cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Timbroù Oldenburg
Timbroù zo bet embannet en Dugelezh-Veur etre 1852 ha 1862, o skeudennaouiñ an holl anezho da ardamezioù ar vro. Rummadoù 1852 ha 1858 zo moulet e du war tammoù paper a liv, ar c’hontrol eo evit a sell rummad 1860 (skeudenn e liv war wenn). Simploc’h eo skeudenn ar rummad 1862, a ginnig an ardamezioù e-kreiz ur vigelc'h, moulet war baper diblaen. Timbroù fazius a c’heller kavout : OLDEIBURG e-lec’h OLDENBURG da skouer. 19 timbr zo bet lakaet e gwerzh gant ar Postoù.
Offrethun
Offrethun a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Lizherenneg ar brezhoneg
Lizherenneg ar brezhoneg he deus kemmet meur a wech en istor, hervez ar c'heriadurourien hag ar yezhadurourien.
Yann Tiersen
Yann Tiersen, bet ganet e Brest d'an 23 a viz Even 1970, a zo ur sonaozour ha kaner breizhat.
E vuhez
Ez yaouank e tiskoueze Yann Tiersen bezañ troet gant ar sonerezh muioc'h eget gant ar skol. Tremen a reas e vugaleaj e Roazhon e-lec'h ma teskas seniñ violoñs ha piano, hag ivez ren ul laz-seniñ. Eus ur stummadur klasel e troas war-zu ar rock pa oa gour. E-pad ar bloavezhioù 80 ez eas e meur a strollad disheñvel troet war ar rock, e Roazhon. Da c'houde e krogas da skrivañ pezhioù sonerezh evit ar c'hoariva pe evit filmoù berr.
250px|left Mont a raio maez ur bladenn all ar bloavezh-se, Tout est calme, un albom muioc'h rock ennañ.
250px|right
Joe Biden
War ar renk e oa evit an dilennadegoù prezidant e caucus 1988 ha 2008, ha deuet eo da vezañ besprezidant ar Stadoù-Unanet pa oa bet dilennet Barack Obama da brezidant d'an 8 a viz Du 2008. D'ar 6 a viz Du 2012 e oa bet addilennet da vesprezidant da heul Barack Obama. Danvez prezidant eo bet a-enep Donald Trump e dilennadegoù miz Du 2020. D'ar 7 a viz Du eo bet embannet gant an ajañs Associated Press, ha war he lec'h ar mediaioù bras stadunanat, e oa trec'h war Donald Trump. Kamala Harris eo e vesprezidantez. D'an 20 a viz Genver 2021 eo bet lakaet en e garg evel 46vet Prezidant Stadoù-Unanet Amerika. E miz Ebrel 2021, Biden a embanne e vefe echuet tennañ an holl soudarded stadunanat diouzh Afghanistan e miz Gwengolo 2021.
Gadus
Gadus zo ur genad e rummatadur ar pesked.
Niver peurvat
Un dra iskis
Pa vez rannet pep hini eus ar c'hevatalderioù amañ a-us dre an niver peurvat a glot ganto e tizoloer ur perzh eus kevrennoù egiptat 'zo :
131
884 Ab Urbe Condita = 0131 goude ganedigezh J.-K.
Skritur kannadek
Renket e vez al lizherennoù diazez hervez tri rumm pennañ: swara (vogalennoù), vyanjana (kensonenn) ha yogavaaha (hantervogalennoù pe hantergensonennoù).
Kensonennoù strukturet
Staon - ಕ (ka), ಖ (kha), ಗ (ga), ಘ (gha), ಙ (nga)
Tro-gil - ಟ (tta), ಠ (ttha), ಡ (dd), ಢ (ddha), ಣ (nna)
Pawnieg
Div rannyezh ez eus:
Nadège Noisette
Brezhoneg a lak en he zaolennoù, ha diskouezet he deus anezho e Roazhon hag e Ti ar Vro e Kemper. En sell emañ da skeudennaouiñ levrioù brezhonek, ha ganti eo bet graet golo Teod ar balafenned.
Michel Vaillant
Istor an embann
Krouet e oa an dudenn Michel Vaillant gant Jean Graton d'ar 7 a viz C'hwevrer 1957. Pemp istor berr a oa embannet er gelaouenn velgiat Tintin. Dirak o brud vat e oa divizet e tresfe hag e skrivfe Jean Graton un albom a-bezh, a voe embannet e Tintin e 1959.
133
886 Ab Urbe Condita = 133 goude J.-K.
Yezhoù bodek
Un isskourr eus ar yezhoù tibetek eo ar yezhoù bodek, komzet e Boutan.
Nereüs
E anv
E gregach e oa Νηρεύς, Nêreús, eus ar ger νέειν, néein, « neuial ».
Asdrubal
E broioù arall
ハスドルバル Asdrúbal (desambiguação)
Foned
Ar sevenadur zo a-gevrenn an tad hag aotreet e vez al lieswregiezh hag an torr-dimeziñ. An interamantoù (ha deizioù-ha-bloaz an Anaon) zo e-touez an darvourdoù sevenadurel pouezusañ anezhañ, gant an obererezhioù kañv ma vez sonet tumperezh ha ma vez dañset alies e-pad meur a zevezh. Soñjal a ra ar Foned ez eus ul lodenn eus an den a varv hag ul lodenn all a adkemer korf.
Maldivez
An inizi Maldivez (Dhivehi e diveheg), ent-ofisiel Republik Maldivez (Dhivehi Raajjeyge Jumhooriyya), zo un enezeg e Meurvor Indez, etre India hag Afrika. Lec'h uhelañ an enezeg n'eo ket ouzhpenn 2 vetr uheloc'h eget live ar mor. Mont a ra ar 1190 enezennig (war 220 anezho hepken ez eus tud o vevañ) d'ober ur stad dizalc'h abaoe 1965. Bevañ a ra an enezeg diwar an touristerezh dreist-holl. Malé eo ar gêr-benn. An diveheg eo ar yezh ofisiel.
ㄴ
Unan eus lizherennoù diazaez (jamo) ar skritur hangeul (한글, treuzskrivet ivez hankul hervez ar sistem Yale pe c'hoazh Han'gŭl hervez ar sistem McCune-Reischauer) implijet evit skrivañ ar c'horeaneg eo ᄂ, romanikaet n'' ha distaget [n] hervez al LFE.
Dh (lizherenn)
Ul lizherenn latin ispisial eo Dh, dh implijet gant an iwerzhoneg ha skoseg evit skrivañ ar son kensonennel [ɣ] dirak ar vogalennoù a, o pe u (distagadur ledan) e deroù ur ger pe mut pe goude ur vogalenn hir, da skouer dhorn /ɣo:rn/ '”mell-dorn” (gant kemmadur), ádh /a:/ “chañs” ha /j/, dirak ar vogalennoù e hag i (distagadur moan), da skouer dhearg /jarəg/ “ruz” (gant kemmadur).
Pollachius
Spesadoù
Koolvis Sei Сайда
Jö (lizherenn)
Un divc'hrafenn latin eo Jö, jö implijet gant ar serieg evit skrivañ ar son kensonennel [xʷ]
Munttoren (Amsterdam)
Ar bole a voe savet e-tro 1650 gant ar vreudeur Pierre ha François Hemony. Gwerzhet evel houarnaj e voe ar c'hleier e 1873. Hiziv an deiz e kaver er bole 38 kloc'h, da lavaret eo 11 ouzhpenn ar pezh a oa er penn-kentañ. Pep kardeur, pep hantereur ha pep eur e sonont. Ur sonadeg a vez aozet gant paotr ar bole bep Gwener, etre kreisteiz hag un eur.
Al lec'h-gward a voe distrujet en kantved, hag en e lec'h e voe savet ar savadur a zo c'hoazh anezhañ hiziv an deiz, etre 1885 ha 1887. Kemmoù a voe degaset e 1938 hag e 1939, ha d'ar mare-se e voe savet un tremen da live rez-an-douar. Hiziv an deiz e vez implijet gant ar gerzhourien hag a dreuz Muntplein.
