cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Teiresias
Kouronkadenn Athena
Peogwir e oa mamm Teiresias, an nimfenn C'hariklo, unan eus an doueed ec'h aspedas Athena da zaskor ar gweled d'he mab. Nac'hañ a reas an doueez met mat e voe dezhi skañvaat un tamm bec'h ar c'hastiz. « Glanaat dezhañ e zivskouarn a reas, ma c'hallas kompren yezh an evned ; goude e roas dezhañ ur vazh koad-korn, ma c'hallfe kerzhout evel an dud a wel sklaer ». Athena a roas dezhañ ivez ur vuhez hiroc'h eget ar re all hag ar galloud da virout e zonezonoù en ifernioù.
Treuzfurmadur Teiresias
Pa lavaras Zeus e kemere ar maouezed muioc'h a blijadur evit ar wazed pa vezent o c'hoari ha pa zalc'has e bried Hera ar c'hontrol, e c'houlennas an doueed ali Teiresias a oa bet hag ur vaouez hag ur gwaz. Teiresias a yeas a-du gant Zeus. Hera, « brouezet muioc'h eget na zeree diwar-benn un danvez ken skañv all, a gondaonas daoulagad he barner d'an deñvalijenn da viken ». Zeus ne c'halle ket mont a-enep diviz Hera, met da gempouezañ dallentez Teiresias e kinnigas dezhañ an donezon da welet an amzer da zont hag ur vuhez hir keit ha seizh remziad tud.
Diouganer ofisiel Thebai
Anv a zo eus Teiresias ivez er pezh-c'hoari Oidipoüs roue savet gant Sofokles. Skoet eo bet Thebai gant ar vosenn, pevar rummad goude mare Ar Bakanted. Kreon, breur-kaer Oidipoüs, a gas gantañ respont orakl Delfi, a ziskuilh e ranker glanaat ar saotr taolet war ar geoded gant muntr ar roue kozh Laios. Goulenn a ra Oidipoüs gant Teiresias diskuliañ ar muntrer. Nac'hañ a ra an urusinour a-grenn respont da c'houlennoù ar roue avat. Sevel a ra un tabut taer etrezo a lako anezhañ da ziskuliañ, en un doare dieeun, orin gwirion saotr Thebai hag ar gourdrouzoù bras a c'hallfe skeiñ gant Oidipoüs.
Y Groes (Powys)
Y Groes (Crossgates e saozneg) zo ur gêriadenn eus Kembre, e kontelezh Powys. Emañ e kumuniezh Llanbadarn Fawr, un tammig er biz da gêr Llandrindod.
Emgann ar Roure
Emgann ar Roure, pe emgann ar Muntanya Negra pe emgann Sant Llorenç de la Muga, pe emgann Figueres, zo un emgann e Katalonia e 1794, etre soudarded ar C'hentañ Republik c'hall renet gant ar jeneral Dugommier (1738-1794) hag an arme spagnol.
Charlotte Perrelli
Charlotte Perrelli (1974-) zo ur ganerez svedat.
Covilhã
Unan eus kêrioù bras diabarzh ar vro eo Covilhã, tost da venezioù uhelañ Portugal, ar Serra da Estrela. E 2011 e oa 51,797 a dud o chom enni.
Charlottetown
Hervez niveradeg 2006 e oa 32 174 a dud o chom enni, tra ma oa 58 625 a annezidi en tolpad-kêrioù, tost d'an hanter eus poblañs ar broviñs.
Katelin Aostria
Katharina von Österreich pe Katelin Aostria, pe Katelin Habsburg, zo anv meur a briñsez aostrian, pe spagnol:
Waleed Al-Husseini
Skrivet en deus meur a levr, embannet e galleg, koulz ha pennadoù e-barzh ar c'hazetennoù Le Monde pe Libération.
Kerbêr
Kerbêr a zo ur gumun eus Breizh, e Bro-Gernev hag e kanton Kallag en Aodoù-an-Arvor.
Miane
Miane  zo ur gumun e proviñs Treviso e Veneto, en Italia.
Foroneüs
Pried e oa d'an nimfenn Kerdo, ha bugale o doe : Kar, Pelasgos, Iasos, Agenor.
Povegliano
Povegliano zo ur gumun e proviñs Treviso e Veneto, en Italia.
Plectrophenax
Pevar (4) isspesad en holl ; o c'havout a reer e Norzhamerika.
Whitby
Er gêr-se emañ : Hag anezhi e teuas div santez saoz, abadezed en abati Whitby o-div :
Friedrich Wilhelm III (Prusia)
E vamm e oa Friederike Luise von Hessen-Darmstadt.
Hylocharis
Hylocharis zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1831 gant an naturour alaman Friedrich Boie (1789-1870).
James Chadwick
E varregezhioù war an danvez a reas dezhañ kemer perzh er Raktres Manhattan adalek 1943 : e Los Alamos National Laboratory e labouras war ar skiriañ nukleel ha, gant se, krouidigezh ar vombezenn atomek.
Baou louet
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar baoued en urzhiad Accipitriformes pe Falconiformes.
Baou Hawaii
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar baoued en urzhiad Falconiformes pe Accipitriformes.
Parabolenn (Aviel)
thumb|right|Parabolenn ar Mab Foran, gant [[Le Guerchin]]
Leucippus (genad)
Spesadoù
O c'havout a reer holl e Suamerika.
Arondisamant Prada
Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Pireneoù-ar-Reter d'ar 1 a viz Genver 2017. 123 c'humun zo en arondisamant Prada bremañ.
Elaine of Astolat
XVvet kantved
E Le Morte d'Arthur, skrivet er XVvet kantved gant Thomas Malory,e krog istor Elaine pa embann he zad, Bernard of Astolat, e vo aozet un tournamant, ma vo gwelet ar Roue Arthur hag e varc'heion. Lanselod da gentañ ne oa ket en sell da gemer perzh, met graet e vo dezhañ ober ur soñj all ha mont a ra d'ober ur gwel da Bernard hag e zaou vab a-raok an tournamant. Tra m'emañ Lanselot en he ziegezh e krog ar big e skouarn Elaine, ma ped ar marc'heg da zougen he livioù en tournamant. Eñ a respont neuze eo mat dezhañ o dougen, nemet e vo Gwinevar eno ivez, hag e ranko kuzhat e zremm pa en em ganno da virout a vout anavezet ganti. Digant Bernard e c'houlenn ha gallout a ra leuskel e skoed re vrudet gantañ, da gemer unan all diaesoc'h d'anavezout. Bernard a ro e asant, hag a brest dezhañ skoed gwenn Sir Torre, breur Elaine.
Energiezh nukleel
Ar skiriadur derc'hanel (torret e vez derc'han atomoù pounner) hag an uniadur derc'hanel (kendeuzet e vez derc'hanoù atomoù skañv) eo ar c'halverezhioù muiañ-arveret evit kenderc'hañ gremm a c'haller implijout. Disheñvel eo an elfennoù hag ar c'halvezerezhioù hervez ma venner kaout dazgweredoù mestroniet, evel pa genderc'her tredan, pe zireol evel ar re a c'hoarvez en armoù derc'hanel.
John Everett Millais
John Everett Millais (1829 – 1896) a oa ul livour saoz eus an hag unan eus diazezerien ar Rakrafaelouriezh.
Francesca Cuzzoni
D'an 2 a viz Eost 1750 e voe bac'het adarre abalamour d'he dle, ha ne deuas er-maez nemet gant skoazell Priñs Kembre.
Beinn Nibheis
Beinn Nibheis (distagadur gouezelek: ; Ben Nevis e saozneg) eo menez uhelañ Bro-Skos, gant 1 344 m. War un dro ez eus anezhañ ivez menez uhelañ Breizh-Veur ha Keltia. Emañ nepell diouzh kêr An Gearasdan (Fort William). Ur 100 000 a dud bennak a ya da grapat betek krec'h ar menez-se bep bloaz.
