སྐྱིད་ཤོད་སྡེ་བའི་སྐོར།
སྐྱིད་​ཤོད་​སྡེ་​པ་​ཆོས་​རྗེའི་​ཡབ་​མེས།
དེ་​ཡང་​སྐྱིད་​ཤོད་​སྡེ་​པ་​ཆོས་​རྗེའི་​ཡབ་​སྡེ་​པ་​གཡུལ་​རྒྱལ་​ནོར་​བུ་​དང་​། འདིའི་​ཡབ་​སྡེ་​པ་​བཀྲ་​ཤིས་​རབ་​བརྟན་​ཞེས་​སྐད་​གྲགས་​ཤིན་​ཏུ་​ཆེ་​ཞིང་​། འབྲས་​སྤུངས་​དགའ་​ལྡན་​ཕོ་​བྲང་​གསར་​བཞེངས་​ཀྱི་​སྦྱིན་​བདག་​དང་​ཁུར་​བཞེས་​གཙོ་​བོར་​མཛད་​མཁན་​དེ་​ཡིན་​ལ། རྒྱལ་​དབང་​གསུམ་​པའི་​མཆོད་​ཡོན་​སྦྱིན་​བདག་​གི་​གཙོ་​བོ་​ཞིག་​ཀྱང་​ཡིན། དེའི་​ཡབ་​སྡེ་​པ་​བསོད་​ནམས་(དམག་​དཔོན་​བསོད་​ནམས་​རྒྱལ་​པོ)དེའི་​ཡབ་​ནང་​སོ་​ནམ་​མཁའ་​རྒྱལ་​པོ། དེའི་​ཡབ་​དབང་​དར། དབང་​དར་​གྱི་​ཡབ་​མི་​ཆུང་​དོན་​རྒྱལ། འདིའི་​ཡབ་​སུ་​ཡིན་​ངེས་​དཀའ། མི་​ཆུང་​དོན་​རྒྱལ་​འདི་​སྣེ་​གདོང་​གོང་​མ་​གྲགས་​པ་​བྱང་​ཆུབ་(1356-1386)དང་​། གོང་​མ་​འདིས་​ལུང་​གིས་​སྣེའུ་​རྫོང་​དཔོན་​དུ་​བསྐོས་​པ་​སྣེལ་​པ་​སྡེ་​པ་​ནམ་​མཁའ་​བཟང་​པོ་​ཞེས་​གྲགས་​སྙན་​ཅན་​དེ་​དག་​དང་​དུས་​མཉམ་​པར་​དཔོག་​ནུས། མི་​ཆུང་​དོན་​རྒྱལ་​གྱིས་​ཐོག་​མར་​སྡེ་​པ་​སྣེལ་​པའི་​ཕྱག་​གཡོག་​ཞུས། དེ་​ནས་​སྡེ་​པ་​སྣེལ་​པས་​ཉང་​བྲན་​དགའ་​ལྡན་​བྱ་​བའི་​ཡུལ་​གྲོང་​གི་​མི་​དཔོན་​དུ་​བསྐོས་​པ་​ནས་​བཟུང་​མི་​རྒྱུད་​ལ་​དགའ་​ལྡན་​པ་​ཞེས་​མིང་​ཐོགས་​ལ། རྗེས་​སུ་​རྒྱུད་​པ་​འདིས་​སྐྱིད་​ཤོད་​སྟོད་​སྨད་​ཀུན་​ལ་​དབང་​བསྒྱུར་​བ་​ནས་​སྐྱིད་​ཤོད་​སྡེ་​པ་​དང་​སྡེ་​པ་​སྐྱིད་​ཤོད་​པ་​ཞེས་​གྲགས། མི་​ཆུང་​དོན་​རྒྱལ་​ལ་​སྲས་​གསུམ་​ཡོད་​ཅིང་​། དེ་​ཡང་​རྒྱལ་​དབང་​ལྔ་​པའི་​དེབ་​ཐེར་​ལས། (ཤོག་​༡༡༤) དེ་​ལ་​སྲས་​བསོད་​ནམས་​རྒྱལ་​པོ། དབང་​དར། རྣམ་​སྲས་​གསུམ་​གྱི་​ཆེ་​བ་​སྣེལ་​པ་​དཔལ་​འབྱོར་​རྒྱལ་​པོའི་​ཐུགས་​ལ་​བཏགས་​པས། དབྱི་​ནག་ [page 5] བསོད་​རྒྱལ་​དུ་​གྲགས་​ཤིང་​། བྱང་​ཕྱི་​ཆོས་​ལུང་​དང་​ཡང་​དགོན་​ནང་​སོར་​གཏོགས་​པ་​ཕུད་​རྗེས། ཀླན་​ཀ་​གཉིས་​ཀས་​གཙོས། ལོ་​སྤྲེལ་​སྣ་​གདོང་​ཕྱིན་​གྱི་​འཇའ་​ས་​གནང་​། འབྲིང་​པ་​སྣམ་​བོན་​གྲོང་​གི་​བདག་​པོ་​མཛད། ཆུང་​བ་​འབྲོང་​རི་​སྔོན་​རྫོང་​དུ་​ཡོད་​ཐོག། རིན་​སྤུངས་​པའི་​དཔུང་​གིས་​བསྐོར་​བའི་​རྒྱོགས་​ནད་​ལ་​བརྟེན་​རྫོང་​གཏད་​ནས། ཚལ་​དུ་​མཁར་​ལས་​མཛད་​ནས་​བཞུགས། ཞེས་​གསུངས། སྣེལ་​པ་​དཔལ་​འབྱོར་​རྒྱལ་​པོ་​ནི། སྣེ་​གདོང་​གོང་​མ་​གྲགས་​པ་​འབྱུང་​གནས་(1414-1445)སྐུ་​མཆེད་​ཀྱིས་​སྣེའུའི་​རྫོང་​དཔོན་​དུ་​བསྐོས་​ཤིང་​། མངའ་​ཐང་​ཤིན་​ཏུ་​མཐོ། འདིའི་​ལྕམ་​ཆོས་​ཀྱི་​དཔལ་​འཛོམས་​ནས་​གསེར་​གྱི་​བཀའ་​འགྱུར་​བཞེངས་​པ་​དང་​། རྗེ་​ཙོང་​ཁ་​པའི་(1357-1419)གསུང་​རབ་​མང་​པོ་​སྤར་(དཔར་=པར་)དུ་​བརྐོས་​པར་​པཎ་​ཆེན་​བསོད་​ནམས་​གྲགས་​པའི་​དེབ་​ཐེར་​ལས་​གསུངས་(ཤོག་​༨༠)། དབང་​དར་​གྱི་​སྲས་​ནང་​སོ་​ནམ་​མཁའ་​རྒྱལ་​པོ་​ཞེས་​གྲགས་​ཆེན་​ཞིག་​བྱུང་​སྣང་​ཡང་​འདིའི་​ལོ་​རྒྱུས་​ཞིབ་​ཆ་​མ་​རྙེད། འདི་​ལ་​སྲས་​ཆོ་​བརྟན་​རྒྱལ་​པོ་​དང་​། བསོད་​ནམས་​གཉིས་​ལས་​སྔ་​མ་​རབ་​ཏུ་​བྱུང་​། བསོད་​ནམས་​ནི་​རྒྱལ་​དབང་​ལྔ་​པའི་​དེབ་​ཐེར་​ལས་​ར་​ནུ་​ལྷ་​བསྲུང་​དང་​། དགའ་​ལྡན་​པ་​དམག་​དཔོན་​བསོད་​ནམས་​རྒྱལ་​པོ་​ཞེས་​འབྱུང་​བ་​དེ་​དག་​དང་​མིང་​གི་​རྣམ་​གྲངས་​ཙམ་​ལས་​དོན་​ལ་​གཅིག་​ཏུ་​གོ་​དགོས་​པར་​མངོན། སྲས་​འདི་​ཉིད་​སྡེ་​པ་​སྣེལ་​པ་​བསོད་​ནམས་​ལྷུན་​པོ་