cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
སྲོང་བཙན་སྒམ་པོ།
སྲོང་བཙན་སྒམ་པོ་ནི་བོད་པུར་རྒྱལ་དུས་སྐབས་ཀྱི་རྒྱལ་ཐོག་༣༣ཡིན་པ་དང་བོད་ཡོངས་དབང་ལ་འདུས་རྗེས་བོད་སྤྱི་ལ་དབང་བའི་རྒྱལ་པོ་ཐོག་མ་དེར་གྱུར་བ་རེད། དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོའི་ནང་གསལ་ཞིག་ན། སྲོང་བཙན་སྒམ་པོ་ནི་གངས་ལྗོངས་སྐྱེ་འགྲོ་ཀུན་གྱིས་སྤྱི་བོར་བཀུར་བའི་ཆོས་རྒྱལ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་མི་རྗེ་འདི་ཉིད་ནི་། བོད་པུར་རྒྱལ་དུས་སྐབས་སུ་ཁ་བའི་ལྗོངས་འདིར་དབང་བསྒྱུར་བའི་བཙན་པོ་མང་དུ་བྱུང་བའི་ནང་ནས་ཆེས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་ཆབ་སྲིད་མཁས་ཅན་དང་། དམག་དོན་མཁས་ཅན་། ཁྲིམས་ལུགས་མཁས་ཅན་། ཕྱི་འབྲེལ་མཁས་ཅན་ཞིག་བཅས་ཡིན་ཏེ་། སྲོང་བཙན་སྒམ་པོ་་ཞེས་པའི་མཚན་དེ་ནི་ཁོང་གིས་སྲིད་དབང་བཟུང་རྗེས་བློན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་གསོལ་བའི་མཚན་ཡིན།"༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽
མི་ཚེ།
བོད་རྒྱལ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོ་ནི་མེ་གླང་སྤྱི་ལོ་ ༦༡༧ ལོར་དབུ་རུ་མལ་གྲོ་རྒྱ་མ་ཕོ་བྲང་བྱམས་པ་མི་འགྱུར་གླིང་དུ་ཡབ་གནམ་རི་སྲོང་བཙན་དང༌། ཡུམ་འབྲི་བཟའ་ཐོད་དཀར་མ་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་སྐུ་འཁྲུངས། ས་གླང་ལོ་སྟེ་ཕྱི་ལོ་ ༦༢༩ ལོར་དགུང་ལོ་ ༡༣ བཞེས་སྐབས་ཡབ་རྒྱལ་པོ་དགོངས་པ་རྫོགས་རྗེས་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོ་རྒྱལ་སྲིད་ཀྱི་ཁྲི་ལ་མངའ་གསོལ་ཞིང༌། སྲོང་བཙན་སྒམ་པོ་མགར་སྟོང་བཙན་ཡུལ་བཟུངས་སོགས་ཕྱི་ནང་བར་གསུམ་གྱི་བློན་པོ་རྣམས་བསྐོ་བཞག་མཛད་དེ་མཛངས་བློན་རྣམས་རང་གི་གྲོགས་སུ་བཀུག་ནས་ཐབས་བྱུས་བཏོན་ཏེ་ཡབ་ལ་དུག་འདྲེན་མཁན་རྣམས་ཚར་བཅད་ཅིང༌། ཕྱི་ནང་གི་དུས་ཟིང་ལྷིང་འཇགས་སུ་བཏང༌། མྱང་པོ་རྗེ་ཞང་སྣམ་མངགས་ཏེ་སུམ་པའི་ཡུལ་ལ་དམག་འདྲེན་མི་དགོས་པར་འབངས་སུ་བཀུག་པ་ཡིན། དེ་རྗེས་བཙན་པོ་རང་ཉིད་ཀྱི་དམག་དཔུང་བྱང་རྒྱུད་དུ་དྲངས་ནས་རྒྱ་དང་འ་ཞ་ལ་དཔུང་འཇུག་གིས་དཔྱ་ཁྲལ་འཇལ་དུ་བཅུག་པས་ཁྱིམ་མཚེས་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་གྱིས་ཀྱང་བོད་ཀྱི་ཟིལ་མ་བཟོད་པར་གོང་དུ་བཀུར། རིང་མིན་ཞང་ཞུང་དང་གཉེན་མཛད་པའི་ཐབས་ལ་བརྟེན་ནས་ཞང་ཞུང་ཡོངས་རྫོགས་ཀྱང་དབང་དུ་བསྡུས། གཞན་ཡང་འབར་མ་སྟོད་ཕྱོགས་རྣམས་དང༌། བལ་ཡུལ་ཡང་བོད་ཀྱི་མངའ་འོག་ཏུ་བཅུག དེ་རྗེས་ཆོས་རྒྱལ་སྲོང་བཙན་གྱིས་རང་གི་བློན་པོ་རྒྱ་ནག་ཏུ་མངགས་ནས་རི་བོ་རྩེ་ལྔར་བོད་ཀྱི་ལྷ་ཁང་ཞིག་བཞེངས་རྒྱུ་ཡིན་ཚུལ་གསུངས་པས་རྒྱ་རྒྱལ་ནས་ཀྱང་ཁས་ལེན་ཏེ་ལྷ་ཁང་ཞིག་བཞེངས་པ་ད་ལྟ་ཡང་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད་པ་སོགས་ས་ཁུལ་མཐའ་དག་ཞོད་འཇགས་སུ་བཏང་ཞིང་མངའ་ཐང་སྟོབས་འབྱོར་ལྡན་པའི་བོད་གཅིག་གྱུར་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་དངོས་སུ་བཙུགས་ནས་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་ཐོག་མར་དབུ་བརྙེས། ཡི་གེ་ཡོད་མེད་ཀྱིས་མི་རིགས་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་དང༌། དཔལ་འབྱོར། རིག་གནས་སོགས་འཕེལ་རྒྱས་འཕེལ་གྲིབ་ཇི་གྱུར་གྱི་གནས་ལ་གཟིགས་ཏེ་ཐོན་མི་རྒྱ་གར་དུ་སློབ་གཉེར་དུ་གཏོང་གནང་གིས་མེ་རྟ་སྤྱི་ལོ་ ༦༤༦ ལོར་བོད་ཀྱི་སྤྱི་མཐུན་གྱི་ཡི་གེ་གསར་གཏོད་དང་སྔར་ཡོད་རིག་གཞུང་རྒྱུད་འཛིན་དང་འཕེལ་རྒྱས་སུ་བཏང༌། རུས་རྒྱུད་ཚོ་པ་ཁག་གཅིག་གྱུར་བྱས་ཏེ་མི་རིགས་ཀྱི་རྣམ་པ་ལྡན་པའི་ཁྲིམས་ལུགས་ཐོག་མར་བཙུགས། ནང་པ་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་བོད་དུ་སྤེལ་ནས་གཙུག་ལག་ཁང་བཞེངས་པ་སོགས་ཆོས་ཀྱི་སྲོལ་བཟང་བཏོད་པས་ཆོས་རྒྱལ་གྱི་ཐོག་མར་གྱུར། དམག་དོན་དང་སྲིད་འཛིན་ཟུང་འབྲེལ་གྱི་གཅིག་གྱུར་ལམ་ལུགས་ཆ་ཚང་ཞིང་གོ་རྀམ་ལྡན་པ་བཙུགས། བོད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་མཐའ་བཞིར་བཀྱེད་ནས་དཔལ་འབྱོར་རིག་གནས་སྤེལ་རེས་མཛད་ཅིང༌། རྒྱལ་བལ་སོགས་ཁྱིམ་མཚེས་རྒྱལ་ཁབ་ལ་འབྲེལ་བ་བཙུགས་ཏེ་གཞན་གྱི་རིག་གནས་སློབ་སྦྱོང་དང་ནང་འདྲེན་བྱས་ཤིང༌། བོད་གཅིག་གྱུར་དང་བདེ་བར་སྐྱོང་སླད་ཆུ་སྦྲུལ་ལོ་སྟེ་ཕྱི་ལོ་ ༦༣༣ ལོར་རྒྱལ་ས་ཡར་ལུང་ནས་ལྷ་སར་སྤོས་ཤིང་ཕོ་བྲང་བཏབ་སྟེ་རྒྱལ་བློན་དཔུང་བཅས་དེར་བཞུགས་ནས་བོད་ཡོངས་ལ་མངའ་དབང་བསྒྱུར་བའི་མདུན་ས་ཆེན་པོར་གྱུར། རིམ་བཞིན་བཙན་པོས་ཆབ་འབངས་རྣམས་ཞིབ་གཤེར་བདེ་འཇགས་སུ་བཀོད་པ་དང༌། རུས་ཚོ་ཀུན་ལ་ཉེ་རིང་མེད་པར་བསྐྱངས་ནས་བཟང་པོ་ལ་བྱ་དགའ་སྟེར་ཞིང༌། ངན་པ་ལ་ཆད་པ་གཅོད་པ། མཐོ་བ་རྣམས་ཁྲིམས་ཀྱིས་གནོན་ཅིང༌། དམའ་བ་རྣམས་ཐབས་ཀྱིས་སྐྱོང་བ་སོགས་བྱེད་ཐབས་ཞི་དྲག་གང་འཚམ་ཡང་དག་ལག་ལེན་མཛད་པ་སོགས་མཛད་རྗེས་རྨད་དུ་བྱུང༌། བཙན་པོ་འཕན་ཡུལ་ཟལ་མོ་སྒང་འོད་ཟེར་དམ་པའི་ཕོ་བྲང་དུ་བཞུགས་སྐབས་དང་ཐོག་མགུར་ཆམ་ཕོག་པ་ལས་སྙུན་ལོག་ཐེབས་མཐར་ཚད་པར་གྱུར་བས་རྒྱལ་སྲིད་ལོ་སོ་བཞི་བསྐྱངས་མཐར་བོད་ལྕགས་ཁྱི་ལོ་སྟེ་སྤྱི་ལོ་ ༦༥༠ ལོར་སྐུ་གཤེགས། ༼དགུང་ལོ་ ༨༢ བཞུགས་པར་གྲགས་པས་དེས་ན་གཤེགས་ལོ་ ༦༩༩ ལོ་ཡིན་དགོས་སམ་སྙམ།༽ དེ་ནས་བློན་ཆེན་མགར་སྟོང་བཙན་ཡུལ་བཟུངས་སོགས་ཀྱིས་ཐུགས་འགན་བཞེས་ཏེ་བཙན་པོའི་སྐུ་པུར་ལ་ཙན་དན་གྱི་ལྡེ་གུས་བྱུགས་ཤིང༌། དར་ཟབ་ཀྱི་ན་བཟས་ཀླུབས་པ་སྟག་པགས་ཀྱི་སྟེང་དུ་བཞག་ནས་ཤིང་རྟ་ལ་གདན་དྲངས། ཡར་ལུང་འཕྱོང་པོའི་ནང་དུ་བང་སོ་ལྷ་ཁང་ལྔ་ཡོད་པ་ཞིག་བཞེངས་པའི་རེའུ་མིག་དབུས་མའི་ནང་དུ་བཞུགས་པར་གྲགས་སོ།།
