revolucionário: PCR) a zo anv ur strollad komunour marksour-leninour krouet e Brazil e 1966 da heul div disrann e diabarzh Strollad Komunour Brazil, lakaet da ofisiel an troc'h pa oa bet embannet gantañ A Carta de 12 Pontos aos Comunistas Revolucionários ("Lizher 12 Poent evit ar Gomunourion Dispac'hourion") (miz Mae 1966).
N'emañ ket enskrivet war restr ofisel ar Strolladoù ha kaset e vez gantañ ur strourm armet dre guzh dre ma sav a-du gant Brezel Hirbad ar Bobl, dreist-holl e biz ar vro.
Brugyar lost gwenn
Ar vrugyar lost gwenn a zo un evn eus ar c'herentiad Phasianidae. Lagopus leucura eo e anv skiantel.
Pater noster
Lavaret e vez gant ar gatoliked hag an ortodoksed e pep oferenn, ha gant ar brotestanted ivez.
William Adolphe Bouguereau
E 1856 e timezas gant Marie-Nelly Monchablon (18361877), a zo bet e batromez evit meur a daolenn ; pemp bugel o devoe.
Pater noster
Trodidigezhioù ar Bater e brezhoneg
Hon Tad pehini zo enn env, / hoc’h hano bezet santifiet, / ho rouantelez deuet d’eomp, / ho polontez bezet great var an douar evel enn env. / Roit d’eomp hirio hor bara pemdeziek, / ho pardounit d’eomp hon offansou / evel ma pardounomp d’ar re o deus hon offanset, / ha na bermettit ket e kouezfemp e tentasion, / mes hon dilivrit diouz ann droug. / Evelse bezet great.
Fulenn (Teorienn hag Ober)
Sevel a ra ar Strollad a-du gant linenn bolitikel Enver Hoxha ha Strollad Labour Albania hag ezel eo eus Kuzuliadeg Etrebroadel ar Strolladoù hag Aozadurioù Marksour-Leninour (Unaniezh & Stourm).
E (lizherenn)
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek epsilon (E).
Yezh oligosintezel
Ne gav ket avat da darn vrasañ ar yezhonourion e vefe eus seurt yezhoù oligosintezel e gwirionez, ha betek-henn n'eus bet kavet yezh ebet, bev pena varv, a vije seurt perzhioù ganti.
Geumgwan Gaya
Geumgwan Gaya (43 - 532), anvet ivez Bon-Gaya (본가야, 本伽倻, "Gaya an Orin") pe Garakguk (가락국, "Stad Garak") a oa unan eus an tierniezhioù pennañ e-barzh Kengevredad Gaya e Korea e-pad marevezh an Teir Rouantelezh. Krediñ a reer e oa lec'hiet e proviñsoù Gimhae ha Gyeongsangnam-do, e-kichen genoù ar stêr Nakdong. Ur perzh bras e c'hoarie e politikerezh Korea betek bezañ staget ouzh Silla.
Maen ar furien
Klask ar maen
E deun ar c'hreuzeulioù hag an atanorioù e veske an alkimiourien an danvezioù a dalveze a-hervez da aozañ ar Maen, Maen ar furien. Gouest e oa houmañ da dreuzfurmiñ metal teuz en aour pa veze taolet e-barzh.
C (lizherenn)
Distagadur
Kemm a ra talvoudegezh al lizherenn skrivet hervez ar yezhoù:
Rouantelezh ar Vandaled
Diskarr ar rouantelezh
D'an 25 a viz geñver 477 e varvas Geiseric. Hervez al lezenn-hêrezh en-doa dekredet ez eas an tron da ezel koshañ eus ar familh roueel. Huneric, e vab, e oa (477 - 484). Da gentañ e c'houzañvas ar gatoliked, an aon gantañ a-raok Bizañs met goude 482 e krogas-eñv da heskinañ ar Vanic'heaned hag ar gatoliked.
Brugyar-haleg
Ar vrugyar-haleg (liester : brugyer-haleg) a zo ur spesad evned, Lagopus lagopus an anv skiantel anezhañ.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar c'hwezek isspesad anezhañ e hanternoz Eurazia ha Norzhamerika.
Foulk III
Foulk III, lesanvet Foulk Nerra, ( pe Foulk an Du) dre ma oa duik e zremm, a voe kont Anjev adalek an 21 a viz Gouhere 987, betek e varv e Metz e 1040.
Un den kriz
Un den kriz a oa anezhañ evit e amzer zoken. Torfedoù e-leizh a reas, ha morc'hed bras dezhañ war o lerc'h : abalamour dezho e savas meur a abati hag ez eas dre deir gwech d'an Douar Santel, evel a veze graet eus Palestina da neuze, e 1002, e 1008, hag e 1038), da walc'hiñ e ene diouzh ar pec'hedoù niverus hag an torfedoù kriz en devoa graet hervez e relijion.
Selim II
Ren
Daoust dezhañ bezañ stourmet ouzh e vreudeur evit tapout ar galloud, ne oa ket gwall dedennet gant ar gouarn. Leuskel a reas ar sadrazam (ar vizir bras) Mehmed pacha Sokollu da ren.
Dindan e ren eo e c'hoarvezas emgann Lepanto (7 a viz Here 1571) ma voe distrujet al lestraz otoman gant ar Spagnoliz.
Bandenn Gaza
150px|thumb|Kartenn eus Bandenn Gaza Bandenn Gaza, pe Strizhenn Gaza (قطاع غزة, Qita' Ghazzah, en arabeg, רצועת עזה, Retzuat 'Azza, en hebraeg) zo un dachenn douar lec'hiet e mervent Israel. Evel Sisjordania e oa bet aloubet gant arme Israel ha melestret e rankfe bremañ gant Aotrouniezh Vroadel Palestina, met tapet eo bet ar galloud eno gant al luskad Hamas e 2007.
Luc Dejoie
Luc Dejoie (ganet d'ar 6 a viz C'hwevrer 1931 - marv d'an 21 a viz Genver 2006) a oa ur politikour eus Naoned.
Splujer Habask
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket splujer an Habask en urzhiad Gaviiformes pe Ciconiiformes.
Brugyar ruz
Rummatadur
Un isspesad eus ar vrugyar haleg eo.
Kledenn-Poc'hêr
Ardamezioù
N'ez eus ket evit ar poent
Pedro
Gerdarzh
Dont a ra eus an anv latin Petrus, hini an abostol a voe pab kentañ an Iliz. Dont a ra eus ar ger latin "petra" (maen), deuet eus ar ger gregach "η πετρα", hag a dalvez "maen, roc'h". Troidigezh an anv arameek Kephas, pe Cephas n'eo ken, ur ger hag a dalvez "maen".
Epione
Chwec'h merc'h (Hygieia, Panakeia, Meditrine, Akeso, Iaso hag Aigle) ha tri mab (Mac'haon, Podaleirios ha Telesforos) he deus ganet ; da c'heriaoueg ar vezegiezh e tenn anvioù he bugale.
Musei capitolini
Ar Musei capitolini, pe Mirdioù ar C'hapitol, a zo mirdioù e kêr Roma.
Hponeg
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù burmek an norzh eo ar hponeg (hpon, phun, megyaw pe samong) komzet gant tro-dro da 1.700 den (1983) e Myanmar.
Arzhur
Yezhoù all
An anv Arzhur a gaver ivez e yezhoù all.
