cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bingo (kanaouenn)
Komzoù
There was a farmer had a dog, and Bingo was his name-o. (clap)-(clap)-N-G-O (clap)-(clap)-N-G-O (clap)-(clap)-N-G-O And Bingo was his name-o.
Istor
The farmer's dog leapt over the stile, his name was little Bingo, the farmer's dog leapt over the stile, his name was little Bingo. B with an I — I with an N, N with a G — G with an O; his name was little Bingo: B—I—N—G—O! His name was little Bingo.
Chloropicus xantholophus
Annez
Kavout a reer ar spesad en Afrika, en un takad hag a ya eus mervent Kameroun da greisteiz Soudan, Ouganda, kornôg Kenya ha gwalarn Angola.
Dendropicos elachus
Annez
Kavout a reer ar spesad er Sahel (eus mervent Maouritania da Gambia/Senegal, Tchad ha kornôg-kreiz Soudan).
Rummadoù bannoù-treset stag ouzh ar Vojenn Arzhuriek
Rummad "Lancelot"
3 levrenn bet embannet
Penedès
Penedès zo ur rannvro istorel e Katalonia. Rannet eo etre komarkoù Alt Penedès, Baix Penedès ha Garraf.
Wibrin
Wibrin a zo ur gumun a-wechall eus Belgia e proviñs Luksembourg. Ur rann eus kumun Houffalize eo bremañ.
Ent
Oadvezh kentañ
N'anavezer hogos netra eus deroù istor an Ented. Goude d'ar Gorred bezañ lakaet da gousket gant Eru da c'hortoz donedigezh an Elfed, ar Vala Aulë a gomzas anezhe d'e wreg Yavanna "karerez an holl draoù a gresk dindan an douar". Respont a reas : "O annez a refont en douar, ha ne daolint ket evezh ouzh an traoù a gresk hag a vev war-c'horre an douar. Meur a wezenn a c'houzañvo krog o houarn didruez ". Hag hi ha mont davet Manwë ha goulenn digantañ gwareziñ ar gwez, ha meizañ a rejont neuze e oa an Ented, ivez, ul lodenn eus Son krouidigezh ar bed. Yavanna a lavaras neuze da Aulë, "Ra ziwallo da vugale bremañ ! Rak ur galloud a vo er c'hoadoù a vo dañjerus evite dihuniñ e gounnar." Graet e vez "maeserien ar gwez" eus an Ented. Diwezhatoc'h, pa oa bet kannet ur bagad Korred o tistreiñ eus preizhadenn Doriath gant Beren Erchamion hag ur bagad Elfed c'hlas, e tec'has ar Gorred er c'hoad, ha maeserien ar gwez a reas ar pezh a faote kuit na achapfe nikun anezhe.
Hent-houarn Bourc'hnevez-Raez Les Sables-d'Olonne
Al linenn Hent-houarn Bourc'hnevez-Raez Les Sables-d'Olonne a oa ul linenn hent-houarn etre Bourc'hnevez-Raez e Bro-Naoned hag e departamant al Liger-Izelañ e Breizh ha Les Sables-d'Olonne e departamant Vande e Bro-C’hall.
Dendropicos stierlingi
Dendropicos stierlingi a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Oktoberfest
Mont en-dro
Ur fest poblek ha hengounel eus Bavaria eo Oktoberfest, ma teu familhoù en o fezh. Gwerzhet e vez bier e teltennoù kinklet ha savet a-ratozh, hag ivez er Biergarten tro-war-dro. Servijet e vez ar banneoù bier e chopinoù 1 litrad anvet Maß (nemet ar bier gwenn (Weißbier) : 0,5 litrad). Ouzhpenn evañ e vez kinniget boued a bep seurt : kig-yar, kig-moc'h rostet (Schweinsbraten ha Haxn), krazadennoù pesked (Steckerlfisch), silzig, pretzel, malachoù avaloù-douar pe bara (Knödeln), toazennoù gant fourmaj (Käsespätzle), gwastilli avaloù-douar (Reiberdatschi), kaol (Sauerkraut, Rotkraut) ha meuzioù arouezius eus Bavaria evel Obatzda (ur meskaj amann ha fourmaj druz ha leun a spisoù) ha Weisswurst (silzig gwenn). Kezeg-koad a zo ivez, ha lazioù-seniñ a ginnig tonioù bavarian hengounel hag ivez sonerezh etrebroadel.
Veniliornis chocoensis
Veniliornis chocoensis a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
John Ingleby (livour)
Pa varvas e 1808 e voe skrivet e rolloù an iliz-parrez e laboure evel "limner", da lavaret eo ul livour hag a rae skeudennoù bihan, ha gounit a rae e vuhez diwar an dra-se.
Emgann Austerlitz
Emgann Austerlitz, anvet ivez Emgann an tri impalaer, a oa bet stourmet d'an 2 a viz Kerzu 1805. Unan eus an emgannoù brasañ ha pouezusañ e Brezelioù Napoleon eo ha gwelet e vez evel trec'h bravañ Napoleon Iañ, rak an arme c'hall he devoa trec'het garv ul lu kalz galloudusoc'h, Rusianed hag Aostrianed renet gant an impalaer Aleksandr hag an impalaer Frañsez II. An emgann a oa bet stourmet nepell diouzh kêr Austerlitz en impalaeriezh aostrian (Slavkov u Brna er Republik Tchek bremañ). Emgann Austerlitz en devoa degaset ur fin trumm da Vrezel an trede kengevread, gant skrid-emglev Pressburg sinet gant an Aostrianed e fin ar miz.
Emgann Pelekanon
Emgann Pelekanon pe emgann Pelecanum a voe un emgann etre an 10 hag 11 a viz Even 1329. An nerzhioù a gemere perzh ennañ a oa soudarded Impalaeriezh Bizantion, en un tu, gant an Impalaer Andronikos III Palaiologos en o fenn, hag en tu all ul lu otoman renet gant Orhan I. Lu Impalaeriezh roman ar Reter a voe trec'het gant un niver uheloc'h a enebourien ha gant kadoniezh vrezel an Otomaned.
Herta Müller
He buhez
Izili ensavadur Nobel a roas priz Nobel al lennegezh dezhi e 2009, peogwir e kave dezho he doa "taolennet gweledvaoù an digenvez dre breder ar sevel barzhonegoù hag eeunded ar c'homz-plaen."
George Vancouver
George Vancouver (22 a viz Mezheven 1757 - 10 a viz Mae 1798) a oa ur moraer saoz en doa ergerzhet aodoù reter Norzhamerika.
Kerc'heiz agami
Annez
Bevañ a ra al labous dre-holl en Amazonia hag etrezek an hanternoz betek proviñs Veracruz (Bro-Vec'hiko).
Lucy Vidal
Lucila Mercedes Vidal Luque, bet ganet e Valledupar d'ar 17 a viz Genver 1966, anavezetoc'h evel Lucy Vidal, zo ur ganerez vallenato, un doare sonerezh eus aod karib Kolombia.
Kreizenn nukleel Chinon
Kreizenn nukleel Chinon zo ur greizenn nukleel c'hall e kember ar stêrioù Liger (lez kleiz) ha Vienne (lez dehou), dirak gwinieg Bourgueil (lez dehou al Liger).
Gang
Ur gang a vez graet eus ur vandenn tud gant ur sevenadur ha talvoudegezhioù boutin ganet dre al liammoù etre an izili hag an endro sokial ha kêrel lec'h ma vev izili ar gang. Kaoz a vez eus un aozadur torfed kenaozet. Unan eus ar perzhioù anatañ d'ur vandenn a vez an aesamant da implij ar feulster a-enep ar vandennoù all met ivez a-enep an dud dre vras gant ar c'hoant da ledanaat o tiriad pe da vrasaat o galloud. Kemer a ra perzh ar vandennadoù e obererezhioù torfedus ha gant un donder disheñvel. An anavezadenn gant izili ar vandenn pe gant izili ar vandennadoù all a vez alies gant un tro en toull-bac'h hag ar sokializadur d'an ezel a vez dre tremen dre an toull-bac'h: an den a dap deskamant bed an torfedoù hag a-wechoù a zeu da vezañ penn d'ur vandenn dre bezañ bet toullbac'het. Lod bandennoù pe gang a gan en toullioù-bac'h.
