cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bronte
Istor
Ur gumuniezh Arbëresh zo e kêr, tud deuet eus Albania er, tec'het rak lanv an Durked, hag o deus miret o yezh, an arbërisht.
Robert ap Huw
War-dro 1615/16 ez eus anv anezhañ evel telennour. Mont a reas da delenniñ da lez Jakez Iañ, roue Bro-Saoz ha Bro-Skos.
Kensonenn dre entarzhañ
Merket e vez ar fed ma vez distaget ur gensonenn dre strakal hervez reolennoù treuzskrivañ al lizherenneg fonetikel etrebroadel dre stagañ ur c'hrogig ouzh an arouezenn a diskwel pe hini eo al lec'h distagañ pennañ, da skouer [ɓ].
Santez-Elen
Santez-Elen a zo ur gumun eus Breizh e kanton Pleuwigner e departamant ar Mor-Bihan.
Revrfouzherezh
Istor
Pleustret e veze ar revrfouzerezh e Sumer, er sevenadur Moche, e Henroma ha Henc'hres, e Japan, ha gant ar Gelted kozh marteze. Gallout a rae bezañ un doare hilastaliñ pe un doare de vestroniañ unan bennak, ur sklav da skouer.
Parmigiano Reggiano
Ar Parmigiano Reggiano DOP, a vez anvet parmezan e brezhoneg ivez (diwar an anv gallek parmesan), a zo ur fourmaj hengounel gant laezh saout reggiana, gant un toaz gwasket poazhet, produet dreist-holl e rannvro Emilia-Romagna. Abaoe 1996 ez eo gwarezet an anvadur Parmigiano Reggiano gant al label europat a-feson DOP (Denominazione di Origine Protetta).
Paol
Sent
Paol zo anv meur a sant. Gwelout Sant Paol.
Paol Tars
Paol Tars (pe Pol a Darsus), hervez e anv kristen, pe Saul hervez e anv kentañ, pe Sant Paol evel ma vez graet anezhañ gant ar gristenien, a zo unan eus kristenien illur ar kantved goude JK, ganet war-dro ar bloavezh 10 ha marvet war-dro 65 e Roma.
Beajoù Paol.
Beajiñ a reas Paol e-pad 30 vloaz hep termal na damantiñ d’e boan na d’e amzer, etre Azia-vihan ha Gres, Makedonia, Jeruzalem ha Roma. Kerzhet a rae evit prezegenniñ “ar c’heloù mat” (an holl a vo saveteet hag a yelo d’ar baradoz m’o devez ar feiz e Doue). Baleet en deus Paol tro 4 000 kilometrad a-dreuz Palestina hag he zrowardroioù.
Sodomiezh
thumb|300px|right|Deviñ sodomidi e 1482
Sodomiezh a vez graet e broioù zo eus oberoù korfel pe reizhel zo, difennet gant al lezenn.
Orin
E gwirionez n'eo ket splann ez eus kaoz eus sodomiezh, evel a gomprener ar ger bremañ, e-barzh ar Bibl. Hervez tud zo e vije un dave d'ur pec'hed all, chom hep reiñ bod d'ar veajourien, un dlead e kevredigezhioù ar Reter-Nesañ da neuze. War a seblant n'eus ket anv a heñvelrevelezh a-raok an IIvet kantved goude JK. Gant Tadoù an Iliz evel Origenes (185-253) ha Sant Ambroaz (340-397), n'eus kaoz nemet eus nac'h reiñ bod, hag int-i a oa enebourien touet da bec'hed ar c'hig.
Douryar voutin
An douryar voutin (liester : douryer boutin), pe yar-zour (liester : yer-dour), a zo un evn hag a vev el lec'hioù gleb. Gallinula chloropus eo e anv skiantel.
Sevenadur ar bobl
E-giz-se e c'heller renkañ an dañsoù breizhat, ar sonerezh breizhat ha sportoù hengounel Breizh evel ul lodenn eus sevenadur ar bobl e Breizh.
Francesca da Rimini
Dimeziñ ragaozet
Guido da Polenta a oa bet o vrezeliañ a-enep an tiegezh Malatesta. Pa voe arsavet ar brezel e c'hoantaas Guido kadarnaat ar peoc'h dre zimeziñ e verc'h Francesca da bennhêr Malatesta, Giovanni Malatesta e anv (ha Gianciotto e verranv), mab Malatesta da Verucchio, aotrou Rimini. Giovanni a oa paotr a galon, met kamm ha nammet. Gouzout a-walc'h a ouie Guido e vije nac'het ar Giovanni gant Francesca, neuze e voe graet an eured dre hanterouriezh breur Giovanni, ar paotr koant Paolo Malatesta.
Francesca ha Paolo a voe orgedet war-lerc'h lenn istor Lancelot ha Guinevere, hag a zeuas da vout serc'hed. Tapet e voent war an tomm gant Giovanni ha lazhet gantañ.
Der Blaue Reiter
Istor
E 1923 e voe savet Die Blaue Vier gant Kandinsky, Feininger, Klee hag Alexej von Jawlensky. E 1924 e tiskouezjont o oberennoù hag ec'h aozjont prezegennoù er Stadoù-Unanet.
Garan Sibiria
Anvet e voe Grvs leucogeranus (kentanv) da gentañ-penn (e 1773) gant al loenoniour ha louzawour alaman Peter Simon Pallas (1741-1811).
Franked
Ur yezh indezeuropek eus ar skourr germanek, ar frankeg, a veze komzet ganto. Da get ez eas e Galia, tra ma chomas bev dindan stumm ar yezhoù pe ar rannyezhoù komzet en Izelvroioù, e Flandrez hag en Alamagn.
Garlann
Tiegezhioù nobl kent 1790
Rascoët (Rozkoad ?); Baëssière (Ar Veuzit); Kerouchant; Koad ar Roc'h; Kermerc'hoù; Leinkelvez; Rogustou
Hechtel-Eksel
Hechtel-Eksel a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Limbourg.
François
Orin
François eo stumm gallek kozh ar ger français (gall). Deuet eo da vezañ un anv-badez dre an anv italianek Francesco diwar brud ar sant Francesco d'Assisi, lakaet da sant e 1228.
Nico
Ar bloavezhioù 1970
John Cale a broduas he div bladenn : Desertshore ha The End. Kempennet en un doare modern-tre eo ar pladennoù, hag ar c’homzoù a zo diwar-benn ar galloud, pe an diforc’h etre dizesper ha c’hoant. Harmoniom a sonas Nico warno. E 1974 ec’h enrollas he fladenn live kentañ (June, 1, 1974), gant Brian Eno, Kevin Ayers ha John Cale. Er memes bloavezh e kanas war bladenn Ayers anvet The Confessions of Dr. Dream and Other Stories. Er bloavezhioù 1970 e reas filmoù, sonadegoù hag e reas war-dro he mab. Tamm-ha-tamm e voe stag ouzh an heroin. Tud zo a lavar e oa drol hec’h emzalc’h abalamour d’an dramm (tost aotek e oa), met koulskoude e oa evel-se a-raok bezañ stag ouzh an dramm, marteze e oa kentoc’h sindrom Asperger a oa kaoz.
Garan gouzoug du
Annez
Bevañ a ra al labous e Tibet da gentañ-penn; goañviñ a ra e biz India ha kreisteiz Sina.
Komm, süßer Tod (film)
Synopsis
Rankout a ra Brenner adkregiñ gant e vuhez detektiv goude marv ur glañvdiourez anavezet en un ospital. Brenner gozh ne ra forzh, met e vignon yaouank hag ideeler Berti a fell dezhañ enklask. Nebeut war-lerc'h e c'hoarvez ur muntr all, lazhet eo bet ar wezh-mañ ur c'hlañvdiour.
1839
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1839
Mouezh (yezhoniezh)
Er yezhoniezh e vez implijet an termen mouezh (saoz.: voice pe voicing) war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus unan eus an tri ferzh pennañ hervez fonetik an distagañ implijet a-gevret gant an doare distagañ hag al lec'h distagañ evit renkañ ur sonenn.