Lachieg
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù burmek an norzh eo al lachieg (las(h)i, letsi, leqi, chashan, lachikwaw, ac'ye pe lacid) komzet gant tro-dro da 900.000 den (1990) e Myanmar (55.500 den e 1983) e Sina.
Wallonia
Emañ Parlamant ha gouarnamant Rannvro Wallonia e Namur. Renet eo ar gouarnamant-se, abaoe miz Gouere 2007, gant Rudy Demotte.
Makedonia an Norzh
Republik Makedonia (Република Македонија) e oa anvet ent-ofisiel etre Gwengolo 1991 ha C'hwevrer 2019. Mont a reas e-barzh Aozadur ar Broadoù Unanet e miz Ebrel 1993 ; met dre ma nac'he Gres ma vije implijet an anv Makedonia evit ar stad nevez, e oa anavezet en aozadur gant an anv "Republik Yougoslaviat Kent Makedonia" (Former Yugoslav Republic of Macedonia, e saozneg, berraet e FYROM). Goude un emglev sinet e 2018 etre gouarnamantoù Gres ha Makedonia e voe kemeret un anv nevez : Republik Makedonia an Norzh. Degemeret eo anv-se gant Gres ha deuet eo da vezañ an anv ofisiel nevez. E miz Meurzh 2020 e teuas da vezañ ezel eus Aozadur Feur-emglev Norzh-Atlantel. War ar renk emañ evit emezelañ da Unaniezh Europa.
Juturna
Serc'h Jupiter e voe met diskuliet e voent gant an nimfenn Larunda (pe Lara). Honnezh a voe kastizet gant Jupiter a lakaas anezhi da vezañ mut. Mamm e oa da Fons.
Ur puñs ivez a oa gouestlet dezhi er Forum, e-kichen an templ da Vesta.
Eklesiastes
An Ekleziastez, pe Eklesiastes, pe Kohelet(h), pe Ar Prezeger, zo unan eus levrioù ar Bibl. Dont a ra an anv Eklesiastes eus an droidigezh e gregach diwar an anv hebreek קהלת Qohelet, "an hini a gomz ouzh an engroez".
An oberour
E fin al levr e weler eo lakaet war e gont Levr ar C'hrennlavaroù. Hervez ar c'hiz eo bet lakaet ar roue Salomon da oberour. Hervez Voltaire hag an devarnourion arall koulskoude n'hall ket bezañ gwir, ha bez e vije eus an IIIvet kantved kent JK, pa voe levezonet an Hebraed gant preder an epikurourien pe ar stoikourien.
Turn! Turn! Turn!
An div destenn keñver-ouzh-keñver
{| width="840px"
Һ (lizherenn)
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn latin bihan h.
Yezh daspegel
Meur a vorfem en devez pep ger dre vras er yezhoù dapsegel, ha peurliesañ e vezont yezhoù reizh-tre. E turkeg, da skouer, n'eus nemet ur verb amreizh.
Amzerioù-tremenet adkevrennek
Er yezhadur hag er yezhoniezh e vez lavaret amzerioù-tremenet adkevrennek, eus amzerioù yezhadurel en tremened a dalvez da deskrivañ un ober pe un darvoud kaset da-benn alies pe aliesoc'h en amzer-dremenet
Madonna
Livadurioù
Ur bern lavadurioù zo bet graet d'ar Madonna, ha n'haller menegiñ nemet un toulladig:
Џ
Navet lizherenn warn-ugent al lizherenneg kirillek eo Џ, џ hervez urzh al lizherenneg serbek. Distaget e vez ha kevatal da dž hervez al lizherenneg latin implijet evit skrivañ ar c'hroateg.
Yezh dezrannel
Pa geñverier ar frazenn sinaek gant he zroidigezh vrezhonek e weler splann penaos e vez implijet meur a vorfem stag (kengerioù) e brezhoneg evit merkañ perzhioù yezhoniel. Sklaeroc'h c'hoazh eo an diforc'h etre ar yezhoù dezrannel evel ar sinaeg hag ar yezhoù sintezel pa vezont lakaet keñver-ouzh-keñver gant yezhoù evel an alamaneg :
Perzhioù pennañ ar yezhoù dezrannel
Dre ma reont hep merkañ perzh yezhoniel pep ger dre ouzhpennañ morfemoù resis, ar yezhoù dezrannel a rank sevel o frazennoù hervez reolennoù kevreadel kalz strishoc'h evit er yezhoù sintezel evit merkañ perzh pep elfenn er frazenn. E sinaeg, da skouer, e vez implijet rannoùigoù distag arbennik evit merkañ liammoù perc'hennañ ha n'eo ket ar genitivel evel e saozneg :
Chapel Kervaria an Iskuit
Anv ar chapel
Neuze e c’hallomp tostaat "Iskuit" ouzh startijenn, primded ; ar pezh ne zislavar ket al lakadennoù all, bet graet betek-henn diwar an anv-se, a zo diazezet ivez, ar pep brasañ anezho, war mennozh ar yec’hed.
Bez' e c'hell bezañ ar ger "hesk" ar geotenn, heskid o vezañ al lec'h ma vez kavet geot hesk. Neuze e vefe skrivet pe Hiskid peotramant Iskid.
Diavaez ar chapel
Greomp bremañ tro ar chapel. En diavaez, e c'hallfet merzout al labour graet a-hed an tri frantad-amzer pouezusañ a zo bet e savidigezh ar chapel. En ur guitaat porched ar XVved (a zo er c'hreisteiz) e kavit an nor-dal, hag a sko war-zu ar c'hornog evel kement iliz zo, savet e stumm gotek kaer-meurbet an XIIIvet kantved, hag a us dezhi ur werenneg hag ar c'hloc'hdi. Pelloc'h e kerzhit a-hed tu an hanternoz, hag a zo bet adaozet alies, harpelloù outañ, roudoù un digor kozh hag un diskrog, lec'h ma voe staget brasadenn ar XVved ouzh ar savadur kentañ. E penn ar voger taolit pled ouzh ar c'heur, bet savet en XVIIIvet kantved, gant e genfeurioù nevez hag e digoradurioù bras. O tont en-dro d'ar c'hreisteiz e tizolofet ar groazenn nemeti a zo ur chapel aotrouniezhel enni, hounnezh bet savet er XVved. Tremenet ganeoc'h ar c'halvar e adkavit ar porched.
Michel Santangeli
Goude bezañ kuitaet strollad Alan Stivell e kenlabouras gant meur a strollad pe arzour, en o zouez ar Sonerien Du, Malicorne, Dan ar Braz, Iggy Pop. Asambles gant René Werneer e savas ur strollad rock-folk keltiek anvet Ys ivez.
Kumuniezhioù emren Spagn
Difennet groñs eo gant Mellad 145 Bonreizh Spagn en em strollfe meur a Gumuniezh en un doare kevreadel.
Istor
Etre 1979 ha 1983 e voe savet an holl Gumuniezhioù emren a-vremañ diwar ar rannvroioù kent all, ha serret e voe da vat e 1996 pa voe dregemeret Statud emrenerezh kêrioù emren Ceuta ha Melilla. Abegoù disheñvel a oa bet evit krouiñ Kumuniezh pe Gumuniezh.
Maule-Lextarre
<HR noShade>
Ң
Ul lizherenn girillek ispisial eo Ң, ң implijet gant ar c'hazac'heg evit skrivañ ar son [ŋ].
