cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Brezelioù etre Maisor ha Bro-Saoz
Meur a vrezel a voe etre Rouantelezh Maisor ha Bro-Saoz, pe ar British East India Company, e dibenn an. E tu ar Saozon e kaved ivez kengevredad ar Varated ha Nizam Hyderabad. Hyder Ali ha Tipu Sultan war e lerc'h a vrezelias war pevar zalbenn war un dro, ouzh ar Saozon er c'hornôg, er c'hreisteiz hag er reter, hag armeoù ar Varated hag an Nizam en hanternoz.
Zedekias
Zedekias e oa diwezhañ roue Juda. En e ren eo e voe distrujet kêr Jeruzalem ha kaset ar bobl kuit da Vabilon. Ar profed Jeremiah a veve en e amzer. Lazhet e voe e vugale dirazañ, dallet e zaoulagad, ha kaset evel sklav.
Roazhon Park
Stal ha preti ar c'hleub zo ivez er stad.
Dewi Morris Jones
Nav bloaz e oa bet e Brest o kelenn kembraeg ha saozneg.
Hyliota
==Spesadoù hag an isspesadoù anezho == Pevar spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Kentañ brezel Maisor ouzh Bro-Saoz (1767-1769)
Klask a reas ar Saozon ober da Nizam Hyderabad ober brezel da Hyder Ali, met an Nizam a roas e harp d'ar Sultan. A-benn ar fin ne badas ket pell, hag e C'hwevrer er bloaz goude e sinas un emglev nevez gant ar Saozon.
Meurgêr Messina
Meurgêr Messina zo ur veurgêr eus Italia e rannvro Sikilia. Krouet e oa d'an 4 a viz Eost 2015 da gemer lec'h Proviñs Messina ..
Neola
Istor an neola
D'ar 16 a viz Eost 1972 ez eo bet enrollet ar beñveg sonerezh nevez gant ur breved breizhveuriat
Dendronanthus indicus
Anvet e voe Motacilla indica (kentanv) da gentañ-penn (e 1788) gant an naturour alaman Johann Friedrich Gmelin (1748-1804).
Lise Sant-Varzhin Roazhon
Istor
Liammet eo istor al lise ouzh hini an Eudisted e Roazhon. Lidet eo bet e 350 deiz-ha-bloaz e 2019.
Ennodius Messala
Konsul e voe e 506
Turtur afer
Turtur afer a zo ur spesad evned eus kerentiad ar c'hColumbidae.
David Hilbert
Labourioù
Chomet eo brudet David Hilbert evit e listennad 23 skoulm, lod anezho a zo chomet hep bezañ diskoulmet betek-en. Al listenn-se a oa bet embannet gantañ er bloavezh 1900 e-pad Bodad Etrevroadel ar matematikourien e Pariz. Listenn 23 skoulm Hilbert, pe listenn skoulmoù Hilbert, en deus bet levezonet hag e kendalc'h hiziv c'hoazh bed ar matematikoù. Evit lod ez eo al listenn glokañ a skoulmoù a vije bet embannet gant ur matematikour hepken.
Moustik
Treuzkaserien kleñvedoù
Treuzkas a reont dreist-holl ar c'hleñvedoù:
Shotton
Shotton zo un anv-lec'h saoznek ha hini meur a lec'h.
Constanze Manziarly
Lavaret e vez en em lazhas d'an 2 a viz Mae (Hitler en doa roet bet a gapsulennad sianur d'ar maouezed-se). Met hervez Junge he dije Manziarly kuitaet ar bunker daou zevezh a-raok,  gwisket evel ur soudard. E 1989e lavaras Junge he doa gwelet Manziarly evit ar wech diwezhañ pa voe divodet ar strollad 4 maouez ennañ a oa sañset reiñ ur gemennadenn da Karl Dönitz. Manziarly he dije klasket en em veskañ gant maouezed boutin Berlin. Met en he danevell vuhez (2002) e skrivas Junge he dije gwelet Manziarly, hag a oa skeudenn beurvat ar vaouez rusian, kreñv ha dezhi divjod ront,o vont e-barzh ur riboul metro asambles gant daou soudard eus an Arme Ruz, hag oc'h embann ne rafent nemet  sellout ouzh he faperioù.
Vlad III
E vuhez
Vlad Țepeș a vije bet ganet entre 1430-1431 ha 1436, e Sighișoara, a greder, ha honnezh zo ur gêr eus Transilvania ma oa harluet e dad etre 1431 ha 1435, ha diskouezet e vez e di eno c'hoazh. Ma oa ganet e dibenn 1436, e c'hall bezañ e Târgoviște, kêr-benn ha lez Valakia; a-raok 1430 n'eouzer ket pelec'h e oa e dad o chom.
Coudray-Rabut
Coudray-Rabut a oa ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
kantved
Bodet e oa bet gant Pont-l'Évêque d'ar 1 a viz Genver 2019.
Roll pennoù ar Stad alaman
Republik Demokratel Alaman
An takad dalc'het gant ar Soviediz a oa deuet da vezañ ur stad komunour hag a badas adalek 1949 betek 1990 (pa voe adunanet Alamagn).
Niki Lauda
Ferrari
Poulzet gant e c'hoant bevañ hag e c'hoant redek e tistro Lauda nemet c'hwec'h sizhunvezh goude e wallzarvoud, pa oa tremenet nemet daou redadeg. Daoust ma oa aonik ha memes maenet eo ur gwir haroz, o vezañ blenier Ferrari buanañ hag oc'h echuiñ ar redadeg e pevare plas. E redadegoù war-lerc'h e lak Hunt ar poentoù etrezo da vihanañ hag a-raok ar redadeg diwezhañ ne chom nemet 3 foent etrezo. Priz Bras diwezhañ ar gevezadeg a oa e Japan, war troiad Menez Fuji. Titret mat e oa Lauda, ur plas a-dreñv Hunt, met glav a ra an devezh-mañ, ken spontus e tiviz Lauda da zilezel ar redadeg goude un dro, o soñjal e oa re zañjerus, dreist holl evitañ abalamour d'e zaoulagad digroc'hen. Hunt a c'hounez an titl gant ur poent dirak Lauda nemetken. Darvoudoù ar bloavezh-se zo bet kontet e film Ron Howard Rush gant Daniel Brühl o c'hoari Lauda.
Brabham a-raok mont kuit eus ar redadegoù kirri
Sachet eo bet Lauda da vBrabham dre e gudennoù gant Ferrari, met ivez gant ur gopr a 1 milion a zollaroù. Siwazh evitañ emañ Brabham o treuziñ un amzer diverzh dindan ren Bernie Ecclestone daoust ma klask traoù nevez e-keñver teknologiezh, evel evit ar Brabham BT46B, ur c'harr gant un turbin divent a-dreñv a-benn lakaat an aer da dremen. Gounez a ra Lauda Priz Bras Sveden met arabaet eo ar c'harr diouzhtu dre glemmoù ar skipailhoù all. Evit gwir e ouie Ecclestone e oa e garr er-maez eus al lezenn met fellout a rae dezhañ diskouez ne oa ket e-barzh al lezenn kennebeut karr Lotus a implije efed al leur. Ouzhpenn-se e klaske Ecclestone prenañ gwirioù kenwerzhel ar Formulenn 1 ha neuze n'eo ket aet a-enep diviz ar CSI. Poulzet gant ur c'heflusker Alfa Romeo en deus ar c'harr kudennoù yaouankiz a lak Lauda da zilezel redadegoù zo, met pa ya en-dro e red mat evel en Italia pa c'hounez Lauda. Met e 1979, e-pad Priz Bras Kanada e tiviz Lauda dilezel ar Formulenn 1 diouzhtu, skuizh d'ober "troioù", evit krouiñ ur gompanuniezh aerlistri.
Levrioù
A-hed e vuhez en deus skirvet Lauda levrioù, memes pa oa o redek e Formulenn 1. Deuet er maez : Kempennet eo bet evit an embann gant ar c'hazetenner aostrian Herbet Volker, hervez Lauda.
