cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ukraina
Rous Kyiv
E-pad an hag an  e teuas Rous Kyiv da vezañ unan eus ar Stadoù galloudusañ en Europa e-keit ha ma oa ar Vareged o teuziñ e-touez poblañs ar Slaved ha ma antreent e lignez dinastiezh kentañ ar Rous, diastiezh ar Rouriked. Meur a briñselezh a oa er Rous, renet gant priñsed eus tiegezh rourik (pe kniazed) hag a stourme alies an eil a-enep egile da gaout Kyiv.
Oadvezh aour Rous Kyiv a zeuas gant ren Vladimir Veur (980–1015) a droas ar Rous war-zu Kristenelezh an Impalaeriezh roman. Ren e vab Yaroslav ar Fur e voe barr uhelañ ar Rous e-keñver sevenadur ha brezel. Disrannañ a reas ar Stad avat goude e ren diwar pouez ar galloudoù rannvro. Goude ren Vladimir II Monomac'h (1113–1125) hag e vab Mstlav Iañ Kyiv (1125–1132) o doa rentet e c'halloud d'ar Stad e voe disrannet da vat e priñselezhioù disheñvel.
Dindan beli galloudoù estren
Pa varvas Leo II Galitsia hag e vreur Andrii Galitsia e voe kaset kurunenn Rutenia d'o familh dostañ, ur priñs polonat anvet Bolesław Jerzy, kurunennet e 1323 dindan an anv Youri II Boleslav. Drouklazhet e voe e 1340 ha Kazimierz III, roue Polonia a c'houlennas ar vro evitañ a-raok hec'h aloubiñ. Priñselezh Kyiv avat a dremenas dindan beli Dugelezh Veur Lituania goude Emgann an Dourioù Glas (1362-1363). E 1392 e paouezas Brezelioù Galitsia-Volhynia ha disrannet e oa Rutenia etre Polonia ha Lituania. .
Ganedigezh ur goustiañs ukrainat
Adalek an XVIIIvet kantved hag en e voe ebarzhet tiriad Ukraina e gouarnamantezhioù Tchernihiv (Tchernigov e rusianeg), C'harkiv (C'harkov), Kyiv etre 1708 ha 1764 ha Rusia vihan etre 1764 ha 1781, Podillia (Podolia) ha Volyn (Volhynia).
Ukraina soviedel etre an daou vrezel
Rivinet e voe Impalaeriezh Rusia hag Ukraina gant Brezel diabarzh Rusia. 1.5 milion a dud a oa marvet ha kantadoù a viliadoù a dud a chome didoenn e tiriad ar pezh a oa Impalaeriezh Rusia. Ukraina soviedel a rankas talañ ouzh naonegezh Rusia e 1921-1922 (a dagas rannvro ar Volga hag Oural dreist-holl). E-pad ar bloavezhioù 190 e voe kaset ur politikerezh a ukrainaadur gant Mykola Skrypnyk a vroudas azginivelezh sevenadur ha yezh ar vro, evel perzh eus ur politikerezh soviedel a endogenakadur. Kaset e voe ur politikerezh war ar Surentez sokial, an deskadurezh, ar gwir da labourat ha da vezañ lojet. War-raok e voe kaset gwirioù ar merc'hed ivez, met ar brasañ eus ar politikerezhioù-se a voe kaset war-gil pa oa deuet Jozef Stalin e penn an URSS er bloavezhioù 1930.
Eil Brezel-bed
Ar brasañ eus an Ukrainiz a stourmas eus tu an Arme ruz hag ar rezistañs soviedel. En Ukraina ar c'hornôg avat e voe krouet un Arme Emsavet Ukrainat e 1942 evel skourr armet Aozadur ar Vroadelourien Ukrainat (OUN), savet etre an daou vrezel e Polonia. Stourm a rae da sevel ur Stad ukrainat dizalc'h e lec'h ma oa ur muiañ-niver a Ukrainiz. Goude ma oant o stourm a-enep Alamagn dre vras en em lakaas an daou azoadur da genlabourat gant an nazied bep an amzer. Adalek kreiz 1943 e kasas an AEU lazhadegoù Poloniz o chom e Volhynia hag e Galitsia ar Reter, o lazhañ war-dro 100 000 trevour polonat en holl. Pal al lazhadegoù a oa evit an OUN sevel ur Stad ukrainat unvan, hep minorelezh polonek a vije abeg d'ur Stad polonat klemm an tiriadoù-se goude ar brezel. Kendelc'her a reas an AEU da stourm a-enep ar galloud soviedel goude ar brezel. Un aozadur broadelour disheñvel a voe krouet e-pad ar brezel, Lu Dieubidigezh Ukraina, a stourmas asambles gant an nazied.
War talbenn ar Reter e voe ar brasañ eus emgannoù an Eil Brezel Bed. Hervez istorourien zo e oa bet lazhet 93% eus an Alamaned marvet e-kerzh ar brezel eno. 6 milion a Ukrainiz a vije bet lazhet hervez-kont, kontet en niver-mañ 1.5 milion a Yuzevien drouglazhet gant an Einsatzgruppen gant sikour kenlabourerien ar vro. Diwar an 8.6 a golloù soviedel e soñjer e oa 1.4 milion anezho a oa ukrainat. Kolloù an Ukrainiz er brezel a gontje evit 40% da 44% eus kolloù an URSS. Devezh an Trec'h a gont evel unan eus gouelioù Ukraina.
E-pad ar Brezel Yen
Naetadennoù etnek a c'hoarvezas goude ar brezel en tiriadoù staget ouzh an URSS. D'ar e oa an Ukrainiz an eil niver a dud gour deportet goude ar Rusianed, 20% eus an hollad. Ouzhpenn d'an dra-se e oa bet deportet 450 000 Alaman hag ouzhpenn 200 000 Tatar Krimea diwar Ukraina.
Arvorig FM
Aozadur
Emañ ar skinpeul e Plouziri.
Okitaneg
Statud
Evel ar brezhoneg emañ an okitaneg en arvar e Frañs. Ur plas dister en deus war gwagennoù ar skinwel. Kelennet e vez an okitaneg er skolioù okitanek Calandretas, e klasoù divyezhek ar skolioù stad, er c’hentañ derez dreist-holl. Un adsav lennegel a voe en gant krouidigezh skol lennegel ar Felibritge ha hiziv an deiz eo birvidik al lennegezh hag an embann okitanek.
Streetluge
Aozadur ar streetluge
Ar streetluge a zo graet gant ur frammadur a zo douget gant un hollad trucks/roudoù evel er skateboard, met brasoc'h eo : 1m50 a hirder. An aliesañ eo graet e dir, houarn, aluminiom, koad pe gwienn gevanaoz. Ur re dornelloù a zo tu da ouzhpennañ ha memes harpelloù-penn, karennadurioù ha harpelloù-treid. Dilhad gwarez heñvel ouzh re ar varc'htanerien eo ret kaout : ur sae lêr, un tokarn, manegoù lêr ha gwarezioù kein. Ur re votoù zo ezhomm ha peget eo outo ar stardelloù graet e gommenn rodoù kirri-tan hep ar framm e houarn.
David gant penn Goliat (Caravaggio, Roma)
David gant penn Goliat (pe Davide con la testa di Golia hervez an anv italianek) zo anv div oberenn brudet gant al livour italian Caravaggio.
1200
Diwar-benn bloavezh 1200 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1200
Kontelezh Ros Comáin
right|thumb|kontelezh Ros Comáin
Ar Vezvid
Ar Vezvid (La Bouillie e galleg) a zo ur gumun eus Bro Sant-Brieg e kanton Matignon, e departamant Aodoù-an-Arvor, e Norzh Breizh.
Ralf König
En e vannoù-treset e liv ar metoù heñvelreviat gant fent ha teneridigezh. Ne ra ket diouer ivez an ironiezh war ar boazioù heñvelreviat na war ikonoù ar metoù gay evel Marianne Rosenberg, Abba pe Bette Midler.