Vivienne Westwood
Diskouezadeg
thumb|right|200px|Dlihad krouet gant Vivienne Westwood war ziskouez en un diskouezadeg e Sheffield E 2004 hag e 2005 e voe gouestlet un diskouezadeg dezhi e Victoria and Albert Museum (Londrez), ha goude-se e National Gallery Aostralia. En holl e voe diskouezet 145 pezh-dilhad disheñvel, eus an dilhad punk kentañ d'ar re nevez krouet ganti, ha levezonet ar c'hrouiñ anezho gant dilhad an XVIIIvet kantved.
Mike Kelley
E vuhez
Mike Kelley a voe ganet e Wayne (Michigan), ur bannlev eus Detroit, e 1954. E yaouankiz gasas eno ma oa bet diwanet strolladoù sonerien evel Iggy and The Stooges. Kemer a reas perzh er strollad sonerien Destroy All Monsters. E 1978 ez eas da Los Angeles ma heulias kentelioù er California Institute of the Arts hag e stagas gant meur a raktres (The Sublime, Monkey Island, Plato's cave ha Lincoln's Profile) ma'z implijas tresadennoù, livadurioù, delwennoù, skridoù hag ivez taolioù-kaer. Brudet e teuas da vezañ e diavaez Los Angeles er bloavezhioù 1980 gant e rummad staliaduriioù anvet Half-a-Man. Kemer a reas perzh ivez en Documenta 9. E 1992 e voe implijet oberennoù Kelley da sevel golo ar bladenn Dirty gant Sonic Youth. E 1993 e voe kinniget un diskouezadeg war holl e oberenn er Whitney Museum e New York. Abaoe 1982 e vez diskouezet e oberennoù er Metro Pictures e New York. Ezel eo bet eus Poetics gant John Miller ha Tony Oursler hag o doa studiet er California Institute of the Arts ivez. Ezel eo eus rann arzoù-kaer Art Center College of Design Pasadena.
Breda
168.398 a oa enni d'an 1 a viz Gouhere 2005.
An Tri Enorus hag ar Pemp Impalaer
Hervez an hengoun e vez graet an Tri Enorus hag ar pemp Impalaer eus renerien vojennel Sina e-pad ur marevezh zo padet mui pe vui etre -2850 ha -2205, betek deroù tierniezh Xia.
An Tri Enorus
Er Shangshu dazhuan (尚書大傳) hag er Baihu tongyi (白虎通義) eo kemmet o anvioù evel-henn : erlechiet eo Nüwa gant Suiren (燧人), anezhañ ijinour an tan. En Diwang shiji (帝王世&#32000) e teu Nüwa da vezañ an Impalaer Melen (黄帝), a lakaer da vezañ hendad an holl Sinaiz.
Ar Pemp Impalaer
Anavezet eo Yao ha Shun evel an Daou Impalaer ivez hag, a-gevret gant Yu (禹), bet diazezet gantañ tierniezh Xia, int bet lakaet da skouer diwezhatoc’h en Istor Sina gant ar goñfuzourien evit o doare da ren hag o buhezegezh direbech. Er Shangshu xu (尚書序) hag en Diwang shiji e lakaer ivez Shaohao (少昊) e-lec’h an Impalaer Melen.
Nœux-les-Mines
kantved
Brezel-bed kentañ: roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun e 1920 .
Tud
Nœux-les-Mines.
Skeulenn
Dre vras
<!--== Ar skeulenn, un archétype mélodique ==
Emsavadeg ar Sipaied
Gwir oa an dra-se. Da vihanañ, gwir oa evit ar pred. Ar Saozon, spontet da gentañ, a skoas kalet war ar Sipaied ha war o mignoned. Al lazhadegoù graet gant ar Saozon a voe ken kriz hag al lazhadegoù graet gant ar re all. Koulskoude, d'ar c'hentañ a viz Du 1858, en un embann anavezet dindan an anv a "Embann Allahabad", ar rouanez Viktoria, en ur derriñ galloud Kompagnunezh Indez ar Sav-Heol, a lavaras e vije doujet gwirioù, kustumoù ha relijionoù ar bobl, hag e vije didamallet ha pardonet an darn vrasañ eus an torfedoù graet gant an emsaverien.
Brasschaat
Brasschaat a zo ur gumun eus Flandrez Belgia, e proviñs Antwerpen.
Lezvamm
Al lezvamm eo gwreg an tad intañv, en ur gevredigezh ma ne oa ket a dorr-dimeziñ, pe an hini he deus kemeret lec'h ar vamm, hervez savboent ur bugel.
Sailly-Labourse
kantved
Brezel-bed kentañ : roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun e 1920.
Brelevenez (Mor-Bihan)
Ardamezioù
ouzh 2, en glazur e borched roman serret en argant;
Eil brezel-bed: ;
Marc'hadourezh
Ar varc'hadourezh hervez Marx
E teoriennoù armerzhel klasel, e levrioù Marx pergen, ur varc'hadourezh a zo un danvez pe ur servij lakaet e gwerzh war ar marc'had. Hervezo eo al labour (an "nerzh labour") oberennoù arz hag al loazoù naturel marc'hadourezhioù ivez. Klask a rae Marx degas un diskoulm evit termenañ talvoudegezh armerzhel ar marc'hadourezhioù dre ginnig teorienn talvoudegezh al labour. Kalz a brederourien armerzhel (ha ne oant ket marksouriezh|marksourien) o deus klasket seurt diskoulm (Adam Smith, David Ricardo en o zouez), rak n'eo ket kevatal an dalvoudegezh hag ar priz ken ur glaoustre eo d'armerzherien, koulz ar varksourien hag ar frankizourien evit o termenañ.
Lozinghem
kantved
Brezel-bed kentañ: roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun e 1920 .
Dean Barker
Dean Barker a zo ur merdeer eus Zeland-Nevez ganet an 13 a viz Ebrel 1972 e Takapuna. Skoliataet eo bet e Westlake Boys High School. Er bed a-bezh ez eo bet anavezet Dean dre e berzh en America's Cup gant Team New Zealand ha Emirates Team New Zealand.
Kontelezhioù Bro-Skos
Betek 1890
Douaroù e-dalc'h kontelezhioù zo a c'halle bezañ pell eus o c'hontelezh. Harzoù Cromartyshire n'int ket bet stabilaet a-raok 1685, daoust ma ne veze ket graet 'county' (kontelezh ) eus ur sheriffdom.
<!-- Le processus qui a fait que le patchwork des anciens mormaerdoms, sheriffdoms et stewarties est devenu un ensemble de comtés peut être relié à l'expansion puis à la concentration des sheriffdoms. Les plus anciens comtés traditionnels sont probablement ceux du sud-est comme le Haddingshire ou le Berwickshire dont les territoires ont été largement établis pendant le haut Moyen Âge. Pour certains des comtés du Nord, le processus continua durant le bas Moyen Âge et après. En Angleterre, le terme "shire" comme dans Northamptonshire, le comté associé à la ville de Northampton, est considéré comme un synonyme de "county". Mais cela n'est pas vrai en Écosse. Beaucoup de petits comtés, dont le Clackmannanshire et le Kinross-shire sont les seuls survivants, ont perduré jusqu'aux temps modernes. Les exemples sont légions. En descendant le rivière Forth par sa rive nord depuis le Clackmannanshire, on traverse les comtés ("shire") de Culross, Dunfermline, Kinghorn et Crail qui font tous partie du même comté : celui de Fife, dit traditionnel.
Au les comtés commencèrent à servir pour l'administration locale. En 1667, des "Commissioners of Supply" furent nommés dans chaque "shire" ou county pour collecter l'impôt sur la terre ou cens. Ces commissionnaires assurèrent d'autres fonctions dans le comté. En 1794, des "Lords-Lieutenants" furent nommés dans chaque comté et en 1797, des régiments pour former la milice du comté furent levés. En 1858, des forces de police ont été établies dans chaque comté d'après le Police (Scotland) Act de 1857. Pourtant les burghs furent largement en dehors de la juridiction des autorités du comté.