135
888 Ab Urbe Condita = 135 goude J.-K.
Reter-nesañ
Judea
Heñvelrevelezh
Istor an heñvelrevelezh
Dre vras e c'heller lâret n'o devez ket an dud heñvelrevel an hevelep gwirioù evit an dud arallrevel en darn vrasañ eus broioù ar bed.
Galiza Ceive-OLN
Galicia Ceibe-Organización de Liberación Nacional (Galicia Ceibe-OLN) ("Galiza Dieub-Aozadur evit an Dieubidigezh Vroadel") a oa anv un aozadur disranner galizek eus an tu-kleiz bet krouet e 1980 gant Partido Galego do Proletariado (PGP, "Strollad Proletariad Galiza") evel un talbenn politikel.
Baigorri
Baigorri (Sent Estève de Baigòrri en okitaneg; Saint-Étienne-de-Baïgorry e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun eus kanton Baigorri, e Benafarroa, en Iparralde, en Euskal Herria hag e departamant ar Pireneoù-Atlantel e Bro-C'hall.
136
889 Ab Urbe Condita = 136 goude J.-K.
Limerig
Orin
Brudet eo ar re savet gant ar Saoz Edward Lear (1812-1888), embannet gant tresadennoù diwar zorn an oberour.
Ar sevel limerigoù
Gant ar son, setu evit ar saozneg :
Annus horribilis
Dre fent e veze kemmet gant farserien ar ger annus en  anus  ("fraezh").
Paul Newman
Buhezskrid
E 1958 e timezas gant an aktourez Joanne Woodward, bet anavezet gantañ pa oa oant o c'hoari ar film The Long, Hot Summer. Pilet o deus ur rekord o-daou : ar c'houblad dimezet o doa bevet ar pellañ amzer asambles e Las Vegas. Teir merc'h o deus : Elina-Teresa (1959), Melissa-Stewart (1961) ha Cela-Olivia (1965).
A-bouez e oa bet ivez ar roll c’hoariet gantañ evit stourm a-enep an dramm. Evit gwir, krouet en doa, asambles gant e wreg, an “diazezadur Scott Newman evit derc'hel koun eus e vab aet da Anaon abalamour d'ur rezoenad. Skoazellañ a rae al luskadoù difenn ar gwirioù keodedel ivez.
Pêr Trepos
E vuhez
E 1956 e c'hounezas an doktorelezh diwar kinnig er skol-veur ar Sorbonne e dezenn "le pluriel breton" (al liester e brezhoneg) ha gant an addezenn " Le vocabulaire de la ferme" (geriaoueg an atant), un testeni dibar war termenoù ar gounezerezh en amzerioù tremenet. Tapout a reas ur meneg "dereat-tre".
E galleg
Anavezetoc'h eo labour Pêr Trepos war ar yezh eget war al lennegezh.
ㅇ
Un doare-skrivañ arouezel eo an hangeul, da lâret eo stumm pep lizherenn diazez a ra dave d'al lec'h distagañ, ha stumm al lizherenn-mañ a diskouez foñs ar gorzhailhenn.
Yezhoù tibetek ar reter
Un is-skourr eus ar yezhoù tibetek eo yezhoù tibetek ar reter, ennañ 10 yezh komzet e Boutan:
Pikted
Rouaned ha Rouantelezhioù
N'eo ket anavezet mat mare kentañ ar Bikted, met diwezhatoc'h e oa meur a roue ha rouantelezh o rannañ Bro-Bikt, alies gant ur roue meur hag a vestronie ar rouaned vihanoc'h. De Situ Albanie, a voe skrivet diwezhatoc'h, ar C'hronikoù pikt, an Duan Albanach ha mojennoù Iwerzhon a ro ur skeudenn eus Bro-Bikt gant seizh rouantelezh. Ar re e tev zo anavezet evit bezañ rouantelezhioù, ar re all a c'hall bezañ kavet e testennoù ar mare pikt. • Fortriu, a oa war-dro rannvro Moray, a oa ivez douaroù ar Verturiones anavezet gant ar Romaned.
• Circinn, lec'hiet marteze en Angus hag ar Mearnoù a-vremañ.
Kevredigezh
Evel un tamm mat eus pobloù Europa an hanternoz en Henamzer e oa ar Bikted peizanted a veve e kumuniezhioù bihan. Arouezioù a binvidigezh e oa ar chatal hag ar c'hezeg, pa oa niverus ar moc'h hag an deñved. Peuriñ-dibeuriñ a veze graet ivez. Bihan e oa al loened e-keñver re ar mareoù goude, met kaset e veze kezeg eus Enez Vreizh da Iwerzhon evit lakaat ar re hengounel da vezañ brasoc'h. Hervez mammennoù iwerzhonek a oa ul lusk evit brasaat al loened, ar pezh a c'hallje bezañ c'hoarvezet e Bro-Bikt ivez. Skulterezhioù a ziskouez abadennoù chaseal gant chas, met gant falc'huned ivez, ar pezh a zo disheñvel e Iwerzhon. Gwinizh, heiz, kerc'h ha segal e oa an edoù a veze debret. Kaol, ognon, pour, piz, fav, irvin, karotez a oa al legumaj, hag ivez reoù n'int ket gounezet en Europa bremañ, evel ar panez sukret. Kignen, linad ha beler ar c'hellfe bezañ dastumet war ar maez. An armerzh pastor a dalv e veze graet kalz a dra gant kroc'hen ha lêr. Gloan e oa ar vammenn bouezusañ evit ober dilhad, met lin a veze bet implijet ivez. Pesked, boued-aod, reuniged ha balumed a veze kignet war an aod. Gant tud ar bobl e veze debret kig al loened maget ha boued-laezh, pa veze debret kig chaseet gant an dud a zere uhel er gevredigezh — pe kig maget, met pinvidikoc'h evelkent.
Er fin ez eus traoù a lak an dud da soñjal e tremene an hêrezh dre ar mammoù e-barzh kevredigezh ar Bikted, e-keñver un nebeud a dra evel an douaroù pe ar c'hargoù.
Relijion
Pouez ar manati ne oa ket ken kreñv hag en Iwerzhon eus ar pezh e seller. Dre studioù a oa bet graet e Strathspey ha Perthshire da skouer e c'heller lavarout ne oa ket framm ar parrezioù e penn-kentañ klok ar Grennamzer disheñvel ouzh hini ar Grennamzer Uhel. E-touesk al lec'hioù relijiel e kaver Portmahomack, Cennrígmonaid (diwezhatoc'j St Andrews), Dunkeld, Abernethy ha Rosemarkie evit ar re bouezusañ. Liammet e oant ouzh ar rouaned pikt ar pezh a ziskouez ur feur uhel kontrol an Iliz gant ar galloud. Portmahomack a zo bet studiet kalz gant Martin Carver.
Volt
Ar volt (simbol : V) eo an unanenn SI nerzh elektromotor ha diferañs potañsiel (pe voltadur).
Emgann Lorette
Emgann Lorette a zo un emgann ag ar Brezel-bed kentañ etre al Lu gall hag al Lu alaman en Ablain-Saint-Nazaire, e departamant ar Pas-de-Calais (Bro-C'hall). Kregiñ a reas e miz Here 1914 hag echuiñ a reas e miz Here 1915.
ㄲ
Savet e oa bet al lizherenn-mañ diwar al lizherenn ㄱ skrivet bihanoc'h div wech renk-ouzh-renk
Aktaion
Aktaion (Ἀκταίων Aktaiôn, e henc'hresianeg, distaget Akteon e gresianeg a-vremañ), latinekaet en Actaeon, a oa un hemolc'her brudet eus Thebai. Mab e oa da Aristaios ha da Aotonoe (pe da g-Kadmos hervez Ovidius). Savet e vije bet gant an den-marc'h C'heiron, a zeskas dezhañ hemolc'hiñ.
Azkarate
thumb|dehou|220px|Setu pelec'h emañ Azkarate e Benafarroa. Azkarate (Ascarat e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun eus kanton Baigorri, e Benafarroa, en Iparralde, en Euskal Herria.