Gaudiosa
Gaudiosa eo anv pried Pelayo Asturiez, hervez ar vojenn, goude ma n'eo ket testeniekaet hec'h anv er skridoù istorel. Pried kentañ roue Asturiez e oa ha mamm an eil roue, Favila Asturiez.
Magnus Felix Ennodius
thumb|Iliz Sant Vikael e pavia ma voe beziet ar sant Magnus Felix Ennodius Magnus Felix Ennodius, anavezet ivez evel Ennodius Pavia, ganet e 474 pe 475 en Arle, ha marvet e 521, a oa eskob Pavia en Italia, kannad ar pab e Constantinopolis er VIvet kantved, hag ur barzh.
E vuhez
Mervel a reas en 521.
E oberenn
Anavezet eo evel unan eus ar pevar den galian-roman a zo chomet war o lerc'h un toullad mat a lizheroù skrivet gante: ar re all eo : Sidonius Apollinaris, prefed Roma e 468 hag eskob Clermont (marvet e 485), Ruricius eskob Lemojez (marvet e 507) hag Alcimus Ecdicius Avitus, eskob Viena (marvet e 518). An holl anezho a oa liammet dre rouedad ar metoù galian-roman a bourchase eskibien da C'halia gatolik.
Priz Bras kirri Europa
Priz Bras kirri Europa zo ur redadeg a oa ur Priz Bras bet krouet er bloavezhioù 1980 ha redet bep bloaz etre 1993 ha 2012, war-bouez e 1998 hag ur wezh ouzhpenn e 2016. War-bouez e 2007 e veze roet an anv-se d'ur redadeg redet en ur vro a aoze ur redadeg Formulenn 1 all c'hoazh. Meur a vro ha meur a droiad o deus degemeret ar Priz Bras-se neuze, Azerbaidjan o vezañ an hini diwezhañ a-raok ma oa bet adanvet ar redadeg Priz Bras Azerbaidjan.
Queensferry (Kembre)
Queensferry, pe Y Fferi Isaf, zo ur gêr hag ur gumuniezh eus Sir y Fflint, e biz Kembre.
Meurgêr Napoli
Meurgêr Napoli zo ur veurgêr eus Italia e rannvro Campania. Krouet e oa e 2015 da gemer lec'h proviñs Napoli.
Tournamant ar 6 broad 2016
Tournamant ar 6 broad 2016, ez-ofisiel RBS 6 Nations 2016, zo un gevezadeg rugbi aozet e miz C'hwevrer ha miz Meurzh 2016. Gant skipailh Bro-Saoz ez eas ar maout, hag ar Chelem Meur war an dro.
Ar c'hrogadoù
D1 * 23 - 21
D1 * 16 - 16
Saint-Aubin-la-Plaine
Saint-Aubin-la-Plaine a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.
Tournamant ar 6 broad 2016
Ar c'hrogadoù
D3 * 19 - 10
D5 * 35 - 25
Rannvroioù Japan
Rannet eo Japan en eizh rannvro. N'int ket pastelloù bro melestradurel ofisiel, daoust ma'z int bet implijet gant tud dindan ar gouarnamant evit sevel stadegoù hag evit abegoù all abaoe 1905. Implijet e vezont stank da skouer er c'hartennoù, el levrioù douaroniezh, en abadennoù diwar-benn an amzer, ha kalz embregerezhioù hag ensavadurioù a ra gant anv o rannvro orin en o anv, da skouer Hent-houarn Kintetsu, Bank Chūgoku, pe skol-veur Tōhoku.
Rannvroioù hag inizi
Setu amañ ur roll eus inizi pennañ Bro-Japan, rannvroioù hengounel, hag isrannvro, eus ar biz d'ar mervent. Skrivet eo anv an eizh rannvro hengounel e lizherennoù druz.
Woo Hye-mi
Woo Hye-mi (koreaneg: 우혜미), ganet d'ar 6 a viz Ebrel 1988 hag aet da Anaon d'an 21 a viz Gwengolo 2019, brudet dre he anv micher Miwoo (koreaneg: 미우), a oa ur ganerez sukorean. Brudet e oa bet evel unan eus kenstriverien fin an abadenn The Voice of Korea e 2012.
Visant Roue
Oberioù war dachenn ar brezhoneg
E 2001 e voe tutaet gant Ofis ar Brezhoneg evit mont da ren e bol e Naoned en ur labourat evit an Ajañs Diorren. E penn ar Pol Studi ha Diorren emañ e 2023. E 2022-2023 e voe tutaet evel kelenner war ar brezhoneg kevratek darnamzer gant Skol-veur Naoned.
Art Rock (festival)
Art Rock a zo ur festival sonerezh a vez aozet bep bloaz e Sant-Brieg da zibenn-sizhun ar Pantekost gant ar gevredigezh Wild Rose. Krouet eo bet e 1983. Tri devezh e pad ar festival ma kinniger sonadegoù, abadennoù (c'hoariva, dañs, sirk) hag ivez diskouezadegoù arz a vremañ ha staliadurioù video. Ul lodenn eus an abadennoù kinniget a zo digoust.
Chapel Sant-C'hlaoda (Plougastell)
Kontet e vez e oa bet bac'het an Aotrou Kergoad gant ar Sarazined da vare Brezel ar Groaz. Diouzh e doull-bac'h en doa goulennet skoazell Sant C'hlaoda a veze pedet gant ar gristenien en arvar (gwelet Claude de Besançon). Dont a reas a-benn da dec'hout kuit ha kaset e voe da Loperc'hed en dro dre vurzhud, e-barzh ul laouer maen. Distro d'ar gêr e lakaas ur chapel da vezañ savet en enor da Sant C'hlaoda. Bolz ar chapel a oa kinklet gwechall gant livadurioù o kontañ ar vojenn-mañ.
Ar chapel a-vremañ zo bet savet er kantved. E gevred Plougastell, tost da barrez Loperc'hed emañ, pintet war un duchenn o sevel a-us da Vae Daoulaz, Beg ar Bendi ha Gourenez Kraozon. Un tregont delwenn bennak a gaver e chapel Sant C'hlaoda, hag ur retabl kaer bet renevezet e 1986.
Maelor Saesneg
Maelor Saesneg a oa ur c'hombod e Rouantelezh Powys er Grennamzer.
Kiwi (frouezh)
40 spesad gwez kiwi a zo.
Jørn Riel
A-viskoazh ez eo bet dedennet gant ar beajoù. E 1946, pa grede d'e dad endevout e gaset da gweladenniñ Danmark, ec'h eas da Bariz da weladenniñ ur rezistant gall-ha-danat.
Miguel Miramón
Miguel Gregorio de la Luz Atenógenes Miramón y Tarelo (Kêr-Vec'hiko, 29 Gwengolo 1832 – Santiago de Querétaro, 19 Mezheven 1867) a oa ur jeneral ha politikour mec'hikan, ha yaouankañ prezidant ar vro.
Emilio Zocchi
Emilio Zocchi, ganet d'ar 5 a viz Meurzh 1835 hag aet da Anaon d'an 10 a viz Genver 1913, a oa ur c'hizeller italian. Brudet eo evit korfoù-bras, izelvosoù ha delwennoùigoù tudennoù eus an Henamzer hag eus an Azginivelezh.
Meurgêr Sassari
Kumunioù
67 kumun zo enni : Alghero, Anela, Ardara, Banari, Benetutti, Bessude, Bonnanaro, Bono, Bonorva, Borutta, Bottidda, Bultei, Bulzi, Burgos, Cargeghe, Castelsardo, Cheremule, Chiaramonti, Codrongianos, Cossoine, Erula, Esporlatu, Florinas, Giave, Illorai, Ittireddu, Ittiri, Laerru, Mara, Martis, Monteleone Rocca Doria, Mores, Muros, Nughedu San Nicolò, Nule, Nulvi, Olmedo, Osilo, Ossi, Ozieri, Padria, Pattada, Perfugas, Ploaghe, Porto Torres, Pozzomaggiore, Putifigari, Romana, Santa Maria Coghinas, Sassari, Sedini, Semestene, Sennori, Siligo, Sorso, Stintino, Tergu, Thiesi, Tissi, Torralba, Tula, Uri, Usini, Valledoria, Viddalba,  Villanova Monteleone.