Anvioù-badez svedek
An arouez * zo lakaet goude an anvioù merc'hed.
Robert Morris
E vuhez
A-raok dont da vezañ livour e studias Robert Morris e skol-veur Kansas, e Kansas City Art Institute hag e Reed College. En oberennoù a savas er bloavezhioù 1950 e weler levezon arzourien an diheverzded varzhoniel, ha dreist-holl hini Jackson Pollock. E California e studias Morris labour sonaozerien evel La Monte Young ha John Cage.
Erik Marchand
Pladennoù
Productions artistiques :
Strollad fest-noz
Eric Marchand en deus c'hoariet e-barzh ar strolladoù-mañ:
Berry
Berry a zo
Vlissingen
Kuzul-kêr
E kuzul-kêr Vlissingen ez eus 29 dileuriad :
Frank Herbert
E labour skrivagner
Kregiñ a reas e vuhez romantour pa zeuas The Dragon in the Sea er-maez e 1955. Er romant-se e ra gant ul lestr-spluj eus ar 21 kantved evit ergerzhet ar yec'hed-spered hag ar follentez. Rakwelet e oa bet gantañ emgannoù bedel war uzañs ha produadur an eoul-maen. Berzh en deus graet e-touez ar skridvarnerien met ne voe ket gwerzhet kement.
C'hwec'h vloaz a enklaskoù hag a skrivañ a voe ezhomm evit kas Dune da benn vat. Padet en deus e embannadur e-giz romant-kazetenn kalz hiroc'h eget boas evit ar romantoù skiant-faltazi d'ar c'houlz-se. Embannet e voe e div lodenn diforc'h ("Dune World" (Bed Dune) ha "Prophet of Dune" (Profed Dune)) er gelaouenn Analog e 1963-1964 hag e 1965. Neuze e voe dinac'het gant un ugent embanner bennak a-raok bezañ degemeret en diwezh. Unan eus an embannerien en doa respontet dezhañ evel un diougan : "Bez' e c'hellfen bezañ oc'h ober brasañ fazi an dekved, met ..." kent dinac'h an dornskrid. En diwezh e voe roet un astenn 7 500 $ da Herbert gant Chilton, un ti-embann bihan eus Philadelphia, ha diouzhtu e reas berzh e-touez ar skridvarnourien. Gounezet e voe gantañ ar Priz Nebula evit ar Romant Gwellañ e 1965, ha rannañ a reas ar Priz Hugo e 1966 gant unan all. Bez' e voe Dune ar romant skiant-faltazi ekologel kentañ, ennañ ur bern dodennoù ledan liammet an eil re gant ar re all, ha savboentoù meur a dudenn, un doare ober a vo adkavet a-hed oberenn zarev Herbert.
Romantour leun-amzer
Mervel a reas diwar ur stankerezh gwad en e skevent d'an 11 a viz C'hwevrer 1986 e Madison, d'an oad a 65 bloaz pa oa o pareañ diouzh un oberatadenn war grign-bev e bankreas.
Queen (laz-seniñ)
Brian May
(19 a viz Gouere 1947) Gitarour pennañ ar strollad eo ha gouzout a ra ivez kanañ ha seniñ piano. Savet en deus e-unan (gant sikour e dad) e gitar anvet Red Special.
Don't stop me now
Freddie Mercury en deus savet ar ganaouenn a zo swing gant ul lusk leun a startijenn ha meulodius-tre. Mesket eo al luskoù, sioul eo an digoradur, hag a daol trumm e krog evit gwir ar ganaouenn. Muzuliet eo bet e un doare sutil perzh ar binvioù ambrougiñ ha hini al laz-kanañ ha krouet eo bet e-giz-se ur meskaj bourrus.
Sistr
Ar sistr (pe chistr) a zo un died alkoolek fardet gant chug avaloù goet. Avaloù dibabet ha gounezet a-ratozh a vez gwalc'het ha gwasket en ur waskell evit lakaat ar chug da vont er-maez. Lakaet e vez ar chug da c'hoiñ e-pad sizhunvezhioù e tonelloù graet gant koad derv. Ret e vez ouzhpennañ goell, naturel pe get.
Uheloc'h eo an derez alkool eget hini ar bier, met gant 5 derez, n'eo ket ken kreñv hag ar gwin. Melen pe melen-aour e vez al liv peurvuiañ. Ne c'heller ket ober sistr mat evel gwechall gant an avaloù gounezet evit an debriñ (an "avaloù kontell") pa n'eus ket tann a-walc'h dezho. Implijet e vez unan, div pe teir gouenn gozh pe nevesoc'h ha miliadoù anezho zo. Ar parkoù ma c'hounezer gwez-avaloù a zo avalennegoù.
Nilon
An nilon, pe niloñs, a zo ur wienn genvanaozel bet kenderc'het er Stadoù-Unanet e 1935 evit ar wezh kentañ. Unan eus ar polimeroù implijetañ eo an nilon.
Innis Choinnich
Istor
Anvet eo an enezenn war-lerc'h sant Coinneach (Kenneth e saozneg), a oa diskibl da sant Koulm, en devije savet ur manati en enezenn.
933
Diwar-benn bloavezh 933 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 933
Huang Xianfan
Huang Xianfan (sinaeg: 黄現璠/黄现璠, pinyin:Huáng Xiànfán), ganet d'an 13 a viz Du 1899 e Fusui (Sina) ha marvet d'an 18 a viz Genver 1982 e Guilin (Sina), a oa un istorour sinaat.
Kensonenn gweuz-dent
Er yezhoniezh e vez implijet an termen kensonenn gweuz-dent (saoz.: labiodental consonant) war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus ur gensonenn ganti ar gweuz traoñ hag an dent krec'h da lec'h distagañ pennañ.
Raktres:Gwrizienn ar rann lennegezh
Pennad-digeriñ ar rummad Lennegezh eo ar pennad-mañ.
Kad (sonerien)
Kadwaladyr, deuet da vezañ Kad evit o eil CD, a oa ur strollad krouet gant ar soner Konan Mevel (Skilda, Tri Yann, Kohann) hag e vreudeur (Gurvan Mevel (taboulinoù), Gwenael Mevel (fleütoù)) er bloavezhioù 1990. Levezonet e oa ar strollad gant ar strollad Gwendal ha gant ar jazz-rock. Ne oa kaner ebet er strollad, met prestet o doa Gilles Servat ha Gwenc'hlan ar Skouezeg o mouezh evit pladenn arc'hant kentañ ar strollad, "The last hero", gouestlet da vojenn Merzhin/Merlin, ur bladenn ma c'haller klevet gitar Dan Ar Braz ivez.
Unix
E-kerzh dibenn ar bloavezhioù 1970 ha derou ar bloavezhioù 1980, levezon Unix er metoù skolveuriek en deus graet dezhañ bezañ degemeret a-vras(dreist-holl ar varienn BSD, a zeu eus Skol-Veur Kalifornia, Berkeley) a-berzh plog embregerezhioù, Sun Microsystems eo an hini heverkañ anezho. Hiziv, pelloc'h eget ar reizhiadoù testeniekaet diouzh Unix, reizhiadoù korvoiñ "Unix-like" (Unix-heñvel) evel Linux ha BSD zo deuet da vezañ boutin-kenañ.
Alberz
Ken Unix ken al lavar programmiñ C a voe diorroet gant AT&T ha dasparzhet da ensavadurioù gouarnamant ha skolveuriek, pezh a reas dezho o daou bezañ douget war muioc'h a seurtoù familhoù ardivinkoù eget forzh pe reizhiad korvoiñ all. Da heul ez eas Unix da gevatal eus "reizhiadoù digor".
Tierniezhioù istor Sina
Kavet e vo amañ a-is un daolenn eus tierniezhioù istor Sina.
Yezhoù tchadek ar reter A
Isrannet e vez c'hoazh an is-skourr-mañ evel-hen:
Unix
Reoladoù
Un embregadeg evit reoliata ur reizhiad korvoiñ digor, loc'het e diwezh ar bloavezhioù 1980 hag anavezet bremañ dindan an anv POSIX, a bourchasas un diaz boutin evit an holl reizhiadoù korvoiñ ; an IEEE a savas POSIX tro-dro d'ar framm boutin en argemmoù kevezer pennañ eus ar reizhiad Unix, hag a embannas ar reolad POSIX kentañ e 1988. E deroù ar bloavezhioù 1990 un embregadeg distag hogen heñvel-kenañ a voe loc'het gant ur c'hengevread greantel, an intrudu COSE, a zeuas en diwezh da vezañ an Spizadur eeun UNIX meret gant The Open Group. Adalek 1998 the Open Group hag an IEEE a roas lañs da Strollad Austin, a-benn pourchas un termenadur boutin eus POSIX hag an Spizadur eeun UNIX.
Parzhioù
Ar reizhiad Unix a zo ouzh e ober lies parzh a vez peurvuiañ pakadet a-gevret. En ur enlakaat — ouzhpenn ar graoñell eus ar reizhiad korvoiñ — an endro diorren, al levraouegoù, an teulioù, hag ar c'hod-tarzh hezoug, hegemm evit an holl barzhioù-mañ, Unix a oa ur reizhiad meizantel emendalc'het. Kement-mañ a voe unan eus ar pennabegoù o deus graet dezhañ bezañ degemeret evel ur benveg kelenn ha deskiñ a-bouez ha bezañ bet ul levezon ken kreñv.
Skog
Ober eus ar jubenner urzhiadoù ur programm boutin eus al live implijer, gant urzhiadoù ouzhpenn pourvezet evel programmoù distag, a voe un nevezadenn all eus Multics brudet gant Unix. Ar Shell Unix a implije ar memes lavar evit urzhiadoù etregwezhiat hag evit skriptoù (skriptoù shell — ne oa ket a lavar kontrollañ an dleadoù distag evel ar JCL gant IBM). Gant ma oa eus ar shell hag an urzhiadoù RK "ur programm all, tra ken", e c'halle an implijer dibab (pe zoken skrivañ) e shell dezhañ. Urzhiadoù nevez a c'halled ouzhpennañ hep kemmañ ar shell e-unan. Ereadur nevezadus al linenn-urzhiañ Unix evit krouiñ chadennoù argerzhoù produer-bevezer (sanioù-stlenn) a reas d'ur paradigm programmañ galloudus (kedroudennadoù) bezañ hegerz a-vras. Meur a jubenner urzhiadoù dre linenn urzhiañ krouet war-lerc'h a zo bet awenet gant ar shell Unix.
Ur bennaenn ziazez eeunadus eus Unix a oa bezañ lakaet e pleustr an destenn ASCII evit tost an holl furmadoù restroù. Ne oa ket a aozer "binarel" en aozadennoù orinel eus Unix — ar reizhiad a-bezh a veze kefluniet en ur implijout skriptoù urzhiadoù shell mod-testenn. An anver boutin er reizhiad E/D a oa an okted — neket evel ar reizhiadoù restroù "dre enrolladenn". Bezañ kreizennet war an destenn evit enkorfañ tost pep tra en deus graet d'ar sanioù Unix bezañ talvoudus-tre, ha broudet en deus da ziorren ostilhoù simpl hag hollek a c'hellfed kenstrollañ aes evit kas da benn trevelloù ad hoc luzietoc'h. Bezañ degemeret an destenn hag an okted en deus lakaet ar reizhiad e-tailh da vezañ kresket ha douget muioc'h eget reizhiadoù all. Gant red an amzer, an arloadoù diazezet war an destenn o deus graet berzh ivez e tachennoù evel al lavaroù moullañ (PostScript), hag e gwelead an arloadoù eus Protokoloù ar Genrouedad, da sk. Telnet, FTP, SSH, SMTP, HTTP hag SIP.
Unix a bourchasas ar protokol rouedad TCP/IP war urzhiataerioù marc'hadmat a-walc'h, pezh a vroudas da gevreañ ardivinkoù ar bed-holl betek berzh marzhus ar Genrouedad. Talvezout a reas da ziazez evit hel lakaat e pleustr war meur a savenn all. (Gant se ivez e voe lakaet anat frailhoù surentez niverus en enkorfadurioù rouedad.)
Gant red an amzer, diorrerien pennañ eus Unix (hag ar programmoù a ya en-dro warnañ) o deus savet un teskad a reoladoù sevenadurel evit diorren meziantoù, ha deuet eo ar reoladoù-se da gemer kement a bouez hag a levezon ha teknologiezh Unix e-unan ; kement-mañ eur boas d'ober ar brederouriezh Unix anezhi.
Draen 2038
Gant Unix e vez stoket variennoù eur ar reizhiad evel an niver a eilennoù tremenet abaoe hanternoz d'ar 1añ a viz Genver 1970 (ar "c'houlz Unix") e variennoù eus ar seurt	, termenet ent istorel evel "anterin 32-bit sinet". D'an 19 a viz Genver 2038, an eur red a winto eus ur zero heuliet gant 31 unan da un unan heuliet gant 31 zero, pezh a adderaouo an eur d'ar bloavezh 1901 pe 1970, diouzh an enkorfadur, dre ma eilpenno ar bit sin. O vezañ ma implij meur a arload roudennadoù eus levraouegoù ar RK evit jediñ an deiziad, skog kement-mañ a c'hellfe anadiñ kalz abretoc'h eget 2038 ; da skouer e c'hellfe ur prest war gampi 30 bloavezh-pad bezañ jedet direizh adalek ar bloavezh 2008.
Reizhiadoù korvoiñ frank Unix-heñvel
E 1983, Richard Stallman a gemennas ar raktres GNU, ur striv youlek evit krouiñ ur reizhiad meziantoù frank Unix-heñvel ; "frank" e doare kement hini a resev ur skouerenn anezhañ a vije frankiz gantañ d'e implijout, studiañ, kemmañ, hag ingalañ pelloc'h. Pal GNU a voe sevenet e 1992. E raktres diorren ur graoñell, GNU Hurd, ne oa ket disoc'h gant ur graoñell oberiant, met ur graoñell kenglotus Linux e anv a voe embannet evel meziant frank e 1992 hervez an Aotre Foran Hollek GNU. An daou a-gevret a vez graet aliesig "Linux" anezho, daoust ma ra ar Free Software Foundation ha dasparzhadennoù Linux, evel Debian GNU/Linux, gant an anv kevredet GNU/Linux.
Merañ ar merk
"Unix" a oa an doare-skrivañ orinel, met ledet a-walc'h e chom implij ar stumm "UNIX" o vezañ ma oa, gouez da Dennis Ritchie p'en doa distaget ar brezegenn Unix orinel d'an trede Kendalc'h ar Reizhiadoù Korvoiñ eus an Association for Computing Machinery stadunanat, « en em gavet ganeomp ur skriverez nevez ha troff a oa o paouez bezañ ijinet ha sordet e oamp dre ma c'hallemp produiñ pennlizherennoù bihan. » . Kalz eus diaraogerien ha kempredidi ar reizhiad korvoiñ na implije ken nemet pennlizherennoù, da heul kalz a dud a skrivas an anv gant pennlizherennoù gant ar boazet ma oant.
Urzhiadoù Unix boutin
Urzhiadoù Unix implijet a-vras a zo en o zouez :
C'hoarezed Brontë
Anne Brontë
N'eo ket ken anavet Anne (1820-1849) hag he div c'hoar, ne oa ket ken barrek hag int, a zo bet lavaret. Koulskoude ez eus deuet daou romant a zindan he fluenn, ha meuleudi zo bet kanet dezho abalamour d'an nerzh buhezegezhel ha d'ar wirionded zo enne:
Snaaskerke
Snaaskerke en izelvroeg, Snoaskerke e flandrezeg kornôgel, a zo ur gêriadenn vihan eus Flandrez Belgia e rannvro Westhoek hag e proviñs Kornôg-Flandrez, war lez ar ganol Plassendale-Nieuwpoort. Abaoe 1977 eo ur rann eus kumun Gistel.