གཅིག བོད་ཡོངས་གཅིག་གྱུར་བྱས་པ།
གནམ་རི་སྲོང་བཙན་གྱི་སྐུ་ཚེ་སྨད་དུ་སྤུ་རྒྱལ་གདུང་རབས་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་རྨང་གཞི་བརྟན་པོ་མེད་པས་ཕྱི་ནང་གི་སྟོབས་ཤུགས་གང་མང་གི་སྟོབས་ཀྱིས་ཆག་འཇིག་གི་ཉེན་ཁ་ཚབས་ཆེན་པོར་ཐུག གནས་ཚུལ་དེ་ལྟ་བུའི་འོག  སྲོང་བཙན་སྒམ་པ་དགུང་ལོ་བཅུ་གསུམ་ལ་ཁ་གཏད་མ་ཐག་པ་དེ་བློན་ཆེན་མྱང་མང་རྗེ་ཞང་སྣང་དང་།  མགར་མང་ཞང་སུམ་སྣང་།  ཁྱུང་པོ་སྤུང་སད་ཟུ་ཙེ།  དབས་དབྱི་ཚབ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཞབས་ནས་བཏེགས་ཏེ་བཙན་པོའི་ཁྲི་ལ་མངའ་གསོལ།  དེ་ནས་དང་ཐོག་ཡབ་གནམ་རི་སྲོང་བཙན་ལ་དུག་དྲངས་ནས་སྲིད་འགྱུར་གྱི་གཡོ་ཇུས་འགོད་མཁན་དེ་དག་རེ་རེ་ཚར་བཅད།  བྱང་ཤར་དུ་ཡོད་པའི་སུམ་པའི་རྒྱལ་ཁམས་དམག་རྒྱག་མ་དགོས་པར་ཆབ་འོག་ཏུ་བཅུག  བྱང་ངོས་ཀྱི་རྒྱ་དང་འ་ཞས་དཔྱ་ཁྲལ་འཇལ།  དམར་པོ་རིའི་ཐོག་ཏུ་ཕོ་བྲང་མཐོ་ཞིང་བཙན་པ་ཞིག་བཞེངས་ཏེ་བོད་ཡོངས་ལ་དབང་བསྒྱུར་པའི་མདུན་ས་ཆེན་པོ་འཛུགས་པར་མཛད།  དེ་མིན་བོད་ཀྱི་ནུབ་ཕྱོགས（སྟོད་མངའ་རིས）དང་བྱང་ངོས་ཀྱི་འབྲོག་ཐང་ཆེན་པོ་ནི་སྐབས་དེར་ཞང་ཞུང་གི་རྒྱལ་ཁམས་ཡིན་ཞིང་དེ་ཡང་སྐུ་མཆེད་སད་མ་དཀར་བྱ་བ་དེ་ཞང་ཞུང་གི་རྒྱལ་པོ་ལིག་མི་རྒྱའི་བཙུན་མོར་གནང་ཞིང་རིམ་བཞིན་ཆབ་འོག་ཏུ་བསྡུས།  དུས་མཚུངས་སུ་ཤར་ལྷོའི་མཚམས་ཀྱི་འཇང་ཡུལ་ཡང་ཆབ་འོག་ཏུ་བཙུད་པ་བཅས་མདོར་ན་བོད་ཡོངས་གཅིག་གྱུར་བྱས་ནས་བཙན་པོའི་མངའ་ཁོངས་ཀྱི་རྒྱ་ཁྱོན་ཇེ་ཆེར་སྤེལ།
གཉིས། བོད་དུ་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་སྒྲིག་གཞི་དང་། ཁྲིམས་སྲོལ་གཏན་ལ་ཕབ་པ།
སྲོང་བཙན་སྒམ་པོས་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་ཕྲན་དང་ཚོ་བ་རྣམས་ཡོངས་རྫོགས་དབང་དུ་བསྡུས་ཏེ་བོད་ཡོངས་ལ་གཅིག་གྱུར་གྱི་སྲིད་དབང་བཙུགས་པ་དེ་སྲ་བརྟན་ཡོང་བ་དང་།  སྟོབས་དང་ལྡན་པ་།   སྤྱི་ཚོགས་བདེ་འཇགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ཞིང་འབྲོག་ཐོན་སྐྱེད་གོང་འཕེལ་ཡོང་བ།  མཐའ་མཚམས་བརྟན་སྲུང་བཅས་ཀྱི་ཆེད་དུ་བོད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་སྒྲིག་གཞི་དང་།  ཁྲིམས་སྲོལ་ཐོག་མར་འཛུགས་གནང་མཛད་པ་རེད།  དེའི་སྤྱི་མིང་ལ་བོད་ཀྱི་ཁོད་སུམ་ཅུ་སོ་དྲུག་དུ་གྲགས། ཁོད་སུམ་ཅུ་སོ་དྲུག་བྱ་བ་ནི་དྲུག་ཚན་དྲུག་སྟེ། དང་པོ་བཀའ་ཡི་ཁྲིམས་ཡིག་ཆེན་པོ་དྲུག  གཉིས་པ་བཀའ་གྲོས་ཆེན་པོ་དྲུག  གསུམ་པ་ཡིག་ཚང་དྲུག  བཞི་བ་ཕྱག་རྒྱ་དྲུག  ལྔ་བ་རྐྱེན་དྲུག  དྲུག་པ་དཔའ་མཚན་བཅས་སོ།། དང་པོ། བཀའ་ཡི་ཁྲིམས་ཡིག་ཆེན་པོ་དྲུག་ཏུ་སྲིད་འཛིན་ས་ཁུལ་ཁག་གི་དབྱེ་མཚམས་དང་།  སྲིད་འཛིན་དང་དམག་དོན་གྱི་སྒྲིག་གཞི།  བློན་པོ་སོགས་དཔོན་རིགས་ཀྱི་གོ་གནས་དང་ལས་འགན།  ཞིང་འབྲོག་གི་དབང་རིས།  མིའི་སྤྱོད་བཟང་།  འཇལ་ཤོར་འདེགས་གསུམ་གྱི་ཚད་གཞི།  རྗེ་བློན་གྱི་བླང་དོར་རིམ་པ་སོགས་ཁྲིམས་ལ་གཏོགས་པ་དང་།  མིའི་སྤྱོད་བཟང་ལ་གཏོགས་ལ་གནད་དོན་ཧ་ཅང་མང་པོ་ཚུད་ཡོད་ལ།  དེའང་ཁྲི་རྩེ་འབུམ་བཞེར་གྱི་ཁྲིམས།  འབུམ་གསེར་ཐོག་ཤ་བ་ཅན་གྱི་ཁྲིམས།  རྒྱལ་ཁམས་དཔེར་ཀྱི་ཁྲིམས།  མདོ་ལོན་ཞུ་བཅད་ཀྱི་ཁྲིམས།  དབང་ཆེན་བཅད་ཀྱི་ཁྲིམས།  ཁབ་སོ་ནང་པའི་ཁྲིམས་བཅས་སོ།། གཉིས་པ། བཀའ་གྲོས་ཆེན་པོ་དྲུག་ཅེས་པ་ནི།  རྒྱལ་སྲིད་སྐྱོང་ཐབས་ཀྱི་སྒྲིག་སྲོལ་ཆེ་བ་འགའ་ཞིག་གཏན་ལ་ཕབ་པའི་སྐོར་ཡིན་ཏེ།  ༡.རྗེའི་སྐུ་འཚོ་ཞིང་ཞོ་ཤ་སླར་དབུལ།  ༢.རྒོད་ཀྱི་གཉའ་མནན་ཞིང་།  ཡང་ཁེང་གི་རྒྱབ་བརྟེན་པ།  ༣.ཁེང་རྒོད་དུ་མིང་བཏང་ཞིང་།  མོ་བཙུན་བཀའ་ལ་མི་གདགས།  ༤.སོ་མཚམས་སྲུང་ཞིང་།  འབངས་ཀྱི་ཚལ་ཞིང་རྟ་དཀྱིས་ཀྱིས་མི་གཅོད་པ།  ༥.དགྲ་བཏུལ་ཞིང་།  འབངས་བསྐྱངས།  ༦.དགེ་བཅུ་སྒྲུབ་ཅིང་།  མི་དགེ་བཅུ་སྤོང་པ་བཅས་སོ།། གསུམ་པ། ཡིག་ཚང་དྲུག་ཅེས་པ་ནི།  རྒྱལ་པོའི་བློན་ཆེན་དང་།  དེ་བཞིན་བྱས་པ་ཅན་གྱི་མི་སྣ་གཟེངས་སུ་བསྟོད་པའི་ཆེད་དུ་ཡིག་ཚང་གི་ཐོབ་ཐང་མི་འདྲ་བ་བསྩལ་རྒྱུ་དེ་ནི་སྐབས་དེའི་བློན་པོའི་རིམ་པའམ་ཐོབ་ཐང་ཆེ་ཆུང་མཚོན་བྱེད་ཅིག་ཡིན་ལ།  བློན་འབངས་ལ་སྐུལ་མ་གནང་བའི་ཐབས་མཚོན་བྱེད་ཅིག་ཀྱང་ཡིན།  དེ་ཡང་རབ་ལ་གཡུ་ཡིག་དང་གསེར་ཡིག  འབྲིང་ལ་དངུལ་ཡིག་དང་ཕྲ་མེན་གྱི་ཡི་གེ   ཐ་མ་ཟངས་ཡིག་དང་ལྕགས་ཀྱི་ཡི་གེ་བཅས་ཡོད་ཅིང་།  དེ་རེ་རེ་ལའང་ཆེ་ཆུང་གཉིས་རེ་ཕྱེ་བ་བཅུ་གཉིས་ཀྱང་ཡོད་དོ།།  ཡིག་ཚང་དེ་དག་རིམ་པ་བཞིན་དགུང་བློན་ཆེན་པོ་ལ་གཡུ་ཡིག་ཆེན་པོ།
གསུམ། ད་ལྟའི་བོད་ཡིག་གསར་གཏོད་མཛད་པ།