Le Morte d'Arthur
Mammennoù an dornskrid
E dibenn an hevelep kantved e voe skrivet Annales Cambriae, "Bloazdanevelloù Kembre", ma kaver meneg eus daou emgann bet kaset gant Arzhur. E deroù an XIvet kantved e voe savet istor Culhwch ac Olwen ; tammoù anezhañ zo e Llyfr Gwyn Rhydderch (c. 1350), en e bezh emañ e Llyfr Coch Hergest (c. 1382). En istor-se ne c'hallje Culhuwch dimeziñ da Olwen nemet goude bezañ sevenet 40 kur, ar pezh a reas gant harp Arzhur hag e varc'heien ; un alberzh eus klaskoù Arzhur ha marc'heien an Daol Grenn eo Culhwch ac Olwen. E 1136 e teuas ar gouloù Historia Regum Britanniae, "Istor Rouaned Enez Vreizh", aozet gant Jafrez Menoe. Kentañ "buhezskrid" Arzhur eo, ma ya da zaeañ ha da faezhañ impalaer Roma, ar pezh a zo ur respont da zreistbeli Karl Veur a-c'houde ma voe lakaet e penn an Impalaeriezh santel roman german gant ar pab Leo III da zeiz an Nedeleg er bloaz 800. En Historia Regum Britanniae e lenner a-zivout ganedigezh Arzhur, iriennoù Merzhin, aloubidigezh Europa, marv Arzhur ha treuzdougen e gorf da Enez Avalon.
N'eus bet oberenn a bouez ebet a gement a dennas da Zanvez Breizh er. E dibenn ar e voe embannet Le Morte Darthur Thomas Malory.
Embannadurioù
Kement a verzh a reas Le Morte Darthur ma voe advoullet e 1498 gant un nebeud kemmoù hag ouzhpennadennoù ; un advoulladenn heñvel a voe graet e 1529 gant an Elsassat Wynkyn de Worde, a oa warlerc'hiad William Caxton en hevelep ti-moullañ e London.
Meurgêr Palermo
Douaroniezh
82 gumun zo enni.
Le Morte d'Arthur
Embannadurioù
E 1816 e teuas er gouloù daou adembannadur – distag an eil diouzh egile – eus The Sansby Edition. Diwar doare Caxton kemmesket gant hini Stansby e voe savet an embannadurioù a zeuas diwezhatoc'h betek ma voe kavet The Winchester Manuscript, dornskrid Winchester.
Perzhioù dibar
Anat eo an hiraezh da varc'heien e barr o brud hag an eorizhekadur anezho a-hed an oberenn, met perzh dibar Le Morte Darthur e-keñver ar skridoù all eo e yezh plaen pizh ha berr a zo pell diouzh an alegoriennoù hag an ideologiezh a gaver er skridoù arzhuriek all. Gouezet en deus Malory tennañ splet eus un dalc'had istorioù hengounel kenweet evit krouiñ un istor nevez, mibinoc'h ha muioc'h a startijenn ennañ, digabestret m'eo diouzh lastr ar gristeniezh hag an darvoudoù hud niverus a zo en oberennoù all; e berr gomzoù : gwiheñveloc'h eo Le Morte Darthur eget e vammennoù. An abeg da gement-se eo staelad Malory – ul lenneg arzhuriek ne oa ket, ur soudard desket ha deol ne lavarer ket. Un doare arnevez da gontañ danvez kozh eo Le Morte Darthur neuze. Ne ya ket Malory d'en em goll a ziskerzh da ziskerzh, eeun ha prim eo e zeskrivadurioù, krenn eo e lavar, en emzivizoù emañ skog an drama. Da lavar William Caxton en e rakskrid, ne voe an oberennoù gallek e gwerzennoù nemet andonioù ditouroù evit boueta donezon Thomas Malory, a rae the French booke anezho evel pa n'en devije lennet nemet Chrétien de Troyes, ar pezh a vije souezhus rak anat eo e voe ken niverus ar mammennoù m'en devoa klasket Malory o unvaniñ, hep dont a-benn avat pa chom digempoelloù en e skrid, lod anezho dre fazioù treiñ hep mar, lod all en abeg d'an tolzad ditouroù en devoa bet da zirouestlañ.
Anna Yaroslavna
Anna Yaroslavna (ukraineg : А́нна Яросла́вна ; ~ 1025 – Etre 1075 ha 1089), lesanvet Anna Kyiv a-wechoù, a oa ur briñsez eus Rous Kyiv hag a droas da rouanez ar Franked dre he dimeziñ gant Herri Iañ, roue ar Franked, e 1051. Rejantez e voe e-pad bugaleaj he mab Fulup adalek marv he fried e 1060 betek he eil dimeziñ, bloaz pe zaou war-lerc'h, gant Raoul IV Valois (~ 1025 – 1074). Ganti e voe diazezet abati Saint-Vincent Senlis e 1065.
Monchecourt
Monchecourt a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Érec et Énide
Anavezet eo dre seizh dornskrid disheñvel ha darnoù all. Awenet eo an oberour gant Historia Regum Britanniae. Unan eus ar c'hentañ romantoù kourtez eo. A-raok ar varzhoneg-mañ ne oa bet anv eus ar roue Arzhur nemet er gontadenn gembraek Culhwch ac Olwen.
Jimena Fernández
Jimena Fernández de Cea, pe  Ximena Ferrández de Cea, marvet goude 1035, a oa rouanez Navarra goude hec'h eured da García II Sanchez.
Gwespetaer gouzoug ruz
Ar gwespetaer gouzoug ruz a zo un evn amprevanetaer, Merops bulocki an anv skiantel anezhañ.
Enez Trinidad
Istor
D'an 18 a viz C'hwevrer 1797 e voe kemeret Trinidad gant Breizh-Veur.
Saint-Martin-Lars-en-Sainte-Hermine
Saint-Martin-Lars-en-Sainte-Hermine a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.
Ruth (Bibl)
Ruth (pe Rout) eo pried Mahelon, er Bibl, e Levr Rout. Eus Moav eo-hi, ur rouantelezh war lez ar Jordan, met eus rouantelezh Israel eo deut he gwaz gant e diegezh : e dad Elimelec'h, e vamm Noemi hag e vreur Kileyon (dimezet da Orpa).
L'Enfant (danevell, 1882)
Istor
Embannet e voe er pemdezieg Le Gaulois, d'ar 24 a viz Gouhere 1882, hag adembannet en dastumad Clair de lune, e 1882.
Plomarc'h Pella
Ti sallañ Plomarc'h Pella eus an Henamzer
Abaoe ar e oa bet tud o chom eno, met ne oa bet savet tiez nemet e derou an IIvet kantved. E fin an IIvet kantved, goude daou brantad berzh, e oant bet distrujet avat. Er e oa bet staliet ur c'hovel war al lec'h ha tud a oa bet o chom eno betek an XIIvet pe an. D'ar mare-se e oa bet savet ur savadurig hag ur vered war an uhel hag un nebeud lochoù en traoñ.
An danvezioù implijet
Graet oa bet ar mañsonadurioù gant pri-raz traezh ha raz naturel bet produet moarvat diwar gwiskadoù maen-raz ar bae. Dont a ra an traezh eus plaenadenn an dachenn. Implijet e veze pri-raz ha tammoù teol evit didreuzusted ar savadur. Prientet e veze ar pri-raz-se diwar brikennoù ha priajoù pilet a veze mesket gant raz, pezh a zispleg al liv roz-brik.
Ar gêriadenn en XIXvet kantved
An holl diez a oa troet o c'hein da avel yen an norzh ; boas e veze an dud a oa o chom enno da wennaat ar mogerioù gant raz da Ouel Mikael evit yac'husaat ha sklaeraat anezho a-raok ar goañv, abalamour ma'z ae ar mogerioù war zuaat gant moged an tan en oaled.
Wilhelmina Harper
Wilhelmina Harper (1884-1973) a oa ur skrivagnerez stadunanat evit ar vugale.
