cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Italkieg
Komzet e vez d'an nebeutañ div rannyezh italkiek all e Korfou.
München
München (distaget en alamaneg, Minga er rannyezhoù bavarek) eo kêr-benn Bavaria ha trede kêr vrasañ Alamagn. Lec'hiet eo e su Alamagn, war riblennoù an Isar.
Ar Basion Vras (Yann-Fañch Kemener)
Kanet gant Kemener
Ur c'han ouzhpenn 11 munut eo hervez an doare kanet gant Kemener en enrolladur Arion.
Mehmet Rauf
Mehmet Rauf a oa ur skrivagner turk ganet e Istanbul e 1875.
Mervel a reas en dienez d'an 23 a viz Kerzu 1931.
Nikter Teba
Nikter Teba (Nycteris thebaica) a zo un askell-groc'hen hag a vev en Afrika hag e mervent Azia.
Grouzineg
Ur yezh kaokazek eus skourr ar yezhoù kartvelek eo ar grouzineg (grouzineg: קיברולי kivruli, saozneg: Gruzinic) pe yuzev-georgeg komzet gant tro-dro da 85.000 den e Jorjia (20.000 den), Israel (59.800 den), Rusia, Belgia hag ar Stadoù-Unanet (4.000 den).
Swintila
Swintila (588 - 633/635) a oa roue ar Vizigoted e bro-Spagn eus 621 da 631. Dont a-benn a reas da adaloubiñ an tiriadoù dalc'het gant Impalaeriezh Bizañs e su ar vro, met kaset kuit eus ar galloud e voe gant Sisenand gant skoazell Dagobert Iañ
Ar Basion Vras (Desbordes-Kervella)
right|300px|thumb|Ar bladenn La Passion Celtique
1417
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1417
Hent-houarn
An hent-houarn a zo ur sistem treuzdougen div lodenn ennañ : Dre astenn, ar ger hent-houarn a vez implijet evit an embregerezhioù-korvoiñ, da lavaret eo ar re a laka an hentoù-houarn da vont en-dro. An dro-lavar hent-houarn a zeu eus ar galleg, hemañ un droidigezh rik eus ar saozneg. Ez-ofisiel eo bet lakaet war wel en ordrenañs roueel embannet d'ar 26vet a viz C'hwevrer 1823 p'eo bet aotreet e vefe savet al linenn hent-houarn kentañ e Bro-C'hall evit ur vengleuz c'hlaou e Sant-Steven (Loire).
Yuzev-portugaleg
Levezonet he doa ar yezh-mañ kement ar yuzev-spagnoleg goude ma oa bet skarzhet ar Yuzevion eus Spagn hag ivez ar papiamentoeg hag ar saramakeg dre ma oa bet Yuzevion etre an dud a werzhe hag a brene sklaved.
August Heinrich Hoffmann von Fallersleben
Harlu
Abalamour d'e vennozhioù broadel ha frankizel embannet en e ganaouennoù "dibolitikel" e voe lamet digantañ e garg a gelenner gant gouarnamant Prus e 1842. Kollet gantañ micher ha gopr. Bloaz war-lerc'h e voe tennet e geodedelezh digantañ ha skarzhet eus Prus. Ret dezhañ mont d'an harlu, setu-eñ krog da gantreal dre Alamagn, o kavout bod e ti kamaraded politikel a sikoure anezhañ da guzhat diouzh ar bolis, bepred war evezh.
Eured ha bugale
Anaoudegezh a reas Hoffmann von Fallersleben gant ar sonaozour Franz Liszt en 1854 e Weimar, e-lec'h ma rae war-dro embann ur gelaouenn lennegel evit an Dug Meur Karl Alexander. En 1855 ez eas an tiegezh da chom da g-Corvey. En 1860 e kavas labour evel levraoueger e kastell an dug Viktor Iañ e Ratibor. Er bloaz-se en-eeun e varvas e wreg Ida.
Krimtchakeg
Bremañ avat e vez kavet an darn vrasañ eus ar grimtchakegerion en Israel gant un nebeud re all en Ukraina ha Rusia.
Loezherieg
Kendeuzet e oa bet gant Dompêr-an-Hent d'ar 1 a viz Genver 2019 d'ober ur gumun nevez : Loezherieg-Dompêr.
Gousperell Natterer
Gousperell Natterer (Myotis nattereri) a zo un askell-groc'hen hag a vev en Europa ha tro-war-dro.
Nemo iudex in causa sua
Nemo iudex in causa sua  zo ul lavar latin hag a dalv kement ha Den ne c'hall bezañ barner en e afer, hag a zo ur sturienn a bouez el lezioù-barn.
Bernard
Bernard zo un anv-badez alamanek ha gallek, deuet diwar an anv germanek Bernhardt pe Bernhard, kar da v-Bernez, e brezhoneg. Deuet eo e Breizh-Veur gant aloubidigezh Gwilherm II (dug Normandi) er.
Bernez Italia
E vuhez
En Gouhere 817 e fellas d'an impalaer, levezonet gant kerent an impalaerez Irmingard Hespengau, tennañ digant Bernez gouarnamant Italia, hag an titl a roue ouzhpenn, evit o reiñ d'ur mab dezhi. Bernard koulskoude ne fiñvas ket da gentañ. Met en em sevel a reas an Italianed. Broudet gant e gostezenn en em savas ivez, en desped dezhañ, e 817. Berzh ne reas ket, kodianañ a rankas e Chalon-sur-Saône ha goulenn pardon digant an impalaer. Kaset e voe da Aachen, ma voe kondaonet d'ar marv.
Dimeziñ ha bugel
War-dro 813 e oa dimezet da Cunigunda Laon (797-818 pe 835).
Chanson d'Ar-mor
Istitlet e galleg e oa bet azasaet ar film diwar al levr D'un Vieux monde (1918) gant Jean des Cognets.
Gousperell skouarnek vras
thumb|left|250px|Tiriad ar c'housperell skouarnek vras
Vizon mor
Ar vizon mor (Neovison macrodon pe Mustela macrodon) a oa ur c'higdebrer eus kerentiad ar mustelideged hag a veve e Norzhamerika betek fin an.
Bandiera rossa
Doare ar sokialourien
Non più nemici, non più frontiere Sono i confini rosse bandiere, lavoratori alla riscossa bandiera rossa trionferà
Doare ar gomunourien
Soltanto il comunismo è vera libertà. Non più nemici, non più frontiere: Sono i confini rosse bandiere. O comunisti, alla riscossa, Bandiera rossa trionferà. Bandiera rossa la trionferà Bandiera rossa la trionferà Bandiera rossa la trionferà Evviva Lenin, la pace e la libertà.
Kakaohoueg
Ur yezh varv an hini eo.
Leffinge
Leffinge en izelvroeg hag e flandrezeg kornôgel a zo nepell eus aod Mor an Hanternoz e Flandrez Belgia e rannvro Westhoek hag e proviñs Kornôg-Flandrez. War vord ar ganol Plassendale - Nieuwpoort emañ. Ur gumun e oa gwechall; gant lezenn 1977 eo bet lakaet e kumun Middelkerke.
Angström
An ångström pe angström (simbol Å) zo un unanenn hirder n'eo ket e-barzh ar sistem etrebroadel (SI).
Joseíto Fernández
E vuhez
E 1971 e reas anaoudegezh gant Pete Seeger a oa deuet da Enez Cuba ha mignonede voent betek e varv e 1979.
Port na h-Abhainne
Un iliz zo, div stal, unan anezho oc'h ober ti-post, hag un davarn "An Tigh Seinnse".
Prefeti Guera
right|250px
Proviñsoù Turkia
Bihanoc'h eget ar proviñsoù eo an arondisamantoù (turkeg : ilçe) hag ar c'hêriadennoù (turkeg : köy). E 2007 (niveradeg diwezhañ) e oa 923 arondisamant hag ouzhpenn 35.000 kêriadenn e Turkia.
1Diouzh niveradeg 2007.
Adana (proviñs)
Proviñs Adana zo ur proviñs e Turkia o skeiñ war ar mor Kreizdouarel.
Bilieg
Bilieg (Billé e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Felger-1 e departamant Il-ha-Gwilen.