Lorenzo il Magnifico
Dimeziñ ha bugale
thumb|300px|left|Poltred lorenzo, gant [[Vasari.]] E 1468, gras d'e vamm Lucrezia Tornabuoni, e voe dimezet da Clarice Orsini. Er bloaz war-lerc'h e voe graet an eured. Tri mab o doe (Piero, Giovanni (a voe pab Leon X), Giuliano) ha peder merc'h ( Lucrezia, Maddalena, Luisa ha Contessina).
Italianeg
An italianeg a zo ur yezh renket e-touez ar yezhoù romanek, ar re-mañ e familh ar yezhoù indez-europek. Meur a rannyezh (ha sokiolektenn) italek-romanek a vez kavet. En Italia hag e Suis (kanton Ticino) e vez komzet hag e kumuniezhoù an Italianed divroet er bed a-bezh.
E toskaneg eo bet skrivet levrioù Dante Alighieri, Petrarca ha Boccaccio a vez sellet outo evel an tri skrivagner italianek brasañ.
1071
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1071
Skilgog teñval
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar skilgog teñval er c'herentiad Phasianidae pe Tetraonidae.
Y (lizherenn)
Pempvet lizherenn warn-ugent al lizherenneg latin eo ar Y (['je:]), y distaget [y], [j] pe [i] hervez ar yezh, ha trede lizherenn warn-ugent al lizherenneg kirillek hervez urzh al lizherenneg vongolek, skrivet Ү, ү ha distaget [y] pe u hervez reolennoù reizhskrivañ ar brezhoneg.
Bermicourt
Bermicourt a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Strollad Kumunour Albania (1991)
"Yaouankizoù Komunour Albania" eo anv kevrenn yaouankizoù ar Strollad.
Қ (lizherenn)
Ul lizherenn girillek ispisial eo Қ, қ implijet gant ar c'hazac'heg evit skrivañ ar son [q].
Stêr Ewenni
Istor
Aventio  eo an anv latin a zo roet gant Disanv Ravenna, 10828.
Er bloavezhioù 1970 e voe eeunaet he red er pradeier evit aesaat ar vuhez da dud al labouradeg Ford nepell, a veze dindan an dour pa veze dour bras.
Є
Distaget e vez [je] en ukraineg. E ruseg e vez skrivet Э evit ober diouzh ar son e hag en ukraineg e vez implijet al lizherenn ispisial E evit skrivañ ar son [e].
Dañs Bekabe
Skeudennoù
<Gallery> Image:Clusone danza macabra detail.jpg|Dañs Bekabe de Clusone (Italie), Livadenn gant Giacomo Borlone eus Buschis (détail). Image:Danse_macabre_by_Michael_Wolgemut.png|Skeudenn eus ar Marv Engravadur koad Hans Holbein henañ (1491). Image:Kermaria danse macabre.jpg|Chapel Kervaria An Iskuit. Lodenn eus al livadur war voger su. Spurmantiñ a reer un destenn skrivet dindan an tudennoù Image:Kermaria detail danse macabre nord.jpg|Chapel Kervaria An Iskuit. Er c’hreiz, ar vaouez, tudennn nemeti n’eo ket dalc’het gant ar marv. </Gallery>
Skanner
Seurtoù skanner
Keroc'h e vez ar skannerioù-se evit ar skannerioù kompez.
Mont en-dro ar skanner
> Ar pakerioù CMOS : Komzet e vez neuze eus teknologiezh CIS ("Contact Image Sensor"). implijet e vez gant an reizhiad-se un oged LED (ur vamm LED) da sklêrijennañ an teul. Berr-kenañ e rank bezañ an hed etre ar paker hag an teul.
Ekrem Cekro
Kampion Belgia e Charleroi e 1994, e Geel e 1995, e Gent e 1997 (a-gevred gant Youri Vetemaa) hag e Liège e 1998.
Saint-Pol-sur-Ternoise
Bered ar C'hommonwealth: Saint-Pol Military Cemetery
Ur vered ag ar Brezel-bed kentañ eo. Digoret e voe e miz Meurzh 1918: ne chome plas ebet ken en astenn bered ar gumun. Impljet e voe betek miz Gouere 1920 .
Ө (lizherenn)
Distaget e vez [ø] e mongoleg, pe evel eu hervez reolennoù reizhskrivañ ar brezhoneg.
Harar
E reter Etiopia emañ Harar Jugol ("Harar he mogerioù-kreñv"). Kavet e vez ar stummoù Harrar, Hārer, Harer ivez. Adari a reer anezhi e somalieg.
Skilgog beg du
E-pad pell amzer e voe dalc'het deskrivadur Charles Lucien Bonaparte (1803-1857) graet e 1856 (Tetrao parvirostris), hini Alexander Theodor von Middendorff (1815-1894) a oa diaraok avat.
Bosenn (kleñved)
Ar c'hrignerien gouez eo mirlec'h naturel ar c'hleñved. Al lagomorfed (lapin, gad) hag ar c'higdebrerien a c'hall ivez kontammiñ Mab-Den p'o deus stoket ouzh ul loen kontammet pe pa'z int bet dantet gant unan.
E Toloza
Ar vosenn a reas he reuz e Toloza meur a wezh:
Katell Aleksandria
Mojenn santez Katell
Ganet eo bet Katell en ur familh uhel he renk e Kêr-Aleksandria en Egipt war-dro ar bloaz 270. Desket meur a anaoudegezh ganti e teuas da vezañ gouiziek-bras hag hi yaouank c'hoazh. E 307 e oa an impalaer Maksiminus II o lidañ an doueoù pagan en ur gouel bras. Mont a reas Katell da glask kendrec'hiñ anezhañ da asantiñ da gredennoù ar gristeniezh. Goulenn a reas neuze an unpenn galloudus ma vije dalc'het ur breutaerezh bras etre Katell ha 50 eus ar brederourien ouiziekañ a c'helled kavout eno. Hag ar plac'h a zeu a-benn da gendrec'hiñ an holl anezho. Ken fulorete e oa Maksinminus ma voent merzheriet gant an impalaer diouzhtu. Hemañ, koulskoude, a ginnigas da Gatell dimeziñ gantañ, met nac’hañ groñs a ra ar santez. Kounnaret e voe Maksiminus ha reiñ a reas urzh da lazhañ anezhi gant ur rod dantek, met, dre vurzhud, ne c'hellas ket dent ar rod drailhañ ar c'horf. Evit lakaat termen d’ur seurt eneberez ken dic'hortoz a laka Maksiminus santez Katell da vezañ dibennet.
Doare-disklêriañ
Holl yezhoù ar bed a ra gant an doare-mañ, ha seul wezh ma ne reer gant doare resis ebet all e reer gant an doare-disklêriañ evel doare amverk.
Plomer Taczanowski
Dougen a ra anv al loenoniour poloniat Władysław Taczanowski (1819-1890).
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar plomer Taczanowski en urzhiad Ciconiiformes pe Podicipediformes.
Yezh naturel
Implijet e vez an termen yezh naturel evit ober an diforc'h, pa vez ezhomm, etre ar yezhoù a vez komzet gant an dud hag yezhoù savet a-ratozh kaer evit palioù resis, evel da skouer ar yezhoù kompodiñ implijet evit an urzhiataerezh (pe kompoderezh) hag ar sistemoù implijet gant ar poelloniezh jedoniel a reer yezhoù oute ivez.
