cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Skritur telougouek
Ar c'hensonennoù
Setu stumm silabennek diazez al lizherennoù all::
843
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 843
Somme
Hag ivez:
Lot
Lec'hanvadurezh
An anv okitanek Òlt a gaver en anvioù all-mañ:
Moselle
Ar Moselle zo :
Pennadoù kar
Kavout a reer an anv Moselle ivez e-barzh:
Hideki Tōjō
An Diskar
Met Tōjō a glevas kaoz eus an iriennoù-se. Ha diouzhtu, e miz C'hwevrer 1944, dik goude aloubadeg an inizi Gilbert ha Marshall, e kemmas melestradurezh hag urzhaz strollad ren an arme : skarzhañ a reas Osami Nagano, hag a oa e penn strollad ren ar morlu. Ha kemer a reas plas ar jeneral Sugiyama e penn strollad ren an arme. Met an dra-se ne gemmas ket mont en-dro ar brezel. An Amerikaned a yae war-raok, ha muioc'h-mui a dud a enebas ouzh Hideki Tōjō. Ar gwashañ a c'hoarvezas pa voe trec'het Japan e Mariana an Norzh e miz Even ha miz Gouere 1944. Ar strollad peoc'hgarour, gant Konoe hag ar Priñs Higashikuni Naruhiko en e benn, a yeas e darempred gant markiz Kido, un den tost d'an impalaer hag en devoa sikouret Tōjō da vezañ pennmaodiern, evit ma c'houlennfe da Hiro-Hito dilezel Tōjō. Met ar jeneral a nac'has. Kregiñ a reas memestra da asantiñ lod traoù : d'an 13 a viz Gouere 1944 e tilezas e garg e penn strollad ren an arme, ha Yoshijito Numezu (penn armead Kwantung) a gemeras e blas. Ha staliañ a reas an amiral Nomura e plas e vignon Shingetaro Shimada e karg maodiernezh ar Morlu. Met e harpoù politikel evel Shimada a chomas staget-mat en urzhaz, hag kenderc'hel a rejont d'e sikour, ar pezh a gounaras izili ar morlu.
Trezeni
Douaroniezh
Emañ Trezeni en hanternoz d'an hent bras a gas eus Landreger da Lannuon. N'eus nemet richerioù enni.
Ronan Le Flécher
Ganet eo Ronan Le Flécher d'an eil a viz Genver 1973 e Kemperle. Kazetenner eo evit Armor Magazine, Radio Bro, Breizhmag, Bretons, Bretagne Magazine, Univers Celtes, Musiques Celtiques, L'Interceltique, LeCoq Gourmand. Bep sizhun evit ar gelaouenn sizhuniek Ya ! e vez brezhonekaet pennadoù savet gantañ e galleg. "Degemer mat e Breizh" en deus souhetet da Liliane Bethencourt war Blog Breizh, ul lec'hienn aozet ha renet gantañ. Pennkazetenner an Agence Bretagne Presse eo Ronan Le Flecher. Emañ o vevañ e Rieg, Roazhon hag Pariz.
Kae
Kae zo meur a dra e brezhoneg :
1785
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1785
Recquignies
kantved
Brezel-bed kentañ: roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun e 1920 .
Hanternoz
Hanternoz (pe an hanternoz a-wechoù) a reer eus :
Jafrez V
Dimezet e oa da Matilda Bro-Saoz e Mezheven 1128, er Mañs, ha tri mab o doe :
Brennos
Brennos (pe Brennus e latin hag e galleg) a zo anavezet evel anv daou vrezelour kelt en Henamzer.
Kontelezh Lú
Kontelezh Lú (Contae Lú en iwerzhoneg ha County Louth e saozneg) zo ur gontelezh e reter Iwerzhon. Dún Dealgan (Dundalk) eo kêr-benn ar gontelezh. 110 894 a dud a oa o chom enni e 2006. Niver an annezidi a sav bremañ da.
Skritur laoek
Ne ra ar skritur taiek diforc'h ebet etre lizherennoù bras (lizherennoù pennañ) ha lizherennoù bihan. Ouzhpenn-se e vez skrivet peurliseañ hep troc'h ebet etre ar gerioù. An troc'h a dalvez da diskwel emañ achu ur frazenn.
1786
Diwar-benn bloavezh 1786 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Lola Flores
He buhez
En 1958 e timezas d'ar gitarour Antonio González Batista, El Pescaílla, ha tri bugel o devo : Dolores, anavezetoc'h evel Lolita, Antonio ha Rosario. An tri zo pe zo bet kanerien. Daremprediñ a reas ivez Gustavo Biosca, melldroader en F.C. Barcelona.
Skritur vaiek
War gresk ez eas an niver a dud a deskas ober gant ar silabenneg a-hed an hag e 1962 e voe unvanet ar silabenneg gant Skol-Veur Liberia.
Daoust ha ma krogas da vezañ implijet nebeutoc'h-nebeutañ en, abalamour d'an urzhiataerezhioù emañ oc'h adkreskiñ adarre hag e 2003 e voe embannet ur bibl oc'h implijout ar silabenneg vaiek.
Liammoù diavaez:
[http://www.omniglot.com/writing/vai.htm Omniglot. Lec'hienn dispar diwar-benn an doareoù-skrivañ] (e soazneg)
Boris Pahor
Oberennoù
Darn anezho a zo bet troet e galleg, hini ebet e brezhoneg.
Skritur tsalagiek
Strivet e vez hiziv da resteurel ar skritur hag ivez da vountañ war Tsalagiz da addeskiñ o yezh hag a zo bet o vont war ziskar a-hed an.
Francisco Ricci
En Madrid e voe ganet Juan Ricci en 1600, a voe livour da-heul e dad, ha Francisco Ricci en 1614.
Deskiñ ar vicher a eure gant Vicente Carducho, ha labourat evit ti ar roue adalek 1639.
Distrig Santarém
21 gumun zo ennañ :
IJzertoren
IJzertoren (Tour an IJzer) zo ur monumant evit ar peoc'h e Kaaskerke, ur gumun a wechall a zo e kumun Diksmuide bremañ, e proviñs Flandrez ar C'hornog (West Vlanderen), e Belgia, tost d'ar stêr IJzer.
Neoptolemos (haroz)
Nav bloaz diwezhatoc'h, e-kreiz ar brezel, marvet Akilles hag Aias, ha doare ebet da drec'hiñ gant Hellaziz, e voe tapet gante an diouganer troian, Helenos, ma voe rediet da ziskuliañ dezho penaos e c'hallfent kemer kêr Troia. Hag Helenos da ziskuliañ e c'halljent bout trec'h ma c'hallfent pourchas saezhioù Herakles (a oa gant Philoktetes da neuze).
Odaliskenn
Statud
Sklavezed gwerc'h e oa an odaliskezed. Peurliesañ e vezent profet d'ar sultan. A-wechoù ivez, e tiegezhioù Jorjia, e veze aliet ar merc'hed da vont da odaliskezed en un harem. Eno e c'halle o renk uhelaat, e c'hallent mont da serc'hed pe da briedoù. Met mitizhien e oant en harem ar sultan ha netra ken. Ne servijent ket ar sultan, met e wragez pe serc'hed, ha ne vezent ket gwelet gantañ. Tre e traoñ ar skeul e oant en harem, dindan lasoù mamm ar sultan. Met pa veze un odaliskenn koant dreist ar re all, pe ma veze donezonet kaer da ganañ pe da zañsal, e veze desket evit dont da vout serc'h. Ma veze dibabet an odaliskenn da servij ar sultan ez ae betek e wele, ha neuze e save war ur bazenn uheloc'h, hini ar serc'hed. En Impalaeriezh ottoman ne c'halle ar serc'hed gwelout ar sultan nemet ur wech, neuze e veze ret sachañ e evezh gant un donezon bennak, kan, pe dañs pe reizh. Ha ma c'halle ur serc'h reiñ ur mab d'ar sultan e teue da vezañ pried dezhañ kenkent.