1409
Diwar-benn bloavezh 1409 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Erge-ar-Mor
Ardamezioù
Skoed bet savet er bloaz 1865
Tierniezh
Dont a ra ar ger dinastiezh eus ar gresianeg dunasteia a dalvez evit un hollad nerzhioù, da lavaret eo ar galloud. En Henc'hres e oa an dinast (gresianeg dunastès = rieg) un unpenn bihan dindan beli un unpenn galloudusoc'h.
Lavaroù latin ar gwir
J
jura novit curia
1408
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1408
Kod-post
Selon les pays, il signifie des choses différentes : si généralement il représente une zone géographique, certains codes spéciaux sont parfois réservés à des institutions ou des entreprises qui ont de gros volumes postaux (en France, c'est le système du cedex).
ISO 9
Embannadur 1995
Da dalvezout e lec'h ISO 9:1986 implijet war an dachenn-mañ a-gent.
ISO/R 9:1968
Tostoc'h eo an doare-mañ ouzh doare kentañ an treuzlizherenandur skiantel.
Dreimorengesetz
Lec'h an taol-mouezh
Peuliesañ e kouezh an taol-mouezh war an eil silabenn diwezhañ ur ger latin m'az eo "pounner" ar silabenn-se (d.l.e. achuet gant ur vogalenn hir pe ur gensonenn) pe neuze war ar silabenn gent, d.l.e an trede silabenn diwezhañ, ma'z eo an eil silabenn diwezhañ ur silabenn "skañv" (d.l.e eo achuet gant ur vogalenn verr).
Amasya (proviñs)
Arondisamantoù
7 arondisamant a ya d'ober ar proviñs :
1407
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1407
Antalya (proviñs)
Douaroniezh
Proviñs touristelañ ar vro eo Antalya hag e-touez kêrioù brasañ Turkia emañ e gêrbenn.
Stade de Reims
Ar Stade de Reims a zo ur c'hlub mell-droad gall krouet e 1931. Kemer a ra plas ar Société Sportive du Parc Pommery, krouet e 1911.
Askell-groc'hen
An darn vrasañ anezho zo amprevanetaerien a chase diouzh an noz. Ober a reont gant ultra-son evit dilec'hiañ ha chaseal.
Yezhoù germanek
Bremañ e vez implijet al lizherenneg latin evit skrivañ an holl yezhoù germanek, a-wechoù gant un nebeud lizherennoù ispisial ouzhpenn, da skouer
Geriaoueg
Un nebeud eus ar gerioù en daolenn-mañ o deus kemmet o zalvoudegezh e-pad ar milvedoù. Da skouer ez eo liammet ar ger Sterben (mervel) ouzh ar ger saoznek starve (bezañ gant an naon). Bez ez eus d'an nebeutañ un heuliad d'un andon nann-germanek boutin (ounce hag a zeu eus al Latin)
Louc'hoù karrekaet
Evit ma vije bet karrekaet al louc'hoù-se e ranked en em gavout e degouezhioù resis, Evit mirout louc'h ur pav graet war al leur blot (evel hini ur gompezenn dichaladurel pe ur gwelead gouelezennoù) o sevel. Kemeromp aod ur mor pe ul lenn, da skouer, disec'het gant un amzer tomm ha sec'h betek diskouez an deun fank solut, zo lezet louc'hoù warnañ (abalamour ma vije bet damgaletaet hepken ha ma vije bet pounner al loen) ha zo goloet a lec'hid gant ur barrad amzer.
Yezhoù arawanek
E 1877 e varvas an holl arouegerion/ezed gant ar ruzell.
N'eo ket gwall sur hag-eñ eo ar c'hanamantieg ur yezh disheñvel diouzh ar yamamadieg pe get.
Vimisoyeg
Istor
Diorroet e oa bet ar vimisoyeg war diazez yezhoù alamanek ar c'hreiz en, levezonet-don war an dro gant ar sakseg izel, an izelvroeg, ar frizeg, ar poloneg hag an hensaozneg.
Kanada
Ur monarkiezh vonreizhel ha kevreadel eo hag un demokratelezh parlamantel. Dollar Kanada eo he moneiz. Ezel eo eus Emglev frankeskemm Norzh Amerika (EFENA), an Aozadur Feur-emglev Norzh-Atlantel, an Aozadur evit ar C'henober hag an Diorren Ekonomikel, eus Aozadur ar Broadoù Unanet (ABU) hag eus Kenglad ar Broadoù.
Torfed
Un torfed zo un ober hag a zo a-enep lezennoù ar riez pe ar stuzegezh degemeret gant ar gumuniezh tud lec'hel d'an nebeutañ. El lezennoù kastiz Bro-C'hall e vez termenet an torfedoù evel an oberoù eus ar re c'hrevusañ (muntroù, feulsterioù grevus rakprederiet, laeradennoù gant armoù, gwallerezhioù, tan-gwall mennet...). Ledanoc'h eo ster ar ger saoznek crime.
Kanada
Tud vrudet
Skrivagnerien : Timothy Findley, Louis Hémon
Mikael Madeg
E vuhez
Ganet eo Mikael Madeg e Courbevoie (e-kichenik Pariz) d’ar 4 a viz Genver 1950. E dad a oa ganet e Breizh, e Landivizio (ganet e 1922) hag e vamm 'zo ganet e Belgia, dezhi un tad eus Normandi. Kregiñ a reas Mikael Madeg da zeskiñ brezhoneg d'e 17 vloaz, pa oa o chom e Taverny, e bro-Bariz. Heuliet en doa "skol dre lizer" Visant Seite, ha prestik goude'oa aet e-barzh Al Leur Nevez.
Aydın (proviñs)
Douaroniezh
8.000 km² eo e c'horread.
Ouzhpenn d'an touristerezh emañ ar gounit fiez, olivez ha kistin a-bouez en ekonomiezh ar proviñs.
1406
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1406
Denieg (arawaneg)
A-wezhoù e vez graet jamamadí eus ar yezh-mañ daoust dezhe bezañ yezhoù disheñvel.
Balıkesir (proviñs)
Proviñs Balıkesir zo ur proviñs e gwalarn Turkia o skeiñ war mor Egea ha mor Marmara.
Jean Sibelius
Jean Sibelius zo bet ganet d'an 8 a viz Kerzu 1865 e Hämeenlinna (Tavastehus e Svedeg). Mervet eo d'an 20 a viz Gwengolo 1957 e Järvenpää (e-kichen Helsinki). Ur sonaozer finnat e oa.
1405
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1405
Bolu (proviñs)
Douaroniezh
War-dro 270.000 annezad a oa e Bolu e 2007.
10.000 km² eo e c'horread.
Ifernioù
E toull an nor emañ ar c'hi Kerberos, a vir ouzh an dud varv da vont kuit. Koulskoude ez eus bet gwelet tud o kuitaat al lec'h dizamant : Herakles, [Psyc'he]], Theseüs, Orfeüs hag Aineias.
Burdur (proviñs)
Douaroniezh
7.000 km² eo e c'horread.
Elzaseg
Tost-tre eo an elzaseg d'ar rannyezhoù alemanek komzet e Suis hag ivez d'ar swabeg.
N'en deus an elzaseg statud ofisiel ebet dre ma vez disklêriet gant ar Vonreizh c'hall ez eo ar galleg yezh ofisiel nemeti ar Republik.
Gwrizienn deirc'hensonennel
Talvezout a ra ar gwiziennoù difetis evit sevel gerioù fetis o ster hag/pe o rumm yezhadurel dre ouzhpennañ kengerioù (engerioù, lostgerioù, rakgerioù...) hervez patromoù resis.
Fañch Morvannou
Fañch Morvannoù (Kloastr-Pleiben, 20 a viz Du 1931 - Brest, 6 a viz Mae 2019) zo bet kelenner war ar brezhoneg, troour, kazetenner ha buruteller lennegezh brezhonek a-raok mont war e leve e 1998. Klask a reas gant e vignoned adkempenn skritur ar brezhoneg e-kerzh ar bloavezhioù 1970.