Darvoudoù 2008 e Tibet
En em ledañ a ra ar manifestadegoù
Testoù o deus lavaret e oa evezhiet holl straedoù Lhasa gant ar bolised, nerzhioù Polis armet ar bobl ha gant an arme. Menegiñ a reer manifestadegoù garv divodet gant tennoù an nerzhioù surentez er Gansu, ul lodenn eus ar broviñs tibetat kozh anvet Amdo.
Strollad Komunour Turkia (Marksour-Leninour)
Embannet e vez gant ar Strollad ar gelaouenn Partizan.
Meur a disrann ez eus bet e diabarzh TKP/ML ha savet eo bet meur a aozadur pe strollad d'o heul gant izili aet kuit dioutañ : Strollad Komunour Turkia/Marksour-Leninour - Hareketi (1976); ar Strollad Komunour Turkia/Marksour-Leninour (Bolchevikour) (1981), ar Strollad Komunour Turkia/Marksour-Leninour - Proleter Dispac'hel (1987), ar Strollad Komunour Turkia/Marksour-Leninour (Strollad Maoour ar C'hreiz) (1987) hag ar Strollad Koumunour Maoour (1994).
Belaeg
Ur yezh gant peder zonenn an hini eo.
Poulaeg
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù loloek-burmek direnk eo ar poulaeg (phula) komzet gant un nebeud tud nemetken e Ha Giang e Viêt Nam.
Chapel-Huelin
Ardamezioù
En erminoù, e dreustell divouedet en gul, karget gant ur vlourdilizenn en aour
Lopieg
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù loloek direnk eo al lopieg (lopi) komzet gant tro-dro da 103.600 den (1983) e Myanmar ha marteze ivez e Sina.
Nachieg
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù burmek ar su eo an nachieg (naxi, naki, lomi, mu pe moso sinaeg: 纳西 nàxī) komzet gant tro-dro da 278.009 den en holl (1990) e Lijiang Naxi hag er peurrest eus Yunnan (225.000 den) hag e Sichuan (20.000 den) e Sina. Komzet e vez marteze ivez e Myanmar
Soilwork
Soilwork a zo ur strollad melodic death metal svedat eus Helsingborg. Dindan al label Nuclear Blast int er mare-mañ. Stummet eo bet ar strollad e 1995 gant Björn Strid ha Peter Wichers, didan an anv Inferior Breed. Cheñchet eo bet an anv e 1996 evit Soilwork.
Skilgog meur
Ar skilgog meur (liester : skilgegi meur) pe skilgog bras a zo un evn eus familh ar skilgegi, Tetrao urogallus an anv skiantel anezhañ.
Toullañ ar septom
Meur a nervenn zo er fri ha peurliesañ eo poanius toullañ anezhañ. Lakaat a reer etre miz hanter ha tri miz da bareañ dre-vras.
Maerdy
Maerdy, pe Y Maerdy zo un anv-lec'h kembraek:
Blangerval-Blangermont
Blangerval-Blangermont a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Gilles Servat
thumb|Gilles Servat e Sal al Lisoù e Roazhon.
Ar red arzour
E 1996 ec'h embannet Sur Les Quais de Dublin. Evit ar bladenn-mañ ez eus bet pedet un nebeud arzourien: Ronnie Drew (des Dubliners), Andy Irvine, Rita Connolly ha Bagad Roñsed-Mor deus Lokoal-Mendon. Touche pas à la Blanche Hermine a zo ur bladenn embannet dirak an holl, en 1998 en Alre. Adkavet e vez kanaouennoù mil anavezet (Vieille ville de merde, Sur les quais de Dublin, hag all) hag a-raok ar ganaouenn La blanche Hermine ez eus an destenn Touche pas à la Blanche Hermine, un destenn a-enep d'ar Front National hag o deus adkemeret ar meeting Comme je voudrais e 2000. goude ez eus ur ganaouenn war an Erika met ivez kanaouennoù war Iwerzhon. E 2003 e Sant-Maloù, en deus resevet kolier Urzh an Erminig. D'an 19 a viz mae 2005 ec'h embann Servat ur bladenn nevez Sous le ciel de cuivre et d'eau gant ur ganaouenn en enor Polig Monjarret lesanvet «Le Général des Binious», krouer Bodadeg ar Sonerion. E 2006 evit 35 bloaz e red-arzour e laka da zont er-maez Gilles Servat ur c'hendastumad div bladenn gant 35 son choazet gant an dud. D'an 12 a viz Du e sav un arvest en Olympia gant Nolwenn Korbell.
Korsika
Istor
Aozet e voe gant ar c'haolourien un emsavadeg faos e Korsika e miz Mae 1958 evit ma kemerfe Charles De Gaulle ar galloud e Frañs. Gounezet en deus an emsav korsat un emrenerezh bennak.
Indez-Sina c'hall
Indez-Sina c'hall (Indochine française e galleg, Đông Dương thuộc Pháp e vietnameg) a oa un drevadenn, krouet gant ar velestradurezh trevadennel c'hall, hag a badas eus 1887 da 1954.
Raganv kenemober
Er yezhoniezh e vez graet an diforc'h etre an emober diouzh un tu raganv pa reer dave d'ur ger-kent (saoz. antecedent) hag ar raganvioù kenemober(saoz. reciprocal pronoun) pa eer dave d'un ober kaset da-benn en un doare kemm-ouzh-kemm etre an eil re hag ar re all ma teu da vezañ kevatal ar c'hraerion (pe renerion hag ar c'hoazañverion (pe renadennoù.
Deiziadur pers
An deiziadur pers zo ennañ c'hwec'h miz kentañ gant 31 devezh ha c'hwec'h miz goude-se gant 30 devezh, nemet er miz diwezhañ e vez 29 devezh pe 30 devezh er bloavezhioù bizeost. Digeriñ a ra ar bloavezh gant Nowruz pe Newroz, gouelioù ar bloaz nevez, a bad tri devezh, eus an 21 a viz Meurzh d’an 23 a viz Meurzh en deiziadur gregorian.
Conakry
Abaoe dizalc'hidigezh ar vro e 1958 eo kresket spontus poblañs kêr, evit tizhout un daou vilion bennak a dud e 2010 war un hollad a C'hineiz a 10 milion (1 Ginead war 5). Ouzhpenn 3 milion a dud a zo en tolpad.
Cwm
Koulskoude e ranker resisaat:
Emgann Dürnkrut
Emgann Dürnkrut ha Jedenspeigen (rannvro Marchfeld, en Aostria-Izel) a oa an eil emgann brasañ etre marc'heien en istor Europa. D'ar 26 a viz Eost 1278 e stourmas armeoù Ottokar II Přemysl (6 000 marc'heg ha 24 000 soudard eus e gostez) ha re Rudolf Habsbourg ha László IV Hungaria (4 500 marc'heg, 1 500 gwareger kouman ha 25 000 soudard all gantañ).
Yezhoniezh kognitivel
O labourat emañ meur a hini ivez evit lakaat da glotañ ar yezhoniezh kognitivel diouzh un tu ha skiantoù neurologel diouzh an tu all, en o zouez: Tim Rohrer, Seana Coulson ha Lera Boroditsky.
