cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Relevé (barrez)
Bez' e c'hell bezañ kaset da-benn en un doare floiur pe bruskoc'h evel un doare lammig hervez ar skol resis.
Tír na nÓg (kelaouenn)
Ne badas ket pell ar gelaouenn en he stumm kentañ, a rae gant ar peurunvan (met hep ober gant ar "zh"). Degemeret e voe ar peurunvan leun er rummad nevez eus Tír na nÓg (adalek 1946), diwar skouer "An Avel", ar gelaouenn bolitikel divyezhek a rae Youenn Olier war he zro e peurunvan abaoe dibenn ar bloaz 1945.
Cyrenaica
Istor
Pa zegouezhas an Arabed vuzulman er e oa aet kras ar vro, izel an dour enni, ma oa erru didudet-mat. Kaset e voe ar gristenien kuit, da Sikilia pe da Greta, ha pell amzer e chomas un dezerzh. Gwellaat a reas an amzer er kantved hag adpoblet e voe. Un darn eus Egipt e oa neuze kent dont da vezañ ur broviñs eus an Impalaeriezh Otoman. Homañ a stagas ar vro ouzh Tripolitania. Er bloaz 1911 e voe tapet Tripolitania gant Italia ha Kirenaika da heul. Abaoe eo stag hec'h istor ouzh hini Libia. E miz C'hwevrer 2011 eo eno e tarzhas Dispac'h Libia a gasas kuit renad Kadhafi, ha bloaz war-lerc'h e voe embannet e teue da vezañ ur rannvro damemren eus Libia, ar pezh n'eo ket bet degemeret gant ar gouarnamant kreiz.
Simonetta Vespucci
He buhez
Un tamm tabut zo da c'houzout pelec'h e oa ganet e gwirionez. Hervez lod e oa e Fezzano, e Portovenere (Porzh Gwener) e Liguria, ma oa ganet an doueez Gwener hervez ar vojenn. Skrivañ a eure ar barzh Poliziano e oa he zi "er c'hornad garv-se a Liguria a-us d'an arvor ma vez Neptun konnaret o skeiñ ouzh ar c'herreg. Eno, evel Gwener, eo ganet e-touez ar gwag." Tud all a lavar e oa ganet e Genova. Ha hervez un doare all, aesoc'h da grediñ, ez eas Simonetta da-heul he zud pa voent harluet eus Genova ha pan ejont da chom da Fezzano di Portovenere, en ur c'henkiz a oa dezho. He mamm Catocchia Spinola a oa bet dimezet da Battista Iañ Fregoso (1380-1442) da gentañ, ur verc'h o doa bet, Battistina, hag a oa bet dimezet da Jacopo III Appiano, dug Piombino. E-doug o harlu e voe degemeret an tiegezh Cattaneo gant hini an dug e Piombino, hag eno edo Piero Vespucci, tad Marco, evit e aferioù. E Piombino eta e voe renket an dimeziñ etre Simonetta ha Marco.
He dimeziñ
En 1469 e tegouezhas gant Marco Vespucci en iliz San Torpete, dirak he zud, an doge Piero il Fregoso, ha tud uhel all eus kêr. Kaset e oa bet Vespucci gant e dad da Genova da studiañ. Kompren a reas tud Simonetta e vije spletus eurediñ o merc'h da Vespucci, rak liammet e oa antiegezh Vespucci gant Firenze ha gant an tiegezh Medici zoken.
Vortigern
Gweltaz
N'eo ket sklaer hag-eñ e voe meneget anv Vortigern gant Gweltaz. En embannadurioù saoznek zo ne vez ket meneget e anv. Koulskoude eo roet gant daou zornskrid. E Codex Abrincencsis, anavezet ivez evel Mommsen's MS. A (e levraoueg kêr Avranches MS. 162), meneg eus superbo tyranno Vortigerno; ha Mommsen's MS. X (Cambridge University Library MS. Ff. I.27) meneg eus Gurthigerno Brittanorum duce. Pa weler eo meneget an anv gant Bede e c'haller krediñ e oa roet gant Gweltaz ivez.
Germania Inferior
Savet e oa bet er bloaz 84 gant Domitianus.
Vortigern
Nec'h
Un dra nec'hus all d'an arbennigourion eo ar gerioù "e tu reter an enez": daoust pe aod Kent, pe East Anglia, pe Northumbria? Pe daoust ha strewet e oa ar Saozon un tamm e pep lec'h a-hed an aod reter?
Bede
Kentañ hini a zalc'has kont eus skrid Gweltaz eo Bede, a vez istimet bras gant an istorourien a vremañ dre ma oa desket ha gouest da varn. Met an dra-se ne vern ket kalz pa gomz Bede eus ar Vvet ha VIvet kantved, eñ un den eus an. Tost ger ha ger e kemer frazennoù Gweltaz en e Historia Ecclesiastica Gentis Anglorum ha De Temporum Ratione.
Istor Armenia
E 301 e voe kemeret ar gristeniezh da relijion ar vro, dindan ren Tierniezh Arsakid Armenia. Ar vro gentañ e oa o treiñ ouzh ar relijion gristen. Goude e kouezhas Armenia dindan yev an Impalaeriezh Vizantat, an Impalaeriezh Sasanid, hag hini an Islam, met adsavet e voe rouantelezh Armenia gant an Dierniezh Bagratuni. Goude diskar ar rouantelezh e 1045 hag aloubadeg an Durked seljoukid e 1064, e voe savet ur rouantelezh armeniat all er mervent, e Kilikia. En he sav e chomas ar rouantelezh-se betek 1375.
E deroù ar e tremenas Armenia Veur dindan renerezh ar Safavided eus Persia ; diwezhatoc'h e choms Armenia ar reter etre daouarn aar Safavided trama kouezhe Armenia ar gornaoueg e dalc'h an Impalaeriezh Otoman En  e voe taget Armenia gant Rusia ha rannet e voe neuze etre an Impalaeriezhoù rusian hag otoman.
Harry Bosch
Hieronymus “Harry” Bosch zo anv ur poliser amerikan, eus al Los Angeles Police Department, krouet gant ar skrivagner amerikan Michael Connelly diwar anv al livour izelvroat eus ar Hieronymus Bosch.
Κ̌ (lizherenn)
Ul lizherenn c’hresianek ispiisal eo Κ̌, κ̌implijet a-wezhoù evit treuzskrivañ ar son [tʃ] e rannyezh Kiprenez, da skouer:
Proviñs Caltanissetta
Proviñs Caltanissetta (Provincia Regionale di Caltanissetta en italianeg ; Pruvincia Riggiunali di Nissa e Sikilianeg) a oa unan eus nav froviñs Sikilia, Caltanissetta he c'hêr-benn.
D'ar 4 a viz Eost 2015 e voe kaset ar broviñs da get, evel 8 proviñs all Sikilia, ma troas neuze da Libero consorzio comunale di Caltanissetta ("Kevuniad kumunel frank Caltanissetta").
1432
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1432
Biolin
Materi implijet
Dav eo d'ur gordenn vouzellenn bezañ kranennek war he hed, ingal he dreuzkiz hag he gwevnded, stirennek ha treuzwelus he liv. Ma yafe framm an danvez war devaat pe ma vije direoliek e zouester, kement-se a virfe a gendoniañ peurreizh. Sebastian Virdung e 1511 ha Mikael Agricola e 1528 o deus roet kemennoù a dalvez c'hoazh hiziv an deiz evit ensellet purded ur gordenn vouzellenn.
Ar marc'hañ
Gwechall e raed skiltrenn ha boudenn eus kerdin mi ha sol. Kavout a reer roud eus kement-mañ e troidigezh hentenn Leopold Mozart da skouer. Hiviziken, e notenner ar c'herdin eus I da IV, en ur gregiñ gant hini ar mi.