Buhez
Skolaer ha kelenner e voe da c’houde e Skol-veur Breizh-Izel e Brest, ha kroget da skrivañ pennadoù kazetennerezh evit ar gelaouenn Skol Vreizh. Mat-tre e teue ar brezhoneg gantañ, lavaret e vez anezhañ e oa ur skouer war al lennegezh hag ar gomz. Evit pezh a sell ouzh e vuhez skrivagner, ez eo bet rener Pobl Vreizh, met goude, ez eo aet ar gazetenn da get tamm-ha-tamm. E barr e vrud e oa etre 1972 ha 1982. Ober a rae prezegennoù ha studiadennoù war sevenadur Breizh ha war ar speredelezh. Komzet en deus er skinwel hag er skingomz diwar-benn e ouizhiegezhioù relijiel. Bet eo rener ar gelaouenn Planedenn adalek nevezamzer 1986.
Krampouezh-mouezig
Ar c’hrampouezh-mouzig, pe krampouezh-mouezig, pe tule, pe tulev, zo plant a ra o annez e kement faout a gaver er reier, en disterañ meudad douar etre mein ar mogerioù. Bokedoù delioù ront ha chugonus an hini ac’h a d’ober anezhe, delioù kleuz o c’hreiz, lec’h m’int stag ouzh o c’horz – diwar se o anvioù latin (Umbilicus rupestris) ha gallek (nombril de Vénus)
Er C'hastell-Nevez ez eus ur gwenaner, Laou Kefeleg, hag a ra "kroc'hen revr flour" anezhe, en e "droidigezh" diwar an anv gallek.
Yezhoù alemanek uhel
Aezet eo ober an diforc'h etre an alemaneg izel hag an alemaneg uhel hervez ma vez implijet k (izel) pe ch (uhel), da skouer :
Vizon Amerika
Annez
Bevañ a ra en Alaska, Kanada hag en darn vrasañ eus ar Stadoù-Unanet. Trevadennoù a gaver ivez en Douar-Nevez, en Europa, hag en Amerika ar Su, diazezet gant anevaled achapet eus magerezhioù.
Çankırı (proviñs)
Douaroniezh
8.400 km² eo e c'horread.
Çorum (proviñs)
Proviñs Çorum zo ur proviñs e hanternoz Turkia.
Jakez, mab Zebedea (abostol)
Santiago a-enep an Islam
Er bloaz 859 e lavaras ar roue Ordoño Iañ Asturiez e oa bet trec'h war ar Vored en Emgann Clavijo abalamour m'en doa gwelet Santiago Matamoros.
Rouantelezh Northumbria
Ren Oswald
Brasaat a reas Oswald e rouantelezh war-du ar c'hornôg diwar-goust rouantelezhioù Rheged ha Strat Clut. Aloubiñ a reas tachenn Gododdin betek ar Firth of Forth. Dindan e ren e tistroas ar relijion gristen da Northumbria. Sant-Aidan, ur manac'h iwerzhonat deuet eus Iona a voe karget da c'hounit ar bobl d'ar feiz ha savet e voe ur manati en enez Lindisfarne, hag alese e teuas Divi da Vreizh.
Yezhoù aostriek-bavarek
Teir rannyezh pennañ ez eus:
Denizli (proviñs)
Proviñs Denizli zo ur proviñs e mervent Turkia.
Espérance Sportive Troyes Aube Champagne
An Espérance Sportive Troyes Aube Champagne (ESTAC) a zo ur c'hlub mell-droad gall krouet e 1900.
Adolf Anderssen
Kelennour jedoniezh, mestrc'hoarier echedoù alaman ag ar renk kentañ. Lec'hiet kentañ e tournamantoù Londrez e 1851 ha 1862 ha Baden e 1870. Trec'h e voe war Daniel Harrwitz, Ignác Kolisch, Johann Löwenthal ha Johannes Zukertort. Sellet e vez outañ evel ouzh kampion ar bed adalek 1851 betek 1859, pa voe trec'het gant Paul Charles Morphy.
Stagadenn
Er yezhoniezh e vez implijet an termen stagadenn (saoz: clitic) evit komz eus elfennoù yezh gante perzhioù liammet ouzh gerioù emren (pe morfemennoù distag) ha perzhioù all liammet kentoc'h ouzh morfemennoù stag war un dro.
Unan eus perzhioù boutin an holl stagadennoù eo ar fed ma n'o deus emrenerezh hedaderel (saoz. prosody), da lâret eo n'hallont ket bezañ distaget o-unan hep bezañ staget ouzh ur ger all, anvet an « ostiz ».
Staol
Douaroniezh
left|thumb|Traezhenn ar Vilin
Frigribell
Ar frigribelled eo an eskell-kroc'hen a ya d'ober ar genad Rhinolophus.
Spesadoù
War-dro 70 spesad frigribelled zo :
Neuburg
Neuburg zo un anv-lec'h alamanek.
Sañskriteg
Kensonennoù
Bez ez eus peder hanter-vogalenn ivez: y य, r र, l ल, v व. Kensonennoù c'hwezh tro-gil, toenn ar genoù ha kildent ez eus: ś (z) श, ṣ (S) ष, and s स. Evit achuiñ ez eus ivez un h mouezhiet ह hag un h divouezh ḥ ः anvet visarga hag ul lizherenn anvet anusvāraa(ṃ) dalvez da diswel e vez distaget dre fri ar vogalenn araozi.
Serotin
Spesadoù
E-touez ar spesadoù serotined emañ : ...
Roz
Liv
Roz zo ul liv, gwelout roz (liv), ul liv a gaver en anvioù-se :
Douaroniezh
Hag ivez :
Daouverkadur
Er yezhoniezh e vez implijet an termen daouverkadur (saoz: double marking) evit komz eus yezhoù ma vez staget ken ouzh spisaerien hag ouzh penn ur frazenn merkoù morfologel hag a dalvez da diskwel al liammoù kevreadurezhel etre elfennoù ar frazenn.
Skouarnegell
Ar skouarnegelled eo an eskell-kroc'hen eus ar c'herentiad Vespertilionidae a ya d'ober ar genad Plecotus.
1400
Diwar-benn bloavezh 1400 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Neuenburg
Neuenburg zo un anv-lec'h alamanek.
Erzurum (proviñs)
thumb|350px|Lec'hiadur proviñs Erzurum
1500
Diwar-benn bloavezh 1500 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Rovenieg
Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun
Karrnijourion e oant. Marvet int d'an 9 a viz Even 1944 pa gouezhas o c'harr-nij (Mosquito MM352) e La Tanceraie, e Rovenieg, e-pad an Eil Brezel Bed, ,.
XXIvet kantved
../.. | |  |  kantved |  |  | ../..
Eskişehir (proviñs)
Proviñs Eskişehir zo ur proviñs e Turkia, e kornôg Ankara.
Tikal
An Tikal zo unan eus ar rivinoù brasañ ar bobl vaya, e Guatemala, e departamant El Peten.
Ifern
Ouzhpenn-se e vez graet ifern eus ul lec'h, e levraouegoù zo (hini ar Vatikan da skouer) ma vez miret ha dalc'het levrioù zo ha ne venner ket diskouez d'an dud ordinal abalamour d'ar relijion pe d'ar vuhezegezh vat.
Erebos (an tostañ d'ar gorre)
Eno eo e rank an eneoù gortoz ur c'hant vloaz, pa ne vez ket bet lakaet ar c'horfoù en douar hervez al lidoù dereat. Eno eo emañ palez an Noz, Kerberos, an Erinied ha Tanatos (ar Marv).
An Ifern hervez feizidi Bouddha
Yanluowang 閻羅王 (ar roue Yanluo) eo an doue sinaat e relijion Bouddha, diwaller ha barner en Ifern. Un doue a eil renk a gaver e Japan eo ivez, ha Yemma e anv.
Karta europat al liesyezhegezh
Karta europat al liesyezhegezh zo ur skrid a oa bet anv anezhañ e-kerzh kentañ Azezoù europat al liesyezhegezh, a oa bet d'ar 24 ha d'ar 25 a viz Du 2005 e Paris, hag a oa bet fiziet e sevel e-barzh un arsellva anvet fr:Observatoire européen du plurilinguisme.