Kreizenn nukleel Civaux
E 2018 e voe embannet gant an ASN (Aozadur gall evit ar Surentez Nukleel) e oa bet kavet fallaennoù e kreizennoù Chooz adal 2015 ha Civaux adal 2016, hag e oant bet kempennet. E 2019 ez eus kaoz e ve saotret ar stêrioù Vienne ha Liger gant distaolioù tritiom eus kreizenn Civaux hag eus ar re all savet war ribl al Liger.
Istor Hungaria
Impalaeriezh Aostria-Hungaria
E 1866 e voe faezhet Aostria gant Prusia ha neuze e rankas an impalaer, gwanoc’h, degemer un emglev e 1867, da ober eus an impalaeriezh un unaniezh div vro bar, Aostria-Hungaria.
E-barzh Hungaria e oa estreget hungaregerien avat ha ne oa ket gwall laouen ar pobloù all (Slovaked, Kroated, Roumaned) o rankout plegañ dirak o mistri nevez ha bezañ hungarekaet.
Dube tarroz
Boued
Bevañ a ra diwar c'hreun dreist-holl.
Alfonso XII Spagn
Dimeziñ ha bugale
Besterd ivez en doe gant ar c'hoariganerez Elena Sanz:
Sikofant
Gerdarzh
Koulskoude e ranke bezañ difennet peogwir e veze flatret ar re a werzhe gant ar sikofant, a oa deuet da vezañ un tamaller a vicher, gaouiad ivez. Bevañ a rae diwar flatrañ an oberoù e-maez al lezenn, ha bodenn dezhañ a veze roet gant ar stad. Pa c'houneze e brosez e reseve war-dro an hanter eus priz an telloù-kastiz paeet gant an dud kondaonet.
Yezh
Hiriv e kaver ar ger sikofant bepred e gresianeg hag e galleg, gant ur ster all avat, pa dalvez kement ha flatrer, e-skoaz e saozneg e talv kement ha lip revr.
Neizh
Un neizh zo ur gwasked aozet gant an evned evit lakaat o vioù ha magañ o evnedigoù. Graet e vez an neizhoù gant bleñchoù, geot, delioù, pri ha pluñv.
Ar goukoug a zo brudet da zozviñ e neizhoù evned all.
Media Player Classic
Ar meziant a vez gwellaet dre kumuniezh ar forom Doom9. Div skourr a kaver hiziv a-fed gwellaat ar meziant: ar Media Player Classic - Home Cinema (MPC-HC) hag ar Black Edition (MPC-BE).
Dendrocopos assimilis
Dendrocopos assimilis a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Levr divyezhek
Ul levr divyezhek zo ul levr ennañ ar memes danvez e div yezh disheñvel, ar yezh orin hag un droidigezh peurliesañ.
Kudon lore
Boued
Bevañ a ra diwar frouezh, broñsoù dreist-holl ha bleuñv, greun gwech ha gwech all.
Saints Row (heuliad c'hoarioù video)
E 2008 e oa bet embannet an eil tamm d’an heuliad anvet Saints Row 2, degemeret e oa bet mat evel an hini gentañ d’an heuliad ha berzh mat a reas da geñver gwerzh betek muioc’h c’hoazh evit e hendad. An trede lodenn d’an heuliad anvet, Saints Row: The Third a oa bet embannet d’ar 15 a viz Du 2011. Ar pevare tamm, Saints Row IV a zo bet embannet d’an 20 a viz Eost 2013, gant un ouzhpennadur doare standalone anvet Gat out of Hell embannet d’an 20 a viz Genver 2015 e Norzh-Amerika ha d’an 23 a viz Genver 2015 en Europa. E miz Gwengolo 2013, an Heuliad c’hoarioù video Saint Row a oa bet gwerzhet ouzhpenn da 13 million skouerenn, ar pezh a lak an heuliad da vezañ unan eus ar re gwerzhet ar muiañ e bed ar c’hoarioù video. Alies e vez keñveriet gant an heuliad c’hoarioù video Grand Theft Auto (GTA).
Veniliornis maculifrons
Veniliornis maculifrons a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Yvonne
Orin
Savet diwar Yvon, furm gallekaet al latin Ivo/Ivonis, bet istimet "brezhonekoc'h" eget ar furm all Yves a-hed an.
Fregatidae
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe ==
Yvon
Yvon zo un anv-badez gallek, stankik e Breizh, ha deuet da vout anv-tiegezh.
Brud
Roet e veze an anv en hag en ; war zisteraat ez a e vrud abaoe 1948, pa oa bet ouzhpenn 1300 bugel anvet Yvon.
Penniliz Intron-Varia Gelwenn
Penniliz Intron-Varia Gelwenn a zo ur chapel bet savet tro 1476 e kêriadenn Kelwenn e Gwern. Eno e kaver ivez ur feunteun eus ar kantved hag ur Scala Sancta bet savet er  kantved.
Johnny Albino
Johnny Albino a oa anv-micher ar c'haner puertorikan Juan Antonio Albino Ortiz (* Yauco, 19 Kerzu 1919 – † NewYork, 7 Mae 2011). Seniñ ha kanañ a rae pa oa yaouank, ken na eas da soudard el lu stadunanat en Eil brezel-bed, ma savas ul laz pevar soner da ganañ evit ar soudarded all. E 1946 e savas ul laz tri soner, ha diwezhatoc'h e kanas gant an  Trio San Juan (San Juan eo kêr-benn Puerto Rico) a voe brudet mat.
Maraton (sport)
Mil vrudet eo maraton ar C'hoarioù olimpek hañv (bep pevar bloaz), hini Kampionadoù atleterezh ar bed (bep eil bloaz) ha reoù ar World Marathon Major (bep bloaz) : Maraton Boston, Maraton Londrez, Maraton Berlin, Maraton Chicago ha Maraton New York.
Porched:Alamagn
Pennadoù nevez
Nordkirchen, Fedor von Bock, Wilhelm Falley, RFB X-114, Stefan George, Martin Bormann, Julius Evola, Arthur Moeller van den Bruck, Mervent Afrika Alaman, Kurd Lasswitz, Lenn Laach
Maraton (sport)
Ar maraton a-vremañ
Redet e vez ar maraton e dibenn ar C’hoarioù olimpek, d’an deiz diwezhañ diouzh boaz, ar pezh a ro tro d’an teir medalenn diwezhañ da vezañ deroet e-kerzh al lid-klozañ, dirak an holl atleterien bodet a-benn an degouezh.
Rekordoù
Dalc'het eo rekord ar bed – 2e03'38 – gant ar reder kenyan Patrick Makau abaoe ma voe pilet gantañ e Maraton Berlin d'ar 25 a viz Gwengolo 2011.
Gant ar Breizhveuriad Fauja Singh eo dalc'het rekord ar bed evit un den ouzhpenn 90 vloaz. D'e 92 vloaz, e 2003, e oa aet betek penn ur maraton e Toronto e 5e40'1. D'ar 16 a viz Here 2011, e Toronto ivez, e teuas da vezañ kentañ kantvloaziad oc'h echuiñ ur maraton en 8e25'16. E 1997, ar rederez amerikan Mavis Lindgren a ziazezas ar rekord evit ar merc'hed ouzhpenn 90 vloaz en 8e53'8, e Portland (Oregon).
Dario Franchitti
George Dario Marino Franchitti (bet ganet d'an e Bathgate, Bro-Skos) a zo ur blenier kirri skos en deus redet en IndyCar etre 2002 ha 2013. Gounezet en deus teir wech an Indianapolis 500 (2007, 2010 ha 2012) ha peder gwech titl an IndyCar (2007, 2009, 2010 ha 2011). Redek a rae gant Chip Ganassi Racing e fin e red-vicher.
Anavezet eo ivez evit bezañ breur Marino Franchitti ha kenderv Paul di Resta, a zo blenierien kirri ivez, hag evit bezañ gwaz Ashley Judd, aktourez.