ཡི་གེ་ནི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་རྣམ་པ་དང་དུས་རིམ་གང་དུའང་མེད་མི་རུང་བ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། ནང་སྒོས་སུ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོའི་སྐབས་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་སྟོབས་ཤུགས་རིམ་གྱིས་ཇེ་ཆེར་ཕྱིན་པས་མཐའ་བཞིའི་རྒྱལ་ཁབ་ཚོས་ཀྱང་ཕོ་ཉ་མངགས་ཏེ་འཚམས་ཞུ་དང་འབུལ་སྐྱེས་སོགས་སོ་སོའི་ཡུལ་གྱི་ཡི་གེར་བྲིས་ནས་བསྐུར་བ་ལ། དུས་དེར་བོད་རང་ལ་ཡི་གེ་མེད་པས་སྐྱེས་ལན་དང་འཕྲིན་ལན་བསྐུར་བར་རྒྱལ་ཁམས་དེ་དག་གི་ཡི་གེ་འབྲི་བའམ། ཡང་ན་ངག་འཕྲིན་ཙམ་ལས་བསྐུར་མ་ཐུབ་པས་བཙན་པོའི་དགོངས་པར་བོད་རང་གི་སྐད་དང་མཐུན་པའི་ཡི་གེ་ཞིག་གསར་སྐྲུན་མ་བྱས་ཐབས་མེད་འདུག་འཆར་ནས། བློན་པོའི་བུ་རིག་པ་རྣོ་པ་བཅུ་དྲུག་ལ་གསེར་གྱི་རྫོངས་བ་དང་བཅས་རྒྱ་གར་དུ་ཡི་གེ་སློབ་ཏུ་བཏང་མོད། ལ་ལ་ལམ་བགྲོད་དཀའ་བ་ལ་འཇིགས་ནས་འགྲོ་མ་ནུས། ལ་ལ་རྒྱ་གར་དུ་སླེབས་ཀྱང་ཚད་པས་ཤི། ལ་ལ་རྒྱ་སྐད་མ་ཤེས་པར་ཕྱིར་ལོག དེ་ནས་རྒྱལ་པོས་ཐོན་མི་རྒྱ་གར་ཏུ་མངགས། ཐོན་མིས་རྒྱ་གར་ནས་བྲམ་ཟེ་ལི་བྱིན་དང་། སློབ་དཔོན་ལྷ་རིག་པའི་སེང་གེ་སོགས་མཁས་པ་མང་དུ་བསྟེན་ནས་མཁས་པའི་རྩེ་མོར་སོན་པར་གྲགས། དེ་ནས་ཕྱིར་བོད་དུ་སླེབས་ནས་བོད་ཡིག་གསར་གཏོད་མཛད་ཅིང་དེའི་སྐོར་ལ་བཞེད་ཚུལ་སྣ་ཚོགས་ཡོད་ཀྱང་འདིར་ཞིབ་ཏུ་མ་བཀོད་དོ།
བཞི། བཙུན་མོ་ཆེ་ཆུང་ཁབ་ཏུ་བཞེས་པའི་སྐོར།
སྲོང་བཙན་མཆོག་གིས་སྔ་རྗེས་སུ་སྟོད་ལུང་ནས་མོང་བཟའ་ཁྲི་ལྕམ་དང་། ཞང་ཞུང་ནས་ཞང་ཞུང་བཟའ་ལི་ཐིག་དམན། མི་ཉག་ནས་རུ་ཡོང་བཟའ་རྒྱལ་མོ་བཙུན། བཅས་རིགས་མཐུན་གྱི་བཙུན་མོ་གསུམ་ཁབ་ཏུ་བཞེས། དེ་ནས་བཙན་པོས་བོད་ཡུལ་འདིར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་དར་ཞིང་རྒྱས་པ་དང་། རྒྱ་བལ་སོགས་ནས་ཡུལ་གྱི་རིག་གནས་དང་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་འདུ་པའི་ཆེད་དུ་བལ་བོའི་ཡུལ་ལྷ་གཅིག་ཁྲི་བཙུན་དང་། རྒྱ་ནག་ཡུལ་གྱི་ལྷ་གཅིག་ཀོང་ཇོ་གཉིས་འཇིག་རྟེན་མི་ཆོས་དང་བསྟུན་པའི་སྒོ་ནས་བཙུན་མོར་བཞེས་ཕྱིར་བློན་པོ་མགར་སོགས་ཕོ་ཉར་མངགས་ཤིང་སྔ་རྗེས་སུ་བལ་བཟའ་ཁྲི་བཙན་དང་རྒྱ་བཟའ་ཀོང་ཇོ་གཉིས་བོད་ཀྱི་བཙན་པོའི་བཙུན་མོ་དམ་པའི་ཁྲི་ལ་དབང་བསྐུར། བཙུན་མོ་གཉིས་ཀྱིས་རང་རང་ཡུལ་ནས་ཇོ་བོ་མི་བསྐྱོད་རྡོ་རྗེ་དང་ཇོ་བོ་ཤཱཀྱ་མུ་ནེ་གཙོ་བྱས་བཟོ་ཡི་རིག་བྱེད། སྨན་དཔྱད། རིན་པོ་ཆེའི་དངོས་པོ་ཟད་མི་ཤེས་པ་སོགས་རྫོངས་སྐྱེས་བསྣམས་ཡོང་པ་རེད། དེ་ལྟར་བལ་བོད་དང་རྒྱ་བོད་བར་ཡུན་རིང་མཛའ་མཐུན་པར་གྱུར་ཏེ་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དོན་སྙིང་གཏིང་ཟབ་མོ་ལྡན་ནོ།། བཙུན་མོ་དེ་དག་གིས་བཞེངས་པའི་ལྷ་ཁང་ཁག་ནི་བལ་བཟས་ར་ས་འཕྲུལ་སྣང་གཙུག་ལག་ཁང་བཞེངས་པ་དང་། རྒྱ་བཟའ་ཀོང་ཇོས་རྒྱ་སྟག་རྭ་མོ་ཆེའི་གཙུག་ལག་ཁང་བཞེངས། ཞང་ཞུང་བཟའ་ལི་ཐིག་སྨན་གྱིས་ཐིམ་བུ་བཀོག་པའི་ལྷ་ཁང་དང་རུ་ཡོངས་བཟས་བྲག་ལྷ་ཀླུ་ཕུག་གི་ལྷ་ཁང། མོང་བཟས་ཡེར་བའི་ལྷ་ཁང་བཅས་བཞེངས་པའོ།།
ལྔ། བོད་དུ་སངས་རྒྱས་བསྟན་པའི་སྲོལ་གཏད་པ།
བཙན་པོ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོས་བོད་ཡོངས་གཅིག་གྱུར་གྱི་སྲིད་དབང་བཙུགས་པ་དང་། སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་སྒྲིག་གཞི་དང་ཁྲིམས་སྲོལ་གཏན་འབེབས། དམག་དོན་གྱི་སྟོབས་ཤུགས་སྒྲིག་འཛུགས། བོད་ཡིག་གསར་བཅོས་སོགས་རླབས་ཆེ་བའི་མཛད་པ་རབས་དང་རིམ་པ་ཞིག་ཕྱག་ལེན་གནང་པའི་ཁྲོད། བོད་ཡུལ་འདི་ཡུན་རིང་བདེ་སྐྱིད་ཀྱི་དཔལ་ལ་འགོད་དགོས་ན་ད་དུང་དེ་ཙམ་གྱིས་མི་འདང་པར། མི་ལོ་སྟོང་ཕྲག་དུ་མའི་རིང་སིལ་བུར་གནས་པའི་བོད་ཀྱི་རུས་རྒྱུད་ཚོ་བ་རྣམས་གཅིག་འོག་གཅིག་མི་འདུ་བའི་བག་ཆགས་མེད་པར་བཏང་སྟེ་གཅིག་གྱུར་གྱི་བསམ་བློའི་ཀ་རྟེན་ཞིག་ངེས་པ་འཛུགས་དགོས་པར་དགོངས། དེ་ནས་ར་ས་གཙུག་ལག་ཁང་དང་ར་མོ་ཆེའི་གཙུག་ལག་ཁང་སོགས་བརྟེན་དང་རྟེན་པ་མང་པོ་བཞེངས་སོ།།
དན། (གསུང་རབ།)
དན​་ནི་གསུང་རབ་ནང་གི་མི་སྣ་གཅིག་རེད།
སྨེ་ཤ་ཅན།
སྨེ་ཤ་ཅན།
རིགས་ངན་བཤན་པའི་མིང་དང་སྡིག་པ་ར་ཙའམ་ཞི་མི་ལྟ་བུ་མི་ཤ་ཟ་བའི་བྱ་རྒོད་སོགས་ལ་ངོས་འཛིན་པར་བཤེས་གཉེན་ཆེན་པོ་བློ་བཟང་འཇམ་དབྱངས་ཀྱིས་མཛད་པའི་《ལམ་ཟིན་བྱམས་མགོན་ཞལ་ལུང་》ལས་གསུངས་སོ། །
སྨེ་ཤ།
སྨེ་ཤ།
གྲྭ་པ་དང་བུད་མེད་ཀྱིས་བསད་པའི་ཤ་དང་ཕ་མ་བུ་གསུམ་གཅིག་ཤ་གཅིག་གིས་ཟ་བའི་དོན་ལ་འཇུག་གོ  །
ཁྲི་རལ་པ་ཅན།
ཁྲི་རལ་པ་ཅན་ནི་བོད་ཀྱི་བཙན་པོ་ཞག་རེད། ཁོང་གིས་སྤྱི་ལོ་༨༡༥ནས་༨༤༡བར་དབང་བསྒྱུར་བྱས་པ་རེད།
ནབ་ཏ་ལིྰ།
ནབ་ཏ་ལིྰ་ནི་གསུང་རབ་ནང་གི་མི་སྣ་གཅིག་རེད།
གད། (གསུང་རབ།)
གད་ནི་གསུང་རབ་ནང་གི་མི་སྣ་གཅིག་རེད།
ཀུན་བྱེད་རྒྱལ་པོ་མ་བུ་སུམ་སྐོར་
འདིའི་གྲངས་འདྲེན་ཚུལ་གང་ཡིན་ད་ཕན་ཞལ་གསལ་འཁོད་པ་ཞིག་མ་མཇལ་བས་འོལ་ཚོད་ཀྱིས་བྲི་བར་མ་ནུས་སོ། །
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
སྨོད་པའི་ལྕི་བ་བཞི།
སྨོད་པའི་ལྕི་བ་བཞི།
གཏི་མུག་དབང་གིས་འཕགས་པའི་སྐུ་ལ་སྨོད་པ་ལྕི།  ང་རྒྱལ་དབང་གིས་བདེན་པའི་ཚིག་ལ་སྨོད་པ་ལྕི།   ཕྲག་དོག་དབང་གིས་གྲོགས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་སྨོད་པ་ལྕི།  ཕྱོགས་རིས་དབང་གིས་ལྷ་ལ་བླང་དོར་བྱས་པས་ལྕི།  །
ཀུན་བྱེད་རྒྱལ་པོ་མ་བུ་དགུ་སྐོར་
གསང་སྔགས་སྔ་འགྱུར་རྫོགས་པ་ཆེན་པོའི་བཤད་རྒྱུད་བཞིའི་ནང་གསེས་ཀུན་བྱེད་རྒྱལ་པོའི་རྒྱུད་ལ་མ་བུ་སྐོར་དགུར་ཕྱེ་བ་སྟེ། ༡ཀུན་བྱེད་རྒྱལ་པོ་རྩ་བའི་རྒྱུད་ཐོས་པའི་ཤེས་རབ་ལ་གདམས་པ་ལེའུ་ལྔ་བཅུ་ང་བདུན། ༢རྒྱུད་ཕྱི་མ་བསམ་བྱུང་གི་ཤེས་རབ་ལ་གདམས་པ་ལེའུ་བཅུ་གཉིས་པ། ༣་རྒྱུད་ཕྱི་མའི་ཕྱི་མ་སྒོམ་བྱུང་གི་ཤེས་རབ་ལ་གདམས་པ་ལེའུ་བཅོ་ལྔ་པ། ༤ཀུན་བྱེད་བཤད་པའི་རྒྱུད་མདོ་བཅུ། ༥སྤྱིའི་བཤད་རྒྱུད་འཁོར་བ་རྩད་གཅོད། ༦་ལྟ་བ་ནམ་མཁའ་དང་མཉམ་པའི་རྒྱུད་ལེའུ་བཅུ་གསུམ། ༧སྒོམ་པ་རྒྱ་མཚོ་དང་མཉམ་པའི་རྒྱུད་ལེའུ་བདུན་པ། ༨་སྤྱོད་པ་ཉི་ཟླ་དང་མཉམ་པའི་རྒྱུད་ལེའུ་བཅུ་གཅིག་པ། ༩་འབྲས་བུ་རིན་པོ་ཆེ་དང་མཉམ་པའི་རྒྱད་ལེའུ་བཅུ་གཅིག་པ་བཅས་ཡིན་པར《མྱང་སྟོད་སྨད་བར་གསུམ་གྱི་ལོ་རྒྱུས》ཇོ་ནང་ཏཱ་ར་ནཱ་ཐས་མཛད་པ་ལས་གསུངས་ཤིང《ཀློང་ཆེན་ཆོས་འབྱུང》ལྕགས་དཔར་མའི་ཤོག་གྲངས་༢༩༤ནས༡༡བར་ཀུན་བྱེད་རྒྱལ་པོ་མ་བུ་སྐོར་དགུའི་གྲངས་འདྲེན་ཚུལ་འདི་དང་མི་འདྲ་བ་ཞིག་འཁོད་པ་མ་་ཟད་སྐོར་དགུའི་ནང་ནས་གཅིག་ཆད་སྐྱོན་བྱུང་འདུག་པ་མ་དཔེ་ཁུངས་དག་ཅིག་ནས་ཁ་སྐོང་མཛད་གནང་ཡོད་པ་ཞུའོ། །