Kemmoù
C'hoarvezout a reas kemmoù heverk e doare sevel ar violin er kantved, dreist-holl en hirder ha korn an troad, evel gant ur varrenn-zasson pounneroc'h. Ar vras eus ar binvioù kozh o deus gouzañvet ar c'hemmoù-se, da heul ez int en ur saviad disheñvel a-walc'h diouzh o hini pa kuitajont daouarn o oberierien, gant kemmoù hep mar ebet er son hag en dastaol. Met ar binvioù-se en o stad a-vremañ eo o deus termenet ar pimpatrom evit oberiezh ha son ar violin, hag obererien biolin dre ar bed a-bezh a glask tostaat gwellañ ma c'hellont eus an uhelvennad-se.
Biolinoù tredan
E diwezh ar bloavezhioù 1930 ez eus bet lakaet en o reizh biolinoù klevet-ha-tredan dezho ur c'hef kleuz gant luderien evel Victor Pfeil, Oskar Vierling, George Eisenberg, Benjamin Miessner, George Beauchamp, Hugo Benioff hand Fredray Kislingbury. Ar re gentañ d'e implijout a oa sonerien jazz pe diseurtaj. Diwezhatoc'h ez eus bet empentet biolinoù tredan hepken, memes doare hag ar gitar tredan e gorf fetis ijinet e 1942. Implijet eo bet e doare jazz gant Jean-Luc Ponty peurgetket, hag e doare diseurtaj gant ar ganerez Catherine Lara ha gant ar jubennourez yaouank Vanessa-Mae.
Deelgemeente
Izelvroioù
Deelgemeenten a gaver e Rotterdam hag en Amsterdam. 14 eus ar 15 deelgemeenten a gaver en Amsterdam a vez graet stadsdeel anezho.
Komz-plaen
Doareoù liesseurt
Meur a zoare zo d'ar gomz-plaen. Ur varzhoneg e yezh-plaen zo ur pennad yezh-plaen ma kaver perzhioù ar varzhoniezh. Romantoù ha danevelloù zo e yezh-plaen, ma skrivas Truman Capote e kave dezhañ e oa an danevell an diaesañ doare komz-plaen da skrivañ ( "the most difficult and disciplining form of prose writing extant").
Proviñs Enna
Proviñs Enna (Provincia di Enna en italianeg ; Pruvincia di Enna e sikilianeg) a oa unan eus nav froviñs Sikilia, e-kreiz an enez, hag Enna e oa he c'hêr-benn. Ugent kumun a oa enni.
Many happy returns
A-raok kreiz an kantved e c'halle bezañ implijet da-geñver n'eus forzh lid pe gouel, da hetiñ distro un darvoud plijus.
Hispania Tarraconensis
Hispania Citerior e oa an anv latin kentañ a voe roet d'ar vro-se pa voe aloubet gant ar Romaned, tra ma veze graet Hispania Ulterior eus ar peurrest eus al ledenez, pelloc'h er c'hreisteiz, hag a zeuas da vezañ proviñsoù Lusitania ha Baetica diwezhatoc'h.
Azerbaidjan
Istor
E 1990 manifestadegoù evit dieubidigezh ar vro a voe gwasket gant al Lu Ruz. He frankiz a adkavas ar vro e 1991, avat, goude freuzadur an Unaniezh Soviedel. E-pad ar bloavezhioù kentañ e dieubidigezh e voe ret da Azerbaidjan da vrezeliñ ouzh ar gouarnamant disrannidigel Nagorno-Karabac'h. N'eo ket diskoulmet ar gudenn desped d'un arsav sinet e 1994. Adalek fin ar brezel e talc'h an armeniz 16% eus tachenn Azerbaidjan ha gant an div vro ez eus kudennoù armerzhel bras hag a repuidi.
Demografiezh
Enderc'hel a ra Azerbaidjan strolladoù bihan a Jorjiz, Gurded, Dalyched, Datared hag Ukrainiz. War-dro Quba e vev an Dated, anvez ivez Yuzevien ar Menezioù, a gaver e Dagestan ivez. Kalz anezho a oa divroet da Israel e-pad ar bloavezhioù diwezhañ daoust m'eo aet mentadur an dispartioù da c'houstadikoc'h. An Armeniz a oa niverus e-pad ar marevezh soviedel met tec'het ez int e-pad brezel Nagorno-Karabac'h. Hogozik an holl anezho a zo o chom er republik disrannidigel hiziv.
Vonn Ströpp
Diskouezet eo bet e oberennoù e meur a lec'h evel Dastumad an Arz garv e Lausanne, en American Visionary Art Museum e Baltimore, hag e mirdi Bethlem Royal Hospital. Jimmy Page ha Michael Stipe a zastum oberennoù savet gantañ.
Ronan Huon
thumb|Ronan Huon Ronan Huon (Saint-Omer (Pas-de-Calais), 3 a viz Eost 1922 – Brest, 18 a viz Here 2003) a oa ur skrivagner brezhonek hag un embanner.
Ar gelaouenn lennegel Al Liamm-Tír na nÓg
E 1949 e voe kendeuzet teir c'helaouenn : Al Liamm, Tír na nÓg ha Kened evit dont da vezañ Al Liamm-Tír na nÓg. E 1957 e prenas ar gevredigezh Al Liamm, digant Florentin Goinard, an darn vuiañ eus al levrioù brezhonek embannet gant Skridoù Breizh, an ti-embann stag ouzh Strollad Broadel Breizh. Pa ne oa mui al Liger-Atlantel e Breizh hervezo, ne glaskas ket lezioù-barn ar Puradur sevel ur prosez a-enep an ti-embann a oa e vurevioù er Baol.
Karl Voal
Buhez
E 875 e oe kurunennet Charlez II evel impalaer gant ar Pab Yann III war-lerc'h Loeiz II a Italia, mab henañ da Loter. Pa varvas e hantervreur, Loeiz a Alamagn, e 876, e aloubas Karl lodenn gornôg Bro-Loter, met trec'h e oe warnañ gant al lu bras kaset gant e nized (emgann Andernac'h e-kichen Koblenz, 876).
Ennio Arlandi
Ennio Arlandi a zo bet ganet d'ar 21 a viz Genver 1966 e Tortona (Italia). Mestrc’hoarier echedoù italian.
Mestr Etrebroadel eo.
Federico Manca
Federico Manca a zo bet ganet e 1969.
Ur mestrc’hoarier echedoù italian eo.
2425 eo e renk Elo.
Noal-Bazeleg
Noal-Bazeleg, , (Noyal-sous-Bazouges e galleg) zo ur gumun eBreizh, e Kanton Entraven e departamant Il-ha-Gwilen.
Michele Godena
Michele Godena a zo bet ganet d'an 30 a viz Even 1967 e Valdobbiadene (Italia).
1430
Diwar-benn bloavezh 1430 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Merapi
Menez Merapi eo birvidikañ menez-tan Indonezia hag unan eus ar re virvidikañ er bed a-bezh. Talvezout a ra e anv kement ha "menez-tan" just a-walc'h. Lec’hiet eo ar strato-menez-tan pe menez-tan-kemmesk-mañ, doare tarzhus anezhañ, e-kreiz enez Java. Tro en deus bet da zislonkañ lava pe maen-teuz hag aezhennoù tomm 68 gwech abaoe 1548.
2.911 m eo e uhelder. 25 km alese emañ kêr Yogyakarta a vev enni 800.000 a dud. Kêriadennoù a zo ivez a-grap outañ, darn anezhe betek 1.700 m uhelder. En holl ez eus 1,3 milion a dud o vevañ en e gichen ha kemend-all en arvar.
Al Liamm
Ar skrivagnerien bennañ hag ar re all
Ar berzh bet graet gant ar genstrivadeg danevelloù bet aozet evit niveren 400 Al Liamm e 2013 a ziskouez e chom ar gelaouenn ur benveg a-bouez evit dizoleiñ "pluennoù" nevez ha kinnig d'ar vrezhonegerien oberennoù gant skrivagnerien diazezet o brud. Estreget lennegezh a gaver enni. Meur a studiadenn a zo bet embannet ganti ha pennadoù burutellañ levrioù a vez ingal : ur gelaouenn sevenadurel eo.