Skol-veur Breizh-Izel
Un 20 000 studier bennak a zo enskrivet en ur gevrenn warn-ugent.
Troad ablativel
Yezhoù ouralek
Implijet e vez an droad ablativel gant ar yezhoù ouralek, en o zouez ar yezhoù finnek-ougrek, d.s. ar finneg hag an hungareg.
Suzana hag ar gozhidi
An istor
Barnet e voe ar wreg ha kondaonet d'ar marv, met dont a reas Daniel (ur profed en Testamant Kozh) d'he sikour, ha prouiñ a reas e oa ganti e oa ar wirionez.
Fouin-skrilh
Ar fouin-skrilh a zo ur spesad golvaneged, Locustella naevia an anv skiantel anezhañ.
Panama
Politikerezh
Panamá zo ur Republik demokratel gant un aozadur prezidantel ma vez ar prezidant penn ar Stad ha penn ar gouarnamant war an dro. Meur a strollad politikel zo ennañ. Gant ar gouarnamant emañ ar galloud-oberiañ tra m’emañ ar galloud lezenniñ gant ar Parlamant hag ar gouarnamant. Dieub eo ar galloud-barn.
Paoell kevreadurezhel
Tennañ a ra an daou berzh deskrivet a-us d'ar vorfezkevreadurezh (saoz. morphosyntax), ha talvezout a reont kement hag eo ar paoell kevreadurezhel rener ar frazenn en darn vrasañ eus yezhoù Europa.
N'heller ket argas ur renadenn eeun evel-hen e saozneg avat ha ma teufe ar frazenn da vezañ amreizh he yezhadur, da skouer:
Go (c'hoari)
Istor ar Go
Kent da Japan bezañ unanet e 1603 emañ ar go en e varevezh klasel. Harpet eo gant ar vilourien hag ar shogun Tokugawa; teir skol vras nevez a vez o keveziñ a-benn tapout evito ar postoù kargidi arc'hantaouet mat. Bep bloaz e vez bodet daou c'hoarier gwellañ Japan e-kerzh un tournamant dirak an Impalaer hag ar shogun, betek adreizhadenn Meiji.
An dafar
Dasparzhet eo ar mein (go-ishi e japaneg) e daou strollad difin o niver sañset met e gwirionez ez eus 181 maen du ha 180 maen gwenn. C'hoariet e vez ar mein viheñvel war poentoù kej ar garanoù a zalc'h anezho e plas. Evel-se ne riklont ket war ar goban pa vez embreget ar mein.
Doare ar c'hoari
Dre zaou e vez c'hoariet go. Unan a ra gant ar mein gwenn hag egile gant ar re zu. E deroù an abadenn eo goullo ar goban. Ar c'hoarier du eo a grog ganti pa vez c'hoariet hep dilañs (sellet a-is evit an displegadennoù a denn d'ar c'hoari gant dilañsoù).
Lavaret e vez eo luget kenetrezo ar mein eus an hevelep liv zo stok-ha-stok (en ur heuliañ linennoù ar gael). Mont a reont d'ober ur strollad. Frankizoù a reer eus ar poentoù kej goullo en-dro d'ur strollad pe d'ur maen. Pa ne chom frankiz ebet ken gant ur maen, pe ur strollad mein, eo paket (prizoniet). Tennet e vez kuit ar strollad a-bezh eus ar goban neuze. Lakaet e vez gant ar bern prizonidi paket digant an tu enep.
Ar c'homi
Pa gevez daou c'hoarier ken kreñv ha ken kreñv ez eus ul lañs dre ret gant ar c'hoarier a grog evel m'eo bet gwelet a-us. E-pad kantvedoù ez eus bet c'hoariet go hep teuler nemeur a fed d'an digempouez-mañ. Goude-se eo bet istimet gounid an du war ar gwenn da 5 poent hanter. Bremañ e roer ar poentoù-se d'ar re wenn e-pad an abadennoù kevatal. Komi a reer eus ar poentoù digoll-se.
Kuzul Sevenadurel Breizh
Palioù
Labourat a rae evit anaoudegezh sevenadur Breizh ha ledanoc'h evit al liested sevenadurel, digoradur hag an eskemmoù etre-sevenadurel e Breizh, e Frañs, en Europa hag er Bed a-bezh. Ober a ra al liamm etre an dilennidi hag ar bed kevredigezhel war teuliadoù sevenadurel pouezus (kelennadurezh ar brezhoneg, ...). Hetiñ a rae KSB adkempouezadur budjedoù sevenadurel ar Stad davet ar rannvroioù pe c'hoazh peurwiriekadur feurioù-skrid etrebroadel evit gwirioù sevenadurel ha yezhel gant Stad Frañs.
1575
Diwar-benn bloavezh 1575 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Se questo è un uomo
Barzhoneg
Setu amañ ar varzhoneg a deu war-lerc'h ar rakskrid, e penn kentañ an danevell. Savet eo bet ar varzhoneg diwar patrom ar Chema Israel, pedenn veur ar Yuzevien a zo da wir un arrouden eus levr an Adlezenn, VI, 4-9 ; ar gwerzennoù 6-7 a gaver amañ ger evit ger pe dost.
Meneger
An urzhiataerezioù
Implijet e vez ivez menegerien evit ar rolloù niverel niverus meret gant an urzhiataerezioù. Pep hini anezho a ra gant forzh menegerien savet ez-automatek. Furchet e vez war dizh e-barzh diwar ar program ma vo jedet ha dispaket an disoc'hoù a glasker kaout.
Cher (stêr)
thumb|350px|Ar Cher e Saint-Georges-sur-Cher (41) Ar Cher (Char en okitaneg) zo ur stêr eus kreiz Bro-C'hall, adstêr d'al Liger war he lez kleiz, ha dezhi 320 km.
Rouzegan karekit
Anvet e voe Turdus arundinaceus (kentanv) da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).
Lucky Luke
Embannadurioù
An istorioù kentañ a voe embannet er gelaouenn Journal de Spirou etre ar bloavezhioù 1940 ha 1960, ha war lerc'h er gelaouenn Pilote a-raok dont er-maez e stumm albomoù.
Goude marv Morris e 2001 e reas Achdé (tresadennoù) ha Laurent Gerra (senario) war-dro an heuliad, gant un nivereladur nevez.
Benoît Purenne
Pemp bloaz hanter edo pa grogas gant ar c'hoari. Da c'hwec'h vloaz e teuas da vout ezel ag e gleub.
Meilh-karreg
Notennoù ha daveennoù
Lumpus Stenbider Cyclopteridae მრგვალფარფლიანები 圓鰭魚科
Tourmantin
Tourmantin a zo
Caravaggio
E 1608 edo e Malta, ma'z eas en Urzh Malta, desket ma oa madik war ar relijion, met ne chomas nemet tri miz enni, taolet e voe er-maez anezhi dre m'en devoa lazhet ur c'hamarad eus an Urzh.
Neuze ez eas da Napoli e 1609, ma voe klasket e lazhañ, trawalc'h a enebourien en devoa evit se, hag ac'haleno da Sikilia, ma ne reas nemet gounit enebourien nevez ken na varvas e 1610. Ilizoù nevez ha palezioù ec'hon a veze savet e Roma war-dro dibenn ar ha deroù ar, hag ezhomm a oa livadurioù. Edo an Iliz gant an Enepdisivouderezh, ha klask a oa war-lerc'h ur gwir arz relijiel ac'h aje a-enep ar brotestantiezh, hag evit se ne seblante ket dereat ken an doareoù-micher kozh (re an ardaouegezh), a bade abaoe kant vloaz, hag a gaved artifisiel.
An oad tener (1571-1592)
E 1576 ez eas an tiegezh da chom da Garavaggio, ur gêr vihan e proviñs Bergamo, evit tec'hel rak ar vosenn a rae he reuz e Milano. Eno e varvas e dad, Fermo, bloaz goude, e 1577.
Gwiriekaet (77 taolenn)
Lod taolennoù zo bet graet meur a wech (da skouer : 8 taolenn zo anvet San Giovanni Battista).