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
ཀུན་འབྱུང་གཉིས་
འཁོར་བར་འཕེན་པའི་ལས་ཀྱི་ཀུན་འབྱུང་དང་། དེ་ཀུན་ནས་སློང་བྱེད་ཀྱི་ཉོན་མོངས་དུག་གསུམ་གཉིས་ནི་སྡུག་བསྔལ་ཀུན་འབྱུང་བའི་གཞི་རྩ་ལྟ་བུ་ཡིན་པས་ཀུན་འབྱུང་ཞེས་བརྗོད་སྲོལ་ཡོད།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
སྨོན་ཁང་རྩེ་གདོང་རྫོང་།
སྨོན་ཁང་རྩེ་གདོང་རྫོང་།
ས་སྐྱའི་གདུང་བརྒྱུད་འཛིན་མཁན་ལ་བར་སྐབས་ཤིག་ནས་གདན་ས་གོང་འོག་གཉིས་སུ་གྱེས། གདན་ས་འོག་རྩེ་གདོང་ནི་རྒྱལ་པོ་ལྷ་བཟང་གི་དུས་སུ་གཏོར་བ་དང་ལྷ་བཟང་བསད་རྗེས་བར་སྐབས་ཤིག་ས་གནས་སྲིད་གཞུང་ནས་བདག་འཛིན་དང་དེ་རྗེས་ཡང་ས་སྐྱའི་གདུང་བརྒྱུད་འཛིན་མཁན་ཚོར་ཕར་སྤྲད་པ་སོགས་སྔ་ཕྱི་དུས་ཀྱི་འགྱུར་བ་མང་དག་ཞིག་བྱུང་ངོ།   །
བྱེས་འབྱོར་དུ་ནང་ཆོས་རིག་པའི་རྩོམ་རིག་གི་འཕེལ་རིམ།
༣ བྱེས་འབྱོར་དུ་ལོ་རྒྱུས་རིག་པའི་རྩོམ་རིག་གི་འཕེལ་རིམ།
བཙན་བྱོལ་སྤྱི་ཚོགས་འདིར་ལོ་རྒྱུས་རིག་པའི་དེབ་ཐེར་གྱི་དཔེ་དེབ་དང་པོ་རྩོམ་སྒྲིག་པར་བསྐྲུན་འགྲེམ་སྤེལ་བྱས་པ་དེ་ནི། བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བའི་མཁས་དབང་བྱས་པ་ཅན་གྱི་མི་ངོ་ཞྭ་སྒབ་པ་དབང་ཕྱུག་བདེ་ལྡན་ཉིད་ཡིན་ཞིང༌། ཁོང་གིས་ལྗགས་རྩོམ་གནང་བའི་《བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས་》ནི། ས་ཕག་དུས་འགྱུར་མ་བྱུང་སྔོན་ནས་འབྱུང་འགྱུར་ཚོད་དཔག་གིས་འཕགས་ཡུལ་ཀ་སྦུག་ཏུ་བཞུགས་ཏེ། ཕྱོགས་གཅིག་ནས་ཨ་རིའི་གསང་བའི་ལས་ཁུངས་དང་སྲིད་ཀྱི་འབྲེལ་བ་གནང༌། ཕྱོགས་གཅིག་ནས་བོད་རྒྱའི་གནས་བབ་མཚོན་པའི་བོད་ཀྱི་དངོས་བྱུང་གི་ལོ་རྒྱུས་འདི་བཞིན་གསར་རྩོམ་གནང་བ་ཞིག་རེད་ལ། བྱེས་འབྱོར་དུ་དུ་བོད་རྒྱའི་གནས་བབ་ཐད་སྔ་ནས་ད་ལྟའི་བར་གནས་སྟངས་མ་འདྲེས་པར་གསལ་བ་བསྟན་པའི་སྲིད་དོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་ཐེངས་དང་པོ་དེ་ཡང་འདི་ཉིད་ཡིན།
དེབ་ཐེར་འདིར་བརྗོད་གཞིའི་ཆ་ནས་དུས་ལ་ཏག་ཏག་འཁེལ་བ་དང་བརྗོད་སྟངས་ཀྱི་ཐོག་ནས་གོ་རིམ་གྱི་འབྲེལ་ཆགས་པ། ཚིག་སྦྱོར་གྱི་ཆ་ནས་གཞུང་རིས་ཀྱི་ཉམས་དོད་པ། ལྷག་པར་ཁུངས་དང་ལུང་གི་ཐོག་ནས་སྔ་རབས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་རྣམ་ཐར་མང་པོའི་རྒྱུ་ཆ་ལྡན་པའི་ཐོག དེང་རབས་མཁས་པའི་བཞེད་སྲོལ་གྱི་འགྲོས་དང་མཐུན་པ། ཉེ་དུས་ཀྱི་རང་གཞུང་གི་རྩ་འཛིན་གལ་ཆེ་ཡིག་ཆ་མང་པོའི་ཁོག་འདོན་པ། ཕྱིའི་རྒོལ་བ་ལ་རྒྱུ་མཚན་གྱི་རིགས་པ་རྣོ་བ། ནང་གི་རིགས་གཏོགས་ལ་ཕྱོགས་ཀྱི་འཐེན་འཁྱེར་མི་མངའ་བ་བཅས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་དུ་མ་ལྡན་པས། བཙན་བྱོལ་ཁྲོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རིག་པའི་རྩོམ་རིག་གི་འཕེལ་རིམ་ཐད་འདི་ནས་བུ་རབས་ཚ་རྒྱུད་ཀྱི་བར་ནམ་ཡང་ངོ་ནོངས་མི་དགོས་པའི་མཛད་རྗེས་ཀྱི་མཚན་གཞི་ཞིག་ཀྱང་ཡིན།
འཕེལ་རིམ་གྱི་ས་བོན་འདི་ལས་རིམ་པར་བཞིན་རིགས་སློབ་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོའི་《དགུ་གསུམ་ངན་ཚང་བའི་གཏམ》དང༌། སྨན་རི་ཡོངས་འཛིན་གྱི་《འབེལ་གཏམ་ལུང་གི་སྙིང་པོ》། ནམ་མཁའི་ནོར་བུས《བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་གཟི་ཡི་ཕྲེང་བ་》དང་《ཞང་བོད་ལོ་རྒྱུས》། 《བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཕྱོགས་བསྡུས་བོད་དང་བོད་མི》ཁང་དཀར་ཚུལ་ཁྲིམས་སྐལ་བཟང་གིས་བརྩམས་པ། 《བདེན་རྫུན་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་དགག་གཞག་ངང་པའི་རྒྱལ་པོ》ཞེ་བོ་བློ་བཟང་དར་རྒྱས་དང་བྱམས་པ་བསྟན་འཛིན་གྱིས་བརྩམས་པ། 《བོད་དམག་སྐོར་གྱི་གནས་ཚུལ་ལ་ཅུང་ཟད་དཔྱད་པ》པ་སངས་ནོར་བུས་བརྩམས་པ། 《རྒས་པོའི་འབེལ་གཏམ》ཁེ་སྨད་བསོད་ནམས་དབང་འདུས་ཀྱིས་བརྩམས་པ། 《བསྲེགས་ཀྱང་མི་འཚིག་པའི་བོད》རྟ་ནག་ཀུན་བཟང་དཔལ་འབྱོར་གྱིས་བརྩམས་པ། 《གཙང་མྱང་སྨད་བསམ་འགྲུབ་རྩེའི་སྡེ་སྲིད་གཙང་པ་རིམ་བྱུང་གི་མངའ་ཐང་འབྱོར་རྒུད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས》རྫོང་རྩེ་བྱམས་པ་ཐུབ་བསྟན་གྱིས་བརྩམས་པ། ཕྲན་གྱི《ཏྲེ་རབས་གཡས་འཁྱིལ་དུང་གི་སྒྲ་དབྱངས》། 《བོད་དམག་གི་ལོ་རྒྱུས》དང་བོད་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་དང་འབྲེལ་བའི་དམག་དོན་ལོ་རྒྱུས》རྒྱལ་རྩེ་རྣམ་རྒྱལ་དབང་འདུས་ཀྱིས་བརྩམས་པ། 《བོད་ཀྱི་མི་སྣ་གལ་ཆེ་ཁག་གཅིག་གི་ལོ་རྒྱུས》རི་ཁ་བློ་བཟང་བསྟན་འཛིན་གྱིས་བརྩམས་པ། 《གངས་ཅན་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་འབྲེལ་བའི་སྔོན་བྱུང་ལོ་ཚིགས་ངེས་རྙེད་མཁས་པའི་ངག་རྒྱན》གདོང་ཐོག་སྤྲུལ་སྐུ་བསྟན་པའི་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་བརྩམས་པ། 《སྡེ་པ་སྐྱིད་ཤོད་པའི་སྐོར》དང་《བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་ལོ་རྒྱུས་དོན་བསྡུས་རྣམ་དཔྱོད་དལ་འབབ་མཛད་ཆེན་འཕྱུར་བའི་ལེགས་བཤད་རླབས་ཀྱི་སྒྲ་བརྒྱ་བཞད་པའི་གདངས་སྙན》། 《བོད་དང་རྒྱ་ནག་བར་འཐབ་རྩོད་རྙོག་གྲའི་རྩ་དོན》བཅས་མདོ་སྨད་ཡོན་ཏན་རྒྱ་མཚོས་བརྩམས་པ། 