​དང་​ནང་​མ་​མཐུན་​པ་​དང་​། རིན་​སྤུངས་​དོན་​ཡོད་​རྡོ་​རྗེས་​རབ་​བྱུང་​བརྒྱད་​པའི་​ལྕགས་​བྱི་(1480)། ས་​རྟ་(1498)ལ་​དམག་​དབུས་​སུ་​དྲངས་​ནས་​ས་​རྟ་​ལོ་​འདིར་​རིན་​སྤུངས་​པས་​སྡེ་​པ་​སྣེལ་​པའི་​མངའ་​འབངས་​རྫོང་​གཞིས་​དང་​བཅས་​པ་​བཙན་​འཕྲོག་​བྱས་​པ་​ལོ་​རྒྱུས་​ཡོངས་​གྲགས་​ལྟར་​ལ། དེའི་​སྐབས་​ནང་​སོ་​ནམ་​མཁའ་​རྒྱལ་​པོའི་​སྲས་​བསོད་​ནམས་​འདིས་​རིན་​སྤུངས་​པའི་​ཕྱོགས་​བྱས་​པ་​ལ་​བརྟེན་​ནས་​རིན་​སྤུངས་​པར་​སྣེའུ་​རྫོང་​དང་​། པོ་​ཏ་​ལ་​སོགས་​པ་​ཐམས་​ཅད་​ལས་​སླ་​པོའི་​སྒོ་​ནས་​ཐོབ། དེའི་​བདག་​རྐྱེན་​ལྟ་​བུར་​རིན་​སྤུངས་​པས་​འདི་​ལ་​སྔོན་​གྱི་​གནས་​གཞིས་​སྟེང་​སྨྱེ་​མདའ་​ཆུ་​སོ་​ཁ་​ཡན་​དབང་​དུ་​བཅུག་​ཚུལ་​མངོན། དེ་​ནས་​སླར་​ཡང་​རབ་​བྱུང་​དགུ་​པའི་​མེ་​བྱི་(1516)། མེ་​གླང་(1517)ལ་​རིམ་​པར་​དབུས་​གཙང་​སྡེ་​གཟར་​ཆེན་​པོ་​ལངས་​སྐབས་​སྣེ་​གདོང་​གོང་​མའི་​ཕྱག་​རོགས་​མཛད་​ནས་​རིན་​སྤུངས་​པའི་​དཔུང་​དང་​འཐབ་​ནས་​སྣེ་​གདོང་​གོང་​མའི་​ཕྱོགས་​རྒྱལ་​བ་​རེད། དེའི་​བདག་​རྐྱེན་​དུ་​སྣེ་​གདོང་​གོང་​མས་​ལྷ་​སའི་​གཙུག་​ལག་​ཁང་​གིས་​གཙོས་​སྐྱིད་​ཤོད་​ལུང་​པའི་​ཁྲིམས་​བདག་​ཏུ་​བསྐོས་​ཚུལ་​མངོན། འདི་​ནས་​བཟུང་​སྟེ་​ཁོང་​གི་​སྲས་​རྒྱུད་​ལ་​སྐྱིད་​ཤོད་​ཀྱི་​ས་​ཆ་​དབང་​ཞིང་​། སྐྱིད་​ཤོད་​སྡེ་​པ་​དང་​། སྡེ་​པ་​སྐྱིད་​ཤོད་​པ་​ཞེས་​པའི་​མིང་​ཡང་​དེ་​དུས་​ནས་​བྱུང་​བར་​ངེས། རབ་​བྱུང་​དགུ་​པའི་​མེ་​གླང་(1517)ངམ་​ས་​སྟག་(1518)ནས་​རབ་​བྱུང་​བཅུ་​པའི་​ཆུ་​བྱིའི་(1612)བར་​མི་​ལོ་​དགུ་​བཅུ་​གོ་​བཞིའམ་​གོ་ [page 