Sven Hassel
Sven Hassel, Børge Willy Redsted Pedersen e anv gwirion, ganet d'an 19 a viz Ebrel 1917 e Frederiksborg e Danmark hag aet da Anaon d'an 21 a viz Gwengolo 2012 e Barcelona, Katalonia, , a oa ur skrivagner danek.
Kelvez
Ar c'helvez a zo brousgwez hag a vez kavet er broioù kerreizh eus an hantervoul norzh. Ar frouezh anezho, ar c'hraoñ-kelvez (pe kraoñ-garzh, pe kraoñ-koad), a zo mat da zebriñ evit an dud, ha magadurezh int ivez evit ur bern loened.
Constantius Chlorus
Buhez
Dimeziñ a reas da Flavia Iulia Helena. Tad Constantinus Iañ e oa.
En Enez Vreizh
E 298 e voe trec'h war an Alemanned o devoa treuzet ar Roen, a lakae freuz ha reuz e reter Galia, hag o devoa lakaet seziz war Andemantunnum (Langres).
En hañv 306 e varvas Caesar Constantius Iañ Chlorus, en Eboracum en Enez Vreizh.
Jean Alesi
Giovanni Alesi, war lec'h Jean Alesi (bet ganet d'an e Avignon) a zo ur blenier kirri gall o orin eus Sikilia hag a rede e Formulenn 1 etre 1989 ha 2011. Redet en deus evit Tyrell, Ferrari e lec'h ma en deus gounezet un trec'h hag evit skipailh e vignon Alain Prost.
Mulleripicus funebris
Annez hag isspesadoù
Ar spesad emañ brosezat an daou isspesad anezhañ e Filipinez :
Hyacinthoides non-scripta
E kembraeg ivez ez eo liammet anv ar plant gant hini ar goukoug evel m’en diskouez o anv “Clychau’r gôg” (kleier ar gougoug).
The Fast and the Furious (film 2001)
Skeudennoù
<Gallery mode="packed" heights="160px"> Restr:Rusty-s TV and Movie Car Museum Jackson TN 012.jpg| Restr:Dodge Charger 1970 (The Fast and the Furious (2001)).jpg|An Dodge Charger 1970 The Fast and the Furious TGS 2003.jpg|Maouezed o brudañ ar film </Gallery>
Mariana Victoria Spagn
Dimeziñ ha bugale
Dimeziñ a reas da José Iañ Portugal.
Phoneutria (kevnid)
Phoneutria zo ur genad kevnid eus kerentiad ar c’hCtenidae hag a gaver e koadeier trovanel Amerika. Unan eus an nebeudig spesadoù kevnid a c’hall o binim bezañ dañjerus evit an dud. Lesanvet int « ar c’hevnid bananez » dre ma c’haller o c’havout kuzhet e mesk ar frouezh-se pa vezont gwerzhet hag ezporzhiet.
World Mobile Congress
E Fira de Barcelona, e Katalonia, e vez an abadenn-mañ e miz C'hwevrer.
Sam Worthington
Samuel Henry John Worthington, ganet d'an 2 a viz Eost 1976 zo un aktour ha skrivagner saoz ganet en Aostralia. C'hoariet en deus Jake Sully e 2009 er film Avatar, Marcus Wright en Terminator Salvation, Perseus en Clash of the Titans kement hag er film da heul Wrath of the Titans. Goude ar rolloù-se eo tremenet da rolloù tristoc'h, evel en Everest (2015), Hacksaw Ridge (2016), The Shack, Manhunt: Unabomber (an daou e 2017). C'hoariet en deus ivez an haroz, ar c'habiten Alex Mason, en Call of Duty: Black Ops.
Choi Eun-hee
E 1978 e tibriedas Choi ha Shin. O-daou e voent skrapet gant diktatour Norzhkorea, Kim Jong-il. Hennezh a felle dezhañ lakaat Shin da labourat evitañ, da ober filmoù da vrudañ e c'halloud, ha da lakaat Choi c'hoari er filmoù.
Sandokan
Avanturioù Sandokan
Setu anvioù an unnek romant ma kaver anezhañ:
Mulleripicus pulverulentus
Anvet e voe Picus pulverulentus (kentanv) da gentañ-penn (e 1826) gant an evnoniour izelvroat Coenraad Jacob Temminck (1778-1858).
Lur Kongo
Bez' e oa unanenn voneiz Kongo belgiat ha republik Kongo betek 1967. Etre 1967 ha 1998 e voe lakaet ar zair en e blas.
M2 Browning
An M2 Browning pe Browning .50 Caliber Machine Gun zo ur vindrailherez ponner savet e-fin ar C'hentañ Brezel-bed gant John Browning. Tres ar vindrailherez-se a zo bet awenet gant hini ar vindrailherez kosoc'h savet gant Browing an M1919 Browning machine gun, a oa bet implijet bolodoù .30-06.
Richard Parry (eskob)
Ganet e voe e 1560, mab da John ap Harri, eus Pwllhalog, Cwm, e Sir y Fflint da neuze, ha d'e wreg Elen ferch Dafydd ap John, eus Llanfair Dyffryn Clwyd, e-kichen Rhuthun.
Beleget e voe e 1584, ha mont da rener skol Rhuthun. Goude bezañ bet dean Bangor e voe sakret eskob Llanelwy e 1604. Dimezet e oa gant Gwen ferch John ap Rhys Wyn ha pevar mab ha seizh merc'h o devoe.
Chrysocolaptes festivus
Anvet e voe Picus festivus (kentanv) da gentañ-penn (e 1783) gant an evnoniour izelvroat Pieter Boddaert (1733-1795).
Sistem nervennel
Er mellkeineged e vez diforc'hiet ar reizhiad nervel greiz (RNK) : ar melpenn ha mel al livenn-gein) diouzh ar reizhiad nervel ziavaez (RND) : an nervennoù.
Far Cry 4
Uplay
Ar savenn Uplay a servij evit c'hoari gant ho kamalded doare kenlabour.
You Never Can Tell (kan)
You Never Can Tell pe C'est La Vie, zo ur ganaouenn savet ha kanet gant Chuck Berry ha gerioù gallek enni, hag en diskan. Kanet eo bet gant Emmylou Harris, Bruce Springsteen ha tud all.
Fort Kent
Fort Kent zo un anv-lec'h saoznek e Norzhamerika.
Auburn (Maine)
right|250px|border Auburn zo ur gêr lec'hiet e mervent stad Maine e Stadoù-Unanet Amerika. Bez' e oa 23 055 a annezidi e 2010. Krouet eo bet anv Auburn en ur mod ofisiel e 1842.
Brie (rannvro)
Briards a reer eus an annezidi.
Etheldred
Gerdarzh
Stumm modernaet eus an anv hensaonek Æðelþryð, diwar æðel "nobl" ha þryð "nerzh ", skrivet Æthelthryth ivez hiriv.
Hervé Morin
Hervé Morin, ganet d'an e Pont-Audemer (Eure), a zo ur politiker gall kreizour. Kannad an Eure eo bet etre 1998 ha 2007, ha ministr an Difenn etre 2007 ha 2010. Prezidant Rannvro Normandi eo abaoe 2016.
Morvran skouarnek
Anvet e voe Carbo auritus (kentanv) da gentañ-penn (e 1831) gant an naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849).
Fort
Kreñvlec'hioù zo a voe savet ivez gant ar Spagnoled e Florida.
Aion
Aion (Αἰών / Aiốn e gregach, latinekaet en Aeon) a oa un doue gresian, degaset da Roma gant ar Fenikianed. Doue an amzer beurbad e oa, hep deroù na diwezh. Alies e vez diskouezet e-kichen Gaia, doueez an douar, pe Tellus e Roma.
Rouantelezh Algeciras
Rouantelezh Algeciras eo an anv a roer da deir rouantelezh e Spagn, e komark Campo de Gibraltar, war-lerc'h amzervezh kora Algeciras, dindan Kalifiezh Córdoba. Al-Yazirat Al-Hadra eo a voe kêr-benn an teir anezho.