Kinnig a reer d'an dud e sinañ abaoe an abadenn brudañ a oa bet d'an 22 a viz Kerzu 2006 e Slatina (Roumania).
Giresun (proviñs)
Proviñs Giresun zo ur proviñs e hanternoz Turkia, o skeiñ war ar mor Du.
Gaziantep (proviñs)
Douaroniezh
War-dro 1 500 000 annezad zo e Gaziantep.
Rhodri Mawr
Lennegezh
Div varzhoneg zo bet skrivet gant Sedulius Scotus e lez Karl Voal, roue Frankia ar C'hornôg, da ganañ meuleudi da "Roricus", trec'h war wazed Lec'hlen.
Yezh vamm
Divyezhegezh
Pa vez savet ar bugel gant tud a gomz yezhoù disheñvel e c'hall deskiñ div yezh war un dro. Komz a reer neuze eus divyezhegezh, hag eus div yezh vamm.
Fañch Peru
E vuhez
Eus Ploubêr e oa e dad, botaouer-koad diouzh e vicher. Eus ar C'houerc'had e oa e vamm. Di e voe kaset Fañch Peru pa oa bihan, da di e dud-gozh a-berzh mamm. War-lerc'h ar brezel e tistroas da Bloubêr da vevañ gant e dud, e Kerofern, e-lec'h ma oa e vamm o terc'hel Kafe ar Gar, e-tal-kichen botaouerezh e dad. War barlenn e vamm en deus desket brezhoneg : yezh ar gêr e oa hag an dra-se zo kaoz, moarvat, e rae Fañch Peru gant brezhoneg pa skrive "ar pezh a (oa) personeloc'h".
Elfenn gimiek
An niver en traoñ hag a-zehoù a ziskouez kementad an elfenn e-barzh ur volekulenn. Da skouer H2O a zo evit ur volekulenn dour, enni daou atom hidrogen (simbol H, hag an niver 2 a ziskouez pet ez eus anezho), hag un atom oksigen (simbol O, ne vez ket notet an 1 a zo empleg).
Pêr (abostol)
Pêr en Testamant Nevez
Gant e vreur Andrev e tivizaz heuliañ Jezuz Krist (Mz 4,18). Degemer a reas Jezuz en e di e Kafarnaom.
thumb|Sant Pêr livet gant [[Pieter Paul Rubens gant ar pallium hag alc'hwezioù ar Baradoz]]
Polarieg
Livadur
Ar polarieg a zo ur meskaj eus italianeg, romanieg ha meur a luc'haj. Ennañ e kaver gerioù yidichek amprestet digant ar yuzevien o vevañ en East End, gerioù amerikan ha reoù arall implijet gant an dud drammet.
Implij
Implijet e vez ivez er verdeadurezh-kenwerzh ma kaver kalz gaeed.
Strat Clut
Moger
Daoust ma oa merket harzoù hanternoz an Impalaeriezh Roman gant Moger Hadrian e-pad an darn vrasañ eus ar marevezh-se, n'eo ket gwall sklaer betek pelec'h ez ae levezon ar Romaned war-du an norzh. Kreñvlec'hioù a oa en hanternoz d'ar voger, ha teir gwech e voe kaset an harz pelloc'h etrezek an hanternoz. Div wech ez eas betek Moger Antoninus hag e-pad ergerzh-brezel Agricola e tizhas ar stêr Tay. Ouzhpenn-se e veze aozet troioù-brezel alies a-walc'h da gastizañ pobloù an hanternoz pa ne vezent ket fur ha sioul. Tud an norzh a veaje en dachenn roman ivez, da genwerzhiñ, da vrezeliñ pe da lakaat o anv el lu roman. N'eo ket sklaer pegen romanekaet e oa Preden, e rannvroioù pinvidik ar reter zoken, met moarvat ne oa ket gwall romanekaet an Damonii.
Rouantelezh Alt Clut
Goude 600 e teu an andonioù da vezañ fonnusoc'h. Bez ez eus un disemglev etre an istorourien diwar-benn o jubennadur. E derou an e oa Áedán mac Gabráin an den pouezusañ e norzh Preden hag aotrouniañ a rae Dal-Riata ar rannvro war a seblant. Distrujet e oe e c'halloud e 604 pa voe faezhet gant Æthelfrith Northumbria en Emgann Degastan.
Gümüşhane (proviñs)
Douaroniezh
6.200 km² eo e c'horread.
Adolf Albin
Mestrec'hoarier echedoù roumanian.
Tagadenn Albin
6.h4
Formia
Formia zo ur gumun en Italia e proviñs Latina, e rannvro Lazio.
Spisaer (yezhoniezh)
Reizh e vefe ar frazenn-ma hep ar spisaerion (anv-gwan hag adverb), met ne vefe ket reizh ma vefe lamet kuit an anv hag ar verb:
Republik Pobl Sina
Ar riez gant ar boblañs stankañ er bed eo Republik Pobl Sina (sinaeg: 中华人民共和国, pinyin: Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó). Pa 'z eus bet meur a riez war an tiriad ma reer gant an anv-se, unanet eo bet e-pad prantadoù bras e istor a gaver roudoù anezhi 3 mil bloaz kent Jezuz-Krist. Abaoe 1949 eo Sina ur "republik ar bobl" dindan renadur Strollad Komunour Sina.
Istor
D’ar 4 a viz Kerzu 1982 e voe degemeret ar vonreizh zo e talvoud en deiz a hiziv gant Republik Pobl Sina.
Douaroniezh
Gwelet ivez : Kêrioù Sina
Ar boblañsouriezh hag an etniezhoù e Sina
D’an 28 a viz Meurzh 2006 en doa asantet Zhang Weiqing, e karg eus ar « Bodad-Stad evit ar boblañs hag eus steuñviñ ar genel », respont d’un atersadenn evit lec’hienn Genrouedad ar gouarnamant sinat. Gant skoazell ar politikerezh kaset gant steuñviñ ar genel, hervezañ, e oa bet ganet 400 milion a vabigoù nebeutoc’h e Sina e-pad an tri dekvloaziad diwezhañ. Lavaret en doa ivez en doa gouarnamant Sina lakaet tregont vloaz evit tizhout ar pal-se, da lavaret eo kontrollañ paotañ an dud, tra ma oa bet lakaet kant vloaz gant ar broioù diorroet evit tizhout ar pal-se. « Ne vije ket bet tu da Sinaiz da vevañ gant muioc’h a aezamantoù ma vijemp bet 400 milion a dud ouzhpenn », en doa pouezet an Aotrou Zhang. Er mare-mañ ez eo uhel-tre niver ar ganedigezhioù er vro hag e-se ne vo ket cheñchet politikerezh an unvugel a-barzh pell.
Armerzh
Un dalc’h all zo gant armerzh Sina : ne zeu ket ar prizioù izel eus an nerzh labour. Evel-se emañ an traoù rak kontrollet e vez ar prizioù ha gwarantet e vez ar mammennoù pourchas a oa anezho d’ar mare ma veze meret ar vro gant un armerzh giz an Unaniezh Soviedel : kenderc’hel a reer da ziskar an embregerezhioù-Stad ha kaset e vez ar vicherourien a labour enno da labourat er gennadoù kevezusted aet da greskiñ hag e-se e kendalc’h an digresk-moneiz da lakaat gwask war ar prizioù.
Arme
Aveiñ a ra Republik Pobl Sina e armeoù e ken kaz ma veze brezel tro-dro da enez Taiwan. Prenet ez eus bet nijerezed chaseal, en o mesk ar Su-27 hag ar Su-30, ouzhpenn an nijerezed a vez produet er vro. Difennet e vez ar vro ouzh an tagadennoù dre an aer dreist-holl gant fuc’helloù douar/aer modern-meurbet S-300, a ya d’ober unan eus reizhiadoù dastapout gwellañ ar bed. O wellaat emañ Republik Pobl Sina he nerzhioù hobregonet ivez ha lakaat a ra staliañ dafar bukañ eletronek enno. Soñjal a ra ar Stadoù-Unanet e c’hallfe bezañ lakaet en arvar gant Republik Pobl Sina. N’int ket plijet gant se kennebeut rak aon o deus ne vefent ket mui ar vistri war broioù ar Reter.