《དབལ་ཤུལ་གསེར་རྟའི་ལོ་རྒྱུས་དང་འབྲེལ་བའི་གཏམ》གསེར་རྟ་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱིས་བརྩམས་པ། འབྲོང་པ་རྒྱལ་པོས་《ལྡོང་འབྲོང་པའི་དེབ་ཐེར་སྨུག་པོ》། གདོང་ཐོག་བསྟན་པའི་རྒྱལ་མཚན་གྱིས《བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་དཔྱོད་ལྡན་དགྱེས་པའི་དབྱངས་སྙན་》སོགས་སྔ་ཕྱི་རིམ་བརྒྱུད་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རིག་པའི་རྩོམ་རིག་གི་འཕེལ་རིམ་ཡང་རྒྱ་མཚོའི་རྦ་རླབས་དང༌། སྟོན་ཀའི་རླུང་རླབས་ལྟར་གཡོ་ཞིང་འཕེལ་བ་དེ་དག་ཀྱང་རྩོམ་པ་པོ་སོ་སོའི་མཁྱེན་རབ་དང་རྣམ་དཔྱོད། མཐོང་རྒྱ་དང་ཐོས་རྒྱ་ལ་དཔགས་པའི་བོད་རང་གི་སྤྱི་ཚོགས་འཚོ་བའི་ཁྲོད་ནས་རྒྱལ་སྤྱིའི་སྡིང་ཆ་བར་མཆེད་བཞིན་པ་ཡིན་ཞིང༌། འདི་དག་ཕལ་བོ་ཆེས་གཞི་འཛིན་ས་ནི་ཞྭ་སྒབ་པའི་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས་ཁོ་ན་ཡིན་པ་མ་ཟད་གཞིས་བཞུགས་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བའི་རྒྱ་བོད་ཀྱི་མཁས་པ་ཕལ་བོ་ཆེས་མི་མངོན་པའི་སྒོ་ནས་རྒྱལ་རབས་འདིར་དགག་བཞག་ཅི་རིགས་པའི་ཟོལ་གྱིས་གཟིགས་དང་གཟིགས་བཞིན་པས། རྒྱལ་རབས་འདི་ནི་གཞིས་བྱེས་གཉིས་ཀྱིས་མཚོན་པའི་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་སྨྲ་མཁན་གྱི་མི་སྣ་ཕལ་བོ་ཆེས་ཁུངས་དང་རྩ་འཛིན་བྱེད་ས་ཉག་གཅིག་པོ་དེ་ཡིན་པས། འདི་ཉིད་དེང་སང་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རིག་པའི་རྩོམ་རིག་གི་ཁྲོད་ནས་ཤིང་བརྒྱའི་རྩ་བ་དང་ཆུ་བརྒྱའི་འབྱུང་ཁུངས་ལྟ་བུ་དེ་ཡིན། ད་ལྟའི་རང་རེའི་གཞོན་སྐྱེས་ཁྲོད་ནས་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རིག་པའི་རྩོམ་རིག་ཅིག་སྤྱི་ཚོགས་ཐོག་ལེགས་སྐྱེས་སུ་ཕུལ་དགོས་ན། ཐོག་མའི་རྒྱུ་ཆ་རྒྱལ་རབས་ཚད་ལྡན་འདི་ལྟ་བུ་ཞིག་ལ་ཁུངས་སུ་བཅོལ་ན། ས་བོན་མངར་བ་ལས་འབྲས་བུ་མངར་བ་འབྱུང་བ་ཆོས་ཉིད་ཡིན་པས། ཕན་ནུས་ལྡན་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཡིག་ཆ་གསར་པ་ཞིག་བཞག་ཐུབ་པར་ཐེ་ཚོམ་གང་ཡང་མི་དགོས་སྙམ།
བཙན་བྱོལ་བའི་ཉེ་རབས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ན། དྲུང་ཡིག་ལྷ་མོ་ཚེ་རིང་གིས་རྩོམ་སྒྲིག་གནང་པའི་《བཙན་རྒོལ་རྒྱལ་སྐྱོབ་》པོད་དྲུག་དང༌། ཆུ་བཞི་སྒང་དྲུག་གིས་བཏོན་པའི་《གློ་སྒྲིག་འཛུགས་ཀྱི་དངོས་ཡོད་ལོ་རྒྱུས་》པོད་གསུམ། ཕྲན་དང་ཆབ་མདོ་ཤེས་རབ་གཉིས་ཀྱིས་རྩོམ་སྒྲིག་བྱས་པའི་《ཆུ་སྒང་དམག་འཐབ་ལོ་རྒྱུས》སོགས་བར་ལམ་ནས་ཚོགས་སྡེ་ཁག་དུ་མས་བཙན་བྱོལ་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ཉེ་རབས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་གལ་ཆེ་དུ་མ་ཡང་གསར་རྩོམ་བྱས་འདུག་པ་ནས། བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་གི་བྱ་བཞག་ལ་རང་བཞིན་གྱིས་ཕན་རླབས་ངེས་ཅན་རེ་བྱུང་ཡོད་པ་བཤད་མ་དགོས་པ་རེད།
བར་ལམ་ནས་བྱེས་འབྱོར་དུ་མི་སྒེར་གྱི་མི་ཚེ་ལོ་རྒྱུས་འབྲི་སྲོལ་ཤུགས་ཆེར་བྱུང་བ་ནས། རྒྱལ་གཅེས་དཔའ་བོ་རྣམ་སྲས་གླིང་དཔལ་འབྱོར་འཇིགས་མེད་ཀྱིས་བརྩམས་པའི་《མི་ཚེ་ལོ་རྒྱུས་དང་འབྲེལ་ཡོད་སྣ་ཚོགས》ནང་སྤྱི་རྣམ་གླིང་ཚང་གི་མི་བརྒྱུད་བྱུང་རིམ་དང༌། སྒོས་སུ་རྩོམ་པོ་ཁོ་རང་གི་མི་ཐོག ལྷག་དོན་བོད་ཀྱི་དུས་འགྱུར་བྱུང་བའི་སྔ་ཕྱིའི་རྒྱུད་རིམ་སྐོར་དངོས་ཡོད་ཀྱི་རྒྱབ་ལྗོངས་དང་འབྲེལ་བའི་གསལ་བཤད་ཞིབ་རྒྱས་གནང་འདུག དེ་བཞིན་《སྟག་ལྷ་ཕུན་ཚོགས་བཀྲ་ཤིས་ཀྱི་མི་ཚེ་ལོ་རྒྱུས་》གལ་ཆེན་རང་བཞིན་ལྡན་པའི་པོད་ཆེན་གསུམ། སྐུ་ཚེའི་ལོ་རྒྱུས་ཧྲག་བསྡུས་ལས་《ཕོ་ལྷ་མགྲོན་གཉེན་ཆེན་མོའི་མི་ཚེ་ལོ་རྒྱུས》བོད་གཞུང་དཔེ་མཛོད་ཁང་གིས་བསྒྲིགས་པ། 《ཀུན་བདེ་གླིང་ཛ་སག་གི་མི་ཚེ་ལོ་རྒྱུས》ཀུན་གླིང་འོད་ཟེར་རྒྱ་མཚོས་བརྩམས་པ། 《བཀའ་བློན་དབང་འདུས་རྡོ་རྗེའི་མི་ཚེ་ལོ་རྒྱུས》དབང་འདུས་རྡོ་རྗེས་བརྩམས་པ། 《ཡབ་གཞིས་གཡུ་ཐོག་པའི་མི་ཚེ་ལོ་རྒྱུས》གཡུ་ཐོག་ལྕམ་གྱིས་བསྒྲིགས་པ། རྩེ་དྲུང་ཐུབ་བསྟན་ཉིན་བྱེད་ཀྱི་མི་ཚེ་ལོ་རྒྱུས། 《ཉག་རོང་ཨ་བརྟན་གྱི་མི་ཚེ་ལོ་རྒྱུས་》རང་ཉིད་ཀྱིས་བྲིས་པ། 《ལི་ཐང་ཨ་ཐར་ནོར་བུའི་མི་ཚེ་ལོ་རྒྱུས》ཕྲན་གྱིས་བསྒྲིགས་པ། 《ལི་ཐང་ག་གཟི་བློ་ཚེའི་མི་ཚེ་ལོ་རྒྱུས》རང་ཉིད་ཀྱིས་བསྒྲིགས་པ། གཤོང་གཉེར་བསོད་ནམས་དབང་རྒྱལ་གྱི་མི་ཚེ་ལོ་རྒྱུས་《ཤར་མཐའི་དཔའ་བོའི་གད་རྒྱང་》ཕྲན་གྱིས་བརྩམས་པ། གཙང་ཁ་བསྟན་པ་དར་རྒྱས་ཀྱི་མི་ཚེ་ལོ་རྒྱུས《ར་སྨད་གྲུ་ཁ་་དམག་འཁྲུག་གིས་བསྐྱལ་བའི་མི་ཚེ》གཙང་ཁ་བསོད་ནམས་ཀྱིས་བརྩམས་པ། 《ཨ་མདོ་རྡོ་ཐར་གྱི་མི་ཚེ་ལོ་རྒྱུས》འོད་ཟེར་རྒྱལ་པོས་བརྩམས་པ། བླ་ཕྱག་མཁན་ཆུང་ཐུབ་བསྟན་བསྟན་དར་གྱི་རྩོམ་པའི་རང་གི་མི་ཚེ་ལོ་རྒྱུས《རང་མྱོང་དྲང་བརྗོད་ཀྱི་ཟིན་བྲིས》། 《རི་འབུར་སྤྲུལ་སྐུའི་མི་ཚེ་ལོ་རྒྱུས་》རང་ཉིས་ཀྱིས་བྲིས་པ། 《ཀཻ་ཚང་སྤྲུལ་སྐུའི་མི་ཚེ་ལོ་རྒྱུས》རང་ཉིད་ཀྱིས་བྲིས་པ། 《ཨ་ལགས་ཙ་ཡེས་ཀྱི་མི་ཚེ་ལོ་རྒྱུས་》རང་ཉིད་ཀྱིས་བྲིས་པ། ཨ་མདོ་རིག་འཛིན་གྱི་མི་ཚེ་ལོ་རྒྱུས《གསུབ་ཏུ་མེད་པའི་རྨ་ཤུལ》བཀའ་ཐུབ་རྒྱལ་གྱིས་བྲིས་པ། སྨར་ཁམས་སྟོབས་རྒྱས་ཀྱི《མདོ་ཁམས་ཆུ་བཞི་སྒང་དྲུག་བསྟན་སྲུང་དང་བླངས་དམག་གི་ལོ་རྒྱུས》། ཨ་མདོ་བློ་བཟང་བསྟན་འཛིན་གྱི《བསྟན་སྲིད་དང་བླང་དམག་གི་ལོ་རྒྱུས》། ལི་ཐང་བྱམས་པས་བྲིས་པའི་《ཆུ་སྒང་དམག་སྤྱི་ལི་ཐང་བློ་བཟང་བྱམས་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཕོ་རྒོད་དཔའ་བོའི་ཞབས་རྗེས》། ཚེ་རིང་བློ་གསལ་གྱི་མི་ཚེ་ལོ་རྒྱུས་《ཁྲག་དྲོན་གྱི་འཁྱུག་བྲིས》། སྡེ་དགེ་ལྷུན་གྲུབ་དབང་རྒྱལ་གྱི་མི་ཚེ་ལོ་རྒྱུས《མུན་ནག་ཁྲོད་ཀྱི་བོད་མི་ཞིག་གི་མི་ཚེ》བྲག་གཡབ་གྲགས་པས་སྒྲིག་པ། རྡོ་གཅོད་དཀོན་མཆོག་བསྟན་དར་གྱི་མི་ཚེ་མྱོང་ཚོར་《ཁྲག་གི་མིག་ཆུ》རང་ཉིད་ཀྱིས་བྲིས་པ་སོགས། ཐམས་ཅད་བརྗོད་པ་མི་ནུས་པའི་ལོ་རྒྱུས་འབྲི་རྩོམ་གནང་འདུག་པ་ཀུན་ཚད་མ་གསུམ་གྱིས་གནོད་པ་ཡོད་མིན་ཇི་ལྟར་ཡང༌། བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་གི་བྱ་བཞག་ཐོག་རང་བཞིན་གྱིས་ཕན་ཐོགས་ངེས་ཅན་ཞིག་བྱུང་ཡོད་པ་ནི་སྨོས་མ་དགོས་པ་རེད་སྙམ།