Impalaeriezh otoman
Er XVIvet kantved hag er e voe e barr he nerzh armerzhel ha milourel, oc’h en em astenn adalek Strizh-mor Jibraltar betek Mor Kaspia hag ar Pleg-mor pers hag arab, hag eus harzoù Aostria da bleg-mor Aden. Aloubet e oa bet ganti darn eus mervent Europa (Ledenez ar Balkanioù) betek kêr Vienna, kêr-benn Impalaeriezh Aostria (bet lakaet seziz warni e 1529 hag e 1683 en-dro), Hanternoz Afrika, betek strizh-mor Jibraltar (hag aod ar Meurvor Atlantel e 1553), hag ar Reter-Nesañ, betek Mor Kaspia.
Tarzherezh
Dindan e ren e voe staliet reolennoù pennañ ar gouarnamant otoman ha ne vo ket kemmet an darn vuiañ anezhe e-pad kantvedoù. Perzh pennañ ar sistem gouarnamant-se a zo bet mirout ar galloud roueel pell a-walc'h diouzh ar galloud milourel, un dra ne veze ket gwelet er broioù all. Staliet eo bet ivez ar "Millet", ar sistem emrenerezh evit ar minorelezhioù hag an dud o doa ur relijion all estroc'h evit an islam.
Kresk (1453-1566)
Da-heul aloubadeg lodennoù zo eus Europa ha Norzhafrika e kreskas an impalaeriezh goude 1453, dindan renerezh sultaned speredek hag efedus, en o zouez Suleiman Veurdezus, an hini illurañ. Gant efedusted ha kensentidigezh e c'hounezas an arme otoman tiriadoù nevez hag dre nerzh ar morlu e teuas an impalaeriezh da vezañ ur galloud kenwerzhel bras-kenañ pa gontrole an Otomaned an hentoù kenwerzh pennañ etre Europa hag Azia.
Astenn ha barr he galloudusted (1453-1566)
Dindan ar sultan Selim II (1512-1520), hêr Mec'hmet II, alouber Kergustentin, e oe aloubet kalon broioù an Arabed ha mervent Europa hag e oe lakaet un harz d'ar Bersed renet gant Ismail I, diazezer tierniezh ar Safiourien, en emgann Chaldiran. Aloubet e oa ivez Egipt ha ar morlu otoman a renas war ar Mor Ru. E 1521, an heuliad, Suleiman a aloubas Serbia ha he c'hêrbenn Belgrad hag Hungaria ivez pa oa trec'h e 1526 goude Emgann Mohacs. E 1529 e lakaas ar seziz dirak Vienna, met ne c'hellas ket e arme gouzañv ar goañv hag e voe ret dezhañ kilañ. E 1535 e kemeras Baghdad diwar-goust ar Bersed hag a aloubas Mezopotamia ken e c'hellas kaout un digor war ar Pleg-mor arabat-ha-persat.
Flakadur ar vro hag adreizhadennoù (1699-1827)
Kregiñ reas an impalaeriezh da greñvaat mogeriadurioù ar c'hêrioù tost d'ar balkanioù a-benn bezañ difennet gwelloc'h a-enep ar Stadoù european. Adreizhadennoù all a oa lakaet e plas. En diabarzh e voe izelaet an tailhoù, ha strivet e oa da wellat brud ar melestradurezh a oa adkempennet. Harpet e oa an embregerezhioù hag ar postañ arc'hant prevez.
An diskar hag an nevesaat (1828-1908)
E 1876 e krogas Marevezh ar Bonreizh kentañ (Birinci Meşrûtiyet Devri e turkeg), met ne badas ket ar gournamant bonreizhel. Un taol-stad a oe graet e 1876 dindan levezon luskad an adkempennerien a veze graet an Otomaned yaouank eus outo. Rediet e voe Abdülaziz da lezel e dron d'e vreur Murat V, met hemañ, ur pennfoll anezhañ, ne renas nemet 3 miz.
Aozadur ar Stad
En derou, ne glaskas ket an Otomaned korvoiñ hervez ur program pinvidigezhioù armerzhel an impalaeriezh pa vezent kentoc'h melestrerien. Reolet e veze ar prizioù hag ar pourveziñ evit ma chom stabil ar gevredigezh ha sammad an tailhoù ouzhpenn. Biskoazh n'eo bet klasket kreskiñ ar produadur d'al live uhellañ hag e veze ar c'henwerzh e dornioù an nann-muzulmaned evit an darnvuiañ. Pal ar riez ne oa ket armerzhel, met relijiel, da lavaret eo difenn ha ledanaat douaroù ar Vuzulmaned en ur c'hlask kaout harzoù e peoc'h. War an holl e veze roet ar priz uhelañ da reizhded ar relijion Sunni ha da bri an dinastiez.
Sklavelezh
N'o doa ket an Durked kantreer sklaved pa oent e kreiz Azia. Hervez ar charia, lezenn relijiel ar Vuzulmaned, ne oa ket aotreet lakaat un den e sklavelezh pa oa heñvel an holl dud : un ene zo bet roet da bep den gant Allah - Koran 49 - 3). Ne asante ket an Otomaned d'ar sklavelezh, met lezet o deus ar pobloù o doa sklaved mirout anezho. Pa en em dro sklav pe sklav ouzh an islam e vez dishualet. Pa veze lavaret d'ur muzulman e oa ur mestr sklaved e c'helle bezañ fuloret.
Sevenadur
Pa oa liesseurt an dud a veve dindan beli an otomaned eo diaes termeniñ ur sevenadur otoman. Marteze e c'heller komz eus ur sevenadur turk-hag-otoman, ur sevenadur gresian-hag-otoman, ur sevenadur armenian-hag-otoman ha meur a re all, met ur seurt teuzadur a oa bet gant ar pennoù bras ha pa veze orinoù broadel ha relijiel liesseurt-tre dezho. An etredimez a zo bet o c'hoari ivez.
Pa dremenas an Durked oghouz a-dreuz Persia e voent levezonet gant meur a berzh eus ar sevenadur iranat. Goude kemeridigezh Kergustentin ez eas e-barzh buhez an impalaeriezh meur stuzegezh gresian da gentañ hag europat da-c'houde, keit ha m'en em ledane ar galloud otoman e kreiz Europa.
Savouriezh
Disemglevioù zo bet evit renkañ an arz turk en e blas en arz islamek. Hemañ n'eo ket diwanet eus netra pa zo bet e broioù m'eo bet diorroet arzoù koshoc'h e Siria ar Gristenien gozh ha Persia ar Sasanourien. Gant meskaj elfennoù arab, persat ha turk eo bet krouet ar pezh a zo anvet an arz islamek ha n'eus ket moian dispartiañ an Durked eus krouidigezh an arz-se p'o deus savet pe renet an holl riezoù m'eo bet o tiorreiñ enno.
139
892 Ab Urbe Condita = 139 goude J.-K.
Elesbed II
Ur ren hir
D’an 9 a viz Gwengolo 2015 eo deuet da vezañ ar rieg saoz an hirañ e ren, en tu-hont eta da hini ar rouanez Victoria, a oa chomet 63 bloaz, 7 miz ha 2 zeiz war an tron. Pa varvas Elesbed e oa chomet 70 bloaz, 7 miz ha 2 zeiz war an tron. E-touesk an holl roueed hag ar rouanezed en istor eo Loeiz XIV an hini nemetañ gant ur ren hiroc’h: 72 deiz, 3 miz hag 18 deiz.
Valentin Paniagua
E penn ar bihan-niver e voe a-enep da Alan Garcia (1985-1990) hag Alberto Fujimori da c'houde. Alvokad arbennik war ar gwir bonreihzel e savas klemmoù pa voe serret ar Parlamant e 1992. E 1997 ez eas da vezañ dileuriad ar varnerien o doa nac'het sentiñ ouzh bonreizh nevez kinniget gant Fujimori.
E 2000 ez eas da benn ar vro pa oa bet roet e zilez gant Fujimori. D'an 28 a viz Gouere 2001 e lezas e gador gant Alejandro Toledo goude dilennadegoù diouzh reolennoù an demokratelezh, e-giz prometet.
Tchanglaeg
Ur yezh sinek-tibetek eus isskourr ar Yezhoù tchanglaek eo an tchanglaeg (tshangla, sangla, menba pe monpa) komzet e Boutan (138 000 den e 1993), e Sina (7 000 den e 1967) hag en India.