Go (lavar programmiñ)
Istor
Degaset e vez div zoare Go pep bloaz, unan e miz C’hwevrer hag unan e miz Eost abaoe Go 1.5. Abaoe Go 1 e rank pep doare bezañ kendere war-grec’h.
Basseneville
Basseneville a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Go (lavar programmiñ)
Kompiler
Unan eus palioù kentañ krouerien Go a oa sevel ur c’hompiler buan. Er mare-se e oa savet al lodenn vrasañ eus meziantoù Google e C++, met re hir e pade kompilañ ar mammennoù.
Obolenn
Moneiz
En Aten e veze eskemmet obolennoù e stumm pezhioù moneiz arc'hant, hogen ret e veze bepred kaout 6 obolos d'ober un drachma ; pezhioù 2 obolenn ha 3 obolenn a oa ivez, anvet diobol ha triobol. Un obolenn a dalveze 8 χαλκοί khalkoí, "kouevrenn''.
Joseph Porta
Mervel a ra toullgofet gant ur gontell rusian. Gant e gamaladed tro-dro dezhañ, Beier "an hini kozh" a c'hoari dezhañ kanaouenn Heinrich Heine Loreleï gant e Harmonika evit ambrougañ anezhañ etrezek an anaon.
Morskoul Abbott
Ar morskoul Abbott a zo un evn-mor, Papasula abbotti an anv skiantel anezhañ.
Roet e oa bet anv William Louis Abbott dezhañ da zougen bri d'an dastumer ha naturour stadunanat (1860-1936) en devoa kavet al labous e 1892.
Yann Gent
Yann Gent (1340-1399), John of Gaunt e anv saoznek, a oa un aotrou saoz, mab da Edouarzh III, roue Bro-Saoz.
Buhez
Addimeziñ a reas Yann Gent e miz Gwengolo 1371 da Gonstanza de Castilla, merc'h da Bedro Iañ Kastilha, e Roquefort (en departamant gall Landes hiziv), e Guyena.
Sinañ a reas ur feur-emglev gant ar roue Juan Iañ Kastilha e miz Gouhere 1388 e Baiona.
Lalla Fatma N'Soumer
He buhez
Ganet e oa en 1830 e Kabilia Uhel, e biz Aljeria, en ur gêriadenn anvet Werja, tost da Aseqif n Tmana. Merc'h e oa d'ar cheikh Ali ben Aissi ha da Lalla Khlidja. He zad a oa e penn ur skol goranek liammet ouzh zaouïa Rahmania ar Sidi Mohamed ibn Abderahmane Abu Qabrein.
Kukuxumusu
Kukuxumusu (pok c'hwenenn e brezhoneg) zo ur gompagnunezh en Iruña, e Nafarroa, hag a ra dilhad ha kartennoù-post gant tresadennoù diwar-benn gouelioù kêr (San Firmin) hag ar redadegoù saout. Buoc'henned pe tirvi a vez war o zresadennoù.
Erik II
Erik II zo un anv roet da dri roue:
My Baby Just Cares for Me
Goude
Gant doare Nina Simone eo bet levezonet ar ganerien all alies abaoe, evel al laz brazilian Delicatessen, Natalie Cole (merc'h da Nat King Cole), Lucy Adams pe Harmony Keeney.
Fritz Todt
Fritz Todt, bet ganet d'ar 4 a viz Gwengolo 1891 e Pforzheim (Impalaeriezh alaman d'ar mare-se) hag aet da Anaon d'an 8 a viz C'hwevrer 1942 en ur gwallzarvoud karr-nij e-kichen Rastenburg (Prusia ar Reter d'ar mare-se), a oa un ijinour alaman war al labourioù foran.
Milvago
Milvago zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ Karakaraed.
Louise Élisabeth d'Orléans
E lez Spagn e oa brudet hec'h emzalc'h iskis, ma veze graet anezhi gant lod La reina loca, ar rouanez foll.
Goma
thumb|Lec'hiadur Goma e RDK thumb|Goma hag al lenn Kivu Goma zo ur gêr e reter Republik Demokratel Kongo, pennlec'h proviñs Nord-Kivu. Emañ Goma 1 500 m a-us live ar mor, war ribl al lenn Kivu hag 20 km e su an Nyiragongo.
Luis Iañ Spagn
E varv
Goude marv Luis ec'h adkemeras e dad Felipe V ar gurunenn. Adkaset e voe e intañvez yaouank da Vro-C'hall, rak ne oa ket karet gant lez Madrid.
Ruzizi
117 km a hed zo dezhi hag un harz naturel eo eus Republik Demokratel Kongo diouzh Rwanda ha Burundi. Div stankell zo bet savet warni : Ruzizi I e 1958 ha Ruzizi II e 1989.
Graal
Ar Graal pe ar Graal Santel eo an anv a vez graet, e Mojennoù an Daol Grenn, eus ul lestr burzhudus. Adalek penn kentañ an kantved e kroger da lavaret eo ar c'halir ma voe dastumet gant Jozeb a Arimatea gwad Jezuz-Krist p’edo ouzh ar groaz.
Tudno
E anv en deus roet da Llandudno, en hanternoz Kembre, ha marteze da Bludunoù e Breizh.
Ivon
Ivon zo un anv-badez brezhonek par da Yvon e galleg. Ivonet, Ivonig, Yvonig hag Yvonnick zo stummoù all. Ivona eo ar stumm gwregel.
Chrysophlegma mentale
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ en Azia ar Gevred :
Buzz Aldrin
Buzz Aldrin (ganet Edwin Eugene Aldrin, Jr. d'an 20 a viz Genver 1930, e Glen Ridge, New Jersey) a zo bet un astraer amerikan. Sturier ar modul-loar e oa e-kerzh ar gefridi Apollo 11 eus ar Programm Apollo. An eil den eo bet o kerzhet war al Loar, war-lerc'h e genveajer Neil Armstrong, a oa komandant bourzh, d’an 21 a viz Gouhere 1969.
Eva Joly
Eva Joly, bet ganet Gro Eva Farseth d'ar en Oslo, Norvegia, a zo ur reizhaouerez gall ha norvegian, deuet da vezañ politikourez e Bro-C'hall.
Ferdinand Heine
Jakob Gottlieb Ferdinand Heine, bet ganet d'an 9 a viz Meurzh 1809 e Halberstadt (Kengevread ar Roen d'ar c'houlz) hag aet da Anaon d'an 28 a viz Meurzh 1894 a oa un dastumer hag evnoniour alaman.
Dendrocoptes auriceps
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ e takadoù hanternoz Iskevandir Indez :
Lenn Alaotra
Enni e kaver spesadoù evned en arvar, evel houad Meller (Anas melleri). Daou spesad all na vezont ket kavet el lenn ken : morilhon Madagaskar (Aythya innotata) hag a chom un nebeud hiniennoù anezhañ e norzh an enez, ha plomer Alaotra (Tachybaptus rufolavatus), disklêriet aet da get e 2010.
Biel Elies
Buhez
Savet eo bet, paourik ar stal en e familh, e bedig labour-douar Lambaol-Gwitalmeze, ur barrez e vo kavet kalz anv anezhi en e skridoù. Ur spered den e oa, troet gant ar relijion, setu e voe paeet dezhañ studioù e Lesneven ha goude-se er c'hloerdi e Kemper. Beleget e 1936 e voe anvet dizale da gure-rener skol e Sant-Pabu, ur barrez a blijas kalz dezhañ. Ranket dezhañ mont da soudard e voe prizoniet e 1940 ha betek fin ar brezel 'oa dezhañ chom eno, e tro Nürnberg, e-lec'h 'oa bet avanturus a-walc'h e vuhez, evit doare. Echu ar brezel e tistroas da Sant-Pabu.
Pedro Aragon
Pedro Aragon pe Pêr Aragon (Pedro de Aragón e spagnoleg), zo anv pevar roue eus Aragon.
Antsiranana
Anvet e voe da gentañ Diego Suarez, diwar anv Diogo Soares, ur merdeer portugalat hag a dremenas dre ar bae e 1543. Pa voe trevadennet ar vro gant Bro-C'hall e teuas da vezañ un diazlec'h d'ar morlu. N'eo nemet e 1975, goude disparti ar soudarded gall diwezhañ, ma voe lakaet da Antsiranana.