Pará (stad)
Ur stad vras eo, an eil brasañ e Brazil war-lerc'h Amazonas, ha ken bras hag Angola pe Mali. Treuzet eo gant ar c'heheder. Enni emañ genoù ar stêr Amazon.
Sakreadenn
Ur sakreadenn pe ul le-douet, pe ur mallozh, zo ur ger, pe un droienn enni meur a c'her, gros peurvuiañ, a vez implijet da reiñ nerzh d'ar pezh a lavarer, da ziskouez fromoù pe santadurioù kreñv, da verkañ an estlamm. Ur rumm arbennik a estlammadelloù eo ar sakreadennoù.
Ar c'horf
Anv a vez a-wechoù eus lodennoù « mezhus » ar c'horf. Ret eo lavarout ne vezont ket dispaket e brezhoneg kement hag e yezhoù all, hag alies ne vez kaoz nemet eus revr. Memes tra evit an traoù kuzh a vez graet gant ar c'horf : ma vez kaoz eus kaoc'h aes a-walc'h ne glever ker anv eus staot na foutr (na sper) e brezhoneg.
Sakreal ha sakreoù
Pere eo an anvioù all a implijer evit sakreadenn?
Gerioù zo ne vezont implijet nemet evel liester.
Rhun Hir ap Maelgwn
Rhun Hir ap Maelgwn, pe Rhun ap Maelgwn Gwynedd, (492? - 582?), a oa mab da Vaelgwn Gwynedd ha roue Gwynedd adalek 547 betek e varv.
Garmenig Ihuellou
He buhez
Kelenn a ra brezhoneg e Sant Brieg e-lec'h m'emañ o chom. Graet deus he studioù er skolaj-lise teknikel Albert de Mun e Pariz 7. Eus ar 4re klas betek ar c'hlas termen eo bet Garmenig Ihueloù en ur skol evit stummañ kelennerezed war an arzoù-dilhad. Kelennet he deus dreist-holl an danvezioù hollek : galleg, istor, geografiezh, treserezh. Bet he deus un nebeud diplomoù, en o zouez, ur vestroniezh war ar brezhoneg e Roazhon. Kelenn a rae Garmenig an arzoù-kaer e skol Diwan Sant-Brieg ha brezhoneg e Lise Renan Sant-Brieg.
Bet eo bet ezel eus kalz a gevredigezhioù evel : Bleimor, Kendalc'h, KEAV ( Kamp etrekeltiek ar Vrezhonegerien), Al Leur Nevez, Ar Falz. Re-all gant ur gelaouenn hag emvodoù e-pad ar bloaz : KAVY (Kevredigezh ar vrezhonegerien yaouank) savet gant Erwan Evenou ha Ti-Yaouankiz savet gant Gwennole ar Menn.
Linne Chluaidh
An inizi er Firth of Clyde
Un 40 enezenn zo, ha didud an darn vuiañ. Ar re vrasañ zo bigi-treizhañ o vonedonea etrezo hag an douar-bras. Setu int thumb|right|250px|Ar [[PS Waverley|Waverley off Arran.]]
Gwengad
Gwengad a zo ur gumun eus Bro C'hlazig e Kanton Kemper-1, e departamant Penn-ar-Bed, e kornôg Breizh.
Reizhiad korvoiñ
Renkadur ar reizhiadoù korvoiñ
Meur a rizh renkadurioù a vez arveret.
Vogalenn digor a-raok plaen
Unan eus ar vogalennoù a gentañ renk eo ar vogalenn digor a-raok plaen treuzskrivet [a] hervez reolennoù al lizherenneg fonetikel etrebroadel, ganti an niverenn dave 304. Kavet e vez vogalennoù digor plaen en darn vrasañ eus ar yezhoù komzet dre ar bed. Implijet e vez an arouezenn <a> evit ar yezhoù enne ur vogalenn blaen digor nemeti, met peurliesañ e degouezhioù evel-hen emañ tostoc'h ar vogalenn-se d'ar vogalenn kreizennet [ä] evit ouzh ar vogalenn a-raok [a].
Ofis ar Brezhoneg
Istor
thumb|200px|Un anv-lec'h reizhet war ur banell-hent e Rostrenenn. Gant berzh ar skolioù Diwan ha, diwezhatoc'h, krouidigezh ar c'hlasoù divyezhek publik kentañ e oa deuet ar goulenn sokial evit reiñ plas d'ar brezhoneg er vuhez foran da vezañ kreñvoc'h-kreñvañ. E-kreiz ar bloavezhioù 80 e rene al luskad Stourm ar Brezhoneg stourmoù dalc'hus evit goulenn ma vefe ofisielaet ar brezhoneg. Dekmiliadoù a banelloù-hent a oa bet gwallaozet pe livet gant Stourm ar Brezhoneg dindan un nebeud bloavezhioù.
Ofis ar Brezhoneg, ur benveg emren
D'ar C'hentañ a viz Mae 1999 e voe pedet gant rannvro Breizh un 80 emsaver kar-o-yezh bennak d'en em vodañ e ti-kêr Karaez evit krouiñ ar gevredigezh Ofis ar Brezhoneg. Lena Louarn a voe dilennet da brezidantez ar benveg. Loc'het eus Roazhon e penn-kentañ, divizet e voe lakaat sez an Ofis e Karaez diouzhtu. Olier ar Mogn a zeuas da vezañ rener ar benveg nevez e Roazhon ha Fulup Jakez a yeas da eilrener, e Karaez. E miz Gwengolo 1999 e voe digoret burevioù an Ofis e Karaez gant Fulup Jakez d'an 8 bis straed Félix Faure, ma oa staliet kevredigezh an Erer Kozh a-raok. Da-heul e voe digoret kreizennoù all an Ofis evit gellout labourat ar muiañ posupl gant an dud war an dachenn, e Naoned da gentañ ha, goude, e Plañvour er Mor-Bihan hag e Kawan en Aodoù-an-Arvor.
Aozadur
Betek 2006 eo bet Olier ar Mogn rener an Ofis ha Fulup Jakez eilrener gant un aozadur diazezet war pemp servij. E 2006 eo bet adaozet mont en-dro diabarzh ar framm en dro da daou bol, ur Pol Yezh bodet ennañ ar servijoù treiñ, termenadurezh ha glad yezh, gant Olier ar Mogn er penn anezhañ hag ur pol Studi ha Diorren, bodet ennañ servij an Arsellva hag an Ajañs Diorren, kadoriet gant Visant Roue. Deuet eo Fulup Jakez da vezañ rener hag Olier ar Mogn zo aet da Rener skiantel.
Yezhoù tchadek ar c'hornôg B
Un isskourr eus yezhoù tchadek ar reter eo yezhoù tchadek ar c'hornôg B, ennañ 29 yezh komzet e Nigeria:
Kemennadur
Ar ger latin communicare a veze implijet gant ar Romaned p'o-doa savet ur sistem evit kas lizhiri war hentoù an impalaeriezh a-bezh. Komprenet o-doa e tlee ar galloud bezañ ar muiañ ditouret hag ar gwellañ dastumer anaouedegezhioù.
Sant-Pêr-Raez
Ardamezioù
"En aour, e groaz en sabel, eilet ouzh konk 1 gant daou alc'hwez en sabel lamellet, hag ouzh konk 4 gant ur groaz pavek divouedet en gul"
Jakez
Stummoù brezhonek all
Ral e seblant bezañ evel anv-badez gwir, peuvuiañ ne vez nemet troidigezh an anv galleg Jacques, evel gant ar skrivagnerien Jakez Riou pe Jakez Kerrien, pe gant sonerien e Breizh.