Livadurioù
Kement-se zo testeniekaet en taolennoù meneget amañ.
right|thumb|Odaliskenn, gant [[François Boucher, 1740. Du he blev. Un daolenn all zo gantañ, damheñvel, gant ur veleganez: mestrez ar roue Loeiz XV e oa.]]
Taolennoù all da welout
Darn anezho a weler amañ:
Boussois
kantved
Brezel-bed kentañ: .
Blotadur (yezhoniezh)
Meur a doare blotadur ez eus hervez ar c'hemmoù kensonennel resis, en o zouez emañ an daoreoù pennañ-mañ:
Adaks
An adaks (Addax nasomaculatus) a zo un antilopenn hag a vev er Sahara. Ar spesad nemetañ eus ar genad Addax eo.
Sawyl Penuchel
Enne e lenner e e oa mab da Pabo Post Prydain, diskennad da Coel Hen. E dad a rannas e rouantelezh etre e vibien. Faezhet e voe gant Angled Bernicia ha ret e vo dezhañ tec'hout da Gembre.
Lothian
Lothian (Lowden e skoteg, Lodainn e gouezeleg Skos) zo ur rannvro istorel eus Bro-Skos, etre ar Firth of Forth ha menezioù Lammermuir. Dinedin, kêr-benn Bro-Skos, eo ar gêr vrasañ. Kêrioù bras all zo ive z: Livingston, Linlithgow, Bathgate ha Dunbar.
Karadon
thumb|right|150px|Kartenn lec'hiañ Karadon e Kernev-Veur
Kelliwik, Lyskerrys, Logh, Essa ha Penntorr e oa ar c'hêrioù pennañ.
Roger Gicquel
Red-vicher
Skrivet en deus bet ur gronikenn ivez e-barzh Le Peuple Breton, kelaouenn Unvaniezh Demokratel Breizh.
Shōnen
Ur manga evit ar baotred yaouank eo ar shōnen manga pe shounen manga (少年漫画) padal eo ar shōjo manga (少女漫画) evit ar merc'hed yaouank.
Frammet-kaer eo ar shōnen mangaoù birvilh pe troioù-kaer :
Pevar avel
Ar pevar avel a zo roudoù pennañ un nadoz-vor war ur gartenn douaroniezh: an Norzh, ar Reter, ar C'hornôg hag ar Su.
Moldova
Istor
E-pad ar grennamzer e furme tachenn Moldova reter Priñselezh Moldova. D'ur gwarz eus an impalaeriezh otoman ez eas e-pad ar kantved ha staget e voe ouzh Rusia, asambles gant Budjak dre feur-skrid Bukarest e 1812. Gant ar Rused e veze graet anezhi "Guberniya eus Moldova ha Besarabia" ha diwezhatoc'h Besarabia. Kornôg ar briñselezh a chomas emren betek ma voe unvanet gant Walachia da vont d'ober Rouantelezh Roumania.
Politikerezh
Ur gambr nemeti en-deus ar parlamant. E 101 izel a zilenner evit 4 bloavezh. Gant ar palamant e vez choazet ar prezidant. Hemañ eo penn ar stad. Envel a ra ar ministr kentañ a furm un gouarnamant respontek dirak ar parlamant.
Armerzh
Un hinad vat ha douareier strujus he-deus Moldova met peadra maengleuziek ebet a zo ganti. War al labour-douar eo diazezet hec'h armerzh. Ar produioù pennañ a zo ar gwin hag ar butun.
Relijion
Poblañs Moldavia a zo kenaozet eus
Gabriele Malagrida
War-lerc'h mont da jezuit d'an 23 a viz Here 1711 e voe kaset da visioner da Vrazil e 1721.
Skritur goudjaratek
Ar c'hensonennoù
Setu stumm silabennek diazez al lizherennoù all::
Tepehoueg Tlachichilco
Tost a-walc'h eo da depehoueg Pisa Flores (37%).
Bro
Graet e vez bro eus un dachenn douar gant un "ene" dezhi, pe un "hevelebiezh", pe bevennoù resis d'an nebeutañ. Meur a ster a zo eta d'ar ger-se :
British Museum
Ar British Museum, krouet e 1753, a zo unan eus kentañ monumantoù kêr Londrez, e Bro-Saoz, hag ivez unan eus pouezusañ mirdioù ar bed.
Arama
Arama zo ur gumun eus tolead Goierri, e proviñs Gipuzkoa en Euskal Herria.
Egorvulzun
An egorvulzun (egor + bulzun) a zo un egorlestr da vezañ kaset en egor ha da vezañ adimplijet. N'eus nemet an orbiter hag ar poulzerioù a c'hell bezañ adimplijet pa'z eus ezhomm eus ur gibenn ouzhpenn ha na zeu ket war an douar en-dro. Div reizhiad egorvulzunoù a zo bet savet : unan gant gouarnamant ar Stadoù-Unanet (Space Shuttle) ha meur a orbiter a zo bet kaset en egor hag adimplijet pa n'en deus ket gouarnamant an URSS gant an egorvulzun Bouran.
Egorvulzun ar Stadoù-Unanet
Ar reizhiad a zo graet gant 4 ardivink bras : an orbiter, stumm un nijerez dezhañ, a reer an egorvulzun peurvuiañ, ur gibenn trelosk divent ha daou boulzer moanoc'h. An orbiter a c'hell herberc'hiañ 7 astraer, levierien, teknikianed ha skiantourien.
Vorgium
Vorgium eo anv latin ar geoded c'halian, kêr-benn an Osismied, a zo deut da vout Karaez.
Oiapoque
Kar d'an anv-se eo hini
Charente-Maritime
Ar Charente-Maritime zo un departamant krouet e 1790, e kornôg Bro-C'hall, war lez ar Meurvor Atlantel. Evel an departamant Charente eo savet e anv diwar hini ar stêr Charente, hervez giz an darn vrasañ eus an departamantoù gall. Ar Roc'hell (La Rochelle e galleg) eo ar pennlec'h anezhañ.
Misterioù ar Grennamzer
Ar misterioù a oa pezhioù-c'hoari a veze diskouezet en Europa ar Grennamzer, en ilizoù pe dirake, adalek an X vet  betek ar, ha kaoz enne eus darvoudoù tennet eus ar Bibl pe eus mojennoù diwar-benn buhezioù ar sent.
Leurenniñ ur mister a veze hervez al "leurenn" a veze prestet dezho. Ma veze c'hoariet en ur straed e tisplegent e doare ul lidambroug war ur garigell, da lavaret eo e valee an arvesterien keit ha ma ne veze ket echu sellet ouzh an istor. Ur wech staliet ha lec'hiet ar strolladoù ne veze kavet nemet ur c'hinkladur hepken. War ur chafod e veze savet hag e veze implijet ul lodenn anezhañ evit pep taolenn.
1911
Stadoù-Unanet
Annezañ a ra ar studioioù sinema kentañ, an Nestor Studios, e Hollywood.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1911
Marmouz Allen
Marmouz Allen (Allenopithecus nigroviridis) a zo ur marmouz hag a vev e Republik Kongo hag e kornôg Republik Demokratel Kongo.
Lu Ruz
thumb|Banniel al Lu Ruz Al Lu Ruz pe Arme Ruz (e rusianeg: Красная армия, Krasnaya armiya; anv klok: Rabotche-krest'yanskaya Krasnaya armiya Рабоче-крестьянская Красная армия - Lu Ruz ar vicherourion hag ar gouerion) a oa bet savet e Genver 1918 e Rusia gant ar Volcheviked, nevez-kemeret ar galloud gante. E 1946 e teuas da vezañ, ent-ofisiel, an Arme Soviedat (Советская армия, Sovyetskaya armiya), met kendalc'het e voe d'ober gant al lesanv "Arme Ruz". Al Lu Ruz a vez lakaet war-raok evel al lu war zouar diazez d'an trec'h Kevredet wat tachenn Europa e-pad an Eil Brezel-bed. E-pad an oberiadurioù-brezel war Talbenn ar Reter stourmet e oa bet ganti a-enep 75%–80% eus nerzhioù douar Alamagn an Trede Reich (Wehrmacht Heer ha Waffen-SS) implijet e-pad ar brezel. Darn kolloù Alamagn hag e harperien a voe dre al Lu ruz kement hag aloubadeg kêr-benn ar Reich Berlin. Padet eo betek diwezh an URSS e diwezh miz Kerzu 1991.
