cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Itron Wenn
Lammoù-dour Montmorency (Kebek)
'Ba'n istoer-sen e vez kaoz a zaou amourouz, Mathilde ha Louis. E 1759, i a oa bet dispartiet da-geñver un dagadenn get an Anglezed, mes tud kêr a oa daet da benn anezhe. Louis a oa aet d’en em ganniñ, ha ne oa ket daet en-dro get ar soudarded arall. Mathilde en noa eñ klasket, ha dont en-dro d’he zachenn, el lec'h m'he doa kemeret ar sae wenn a oa sañset lakat da zeiz hec’h eured. A-benn an achumant he doa eñ kavet en-dro, marv, 'ba' e-tal ar lamm-dour. Kollet he spered geti a-gaoz d’he glac’har, hi ‘doa seilhet 'ba'r lamm-dour ivez, ar sae-eured-se geti. Tud ar gêr-se a gonta penaos e vez gwelet c’hoazh, da nozioù an diskaramzer, 'ba' troioù ar lamm-dour, é klazh korf he muiañ-karet. Lâret e vez e vehe ar sae a-skrebilh àr ur wezenn ba-tre ar stêr hag an hent. Ma tichañsa deoc’h distagañ sae-eured an intron wenn, hounnañ a hado kaoc’h 'ba' ho puhez. Evit ar re n’int ket eureudet c’hoazh, i a varvo en ur feson spontus.
Charibert
Caribert (e galleg a vremañ), pe Karibert, pe Charibert (en alamaneg), zo un anv germanek ha frankek, roet da veur a roue frank.
Houlle
Armerzh
Brudet eo Houlle dre ma vez kenderc'het eno gwin-ardant diwar edaj, frondet gant hogoù jenevra, anvet genièvre de Houlle. Servijet e vez da heul meuzioù lec'hel evel ar potjevleesch hag implijet e vez da afinañ lod keuzioù Maroilles a-wechoù.
Characidae
Iskerentiad Characinae
Acanthocharax
Acestrocephalus
Cynopotamus
Iskerentiad Cheirodontinae
Cheirodon
Odontostilbe
incertae sedis
Astyanax
Chalceus
Gymnocorymbus
Hemibrycon
Bann Samtsi
thumb|350px|Lec'hiadur dzongkhag Samtsi e Boutan
Mykonos
Kaer eo an traezhennoù ha birvidik ar vuhez e-pad an noz. Al lec'h hañviñ brudetañ eus Gres eo, un tamm evel Eivissa, pe Sant-Tropez e broioù arall.
Yuzevegezh
An hermeneutik
Ne gred ket ur bern Yuzevien n'eus nemet an traoù skrivet az a d'ober an Torah diskuliet, met ivez an doare d'he c'hompren ha da brederiañ diwar he fenn. Studial an Torah (hag e-barzh studial ez eus traoù ledan-kenañ evel ar barzhoniezh, sevel-istorioù, al lezenn, evit an Torah hag an Talmud) zo er Yuzevegezh un ober sakr a-bouez ruz. Evit an dud fur o doa aozet ar Mishnah hag an Talmud, hag an dud zo bet en o lec'h hiziv, studial an Torah n'eo ket un doare da gompren diskuliadenn Doue nemetken, met ur pal en e-unan eo. Hervez an Talmud : Studial an Torah a c'hell "bezañ un doare da arnodiñ Doue". Ar c'helenner Jacob Neusner en deus skrivet diwar-benn levezon luskadoù kozh ar Yuzevegezh war ar relijion vodern : Neuze, studial an Torah skrivet hag an Torah komzet e sklêrijenn an eil hag eben zo ivez studial penaos studial lavar Doue. Evit mont pelloc'h ganti e oa bet aozet gant tud fur priñsipoù poell hag hermeneutik o doa klasket heuliañ. Hervez David Stern eo diazezet holl hermeneutikoù ar rabbined war div bennaenn : Gant an div bennaenn-se e c'heller sevel meur a zoare de welet an destenn. Hervez an Talmud : Ar Yuzevien relijiel a soñj dezho neuze eo nerzhek an Torah kar ez eus enni meur a zoare d'he gwelet.
Piv zo Yuzev ?
Ar goulenn-se a oa bet roet pouez adarre dezhañ pa oa bet savet Stad Israel. Er bloavezhioù 1950 e oa bet savet ar goulenn mihu Yehoudi ? ("Piv zo Yuzev ?") gant David Ben Gourion ouzh aotrouniezhoù relijiel ha predourien hag istorourien evit renkañ kudenn ar geodedelezh. N'eo ket renket ar gudenn-se da vat en Israel e-lec'h ma vez savet ar goulenn bep an amzer c'hoazh.
Luskadoù yuzev en Israel
N'eus ket brud vat war al lavarenn reizhkredour en Israel, er prezegennoù da vihanañ, goude m'en em gav kalz muioc'h a dud dindan ar gombod-se eno eget en diaspora. Ar pezh a glot ouzh ar reizhkredouriezh en diaspora az a ennañ ar pezh a vez graet dati (relijiel) pe haredi (doujus da Zoue, pe ultra-ortodoks). An eil ger az a ennañ kumuniezh ar Zionouriezh relijiel, pe "Kumuniezh relijiel vroadel", zo bet anavezet tamm ha tamm dindan al lavarenn haredi-leumi (haredi broadelour) pe hardal, a vesk lidoù hag ul lezenn strizh-kenañ gant un ideologiezh vroadelour diwar-benn Eretz Israel.
Karaegezh ha Samaritanegezh
Ar Samaritaned zo ur gumuniezh vihan bitous lec'hiet tro dro d'ar Menez Gerizim e Palestina hag un darn e Holon e-kichen Tel-Aviv. Hervezo int diskennidi israelited Rouantelezh Israel da vare oadvezh an Houarn. O lidoù zo diazezet war an Torah nemetken ha n'en em welont ket perzh eus ar Yuzevegezh daoust d'al liammoù splann.
Luskad B'nei Noah
An Noahidegezh zo ur skourr undoueel eus ar Yuzevegezh diazezet war Seizh Lezenn Noe hag an diskleriadennoù hengounel bet graet e-touez ar Yuzevegezh rabbinek. Hervez an halac'ha n'eus tamm redi ebet d'ar Jentiled (an dud n'int ket yuzev) da dreiñ ouzh ar Yuzevegezh met bez' o deus da zoujañ d'ar Seizh Lezenn bet roet da Noe evit kaout ul lec'h er Bed da zont, prof diwezhañ ar re reizh o emzalc'h. Ober a reer B'nei Noach ( בני נח, "Bugale Noe") eus an dud a heul al luskad-se, aozet dre ar bed a-bezh gant Noahideged pe gant Yuzevien reizhkredour.
En un doare istorel e oa implijet al lavarenn B'nei Noach evit an holl ziskennidi eus Noe ha ne oant ket Yuzevien, met bremañ e vez implijet kentoc'h evit tud n'int ket Yuzevien a zouj da Seizh Lezenn Noe.
Pediñ
Ar brasañ eus pedennoù al lid yuzev a c'hell bezañ dibunet e-unan goude ma kaver gwelloc'h bezañ a-stroll. Ur bedenn a-stroll a c'houlenn un niver-ret a dek den gour (ha yuzev), anvet minyan. El luskadoù reizhkredour hag en nebeut luskadoù mirour e rank an dek den-se bezañ gwazed, met er brasañ eus al luskadoù mirour hag el luskadoù all e c'hell ar maouezed kontañ er minyan.
Chabat
Chabat zo an deiz sizhuniek gouestlet d'an diskuizh, a gomañs ur pennadig a-raok Gwener noz evit padet betek ur pennad goude Sadorn noz. Lidañ a ra deiz diskuizh Doue goude bezañ tremenet c'hwec'h devezh o krouiñ ar bed. Un devezh a-bouez eo evit ar Yuzevien ha meur a lezenn a ren anezhañ. Pa'z a an heol da guzh d'ar Gwener noz e tegemer maouez an ti ar Chabat en ur lakaat div c'houlaouenn-goar (pe muioc'h) war elum en ur lavaret ur bennozh. Komañs a ra ar ped gant ar c'hidouch, ur bennozh dibunet a-vouezh uhel war ur werennad gwin, hag ar Mohtzi, ur bennozh lavaret war ar bara. Kustum eur da gaout C'hallah, daou damm bara gwiaded, fardet gant bleud, vioù, laezh ha mel, war an daol.