Programm ispisial
Arsellerien o deus soñjet dezho e oa bet savet ar fuzenn « Baleadenn Hir » diwar « Soyouz », ar pezh zo bet dinac’het gant Sinaiz. Un danevell zo bet embannet gant Kendalc’h ar Stadoù-Unanet da-heul bannadenn ar bloaz 2003. Skrivet e oa bet en danevell-se : « Ma’z eo gwir o deus c’hoant Sinaiz kas da benn ar raktres-se evit reiñ lufr d’o folitikerezh e yelo ar reizhiadoù egorel milourel war wellaat etre 2010 hag 2020 gant o strivoù. Abeg a vez kavet er raktres-se gant ar gazetennerien indian a gav dezho emañ Sinaiz oc’h implijout un teknologiezh zo daou-ugent vloaz en-dro. War ar memes tro ez eo luziet ha diasur statud an harzoù milourel en egor.
Relijion
Meur a relijion zo e Sina. Ar relijionoù pennañ zo : ar voudaegezh, an islam, ar gatoligiezh hag ar brotestantiezh. Gallout a reer ivez ober anv eus eus an daoegezh hag eus Relijion ar bobl, anezho div relijion dibar e Sina, hag ivez eus ar chamaniezh, an ortodoksiezh hag an Dongba. Ur seurt relijion bagan eo ar relijion Dongba ha krouet eo bet diwar ur relijion heuliet gant an Naxied, unan eus ar minorelezhioù etnek niverus zo anezho e Sina. Eus Tibet eo a orin eo ar relijion-se hag e Yunnan emañ tud ar vinolerezh Naxi o vevañ.
Amelia (Italia)
Amelia a zo ur gumun ag Italia e proviñs Terni, e rannvro Umbria.
Roue Arzhur
♦ Preiddeu Annwfn
Kement-se a weler en ur varzhoneg kembraek verr a voe aozet war-dro ar bloavezh 900 hag anvet Preiddeu Annwfn, "Preizhoù Annwn", a zo bet treuzskrivet e Levr Taliesin. Ar bed all kembreat eo Annwn, rouantelezh ar boudiged ha tiriad ar re varv kemmesket. En istor-se e veaj Arzhur hag e wazed betek Annwfn war vourzh Prydwen, lestr Arzhur ; eno e kavont ur chaodouron hud a vez tommet gant anal nav gwerc'hez evit awenañ ar varzhed, hag ar chadouron-se a nac'h poazhañ boued d'an digaloned.
♦ Culhwch ac Olwen
E deroù an e voe savet istor Culhwch ac Olwen, a gaver e daou zornskrid : tammoù anezhañ e Llyfr Gwyn Rhydderch (c. 1350), hag en e bezh e Llyfr Coch Hergest (c. 1382) ; e 1837 e voent bodet e Mabinogion Lady Charlotte Guest. E Culhwch ac Olwen e voe strobinellet Culhwch yaouank : ne c'hellje dimeziñ nemet da Olwen, merc'h ar ramz Ysbaddaden Pencawr ; hogen tonket e oa ar ramz da vout dibennet da zeiz eured e verc'h, setu ec'h aozas 40 kur da vout sevenet gant kement pleustrer. Ken dic'hoanaget e voe Culhwch ma c'houlennas skoazell digant Arzhur hag e varc'heien, pa ranke lazhañ an tourc'h-gouez meur Twrch Trwyth ha saveteiñ an doue yaouank Mabon fab Modron. Sevenet e voe an holl gefridioù-se gant Culhwch, Arzhur hag e harozed, en o zouez Cei ha Bedwyr.
♦ Historia Regum Britanniae
Peogwir e oa Arzhur o laerezh klod Karl Veur e voe ret d'ar C'hallaoued e biaouañ en-dro, ar pezh a voe graet en kantved gant ar mojennoù arzhuriek gallek, a zo ul lodenn eus Danvez Bro-C'hall. Dereat e oa ar c'hantved-se evit an darempredoù lennegel etre ar sevenadurioù keltiek o yezhoù hag ar re a gomze galleg kozh, rak e 1152 e timezas Eleanora Akitania da Herri II (Bro-Saoz). Eus he lez e Poitiers e tegasas troubadoured a gomze yezhoù oc ha trouvered a gomze yezhoù oil ; ouzhpenn, Herri II a oa ivez dug Normandi ha dug Anjev. Biken ne vije ar sevenadurioù gall ha breizhveurat ken tost an eil d'egile. Eus al lez-se e teuas Wace ha Chrétien de Troyes da voueta mojenn ar roue Arzhur.
Arkaeopteryks
Edo Arc'haeopteriks o vevañ e diwezh ar Juraseg, war-dro 150 milion vloaz zo, er pezh zo bremañ Bro-Alamagn d'ur mare ma oa un enezeg eus Europa, en ur mor trovanel tomm ha bas, kalz tostoc'h d'ar c'heheder evit bremañ. Heñvel e oa e stumm ouzh hini ur big. Gallout a rae al loened brasañ tizhout ment ur vran. Archaeopteryx a c'halle kreskiñ betek 0,5 metr hed. Daoust d'o ment vihan, d'o eskell ledan, ha d'o barregezh da nijal pe da blavañ, Archaeopteryx zo tostoc'h da zinosaoredigoù eus ar Mezozoeg evit d'an evned a vremañ. Boutin e oa ar perzhioù da-heul dezhe ha d'an Deinonychosauria (Dromaeosauridae  ha Troodontidae) peurgetket : karvanoù gant dent lemm, tri biz gant skilfoù, ul lost askornek hir, eil bizied hiperastennadus ("skilfoù da lazhañ"), pluñv (ar pezh a laka da soñjal e oant homeotermek), ha kalz perzhioù eus o relegoù,.
Ar perzhioù deskrivet a-us a ra eus an Archaeopteryx ar genad ar muiañ gwirheñvel da vezañ ur garrekaenn tremen etre an dinosaored hag an evned , . Archaeopteryx a c'hoari ur roll a-bouez eta n'eo ket hepken evit studi orin an evned met ivez en hini an dinosaored. Krouet e voe ar spesad da-heul dizoloadenn ur bluñvenn e 1861. An hevelep bloavezh e voe dizoloet ar skouer glok kentañ eus Archaeopteryx. A-hed ar bloavezhioù ez eus bet dizoloet nav c'harrekaenn Archaeopteryx ouzhpenn. Daoust ma'z eus diforc'hioù etre ar c'harrekaennoù e sell ar pep brasañ eus an arbennigourien ouzh an holl garrekaennoù dizoloet evel loened eus ar memes spesad. Rendael zo diwar-benn ar fed-mañ c'hoazh avat.
Ar rendael a-zivout plas an Arkaeopteryks
Er bloavezhioù 1990 e oa dizoloet kalz karrekaennoù dinosaored pluñvek, e bro al Liaoning dreist-holl, e Sina, ha kreñvaet o deus an damkaniezh-se. A-wezhioù ez int evned kentidik, hag a-wezhioù dinosaored pluñvek pe kentpluñvek ha na oant ket evned.
Ornitorink
Neuz an ornitorinked
Ouzh daouuufern a-dreñv ar pared eo stag pep a flemm binimus. N'eo ket marvel e vinim evit an dud met degas a ra poanioù spontus ha koeñvadennoù a c'hall padout e-pad meur a viz. Marvel e c'hall bezañ ar flemmadenn evit ur c'hi pe loened bihan avat.
Gallout a ra chom dindan an dour e-pad pemp munut. Un neuier eus ar c'hentañ eo ha tremen a ra ar pep brasañ eus e amzer en dour. A-drugarez d'e greoñv doublet gant gwiadennoù lart e c'hall an ornitorink mont e stêrioù yenañ ar vro. Ne c'houzañv ket kenkoulz ar wrez ha faganiñ a ra goude seizh munut dindan an heol pa vez 35 °C. Goude e gouronkadenn ez a da guzhat en e zouarenn hep bezañ sec'het e vlevenn. Klask a veze war homañ gwezhall gant ar werzherien kroc'hen abalamour ma oa tomm-kenañ.