Paol Aorelian
thumb|220px|Sant Paol Aurelian
E Breizh
Hervez ar richenn e tilestras en Enez Eusa ha goude-se e teuas d'an douar- bras. Kont Leon, Withur, a roas dezhañ un aviel hag ur c'hloc'h, ar c'hastell roman hag Enez-Vaz. Paol a savas daou vanati, an eil war an enez hag egile er C'hastell. Evit sentiñ ouzh Childebert eo e teuas da vezañ eskob hag ar c'hastell a zeuas da vezañ an eskopti. Biskoazh n'eus ket bet kavet roudoù eus ar c'hastell-se.
An testennoù
Anv zo eus sant Paol e meur a vuhezskrid santel :
Ezkio-Itsaso
thumb| Sede pelec'h emañ Ezkio-Itsaso
Louarn Teumes
Louarn Teumes (Αλωπεξ Τευμησιος, Alôpex Teumêsios e gregach) a oa ur mell louarn ha ne dlee ket bezañ tapet gwech ebet.
Kavout an tu a reas Amfitrion avat : mont a reas da gerc'hat ar c'hi hud Lailaps, a oa bet krouet evit tapout an holl breizhoù.
Hadean
Reier Hadean
E-pad an dekvloaziadoù diwezhañ eus an e kavas an douarourien un nebeud reier furmet en Hadean. E Groenland, gwalarn Kanada ha kornôg Aostralia emaint. Ar furmidigezhioù roc'hek koshañ a zo anezho gouelezennoù, dezhe 3.800 milion a vloavezhioù e Groenland (ar Gouriz a vein glaz eus Isua). Kristalennoù zirkon kavet e gouelezennoù Bro-Ganada ar c'hornôg hag e rannvro ar Jack Hills en Aostralia zo kalz koshoc'h. Ar zirkon koshañ a furmas 4.400 a vloavezhioù zo, un mare tost-tre ouzh hini furmidigezh an Douar.
Atmosferenn ha meurvorioù
N'anvezer ket mat tre pegoulz e voe krouet ar meurvorioù kentañ met abred a-walc'h e voe, war a seblant. Zirkonoù Kanada ha Aostralia na c'hell bezañ bet furmet nemet en un endro douarel. Meurvorioù a oa neuze war an Douar 4.400 milion a vloavezhioù 'zo met ne dalvez ket an dra-se e oant-int hirbadus. Meur a wech e aezhennas anezho stokadoù gant mein-kurun moarvat.
Oiapoque (stêr)
E stad Amapá, e Brazil, emañ eien ar stêr.
Kañval Baktria
Kañval Baktria (Camelus bactrianus diouzh e anv skiantel), pe kañval alies hepmuiken, a vez graet eus spesad kañvaled Kreizazia, eus ar genad Camelus. Daou dort zo war o c'hein. Bronneged ha daskirierien int, brasoc'h evit kezeg, hag evelto e talvezont da loened-samm. Bevañ a reont e Kreizazia.
Marthe Vassallo
Abaoe 1997 ne ra ken nemet kanañ : kanoù lourennek, er festoù-noz da lakaat an dud da zañsal, pe oc'h arnodiñ doareoù nevez da ganañ. Kanañ a capella a ra gant Nolùen Le Buhé hag ivez gant Annie Ebrel, pe c'hoazh o-zeir asambles. Ezel eo ivez eus ar strollad Loened Fall hag ivez eus Bugel Koar e-lec'h ma kan eilet gant Fulup Olier ouzh an akordeoñs. E 2023 he deus savet an arvest "Les fantômes sont des choses qui arrivent" gant ar c'hevarzhe Fur ha foll.
Volkanegezh
Volkanegezh dre bik-tomm
Ur pik-tomm a zo ul lec’h tomm-gor, tommoc’h evit e lec’h all ebet, dre lec’h ma treuz ar magma ar greunenn. Enezeg Hawaii hag enez ar Reunion a zo dezho ur volkanegezh eus ar seurt-se. Bez’ ez eus ivez enezeg ar Maldivez, plaenenn Dekka hag Enez Voris. Soñjal a ra d’ar skiantourien e c’hellfe an dra-se bezañ penn-kaoz d'ar volkanegezh yaouankañ a zo e Bro-Alvern e Bro-C’hall, met an dra-se n'eo ket prouet.
Skritur tibetek
Implijet e vez evit skrivañ an tibeteg hag ivez an dzongkha.
Lizherennoù kevrennek a vez implijet ivez evit skrivañ meur a vogalenn an eil war-lerc'h eben hep vogalenn ebet kenetreze.
Lailaps
Lailaps (Λαῖλαψ Lailaps, “avel gorvent”) a oa ur c'hi hud e mojennoù Hellaz. Profet e oa bet pe gant Zeus d'e serc'h Europa, pe gant Artemis d’ur briñsez anvet Prokris. Dalc'hmat e tape e breizh pan ae da chaseal.
Drogon (dug Breizh)
Pa varvas Drogon a-daol-trumm, e 958, e kavas tro  Kronikenn Naoned da lakaat ar muntr war-gont Foulk II: goulennet en dije digant magerez ar bugel skeiñ dour berv war e benn a-greiz ma oa o kibellat.
Walter Scott
Yaouankiz
E 1783 e kredas d'e dud e oa aet ar bugel 12 vloaz dreist e nerzh, setu e voe kaset da chom e-pad c'hwec'h mizvezh gant e voereb Jenny e Kelso er Scottish Borders, ma voe skoliataet ; eno e kejas ouzh ar vreudeur Ballantyne, a voe e voullerien hag embannerien diwezhatoc'h.
Barzh
Tri bloaz diwezhatoc'h, e 1808, e teuas er gouloù Marmion, ur varzhoneg c'hwec'h kan enni hag a gas da Emgann Flodden (1513). Un nevezenti a voe degaset gant ar barzh : ur rakger da bep kan, e stumm ul lizher d'ur mignon ; un nevezenti all a voe e 1807 : rakprenet e voe gwirioù an oberenn glok gant an embanner, padal ne oa bet skrivet nemet ar c'han kentañ — ha gant gwir abeg, pa voe embannet teir gwech ha gwerzhet 8 000 skouerenn en holl.
Romantour
Pa voe embannet The Lay of the Last Minstrel e 1805 e oa bet boulc'het ur romant gant ar barzh, en devoa skrivet un nebeud pennadoù eus Waverley ; dilezel skrivañ a eure avat goude ma oant bet kavet fall a-walc'h gant ur mignon dezhañ. Er bloaz 1810, goude berzh bras The Lady of the Lake, ez adkrogas gant Waverley en ur lakaat an haroz da veajiñ dre Vro-Skos kent paouez adarre hag adkregiñ e 1813 ; e 1814 e voe embannet e romant kentañ neuze. Mil skouerenn hepken a voe moullet, hogen ker bras ur berzh a reas ma voe moullet 3 000 ouzhpenn da-heul. Seizh romant warn-ugent a zeuas war-lerc'h ; ar pempvet, Rob Roy (1817) e voe moullet 10 000 skouerenn anezhañ, ar pezh a droas d'ur reol. Disin e oa Waverley pa zeuas er gouloù, abalamour ma oa brudet W. Scott evel ur barzh. Betek 1826 e chomas an traoù evel-se : By the Author of « Waverley » pe Tales of My Landlord ("Kontadennoù digant ma lojer") e oa sinadur romantoù ar barzh betek 1826,ar bloaz ma voe rivinet ; koulskoude, an holl dud a ouie piv e oa an aozer, ha hennezh a ouie e ouient.