821
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 821
Irulegi
Irulegi (Irouléguy e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun eus kanton Baigorri, e Nafarroa Beherea, en Iparralde, en Euskal Herria.
Io (loarenn)
Perzhioù
Er c'hontrol da loarennoù arall darn ziavaez koskoriad an Heol eo Io heñvel a-walc'h ouzh plandennoù douarel. Eus silikadoù eo kenaozet dreist-holl hag ar fedoù dastumet gant galileo a zamveneg he-dus ur grezenn ag houarn.
Liammoù diavaez
Io
ㅉ
Unan eus lizherennoù diazaez (jamo) ar skritur hangeul (한글, treuzskrivet ivez hankul hervez ar sistem Yale pe c'hoazh Han'gŭl hervez ar sistem McCune-Reischauer) implijet evit skrivañ ar c'horeaneg eo ᄍ, romanekaet jj pe tch'' ha distaget [tʃ'] hervez al LFE.
Gj (lizherenn)
Un divc'hrafenn latin eo Gj, gj implijet gant an albaneg evit skrivañ ar son kensonennel [ɟ].
Lasa
<HR noShade> Lasa (Lasse e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun eus kanton Baigorri, e Benafarroa, en Iparralde, en Euskal Herria.
Fourmies
Fourmies a zo ur gumun hag ur gêr eus departamant gall Norzh e Bro-C'hall.
Robert Phillipson
Goude bezañ bet e penn kevrenn yezh ha sevenadur skol-veur Roskilde ez eas da gelenner-enklasker e kevrenn ar saozneg d'ar Copenhagen Business School (e Kopenhagen).
Pierre Désiré de Goësbriand
E skridoù
Troet e oa da zifenn kostezenn ar roue en e werzioù.
Upamanyu Chatterjee
E eil romant, The Last Burden e ditl, a oa deuet er-maez e 1993. Ennañ e kont buhez ur familh indian e dibenn an XXvet kantved.
Zuia
Zuia (Zuya e spagnoleg, diofisiel) zo ur gêr hag ur gumun eus proviñs Araba‎, en Euskal Herria.
ㅗ
Unan eus lizherennoù diazaez (jamo) ar skritur hangeul (한글, treuzskrivet ivez hankul hervez ar sistem Yale pe c'hoazh Han'gŭl hervez ar sistem McCune-Reischauer) implijet evit skrivañ ar c'horeaneg eo ㅗ, romanikaet o'' ha distaget [o] hervez al LFE.
Agurain
Agurain (Salvatierra e spagnoleg, kenofisiel) zo ur gumun eus proviñs Araba‎, en Euskal Herria. thumb|300px|kleiz|Iliz Agurain
Devezh an Timbroù
Alies awalc’h e vez tennet danvez an timbr digant bedig-bed ar Postoù : paotred al lizhiri gwechall, ar c’hirri-tan implijet gant ar velestradurezh evit treuzdougen al lizhiri, skeudenn an timbr kentañ bet moulet er vro…
Artemis
Kallisto
Kallisto a oa un nimfenn, kompagnunez da Artemis, a voe diwerc'hezet gant Zeus dre widre, gwisket gantañ tres Apollon, pe hervez mojennoù all hini Artemis hec'h-unan (gevelled e oa Apollon hag Artemis). Droug en doueez (dre warizi marteze), ma voe troet Kallisto gant Artemis en un arzhez. Lod a lavar eo gant Hera, ken gwarizius all, lod a lavar eo gant Zeus, evit he gwareziñ. Ur mab he doe Kallisto diwar-lerc'h an nozvezh-se, Arkas e anv, ha dont a reas da vezañ roue Arkadia. Un deiz m'edo-eñ o chaseal e c'hoantaas lazhañ un arzhez hag a oa e vamm. Mirout outañ a reas Zeus, pe Artemis gouez da lod. Kaset e voent o-daou, mamm ha mab, d'an oabl, e-lec'h ma splannont o-daou, ar vamm evel Ursa Major hag he mab evel Ursa Minor. Hervez mojennoù all e vije bet lazhet an arzhez gant ur saezh tennet gant Artemis.
Ruzante
Documenti storici sulla vita
Una lapide funeraria commemorativa è posta nella chiesetta di San Daniele in Padova, mentre nella casa di fronte si individua il sito della residenza padovana dell'autore.
E oberennoù
Dizemglev zo bet alies diwar-benn bloaziañ e oberennoù, dreist-holl etre an daou imbourc'her Ludovico Zorzi, ha Giovanni Calendoli.
Niver karantezus
N’eus hentenn anavezet ebet evit determinañ niveroù karantezus. Met dizoloet ez eus bet seurtoù ispisial a-hed ar bloavezhioù. Thabit ibn Kurrah (war-dro 850) a skrivas kement-mañ :
Gant enklaskoù dre urzhiataerez ez eus bet gellet kavout an holl goubladoù niveroù karantezus dezho nebeutoc'h eget 10 sifr hag ivez un nebeud re all brasoc'h c'hoazh, setu ez eus bet kavet 7500 koublad en holl. Ne ouezer ket hag-eñ ez eus un niver anfin a goubladoù, nag hag-eñ ez eus koubladoù niveroù estren. Ma 'eus eus un hevelep koublad ez eus dre ret ouzhpenn 15 sifr da bep hini eus an niveroù hag o liesad a rank bezañ rannadus dre 22 niver kentael da nebeutañ.
Timbroù Heligoland
Gant “Ofis Moulañ Stad Prusia” e Berlin eo bet moulet an timbroù, dezho ur priz e Schilling Hambourg adalek 1875, pa veze daou voneiz war wel a-raok ((Farthing ha Pfennig)
Sant-Fieg-ar-Mewan
Sant-Fieg-ar-Mewan a zo ur gumun eus Breizh, e Liger-Atlantel, e Bro Gwiniegi Naoned, e lec'h ma kej ar Sevr hag ar Mewan.
Douaroniezh
War lez ar stêrioù Sevr ha Mewan emañ Sant-Fieg. Ar vourc'h zo e 15 km e Gevred Naoned hag e 20 km e Gwalarn Klison.
Melestradurezh
right|thumb|160px|An ti-kêr
Yen (disheñvelout)
Yen zo
Lonsdale
Anv ar merk a zeu eus hini Hugh Lowther, 5vet Kont Lonsdale, un den a aozas krogadoù boks e 1909 hag a oa ivez prezidant National Sporting Club of Britain. Kement boksour a zeue ada vezañ kampion hag a zifenne e ditl teir gwech a reseve ar gouriz Lonsdale. E 1960 e teuas ar boksour Bernard Hart da welout ar c’hont hag e c’houlennas outañ gwir da implijout e anv a-benn krouiñ ur merk dilhad boks. E-touez ar voksourien vrudet o deus gwisket dilhad Lonsdale emañ Muhammad Ali, Mike Tyson, Henry Cooper ha Lennox Lewis. Er bloavezhioù 1980 ha 1990 e voe gwisket kalz dilhad Lonsdale gant tud yaounak a veze graet skinhead ha mod anezho. Evel da skouer Paul Weller, kaner ar strollad breizhveuriat The Jam. Gant Lonsdale eo bet arc’hantaouet ar skipailh mell-droad Blackburn Rovers Football Club e-kerzh kampionad saoz 2005-06. Abaoe 2007 ez eus ur rann eus an embregerezh a brodu dilhad mell-droad evit meur a skipailh : Brentford, Swindon Town ha Millwall. E 2008 eo deuet Lonsdale da vezañ pourvezer dilhad ofisiel Sydney Roosters, ur c’hleub mell-dorn eus Aostralia.
En Izelvroioù, e Beljia hag en Alamagn e vez implijet an dro-lavar yaouankiz Lonsdale da daolenniñ tud yaouank tost ouzh an tu dehou pellañ, hag ouzh al luskad underground anvet gabber, Savet ez eus bet ul lec'hienn anvet Lonsdalenews en Izelvroioù a-benn enrollañ kement tagadenn ouennelour a c'hoarvez eno. . Sañset e plijfe d’ar re-se gwiskañ dilhad Lonsdale peogwir e c’heller gwelout warno al lizherennoù NSDA, da lavaret eo tost NSDAP, anv ar strollad nazi bet krouet gant Hitler.
Kristol Goulm
An trede beaj
E-kerzh e drede beaj (1498-1500), Kristol Goulm a yeas betek douar-bras Amerika. Kuitaat a reas Sanlúcar de Barrameda d’an 30 a viz Mae 1498 ha tizhout a reas enez Trinidad. Ergerzhet a reas aod an douar-bras war-dro aber ar stêr Orinoco. Goude bezañ bet war inizi Trinidad ha Tobago, ez eas betek Hispaniola en-dro. Eno e voe adkavet gantañ an drevadennerien en doa lezet e-pad e eil beaj. Drouklaouen e oant peogwir ne oa ket ken pinvidik ar vro ha ma oant bet lakaet da grediñ ha peogwir e oa start an darempredoù gant an henvroidi. Klemm a voe savet a-enep Koulm gant trevadennerien ha kaset e voe Francisco de Bobadilla gant ar Rouaned katolik d’ober un enklask. Harzet e voe Koulm, lakaet ar c’hefioù dezhañ ha kaset e voe en-dro da Spagn. Ur wech en em gavet e Spagn e voe didamallet ha lezet da vont. Met koll a reas e ditl a lezroue ha ne zeuas morse a-benn da adc’hounit ar sked hag al lufr a oa bet gantañ. Ouzhpenn se e oa deuet ar Portugalad Vasco da Gama, e-keit-se, da vont war vor betek Indez, en ur ober tro Afrika dre ar su.
C'h
Istor
Degaset e oa bet gant ar beleg breizhuhelat Juluan Maner er XVIIvet kantved da ziforc'hañ pezh a skrived ch a-raok, evel chom ha c’hoari.
Krogenn
Sterioù all
Ur grogenn ormel a vez graet eus ur vag dister.
Pennadoù kar
صدفة Ракавіна Раковина ᎤᏯᏍᎦ Schránka Konkylie Muschelschale Mollusc shell Konko Concha fa:صدف Coquille (mollusque) Konko Conchiglia 貝殻 Kriauklė कौडा Schelp Muszla Concha Scoică Раковина Cunchigghia Animal shell Denizkabuğu Черепашка Capa 貝殼
ㅟ
Unan eus lizherennoù diazaez (jamo) ar skritur hangeul (한글, treuzskrivet ivez hankul hervez ar sistem Yale pe c'hoazh Han'gŭl hervez ar sistem McCune-Reischauer) implijet evit skrivañ ar c'horeaneg eo ㅟ, romanikaet wi'' ha distaget [wi] hervez al LFE.
Kanton Atharratze-Sorholüze
right|thumb|260px|Kanton Tardets-Sorholus Kanton Atharratze-Sorholüze (Canton de Tardets-Sorholus e galleg hag ent-ofisiel), zo unan eus daou ganton Zuberoa, en Iparralde, al lodenn eus Euskal Herria a zo er stad c'hall, e departamant ar Pyrénées-Atlantiques a zo er rannvro Aquitaine. Atharratze-Sorholüze (Tardets-Sorholus e galleg) eo ar pennkanton.
Ieuan
Alies avat e vez implijet Siôn ivez, a zo kembraekadur an anv saoznek John.
Taboulin
Un nebeud titouroù arall
An taboulinoù tredan a zo bet gwellaet ha marc'had-matoc'h e vezont bremañ. Perzhioù mat a zo gante :
Taboulinourien anavezet
(Dre urzh o bloavezh ganedigezh)
Annus mirabilis
Annus mirabilis zo un droienn latin, hag a dalv kement ha bloavezh ar marvailhoù, hag a zo anavet e Bro-Saoz, hag anv div varzhoneg:
Barzhoneg Philip Larkin
A sort of bargaining,
Dornskridoù Peniarth
Dornskridoù Peniarth a vez graet eus un dastumad dornskridoù krennamzerel kembraek dastumet da gentañ gant Robert Vaughan (1592 - 1667) eus Hengwrt, Meirionnydd, hag a voe kavet en ti-feurm Peniarth, e Llanegryn, e Meirionnydd en. En dastumad-se, a zo bremañ e Levraoueg Vroadel Kembre, emañ an dornskridoù koshañ ha pouezusañ eus al lennegezh kembraek, ha seul goshoc'h int, seul dostoc'h ivez ouzh an henvrezhoneg. Gwerzhet e voe an dastumad gant William Wynne VII a Beniarth da John Williams e 1898.
ㅑ
Unan eus lizherennoù diazaez (jamo) ar skritur hangeul (한글, treuzskrivet ivez hankul hervez ar sistem Yale pe c'hoazh Han'gŭl hervez ar sistem McCune-Reischauer) implijet evit skrivañ ar c'horeaneg eo ㅑ, romanekaet ya'' ha distaget [ja] hervez al LFE.
Catholicon
Me, Yann Lagadeg, eus parrez Plougonven, en eskopti Treger, Bachelour war an arzoù hag an dekredoù, goude ma n'on ket dellezek d'en ober, savet am eus al levr bihan-mañ evit talvezout da gloer vihan baour Breizh peotramant d'ar re zo dizesk war al latin. (bet treuzskrivet e brezhoneg a-vremañ).
ㅕ
Unan eus lizherennoù diazaez (jamo) ar skritur hangeul (한글, treuzskrivet ivez hankul hervez ar sistem Yale pe c'hoazh Han'gŭl hervez ar sistem McCune-Reischauer) implijet evit skrivañ ar c'horeaneg eo ㅕ, romanekaet yeo pe yŏ'' ha distaget [jʌ] hervez al LFE.
Zh (lizherenn)
Istor
Hervez ar gelaouenn Ar Bed Keltiek, e 1957, er bajenn 153, e oa bet ijinet dija ar ZH e 1264 gant ur manac'h a Vro-Ouelo, aet skuizh o rankout skrivañ, gwech Ploaza, gwech Ploaha (Plouha hiziv), ken e skrivas Ploazha.
Yezhoù kasek
Teir yezh zo :
Kontelezh Flandrez
E 1715 e tremenas an Izelvroioù spagnol, pe Izelvroioù ar c’hreisteiz dindan dalc’h Aostria. E 1794 e voent aloubet gant an armeoù gall. E Flandrez e voe savet daou zepartamant (al Lys hag an Escaut). Goude ma voe faezhet Napoleon e teuas ar vro da vezañ ul lodenn eus Rouantelezh Unanet an Izelvroioù. E 1830 e teuas da vezañ ul lodenn eus Belgia a rannet e voe etre div broviñs, Flandrez ar c'hornôg ha Flandrez ar reter.
Impalaeriezh roman ar Reter
Diaesterioù heulidi Justinian
Adalek ren Justinian e voe taget an Impalaeriezh gant kleñvedoù, dreist-holl ar vosenn Justinian a lazhas ur bern tud hag a wanaas galloud ekonomikel ar vro.
Pa varvas Justinian I e 565 ez eas Justin II en e lerc'h. Nac'h a reas paeañ an truaj d'ar Bersed padal e teuas d'ar memes koulz al Lombarded da aloubiñ Italia. E fin ar c'hantved ne chome nemet un drederenn eus tiriad Italia e daouarn ar Vizantiz. Rankout a reas an Impalaer da heul Tiberius II dibab etre e enebourien : arc'hant a roas d'an Avared evit bezañ dieub ober brezel d'ar Bersed. Trec'hioù a reas e jeneral Mauricius met ne viras ket an truaj paeet dezho d'an Avared aloubiñ an Impalaeriezh. Tapout a rejont kreñv-lec'h Sirmium e 582 ar pezh a lezas ar Slaved da vont en tu-mañ d'an Danav.