བུད་མེད་ལ་མངལ་འཁོར་བའི་ལོ་ཚད་ལ་ཁྱད་པར་ཡོད་དམ་
ལོ་25ལ་མངལ་འཁོར་ན་ཡག་གམ། ཡང་ན་35ལ་འཁོར་ན་ཡག ངའི་བསམ་པར་ཁྱད་པར་ཆེན་པོ་ཡོད་མོད། ཡིན་ནའང་། གཉིས་ཀར་དགེ་སྐྱོན་ལྡན་ཞིང་། སྤྱིར་ན། ལོ་ཆུང་དུས་མངལ་འཁོར་ན་ཉེན་ཁ་ཅུང་ཆུང་།
ལོ་25དང་35ལ་མངལ་འཁོར་ཚེ་སོ་སོར་ཁྱད་པར་གང་དག་ཡོད་དམ་ཞེ་ན། 1.ལོ་25སླེབས་པའི་བུ་མོར་མངལ་འཁོར་བདེ་ཞིང་། ལོ་35ལ་བལྟོས་བཅས་ཀྱིས་ཁག་ཙམ་ཡོད། གང་ལགས་ཤེ་ན། ལོ་རིམ་བཞིན་ཆེ་རུ་སོང་བ་དང་སྦྲགས་བུ་མོའི་ཁམས་དམར་ཡང་རིམ་བཞིན་སྐྱོ་རུ་འགྲོ་བར་བརྟེན། མངལ་འཁོར་ཁག་ཏུ་འགྲོ་གི་ཡོད། 2.ལོ་25ལ་སླེབས་པའི་སྦྲུམ་མ་དང་བསྡུར་ན། ལོ་35ལ་སླེབས་པའི་སྦྲུམ་མས་ཕྲུ་གུ་བཙའ་སྐབས་དེ་མཚུངས་ཀྱི་ཉེན་ཁ་ཆེ་བ་ཡོད། དཔེར་ན། ཕྲུ་གུ་ཡ་མ་གཟུགས་སྐྱེ་བ་དང་། སྦྲུམ་མར་སྲོག་ཉེན་ཡོད་པ། ཕྲུ་གུ་མངལ་ནང་ཤི་བ། སྦྲུམ་མ་དང་ཕྲུ་གུ་གཉིས་ཀའི་སྲོག་ལ་ཉེན་ཁ་འཕྲད་སྲིད་པ་ལ་སོགས་པའི་གནས་ཚུལ་ཐོན་གྱི་ཡོད། 3.ལོ་25ལ་མངལ་འཁོར་ན་ལོ་35ལས་གཟུགས་པོ་གསོ་སླ་བ་མ་ཟད། རྒྱགས་པ་ཆགས་སླ་པོ་མེད། ལོ་35ལ་མངལ་འཁོར་ན་ལྟ་སྐྱོང་བྱེད་སྐབས་སེམས་ནུས་འདང་གི་མེད།
4.གོང་གི་ཆ་རྐྱེན་གསུམ་པོ་ལོ་25སླེབས་པའི་སྦྲུམ་མའི་ལེགས་ཆ་ཤ་སྟག་རེད། འོན་ཏེ་ལོ་35ལ་མངལ་འཁོར་ན་ཕ་མའི་དཔལ་འབྱོར་རྨང་གཞི་ཡག་པས། ཕྲུ་གུར་དེ་མཚུངས་ཀྱི་ཆ་རྐྱེན་ལེགས་པོ་ཞིག་སྦྱིན་ཐུབ། དེས་ན། གལ་ཏེ་དཔལ་འབྱོར་ཆ་རྐྱེན་ཅུང་ཞན་ཙམ་ཡོད་ཚེ། ཕྲུ་གུ་ཕྱི་ཙམ་སྐྱེས་ན་དཀའ་ངལ་ཡང་ཉུང་ཙམ་འཕྲད་ངེས། མདོར་བསྡུས་ནས་བརྗོད་ན། ལོ་35ལ་སླེབས་སྐབས་དཔལ་འབྱོར་ཆ་རྐྱེན་ཅུང་ཡག་རུང་། ལོ་25དང་བསྡུར་ན་མངལ་འཁོར་ཁག་པ་དང་། གསོ་དཀའ་བ། སྲོག་ལ་ཉེན་ཁ་ཆེ་བ་སོགས་ཀྱི་གནད་དོན་མི་ཉུང་བ་ཞིག་འཕྲད་སྲིད། དེར་བརྟེན། ཕྲུ་གུ་སྔ་ཙམ་སྐྱེས་ན་ཕྲུ་གུ་དང་ཨ་མ་གཉིས་ཀར་ཕན་ཐོགས་ཆེན་པོ་ཡོད།
༡༩༤༩ལོ།
༡༩༤༩ལོ་ནི་ཀེ་ལུའོ་ཀེ་ལི་ཡའི་ལོ་ཐོའི་ནང་བཀོལ་སྤྱོད་བྱས་པའི་ལོ་ཞིག་ཡིན།
སད་ན་ལེགས།
སད་ན་ལེགས་ནི་བོད་ཀྱི་བཙན་པོ་ཞག་རེད། ཁོང་གིས་སྤྱི་ལོ་༧༩༨ནས་༨༡༥བར་དབང་བསྒྱུར་བྱས་པ་རེད།
མི་ཚེ།
ཁྲི་ལྡེ་སྲོང་བཙན་སད་ན་ལེགས་མཇིང་ཡོན་	ཁོང་ནི་བོད་ལུགས་ཤིང་ཕོ་འབྲུག་ལོ་སྟེ་སྤྱི་ལོ 764 ལོར་ཡབ་རྒྱལ་པོ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་དང་། ཡུལ་ཚེ་སྤོང་བཟའ་མེ་ཏོག་སྒྲོན་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་སྐུ་འཁྲུངས། བོད་ལུགས་ཤིང་ཕོ་རྟ་ལོ་སྟེ་སྤྱི་ལོ 814 ལོར་སྐུ་གཤེགས། ཁོང་དགུང་ལོ་བཞི་བཅུ་ཞེ་གཅིག་པ་བོད་ལུགས་ཤིང་ཕོ་སྤྲེལ་ལོ་སྟེ་སྤྱི་ལོ 804 ལོར་མི་འཇིགས་གདོང་ལྔའི་ཁྲི་ལ་བཞུགས་ནས་ལོ་ངོ་བཅུ་གཅིག་གི་རིང་དུ་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་སྲིད་བསྐྱངས་ཏེ་སྐར་ཆུང་གཙུག་ལག་ཁང་གི་རྡོ་རིང་དང་། དབུར་སྟོད་ཞྭ་ལྷ་ཁང་གི་རྡོ་རིང་། ཀོང་པོ་དེ་མོའི་རྡོ་བརྐོས་ཡི་གེ ཁམས་ཀྱི་བྱམས་མདུན་བྲག་བརྐོས་ཡི་གེ་འཕྱོངས་རྒྱས་བང་སོའི་རྡོ་རིང་སོགས་བཙུགས་པ་དང་། ཡབ་མེས་ཀྱི་ལྷ་ཁང་ཞིག་གསོ་དང་། སྐད་ཆུང་གཙུག་ལག་ཁང་གསར་དུ་བཞེངས་པ་དང་། དམ་པའི་ཆོས་བོད་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་ཞིང་མིང་དུ་བཏགས་པ་རྣམས་དཀར་ཆག་ཏུ་བྲིས་ཏེ་གཏན་ལ་ཕབ་པའི་སྐོར《སྒྲ་སྦྱོར་བམ་གཉིས》ལས་གསལ་བ་དང་། རྒྱ་བོད་གཉིས་ཀྱི་མཛའ་མཐུན་ཡང་སྔར་ལས་ཇེ་བཟང་དུ་བཏང་བ་བཅས་ཕྱག་རྗེས་བླ་ན་མེད་པ་ཞིག་བཞག་མཛད་དོ། བཙུན་མོ་འབྲོ་བཟའ་ཁྲི་མོ་ལེགས་དང་། མཆིམས་རྒྱལ་བཟའ་ལེགས་མོ་བཙན། རྩོག་རོ་བཟའ་བཙན་རྒྱལ་གསུམ་ཁབ་ཏུ་བཞེས་ཏེ་རིགས་སྲས་ལྔ་ཙམ་འཁྲུངས། དགུང་ལོ་ལྔ་བཅུ་ང་གཅིག་པར་དགོངས་པ་ཆོས་དབྱིངས་སུ་གཤེགས། བང་སོ་ནི་འཕྲུལ་རྒྱལ་སྤྱི་མདུན་དུ་བརྩིགས་པ་དང་། བང་སོའི་མིང་ལ་རྒྱལ་ཆེན་འཕྲུལ་གྱི་རི་བོ་ཞེས་གྲགས་སོ།།
ལ་ལི་ཏ་པུར། Lalitpur
"ཞིབ་འཇུག་པ་མཁན་པོ་ཨོ་རྒྱན་རིག་འཛིན་ནས་བརྩམས།"
ངོ་སྤྲོད་མདོར་བསྡུས།
ལ་ལི་ཏ་པུར་གྲོང་ཁྱེར་ནི་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་གི་པ་ཊཱ་ན་(Pāțāṇa) དང་། ནེ་ཝར་གྱི་སྐད་དུ་ཡེ་ལ་( Yela)ཞེས་གྲགས་ཤིང་རྒྱལ་ས་ཀ་ཐ་མན་ཌུའམ་ཀཱ་ཐ་མཱ་ཌཽཾ་ (Kathmandu, काठमाडौँ) དང་། པཱོ་ཁ་རཱ་(Pokhara, पोखरा) དང་། བྷཀྟ་པུར་ (Bharatpur, भरतपुर) བཅས་གྲོང་ཁྱེར་གསུམ་གྱི་མཚམས་ནས་མི་འབོར་མང་བའི་ནེ་པལ་གྱི་གྲོང་ཁྱེར་ཨང་བཞི་པ་དེ་ཡིན་ལ། བལ་ཡུལ་གྱི་རྒྱལ་ས་ཀ་ཐ་མན་ཌུའི་ལུང་གཤོང་ལྷོ་ངོས་ཀྱི་ཆ་ཤས་སུ་གྱུར་ཡོད། ས་གནས་འདིའི་མིང་གཞན་ལ་མ་ཎི་གལ་ (Manigal) ཞེས་ཀྱང་གྲགས་པར་བཤད། ས་གནས་འདི་ལ་ཧ་ཅང་དཀོན་པའི་གནས་རྫས་རིག་གནས་ཀྱིས་ཕྱུག་ཅིང་ཁྱད་འཕགས་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་ལས་ཤེས་དང་། གྲགས་ཆེ་བའི་དུས་ཆེན་དང་དུས་སྟོན། གནའ་བོའི་སྒྱུ་རྩལ་ཐོན་རྫས་སྤུས་ལེགས། ལྕགས་རིགས་དང་ཤིང་ཆ་རྡོ་བཅས་ལས་གྲུབ་པའི་འབུར་སྐུ་འདྲ་མིན་སོགས་ཡོད།