Gouelioù "nevez"
Ar gouelioù da heul zo gouelioù "nevez", da lavaret eo n'int ket meneget en Torah. E koun darvoudoù kalz nevesoc'h, daoust ma n'eur ket sur atav hag-int c'hoarvezet da vat, int bet savet.
Lezennoù-boued : kachrout
Estreget ar rannadur-se, evit bezañ lakaet da gacher, kig ha kig-yar (pas ar pesked) a rank dont eus un aneval yac'h lazhet en ur mod ispisial anvet chec'hitah. Hep an doare mat d'e lazhañ, un aneval kacher a zeu da dreif. Gant ar chechitah e klask lazhañ buan hag ar muiañ a diboan ma c'heller evit an aneval. Goude-se e ranker tennañ darnoù dic'hlann an aneval, evel ar gwad, tammoù druz hag ar mavig-kamm.
Lezennoù ar glanded-lid
Taolennet eo gant an Tanac'h penaos e c'hell bezañ unan bennak glann-lid (tahor) dont da dic'hlann-lid (tamei). Degouezhioù ma c'hoarvez seurt traoù zo pa vez touchet korf unan bennak marv, pe bezioù, fluz-hadeg, fluz-forzh, amzerioù ha pa vez touchet unan bennak deuet dic'hlann abalamour d'an degouezhioù-se. Er Yuzevegezh rabbinek eo berzet d'ar Gohaned, izili ar renkad az ae da veleien da vare an Templ, mont e-barzh ur vered ha tostaat ouzh unan bennak marv abalamour ma veze goulennet ganto bezañ en ur stad glann p'o doa da zebriñ o roadenn-vara (Terumah). Deuet e oa reolennoù zo stag ouzh ar roadenn-se da astenn war an holl, da skouer, gwalc'hiñ e zaouarn a-raok debriñ bara.
Glanded ar familh
Ar Yuzevien Ethiopian a zalc'h gant kustumoù kozh o lakaat ar merc'hed da gousket e lochennoù dispartiet eus an ti hag, heñvel ouzh a c'hustumoù karait, ne zegemeront ket ar maouezed oc'h amzeriañ en o zemploù kar e rankjent chom glann. Adal m'int bet degemeret en Israel avat e teuont da kustumoù tostoc'h ouzh re ar Yuzevien all.
Pennoù-pediñ
Servijoù ar pedennoù yuzev a c'houlenn kaout daou berzh a c'hell bezañ, met pas atav, fiziet en ur rabin pe ur c'hazzan. Er c'humuniezhioù ma n'int ket fiziet enno e c'hell bezañ fiziet e neb a garo er gumuniezh, gant ma troio etre hec'h izili :
Orin
Start eo gouzout penaos e oa an traoù evit gwir en amzerioù ken kozh ha dre ma n'eus nemet ur vammenn a zispleg ganedigezh relijion undoueek an Hebreed. Meneg koshañ ar ger Israel a gaver e skrid-maen Meremptah e 1203 a-raok hon mare, met o kaozeal eus brezel, pas eus relijion. An arbennigourien a zo a-du hiziv evit lavaret eo an Torah un dastumad testennoù choazet hag embannet asambles, daoust ma c'hellont en en zislavaret ur wezh lakaet kenetrezo.
Ur relijion savet evel ur respont da istor he fobl
Hervez an enklaskoù n'haller ket prouiñ e veze azeulet Doue Israel evel Doue Nemetañ gant pobl Israel da vare ar Rouantelezh unanet ha goude, ur wezh dispartiet etre div rouantelezh, hini Israel hag hini Yehouda, ar pezh a c'heller lenn roudoù en Tanac'h. Gallout a reer krediñ e azeulent Yahweh nemetken dre vras, o krediñ e oa o doue broadel evel ma oa unan da bep pobl, hag o krediñ e oa galloudusoc'h o doue eget doue ar pobloù all. Tamm ha tamm, gant choukadoù taolet d'an div vro gant an Asirianed ha Babilon e rankas an Israelited cheñch o relijion ha kavet ur respont d'o gwalleur. Komañs a reas marteze gant roue Yehouda Jozias, en doa adkavet an Torah ha lakaet ar bobl war an hent mat, hervez an Tanac'h. Sur eo e oad komañset e-pad e ren da zastum mojennoù hag hengounioù ar bobl israelit, dreist-holl ar re a denne da Egipt, ar pezh e voe mammenn an Torah. Pa voe distrujet an Templ Kentañ e 587 hon mare hag harluet uhelidi rouantelezh Yehouda e kendalc'has al labour preder-se da vezañ kaset. Lod eus ar re a chomas e restachoù rouantelezh an Norzh a c'hanas ar gumuniezh samaritan a-hed an amzer.
1154
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1154
Tu-seveniñ
Implijet e vez seurt frammadurioù e meur a yezh, dreist-holl er yezhoù daspegel-tre, en o zouez yezhoù salichek 'zo, an oubic'heg, an ainoueg hag ar bembaeg.
A-wezhoù e talvez an hevelep morfem evit meur a zoare tu-seveniñ disheñvel, evel da skouer e tchitcheweg, ur yezh vantouek, pa dalvez ar morfem -ir- evit sevel an tu-seveniñ instrumentel hag ivez an tu-seveniñ lokativel.
Bonn
Ur bonn zo ur merk e maen pe e metal pe e plastik evit diskouez ul lec'h, un harz, un hent. N'eo ket ken hir nag uhel hag ar post, met hag ur peul ez eus bet anezho a-wezhioù. Meur a seurt bonnoù a zo pe a zo bet :
Leonardo da Vinci
Ur spered hollvedel a zen e oa Leonardo Da Vinci, arzour, skiantour, ijinour, prederour, tudenn hollvedel hag arouez spered an Azginivelezh, ha marteze unan eus pouezusañ tud ar mare-se, hag unan eus ar brasañ ijinourien en Istor an denelezh.
Kreeg ar c'hoadeier
Komzet e vez gant tud a bep oad ha n'emañ ket en arvar da vont da get.
Leonardo da Vinci
E varv e Bro-Chall
Ar roue gall a brofas dezhañ kastell Clos-Lucé e kichen Amboise. Ar roue a zo levezonet gant an arzour italian, gwelet gantañ evel un tad ha n'eo ket unan speredel hepken. Labourat a reas war raktresoù evel savidigezh ur c'hastell, ardivinkoù a bep seurt. Fin e vuhez a dremenas er peoc'h dre ma n'en doa ket da glask labour digant un aotrou bennak. Tremen a rae kalz a amzer oc'h urzhiañ e baperioù hag e notennoù rak gouzout a rae mat e oa tost ar marv. D'an 2 a viz Mae 1519 e varvas goude un hir a gleñved, 67 vloaz oa gantañ. Hervez ar vojenn e varvas etre daouarn Frañsez 1. Holl labourioù Leonardo a vo kemeret e karg gant an arzourien yaouank a heulie anezhañ evel Melzi pe Caprotti. Bez' e oa 50 000 pajennad a notennoù skrivet gant da Vinci. Met kollet ha dasparzhet int bet gant Caprotti. Hiziv n'eus bet adkavet nemet un 13 000 anezho, miret e Roma, er Vatikan evit ar pep brasañ anezho.