Klaoda Bro-C'hall
Klaoda Bro-C'hall, ganet d'an 13 a viz Here 1499, ha marvet d'an 20 a viz Gouhere 1524 e Bleaz, a oa dugez Breizh (1514-1524) ha rouanez Bro-C'hall (1515-1524) dre he dimeziñ gant Frañsez Iañ, roue Bro-C'hall en 1515. Merc'h henañ ar roue gall Loeiz XII a Vro-C'hall hag e wreg Anna Breizh e oa. Mamm-gozh e oa eta da Herri III, roue Bro-C'hall (1551-1589) a lakaas lazhañ e genderv Herri, dug Guise.
Brud
Hervez Brantôme :
Goude he marv
He mab henañ Frañsez a voe dug war he lerc'h ha kurunennet e voe evel Frañsez III, dug Breizh.
Aloïse Corbaz
He buhez
Peurliesañ e trese war paper pakata a veze gwriet ganti, a-benn kaout follennoù bras. Leuniañ ar follennoù a rae, tresañ a rae war an daou du anezho, hag implijout a rae kreionoù ha kleiz druz. Tud dibar an istor pe tud bed ar faltazi a drese, ha koubladoù, ar c'hoarigan hag ar c'hoariva a oa dodennoù pennañ he labour.
Brisé (barrez)
Bez' e c'hell an dañser(ez) en em brientiñ gant petits battements.
Adalrich
Sant
E verc'h Odilia a oa bet ganet dall, ha kement-se a seblante da Adalrich bezañ ur c'hastiz a-berzh Doue. Goulenn a reas digant e wreg lazhañ o merc'h dre guzh. Berswinda a gasas ar bugel da guzhat gant ur vatezh da gouent Palma. Hervez Buhez Odilia e voe badezet ar plac'h gant un eskob anvet Erhard a skuilhas olev war he daoulagad, ma voe dizallet. Klask a eure an eskob adskoulmañ an darempred etre tad ha merc'h, met Adalrich a zouje anzav kaout ur verc'h hag a guzhe outañ en ur gouent abalamour d'ar fallvrud, ma kavas gwell nac'hañ plegañ. Ur mab dezhañ, ha ne ouie mann eus urzhioù e dad, a zegasas e c'hoar da Hohenburg en-dro, ma oa lez Adalrich. Pan erruas Odilia e kounnaras Adalrich hag e skoas gant e vab a-bouez e vazh-roue, ken e voe lazhet ar paotr. Neuze, en desped dezhañ, e roas aotre da Odilia da chom en he c'houent, ma ne oa abadez ebet.
Rwanda
Rwanda zo ur vro e-kreiz Afrika. Harzoù he deus gant Ouganda en norzh, Burundi er su, Tanzania er reter ha Republik Demokratel Kongo er c’hornôg (al lenn Kivu eo a ra ar vevenn gant ar vro-se, dreist-holl). Poblet-stank eo, gant 9 milion a dud, ha bez eo unan eus ar broioù pobletañ en Afrika, a-fet stankter. Lesanvet eo "Bro ar Mil Torgenn", abalamour d’he zorosennadur (Pays des Mille Collines e galleg, Igihugu cy'Imisozi Igihumbi e kinyarwanda).
Martha Grünenwaldt
Martha Grünenwaldt (1910 e Hamme-Mille e Brabant Wallonia; marvet e 2008) a zo un arzourez velgiat. Hec'h oberennoù a vez renket en arz garv.
Oran
Transportoù
a) Lec'hel
Ar ranngêrioù
Ar metropolenn Oran a vod kalz a gomunoù: daou torbezennet d'ar gêr.
Adolf Wölfli
E vuhez
E 1872 en em stalias ar familh e Bern, ha nepell goude e tec'has kuit an tad. Ar peurrest eus ar familh a c'houzañvas neuze an naon du, daoust da strivoù ar vamm. Tost holl o madoù a voe gwerzhet diouzh ar chresk hag e miz Here 1872 e tegouezhas ar familh e Schangnau. Bodet e voe bodadeg ar c'humun, ha divizet e voe gant hec'h izili lakaat Adolf hag e vamm e ti ul labourer-douar hag a oa kuzulier stad hag a laboure e Cherlishof, e kumun Bumbach. Dispartiet e voe Adolf diouzh e vamm e miz Genver 1873.
Alfredo Stroessner
Ganet e oa bet d'an 3 a viz Du 1912 en Encarnación e Paraguay. Mab e oa da Hugo Stroessner,ur bresour-bier a orin eus Bavaria, ha da Heriberta Matiauda, genidik a Baraguay. D'e seitek vloaz ez eas war ar vicher soudard hag e savas tamm-ha-tamm gant skeul hierarkiezh an arme. Daou vloaz diwezhatoc'h e oa letanant.
Balkanioù
Brezelioù ar Balkanioù ha kudenn ar Balkanioù
E-kreiz an e veze kaoz eus kudenn ar Balkanioù pa veze meur a bobl o klask bezañ dieub eus beli an Impalaeriezh otoman.
Lotar
Gerdarzh
Chlotarius a zo ivez e latin, ha graet e vez ivez gant ar stummoù Klotar pe C'hlotar e brezhoneg.
Indonezeg
Yezhadur
Ne rak ar yezh diforc'h ebet etre an anvioù-kardarn hag ar raganvioù personel hervez o jener, da skouer adik "breur/c'hoar yaouankañ". Implijet a c'hell bezañ an anv-gwan ma vez ezhomm evit merkañ reizh tud pe loened, da skouer adik laki-laki "breur (yaouankañ)".
Proviñs Ragusa
Proviñs Ragusa (Provincia di Ragusa en italianeg ; Pruvincia di Rausa e Sikilianeg) a oa unan eus nav froviñs Sikilia ha Ragusa e oa he c'hêr-benn.
1427
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1427
600
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 600
1426
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1426
Tierniezh al Liang Diwezhat
Fin an diernelezh
Fall e oa darempredoù al Liang Diwezhat gant ar Shatuo, abalamour d'an tabut etre Zhu Quanzong ha Li Keyong. Goude marv Li Keyong e astenn e vab Li Cunxu e stad. Barrek e voe da zistruj al Liang Diwezhat e 923 ha diazeziñ a reas an Tang Diwezhat.
Makak
Spesadoù
Rummad Macaca fascicularis : Rummad Macaca mulatta : Rummad Macaca nemestrina : Rummad Macaca sinica : Rummad Macaca sylvanus :
599
Diwar-benn ar bloavezh 599 en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 599
Kreneg
Kreneg a oa ur gumun e Breizh e kanton Entraven e departamant Il-ha-Gwilen.
Kumun Pariz
Kronologiezh: Dibenn an eil impalaeriezh ha Kumun Pariz
1872
1875
1879
Iliz Santez Nonn (Dirinonn)
- ar bannieloù kozh,
Fañch Elies Abeozen
Ur skrivagner brezhonek eo Fañch Elies (Jean-François-Marie Éliès), anavezetoc'h dre e anv-barzh Abeozen. Ganet eo bet en Dre Nevez d'an 22 a viz C'hwevrer 1896 ha marvet er Baol-Skoubleg d'an 3 a viz Mezheven 1963. Ur yezhoniour hag ul lennegour brezhonek eo bet, met sevel a reas ouzhpenn un nebeud oberennoù lennegel (ur pezh-c'hoari, barzhonegoù, danevelloù ha romantoù), yezhadur ar brezhoneg krenn, istor al lennegezh vrezhonek, dastumadoù ha labourat a reas ivez war ar c'hembraeg. Troet en deus ar Mabinogion (ar Mabinogi e brezhoneg).
Yezhoù skandinavek
Yezhoù skandinavek, pe yezhoù germanek an norzh, a reer eus an daneg, ar faeroeg, an islandeg, an norvegeg (an daou stumm anezhañ, bokmål ha nynorsk), ar svedeg hag an norneg. Dont a reont holl eus an norseg, hag un isskourr int eus skourr ar yezhoù germanek, e familh ar yezhoù indezeuropek.
An islandeg (ha, betek ur poent, ar faeroeg) eo ar yezh a zo emdroet an nebeutañ, e-keñver an henyezh, an hini kempleshañ, m’eo bet miret ar muiañ doare mont en-dro an norseg. Dalc’het eo bet gantañ, da skouer, an troadoù.
