ཨ་མདོའི་སྐད།
ཨ་མདོའི་ཡུལ་སྐད་རང་སྟེང་གི་རྒྱུན་བཀོལ་ཐ་སྙད་འགའ་ངོ་སྤྲོད་ཞུ་བ།
ཨ་མདོའི་ཡུལ་སྐད་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་གཙོ་བོ་ནི་ཚིག་ཕྲད་དང་ཐ་སྙད་ཀྱི་ཆ་ན་ཡོད་ཅིང་། གོང་དུ་རྒྱུན་བཀོལ་གྱི་ཚིག་ཕྲད་རྣམས་ངོ་སྤྲོད་ཞུས་ཟིན་ནས། ད་ནི་ཐ་སྙད་འགའ་ཞིག་ངོ་སྤྲོད་ཞུ་བ་ལ། ཁུངས་གཙིགས་པའི་ཕྱིར་དུ་《སྔགས་ས་དགེ་བཤེས་རིན་པོ་ཆེའི་བཀའ་རྩོམ་གཅེས་བསྡུས》（28）དང་།《ཞབས་དཀར་པའི་རྣམ་ཐར》（29）གཉིས་ཁོ་ན་ལས་འདྲེན་པར་བྱའོ།། སྐམ་ལུག（ནོར་ལུག）ཕྱི་ཚོ་（ཕྱི་རོལ）ཁྲོ་ལྡང་（དྲིལ་ཆུང）སྐྱ་རིང་བ་（སྐྲ་རིང་བ）རྔ་མཛུག་（རྔ་མའི་གཞུག་གུ）ཐོ་ཐུག（དངོས་ཐུག）གཡག་（དྲི་མ་ཚ་བོ）རེ་གཏོང་རྒྱུ་མ་གཏོགས་པ། ནོམ་པ（རས་དང་གོས་རིགས་སྤྱི）ཁ་ཚེགས་（ཁ་སྡིགས）གཡོས་（རྒྱུ་མའི་ནང་ལ་ཤ་བརྫངས་པའི་ཤ་རྒྱུ）སྤོ་ཁ་ཚ་（ཁོང་ཁྲོ་ཆེ）ཁ་ཐུར་འགྲོ（མར་འགྲོ་བ）ཁ་དཀྱུ（ཚུར་དགུག་པ）རིལ་ཆ་（ཁྲལ་སོགས）གཉོམ་ཆུང（ཉམ་ཐག་ཅན）འུ་གོ་（འུ་ཚང）དུས་ལོག་（འཚུབ་ཆ་ལངས་པ）ཧབ་ཆ་（གད་མོ་ཤོར་པ）ཤོ་ཕོབ། （ཐང་ཆད་ནས་དབུགས་འཚང་བའི་སྒྲ）ཕ་བོ（ཀྱི་ཧུད་དང་འདྲ་སྟེ་སྨྲེ་ངག་འདོན་པའི་སྒྲ）བསད་ཙིག་འདོད་（བསད་པར་འདོད）ཧོར་ལོག་（དྲན་རིག་མི་གསལ་བའི་རྒན་པོ）ཞི་མོ（བུ་མོ་སྟེ་བྱི་མོའམ་བྱིས་མོ་བྲིས་པའང་ཡོད）ཨ་རྒྱ་（ཨ་ཕའམ་ཕུ་བོ）བཟའ་ཉོག་（བཟའ་མི）དགོང་ཙིག་（མཚན་མོ་ཞིག）ངན་ན་འགྲོ་གི་མ་འཇུག（ཤ་ཤེད་ཇེ་ངན་དུ་འགྲོ་རུ་མ་འཇུག་）བདེན་པ་ཏག་ཏག་རེད། （བདེན་པ་ཤ་སྟག་རེད）ཤིང་ཙེ་（ཤིང་བྲེ）ཆུར་རྗིས། （སྐྱུར་མེད་པའི་ཆུ་རྐྱང་བས་བརྫིས་པའི་གོ་རེ）རྩམ་པ་ནག་ཐོ（མར་ཆུར་མེད་པའི་རྩམ་པ་རྐྱང་བ）ཨ་དིར་（ཧ་ཅང་）མཆོད་མེ་དི་ར་མ་འཇོག（མཆོད་མེ་མང་པོ་མ་འཇོག）གོ་ཁ་（ཐབ་ཀའི་འགྲམ）བྱིའུ་ཏི་（བྱེའུ）ཀུ་རེ་གཏོམས（ཀུ་རེ་ཤོད）ཤི་རེ་གྱིས་（འབད་པ་གྱིས）རྩམ་ཐང་（རྩམ་ཁུ）ཁྭ་སྐྱག་（ཁྭ་ཏ་དང་སྐྱ་ཀ）རྐང་ཐོ་ལག་ཐོ（རྐང་རྡོག་ལག་རྡོག）གཅུ་ལོག་རྒྱག（མདུན་པ་རྒྱག་པའམ་ཟང་ཟིང་བཟོ་བ）མནོལ་（དྲི་མས་སྒྲིབ་པ）ལག་ཆགས་（ནར་སོན་པ）མར་གསོལ་བ（མར་སློང་མཁན）རྩག་ཆད་（པགས་ཚག་ཧྲུལ་པོ）ཧེབ་ལངས། （ཧམ་པ་ལངས་པ）དགའ་ལྡན་པོ་（གཤིན་པོ）གྱོང་དོ་（གྱོང་བོ）ཆག་པོ（ཆག་ཧྲུལ）དར་ཆགས་（ཆབ་རོམ་ཆགས་པ）ཕྱིད（གྲང་ནས་ཁེངས་པ）བོ་ཅོ་（དབྱུ་གུ）བྲོ་ཁ་（ལམ་རྒྱགས）སྐུ་གཞོགས་（སྐུ་ཞབས）བོ་ཏི་（ཞིང་ནང་གི་ས་ཕག）བོ་བརྡུང་（བོ་ཏི་རྡུང་བྱེད་ཀྱི་ཡོ་བྱད་ཅིག） སྲ་ལོག་ཉིས་ལོག་（ས་ཞིང་ཐེངས་དང་པོར་སློག་པ་དང་ལན་གཉིས་པ་སློག་པ）བྱ་བ་ལས་དོན་བསྒྲུབས་ཀྱང་ངོ་མེད་ཀ（ཁ་ངོ་མེད་པའམ་བྱས་པ་མི་ཤེས་པ། སྤྲོ་ལངས（ཁོང་ཁྲོ་ལངས་པ）ཅང་ར（ཅི་ཡང་）ཅང་མེད་（ཅི་ཡང་མེད་པ）ཁྲིགས་ཁྲིགས་མེད་（ཕལ་ཆེར་དེ་ལྟར་ཡིན་ལོས་ཆེ་བ）ཁོ་ཐག་ཆོད་（ཐག་ཆོད་པའམ་བློ་ཐག་བཅད་པ）གསུས་པ་（ཕོ་བ）བོའུ་（མེ་མདའ）ཞེས་པ་ལྟ་བུས་མཚོན་ཏེ། ཨ་མདོའི་ཡུལ་སྐད་རང་སྟེང་གི་ཐ་སྙད་མང་ཤོས་མིང་ཚིག་ཏུ་གཏོགས་ཤིང་། བྱ་ཚིག་གི་ས་བྱ་བའི་ཡུལ་ལམ་ལས་ཀྱི་དངོས་པོ་བསྟན་དགོས་ན། བྱ་ཚིག་གི་མཐར་ནོ་དང་རྒྱུའོ་ལྟ་བུའི་སྒྲ་སྦྱོར་བ་དང་། ཁྱད་ཆོས་བརྗོད་པའི་མང་གི་ཡུལ་སྐད་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ཤིག་ནི་རྗེས་འཇུག་རང་འདྲ་མིང་མཐར་སྦྱར་བ་དང་། སྨད་པའི་དོན་གཙོར་སྟོན་ཚེ། ནག་ཐོ། གྱོང་དོ། གུག་དོ། འཁྱོག་དོ་ལྟ་བུ་ཐོའམ་དོ་སྒྲ་སོགས་སྦྱོར་བ་དང་། གྲངས་ཀའི་མིང་ལ་རེ་གཉིས་མ་གཏོགས་བོད་སྐད་སྤྱི་དང་ཁྱད་པར་མེད་པ་དང་། འཇལ་བྱེད་ཀྱི་མིང་ནི་བོད་སྐད་སྤྱི་ལ་ཕྱིས་སུ་བྱུང་བའི་རྐྱེན་གྱིས་ཡུལ་སྐད་ཀྱི་ཁྱད་རྟགས་གསལ་བོ་མ་མཆིས་པ་དང་། ཤུགས་འདོན་པའི་མིང་གི་གྲངས་ཀ་ཧ་ཅང་ཉུང་ཕྱིར། ཨ་མདོའི་ཡུལ་སྐད་ཀྱི་ཐ་སྙད་ཤེས་པར་བྱ་ན་མིང་ཚིག་ལ་དོ་སྣང་བྱོས་ཤིག། མཇུག་བསྡུ་བའི་གཏམ། ཨ་མདོའི་ཡུལ་སྐད་ཀྱི་ཚིག་ཕྲད་དང་དེའི་སྦྱོར་ཚུལ་གྱི་ཆ་ནས་བལྟས་ན། མིང་དང་མིང་གི་བར་མཚམས་ལ་ཚིག་ཕྲད་སྦྱོར་བའི་རིག་པ་རྙེད་ཅིང་། མིང་སྔ་མའི་སྒྲ་ཟུར་རིང་དུ་བསྲིངས་ཏེ་ཚིག་ཕྲད་དུ་སྤྱོད་པའི་སྐབས་ཙམ་ནས་ཡུལ་འདིར་བོད་མའི་རྒྱུད་པ་བྱུང་ཞིང་གནས་པ་གོར་མ་ཆག་པས། ཨ་མདོའི་ཡུལ་གྲུ་རྒྱ་ཆེན་པོ་འདི་གནའ་སྔ་མོ་ནས་བོད་ཀྱི་མི་རྒྱུད་ཀྱིས་བདག་གིར་བཟུང་བའི་བོད་ཡུལ་གྱི་བྱེ་བྲག་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན་པ་ལ། བོད་གཅིག་གྱུར་གྱི་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་དབུ་བརྙེས་པ་ནས། ཆབ་སྲིད་ཀྱི་གདུགས་གཅིག་གི་འོག་ཏུ་གནས་མྱོང་ཤིང་། ཡུལ་འདི་མུ་མཐུད་དུ་འཛུགས་སྐྲུན་གསར་སྐྱེད་བྱེད་པའི་མུར། མཐའ་ཡི་སོ་མཚམས་སྲུང་བའི་ཆེད་དུ་བོད་ཡུལ་དབུས་ནས་དམག་མི་ཕོན་ཆེན་པོ་དྲངས་པ། སྔར་ནས་སྡོད་པའི་བོད་ཀྱི་མི་རྒྱུད་དང་ལྷན་དུ་འདུས་ཤིང་། མི་གྲངས་ཧར་གྱིས་འཕེལ་རྒྱས་ཆེན་པོ་བྱུང་བའི་དུས་མཚུངས་སུ། སྔར་ནས་འཆད་བཞིན་པའི་སྐད་ཆ་དེ་རི་ཀླུང་སྤང་ཐང་ཀུན་ལ་ཁྱབ་སྟེ། སྐད་ཆ་མིག་འབྲས་ལྟར་བསྲུངས་ཤིང་ཅི་ནུས་ཀྱིས་བསྲེས་བསླད་ཞུགས་སུ་མ་བཅུག་པའི་ཐོག། ཡུལ་གྱི་གནས་བབས་དང་འཚོ་ཚིས་སྤེལ་ལུགས་གང་ཅིའི་ཐད་ནས་ཕྱིའི་འདུ་འགོད་དྲག་པོའི་ཕོག་ཐུག་ཆེན་པོ་མ་བྱུང་བས། སྔོན་གྱི་ཐ་སྙད་དང་ཚིག་ཕྲད་ཀྱི་སྦྱོར་ཚུལ་མང་པོ་ཉར་འཇོག་བྱེད་ཐུབ་པར་གྱུར་ཏོ།། སྐད་ཆའི་འཕེལ་རྒྱས་ནི་གཙོ་བོ་ཐ་སྙད་ཀྱི་གྲངས་འབོར་དང་བསྟན་དོན་གྱི་འགྱུར་བ་ལ་ལྟ་ཞིང་། མིང་གི་བསྟན་དོན་ལ་སྤྱི་ཚོགས་དང་རིག་གནས་འཕེལ་འགྲིབ་ཀྱི་རྣམ་པ་ངང་གིས་ཐོན་ཕྱིར། “མི་རིགས་ཤིག་གིས་རང་ཉིད་ཀྱི་བསམ་བློའི་འཚོ་བའི་རྗེས་ཤུལ་མཐའ་དག་སྐད་ཆ་རུ་ཉར་ཚགས་བྱེད་པ་དང་།”（30）ཐ་སྙད་དང་སྐད་ཆའི་སྡེབ་ལ་ཡོད་ན་ནི་དོན་དེ་འདྲ་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དུས་སྐབས་ཤིག་ལ་བྱུང་ངེས་པ་ཐག་ཆོད་པས་ན། ཨ་མདོའི་ཡུལ་སྐད་དུ་ཞེ་ཚིག་མང་པོ་མེད་པ་དང་། མི་ཀུན་ལ་ཞེ་ཚིག་སྦྱོར་བ་རྒྱུག་མི་ཆེ་བ་ལ་བལྟས་ན་ཡང་། བོད་ཀྱི་སྐད་དུ་ཞེ་ཚིག་བྱུང་བ་ཡང་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