Labourioù war an Arno
Abaoe ur c'hantved, tudoù ker Firenze o doa raktreset sevel ur c'hanol war-zu ar mor mor a-benn kreñvaat o renk war sav-poent an armerzh hag ar c'hoñvers. Red ar ster oa re ziaes da vageal evit bigi a vent bras a-walc'h. Evel-just, da Leonardo eo, eo bet goulennet labouraat war ar raktres. E-pad mizoù, Da Vinci a veajo war maezioù Firenze, en ur studial an douar, ar mein, ar plant, a-benn sevel planioù evit kavout al lec'h mat evit ar c'hanol. Adkavet e vez roudoù e labour war e zornskridoù ar prantad-mañ. Evit tremen ode ar Serravalled, Da Vinci a ginnig toullañ ur riboul e barzh ar menez. Dibabet en oa un dachenn, al lec'h resis e lec'h ma dremen un hent-tizh hiziv an deiz! Graet en oa an holl jedadennoù, eus muzulioù ar savidigezh betek goproù bemdeziek an implijidi. Morse ne voe lakaet ar raktres e pleustr. Met e 1503, e vignon Machiavelli a adkemeras ar menoz a-benn dibourvezañ ker Pisa eus he zour e-keit ma vo Firenze oc'h ober ur seziz. Kinnig a reas dilerc'hiañ naoz an Arno a-benn ma ne vije ket tu da Bisa bezañ liammet ouzh ar mor. Engouestlet eo bet Da Vinci evel ijinour ha kuzulier. Ret e vo, hervezañ, sevel ur ganol 12 km a hirder, 18 metrad ledander ha 6 metrad donder. Un oberenn ramzel a vo ret dezhañ dilezel abalamour ma veze taget alies kenañ an tachennoù labour gant soudarded Pisa.
Serk
thumb|275px|right|Bakteri eus ar serk
Skravig boutin
Boued
Debriñ a ra pesked bihan dre o zapout en ur splujañ en dour.
Serk
Ar serk er c'hroc'hen
Diwan a ra ur varelladenn debronus el lec'h zo bet kontammet. Un devezh war-lerc'h e teu da vezañ ur gouli gant c'hwezigennoù en-dro dezhañ. diboan e vez ar bouton, izeloc'h evit ar peurrest eus ar c'hroc'hen, sec'hañ a ra ha goloet e vez gant un drouskenn zu. E 80 % ar c'hazioù e pare ar c'hloazadenn, koulskoude, a-wezhioù e washa an eudem hag e laka an dremm da goeñviñ. Da gentañ e sav un derzhienn vras a zegas heuliadoù grevus pa ne vez ket prederiet outi. Degas a ra an heuliadoù-se ar marv evit etre 5% ha 20% eus an dud kontammet.
Gwallzarvoud an 2 a viz Ebrel 1979
Ul labouradeg pri-poazh a oa a-dal d'al lec'h ma oa produet ar serk, en tu all d'an hent. Tost holl labourerien ar skipailh noz a oa kontammet hag ar pep brasañ anezhe a varvas. Abalamour ma oant paotred dreist-holl, e soñjas gouarnamantoù ar c'hornôg e oa bet diorroet gant an Unvaniezh Soviedel un arm na dage ken ar wazed (Alibek, 1999). Displegañ a reas ar gouarnamant e oa klañvaet an dud abalamour m'o doa debret kig kontammet hag an urzh a roas da raskañ holl ar c'hig na oa ket bet ensellet. Lazhet e oa ar chas diberc'henn ha goulenn a reas ar gouarnamant gant an dud chom hep tostaat d'al loened klañv. Kaset e vije bet ivez an dud o doa c'hoant er-maez kêr ha brec'hiet e vije bet an dud etre 18 ha 55 vloaz (Meselson et al., 1994).
Lannuon
Anv
E. Vallerie : Lannion, 1163; Lannyon, 1199; Lannuyon, Lanuyon, 1235; Lannuyon, 1283; Lanion, Lanyo, Lannuyon, 1330; Lanion, 1371; Lannuyon, 1390; Lannuyon, 1414; Lennuyon, 1417; Lannuyon, 1420; Lanion, 1452; Lannuyon, 1479; Lannion, 1516; Larnio-, 1630
Sērā fuku
Perzhioù
Tre evel lifre ar baotred (ar gakuran) eo heñvel a-walc'h ar Sērā fuku ouzh lifreoù milourel ar morlu. Peurliesañ ez a d'e ober un hiviz stag outi ur pezh dilhad chouk giz martolod (襟 eri), hag ur vrozh. Meur a stumm zo hervez ar c'houlz eus ar bloaz, ma kemm hirder ar milginoù ha danvez an dilhad. Skoulmet e vez ur seizenn war ar bruched dre ul lagadenn stag ouzh an hiviz. Meur a seurt seizenn zo, en o zouez seurtoù kravatennoù, pe lienennoù. Al livioù pennañ eo ar glaz martolod, ar gwenn, ar griz hag an du
Kastell Duged Breizh
Mare ar stad vreizhat dizalc'h
Adalek 1466 e ro urzh Frañsez II da sevel ur c'hastell nevez e plas kastell an Tour Nevez. Duged Breizh o doa savet kreñlec'hioù a-hed Marzhioù Breizh hag o c'hastell e Naoned a oa pennlec’h reizhiad difenn Breizh. Hag e gwirionez, biskoazh, a-hed e istor, n 'eo lakaet seziz warnañ da vat.
Ar C'hastell dindan galloud ar C'hallaoued
Er XVIIvet kantved e teu Tour ar Spagnoled da vezañ un toull-bac’h. Roet eo an anv-se dezhañ e koun an tri ofiser spagnol ha tregont a voe bac’het eno goude emgann Rocroi.
Tric'horn vogalennoù
350px|thumb|Tric'horn vogalennoù ennañ un nebeud vogalennoù pennañ
Peurliasañ e vez skeudennet evel un tric'horn skalenek gantañ stumm ur V lec'hiet e diabarzh genoù un den o sellet war-du tu-kleiz ar bajenn. A-wezhoù e vez skeudennet gant an drekstaon e-krec'h hepmuiken pe c'hoazh evel div linenn dreuzvegell hep linenn grec'h ebet.
Atikamekweg
Teir rannyezh a zo:
Verlaine (Proviñs Liège)
Verlaine (e walloneg : Verlinne) a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Liège.
Saint-Martin-au-Laërt
Saint-Martin-au-Laërt a oa ur gumun hag ur gêrig eus departamant ar Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Blev-gaol
Blev ar merc'hed
Gant ar merc'hed e teu ar blev-gaol war-dro ar muzelloù bras (live 2 hervez Tanner hag en em astennont betek ar voudenn (live 3) e-pad an 2 vloaz goude.. War-lerc'h tri bloaz (amzer d'ar merc'hed da gaout o amzerioù kentañ peurvuiañ), e teu stankoc'h ar blev er gaol betek stummañ un tric'horn. En 2 vloaz goude, e teu blev ivez e traoñ ar c'hlunioù hag a-wechoù war ar c'hof, war-du ar begel.
Blev ar baotred
Gwelet eo ar blev kentañ evel un darn eus donedigezh ar gaezouregezh, ha koulskoude eo distag a-grenn diouzh donedigezh ar gonadoù a gas d'an oad a oberiantiz reizhel ha d'ar speriañ stujus.
Etre paotred ha merc'hed ez eus un tamm kemm evit a sell ar bezañ gouest da respont d'an androgenoù. Splann eo pegen disheñvel eo ar paotred hag ar merc'hed mann nemet en doare ma'z eo goloet o c'horf gant blev. Petra zo kaoz, nemet pegement a androgenoù a vez enno pa vezont deuet d'o ment.
Disheñvel hervez an dud
Gant gwazed a-leizh ez a ar blev war rouesaat war-grec'h betek ober un erv blev etrezek ar begel.
Longskate
Ar c'henstrivadegoù
Al longskate a zo ur sport ma'z eus meur a seurt kenstrivadegoù. E Bro-C'hall ez eus kenstrivadegoù downhill hag ur c'hampionad slalom. Bez ez eus meur a longskatour eus Bro-C'hall pe Breizh a zo anavezet a-drugarez d'o live mat er c'henstrivadegoù (meur a gampion bedel a vez bep bloaz).
An "tricks"
An "tricks" a zo fiñvoù pe lammoù graet gant ul longskate pe gant ar skate. Evel el longboard (surf), an "tricks" a zo diazezet war an emzalc'h kentoc'h eget war al lammoù (da skouer : n'eo ket graet ar plankennoù-se evit an "ollie"). Krouet ez eus bet gant al longskatourien ur rummad ledan a "dricks", an aliesañ eo ar slide (front ha back da skouer).