Kudennoù arc'hant ha tremenvan
Hag eñ labourat muioc'h c'hoazh eget biskoazh : etre 1826 e 1832 ez embannas c'hwec'h romant, daou istor berr ha daou bezh-c'hoari, unnek oberenn nann-faltazius hag un deizlevr. A-douez an oberennoù nann-faltazius emañ Life of Napoleon Buonaparte (1827), div levrenn e History of Scotland (1829 ha 1830), ha pevar zamm eus ar stirad Tales of a Grandfather – Being Stories Taken From Scottish History (unan bep bloaz, 1828–1831. Dalif e voe e zeizlevr avat, pa ne voe embannet The Journal of Sir Walter Scott nemet e 1890. War washaat ez eas yec'hed Sir Walter Scott goude kement a boanioù hag a labour. Evit klask e wellaat e lestras e miz Here 1831 war-du Malta ha Napoli. War hent an distro d'ar gêr e lestras e Köln war-du Rotterdam ; p'edo e bourzh war ar stêr Rhein e voe skoet a-nevez gant ur gwaskad kalon ; prederiet e voe en Emmerich-am-Rhein kent lestrañ war-du Bro-Saoz d'an 12 a viz Mezheven 1832. Goude erruet en e vro e voe kaset da Abbotsford, ma varvas d'an 21 a viz Gwengolo, oadet 61 bloaz. Beziet e voe e Dryburgh Abbey, Berwickshire, e-kichen e bried.
Barzhonegoù
Kalz barzhonegoù berr pe ganaouennoù gant Walter Scott a oa lodennoù eus barzhonegoù hiroc'h lakaet en e romantoù, e istorioù hag e bezhioù-c'hoari.
Manaw Gododdin
Liammet eo Manaw Gododdin gant an Otadini, ur bobl vrezhon diazezet e reter ar vro etre Moger Hadrian ha Moger Antoninus, e gevred Skos hiziv.
Jack Rackham
E vuhez
D’ar 16 a viz Du 1720 e voe kaset Rackham hag e skipailh da Spanish Town, (Jamaika). Barnet e voent evit bezañ bet morlaeron, ha krouget e voent en deiz war-lerc’h.
Kanton Vitry-en-Artois
Kanton Vitry-en-Artois a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant lezenn an 23 a viz Eost 1790, e departamant ar Pas-de-Calais hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais.
Baktria
Gwechall e oa bevennet gant India er c'hreisteiz, Sogdiana en hanternoz, Skitia extra Imaum er reter, ha Hirkania er c'hornôg. Enni e oa Margiana, Guriana, Bubakena, bro an Doc'hared hag ar Marukeaned.
Hadzaeg
Ur yezh digenvez komzet war aodoù al Lenn Eyasi e Tanzania eo a hazdaeg. Komzet e vez gant tout an izil eus ar meuriad ha treuzkaset e vez d'ar vugale c'hoazh. En arvar emañ, avat, abaoe ma'z eo bet distrujet ar c'helien tse-tse er vro, ar pezh en deus lakaet magerien loened da skrapañ o douareier.
Peoc'h
Peoc'h etrevroadel
Istor an aozadurioù :
Kelliwik
Gevellet eo Kelliwik gant Gwipavaz.
Bizien
Ar Bizien zo ur stêr eus Treger (Breizh), a dremen dre Bouldouran, hag a zo un adstêr d'ar Yeodi war e lez dehoù.
Cs (lizherenn)
Un divc'hrafenn latin eo Cs, cs implijet gant an hungareg evit skrivañ ar son kensonennel /tʃ/.
Neolitik
E Breizh e kaver skouerioù a-bouez-bras diwar-benn Nevezoadvezh ar Maen, rak paot eo an dilerc'hioù bet lezet gant tud ar mare-se :
Nebeut goude kavadenn al labour-douar eo e voe ijinet an doareoù kentañ da skrivañ. Neuze ez echu da vat amzervezh Nevezoadvezh ar Maen, ha hini ar Ragistor da-heul. Neze eo e krog amzervezh ar Hensevenadurezhioù ha pergen re an Henamzer, tro-dro d'ar Mor Kreizdouarel, war-dro 3000 a-raok Jezuz-Krist.
Mazingarbe
kantved
Brezel-bed kentañ: roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun e 1920 .
Ormaiztegi
Ormaiztegi zo ur gumun eus tolead Goierri, e proviñs Gipuzkoa en Euskal Herria.
Jacopo Tintoretto
E anv
E vab Domenicho ivez a veze lesanvet heñvel (gwelout Domenicho Tintoretto).
François Barois
François Barois a oa ur c'hizeller gall eus ar.
1903
Diwar-benn bloavezh 1903 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Divc'hrafenn
Heuliadennoù
Divc'hrafennoù enne div lizherenn disheñvel an eil diouzh eben, da skouer :
Lizherennoù doubl
Divc'hafrennoù enne div wech an hevelep lizherenn. A-wechoù e vez implijet lizherennoù doubl hervez reolennoù reizhskrivañ ur yezh bennak evit merkañ hirder ar vogalennoù evel e brezhoneg “kanan” (a hir) kv. “kannañ” (a berr). N'int ket divc'hrafennoù ar re-se rak ne vezont ket implijet evit skrivañ sonioù disheñvel diouzh hini al lizherenn doublet :
Poto aour
thumb|left|300px|Tiriad ar poto aour
Poto Calabar
Poto Calabar (Arctocebus calabarensis) zo ur bronneg eus ar c'herentiad Lorisidae hag a vev e kornôg Afrika.
Doareoù pennañ
War-dro 25 cm eo hirder e gorf, gant ul lost munut 1 cm. Etre 250 ha 500 g eo e bouez. Melen-orañjez eo liv e gein hag arwenn hini e gof.
Jacques de Gheyn ar Yaouankañ
Jacques de Gheyn II (hag ivez Jacob de Gheyn II) (e-tro 1565 en Antwerpen - 29 a viz Meurzh 1629 e Den Haag) a oa ul livour hag un engraver izelvroat. En e zoare da livañ e weler emdroadur an arz : eus orbidouriezh Norzheuropa d'ar gwirliverezh nederlandat.
1322
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1322
Cornelis van Haarlem
thumb|200px|Diskar ar Ramzed (1588) thumb|200px|Banvez ofiserien bagad Sant-Jord (1599) thumb|200px|Badeziant ar C'hrist (e-tro 1588) thumb|200px|Diskar an Den (1592) Cornelis Corneliszoon van Haarlem (1562 e Haarlem -11 a viz Du 1638 e Haarlem) a oa ul livour hag un tresour eus luskad an orbidouriezh a orin izelvroat.
1323
Diwar-benn bloavezh 1323 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Chelydridae
Genadoù
Diouzh ar rummatadurioù ez eus 2 pe 3 genad baoted ennañ :
Carlo Buonaparte
E vuhez
Kalz a Gorsed a gave e oa un dismegañs ar feur-emglev, ha sevel a reas Carlo da gomz a-enep an aloubadeg c'hall e miz Mae 1768, pa c'halvas ar yaouankiz da douiñ "Vincere o Morire" (trec'hiñ pe mervel).
Hebreed
Divroañ a reas mibien Jakob da Egipt abalamour d'un naonegezh vras a oa deuet war ar vro. Liesaat a rejont a rummad da rummad betek bezañ "pobl Israel". Moizez, ur profed hervez an Hebreed hag ar gristenien, a gemeras penn an Hebreed d'o lakaat da zistreiñ da Genaan.
Heinrich Aldegraver
E vuhez
Pa oa 19 vloaz e voe degemeret e stal-labour al livour Ludger tom Ring gozh. Marteze e kasas e vloavezhioù kompagnunaj war an hentoù en Izelvroioù, ha marteze e voe levezonet gant oberennoù Joos van Cleve ha re Jan Gossaert.
Danae (Artemisia Gentileschi)
Danae zo un eoullivadur war gouevr a oa bet graet, hervez a soñjer, gant an arzourez italian Artemisia Gentileschi e 1612, hag a zo dalc'het gant ar Saint Louis Art Museum, e St. Louis (Missouri) er Stadoù-Unanet.