དུས་རིམ་རིང་བོའི་རིག་གནས་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་བདག་འབྲས་སུ་ངེས་པ་གདོན་མི་ཟ་སྟེ། ཏུན་ཧོང་ནས་ཐོན་པའི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆ་ཞེས་པ་ལས།（31）དོན་ཆེན་གནད་བསྡུས་ཀྱི་ལོ་ཚིགས་ཀྱི་མགོ་མཇུག་ཀུན་ཏུ་ཞེ་སའི་མིང་220ཡོད་པ་ཐམས་ཅད་བཙན་པོ་དང་བཙན་མོ། མ་འོངས་པར་སྲིད་ཁྲི་བསྐྱང་འགྱུར་གྱི་རྒྱལ་སྲས་ཁོ་ན་ལ་སྦྱར་པའི་བཞུགས། གཤེགས། བལྟམས།（བལྟམ）བསྩལ（སྩལ）གསོལ། བཞེས། སྤྱན་དྲངས།མཛད། བཀའ་སྩལ་བཅས་བཅུ་ཙམ་ལས་མ་འདས་པ་དང་། དེབ་དེའི་རྒྱལ་ཕྲན་རིམ་བྱུང་གི་མིང་གི་སྐབས་སུ། མཐའ་མ་འོ་སྡེ་སྤུ་རྒྱལ་གྱྀ་དབུ་རྨོག་མ་ཐུབ་སྟེ། ཞེས་པའི་ཞེ་ས་ཅན་ཚིག་གཅིག་ལས་མེད་པ་དང་། ཡང་དེབ་དེའི་རྒྱལ་རབས་རིམ་བྱུང་གི་མིང་ཞེས་པའི་ཐང་དུ། ཞེ་སའི་མིང་69བྱུང་བ་མཐའ་དག་ཀྱང་རྒྱལ་པོ་དང་རྒྱལ་སྲས་ཁོ་ནར་སྦྱར་པའི་གཤེགས། སྲས། གསོལ། གཟིགས། བཀའ་གྲོས་ལྟ་བུ་ཧ་ཅང་ཉུང་ངུ་མ་གཏོགས་མ་བཀོལ་པ་བཅས་ལས། སྤུ་རྒྱལ་བཙན་པོའི་སྐབས་སུ་བོད་ཀྱི་མི་སྣའི་མཐོ་གྲས་བཙན་པོ་དང་དེའི་ཁྱིམ་རྒྱུད་ལས་གཞན་ལ་ཞེ་ཚིག་སྦྱར་སྲོལ་མེད་པ་ལ། སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་བོད་དུ་འཕེལ་བ་དང་།ཁྱད་པར་དུ་གྲྭ་བཚུན་རིམ་གྱིས་བྱུང་ཞིང་འཕེལ་བའི་དུས་མཚུངས་སུ།བཙན་པོ་རིམ་བྱོན་གྱིས་ལྷ་ཆོས་དགེ་བ་བཅུ་དང་། མི་ཆོས་གཙང་མ་བཅུ་དྲུག་སོགས་ཁྲིམས་ཡིག་མང་པོ་གཏན་ཕབ་དང་ལག་ཏུ་བསྟར་ཏེ། རྒན་གྲས་དང་། ཕ་མ། བཙུན་པ། ཡོན་ཏན་ཅན་ལ་གོང་བཀུར་བྱེད་པའི་སྲོལ་བཏོད་པ་དང་། འདུལ་བའི་གཞུང་ལས་བསྟན་པའི་ཞལ་སྔ་ནས་དང་། བདག་ཉིད་ཆེན་པོ། བཀའ་དྲིན་ཅན་ལྟ་བུའི་ཐ་སྙད་དག་འབངས་བྱིངས་ཀྱི་སྐད་ལ་རིམ་གྱིས་ཚུད་པ་ལས། བོད་ཀྱི་སྐད་ཆ་ལ་གཞི་ནས་ཞེ་ས་མིང་མང་པར་གྱུར་པས། ཨ་མདོའི་ཡུལ་དུ་བཙུན་པ་རྣམ་པ་ཀུན་ཏུ་ཞེ་ཚིག་སྦྱོར་ཡང་། འབངས་ཕལ་བ་ལ་ཞེ་ས་མང་པོ་