Banjul
Banjul (anvet gwechall Bathurst) eo kêr-benn Gambia, gant 34.828 a annezidi (e 2003). An trede kêr vrasañ eo e Gambia goude Serrekunda ha Brikama. Emañ Banjul war bord ar Meurvor Atlantel, en aber ar stêr Gambia.
Sklaverezh
Istor
Unan eus lezennaouegoù koshañ ar bed eo hini Hammourabi (roue Babilon, 1793-1750 KJK), ma embann lakaat kastiz ar marv e pleustr hervez Lezenn an Talion : neb a lazh a zle bezañ lazhet, mar lazh un den mab e amezeg e vo lazhet e vab dezhañ. Evit a sell ouzh ar sklaved avat ez eo disheñvel ar barn : neb a lazh unan eus sklaved e amezeg a rank pourchas unan nevez, ar pezh a ziskouez e oa rannet ar gevredigezh e strolladoù ma oa disheñvel talvoudegezh ar vuhez.
Rouzegan-geun
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned dreist-holl ha kevnid. C'hoarvezout a ra dezhañ debriñ melc'hwed-krogennek.
Kanton Quesnoy-sur-Deûle
thumb|170px|left|Kanton Quesnoy-sur-Deûle en Arondisamant Lille Kanton Quesnoy-sur-Deûle a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs e departamant an Norzh hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais.
Halo (heuliad c'hoarioù video)
Halo zo ur frañchiz c'hoarioù video skiant-faltazi milourel ha first-person shooter sevenet gant 343 Industries, ur skourr eus Xbox Game Studios.
Breve
Daoust dezhi da gaout ur stumm heñvel outañ e ranker ober an diforc'h etre ar sin diakritek-mañ hag ar c'haron:
Implijet e vez ivez gant al lizherenneg kirillek evit ober an diforc'h etre й ha и. E belaruseg e talvez evit skrivañ an u berr (kirillek: ў) hag e [[tchouvacheg e vez implijet evit diskouez ec'h eo hir ar vogalennoù a hag e.
Tegid
Tegid zo un anv kembraek, deuet diwar an anv latin Tacitus.
Lydia
Brudet eo ar roue Gyges, hag ar roue all Krezuz hag e binvidigezhioù bras.
D'Eon
D’ar mare-se eo e krogas d’Eon da lakaat ar vrud da redek e oa ur vaouez anezhañ.
Kevin Terrieux
2328 eo e renk Elo (FIDE).
Robert
Robert evel anv-tiegezh
Gwelet ivez an anvioù-tiegezh breizhveuriat Roberts ha Robertson.
Makron
Brezhoneg
Dilezet eo bet abaoe, ha merket e vez ar friadur gant an arouez ñ, evel e-barzh bremañ.
Ysbaddaden Pencawr
Pa deuas Kulhwch hag e dud da c'houlenn dorn Olwen e voe graet un degemer a zoare dezhañ: taolet mein outo, ha tri goaf kontammet. Adtaolet an tri goaf da Ysbaddaden, ha gloazet an den: gant an hini kentañ eo gloazet e c'hlin, gant an eil e vruched, gant an trede e lagad, treuzet betek e gilpenn.
Klotenn
Klotennoù a gaver
Klotennerezh brezhonek a-vremañ
Ral eo gwelout klotennoù diazezet war div silabenn:
Karon
<div style="float:right; margin:.5em .5em .5em .5em; font-size:2em; background-color:#ddd; border:1px solid silver; padding:5px;">Č Ď Ǧ Ǩ Ľ Ň Ř Š Ť Ž b̌ ď ě f̌ ȟ ǰ m̌ p̌ q̌ v̌ w̌ x̌ Karon ( ˇ ), pe caron, zo anv ur sin diakritek implijet el lizherenneg latin, gantañ stumm un tired kognek bihan en tu gin lakaet war ur gensonenn evit merkañ ar staonekadur.
Barbara
Tud
200px|thumb|[[Barbara Radziwiłł (1520-1551), rouanez Pologn, poltred gant Lucas Cranach ar Yaouankañ]]
Semantik
Plediñ a ra ar steroniezh gant studi ster n'eus forzh peseurt unded yezh, hag a reer « termen » anezhañ. Graet e vez « sterva » eus skiant ar studi-gerioù hervez o ster. A-hend-all e c'hell ar steroniezh studiañ ster frazennoù a-bezh pe c'hoazh darnoù gerioù (kengerioù, ar bennrann, dibenn-ger, h.a.).
RSS Kazac'hia
Krouet e oa bet ar Republik d'ar 26 a viz Eost 1920 evel Republik Sokialour Soviedel Emren (RSSE) Kirgizia evel ur rann eus RSKS Rusia. Etre ar 15-19 a viz Ebrel 1925 e oa bet adanvet RSSE Kazac'hia hag a-benn ar fin, d'ar 5 a viz Kerzu 1936, e oa bet disklêriet RSS Kazac'hia ha dont a reas da vezañ unan eus Republikoù diazez an Unaniezh Soviedel.
Monumant da Yuzevien Europa drouklazhet
Ar Monumant da Yuzevien Europa drouklazhet (Denkmal für die ermordeten Juden Europas en alamaneg) zo ur monumant e kreiz-kêr Berlin, en Alamagn. Savet eo bet a-benn derc'hel soñj eus ar Yuzevien bet lazhet e-pad an Eil Brezel Bed.
Vieux-Mesnil
Vieux-Mesnil a zo ur gumun eus departamant gall Norzh e Bro-C'hall.
Kevrinelezh
Ar mistisism a zo neuze ur formalizasion pe ur sistematizasion eus an doare-se da vevañ.
S/2003 J 17
S/2003 J 17 a zo ul loarenn gilgradek direizh eus Yaou. Gant ur strollad steredonourien eus Skol Veur Hawaii e voe dizoloet e 2003. Lodek eo-hi e strollad Karme, ur strollad loarennoù a gelc'htro etre 23 ha 24 milion a gilometradoù gant ur stouadur a 165°.
Sofonisba Anguissola
Buhez
Ton a roas Amilcare Anguissola d'e c'hwec'h merc'h (Sofonisba, Elena, Lucia, Europa, Minerva hag Anna Maria) da labourat da amprouiñ o donezonoù, hag un deskadurezh a-zoare a voe roet dezho. Peder anezho (Elena, Lucia, Europa hag Anna Maria) a oa livourezed, met Sofonisba a voe an hini vrudetañ.
Roll ar Pennoù Stad e 3150 Kt J-K
Pennoù Stad ar bloaz 3151 Kt J-K - Darvoudoù ar bloaz 3150 Kt J-K - Pennoù Stad ar bloaz 3149 Kt J-K - Pennoù Stad dre vloaz -
Rollon
Rollon (war-dro 846 – marvet etre 927 ha 933), pe Rollo hervez e anv latin (ha saoznek), pe Roperzh hervez e anv pa voe badezet, a oa ur Viking a voe roet dezhañ Normandi gant ar roue gall hag a vez lavaret anezhañ e oa kentañ dug Normandi, adalek 911 betek 927. E 911 e voe roet dezhañ, gant ar roue gall Charlez III (roue ar Franked) un tamm douar e-kichen Rouen. 100 vloaz diwezhatoc'h e vo hennezh a vo anvet dugelezh Normandi. Un toullad mat a vojennoù a zo en-dro d'e anv, ha diaes eo kavout gwirionez an istor en o mesk.
Istor
Ur Viking e oa Rollo, met tabut zo diwar-benn e orin. En oberenn Dudo of St. Quentin De moribus et actis primorum Normannorum ducum ez eus kaoz eus un den galloudus e Danmark ha bec'h etrezañ ha roue ar vro. Mervel a eure ar roue ha menel a reas e zaou vab Gurim ha Rollo, ha sede ma voe kaset Rollo kuit eus ar vro ha lazhet Gurim. Gwilherm Jumièges ivez a ra anv eus yaouankiz Rollo en e levr Gesta Normannorum Ducum ha lavarout a ra e oa eus kêr Fakse e Danmark. Wace, a skrivas e Roman de Rou 300 vloaz diwezhatoc'h, a ra anv eus an daou vreur (anvet Rou ha Garin gantañ), evel an Orkneyinga Saga.