ལོ་རྒྱུས།
ས་གནས་འདིའི་མིང་ཐོགས་ཚུལ་ལ་ངག་རྒྱུན་མང་པོ་ཡོད་པ་ལས། ཆེས་གྲགས་ཆེ་བ་ནི་རྒྱལ་ས་ཀ་ཐ་མན་ཌུ་ལྟེ་བར་བྱས་པའི་རྒྱལ་ཁབ་གསུམ་གྱི་འཐུས་མི་གསུམ་གྱིས་རྒྱ་གར་ཨ་སམ་ (Assam) ཀ་མ་རུ་ཀ་མ་ཆ་ཡ་ (Kamaru Kamachhya) རུ་ཡོད་པའི་ར་ཏོ་མཅྖིནྡྲ་ནཱ་ཏ་ཐའམ་ཉ་དབང་མགོན་པོ་དམར་པོ་(Rato Macchindranāth) ཞེས་པའི་དྲང་སྲོང་ཞིག་རྒྱལ་ས་ཀ་ཐ་མན་ཌུའི་ལུང་གཤོང་འདིར་གདན་དྲངས་ཏེ་ཐན་པའི་གནོན་འཚེ་ལས་བསྐྱབས། དེ་ནས་ཁོང་ཡུལ་འདིར་གཏན་འཇག་བཞུགས་པ་སོགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡོད། འཐུབ་ཚབ་དེ་དག་ལས་གཅིག་གི་མིང་ལ་“ལ་ལི་ཏ་”ཞེས་གྲགས་པས་དེའི་དབང་གིས་གནས་འདིར་ལ་ལི་ཏ་ཞེས་ཐོགས་པར་གྲགས་ཚུལ་སོགས་གཏམ་རྒྱུད་མང་།
ས་གནས་འདི་ནི་སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་དུས་རབས་གསུམ་པར་ཀི་ར་ཏའི་རྒྱལ་རྒྱུད་ (Kirat dynasty) ཀྱིས་བཙུགས་ཤིང་ཕྱིས་སུ་དུས་རབས་དྲུག་པར་ལིཙྪ་བི་ (Licchavis) ཡིས་རྒྱ་སྐྱེད་བྱས་པ་དང་། དུས་རབས་བར་མའི་དུས་སྐབས་སུ་མལླས་རྒྱལ་རྒྱུད་ (Mallas, मल्ल वंश) ཀྱིས་སྔར་ལས་ཀྱང་རྒྱ་བསྐྱེད་བྱས་པར་གྲགས།
སྤྱི་ལོ་ 1768 ལོར་ལ་ལི་ཏ་རྒྱལ་ས་འདི་ཉིད་འཐབ་འཛིང་གང་ཡང་མ་དགོས་པར་པྲི་ཐྭི་ན་ར་ཡན་ཤཿ (Prithvi Narayan Shah) ཡིས་གོར་ཁའི་རྒྱལ་པོའི་རྒྱལ་ཁོངས་སུ་བཅུག་པ་རེད།
གྲོང་ཁྱེར་འདི་དང་ཐོག་ནང་བསྟན་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཆོས་འཁོར་གྱི་དབྱིབས་སུ་ཆགས་ཡོད་པར་བཤད་ལ། ངག་རྒྱུན་ལྟར་ན་སྤྱི་ལོའི་སྔོན་ 250 ལོར་རྒྱལ་པོ་ཨ་ཤོ་ཀས་རང་གི་སྲས་མོ་ཆ་རུ་མ་ཏི་ཁྲིད་དེ་གནས་འདིར་འོངས། སྐབས་དེར་ཁོས་མཆོད་རྟེན་ལྔ་བཞེངས་པ་ལས། བཞི་ནི་པ་ཋ་ནའི་མཐའ་སྐོར་དང་གཅིག་དཀྱིལ་དུ་ཡོད་པར་བཤད།
སྤྱི་ལོ་ 2011 ལོའི་ནེ་པལ་རྒྱལ་ཡོངས་མི་འབོར་ཞིབ་བཤེར་བྱེད་སྐབས་ཁྱིམ་དུད་ 54748 ལ་མི་གྲངས་ 226728 ཡོད་པར་བཤད། 2015 ལོའི་ཟླ་4 ཚེས་ 25 ཉིན་གྲོང་ཁྱེར་དེ་ཡོངས་ལ་ས་ཡོམ་གྱི་གནོད་འཚེ་ཚབས་ཆེན་ཕོག་ཡོད།
ཀརྨ་པ་ཐེག་མཆོག་རྡོ་རྗེ
ཀརྨ་པ་ཐེག་མཆོག་རྡོ་རྗེ	ཁོང་ནི་རབ་བྱུང་བཅུ་གསུམ་པའི་ས་མོ་ལུག་ལོ་སྟེ་སྤྱི་ལོ1799 ལོར་མདོ་ཁམས་ཟལ་མོ་སྒང་གི་ཟླ་ནང་དུ་ཡབ་མགོན་པོ་ལྷ་དར་དང་། ཡུམ་བསོད་ནམས་ལྷ་མོ་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་སྐུ་འཁྲུངས། རབ་བྱུང་བཅོ་ལྔ་པའི་ས་མོ་སྦྲུལ་ལོ་སྟེ་སྤྱི་ལོ1869ལོར་སྐུ་གཤེགས། འབྲུག་ཆེན་ཆོས་ཀྱི་སྣང་བས་སྐུ་གོང་མའི་ཡང་སྲིད་འཁྲུལ་མེད་དུ་ལུང་བསྟན་བཞིན་ངོས་འཛིན་མཛད་དེ་མཚན་ཡང་ཐེག་མཆོག་རྡོ་རྗེ་ཞེས་གསོལ། དེ་ནས་བསུ་བ་རྒྱ་ཆེན་པོ་མཛད་ནས་ཀརྨ་དགོན་དུ་ཕྱག་ཕེབས། སི་ཏུ་པདྨ་ཉིན་བྱེད་དབང་པོ་ལས་རབ་བྱུང་དགེ་ཚུལ་གྱི་སྡོམ་པ་ཅིག་ཅར་དུ་བཞེས་ཤིང་། གསང་སྔགས་གསར་རྙིང་གི་སྨིན་གྲོལ་ཟབ་རྒྱས་རྣམས་རིམ་བཞིན་གསན་པར་མཛད། བོད་ཆེན་པོའི་ཕྱོགས་ཀྱི་སྐྱེ་འགྲོ་ཐམས་ཅད་འབྲེལ་ཚད་དོན་ལྡན་དུ་མཛད་ནས་རིམ་པར་འོག་མིན་མཚུར་ཕུར་ཕྱག་ཕེབས། འབྲུག་ཆེན་ཆོས་ཀྱི་སྣང་བ་དང་སི་ཏུ་པདྨ་ཉིན་བྱེད་དབང་པོ་གཉིས་ལས་བསྙེན་པར་རྫོགས། དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་མང་པོ་ལ་བསྟེན་ནས་ཕྱི་ནང་ཐུན་མོང་གི་རིག་གནས་ཐམས་ཅད་ལ་མཁྱེན་རྩལ་ཕྱོགས་མེད་དུ་རྒྱས་ཤིང་། སྡེ་སྣོད་གསུམ་ལ་འཆད་རྩོད་རྩོམ་པ་དང་། ཟབ་ལམ་རྡོ་རྗེ་ཐེག་པའི་རྣལ་འབྱོར་གྱི་ཟུང་འཇུག་རྡོ་རྗེ་འཆང་གི་གོ་འཕང་མངོན་དུ་མཛད། གཙུག་ལག་ཁང་གི་ཞིག་གསོ་དང་། སྐུ་གསུང་ཐུགས་རྟེན་མང་དུ་གསར་བཞེངས་མཛད། ས་ག་ཟླ་བའི་དུས་ཆེན་ཚེས་བཞི་ལ་གསང་འདུས་དང་། རྡོ་རྗེ་ཕུར་པའི་སྒྲུབ་ཆེན་གར་འཆམ་ཆེན་མོ་གསར་འཛུགས་མཛད། མདོ་དབུས་ཁམས་གསུམ་གྱི་གནས་རི་དང་སྡེ་དགོན་ཕལ་ཆེ་ལ་ཞབས་ཀྱིས་བཅགས་ཏེ་བསྟན་འགྲོའི་བྱ་བ་ཁོ་ནར་བསྒྲུབས་ནས་དུས་འདའ་བར་མཛད་དོ།  ཁོང་ཚེ་ལ་རིག་འཛིན་བརྙེས་ཀྱང་གདུལ་བྱ་རྟག་འཛིན་ཅན་རྣམས་འདུལ་ཕྱིར། སྙིང་པོ་དོན་གྱི་བསྟན་པ་རིན་པོ་ཆེའི་རྒྱལ་ཚབ་འབྲུག་ཆེན་མི་ཕམ་ཆོས་ཀྱི་རྒྱ་མཚོ་མངའ་གསོལ་ནས་རེ་ཞིག་འོག་མིན་སྟུག་པོ་བཀོད་པའི་ཞིང་ཁམས་སུ་ཕེབས་སོ། ཁོང་ནི་ཀརྨ་པ་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཡིན། ཁོང་གི་སློབ་མ་གྲགས་ཆེ་བ་ནི་འབྲུག་ཆེན་འཇིགས་མེད་མི་འགྱུར་དབང་རྒྱལ་དང་། ཀོང་སྤྲུལ་ཡོན་ཏན་རྒྱ་མཚོ། མཆོག་གྱུར་གླིང་པ། དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཉིན་བྱེད། སི་ཏུ་པདྨ་ཀུན་བཟང་། རྒྱལ་ཚབ་ཡེ་ཤེས་བཟང་པོ། ངེས་དོན་བསྟན་པ་རབ་རྒྱས། ཆགས་སྤྲུལ་གསང་སྔགས་བསྟན་འཛིན། འཇམ་དབྱངས་མཁྱེན་བརྩེ་དབང་པོ། ཀླུ་འབུམ་དགེ་བཤེས་བཅས་ཡིན། །
ལོ་ཆུང་ནའང་མགོ་ལ་སྐྲ་དཀར་པོ་སྐྱེས་པ་ཅི་ཡིན་ནམ་
ཚང་མས་ཤེས་པ་ཞིག་ལ། ལོ་ཆུང་དུས་ཀྱི་མགོ་ཡི་སྐྲ་ནི་ནག་པོ་ཡིན་པ་དང་། ལོ་རྒས་པ་དང་བསྟུན་ནས་རིམ་པར་དཀར་པོ་ལ་འགྱུར་བཞིན་ཡོད། ཡིན་ནའང་། མི་ཁ་ཤས་ནི་རྒས་པའི་དུས་ལ་མ་ཐོན་ཀྱང་། མགོ་ལ་སྐྲ་དཀར་པོ་སྐྱེ་བཞིན་ཡོད། དེ་རིང་། ང་ཚོས་མཉམ་དུ་སྐྲ་དཀར་པོའི་སྐོར་ནས་རྒྱུས་ལོན་ཐེངས་ཤིག་བྱེད།