Risweer-kazh
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar risweer-kazh er c'herentiad Mimidae pe Sturnidae.
1796
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1796
Lugo di Vicenza
Lugo di Vicenza, pe Lugo Vicentina, zo ur gêr a 3000 a dud e Veneto en Italia.
Partido Galego do Proletariado
Ur pouez bras en doa bet ar Strollad er sindikad Confederación Sindical Galega.
Mary Read
thumb|Mary Read oc’h en em gannañ Mary Read (tro 1690 – 1721) zo unan eus an div vorlaerez vrudetañ, gant Anne Bonny.
He buhez
Mary a zeuas a-benn da lakaat krediñ bepred e oa ur paotr anezhi, hag ec’h emouestlas war vourzh ur vag kenwerzh izelvroat dindan an anv Mark Read. Preizhataet e voe ar vag gant morlaeron a Vro-Saoz. Hervez lod e vije bet degemeret Mary ganto, hag o dije kaset anezhi betek New Providence (Bahamas). E-pad ar veaj-se e kejas ouzh Jack Rackham hag ouzh Anne Bonny hag a oa ivez gwisket evel ur paotr hag anvet Adam Bonny. Rackham a zegemeras anezhi en e skipailh, dre ma soñje e oa ur paotr. Iskis e kavas memestra an darempred etrezi hag Anne Bonny, hag e tizoloas diwezhatoc’h e oa ur vaouez ivez. Ur pennadig amzer goude e voe kaset meur a vag vrezel da dapout Jack Rackham hag e skipailh a-c'houde dekred gouarnour Jamaika bet embannet d’ar 5 a viz Gwengolo 1720. Ne voe kemm ebet en emzalc’h Rachkam, Bonny ha Read : kenderc’hel a rejont da breizhata par ma c’hellent. E-touez ar bagoù taget ganto e voe Royal Queen, perc’hennet gant Chidley Bayard, bet karantezig Anne, ha renet gant ar c’habiten Hudson. Boemet e voe hemañ gant Anne, ha he leuskel a reas da vont war vourzh e vag. Dramm a roas-hi dezhañ evit chom hep tremen an noz gantañ, hag e skuilhas dour war holl ganolioù ar vag. An deiz war-lerc’h e voe taget ar vag gant skipailh Revenge, trec’h e voe. Ne varvas den war-bouez Hudson, bet lazhet gant Mary Read dre warizi. E miz Here 1720 e kasas gouarnour Jamaika soudarded ar c‘habiten Barnet da dapout Jack Rackham hag e skipailh, ennañ Mary Read hag Anne Bonny. Heuget e voe an div-se pa weljont e oa divarrek ar vorlaeron d’en em gannañ (hervez lod e vijent bet mezv). Daou anezho a voe lazhet ganto, ha gloazañ a rejont re all, Jack Rackham en o zouez. An emgann a badas un eurvezh a-raok m’en em zaskoras an div vaouez. Ne voent ket kondaonet d’ar marv peogwir e lavarjont e-kerzh o frosez e oant dougerezed. Mary a gasas dibenn he buhez en toull-bac’h, sur a-walc’h e varvas abalamour d’ar derzhienn velen, pe marteze abalamour d’ur golladenn e miz Ebrel 1721.
Artashes Minasian
Mestr Meur Etrebroadel eo.
1797
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1797
1909
Diwar-benn bloavezh 1909 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Strollad Diazoù
Gwelet ivez
Skeul amzervezhioù douarouriezhel
Martha Jac a Sianco
Ur romant kembraek gant Caryl Lewis eo Martha Jac a Sianco, embannet evit ar wech kentañ e miz Du 2004, gant Y Lolfa ha gounezet gantañ ar priz Llyfr y Flwyddyn (Levr ar Bloaz) e 2005.
Adapazarı
Adapazarı zo ur gêr e gwalarn Turkia, kêrbenn proviñs Sakarya.
Bob Dylan
Gwelet eo bet e-barzh un nebeud filmoù ivez, ha livañ a ra ouzhpenn.
Risweer beg kromm
Ar risweer beg kromm (liester : risweered beg kromm) a zo ur spesad golvaneged, Toxostoma curvirostre an anv skiantel anezhañ.
Brendan
Anv-badez
An Amerikaned SUA a implij ar stumm Brandon diwar skouer Brendan. E galleg e anvezer ivez an daou stumm.
Abaurregaina
Abaurregaina (Abaurrea Alta e spagnoleg, hag Abaurregaina/Abaurrea Alta hervez ar stumm ofisiel) zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
1326
Diwar-benn bloavezh 1326 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
1799
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1799
Irish Republican Brotherhood
An IRB oa ur gevredigezh kuzh gant kalz a lezennoù hag ur reolennaoueg resis (un tammig evel ar frañmasoned). Ar gevredigezh-mañ a zo un emdroadur eus ar strolladoù Fenian. E bal: prientiñ un emsav hollek a-enep an arc'huber saoz. Dek vloaz goude ar grouidigezh e krog an IRB da aozañ gwalldaolioù e Bro-Saoz. E miz Gwengolo 1867 ez eus lakaet ur vombezenn e toull-bac'h e Manchester evit dieubiñ daou emsaver iwerzhonat. Ur poliser a voe lazhet e-pad an taol ha tri den arestet ha kondaonet d'ar marv. Lesanvet e vint "Merzherien Manchester". Daou viz goude e voe taget un toull-bac'h e Londrez, hag ugent den lazhet dindan ur voger distrujet.
Goude an enkadenn-se eo Michael Collins a zihun ar gevredigezh. Adaozañ a ra anezhañ en ur stumm kalz efedusoc'h ha dont a ra da vezañ penn dibar unan eus skourroù efedusañ an emsav. E penn kentañ 1920 e roas lañs an arme guzh d’ar brezel a-enep an arc'huber saoz. E 1922, goude kalz a dabutoù ha kalz a zilezioù, eo kenstaget hag enframmet an Irish Republican Brotherhood en Irish Republican Army.
Sant Kitts
Istor
Kristol Goulm eo an Europad kentañ a yeas war Sant-Kristof, e-ser e eil beaj, e 1493. Reiñ a reas an anv « San Cristóbal » d’an enez. Da heul e voe anvet « Saint-Christophe » gant an drevidien c'hall ha « Saint-Christopher » gant ar re saoz. Nevesoc'h e voe savet an anv-bihanaat « Saint-Kitts » e saozneg.
Esparder gravitadur
E-barzh ar relativelezh hollek, un esparder gravitadur zo un takad eus an egoramzer. En o c'hichen kementadoù zo hag a dalvez da zeskrivañ ar park gravitadur a zeu da vezañ didermen. N'haller ket deskrivañ an hevelep takadoù hervez lezennoù ar relativelezh hollek, ar pezh na vir ket outi da vezañ gouest da rakwelet e vo kavet an hevelep traoù en hollved. Da skouer, pa grou un toull du e krou un esparder gravitadur en e greiz.
Éric Besson
Éric Besson, ganet d'an 2 a viz Ebrel 1958 e Marrakech e Maroko, zo ur politikour ha den a aferioù gall, bet ministr e-barzh gouarnamant François Fillon, karget d'ober war-dro an Identité nationale gall, hag an enbroañ.
Ablitas
Ablitas zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
Timbroù Tiriad Dieub Trieste
Mestr Trieste eo an Alamaned adalek 1943. Gant drougziwezh arme an III Reich avat e kouezh Trieste etre daouarn partizaned Tito e 1945. D’ar c’houlz-se eo e lakaer er-maez timbroù Republik Sokial Italia dreist-moulet gant ar meneg « IV 1945 Trieste TRST » mui ur sterenn.
Tiriad Dieub Trieste (« Territorio Libero di Trieste » en italianeg, « Svobodno tržaško ozemlje » e sloveneg ha « Slobodna Teritorija Trsta » e serbo-kroateg) a oa ur vro emren neptu etre 1947 ha 1954. N’heller ker ober eus an tiriad-se ur Stad dizalc’h penn da benn, met dieub awalc’h evit embann moneiz ha timbroù.