Kampoù-bac'h gall
A-raok an Eil Brezel-Bed
Meur a gamp zo bet, ret eo ober ar c'hemm etre: da lavarout eo 5 kamp da vihanañ a-raok 1939;
Ahmed Qourei
Buhez hag oberiantiz politikel
thumb|left|220px|Ahmed Qourei ha [[Colin Powell e 2004.]]
Kentañ Ministr
E-kerzh e respet kentañ e kemer lec'h Mahmoud Abbas bet roet e zilez gantañ e-pad prezidantelezh Yasir Arafat.
Salome
Des œuvres littéraires, musicales et cinématographiques
Cette dernière Salomé a inspiré de nombreux écrivains, musiciens et réalisateurs :
Mikaela Kerdraon
Buhez
Kelennerez war al lizhiri gallek eo bet.
Bazhataerezh
Diskrivadurig an tagadennoù pennañ
Pinvidigezh ar sport-mañ ne zeu ket eus liested e daolioù, met eus an niver a doareoù d'en ober. Mont e-biou, lamm, pechoù, hag all a zo ul lodenn pouezhus en emgann. Al liested a fiñv aotreet a ro dro da pep sportour da gaout e stil dezhañ.
Brezel hêrezh dugelezh Breizh
right|thumb|Charlez Bleaz thumb|Charlez Bleaz prizoniet en emgann ar [[Roc'h-Derrien (1347)]] Brezel hêrezh dugelezh Breizh (1341-1364) — pe Brezel an div Janed — a reas e reuz etre kostezenn Charlez Bleaz hag hini Yann Moñforzh, evit hêrezh dugelezh Breizh e-pad 23 bloaz.
Brigitte Bardot
Kanerez eo bet ivez, ha kanaouennoù Serge Gainsbourg zo deuet da vout brudet ganti. E 1973 e tilezas ar sinema d'ober war-dro difenn al loened.
Harold Pinter
Harold Pinter zo ur skrivagner saoz ganet d'an 10 a viz Here 1930.
Foueoniezh
Ar foueoniezh eo studi skiantel ar foue. Anvet eo ivez mikologiezh.
Brezel an Nav Bloaz
Darvoudoù ar brezel
1692 <!--
1697
Montagneg
Yezhadur
Ur yezh an hini eo ma ra an diforc'h ivez etre traoù bev ha traoù n'int ket.
John Maxwell Coetzee
John Maxwell Coetzee zo ur skrivagner suafrikan ganet d'an 9 a viz C'hwevrer 1940.
Eszett
Diorroet e oa bet al lizherenn-mañ diouzh un s hir (ſ) skrivet stag ouzh un s berr (s) pe ouzh ur z.
Kra (lizherenn)
Bremañ, avat, e vez implijet al lizhernn q en he lec'h goude ma oa bet adwelet reizskrivadur ar yezh-se.
Paoeg
Ur yezh tibetek-burmek direnk eus familh ar yezhoù sinek-tibetek eo ar paoeg (pao pe pabra) komzet gant tro-dro da 7.223 den (1981) e Madhya Pradesh en India.
Thorn
Thorn (pe Thorne) zo ur ger saoznek, hag a dalv kement ha draen e brezhoneg, implijet evit meur a dra.
Æ (lizherenn)
Æ, æ a zo ul lizherenn latin ispisial implijet en islandeg (distaget [ai]), e faeroeg (distaget [ɛa] pa vez hir hag [a] pa vez berr), e daneg (distaget [ɛ]) ha norvegeg (distaget [æ]).
Hannibal Barca
Faezhidigezh Kartada
Dre ma ne oa ket bras a-walc'h e armeoù, ne deuas ket a-benn Hannibal da rannañ anezho evit difenn pep talbenn. Pennjeneral nevez ar Romaned e Bro-Spagn, Skipio a gemeras Kartada Nevez e 209 kent J-K. Pemp bloaz goude e skarzhas an holl Gartadiz eus Bro-Spagn.
Æ (lizherenn)
E latin klasel e veze implijet al lizherenn-mañ ivez evit ober diouzh an diftongenn [ae], skrivet war-lerc'h ę hag e hepmuiken da c'houde.
Blev
Ar blev zo ur seurt feur, pe foulinenn, a c'holo korf an dud, pe lodennoù anezhañ, ha hini loened zo. Graet int gant traoùigoù neudheñvel a gresk war ar c'hroc'hen, 4 milimetrad o gwriz dindanañ. Korf an dud ne vez ket goloet penn da benn; hini al loened avat a vez, war-bouez lodenn dindan an treid, ar fri, ha tro-dro d'an toull-revr.
Blev ar penn
Eus ar blev a zo war gouzoug ar c'hezeg e vez graet moue, pe moueenn.
Franekeradeel
Franekeradeel (distagañ : ) a zo ur gumun e proviñs Friz en Izelvroioù. Krouet eo bet e 1984 pa voe kendeuzet kumun Franekeradeel gant kêr Franeker ha lodennoù eus kumun Barradeel. Frentsjerteradiel (distagañ : ) eo hec'h anv e frizeg.
Johann Pachelbel
Hêrezh
Levezonet-bras gant Pachelbel e voe ar sonaozour Johann Gottfried Walther (1684-1748), a zo bet lesanvet an eil Pachelbel gant Johann Mattheson.
Levr Glas
Ul levr skrivet gant Mu'amar Al-Qadhafi eo al Levr Glas (arabeg: الكتاب الأخضر), bet embannet evit ar wezh kentañ e 1975.
Orazio Gentileschi
Tad e oa d'al livourez Artemisia Gentileschi. Levezonet bras e voe gant Caravaggio.
E 1626 ez eas da labourat da Vro-Saoz, e lez ar roue Charlez Iañ. E-pad ur pennad e labouras e Pariz ivez, e palez al Luxembourg. Dont a reas kalz a livourien d'e welet, Gallaoued ha Hollandiz, ha levezoniñ a reas Louis Le Nain, Laurent de La Hyre, ha Philippe de Champaigne.
Rhydderch II
N'eo anavezet nemet dre ar skrid-se ha n'eo ket sur e oa roue Alt Clut zoken, goude ma vez kontet da vezañ gant an imbourc'herien alies.
Skridaozer
Ar skridaozer a zo an den a sav skridoù hag e c'hell bezañ kevatal da oberour, met peurvuiañ e vez kaoz eus skridoù savet evit ur mareadeg (n'eus forzh peseurt seurt kelaouenn), ur geriadur pe un holloueziadur hag evit ar mediaoù skingaset (skingomz, skinwel).
Theodor Mommsen
Ezel e voe Theodor Mommsen, etre 1881 ha 1884, eus ar parlamant alaman anvet Reichstag.
Ray Bradbury
Penn-kentañ e vuhez
Dre zegouezh e kejas gant ar skrivagner breizhveuriat Christopher Isherwood en ur stal-levrioù e Los Angeles. Reiñ a reas ur skouerenn eus The Martian Chronicles dezhañ hag Isherwood a savas ur pennad burutellañ mat-tre, ar pezh a sikouras kalz Bradbury.
Roald Amundsen
Yaouankiz
Ganet e voe Roald Amundsen e 1872 e Borge, e-kichen Oslo. Pevare mab e oa da Jens Amundsen, ur c'habiten aet da baramantour. E 1889 e tivizas dont da vezañ ergerzher er poloù goude treizhadenn Greunland gant Fridtjof Nansen. Koulskoude e krogas gant studioù war ar vezegiezh e 1890 evit plijout d'e vamm. Goude bezañ c'hwitet war e arnodennoù e kuitaas ar skol-veur evit kas ur vuhez evel martolod. E 1893 ec'h enrollas evit ur c'houlzad 6 mizvezh en ul lestr a-benn chaseal reuniged. Goude-se e kendalc'has da brenañ skiant war bigi lestraz e dad.