མི་སྦྱོར་བའི་ངང་ཚུལ་འདི་བྱུང་ཨེ་ཡིན་སྙམ་ཞིང་། གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་ཡིན་ཚེ། ཨ་མདོའི་ཡུལ་དུ་བཙུན་པ་རྣམ་པ་ཀུན་ཏུ་ཞེ་ཚིག་སྦྱོར་ཡང་།འབངས་ཕལ་བ་ལ་ཞེ་ས་མང་པོ་མི་སྦྱོར་བའི་ངང་ཚུལ་འདི་བྱུང་བ་ཨེ་ཡིན་སྙམ་ཞིང་། གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་ཡིན་ཚེ།ཨ་མདོའི་ཡུལ་སྐད་འདི་བོད་བྱིངས་ལ་ཞེ་ཚིག་མང་པོ་མ་དར་པའི་གོང་རོལ་ནས་ཡུལ་གྲུ་འདིར་འཕེལ་ཅིང་། དེ་ལྟ་བུའི་གདོད་མའི་རྣམ་པ་དེ་ད་ལྟའི་བར་དུ་ཉར་འཇོག་བྱས་པར་བརྟེན། ཨ་མདོའི་སྐད་དང་། ཁམས་སྐད། དབུས་གཙང་སྐད་གསུམ་གྱིས་བོད་སྐད་ཀྱི་འཕེལ་རིམ་མི་འདྲ་བ་གསུམ་མཚོན་པ་ཡིན་ནམ་སྙམ་སྟེ་བརྟག་པར་ཞུའོ།། མདོར་ན། ཚིག་ཕྲད་ཀྱི་སྦྱོར་ལུགས་དང་། བརྡ་རྙིང་གི་གྲངས་འབོར། ཞེ་ཚིག་གི་སྦྱོར་ཚུལ་སོགས་ལས། ཨ་མདོའི་ཡུལ་སྐད་འདི་ནི་བོད་སྐད་ཀྱི་གདོད་མའི་རྣམ་པ་མང་པོ་མིང་དང་ཚིག་གི་སྦྱོར་བ་ལ་ཉར་པའི་སྐད་ཆ་རྙིང་གྲས་ཤིག་ཡིན་པར་ཤེས་ཤིང་། “སྐད་ཆས་མི་རིགས་ཀྱི་ད་ལྟའི་ཁྱད་ཆོས་མཚོན་པ་མ་ཟད། མི་རིགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་གི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱང་མཚོན་ཐུབ་པ་ཡིན”（32）ཞེས་པའི་དོན་ཉིད་དངོས་ར་འཕྲོད་སྟབས། འུ་ཅག་གིས་ཨ་མདོའི་ཡུལ་སྐད་ལ་གཏིང་ཟབ་ཀྱིས་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པ་བརྒྱུད། ཨ་མདོའི་ཡུལ་སྐད་དང་འབྲེལ་ཆེ་བའི་ལོ་རྒྱུས་དང་རིག་གནས་ཀྱི་གསང་བ་མང་པོ་དགྲོལ་བའི་ཐབས་ལ་བརྩོན་ཏེ། གནའ་ནས་ཡུལ་འདི་དང་འདིའི་མཐའ་འཁོར་དུ་གནས་པའི་མི་རིགས་དག་གི་མཛའ་བརྩེའི་འགྲོ་འོང་དང་། རིག་གནས་འབྲེལ་བ་སོགས་ལ་ཤེས་རྟོགས་ཟབ་མོ་བྱེད་པའི་དུས་མཚུངས་སུ། གནའ་བོའི་ཁྱད་ཆོས་མང་པོ་བྱུར་བུར་གཏམས་པའི་ཡུལ་སྐད་འདི་ལ་གཞན་སྐད་ཀྱི་བསྲེས་བསླད་མ་ཞུགས་པར་ངོས་གཙང་རྣམ་དག་ཡོང་བའི་ཐབས་ལ་བརྩོན་པར་ཞུའོ།