Settlement
Initially, Rollo stayed true to his word of defending the shores of the Seine river in accordance to the Treaty of Saint-Clair-sur-Epte, but in time he and his followers had very different ideas. Rollo began to divide the land between the Epte and Risle rivers among his chieftains and settled there with a de facto capital in Rouen. With these settlements, Rollo began to further raid other Frankish lands, now from the security of a settled homeland, rather than a mobile fleet. Eventually, however, Rollo's men intermarried with the local women, and became more settled as Frenchmen. At the time of his death, Rollo's expansion of his territory had extended as far west as the Vire River.
Dimezioù ha bugale
Goude marv Gisela ec'h addimezas da Poppa
Matmatah
Stan eo a ginnigas an anv Matmatah evit ar strollad, en abeg d'ar gêriadenn-geviioù dunizian heñvelanvet, Matmata.
E miz Gouere 1997 e teuas er-maez o single gentañ, Lambé An Dro ha Les Moutons enni. Berzh a reas diouzhtu, plijout a ra ar rock gant ur son keltiek, 30 000 skouerenn a voe gwezhet.
Acca Larentia
Selon Aulu-Gelle, VII-7, Acca Larentia était simplement une prostituée que son commerce avait enrichie et qui, à sa mort, légua sa fortune à Romulus (ou au peuple romain).
Il existe ainsi une légende se rapportant à cette autre (?) Acca Larentia. Selon Pierre Grimal :
Nick Clegg
thumb|right|260px|Nick Clegg, bleiniad ar Strollad Frankizour-Demokrat
Eurioù
Trede remziad
Hervez oberourien zo e oa un trede rummad Horae. Bez' e oant:
An Daouzek Eur
Oberourien zo ne reont ket anv eus Arktros met eus C'hora, an Dañs.
Stepan Bandera
Ur broadelour ukrainat
E 1931 e teu da vezañ eilrener an heñcherien rannvroel, penn skipailh seveniñ rannvroel an OUN da c'houde ha komandant an UVO.
An Eil brezel-bed
E 1940 e renas strollad dispac'hel an OUN ha d'an 30 a viz Mezheven 1941 e voe anvet da c'houarnamant Stad nevez Ukraina embannet e Lviv a-enep da youl an Alamaned. Goude-se e voe toullbac'het e kamp tolpañ Sachsenhausen. E 1944 e voe dieubet gant an Alamaned a gemme o folitikerezh e-keñver Europa ar Reter abalamour d'ar fed e voe tostoc'h-tostañ an Arme Ruz. Neoazh ne lakaas ket e anv er Poellgor Broadel Ukraina hag ez eas a-zindan guzh.
Marv un harluad
War-lerc'h ar brezel e chomas en Alamagn e-lec'h ma kendalc'has da ren Aozadur ar vroadelourion Ukraina (OUN(B)). D'ar 15 a viz Here 1959, e mont tre un ti ar 7 straed Kreittmayr (Kreittmayrstraße) e München, e voe kavet en ur poullad gwad o vevañ c'hoazh. Goude e voe kaset keloù gant un enselladenn mezegel ma voe ur c'hontammadur a oa kiriek d'e varv. Daou vloaz war-lerc'h, d'ar 17 a viz Du 1961, e voe lavaret gant justis Alamagn ar C'hornôg e oa Bohdan Stachynski, gwazour ar c'hKGB oc'h heuliañ urzhioù Chelepin ha Khrouchtchev, muntrer Stepan Bandera. Goude un enklask don e tegouezhas ar prosez eus an 8 d'ar 15 a viz Here 1962. Divizad al lez-varn a voe embannet d'ar 19 a viz Here : kondaonet e voe Stachynskyi da 8 vloaz toull-bac'h hep goursez. Kadarnaat a reas lez-veur alaman Karlsruhe kiriegezh gouarnamant soviedel Moskov e muntr Stepan Bandera. D'an 20 a viz Here 1959 e voe douaret hemañ e bered Waldfriedhof e München.
Tonkadur skijus familh Bandera
D'an deiz-se e voe forbannet da Siberia e c'hoarezed, Maria-Marta hag Oksana, evel izili familh un « enebour ar bobl ». Dieubet e voent e 1960 hep kaout an aotre da zistreiñ da Ukraina. E Siberia e varvas Marta e 1982. Gallout a reas Oksana distreiñ da Ukrainia e 1989.
Goudevezh
Anvet eo bet, a-drugarez d'un dekred sinet d'an 22 a viz Genver gant ar prezidant Viktor Iouchtchenko, d'an uhelgarg dalif a Haroz Ukraina, ar pezh a zegas ur gaouad enebadur e Kevre Rusia hag e-touesk poblañs reter Ukraina a gomz ruseg. D'an 29 a viz Genver e tisklêrias ar greizenn Simon-Wiesenthal, en ul lizher kaset da gannati Ukraina er Stadoù-Unanet, e oa ur vezh dereiñ an titl-se d'ur « c'henlabourer nazi kiriek da lazhadeg miliadoù a Yuzevion e-kerz brezel 1939-1945.»
Goulayeg
Ur yezh nilez-saharek eus skourr yezhoù soudanek ar c'hreiz eo ar goulayeg (gulay) komzet gant tro-dro da 163.271 den (1993) e Tchad.
Gao Xingjian
Gao Xingjian zo o chom e Bro-C'hall abaoe 1988.
Carolina
Carolina (pe Carolyna, pe Karolina, pe Karolyna) a zo
Timbroù Bavaria
1919 : embannet eo ar Republik. Soulgarget eo timbroù o skeudenniñ Loeiz III gant ar gerioù e lizherennoù gotek “Volkstaat Bayern” (Stad poblek Bavaria) ha diwezhatoc’h “Freistaat Bayern” (Stad Dieub Bavaria).
Moru
Ar moru (Gadus morhua) a zo ur pesk mor a vev e dourioù yen ar meurvor Atlantel.
Tegid Foel
E rann gentañ ar skrid Hanes Taliesin ez eus kaoz eus o daou vugel, Morfran hag a oa divalav-mezh ha Creirwy, ur verc'h kaer evel an heol.
Verb eneparbennek
Frammadur brizhemober
Peurliesañ er yezhoù romanek, hag ivez e yezhoù all evel ar yezhoù slavek e saver an tu eneparbennek a-drugarez d'ur ur frammadur kevreadurezhel diazezet war implij ur raganv brizhemober stag gant ur verb tranzitivel, da skouer
RSS Tadjikistan
Duchanbe e oa kêr-benn ar Republik soviedel-mañ, an hini vihanañ e Kreiz Azia.
Kenzaburō Ōe
Skrivet en deus danevelloù ha romantoù. Buruteller lennegel eo ivez.
Wisława Szymborska
Wisława Szymborska (Maria Wisława Anna Szymborska) (distaget [vʲisˈwava ʃɨmˈbɔrska] e poloneg) zo ur varzhez polonat ganet e-kichen Poznań d'an 2 a viz Gouere 1923 ha marvet e Kraków d'ar 1añ a viz C'hwevrer 2012.
Yezhoù djivaroek
Rummouriezh
Un nebeud yezhourien a gred n’eo ar yezhoù-se nemet ur strollad rannyezhoù tra ma stroll re all ar Chuareg, an Huambiseg hag an Atchuareg-Chiwiareg asambles.
Derek Walcott
Aet eo priz Nobel al lennegezh gantañ e 1992.