6] ལྔའི་​རིང་​ལ་​དགའ་​ལྡན་​པ་​བསོད་​ནམས་​རྒྱལ་​པོ། འདིའི་​སྲས་​ནང་​སོ་​དོན་​གྲུབ་​རྒྱལ་​པོ་​དང་​། སྡེ་​པ་​བཀྲ་​ཤིས་​རབ་​བརྟན་​གཉིས། བཀྲ་​ཤིས་​རབ་​བརྟན་​གྱི་​སྲས་​གཡུལ་​རྒྱལ་​ནོར་​བུ་​བཅས་​མི་​ཐོག་​གསུམ་​གྱིས་​ལྷ་​ལྡན་​སྐྱིད་​ཤོད་​ཀྱི་​ཡུལ་​འབངས་​དང་​བཅས་​པར་​དབང་​བསྒྱུར་​བར་​མངོན་​ལ། འདི་​དག་​གི་​ཤེས་​བྱེད་​ནི་​འོག་​ནས་​ལུང་​ཁུངས་​མང་​དུ་​བསྙད་​པ་​ལྟར་​ཤེས་​དགོས་​ཏེ། དེ་​ཡང་​རྒྱལ་​དབང་​ལྔ་​པའི་​དེབ་​ཐེར་(ཤོག་​༡༡༤)ལས། ནམ་​མཁའ་​རྒྱལ་​པོའི་​སྲས་​ཚེ་​བརྟན་​རྒྱལ་​པོ་​དང་​། བསོད་​ནམས་​གཉིས་​ལས། ཆེ་​བ་​རབ་​བརྟན། ཆུང་​བ་​སྣེལ་​པ་​སྐུ་​མཆེད་​ཀྱི་​དགོངས་​པར་​མི་​བདེ་​བ་​མང་​དུ་​བྱུང་​བར་​བརྟེན། རིན་​སྤུངས་​དོན་​ཡོད་​རྡོ་​རྗེས་​དཔུང་​སྐྱིད་​ཤོད་​དུ་​བཅུག་​སྐབས། རིན་​སྤུངས་​པར་​བློ་​གཏད་​པའི་​དམག་​གི་​སྣེ་​བསུ་​མཛད་​པས་​སྣེའུ་​དང་​པོ་​ཏ་​ལ་​སོགས་​རིན་​སྤུངས་​པའི་​ཕྱག་​ཏུ་​འབྱོར་​བའི་​ལག་​རྟགས་​སུ་​རྙིང་​ཁུང་​གི་​སྟེང་​སྨྱེ་​མདའ་​ཆུ་​སོ་​ཁ་​ཡན་​གྱི་​འཇའ་​ས་​གནང་​། དེ་​ནས་​མི་​རིང་​བར་​སྡེ་​སྲིད་​གོང་​མ་​ཆེན་​པོའི་​དཔུང་​གཞུང་​པོ་​རར་​ཕེབས་​སྐབས། ཡར་​རྒྱབ་​རིན་​ཆེན་​བཀྲ་​ཤིས་​ཀྱིས་​མཚམས་​སྦྱར་​ནས། དགའ་​ཤག་​གཉིས་​ཀྱིས་​གོང་​མའི་​ཞབས་​ཕྱིར་​འབྲངས། ཤག་​པ་​ལ་​སྐྱོར་​མོ་​ཀླུང་(ལུང་)དངསྐྱིད་​ཤོད་​གཡུས་​རུའི་​རུ་​དཔོན། དགའ་​ལྡན་​པར་​བདེ་​ཆེན་​དུ་​གཏོགས་​པའི་​ཆུ་​ལྷོ་​བྱང་​རྣམས་​དང་​། ཡར་​རྒྱབ་​པར་​སྣེའུའི་​རྫོང་​དཔོན་​གྱི་​ལས་​ཀ་​གནང་​། གོང་​མའི་​ཞབས་​ཏོག་​ཏུ་​འགྱུར་​བས་​བོད་​ཡུལ་​གྱི་​རྡོ་​རྗེ་​གདན་​འཕྲུལ་​སྣང་​གིས་​གཙོས་​སྐྱིད་​ཤོད་​ལུང་​པའི་​ཁྲིམས་​བདག་​ཏུ་​ལུང་​བུད། གཏན་​ཁྲ་​ཤེལ་​ཐམ་​གྱིས་​ཆོད། ཅེས་​གསུངས་​ལ། འདིའི་​སྐབས་​ཀྱི་​དགའ་​ལྡན་​པ་​བྱ་​བ་​ཡང་​དགའ་​ལྡན་​པ་​ནང་​སོ་​ནམ་​མཁའ་​རྒྱལ་​པོའི་​སྲས་​ཆེ་​ཆུང་​གཉིས་​ལས་​ཆུང་​བ་​བསོད་​ནམས་​ཡིན་​ནམ་​སྙམ་​ལ། པཎ་​ཆེན་​བསོད་​ནམས་​གྲགས་​པའི་​དེབ་​ཐེར་(ཤོག་​༧༤)ལས། ས་​སྟག་(1518)ལ་​ཆིངས་​གྲོལ་​བའི་​དབྱར་​དུས་​འཕྱོང་​རྒྱས་​པས་(རིན་​ཆེན་​རྒྱལ་​མཆོག)དབུས་​དམག་​ཕལ་​ཆེ་​བ་​ཁྲིད་​ནས་​མྱང་​སྟོད་​བརྒྱུད་​དེ་​ཚོང་​འདུས་​བར་​དུ་​བགྲོད། དགའ་​ལྡན་​པས་(བསོད་​ནམས་​རྒྱལ་​པོ)སྐྱི་​འཕན་(＝སྐྱིད་​ཤོད་​དང་​འཕན་​པོ་)གྱི་​དཔུང་​ཐམས་​ཅད་​ཁྲིད་​ནས་​གཞུ་​སྙེ་​བརྒྱུད་​དེ་​ཤངས་​ཀྱི་​བར་​དུ་​བགྲོད། ཅེས་​གསུངས་​པ་​ལྟར་​གྱི་​དགའ་​ལྡན་​པ་​བསོད་​ནམས་​རྒྱལ་​པོ་​ནི། དགའ་​ལྡན་​པ་​ནང་​སོ་​ནམ་​མཁའ་​རྒྱལ་​པོའི་​སྲས་​བསོད་​ནམས་​བྱ་​བ་​དེ་​ཡིན་​པར་​ངེས། འདི་​ལ་​ར་​ནུ་​ལྷ་​བསྲུང་​དང་​། དགའ་​ལྡན་​པ་​བསོད་​ནམས་​རྒྱལ་​པོའམ་​དམག་​དཔོན་​བསོད་​ནམས་​རྒྱལ་​པོ་​ཞེས་​ཀྱང་​ཟེར་​བར་​ངེས་​ཏེ། རྒྱལ་​དབང་​ལྔ་​པའི་​དེབ་​ཐེར་​ལས་(ཤོག་​གྲངས་​༡༡༥)ཀྱང་​། འདི་​ཉིད་(ནམ་​མཁའ་​རྒྱལ་​པོ་)ཀྱི་​སྲས་​ར་​ནུ་​ལྷ་​བསྲུང་​གིས་​གོང་​མ་​ཆེན་​མོ་​ཆུ་​ཤོལ་​དུ་​བཞུགས་​སྐབས། རིན་​སྤུངས་​པའི་​དམག་​གིས་​ཁང་​བཅར་​བར་​ར་​ནུ་​ལྷ་​བསྲུང་​གིས་​གཙོས་​པས་​ཁ་​སྦུབ་​ཆེ་​བ་ [page 