Ergerzhadennoù diwezhañ
E 1926 e nijas a-us ar pol Norzh e bourzh ur baloñs (an Norge), asambles gant Ellsworth, Riiser-Larsen, Wisting hag Umberto Nobile. Goude bezañ aet kuit diouzh Svalbard d'an 11 a viz Mae, tremenet a-us ar pennahel da 1e30 ec'h errujont e Teller, en Alaska, daou zevezh goude. Dre ma'z eus tabutoù diwar-benn ar beajoù kentañ betek ar pol Norzh (ergerzhadenn Cook, hini Peary ha hini Byrd) a c'hellfe bezañ pe amreizh a-fed daveennoù douaroniel pe gevier e kav da dud 'zo eo beaj an Norge a voe an hini gentañ o tizhout ar pol. Mard eo gwir e vefe neuze Amundsen ha Wisting an daou zen kentañ o vezañ tizhet daou bennahel an Douar.
Noungeg
Betek 16 rannyezh ez eus, en o zouez ar re bennañ-mañ:
Shimon Peres
Yaouankiz
Shimon Peres, a zo bet ganet gant an anv Szymon Perski e Wieniawa, Polonia (a zo bremañ Vishniev e Belarus). Pa oa bugel ez eas gant e familh da dTel Aviv, e Stad Israel e 1934. E studioù a gasas e skol Geula School e Tel Aviv hag e Skol al Labour-douar e Ben Shemen.
Dante Alighieri
E vuhez
Mervel a reas mamm Dante e 1278, hag eñ en e 13 vloaz. Alighiero a vevas neuze gant Lapa di Chiarissimo Cialuffi (n'eo ket sur e voent dimezet), ha daou vugel o doe. Ganto edo breur Dante, Francesco, hag e c'hoar Tana (Gaetana). 5 bloaz diwezhatoc'h, en 1282, e varvas e dad digantañ.
Priz Franz Kafka
Priz Franz Kafka a zo ur priz lennegel etrebroadel bet ijinet da enoriñ ar skrivagner tchek Franz Kafka. Kinniget eo gant Kevredigezh Franz Kafka (tchekeg : Spolecnost Franze Kafky) ha kêr Praha. Roet e vez ar priz da zibenn miz Here e ti-kêr kozh Praha. Ar skrivagner loreet a resev $10 000, un diplom hag un delwennig arem. E-touez arouezioù-barn ar priz e kaver perzh denelour al levr, ar fed e sikourfe an doujañs a-zivout sevenadur, yezh ha relijion hag ar fed e vefe un testeni eus an amzer vremañ. N'eus liamm ebet etre ar priz-mañ hag an hini anvet Janet Heidiger Kafka Prize a vez roet gant skol-veur Rochester er Stadoù-Unanet.
Rhys ap Gruffudd
E vuhez
Anavet eo evel Yr Arglwydd Rhys (an aotrou Rhys), met marteze eo un anv a voe roet goude e varv, ha breur e oa d'ar briñsez Nest ferch Rhys.
E 1155 eo e teuas da vout mestr Deheubarth. E 1158 e rankas sujañ d'ar roue saoz Herri II (Bro-Saoz), hag a aloubas Deheubarth e 1163. prizoniet e voe Rhys, ha tennet e zouaroù digantañ. A-benn un toulladf sizhunioù e voe laosket da vont ha daskoret e voe un darnig eus e vadoù dezhañ. Emglev a reas Rhys gant Owain Gwynedd ha pa c'hwitas aloubadeg Kembre gant Herri II adarre e 1165 e c'hallas adkavout e zomani penn-da-benn.
Kreeg ar biz
Skrivet e vez gant silabenneg ar c'hreeg.
Kanoe-kaiak
Istor
Ar c'hanoe a deu eus indianed amerika, an erluskerezh hag an hentad a zo graet war e dro gant ar pagailh simpl. Ar c'haiak a zeu eus an Inuited, hag a rae o bigi gant ur framm koad kelc'hiet gant kroc'hen reunig. Da c'houde e vez kavet implijoù nevez gant ar pagailh gant pobloù all evel ar pirogoù e Afrika, ar ski surf e Polinezia. Implijoù disheñvel o deus, treuzdougen festoù hengounel, bigi saveteiñ war lestroù brasoc'h, pourmenadennoù pe sportoù.
A fed poblel, ar c'hanoe-kaiak en deus graet ul lamm bras e fin ar bloavezhioù 70. Er bloavezhioù-se ez eo bet diorroet ar sport-se d'an holl, tu oa neuze amprestiñ bigi, mont d'ober un dro kaiak hep kelenner, e pep korn ar vro. En tarn, ur bern embregerezhioù amprestiñ bigi a zo bet digoret en un nebeud bloavezhioù, deuet e oa da vezan d'ar c'hiz mont d'ober un dro kaiak. An eil lamm bras a zo bet gant soñj ober bigi e polietilen, rak e c'helle neuze an holl prenañ bigi, graet e oa dreist-holl ar bigi se evit mont da c'hoari war an aodoù, kaletoc'h, tost dibosupl da derriñ, ha gwerzhet e veze seurt bigi er stalioù vras.
En dour red, ar genstrivadeg slalom kentañ a vo gwelet e Bro Alamagn e 1939, hag kip ar bed a vo aozet e 1945. Er C'hoarioù Olimpek e vo gwelet ar slalom evit ar wech kentañ e 1972. Ar c'hampionadoù bedel diskennadeg-stêr kentañ a vo e 1959 war ar ster Vezere, e Bro-C'hall.
En dour sioul
An nerzh sach, n'eo ket krouet evel ma c'hallomp krediñ gant an divrec'h, hag a zo implijet evel reizhoù, met gant daou ahel efedus tre ar c'horf : an divc'har hag c'hef. En un doare fonnus, ar jestr a c'hall bezañ rannet e teir lodenn, eo ret lakaat ur pal en dour gant nerzh hag ur c'horn mat, goude eo ret stankañ an divrec'h, kaletaat ar c'hef gant sikour ar c'har eus tu ar bal en dour en ur voutañ ar stank-treid, klasket e vez neuze boutañ al lez hag a fiñvo ar c'hef. Skeudenn implijet gant ar gourdonerien evit diskrivañ fiñvadenn ar pagailh a zo eo ret plantañ anezhi er betoñs ha gortoz e vefe erruet al lestr d'ar memes poent gant sikour ar c'hef hag al lez. A-benn ar fin, ar fiñv diwezhañ a zo uhelaat an ilin evit prientiñ an taol o tont.
Astennadenn
Stummoù ar bigi-flodelloù implijet en dudi a zo dreist-holl ar c'hanoe, ar c'haiak hag ar raft, e danvezioù reut war un eskern pe blastik c'hwezhet. Ar stad azezet er c'hayak ur pe div blas a servij da bleustradeg tud dalchet en o c'heflusk dre eskern traoñ ar c'hein.
Mec'hiko
Orin an anv Mec'hiko
Pa gejas ar Spagnoled gant ar bobl-se ha pa ziskrivjont o yezh, o doa graet evel-just en ur heuliañ reolennoù spagnoleg ar mare-hont. Gant ar yezh nahouatlek ez eus ur soniad /∫/ (evel  chas ) ha taolennet e oa bet ar soniad-se gant al lizherenn x e spagnoleg. Daoust d’an distagadur bezañ kemmet e oa bet miret an x e Mexico evit abegoù etimologel hag istorel, evel ma oa bet graet evit anvioù all, lec'hiennoù pe traezoù, a orin mezoamerikan.
Sarah Bernhardt
Sarah Bernhardt, pe Henriette-Rosine Bernhardt hervez hec'h anv orin, ganet d'an 22 a viz Here 1844 e Pariz, ha marvet eno d'ar 26 a viz Meurzh 1923, a oa ur gomedianez c'hall. Izelvroadez e oa he mamm, Judith-Julie Bernardt (1821-1876). Dianav eo he zad, ha marteze ne oa ket gall kennebeut.
E 1853, d'an oad a nav bloaz, e voe kaset d'ur gouent e Versailhez, ma teskas galleg.