Cunedda
E nav mab
Gant nav mab Cunedda e voe savet ar broioù-mañ en hanternoz ha kornaoueg Kembre a-hervez.
C.S. Lewis
Clive Staples Lewis, berraet alies e C.S. Lewis, a oa ur skrivagner breizhveuriat. Ganet e oa d'an 29 a viz Du 1898 e Béal Feirste, en Norzhiwerzhon en ur familh eus Kembre, ha marvet d'an 22 a viz Du 1963 en Oxford, e Bro-Saoz. Kelenner lennegezh saoznek e Cambridge hag Oxford e oa. Ur mignon da J.R.R. Tolkien e oa, hag un ezel d'ar stroll lennegel Inklings gantañ.
Hargeysa
En amzer an trevadenniñ e oa Hargeysa kêr-benn Somaliland breizhveurat etre 1941 ha 1960, ar bloavezh ma voe unanet Somaliland gant Somalia italian da vont da sevel Republik Somalia.
Goldfrapp
Istor ar strollad
Alison Goldfrap a voe ganet war ar maez d'an 13 a viz Mae 1966 er Rouantelezh-Unanet. Da 18 vloaz e tivizas dilojañ ha mont d'ar gêr vras. E-pad ur pennad edo o chom e Belgia. Stagañ a reas gant studiañ arzoù ar gweled. Kejañ a reas gant Tricky, hag eñ a ginnigas dezhi kanañ. Goude bezañ graet un droiad asambles gantañ e tivizas kanañ hec'h-unan, met ne gavas strollad sonerezh ebet. A-drugarez d'ur vignonez dezhi e kejas neuze gant Will Gregory. Evel-se e voe krouet Goldfrapp. E 1999 e sinjont ur gevrat gant Mute Records. Meur a viz a gasjont oc'h enrollañ o fladenn gentañ Felt Mountain he zitl. Evit a sell ouzh levezonioù e c'haller menegiñ sonerezh Ennio Morricone, hini François de Roubaix ha hini Portishead. E 2000 e teuas ar bladenn er-maez. Ma reas berzh e-touez ar vurutellerien, ne reas ket kement a-fet kenwerzh. Un droiad a voe aozet da c'houde. E 2002 e tistroas ar strollad d'ar studio e Bath. Lakaat a rejont da bal krouiñ ur bladenn disheñvel penn-da-benn diouzh an hini gentañ. Ur bladenn enni sonerezh elektropop a savjont neuze. E miz Ebrel 2003 e teuas Black Cherry er-maez. Ken disheñvel e oa diouzh ar bladenn gent ken e voe souezhet-bras ar re entanet gant ar strollad. Gwerzhet mat e voe an teir fladenn single : Train, Strict Machine ha Twist. Un droiad a reas ar strollad e 2004. E miz Eost 2005 e teuas er-maez trede pladenn ar strollad, Supernature he zitl. Kerkent ha deuet er-maez e reas berzh er Rouantelezh-Unanet : pevare plas an hit-parade a dizhjont gant Ooh La La (single kentañ), hag ar c'hwec'hvet hini gant Number One (eil single). E dibenn 2006 e stagas Goldfrapp gant enrollañ Seventh Tree e Bath. Dont a reas er-maez e miz C'hwevrer 2008, ha disheñvel diouzh Supernature eo : ur bladenn enni sonerezh ambient ha downtempo eo. Eil plas hit-parade ar Rouantelezh-Unanet a dizhas.
Perzh lec'hel (yezhoniezh)
Ur perzh lec'hel (saoz. aerial feature)a zo ur perzh a vez kavet e meur a yezh en hevelep lec'h hep ma vefe liamm tipologel ebet (Gw. da skouer Renkadur hervez ar vorfologiezh) kenetreze.
Kastell Harlech
Mabinogi
E danevelloù ar Mabinogi e oa Bendigeidfran hag e c'hoar Branwen o chom e kastell Harlech. E-kichen ar c’hastell e c’haller gwelet un delwenn anvet "Y Ddau Frenin", gant Ivor Roberts-Jones, hag a daolenn Bendigeidfran o tougen korf e niz, Gwern.
Yezh kalvezadel
A-wechoù e vez implijet an termen yezh steuñvekaet (planned language) evit komz eus ar yezhoù a seurt-se savet evit bezañ implijet gant an dud evel yezhoù naturel, evel an esperanteg, rak ne blij ket alies da gomzerion ar yezhoù-se termenoù all a vez implijet alies a-walc'h evel yezh kalvezadel (artificial language) abalamour ma'z eo ar yezhoù-se ken « naturel » hag ar re all herveze. Implijet e vez an termen-mañ gant ar re a ra gant an esperanteg. Peurliesañ eo pal seurt yezhoù talvezout da yezhoù etrebroadel ouzhpenn, da lavaret eo yezhoù lakaet da neptu a c'hellfe bezañ desket ouzhpenn ar yezhoù-mamm (pe yezhoù kentañ) evit mont e darempred gant an dud dre ar bed a-bezh.
Garan dek
Annez
Bevañ a ra al labous en Eurazia.
Murat IV
Trec'hioù brezel
Murat IV a voe ar sultan diwezhañ o vont d'ar brezel e penn e arme.
Omfale
Goap ouzh an haroz
Hervez Ovidius e veze Omfale o wiskañ kroc'hen leon Nemea hag o tougen penn-bazh Herakles er c'heit-se. «E-keit ma veze Omfale, gwisket gant kroc'hen leon Nemea, o terc'hel ar penn-bazh, edo Herakles, gwisket e maouez, gant ur sae vouk, o labourat gant gloan, hag e lez Omfale d'e skouarnata a-wechoù gant he fantouflenn.» (Loukianos Samosata, Penaos eo ret skrivañ an istor, X) Goude e vloavezh sklavelezh e timezas Omfale d'an haroz, petra bennak ma oa bet oc'h ober al lez da veur a hini eus he dimezelled, da unan anvet Malis peurgetket. Abalamour da se eo bet poltredet Omfale meur a wech gant penn-bazh Herakles en he dorn war al listri.
Eus ar goapaerezh-se avat n'eo ket gwall gozh ar roudoù...
Substrat
Luziet-tre e c'hell bezañ klask gouzout peseurt perzhioù a gaver en ur yezh bennaket a deuas diwar ur yezh all, da lavarout eo ur substrat, dreist-holl p'emañ marv ar yezhoù-se.
Podiceps occipitalis
Annez
Bevañ a ra al labous e kreisteiz Suamerika hag Inizi Maloù.
Cymru Ymlaen
Savet e oa ar strollad dreist-holl diwar Strollad Dishual John Marek (JMIP, John Marek Independent Party) bet ktrouet gant ar dileuriad e Bodadenn Kembre hag ez-ezel eus Strollad al Labour, John Marek.
Mousterel-ar-Veineg
Mousterel-ar-Veineg a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Gwitreg-Kornôg e departamant Il-ha-Gwilen.
Kangourou-razh musk
Ar c'hangourou-razh musk (Hypsiprymnodon moschatus) zo ur bronneg godellek a vev en Aostralia ha Ginea Nevez. Ar spesad bev nemetañ eo er c'herentiad Hypsiprymnodontidae.
Doareoù pennañ
thumb|300px|left
Teleg beg moan
Annez
Bevañ a ra al labous el lec'hioù gleb.