Matematik
Diforc'h eo ar jedoniezh diouzh ar skiantoù all a drugarez d'ul liamm dibarek gant ar werc'helezh. Kefredel a-bur eo he anien, diazezet war aksiomennoù lavaret gwir (eleze n'eo ket an aksiomennoù-mañ dindan beli an arnod met alies awenet gantañ, peurgetket er jedoniezh klasel) pe war kentreadoù darbennet en un doare ersezadel. Un dezrevell jedoniel – peurliesañ anvet delakadenn, erganad, skorlakadenn, devoud pe adlakadenn – zo desellet talvoudek pa vez ar prezeg furmel a savel e wirionez o toujañ d'ur framm heboell anvet dienadur pe poellata logikel-dezreadel.
Kabanaeg
Ur yezh nilez-saharek eus skourr yezhoù soudanek ar c'hreiz eo an c'habanaeg (kaba na) komzet gant tro-dro da 35.000 den (1993) e Tchad.
1579
Diwar-benn bloavezh 1579 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ac'heron
An douaroniezh
Emañ ar stêr o redek en Epiros, e gwalarn Hellaz, damdost da gêr Parga, hag er vro a zo dirak enez Korfou. En em deurel a ra el lenn Acherusia. Div adstêr zo d'an Ac'heron-se: ar Piriflegetontes hag ar stêr Kokitos.
Enez Tristan (Antarktika)
Enez Tristan (-66.73333°N, 140.9°W) zo un enezenn vihan 1 km bennak er c'hornôg da Enez Yseult ha 300 m en hanternoz da Cape Jules, e Douar Adélie. Luc'hskeudennet eo bet eus an oabl gant U.S. Navy Operation Highjump, 1946-47.
Leval (Norzh)
Leval a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Sizailh
Ur sizailh zo ur benveg gant div aotenn lemm, staget dre ar c'hreiz, da droc'hañ danvez pe blev, pe paper a-wechoù.
Keginañ
Keginerien zo o devez ur sizailh da droc'hañ kig. Surjianed ivez.
Yezhoù tangoutek-tchiangek
Un isskourr eus ar yezhoù sinek-tibetek eo ar yezhoù tangoutek-tchiangek (tangut-qiang), komzet e Sina.
Ficedula
Ficedula a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ flouperiged, krouet e 1760 gant an evnoniour gall Mathurin Jacques Brisson (1723-1806).
Subprime
Dre vras eo ar « subprime » (subprime loan pe subprime mortgage e saozneg) kredadoù riskloù warno hag a zo kinniget d'un amprester n'en deus ket a-walc'h a arc'hant evit gallout bezañ diouzh ar feurioù kampi gwellañ (pe prime rate).
Wikeriadur
Framm
Embannet eo danvez ar Wikeriadur hervez ar GNU Free Documentation License, ar pezh a dalvez n'eo ket perc'hennet an danvez anezhañ hag e chomo evel-se da viken.
Lec'h distagañ
Peurliesañ e vez lakaet ar friadur e-touez an doareoù distagañ, met e gwirionez ez eus anezhañ un lec'h distagañ a c'heller bezañ ken distaget gant n'eus forzh pesuert hini all eus al lec'hioù distagañ pennañ deskrivet a-us. Pa vez distaget ur sonenn dre fri e vez izelaet ar stoan evit mar c'hell an aer tremen dre ar fri.
Palatalizadur: lakaeet e vez kein pe korf an teod da dostaat ouzh toenn ar genoù keit ha ma vez distaget ur sonenn all. Peurliesañ e vez treuskrivet gant /j/, d.s. 'tune' e saozneg.
Kenstokadur: (saoz. 'Stop coarticulation') div gensonnenn stokus a vez distaget war un dro, d.s. /kp/. Kavet e vez alies seurt sonennoù er yezhoù bantouek
Skritur gennheñvel
Les idéogrammes
Les idéogrammes sont des signes représentant un mot en lui-même. Ils sont pour une majeure partie un héritage de l'écriture du sumérien, puisqu’il s’agit généralement de mots sumériens écrits dans un texte dans une autre langue (des sumérogrammes) ; mais l'écriture cunéiforme du hittite comprend parfois des mots akkadiens qui ont une fonction similaire (sans être des idéogrammes à proprement parler).
Écriture et pouvoir
L’action du pouvoir politique est forte dans la forme d’écriture employée. On a déjà vu plus haut le rôle des rois hittites dans la pratique de l'écriture en Anatolie. La déportation de scribes par les armées était une chose courante. Après la prise de Larsa, Hammurabi fait venir les scribes de Rim-Sin, le roi qu’il a vaincu, dans sa capitale, où ils lui rédigent des inscriptions royales dans le même style que celui qu’ils employaient pour glorifier leur ancien maître. Le rôle de l’administration des empires peut aussi être important : sous les rois d’Akkad est pratiquée une homogénéisation de l’écriture employée dans l’administration impériale, tandis que pour les affaire locales la division régionale continue.
Déchiffrement
Les premières avancées sur le déchiffrement sont dues à Georg Friedrich Grotefend, qui ouvrit la voie à Rask, Münter, Silvestre de Sacy, Rich, Edward Hincks, Edwin Norris, William Henry Fox Talbot, Julius Oppert, Rawlinson, etc.
Goueled Egipt
Douaroniezh
Kêrioù Goueled Egipt :
Wole Soyinka
Wole Soyinka zo ur skrivagner nigerian ganet e Abeokuta d'an 13 a viz Gouere 1934.
Camilo José Cela
Camilo José Cela zo ur skrivagner galizat spagnolek, ganet d'an 11 a viz Mae 1916 en parrez Iria Flavia, e kumun Padrón.
Koweit
Koweit, ent-hir Stad Koweit (en arabeg: Kuwayt, الكويت ha Dawlat al Kuwayt, دولة الكويت) a zo ur stad eus Azia, e norzh ledenez Arabia, war aod Pleg-mor Persia. Dizalc'h eo abaoe an. Kêr Goweit eo ar gêr-benn. En norzh emañ Iraq hag Arabia Saoudat er su. Ezporzhiañ a ra kalz a betrol ha diazezet eo armerzh ar vro warnañ.
Roazhon
Ur rol a-bouezh en deus c'hoariet Roazhon e Istor Breizh. En he Iliz-veur e veze kurunet Duged Breizh. Sez Breujoù Breizh e teuas da vezañ goude ma voe staget Breizh ouzh Bro-C'hall. Aze e tarzhas Emsavadeg ar paper timbr e 1675 ha an Dispac'h gall e 1789. Un tann-gwall bras a zistrujas ul lodenn eus ar gêr kozh e 1720, adsavet er giz klasel.
Mojenn Maximus ha Konan Meriadeg
Istorourien Breizh hag all o deus kemeret Roazhon evit Redonum, anv ur gêr eus Galia roet gant Jafrez Menoe, kêr bet tapet gant Maximus (Magnus Clemens Maximus) ha Konan Meriadeg, goude o dilestradeg hag o trec'h war Himbaldus war an aodoù, d'an nevez-amzer 383. Ar Redonum se e vije bet tapet war un taol, d'an abardez.
Diskoulmet eo bet ar gudenn se pa'z eo bet dizoloet, dre ur skeudenn arkeologiezh dre nij, hag ar villa Himbaldus e oa e le-Vieux-Rouen-sur-Bresle, ha Château-Hubault e Saint-Germain-sur-Bresle, e-kichen, en tu all d'ar stêr Bresle, an div kumunn se o vezhañ en Aremorica kenkoulz ha Roazhon. Ar ger Vieux-Rouan e dalv kement hag hen-roudour, pe vicus ar roudour. Ur wrizienn *rit- a zo e-gevred etre Roazhon ha le Vieux-Rouan-sur-Bresle.
Monumantoù ha traoù heverk
thumb|Plasenn Santez-Anna thumb|[[Lise Émile Zola]]
Roet eo bet al label Kêrioù ha Broioù Arz hag Istor da Roazhon.
Kêraozerezh
Implijet e vez an tachennoù labouradegoù ha kazarnioù kozh, evit dastum annezidi nevez ha kreskiñ ar boblañs. Gant-se e kresk ar c'hudennoù stag ouzh an dezougen.
Brezhoneg
thumb|Rennes / Roazhon.