Kevreadurezh
Pal studioù ar gevreadurezh a c'hell kemmañ. Keit ha ma klask ar "gevreadurezh furmel" kompren ha sevel displegadennoù a denn da mont-en-dro ar yezh en empenn (ar "mont-en-dro diabarzh") e klask ar "gevreadurezh kantouezel" displegañ reolennoù mont-en-dro ar yezh evel ma vez implijet e gwirionez (ar mont-en-dro diavaez), dreist-holl dre zielfennañ skridoù.
Hakkari (proviñs)
Proviñs Hakkari zo ur proviñs e gevred Turkia, war harzoù Iran hag Irak.
Timbroù Mikronezia
thumb|left|180px|Timbr Mikronezia
Lancashire
Lancashire (Swydd Gaerhirfryn e kembraeg) zo ur gontelezh e Bro-Saoz, er Rannbarzh Gwalarn Bro-Saoz. Preston (Lancashire) eo ar pennlec'h anezhi.
165
Daveoù
160er
Iliz Itron Varia Brasparzh
Gwechall gozh e oa bet lakaet dindan anv Sant Jaoua, un niz da Sant Paol Aorelian, sant diazezer eskopti Leon.
Dedennus-tre eo an iliz, an tour anezhi dreist-holl, savet hervez stumm Bro Leon, gant garidelloù kizellet.
Gwener (doueez)
He far a gaver e relijionoù all :
Gerioù
thumb|Gwener Willendorf
Pika
Spesadoù
30 spesad pikaed zo.
Gwengolo 2005 e Breizh
2005 e Breizh
Shen Yang
2 420 edo he Renk Elo e miz Mae 2009, an hini kreñvañ o vout 2 468 e miz Here 2006.
New Town
New Town zo ul lec'hanv saoznek, a glot gant  Kêr Nevez  e brezhoneg.
Aisopos
Ar re wan
E danevell-vuhez Aisopos e vez kaoz atav eus ar c'hoarzh hag ar fent a ro tu d'an den gwan da drec'hiñ war an hini kreñv, d'ar sklaved da c'hounit a-enep o mistri. Sede e c'haller lavarout e oa diaraoger an diharoz (pe an haroz-kontrol, mar karer), divalav ha dismegañset, dic'halloud, hag a zeu a-benn koulskoude d'en em dennañ eus ar gwallblegoù abalamour d'e ampartiz da ziskoulmañ ar c'hudennoù.
Edgar P. Jacobs
E vuhez
E 1946 e voe ezel eus ar skipailh a reas war-dro Kazetenn Tintin, hag enni e voe embannet Le secret de l'espadon (ur bajenn ar sizhun, war ar golo kein). Azalek 1947 e chomas a-sav gant troioù-kaer Tintin hag en em ouestlas d'e oberennoù dezhañ, daoust ma kendalc'h da genlabourat gant Hergé evit ar gelaouenn. Le mystère de la grande pyramide a voe embannet e 1950. La marque jaune a voe embannet e 1953. Goude-se e voe embannet L'énigme de l'Atlantide e 1955, S.O.S. météores e 1958, Le piège diabolique e 1960 ha L'affaire du collier e 1965.
Ernst Grünfeld
right Ernst Grünfeld a zo bet ganet d'ar 21 a viz Du 1893 e Vienna (Aostria) ha marvet d'an 3 a viz Ebrel 1962 e Vienna (Aostria).
Arouez kimiek
Evit gwelet roll klok an elfennoù kimiek hag o arouezioù, sellit ouzh :
Effacé (barrez)
Implijout a reer ar ger effacé ivez evit deskrivañ an emstummoù ma vez digor an divc'har kentoc'h evit kroaziet (croisé). Bez' e c'hell bezañ devant pe derrière, à terre pe en l'air.
Igwanodon
An igwanodoned a oa dinosaored geotdebrerien a veve da vare ar c'hretase, etre 140 ha 110 milion a vloavezhioù kent hon oadvezh. Talvezout a rae e anv kement ha « dent igwan », abalamour d'an heñveledigezh etre o dent kranellet ha re an igwaned a-vremañ. 6 pe 10 m hirder a oa dezhe hag ouzhpenn 4 zonenn. Daoudroadek pe pevarzroadek e oant. Kavet ez eus bet ribouloù gant roudoù karrekaet eus ar pevar ezel. Kouskoude, ne ziskouez ar pep brasañ eus ar ribouloù nemet louc'hoù treid, ha lakaat a reer e oa re verr divrec'h an igwanodoned bihan evit ober gante pa zilec'hient. Pavioù diaraok an igwanodoned a oa pemp biz arbennikaet oute.
Badajoz
Istor
Meur a emgann hag a seziz a c'hoarvezas e kêr Badajoz, gwelout Emgann Badajoz.
Kinkieg
Ur stumm kozh eus Germania eo ar c'hinkit ha krediñ a reer eo liammet ouzh calo, luc'haj romed bro-Spagn. Eus ar ger spagnolek quincallería - kinkailherezh e teu anv ar yezh. Peogwir e oa bet ijinet gant kinkailherien.
Rer Bareg
Ar rer bareg a oa ur yezh direnk martezeus komzet gwechall e proviñs Ogaden gant ur meuriad somaliat a gomz somalieg hepken hiziv. Meneget e oa ar rer bareg evit ar wech gentañ gant Lionel Bender met fedoù ebet eñ-doa a-zivout ar yezh ha n'eo ket sur e oa anezhi.
Bloavezhioù 1550
Ijinadennoù, kavadennoù, degasadennoù
Roll ijinadennoù ar bloavezhioù 1550
Kars (proviñs)
Proviñs Kars zo ur proviñs e reter Turkia, war harzoù Armenia.
Roll ar Pennoù Stad e 170
Pennoù Stad ar bloaz 169 - Darvoudoù ar bloaz 170 - Pennoù Stad ar bloaz 171 - Pennoù Stad dre vloaz -
Kayseri (proviñs)
Proviñs Kayseri zo ur proviñs e Turkia, e kreiz Anatolia.
Merfyn Frych
Dimezet e oa da Nest ferch Cadell, merc'h roue Powys, Cadell ap Brochfael, ha c'hoar da gCyngen. E vab Rhodri ap Merfyn, anavezetoc'h evel Rhodri Mawr, a voe roue war e lerc'h, hag a greskas e rouantelezh betek dezhañ bout roue en darn vrasañ eus Kembre.
Gouel ar Sakramant
Istor
Hervez istorourien 'zo e voe krouet ar gouel-se, gouel Corpus Christi pe hini korf ha gwad Jezuz, en.
San (lizherenn)
left|100px Ul lizherenn c’hresianek kozh ha na vez ket implijet ken eo san (Ϻ, ϻ) hag a dalvez 1 hervez ar sistem niverenniñ gresianek.
Kırşehir (proviñs)
Douaroniezh
6.500 km² eo e c'horread.
589
Diwar-benn ar bloavezh 589 en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 589
Kocaeli (proviñs)
Douaroniezh
War-dro 1.400.000 annezad a oa e Kocaeli e 2007.
Bloavezhioù 1590
Ijinadennoù, kavadennoù, degasadennoù
Roll ijinadennoù ar bloavezhioù 1590
Xabier de Lizardi
Kemeret en doa an anv Xabier de Lizardi met sinañ a rae ivez Zarauztar Sabin ha Samaiko Zulo.
Melleg
Anv
Gerdarzh ː J.-Y. Le Moing ː sur-awalc'h diwar galianeg ̈mello = krec'h, run.
Stankell an Teir C'hanienn
Liammoù
Kudenn an energiezh e Sina
Skeudennoù deus ar savadur
Un teuliad klok gant skeudennoù hag ur filmig gant an enebourez Dai Qing
ƛ (lizherenn)
Ul lizherenn latin ispisial eo ƛ bet krouet e 1934 hag implijet er Stadoù-Unanet pa reer diouzh yezhoù genidik ar Nozrh Amerika dre skrid, treuzskrivet [tɬ] hervez al lizherenneg fonetikel etrebroadel
Mermin Mawr
Mermin Mawr ("Mermin Meur") a oa mab Cynin map Anllech ha roue Manav. N'ouzer hogozik netra diwar e benn met an titl a voe roet dezhañ a zamveneg e voe galloudusoc'h eget e ziagentourien. E vorlu a oa bras a-walc'h, war a seblant, peadra da reiñ tro dezhañ d'ober argadegoù war aodoù Iwerzhon. Hervez Annala Ulaid e varvas e 632. E vab Anaraud Gwalchcrwn a renas war e lerc'h.