Pelec'h ez ez 'ta, Tonton Laou
Orin
E gwivan Per Kentel eo lakaet niverenn 505, ha kinniget an ton evel eus kornad Rostrenenn.
Yelizaveta Yaroslavna
Buhez
Den ne oar petra a c'hoarvezas gant Yelyzaveta Yaroslavna ; dianav eo deiziad ha lec'h he finvezh.
Villers-en-Cauchies
Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun: Villers-en-Cauchies
Unan anezhe a varvas e miz Gwengolo 1918, ar re all e dibenn miz Here hag e penn-kentañ miz Du 1918, e dibenn ar Brezel-bed kentañ. .
Corthylio
==Spesadoù hag an isspesadoù anezho == N'eus nemet ur spesad golvaneged er genad-mañ : Corthylio calendula, tri isspesad (Corthylio calendula calendula, C. c. grinnelli hag obscurus) dezhañ. Graet e vez dreolan kabell ruz anezhañ e brezhoneg.
Urzh Sant Yann Jeruzalem
Ken kozh hag an e vefe pa oa aet d'en em staliañ da Jeruzalem marc'hadourien kêr Amalfi en Italia. Tier-herberc'h hag ospitalioù a savas en Douar Santel evit degemer perc'herined klañv. Met evel ar Venec'h Ruz, Menec'h an Templ, e teuas an Herberc'hourien da vezañ soudarded kerkoulz ha menec'h, evit difenn ar glañvourien en ospitalioù er penn kentañ met evit en em gannañ a-enep ar Sarrazined da c'houde. Goude bezañ bet skarzhet diouzh an Douar Santel ez eas an urzh d'en em staliañ da gKiprenez a-raok aloubiñ Enez Rodez. O roud o deus lezet un tamm pep lec'h en Europa o sevel klañdioù a zegemere ar berc'hirined klañv. E Breizh e kaver meur a hini evel hini Sant Yann e Plougastell-Daoulaz
Alan II Brug
Deuet eo war-lerc'h Alan Lezardrev.
Arnošt Muka
Buhez
E 1880 e krogas da labourat e lise Bautzen. Eno e voe oberiant er gevredigezh vrogar Budyska bjesada. Abalamour d'an dra-se e voe kaset e 1883 da lise Chemnitz. E 1887 e kemeras ur post all e lise Freiberg. Ur wech dimezet en em stalias e Bautzen, hag eno e voe embannet an darn vrasañ eus e skridoù.
Levezon
Unan eus saverien al Lipa Serbska e voe, kevredigezh ar Sorabed yaouank. Oberiant e voe ivez evit ar c'hoariva ha sevel a reas an dastumad Prěnja serbska dźiwadłowa zběrka ("Kentañ dastumad pezhioù-c'hoari sorabek"), embannet eus 1880 da 1923.
Raoul de Navery
Hec'h oberennoù kentañ, barzhonegoù ha komz-plaen, a voe skrivet dindan an anv « Marie David ». Ne oant ket eus ar gwellañ. Adalek 1860 e tibabas un anv-pluenn gourel, « Raoul de Navery », o kemer anv-badez he zad-kozh eus tu he mamm. Diskouez a ra ur gwir donezon skrivañ en hec'h oberennoù. Kalz troioù-kaer, kizidigezh pa vez kaoz eus bredoniezh an tudennoù, ampartiz evit taolenniñ lec'hioù ha darvoudoù, un doare da gontañ a vroud al lenner da vont pelloc'h. Bras eo pouez an talvoudoù reizhek ha katolik en hec'h oberoù.
Levidi
Goude an adaozadur graet gant ar roue Jozias war dro 622 a-raok Jezuz Krist e vefe bet un diforc'h etre ar veleien hag al Levidi. Kargoù disheñvel o doe en Templ. Kreskiñ a reas plas al Levidi goude 360 a-raok Jezus Krist.
Rimator
Rimator a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1847 gant al loenoniour saoz Edward Blyth (1810-1873).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Battle in 5 Seconds After Meeting
Embannet eo bet da gentañ er savenn MangaONE gant Shogakukan ha war al lec'hienn Internet Ura Sunday war ar memes tro abaoe miz Eost 2015. Goude-se eo bet embannet e stumm 16 tankōbon e miz Meurzh 2021. Un adsevel eo eus ur webcomic gant Harawata ha heñvelanvet. Un adsevel doare tresadenn-vev zo bet savet gant SynergySP ha Vega Entertainment (gant sikour ar Studio A-Cat) da vezañ skignet adalek an 13 a viz Gouehere 2021.
Seraidi
Seraidi (Seraïdi e galleg ; gwechall Bugeaud) zo ur gumun eus Aljeria, e wilaya Annaba, un 13 km eus kêr Annaba.
Gwespetaer Böhm
Dougen a ra anv an ergerzhour hag al loenoniour alaman Richard Böhm (1854-1884).
Kev-bez
Ur c'hev-bez zo ur pezh mogeriet dindan an douar, en ur vered a-wechoù, pe dindan un ti, ma vez lakaet ur bez, pe bezioù. Pa vez en un iliz e lavarer kev-iliz.
Maria Konopnicka
Mervel a reas e Lwów (Lviv bremañ, en Ukraina) e 1910. Eno e voe beziet.
Valeria Messalina
Flemmgan
Juvenal ivez a sko bazhadoù ganti en e Flemmgan VI :
Goudevezh
D'ar 1añ a viz Genver 49 ec'h addimezas an impalaer Claudius d'he nizez Agrippina ar Yaouankañ. Strivañ a reas e bedervet pried da skarzhañ diouzh allez kement den a gave leal ouzh eñvor Messalina. Ober a reas d'he gwaz ha eontr advabañ he mab, Lucius Domitius Ahenobarbus, hag e zibab evel hêr ha danvez-impalaer, e-lec'h Britannicus, mab Messalina. Dont a reas da vezañ anavezet evel Nero Claudius Caesar Drusus Germanicus, pe Nero.
Sav-Heol
Sav-Heol zo un embanner brezhonek ha gallek, e Reuz, e-kichen Roazhon.
Levrioù embannet, renket hervez ar bloazioù
A-raok 2010 ne veze graet nemet levrioù deskiñ, dre luc'heilañ:
2015
Pevar levr bugale e 2015 Levrioù all:
2016
Tri levr evit bugale:
Rannvro Kantō
Rannvro Kanto (関東地方 Kantō-chihō) zo ur rann eus Honshu, an enezenn vrasañ eus Japan. Bodañ a ra tolead Tokyo ha seizh prefediezh : Gunma, Tochigi, Ibaraki, Saitama, Tokyo, Chiba ha Kanagawa. Kompezenn Kanto a ya d'ober un tammig muioc'h evit 45% eus he zolead. Er peurrest emañ an tosennoù hag ar menezioù war harzoù ar rannvro. Hervez sifroù ofisiel an niveradeg d'an 1 a viz Here 2010 e oa 42 607 376 annezad. Da lâret eo war-dro un drederenn eus holl boblañs Bro-Japan.
Kurt Christoph von Königsmarck
E vugale
Dimezet e oa da Maria Christina von Wrangel (1628 - 1691), merc'h d'ar brezelour svedat Herman Wrangel, ha pevar bugel o devoe :
Geoffroy Tournemine
D'ar 15 a viz Eost 1296 e lidas diazez iliz ar Vur e Montroulez.
(Sant) Erwan Helouri a yeas da Anaon da vare Geoffroy Tournemine, d'an 19 a viz Mae 1303.
Dina
Dina zo anv meur a dra.
Speyer
Speyer a zo ur gêr eus Alamagn, e stad Rheinland-Pfalz. Emañ war lez ar stêr Roen, 20 km er c'hreisteiz da Ludwigshafen am Rhein ha Mannheim. 49 764 a dud a oa o vevañ enni e dibenn 2012.
Philipp Christoph von Königsmarck
E dud
Mab e oa d'ar c'hont Kurt Christoph von Königsmarck (1634-1673) marvet e seziz Bonn, ha d'e bried Maria Christina von Wrangel (1628-1691), ha mab-bihan d'ar c'hont svedat Hans Christoff von Königsmarck.