Hanes Taliesin
Er skrid-se eo kontet ganedigezh marzhus ar barzh Taliesin ha displeget peseurt galloudiezhioù hud a oa dezhañ. Troet e voe saozneg en XIXvet kantved gant Charlotte Guest hag embannet a-gevret gant ar Mabinogion.
Jaroslav Seifert
E-touez e oberennoù emañ Město v slzách (Kêr o ouelañ) pe Deštník z Piccadilly (Disglavier Piccadilly).
Mirdi Orsay
Livourien dezho oberennoù war ziskouez
Pierre Bonnard, Eugène Boudin, Gustave Caillebotte, Paul Cézanne, Camille Corot, Gustave Courbet, Honoré Daumier, Edgar Degas, Eugène Delacroix, Henri Fantin-Latour, Antoni Gaudí, Paul Gauguin, Vincent van Gogh, Hector Guimard, Dominique Ingres, Gustav Klimt, Édouard Manet, Henri Matisse, Jean-François Millet, Piet Mondrian, Claude Monet, Gustave Moreau, Berthe Morisot, Edvard Munch, Nadar, Camille Pissarro, Pierre Puvis de Chavannes, Pierre-Auguste Renoir, Auguste Rodin, le douanier Rousseau, Paul Sérusier, Georges Seurat, Paul Signac, Alfred Sisley, Henri de Toulouse-Lautrec, James McNeill Whistler...
Judit Breizh
He bugale
Pa varvas he breur Jafrez, dug Breizh, e reas war-dro e vugale, ha dreist-holl e vab Alan, an dug Alan III. Er c'heid-se eta e voe war un dro dugez Normandi ha Breizh.
Bauchi (stad)
Liammoù diavaez
Lec'hienn ofisiel
Arabia Saoudat
Istor
E 1902 ec'h adkemeras Abdul Aziz Ibn Saud Ryadh, kêr-benn hengounel ar remziad, digant ar familh Al-Rashid. Etre 1913 ha 1926 ec'h aloubas Abdul Aziz Ibn SaudAl-Ahsa, Al-Qatif, Hijaz hag rest ar Nejd. D'an 8 a viz Genver 1926 ec'h embannas bezañ roue Hijaz, ha roue Nejd d'an 29 a viz Genver 1927. Frankiz ar stad nevez a voe degemeret gant ar Rouantelezh Unanet dre feur-skrid Jedda.
Politikerezh
Gant an hengoun hag an Islam hepken eo krennet galloud ar roue, met ne c'hell ket mont a-enep kenemglev ar familh roueel hag ar pennoù relijiel (oulema). Heuliañ a ra Arabia Saoudat skol wirel Salafi a arnodas da skignañ dre sevel moskeenoù ha skolioù e broioù muzulman arall.
Proviñsoù
E 13 proviñs pe manatiq eo disrannet Arabia Saoudat:
Demografiezh
War-dro 80% eus annezidi ar rouantelezh a zo arabed, zoken ma tiskenn lod anezho eus tud eus Afrika ar Reter. Bez' ez eus 7 milion a enbroidi en Arabia Saoudat. 1,4 milion a zeu eus India, 1 milion eus Bangladesh, 900 000 eus Pakistan, 800 000 eus Filipinez, ha 750 000 eus Egipt. Kalz Arabed eus ar broioù nes o deus labour er rouantelezh hag ur 100 000 bennak a dud eus ar c'hornôg a vev enni, an darn vrasañ anezho a zo o chom e karterioù ispisial.
Keginerezh
Difennet eo debriñ kig-moc'h hag evañ diedoù alkoolek. Un doare bara hep goell, ar khobz, a vez debret da gement pred. Ar meuzioù a gaver an aliesañ eo ar c'hig oan rostet, ar c'hig-yer, falafel ha shawarma. Kalz tiez-kafe a gaved gwechall met en o flas e kaver aliesoc'h-aliesañ bremañ tiez-kafe mod arnevez. Tud ar vro a ev kalz te du ivez.
Clarice Benini
Div bartienn
4.Mc3 Mbd7
25.a4 Re7
42.Rxf7 1-0
3.Mf3 Mf6
12.e4 De7
26.Tf3 Fd2
29.Df8+ Rh7
Perch an Nil
Perch an Nil (Lates niloticus) zo ur pesk dour dous.
Trakia
Trakia (e bulgareg Тракия / Trakiya, e gresianeg Θράκη Thrákē, e latin Thracia  pe Threcia, e turkeg Trakya) a zo un takad istorel ha douaroniel e Gevred Europa.
Emgann Mearcredesburne
Ne lenner ket er c'hronik Angl-ha-Saoz piv a voe trec'h ha gallout a ra an emgann-se bout mojennel penn da benn.
Pont (lec'hanvadurezh)
An anv pont a gaver e lec'hanvadurezh meur a vro, ar re e galleg, er yezhoù predenek (brezhoneg, kembraeg ha kerneveureg) hag e katalaneg dreist-holl.
Teudebur Alt Clut
Teudebur Alt Clut a oa roue Alt Clut en - etre 722 ha 752 moarvat. Hervez an Harleian genealogies e oa mab d'ar roue Beli II Alt Clut. Klotañ a ra e ren gant hini Óengus I ar Bikted ha hervez an Annales Cambriae e vefe bet faezhet un armead Pikted gant ar Vrezhoned e Mocetauc. Breur Óengus a vefe bet lazhet e-pad an emgann. En Annals of Tigernach e vez graet Taudar mac Bile, rí Alo Cluaide eus Teudebur, a vije marvet e 752.
Creirwy
Gerdarzh
Hervez Ifor Williams e teufe an anv Creirwy eus ar gerioù crair "teñzor, tra garet", ha byw "bev."
Berthe Morisot
Mervel a reas Berthe Morisot d'an 2 a viz Meurzh 1895 e Pariz. Beziet e voe e bered Passy.
Banniel an arallrevelezh
Banniel an arallrevelezh a oa bet savet war skouer banniel an heñvelrevelezh (ar “banniel kanevedenn”), nemet n'eus “liv” ebet gantañ (e-lec'h 6 liv ar banniel-hont hag en o zouez na gwenn ha du). Ar gwenn hag an du a ziskouez an div rev. N'eo ket ken anavezet hag ar “Banniel kanevedenn”. Gwir eo n'o devez ket ezhomm alies tud ur muiañ-niver da ziskouez o identelezh revel. Tennañ a ra un tamm da vanniel Breizh.
Morava
Ar Morava (alamaneg: March) a zo ur stêr hag a ziskenn a-hed 358 km eus Dolní Morava, e Moravia (Republik Tchek), betek e gember gant an Danav, e Bratislava (Slovakia). E adstêrioù pennañ eo ar Betchva hag an Taya.
David Forsyth (c'hoarier echedoù)
Divroañ a reas da Zeland-Nevez.
Ploceidae
Rummatadur
Renket e veze ar genadoù Histurgops, Philetairus, Plocepasser ha Pseudonigrita er c'herentiad Passeridae kent.
Arguzenn (yezhoniezh)
Peurliesañ ec'h eo ar rener hag ar renadenn dra arguzennoù ar verb, ma vez graet oute arguzennoù diazez (saoz. core arguments).
An arguzennoù diazez a c'hell bezañ argaset, ouzhpennet pe kemmet-digemmet e meur a doare dre lakaat e pleustr $operations yezhadurel evel an tuioù, da skouer an tu gouzañv, hag all.
Arguzennoù steroniel
Peurliesañ e c'hell an darn vrasañ eus yezhoù ar bed ober gant lavarennoù ampersonel ivez m'en devez ar verb arguzenn gevreadurezhel, da skouer e portugaleg chove « glav a ra ». Yezhoù all avat, en o zouez ar saozneg, a rank ober gant un arguzenn d'an nebeutañ atav, zoken ma'c'h eo anezhañ ur brizhrener (saoz. dummy subject), da skouer it is raining « eñ/hi a ra glav ». Tennañ a ra ar fed-mañ d'ur perzh yezhadurel anvet amraganvelezh (saoz. pro-drop).