Raganv damresisaat
Er yezhoniezh e vez implijet an termen raganv damresisaat (saoz: indefinite pronoun) evit komz eus ur raganv implijet evit ober dave d'un dra, d'un den amresis.
Vikram Chandra
E familh
Chandra a zo ganet e New Delhi e 1961. E vamm (Kamna Chandra) he deus skrivet meur a film hindi (en o zouez Prem Rog  ha 1942: A Love Story) ha pezhioù-c’hoari ivez. Unan eus e c’hoarezed, Tanuja Chandra, a zo sevenerez filmoù, ha meur a film he deus sevenet, en o zouez Sur ha Sangharsh. Anupama Chopra, ur c’hoar all dezhañ, a zo burutellerez sinema ha skrivañ a ra evit NDTV.
Zwijnaarde
Monumantoù ha traoù heverk
left|thumb|160px|An iliz katolik
Vancouver
''Diwar-benn kêr Vancouver eo ar pennad-mañ. Evit an enezenn, sellit ouzh Enez Vancouver'' Vancouver zo ur gêr vras e kornôg Kanada, war aod ar Meurvor Habask.
Skingomz
An implijoù kentañ
An arload heverk kentañ gant ar pellskriverezh hep fun eo ar diogel meurvor. E penn-kentañ an kantved, ar mordreizherioù a vez aveet gant teknik ar skinbellskriverezh.
E miz here 1922 embregerezh gall ar skingomz tredan a zo roet an aotre dezhi da gas da benn, d'ul live arnodek, skignañ abadennoù skingomz pemdeziek.
An eil brezel bed
E pad an eil brezel bed, labourvaoù ar vellerien a barfet un implij nevez : Ar radar diorret gant an Alamaned, ar Saozon hag an Amerikaned, n'en deus ket bet amzer da gemenn un argad nij e koulz : hini Pearl Harbor.
Ar skingomzer hiniennel (transistor)
Ar skingomzer kentañ gant transistor er bloavezhioù 1960, a vo anvet « transistor » gant an dud buan-tre, a ro tu da selaou ar skingomz e pep lec'h, war al lec'h vakañsiñ, er straed, war an aod, er "surboum", n'eo ket mui ar skingomz un ardivink evit an tiegezh met unan hiniennel.
Les Contes de ma Mère l'Oye
Talbenn
Kentañ meneg eus Ma Mère l'Oye a gaver e 1660 en ur gelaouenn sizhuniek anvet La Muse Historique dindan pluenn Jean Loret. Gant Perrault eo e vo brudet ar vaouez kaezh.
Orin
N'en deus ket ijinet ar c'hontadennoù, met gwisket en deus en un doare lennegel koñchennoù a veze kontet d'ar vugale en e amzer gant mitizhien ha magerezed diwar ar maez. Eveltañ e reas Anatol ar Braz pa dapas brud gant La Légende de la Mort, al levr savet diwar gontadennoù brezhonek klevet gantañ.
Bataved
War ribloù aber ar Roen e oant o vevañ kent an aloubadeg roman. Meneget e voe ar Vataved gant Julius Caesar en e skridoù Commentarii de Bello Gallico, evel ur bobl a oa o vevañ war un enezenn etre div vrec'h eus ar stêr Roen, ar Waal hag ar Roen Izelañ/Roen Kozh. Ar roudoù zo bet kavet da-heul furchadegoù henoniourien a ziskouez e vezent o chom e keriadennoù bihan, enno etre 6 ha 12 ti, hag e vevent diwar al labour-douar hag ar sevel chatal, war douaroù strujus-mat. Eskern kezeg zo bet kavet e bezioù ha diwar-se e soñjer e oant tud troet-kenañ gant ar marc'hegezh. War ribl kleiz ar stêr Waal (el lec'h m'emañ Nijmegen bremañ) e oa bet savet ur gêr gant ar Romaned, anvet Oppidum Batavorum. E-pad ur pennad e voent o'n em gannañ en armeoù Roma, evel marc'heien dreist-holl. Er bloavezh 69 en em savjont a-enep yev an Impalaeriezh, renet gant Gaius Julius Civilis, lesanvet Claudius Civilis, met flastret e voent goude-se dindan ren an impalaer Vespasian. Taget e voent ivez diwezhatoc'h gant ar Franked, war-dro ar bloavezh 300, hag en em veskañ a rejont ganto.
Bae Ceredigion
Istor
Betek an e oa buhezek porzhioù Bae Ceredigion. Listri a yae eus Porthmadog da Amerika, a-dreuz ar Meurvor Atlantel, ha da zouar-bras Europa. Aberteifi a oa ur porzh pouezusoc'h eget Kerdiz, ur poent zo bet.
France 3
Luganoù all
A bep seurt luganoù zo bet ijinet gant brezhonegerien,n a-hed ar bloavezhioù, evit enoriñ lec'h ar brezhoneg er chadenn.
Mouchig-Dall
Mouchig-Dall a zo un abadenn skinwel e brezhoneg evit ar vugale skignet war France 3 abaoe 2003. Kinniget eo gant Goulwena an Henaff ha Riwal. Skignet eo bet an abadenn ziwezhañ d'an, war-lerc'h diviz Frañs 3 Breizh lakaat un termen da grouadur abadennoù-nevez deus an heuliad.
Porzh-Loeiz
Ardamezioù
"en glazur, e eor en arc'hant, heuliet ouzh kab gant teir flourdilizenn en aour treustellet"
Jemmapes (departamant)
Ar Jemmapes a oa anv un departamant gall e Belgia etre 1795 ha 1814. Dont a ra an anv eus Jemmapes, ur gêriadenn ma voe un emgann etre ar C'hallaoued hag an Aostrianed e 1792 tost da gêr Mons, a oa bet lakaet da bennlec'h dezhañ.
Otiz Heuglin
Otiz Heuglin (Neotis heuglinii) a zo un evn hirc'harek hag a vev e reter Afrika.
Dafydd Iwan
Buhez
Abaoe en deus kanet Lazhadeg Tiananmen (1989), brezel Koweit (1990), met a-dra-sur eo Yma o Hyd ("Amañ atav") e bennoberenn, bet skrivet e 1981 ha troet d'un eil kan broadel.
Maelgwn Gwynedd
Istor
Hervez Gweltaz en doa kemeret ar galloud war-lerc'h lazhañ e eontr. Penediñ en doa graet neuze, prometet mont da vanac'h, met ne zalc'has ket d'e c'her. Gwashañ zo, lazhañ a reas e wreg hag e niz, Owain Ddantgwyn, evit dimeziñ da intañvez hemañ.
Luksembourg (bro)
Dugelezh Veur Luksembourg (e luksembourgeg: Groussherzogtum Lëtzebuerg, e galleg: Grand-Duché de Luxembourg, en alamaneg: Großherzogtum Luxemburg) zo ur vro vihan en Europa ar C'hornôg, etre Belgia, Alamagn ha Bro-C'hall. Nebeutoc'h eget un hanter vilion a dud a zo o chom enni, evit bout ur gorread a 2 600 km² dezhi.
Maelgwn Gwynedd
Mojennoù diwar e benn
Kalzik a vojennoù zo diwar-benn Maelgwn, ha n'eo ket sur e vijent diazezet war an istor.
Kalz a vojennoù all zo c'hoazh, darn o tiskouez pegen fin hag ampart e oa, darn all pegen drouk.
Luksembourg (bro)
Douaroniezh
Teir stêr a verk an harz etre Luksembourg ha bro-Alamagn, ar Mozel, ar Sauer hag an Our. Ar stêrioù pennañ arall a zo an Alzette, an Attert, ar Clerve, hag ar Wiltz.
Yezhoù Luksembourg
Nep hini a zomnin e pep tachenn. Al luksembourgeg a reer gantañ er vuhez bemdeziek met dre skrid e implijer kentoc'h ar galleg han an alamaneg. Ar galleg a zo yezh ar melestradur hag an alamaneg yezh darn vrasañ ar mediaoù hag an iliz.