Vera Lynn
Ober a rae war-dro un abadenn skingomz e-pad ar brezel, anvet Sincerely yours, evit ar soudarded saoz o vrezeliñ dre ar bed, ma voe lesanvet The Forces' Sweetheart ("Karedig an Armeoù"). Mont a reas neuze da ganañ evit an arme saoz en Egipt, en India hag e Birmania. Div ganaouenn dreist ar re all a reas he brud : We'll Meet Again ha The White Cliffs of Dover. Kanañ a reas Lili Marleen e saozneg.
D'an 18 a viz Mezheven 2020 e varvas Vera Lynn d'an oad a 103 bloaz.
Jean Froissart
Beajiñ kalz a reas Froissart, da-heul Philippa, e Bro-Saoz, Bro-Skos, Kembre, Bro-C'hall, Flandrez, Spagn, Italia. E dibenn e vuhez, goude marv Philippa, e teuas da vezañ chaloni e Chimay, e kontelezh Hainaut.
Belmonte Mezzagno
Belmonte Mezzagno  zo ur gumun eus Meurgêr Palermo e  Sikilia.
Gwir Vretoned (levrig)
Ar c'hanaouennoù
Setu amañ o anvioù evel m'o lenner e taolenn ar c'hanaouennoù, er bajenn 1.
Schindler's List (film)
Schindler's List (Listenn Schindler e brezhoneg) zo ur film saoznek, sevenet e gwenn ha du (hag e liv evit un niver dister a zarvoudoù) gant ar filmaozour stadunanat Steven Spielberg e 1993.
Fressain
Emdroadur ar boblañs 1793-2007
• Andonioù : Cassini hag EBSSA
Eileen
Orin
Eileen ( pe ) deveret diwar Helen, Elaine pe Ellen. Saoznekadur an anv iwerzhonek Eibhlín eo, an anv diwezhañ-se o vezañ un adstumm eus an anv koshoc'h Aibhilín, Eilín, a zo bet saoznekaet en Aveline (Kelvezenn).
John T. Koch
Abaoe 1998 ez eo kelenner hag enklasker e Kreizenn ar Studioù Kembraek ha Keltiek e skol-veur Aberystwyth. Embannet en deus un toullad pennadoù ha levrioù, diwar-benn an iwerzhoneg hag ar c’hembraeg dreist-holl.
Führerbunker
4. digor war-du al liorzh, dre bignat an diri
5. kambr Goebbels
12. burev Goebbels ha kambr ar mezeg
19. kambr Eva Braun
24. trepas/saloñs
Führerbunker (gwarez ar Führer) eo an anv a vez graet eus un hollad salioù dindan-douar e Berlin, m'en em lazhas Adolf Hitler e-pad an Eil Brezel-bed. An 13vet ha diwezhañ Führerhauptquartiere e voe.
Ibrahim El Bakraoui
Emlazhet eo dre tarzhadenn ur vombezenn e Aerborzh Etrevroadel Brusel d'an 22 a viz Meurzh 2016.
Betoñs
Betoñs pe beton, pe c'hoazh dre gammimplij bili-raz , a zo dafar da sevel savadurioù aozet gant simant ha mein drailhet munut. Ar betoñs houarnet a zo barrennoù metal ennañ ouzhpenn evit kreñvaat.
Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren
1 000 testenn : al levraoueg diazez
En DBNL e kaver (pe e vo kavet) al "levraoueg nederlandek diazez" (nederlandeg : "basisbibliotheek"). Paul Schnabel an hini eo a zo e penn ar bodad ma voe dibabet an testennoù-se. ne vo ket kavet testennoù klasel zo evel De avonden (an nozvezhioù, gant Gerard Reve, 1947) pe Nooit meer slapen (En tu all d'ar c'housk gant Willem Frederik Hermans, 1966) abalamour d'ar gwirioù aozañ.
Kahina
Dihya (ⴷⵉⵀⵢⴰ e berbereg; en arabeg : ديهيا), pe Kahina, a oa ur rouanez ha brezelourez verber er hag a unvanas ar meuriadoù amazigh evit stourm ouzh an aloubadeg vuzulman e Numidia. Ganet e voe e deroù ar ha mervel a reas e 703, e Biskra moarvat.
D'an 12 a viz Ebrel 2016 e voe lakaet an tan war delwenn Dihya e Khenchela.
Gwalldaolioù an 22 a viz Meurzh 2016 e Brusel
Disoc'h
Hervez ar Stad velgiat hag ar bomperien, d'an 22 a viz Meurzh 2016 diouzh noz e oe bet lazhet 14 den ha gloazet 92 e-pad gwalldaol Aerborzh Brusel. Aotrou bourc'hvestr Brusel Yvan Mayeur e-pad ur brezegenn kelaouiñ d'an 22 a viz Meurzh a ziskler e vefe bet lazhet 20 den ha gloazet 106 gant 17 den en arvar bras gant gwalldaol arsav metro Maelbeek.
Forbannerezh ha sponterezh islamek
Gant e vreur Khalid El Bakraoui, hent Ibrahim El Bakraoui a ziskouez anatoc'h anatañ al liamm etre ar forbannerezh vras hag ar sponterezh islamek en Europa ha dre ar bed. Lod politikourien a gomz eus ar fed-se evel un nevezinti, padal al liamm forbanerezh ha sponterezh islamek n'eo ket nevez tamm ebet. Abaoe ar bloavezhioù 1980 e voe dija an Hezbollah o kemer liamm gant trafikerien dramm Amerika ar Su a-benn kavout ur vammenn all evit arc'hantaouiñ o stourm.
Politikerezh degemer an divroidi
Goude gwalldaolioù Brusel, Polonia a ziskler ne fell ket mui d'ar vro da zegemer repuidi dre mouezh ar benn ministr Beata Szydlole: «Ret eo deomp da ziwall gant menneg surentez hor geodedourien a-raok pep tra»
Gatling (mindrailherez)
Ar vindrailherez Gatling, Gatling gun e saozneg, a zo marteze ar vindrailherez koshañ ha brudetañ er bed. Diaz an holl vindrailherezioù a-vremañ eo. Ijinet e oa bet gant Richard Jordan Gatling e 1861, ha brudet e voe dre e implij gant lu an Unaniezh e-pad Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika e fin an 19vet kantved. Ar wech kentañ e voe da welet un implij eus ar mindrailherezioù en emgann. Ur wech echuet ar brezel hag en desped d'ar perzhioù-fall e voe implijet e meur a meur a brezel pe emgannoù. Implijet e voe e-pad Brezel ar Boshin, ar Brezel Saoz-Zoulou, pe c'hoazh argadenn ar menez San Juan e-pad ar Brezel Spagnol-Amerikan.
Nyctyornis
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad a ya d'ober ar genad :
Genver 2006 e Breizh
2006 e Breizh
Palazzuolo sul Senio
Palazzuolo sul Senio  a zo ur gumun eus Italia e proviñs Firenze, e Toskana.
Fort William
Fort William zo un anv-lec'h saoznek, ha hini meur a lec'h er bed.
Annie Coz
Annie Coz, Anni Kozh, ganet d'ar 6 Du 1945 e Ploneour-Lanwern, er Vro-Vigoudenn, zo ur skrivagnerez vrezhonek. kelennerez diouzh he micher.
Gwespetaer barv glas
Anvet e voe Merops athertoni (kentanv) da gentañ-penn (e 1828) gant ar skiantourien vreizhveuriat William Jardine (1784-1843) ha Prideaux John Selby (1788-1867).
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned-nij peurvuiañ.
Mancot
Mancot zo ur gêriadenn e Sir y Fflint, e biz Kembre. Emañ e kumuniezh Penarlâg ha tost da Queensferry. E 2001 e oa 3,462 a dud o vevañ e Mancot, ha 16,2% anezho a ouie kembraeg.
Pierre de l'Isle
Arc'hdiagon Landreger e oa pa voe anvet da eskob Treger, d'ar 16 a viz Gwengolo 1323, war-lerc'h Jean Rigaud.