Timbroù Yougoslavia gant un alc’hwez “STT Vuja” (betek 1952) ha « STT Vujna »(1952-54) a oa implijet er rann B etre 1948 ha 1954.
Gouennelouriezh
Ar ouennelouriezh a zo ur gredenn pe ur mennozh a zo e bennaenn embann ma vije un urzhaz etre ar rummadoù tud hervez o "gouenn" pe o fobl orin. Meur a abeg a c'hell bezañ roet evel ar perzhioù ar c'horf, pe ar boazioù hiniennel pe sevenadurel. Liammet eo ar ouennelouriezh ivez gant an estrengasoni, ar spered a-enep an darempredoù etregouenn hag ar spered brizhbroadelour. Diazezet eo war skeudennoù skouer gouennel.
Subhash Chandra Bose
Fellout a rae da Subhash Chandra Bose e teufe India da vezañ dizalc’h ar c’hentañ ar gwellañ, tra ma oa prest strollad ar C’hendalc’h da vont a-bazennoù, gant ur statud emrenerezh da gentañ. Lod eus politikourien yaouank ar C’hendalc’h, evel Jawaharlal Nehru, a oa prest da heuliañ Bose avat, ha setu perak e voe degemeret « Purna Swaraj » (dizalc’hiezh penn-da-benn) da c’her-stur gant ar C’hendalc’h e 1929.
Hervez kont e varvas Netaji Subhash Chandra Bose en ur gwallzarvoud karr-nij d’an 18 a viz Eost 1945, e Taiwan. N’eus bet kavet prouenn ebet avat e oa marvet er gwallzarvoud-se. Ur bodad ofisiel a voe savet en India e 1999 da enklask war e varv, hag embann a reas ar bodad-se, e 2005, ne oa prouenn ebet e vije marvet Bose er gwallzarvoud hag en dije gallet tec'hout kuit da Rusia da neuze. Nac’h a reas gouarnamant India degemer disoc’h an enklask avat. Lod a lavar e varvas bloavezhioù diwezhatoc’h, prizoniad e Siberia. Lod all ivez a lavar e vevas en India betek 1985, o ren buhez ur manac'h, ,.
Kanton Auchel
Betek 2015
Kanton Auchel a yae 10 kumun d'ober anezhañ.
Doare-skrivañ
Lizherennegoù
Ul 'lizherenneg a zo anezhi un doare-skrivañ diazez war un niver biah pe vihanoc'h a arouezioù (lizherennoù) a dalvez pep hini anezhe d'ober dave d'ur fonem en ur yezh bennaket, da lâret eo kement ar c'hensonennoù hag ar vogalennoù.
Van (kêr)
War-dro 350.000 annezad zo enni.
Kahramanmaraş
Istor
E 1337 e teuas da vezañ kêrbenn ur beylik krouet gant ar sultan memlouk Nasır Nasıreddin Muhammed Bin Kalavun a-benn gwareziñ harzoù hanternoz e sultanelezh.
Lannfiek
Gevellet eo gant kumun an Ospital e Breizh.
Govermelin
Govermelin (LFE: [,gɔvɛr'mɛ.lɪn], saozneg: Millbrook) eo anv ur gêriadenn e gevred Kernev-Veur, enni war-dro 2.000 a dud o chom.
Gevellet eo gant Plouider, e Bro-Leon.
Air Algérie
250px|thumb|right|Airbus A330 Air Algérie
Vladimir Lenin
Kalz e skrivas Lenin diwar-benn e vennozhioù politikel, awenet gant prederouriezh Karl Marx, hag an doare da gas an Dispac'h da benn : dezhañ eo ar strollad politikel a ro lusk da emgann ar renkadoù hag a rank ren diktatouriezh ar broleteriezh. Al leninouriezh a vez graet eus e vennozhioù, ur skourr eus ar marksouriezh.
Arondisamant Sant-Maloù
Arondisamant Sant-Maloù a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Il-ha-Gwilen hag e rannvro Breizh.
Emydidae
Emydidae a zo ur c'herentiad e rummatadur ar stlejviled, ennañ war-dro 40 spesad baoted.
AiRUnion
Liammoù diavaez
Lec'hienn KrasAir war AiRUnion
1912
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1912
Ròcabruna Caup Martin
Ròcabruna Caup Martin (okitaneg), Roquebrune-Cap-Martin (galleg hag ofisiel), Roccabruna-Capo Martino (italianeg), a zo ur gumun eus departamant an Alpoù-an-Arvor, en Provence-Alpes-Côte d'Azur hag er Stad C'hall. Bet eo bet e dalc'h priñselezh Monako e-pad pell (betek 1848).
Baot penn bras
Ar vaot penn bras (Platysternon megacephalum) zo ur stlejvil a vev e Sina, Myanmar, Thailand, Laos ha Vietnam.
Kanton Béthune-Reter
Kumunioù
Kanton Béthune-Reter a yae 7 kumun d'ober anezhañ.
Afrika ar Su
<HR noShade> Afrika ar Su a zo un isrannved eus Afrika, cheñch-dicheñch e dachenn hervez an aozadurioù pe an aozerien.
Hervez Aozadur ar Broadoù Unanet emañ e-barzh:
Gwereg (dug Breizh)
E varv
Drouklazhet e voe e 988 gant e vedisin Heroicus, abad abati Redon, hag a vije bet paeet gant Konan an Tort, en devoa lakaet lazhañ Hoel, e vreur, meur a vloaz a-raok.
Eglosveryan
Gevellet eo gant Kalann, e Bro-Gwened.
Iliz-veur Kemper
Istor
Diwar intrudu an eskob Rainaud, kañseller Per Iañ, dug Breizh eo bet kaset al lañs evit he sevel e 1239. Mont a ra buan a-walc'h al labourioù, met daleoù a zo bet gant an diaesterioù degaset gant Brezel hêrezh dugelezh Breizh er hag ar c'hleñvedoù-red. Kensakret eo bet ar chantele e 1287, met echuet eo bet e 1300 hag eo bet bolzet e 1410 dindan ren Yann V a Vreizh.
Oranges and Lemons
Ar rimadell
When will you pay me? Say the bells of Old Bailey.
Air Blue
AirBlue a zo ur gompagnunezh nijerezed izel he frizioù eus ar pakistan. Savet eo bet e 2004.
Liammoù diavaez
AirBlue
Arondisamant Felger-Gwitreg
Arondisamant Felger-Gwitreg
Sinet e voe diferad-prefeti krouidigezh arondisamant Felger d'an. Talvezout a ra ar grouidigezh-se abaoe ar.
1913
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1913
Chal (dilhad)
Istor
Dont a ra ar ger chal eus ar perseg شال chal. En Henamzer e oa ur pezh dilhad boutin e Kreizazia evel en Indez pe e Kornogazia.
Kanton Béthune-Norzh
Kanton Béthune-Norzh a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant lezenn an 23 a viz Eost 1790, e departamant ar Pas-de-Calais hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais, diskarget e 2015.
Kernev-Veur
Ragistor
E-doug Oadvezh an arem e oa poblet Kerne-Veur, e-giz peurrest Preden (Bro-Saoz, Bro-Skos, Kembre, hag Enez-Vanav), gant ur bobl gelt anavezet evel ar vrezhoned gant darempredoù sevenadurel anat gant Arvorig. Emdreiñ a reas ar predeneg komzet d'ar mare-se e yezhoù disheñvel, en o zouez ar c'herneveureg, ar c'hembraeg, ar brezhoneg, ar c'humbric hag ar Pikteg.