War-dro 100 000 annezad a oa enni e 2008.
Dendropicos gabonensis
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ en Afrika :
Cedar Rapids (Iowa)
Cedar Rapids zo ur gêr lec'hiet e reter-kreiz Iowa er Stadoù-Unanet. Er bloavezh 2010 e oa 126 326 a annezidi o chom enni. Krouet eo bet anv Colorado Springs en ur mod ofisiel e 1849.
Davenport (Iowa)
Davenport zo ur gêr lec'hiet e reter Iowa er Stadoù-Unanet. Er bloavezh 2010 e oa 99 685 a annezidi o chom enni. Krouet eo bet anv Davenport en ur mod ofisiel e 1836.
Raymonde de Laroche
Merc'h Charles-François Deroche ha Christine Calydon Gaillard e oa Élise. Goude he studioù e voulc'has ur respet aktourez er c'hoariva, ma kemeras al lesanv, evel ma oa ar c'hiz e metoù aktourezed ar mare : baronnne Raymonde de Laroche ; kizellerez, livourez ha bleinerez herrgirri e voe ivez.
Goude an arsav-brezel e miz Du 1918 ha daoust da walloù en he buhez prevez – marv he fried war an talbenn ha marv he mab diwar ar grip spagnol – e tistroas d'an oabl. Da c'hortoz Kib Fémina 1919 e klaskas tapout rekord an uhelder war bourzh un nijerez Caudron G3. D'ar 7 a viz Mezheven ez eas ar maout ganti en Issy-les-Moulineaux (departamant an Hauts-de-Seine hiziv) gant 3 962 m, hogen tri devezh diwezhatoc'h e pignas an Amerikanez Ruth Law Oliver (1887–1970) betek 4 481 m ; d'an 12 avat e tizhas Raymonde de Laroche 4 800 m, alese he eil lesanv : Uhelañ Maouez ar Bed. Goude ar gur-se ez eas ar varonez betek Le Crotoy evit prientiñ ar Gib Fémina ; eno, d'an 18 a viz Gouere 1919, p'edo-hi azezet en un nijerez kentpatrom e-kichen al levier, hennezh a voulc'has ul looping pa oa re izel an ardivink, ha lazhet e voe an daou zen.
Izaag
Izaag, pe Is'hak hervez troidigezh An Tour-Tan ( יצחק /isHāq/ en hebreeg, c'hoarzhin a raio ; إسحاق /isHāq/ en arabeg) a oa mab da Avraham ha Sara e levr ar C'heneliezh ar Bibl. Hantervreur eo da Ishmael, ha tad da Yaakov hag Esav. Meneget eo er C'horan ivez.
Sioux City (Iowa)
Sioux City zo ur gêr lec'hiet e kornôg Iowa er Stadoù-Unanet. Er bloavezh 2010 e oa 82 684 a annezidi o chom enni. Krouet eo bet anv Sioux City en ur mod ofisiel e 1854.
Dendropicos spodocephalus
Dendropicos spodocephalus (Mesopicos spodocephalus kent) a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Llanychaer
Llanychaer (Llannerch-aur eo ar stumm orin, Llanychâr ar stumm komzet lec'hel) zo ur gêriadenn eus Kembre, e Sir Benfro, nepell diouzh Abergwaun. Emañ war ribl ar stêr Gwaun.
Alfonso d'Aragona (1481-1500)
E vuhez
E 1500 e voe lazhet Alfonso Aragon gant Michelotto Corella war urzh e vreur-kaer Cesare Borgia, er Vatikan.
Niger (disheñvelout)
Anv-den
Niger zo ur c'h-cognomen eus ar Romaned hag a dalv "an Du" :
Adam Albert von Neipperg
Adam Albert von Neipperg (1775 -1829 en Parma) a oa ur jeneral ha diplomat aostrian. Serc'heg ha pried e voe da Marie-Louise Aostria, dugez Parma.
Doctor Zhivago (film)
An danvez
En URSS ar bloavezhioù 1950 : emañ ar jeneral Yevgraf Zhivago o klask war-lerc'h ar verc'h o devoa bet e hantervreur Yuri hag e wreg kleiz Lara. Setu m'eo deuet da atersiñ ur plac'h yaouank, Tanya hec'h anv-bihan, hag a zo o labourat en ur stankell dourdredan. Siwazh n'he deus ket dalc'het soñj ebet nag eus he mamm nag eus he zad : stagañ a ra ar jeneral da gontañ istor e hantervreur dezhi neuze :
Léon Delagrange
Rekordoù
A-c'houde e gejadenn ouzh H. Farman e yeas meur a rekord gant Léon Delagrange.
Sœur Sourire
Sœur Sourire (anv gallek evit “Seurez Minc'hoarzh”) e oa anv arzourez Jeanne Paule Marie Deckers (a veze graet Jeanine Deckers anezhi), ul leanez ha kanerez eus Belgia ganet e Brusel d'ar 17 a viz Here 1933 ha marvet e Wavre d'an 29 a viz Meurzh 1985, hag anvet sœur Luc-Gabriel en he c'houent dominikanezed.
Dimeziñ morganatek
Ral eo an dimezioù morganatek pa vez uheloc'h renk ar vaouez, evel hini Marie-Louise Aostria
Michael Collins (astraer)
<HR noShade> Michael Collins, ganet d'an e Roma (Italia - 28 a viz Ebrel 2021), a oa un astraer amerikan hag a gemeras perzh er programmoù Gemini hag Apollo. Kemer a reas perzh er gefridi Apollo 11 a gasas tud war al Loar evit ar wech kentañ. Sturier ar modul ren e oa ha dre-se e chomas da gelc'htreiñ en-dro d'al Loar keit ha ma oa an daou astraer all war gorre an adplanedenn. Ne ziskennas ket war al Loar eta.
George Latimer Bates
George Latimer Bates, bet ganet d'an 21 a viz Meurzh 1863 en Abingdon (Illinois, Stadoù-Unanet Amerika) hag aet da Anaon d'an 31 a viz Genver 1940 e Chelmsford (Kontelezh Essex, Bro-Saoz), a oa un naturour stadunanat hag en devoa pleustret war an evnoniezh.
Neverland Ranch
Perc'henn e voe an arzour stadunanat Michael Jackson warnañ, prenet gantañ e 1988.
427
1180 Ab urbe Condita = 427 goude J.-K.
Brazil (film)
Brazil zo ur film skiant-faltazi saoznek (Breizh-Veur) sevenet gant Terry Gilliam (Monty Python) ha deuet er-maez e 1985. Awenet eo ar film gant 1984 gant George Orwell.
Breur Bihan
Mervel a raio en un ospiti evit al lejionerien gozh evel e gamarad Alfred Kalb "Lejioner".
Leuconotopicus arizonae
Anvet e voe Picus arizonae (kentanv) da gentañ-penn (e 1886) gant an evnoniour skosat Edward Hargitt (1835-1895).
De fordømtes legion
Notennig
Oberst Manfried Hinka
Ha
Ardigelloù ar Balkan
Tremen dre ar Balkan en un tren. Paouezh e kêr Makó en Hungaria. Joseph Porta a laer gwazioù hag a vez argaset gant ur mor a dud, savetaet ez eo gant ofisour pennañ ar 27vet rejimant panzer Manfried Hinka.
An abadenn
Pignat d'an talbenn en noz. Urzhioù ha displegadennoù war an emgann. Taolennadur an emgann, an hañv hag ar yenijenn e Rusia.
An tren-hobregonet
Sikour ar soudarded nevez deuet. Kaset da stourm en un tren-hobregon. Sven a gej gant e gamaladez kozh infirmiourez anezhi, Asta. Emgann gant an tren-hobregon.
Ur c'hleñved hir a hetan deoc'h
Kerzu 1943. Margaret ha Barbara an infirmiourezed. Marv kriz Hugo Stege, lizhiri Willi Beier "an hini kozh" evit displegañ. Sven o kuitaat an ospital evit distreiñ d'ar 27vet rejimant panzer.