E-kerzh e eskobelezh e oa bet diazezet Skolaj Landreger e Pariz gant Guillaume de Coëtohan, kiniad Landreger ha chaloni Pariz.
Jülich-Kleve-Berg
Dugelezh
Un dugelezh e oa, Dugelezhioù unanet Jülich-Kleve-Berg, hag a vode teir dugelezh : dugelezh Jülich, dugelezh Kleve, ha dugelezh Berg, etre 1521 ha 1609.
Aorelian
Pennadoù kar
Aurélien
Gwespetaer barv ruz
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned-nij dreist-holl, c'hwiliorezed, gwenan ha gwesped peurgetket.
Richard Anthony
Sinema
Perzh "Edward Comacho" a zalc'has er film Poison, sevenet gant Todd Haynes ha deuet e-maez e miz Genver 1991 da-geñver Sundance Film Festival.
Diorren padus
An Diorroadur padus (saozneg: sustainable development) a vez graet eus un doare da welet an diorroadur pe ar c'hresk ekonomikel evel unan war hir dermen o kemer e kont an ekologiezh hag an dachenn sokial ouzhpenn an hini ekonomikel. Hervez an termenadur degaset gant dezrevell Bodad an en-dro hag an diorroadur gant Aozadur ar Broadoù Unanet, pe Dezrevell Brundtland embannet e 1987. An displegadenn d'an droienn a oa bet: « an diorroadur padus zo un diorroadur o respont d'an ezhommoù an a-vremañ hep lakaat en arvar dalc'had ar remziadoù da zont evit o re ».
E Bro-Roazhon : eko-karter ar C’hourrouz
Savet eo bet ar raktres en ur soñjal en diorren padus. Ar pal kentañ e oa derc’hel glas an natur en ur c’harter nevez. Klasket ez eus bet lakaat bleunioù ha gwez, o soñjal ne vefe ket ezhomm kempenn anezho : an natur gouez. Dalc’het ez eus bet ivez plant ar vro, hag ar stank a oa eno. Ur gorread 115 hektar a zo bet implijet evit ar c’harter nevez, da lavaret eo ez eo ken bras hag ur gêriadenn vihan ! Met daoust ha ma vefe bet krouet o soñjal en natur, ez eus bet staliet peadra evit ma vefe laouen an dud o vevan eno : skolioù, stalioù a bep seurt, pretioù, hag ar metro zoken.
Apricena
Apricena   a zo ur gumun eus Italia e proviñs Foggia, e Puglia.
Kastell Lanniron
Da vare an Dispac'h Gall e oa bet gwerzhet an domani evel mad broadel. E 1822 e oa bet adprenet gant un denjentil saoz hag en doa lakaet sevel, e plas ar maner, un demeurañs mod Italia gant talbennoù tric'hornek ha porchedoù.
Best Served Cold
Degemeret mat-tre eo bet al levr ha lakaet da dalvezout evel gwellañ hini Joe Abercrombie:
Gwilherm III Poatev
Gwilherm III Poatev, lesanvet Gwilherm Penn-stoub, (910 - 3 a viz Ebrel 963) a voe kont Poatev adal 934 en anv Gwilherm Iañ, kont dugelezh Akitania adal 959 ha dug Akitania goude 962.
Levr Yehoshoua
Kalz luzietoc'h eo istor aloubadeg Kanean gant ar Yuzevien eget ar pezh a gont al levr. Eeunaet ha bravaet eo bet an darvoudoù evit lakaat personelezh Yehoshoua e kreiz an traoù ha diskouez e vez Doue o wareziñ e bobl.
Meliphacator
a zo ur genad e rummatadur an evned, bet krouet e 1930 gant an evnoniour amatour aostralian Gregory Mathews (1876-1949).
Joos van Cleve
Joos van Cleve pe Joos van der Beke (war-dro 1480-1490 - war-dro 1540-1541 en Antwerpen) a oa ul livour flamank, hag a c'halle bezañ genidik eus Kleve, en Alamagn, pe eus Dugelezh Kleve da vihanañ, war lez ar Roen.
John C. Vaughn
D'an emgann
19 a viz Even 1861 e voe kentañ emgann ar rejimant gant ar c'horonel John C. Vaughn e penn, un trec'h e vezo o welet distruj ur pont-tren war linenn-tren Baltimore hag Ohio e New Creek, Virginia. Tapet e voe ivez daou pezh kanol gant ar rejimant.
Karl II, Dug Mecklenburg-Strelitz
Karl II, pe Karl II von Mecklenburg-Strelitz, pe Carl Friedrich Ludwig von Mecklenburg-Strelitz (Mirow, 1741–1816 Neustrelitz), a oa Dug Mecklenburg-Strelitz (etre 1752 ha 1815, ha gouarnour rouantelezh Hannover evit e vreur-kaer George III, a oa roue Bro-Saoz ha roue Hannover war un dro. Adalek 1815 betek e varv e 1816 e voe dug-meur.
Servel
Douaroniezh
War lez hanternoz al Leger emañ Servel, etre Trebeurden, Pleuveur-Bodoù, Sant-Ke-Perroz, Lannuon.
Alexander Fleming
Beziet e oa bet en iliz-veur Sant Paol Londrez.
Diu Crône
Danvez
Er varzhoneg eo ar marc'heg Gaovan a ya betek benn ar c'hlask, ha naren Parsival pe Galahad.
Lazhadegoù an arme stadunanat
Kaoz zo amañ eus lazhadegoù trevourien emsavet pe get, dizarmet pe get, pe soudarded prizoniet, ha n'eo ket lazhadegoù soudarded un arme all.
Saint-Hilaire-lez-Cambrai
Bered ar C'hommonwealth: St Hilaire-lez-Cambrai British Cemetery
Marvet int e-pad ar Brezel-bed kentañ.
Monte San Giovanni in Sabina
Monte San Giovanni in Sabina zo ur gumun italian e proviñs Rieti, e rannvro Lazio.
Bugnicourt
Bugnicourt a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Kontelezh Gelder
Istor
Ur gontelezh e voe Gelder adal 1079, ha dugelezh adal 1339. Dre zimeziñ ez eas Gelder gant dugelezh Jülich e 1371, ha goude gant Egmont e 1423. Charlez an Her, dug Bourgogn, a redias an dug Adolf da werzhañ e zugelezh dezhañ en 1471, met Masimilian Iañ an Impalaeriezh Santel, a oa deuñv d'an dug Charlez, a rentas Gelder da vab Adolf, Charles.
Josselin de Rohan
250px|thumb|Josselin de Rohan
Napoléon-Jérôme Bonaparte
Pa varvas e vamm en 1835 e voe degemeret gant e vereb Hortense en Arenenberg, hag eno e vignonias gant e genderv Louis-Napoléon. Etre 1837 ha 1840 e reas studioù milourel e Ludwigsburg ma teuas da vout ofiser e rejimant gwarded roue Württemberg.
Karrez hud
Karrez Hud, kodoù ha kemennoù kuzh
Ar c'harrezioù hud a zo bet implijet da rinoù pe godoù evit kuzhat stêr kemenn kuzh. Lakaet e vez ar c'hemenn da guzhat war ur c'harrez hud. Evit digodañ anezhañ e ranker kaout ar c'harrez hud a glot ha plasañ en-dro pep lizherenn en urzh vat hervez an niver enskrivet ouzh pep kelig eus ar c'harrez hud.a zigouezh. thumb|250px|At [[Macworld Expo 2009, Apple Inc. Kengrouer Apple Steve Wozniak a savas ur c'harrez hud goude bezañ goulennet ouzh ar selaouerien dibab un digemenn hud.]]
Balana
thumb|250px|Div davarn e Balana, an eil e-tal eben, e kreiz ar gêriadenn Balana (Ballon e saozneg) zo ur gêr vihan en Iwerzhon, e kontelezh Ceatharlach hag e proviñs Laighin. War an hent N80 emañ, e-kichen kêr Ceatharlach. 712 annezad a oa e 2016.