Mícheál Ó Coileáin
Mícheál Seán Ó Coileáin (saozneg: Michael John ("Mick") Collins) a oa bet ganet d'ar 16 a viz Here 1890 ha marvet d'an 22 a viz Eost 1922. Lesanvet e oa The Big Fellow ("ar paotr bras" met komprenet e vez ivez er ger "fellow" un den ezel eus ur vegenn bennak). Collins zo bet emsaver, penn-stourmer iwerzhonat, rener ar servijoù-kuzh evit an IRA, ministr an arc'hantañ eus Republik Iwerzhon, ha penn-komandant arme vroadel Iwerzhon. Lazhet e voe d'an 22 a viz Eost 1922 e-pad Brezel diabarzh Iwerzhon. Holl strolladoù politikel ar vro o deus disklêriet sklaer en doa labouret kalz Collins evit krouidigezh ar stad iwerzhonat hag he dizalc'hiezh. Sellet e vez outañ evel unan eus tadoù Iwerzhon hiziv an deiz hag evel unan eus an dud pouezusañ en istor ar vro.
Wavrin
thumb|250px|right|Lec'hiadur Wavrin e [[Kanton Haubourdin hag en Arondisamant Lille]] Wavrin a zo ur gumun eus departamant gall Norzh e Bro-C'hall.
Plougoñ
Plougoñ [ploˈgõ̞ː] a zo ur gumun eus Kerne-Izel e kanton Douarnenez e Bro ar C'hab, e kornôg pellañ Breizh. Eno emañ Beg ar Raz.
Wavrin
kantved
Brezel-bed kentañ: roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun e 1920 .
Kernev-Veur
Prantad an dTudored 1485–1603
Tarzhañ a reas un emsavadeg e 1497, da gentañ e-touesk mengleuzerien staen Kerne-Veur a enebe ouzh an telloù nevez divizet gant Herri VII da vrezeliñ a-enep Rouantelezh Bro-Skos. Gwelet fall eo a an tailh nevez-se rak betek-henn e oa diskarget Kerne-Veur eus telloù. Ouzhpenn tra he doa ur pouez pounner war live bevañ an dud. Kerzhet a reas an emsavidi trema Londrez, en ur zastum aduidi dre ma'z aent, met trec'het e voent en emgann Deptford Bridge.
Mícheál Ó Coileáin
Maodiern an arc'hantañ
E 1920, pa oa Collins nemet 30 vloaz, e oa prest ar Saozon da reiñ ur garedon a 10 000£ (ar pezh oa kalz er mare-hont) evit an neb a bakfe hag a zegasfe Michael Collins d'ar Saozon, pe a sikourfe d'e dapout pe d'e lazhañ. E vrud oa ken bras ma oa bet lesanvet "The Big Fella"/"The Big Fellow". Met memes gant ur priz ken bras lakaet war e benn e kendalc'he da vont ha da zont e Dulenn hag er vro a-bezh hep na vije paket pe nec'het gant ur gudenn bennak. Ha memes pa veze kavet gant ar Saozon e kave atav un doare d'en em zifretañ. Tu a vefe da skrivañ ul levr bras nemet gant an istorioù a veze kontet diwar e benn. Da skouer, un deiz ma oa oa o tebriñ gant ur mignon e kreiz-kêr: ur wezh erruet e-kreiz ar pred, daou ofiser Black and Tans a erruas e-barzh an ostaleri. Ha Collins ne gav ket gwelloc'h d'ober eget mont da zebriñ ganto. Hag evel-just diwar-benn petra e komzjont, diwar-benn Michael Collins. Ha kregiñ a reas da c'houlenn diganto petra a ouzent diwar-benn ar paotr, m'o doa kavet un dra bennak evit e bakout, hag all, hag all… Collins a yeas kuit diouzh o zaol, o leuskel ar Saozon plijet kenañ gantañ, ha pa 'mañ o vont, e lavar dezho "Me eo Michael Collins". An daou ofiser n'o doa bet nemet an amzer d'en em rentañ kont en doa kemeret o armoù diganto e-pad ar pred ha klevout a reont Collins o c'hoarzhin e-barzh ar straed… Se 'zo nemet ur skouer eus an istorioù a veze kontet (gwirion pe vojennel) diwar-benn Collins. An dra-se a reas kalz da vrud ha skeudenn an haroz dibakus Michael Collins, "The Big Fella" o kavout atav un doare da c'hoarzhin pe d'ober goap ouzh an dañjer. Met a-benn ar fin eo dreist-holl ar Saozon hag ar mediaoù iwerzhonat hag o deus graet bruderezh da Vichael Collins, rak eñ ne gonte ket e droioù-kaer d'ar re all gwezh ebet, n'en doa ket c'hoant da vezañ brudet pe anavezet.
Kernev-Veur
Dezvad Kernev-Veur er Rouantelezh-Unanet
Diouzh sell ar riez vreizhveurat ez eo Kernev-Veur ul lodenn eus Breizh-Veur, dezhi da zezvad ur gontelezh anezhi, hag adalek Ebrel 2009 un Amaezherezh Unvan.
A Mesa pola Normalización Lingüística
Abaoe 2007 e vez embannet gant ar Mesa ar gelaouenn viziek Longa Lingua.
Lannudhno
Dont a ra anv saoznek al lec'h diwar hini Sant Erc (Erth e kerneveureg).
Kernev-Veur
Rannyezh saoznek
Levezon ar c'herneveureg en deus lakaet da ziwan ur rannyezh gant distagadurioù hag ur yezhadur disheñvel diouzh an hini impijet e lec'h all e Bro-Saoz. Unan bennak hag a gomz evel-se a c'hall bezañ digomprenus pa ne vezer ket ket boas ouzh ar rannyezh. Aet eo rannyezh saoz Kerne-Veur war ziskar ha peurliesañ ne chom nemeur a dra anezhañ an tu all d'ur pouezh-mouezh rannvro hag ar c'hemmoù er yezhadur zo aet da get gant an amzer. Disheñvelderioù er c'heriaoueg zo atav etre kornôg ha reter Kerne-Veur.
Oberennoù all
<!-- Colin Wilson, a prolific writer who is best known for his debut work The Outsider (1956) and for The Mind Parasites (1967), lived in Gorran Haven, a small village on the southern Cornish coast. The writer D. M. Thomas was born in Redruth but lived and worked in Australia and the United States before returning to his native Cornwall. He has written novels, poetry, and other works, including translations from Russian.
1113
Diwar-benn bloavezh 1113 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Elizondo
Stag outi eo ar c'hêriadennoù-mañ: Antxanborda, Etxaide, Berro ha Bearzun.
Mícheál Ó Coileáin
Gouarnamant da c'hortoz
Collins a ginnigas lakaat e plas ur vonreizh nevez evit ar republik, ur vonreizh ha na vefe meneg ebet enni eus roue Bro-Saoz, met hep nac'hañ ar feur-skrid, ur c'hinnig treuzemglev a-benn ar fin. Un dra degemerus evit tout an dud. Evit a sell an arme e krouas un "army re-unification committee" (kengor an arme adunanet), gant kannaded ha dileuridi eus an daou duad. Klask a reas ivez mont e darempred gant ofiserien an IRA, izili eus an IRB (prezidant e oa bepred), evit lakat anezho da asantiñ d'ar feur-skrid. Met en desped da se e nac'has ar Saozon kinnig ar vonreizh republikan, hag en ur c'hourdrouz an Iwerzhoniz da lakaat e plas un embargo ekonomikel, dre an abeg e oa bet sinet ar feur-skrid hep redi, hag hervezo ne oa ket reizh cheñch un dra a oa bet asantet, skrivet ha sinet, ha ne oa ket tu da cheñch an dra-se. Goude an taol-se, en desped da galz a strivoù, ne c'hellas ket Collins adober ar memes labour unaniñ. Un nebeud taolioù eus an daou strollad a-enep an eil egile hag un nebeud gwalldaolioù a gasas d'ar vrezel sivil.