Lezenn Godwin
Displegadurioù
Diazezet eo ar reolenn war ar vartezeadenn-mañ : ma vez hir ha padus ar gaoz e tomm an empennoù e klopennoù tud zo, ha lod anezho a gav gwelloc’h ober gant kunujennoù eget gant arguzennoù, a zo berroc'h ganto, darn a wel kunujennoù e-lec’h n’eus ket, darn a gred implij evel arguzennoù keñveriadennoù diboell.
Neuze, dre ma vez sellet ouzh an naziegezh evel ar gwashañ ideologiezh, e vez gwelet pep dave dezhi gant ur c’hengaozeer evel c’hwitadenn ar gaozeadenn, pa ne oa ket danvez ar gaoz. Neuze e vez poent echuiñ ar gaoz, ne zeuio netra ken eus an dael. Lavaret e vez eo bet tizhet poent Godwin ar gaoz.
Kaezouregezh
Ardivink-genel
Mont war gresk a ra ar c'halc'h tamm-ha-tamm adal ma vez tizhet e bevar bloaz gant ur paotr betek ar gaezouregezh. Un nebeud mizioù goude ma krog an divgell da greskiñ e krog ivez ar c'halc'h da vont war hiraat ha war devaat. Kenderc'hel da greskiñ ra betek an 18 vloaz mui-pe-vui.
Aliesoc'h ivez e tihod, gwall alies hep tamm kontroll ebet, ha gouest e teuer da vezañ da strinkañ sper, a-wechoù ivez hep ma vefe klasket ober gant hini pe hini hag alies a-walc'h diouzh an noz pa vezer o kousket. Er penn-kentañ n'eo ket gwall stank ar sper produet gant an divgell.
Proviñs Catania
Eoul
E proviñs Catania e vez aozet an eoul olivez gwerc'h anvet Monte Etna.
417
Bloavezh boutin o kregiñ hag oc'h echuiñ gant ul Lun
Aerborzh etrebroadel Brest-Breizh
Nijva evit an nijerezioù bihan
War-dro 1930 e roas ar gouarnamant gall un aotre da implij an nijva evit nijerezioù bihan.
Aerlinenn veaj da Bariz
E 1961 e oe digoret ul aerlinenn veaj etre Brest ha Pariz gant Air Inter.
Balum askellek
Ar balum askellek (Megaptera novaeangliae) a zo ur morvil fanoliek. Ar spesad nemetañ eo er genad Megaptera. Ur balum deuet d'e vent a dap 13-14 m hag a bouez war-dro 25 tonenn. Brudet eo ar balumed askellek evit al lammoù bras a reont e-maez an dour, ar pezh a blij kalz d'ar sellerien balumed. Gallout a rafe bezañ en tu-hont da 80 000 balum askellek dre ar bed, un niver hag a gresk ingal, pa oant bet en arvar da vont da get da heul ar balumeta a ziouennas war-dro 90% anezho.
Levan Gatschetschiladse
Aet e oa war ar renk da vare dilennadegoù prezidant Jorjia e 2008 met trec'het e oa bet.
Renée de Rieux de Châteauneuf
He zud
Merc'h e oa da Jean de Rieux (1508 † 1563), aotrou Châteauneuf ha Sourdéac, ha d'e bried, dimezet en 1548, Béatrice itron La Perrière, merc'h da Claude de Jonchères, aotrou La Perrière, en Anjev.
Skritur jawiek
Graet e vez jawiek eus al lizherenneg arabek gouestlet da skrivañ ar malayeg.
Myanmar
Istor
E 1948 e teuas ar vro da vezañ dizalc’h. E 1962 e voe ur taol-stad gant an arme ha kemeret e voe ar galloud gant ar jeneral Non Win a renas war ar vro e-pad ouzhpenn 26 vloaz. E 1988 e voe un taol-stad all, gant soudarded adarre. Abaoe eo renet ar vro gant an arme, dindan renerezh ar jeneral Than Shwe.
Historia Regum Britanniae
Hervez ar skrivagner eo diazezet e oberenn war ul levr kozh e brezhoneg (Britannici sermonis liber vetustissimus, al levr koshañ er prezeg brezhonek). E-pad pell n'eus ket bet lakaet kalz a gred en dra-se, met istorourien 'zo, evel Léon Fleuriot ha muioc'h c'hoazh Gwenael an Dug ha Claude Sterckx, a ziskouez ez eus bet danvez "ragarzhuriek" a-raok Jafrez Menoe ha kavet meneg eus al "levr kozh-kozh"-se. Hervez ar re a lavar eo deuet ar skrid diwar ijin Jafrez Menoe dreist-holl, e vije bet awenet da gentañ gant ul levr eus Nennius, eus an, Historia Britonum, war ul levr all anvet Historia ecclesiastica gentis Anglorum, ha war levr Gweltaz De Excidio Britanniæ, gant un toullad mojennoù kembreat ha roman ouzhpenn. Evit ar re all, evel Léon Fleuriot, n'en dije ijinet Jafrez nemet nebeut a draoù, ha diazezet en dije bet e skrid, evit un darn da vihanañ, war danvez eus Breizh, ha ne vije ket bet "ken kozh-se" al «liber vetustissimus».
Hamster Roumania
Hamster Roumania (Mesocricetus newtoni) a zo ur c'hrigner hag a vev e Roumania ha Bulgaria.
Hasaw Chan K'awil
Hasaw Chan K'awil (682 - 734) a oa unan eus renerien vrudetañ ar riez a oa Tikal he c'hêrbenn, e-pad diwezh ar marevezh Maya klasel. Gant e ren e echu ur prantad a 130 a vloavezhioù ma'z eo dianav anv rouaned ar gêr. E-pad e ren e kreskas galloud ha levezon Tikal er rannvro adarre goude bezañ faezhet keoded maya enebour Calakmul e 695.
Karaimeg
Ur yezh turkek eo ar c'haraimeg komzet gant ul lodenn eus ar Yuzevion garaimek e Lituania, Krimea hag Ukraina.
Plouezoc'h
Plouezoc'h zo ur gumun eus Breizh e Bro-Dreger, e departamant Penn-ar-Bed.
Lotar Iañ
Lotar Iañ (Nederlandeg ha latin ar Grennamzer : Lotharius ; alamaneg : Lothar ; galleg : Lothaire ; italianeg : Lotario ; 795 - Prüm, Rheinland-Pfalz; 29 a viz Gwengolo 855), a oa mab d'an impalaer Loeiz an Deol ha d'e bried Irmingard Hespengau, ha breur da Garl Voal. Gouarnour Bavaria e voe (815-817), roue Italia (818-855), roue Frankia ar C'hreiz (840-855), hag Impalaer ar C'hornôg e voe adalek 817 betek e varv (war un dro gant e dad betek 840).
Istor
Kaset e voe Lotar da Italia, ma kemeras kurunenn roue al Lombarded e 822 ha diazezañ e lez e Pavia. D'ar 5 a viz Ebrel 823 e voe sakret kenimpalaer e Roma gant ar pab Paskal Iañ.
Teofano Skleraina
He bugale
Pemp bugel he doe:
Rakverb
En oubic'heg
E yezhoù kaokazek ar gwalarn evel an oubic'heg e c'hell seurt rakverboù mont en-dro evel anvioù-kadarn pe elfennoù lec'hiañ, da lavaret eo ez eo heñvel o ferzh ouzh hini an araogennoù, da skouer :
E jorjieg
Er yezhoù kartvelek evel ar jorjieg e talvez ar rakverboù dreist-holl da lakaat kemm etre an amzer-vremañ hag an amzer-da-zont. Staget e vezont war-eeun ouzh penn-kentañ al lieselfenn verbel pe "mts'k'rivi :
Kazh marbret
Liammoù diavaez
Ar c'hazh marbret
Youenn Olier
Labour, micher ha retred
Gouest e oa da lenn ur bern yezhoù : galleg, saozneg, alamaneg, spagnoleg, hogen ivez an hen-yezhoù, latin ha gresianeg, hag ar yezhoù keltiek, war-bouez gouezeleg Skos.