Kornigell gupennek
Boued
En em vagañ a ra dreist-holl diwar amprevaned ha divellkeineged bihan all.
Diogenes Laertios
Diogenes Laertios (Διογένης Λαέρτιος / Diogenês Laertios e gregach, latinekaet e Diogenes Laertius), a oa ur barzh, skrivagner, buhezskridour, ha prederour hellazat. Kontet eo gant lod da vezañ bet genidik eus kêr Laertios e Kilikia, en Azia Vihanañ, e deroù an, gant lod all da vezañ a orin roman eus tiegezh al Laertii.
Kreizenn Komunour Maoour
Pa oa bet krouet Strollad Komunour India (Marksour-Leninour) e 1969 dre unvaniñ meur a aozadur maoour e tibabas un aozadur menel er-maez, lesanvet Dakshin Desh (e hindeg: "Bro ar Su", kv. Sina; "Bro an Norzh") diouzh anv ar gelaouenn embannadet gantañ abaoe 1966. Sevel a rae ar gelaouenn-se a-enep krenn da adwelouriezh Strollad Komunour India (Marksour), o sevel a-du gant diapc'h al labourerezh-douar da heul linenn bolitikel ar vaoouriezh hag en em stagañ a reas outañ darn eus izili ar sindikadoù.
Goude meur a vloavezh bet kaset da-benn ar storum dre armoù gante avat ne deuas ket o strivoù da netra e Jangal Mahal hag e 1976 e oa bet kavet gwell ledanaat o zachenn stourm ha stagañ a rejont da stourm ivez e reter Bihar, dindan beli ur c'huzul bet savet a-ratozh evit kenurzhiañ an oberoù Bengal-Bihar.
Timbroù Bergedorf
left|thumb|180px|Timbr Bergedorf – 1861
Emañ kêr Bergedorf e hanternoz Alamagn, nepell eus Hamburg gwechall hag unan eus karterioù ar gêr-se eo bremañ.
Makoto Noguchi
Noguchi Makoto zo ur brezhoneger japanat ganet e Yawata e su ar Japan. Kuitaet en deus e vro dam d'ar saotradur a rene eno : "Em c'hêr, 80% eus ar vugale a zo klañv gant an drouk-skevent abalamour d'an aer lous. Re a ziorreadur a lazh an dud". Deuet eo da Vreizh e 1970 evit studiañ ar galleg e skol-veur Breizh-Uhel e Roazhon. Gober a ra anaoudegezh gant studerien ar gevrenn geltiek eno, ha deskiñ brezhoneg. Implijet eo da levraoueger er rann geltiek, ar pezh a lak anezhañ da vestroniañ ar yezh buan a-walc'h. Klokaat a ra e zeskadurezh eus ar yezh komzet o labourat war ar maez e Breizh Izel e-pad ar vakañsoù skol-veur : " Daremprediñ ar beizanted oa ur redi din. Ma vijen chomet er rann geltiek, e vijen bet troc'het eus ar bobl hag em bije komzet ur brezhoneg re uhel".
Kabarett
Istor en Alamagn
Pa zeuas ar strollad nazi er gouarnamant e 1933, e voe krog da flastrañ ar seurt burutellerezh-mañ. Start e voe evit ar c'habarett en Alamagn. E 1935 e voe toullbac'het Werner Finck ha kaset d'ur c'hamp-bac'h; e fin ar bloaz en em lazhas Kurt Tucholsky; ha tec'hout a reas an holl gabarettourien alamanek tost da vat da Suis, Bro-C'hall, Skandinavia, pe ar Stadoù Unanet.
Istor en Aostria
Betek 1938 e reas an arz-mañ, liammet kreñv gant yuzevien Vienna, berzh bras, a-drugarez da boblañs ar gêr, en o zouez bourc'hizien frankizour.
Adsavet e voe kabarett Aostria goude an Eil Brezel Bed hag an naziegezh a-drugarez ma oa deuet en-dro meur a gabarettour a oa tec'het kuit, evel Karl Farkas e 1946, Hermann Leopoldi e 1947, Gerhard Bronner e 1948, Armin Berg e 1949 ha Georg Kreisler e 1955. Berg a Farkas a sikouras ar c'habarett Simpl d'ober berzh adarre adalek 1949, Bronner ha Kreisler a savas e 1955 gant Helmut Qualtinger an „Namenloses Ensemble“ ha Leopoldi a droas dre an holl vroioù alamanek.
Hititeg
Dazlennadur
Abalamour da se e teuas ar yezh da vezañ anavezet evel an hititeg, memes ma ne veze ket anvet e-giz-se gant he c'homzerien.
Strigiformes
Kerentiadoù
Daou gerentiad a zo ennañ :
Olivier Thomas
Olivier Thomas a zo ur c'hoarier mell-droad ganet ar 6 a viz Here 1974 e Saint-Denis. Difenner eo hiziv an deiz e skipailh mell-droad Naoned.
Hiroshima
Kentañ bombezadeg atomek ar bed
Ar vombezenn, goloet a sinadurioù hag a gunujennoù evit ar Japaned a oa armet e-doug ar nijadenn ha taolet da 8e 15, war-dro 9000 metr a-us kêr. Da 8e 16 munut 2 eilenn (eur lec'hel), goude 43 eilenn, e tarzhas ar vombezenn da 600 metr a-us d'al leur, dreist a-zioc'h ospital Shima (34.39482°N, 132.45483°W), e-kreiz ar gêr, e gevred ar Pont Aioi a oa al lec'h bizet gant ar c'harr-nij abalamour ma oa aes da anavout gant e stumm e « T ».
Nicolas Goussé
Nicolas Goussé a zo ganet an 2 a viz Genver 1976 e Thouars, c'hoarier mell-droad a-vicher eo. Tager eo e skipailh mell-droad Naoned.
Sant-Jili-ar-C'hoad
Sant-Jili-ar-C'hoad a zo ur gumun eus Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor, e Treger. A-raok 2015 e oa e kanton Pontrev, bremañ emañ e kanton Plouha.
Anv
Dre ma oa Sant-Jili trev eus Pañvrid-ar-Beskont, e oa anvet ivez "Sant-Jili-ar-Beskont" a-raok an Dispac'h gall.
782
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 782
Babilonia
Babilonia a oa ur Stad e su Mezopotamia, e Irak modern, a oa dindani tachennoù Sumer hag Akkad. Gallout a reer kavout ar c'hentañ meneg eus kêr Babilon en un dablezenn eus ren Sargon Akkad, bloaziadet eus an kantved kent J.-K..
Istor
Da vare ar prantad "nevezsumerian", pe prantad Ur-III, e oa deuet Babilonia da vezañ un dachenn annezet stank gant an Amorited divroet eus kornôg an Eufratez o doa graet o annez e norzh Sumer. An Amorited a oa anezho ur bobl semitek all, a oa sellet outañ da gentañ evel maesaerien gantreat hag hep sevenadur gant Akkadiz.
Prantad kozh Babilon
War-dro 2000 kent J.-K., da-heul drouziwezh tierniezh "Ur-III" faezhet gant an Elamited, Amorrited kornôg an Eufratez a lakas o c'hrabanoù war Vezopotamia, e lec'h ma savjont rouantelezhioù bihan. E-doug a c'hentañ kantved eus ar pezh a anver "Prantad an Amorited", ar geoded-Stad c'halloudusañ e oa Isin, daoust ma teuas Shamshi-Adad I tost da unvaniñ ar broioù ar muiañ en norzh. Unan eus an tierniezhioù amoritat-se a oa diazezet e keoded-Stad Babilon, a deufe a-benn en diwezh da gemer e greñv war ar re all ha da ziazezañ ar c'hentañ impalaeriezh babilonat, e-pad ar pezh zo anvet Prantad kozh Babilon.
Zoumayeg
Ur yezh tchadek eus skourr ar yezhoù masek eo ar zoumayeg (zumaya) komzet gant un nebeudig tud e Kameroun.
Priñselezh Katalonia
Un darn eus ar Broioù Katalan eo Katalonia.