1610
Diwar-benn bloavezh 1610 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Derval
Derval zo un anv hag a c'hall bezañ :
Hiviz-noz
Roched-noz
Ur roched-noz a veze gant ar baotred ivez gwechall, a-raok 1940 dreist-holl. Abaoe e reont gant ur pijama.
Listenn departamantoù gall Italia
Goude an Dispac'h Gall e 1789 ha krouidigezh an departamantoù er Rouantelezh C'hall e 1790 ez eas armeoù ar Republik C'hall da aloubiñ broioù all ; departamantoù nevez a voe krouet ganto en Izelvroioù, ha war-lerc'h gant Napoleon Bonaparte e Spagn, en Alamagn, en Italia, e Suis hag e Gres.
Gitar
Ar benveg
A-wechoù e vez kendoniet en un doare digor (open tuning e saozneg), da skouer :
Gaelic Storm
Istor
E-kerzh e istor, ar strollad en deus cheñchet e c'hoarier violoñs meur a wech, e dabouliner ur wech, hag ouzhpennet eo bet binvioù nevez : Highland, Uilleann, ha Deger (elektronek) evit e sonerezh. E miz Genver 2006 e teu er-maez DVD kentañ ar strollad, anvet eo bet "Gaelic Storm: Live In Chicago". An abadenn a zo bet filmet war-eeun en House of Blues e Chicago.
30 Du
Lidoù
Sant an deiz : Sant Andrev
Lannarstêr
Niver an dud eus Lannarstêr marvet abalamour d'ar Brezel-bed kentañ
d.le. 2,53 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
Darvoudoù
Abaoe an Eil brezel-bed
Liard
Liège
Ur pezh moneiz e oa ivez e Priñselezh Liège gwechall.
Lisoueg
Teir rannyezh pennañ ez eus, tost a-walc'h an eil re d'ar re all :
Izelvroioù
Yezhoù
Abalamour ma’z eus kalz enbroidi er vro e klever ivez a bep seurt yezhoù all : yezhoù evel an indonezeg pe ar papiamento, komzet e trevadennoù kozh an Izelvroioù pe e broioù zo stag c’hoazh ouzh ar Rouantelezh, hag ivez an turkeg, ar c’hurdeg, an arabeg pe an tamazigh (komzet gant an enbroidi deuet eus Hanternoz Afrika pe eus Turkia).
Moviment de Defensa de la Terra
Kregiñ a rajod da gaozeal eus krouiñ ur strollad nevez evit adunaniñ an daou b-PSAN e 1982 ha 1983 da geñver es van celebrar les Emgav ar Vroadelourion (Trobades Independentistes) dalc'het e Sant Pere de Ribes i a Artés.
Yonne (stêr)
Adstêr pennañ ar Saena eo war he lez kleiz, e Montereau-Fault-Yonne (Seine-et-Marne). Met hervez an hidrografourien eo ar Saena hag a zo adstêr an Yonne. An Yonne eo an hini hag a red e Pariz eta.
Laghoueg
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù yiek eo al laghoueg (laghuu pe laopa) komzet gant tro-dro da 1.000 den (1997) e gwalarn Viêt Nam.
Apached
Yezh
Kantreidi ha chaseourien e oant, brezelourien griz ivez rak tagañ a raent ar pobloù kutuilherien. Da c'houde o deus stourmet a-enep da drevadennourien Spagnol, da Vec'hikoiz ha d'an Amerikaned. Trec'het e voent ha war an diskar ez ejont e fin an. E mirvaoù emañ o chom o diskennidi bremañ.
Kensonenn kevig dre entarzhañ mouezhiet
Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar gensonenn kevig dre entarzhañ mouezhiet treuzskrivet [ɗ] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 162.
Richarzh Breizh
Dimeziñ ha bugale
Bugale o doe:
Aozadur Kumunour Marksour-Leninour - Hent Proleter
Embannet e vez ar gelaouenn Partisan gant ar Strollad.
Poatev
Poatev (Poitou e galleg, ha Poetou e poateveg) a zo unan eus ar broioù kozh a yeas d'ober Bro-C'hall, e kornaoueg ar vro, hag er gevred da Vreizh. Ur vro dizalc'h eo bet e-pad mare he c'honted. N'eus ket anv eus Bro-Boatev hec'h-unan ken ent-ofisiel. Ur rannvro c'hall a veze graet Poitou-Charentes anezhi zo bet betek ar bloaz 2014, pa voe staget ouzh Rannvro Aquitaine.
Jeruzalem
Jeruzalem zo ur gêr er Reter-Nesañ hag a zo a-bouez er relijionoù yuzev, kristen ha muzulmat, hag e spered broadel Israeliz.
Nord
Nord (Norzh) zo ur ger gallek hag a gaver el lec'hanvadurezh:
Mor Egea
Orin an anv
thumb|Mor Egea gwelet eus an oabl Gwechall ne veze ket kaoz eus mor Egea, un anv diazezet war ur vojenn gozh.
Yoann Gourcuff
= Bourdel (2008-2010) = E varregezh koulz hag e skiant bet prenet en ur c'hlub a live etrebroadel a zegaso kalz da skipailh Bourdel. En em gavout a ra eno e 2008 pa oa kampion skipailh Lyon Olimpek evit ar 7vet bloaz da heul. Berzh a ra ken e ra. Buan e teu da vezañ ur c'hoarier hollret d'ar gourdoner Laurent Blanc a gas anezhañ d'al letonenn bep tro ma c'hall. Nebeut war-lerc'h e ra e doull e skipailh Frañs.
Korag-Europa
Ar c'horag Europa a zo un evn liesliv amprevanetaer. Coracias garrulus eo e anv skiantel.
Boued
Dreist-holl amprevaned tapet diwar-nij. Debriñ a c'hell ivez glazarded bihan pe logod ha frouezh en diskaramzer.
Annez
Bevañ a ra er c'hoadoù gant gwez rouez pe e-kichen ar stêrioù. E reter ha kreisteiz Europa e vez gwelet. Divroañ a ra da Afrika er goañv (adalek fin miz Eost, penn kentañ miz Gwengolo).
Dilhad-dindan
A bep seurt stumm, a bep seurt liv eo an dilhad-dindan, hag a bep seurt anvioù a vez roet dezho gant ar c'hiz, ha buan e kemm ar c'hiz hag an anvioù.
Yieg ar c'hreiz
Ne vez ket skrivet gant ar skritur yiek.
Strollad Kumunour (Marksour-Leninour) Bolivia
Sevel a ra ar Strollad a-du gant linenn bolitikel Mao Zedong hag ezel eo eus Kuzuliadeg Etrebroadel ar Strolladoù hag Aozadurioù Marksour-Leninour (Kelc'hlizher Etrebroadel) (kemeret perzh er 7vet hag 8vet Kuzuliadegoù).
Waalskappel
Waalskappel  (e galleg: Wallon-Cappel ) a zo ur gumun eus ar Westhoek e Flandrez Frañs, departamant Norzh, en Hanternoz Bro-C'hall.
Boisleux-Saint-Marc
Boisleux-Saint-Marc a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Euplectes
O c'havout a reer holl en Afrika issahara, c'hwec'h isspesad ha tregont (36) dezhe en holl.
Dourdu (Doufine)
An Dourdu (e galleg Doufine, a-wechoù Douffine pe Douphine) zo ur stêr eus Kerne, anvet ivez gwazh Pont-ar-Veuzenn. 26 km hed zo dezhi.