Dibabet e voe Mauricius da vont da heul Tiberius II ha dibab a reas lakaat e fri e brezel diabarzh ar Bersed evit adlakaat Khorsau II war e gador-roue, dimezet gant merc'h an Impalaer, ha gant un emglev a astennas tiriadoù ar Vizantiz er Reter hag a lakaas anezho da vezañ dieub evit ober brezel d'ar Slaved. Tagañ a reas ar Slaved hag an Avared betek 602, o lakaat anezho da gilañ en tu-all d'an Danav. N'en doa bet brud vat an Impalaer avat hag daoust d'e drec'hioù, un heuliad divizoù graet evit espern arc'hant a vagas un emsavadeg a-enep dezhañ evit lakaat Phokas en e blas. Muntret e voe gant e familh.
Gourdrouz ar Vulgared, an Arabed hag ar brezelioù diabarzh
An Impalaerien da heul a glaskas kreñvat an Impalaeriezh, Leon III oc'h adaozañ ar vro war diazezoù melestriñ solutoc'h, e vab Kustentin V o tapout trec'hioù a-enep an Arabed e Siria hag a-enep ar Vulgared e Balkanoù. Met ne voe ket a-walc'h a-enep ar Slaved, an Arabed a dapas an tu-kreñv o kemer Kriti ha Sikilia etre 820 ha 863, ha dreist-holl ar Vulgared hag an Impalaer Krum.
Un troc'h relijiel etre ar Reter hag ar C'hornôg
Un enkadenn veur a vrasaas an troc'h e 1054, anavezet evel ar Chism meur ar C'hornôg. D'ar 16 a viz Gouere e teuas tri c'hannad eus ar pab da skritellaat war an aoter e oa eskumunuget patriarch Kêrgustentin ganto d'ar Sadorn vintin e-pad al liderezh doueel en Hagia Sophia, hep kaout un aotre gant ar pab, a oa marv abaoe deroù ar miz ouzhpenn-se. Respont a reas ar patriarch en ur eskumunugañ an tri c'hannad. Ne oa ket ken grevus hag ar pezh zo bet lavaret diwar e benn met kemeret eo bet an darvoud evel an hini en doa troc'het ar gumuniezh.
Brezelioù diabarzh ha diavaez
Buan goude marv Bazil II e teuas enebourien nevez a-enep ar Vizantiz. Dont a reas Normaned da dagañ proviñsoù Sud Italia. Profitañ a rejont eus an enkadenn relijiel etre Roma ha Kêrgustentin evit aloubiñ douaroù a oa re an Impalaeriezh. Seizet e voe Reggio, kêrbenn Kalabria e 1060 gant Robert Guiscard. Bari a gouezhas e 1071 ha neuze ez eas diwar wel roudoù diwezhañ galloud ar Stad vizantat en Italia ha roudoù diwezhañ sevenadur Gres er vro. Kollet e voe ivez aod Dalmatia war ar Groated d'ar memes mare.
Alexios I hag ar Groaziadeg Kentañ
Dre-se e teuas a-benn Alexios da adtapout an darn vrasañ eus Anatolia betek seziz Antioch. Peogwir ne oant ket bet sikouret, o doa soñjet pennoù bras ar Groaziadeg e oa nullet o le, hep gouzout en doa divizet Alexios mont d'o sikour gant e arme, a-raok bezañ kendrec'het gant Etienne a Vlez e oa kollet pep tra dija ha mont war-gil. Adalek neuze e viras ar groazidi holl diriadoù a dapjent, ha pa vijent bet re an Impalaeriezh a-raok Mantzikert. Bohemond a voe Prĩns Antioch ha mont a reas d'ober brezel a-enep ar Vizantiz a-raok anavezout e oa gwaz an Impalaer e 1108. Freuzet e voe neuze gourdrouz an Normaned diwar-se.
Diskennidi Alexios hag ar C'hroaziadegoù all
Mab Alexios, Yann II Komnenos a zeuas war e-lerc'h e 1118 pa varvas e dad. Ren a reas betek 1143. Devod, Yann II a glaskas dizober an droug a oa c'hoarvezet d'an Impalaeriezh e Mantzikert hanter-kant vloaz zo. Brudet eo evit e zoare just ha muzuliet da ren. Un skouer a voraliezh eo evit ur mare ma oa kri-tre ar pennoù bras ha se zo kaoz e lavarer e tenne da vMarkus Aurelius.
Tostaat a reas ouzh an Impalaeriezh santel roman german evit stourm a-enep Normaned Sikilia. Trec'h e voe gantañ a-enep ar bPetcheneged, an Hungariz hag ar Serbed.
Relijion
Gant koll proviñsoù ar c'hornôg ha gwander Roma e savas Iliz Kergustentin evel kreizenn bennañ ar bed kristen etre ar hag an, ha daoust da gudennoù an Impalaeriezh adalek an  e chomas Patriarkelezh Kergustentin a-bouez-tre er bed ortodoks, dre e levezon war ilizoù-mamm aozet war tachennoù bet kollet gant an Impalaeriezh. Betek amañ e chom an Iliz ortodoks ar savadur stabilañ eus an Impalaeriezh.
Solrinnes
Emdroadur ar boblañs 1793-2007
• Andonioù : Cassini hag EBSSA
Frañsez Jaffrennou
Frañsez Jaffrennou a oa un embanner, ur marc'hadour, ur c'hazetenner hag ur skrivagner brezhonek, ganet e Karnoed d'ar 15 a viz Meurzh 1879 ha marvet d'ar 26 a viz Meurzh 1956 e Brageirac (departamant an Dordogne, en Okitania). Goude bezañ bet kentañ diskibl kentelioù brezhonek Frañsez Vallée ha troour kan broadel Breizh — Bro gozh ma zadoù — e kemeras ur perzh bras e-barzh an Emsav kentañ p'en deus bet unan eus diazezerien Kevredigez Broadel Breiz hag ivez pennadurezh pennañ Goursez Vreizh, ma zo bet lakaet da zrouiz ennañ er vodadeg kentañ. Dibab a reas Taldir ab Herninn evel anv-drouiz ha Taldir da anv-pluenn ha reoù all.
Nieuwmarkt
Krouet e voe ar blasenn pa voe stanket ar c'hanolioù tro-dro da De Waag e 1614, hag implijet e voe da blasenn marc'had (orin an anv eo). Implijet e voe ar blasenn gant an Nazied e-pad an eil brezel bed : enni e vodent ar yuzevien o doa paket, a-raok kas anezho d'ar c'hampoù-bac'h.
Dilec'hiadur ar c'hevandiroù
Teorienn skiantel bet brudet gant ar skiantour alaman Alfred Wegener a zisklêr ez eus bet fiñverezh gant ar c'hevandiroù a-hed an amzerioù geologel hag ez eus c'hoazh anezhe. Gallout a reer lavarout emañ an deorienn-mañ o tont da vezañ lakaet da wirionez skiantel gant an niverus ez eo ar prouennoù hag an displegadurioù a zeu d'he gwiriekaat. Pe e vefe dre ar geofizik, dre ar baleontologiezh pe c'hoazh dre studi strad ar morioù dre ar bed ez a an holl fedoù harp ouzh an deorienn-mañ. Abaoe kreiz ar bloavezhioù 1960 eo e krogas ar skiantourien holl d'he degemer evel gwirionez skiantel. Bremañ e vez kelennet er skolioù ha skolajoù ar bed a-bezh. Un hanter-kant vloaz bennak e vezer bet o klask prouennoù evelkent.
Elisedd ap Gwylog
Ne gaver ket kalz a dra en dielloù a-zivout Elisedd, a oa diskennad da Brochwel Ysgithrog. Aloubet en dije en-dro douaroù Powys goude ma oant bet aloubet gant ar Saozon.
Peul
E c'hourvab, Cyngen ap Cadell a savas ur peulvan evel maen-koun dezhañ nepell diouzh al lec'h m'emañ abati Valle Crucis krouet diwezhatoc'h. Croes Eliseg (pe Kroaz Eliseg a vez graet anezhañ), hogen ar meneg Eliseg a lenner war ar peul a rank bezañ ur fazi a-berzh bener an enskrivadur.