Ken en eil frazenn hag en eben ec'h eo kevatal an div arguzenn steroniel, da lâret eo ar graer (hi) hag ar gouzañver (ul levr). Disheñvel eo pep o arguzennoù kevreadurezhel avat : rener (hi) ha renadenn eeun (ul levr) er frazenn gentañ ha rener (ul levr) ha renadenn-oberour (gall. complément d'agent) diret en eil frazenn (ganti).
Reizhiad vogalennek a-serzh
Luziet-tre e c'hell bezañ seurt reizhiadoù enne meur a vogalenn disheñvel daoust ha ma vez implijet gante ur ment nemeti evel en oubic'heg, ma talvez ar friadur da lakaat kemm etre meur a vogfalenn ouzhpenn.
Tu-etre
En tu-etre e talvez ar rener da c'hraer ha da c'houzañver an ober war un dro, da lâret eo e c'hell talvezout ez-semantikel da emoberezh (un ober graet dezhañ e-unan pe evitañ e-unan) pe da genemobererezh (un ober graet an eil d'egile/eben) seul wezh ma vez liester ar rener, da skouer:
Parulidae
a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1947 gant ar skiantour stadunanat Alexander Wetmore (1886-1978).
Matthew Gregory Lewis
E vuhez
Lewis a studias e Westminster School hag e Christ Church, e Oxford gant ar pal dont da vezañ kannad. Kas a reas lod brasañ e amzer vak er broioù estren, ha yezhoù estren a zeskas ivez. E 1794 e voe kaset betek Den Haag, hag eno e labouras evel kargad e kannati Breizh-Veur. Daoust ma chomas eno un nebeud mizioù nemetken, e profias eus ar chomadenn-se evit skrivañ Ambrosio, or the Monk, hag a voe embannet e-pad an hañv. Berzh a reas kerkent, met buan e voe goulennet ma vefe difennet gwerzhañ al levr, abalamour d'ar pezh a oa ennañ. Adembannet e voe, goude m'en defe Lewis tennet pennadoù zo dioutañ. Skrivagnerien all evel Lord Byron pe c'hoazh Markiz Sade a embannas e oan bet plijet-bras gant ar romant. Goude-se e voe dilennet evel kannad Hindon (Wiltshire). Goude un nebeud bloavezhioù e tivizas dilezel ar politikerezh. E 1796 e lakaas embann ur pezh-c'hoari anvet The Castle Spectre. Treiñ a reas ivez Kabale und Liebe (bet skrivet gant Friedrich Schiller), Rolla (1797), ha meur a levr all, trajediennoù hag operaioù en o zouez. Pa varvas e dad e voe pinvidik-mor Lewis hag e 1815 e tivizas mont da veajiñ en Indez-Kornôg, a-benn gweladenniñ domani e dad. Pevar miz e padas ar veaj-se, hag e-pad e skrivas The Journal of a West Indian Proprietor, hag a voe embannet e 1833, goude marv Lewis. E 1817 e tivizas mont betek Jamaika, gant ar pal anavezout buhez ar sklaved, ha klask o sikour. Met re skuizh e oa abalamour d'an hin, ha mervel a reas e-pad an distro d'ar Rouantelezh-Unanet.
Tiu (faraon)
Tiu a oa faraon kentañ Goueled Egipt. Bevañ a raer er IVe millved Kt J-K. Netra a anavezer a-zivout e ren.
Cantigas de Santa Maria
Dornskrid Cantigas de Santa Maria a zo anezhañ unan eus an dastumadoù pouezusañ eus kanoù ar Grennamzer, a oa bet savet pa oa ar roue Alfonso X El Sabio ( ar Fur) o ren e Kastilha (1221-1284). 427 kan zo ennañ.
GJ 1002
Gwelet ivez
Roll ar stered tostañ
Yakouteg
Ur yezh altaek eus ar skourr yezhoù turkek an norzh eo ar yakouteg (yakouteg: саха тыла saxa tyla, anvet ivez: yakut), komzet gant tro-dro da 450.140 den e Yakoutia e Rusia (Azia) (1993).
Kensonenn
Bez' ez eus ivez un isrummad kensonnennoù ispisial a c'hell bezañ implijet a-wechoù evel vogalennoù hag evel kensonnenoù gwechoù-all. E saozneg, da skouer, ez eo an /m/ ur gensonenn er ger 'mud' met silabennek eo dres evel ur vogalenn er ger 'prism'.
Doare distagañ
Er yezhoniezh e vez implijet an termen doare distagañ (saoz.: manner of articulation) war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus an doareoù disheñvel zo da broduiñ ur gensonenn hervez fonetik an distagañ.
Setu roll ar an doareoù distagañ pennañ:
Kensonenn
An doare analañ: Doareoù disheñvel a zo da lakaat an aer da redek betek ar genoù evit distagañ sonennoù. Dre vras e vez kaset an aer gant ar skevent er-maez eus ar genoù pe ar fri (saoz. 'egressive pulmonic airstream mechanism'). Doreaoù analañ all a vez implijet evit distagañ sonennoù evel ar c'hlikoù.
Doare distagañ
Damserret e vez an organoù fonadur met nebeutoc'h c'hoazh evit gant ar c'hensonennoù dre c'hwezh. N'eus tamm frotadur evbet neuze rak ne vez ket harzet red an aer, d.s. /w/, /r/. Dre ma n'eus tamm frotadur ebet gant red an aer e vez graet hantervogalennoù ha hantergensonennoù anezhe.
Skoet pe lopet e vez ur wezh dre serriñ ha digeriñ diouzhtu war-lerc'h red an aer o tont eus ar skevent.
Owain Gwynedd
Istor
E dad Gruffydd ap Cynan a voe roue Gwynedd e-pad ur pennad amzer hir, goude ma voe distroadet meur a wech. 62 vloaz e renas, hag ober a reas eus e rouantelezh an hini greñvañ e Kembre. Stourm a reas gant poan ouzh an Normaned. Pa voe erru re gozh Gruffydd ap Cynan da vont d'an emgann e kasas e vibien en e lec'h, Owain, Cadwallon ha Cadwaladr. Meur a wech ez eas an trec'h gante war an Normaned ha rouaned vihan all eus ar vro. Mervel a eure Cadwallon e 1132, met Owain ha Cadwaladr, graet ganto emglev gant Gruffudd ap Rhys eus Deheubarth, a drec'has war an Normaned e Crug Mawr e-kichen Aberteifi, ha kemer a rejont rouantelezh Ceredigion.
Pádraic Ó Conaire
Kuitaat a reas e wreg hag e vugale ha tremen a reas ar peurrest eus e vuhez o vale a-hed hag a-dreuz Iwerzhon. O labourat dindan ar stad e oa e Breizh-Veur ha pa’z eas da Iwerzhon en-dro e klaskas bevañ diwar e skridoù. Daoust ma ne c’houneze ket kalz a arc’hant, e plije kalz e skridoù d’an dud. Mervel a reas e miz Here 1928, en dienez, pa ne oa ket 50 vloaz c’hoazh. Douaret e voe e Gaillimh. Un delwenn a voe savet e koun dezhañ war ar blasenn vras zo e kreiz kêr.
Kocheril Raman Narayanan
Kocheril Raman Narayanan (malayalameg: കോച്ചേരില്‍ രാമന്‍ നാരായണന്‍) zo ur politikour eus India, bet ganet d'ar 27 a viz Here 1920 e stad Kerala (aodoù kornôg India) ha marv d'an 9 a viz Du 2005 e New Delhi. Prezidant India e oa bet etre 1997 ha 2002. Prezidant kentañ ar vro bet ganet e kasta ar re anstokadus eo.
Pesk-heskenn boutin
Ar pesk-heskenn boutin (Pristis pristis) a zo ur pesk migornek. Bevañ a ra er meurvor Atlantel hag er meurvor Habask.