An anv
Diaes gwelout an anv-gwan "du" e-barzh, met ur stumm kozh eus "don", a zo dwfn e kembraeg, e c'hellfe bezañ.
Strollad Kumunour Kolombia - Maoour
Sevel a ra ar Strollad a-du gant linenn bolitikel Mao Zedong hag ezel eo eus Kuzuliadeg Etrebroadel ar Strolladoù hag Aozadurioù Marksour-Leninour (Kelc'hlizher Etrebroadel) (kemeret perzh er 7vet hag 8vet Kuzuliadegoù).
Rollandia
Rollandia a zo ur genad e rummatadur an evned. Bez' ez eo unan eus ar 6 genad plomered a ya d'ober ar c'herentiad Podicipedidae. Bevañ a ra ar plomered-se e Suamerika.
Nick Cave and the Bad Seeds
Penn-kentañ : ar maread post-punk (1983-1985)
Nick Cave ha Mick Harvey a oa e-barzh ur strollad all, anvet The Birthday Party, a voe dismantret e 1983, goude m'edo ar strollad o labourat war un EP anvet Mutiny/The Bad Seed. Disemglevioù a oa etre Cave ha Rowland S. Howard war ar stil kanaouennoù. Mont a reas kuit Harvey padal en doa displeget Cave "e vije bet kaset an traoù pelloc'h panevet-se, met Harvey zo barrek da varnañ traoù buaonoc'h egedomp".
Dourdu (Plouezoc'h)
Adstêrioù
Ar C'hilidien, 6,2 km, a dremen dre Plouigno, Lanneur ha Plegad-Gwerann.
Timbroù Nabha
thumb|left|120px|Ar Rouanez Viktoria
thumb|left|120px|Ar Roue George VI
Fest-noz
D'ar 5 a viz Kerzu 2012 eo bet lakaet ar festoù-noz war roll glad sevenadurel dizanvezel an denelezh gant an UNESCO.
Berzh ar fest-noz evel anadenn sokial
Deuet eo ar festoù-noz da vezañ ur fenomenn sokial a-bouez e Breizh e dibenn ar bloavezioù 1960 pa rajont berzh er-maezh eus metoù al luskadoù a rae gant kendalc'h ar c'hustumoù. Diorren skolioù-meur Breizh a zo bet efedus-tre pa veze ar studierien dedennet doareoù marc'had-mat evit en diduiñ. Merzet eo bet e oe degaset gant menozhioù nevez Mae 1968 ur spered digoroc'h e-keñver modoù-bevañ ar gouerien (sellet ouzh kumuniezhoù tud aet da sevel loened e menezioù kreiz Bro-C'hall) ha d'o kustumoù hengounel.
Valentina Visconti (1368-1408)
Darvoudoù
Ur varzhoneg a voe skrivet gant Eustache Deschamps en enor dezhi. Mamm e oa d'ar barzh brudet Charles d'Orléans. Muntret e voe he fried, en 1407, gant e genderv ha kevezer politikel Yann Iañ Bourgogn.
Anv-pluenn
Un anv-pluenn eo an anv a gemer un den evit sinañ skridoù, evel Roparz Hemon a oa anv-pluenn Louis-Paul Nemo, pe George Sand a oa hini Aurore Dupin.
Zerkel
Zerkel  (e galleg: Sercus ) a zo ur gumun eus ar Westhoek e Flandrez Frañs, e departamant Norzh, en Hanternoz Bro-C'hall.
Ki kaner
Ur c'hi kaner (Canis lupus hallstromi) zo ur c'hi ha n'eus ket bet desket kanañ dezhañ peogwir eo kaner a ouenn. Kavet e vez e Ginea Nevez, met ral-kenañ e seblant bezañ ar re ouez, ar re a zo bet studiet a oa chas savet. Ur c'hi doñv e oa deuet da vout gouez en-dro kantadoù ha kantadoù a vloavezhioù 'zo. Kar eo d'an dingo a gaver en Aostralia met hennezh all ne gan ket.
Caterina Sforza
thumb|right|300px|[[Lorenzo di Credi: La dama dei gelsomini]]
Bisoueg
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù pounoiek eo ar bisoueg ((m)bisu, mbi pe misu) komzet gant ouzhpenn da 7.000 den en holl e mervent Yunnan e Sina (6.000 den e 1991) hag e Tailand (nebeutoc'h evit 1.000 den e 1987).
Tost-tre eo d'ar mpieg, ar pyeneg hag ar pounoieg.
Caterina Sforza
Bugaleaj
E lez Sforza, darempredet gant skrivagnerien hag arzourien, e voe skoliet Caterina evel he breudeur ha c'hoarezed ha roet dezho un deskadurezh klasel. En amzer-se, e veze skoliet heñvel merc'hed ha mibien en tiegezhioù uhel. Ouzhpenn komz latin ha lenn ar skrivagnerien roman hervez urzhioù ar gelennerien e teskas Caterina, digant he mamm-gozh Visconti, taolioù-kaer he hendadoù, bezañ dispont er brezel, ha korvigellek er gouarnamant. Digant he lezvamm Bona di Savoia he doe karantez he gwalc'h, evel holl vugale all he fried advugelet ganti. Pan eas Caterina kuit eus Milano e kendalc'has an darempredoù dre lizher etre an div vaouez.
Tiegezh an Dug a veze o chom e Milano pe Pavia, met alies e teue da Galliate pe Cusago, ma'z ae Galeazzo Maria da chaseal. En unan eus al lec'hioù-se moarvat eo e teskas Caterina chaseal, ur blijadur a badas keit ha m'he doe nerzh.
Kentañ pried
Girolamo Riario a voe graet kont Imola gant ar pab. Hag e 1477 e voe degemeret ar c’hont hag ar gontez war an ton bras e kêr Imola. E miz Mae 1477 ez ejont da Roma da c’houlenn digant ar pab kontelezh Forli, a oa dalc’het neuze gant an tiegezh Ordelaffi, hag a voe roet dezho. E Roma e voent o chom meur a vloaz, e servij ar pab.
Rouantelezhioù Ankouaet
Ar Rouantelezhioù Ankouaet (e saozneg The Forgotten Realms, e galleg Les Royaumes Oubliés) a zo ur bed faltazi evit ar c'hoari-roll Kevioù hag erevent. Meur a levr reolennoù hag a romantoù a zo deuet er-maez evit deskrivañ ar Rouantelezhioù Ankouaet. Deuet eo da vezañ ar bed faltazi ar muiañ diorroet er bed. Ur bed klasel a-walc'h eo gant elfed, tud, korrien, orked, ramzed hag erevent. da gentañ penn eo bet krouet ar Rouantelezhioù Ankouaet gant Ed Greenwood evit e vignoned. Degemeret eo bet evel unan eus bedoù ofisiel Kevioù hag erevent ha kalz tud o deus kenlabouret evit diorren anezhañ.
Brabant Flandrez
Kumunioù proviñs Brabant Flandrez
11. Boutersem
12. Diest (kêr)
46. Oud-Heverlee
58. Tienen (kêr)
60. Vilvoorde (kêr)
Roll kumunioù Kerne
Kumunioù ar Mor-Bihan
Maodilon
Maodilon a zo ur gumun a Vreizh e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
Anv
Gerdarzh ː
Kafe
Gerdarzh
Dont a reas ar ger en Europa dre ar ger turkek kahve, deuet eus ar ger arabek قهو, qahweh. Dont a ra ar ger arabek pe eus anv Rouantelezh Kaffa e Kornog Etiopia, ma veze gounezet kafe, pe eus berradur an droienn qahwat al-būnn, a zo "gwin ar favenn " en arabeg.