Adolf III von der Mark
Adolf III von der Mark (1334 - 1394) a oa eskob Münster adal 1357 betek 1363, ha goude arc'heskob Köln adal 1363, ha neuze kont Kleve, evel Adolf Iañ adal 1368 betek e varv e 1394, ha kont Mark, war-lerc'h e vreur Engelbert III, evel Adolf III entre 1391 ha 1393.
E 1393 e roas kontelezh Mark d'e vab Dietrich IX.
Syma
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad a ya d'ober ar genad :
Selaouenner
thumb|right|200px|selaouenner a-vremañ Ur selaouenner zo ur benveg implijet e mezegiezh, evit ar selaouennerezh, da lâret eo da selaou trouzioù diabarzh korf an dud.
Istor
Ijinet e oa ar selaouenner e 1816 e Bro-C'hall, gant ar mezeg Rene Laenneg. Ne oa anezhañ d'ar c'houlz-se nemet un dornad paperennnoù ruilhet a dalveze da bellaat skouarn ar medisin diouzh bruched ar c'hlañvour abalamour da zoujañ d'e elevez. Krouiñ a reas e-giz-se ar selaouennerezh dieeun, a eneber ouzh ar selaouennerezh war-eeun ma lakaer ar skouarn ouzh askre ar c'hlañvour. Taolenniñ a reas e venveg dre skrid evit ar wezh kentañ d'an 8 a viz Meurzh 1817. Laenneg a savas un nebeud skouerennoù e prenn goude se. Ur doare founilh a zastume trouzioù ar c'horf, kaset goude betek ur selouell e penn all ar benveg.
Ijinet e voe ur selaouenner gant div selaouell (evit an div skouarn) kerkent ha 1829 met ne voe savet nemet e 1851. An duvelenn a oa kaoutchoug met re vresk e oa ha ret e oa dilezel ar c'hentañ patrom-se. Un eil patrom a oa savet en 1852 gant tuellennoù metalek.
Llyn Bochlwyd
Llyn Bochlwyd zo ul lenn e hanternoz Kembre e Sir Conwy, e Cwm Bochlwyd, tost da Llyn Ogwen e menezieg ar Glyderau.
Orderic Vitalis
E vuhez
Diwar-benn e vuhez e ouzer ar pezh a gont e-unan e levr 4 e Historiae Ecclesiasticae. Ganet e oa bet e 1075, ha badezet Orderic (pe Ordericus), e keriadenn Atcham, e-kichen Shrewsbury, e kornôg Bro-Saoz, nepell diouzh Kembre. Gall e oa e dad Odelerius, ur beleg e servij Roger Montgomery, 1añ kont Shrewsbury, ha Saozez e oa e vamm moarvat. Bevañ a reas e Shropshire betek an oad a 11 vloaz ha neuze e voe kaset da vout kloareg da vanati Saint-Evroul-en-Ouche, ur manati Beneadiz e Normandi. Gant ar venec’h eno e voe adanvet Vitalis (pa oa anvet Orderic hepmuiken a-raok), rak diaes e kavent distagañ e anv-badez saoznek. Diwezhatoc’h e sino e skridoù gant an daou anv, Ordericus ha Vitalis, hag ouzhpennañ a rae ivez an anv Angligena, da lavaret eo « genidik a Vro-Saoz ».
FN P90
Savet e oa bet asambles ar pistolennoù FN Five-seven hag an FN P90 kement hag ar c'harger FN 5.7×28mm. Ar P90 a oa bet embannet e 1990, hag ar Five-seven e 1998 evel pistolenn oc'h implij ar memes bolodoù 5.7×28mm.
Nazik al-Abid
Ganet e voe Nazik al-Abid en ur familh bourc'hizien a orin kurd eus Damask. Ober a reas he studioù e Mosoul, a oa da neuze, evel Damask, en Impalaeriezh Otoman. Ur vaouez desket e oa, gouzout a rae alamaneg ha galleg. Hag hi yaouank e savas a-enep an Impalaeriezh hag a-du gant gwirioù an Arabed ha gwirioù ar merc'hed. En em lakaat a reas da skrivañ pennadoù e kazetennoù arabek, ha sevel a reas he c'helaouenn dezhi "Nur Al Fayha’a". En he skridoù e c'houlenne ma vefe kaset ar merc'hed d'ar skol. Gwelet fall e oa gant bourc'hizien ha mirourien Damask dre ma save a-enep an urzh kozh.
Montenero Sabino
Montenero Sabino zo ur gumun italian e proviñs Rieti, e rannvro Lazio.
Great Railroad Strike (1877)
An nerzhioù enep harzoù-labour
Evit lakaat prezidant Stadoù-Unanet Amerika da gas al lu evit flastrañ da vat an emsavadegoù e voe pouezet warnañ gant meur a zen hag a lavare e oa ur reveulzi komunour o tiwanañ er vro.
Bloody Lane
D'ar 17 a viz Gwengolo 1862, ar Major jeneral Daniel Harvey Hill eus lu Stadoù Kengevreet Amerika a stalias e divizion a 2600 soudard ledet war hent Sunken Road hag a grogas gant emzifenn al lec'h.
Maesglase
Maesglase, pe Maesglasau, zo ur menez eus kreisteiz Gwynedd e Kembre, anezhañ un darn eus menezioù Cadair Idris, dispartiet avat diouzh Cadair Idris gant an hent A487 a gas eus Dolgellau da Gorris.
FN Minimi
An FN Minimi (berradur gallek eus: Mini Mitrailleuse; "mini mindrailherez") zo ur vindrailherez lijer 5.56mm savet gant ar Fabrique Nationale (FN) e Herstal gant Ernest Vervier. Krouet e oa bet e fin ar bloavezhioù 1970, hiziv-an-deiz e vez implijet gant ouzhpenn 75 bro. Savet e vez bremañ en uzin FN e Herstal hag ivez, evit an doare amerikan, en uzin FN Manufacturing LLC, e Columbia (South Carolina).
Belvedere di Spinello
Belvedere di Spinello zo ur gumun italian e proviñs Crotone, e Calabria.
Rouantelezh Israel
Meur a diegezh a renas warni. Kentañ kêr-benn e oa Sichem, pe Shec'hem, a-raok ma voe kaset gant Jeroboam da gêr Tirça. Goude e voe savet kêr Samaria gant Omri, ha honnezh a chomas kêr-benn betek fin ar rouantelezh. Hervez ar Bibl e oa pellaet ar vro diouzh kelennadurezh Moizez ha kouezhet en azeulerezh an idolennoù.
Marevezh Edo
Marevezh Edo zo ur prantad eus istor Bro-Japan a oa stabil ha peoc'hus a-walc'h dindan ren strizh ar c'hlann Tokugawa en Edo. Kregiñ a ra war-dro 1600, pa gemer Tokugawa Ieyasu ar galloud goude Emgann Sekigahara, hag echuiñ a ra war-dro 1868 gant an adsav Meiji.
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2021
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn, e 2021, a loc'h eus Brest (Bro-Leon, Breizh) d'ar 26 a viz Even hag a zegouezh e Pariz (Bro-C'hall) d'an 18 a viz Gouere, e Bali ar Champs-Élysées. Breizh he deus kemeret plas Danmark evit al loc'hañ bras abalamour d'an diarbennoù yec'hedel en Europa. E Breizh e chom ar pevar zennad kentañ, ha goude e kendalc'h an Dro e Bro-C'hall, e Savoia (un tennad klok ha daou all) hag un tennad etre Andorra ha Katalonia an Norzh.
Marevezh Edo
Kevredigezh ha sevenadur
A-hed kentañ kantved ren ar c'hlann Tokugawa e kreskas poblañs Japan daougement, betek tri milion a dud, abalamour d'ar gounezerezh dreist-holl ; stabil e chomas betek diwezh ar marevezh. Hentoù ha pontoù a voe savet, lamet e voe ar gwirioù treizh warno, un doare moneiz hepken a voe skoet, kement-se holl a lakaas ar c'henwerzh da vleuniañ. Muioc'h a dud a voe er c'hêrioù, met tost da 90% eus ar boblañs a oa o chom war ar maez,. Diorroet e voe ar varregezh da lenn, da skrivañ ha da gontañ e-touez kêriz koulz ha maezidi. Kalz skolioù prevez a voe savet, en-dro d'an azeuldioù pergen, ha hepdale e voe 30% a dud desket — moarvat ar feur uhelañ er bed d'ar mare-se. — ha dre-se e kreskas kalz an niver a levrioù embannet, betek kantadoù bep bloaz. A-fet gouzout kontañ, muioc'h-mui a dud a voe gouest da reiñ o oad gwirion, ar pezh a oa a-live gant Europiz ar C'hornôg. A-hed an e veze gouest 100% a Japaniz da gontañ reizh. A-drugarez d'an izel ma oa an dislennegezh enni e c'hallas Japan ober finborte er c'hantved da-heul.