Familh Youenn Olier
Adalek 1939 e krogas da skrivañ e zeizlevr, ha kement-se betek e varv : lezet en deus war e lerc'h eta 65 bloavezhiad eus an Istor, koulz e istor personel met ivez istor eil hanterenn an XXvet kantved e Breizh hag er bed-holl hag hini an Emsav e-unan. Hogen chom a reas an oberenn-se diembann betek ar bloavezhioù dek-ha-pevar-ugent.
Breizh hag an Iliz
Abaoe ma oa staget gant e bennadoù-barn kentañ e oa dalc'het Youenn Olier da skrivañ er gelaouenn Al Liamm da zigentañ, ha goude en e gelaouenn Imbourc'h abaoe ar bloavezhioù dek-ha-tri-ugent. Ober a rae barnadennoù war al levrioù ha notennoù diwar e lennadennoù, zoken ma tremenas eus al lennegezh vrezhonek da bolitikerezh an Emsav.
Dre ma oa aet da goll holl gelaouennoù katolik an Emsav e penn kentañ ar bloavezhioù pevar-ugent, ne chome ken nemet ar gelaouenn Imbourc'h ha labour Youenn Olier o kenderc'hel gant spered Feiz ha Breiz el lennegezh. Neuze e teuas da vout Youenn Olier ur meni penn eus an trede Emsav, daoust d'e vrezhoneg diaes ha d'ar rebechoù graet outañ da chom war giz an Istor gant ur spered hanter-hent etre Breiz Atao ha Feiz ha Breiz. Ur skipailhig kristenion a vodas tro-dro dezhañ evit kendelc'her al labour kristen hag emsavel war un dro : Pêr Even, Yann Mikael, Tepot Gwilhmod en he mesk.
Obererezh evel emsaver
E Roazhon, war atiz Alan al Louarn ha Youenn Souffez-Despré e voe roet buhez evel-se d'ur gumuniezh vrezhonek vihan en-dro d'un oferenn vareadek, a zeuas da vezañ sizhuniek goude un hir a stourmadenn. Meur a hini o deus graet anaoudegezh gant Youenn Olier e-pad e amzer-studi e Roazhon dre an oferenn vrezhonek.
Huronieg
Gwelet ivrez
Douar erc'heg
Gitar-boud
selou gitarourien-boud a-bouez
Flea
Janig Top
Tír na nÓg
Hervez ar vojenn en doa bet amzer da gontañ e istor da sant Padrig ha da gofesaat (ha kaout an absolvenn evel-just) a-raok mervel, en Ail Finn, e kontelezh Ros Comáin.
Kappa (lizherenn)
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn fenisek kap 20px|Aleph. War-lerc'h e oa bet diorroet ivez al lizherennoù latin ha kirillek K diwar al lizherenn c'hresianek-mañ d'he zro.
Loeiz ar Chalotez
thumb|Louis-René de Caradeuc de la Chalotais zo anavezet e brezhoneg evel Loeiz ar Chalotez.
E diegezh
Diaes eo lavarout eo bet ar Chalotez ur brogarour pa oa e bennobererezh stourm evit ma chomje bev "dreist-wirioù" e ensavadur a-eneb ar "galloud kreiz". Pennpatrom an "nagennour lealour", - evit implijout ur c'herienn ijinet gant Iwan an Diberder e deroù an - eo bet marteze. Biskoazh n'en deus ar Chalotez burutellet reizhwiriegezh ar "galloud kreiz"-se nag arvaret diwar e benn ; war un dro e oa anezhañ un ezel eus an intelligentsia c'hall a neuze, mirelour ha "filozof" war un dro (re aes e tisoñjer ne oa ket Voltaire un dispac'her : un adreizhour, ur c'hempennour ne oa ken), savet gantañ levrioù - unan anezho diwar-benn an desavadurezh (Essai de l'Éducation nationale, 1765), o tagañ ar Jezuisted - ha na c'heller kompren nemet er meizframm gall a neuze.
Olifant-mor an norzh
Bevañ a ra er meurvor Habask, war aodoù Norzhamerika.
Robert Crépeaux
Robert Crépeaux a zo bet ganet e 1900 e Grassa (Okitania), er Stad c'hall, ha marvet e 1994 e Pariz (Bro-C'hall).
Khi (lizherenn)
Eil lizherenn warn-ugent al lizherenneg c’hresianek eo khi χί (Χ, χ) hag a dalvez 600 hervez ar sistem niverenniñ gresianek.
Kronikenn Nürnberg
Kronikenn Nürnberg, skrivet e latin gant Hartmann Schedel, gant un droidigezh alamanek gant Georg Alt, a zo unan eus al levrioù kentañ moullet anavezet-mat. E 1493 e voe savet, hag ur skouer eus an henvoulladur eo.
Roll doueed India
B
Balarâma ~ Bali ~ Balin ~ Bhadra ~ Bhaga ~ Bhairava ~ Bharani ~ Bharati ~ Bhavani ~ Bhima ~ Bhisma ~ Bhūmi ~ Bhutamata ~ Bhuta ~ Bodhisattva ~ Bhagiratha ~ Brahma ~ Brighu ~ Brihaspati ~ Bouda
D
Dakini ~ Daksha ~ Deva ~ Devadatta ~ Devaki ~ Devi ~ Dhama ~ Dhanistha ~ Dhanvantari ~ Dhara ~ Dharani ~ Dhatar ~ Dhatri ~ Dhati Mata ~ Dhruva ~ Dikpâla ~ Diti ~ Draupathi ~ Durga ~ Duryodhana ~ Dyau ~ Dyavaprivithi
H
Hanuman ~ Harihara ~ Hariti ~ Hayagriva ~ Himavat ~ Hiranyakashipu ~ Hiranyaksha
Nadoz
Meur a nadoz (pe nadoez) zo :
Ikaros
Doare Pausanias
Hervez Paosanias e oa tec'het Ikaros ha Daidalos eus Kreta war vor, gant bigi bihan, hag ijinet e oa bet ar ouel gant Daidalos evit se. Ikaros avat ne oa ket ur moraer gwall ampart ha mont a reas d'ar strad nepell diouzh Samos.
Bouc'horeg
Chomet eo tost-tre d'an tadjikeg, tost a-walc'h evit ma c'heller an dud en em gompren etreze o-div, ha meur a berzh boutin ez eus gant an djidieg (dzhidi) pe juzev-perseg.
Teodrada
Teodrada (ganet e 784) a oa merc'h da g-Karl Veur (742-814) ha Fastrada. Lakaet e voe e kouent Argenteuil, ma teuas da vout abadez.
Feulster
Er c'hentañ ster e vez gwelet ar feulster evel un torfed peurvuiañ pa vez taget an dud hag evel ur gwall ha ne vez ket gwelet evel ken grevus e-keñver an traoù. E-keñver an droug graet d'al loened e vez diforc'hioù barnañ hervez ar priz a ro ar gevredigezh-mañ-kevredigezh d'ar pezh a vez intentet gant krizded e-keñver al loened.
Gwilherm II (dug Normandi)
E vuhez
Aloubiñ a reas Bro-Saoz e 1066 ha trec'h e voe en emgann Hastings. Kurunennet e voe evel Gwilherm Iañ, roue Bro-Saoz. Da-heul an trec'h -se e oa galloudusañ roue Europa ar c'hornôg.
Hartmann Schedel
Azalek ar mare ma voe bet ijinet ar voullerezh gant Johannes Gutenberg e 1447 e voe aesoc'h lakaat moullañ levrioù ha kartennoù. Betek-henn e oa ker ha ral-tre al levrioù, dre ma vezent dornskrivet.
Nadoz (gwriat)
Un nadoz zo ur benveg da wriat, implijet gant ar gemenerien. Un toull zo e penn an nadoz, ar c'hrao, pe kraoenn, da lakaat an neud da dremen.