Gwenael (sant)
Gerdarzh
Savet eo e anv diwar ar gerioù gwenn ha hael, ha neket diwar ael, evel a leneer a-wechoù.
E vuhez
Ganet e oa en Erge-Vras, ha kavet e vije bet e kêr Gemper gant Gwenole a c'houlennas digant e dud e leuskel da vont da studiañ gantañ.
Tristan da Cunha
Istor
Hervez a veze kontet e voe graet an taol da virout ouzh ar C'hallaoued da implijout an inizi evel repu ma teujent da zieubiñ Napoleone Buonaparte pa oa prizoniad e Saint Helena. Kement-se a viras ivez ouzh Stadoù-Unanet Amerika da implij Tristan da Cunha evel porzh-brezel, evel m'o doa graet da vare Brezel 1812. Trevadenniñ Inaccessible Island o doa klasket ober, en aner avat.
Panur mourraouek
Boued
E-pad an nevezamzer hag an hañv e vev diwar amprevaned, c'hwen-gwez ha larvenned ar peurliesañ. Kerkent hag erruet ar goañv e vev diwar c'hreun dreist-holl.
Transmission Control Protocol
Ar porzhioù komenad
> 25 evit SMTP,
Altaieg
Ur yezh altaek eus ar skourr yezhoù turkek an norzh eo an altaieg (altai), komzet gant tro-dro da 20 000 den e Rusia (Azia) (1982), 70000 a dud o deus un tamm anaoudegezh eus ar yezh.
1583
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1583
Huizen
Istor
Ur gêriadenn en arvor e oa Huizen, ma rae berzh ar peskerezh. Pa voe stanket ar Zuiderzee gant an Afsluitdijk e 1932 e teuas ar mor da vezañ ul lenn, ha kemmoù a voe degaset d'an armerzh : kenwerzh ha greanterezh a gemeras plas ar peskerezh. Er bloavezhioù 1960 e voe savet kalz tiez e Huizen, peogwir e fazie tiez er rannvro-se. Diwar se e kreskas buan an niver a annezidi. A-raok an Eil Brezel-Bed e oa un skigner bras e Huizen.
Impalaeriezh Tu'i Tonga
Tonga a oa ar c'hreiz anezhi war enez Tongatapu ha Mu'a a oa he c'hêr-benn. En he c'hreñvañ e pake an impalaeriezh eus Niue betek Tikopia ha pelloc'h c’hoazh en em lede he zachenn levezon.
Coyecques
Coyecques a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Impalaeriezh Tu'i Tonga
Deroù an Impalaeriezh
Pell eo bet Tonga dindan levezon bounner an Tu’i Pulotu ha, dreist-holl, an Tu'i Manu’a a oa mestroniet ganto lodennoù bras eus Tonga. A-benn eo deuet Tonga koulskoude d'en em zizober eus kabestr an estrenien da-heul brezelioù gwadek. Da neuze ez eus bet ganet un dierniezh anvet Tu’i Tonga. ‘Aho’eitu eo bet an Tu’i Tonga kentañ. Ezel e oa e vamm eus un tiegezh nobl samoan pouezus. E dad, Tangaloa ‘Eitumâtupu’a, a oa ur beleg uhel samoan lakaet da Zoue. A-drugarez d'an dra-se e oa anavezet barregezh an dierniezh ken war ar merañ ar gevredigezh ken war ar relijion. Er par-se e c'haller keñveriañ o roll ouzh ar perzh c'hoariet gant Faraoned Egipt. E Toloa e oa ar gêr-benn kent dezhi bezañ treuzkaset da Heketa gant an Tu'i Tonga.
Brezel diabarzh ha Bonreizh 1875
thumb|right|Taufa’âhau E 1799 e oa bet muntret Tuku’aho anezhañ ar Tu’i Kanokupolu. Sankañ a reas Tonga er brezel diabarzh e-kerzh 50 vloaz neuze. E vad a reas eus kement-se Taufa’âhau, anezhañ Penn an Tu’i Kanokupolu, e 1845. Asant an dud vunud a oa gantañ rak douget e oa gant Kod al Lezennoù. Ar c'hentañ anezho a oa bet ar C'hod Vava'u e 1839. Harpet e oa ivez gant ar visionerien evit an hevelep abegoù. Trugarez d'al lezennaouiñ eo bet posupl digreskiñ pouez galloud relijiel an Tu'i Tonga ha, war un dro, galloud ar Pennoù meur Kanokupolu. George Tupou I en deus unanet ar rouantelezh hag e 1875 e voe embannet ur vonreizh gantañ a surae e gabestr war ar vro.
Sevenadur
150px|left|Ha'amonga 'A Maui Kêr-benn an Impalaeriezh, Mu'a, zo bet diazezet he lec'h a-raok ar bloaz 500 met n'anavezer ket an deiziad resis. N'ouzer ket nemeur kennebeut a-zivout sevenadur an dTongaed met, evit doare, e oa bet savet ur reizhiad kemplezh a hentoù hag a ganolioù ganto. Piramidennoù bras zo bet savet ganto ha fardet o deus melloù traezoù maen. Gant an dour-beuz ha kresk live ar mor ez eus bet ranket treuzkas ar gêr-benn da Nuku'alofa pelloc'h.
Yezhoù koiek-sanek
Yezhoù koek
An hini niverusañ ha liesekañ eus ar familhoù koek-sanek eo ar familh goek. Enderc'hel a ra seizh yezh vev ha muioc'h eget 250.000 a gomzerien. Daoust ma n'anavezer nemet nebeut traoù diwar-benn o istor ez eus strivioù da adsevel ur c'hentyezh
Choreg
Div rannyezh ez eus:
Saul Bellow
Aet eo da chom d'ar Stadoù-Unanet goude marv e dad e 1924.
Unvez gwereañ
Aroueziadurioù kalvezel
Setu mentoù skouer ar skrammoù, e meutadoù (") hag e kantimetradoù (cm) :
Brehant-Monkontour
Ardamezioù
Ardamezioù familh Bréhant (siell 1275). Ger-ardamez ar familh ː Foi de Bréhan vaut mieux qu'argent
1584
Diwar-benn bloavezh 1584 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Kevre Savoia
Pal al luskad a zo sevel ur stad dizalc'h e Savoia. Un nebeud berzhioù en doa bet e fin an hag ur c'hannad (Patrice Abeille) en deus bet e kuzul rannvro Ron-Alp etre 1998 ha 2004. Hervez e bennoù en doa al luskad 3.000 ezel met dreistpriziet e oa moarvat.
Pont-Marzhin
Douaroniezh hag armerzh
Gounezet e vez Muskadig ha legumaj dreist-holl.
Ar Redadeg (kan)
Savet eo bet ar sonenn-mañ gant David ar Gall a-benn Redadeg 2008
Redek edan ar glav
Benn arc'hoazh eh imp ivez
Redek, bevet ar brezhoneg !
Tmesis
A-hend-all e c'hell bezañ implijet e yezhoù all hep tmesis yezhadurel evit efedoù stilistek resis, da skouer evit sevel barzhonegoù, da skouer e latin:
Graet e vez gant an tmesis a-wezhioù ivez e saozneg, evit fentiñ hag implijout gerioù gros dreist-holl, e-barzh gerioù evel:
Sant-Pêr-Poualed
Sant-Pêr-Poualed a zo ur gumun eus Breizh, e Bro-Sant-Maloù.
Ardamezioù
(Familh Sant-Pêr, siell 1366)
Gevelliñ
Gevellet eo ar gumun gant.
Elmet
E 632 e voe adaloubet ar rannvro gant Cadwallon ap Cadfan eus Gwynedd goude e drec'h war Edwin Northumbria en emgann Meigen. Tri bloaz diwezhatoc'h e voe faezhet Cadwallon gant Oswald Bernikia en emgann Cantscaul ha kollet da vat e voe Elmet evit ar Vrezhoned.
Fonetik ar sonioù
Fonetik ar sonioù (saoz. acoustic phonetics) a zo anezhañ un istachenn evit studioù ar fonetik.