Mec'hiko
Tremen poblañsouriezhel
Buanaet eo kresk ar boblañs etre 1930 ha 1980, gant sifroù en tu-hont da 3%. Doublañ a rae poblañs Mec’hiko bep 20 vloaz ha diouzh al lusk-se ez istimed e vefe 120 milion a annezidi e Mec’hiko a-benn ar bloavezh 2000. Neuze e oa bet krouet Kuzul Broadel ar Boblañs gant ar gouarnamant kevreadel, ha lakaet da gefridi dezhañ sevel politikerezhioù da gontrollañ ar genel ha kas da benn studiadennoù war boblañs ar vro. Efedus e oa bet an darbaroù-se ha koazhañ en doa graet feur kreskiñ ar boblañs betek 1,6% etre 1995 ha 2000. E 2005 e oa 103 milion a annezidi e Mec’hiko.
Divaeziañ ha kêriekaat
E penn kentañ ar c’hantved e veve 90% eus an dud war ar maez. E niveradeg 1960 e teuas poblañs ar c’hêrioù da vezañ ar muiañ-niver evit ar wech kentañ gant 50,6% eus poblañs Mec’hiko o vevañ e kêrioù bras pe vrasoc’h. An dregantad a dud a oa o chom en o stad c’henidik e 1895 a oa 96,6%, goude ma oa 80% eus ar Vec’hikaned o chom en ur Stad estreget an hini ma oant bet ganet e 1950.Dre ar sifroù-se e c’haller meizañ anadenn an diorren greantel e kêrioù Mec’hiko hag an divaeziañ zo liammet outañ. Hiziv an deiz e kendalc’h ar Vec’hikaned da vezañ prest da zilojañ e diabarzh ar vro, dreist-holl eus an eil kêr d’eben. Koulskoude e c’haller lavaret eo echu da vat an divaeziañ a-vern a oa bet en dekvloaziadoù kent.
Ionia
Orin
Dizalc'h e oa pep kêr, pep a c'houarnamant dezho, pep a aozadur kevredigezhel, met an hevelep emdroadur a voe dezho: war-zu an tiranterezh e trojont holl, evel kêrioù all Hellaz, dezho ar memes sevenadur, goude ma save bec'h alies etrezo, diwar-benn o harzoù peurvuiañ.
Louergad
Boul Kervikael
Meurvaen galian eus Oadvezh an houarn.
Mouden Penn ar stang
anvet « tumulus an Dosenn », 114 m (?) uhelder. Bet enrollet ar 27 Ebrel 1946
Mec'hiko
Deskadurezh
An div skol-veur bublik mec’hikan anavezetañ eo Skol-veur Vroadel Emren Mec’hiko (UNAM), bet fontet e 1551, hag an Ensavadur Liesteknik Broadel (IPN). Brudet-kaer int o-div en Amerika latin a-bezh. Hiziv an deiz, lod skolioù-meur prevez zo ken brudet hag ar skolioù-meur publik, ha muioc’h c’hoazh a-wechoù. An teir skol-meur brevez pennañ brudet er bed a-bezh eo Ensavadur Teknologel Studioù Uhel Monterrey (ITESM), Ensavadur Teknologel Emren Mec’hiko (ITAM) hag ar Skol-veur Iberamerikan. Ar skolioù-meur-se o deus kresket kalz ha skoulmet o deus darempredoù gant ar skolioù-meur estren brudetañ.
Eil milved kt JK
../.. | | Eil milved kt JK | | ../..
Berta
Berta zo
Arzano
<HR noShade>
Sinclair Lewis
Sinclair Lewis zo ur skrivagner amerikan ganet er Minnesota e 1885 ha marvet e Roma e 1951. E-touez e oberennoù emañ Elmer Gantry, berzet er Stadoù-Unanet goude e embannadur e 1927. Aet eo gantañ priz Nobel al lennegezh e 1930.
Illinois
Illinois (distagadur saoznek : ) — ne vez ket distaget an s dibenn), a zo unan eus an 50 stad a ya d'ober Stadoù-Unanet Amerika. An anv a zeu eus ar boblad amerindian Illinois a oa o vevañ el lec'h-se. Springfield eo ar gêrbenn, met Chicago eo ar gêr vrasañ, lec'hiet eo homañ er biz, ur bempvedenn eus boblañs ar stad a gaver er gêr-se.
Pig-spern c'hris
Ar big-spern c'hris (liester : piged-spern gris) a zo un evn kigdebrer, Lanius excubitor an anv skiantel anezhañ.
Gwazh (dour)
thumb|250px|Yellow River e Kontelezh Marshall, [[Indiana (SUA).]]
Eugene O'Neill
Ur saver pezhioù-c'hoari amerikan eo Eugene O'Neill, bet ganet e New York d'ar 16 a viz Here 1888 ha marvet e Boston d'ar 27 a viz Du 1953.
Torah
An Torah (hebraeg: "Deskadurezh", "Kelenn", "Lezenn") en deus meur dalvoudegezh, da gentañ "Pemp Levr Moizez" diwar 24 levr an Tanac'h (Bibl ar Yuzevien), a anavezer ivez dindan an anv Torah dre skrid. Gant lod e talvez ivez an istor kontet er 24 levr betek fin an Tanac'h ha gallout a ra talvezet ivez holl gelennadurezh yuzev, eus an testennoù betek al lennegezh rabinek, ar pezh a anver Torah dre gomz. E-kreiz an holl dalvoudegezhioù-se emañ ar mennozh ez eus en Torah orin ar bobl yuzev, penaos int bet krouet gant Doue, o diaezamantoù hag o emglev gant Doue, a zo un doare-bevañ a bled gant redioù moral hag etik e stumm ul lezenn relijiel ha keodedel (halac'ha).
Mec'hiko
Relijion
Ar muiañ-niver eus ar Vec’hikaned (89%) zo katolik ha 6% zo protestanted, e kêr Vec’hiko dreist-holl. Abaoe kantvedoù emañ ar yuzevegezh e Mec’hiko. Hiziv an deiz e konter etre 45,000 ha 60,000 a yuzevien e Mec’hiko. Bihan eo an niver a vuzulmaned ha kavet e vezont dreist-holl e kumuniezhoù an enbroidi eus broioù muzulman. Un niver bihan a henvroidi eus Chiapas zo troet ouzh an islam. E 1991 e paouezas hengoun enepkloer ar vro pa voe daskemmet ar vonreizh a-benn reiñ ur statud lezennel d’an ensavadurioù relijiel, hag aotren ar skolioù-parrez peurgetket. Gwerc’hez Guadalupe eo patromez Mec’hiko. Ur gwir gehelerezh zo eviti e Mec’hiko evel e kalz broioù eus Amerika latin. Hervez an denoniour Eric R. Wolf eo Gwerc’hez Guadalupe un arouez hag a liamm ar familh, ar politikerezh hag ar relijion, amzer dremenet an trevadenniñ hag an amzer vremañ, gant perzhioù henvroat, spagnol ha mec’hikan. Ur benniliz vodern zo bet savet gant ar Vec’hikaned da enoriñ anezhi tost d’al lec’h ma oa en em ziskouezet. 14 milion a weladennerien a vez degemeret er monumant katolik-se bep bloaz.
Iolo Morganwg
Krouet en doa un usvedoniezh diazezet war ar « c'helc'hioù kengreizek » a ya eus ar bed all (Annwn) da Abred, Ceugant ha Gwynfyd (ar Bed Gwenn, ar Baradoz).
Falsskridoù
<!--
Ei waith llenyddol
Mae'r rhan fwyaf o lawysgrifau a llyfrau Iolo yn cael eu diogelu yn y Llyfrgell Genedlaethol yn Aberystwyth ers 1916.
Levezon
E-pad kant vloaz goude e varv, e 1826, e veze milliget anv Iolo Morgannwg. Hiriv eo deuet da vout un haroz broadel.
SQL
Stumm hag arc'hadoù SQL
Gallout a reer kevanaat ar rekedoù SQL e-barzh goulevioù skrivet war-bouez aregoù arall evel da skouer C pe PHP pe kas rag-eeun rekedoù SQL d'ar RASV (Reizhiad Ardeiñ ar StlennVon). Da zeraouiñ e c'heller diverrañ luniad an delvan daveaduriek en ur iskouniañ e urzhaz : rezoù ha bannoù e endalc'h an taolennoù, taolennoù e endalc'h ar selled pe goulun ergrafañ, selledoù ergrafañ e endalc'h ar rollad ha rolladoù e endalc'h ar stlennvon.