Rhyaseg
Ar rhyaseg (gresianeg Ρυαξ, maen teuzet), a zo an eil marevezh douaroniel eus ar paleoproterozoeg. Padout a ra eus 2.300 milion bloaz'zo betek 2.050 milion bloaz'zo. Evel kalz marevezhioù eus ar proterozoeg n'o ket termenet dre ar stratigrafiezh met dre ar gronologiezh.
E-pad ar marevezh-se en em furmas liesekaj ar Bushveld; E fin ar rhyaseg e echuas ar marevad-skorn huroniek.
Nothelm Sussex
Hervez ar C'hronik Angl-ha-Saozon eñ-defe stourmet ouzh Geraint Domnoea e 710 asambles gant Ine Wessex
Eta (lizherenn)
Distaget e vez LFE [ε:] e gresianeg klasel hag [i] e gresianeg a-vremañ. Er penn-kentañ e veze implijet evit diskouez e veze distaget ur vogalenn dre c’hwezhañ [h].
Victoria (Enez-ar-Priñs-Edouarzh)
Victoria zo ur gêriadennig e-kreiz Enez ar Priñs Edouarzh, e Kanada. 77 den aoa o chom enni e 2006.
Evit sachañ touristed e lavar an dud eo "Victoria-by-the-sea".
Fastrada
Div verc'h he doe : Brudet eo abalamour m'he dije stourmet garv a-enep ar Saozon, ha klasket lazhañ Pepin an Tort, mab Himiltrude.
XIXvet kantved
|  |
Europa
Lavaret a c’haller ez eo an kantved kantved Europa.
Azia
Evel evit Afrika, ez eo an kantved kantved an trevadennerezh gant Europiz. Ar pezh zo, en Azia, e talc’ho penn dre vras an danframmoù douarbolitikel ha ne dorrint ket. Peurliesañ e kavo gwelloc’h an drevadennerien mirout ar frammoù-se ha klask ober kevredidi anezho en ur gabestrañ anezho.
Penntudennoù
Dre vloavezh ganedigezh :
Gamma (lizherenn)
Implijoù all
Sterioù arbennik zo d'al lizherenn war lod tachennoù-labour. m'emañ Vout kreñvder pep pik liv a weler, A un arstalenn ha Vin kreñvder pep pik evel ma teu er-maez eus an ardivink video.
Johann Sebastian Bach
Ohrdruf
D'an 19 a viz Genver 1700 e kuita Georg Erdmann Ohrdruf evit Lüneburg; Johann-Sebastian Bach a heuilh anezhañ kenkent hag ar 15 a viz Meurzh: etre ar c'hoant da adkavout e vignon hag an hini da skañvaat karg e vagadur digant e vreur henañ, a zo dimezet ha tad a familh, en deus graet e soñj war ar c'hemm pouezus-se moarvat.
An hêrezh sonerezhel
Ha pa vije jubennet fall, adkempennet (Jacques Loussier pe Wendy Carlos), treuzlec'hiet eus un eil klav d'egile, pe c'hoazh azasaet war un dastalm jazz, a zalc'h ar sonerezh-mañ e berzhioù kenedel, evel ma rofe pinvidigezh e framm ur pouez dister d'ar peurrest.
Clachan Sound
Pont
The Clachan Bridge, zo ur pont dreist ar anvet Clachan Sound, 13 kilometr er mervent da Oban en Argyll, Bro-Skos, Savet eo bet ar pont etre 1792 ha 1793. Empentet e oa bet gant Thomas Telford, ha savet gant an ijinour Robert Mylne. Dre fent e veze graet ar pont dreist ar Meurvor Atlantel anezhañ. Ur pont istorel eo, treuzet gant an hent B844, hag evezhiet gant Historic Scotland.
Zavier Langleiz
thumb|Langleiz Ul livour e voe Zavier Langleiz (Xavier de Langlais e marilh an ti-kêr) da gentañ penn. Ur skrivagner brezhonek e voe ivez, hag a sine e oberennoù Xavier de Langlais da gentañ ha Langleiz hepmuiket goude se, tra ma sine e levrioù gallek X. de Langlais. Difenner ar feiz ha Breizh e voe war dachenn ar mennozhioù.
Mennozhioù
E dibenn ar bloavezhioù 1950 e tivizas skrivañ pep tra e galleg, ar pezh a reas betek e varv.
A-du e oa evit unvaniñ ar brezhoneg hag e aozas un emvod evit-se e Ti-kêr Gwened e 1936. Sinet en deus e 1941, gant meur a skrivagner all, evit an doare-skrivañ brezhoneg peurunvan a zo deuet ar reolad ofisiel hiziv. Bep bloaz e vez roet priz lennegel, «Priz Langleiz» d'ul levr e brezhoneg.
Loupard koumoulek
Perzhioù fizikel
Al loupard koumoulek zo ur pigner peurvat. Ul lost ken hir hag e gorf a c'hell kaout hag e bavioù berr ha gwevn a lak anezhañ da zilec'hiañ er gwez gwelloc'h eget an holl gizhier arall.
Gouennadur
Ur wech ar bloaz e vez ganet gant ar parezed etre ur c'holen ha pemp kolen goude un dougen a 85 - 93 devezh. Evel kalz kizhier arall eo dall ar re yaouank pa c'hanont. Goude dek devezh hepken e c'hellont gwelout ha n'int ket oberiant nemet goude pemp sizhun. Da zaou vloaz e tizhont o oad-gour war a seblant, met dizalc'h ez int goude dek mizvezh.
Listennad anvioù krec'hin e brezhoneg
Meur a anv zo d'ar c'hrec'hin e brezhoneg, hervez al loen. Savet int diwar ar ger ken, implijet evel lostger, ha lêr a vez graet ganto.
Eil milved
Sevenadur
En em stewiñ a ra Danvez Breizh en Europa e-pad ar Grennamzer (mojenn ar Roue Arzhur, Tristan hag Izold...), o tegas temoù nevez evel ar marc'hegiezh, ar garantez kourtes, an hudouriezh, etc, ha doareoù all da skrivañ evel ar romant, pe er varzhoniezh. Addizoloet eo mojennerezh Henc'hres ha Roma gant Europa adalek an Azginivelezh, o tont da vezañ un eienenn awen vras.
Nu (lizherenn)
left|100px Trizekvet lizherenn al lizherenneg c’hresianek eo nu νύ (Ν, ν) hag a dalvez 50 hervez ar sistem niverenniñ gresianek.
Himiltrude
Serc'h pe gwreg
Meur a zoare zo bet da gompren al lizher-se gant an istorourien. Darn evel Pierre Riché, a ya a-du gant Eginhard hag a soñj gante e oa serc'h e oa Himiltrude. Darn all, evel Dieter Hägemann, a lavar e oa gwreg e oa Himiltrude. Re all koulskoude a gred e oa "muioc'h eget ur serc'h ha nebeutoc'h eget ur wreg" ha kement-se hervezo a vije Friedelehe, un doare dimeziñ ha ne oa ket anavezet gant an Iliz hag a oa aes da derriñ. Hervez Russell Chamberlin e c'haller tostaat ar statud-se ouzh ar sistem saoz anvet common-law marriage. Ar seurt darempred oa ur boaz gant ar C'hermaned a veze gwelet fall gant an Iliz.
Balancé (barrez)
Kregiñ a ra an dañser(ez) er pempvet emstumm plié ha neuze e kas da-benn un dégagé gant an troad a-dreñv betek an eil emstumm oc'h achñ e plié en ur gemmañ tu pouez ar c'horf keit ha ma tremen an traod all kroaziet a-dreuz e coupé derrière. War an traod a-dreñv ec'h a an dañserez e en demi-pointe en ur sevel an troad all (an hini dirak) diwar al leur un tamm bihan ha neuze e fiñv un tammig a-dreñv hag a-raok war an troad a-dreñv e cou-de-pied arrière.
Belzeg
Brezel-bed kentañ
unan anezhe a varvas e Virton e Belgia d'an 22 a viz Eost 1914.
Luitgard, rouanez ar Franked
Luitgard Alemannia (war-dro 776 - 4 a viz Mezheven 800 e Teurgn) a oa pevare ha diwezhañ gwreg Karl Veur.