Balum reizh du
Ar balum reizh du (Eubalaena glacialis) a zo ur morvil fanoliek hag a vev e norzh ar Meurvor Atlantel. Unan eus ar spesadoù balumed ar muiañ en arvar ez eo. Ne vefe nemet ur 400 bennak anezho.
Doareoù
thumb|left|200px|Balum reizh du ha den keñver-ha-keñver.
Claude
Gerdarzh
Lod a lavar e talvez kamm, eus ar ger latin claudus, met claudus ha Claudius zo un tammig disheñvel.
Gwalc'hion
Anv
Gausson eo an anv koshañ a anavezer d'ar barrez-se, skrivet ivez Gauçzon gwechall. Ar meneg kentañ eus an anv Gwalc'hion a gaver e Geriadur kentañ An Here.
Kanañ
Brud ar ganerien
A-raok ar skingomz ne vezent anavezet nemet gant ar re a selaoue anezho e tier tud pinvidik, pe e tier arbennik: c'hoariva, opera, pe ilizoù ha chapelioù a-wechoù.
Tadjikistan
Republik Tadjikistan (e tadjikeg Тоҷикистон), bet anavezet a-raok evel Republik Sokialour Soviedel Tadjikistan, a zo ur vro e Kreiz Azia. Bevennoù en deus Tadjikistan gant Afganistan, Sina, Kirgizstan hag Ouzbekistan.
Douaroniezh
Tost da 1% eus gorread ar vro a zo goloet gant lennoù:
Renée Bro-C'hall
He buhez
Ganet eo e kastell Bleaz e 1510. Eil merc'h he zud e oa. He c'hoar henañ, Klaoda Bro-C'hall, ganet e 1499, a oa unnek vloaz warni.
John Michael Greer
John Michael Greer (1962 - ) a zo ur c'hevrinour hag ur penn relijiel amerikan. o chom en Ashland, Oregon. Gounezet e oa bet d'ar feiz drouizek hag Arc'hdrouiz an AODA eo hiziv-an-deiz. Brudet eo ivez evit e interest evit ar bikenn-eoul-maen, en deus skrivet kalz testennoù diwar he fenn.
Renée Bro-C'hall
He marv
E Montargis e varvas d'an 12 a viz Mezheven 1574, da 65 bloaz, 15 vloaz goude he fried.
Banniel Montenegro
Bannieloù kozh
thumb|Banniel Montenegro (1993-2004) Heñvel e oa ouzh hini Serbia adalek 1945 betek 1993, betek ma oa bet cheñchet arliv ar glaz evit unan sklaeroc'h, heñvel ouzh unan hengounel implijet er vro, war ar gwiskamantoù paneveken, hag ar c'henfeur 1:3 e-lec'h 1:2.
Ŀl
Ul lizherenn latin ispisial eo ŀl (katalaneg: ela geminada) implijet gant ar c'hatalaneg evit skrivañ ar son kensonennel [l] pe [l:], iŀlegible “dilennus”, siŀlaba “silabenn”.
Mh (lizherenn)
Implijet e vez ivez a-wezhoù evit treuzskrivañ ar son [mh] e yezhoù all, evel da skouer ar sañskriteg.
Polieg
Polieg (Poilley an anv gallek ofisiel) zo ur gumun e Breizh e kanton Felger-2, e departamant Il-ha-Gwilen.
Fh (lizherenn)
Ul lizherenn latin ispisial eo Fh, fh, distaget mut, implijet gant an iwerzhoneg evit skrivañ kemmadur al lizherenn f, da skouer fíon (“gwin”) > fhíon /i:n/.
Il
Douaroniezh
Eienañ a ra en ul lec'h anvet "la Butte d'Ille" etre kumunioù Lanrigan, Sant-Lezer-ar-Pradeier ha Dingad, e 78 km a uhelder.
Status constructus
Yezhoù keltiek
Damheñvel eus ar struktur a gaver er yezhoù predenek, da skouer ar c'hembraeg hag ar brezhoneg:
Suzana (Bibl)
Gerdarzh
Dont a ra eus ar ger hebreek Shoshana (a dalv kement ha lili). E gavout a reer en Testamant Kozh, koulz hag en Testamant Nevez.
Zhou Jianchao
Zhou eo an anv-tiegezh.''
Muş (proviñs)
Proviñs Muş zo ur proviñs e reter Turkia.
Douaroniezh
thumb|center|350px|Arondisamantoù Muş
Frankfurt
Div gêr alaman zo anvet Frankfurt (Francfort eo ar stumm gallekaet) :
Mor Breizh
Mor Breizh (Mor Bretannek e kerneveureg, English Channel evit ar saoznegerien, ar Manche evit ar c'hallegerien, Môr Udd e kembraeg, Muir nIocht en iwerzhoneg, Oceanus Britannicus pe Mare Britannicum e latin) a zo ur mor digor war ar Meurvor Atlantel, e Kornôg Europa, dezhañ ur gorread war-dro 75 000 km², un hed 500 km hag ul led 250 km (d'ar muiañ) hag un donder 172 m. War ar mor-se e weler un niver bras a listri pa'z eo al liamm etre ar bed hag ar broioù o deus porzhioù eus ar brasañ er bed : Breizh-Veur, Bro-C'hall, an Izelvroioù, Alamagn ha broioù Skandinavia.
Douaroniezh
E genoù Mor Breizh emañ an inizi Sillan en Norzh hag Enez Eusa er Su.
Emanuel Lasker
Kampion echedoù
E 1894 e teuas da vout an eil kampion echedoù (ofisiel) ag ar bed pa voe trec'h war Wilhelm Steinitz gant 10 krogad gounezet, 4 null, 4 kollet. E-pad 27 vloaz e chomas Kampion ar Bed. N'eus bet hini ebet oc'h ober kement abaoe. Tournamantoù meur a voe gounezet gantañ : Londrez (1899), Sankt Peterbourg (1896 ha 1914), ha New York (1924). E 1921 e kollas e ditl, pa voe trec'het gant José Raúl Capablanca. E tournamant Moskov (1925) e voe trec'het gant Carlos Torre.
1533
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1533
Iliz Santez Bizer (an Treoù-Leon)
Kloc’h bras an tu kleiz a zo skrivet warnañ :
Pepin Iañ Akitania
Pa voe roet ur rouantelezh da bep hini eus e dri mab (Lotar, Pepin, ha Loeiz) gant Loeiz an Deol e voe anvet Pepin da roue Akitania e 817. Honnezh e oa rouantelezh e dad pa oa Karl Veur o ren. Ermoldus Nigellus a oa barzh en e lez, ha gantañ ez eas da Vreizh e 824.
घ
Diorroet er penn-kentañ evit skrivañ ar sañskriteg e vez implijet bremañ al lizherenneg-mañ evit skrivañ meur a yezh vev all, en o zouez an hindeg (hindi)
Bered Highgate
thumb|right thumb|right|Bez Karl Marx thumb|right thumb|right thumb|right Bered Highgate a zo ur vered e Highgate, e Bro-Saoz, er Rouantelezh-Unanet. Digoret e voe e 1839. Buan e teuas da vezañ ur vered diouzh ar c'hiz, ha stank e voe ar weladennerien enni. Ur vered naturel eo, hag an alezioù anezhi a zo leun a wez hag a vleunioù. Hervez kont e vije bet darvoudoù kuzh ha dresitnatur enni.
क
Diorroet e oa bet diwar ar skritur bramiek (brahmi) ha kevatal d'al lizherennoù-mañ da heul e meur a abjad all implijet evit skrivañ yezhoù India dreist-holl, en o zouez:
Istor Rusia
Displegañ a ra ar pennad-mañ istor Rusia. Rusia eo ar vro vrasañ er bed a-bezh hag a-ramp emañ war daou gevandir : Europa hag Azia.