Naturegezh
Istor
Gant an douaroniour gall Élisée Reclus, en eil rann an, e oa bet roet lañs d’ar mennozh-se. Met er broioù alamaneger (Alamagn, Aostria, Suis) eo e reas berzh dreist-holl, hag ivez e Skandinavia hag en Izelvroioù...
Yann IV (dug Breizh)
Yann IV, bet ganet e 1339 ha marvet d’an 9 a viz Du 1399 e Naoned, a oa dug Breizh er. Mab e oa da Yann Moñforzh (1294-1345) ha da Janed Flandrez (1295-1374) ("Janed ar Flamm" a veze graet anezhi ivez goude he zaol-kaer d'an 10 a viz Mezheven 1342, en Henbont). Anvet e voe da zug e 1364 ha ren a reas betek e varv e 1399. Ouzhpenn-se e e oa kont Richmond, e Bro-Saoz, ha kont Montfort-l'Amaury (1345-1399) e Bro-C'hall. "Yann V" a vez graet anezhañ gant lod istorourien, dre ma veze graet "Yann IV" eus e dad.
Kanol Suez
Pouezus-bras eo ar ganol evit ekonomiezh ar vro, hag an trede andon teulenn (arc'hant estren) eo evit Egipt.
Sinalun
En desped d'ar pezh a greder alies-kaer e bed ar C'huzh-heol, n'eus ket keallunioù eus an holl sinalunioù, nebeutoc'h c'hoazh hieroglifoù.
Rummatadur ar sinalunioù : Peurt doare lunioù zo ?
Meur a seurt lun zo, en o zouez nebeut-nebeut a dreslunioù, un niver bihan a geallunioù (eeun pe kenaozet) hag an darn vrasañ a-bell, anezho kenaozadoù anvet keal-fonalunioù. Dre ma ne implij ar skritur sinaek nemet un niver bihan a geallunioù n'eo ket mat ober skritur keallunek anezhañ...
Telenn geltiek
An telennoù keltiek hengounel :
Sant-Kleve
Sant-Kleve a zo ur gumun eus Breizh e Treger, e departamant Aodoù-an-Arvor, e Treger. Betek 2015 e oa e kanton Pontrev (4 km alese), abaoe eo bet diskaret ar c'hanton emañ e kanton Bear.
Malawi
Unan eus broioù pobletañ Afrika eo. Diazezet eo hec'h armerzh war al labour-douar dreist-holl, gant gounezerezh hag ezporzhierezh ar butun.
Carlos
Carlos zo un anv-badez portugalek ha spagnolek, a glot gant Charlez e brezhoneg.
781
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 781
Ti
Ul loch a reer eus un annez savet gant danvezioù skañvoc'h (brankoù, pileroù prenn).
Jermen Auxerre
Istor
Dont a reas da vout kristen, hag anvet e voe da ziagon gant an eskob Amator. Eskobet e voe e 418, war-lerc'h marv Amator, rak dibabet e oa bet gant an eskob kozh en desped dezhañ hervez ar vojenn. Stourm a reas ouzh ar belagiegezh gant e geneil Hilarius, arc'heskob Arle. Klevout a reas e oa en Enez Vreizh un den anvet Agricola, mab d'un eskob, hag a oa krog da vrudañ an disivoud er vro. Ur sened-eskibien a voe bodet e Troyes ha dibabet e voe kas Jermen ha Loup Troyes da Vreizh da enebiñ ouzh ar belagiz, da virout na zirannje Iliz Breizh diouzh hini Roma ha na zistaolje kelennadurezh Sant Aogustin diwar-benn grasoù Doue.
E vez
E-lec'h ma voe beziet e voe savet abati Saint-Germain gant ar rouanez Klotilda, gwreg ar roue frank Klovis. Pa voe kavet e gorf divrein bloavezhioù war-lerc'h e voe miret en iliz abatiel. Distrujet e voe gant an Hugunoded e 1567.
Feiz ha Breiz
Eil Feiz ha Breiz (1899-1944)
Gant Yann-Vari Perrot e voe degemeret doare-skrivañ emglev 1907 (emglev Sant-Brieg, gant Frañsez Vallée hag Émile Ernault), pa ne oa doare-skrivañ unvan ebet gant ar pennadoù embannet e Feiz ha Breiz er bloavezhioù kentañ. Istor ar vro, ar relijion, ar stourm a-enep ar vezventi pe an hini a-enep "ar skolioù dizoue"… a oa danvez ar pennadoù. Un ton brogarour a-walc’h a voe kemeret gant ar pennadoù-se dindan renerezh an aotrou Perrot, en doa displeget e soñjoù e 1907 en ur pennad anvet "Va gouenn, va yez, va bro". Etre miz Eost 1914 ha miz Gouere 1919 e voe paouezet da embann Feiz ha Breiz, dre ma oa Yann-Vari Perrot war an talbenn, evel « kravazher ». Alies e veze savet tresadenn golo ar gazetenn gant Xavier Haas. E-pad an Eil brezel-bed e teuas anv ar gelaouenn Feiz ha Breiz da vezañ staget ouzh ar vroadelouriezh vreizhek prest da genlabourat gant an Alamaned, pa asantas Yann-Vari Perrot mont e-barzh ar c'h-Comité consultatif de Bretagne. Abalamour da se, ha d’e enepkomunouriezh, e voe lazhet Perrot d’an 12 a viz Kerzu 1943. Goude e varv e voe kemeret stur ar gelaouenn gant Laorañs Bleunven, person Gwitalmeze, e-pad ur pennadig amzer. An niverenn diwezhañ a zeuas er-maez a voe hini miz Meurzh 1944.
Pomper
Dont a ra ar ar ger "pomper" eus ar benveg a veze implijet gant ar bomperien er penn kentañ evit lazhañ an tan, da lavaret eo ur pomp dre zorn.
Loup Troyes
Lupus (e latin), pe Loup (e galleg hag e brezhoneg), pe Leu (e galleg), ganet war-dro 383 ha marvet war-dro 478, a oa eskob Troyes e Galia ar Vvet kantved. Mont a reas da Enez Vreizh da brezeg gant e geneil eskob Jermen Auxerre. Ur sant eo, a vez lidet d'an 29 a viz Gouhere.
Plûned
Douaroniezh
Kumunioù amezek : Tonkedeg, Kawan, Prad, Bear, Louergad, Tregrom, Ar C'houerc'had.
Ardameziou
En aour e dreustellan en sabel, ur palouer en glazur balirant, ur gebrenn en argant balirant er c'hreiz-holl. Ar sabel evit Kerimel, ar c'hlazur evit Bezerae (?), an argant evit Koad-Eon ; kefridi war Ardamezioù an Dielloù, 23 Mezheven 1969.
Alberto Giustolisi
Partiennoù
6. Fe2 d6
9. Mxd4 Fd7
10. Fe3 Mc5
14. e5 Ce8
19. Dxf5 Md4
William Cranch Bond
Steredoniour amatour
E 1806, pa oa 17 bloaz e welas William Cranch Bond ur fallaenn war an heol. D'ur steredoniour amatour ez eas neuze ha pa savas-en e di gentañ e treuzfurmas e solier d'ur gweledva.
Renk (stêr)
Inizi ar Renk
Annezet eo inizi an Renk gant laboused-mor ha laboused-douar. Bez ez eus teir enezenn war tiriad kumun Sant-Yowan-an-Havreg :
Stankell ha skluzioù
Fardellañ a ra stankell Rofemel, e Gwenroc'h e-kichen Kaon, 7 milion m3 a zour.
Anvioù-badez brezhonek
An anvioù a orin keltiek
Peurvuiañ int anvioù brezhonek o tont eus anvioù sent vrezhon: Tangi, Maloù ... A-wechoù e c'hallont bezañ anvioù iwerzhonek, evel Ronan, Brendan. Ar re-se eo ar re a vez roet stankoc'h bremañ, hervez un doug nevez d'ar geltelezh pe d'ar gwrizioù istorel breizhek.