Da skouer, evit krouiñ un daolenn oc'h enderc'hel roadennoù a-zivout levrioù ul levraoueg : Gallout a reer sellout ouzh taolennoù gant an arc'had CREATE VIEW. Evit daskemmañ un daolenn e reer gant ALTER TABLE, evit dilemel anezhi : DROP TABLE.
Tir (Fenikia)
Div lodenn a ya d'ober Tir. An eil, anvet "Tir gozh", zo ur c'hreñvlec'h war an aod, un tamm war an uhel, hag eben, ar gêr nevez, savet war un enezennig roc'hellek, war-dro ur c'hilometr diouzh an aod ha stag outi dre ur chaoser. Ul lec'h galloudus-kenañ eo bet.
Savidigezh
Kavet e vez anv eus Tir war monumantoù ken abred ha -1500; diouzh Herodotos e vije bet savet e-tro -2700. Dave a ra Philo eus Byblos (en Eusebius) da aotrouniezh kozh Sanchuniathon a verke e oa bet annezet kêr da gentañ gant un Hypsuranius bennak. Lavaret e vez e oa dediet labour Sanchuniathon da "Abibalus roue Berytus" -- marteze a-walc'h an Abibaal zo bet roue Tir.
Henamzer
Diazezet mat eo berzh Tir dija da vare beli Egipt e deroù oadvezh an arem. He mad a denn kêr eus diskar impalaeriezhioù bras an trowardroioù ha dont a ra da vezañ kêr-benn genwerzhel reter ar mor Kreizdouar.
En Henamzer e oa eus Tir kreizenn an eskemmoù kenwerzhel. En he sanailhoù divent e veze stoket an holl varc'hadourezh eskemmet etre bedoù ar reter hag ar c'hornôg. Marc'hadourien Tir eo bet ar re gentañ o krediñ merdediñ da vat war ar mor Kreizdouar. Trevadennoù zo bet krouet ganto war an aodoù ha war inizi nes ar Mor Egea e Gres war aod hanternoz Afrika ha, pelloc'h, e Sikilia ha Korsika, e Spagn e Tartessus ha, pelloc'h c'hoazh, en tu all da golonennoù Herkul (strizh-mor Jibraltar) e Gadeira pe Gades (Cádiz)" (Profed Izaia).
Akrotiri ha Dhekelia
Istor
Krouet e voe an diazezlec'hioù dreist e 1960 gant feur-skrid diazezadenn pa zegemeras Kiprenez, un drevadenn saoz betek-hen, he frankiz. C'hoantaat a rae ar Rouantelezh Unvanet mirout kontrol an diazezlec'h rak gwarantiñ a rae an dra-se e c'hellfe kenderc'hel d'o implijout, dreist-holl da herberc'hiñ ar RAF Akrotiri. Ur pouez strategel bras o deus an diazezlec'hioù abalamour d'o lec'hiadur e reter ar Mor Kreizdouar, tost ouzh Kanol Suez hag ar Reter Krenn.
E miz Gouere 2001 e oa manifestadegoù dirak an diazezlec'hioù a-enep staliadur ur skigner. Aon o doa ar vanifestourien e vefe arvarus evit an annezidi hag ar vuhez ouez.
Samaritaned
Yezhoù
Dre vras, e vez komzet arabeg gant Samaritaned Nablous ha hebraeg gant re C'holon. Hebraeg ar Samaritaned, skrivet gant al lizherenneg samaritanek, a vez implijet evel yezh al liturgiezh gant an daou strollad. Betek an e oa ar mehri pe aramaeg ar Samaritaned yezh pemdeziek ar feizidi samaritan.
Hannover
Gevellañ
Gevellet eo Hannover gant :
Tu-skoazell
N'eo ket rener yezhadurel ar frazenn (X) graer yezhadurel an ober (Y) displeget gant ar verb (Z), dre ma ne vez ket kaset da benn ober ar verb gantañ war-eeun.
Breizh Kernow
Breizh Kernow 'zo ur festival bihan a vez e Brandevi, kostez Gregam,(e-kichen Santez-Anna-Wened).
Basseux
Monumantoù ha traoù heverk
.
Bertrada Laon
Buhez
Maer ar palez e oa Pepin Grenn pa glevas komz eus merc'h Caribert, ha ne oa nemet meuleudi diwar-benn he c'hoantiz hag he deskadurezh. Bloaz warn-ugent e oa pa voe pedet da zont davet Pepin e 741. Dont a reas da vezañ e serc'h, pa oa dimezet Pepin gant ur briñsez all, ha pemp bugel dezho.
Sioul ha diglod e varvas Bertrada Laon en he 63 bloavezh d'an 23 a viz Ebrel 783 e Choisy-au-Bac e-tal Compiègne.
Lennegezh
Gant Bertrada e voe awenet ar barzh Adenet le Roi (~ 1240-1300), a skrivas e-tro 1274 ar ||kurwerz|gurwerz]] Li roumans de Berte aus grans piés, a voe hep mar ar gurwez kentañ a voe moullet e Bro-C'hall.
Konrad III Bourgogn
Dimeziñ kentañ
Dimeziñ a reas da Matilda Bro-C'hall, merc'h da Loeiz IV Tramor, roue Bro-C'hall, ha Gerberga Saks. Pemp bugel da vihanañ o doe:
Sonerezh hengounel Breizh
Istor ar sonerezh
E-pad pell, sonerezh Breizh a oa dispartiet etre teir lodenn ar sonerezh evit ar festoù hag evit dañsal (Kann-ha-Diskan, heuliadoù dañs), sonerezh dous (meuleudioù, gwerzioù, ha kanaouennoù martolod) ha sonerezh ar relijion (kantikoù brezhoneg). Ar sonerezh ha zo merket gant ar lec’hioù (Parroz, Keriadenn, Bro Fañch, Bro Sizun, Bro Fisel …), hag ivez gant ar rannadennoù yezh e Breizh Uhel (e-lec’h ma ‘vez komzet gallo) ha Breizh Izel (e lec’h ma vez komzet brezhoneg). O tigreskiñ abaoe ar 1añ Brezel Bed, ar sonerezh a zo oc'h en em adnevezañ en eilvet lodenn eus an XXvet kantved. Etrezek an traoù nevez-mañ ez eus tu zo menegiñ :
Poent tric'hement
Poent tric'hement an dour
Poent tric'hement an dour a vez implijet evit termenañ ar c'helvin, unanenn SI an temperadur termodinamikel. Un termenadur kentoc'h eget ur c'hementad muzuliet eo an niver roet evit temperadur poent tric'hement an dour.
Hans Fallada
Buhez
Rudolf Ditzen a voe ganet d'an 21 a viz Gouere 1893 e Greifswald, en ur familh en hec'h aez. A-hed e yaouankiz e voe start an darempredoù gant e dad, dre ma felle dezhañ e teufe e vab da vezañ barner. Meur a wech e tilojas ar familh : da Verlin e 1899 ha da Leipzig e 1909.
Sonerezh hengounel Breizh
Istor ar sonerezh
•	Krouidigezh embregerezhioù ispisialiset e-barzh dastumadeg ar sonerezh hag ar c'hanaouennoù hengounel (Dastum), e-barzh ar c’hanañ (Kan ar Bobl), ar sonnerezh-benveg (BAS pe "Bodadeg ar Sonerion") pe an dañs (Kendalc'h ha War 'l leur) •	Ar c’hentañ festoù-noz e salioù, festoù aozet diouzh noz evit dañsal dansoù hengounel.
Bernikia
Rouantelezh Northumbria
Mab-bihan, Æthelfrith Northumbria, an hini a unanas Deira gant e rouantelezh dre nerzh war-dro ar bloaz 604. Ren a reas en div rouantelezh (unanet en un Northumbria) ken e voe faezhet ha lazhet gant Raedwald of East Anglia ( hag en devoa roet bod da Edwin, mab da Ælle, roue Deira) war-dro 616. Edwin an hini a voe lakaet da roue neuze.