Kib vell-droad ar bed 1930
Ne voe nemet trizek skipailh hag a gemeras perzh evel ma tiskouez an tri foull bet tennet d'ar sort :
Dalc'het e voe triwec'h krogad ar genstrivadeg e tri sportva e Montevideo (kêr-benn Uruguay) : Estadio Centenario, Estadio Gran Parque Central hag Estadio de los Pocitos. Dek pal ha tri-ugent a voe merket hag an hini kentañ anezhe gant ar c'hoarier gall Lucien Laurent. Mont a reas ar c'hoarier arc'hantinat Guillermo Stábile da wellañ paler (eizh pal) ar gevezadeg, renket da eil ar c'hoarier uruguayat Pedro Cea (pemp pal).
Anoia (Italia)
Anoia zo ur gumun italian e Meurgêr Reggio Calabria e Calabria.
Johann Jakob Froberger
Buhez
Ne ouzer koulz lavaret netra diwar-benn yaouankiz ar sonaozour e Stuttgart betek e 18 vloaz, e 1634, pa voe kaset da Wien war erbed kannad Sveden da ganañ e chapel lez impalaer Aostria, Ferdinand III an Impalaeriezh Santel.
Energiezh nukleel
Skiriadur derc'hanel
Ken abred hag e-kerzh ar bloavezhioù 1940 e oa bet kinniget gant an amiral amerikan Hyman G. Rickover (1900-1986) fardañ dazgweredoù derc'hanel a-benn kenderc'hañ tredan evit treloc'hañ al listri-spluj a yae en-dro dre c'hazeoul, un trelosk kondon. E 1953 e voe savet an dazgwereder kentañ, ha d'ar 17 a viz Genver 1955 e voe loc'het al lestr-spluj nukleel kentañ, an USS Nautilis / SSN-571.
ADS a reer e saozneg eus hevelep dazgwerederioù, evit Accelerator Driven System, a vefe "Reizhiad Sturiet dre C'hwimmer" e brezhoneg. Splet pennañ ar skiriadur derc'hanel eo na ober gant treloskoù kondon, ha neuze na ec'hodiñ aezhennoù gwered brouti, ar pezh a zo pouezus e-kenver komenad Kyōto a redi ar Stadoù da baeañ un taos dre donennad CO2 ec'hodet en aergelc'h an Douar. Ouzhpenn-se e c'han kementadoù bras a c'hremm diwar nebeut a drelosk, ha trawalc'h a drelosk nukleel zo evit bastañ d'an ezhommoù e-pad ar c'hantved da zont. Kevret gant kementadoù bras a c'hremm e kenderc'h ar skiriadur derc'hanel dilerc'hioù skinoberiant a ranker etrepaouezañ e lec'hioù digenvez hag evezhiet e-pad pell.
Johann Jakob Froberger
Buhez
E Paris e kejas ouzh ar sonaozourion a oa bet kaoz anezho gant Constantijn Huygens ; ouzh Louis Couperin (~1626-1661) e kejas ivez. Levezonet e voe Froberger gant o sonerezh, ha Couperin d'e dro a voe levezonet gant doare ar soner alaman : unan eus pezhioù Couperin zo anvet Prélude à l'imitation de Mr. Froberger.
Germana de Foix
He buhez
Merc'h e oa da Jean de Foix (kont Étampes ha beskont Narbonne) ha da Marie d'Orléans (1457-1493), c'hoar d'ar roue gall Loeiz XII.
Moon Jae-in
Moon Jae-in, ganet d'ar 24 a viz Genver 1953, eo 12vet prezidant Sukorea. Dilennet eo bet goude ma vefe bet skarzhet Park Geun-hye eus he fost er bloavezh 2017.
Studier ha stourmer, difenner gwirioù Mab-Den, penn ministred ar prezidant Roh Moo-hyun, Moon a zo bet e penn ar strollad Minjoo (2015–2016). Bet eo ivez ezel eus an 19vet bodadeg vroadel (2012–2016). Bez e voe ivez kannad ar strollad Minju dang evit dilennadeg prezidant Sukorea e 2012. Kollet en devoa e-tal Park Geun-hye.
Germana de Foix
Dimezioù all
Teir gwech e timezas Germaine de Foix.
He marv
Mervel a reas da 49 bloaz, e Liria.
Energiezh nukleel
Reizhiadoù derc'hanel arall
E 1966 e voe staliet ar GSS douarel kentañ war un enezenn didud anvet Fairway Rock, e strizh-mor Bering a-vaez da Alaska ; gantañ e voe maget tour-tan an enezenn betek 1995. Kalz tourioù-tan zo bet maget evel-se, war-dro pennahelioù an Douar pergen, en o-zouez tremen 1 000 war tiriad Soviediz.
You'll Never Walk Alone
You'll Never Walk Alone zo ur ganaouenn savet gant an daou sonaozer stadunanat Oscar Hammerstein II (evit ar gerioù anezhi) ha Richard Rodgers (evit an ton anezhi) e 1945.
Energiezh nukleel
Reizhiadoù derc'hanel arall
War dachenn ar vezegiezh ez arverer hevelep ganerioù en fraouerioù kalon a sikour gant mont en-dro ar c'halonoù klañv. Betek ar bloavezhioù 1960 e veze graet gant daspugnerioù Hg-Zn a bade tri bloavezh ; en dekvloazhiad da heul e veze implijet reoù litiom a bade dek vloaz, ar pezh a voe kavet bastus gant ar vezeien, petra bennak ma oa ret o erlerc'hiañ meur a wech. Adalek kreiz ar bloavezhioù 1980 e voe degaset daspugnerioù derc'hanel a c'haller ensteudañ e korf un den yaouank da badout a-hed e vuhez – met hiziv an deiz ez eus c'hoazh tud o vevañ a-drugarez da zaspugnerioù litiom.
You'll Never Walk Alone
Deuet eo da vezañ ur standard, bet adkanet gant meur a arzour hag aet da gan un nebeud kleuboù mell-droad, al Liverpool Football Club en o zouez.
Katelin Aostria (1533–1572)
He buhez
Hag an intañvez yaouank en-dro da Aostria, da di he zud.
Energiezh nukleel
Uniadur
A-wechom e c'hoarvez ar skiriadur en un doare naturel e krestenenn an Douar, met un anadenn kevanaozet penn-da-benn gant mab-den eo an uniadur. Spletusoc'h eget ar skiriadur eo an uniadur e meur a geñver : puilh hag aes da gavout eo an trelosk, skañv ha padus eo ar c'henderc'hadoù.
Uniet e voe derc'hanoù kent peurgompren argerzh ha dezverkoù rekis an dazgwered, trawalc'h e veze ober gant gwaskoù ha gwrezverkoù uhel-kenañ dre implijout ur vombezenn derc'hanel dre skiriadur. Adal 1957 hepken, pa voe embannet dezverkoù John D. Lawson, e teuas ar c'hoari da vout splannoc'h-splannañ.
An dazgwered spletusañ eo uniadur an deuteriom hag an tritiom : Ec'hodet e vez 17,6 MeV a c'hremm dre uniadur, da lavaret eo muioc'h eget forzh pe gediadenn arall gant izotopoù hidrogen, ha war-dro seizh gwech muioc'h eget ar c'hementad a vez paket diwar skiriadur 1 g uraniom-235 ha mil gwech muioc'h eget diwar an uraniom naturel. Ouzhpenn-se e vez gounezet un neutronenn n a c'hallo servijout da genderc'hañ trelosk arall evit uniadurioù arall dre al litiom, da skouer.
Amazilia
Amazilia a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1843 gant an naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849).
Energiezh nukleel
Listri-brezel
A-hed an Eil brezel-bed e voe prouet efedusted al listri-spluj, hogen ur gudenn vras a oa : ret e oa dezho dont war gorre ar mor a vare da vare a-benn tapout aer evit loskadur o c'hefluskerioù Diesel ; abaoe ma voe ijinet ar snorkel, ur gorzenn a zeu war-c'horre tra ma chom al lestr en dour, ez eo bet moanaet ar gudenn met n'eo ket bet dirouestlet da vat.
Bigi
E 1962 e voe savet ar vag nukleel gentañ evit kas tud ar marc'hadourezhioù, NS (Nuclear ship) Savannah hec'h anv, a oa erlusket gant un dazgwereder 74 MW e c'halloud. Dibaramantet e vo eizh vloaz diwezhatoc'h, e 1970, abalamour ma ne oa ket askorus a-walc'h.
Dael a-zivout ar gremm derc'hanel
Un dael a vez renet diwar-benn arver ar gremm derc'hanel en obererezhioù mab-den. Setu amañ un diverrad eus an arguzennoù a zo.
Davor Šuker
Davor Šuker, bet ganet d'ar 1añ a viz Genver 1968 en Osijek (Yougoslavia d'ar mare-se), a zo bet ur melldroader etrebroadel kroat.
Kib vell-droad ar bed
Argader e bost dezhañ war an dachenn en devoa kemeret perzh e daou zalc'h :
Melara
Melara zo ur gumun italian e Proviñs Rovigo e Veneto.
Friederike Luise von Hessen-Darmstadt
Friederike Luise von Hessen-Darmstadt, pe Friederike von Preußen (1751–1805) a oa rouanez Prusia goude dimeziñ da Friedrich Wilhelm II Prusia.
Frauenkirche (München)
Ar Frauenkirche (iliz an itron), pe Iliz an Itron Varia e brezhoneg, eo iliz-veur kêr München, en Alamagn, brudet he daou dour gevell hag he zoenn ruz.
Ilizoù all
Meur a Frauenkirche all zo er broioù alamanek: Dresden, Meisen, ...
Arz ha saverezh karlat
An arz karlat a badas eus 780 da 900, pa oa Karl-Veur hag e ziskennidi o ren an impalàerded frank. An azginivelezh karlat a reer anezhi ivez. Graet e oa evit al lez ha kalz a vanatioù dindan ar bàeroniezh-impalàer. Evit ar wezh kentañ e klasked da adperc'herenniñ stummoù ha furmoù arz klasel ar Mor kreiz en hanternoz Europa.
Al-Masjid an-Nabawi
Al-Masjid an-Nabawī (arabeg : المسجد النبوي‎‎ "Moskeenn ar profed") zo ur voskeenn savet gant ar profed Mohammed, ha lec'hiet e kêr Medina en Arabia Saoudat. An eil moskeenn savet en Istor an Islam eo Al-Masjid an-Nabawi, hag unan eus ar re vrasañ dre ar bed holl eo bremañ. Bez' ez eo an eil lec'h santel pouezusañ evit an Islam, goude Masjid al-Haram e Mekka. Bepred e vez digor, forzh pe goulz-amzer pe forzh pet eur e vefe.
Tostik-tost da di ar profed Mohammed emañ al lec'h ; en em staliet e oa eno goude an Hijra, an dec'hadeg da Vedina e 622. Kemeret en doa perzh el labourioù ramzel evit sevel ar voskeenn. Ar voskeenn orin a oa ur savadur digor war an oabl. Servijout a rae evel lec'h kejañ d'ar gumuniezh islamek, evel lez-varn hag evel skol relijiel. Bez' e oa ur bladenn en uhelder evit dezrevellerien ar C'horan. Brasaet eo bet Al-Masjid an-Nabawī gant heulierien Mohammed, ha kinkladurioù zo bet ouzhpennet ganto.
Emgann Watling Street
Emgann Watling Street a c'hoarvezas er bloaz 60, pe 61, en Enez Vreizh, etre Brezhoned emsavet ha renet gant Boudika, rouanez pobl vrezhon an Ikened, hag an armeoù roman renet gant Gaius Suetonius Paulinus. N'ouzer ket pelec'h e c'hoarvezas, met hervez an istorourien e tleje bezañ bet war an hent roman etre Londinium (Londrez hiziv) ha Viroconium, (Wroxeter e Shropshire). En amzer ar Saksoned eo e voe anvet an hent-se Watling Street. Kalz niverusoc'h e oa ar Vrezhoned, met gwelloc'h en em gannas ar Romaned.
Montgomery
Gerdarzh
Montgommery zo un anv-lec'h hag a gaver e Normandi, rannet etre div gumun eus Calvados:
Henri-Dominique Lacordaire
Ar gelaouenn L'Avenir
E miz Mae 1830 e voe pedet gant Félicité de Lamennais a oa d'ar c'houlz-se unan eus mistri-preder ar yaouankiz katolik, war e zouaroù e La Chênaie e-kichen Sant-Maloù. Dedennet e voe gant mennozhioù Lamennais. C'hoant en doe mont d'ar Stadoù-Unanet evel misioner met dalc'het e voe e Frañs gant darvoudoù 1830. Gant Lamennais, an aotrou beleg Gerbet hag ar beskont yaouank Charles de Montalembert a zeuas da vezañ unan eus e dostañ mignoned, e tivizas mont eus tu dispac'h Gouere. Goulenn a rejont e vefe sentet pizh ouzh Karta 1830 ha skoazellet an emsavadegoù broioù estren (Polonia, Belgia, Italia). Krouiñ a rejont d'ar 16 a viz Here 1830 ar gelaouenn L'Avenir, gant ar ger-stur « Dieu et la liberté ! » (Doue hag ar frankiz !). Liammañ a raent e un doare dic'hortoz difenn groñs aotrouniezh ar Pab war dachenn ar relijion ha frankizouriezh, mennozhioù demokratel ha katoligiezh.
Pogonocichla stellata
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned dreist-holl, hep ober fae ouzh ar frouezh ivez.
Ptilopachus petrosus
Anvet e voe Tetrao petrosusi (kentanv) da gentañ-penn (e 1789) gant an naturour alaman Johann Friedrich Gmelin (1748-1804).
Zerbolò
Zerbolò   zo ur gumun eus Italia,  e proviñs Pavia, e rann vro Lombardia.
Graf
Graf, pe Graff, pe Graaf, zo un anv-tiegezh alamanek, diwar ar ger "graf", a zo kont e brezhoneg.
Qingdao
Qingdao (青岛 e sinaeg, Qīngdǎo e pinyin) (skrivet Tsingtao ha Tsingtau gwechall e yezhoù Europa) zo ur gêr vras en arvor Republik Pobl Sina, e proviñs Shandong. Poblet eo gant 8 715 100 a dud (e 2010).
Ding Liren
Ding Liren, bet ganet d’an, zo ur c’hoarier echedoù sinaat. Kampion ar bed eo abaoe fin miz Ebrel 2023.
Céline Dion
Gwrizioù he c'herent
Pennadoù ar gazetenn Le Télégramme o doa kinniget enklaskoù lignezel a-zivout Céline Dion. A orin eus Breizh eo ar ganerez. Evel he zud o-daou abaoe ar XVIIvet kantved. Anv-tiegezh he mamm Tangay e oa anv ivez da Jean Tangay. Ganet eo bet an hini e 1662 e Plouziri (Bro-Leon). N'eo ket cheñchet anv-familh a-raok mamm Céline. Evit he zad e oa Jean Rioux, ganet e 1652 e Penn-ar-Bed ivez. Aet e oant kuit d'ar mare-se diagentidi Céline evit bevañ e Kebek, ,
Treveri
Da vare Julius Caesar en em astenne o bro betek ar stêr Rhenus (Roen) en hanternoz. Reiñ a rejont skoazell da Caesar e deroù Brezel Galia, dindan ren Cingetorix, gant o marc'heien. Met e -54 e savjont a-du gant emsavadeg enep-roman an Eburones, renet gant Ambiorix. Faezhet e voent gant an armeoù roman avat. Chom a rejont neptu goude-se e-pad emsavadeg Verkingetorix. Diwezhatoc’h, e 70, e kemerjont perzh en emsavadeg ar Vataved a-enep ar Romaned.
En IIIe kantved e voe taget o bro gant an Alemanned hag ar Franked. Diwezhatoc’h en em gavas o douaroù en Impalaeriezh c'halian.
Notennoù
,
Abou Bakr
Buhez
Ganet e Mekka, bez e oa Abou-Bakr ur c'henwerzhour pinvidik hag un ezel uhel d'ur c'hlan brudet eus ar meuriad Kraych.
Tour-tan ar Polen
Un tour karrezek stag ouzh un ti eo tour-tan ar Polen. Savet e oa bet e 1867, war un enezennig anvet ar Polen, stag ouzh an enez pennañ pa vez tre. Kroget en doa da vont en-dro e miz Gwengolo 1868, war-bouez eoul en amzer-se.
Koad Kenekann
Lec'hanvadurezh
Tabut zo diwar-benn orin Kenekann. Meur a zisplegadenn zo bet kinniget : savet a c'hallfe bezañ diwar kenec'h (krec'h) ha gwenn abalamour d'an heol o parañ war ar reier.
Frankfort
Frankfort eo kêr-benn stad Kentucky er Stadoù-Unanet. Ur gêr vihanik eo pa n'eus nemet 27 741 a dud o chom enni (2000).
Zerbo
Zerbo  zo ur gumun eus Italia,  e proviñs Pavia, e rann vro Lombardia.
Céline Dion
Pladennoù
Meur a albom he deus savet, e galleg hag e saozneg.
Tirlu
right|thumb|200px|Soudarded eus Tirlu [[Belgia e Bastogne]] Un tirlu, pe arme-zouar, a zo ul lodenn eus nerzhioù milourel ur riez lakaet prest da gas en-dro emgannoù war an douar.
Cymbilaimus
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e Kreiz (C. lineatus hepken) ha Suamerika, tri (3) isspesad dezhe en holl.
Verkingetorix
Impli an dudenn goude
Daoust da vezañ un dudenn istorel dister awalac'h (e keñver ar rouanez Boudika da skouer) eo bet lakaet e-barzh romant broadel Bro-C'hall, ha kinniget eo bet evel unan eus tudennoù pennañ istor Bro-C'hall.
Henri-Dominique Lacordaire
An Dominikan
Skoazell ar Pab Gregor XVI en doe en obererezh-se. Sikouret e voe gant Angelo Ancarani, Mestr an Urzh etre 1838 ha 1844, a roas dezhañ aotre da implijout kouent Santez-Sabina e Roma evit staliañ novisti kentañ an dominikaned c'hall.
E miz Gwengolo 1838 e teuas Lacordaire da Frañs evit tuta evit an novisti ha klask skoazelloù. Lakaat a reas kemennoù er gelaouenn L'Univers ha sevel a reas ur skrid anvet Mémoire pour le rétablissement en France des Frères Prêcheurs e 1839. Skignet frank e voe ar skrid diazezet en un doare modern-kenañ war ur galv d'an dud evit skoazellañ frankiz ar relijionoù hag ar gwir da genstrollañ e anv gwirioù mab-den. Diskouez a rae ne oa ster ebet ken gant al lezennoù enep relijion bet savet gant an dispac'herien peogwir ne oa ket tu ken da soñjal ez afe tud d'an urzhioù didan redi evel a-raok an dispac'h. Al leoù relijiel ne oant ket, hervezañ, enep pennaennoù an dispac'h rak al le a sentidigezh oa e keñver tud bet dilennet hag e stern reolennoù a Urzh hag al le a baourentez a oa tost ouzh an uhelvenozioù a gevatalded hag a frankiz.
Dibenn e vuhez
Mont a reas laouen eus tu ar Republik e 1848. Krouiñ a reas ur gelaouenn nevez, gant Frédéric Ozanam hag an Ao. beleg Maret gant pal "dinec'hiñ ar gatoliked ha sikour anezho da zegemer ar renadur nevez". Palioù boas ar gatoligiezh frankizour (frankiz ar relijion, frankiz an deskadurezh, frankiz embann ar mennozhioù) ha palioù sokial ivez (ingaliñ gwelloc'h ar pinvidigezhioù) dindan levezon Ozanam. Dilennet e voe Lacordaire kannad gant dilennerien Marselha er Vodadenn vroadel sevel ar vonreizh d'ar 23 a viz Ebrel 1848. En tu-kleiz pellañ e oa azezet met reiñ a reas buan e zilez (d'ar 17 a viz Mae 1848) goude emsavadegoù ar vicherourien ar 15 (aloubet e voe ar Vodadenn vroadel) hag o moustrerezh. Ne felle ket dezhañ bezañ paket en ur brezel diabarzh.
Oberennoù
Sainte Marie-Madeleine, éditions du Cerf, Paris, 2005. (ISBN 2-204-07894-8)
Œuvres du R. P. Henri-Dominique Lacordaire, Poussielgue frères, Pariz, 1872. - 9 levrenn. Enno e kaver: Vie de saint Dominique. ; II. Conférences de Notre-Dame de Paris. T. I. Années 1835, 1836, 1843 ; III. Conférences de Notre-Dame de Paris. T. II. Années 1844, 1845 ; IV. Conférences de Notre-Dame de Paris. T. III. Années 1846, 1848 ; V. Conférences de Notre-Dame de Paris. T. IV. Années 1849, 1850 ; VI. Conférences de Notre-Dame de Paris et Conférences de Toulouse. T. V. Années 1851, 1854 ; VII. Œuvres philosophiques et politiques ; VIII. Notices et panégyriques ; IX. Mélanges
Lestrigoned
Al Lestrigoned pe Laistrygoned (henc'hresianeg : Λαιστρυγόνες Laistrygónes) zo ur ouenn a c'higanted hag a zebre tud, e gwengelouriezh Hellaz. Meneget int dreist-holl en Odysseia gant Homeros, a ra anv eus « al Lestrigoned kreñv, muioc'h ramzed evit tud ». Tremen a reas Odysseüs, haroz ar meurgan, dre o rouantelezh pa oa war e hent d'ar gêr goude Brezel Troia. Debret e oa ar braz eus tud Odysseüs gant ar ramzed a zistrujas ivez unnek eus e zaouzek lestr gant mein taolet diwar an tornaod. Lestr Odysseüs ne voe ket dispennet abalamour ma oa kuzhet en un ouf.
(152) Atala
(152) Atala a zo un asteroidenn eus Koskoriad an Heol.
Lestrigoned
Mojenn
Kas a reas an haroz diaraogerien a em gavas gant merc'h Antifates (roue an enezenn hag al Lestrigoned). Homañ a roas disaouzan dezhe eus ti he zad met ur wezh erru er palez, ar rouanez a ditouras he fried eus donedigezh ar gouviidi. Hennezh a c'halvas diouzhtu al Lestrigoned a-raok lazhañ unan eus an diaraogerien ha plaouiañ anezhañ. Tec'het a reas ar vartoloded a oa chomet bev, Eüriloc'hos ha Polites, betek o listri, heuliet gant miliadoù a Lestrigoned, galvet gant ar roue, a lazhas un niver bras eus keneiled Odysseüs dre deuler mein diwar lein an tornaod ha goude a-daolioù gouzifiad ouzh ar re a oa en dour. Ar gouron hepken ha martoloded e vag a zeuas a-benn da dec'hel dibistig war o lestr.
Da c'houde ez eas Odysseüs kuit betek enezenn Kirke, war Enez Aiaia.
Strizh-mor Cook
Strizh-mor Cook zo ur strizh-mor etre Enez an Norzh hag Enez ar Su e Zeland-Nevez. Emañ etre Mor Tasman er c'hornôg hag ar Meurvor Habask er reter.
Digoadenn
Lennegezh
Er gontadenn Macha hag an Arzh eo bet skrapet ar plac'hig gant an arzh a vev en ul lochenn e-kreiz ar c'hoad.
Bro-C'hall tramor
Bro-C'hall tramor, anvet ivez DOM-TOM, eo an holl zouaroù a zo war un dro dindan galloud Bro-C'hall hag er-maez eus Bro-C'hall, pe er-maez eus ar metropol, pe ar vammvro. Aspadennoù int eus an Impalaeriezh trevadennel c'hall, ha dre c'hoap e komzer a-wechoù eus "confetti an Impalaeriezh".
Luca Badoer
Luca Badoer (bet ganet d'ar e Montebelluna) a oa ur blenier redadegoù kirri eus Italia en deus redet e 1993, etre 1995 ha 1996, e 1999 hag e 2009. Redet en deus evit skipailhoù evel Scuderia Italia, Scuderia Minardi ha Forti a-raok dont da vezañ blenier esaeoù Scuderia Ferrari. Abalamour da se eo bet choazet e 2009 evit erlec'hiañ Felipe Massa a oa gloazet, peogwir en deus nac'het Michael Schumacher ober an erlec'hiadur en abeg d'e c'houzoug gloazet. Brudet eo peogwir eo ar blenier a zo chomet ar pellañ e F1 hep dont a-benn da gaout ur boent. Ret eo teurel evezh memestra ouzh an doare da reiñ poentoù, a oa strizh-tre d'e vare, o lezel nemet ar c'hwec'h blenier kentañ da verkañ poentoù. Gant sistem poentoù 2010 en dije merket Badoer 26 poent.
Saint-Barthélemy (Antilhez)
Statud
Ur strollegezh tramor eo abaoe 2007. A-raok e oa ur gumun c'hall eus departamant tramor Gwadaloup.
Istor
E 1784 e voe roet an enezenn da Sveden en eskemm ouzh ar gwir da verniañ marc'hadourezh e porzh Göteborg. Dont a ra anv kêrig Gustavia eus anv Gustav III, roue Sveden. E 1878 e voe gwerzhet an enezenn gant Sveden d'ar C'hallaoued.
Anne Dieu-le-veut
Gant he gwaz ez ae Anne Dieu-le-veult war vor, hag e-lec'h he gwelet war vourzh evel un alberzh eus an drougeur e reas ar bagad e vaskodenn anezhi ; ul lod er prezih he deveze zoken.
Diner
Broioù all
Eus an denarius eo deuet an dinar, a anavezer en Europa e Serbia abaoe 1920 hag e broioù all evel Aljeria ha Tunizia.
Laurens de Graff
Dimezet e oa d'ar vorlaerez vreizhat Anne Dieu-le-veut.
Gérard Cornillet
Gérard Cornillet a zo ur skrivagner, un troer, ur geriadurour hag ur skridvarnour brezhonek.
Psilopogon chrysopogon
Anvet e voe Bucco chrysopogon (kentanv) da gentañ-penn (e 1824) gant an evnoniour izelvroat Coenraad Jacob Temminck (1778-1858).
Tour-tan Beg Lokmazhe
Istor
E dibenn ar e voe kinniget sevel un tour-tan e beg Lokmazhe da aesaat ar bageal d’ar voraerien a glaske mont da Vrest. E miz Gwengolo 1692 e voe echuet al labourioù da lakaat un tan e krec’h kloc'hdi an abati. D’an hevelep mare, pe war-dro, e voe savet tour-tan ar Stif en enez Eusa. Met en amzer gozh e kouste ker derc’hel un tan evel-se war enaou. Evit espern danvez-tan ne veze enaouet, er bloavezhioù kentañ, nemet e-pad an nozvezhioù du-pod, er goañv. Risklus e oa ivez kaout glaou-keuneud er c’hloc’hdi.
Da vare an Dispac'h gall e voe gwerzhet an abati d’ur bourc’hiz eus ar vro, Budog Provost, war an diviz ma ne vefe ket diskaret an tour-tan. Madoù ha mein an abati a voe gwerzhet gantañ, met chom a reas an tour-tan en e sav, evel ma oa.
An tour-tan bremañ
An tour-tan a voe savet e 1835 zo 3,2 metr e dreuzkiz diabarzh ha 36 metr e uhelder. Savet eo bet gant greunit eus mengleuzioù an Aber Ildud hag eus Kersanton. En traoñ, en ur sichenn gelc’hiek, edo lojeiz ar warded hag ar pourvezioù. Gwelet e vez ar gouloù zo e beg an tour war-hed 27 mil mor. Ur sklêrijenn wenn a daol bep 15 eilenn. Goude bezañ aet en-dro gant eoul da gentañ, e voe tredanet e miz Meurzh 1932. E 1963 e oa bet livet an tour evel m’emañ bremañ : gwenn ha ruz, gant ar meneg "Saint-Mathieu" skrivet warnañ. E 1996 e teuas an tour-tan da vezañ emgefreek hag abaoe deroù 2006 n’eus mui gward ebet ennañ. E miz Gwengolo 2005 e oa bet lakaet war roll ar monumantoù istorel.
Hassan Gouled Aptidon
thumb Hassan Gouled Aptidon (ganet marteze d'ar 15 a viz Here 1916 - 21 a viz Du 2006) a oa ur politikour eus Djibouti, bet prezidant kentañ ar vro.
Frankfort (disheñvelout)
Frankfort zo un anv-lec'h saoznek deuet diwar an anv alamanek Frankfurt.
Butastur
Butastur a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1843 gant an naturour breizhveuriat Brian Houghton Hodgson (1800 pe 1801-1894).
Spesadoù
O c'havout a reer en Afrika (B. rufipennis) hag en Azia.
Buteogallus
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Nav spesad evned-preizh a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e Stadoù-Unanet, Kreizamerika, Mec'hiko ha Suamerika, nav (9) isspesad dezhe en holl.
Lucrezia Landriani
He bugale
N'ouzer ket pegoulz e varvas Lucrezia Landriani.
Kastell Cricieth
thumb|300px|Rivinoù Kastell Cricieth thumb|300px| Ar c’hastell, war e dorgenn, dreist ar mor. Kastell Cricieth zo ur c’hastell eus ar Grennamzer, savet war un dorgennig e-kichen Cricieth, e gwalarn Kembre, dreist ribl Bae Tremadog. Savet e oa bet gant Llywelyn ab Iorwerth, roue Gwynedd, met kemmoù brazik a voe degaset dezhañ war-lerc’h ma voe kemeret gant soudarded roue Bro-Saoz, Edouarzh Iañ, en.
Bistolida vasta
Bevoniezh
Kregin brav ha ral a-walc'h a vez kavet evit lodenn vrasañ anezho e stomog pesked etre 50 m donder ha donoc'h an hini eo.
Trenton (disheñvelout)
Trenton zo un anv-lec'h saoznek stank a-walc'h en Amerika an Norzh.
Cheyenne (Wyoming)
Cheyenne (distaget pe  e saozneg) eo kêr-benn Stad Wyoming e Stadoù-Unanet Amerika. Kêr vrasañ Stad Wyoming eo ivez, ha pennlec'h kontelezh Laramie. D'ar e oa 65 132 a dud o chom enni.
Distrig Viana do Castelo
10 kumun zo ennañ :
NGC 4526
NGC 4526 zo ur C'halaksienn ferennek lec'hiet 55 milion a vloavezhioù-gouloù diouzh an Douar e steredeg ar Werc'hez.
Galbalcyrhynchus leucotis
Galbalcyrhynchus leucotis a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Galbulidae.
Sophie Luise von Mecklenburg-Schwerin
Sophie von Mecklenburg-Schwerin, pe Sophie Luise von Preußen (1685-1735), a oa merc'h da Frederig Iañ von Mecklenburg-Schwerin. Mervel a reas divugel, aet he spered diganti.
Éliane Pronost
Éliane Pronost, lesanvet « kanerez he mouezh c’hlan » a Vro-Leon, a oa ur ganerez vrudet en ilizoù ha chapelioù Breizh etre fin ar bloavezhioù 1950 ha penn-kentañ an. Ganet e oa bet e Goulc'hen e 1933. Marvet eo e miz Mezheven 2007.
Buhez
E penn-kentañ ar bloavezhioù '50,e voe krouet gant Youenn Gwernig, Suzig Gwernig, Glenmor, Pierre-Yves Moign hag Éliane Pronost ar strollad "Breiz a gan". Un hanter-kant abadenn bennak a voe ganto.
Malo Bouëssel du Bourg
Ganet eo bet e Felger e miz Gouere 1960. Ur mab da Yann Bouëssel du Bourg (1924-1996) eo. Diplom Skol Uhel a Genwerzh Rouen en deus, hag hini Kambr a Genwerzh Breizh-Veur. Ur master 2 war ar brezhoneg en deus ivez. Goude bezañ labouret e embregerezhioù agrobouederezh e Breizh hag e Katalonia (Rener meur an embregerezh Vignerons Catalans eo bet eus 2004 da 2009) ez eo Rener ar gevredigezh Produet e Breizh.
Edward Gibbon
Edward Gibbon (Putney, Bro-Saoz, 8 a viz Mae 1737 - Londrez, 16 a viz Genver 1794) a oa un istorour hag ur politikour saoz, brudet abalamour m’en deus skrivet The History of the Decline and Fall of the Roman Empire ("Istor diskar ha lamm an Impalaeriezh roman"). C'hwec'h levrenn a voe embannet etre 1776 ha 1788. Brudet e voe an oberenn kement hag an aozour anezhi, abalamour d'e stil a zoare, ma oa ditouret-mat ha ma tage ar relijion aozet.
Lucrezia Crivelli
Lucrezia Crivelli a oa ur serc'h da Ludovico Sforza, il Moro, dug Milano (27 a viz Gouhere 1452- 27 a viz Mae 1508).
Serc'h an dug
Lucrezia a vevas meur a vloaz c'hoazh, e Rocca di Canneto e Mantova, dindan gwarez Isabella d'Este, c'hoar henañ Beatrice, a oa marvet e miz Genver 1497.
Dafnis (barzh)
Dafnis (Δάφνις e gregach, eus δάφνη - dafne, "lore"), mab da Hermes ha d'un nimfenn a Sikilia, a oa ur mesaer ha fleüter ha tad ar varzhoniezh e mojennoù Hellaz kozh, lakaet da zoue.
Charleston
Gerdarzh
Savet eo diwar an anv-badez Charles, anv daou roue saoz, hag ar ger saoznek town, a zo ''kêr' e brezhoneg.
Lyrurus
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket Lyrurus er c'herentiad Phasianidae pe Tetraonidae.
Dakia
Rouaned
Daou eus rouaned Dakia zo anavezet: Burebista ha Decebalus.
Antilhez gall
An Antilhez gall  eo an inizi perc'hennet gant Bro-C'hall er Mor Karib.
Ceret
Ceret zo ur gumun en departamant Pireneoù-ar-Reter hag er rannvro Languedoc-Roussillon, e su Bro-C'hall. Pennlec'h arondisamant Ceret eo.
Distrig Portalegre
15 kumun zo ennañ :
Concord
Gerdarzh
Eus an anv latin Concordia, doueez an emglev.
Pierre-Yves Lambert
Pierre-Yves Lambert zo ur c'heltiegour gall, kelenner e Pariz. Labouret en deus war-dro ar galianeg, an heniwerzhoneg, an hengembraeg, hag an henvrezhoneg.
Erer kuch
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket an erered en urzhiad Falconiformes pe Accipitriformes.
Arondisamant Sarcelles
Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Sarcelles e 15 kanton (betek 2014) hag e 61 kumun :
Cecilia Gallerani
Brudet eo evel " La dama con l'ermellino (Ritratto di Cecilia Gallerani), Itron an erminig e brezhoneg", a zo bet graet anezhi etre 1488 ha 1490 gant Leonardo da Vinci.
Ateles hybridus
Annez
Brosezat eo al loen e gwalarn Suamerika (Kolombia ha Venezuela).
Blasicrura interrupta
Kartenn al lec'hioù bevañ
Lec'h bevañ ar spesad a zo e reter Meurvor Indez hag e kornôg ar Meurvor Habask eus Sri Lanka d'ar Filipinez.
Cill Ala
Cill Ala (Killala e saozneg) zo ur gêr vihan eus Iwerzhon, e hanternoz kontelezh Maigh Eo.
Nepell diouzh Cill Ala, er c'hornôg, emañ An tAonach Beag (Enagh Beg), ul lec'h ma'z eus aspadennoù kreñvlec'hioù ha bezioù eus ar ragistor.
Arondisamant L'Haÿ-les-Roses
Kantonioù ha kumunioù
Rannet eo arondisamant L'Haÿ-les-Roses e 9 c'hanton hag e 10 kumun :
Prada
Prada zo ur gumun en departamant Pireneoù-ar-Reter hag er rannvro Languedoc-Roussillon, e su Bro-C'hall. Pennlec'h arondisamant Prada eo.
Sitta frontalis
Annez hag isspesadoù
Al labous a gaver ar pevar isspesad anezhañ :
Skourjezig
Reizhelezh
Implijet e vez skourjezennoù evit c'hoarioù revel sadek.
Sericornis
Rummatadur
Gwechall e veze renket ar genad en iskerentiad Sericornithinae eus ar c'herentiad Pardalotidae.
Elesbed Aostria (rouanez Danmark)
Bugale
C'hwec'h bugel o doe:
René Quéré
René Quéré, bet ganet e Ploare d'ar 26 a viz Mae 1932 ha marvet d'an 17 a viz Eost 2021, a zo ul livour, skeudennaouer ha priour breizhat, tost ouzh Douarnenez ha bed ar pesketaerezh.
Blasicrura summersi
Bevoniezh
Kregin brav ha divoutin a vev tost eus ar resif bev dindan mein ha koural war an aod bev betek 15 m donder an hini eo.
Aglaeactis
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pevar spesad evned-kelien a ya d'ober ar genad :
Lazhadeg Damour
Al lazhadeg
Goude emgann Tel al-Zaatar nebeut amzer war-lerc'h al lazhadeg e voe staliet palestinianiz er gêr gant Aozadur Dieubidigezh Palestinia. Goude aloubadeg Liban gant Israel e 1982, ar repuidi Zaatar a voe skarzhet eus Damour. Ul lodenn eus an annezidi diazez a zistroad neuze.
Tud kablus
Hervez testennioù ha dezrevelloù milourel e oa bet harpet an argaderien gant bezenoù eus Siria, Jordania, Libia, Iran, Pakistan hag Afghanistan. Kleizourien eus al Lu Ruz Japanat a oa o gourdoniñ e kampoù Talbenn ar Bobl evit Dishualded Palestina e Liban o defe kemeret perzh.
Adsevel istorel
Meur a zoare adsevel istorel a zo hiziv an deiz, ar re vilourel o vezañ ar re vrudetañ.
22px Stadoù-Unanet Amerika
Bev-buhezek eo an adsevel istorel er Stadoù-Unanet ; div vammenn bennañ a zo :
Templ ar Pavilhon Aour
Diverradur
A-genstur gant se e sav enebiezh etre Mizoguchi hag e vestr, Tayama Dosen ; kompren a ra neuze Mizoguchi ne vo ket biskoazh mestr war an templ. Dibab a ra eta aktiñ, en ur entanañ ar pavilhon.
Khanat Krimea
Oadvezh aour
Devlet Iañ Giray a bignas war an tron e 1551. Sirkasianed, Nogayed pe Kiptchaked a yae d'ober e arme. E 1571 e voe trec'h war ar Rused adarre ha lakaet Moskov en arigrap. Raktres Devlet Giray a oa aloubiñ Rusia a-bezh met ne badas ket pell e huñvre pa voe faezhet ar bloaz war-lerc'h gant ar Rused en emgann Molodi, 60 km e su Moskov.
Diskar
Un taol fall e voe da ghanat Krimea drouziwezh an Otomaned en o brezelioù ouzh Rusia ha sinadur feur-emglev Karlofça e 1699. Hervez an emglev-se e oa difennet ouzh an Datared kas ergerzhadennoù brezel en tiriadoù rus ha poloniat ha mont a reas war zigresk an niver a sklaved gwerzhet war marc'hadoù Krimea kement ha ken bihan ma voe ret serriñ ar marc'hadoù-se e 1735.
Darempredoù diavaez hag armerzh
Daoust ma oa khanat Krimea stag ouzh an impalaeriezh otoman e oa evel ur stad dieub : gallout a rae kognañ moneiz pe sinañ emglevioù gant stadoù all. Ne veze ket paeet tailhoù ganto d'an Durked ; er c'hontrol e veze kaset profoù d'an Datared gant ar sultan otoman e degouezhioù liesseurt : goproù bloaziek d'ar c'han, d'e galgay ha d'e familh, profoù d'ar c'han ha d'ar c'halgay nevez anvet, skodennoù evit lakaat an arme tatar da gemer perzh er brezelioù otoman...
Arondisamant Bobigny
Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Seine-Saint-Denis d'ar 1 a viz Genver 2017. 9 c'humun zo en arondisamant Bobigny bremañ.
Khanat Krimea
Pennad kar
Roll khaned Krimea
Roll kumunioù kozh ar Mor-Bihan
C
Diogo Cão
Lennegezh
Eus Diogo Cão ez eus anv e-barzh Padrão, unan eus barzhonegoù anavezetañ Fernando Pessoa, en dastumad Mensagem, embannet e 1934, pa oa bev ar skrivagner. Anv zo anezhañ ivez er romant Lord of the Kongo gant Peter Forbath (1996).
Stêr Wanez
Ar Stêr Wanez, 23,6 km hed dezhi, a zo ur stêr e Kornôg Breizh hag un adstêr d'an Aon.
Valentí Almirall
Gantañ e voe savet an Diari Català e 1879, ar pemdezieg kentañ e katalaneg.
Carlisle (Cumbria)
Douaroniezh
War lez ar stêr Eden emañ Carlisle.
Rivera
Rivera zo un anv-lec'h hag un anv-tud spagnolek.
Bevargant
Ar bevargant, anvet merkur ivez, zo un elfenn gimiek. 80 eo e niver atomek ha Hg e arouez.
J.M. Barrie
Gantañ e voe krouet an dudenn Peter Pan, en e romant The Little White Bird deuet e-maez e miz Du 1902 evit ar wech kentañ.
Black Lives Matter
Tabutoù
Sell diazez al luskad Black Lives Matter a zo unan gouennel : poliserien wenn o lazhañ tud du. Hervez studiadenn ar c'helenner torfedouriezh Richard R. Johnson, mar bez uheloc'h an niver a dud afro-amerikan lazhet gant poliserien ar Stadoù-Unanet ez eo kement gant re zu, gwenn pe eus kumuniezhoù all:
Maria Isabel de Bragança, Rouanez Spagn
Bugale
He fried ha eontr a addimezas div wech c'hoazh.
Lennegezh
Hi eo penndudenn ar romant Los espejos de Fernando VII gant María Pilar Queralt del Hierro e 2001.
Francesc Cambó
Mervel a reas e Buenos Aires e 1947. Degaset e voe e relegoù da Gatalonia e 1976 ha beziet e voe e bered Montjuïc, e Barcelona.
Pithys
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Contradusta bregeriana
Bevoniezh
Kregin brav ha boutin a-walc'h a vez kavet draget alies gant bagoù er stradoù blod gant bezhin etre 10 m ha 45 m donder ha raloc'h kavet gant splujerien eus an aod bev betek 30 m war ar resif bev an hini eo
Erer kof rous
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket an erered en urzhiad Falconiformes pe Accipitriformes.
Laura Battiferri
Ganet e oa Laura Battiferri en 1523, en Urbino, anezhi bastardez Giovanni Antonio Battiferri, den a ouenn uhel, kar da zaou vedisin brudet Iacopo ha Matteo Battiferri. Divastardet e voe gant he zad avat ha skoliet mat. Dimezet e voe da Vittorio Sereni met intañveziñ a eure buanik. D'ar 17 a viz Ebrel 1550, ec'h addimezas an intañvez yaouank 27 vloaz da Bartolomeo Ammannati, tisavour brudet ha kizeller eus Firenze. Bugel ebet n'he doe.
Aliet gant Benedetto Varchi, e skrivas hec'h oberenn gentañ, un dastumad barzhonegoù, Il primo libro delle opere toscane, en 1560, e doare Petrarca. Degemeret e voe en Accademia degli Intronati, e Sienna. Skignet e voe hec'h oberennoù en Italia, troet en spagnoleg ha degemeret mat e lez Spagn.
Zofia Potocka
Zofia Clavone, pe Zofia Konstantinova Potocka Potocka (1760 —1822) a oa ul louvigez c'hresian, sklavez, spierez hag a deuas da vout pried Stanisław Szczęsny Potocki. Brudet e oa en hec'h amzer abalamour d'he buhez skrijus, d'he c'harantezioù ha d'he serc'heg Grigory Potyomkin.
He buhez
Ganet e oa Zofia Clavone e Bursa, merc'h da Konstantin ha Maria Clavone. He mamm a werzhe legumaj, hag a werzhas he merc'h e 1772 e Konstantinopolis, pa ne oa nemet 12 vloaz ar plac'hig, da gannad Pologn a veze o c'hastaoua evit roue Pologn. He c'hoar a voe gwerzhet d'ur pacha turk. Serc'h d'ar c'hannad e voe betek 1778, pan eas da c'hast. neuzee e kemeras an anv Sophie de Tchelitche. E 1779 e voe prenet gant ur Polonad, Józef Witt, a zimezas dezhi, ha daou vab o doe, Jan ha Kornel. Witt a gasas anezhi da Bariz gant ar briñsez Nassau-Siegen da vezañ desket war doareoù ar gevredigezh uhel. Berzh a reas e Paris, ma veze graet La Belle Phanariote anezhi, ha brudet e oa he bomm-lavar: "Poan o deus ma daoulagad ". Lavaret e veze anezhi eoa kaerañ maouez Europa. E-kerezh he chomadenn e Pariz he devoe pep a zaempred gant breudeur ar roue gall Loeiz XVI, da lavarout eo kont Provañs ha kont Artez.
E-pad seziz Khotyn, en Ukraina, e oa he fried polonat e Bulgaria, bet anvet da c'houarnour Kamenets, oc'h aozañ ur rouedad spierien evit Potemkin, gant tud e kêr Khotyn, evel c'hoar Zofia, deuet da vout pried pacha Khotyn.
Kinkaku-ji
Architekterezh
Ar Pavilhon Aour a zo ur savadur heson ha kran, graet gant tri seurt architekterezh disheñvel :
Siboney
A-hend-all e kaver an anv evel merk segalennoù, rom, ha bier.
Roger Banks-Pye
Roger Banks-Pye, ganet e 1948 ha marvet e 1996 a oa ur c'hinklour saoz. Labouret en doa e Colefax and Fowler tost da 20 vloaz.
Emgann Faesulae
Emgann Faesulae a c'hoarvezas e 225 kent JK etre Republik Roma hag an Insubred, ur bobl kelt en hanternoz Italia e-kichen kêr Faesulae. Trec'h e voe an Insubred war ar Romaned.
Arondisamant Antony
Arondisamant Antony a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant an Hauts-de-Seine hag e rannvro Enez-Frañs.
Thamnophilus
Thamnophilus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1816 gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).
Rummatadur
Bez' e oa renket ar spesadoù bernardi, melanonotus ha melanothorax er genad Sakesphorus betek 2007.
Timbroù Azerbaidjan
Timbroù an Unaniezh Soviedel a vo implijet adalek 1924 betek ma vo dizalc’h republikoù ar C’haokaz. E 1991 eo dismantret Stad an Unaniezh Soviedel. Melestradurezh Azerbaidjan a embann timbroù evit ar vro diwar-vremañ. Moneiz ar vro zo cheñchet e dibenn 1992 : kepik e lec’h manat. An timbroù kozh, dezho un dalvoudegezh e roubl ha kopek, zo gwerzhet evel ma vefent skrivet er moneiz nevez.