Poblek ivez e teuas da vezañ ar pezhioù-c'hoari kabuki (歌舞伎) hag ar margodennoù bunraku (文楽). Alies e veze c'hoariet ar pezhioù-se gant kouta (小唄 "kanaouennoùigoù") ha sonerezh ar shamisen (三味線), ur benveg-seniñ a erruas e Japan e 1600. An Haiku (俳句) e voe an doare barzhoniezh pennañ, Matsuo Bashō (1644-1694) ar mestr anezho. Ur vicher nevez a voe evit ar merc'hed : hini ar geisha (芸者), anezho arzourezed a ouie kanañ, seniñ ha kendivizout gant o arvalien — gisti ne oant ket avat.
Bacco e Arianna
Mojenn
Krediñ a reer e oa loened heñvel e ti an dug, pa'z eo leoparded e oant e skrid ar barzh latin Catullus.
Sacy
Sacy zo un anv-lec'h gallek, deuet da vout anv-tiegezh.
Ariana
Ariana zo
Volturara Appula
Volturara Appula    a zo ur gumun eus Italia e proviñs Foggia, e Puglia.
Richard du Perrier
Robert Paynel e bignas war e lerc'h war gador eskopti Treger.
Kanenn ar C'hanennoù
Setu ar pezh a gaver e troidigezh An Tour-Tan (Levrenn 4, 1984, pp. 267-268) a zivout an oberenn-se : « Pe dalvoudegezh en deus ar skrid-mañ : un oberenn a lennegezh voutin, pe un destenn a varzhoniezh kevrinus, ur skridenn relijiel pe get ? Ar vurutellerion n'int ket a-unvan. Evit darn anezho, n'eus amañ nemet kanaouennoù-eured, barzhonegoù a garantez [...]
Alistair MacLeod
77 vloaz oa pan eas da Anaon. Lidet e voe e obidoù en iliz katolik St. Margaret of Scotland, e Broad Cove, Enez ar C'hab Breton, tost d'e di e Dunvegan Beziet eo bet er vered tost ma kousk rummadoù a vMacCleod.
Erich Kempka
E vuhez
D'ar 1añ a viz Ebrel 1930 ec'h emezelas Kempka e NSDAP (ezel niv. 225-639). E 1932 e voe e-touez an eizh den a savas an SS-Begleit-Kommando.
Alistair MacLeod
Alistair MacCleod e brezhoneg
E brezhoneg e c'heller lenn un istor berrr,Clearances bet troet gant Kristian Braz hag embannet e niverenn 412 Al Liamm, Gwengolo-Here 2015.
Enorioù
E 2009 e resevas Alistair MacLeod ar PEN/Malamud Award digant ar PEN/Faulkner Foundation e Washington D. C. evit istorioù berr a faltazi, asambles gant Amy Hempel.
Erich Kempka
Er sinema
Jürgen Tonkel eo an aktor a c'hoari perzh Kempka er film Der Untergang (2004).
Kathmandu
Al lidoù relijiel ha sevenadurel a vez diaz buhez annezidi Kathmandu. Darn an annezidi a zo kredourien en Hindouegezh hag er boudaegezh.
Aragua
Aragua pe Araguá zo anv meur a lec'h.
Erbistog
Erbistog (saoznekaet e Erbistock) zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh e kontelezh Wrecsam, e biz Kembre. Emañ e-kichen ar vevenn etre Kembre ha Bro-Saoz, war lez kleiz an Dyfrdwy, er c'hreisteiz da gêr Wrecsam hag er reter da Rhiwabon.
Beskont
Istor
Ur beskont a oa un ofiser eta da gentañ hag a oa dindan urzhioù un dug pe ur c'hont, evit gouarn ur gêr pe ur broviñs vihan, pe d'ober war-dro ar justis.
Pierre Duclos
E vuhez
Ganet oa bet e Pereg (Piré-sur Seiche) e Bro-Roazhon. Kuitaat a reas ar skol da 14 vloaz evit labourat war atant e dud.
Emzeskad, e voe degemeret er CFJ (centre de formation des journalistes - kreizenn stummañ ar gelaouennerien) goude bezañ tremenet ar genstrivadeg evit an dud hep diplom.
Lazhadegoù ar foibe
Lazhadegoù ar foibe zo lazhadegoù graet en Istria, er foibe (liester ar ger foiba, hag a dalv kement ha "fezier"). Meur a lazhadeg a c'hoarvezas enne, met brudet eo ar re a c'hoarvezas e dibenn an Eil Brezel-bed, pa zeuas bagadoù komunourien eus Yougoslavia da aloubiñ kêr Drieste. Miliadoù a dud a vije bet lazhet e Venezia Giulia, Istria ha Dalmatia, ha taolet o c'horfoù e fezier naturel. N'eo ket sur e vijent bet lazhet holl gant komunourien eus Yougoslavia avat, rak lazhadegoù ivez a voe graet gant Alamaned ha faskourien italian.
Dixie (rannvro)
Ar stadoù-se a veze kavet holl a-dreñv al linenn Mason-Dixon a lakae un harz etre ar stadoù a-du hag a-enep ar sklaverezh hag hervez al lezenn.
Guy De Saint Cyr
Guy De Saint Cyr, ganet d'ar 15 a viz Ebrel 1958 e Berlin, zo un aktour alaman.
Gwelet e oa bet er film James Bond eus 1989, Licence to Kill, evel un den vil o labourat evit ar penn cartel Franz Sanchez, c'hoariet gant Robert Davi.
Kanomp uhel
En embannadur 1957
"Un certain nombre de ces chants ont été pris dans le recueil Chansons populaires du pays de Vannes, de Loeiz Herrieu''" "Les textes bretons de ce recueil ont été trancrits dans la nouvelle orthographe<rDda lavarout eo ar falc'huneg, ijinet daou vloaz a-raok, e 1955."
En embannadur 1991
Kanomp uhel ! eo anv embannadur Coop Breizh.
Bili er mor
Dont a ra an titl eus un danevell anvet Tud, tudennoù, ha bili er mor, hag a vez klevet enni un diskan gallek kozh :
Gresffordd
E 2011 e oa annezet Gresffordd gant 5,010 a dud, ha 506 anezho (10,3%) a oa kembraegerien.
Robert Paynel
Chaloni Kastell-Paol e oa pa voe anvet da eskob Treger d'ar 15 a viz Mae 1353, war-lerc'h Richard du Perrier.
Myza sarasinorum
a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Meliphagidae.
Freya
An anv
Gant ar skalded (barzhed Lec'hlenn) e veze taolennet an doueez gant meur a gKenningar (lesanvioù). En o zouesk: Mardöll, Menglada, Hörn, Gefn, Sýr ha Vanadís. He moranv Gefn a laka war wel ul liamm gant an doueez Gefjon. Hogen disheñvel eo-hi diouzh an doueez Frija (henalamaneg Friia, Frea) a zo an aes Frigg. Freya zo unan eus ar Vanir, unan eus an div ouenn doueed er wengelouriezh lec'hlennat. He breur eo Frey, he zad Njörd, doue ar mor, he mamm Skadi, plac'h Thiazi ar ramz. He gwaz eo Óðr ha gantañ he devoe div verc'h, Hnoss ha Gersimi (anvioù hag a dalvez o-daou kement ha "teñzor"). Freya a vez taolennet evel "an hini brudetañ e-touesk ar doueezed" (Gylfaginning, Chab. 23).