N'eo ket gwall vrudet, ha nemet gwall nebeut a dra ne ouzer diwarni : ur vaouez sioul ha fur, war-lerc'h ar rouanez en he raok Fastrada. Meuliñ karantez Luitgard ouzh ar studi a reas ar barzh saoz Alcuin of York (c. 735 – 804) : "Plijout a ra d'ar rouanez divizout gant an dud desket ha gouiziek ; goude he fedennoù deol eo pezh a gar ober ar muiañ. Karantezus eo ouzh ar roue, deol, direbech, ha dellezek da vezañ karet gant un hevelep pried ."
Lublin
Lublin, kêr eus Polonia.
The Velvet Underground
Andy Warhol ba'r jeu
Doned a reas Warhol da vout rener ar strollad e 1965, ha degas getoñ Nico, ur ganerez a vro Alamagn, a-benn he lakaat da ganiñ en un nebeud sonennoù get ar strollad. Dindan gazel-gae Warhol e kreskaas brud ar strollad, daoust ma veze start ar jeu etre Lou Reed ha Warhol meur a wezh.
Rouantelezh Manav
War-dro 690 e tremenas ar gurunenn d'un diskennad eus Llywarch Hen ha hêr d'ar rouantelezh kollet, Rheged ar c'hreisteiz: Sande. E 825 e resevas roue brezhon diwezhañ Manav, Merfyn Frych, tron Gwynedd dre hêrezh. Divarrek e voe da viret e rouantelezh orin avat. E 836 ec'h aloubas Godred mac Fergus, ur penn-brezel gall-gouezelek, an enezenn. Hemañ a ziazezas ur riez a badas, gant ehanoù, betek 1265.
The Velvet Underground
The Velvet Underground (1969)
E-raok sevel o zeirvet pladenn e voe skarzhet kuit Cale get Reed, ha Doug Yule a gemeras e lec'h er strollad. Marteze en doa soñjet Reed e oa re a daolioù-arnod e-barzh o sonerezh, re iskis pezh veze digaset get Cale pe digomprenus evit an dud dre vras, penn-abeg ne veze ket gwerzhet mat o fladennoù... Enrollet e voe "The Velvet Underground" e dibenn 1968, ha daet er-maez e 1969. Levezon Cale a zo aet kuit amañ, klassikoc'h framm an oberenn-mañ, achu get talioù-arnod ar c'hembread, siouloc'h an album-mañ hag aesoc'h da ziskouarn an holl. Damglevet 'vez amañ pezh a ray Reed e-unan pa vo achu get ar Velvet Underground, un nebeud bleioù goude. Sonennoù sioul, gwerzioùigoù èl "Candy says" pe "Pale blue eyes", blaz ar folk, setu pezh a gaver e-barzh an album-mañ, kempennet propikoc'h anezhañ. Maureen Tucker he-unan a zispak he mouezh e "After Hours" (ar wezh nemeti ma kanas get ar strollad), ne oa ket didroell ha glan a-walc'h spered Reed evit seniñ ar ganaouenn-se e-unan, diàr e bozioù dezhañ e-unan !
The fourth album (chomet diembann d'ar mare-se)
Tonioù ag ar prantad-mañ zo bet adaozet get Reed pa oa bet achu evitañ get ar strollad, a-benn o lakaat en e bladennoù solo ("Stephanie Says", "Ocean", "I Can't Stand It", "Lisa Says", "Coney Island Baby"). E penn kentañ e remzad solo e reas berzh get seurt sonennoù èl ar re-mañ.
Bleadoù 1970 :
Get o remzad dezhe o-unan o deus kendalc'het Lou Reed ha John Cale. Aet da gelenner skol-veur e oa Sterling Morrison e-pad ur prantad amzer, ha goude kabiten ur vag-sacherez. Maureen Tucker a zesavas he bugale ha goude monet en-dro àr ar leurenn e-barzh salioù bihan hag enrolliñ un nebeud traoù e-kerzh ar bleioù 1980, a-du-'rall e voe skoazellet e-barzh he strollad get Morrison meur a wezh. Aet eo Nico d'an anaon e 1988 e Ibiza, diàr un taol-gwad en he empenn.
Petra eo daet tud ar Velvet da voud àr-lerc'h ar strollad ?
Maureen Tucker, goude he devoud graet àr-dro he bugale, a ra sonerezh da vat en-dro.
Iañ milved
En Afrika
En em strewiñ a ra ar vBantoued en Afrika issahara.
Richárd Réti
Div bartienn
10. Fg5+ Rc7
5. Dc2 c5
11. Tfd1 a6
14. b3 Dc7
19. Df2 Mc6
25. Tcxc1 b5
27. Td2 bxc4
32. Rh2 Df6
35. Mf4 d5
41. Txh6 Dc5
Morleon Aostralia
thumb|left|250px|Tiriad morleon Aostralia
Argoad
Gerdarzh
Savet gant ar rakger ar (ha n'eo ket ar ger-mell), hag ar ger koad.
Pi (lizherenn)
Distaget e vez LFE [p] ken e gresianeg klasel hag e gresianeg a-vremañ. Implijet e vez ivez e gresianeg a-vremañ gant μ evit ar son μπ b dre ma vez distaget bremañ β [v].
Ljubljana
Ljubljana eo kêr-benn Slovenia.
Merienaer godellek
Doareoù pennañ
52 zant bihan-bihan zo en e c'henoù. War-dro 25 cm eo hirder e gorf ha 20 cm hini e lost. E bouez zo etre 300 ha 700 g.
Michael Wolgemut
Livadurioù
En e livadurioù e verzer levezon an arz flamank, ha marteze e veajas da Flandrez. An oberenn gentañ savet gantañ hag anavezet a zo ur stern-aoter peder fanell dezhañ, deiziet e 1465, hag a c'haller gwelout e München. E 1479 e livas stern-aoter iliz Santez Varia e Zwickau, ha paeet e voe 1400 gulden. Bez ez eus c'hoazh anezhañ hiziv an deiz. Unan eus e bennoberennoù eo stern-aoter iliz aogustined Nürnberg hag a zo en ur mirdi hiziv an deiz.
Volga
Volga (rusianeg : Волга, e tatar : İdel) a zo ur stêr e Rusia, 3 530 km dezhi ; hirañ stêr Europa eo.
Yezhoù berberek
Isrannet e vez ar yezhoù er skourr-mañ evel hen:
Vogalenn serr greiz gwasket
Ar vogalenn serr greiz gwasket a zo anezhi ur son vogalennek resis implijet gant yezhoù 'zo, en o zouez an norvegeg.
Karrekaenn
An dilerc'hioù (krogenn, askorn, dant, greunenn, delienn...) pe ar voulladenn eus ur boud bev (un aneval, ur blantenn...) zo ur garrekaenn. Miret eo bet en ur garregenn c'houelezennek. Studiet e vez ar c'harrekaennoù hag an doare ma tiwanont gant ar baleontologiezh dreist-holl.
Hervez ar spesadoù hag ar marevezhioù e c'hall ar c'harrekaennoù bezañ stank pe stankoc'h ha disheñvel e c'hall bezañ o ferzhioù. Dibaot eo ar c'harrekadur hag an testenioù degaset dimp gant ar c'harrekaennoù e-pad tremen tri miliard a vloavezhioù emdroerezh eus ar vuhez war an Douar zo leun a vankoù c'hoazh hag e chomfont e-giz-se moarvat en desped d'an dizoloadennoù a vo graet.
Plougastell-Daoulaz
Istor
thumb|kleiz|300px|Plougastellenned, taolenn gant Charles Cottet Unan eus parrezioù kentañ Breizh eo Plougastell bet savet er. N'eus kastell ebet er barrez avat hag an anv a c'hellfe dont diouzh un oppidum e Roc'h Nivelen met diaes eo gouzout. Marteze ivez e teufe an anv diouzh ar reier bras a sav diouzh tu hanternoz ar gumun e stumm ur seur moger naturel. Meneget eo anv ar barrez dre skrid evit ar wech kentañ en. Abati Landevenneg en doa douaroù er C'hourenez d'ar poent-se. E 1173 emañ ar pep brasañ eus douaroù ar barrez e dalc'h Abati Daoulaz a savas prioldi Roz ar Venec'h er Feunteun Wenn. Gwechall ez ae tiriad Plougastell betek Landerne ha Daoulaz war zouaroù Loperc'hed, Dirinonn, Lannurvan, Sant Tomaz Landerne hag hanternoz Daoulaz.