Angelo
Gerdarzh
Eus ar ger latin angelus, hag a dalv kement hag ael.
Adrienne Bolland
Levierez
E Le Crotoy e voe degemeret Adrienne Boland e skol al levier ha farder nijerezioù René Caudron (1884-1959), ma voe ouzhpennet un /l/ d'he anv dre fazi bizskrivañ, a viras a-hed ar peurrest eus he buhez. Daou viz war-lerc'h e tapas he breved ; an trizekvet maouez brevedet er bed e voe, Raymonde de Laroche o vezañ bet an hini gentañ e 1910. Daoust d'he zemz-spered – ur spered dies a blac'h eo bet a-viskoazh, meur a wec'h e voe lezet peg ouzh an douar abalamour da gannañ kamaladed skol – e voe gopret gant Caudron evel levierez-amprouiñ adalek ar 1añ a viz C'hwevrer 1920. Evel ar re all e krogas gant ar vicher a levierez : kas nijerezioù d'ar brenerien. Buan avat e roas da c'houzout e oa mennet da gaout he nijerez dezhi, ha sevenet e voe he het goude m'he devoa graet ul looping.
Y Barri
An anv
Dont a ra an anv eus an anv-tiegezh norman de Barry, un anv kemeret diwar anv kozh al lec'h, savet diwar ur sant brezhon Barrwg.
Albertine von Montenuovo
He buhez
Tremen a reas he bugaleaj e ti ur medisin eus Parma, Giuseppe Rossi, ha skoliataet e voe gantañ. Mont a rae he zad hag he mamm d'he gwelout e kuzh, poanius e oa d'ar vamm, seul vui ma oa anavezet an afer gant an holl e Parma.
Hélène Boucher
Rekordoù etrebroadel
Eizh rekord etrebroadel a yeas gant Hélène Boucher.
Dendrocopos atratus
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ en Azia ar Gevred :
Zen
Ar zen a zo ur skol a-bouez eus ar voudaegezh mahayana. Diwanet eo e Sina er kantved, gant an anv chán, hag en em ledet eo dre Viêt Nam, Korea ha Japan (tizhet en  kantved. Zen eo distagadur japanek ar ger krennsinaek 禪 Dzyen (mandarineg a-vremañ: chán) hag a zeu diouzh e du eus ar sañskriteg dhyāna hag a dalvez “embrederiañ”, “bezañ beuzet en emsoñj”)...
Maryse Hilsz
Marie-Antoinette "Maryse" Hilsz (Levallois, 7 a viz Meurzh 1901 – Bény, 30 a viz Genver 1946) a voe un harzlammerez hag ul levierez c'hall, ofiserez en Aerlu gall. Brudet eo dre uhelder ha padusted he nijadennoù. Diouzh tu ar Rezistañs e voe e-pad an Eil Brezel-bed a-raok mervel en ur gwallzarvoud karr-nij.
Rezistañs hag aerlu
E 1944, maodiern an Aer e gouarnamant kentañ Charles de Gaulle a zivizas krouiñ Korf kentañ al levierezed milourel diwar skouer ar re a oa bet savet gant Marina Raskova en URSS e-kerzh an Eil Brezel-bed. Levierezed gall brudet a voe galvet, Maryse Bastié, Élisabeth Boselli, Anne-Marie Imbrecq, Élisabeth Lion ha Maryse Hilsz en o zouez. Goude ur predad embreger e Châteauroux hag ur c'helc'hiad studioù e Tours e voe degemeret an holl anezho. Maryse Hilsz a voe an hini gentañ o vout anvet en Aerlu gall ; isletanant e voe er GLAM (Groupe de Liaisons Aériennes Ministérielles). D'an 30 a viz Genver 1946, p'edo o nijal kostez Bourg-en-Bresse e-kerzh ur veaj a Villacoublay da Varinhana (Bouches-du-Rhône) e frimas lankerioù he Siebel Si 204 GLAM, tarzhañ a reas lost an nijerez, ha lazhet e voe ar skipailh : al levierez hag an tri isletanant all a oa war vourzh. Da heul ar gwallzarvoud-se (hag abalamour ma oa bet anvet maodiern an Aer d'ur post all) e paouezas an Aerlu gall da duta levierezed.
Barged kolier gwenn
Ar barged kolier gwenn a zo ur spesad bargeded, Leptodon forbesi e anv skiantel.
Fernando VII (Spagn)
Fernando VII (San Lorenzo de El Escorial, 14 a viz Here 1784 - Madrid, 29 a viz Gwengolo 1833), lesanvet el Deseado (an hini c'hoantaet) pe el Rey Felón (ar roue trubard) a voe roue Spagn dre ziv wech: adalek Meurzh betek Mae 1808, ha goude skarzhet ar «rey intruso» José Iañ Bonaparte, adal Kerzu 1813 betek e varv, war-bouez ur pennadig e 1823, pa voe diroueet gant Kuzul ar Rejañs.
Yaouankiz
Pa voe ganet Fernando de Borbon e oa e dad-kozh Carlos III o ren. An navvet e oa eus pevarzek bugel ar priñs Carlos, a voe roue goude evel Carlos IV, hag e bried María Luisa de Parma (1751-1819). Trizek breur en doa, eizh anezhe a varvas a-raok 1800.
Ar roue ha Napoleon
En eskemm en devije ur c'hastell hag ur bañsion vloaziek a 4 milion a realed. Da gement-se ec'h asantas, d'ar 6 a viz Mae 1808, pa ne ouie ket e oa bet dilezet e wirioù gant e dad, ha roet anezho da Napoleone Buonaparte, hag a roas anezho d'e vreur Giuseppe Buonaparte. Kement-se eo a zo anvet dilez-kurunenn Baiona.
Marina Brunello
Kampionez Italia e 2008.
Streets of Laredo
Pozioù
"Oh, beat the drum slowly and play the fife lowly, And play the dead march as you carry me along; Take me to the valley, there lay the sod o'er me, For I'm a young cowboy and I know I've done wrong."
Alfred Kalb
Lejioner, Alfred Kalb eus e anv gwirion, a zo un dudenn a adkaver lies e romantoù istorel Sven Hassel. Genidik eus Berlin o vevañ e karter Berlin-Moabit a-raok an Eil Brezel-bed. Stlapet e oa bet er c'hampoù-bac'h dre ma oa bet ezel el Lejion Estrañjour ha neuze kondaonet evit bezañ bet o servij en ul lu o vrezeliñ a-enep an Trede Reich ha gwelet evel enebour politikel. Gefreiter ez eo er 27vet rejimant panzer e romantoù Sven Hassel. Goude an Eil Brezel-bed e tistro el lejion estrañjour gant e gamarad Breur Bihan. Mervel a raio en un ospiti evit al lejionerien gozh evel Breur Bihan.
East Williamston
E 2011 e oa poblet East Williamston gant 1,844 a dud, ha 217 anezho (12,2%) a oa kembraegerien.
Sant Jud
Sant Jud a c'hall bezañ :
Louise Julie de Mailly-Nesle
Dimezet e oa e 1726, da 16 vloaz, d'he c'henderv Louis-Alexandre, kont Mailly.
Marina Raskova
Respet
D'ar 24 a viz Here 1937 e voe lomanez rekord etrebroadel an hed, war bourzh un nijerez leviet gant Valentina Grizodouvova (1909–1993), a-hed 1 445 km. Daou rekord hed etrebroadel a dapas e 1938 gant un dournijerez : d'ar 24 a viz Mae gant 1 7749 km ha d'an 2 a viz Gouere gant 2 241 km.
William Jardine (naturour)
Roet e voe e anv d'ur spesad evned — Boissonneaua jardini — gant an evnoniour gall Jules Bourcier (1797-1873).
Valentina Terechkova
Obererezhioù hollek
E 2011 e oa bet dilennet Valentina Terechkova evel kannadez e Douma ar Stad rusian evit ar strollad Rusia Unanet e pastell Yaroslavl. Tereshkova, hag Elena Mizulina, Irina Yarova ha Andrei Skoch, zo un tamm eus ar strollad dilennet ar c'hreiz, mennet da zifenn talvoudegezhioù kristen. Dre-se e skoras an daskemmañ bonreizh Rusia, dre ouzhpennañ ar mellad "iliz Ortodoks ar Reter eo diazez ar strolladoù gouennel e Rusia hag arouezennoù sevenadurel". E 2011 ivez e voe anvat da veskadoriadez bodadeg an Douma-Stad a-zivout ar framm kevreadel hag an emrenerezh lec'hel.