An enskrivadur latin war ar peul a zo bremañ diaes-kenañ da lenn, met evit doare e oa sklaeroc'h da vare Edward Lhuyd en adskrivas. Evel-henn emañ troidigezh al lodenn a denn da Elisedd :
Dr. Martens
E dibenn ar bloavezhioù 1970 e voe gwisket ar botoù Doc Martens gant punked vrudet evel Sid Vicious. Tamm-ha-tamm eo an holl bunked hag ar skinheaded a wiskas anezho. Bet e oa bet botez al labourerien, dont a reas da vezañ hini ar re yaouank. Tamm-ha-tamm e voe tizhet ar peurrest eus ar gevredigezh er bloavezhioù 1980. Nebeutoc’h e vez gwerzhet abaoe ar bloavezhioù 1990 : a c’hiz kozh e seblante ar botoù bezañ, dreist-holl keñveriet gant ar botoù sport. Neuze e klaskas pennoù ar merk ijinañ botoù stummoù nevez dezho, en ur zoujañ bepred ouzh perzhioù ar botoù hengounel : lêr tev, penn ront, seul PVC gant gwriadenn Goodyear, teodenn danvez ha gwriadenn ar seul gant neud. Met ar botoù nevez ne blijont ket dre ret d’ar re boaz da wiskañ botoù Doc Martens, hag ar botoù a reer klasel anezho eo ar re a vez gwerzhet ar muiañ hiziv an deiz. Hiziv an deiz e kaver neuze botoù Doc Martens liesseurt : ar re orin, met ivez sandalennoù pe c’hoazh botezennoù.
Raffaello Sanzio
Raffaello Sanzio, pe Raffaello Santi (pe Raffaello da Urbino, Raffaello Sanzio de Urbino), zo ul livour italian brudet, hag un tisavour, eus mare an Azginivelezh italian.
Mab e oa da Giovanni Santi, livour ha barzh e lez Frédéric III Montefeltro, unan a briñsed anavezetañ e amzer, gwarezour an arzourien. Brudet e oa Urbino evel un oaled arzourien e penn kentañ ar.
Jañdo Robin
Troet en deus levrioù evit ar vugale embannet gant TES, ha kenlabouret gant ar gevredigezh Hipolenn.
Hiragana
Ouzhpenn ar c'h-kanji e vez implijet div silabenneg evit skrivañ ar japaneg ar Hiragana (平仮名) hag ar c'h-katakana. Ouzhpenn-se e vez implijet ivez ur sistem romanizadur anvet rōmaji).
Ermengarde Anjev (merc'h Foulk Nerra)
Dimezioù ha bugale
He breur Jafrez II Martel a varvas e 1060, hag he mibien dezhi, Jafrez ha Foulk, a voe konted war-lerc'h o eontr.
Timbroù Saksonia
Emezelañ a ra Skasonia da gKengevread Norzh Alamagn d’ar 1añ a viz Genver 1868 ha degemeret eo en Impalaeriezh alaman d’an 18 a viz Genver 1871.
Niver Avogadro
Niver Avogadro eo an niver a atomoù karbon-12 a zo e-barzh 0,012 kg (pe c'hoazh 12 g, unanenn implijet e kimiezh) karbon-12. Notet e vez NA hag anvet evel se en enor da Amedeo Avogadro. An niver a elfennoù e-barzh ur mol eo ivez.
Herakles
Kounnar Hera
Da gentañ ne oa nemet dek trevell da gas da benn, met Eurystheüs a lavaras ne gonte ket lazhañ naer-zour Lerna peogwir e oa bet sikouret gant Iolaos. Goude-se, war-lerc'h tro marchosioù Augeias e lavaras heñvel, war-zigarez m'en devoa Herakles goulennet arc'hant digant ar roue.
Bombard
Istor
Adalek an azginivelezh eo bet lakaet e-pleustr skeuliad ar solfadurezh en ur dec'hel kont eus an translatañ, ar reizhded hag an tu da c'hoari (arabat e vefe bet re a zifoc'h evit c'hoari d'ur benveg d'egile). Ar c'hoadoù uhel (oboell) a zo ar benveg bet reizhet a-benn doujañ d'an tri emglev-se. An binviji aer hengounel a zo bet implijet e memes amzer hag hag c'hoaduelioù a-raok mont da get, estreget ar vombard hag en deus dreistvevet e Breizh. E lodenn gentañ an kantved eo aet war zigresk bras an niver a sonerien a vinioù kozh hag a dalabard. Deuet eo en-dro ar vinviji hengounel-se war well er bloavezhioù 1970, e-pad adkreskadurezh an hengoun Breizhad, gant brud Alan Stivell hag ar fed e vefe bet graet festoù-noz hag konkourioù sonerezh hengounel. Un tamm war lec'h eo bet krouet Bodadeg Ar Sonerion, hag a stroll meur a wech bep bloaz bagadoù a rummadoù disheñvel, deus ar pempved rummad d'ar c'hentañ hini.
Ledenez Llŷn
Ledenez Llŷn a zo unan eus ar c'hornadoù enno ar brasañ kenfeur a gembraegerien. War-dro 94% eus ar vugale a ouie kembraeg er rannvro hervez un niveradeg graet e 2003.
Broueg
Ur yezh monek-kmerek eo ar broueg (bruu), isrenket e-touez ar yezhoù katouek. Komzet e vez gant tro-dro da 50.000 den e Laos ha tro-dro da 20.000 den all e Tailand.
Anna Breizh
Anna Breizh pe Anna Vreizh a zo ganet d'ar 25 a viz Genver 1477 (1476 hervez an doare kozh) e Naoned ha marvet d'an 9 a viz Genver 1514 e Blois, e Bro-C'hall, a oa dugez Breizh, war-lerc'h marv he zad e 1488, ha betek 1514.
Dre he dimezioù e voe ivez : Merc'h e oa da Frañsez II (1435-1488), dug Breizh, ha d'e eil wreg Marc'harid Foix (war-dro 1449-1486), priñsez a Navarra. Keniterv a oa da Anna Foix, rouanez Hungaria.
1991 : Pempkantvet deiz-ha-bloaz hec'h eured
E 1991 e voe lidet pempkantvet deiz-ha-bloaz eured Anna Breizh ha Charlez VIII. E Roazhon, a oa bet lakaet seziz dirazi, a oa bet o stourm ouzh an alouber hag ouzh an naonegezh, ne voe graet meneg ebet eus an darvoud.
Hilarius Arle
Oberennoù
Chomet ez eus war e lerc'h meur a skrid berr, lizhiri pe sarmonioù dreist-holl:
Gwerzhav
Douaroniezh
E Gevred Naoned emañ ar gumun, hag e Gwinieg Naoned. Emañ ar c'heiz-kêr e 7 km da hini Naoned.
ISO 639-3
Graet e vez ISO/FDIS 639-3 eus ar brouilhed diwezhañ-holl bet votet diwar e benn e miz Eost 2006 evit ma vo lakaet e pleustr da vat a-raok fin ar bloaz.
Frente Popular Galega
E 1989 en em disrannas diouzh FPG ur re izili tost ouzh Galiza Ceive-OLN hag a save a-dugant ar stourm dre armoù kaset en-dro gant EGPGC ha gante e oa bet krouet da heul Assembleia do Povo Unido.
Er mouezhiadegoù evit Parlamant Galiza e 2001 e tapas FPG 3.176 vot (0,3%), e mouezhhiadegoù Parlamant Stad Spagn e 2004 ec'h eas gante 2.257 vot (0,12%) ha tapet gante un dileuriad evit ti-kêr Cangas da geñver ar mouezhiadegoù lec'hel dalc'het e 2003. Er mouezhiadegoù evit Parlamant Galiza dalc'het e 2005 e oa bet tapet gante 2.982 vot (0,2%).
Geriaoueg ar brederouriezh
Amgredoni
Evit treiñ ar ger galleg scepticisme gant ar ster e prederouriezh ?
Struthioniformes
Struthioniformes a zo un urzhiad e rummatadur an evned, termenet e 1790 gant an evnoniour saoz John Latham (1740-1837).
Atlas (mitologiezh)
Breur e oa da Prometheüs, Epimetheüs ha Menoitios, Titaned eveltañ eta.