Kelted
Orin an anvadur
Kinniget ez eus bet meur a c'herdarzh evit ar ger "kelt" : Lod o deus soñjet e oa keltoï da vezañ tostaet ouzh ar ger germanek "hahlen" (kuzh), met diaes eo kompren peseurt liamm a zo etre ar yezhoù germanek hag ar yezhoù keltiek, nemet o orin indezeuropek. Tostaet eo bet ar Geltoï, ar C'halated (ur meuriad kelt aet da Azia-Vihannañ) hag ar C'halli (Galianed), met n'eo ket sur evit tud a gred e teu Galated ha Galli eus ar ger keltiek ha germanek a dalvez evit estrañjour pe alouber.
Mammennoù kentistorel
E diskiblezhioù akademiek a bep seurt e vez sellet ouzh ar Gelted evel un anadenn eus Oadvezh an Houarn e Kreiz Europa, dre ar sevenadurioù Hallstatt ha hini La Tène. Rouez eo ar c’havadelloù arkeologoel a-fet ar sevenadur Hallstatt ha hini La Tène el ledenez iberek, ha dre-se ne n’eus ket trawalc’h a brouennoù evit lavaret e oa bet ur senario sevenadurel heñvel ouzh hini Kreiz Europa. Ken diaes eo ober ul liamm etre orin al ledenez kelt ha sevenadur ar parkadoù jarligoù kañv kent. Dre-se e soñjer abaoe nebeut amzer e oa bet ur seulad kentistorel hag un argerzh sevenadur a oa bet an deroù anezhañ en Oadvezh an Arem Sevenadur kloc'hheñvel.<ref
Alpoù ha traoñienn ar Po
En em ziazezet e oa ar Gelted muioc'h er su d'ar Po evel ma c'haller gwelet war meur a gartenn. Dismantroù e Doccia, ur gêr e proviñs Emilia-Romagna, a ginnig tiez e-ratre-vat savet gant ar Gelted adalek ar 4e kantved kent J.-K.
Ar Gelted er Balkanioù
Evel ma ne c'haller ket prouiñ e oa bet aloubidigezhioù bras en un nebeud takadoù all d'ar mare-se e soñj ur skol a-vremañ e oa en em astennet ar yezh hag ar sevenadur keltiek en takadoù-se dre zaremprediñ kentoc’h. Testeniekaet eo aloubidigezhioù Italia hag ar Balkanioù (Gres ha kornôg Anatolia) gant ar Gelted en Istor gresian ha latin.
= Arz =
Gwirioù brientek all o doa an drouized : an deskadurezh, an diplomatiezh, an istor, al lignezouriezh, al lec'hanvadurezh, ar vezegiezh hag an divinouriezh. Hanterourien etre an doueed hag an dud e oa an drouized, dre ma oa bras o anaoudegezh (Studioù a raent war-dro 20 vloaz, hervez Julius Kaezar) ha dre ma vezent mistri war ar strobinellerezh.
Theta
Distaget e vez LFE [th] e gresianeg klasel ha [θ] e gresianeg a-vremañ.
Vogalenn serr a-raok gwasket
N'eus arouezenn resis ofisiel ebet evit treuzskrivañ ar son-mañ hervez reolennoù al lizherenneg fonetik etrebroadel.
Skouerioù:
Gant rannyzhoù svedek all e vez implijet ur vogalenn serr greiz gwasket en he lec'h. Gwasket e vez ivez ar vogalenn tost a-dreñv e svedeg.
Gwelit ivez:
Close front compressed vowel
Bus stlennegel
Pa vez al linenn implijet gant daou barzh periantel da gehentiñ kenetreze e vez graet anezhi "porzh periantel" (porzh a-steud, porzh a-stur...).
Baden-Baden
Baden-Baden zo ur gêr en Alamagn, e land Baden-Württemberg. Anavezet eo abaoe pell evel lec'h hañviñ, yec'hedva, ha sonadegoù etrevroadel. Betek 1931 e oa anvet Baden (Bade e galleg) met peurvuiañ e veze lâret "Baden in Baden" (kêr Baden e stad Baden), hag ofisielaet eo bet an anv goude.
Sigma (lizherenn)
left|100px Triwec’hvet lizherenn al lizherenneg c’hresianek eo sigma σίγμα (Σ, σ) hag a dalvez 200 hervez ar sistem niverenniñ gresianek.
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn fenisek sin 20px|Aleph. Koulskoude e teu hec'h anv eus Samekh. War-lerc'h e oa bet diorroet ivez al lizherenn latin S ha kirillek C diwar al lizherenn c'hresianek-mañ d'he zro.
Roll an unpennoù gall
Digoradur
Er roll da-heul e vo kavet ivez ar rouaned verovingat n'o doa renet, alies, ken 'met war ul lodenn eus Bro-C'hall. Skrivet eo anvioù rouanez Neustria hag Aostrazia e lizherennoù stouet eta. Rouanez Pariz a oa un tamm dreist d'ar re all ha sellet e vez dac'h oute evel rouanez eus Bro-C'hall en istoriografiezh (daoust ma n'eus ket bet eus an titl diwezhañ-se kent an XIIIvet kantved).
Dinan
Dinan zo ur gêr e Bro Sant-Maloù, ur gumun e departamant Aodoù-an-Arvor, e norzh Breizh ; pennlec'h Arondisamant Dinan eo ha hini kanton Dinan.
Bambared
O anv a dalvez "nac'h ar mestr".
Milendall
Henamzer
Treiñ a ra ar gaoz diwar-benn Knosos, evel boaz, met al leurenn-dañs, deskrivet e tresoù war mogerioù Knosos, n'eo ket bet adkavet. Un dra bennak a veze diskouezet d'ar welannederien evel ur milendall e Knosos er. En e veze skoet pezhioù moneiz eus Knosos gant arouez ar milendall c'hoazh. An tres ar muiañ implijet e-pad ar prantad-se zo ar an hini anavezet evel ar milendall klasel.
Milendalloù ar grennamzer ha "milendalloù leton"
War-dro an hag an  emañ milendalloù ar Grennamzer en o bleuñv gant ar milendalloù savet war leur an ilizoù-meur gotek, re iliz-veur Chartrez hag iliz-veur Amiens e Norzh Bro-C'hall hag e Duomo di Siena e Toskan peurgetket. Krediñ a reer ez eo ar milendalloù-se o deus awenet ar milendalloù leton zo bet savet e-pad kantvedoù e Breizh-Veur, evel re Wing er Rutland, Hilton e Cambridgeshire, Alkborough e (Lincolnshire an norzh), hag e Saffron Walden en Essex.
Ster ar milendalloù kozh
Milendalloù ar Ragistor a vije bet implijet evel gripedoù a-enep an drouksperedoù pe evel gwenojennoù treset evit lidoù relijiel pe hud. Da vare ar Grennamzer e oa ar milendalloù arouez an hent diaes a ranked ergerzhout evit tizhout Doue gant ur c'hreiz splann (Doue) hag un nor (ar c'hanedigezh). Gallout a reer sellet ouzh ar milendalloù evel ouzh ur stumm pirc'hirinaj arouezel. Gallout a reer mont gant an hent betek ar salvedigezh pe ar sklêrijennadur. Kalz tud ne oant ket evit beajiñ betek al lec'hioù sakr hag ar broioù santel. Implij ar milendalloù hag ar pedennoù a c'halle kemer plas ar pirc'hirinajoù evite.
Milendalloù a vremañ
Ijinet ez eus bet a bep seurt milendalloù gant ar grouerien abaoe.
Adverb
Adverboù-doareañ
Kalz adverboù ha troiennoù adverbel zo savet diwar araogennoù: