cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Basketball
Krouidigezh
Reolennoù kentañ ar basket-ball a zo bet skrivet/lâret e Springfield (Massachusetts, SUA) gant an doktor James Naismith e 1891. James Naismith a oa ur c'helenner kanadian, ganet e Almonte (Ontario) d'ar 16 a viz Du 1861. Un emzivad 'oa ha bevañ a rae e ti e donton. Ret eo bet dezhañ mont da studial relijion an Hebreed hag ar brededouriezh evit mont da veleg. Bez' en deus bet e ziplom e skol-veur MgGill, e Montreal, e 1887 hag eno eo bet dizoloet ar sport gantañ. C'hoariet en deus mell-droad amerikan e-pad eizh vloaz pa 'oa o studial er skol-veur presbyterian e Montreal. Deuet eo da vezañ kelenner er skol Young Men's Christian Association e Springfield.
Diwezhatoc'h ez eus bet goulennet digantañ, gant Luther Hasley Gulick, ijinañ ur sport a vefe tu c'hoari en ur sal e-pad ar goañv. Kroget en deus da labourat war an dra-se e miz Kerzu 1891. Tapet en deus meur a vennozh diwar ar sportoù all en doa gwelet pe c'hoariet pa 'oa yaouank evel Duck on the Rock : diwallet 'veze un houad gant ur paotr ouzh ar vein a veze bannet gant ar re all. Ar c'hoari-se eo a roas ar mennozh dezhañ da ijinañ ar basket-ball. C'hoariet eo bet evit ar wech kentañ d'an 29 a viz Kerzu 1891 hag an disoc'h a oa eus 1 da 0.
Logaritm
Istor
E 1614, John Napier (pe Neper) a embann e seul Mirifici Logarithmorum Canonis Descriptio. Ne soñj ket emañ o krouiñ fonksionoù nevez, met taolennoù kenskrivañ nemetken (logos (aze) = daremenpred, arithmeticos = niver) etre div serienn talvoudoù gant ar perc'hentiezh a-heul : ul liesad en ur golonenn a golt gant ur sammad en un hini all. An taolennoù kenskrivañ-se a zo bet krouet evit simplaat ar jedadoù trigonometriezh a zeu a-well e jedadoù astronomiezh hag implijet un nebeud bloavezhioù goude gant Kepler. An notadur Log evel beradur logaritm a zeu a-well e 1616 gant un troadur saoz eus oberenn Neper. E 1619 ez eo embannet un oberenn ues Neper goude e varv : Mirifici Logarithmorum Canonis Constructio, lec'h ma zispleg penaos sevel un daolenn logaritm (gwellet Taolenn logaritm ).
Bela Toth
Mestrc'hoarier ha skrivagnour echedoù italian, ag orin eus Hungaria.
Bikini (dilhad)
Klasket ez eus bet ober bikini eus dilhad paotred da neuial ivez met ar ger n'en deus ket graet berzh evit se.
Treuzc'hour
Lod a vez oberetaet pe a implij hormonoù evit lakaat o revelezh diavaez da glotaat gant o revelezh diabarzh. Lod all avat ne ra netra evit kemmañ o c'horfoù en un doare peurbadus ha gwiskañ a reont evel goured.
Mongolia
Mongolia zo ur vro eus Azia, en hanternoz da Republik Pobl Sina hag er c’hreisteiz da Rusia. Ulaanbaatar eo kêr-benn ar vro. N'eus ket harzoù eeun etre Mongolia ha Kazakstan met ne gaver nemet 36.76 kilometrad etrezo.
Theodosius Iañ
E vuhez
Heuliañ a ra e dad en e vrezelioù. Dux Moesia e voe adalek penn kentañ 374, ha trec'h e voe war ar Sarmated e miz Here. Pa voe lazhet e dad dre urzh Gratianus er bloavezh 376, e roas e zilez diouzh an arme, hag ez eas en-dro war e leve da Gauca.
Dour (lec'hanvadurezh)
E broioù all
Gallout a reer kavout ar ger dour, pe gentoc'h gerioù kar dezhañ, e stêrioù all en Europa ma'z eus bet anvet stêrioù (ha kêrioù) gant ar Gelted kozh. Ma n'haller ket bezañ peursur eus an orin anezho e c'haller menegiñ bepred:
Se non ora, quando?
Embannet e voe en italianeg gant Giulio Einaudi Editore e 1982.
Koadoud
Anv
" ... le toponyme, formé avec le breton koat "bois", présente un second élément qu'il paraît difficile d'assimiler au vieux-breton but, variante de bot "résidence".
Emdroadur ar boblañs abaoe 1793
Emdroadur poblañs Koadoud abaoe 1793
Treuzvaouez
Un nevezc'her eo an termen treuzvaouez bet savet diwar ar saozneg transwoman. Implijet e vez evit ober anv eus tud treuzrevel bet renket evel paotred pa oant bet ganet, pe c'hoazh tud etrereizhel bet lakaet da baotred diwezhatoc'h, da lâret eo tud gant ur rev ganel pe "biologel" gourel, hag a sant ne glot ket an identelezh revel diavaez gant o revelezh gwirion diabarzh.
Ael
Piv eo an aeled ?
Daou ael a zo anavezet dre o anv:
Petra a ra an aeled ?
Kinnig a reont dalc'hmat ur veuleudi da Zoue (Salm 148:2, Diskuliadur 7:11-12).
Traoù da c'houzout diwar-benn an aeled
O fealded hag o lealded e-keñver an Aotrou a zo peurvat, met krouadurien int eveldomp. Dre-se eo difennet ouzh an dud o azeuliñ, ha n'o deus doare ebet eus an doueelezh (Romaned 1:24-25, Koloseiz 2:18, Diskuliadur 19:10, Diskuliadur 22:9).
Aix-Noulette
Aix-Noulette a zo ur gêr hag ur gumun eus departamant gall Pas-de-Calais e Bro-C'hall.
Antiope (mamm Amfion)
Rankout a reas Antiope dileuskel he bugale a voe kavet ha savet gant mesaerien, hag ivez gouzañv bezañ gwallgaset gant Dirke, gwreg Lykos, a vage gwarizi outi. Antiope a deuas a-benn da dec'hel koulskoude ha da gavout he bugale pa oant erru bras.
Hag an daou vreur, Amfion ha Zethos da gas an dorzh d'ar gêr ha da lazhañ Lykos ha Dirke. Met an doue Dionysos n'houlas ket lezel an daou vuntr-se digastiz. Lakaat a reas ar follentez da gregiñ e spered Antiope. E-pad ur pennad e voe o kantren dre bevar c'horn Hellaz a-raok en em gavout gant Fokos, ur mab-bihan da Sisyfos, a bareas ar paourkaezh maouez hag a zimezas ganti.
Tournai
Tud
Rouanez frank Tournai
Oñs
Mont a rae etre 12 ha 16 oñs d'ober ul lur bouez ; 16 oñs a 30,594 g a oa e lur Pariz, a oa 489,504 g neuze.
Zuidhorn
Kuzul-kêr
E kuzul-kêr Zuidhorn ez eus 17 dileuriad :
Jirafenn
Deskrivadur
Ar bronneg uhelañ eo war an Douar hiziv an deiz. Ar par a c'hell bezañ betek 5.7 metr bras : 3.3 m ouzh an draen hag ur gouzoug 2.4 m. Ar barez zo 1 metr bihanoc'h well-wazh. Etre 1 ha 2 donenn a bouez zo enne. Ar jirafenn nevez-c'hanet zo 2 m ouzh an draen ha war-dro 50 kg.
Okapi
Gouennañ
Bevañ a ra an okapi en e-unan, nemet da vare ar gouennañ. Goude un dougen hir (440 devezh) ec'h a ar barez da c'henel er goadeg stank. An hini bihan zo etre 14 ha 30 kg a bouez ennañ. Gouest eo da vont en e sav 30 munutenn goude e c'hanedigezh. E-pad an devezh kentañ ec'h a da heul e vamm ha sellet ouzh an endro. Goude se e kavont ul lec'h dereat evit mont da guzh ha sevel un neizh ma chom an hini yaouank an darn vrasañ eus e zaou viz kentañ. Pa vez direnket e chom an ebeul difiñv en neizh hag ar vamm a ziskouez un emzalc'h tagus a-benn difenn anezhañ diouzh an dañjer. Dizonet eo an hini yaouank da 6 miz. D'an oad a 1 bloaz e kresk kerniel ar par ha da 3 bloaz eo echu e gresk gant an okapi. Gallout a ra bevañ 30 vloaz er mirvaoù.
Paul Iribe
E vuhez
E 1908 e tresas les Robes de Paul Poiret racontées par Paul Iribe diwar c'houlenn Paul Poiret. Nevez e oa doare an albom-se, hag ur skouer e teuas da vezañ evit a sel ouzh katalogoù dilhad. E 1914 e lakaas embann Le Mot, asambles gant Jean Cocteau. En holl e voe embannet 20 niverenn eus ar gelaouenn-se. Er memes koulz ez eas d'ar Stadoù-Unanet ha 6 vloaz e chomas eno : rener arzel Cecil B. DeMille e voe, ha labourat a reas war 16 film, stumm digomz an Dek gourc'hemenn en o zouez.
Koadaskorn
Koadaskorn (distaget ) a zo ur gumun eus Bro-Dreger e kanton Bear, e departamant Aodoù-an-Arvor, e hanternoz Breizh.
1441
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1441
Deira
En em astenn a rae eus an Humber betek an Tees hag eus ar mor betek ar Vale of York. Hervez Simeon of Durham ez ae betek an Tyne met gouez e oa ar vro goude an Tees. E gêrbenn gentañ a oa war-dro Pocklington moarvat, met dilec'hiet e voe da York goude aloubidigezh rouantelezh Ebrauc gant Edwin Northumbria.
Cheo Feliciano
José "Cheo" Feliciano pe José Luis Feliciano Vega, ganet d'an 3 a viz Gouere 1935 e Ponce, e Puerto Rico, ha marvet e San Juan (Puerto Rico) e 2014, zo un tabouliner puertorikan brudet e bedig ar sonerezh latinamerikan ha salsa.
Strizh-douar
A-wechoù e vez kleuziet kanolioù a-dreuz ar strizhoù-douar, rak berr e vez an hed etre an daou vor pe an div ledennad dour. Skouerioù eus an dra-se a weler gant kanol Korintos pe kanol Panamá.
1935
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1935
Niccolò Machiavelli
Niccolò Machiavelli (pe Niccolò di Bernardo dei Machiavelli hervez e anv gwirion) a oa un diplomat italian eus Republik Firenze er XVIvet kantved, hag ur skrivagner, ur barzh hag ur soner. Ganet eo d'an 3 a viz Mae 1469 en ur gêriadennig nepell diouzh Firenze ha marvet d'an 21 a viz Even 1527.
Amzerioù diaes
Niccolò Machiavelli a oa ganet e Firenze en ur familh eus an noblañs izel. Bevet en deus ur prantad teñval ha kriz eus istor Italia. Rannet e oa ar vro ha rivinet abalamour d'ar brezelioù etre ar c'hêrioù bras hag ar priñselezhioù. En amzer-hont e vez gwelet ar pab oc’h ober brezel ha kêrioù bras Italia o kouezhañ an eil war-lerc’h eben etre daouarn ar broioù estren, Spagn, Bro-C’hall, an Impalaeriezh Santel a bep eil.
Kornuz
Brezel-bed kentañ
79 gwaz a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, d.le. 4,37% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911 ; daou anezhe a varvas e Belgia d’an 22 a viz Eost 1914, unan e Virton, er 130 Rujumant Troadegiezh e oa hag unan en Emgann Rossignol er 1 Rujumant Troadegiezh Drevadennel e oa.
Karen Asrian
Tournamantoù Dubai (2001) ha Stepanakert (2004) a voe gounezet gantañ.
Niccolò Machiavelli
Klozadur
Machiavelli a zo un enhenter e-keñver ar preder politikel. Gantañ eo bet krouet ar skiantoù politikel arnevez, neptu, er-maez eus ar vuhezegezh. Lakaet en deus war-wel perzhioù dibar ar "Stad". Hervez Machiavelli e rank an nerzh politikel bezañ mestroniet en un doare heboell. An emzalc'hoù deskrivet gant Niccolò Machiavelli a rank bezañ dizalc'h diouzh n'eus forzh peseurt buhezegouriezh a ve. Kalz a bennoù-stad, pe rieien, er bed a hiziv c'hoazh, o deus diazezet o doareoù ren war breder Machiavelli: ur politikour n'en deus abeg ebet da vezañ ur buhezegour.
Milin (disheñvelout)
Tud
Millin zo un anv all a gaver er broioù saoznek.
Nasjonalgalleriet
Nasjonalgalleriet zo ur mirdi en Oslo, e Norge. E-touesk an oberennoù war ziskouez eno emañ Skrik (Ar Garm, 1893) gant Edvard Munch, hag unan eus emboltredoù Vincent van Gogh.
1934
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1934
Hellespontos
An Hellespontos e Gres klasel
Hervez Herodotos (An Istorioù, VII, 33-37) e c'hourc'hemennas Kserses, impalaer ar Bersed, mab da Zarius Veur e vije savet daou bont a-dreuz d'ar strizh-mor e-tal kêr Abidos, e 482 kent JK, evit ma'z aje e lu bras-meurbet da aloubiñ Henc'hres. Herodotos a skrivas e oa 5 milion a soudarded bodet en dro d'an impalaer, met an istorourien a-vremañ a soñj dezho e oa 250 000 den d'ar muiañ en e arme. Pa voe distrujet ar pontoù gant ur gorventenn e urzhias an impalaer ma vije fouetet ar mor gant 300 skourjez ha ma vije taolet 300 pezh kefioù-prizoniad ennañ. Rediet e oa an ijinourien da zresañ ar pontoù, met pennoù ar re a oa bet kavet kiriek d'ar freuz a voe troc'het ha taolet en dour ouzhpenn.
Nazik
Doareoù pennañ
Glas eo fas ar re vihan ha bihan o fri.
Franck Thilliez
Franck Thilliez zo ur skrivagner gall ganet e 1973 en Annecy.
Olifant Azia
Olifant Azia (Elephas maximus) a zo ur bronneg bras geotdebrer. Al loen kevandirel brasañ eo en Azia.
1885
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1885
Amfion
Amfion (henc'hresianeg: Ἀμφίων) a oa mab da Zeus ha da Antiope, ha breur gevell Zethos, ha roue Thebai. Soner ha barzh e oa ivez.
Gwalleurioù
Zethos n'en doa nemet ur mab, a varvas war-lerc'h ur fazi graet gant e vamm Thebe, ma'z eas an tad d'en em lazhañ. En ''Odysseia44 avat (el levr IX) e vez graet merc'h Pandareos eus gwreg Zethos, ha pa lazhas he mab Itylos a-greiz trelatiñ e voe troet en un eostig.
1933
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1933
Koedmaeg
Douaroniezh
Koedmaeg zo lesanvet « etre Evron ha Gouesan » peogwir eo lec’hiet etre an div stêr. En em adkavout a reont e lenn faos Pontoù-Nevez evit mont goude d’en em deurel e Bae Sant-Brieg (en Hilion).
Taole
Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun
Mervel a rejont e-pad an Eil Brezel Bed, d'an 29 a viz Here 1942 pa gouezhas o c'harr-nij (Whitley V marilhet Z6579) nepell diouzh Taole, , , luc'hskeudenn.
Brezel diabarzh
Brezel diabarzh politikel
Ur brezel awenet gant abegoù politikel, daou du a vez o sevel en ur gevredigezh betek mont etrezek ar feulster (Brezel diabarzh Rusia 1917-1922, Brezel Spagn 1936-1939, Brezel Korea 1950-1953 da skouer).
Hersin-Coupigny
kantved
Brezel-bed kentañ: .
Lanseeg
Ur gumun eus Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor eo Lanseeg.
Ganymede (loarenn)
Torosennadur
War an holl c'horre eus al loarenn e kaver krateroù niverus. Stankder war an tachennoù teñval a ziskouez e voent furmet 4.000 milion bloaz'zo, evel uheldirioù al Loar. Ar rannvroiù sklaer a zo yaouankoc'h met n'eur ket sur petra eo o oad resis. Krateroù a c'holo al leinoù e kornioù-bro'zo met ganto ez int troc'het e rannvroioù arall. An dra-se a zamveneg eo kozh tre un darn, d'an nebeutañ, eus torosenadur Ganymede. Kavout a reer krateroù yaouank gant ejecta ivez. Er c'hontrol re al Loar ez eo plaen a-walc'h krateroù Ganymede. Se a zo en-abeg d'an natur skornek eus krestenenn Ganymede hag a c'hell red ha diverkañan torosenadurioù.
Fañch Broudig
Fañch Broudig, pe Fañch Broudic, ganet e 1946, a zo ur c'hazetenner, ur skrivagner hag ur produer skinwel ganet e 1946 e Bulien (e-barzh kumun Lannuon abaoe 1961).
Verb-stagañ mann
Verb-stagañ mann
Fañch Broudig
Blog
Evit c'hoari klask(N'eo ket gwall holloueziadurel):
Arabesque (barrez)
Daveennoù
Terminologia tańca klasycznego
Ezel
Pevar ezel o deus an dud hag al loened. Gerioù disheñvel a zo hervez ar gouennoù:
Milin
Doñvidigezh an energiezh
E deroù ar milved kentañ e voed krog da implijout nerzh an dour o tiruilhañ war ur rod ledan pe nerzh an avel o c'hwezhañ war eskell. Er Grennamzer e voe savet vilinoù-dour ha vilinoù-avel ken e veze gwelet e maezioù Europa a-bezh milinoù-dour war hogos pep stêr ha milinoù-avel war meur a lein. Testoù eus diorroadur ar boblañs hag he ezhommoù e-keñver an ed d'ober bara eo bet kement-se, ha kalz anezho, difiñv o gwifefre peurvuiañ, a vez gwelet hiziv c'hoazh. Er e voe klasket lakaat ar milinoù da broduiñ traoù all estreget ar bleud pe da gas dour uheloc'h, da lavaret eo ur mekanik riboul. Da gentañ e voe implijet nerzh ar milinoù-dour evit meskañ mat pilhoù ha dour evit produiñ toaz paper. Tamm-ha-tamm e voe implijet nerzh an dour evit al labouradegoù kentañ er gwiadoù, er vetalouriezh, er gilvizerezh hag er mengleuzioù evel an hini arc'hant ha plom e Poullaouen.
Mandril
Doareoù pennañ
Heverk eo ar par gant e erienoù askornek glas war e zremm. Fas ar barez n'eo ket ken livet. Disheñvel eo ar barez a-fet ment ivez kar n'eo nemet un drederenn eus ar par. Servijout a ra livioù flamm e zremm hag e benn a-dreñv (mouk-sklaer) d'ar par evit diskouez e statud dirak ar parezed.
Emzalc'h
En em vagañ a ra diwar frouezh, greun, vioù ha loened bihan.
1490
Diwar-benn bloavezh 1490 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Catherine Hermary-Vieille
Bevañ a ra e Virginia (SUA).
Gouel ar Rouaned
An Aviel
Daoust ma n’eo skrivet e nep lec’h en Aviel e vez graet rouaned anezho gant an hengoun hag e vije bet tri anezho. Hervez aviel Mazhev : "O vezañ aet en ti e kavjont ar bugel gant Mari e vamm hag, oc'h en em stouiñ d'an douar, ez azeuljont anezhañ ha goude bezañ digoret o zeñzorioù e kinnigjont profoù dezhañ : aour, ezañs ha mir". (Aviel Mazhev, II, 12).
141
894 Ab Urbe Condita = 141 goude J.-K.
Gouel ar Rouaned
Lid
Lidet e vez Gouel ar Rouaned d’ar 6 a viz Genver, pe neuze d’an eil Sul war-lerc’h Nedeleg (evit Iliz Frañs).
Jean-Paul Dubois
Awenet eo gant SUA dre m'en deus labouret eno evit ar gazetenn Le Nouvel Observateur.
Korfstummoù barrez
Emstummoù an treid
Lakaet e oa bet dre skrid pemp emstumm diazez an treid war al leur gant ar mestr-dañs Pierre Beauchamp e diwezh ar XVIIvet kantved, bet ouzhpennet oute daou emstumm all gant Serge Lifar pa oa anezhañ Mestr Ballet e Ballet Opera Broadel Pariz (Ballet de l'Opéra national de Paris) (1929–45, 1947–58), implijet dreist-holl hiziv evit ar c'horeografiezhennoù bet krouet gantañ nemetken.
Pempvet emstumm
thumb|left Evel evit ar c'hentañ emstumm met gant seul unan eus an treid stag ouzh bizied egile evit ma teu da vezañ kroaziet an divc'har muioc'h evit gant an trede emstumm. Bez' eus eus daou bempvet emstumm hervez an troad a laker dirak egile.
Kernev (disheñvelout)
arabat kemmeskañ gant Kernev-Veur (Kernow), e Breizh-Veur
François Philidor
Gant Legall de Kermeur e voe kelennet an echedoù dezhañ da vat: en ur ober tri bloaz e teuas an diskibl da vout kreñvoc'h evit e vestr. E 1745 e voe trec'h war Phillip Stamma. Chom a reas gwellañ c'hoarier echedoù ar bed e-pad degadoù a vloavezhioù. Roet en-deus e anv d'an "Difenn Philidor".
Timbroù an Douar-Nevez
E 1948 e vez aozet div vouezhiadeg a-zivout dazont an enez: ar c’hentañ a ro 45% eus ar mouezhioù a-du gant raktres ur Stad dizalc’h, 41 % evit dont da vezañ ur proviñs eus Kanada ha 18% evit derc’hel gant ar statud Dominion. An eil mouezhiadeg a ro avat ar muiañ-niver (52%) evit kemer perzh er c’hengevread kanadian. Dekvet proviñs Kanada eo adalek 1949 neuze, gant an anv ofisiel « Douar-Nevez ha Labrador » abaoe 2001.
thumb|right|150px|Wilfried Grenfell - 1941
Hulluch
Istor
.
1494
Diwar-benn bloavezh 1494 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ahmed Ben Bella
Ur brogarour aljerian eo bet, unan eus pennoù an Dispac'h Aljeria, politikour ha den a stad.
André Chéron
thumb
Mayenne (departamant)
Kumunioù
Ampoigné, Argenton, Athée, Azé, Ballots, Bazouges, Bierné, Beaumont-Pied-de-Bœuf, la Boissière, Bouchamps-lès-Craon, Bouère, Bourg Philippe, Brains-sur-les-Marches, La Chapelle-Craonnaise, Château-Gontier, Chatelain, Chemazé, Chérancé,Congrier, Cosmes, Cossé-le-Vivien, Coudray, Craon, Cuillé, Daon, Denazé, Fontaine-Couverte, Froid-Font, Fromentières, Gastines, Gennes-sur-Glaize, Grez-en-Bouère, Houssay, Laigné, Laubrières, Le Buret, Livré, Loigné-sur-Mayenne, [Longuefuye]], Marigné-Peuton, Mée, Méral, Mesnil, Niafles, Origné, Peuton, Pommerieux, Quelaines, Renazé, La Rouaudière, La Roë, Ruillé, Saint-Aignan-sur-Roë, Saint-Brice, Saint-Charles-la-Forêt, Saint-Denis-d'Anjou, Saint-Erblon, Saint-Fort, Saint-Gault, Saint-Germain-de-l'Homel, Saint-Laurent-des-Mortiers, Saint-Loup-du-Dorat, Saint-Martin-Villenglose, Saint-Martin-du-Limet, Saint-Michel-de-Feins, Saint-Michel-de-la-Roë, Saint-Poix, Saint-Quentin-les-Anges, Saint-Sulpice, La Selle-Craonnaise , Senonnes, Simplé, Varennes-Bourreau, Villiers-Charlemagne.
147
900 Ab Urbe Condita = 147 goude J.-K.
Kumuniezh kumunioù Menez Are
Kumuniezh kumunioù Menez Are a oa un etrekumuniezh e departamant Penn-ar-Bed, e Breizh. Ul lodenn eus Bro Kornôg Kreiz Breizh eo. War douar Park an Arvorig edo. D'ar 1 a viz Genver 2017 e oa deuet da vezañ Menez Are Kumuniezh, goude kendeuziñ gant Kumuniezh kumunioù ar Yeun Elez.
Hyperion (Titan)
Ar mojennoù
Gant e c'hoar Theia e c'hanas Helios, an Heol, Selene, al Loar, Eos, tarzh an deiz. Kement-se a zo bet kontet gant Hesiodos en e levr Theogonia.
Koulskoude, hervez Diodoros Sikilia, ne oa nemet un den ordinal deuet da vout roue an Atlanted dre zimeziñ gant e c'hoar Basileia, merc'h henañ Ouranos ha Gaia.
Neoarkean
An neoarc'heeg a zo unan eus marevezhioù douarouriel an eon arc'heeg. En em astenn a ra eus 2 800 milion a vloavezhioù 'zo da 2 500 milion a vloavezhioù 'zo. Termenet eo gant ar gronologiezh ha ne glok ket ouzh furmidigezhioù roc'hek spis.
Tourc'h (kumun)
Ur gumun eus Kernev (Bro-Gerne) e kanton Konk-Kerne eo Tourc'h. En departamant Penn-ar-Bed emañ e mervent Breizh. [tɔʁx] e vez distaget hec'h anv gant tud ar c'horn-bro ha neuze [tuʁx] gant ar re all a belloc'h. Annezidi Tourc'h a vez graet tud Tourc'h anezho pe raloc'h a-galz Tourc'hiz, maouezed ha gwazed anezho. Paotr Tourc'h ha plac'h Tourc'h a-hent-all a vez graet eus unan ac'hane.
Anv
Orin an anv
Lukian Kergoat
Obererezh war dachenn ar brezhoneg
Arbennigour war ar nevezc'heriañ hag an dermenoniezh eo bet ha skrivet en deus kalzik war an tachennoù-se. Savet en deus un dezenn diwar-benn ar c'hrennlavarioù brezhonek. O vezañ m'eo bet ezel oberiant hag a youl-vat eus al luskad evit sevel an deskadurezh brezhonek hag eus kelennadurezh ar brezhoneg en ur skol-veur-stad ivez en deus elfennet meur a wezh penaos e veize saviad ar brezhoneg hag a pezh a vez graet evit e tiorren. E-barzh ar pennad savet e 1998 evit enoriñ e vestr, Pêr Denez, e tispleg ar cheñchamant bras a zo bet e statud ar brezhoneg e-doug eil hantervezh ar c'hantved, pe eo deuet da vezañ ur yezh notennet mat gant ar Vrezhoned, ha pa vefe dilezet ganto, goude bezañ bet disprizet ha karezet. Koulskoude e pouez war emluskegezh ha dizunvaniezh an oberezhioù sevenet gant an dud hag an dilennidi. Tri seurt tud e wel e-touez ar re a eztaol o soñjoù war ar brezhoneg : ar vrezhonegerien gozh ha, dre vras, ne vezont a-du, an hanter-vrezhoneger, prest da reiñ harp d'an deskadurezh brezhonek, hag ar nevezvrezhonegerien, alies o chom er c'hêrioù, a glask implij ar yezh, mat pe fall, ha stourmerien anezho (pa n'eo ket emsaverien). Kavout a ra dezhañ eo bet kemmet obererezhioù stourmerien ar brezhoneg, pa ne vezont ket mui arouezek, met fetisoc'h. Pa dro an emsav yezhel davet an embregegezh (pragmategezh) e ya da sevel ereoù gant an dilennidi. Dre embregenn ar skol vrezhonek e ya ar brezhoneg en armerzh en-dro. Ur sapre digoll e-tal ar skarzhadenn en doe gouzañvet.
Trelaouenan
Trelaouenan a zo ur barrez eus Bro-Leon hag ur gumun eus kanton Kastell-Paol, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.
Gar
Kigennoù
Kreñv-tre eo kigennoù an divorzhed, pa rankont dougen ar c'horf. Etre an daoulin hag an daoudroad emañ kigennoù ar c'hofoù-gar ; pouezus int pa gerzher, pa lakaont ar gwad da redek en divhar a-bezh.
Emsavadeg ar Bonedoù ruz
Daou varead a vez digejet gant an istorourien : Tammoù reuz a savas er memes mare e kêrioù evel Dinan, Gwened hag e Roazhon muioc’h c’hoazh.
Thomas Wilson Barnes
Degasadennoù
3. Fb5 g6?!
Kumuniezh kumunioù Bro ar C'hab
Kumuniezh kumunioù bro ar C'hab - Beg ar Raz a zo un etrekumuniezh e departamant Penn-ar-Bed, e Breizh. Ul lodenn eus Bro Gerne eo. Krouet eo bet e 1993. Klotañ a ra gant Kanton Pontekroaz war-bouez Enez-Sun n'emañ en etrekumuniezh ebet.
Voltaire
Voltaire [volˈtɛʁ] a oa anv-pluenn François Marie Arouet [fʁɑ̃swa maʁi aʁuˈwe] (met ouzhpennet e veze le Jeune ouzh e gwir anv alies) a oa ganet d'an 21 a viz Du 1694 e Pariz (kêr-benn Bro-C'hall), hag eno e varvas d'an 30 a viz Mae 1778.
Buhez prevez
Catherine- Olympe du Noyer (lesanvet  Pimpette) a voe kentañ karantez Arouet yaouank. Bec'h en doe Voltaire gant he mamm, Anne-Marguerite du Noyer, e Den Haag.
Goude marv Emilie e vevas gant he nizez, an Itron Denis, merc'h e c'hoar.
Liran
Gouennañ
Ar c'holen liran zo 2 g a bouez ennañ hag e tigor e zaoulagad d'an oad a div sizhun. Gallout a ra gouennañ goude e c'hoañvezh kentañ.
Unyezhegezh
An unyezhegezh eo ar perzh a anavezer d'an den a zo dic'houest da gomz ouzhpenn ur yezh. Enebet e vez ouzh an divyezhegezh pe ouzh al liesyezhegezh peurvuiañ.
Divi Kervella
Disteroc'h e vije bet an embann brezhonek hep labour didrouz Divi Kervella.
Bertogne
Bertogne (e walloneg : Biertogne) a zo ur gumun eus Belgia e proviñs Luksembourg.
Pêr Denez
Ar stourmer a youl vat evit ar yezh hag ar vro
Amañ dindan, un diverrañ eus e stourm e-barzh kevredigezhioù sevenadurel Breizh.
Gouiziegezh
Niv. 52 p. 10; Niv. 54 p. 3; Niv. 55 p. 19; Niv. 56 p. 8; Niv. 57 p. 11; Niv. 62 p. 12; Niv. 64 p. 11; Niv. 67/68 p. 5; Niv. 75 p. 8) ' Mouezhiadegoù e Kembre (Niv. 49/50 p. 18)
Sarac'h (Pladenn)
Tud pedet
Kanerezed eus broioù liesseurt :
Gaztelugatxeko Doniene
thumb|Gaztelugatxeko Doniene thumb|Skalier da sevel gant an [[tornaod]] Un enezenn vihan dirak aod Bizkaia eo Gaztelugatxeko Doniene (San Juan de Gaztelugatxe e spagnoleg), e kumun Bermeo, en Euskal Herria. Staget eo ouzh an douar-bras gant ur pont ardaouel. War he lein ez eus ur peniti, savet da Sant Yann-Vadezour en Xvet kantved, daoust ma'z eus bet diskouezet gant an dizoloadennoù e oa darnoù bennak hag a sav d'an IXvet kantved. Gant an enez vihan amezek, Aketze, ez eo ur biotop gwarezet hag en em astenn eus kêr Bakio betek kap Machichako e pleg-mor Gwaskogn.
Evit mont da weladenniñ Gaztelugatxeko Doniene ez eus meur a barklec'h. Ar gwellañ mare da vont di eo an nevezamzer hag an diskaramzer, abalamour d'ar peoc'h a vez neuze, rak kalz tud a vez e-pad an hañv.
Libreville
Libreville eo kêr-benn ha kêr vrasañ Gabon. Emañ war ribl un aber en em daol e pleg-mor Ginea, hag ur porzh a bouez eo evit ezporzhiañ prenn eus ar vro.
Savet e voe kêr gant ar Frañsizien e 1843. Da neuze e oa ur porzh kenwerzh gant ur c’hreñvlec’h (Fort d’Aumale). Sklaved dieubet a voe kaset di, ha da-heul an dra-se e voe graet "Libreville" eus kêr e 1848. Porzh brasañ Afrika C'hall ar C'heheder e oa etre 1934 ha 1946.
Skoroù treuzkas
Ar rummennoù
Feur ar fun a gresk eus ar rummenn 1 d'ar rummenn 5. Pep parzh a c'ha d'ober organoù ar rouedad a ranko galloud ober gant an hevelep kas hag an hevelep destrizhoù. Da skouer, gant funioù rummenn 5 e ranker ober gant parzhioù testeniet a rummenn 5.
Rizhioù
Kevaraezañ a ra ar funioù kevahel d'ober gant tizhioù betek 10 Mbde (Mega bit dre eilenn)
Kennasker
Kennasket e vez ar funioù-se gant kennaskerioù BNC (British Naval Connector). Nemet un adeiladezh "bus" a c'hell bezañ arveret gant ar funioù-se (pep trobarzhell a zo kennasket an eil gant egile a-steud). Ur stouv difin a rank bezañ lakaet e pennoù an amred da herzel ouzh an arhentoù da hekleviñ en e varzh.
Cumbric
Skridoù
Lavaret e vez eo er yezh-se e voe savet oberennoù ar varzhed Taliesin hag Aneurin er kantved. Ne vije ket gwall zisheñvel diouzh an hengembraek nag ouzh an henvrezhoneg. Predeneg a vez lavaret a-wechoù eus ar genyezh pe ar skourr yezhoù-se.
Margay
Pignat a ra ar margay kalz gwelloc'h eget an oselot. Tra m'hemolc'h hemañ war an douar e c'hell ar margay tremen e holl vuhez er gwez. Unan eus an daou spesad Felidae eo zo gouest da ziskenn eus ur wezenn gant e benn war-du an traoñ.
Dulce et decorum est pro patria mori
Bannoù-treset
<!--
Use as a motto and inscription
The phrase can be found at the front entrance to the Arlington Memorial Amphitheater at the Arlington National Cemetery.
Jakez Iañ (Bro-Saoz)
James VI ha I (Seumas Stiùbhairt e gouezeleg Skos, James Charles Stuart e saozneg, Séamas Stiúbhart en iwerzhoneg ; Dùn Èideann, 19 a viz Even 1566 – Theobalds House, Chesthunt, Hertfordshire, 27 a viz Meurzh 1625) a voe roue Bro-Skos dindan an anv James VI (Seumas VI na h-Alba) adalek 1567 koulz ha roue Bro-Saoz hag Iwerzhon war-lerc'h Elesbed dindan an anv James I (Séamas I, Sasana agus Éire) adalek 1603 betek e varv da 58 vloaz e 1625.
Dimeziñ ha bugale
Dimezet e oa da Anna Danmark (1574-1619), ha seizh bugel o doe, tri anezho a vevas betek dibenn o c'hrennoad.
Yaou (planedenn)
Aergelc'h
Soñjal a reer ivez ez eus tri gwiskad koumoul en aergelc'h Yaou :
En tu-hont da se ez eus aridennadoù koumoulennoù a red a-hed lod ledennoù en tu enep d’ar pennavelioù. An avelioù a c’hell tizhout 600 km/e. Dont a rafe ar reizhiadoù avelioù-mañ eus gwrez diabarzh ar blanedenn. Diwar etrewered ar reizhiadoù-se e teu barroù-arnev ha strafuilhoù lec'hiel, evel an Tarch Ruz Meur, hag a zo ur vigelc'h stabil 12 000 km e ledander ha 25 000 km e hirder : gwelet oa bet dija gant Jean-Dominique Cassini tri c’hantved zo. Tarchoù bihanoc’h zo bet evezhiet ivez en XXvet kantved.
Loarennoù Yaou
Ambrouget eo Yaou gant 67 loarenn, 50 anezho o vezañ bet anvet. Ar peder vrasañ eo Ganymede, Kallisto, Io hag Europa ; al loarennoù galilean a vez graet anezho.
1922
Diwar-benn bloavezh 1922 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Herzieg-Liverieg
Herzieg-Liverieg  (Ercé-près-Liffré e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Liverieg e departamant Il-ha-Gwilen.
1481
Diwar-benn bloavezh 1481 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Régis Jauffret
Régis Jauffret zo ur skrivagner gall, ganet e Marselha d'ar 5 a viz Even 1955.
151
904 Ab Urbe Condita = 151 goude J.-K.
Ilin
Plegadur
Kigenn ar vrec'h eo a labour pa vez pleget an ilin goustadik. Pa vez ret fiñval buan ha gant nerzh e labour an teir c'higenn, gant skoazell re an arvrec'h hec'h-unan.
Gwazhiadurezh ha nervennoù
Dre wazhienn ar werzhid, gwazhienn an helmo ha gwazhienn ar vrec'h e tistro ar gwad d'ar galon.
Pavia
Pavìa zo ur gêr hag ur gumun en Italia, kêr-benn proviñs Pavia, e rannvro Lombardia, ha 71 159 a dud enni d'an 31/12/2021. Emañ war lez ar stêr Ticino, un tamm en hanternoz da gember ar Po, 35 km er c'hreisteiz da Vilano.
Battement (barrez)
Ur battement a c'hell bezañ kaset da-benn dirak (en avant pe à la quatrieme devant); a-gostez (à la seconde); pe a-dreñv (en arrière pe à la quatrieme derrière).
Jordania
Istor
En abeg d'e lec'hiadur kreiz e voe meur a berc'henn da diriad Jordania e-pad an Henamzer, pa voe lodennoù anezhañ en Iraq kozh dre impalaerezhioù Sumer, Akkad, Babilon, Asiria ha Mezopotamia. O tont eus ar c'hornôg ez astennas Henegipt ar Faraoned he c'halloud hag he sevenadur betek bro ar stêr Jordan, tra ma 'z erruas an Nabateaned, ur boblad kenwerzhourien gantreat a-orin eus su Ledenez Arabia, da staliañ kreiz o impalaeriezh e su Jordan a-vremañ. En diwezh e voe lonket Jordania e sevenadurioù Henc'hres, an Impalaeriezh roman ha Persia. Abaoe kreiz ar ez eo chomet Jordania e daouarn lies tierniezhoù arab hag islamek.
Ar marevezh bizantion
Ken abred hag ar e voe kristenien e Jordania, e Pella pergen, a voe ur repu evit ar re a zec'he a-zirak heskin Roma. E 324 e voe savet Kergustentin, kêr-benn Impalaeriezh roman ar Reter, gant Kustentin Iañ ; e 333 ez androas an impalaer ouzh ar gristeniezh. Kalz kêraozañ a voe e Jordania a-hed ar marevezh bizantion, kenderc'hal d'ober berzh a reas ar c'hêrioù pennañ, kreskiñ a reas ar boblañs. Tamm-ha-tamm e voe degemeret ar gristeniezh a-hed ar, ha krog e voed da sevel ilizoù ha chapelioù dre Jordania a-bezh — alies e voe preizhet ha dismantret azeuldioù roman da sevel ilizoù. A-hed ren an impalaer Justinian I e voe kristenaet Jordania, pa voe savet kalz pennilizoù dre ar vro.
Er c'hwec'hvet ha seizhvet kantvedoù ez eas Jordania war ziboblañ : un darreuziad bosenn a c'hoarvezas e 542, a lazhas an darn vuiañ eus ar boblañs, hag e 614 e voe aloubet ar vro gant ar Sasanided. Goude bezañ renet war Bersia hag Iraq abaoe deroù an trede kantved kent JK e chomas ar Sasanided e Jordania, Palestina ha Siria e-pad pemzek vloaz kent bezañ trec'het gant an impalaer bizantion Heraklius e 629.
Emsavadeg Veur an Arabed
A-c'houde Dispac'h an Durked Yaouank e 1908 ha kent tarzhadenn ar Brezel-bed kentañ e oa bet kemmet emzalc'h renerien an Impalaeriezh otoman : dilezet o devoa o folitikerezh liesek hag hollislamour, ha troet e oant war-du ar vroadelouriezh turk ha lik. Pa oant bet liesvroadek ha gouzañvus e krogjont da wallziforc'hañ etre o sujidi Turk hag ar re all ; an Arabed pergen a voe heskinet war an tachennoù politikel, sevenadurel ha yezhel. Strolladoù broadelour a savas en Arabia, en Iraq hag e Siria, hag en em vodañ a rejont dindan banniel hachemit an emired Abdallah ha Faisal, mibien da Husain Ibn Ali, anezhañ cherif hag emir Mekka, roue Hedjaz ha tad-you Hussein Iañ Jordania. Pa zivizas an Impalaeriezh otoman mont tre er Brezel-bed kentañ diouzh tu an Impalaeriezhioù Kreiz (Alamagn, Aostria-Hungaria ha Bulgaria) hag a-enep ar Stadoù kevredet e torras statud ofisiel an arabeg, e verzas ma vije kelennet arabeg er skolioù hag e vac'has broadelourien arab e Damask hag e Beirout. Ouzhpenn, gourdrouzet e voe an Arabed gant al Linenn Hedjaz dre ma teuas aesoc'h treuzkas soudarded turk betek kreiz ar bed arabek. Kompren a reas Hussein ben Ali e oa aze un digarez da zisammañ an tiriadoù arab diouzh yev an Otomaned ; p'en devoe fiziañs e pennadurezhioù ar rouantelezh-Unanet, o devoe embannet harpañ unaniezh an tiriadoù-se, e roas lañs da Emsavadeg Veur an Arabed a-enep an Otomaned, gant harp Bro-C'hall hag ar Rouantelezh-Unanet. Adpiaouet e voe Damask gant an Arabed e 1918, hag e dibenn ar Brezel-bed e voe Arabia, Jordania ha Siria ar su dindan o reolerezh.
Rouaned Jordania
D'ar e varvas ar roue Hussein Iañ Jordania ; e vab henañ Abdallah ben al-Hussein a bignas war an tron, ha dindan an anv Abdallah II Jordania emañ o kenderc'hel labour rouaned Jordania betek bremañ.
1960
Diwar-benn bloavezh 1960 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Hughes a'i Fab
Miret eo dihelloù ar gompagnunezh gant Levraoueg Vroadel Kembre.
Serora
Hiziv
Eus ar c'hiz kozh-se e chom tier anvet benoîteries e galleg. En hini Arbona e vez graet diskouezadegoù. Un 30 en holl zo bet renablet en Iparralde. Hini Hiriburu zo monumant istorel abaoe 1991 evel meur a hini all.
Paul Journoud
Mestrc'hoarier echedoù Bro-C'hall, embanner kazetennoù gouestlet d'an echedoù:
Gwilherm Iañ (Alamagn)
E yaouankiz
Evel eil mab, ha dezhañ nebeud a chañsoù da vout roue un deiz, ne voe ket skoliet ervat ar paotr yaouank.
Iparralde
Departamant
thumb|200px| Departamant gall ar [[Pyrénées-Atlantiques, hag Iparralde en glas. ]]
Pêr II (dug Breizh)
E vuhez
Kastizañ a reas evelato un torfed graet en amzer Frañsez kentañ. Ar priñs Jili a Vreizh, breur da Bêr ha da Frañsez, a oa bet toullbac'het en amzer Frañsez e-unan abalamour ma tiskoueze re ar garantez a zouge d'ar Saozon. Toullbac'hañ a oa trawalc'h d'an Dug Frañsez, met Jili en doa enebourion douet, dreist-holl Arzhur a Venez-Alban. Hemañ a gavas a-du gantañ gouarnour kastell An Hardouineg, e-lec'h m'edo kraouiet Jili. Ar priñs kaezh a voe taget eno gant bourevion paeet evit-se… Deuet da vezañ Dug nebeut goude, Pêr II a lakaas barn ar re gablus. Dibennet e voe ar gouarnour met Arzhur a Venez-Alban a c'hellas en em sachañ en ur vont d'ur gouent. Diwezhatoc'h e vezo anvet da Arc'heskob Bourdel gant Roue Bro-C'hall Loeiz an unnekvet !!!
Un dra 'zo evelato ne oa ket anavezet a-walc'h gant Pêr II. Krediñ a rae e oa a-walc'h dezhañ bezañ gouest da brouiñ e wirioù, met kuzulierion ar Roue a grede e c'helle ar Roue ober ar pezh a gare gant ma vije evit mad e rouantelezh. Kement-se a zo kement ha lavarout e c'heller ober an droug evit tizhout ur vad bennak. Mar galle ar Roue terriñ al lezenn evit kreskiñ e rouantelezh e c'hellje ivez, un devezh a vije, bresañ gwirioù Dug Breizh. En devezh-se, mar ne vije ket bet ar bobl a-bezh a-du gant an Dug, penaos e c'hellje an dugelezh mirout he frankiz ? A-benn tregont vloaz hepken war-lerc'h marv Pêr II e voe anavezet splann ar gwirionezioù-se war an dachenn-emgann. Da c'hortoz ar gwallzarvoudoù-se, amzer an Dug Pêr II a voe un amzer a beoc'h, a binvidigezh, a ouelioù, a santelezh war an tron.
E 1803 e vije bet digoret bez an Dug ha n'eo ket eskern eo a oa e-barzh hogen un jak ha ne ouzer ket ar perag a gement-se...
Hor Yezh
Levrioù embannet a-berzh kelaouenn Hor Yezh
Darn eus al levrioù embannet gant Hor Yezh :
Roll ar Pennoù Stad e 777
Reter-kreiz
[Rummad:Rolloù ar Pennoù Stad dre vloaz|Roll ar Pennoù Stad e 777]]
Anne-Marie Le Pourhiet
Kelennerez war ar gwir e Roazhon eo Anne-Marie Le Pourhiet, bet prezidantez Skol-Veur ar Gwir e Roazhon. E miz Kerzu 2000 he devoa aozet ur c'hendalc'h diwar-benn ar yezhoù-rannvro, e skol-veur ar gwir e Roazhon, ha pedet he mignon Jacques Toubon, bet ministr ar Justis, ha lakaet votiñ gantañ al lezenn Toubon war statud ar galleg. Lavaret e oa bet eno ne oa ket a lec'h d'ar yezhoù-se er Republik, met ne oant ket gwasket e mod ebet: komzet e oa bet neuze eus meizad an "tolérance constitutionnelle" en o c'heñver.
Diñs
Un diñs a zo un draezenn, dre-vras a vent vihan ha gant ur stumm kubek, evit tennañ un niver pe un arouez en un doare dargouezhek e-touez ur rumm kinnigoù.
Trede Emsav
Abalamour ma oa bet lod eus ar vroadelourien vreton o kenlabourat gant an Alamanted e voe gwelet fall kement stumm brogarouriezh a oa gant kalz an darn vrasañ eus an dud.
Landehen
Douaroniezh
Etre ar stêrioù Gouessan ha Truie en em gav Landehen
Ferdinand Cheval
Bez an didrouz hag an diskuizh difin
Ur wech echu gantañ sevel ar Palez peurvat ec'h embannas e felle dezhañ bezañ douaret el lec'h a oa bet savet gantañ, met dibosupl eo hervez lezenn, nemet m'eo devet ar c'horf. Ne veze ket devet korfoù a re varv d'ar mare-se e Frañs, neuze ec'h asantas bezañ douaret e bered ar gumun, ha divizout a reas ivez sevel ar bez a felle dezhañ kaout.
Incapacitants
Incapacitants (インキャパシタンツ) a zo ur strollad sonerezh bet krouet e 1981 gant Toshiji Mikawa ha Fumio Kosakai.
Luiz Inácio Lula da Silva
E yaouankiz
Pa oa seizh vloaz e tivizas e vamm, a oa o tesevel hec’h-unan-penn he seizh bugel, mont davet he gwaz. Ur wech erru er gêr vras e spurmantas e oa bet savet un tiegezh all gantañ, ha setu hi hec’h-unan-kaer o klask en em zibab. Goulenn a ra sikour digant he holl bugale, ha Lula bihan da guitaat ar skol da zek vloaz evit ober labourioù dister er straedoù (koarajer botoù, gwerzher kakaouetez).
Luís Inácio da Silva, prezidant ar republik
D’ar 27 a viz Here 2002 eo dilennet Lula da brezidant ar republik. Eñ eo kentañ prezidant ar republik eus an tu kleiz e Brazil. Evitañ da veuliñ an demokratelezh perzhiañ arnodet e Porto Alegre, ne zistro ket war strizhder budjed ar bloavezhioù a-raok, lakaet da dalvezout gant Henrique Cardoso, hag asantiñ a ra da reolennoù an FME.
Gant adlañs an armerzh o kreñvaat e Brazil e fin c’hwec’hmiziad kentañ 2004, gant kresk ar c’henderc’hadur greantel, digresk an dilabour ha 3,5 % a gresk diawelet a-benn 2004, e kresk brud vat Lula hag e ouarnamant. (58,1 % eus an dud a-du gant Lula).
Gary Gygax
E 1974 e krouas gant Dave Arneson ar c'hoari roll kentañ bet embanet ha lakaet e gwerzh: Kevioù hag Erevent.
Irurtzun
Irurtzun  zo ur gumun en Nafarroa, en Euskal Herria, e komark Sakana, e merindad Pamplona, e lodenn euskarek ar vro.
Emgann
Ar re a ve oc'h en em gannañ eo an emgannerien, pe ar gadourien, pe an argadourien. Brezelourien pe belourien a vez lavaret ivez. E penn an emgannerien en ur brezel emañ ar benngadourien, pe jeneraled.
Pennar Davies
Ur brogarour kembreat hag ur skrivagner kembraek a feiz kristen e oa William Thomas Pennar Davies, anavezet evel Pennar Davies (12 a viz Du 1911 - 29 a viz Kerzu 1996).
Tiern
Ur penndiern a veze graet eus ur priñs a oa tierned all dindanañ.
Johann Berger
Meurc'hoarier echedoù aostrian, lec'hiet-mat en tournamantoù etrebroadel, saver kudennoù echedoù a-zoare hag aozer studiadennoù. Brudet c'hoazh e chom e levr Theorie und Praxis der Endspiele (Leipzig, 1890) gouestlet d'an dibennoù-partiennoù.
Lanfeun
Gerdarzh
Lanfaen, 1257; Lanfain, 1428; Lanfains, 1516; Lenfeins, 1642; Lenfains, 1663; Lenffains, 1671; Lanfains, 1676; gallaoueg : Lanfin; brezhoneg : Lanfeun
- pe diwar latin fanum = templ
Lanwal
Lanwal (Langast er yezh ofisiel) a oa ur gumun eus Breizh, e kanton Mur en Aodoù-an-Arvor.
Victoire
Tud
Tud ordinal zo ivez:
Jean Taubenhaus
Mestrc'hoarier echedoù poloniat-gall, tapet gantañ an deirvet plas e tournamant Londrez (1886), dindan Joseph Henry Blackburne hag Amos Burn, tal ha tal gant Isidor Gunsberg. Bemdez e c'hoarie hag e c'helenne er "Café de la Régence" e Pariz (Bro-C'hall).
1439
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1439
An Tour-Tan
Staliet eo e Pabu, e-kichenik Gwengamp, hag embann a ra danvez relijiel kristen, barzhonegoù, istor, ...
An anv
An Tour-tan
1438
Diwar-benn bloavezh 1438 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Indri
Doareoù pennañ
Al lemureg brasañ eo an indri : 60 cm eo e gorf ha hir eo e izili. Du eo, gant tarchoù gwenn hag ul lost berr.
Meurzh (planedenn)
Ar rakger areo- a ra dave da Vars da skouer : areokroazier, areologiezh...
Doareennoù fizikel
Mars zo dezhi div loarenn, Phobos ha Deimos : bihan int o-div gant furmoù direoliek ; moarvat ec’h int asteroidoù bet trapet gant ar blanedenn.
An torosennadur
Evezhiet 'z eus bet ivez kaniennoù ledan ha don (ispisialamant Valles Marineris), ganet diwar aktivelezh tektonikel Meuzh. E 2005 ez eus bet evezhiet gant ar sontenn Mars Global Surveyor kemmoù war ar gorre ha na oa ket dioute en 2002, evel rigolennoù ha roudoù reier diruilhet a-hed ur run. Gallout a rafe ar cheñchamantoù-se dont diwar grenamantoù Meurzh. Sinoù zo, evel gouelezennoù hag aspadennoù aodoù ha stêrioù dour disec’het, hag a ziskouez ez eus bet kalz dour hag un aktivelezh hidrologel a-bouez war Veurzh. N’ouvezer ket petra eo deuet an dour-se da vezañ : gallout a rafe bezañ trapet en togennoù polel, e-barzh an douar ; moarvat ivez ez eo diaazehennet er spas rak tanav eo an atmosferenn ha kalz disteroc’h eo ar gravitadur eget hini an Douar.
Nekrofiliezh
An nekrofiliezh (diwar ar νεκρός nekros, "(korf-)marv" + φιλία philia, "karantez") a zo anv ur parafiliezh a ra dave da dud sachet ez-reizhel war-du korfoù-marv.
Roue Morvan Kumuniezh
Kumunioù
An etrekumuniezh a ya 21 gumun d'ober anezhi :
Koprofiliezh
Dañjerus e c'hell bezañ mont betek debriñ ar c'haoc'h, hag a vez graet gant lod a-wezhoù, ha pa vije kac'her ha debrer an hevelep den, abalamamour d'ar c'hleñvedoù degaset gant bakteria pe viruz.
Mts'k'rivi
Er yezhoniezh e vez implijet an termen mts'k'rivi pe steudad verb (diwar ar jorjieg მწკრივი "renkad, steudad"; saozneg: screeve) evit komz eus ur steudadoù ar verb e jorjieg.
Disheñvel eo ar steudadoù-se diouzh an amzerioù implijet gant ar yezhoù indezeuropek da skouer dre ma tenn pep steudad d'un amzer, d'un arvez ha d'un doare war un dro (saozneg: TAM, tense-aspect-mood).
Implijet e vez mts'k'rivi an amzer vremañ diskuliañ (saoz. present indicative) evit ober dave d'un darvoud oc'h en em diorren e-keit m'emeur o kaozeal, da lâret eo en amzer vremañ (d.s. "kanañ a ra", "o kanañ emañ") pe c'hoazh evit komz eus un darvoud pe un ober boas (d.s. "kanañ a ra"; "o kanañ e vez").
Meur a implij en deus mts'k'rivi an doare hetañ (soaz. optative):
Setu penaos ec'h a en-dro ar mts'k'rivi aoristel evit an darn vrasañ eus ar verboù e kaver d'an nebeutañ ur rakverb (saoz. preverb) (da-), ur wrizienn (c'er, "skrivañ") hag ul lostger (-e, -a, -es) mui ul lostger evit merkañ al liester evit ar c'hentañ hag an eil gour (-t):
Nürnberg
Istor
En istor an eo brudet Prosez Nürnberg ma oa bet barnet pennoù bras an Trede Reich gant ar Re Gevredet.
Ar Feiz dre ar Meiz
Ur c'hatekiz katolik evit gouroadidi eo Ar Feiz dre ar Meiz, savet gant Pêr Even, hag un dibab a-douez ar pennadoù a oa bet moulet e-kerz 30 vloaz er gelaouenn Imbourc'h, un dibab a zo bet graet gant ar skrivagner e-unan dre ma felle dezhañ ober eus e skridoù un oberenn unvan, ha da gentañ dre an urzh en deus roet dezho enni.
Caroline B. Cooney
levrioù-c'hoari Follow Your Heart Romance
Dek levr zo er stirad, tri anezho gant Caroline B. Cooney.
Renk Elo
Implijet e vez gant ar FIDE Kevre Bedel An Echedoù abaoe 1970.
Lemming an toundra
Rummatadur
thumb|left|250px|Tiriad lemming an toundra
1436
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1436
Mabinogi
An anv
Kentañ tro ma voe kavet ar ger a voe e 1795, e-barzh Cambrian Register William Owen Pughe: "The Mabinogion, or Juvenile Amusements, being Ancient Welsh Romances."
Danevelloù arzhurian
Gant Culhwch ac Olwen ha Breuddwyd Rhonabwy ez eus bet lakaet meur a lenneg da drelatiñ, abalamour d'an elfennoù "arzhurian" a zo enne.
Guest, Kervarker, Loth
Da vare ar Romantelezh hag an doug d'ar Geltelezh, en, pe vrizhkeltelezh, e voe graet un embannadur saoznek gant Charlotte Guest etre 1838 ha 1849. Tammoù a voe troet e galleg gant Kervarker, met gant Joseph Loth e voe graet an embannadur kentañ en e hed. Un droidigezh c'hallek all zo bet graet gant Pierre-Yves Lambert.
Onsila
An onsila (Leopardus tigrinus, Oncifelis tigrinus pe Felis tigrina) a zo anvet Tigrillo, Cunaguaro pe “kazh-tigr” ivez. Ur c'har tost d'ar margay ha d'an oselot eo ha bevañ a ra e koadegoù glavek kreiz ha Suamerika. Un aneval-noz eo. Hemolc'hiñ a ra krignerien hag evned dreist-holl. Etre 40 ha 50 cm e vuzuilh hag ul lost a 30-40 cm en deus. Tra m'eo un tamm brasoc'h eget ur c'hazh-ti ne bouez nemet 2-3 kg.
Seziz Leningrad
Lakaet e voe ar seziz war Leningrad gant an Alamaned hag ar Finlandiz e-pad an Eil brezel bed.
Galaksienn
Ur c'halaksienn, pe stergoumoulenn zo ur pezh mell tolpad stered ha danvez etresteredel dalc'het asambles gant dedennerezh ar gravitadur a c'hoari etre hec'h elfennoù.
Ar galaksioù troellennek barrennet (Hubble : SB)
Kar d'ar galaksieoù S eo ar re SB ; un tolpad stered hag aezhennoù etresteredel e stumm ur varrenn zo a bep tu d'ar galonenn. Adalek pep hini eus pennoù ar varrenn en em astenn brec'hioù ar c'halaksienn.
Rond de jambe
Meur a doare rond de jambe resis ez eus:
Paul Duhem
E vuhez
Gant e dud-kozh e voe desavet. Ar skol a guitaas d'an oad a 14 vloaz, hag e labouras evel mevel e meur a di-feurm. E-pad an Eil Brezel Bed e voe gloazet hag harluet, hag abalamour da se e vo kaset d'ur bredospital.
Aristofanes
Er skolioù
E-pad ar bloavezh skol 2019-2020, Ar Varc'heien ha Bodadeg ar Maouezed a oa bet dibabet diwar dem « An Deomkratelezh » evit ar c'hlasoù ragaozañ skiantel, e-kichen Diwar-benn an Demokratelezh en Amerika, gant Tocqueville, hag An Irienn a-enep Amerika, gant Philip Roth.
Pêr Even
Buhez
Adal 1959 e-barzh "Preder" ez embannas eta pennadoù ha studiadennoù diwar-benn prederouriezh, bredoniezh ha jedoniezh.
Roparz Hemon
Roparz Hemon zo gwelet evel skrivagner meur an, "an hini en deus graet ar muiañ evit ar brezhoneg en ugentved kantved" hervez Remont ar Porzh. Ali eo al lod vrasañ eus ar vurutellerion war al lennegezh vrezhonek evel Abeozen, Fañch Morvannou, Youenn Olier, Yann-Ber Piriou pe Lukian Raoul.
Skrivañ a reas e-doug muioc'h eget hanter-kant vloaz, adalek deroù ar bloavezhioù 1920 betek ar bloavezhioù 1970. Pleustriñ a reas kement doare skrid a zo en ur sevel oberennoù barzhoniel, c'hoariva, komz-plaen, skridvarnerezh, troidigezhioù... Ur gouizieg war ar brezhoneg hag ar yezhoù keltiek e voe ivez.
Gouestlañ a reas e vuhez a-bezh d'ar brezhoneg ha meur a ziskibl en deus bet.
Breiz Atao ha Gwalarn
Adalek 1925 e krogas da verañ ar gelaouenn Gwalarn savet e Pariz a-gevret gant Olier Mordrel, ur stagadenn lennegel da Breiz Atao da gentañ. E brezhoneg e veze skrivet hepken. Gwalarn a zeuas da vout ur gelaouenn emren distag diouzh Breiz Atao kentizh ha 1926. Adalek 1932 e krouas Kannadig Gwalarn, a oa poblekoc'h e zanvez eget hini Gwalarn a oa uhel ha lennegel-rik.
An eil Brezel-Bed
thumb|Roparz Hemon e-kerzh an eil Brezel-bed. Enrollet el lu gall e voe lakaet da servijout e kreizenn jubennourion an arme en Auxi-le-Château (Pas-de-Calais). Gloazet e voe e penn-kentañ ar brezel gant ur strinker-tan e Crécy-en-Ponthieu (Arondisamant Abbeville, er Somme), d'an 23 a viz Mae 1940. Prizoniad e teuas da vout d'ar 24 a viz Mae 1940 ha kaset da ospital Saint-Riquier (Somme). Toullbac'het e voe e kamp Alexisdorf hag en unan arall e-tal Berlin e-men e veze tolpet Brezhoned gant Alamaned a-benn o lakaat da labourat a-enep Bro-C'hall.
Peurunvan
D'an 8 a viz Gouhere 1941 e kemeras perzh en un emvod a-benn peurunvaniñ doare-skrivañ ar brezhoneg. Se a oa diwezh ul luskad kroget un nebeud bloavezhioù kentoc'h, gant ar re a veze graet "peurunvanerien" anezho. En emvod en em gavas tud hag a oa boazet d'ober gant doare-skrivañ Emgleo ar Skrivagnerien, savet e 1908 gant Frañsez Vallée, evel Frañsez Kervella, Yann-Vari Perrot, Pêr Bourdellez, Fañch Elies Abeozen ha tud hag a oa boazet d'ober gant doare-skrivañ hengounel eskopti Gwened evel Loeiz Herrieu, Roperzh ar Mason pe ar yezhour an tad Le Goff. Un emglev a voe kavet dindan anv ar skritur peurunvan ha kerkent ha diwezh ar bloavezh 1941 e voe aotreet ar skolioù d'ober un eurvezh brezhoneg bep sizhun, e-maez an eurvezhioù ret. Buan a-walc'h etre 1941 ha 1942 e voe graet gant ar skritur peurunvan-se gant an emsaverion.
Kelvinieg
Ardamezioù
Ar skoed a zo bet kizellet er maner Brimblin hag en iliz.
Roparz Hemon
Harlu en Iwerzhon
Kenderc'hel a reas da skrivañ e meur a stil (barzhoniezh, c'hoariva, romantoù, yezhadurioù, geriadurioù, arnodskridoù, levrioù evit ar re yaouank ha kement zo). Sevel a reas ar gelaouenn Ar Bed keltiek en harlu e miz Genver 1952 ha kenlabourat a reas gant ar gelaouenn Al Liamm (renet gant Ronan Huon) a zo ur meni heuliadenn da Gwalarn. Betek miz Kerzu 1970 e voe embannet Ar bed keltiek. Da gentañ, ar gelaouenn-se a oa bizskrivet gant Roparz Hemon e-unan e Dulenn, hogen war-lerc'h e kemeras Ivona Martin ar gefridi d'he bizskrivañ, hag e Brest e veze embannet. Alan Heussaff, dreist-holl, a skrive kalz e-barzh : hennezh a oa en harlu en Iwerzhon ivez, ha darempredoù stank en doa gant Roparz Hemon.