Jurij Brězan
E vuhez hag e oberenn
Etre 1945 ha 1948 e oa gourdoner yaouankizoù en Domowina. E 1946 e teuas da vezañ ezel eus Strollad Unvaniezh Sokialour Alamagn. Goude 1949, e labouras evel skrivagner dieub. E 1946 e teuas da vezañ ezel eus ar PEN-Zentrum Reter ha Kornôg Alaman, e 1965 e voe ezel eus Akademie der Künste. Etre 1969 ha 1989 e voe eil-prezidant Unvaniezh Skrivagnerien Alamagn ar Reter. Bevet en deus tost da lec'h e gavell e Kamenz betek e varv. Meur a wech e voe enoret gant Alamagn ar reter Komunour, roet dezhañ Priz Broadel Alamagn ar Reter e 1951, 1964, ha 1976 ; priz lennegezh hag arz Domowina e 1973, Urzh Karl Marx e 1974, hag ar Vaterländischer Verdienstorden e 1981.
Yezhoù chastaek-palaihnihek
Isrannet e vez an isskourr-mañ evel-henn:
Stadoù Alamagn
Rannet eo Alamagn e 16 stad (anvet Länder en alamaneg, Land en unander). Setu-int:
Lesbofobiezh
Ijinet e oa bet an termen lesbofobiezh peogwir pa reer gant an termen homofobiezh e soñjer peurliesañ er baotred heñvelrevel nemetken ha c'hoant e oa bet lakaat war wel en un doare sklaer ar fed ma c'houzañv ivez al lesbaned ar feulster ha ar gwalldiforc'h diazet war an arallrevreoladouriezh.
Judit (serc'h Alan II)
Judit, marvet etre 948 ha 952, a oa pried-kleiz da Alan II. Mamm e oa da dri bugel bastard:
Timbroù Montenegro
E 1945-46 e teu ar Montenegro da vezañ ur rannvo emren e-kreiz Republik Kevreadus Poblel Yougoslavia.
Adalek 2006 eta e vez embannet timbroù gant postoù ar Montenegro.
Tahr Nilgiri
Tahr Nilgiri (Nilgiritragus hylocrius, bet Hemitragus hylocrius) a zo ur bronneg daskirier hag a vev en India.
Ráth Luirc
Rath Luirc (Ráth Luirc pe An Ráth en iwerzhoneg, Charleville e saozneg) a zo ur ĝer e kontelezh Korkig, en Iwerzhon, nepell diouzh kontelezh Luimneach.
Bevan
E Zeland-Nevez e vez kavet evel anv-badez.
Pig
Ar big, pe ar big-klakenn pa venner he dishañvalout diouzh ar spesadoù piged all, Pica pica hervez hec'h anv skiantel, a zo boutin a-walc'h en Europa a-bezh, hag ivez en Azia, kornôg Afrika ha Norzhamerika (an isspesad-mañ a vefe disheñvel hervez skiantourien 'zo, gwelet Pig-Norzhamerika). Ar spesad-mañ a zo arsezat ha bevañ a ra a-strolladoù bihan e-pad ar goañv. Plijout a ra dezhi koadoù bihan, ha liorzhoù e-kichen ar c'hêrioù.
Vorst
Vorst (e galleg: Forest) a zo ur gumun eus Rannvro Brusel-Kêrbenn e Belgia.
Damkaniezh an niveroù
Damkaniezh an niveroù a c'hell bout rannet e meur a dachenn studi reue an hentennoù arveret hag ar goulennoù trennet.
Isbergues
Isbergues a zo ur gumun hag ur gêrig eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Creative Commons
Un tamm istor
Levezonet mat int bet gant an aotreoù a zo bet savet gant bed ar poelladoù dieub, rak adtapet e vez diwarno pennsturienn ar gwarantiñ gwirioù. E gwirionez, ar c'hontrol eus doareoù aotreoù all giz ar SACEM pe kevredigezhioù a seurt-se, ec'h aotreont (o reiñ gwirioù) e-lec'h nac'h ha klask skoilhañ. An doare-mañ d'ober eo a ro dezho o fouez lezennel hollvedel.
Ur skouer ekonomikel
Kinnig a ra Kaouenn.net ar seurt aotreoù-mañ dre ma soñj deomp e klotont mat gant hon raktres internet kevredigezhel 2.0, an holl oberennoù arzel breizhat ha mat-kaer gant ar muzik hengounel.
Tsesoungouneg
Ur rannyezh ez eus ma reer velitcheg (huilliche) eo an tsesoungouneg komzet e Chile.
Timbroù Gwalior
Emañ Gwalior e hanternoz India, 122 km e su Agra. Ur “Stad-priñselezh” emren eo bet, gwarezet gant ar Rouantelezh-Unanet a-raok bezañ un tiriad eus Unvaniezh India. E Stad kevreadel ar Madhya Pradesh ar emañ bremañ, e rannbarzh Patiala.
Timbroù Gwalior zo bet lakaet un dermen d’o implij d’ar 1añ a viz Genver 1951. Timbroù India a vez graet gante adal ar 1añ a viz Ebrel 1950.
Spider-Man
Spider-Girl
En ur bed all anvet MC2 (Marvel Comics 2), e c’hoarvez he zroioù-kaer. Er bed-sed eo chomet Peter Parker a-sav gant e labour, goude un emgann diwezhañ a-enep da Green Goblin. Pemzek vloaz goude e wisk May Parker, e verc’h, gwiskamant Ben Reilly.
Gwiskamantoù Spider-Man
Un harnez houarn a warez ouzh an tennoù eo.(Web of Spider-Man #100)
Mentoniezh aljebrek
Ar skourr-mañ a 'r jedoniezh n'en deus ket kalz da welout gant an aljebr mentoniel, hag a denn da arver ar c'halvezerezhioù amprouet eus ar ventoniezh elfennel a-benn diskoulmañ kudennoù a aljebr evel diskoulmadenn un atalad eil derez pe un atalad trimac'hek ha disoc'hoù a niveroniezh evel gwerzhad un niver tric'hornek.
Toukan Toco
An toukan Toco (liester : toukaned Toco) a zo ur spesad evned livek flamm, Ramphastos toco an anv skiantel anezhañ.
Boued
Bevañ a ra diwar frouezh met ivez diwar amprevaned, ploged, raned, stlejviled bihan ha vioù.
Frañsez II (Breizh)
Besterd
Tri bugel en doe digant e serc'h Antoinette de Maignelais (1420-1474), erruet e Breizh e 1461 :
Gwelfed ha Gibellined
An div gostezenn
Taolet e vo evezh ne veze ket graet gant ar gerioù-se a-raok 1250, ha c'hoazh e Toskana (o bro orin) nemetken : kostezenn an Iliz ha kostezenn an Impalaer a veze lavaret kentoc'h.
Fanny Cochrane Smith
Fanny Cochrane Smith, (tro 1834 - 1905) a oa un Aborijenez eus Tasmania. An hini gentañ ganet e oa goude diblasamant an henvroidi da Wybalena en Inizi Flinders.
Fentc'hoari
Fentc'hoari a dalvez kement ha komedïenn, ur pezh-choari diazezet war ar fent, fars ha c'hoarzh graet da ziduiñ an arvesterien.
Celtica
Menegoù
Sed a skriv Plinius en e Historia Naturalis :
Kartada
Topografiezh
Div vorlenn a oa savet e-barzh ar geoded, unan da zegemer morlu bras Kartadaiz, ennañ betek 220 lestr brezel, hag eben evit ar porzh kenwerzh. Diwallet e oa ar porzhioù gant pep a dour mogeriet.
Kartada a oa unan eus ar c'heodedoù brasañ eus ar bed hellenadek (lod a soñj ne oa ken Aleksandria a oa brasoc'h).
Republik Kartada
E deroù ar Vvet kantved kent J.K. e oa deuet ar geoded da vezañ kreizenn ar genwerzh e kornôg ar Mor Kreizdouar hag e talc'has ar roll-se betek he diskar gant ar Republik roman. E 509 kent JK e oa sinet ur skrid-emglev etre Kartada ha Roma a ranne etrezo ar broioù a oa dindan o levezon pe e lec'h ma c'hallent ober kenwerzh. Diskouez a ra dimp e oa Sikilia ha Sardinia dindan beli Kartada dija.