424
1177 Ab Urbe Condita = 424 goude J.-K.
Istor Japan
Marevezh Heian
E deroù ar Marevezh Heian e teuas ar gouarnamant a-benn da vestroniañ ar boblad Emishi (蝦夷 "barbared ar chevr") a veve en Honshū an Norzh a-drugarez d'ar jeneral Ōtomo no Otomaro (731-809), a voe an den kentañ anvet da seii tai-shōgun "jeneral meur mestronier ar varbared" ; er bloaz 802, ur seii tai-shōgun all anvet Sakanoue no Tamuramaro (758-811) a faezhas emsavadeg ar boblad Emishi renet gant Aterui, a varvas er gad.
Japan c'hladdalc'hel
Tri marevezh zo bet e gladdalc'helezh Japan : ar Marevezh Kamakura (1185-1333), ar Marevezh Muromachi (1333-1568) hag ar Marevezh Azuchi-Momoyama (1568-1600) ; e-kerzh an eil marevezh, e 1543, e tilestras Portugaliz en enezeg.
Marevezh Kamakura
Pa voe bet stabilaet ha kreñvaet ar galloud kreiz, Minamoto no Yoritomo a c'houarnas a-gevret gant lez an impalaer e Kyōto : e Kamakura e reter ar vro edo e gêr-benn, met aotreet e veze da embreg ar galloud a vare da vare eus kêr-benn an Impalaeriezh. E 1192 e voe deroet an titl a seii tai-shōgun dezhañ gant an impalaer — shōgun hepmuiken a voe lavaret goude-se ; bakufu (幕府, "gouarnamant an deltenn"), kement ha "shōgunelezh", a veze graet eus e c'houarnamant, en dave da deltennoù kamp e soudarded. Betek 1868 ha hervez lezenn e chomas Japan dindan ren ar soudarded. Reizhwiriet gant an impalaer e oa ar bakufu, met ar shōgun e oa rener gwirion ar Stad. Gant al lez e chome ar vurevveliezh hag an aferioù relijiel avat, ha deuet-mat e veze brientinion Kyōto en aferioù ar shōgunelezh. An ensavadurioù kozh a chomas met gwanaet e voent, daoust da Gyōto chom ar gêr-benn ofisiel.
Marevezh Edo
Stabil ha peoc'hus a-walc'h e voe ar Marevezh Edo dindan ren strizh ar c'hlann Tokugawa en Edo. E 1603, an impalaer Go-Yōzei (1571-1617) a lakaas Tokugawa Ieyasu da shōgun ; daou vloaz diwezhatoc'h, e 1605, Ieyasu a zilezas e garg evit he zremen d'e vab ; boulc'het e oa an dinastiezh Tokugawa neuze. Diaes a-walc'h e voe d'ar re Dokugawa startaat o c'hrog war ar vro. E deroù ar bloaz 1609, ar shōgun a aotreas Shimazu Tadatsune (1576-1638), daimyō Satsuma-han ("Damani Satsuma") da aloubiñ Rouantelezh Ryūkyū, an enezeg a zo etre Kyūshū hag Enez Taiwan : nac'het he devoa ar rouantelezh paeañ truaj d'ar shōgunelezh nevez peogwir e paee trujaj da Sina dija, goude meur a anoazh all abaoe m'he devoa nac'het kemer perzh en aloubidigezh Korea. E miz Meurzh e krogas an emgannoù, hag e miz Mae e voe trec'h Tadatsune. Betek 1872 e voe Rouantelezh Ryūkyū ur Stad dizalc'h hag a rente gwazoniezh koulz da Sina ha da Satsuma-han,.
A-feur ma pinvidikaas ar genwerzhourion a-hed ar Marevezh Edo e krogjont da bostañ arc'hant er sevenadur hag er gevredigezh,. Lod anezho a oa madoberourion a rene ur vuhez vlizelour a veze graet ukiyo (浮世 "bed war neuñv") anezhi, alese an arz ukiyo-e (浮世絵 "skeudennoù eus ar bed war neuñv") hag al levrioù ukiyo-zōshi (浮世草子 "levrioù eus ar bed war neuñv"). Ar c'hentañ seurt levrioù japanek a blijas kalz d'an dud e voe ar re-se.
Poblek ivez e teuas da vezañ ar pezhioù-c'hoari kabuki (歌舞伎) hag ar margodennoù bunraku (文楽). Alies e veze c'hoariet ar pezhioù-se gant kouta (小唄 "kanaouennoùigoù") ha sonerezh ar shamisen (三味線), ur benveg-seniñ a erruas e Japan e 1600. An Haiku (俳句) e voe an doare barzhoniezh pennañ, Matsuo Bashō (1644-1694) ar mestr anezho. Ur vicher nevez a voe evit ar merc'hed : hini ar geisha (芸者), anezho arzourezed a ouie kanañ, seniñ ha kendivizout gant o arvalien — gisti ne oant ket avat.
Oadvezh Meiji
Buan e troas Japan war-du an armezh greantel. Koulz ar gouarnamant hag embregerezhioù prevez a implijas teknologiezhioù ar C'hornôg evit sevel labouradegoù gouest da genderc'hañ marc'hadourezhioù a bep doare. Pan echuas ar mare Meiji e 1912 e oa ar marc'hadourezhioù-se a veze ezporzhiet ar muiañ. Lod eus an embregerezhioù bleuniusañ a savas melloù kengevredadoù anvet zaibatsu (財閥 "klann ar madoù") perc'hennet gant ur familh, evel Mitsubishi ha Sumitomo, a ra finborte c'hoazh hiziv. Dre ar c'hresk burzhudus er greanteladur e kreskas buan ar c'hêriekadur ivez, ha digreskiñ a reas niver ar gouerion, eus 75% e 1872 da 50% er bloavezhioù 1920.
Oadvezh Taishō
A-du gant ar Gevredidi e savas Japan er Brezel-bed kentañ, ar pezh a zegasas dezhi ur c'hresk burzhudus c'hoazh en armerzh ha trevadennoù e Meurvor Habask an Norzh, a zo Inizi Marshall, Mariana an Norzh, Palau ha Stadoù Kevreet Mikronezia hiziv. Unan eus sinerezed Feur-emglev Versailhez d'an 11 a viz Du 1918 e voe Japan, koulz hag unan eus ar Stadoù a ziazezas Kevredigezh ar Broadoù e 1920.