Republik Karabakh
E Karabakh-Uhel e tarzh ur brezel e 1988 etre an annezidi, Armenianed anezho, ha Stad Azerbaidjan, aotrouniezh ofisiel ar vro. Pa c’hoarvez un arsav-brezel e 1994 n’eo ket diskoulmet an dizemglev a-zivout e statud. Ur “Republik Nagorno-Karabakh” dizalc’h zo bet embannet met n’eo ket anavezet gant an aozadurioù etrebroadel. Timbroù dindan an anv-se a gaver e gwerzh bep an amzer avat.
Boston (disheñvelout)
Boston zo un anv-lec'h saoznek eus Bro-Saoz a zo bet skrignet dre ar bed. Ur gêr eus arvor Lincolnshire eo a orin.
Arondisamant Straßburg
E 2015
Krouet e oa bet an arondisamant d'ar 1 a viz Genver 2015 eus arondisamantoù Straßburg-Kêr ha Straßburg-Maezioù.
Derg
An Derg a oa un diktatouriezh soudardel komunour a renas Etiopia adalek 1974, goude ma voe lamet ar galloud digant an impalaer Haile Selassie.
Er prantad ma voe gouarnet Etiopia gant an Derg e renas ur brezel diabarzh ha lazhet e voe degadoù a viliadoù a eneberien ouzh ar renad. Ur gouvrezel a voe gant dizalc'hourien Eritrea. Emgannoù a voe ivez pa glaskas Somalia aloubiñ ar vro e 1977. Tost-mat e oa Etiopia neuze ouzh an Unaniezh Soviedel. An naonegezh a reas he reuz er bloavezhioù 1980 hag 1 milion a dud a varvas ganti.
Grainville-sur-Odon
Grainville-sur-Odon a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Remont Jestin
Remont Jestin (ganet e Landerne e 1902 - marvet e Menton e 1991), Raymond Gestin e anv kefridiel, a voe ur skrivagner brezhonek, stag ouzh skol Pariz gant Goulven Pennaod ha tud Kêr-Vreizh. Lesanvioù e-leizh a arveras evit skrivañ e zanevelloù, e studiadennoù pe e bennadoù : Rieg Jestin, Rigakos, Gestin...
Buhez
Studiadennoù a skrivas ivez evit an ti-embann hag ar gelaouenn Preder. Unan eus dodennoù pouezusañ oberenn Remont Jestin a oa an nerzh a-ziwar an natur hag ar ouenn dre brederouriezh ar Baganed ha hini Friedrich Nietzsche.
Laurie
Laurie zo un anv-tud saoznek, war un dro anv-badez roet d'ar merc'hed, berranv roet d'ar baotred, hag anv-tiegezh.
Curé
Curé zo ur ger gallek hag a dalv kement ha person, hag a zo anv meur a dra.
Erin Brown
Erin Brown (ganet Erin DeWright) d'ar 16 a viz Here 1979, zo un aktourez, filmaozerez, top-model ha sonerez a orin stadunanat. Brown zo bet tro d'he gwelet en un hanter-kant bennak a filmoù savet gant nebeut a arc'hant. Brudet eo gant al lesanvioù Sadie Lane ha Misty Mundae dreist-holl. Alies eo bet gwelet e filmoù erotek lesbian pe e filmoù spont lec'h ma vez gwelet en noazh. Graet e vez anezhi ur Scream Queen gant an dud sot gant ar filmoù spont.
Emgann Telamon
Adal neuze e voe asur mestroni ar Romaned e hanternoz Italia.
Osaka
Osaka (japaneg: Ōsaka 大阪市 Ōsaka-shi, distaget IPA: [oː.sa.ka.ɕi]) eo trede brasañ kêr Japan, war-lerc'h Tokyo ha Yokohama. Emañ en enez Honshu, an enez vrasañ eus Japan, war ribl ar Meurvor Habask. Ur greizenn c'hreantel vras eo. Er bloaz 2010 e oa 2 662 998 a dud o vevañ enni. E-kreiz ur vegalopolenn anvet Keihanshin emañ Osaka, gant Kyoto ha Kobe, hag ar gêr vrasañ eo Osaka er vegalopolenn-se.
Arondisamant Évry
Arondisamant Évry a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant an Essonne hag e rannvro Enez-Frañs.
Ninox strenua
Boued
Bevañ a ra diwar godelleged bihan (evel Petaurus breviceps, Petauroides volans, Pseudocheirus peregrinus) dreist-holl ha diwar amprevaned ha logod ivez. Degouezhout a ra dezhañ debriñ evned 'zo, evel brini, kaketoued pe biged.
Skoul Madagaskar
Ar skoul Madagaskar a zo un evn-preizh, Circus macrosceles an anv skiantel anezhañ.
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar skouled en urzhiad Accipitriformes pe Ciconiiformes pe Falconiformes.
Jadwiga Maria Potocka
Dimezet e oa da Stanisław Bohdan Grabiński d'an 19 a viz Du 1921 en Kraków, ha da Andrzej Adam Potworowski e 1945. He mab Władysław Krzysztof a en em gannas en Emsavadeg Varsovia e 1944.
Comenge
Comenge en okitaneg, Comminges e galleg, zo ur vro vihan en Okitania, e traoñienn ar stêr Garona, er Pireneoù, hag ur rann eus Gwaskogn. Sent Gaudenç eo ar gêr vrasañ er vro.
Ar stourmer
Danvez
Peurliesañ e kaved pennadoù hag a zisplege diazezoù ar ouennelouriezh hag an nevez-baganiezh enni ("Hent ar ouenn ? Hent an natur." gant Rigakos, en niverennoù 1, 2,3). Pennadoù ilizkas ("Ha kristen eo Doue an tad ?", R. Glemareg, niverenn 3) ha pennadoù war an etrekeltiegezh ha war ar yezhadur a gaved ganti ivez.
-224
Ar bloaz -224, pe 224 kent JK zo ur bloaz eus an IIIvet kantved kent JK.
Skol Diwan Boulvriag
Kresk ar skol
Ur savadenn arc'hant a oa bet graet war al lec'hienn KissKissBankBank ha rastellet 2 360 euro pa ne oa goulennet nemet 2 000.
Dirk Hartog
E vuhez
Goude-se e labouras evit Kompagnunezh Nederlandat Indez ar Reter, adal 1615, ha lakaet e voe da gabiten war an Eendracht (« Unaniezh » e nederlandeg), da vont gant listri all eus an Izelvroioù da Indez Nederlandat ar Reter. Mont a reas kuit ar strollad listri eus an Izelvroioù e miz Genver 1616 met abalamour d’ar gwallamzer e voe dispartiet lestr Hartog diouzh ar re all hag erruout a reas e-unan e Kab ar Spi Mat.
Waffen-SS
Ar Waffen-SS –, ger-ha-ger : « Skouadron gwareziñ (SchutzStaffel, SS) armet (Waffen) » – a oa ur skourr milourel d'ar Schutzstaffel (SS) ; bez' e voe unan eus lodennoù pennañ an SS, gant an Allgemeine SS (SS hollek), ar Sicherheitsdienst (servij surentez) hag an SS-Totenkopfverbände (unvezioù Penn-marv).
L'Armée des ombres (film)
L'Armée des ombres (Arme ar skeudoù) a zo ur film gallek (ur c'hemproduiñ gall-italian e gwirionez), sevenet gant ar filmaozour gall Jean-Pierre Melville (1917-1973) e 1969.
Arondisamant Palaiseau
Arondisamant Palaiseau a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant an Essonne hag e rannvro Enez-Frañs.
Dolzago
Dolzago zo ur gumun en Italia e Proviñs Lecco, e rannvro Lombardia.