Istor ar c'hafe
Hervez ur vojenn arab eo bet diskoachet perzhioù ar c'hafe dre zegouezh en Abisinia (Etiopia, hiziv) war-dro ar c'hentañ milved.
Petra a vez lakaet gant lod en o c'hafe?
Darn a blij dezho lakaat hini kreñv a bep seurt e-barzh (rom, wiski, lagout-chistr e Breizh gwechall).
Bubri
Eil Brezel-bed: Brezelioù arall:
Kleze
Meur a seurt a glezeñv a zo, en o zouesk:
364
Bloavezh bizeost, o kregiñ gant ur Yaou hag hoc'h echuiñ gant ur Gwener
612
Diwar-benn ar bloavezh 612 en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Adige
Departamant
Da vare aloubidigezh Italia gant armeoù Napoleone Buonaparte e oa bet krouet an departamantoù gall Adige ha Haut-Adige.
Yezhoù frizek
Rannañ a reer ar yezhoù frizek e tri bloc'had pennañ:
Loeroù-gaol
Hervez o stumm int graet evit an holl dud, met gant ar merc'hed dreist-holl e vezont douget, ha dezho eo e vez klasket o gwerzhañ. Hiziv e vez douget loeroù-gaol gant merc'hedigoù kenkoulz ha gant o mammoù-kozh, gant paotred ivez a-wechoù.
Lahoueg
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù lahouek eo al lahoueg (lahu, lohei, lahuna, laku, kaixien, namen pe mus(s)uh) komzet gant tro-dro da 580.000 den en holl e mervent Yunnan e Sina (411.476 den e 1990) hag e Laos (2.000-2.500 den e 1973), Myanmar (125,000 den e 1993), Tailand (28.000 den e 1993) ha Viêt Nam (5,400 den e Viet Nam 1993).
Felibrige
Istor
An emsav a gemer e lañs, hag int a renk gober ur framm d’ar bagad. E 1876, ar Felibrige a ziazezas pemp « mantenencios » (Lengadok-Arvern-Limouzin ; Gwaskogn-Bearn ; Gwienna-Perigòrd ; Velai; Rousilhon ; Provañs) ; pep unan a zo melestret get un « sendic ». Hiriv an deiz ez eus seizh "mantenéncio". E-pad gouelioù Santo-Estello e vez dibabet ar « h/capoulier », ha majouraùs nevez a vez emzilet pa ‘z eus lehieu. E 1884, Roumanilha a yeas « capoulier » goude Frederic Mistral. An hani a zo bet fur pa ne fellas ket dezhañ chom « majourau » razh e vuhez. An emsav na vehe ket padet goude e varv moarvat.
Mont en-dro
Anvet e vez ar strolladoù lec'hel skolioù felibr (escolo felibrenco) renet gant ur c'habiskou (cabiscou) ha bodet e vezont e-barzh armeñtenansoù (mantenéncio). Renet e vez ar Felibrige gant ur c'h-capoulier (distaget evel kapoulie), evel prezidant, ha 29 majouraù, a zibab anezhañ, bodet er c'hoñsistor. Peurvuiañ an hanter-hant « majouraus » (49 mui ar c'h/capoulier) a dlee bezañ bet « mèstres en Gai Saber » en a-raok, ha pe n’eo ket mui rekis. Provañs eo ar rannvro e-menn ar felibred a zo niverusañ. An eil rannvro zo Arvern. Ar Felibrige a zo ar gevredigezh unan a zo e pep rannvro ar Vro Ok.
Limbourg (Belgia)
Kumunioù
31. Meeuwen-Gruitrode
366
Bloavezh boutin o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ur Sul
Nacionalistes d'Esquerra
E 1984 e voe savet ul listenn gante o-unan evit ar wezh diwezhañ met ne voe tapet sez ebet adarre.
Roperzh Teurgn
Sevel a reas ouzh Karl Voal e 858, met ne badas ket pell e emsavadeg ha titlet e voe dug gant ar roue e 861. En em gavout a reas e penn ar vro etre Seine ha Liger ha stourm ouzh ar Vretoned hag an Normaned staliet en aber al Liger.
Medrigneg
Ur gumun eus Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor eo Medrigneg. Pennlec'h Kanton Medrigneg e oa betek 2015 (stag eo bremañ ouzh kanton Bronn), ha sez Kumuniezh kumunioù Koad Alan hag ar Menez betek 2016.
Splujer beg gwenn
Ar splujer beg gwenn a zo un evn dour, Gavia adamsii an anv skiantel anezhañ.
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar splujer beg gwenn en urzhiad Gaviiformes pe Ciconiiformes.
Amzer (yezhadur)
Renkadur an amzerioù
Bez' e c'heller renkañ an amzerioù evel-mañ dre vras : Ouzhpenn merkañ an diforc'h etre amzer dremenet / amzer vremañ / amzer da zont, meur a yezh a verk ivez (pe a c'hell merkañ) pegen tost pe bell emañ an oberoù-se diouzh an amzer vremañ pe duiouzh un amzer all :
Calonectris
Spesadoù
Pevar spesad torted a ya d'ober ar genad :
Kensonenn staon dre entarzhañ mouezhiet
Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar gensonenn staon dre entarzhañ mouezhiet treuzskrivet [ʄ] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 164.
Loeiz Herrieu
E vuhez
thumb|right|400 px|Skol Diwan Loeiz Herrieu en Oriant
Taranto
Taranto en italianeg, Tarde e taranteg, Τάρας / Táras e gresianeg, Tarentum e latin), zo ur gumun hag ur gêr eus arvor kreisteiz Italia e pleg-mor Taranto, e rannvro Puglia, gant 199 012 annezad. Kêr-benn proviñs Taranto eo.
Biskinenn
Div viskinenn a zo hiziv : Ar Gankavenadez hag Ar C'hranvilladez.
Bez Santel
Hiziv ez eo ivez sez Eskob-meur reizhkredour Jeruzalem hag hini an Arc'hbeleg katolik eus penniliz ar Bez Santel.
Ar basion
An enklaskoù arkeologiezh a ziskouez e oa bet kleuzet lec'h bez Jezuz war a seblant en un torosad roc'hellek nepell diouzh ar vengleuz. Ar perc'henn, Jozeb Arimatea, er bloavezhioù 30 goude J.K., a oa krog da brientiñ ur bez evit e diegezh el lec'h-se. Ar bez nevez-se a oa dezhi un digor izel ha strizh, stanket gant ur maen bras. Er penn all e oa un trepas a gase d'ar gambr kañv. Kizellet e oa bet ur skaon er roc'h en Norzh, a-zehou d'an nor met soñjet en doa Jozeb Arimatea moarvat da sevel daou skaon all er c'hornôg hag er su evit klokaat bez e diegezh. Pa oa bet kroazstaget Jezuz en doa kemmet e soñj hag e oa bet beziet ar C'hrist eno.
Lepidothrix
O c'havout a reer e Mec'hiko, Kreiz ha Suamerika, pevarzek (14) isspesad dezhe en holl.