Da gentañ e stourmas Edwin ouzh repuidi Bryneich aet da chom da rouantelezh Gododdin. Goude e aloubas rouantelezh Elmet, ur rouantelezh vrezhon er vro a zo bremañ West Riding of Yorkshire, e-kichen Leeds, pezh a reas dezhañ ober brezel da Gembre ivez.
Philippsburg
A-raok 1632 e oa anvet Udenheim.
1159
Diwar-benn bloavezh 1159 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Tiegezh Medici
Orin
Meur a vojenn zo. Hervez Cosimo il Vecchio e vije bet un hendad apotiker, hag anezhañ e teufe an anv Medici, un anv hag a dalvez kement ha "mezeien" en italianeg.
1158
Diwar-benn bloavezh 1158 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Idoueg
Ur yezh sinek-tibetek eus isskourr ar yezhoù tanek eo an idoueg (idu, chulokata, midhi, midu pe yidu luoba hag anavezet ivez evel khoba e Sina) komzet gant tro-dro da 8 569 den (1981) en Assam ha Kornôg Bengal en India hag e Tibet. Tost eo d'an digaroeg.
Kitesurf
Ar rekordoù
An 18 a viz gwengolo 2008, e-pad an "Luderitz Seed Challenge "e Namibia e teuas ar c'hitesurf da vezañ ar benveg dre lien ar primañ war an dour. Ar "World Sailing Speed Record Council" a voe a-du da desteniañ rekord an amerikan Robert Douglas gant un tizh a 48,84 skoulm (92,30 Km/e). Un nebeud devezhioù goude, d'an 3 a viz here 2008, e oa graet gwelloc'h c'hoazh gant ur Gall anvet Sebatien Cattelan an hini kentañ a dremenas dreist da 50 skoulm (93.08 Km/e). An deiz war lerc'h ar Gall Alex Caizergues a yae dreist d'ar rekord-mañ gant 50.57 skoulm (93.66 Km/h), d'ar 4 a viz here 2008.
Bernikia
Rouaned Bernikia
Dindan Deira 616 - 633
Owain mab Urien
Owain en istor
Owein a vije bet tad da Sant Kentigern, ha mamm ar sant a vije Denw, merc'h "Leuddun", a greder e oa Lot Luwddoc roue Lothian, a zo breur-kaer Arzhur hervez ar vojenn.
Istor Brezel Peloponnesos
Rannoù
Evit an amzeroniezh ez eus teir lodenn en oberenn:
Owain mab Urien
Mojenn
Anezhañ e teu an anv Ywain (pe Yvain, Ewain, Uwain), e-barzh romant Chrétien de Troyes, le chevalier au lion.
Pempoull
Dont da Bempoull
Eus Sant-Brieg ez eer da Bempoull: Eus Gwengamp ez eer da Bempoull:
Istor Brezel Peloponnesos
Ul levr a-bouez
Adalek neuze e krogas da skrivañ e levr.
Mahmoud Abbas
E engouestl
E-pad ar bloavezhioù 1960, 1970 ha 1980, e heuilh Yasir Arafat d’al lec’hioù ma’z a d’an harlu. Sellet e vez outañ evel un den moder. Tostaat a ra kuzhmuz d’an tu kleiz israelat hag enebiñ ouzh paotred ar penn pellañ el luskadoù palestinat. Lavaret a ra Mohammed Daoud Odeh, anezhañ aozer ar skrap gouestlidi israelat e-pad C’hoarioù olimpek München e 1972, e oa tapet rouestlet Abbas en afer-se.
Bloavezhioù 1990
E-pad ar bloavezhioù 1990, gant skoazell Yasir Arafat, e ra Mahmoud Abbas an difraeoù evit reiñ lañs d’an emzivizoù kuzh etre ADP hag Israel hag a zisoc’ho war emglevioù Oslo : D’an 13 a viz Gwengolo 1993 e sin an emglevioù peoc’h. War e zistro da Balestina e 1995 e teu da vezañ Pennskretour an aozadur.
Karv
Ar c'harv ruz eo ar spesad anavezetañ e Breizh.
Ernest Hemingway
Yaouankiz
Studiañ a reas Hemingway en "Oak Park and River Forest High School" eus miz Gwengolo 1913 betek miz Even 1917. Barrek-kenañ e oa both academically and athletically. Boksiñ a rae, c'hoari a rae ar mell-droad amerikan, ha donezonet-kenañ e oa er c'hentelioù saozneg. Prenañ a reas skiant da gentañ o skrivañ evit Trapeze ha Tabula (Kazetenn ar skol ha levr ar bloaz) en e vloavezh kentañ, ha goude se evel embanner e-doug e vloavezh senior. A-wezhioù e skrive dindan an anv-pluenn "Ring Lardner, Jr.", un taol-lagad d'e haroz lennegel Ring Lardner.
Brezel Bed kentañ
Ar soudarded a gejas gante da-c'houde ne skañvjont ket e euzh. Unan anezhe, Eric Dorman-Smith, a zibunas da Hemingway unan eus gwerzennoù Herri IV gant Shakespeare : "Dre ma le, ne ran ket forzh ; un den ne c'hall mervel ken ur wezh ; ur marv a zleomp da Zoue ... ha ra c'hoarvezo e-giz ma tigouezho, hemañ hag a varv ar bloaz-mañ zo kuitez ar bloaz goude, (Hemingway, diouzh e du, a venegas ar werzenn-se e The Short Happy Life of Francis Macomber, unan eus e istorioù berr brudet a c'hoarvez en Afrika). Da Hemingway, en doa lavaret d'ur soudard un dro bennak, "troppo vecchio oc'h evit ar brezel-se.", e respontas ar gwaz 50 vloaz : "Gallout a ran mervel kenkoulz ha kement gwaz .".
Romantoù kentañ hag oberennoù abred
Goude ar brezel e tistroas Hemingway da Oak Park. E 1920 e tiannezas d'ur ranndi, 1599 Bathurst Street, anavezet hiziv evel The Hemingway, e karter Humewood-Cedarvale e Toronto, en Ontario. Kavout a reas labour eno er gazetenn anvet Toronto Star. Dont a reas da vezañ mignon d'ur c'hazetenner all eus ar Star, Morley Callaghan. Kroget e oa Callaghan da skrivañ istorioù berr d'ar mare-se ; o diskouez a reas da Hemingway a brizas kalz anezhe. Tonket e oa dezho en em gavout adarre e Pariz diwezhatoc'h.
Komañs a reas esped lennegel Hemingway er Stadoù-Unanet gant embannadur ar c'helc'hiad istorioù berr In Our Time, e 1925. An arvstoù a yae neuze d'ober etrerannbennadoù ar stumm amerikan a oa bet embannet en Europa da gentañ gant an anv in our time (1924). A-bouez e oa bet an oberenn-se evit Hemingway, rak diskouez a rae dezhañ en-dro e c'halle bezañ degemeret e c'hiz izekour da skrivañ gant ar gumuniezh lennegel. "Big Two-Hearted River" eo istor brudetañ an dastumad. E miz Ebrel 1925, div sizhun goude ma oa deuet er-maez The Great Gatsby, e kejas Hemingway gant F. Scott Fitzgerald en Dingo Bar. Fitzgerald ha Hemingway a zeuas da vezañ mignoned vras da gentañ, hag alies e komzent hag e event asambles. Eskemm a raent o dornskridoù alies, ha Fitzgerald a reas kalz evit esped Hemingway hag embannadur e gentañ dastumad istorioù, daoust ma teuas o mignoniezh da vezañ klouaroc'h diwezhatoc'h ha ma kevezjont muioc'h etreze.
Torah
Implij lidek
Alies e wisker an Torah gant ur sash, ur golo gwiadet a-ratozh, klinkadurioù a-bep seurt, hag ur c'hKeter (ur gurunenn) met cheñch-dicheñch e vez ar c'hustumoù diouzh ar sinagogenn. An dud a chom en o sav diouzh boaz e doujañs d'an Torah pa vez kaset dre an arvesterien da vezañ lennet, met azezañ a c'hellont ober e-pad al lennadenn.