Brezel Sivil
An darvoud-se a zegasas ar brezel sivil da vat, ur brezel loc'het e pep korn ar vro, betek er gêr-benn. Gant Collins en he fenn, arme ar Free State a gameras buan-tre kontroll Dulenn. E miz Gouere 1922 ec'h ac'hube ar bagadoù enep-feur-skrid rannvroioù eus Su Mumhan ha kalz tiriadoù all eus ar vro. De Valera hag an dileuridi enep-emglev en em lakjont eus tu emsaverien an IRA. E-kreiz 1922 e tilezas Collins e garg er parlamant evit dont da vezañ "Commander-in-Chief of the National Army"/"Pennrener an arme vroadel", un arme adstummet tro-dro d'ar re a oa chomet leal hag a heulie mennozh ar feur-skrid. Ar Free State Army, hag a oa bet armet gant ar Saozon a oa bet rediet d'en em reiñ da vat er brezel sivil. Collins, gant Richard Mulcahy hag Eoin O'Duffy a brientas un heuliad argadoù dre ar mor evit adkemer an tiriadoù paket gant ar republikaned e Mumhan hag e kornôg ar vro, etre miz Gouere ha miz Eost 1922. Goude-se e tivizas Collins mont war-zu Cork, memes ma oa bet dialiet groñs outañ, hag en desped d'ar fed ma oa hanter-klañv. Collins a respontas:"They wouldn't shoot me in my own county."/"Ne lazhint ket ac'hanon em bro".
Marv Collins
War un hent e kreiz kontelezh Cork, d'an 22 a viz Eost 1922, e kêrig Béal na Blá ("genoù ar bleunioù"), e varvas Michael Collins ur stign-brezel hag a badas 40 munut, etre 7e30 hag 8e10 diouzh ar mintin. Collins a voe an den lazhet nemetañ en trap. Urzhiet en doa d'e garreadeg herzel hag en em difenn diouzh an argad, e-lec'h dibab mont en ul lec'h asur evel ma lâre e gamalad Emmet Dalton. Ar pezh a vije bet aes dezhañ ober. Collins a oa 31 bloaz pa varvas. Den na c'hell lavarout en un doare asur piv a dennas war Collins, hag e ouezer nebeutoc'h c'hoazh a draoù diwar-benn ar strollad a dagas anezhañ. Hiziv an deiz ez eus atav tud o plediñ egant an tabut-mañ. E levrioù 'zo e kavar ar mennozh e vije bet lazhet gant ur marksour anvet Denis ("Sonny") O'Neill, hag a varvas e 1950. Met an armoù implijet oa ar memes re ha reoù ar Black an Tans (boledoù "dumdum" pe "flat nosed"). O'Neill a lavaras un nebeud amzer goude an trap ec'h implije ar boledoù-se. E-pad ar gorfskejadenn e lavaras ar medisin e oa bet un tenn a-eeun ha neket unan a-zazlamm. Heuget, ha feuket e vefe bet tu da "the Big Fella" beazañ trec'het e voe degaset e gorf gant soudarded Collins da Gork, ha kaset diwezhatoc'h da Zulenn. Korf Collins a zo bet laosket war-wel er Rotunda, el lec'h ma tremenas dek mil den deuet da welet ha da enoriñ ur wezh diwezhañ un den hag a zeuio da vezañ gwelet diwezhatoc'h evel haroz ha tad ar vro.
Kernev-Veur
Mengleuzerezh ar staen
Hiziv avat n'eus mengleuz staen ebet ken e Kerne-Veur. E 2019, Strongbow Exploration, ur gompagnunezh mengleuziañ kanadian, a embannas e oa e sell da sevel ur mengleuz staen e Bal Crofty Soth.
1331
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1331
Sen Stedhyans
Gevellet eo gant Pleurdud e Breizh.
Tourc'heg
Tourc'heg (Torcé e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Argantred-ar-Genkiz e departamant Il-ha-Gwilen.
Timbroù Zanzibar
Dre feur-emglev Heligoland-Zanzibar (e 1890) ez eus roet un echu da c’hoantoù an Alamaned war ar vro ha « fiziet » dazont Zanzibar e melestradurezh ar Rouantelezh Unanet. Goude ur brezel berr kenañ a-enep ar Sultan e savo ar Saozon ur gwarezva hag a bado betek 1963.
Tourc'heg
Ardamezioù
Kuzul ar Gumun ː 25 Meurzh 1994
N (lizherenn)
Brezhoneg
E brezhoneg e oa, ouzhpenn an n, un ñ hag un "n̄" makronet e Geriadur ar Gonideg, embannet e 1821.
Wimereux
Wimereux zo un anv-lec'h gallek.
M
M M M M M M M M M M M M M
690
Diwar-benn ar bloavezh 690 en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Katelin Aragon
Torret an eured
E 1527 e stagas ar roue, mab ebet dezhañ bepred hervez al lezenn (ur bastard en devoa), da brosezañ da zizimeziñ diouzh Catalina. E-pad c'hwec'h vloaz e voe holl wiraourien ha doueoniourien Europa o studiañ an afer.
Kanton Entraven
Kanton Entraven a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant lezenn an 23 a viz Eost 1790, e departamant Il-ha-Gwilen e Breizh. Brasaet e oa bet da 31 kumun gant dekred an 18 a viz C'hwevrer 2014.
Reter
Pa'z aer war-zu ar Reter hep ehan e heulier ur c'helc'h ledred hag eo hini a weler e C'heheder an hini hirañ.
Antoinette de Maignelais
Pa varvas Agnès e 1450 e teuas da vezañ serc'h ar roue war lerc'h he c'heniterv. Neuze e timezas gant André de Villequier. Lakaet e voe gant ar roue adsevel eviti kastell  La Guerche , e Touren (Indre-et-Loire).
Gwienna
Orin
Dont a ra an anv Guyenne eus an anv okitanek Guiana, a deu eus ar ger latin Aquitania. Koulskoude int deuet da vout daou dra disheñvel. Hag ouzhpenn eo deuet Guyenne da vezañ kemmesket gant Gwaskogn.
Fenikianeg
Levezonet h edeus ar yezh-se meur a yezh all deveret eus an arabeg (Sellet ouzh arabeg rannyezhel).
Mercia
Ren Penda
Goude emgann Maserfield e teuas Penda da vezañ ar roue galloudusañ e Preden. Roue Wessex - Cenwalh Wessex - a euredas gant c'hoar Penda ha pa argasas-eñv anezhi e aloubas Penda e vro hag e rediañ a reas da dec'het kuit da East-Anglia. E 654 e lazhas Penda roue Anna East-Anglia en Emgann ha marteze e stalias Aethelhere East-Anglia en e blas.
Robert Jordan
Buhez
D'an 23 a viz Meurzh 2006 en deus disklêriet e oa taget gant ur c'hleñved emzivad, dibaot ha grevus, an amilozenn. Gant al louzeier roet dezhañ e c'hallje bezañ bevet pevar bloavezh tamm-pe-damm met lavarout a rae e oa mennet da vezañ trec'h war ar stadegoù. Skrivañ a reas diwezhatoc'h war e Dragonmount blog evit broudañ e faned da nompas nec'hiñ ha da lâret e oa mennet da vevañ ur vuhez hir ha frouezhus o labourat e-pad 30 vloaz c'hoazh. Mervel a reas d'ar 16 a viz Gwengolo 2007.
Mercia
Aloudabeg viking e fin ar rouantelezh
E 852 e pignas Burgred Mercia war an tron. Dleout a rae bezañ roue dizalc'h diwezhañ Mercia. Kevreañ a reas gant Wessex en ur brezel hag aloubiñ norzh Kembre met e 868 vikinged eus Danmark o doa aloubet Northumbria a argadas e rouantelezh. Kollet e voe Nottingham hag e 874 e voe rediet Burgred da dec'hout kuit e Wessex.
V (disheñvelout)
Arzoù ha sevenadur
V an trec'h zo skeudennet war al liketenn treset gant Philippe Jullian evit ar boutailhadoù Château Mouton Rothschild produet er bloaziad 1945.
Vizon Europa
Vizon Europa (Mustela lutreola) zo ur bronneg e kerentiad ar mustelideged a vev e rannvroioù 'zo eus Spagn, Frañs, Roumania, Sveden, Polonia hag en darn vrasañ eus Rusia.
Skol-Veur Naoned
Istor
Kevrennoù ar skol-veur nevez a oa an arzoù, ar gwir broiz ha Kanon an Iliz, ar medisinerezh hag an doueoniezh.