Oadvezh Shōwa
Meur a wezh e voe trec'h Japan kent Emgann Midway e deroù miz Mezheven 1942, ma'z eas an trec'h gant SUA, hag Emgann Guadalcanal (7 a viz Eost 1942 – 9 a viz C'hwevrer 1943) ma voe trec'h ar Gevredidi, a zisammas an Inizi Salomon diouzh yev Japan. A-hed ar mare-se e sevenas Lu Japan torfedoù brezel : gwallgas prizonidi, drouklazhañ trevourion, arver armoù kimiek ha bevedel. Da varaneion e voe lakaet ar soudarded japanat, pa raent « argadennoù banzai » (diwar o lugan 天皇陛下 万歳 Ten'nōheika banzai  " Bevet an impalaer"), argadennoù-emlazh gant o unvez Tokkō (神風 特 別攻撃隊 Kamikaze Shinpū Tok ubetsu Kō gekitai, "Unvezh Argadiñ Arbennik Avel Doue") adalek 1944 ha pa stourment betek o soudard diwezhañ zoken pa oa anat e oant koll. ,
D'an 8 a viz Gwengolo 1951 e voe sinet e San Francisco ur feur-emglev a beoc'h etre Japan ha 49 Stad all. Bloaz goude e voe lakaet Japan en he frankiz en-dro, petra bennak ma kendalc'has SUA da verañ ul lodenn eus Inizi Ryūkyū. E 1968, SUA a zistroas Inizi Ogasawara da Japan ; aotreet e voe Japaniz da zistreiñ di. E 1972 e voe distroet Okinawa da Japan, met bonoù milourel stadunanat zo c'hoazh eno hag en Inizi Ryūkyū da-heul ar Feur-emglev kenlabour ha surentez etre SUA ha Japan a voe sinet e 1960, ar pezh a lakaas kantadoù a viliadoù a Japaniz da ziskelañ enep. Yoshida Shigeru (1878-1967) a voe Pennmaodiern e 1946–47 ha 1948–54, unan eus ar re a badas ar pellañ en Istor Japan ; mennet e oa da startaat al liammoù etre e vro hag SUA evit diorren an armerzh e-lec'h an darempredoù etrebroadel. E 1955, e strollad politikel, ar Jiyūtō (自由党 "Strollad Frankizour") a droas d'ar Jiyū-Minshutō (自由民主党 "Strollad Demokratel Frankizour", SDF) a zo c'hoazh o ren e 2022. Gwan e oa armerzh Japan goude ar brezel, met gwellaat a reas adalek 1949 a-drugarez da labour ar banker stadunanat Joseph M. Dodge (1890-1964) ha da Vrezel Korea (1950-53) Gant ar gouarnamant Yoshida e voe staliet ur Vaodiernezh ar C'henwerzh Etrebroadel hag ar Greanterezh (MKEG) evit ma kenlabourje an embregerezhioù bras gant ar gouarnamant ; berz a reas MKEG, pa vleunias an ijinerezh pounner hag an ezporzhiañ, ; teknologiezh ha doareoù kornôgel da wiriañ perzhded ar c'henderc'hadoù, kenlabour etre Japan hag SUA a-fed difenn hag armerzh, frankiz an enporzhiañ, krennañ war ar sevel c'hweluniadoù, hiraat an amzer-labour, politikerezh ar stummadur hag ar shūshin koyō (終身雇用 "implij a-hed buhez") en embregerezhioù, kement-se holl a vroudas an armerzh japanat er bloavezhioù-se. E 1955 e tizhas armerzh Japan ul live dreist hini ar bloavezhioù 1930. E 1968 e oa armerzh Japan an eil kreñvañ er bed goude hini SUA Ur c'hresk tost da 10% bep bloaz a voe e Korvoder broadel kriz (KBK) Japan adalek 1956 betek enkadenn an tireoul e 1973, a izelaas ar c'hresk da 4% betek deroù ar bloavezhioù 1990.
Three Maidens A-Milking Did Go
Komzoù
Ur ganaouenn gozh eo ha n'eus ket gwirioù warni :
Sinai
Sinai (arabeg: سيناء Sīnā) a zo ul ledenez tric'hornek lec'hiet etre ar Mor Kreizdouar en norzh hag ar Mor Ruz er su, gant Kanol Suez ha Pleg-mor Suez er c'hornaoueg, hag an harzoù etre Israel hag Egipt ha Pleg-mor Aqaba er reter. Emañ al ledenez en Azia, met perc'hennet eo gant Egipt, a zo en Afrika war-bouez Sinai. War-dro 60 000 km² zo dindani ha war-dro 500 000 a dud a zo o vevañ enni. Menezioù brudet a zo e Sinai, evel Menez Santez-Katell, a dap 2 642 m (menez uhelañ Egipt eo), ha Menez Sinai (2 285 m), a vije bet, hervez ar Bibl, al lec'h m'en dije resevet Moizez an Dek Gourc'hemenn. Emañ Manati Santez-Katell nepell ac'halese.
Samuel Taylor Coleridge
Ganet e voe Coleridge en Ottery St Mary, e Devon. Mab d’ur pastor e oa, hag ar bidoc’hig en un tiegezh dek a vugale. E-pad e vugaleaj e teuas da garout al lennegezh hag ar varzhoniezh. Mervel a reas e dad e 1781, pa ne oa nemet eizh vloaz. Mont a reas da Skol-veur Cambridge, d’ar Jesus College, met ne dapas diplom ebet eno. Anaoudegezh a reas e Cambridge gant Robert Southey. Dimeziñ a reas an daou baotr yaouank, daou varzh anezho, gant div c’hoar, Sara hag Edith Fricker, met dispartiañ a reas Coleridge diouzh e wreg diwezhatoc’h.
Goodbye
Pennadoù kar
Niverus eo an oberennoù, enne ar ger Goodbye.
Rom
Kentañ ma voe meneget a voe e 1650 en un diell eus Barbados, hag anvet e oa kill-devil (lazh an diaoul) pe rumbullion, ur ger eus Devonshire, e bro-Saoz, hag a dalv kementha todilhon. En inizi gallek ar Mor Karib e teuas kill-devil da vezañ guildive da gentañ, met diwezhatoc'h e voe lavaret tafia, ur ger a orin afrikan pe henvroat. En 1667 e veze lavaret 'rom.
Pauline Félicité de Mailly-Nesle
He buhez
E Gwengolo 1738 e voe kinniget el lez c'hall gant he c'hoar, kontez Mailly. Honnezh a gave dezhi e vije un dra vat kaout ur c'hoar ha mignonez e-touez an dud tost d'ar roue, evit diverrañ amzer ar priñs abaf ha tristidik. Ar c'hoar yaouank avat a strivas dinec'h da gemer lec'h an hini vras ha da lakaat skarzhañ anezhi eus al lez.
Ur mab bastard he doe avat, Charles de Vintimille (1741-1814), markiz du Luc, lesanvet an « Demi-Louis » (hanter-loeiz) dre ma oa pimpatrom d'e dad.
Maenclochog
Er gumuniezh emañ ivez kêriadenn Rosebush.
Pedro Garfias
Pedro Garfias Zurita (Salamanca, 20 a viz Mae 1901-Monterrey, Mec'hiko, 9 a viz Eost 1967) a oa ur skrivagner spagnol, brudet abalamour d'e varzhoniezh.
Aryan Brotherhood
Aozadur
An aozadur d'al live izelañ a zo disheñvel a doull-bac'h da doull-bac'h. Da skouer, e toullioù-bac'h Arizona an izili a zo anvet "kindred" hag aozet dindan stumm klanioù anvet "families". Ur c'huzul-meur a zo e-penn ar familhioù. An izili pe Kindred a rank degas izili nevez a vo lesanvet "progeny", an tutaerien a vezo danvez kelenner d'an nevezianted.
Er maez
Kavet e vez izili eus an Aryan Brotherhood er maez eus an toullioù-bac'h. Ul lodenn anezho a vez kuzhet dindan anvioù all evel ma oa bet gant re an Order of the Blood, ur gang hag a oa dindan urzhioù an AB.
Liammoù diavaez
An Aryan Brotherhood a zo kevredet gant an Eme (ar Mafia meksikan) dre ma vez an daou o vrezeliañ a-enep ar gang Black Guerrilla Family.
Rosebush
Rosebush zo ur gêriadenn eus Kembre, e hanternoz Sir Benfro. Emañ er su d’ar menezioù Preseli, er c’hornôg da gêriadenn Maenclochog hag er gevred da gêr Abergwaun.
Picumnus dorbignyanus
Picumnus dorbignyanus a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Cheirogaleidae
Cheirogaleidae zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged, ennañ lemured bihan hag a vev e Madagaskar.
Alexis Gourvenneg
Buhez
D’an 22 a viz Du 1961 eo bet digoret marc’had war zigresk ar SICA Kastell-Paol e Kerisnel. Ouzhpenn ur gorventenn a zo bet war ar gwerzhañ pelloc’h met panevet ar SICA e vefe bet gwashoc’h c’hoazh.
Francesco Petrarca
Francesco Petrarca (bet saoznekaet en Petrarch ha gallekaet en Pétrarque), ganet en Arezzo, d'an 20 a viz Gouhere 1304, ha marvet en Arquà d'an 19 a viz Gouhere 1374, a oa ul lenneg, lennegour, ha barzh italianek. Gant Dante Alighieri ha Boccaccio ez eo unan eus brasañ skrivagnerien al lennegezh italianek.