Henamzer
E-dro 400 goude J.K. e oa ar C'hoted, Germaned deuet eus an norzh ar wezh-mañ, a annezas en Ukraina a vremañ. E Rusia Azia avat, ur c'hengevredad turkegerien ha finegerien, an Huned, a savas un impalaeriezh divent, ledet war Europa dindan ren Attila. Impalaeriezh an Huned, re vras ha urzhiet re fall a darzhas goude marv Attila, hag an Avared a gemeras o lec'h hag a zalc'has ar vro betek an kantved, hag en o goude ar Gazared a relijion yuzev. E-pad ar prantad-se a ya eus impalaeriezh an Huned turkegerien, betek marevezh an Avared hag ar Gazared an hini e annezas tamm-ha-tamm ar Slaved, a zeue eus kompezennoù zo bremañ dindan Bielorusia, war dachenn Rusia Europa. <!--
Rusia soviedel (1917-1991)
Malgré la mise en place d'un gouvernement à visées démocratiques, le mécontentement continua car ce gouvernement entendait respecter les engagements russes vis-à-vis des Alliés et poursuivre la guerre contre l'Allemagne, l'Autriche-Hongrie et l'Empire Ottoman. Des conseils de soldats, d'ouvriers et de paysans (en russe : Soviets) se forment. Les bolcheviks, menés par Lénine, organisèrent la Révolution d'Octobre, qui renversa le gouvernement provisoire le 25 octobre 1917 (selon l'ancien calendrier julien). Cette prise de pouvoir, parfois qualifiée de « coup d'État », entraîna l'arrestation des députés de la Douma et des membres du gouvernement. Le slogan qui enflamma les masses en octobre fut simple et percutant : « Usines aux ouvriers, terres aux paysans, paix aux peuples ! », ce qui signifiait nationalisation et armistice.
Grâce au communisme de guerre, Lénine et le parti communiste parviennent à se maintenir au pouvoir. Ils remportent la guerre civile et le danger d'une restauration monarchique est écarté. Cependant, la politique d'expropriation de biens des paysans afin de nourrir les soldats de l'Armée rouge provoque une énorme famine avec ses millions de morts, surtout en Ukraine.
Robert Lemaire
Robert Lemaire a zo ur mestrc'hoarier echedoù belgiat.
Siirt (proviñs)
Douaroniezh
6.000 km² eo e c'horread.
Samsun (proviñs)
Douaroniezh
War-dro 1.200.000 annezad a oa e Samsun e 2007.
Deiziadur gregorian
Rannadur
Mont a ra ur prantad 7 devezh d'ober ur sizhun. Bep a anv zo da zeizioù ar sizhun : Sul eo an deiz kentañ, heuliet gant Lun, Meurzh, Merc'her, Yaou, Gwener ha Sadorn.
Degemer an deiziadur nevez
En e vuilh Inter gravissimas embannet e 1582 e tivizas ar Pab Gregor XIII ma vefe heuliet ar Yaou 4 Here diouzhtu gant ar Gwener 15 Here evit adtapout ar rikladur bet o kreskiñ a-hed ar c’hantvedoù. (Munud : dre ma voe lamet kuit 10 devezh ez eo marvet Santez Tereza a Avila en nozvezh etre ar 4 hag ar 15 Here 1582). Ar pal a oa herzel ouzh rikladur deiz gouel Pask (ar Sul goude loariad kentañ kedez-Veurzh) a yae war-du mizioù an hañv.
Mat eo merzout n'eo ket bet degemeret an deiziadur gregorian en Europa war un dro e pep lec'h. E talvoud eo bet lakaet gant Gregor XIII er Stadoù ma oa o ren. Polonia, Spagn ha Portugal en degemeras raktal. E Frañs hag e Breizh e voe an hevelep bloavezh. N'eo nemet en kantved ma voe degemeret an deiziadur-se gant Breizh-Veur, protestant avat.
Susan Boyle
Susan Boyle, ganet e 1961 e Blackburn er West Lothian, a zo ur ganerez skosat hag a zo bet brudet gant he c'hanaouenn en abadenn saoz Britain's Got Talent.
Buhez
Kemeret he doa perzh evit enrollañ ur CD e 1999 evit ul laz-kanañ katolik. Kanet he doa Cry Me a River gant Arthur Hamilton ha Killing Me Softly.
Sinop (proviñs)
Douaroniezh
5.800 km² eo e c'horread.
Jozef Gobert
Disoc'hoù
bewech a-gevred gant Robert Lemaire ha Paul Limbos.
Gnou
Ar gnoued eo an antilopenned a ya d'ober ar genad Connochaetes. Bevañ a reont en Afrika. Distaget e vez /gnuˑ/ ar ger en unander.
Leipzig
Leipzig en alamaneg, Lipsk e sorabeg, a zo ur gêr ag Alamagn lec'hiet er Bundesland Saks. He foblañs a 587,830 annezad a lak anezhi da gentañ ar gêr vrasañ eus Bundesland Saks.
च
Diorroet e oa bet diwar ar skritur bramiek (brahmi) ha kevatal d'al lizherennoù-mañ da heul e meur a abjad all implijet evit skrivañ yezhoù India dreist-holl, en o zouez:
झ
Unan eus lizherennoù pennañ al lizherenneg devanagari eo झ, implijet evit skrivañ ar son kensonennel [ɟh] treuzskrivet peurliesañ jh.
1537
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1537
Trabzon (proviñs)
thumb|350px|Lec'hiadur proviñs Trabzon Proviñs Trabzon zo ur proviñs e biz Turkia hag a sko war ar mor Du.
Kembre
Kembre (Kembraeg : Cymru ; saozneg : Wales ) zo unan eus an eizh bro geltiek, hag unan eus ar peder a zo en enez Breizh-Veur az a d'ober ar Rouantelezh-Unanet. Er reter emañ Bro-Saoz, mor Iwerzhon er gwalarn, ar mor Keltiek er mervent ha mor Havren er su. Kerdiz (CaerdyddICardiff) eo he c'hêr-benn. E 2021 e oa 3 107 500 annezad war ur gorread a 20 779 km². Ouzhpenn 2 700 km a aodoù he deus Kembre hag eno e kaver leun a venezioù, ar re uhelañ o vezañ e norzh ar vro, evel Gouezva (Yr Wyddfa/Snowdon), 1085 km uhel. E norzh lodenn klouar ar bed emañ Kembre, gant un hin cheñch-dicheñch merket gant ar mor.
Etiopia
Etiopia (ኢትዮጵያ ʾĪtyōṗṗyā en amhareg), anvet ent-ofisiel Republik demokratel gevreadel Etiopia, zo ur stad e reter Afrika. En-dro dezhi emañ Eritrea en norzh, Djibouti er biz, Somalia (ha Somaliland) er reter, Kenya er su, Soudan ha Soudan ar Su er c’hornôg. Abaoe m'eo dizalc'h Eritrea e 1993 n'eo ket digor war-du ar Mor ruz ken.
Gant hini Ejipt ez eo sevenadurezh Etiopia unan eus koshañ sevenadurezhioù Afrika. Hervez ar profed Mani eus Mezopotamia e oa Etiopia unan eus 4 bro c'halloudusañ ar bed e-pad an IIIe kantved. Dibar eo Etiopia en Afrika rak e chomas dizalc'h ar vro en XIXvet kantved pa voe disrannet ar c'hevandir a-bezh. Unan eus ar broioù n'eo ket bet trevadennet gant Europeaned eo. N'eo nemet e-pad un nebeud bloavezhioù hepken eo bet aloubet gant armeoù Italia, etre 1936 ha 1941.
Gerdarzh
N'eo ket peursur orin an anv Etiopia. Kozh eo e implij. Testeniekaet eo abaoe Ilias ma teu 2 wezh war wel ha 3 gwezh en Odysseia Homeros. E implij, evit envel rouantelezh Aksoum ent resis, a gaver evit ar wezh kentañ er IVvet kantved war enskrivadur Ezana hag a droas Habachat gant Aithiops (Αἰθίοψ) en henc'hresianeg. « Dremm devet » a dalvez.