7] གཏད་​པས། གོང་​ས་​ནས་​དམག་​དཔོན་​བསོད་​ནམས་​རྒྱལ་​པོའི་​མིང་​གནང་​། བྱེ་​རི་​སྟག་​རྩེའི་​མི་​རྒྱུད་​རྫོགས་​རྗེས་​དགའ་​ལྡན་​པ་​དང་​ཁྱོན་​སྒྲིལ་​བར་​སྲས་​ལྕམ་​སྲིང་​དྲུག་​འཁྲུངས་​པས་​གཉིས་​ཆུང་​ངུ་​ལ་​གྲོངས། ལྕམ་​ཚེ་​དབང་​རྒྱལ་​མོ་​འཕྱོང་​རྒྱས་​ཧོར་​བསོད་​པའི་​ཇོ་​མོ་​དང་​། ལྕམ་​དུང་​དཀར་​སྡེ་​སྲིད་​ཀྱི་​བདག་​མོར་​བཞེས། དེ་​འོག་​ནང་​སོ་​དོན་​གྲུབ་​རྒྱལ་​པོས་​གོང་​ས་​ནས་​རྫོང་​དཔོན་​གྱི་​ལས་​ཀ་​ཞུས། མི་​རིང་​བར་​སྡེ་​སྲིད་​ཞལ་​ངོ་​ནང་​དུ་​སེལ་​ཞུགས་​སྐབས་​དགའ་​ལྡན་​པའི་​དཔུང་​གིས་​སྐྱོར་​མོ་​ལུང་​རྫོང་​དམའ་​འབེབས་​སུ་​བཏང་​། སྟོད་​ལུང་​དང་​འཕན་​ཡུལ་​གྱི་​རྫོང་​མངའ་​ཞབས་​ཕལ་​ཆེར་​བླངས། གོང་​ས་​ནས་​ཆུ་​ཤོལ་​མཁན་​ཆེན་​པར་​བཀའ་​བཀྱོན་​གནང་​བའི་​དཔུང་​གི་​རྐང་​མཛད་​ནས་​ཆུ་​ཤོལ་​འབེབས་​པ་​དང་​། གོང་​དཀར་​ནས་​ཞབས་​དྲུང་​ངག་​དབང་​གྲགས་​པ་​རྩེའི་​ཁྲིར་​ཕེབས་​པའི་​ཞབས་​འདེགས་​མཛད། ཞེས་​གསུངས་​པ་​ལྟར་​ལ། དེབ་​ཐེར་​འདིར་​གོང་​མ་​ཆེན་​པོས་​དམག་​དཔོན་​བསོད་​ནམས་​རྒྱལ་​པོ་​ཞེས་​མཚན་​གནས་​སྩལ་​བར་​གསུངས་​པའི་​གོང་​མ་​ནི། སྣེ་​གདོང་​གོང་​མ་​ངག་​དབང་​བཀྲ་​ཤིས་​གྲགས་​པ་(1488-1564)ཡིན་​ལ། ལྕམ་​དུང་​དཀར་​སྡེ་​སྲིད་​ཀྱི་​བདག་​མོར་​བཞེས་​པར་​གསུངས་​པའི་​ལྕམ་​དུང་​དཀར་​ནི། དགའ་​ལྡན་​པ་​དམག་​དཔོན་​བསོད་​ནམས་​རྒྱལ་​པོའི་​སྲས་​མོ་​ཡིན་​པར་​སྣང་​ཞིང་​། སྡེ་​སྲིད་​ནི་​སྣེ་​གདོང་​གོང་​མ་​ངག་​དབང་​བཀྲ་​ཤིས་​གྲགས་​པའི་​སྲས་​འགྲོ་​བའི་​མགོན་​པོ་​ཡིན་​པར། པཎ་​ཆེན་​བསོད་​ནམས་​གྲགས་​པའི་​དེབ་​ཐེར་​ལས་​གོ་​ཐུབ་​པར་​འདུག དེ་​ཉིད་(ཤོག་​གྲངས་​༧༥)ལས། དཔོན་​ས་​འགྲོ་​བའི་​མགོན་​པོས་​གཞིས་​ཀ་​གོང་​དཀར་​བཟུང་​ནས་​དགའ་​ལྡན་​པའི་​བུ་​སྲིང་​མོ་​ཞིག་​ཁབ་​ཏུ་​བཞེས་​པ་​ལ་​གདུང་​རྒྱུད་​མཆེད་​གཉིས་​འཁྲུངས། ཞེས་​གསུངས་​པ་​ལྟར་​རོ།