གཅིག སྐྲ་དཀར་པོ་ནི་ཇི་ལྟར་བྱུང་བ་ཡིན་ནམ། ང་ཚོའི་སྐྲ་ནི་མགོའི་སྐྱི་མོ་ནང་གི་སྤུའི་ཕྲ་ཕུང(毛母细胞)བརྒྱུད་ནས་སྐྱེས་པ་ཡིན་ལ། གལ་ཏེ་སྤུའི་ཕྲ་ཕུང་ལ་གནད་དོན་བྱུང་ན། སྐྲ་ཡང་མུ་མཐུད་དུ་མི་སྐྱེས་པ་ཡིན། གལ་ཏེ་མགོའི་སྐྱི་མོ་ནང་གི་ཕྲ་ཕུང་གཞན་པ་ཞིག་སྟེ་མདོག་ནག་རྒྱུའི་ཕྲ་ཕུང(黑色素细胞)ལ་གནད་དོན་བྱུང་ན། སྐྱེས་པའི་སྐྲ་ཡང་དཀར་པོ་ཡིན། སྐྲ་དཀར་པོར་འགྱུར་བའམ་སྐྱེས་པ་ལ། རྒྱུན་ལྡན་གྱི་རྒྱུ་རྐྱེན་ཞིག་ཡོད་པ་ནི་ལོ་རྒས་པ་ལས་ལའོ་ཨན་སྐྱུར་མའེ(酪氨酸酶)ཡི་གྲུང་གཤིས་མར་བབས་པའམ་ཡང་ན་མདོག་ནག་རྒྱུའི་ཕྲ་ཕུང་རིམ་པར་རྒས་པ་ལས་མདོག་ནག་རྒྱུའི་སྡེབ་སྦྱོར་ལ་གནད་དོན་བྱུང་བ་ཡིན། དེར་བརྟེན། ལོ་ཇེ་ཆེར་སོང་བ་དང་བསྟུན་ནས། མགོ་ཡི་སྐྲ་ཡང་དཀར་པོར་འགྱུར་སླ་བ་ཡིན།
གཉིས། ལོ་ཇེ་ཆེར་མ་སོང་ཡང་མགོ་ཡི་སྐྲ་དཀར་པོར་གྱུར་དོན་ཅི་ཡིན་ནམ། ཀ མི་ཡི་རྒྱུད་པ་ལ་འབྲེལ་བ་ཆེན་པོ་ཡོད། གལ་ཏེ། ཕ་མ་གཉིས་ཀ་ལོ་ཆུང་དུས་ནས་མགོ་ལ་སྐྲ་དཀར་པོ་སྐྱེས་པ་ཡིན་ན། དེ་གཉིས་ཀྱི་ཕྲུ་གུ་ཡང་ལོ་གཞོན་པའི་དུས་ནས་སྐྲ་དཀར་པོ་སྐྱེས་པ་ཡིན། ཁ འཚོ་བཅུད་ཀྱི་མཁོ་འདོན་ལ་རག་ལས་པ་ཡིན། ལུས་ཀྱི་འཚོ་བཅུད་མ་འདང་ན། མདོག་ནག་རྒྱུའི་ཕྲ་ཕུང་གི་གྲུང་གཤིས་ལ་ཚད་བཀག་ཐེབས་ནས་སྐྲ་དཀར་པོ་སྐྱེས་པ་ཡིན། ག མིའི་སེམས་ཁམས་དང་བསམ་པའི་གནོན་ཤུགས། གསང་རྒྱུད་ཟགས་གཤེར་གྱི་གནས་ཚུལ་སོགས་ལ་འབྲེལ་བ་ཡོད་ཅིང་། དགའ་སྐྱོ་ཆགས་སྡང་གང་རུང་གི་ཚོར་བ་ཆེས་ཆེ་བའི་སྐབས་ལ། གློ་བུར་དུ་སྐྲ་དཀར་པོ་མང་པོ་སྐྱེས་པའི་གནས་ཚུལ་འབྱུང་། དེ་མ་ཟད། ཡུན་རིང་གི་དལ་ལངས་རང་བཞིན་གྱི་བསམ་པའི་གནོན་ཤུགས་ཡོད་ནའང་། སྐྲ་ལྷུང་བ་དང་སྐྲ་དཀར་པོར་འགྱུར་བ་ཡིན།
དེ་མ་ཟད། ཞིབ་འཇུག་ལས་གསལ་བ་ལྟར་ན། ཆང་འཐུང་རྒྱུ་དང་དུ་བ་འཐེན་རྒྱུ་མང་བ། ཚོན་པོ་ཡིན་པ་བཅས་ཀྱང་མགོ་ལ་སྐྲ་དཀར་པོ་སྐྱེས་པར་འབྲེལ་བ་དམ་ཟབ་ཡོད་སྟབས། བདེ་ཐང་གི་འཚོ་བའི་གོམས་གཤིས་ཤིག་ཆགས་རྒྱུ་ནི་ཤིན་ཏུ་གལ་ཆེ་བ་ཞིག་ཡིན།
མཚོ་སྔོན་པོ་
སྲིད་འདིར་ཡོངས་སུ་གྲགས་པའི་མཚོ་ཆེན་ཞིག་སྟེ་གནའ་དུས་རྒྱའི་ཡིག་ཚགས་ནང་ཤི་ཧའི（西海）ཟེར་བ་དང་། སོག་སྐད་དུ་ཁུ་ཁུ་ནོའར་ཞེས་ཟེར། མཚོ་འདི་ནི་རང་རྒྱལ་གྱི་སྐམ་སའི་ཐོག་ཡོད་པའི་ཚྭ་ཆུའི་མཚེའུ་ཆེ་ཤོས་ཞིག་ཡིན། མཚོ་འདིའི་ཤར་ཕྱོགས་སུ་ཨ་མ་ཟོར་དགུ། ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་བློན་པོ་གསེར་ཆེན། ནུབ་ཕྱོགས་སུ་བྲག་དཀར་ཐེམ་ཆེན། བྱང་ཕྱོགས་སུ་རྐང་ཚའི་རྫ་དམར་བཅས་རྫ་རི་མཐོན་པོས་མཐའ་ནས་བསྐོར་ཞིང་། མཚོའི་མཐའ་བསྐོར་གྱི་རིང་ཚད་སྤྱི་ལེ་སུམ་བརྒྱ་དྲུག་ཅུ་ཙམ་དང་། ཤར་ནས་ནུབ་བར་གྱི་རིང་ཚད་སྤྱི་ལེ་བརྒྱ་ཙམ། ལྷོ་ནས་བྱང་བར་གྱི་ཞེང་ཚད་སྤྱི་ལེ་དྲུག་ཅུ་ཙམ། རྒྱ་ཁྱོན་སྤྱི་ལེ་གྲུ་བཞི་མ་བཞི་སྟོང་ལྔ་བརྒྱ་བརྒྱད་ཅུ་གྱ་གསུམ། གཏིང་ཚད་རིང་ཤོས་ལ་སྤྱི་ཁྲེ་སུམ་ཅུ་སོ་གཉིས་དང་གྲང་ཆུང་བརྒྱད། མཚོ་ངོས་ཀྱི་ས་བབ་མཐོ་ཚད་རྒྱ་མཚོའི་ངོས་ནས་སྤྱི་ཁྲེ་སུམ་སྟོང་བརྒྱ་དང་དགུ་བཅུ་གོ་ལྔ། ཆུའི་ཤོང་ཚད་སྤྱི་ལེ་གྲུ་བཞི་མ་དུང་ཕྱུར་ཆིག་སྟོང། ཚྭའི་འདུས་ཚད་མཚོ་ཆུ་ཧྲེང་གང་གི་ནང་ཚྭ་ཁེ་བཅུ་གཉིས་དང་ཆ་ཤས་ལྔ་ཙམ་ཡོད། མཚོ་ཆུའི་གྲང་ཚད་ཏུའུ་ཉིས་ཤུ་རྩ་ལྔར་སླེབས་ཤིང་། དགུན་དུས་སུ་ཁ་བས་གཡོགས་པའི་མཚོ་ཞིག་ཡིན། མཚོ་ནང་དུ་མཚོ་སྙིང་རི་དང་མཚོ་མགོའི་གླིང་ཕྲན། མཚོ་མཇུག་གི་མཚེར་པ་རི། འདྲེ་མོ་བྲག་དཀར། བྱ་གླིང་བཅས་གླིང་ཕྲན་ལྔ་ཡོད་པ་དང་། དེའི་ནང་ནས་མཚོ་སྙིང་རི་བོ་ཆེ་ཤོས་ཡིན། མཚོ་སྔོན་པོའི་འཕེལ་རིམ་ནི། དེང་སང་གི་ཚན་རིག་པས་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པའི་བསྡོམས་ཚིག་ལྟར་ན། ཧ་ལམ་ལོ་ས་ཡ་གཉིས་ཀྱི་སྔོན་རོལ་དུ། ས་ཡི་གོ་ལའི་ཤུན་པ་རྙིང་པའི་ནང་ཤུགས་ལ་བརྟེན་ནས་ས་གཤིས་འགྱུར་བ་ཐེངས་གསུམ་བྱུང་བའི་དབང་གིས་སྔོན་གྱི་ས་ཤུན་རིལ་པོ་དེ་དུམ་བུར་སོང་སྟེ་ཕྱོགས་གཅིག་རི་བོར་གྱུར་ཞིང་ཕྱོགས་གཞན་དག་གི་ས་རིམ་པས་བརྡིམས་ནས་མུ་མཐུད་དམའ་རུ་སོང་བར་བརྟེན་རི་རྒྱུད་དང་གཤོང་སའི་ཁྱད་པར་མངོན་གསལ་ཆེ་རུ་ཕྱིན་པ་དང་། ས་རིམ་དུམ་བུར་གས་པའི་འཁོར་ཕྱོགས་ནི་བྱང་ནས་ནུབ་ཏུ་བསེགས་ཤིང་དེ་ནས་ནུབ་ཏུ་འཁོར་བ་དང་། ལྷོ་ནས་བྱང་དུ་ཅུང་བསེགས་པའི་གཤོང་ས་ཆགས། དེའི་ཤུལ་དུ་ཆུ་བསགས་ནས་མཚེའུ་ཆུང་ངུ་ཞིག་ཏུ་གྱུར། མཚོ་ཆུའི་ཡོང་ཁུངས་གཙོ་བོ་ནི་ཆར་ཆུ་དང་། མཚོ་ནང་དུ་བཞུར་བའི་ཆུ་། ས་འོག་གི་ཆུ་བཅས་ནས་བྱུང་བ་ཡིན་། མཚོ་སྔོན་པོའི་མཚོ་དེ་ནི་ཐོག་མའི་དུས་སུ་ཚྭ་མེད་པའི་མཚེའུ་ཞིག་ཡིན་ཀྱང་། ཧ་ལམ་ལོ་ཁྲི་གཅིག་ལྷག་ཙམ་གྱི་གོང་དུ། མཚོ་ཁུལ་གྱི་དྲོད་ཚད་མཐོ་རུ་སོང་བ་དང་། མཚོ་ཆུ་རླངས་པར་འགྱུར་བའི་ཚད་དེ་ཆུའི་འབབ་ཚད་ལས་བརྒལ་བར་བརྟེན། མཚོ་ཆུ་མར་འགྲིབ་ཏེ་མཚོ་ངོས་རྒྱ་ཇེ་ཆུང་དུ་སོང་། མཚོ་ཆུའི་ངོ་བོ་ལན་ཚྭའི་རོ་ཅན་དུ་གྱུར་ཅིང། མཚོའི་གཏིང་གི་སྙིགས་མ་འཐུག་ཏུ་སོང་བ་དང་། སྔོན་ཆད་མཚོ་ནང་དུ་ཡོད་པའི་གླིང་ཕྲན་ཁ་ཤས་མཚོ་དང་ཁ་བྲལ་ནས་ཁེར་རྐྱང་དུ་ལུས་པའི་མཚོ་འགྲམ་གྱི་རི་བོར་གྱུར་པ་མ་ཟད། ད་ལྟ་ཡང་མདའ་བཞིའི་མཚོ་ཁུག་དེ་ཡང་བུ་མཚོར་འགྱུར་བཞིན་པའི་སྐབས་ཡིན། ད་ལྟའི་མཚོ་སྔོན་པོ་འདི་གནའ་རབས་ཀྱི་མཚོ་སྔོན་པོ་དང་བསྡུར་ན་ཤར་ནུབ་གཉིས་ཀྱི་ཕྱོགས་སུ་མཚོ་ཆུ་སྤྱི་ལེ་ཉི་ཤུ་ལྷག་ཇེ་ཆུང་དུ་སོང་ཞིང་། རྒྱ་ཁྱོན་སུམ་ཆ་གཅིག་ཆུང་དུ་སོང་ཡོད་པ་དང་། གཏིང་ཟབ་ཚད་སྤྱི་ཁྲེ་བརྒྱ་ཙམ་དམའ་རུ་སོང་ཡོད། ཞིམ་པར་སུམ་པ་མཁན་ཆེན་ཡེ་ཤེས་དཔལ་འབྱོར་གྱིས་མཛད་པའི་《མཚོ་སྔོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཚངས་གླུ་གསར་སྙན་》ཞེས་པ་སོགས་མཚོ་སྔོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་ས་རྒྱུས་སྐོར་གྱི་རྩོམ་ཡིག་ཁག་ལ་གསལ།
སྨོན་ཁྲག
སྨོན་ཁྲག
སྣ་ཁྲག་གི་དོན་ལ་འཇུག་གོ   །
ཨ་པུའུ་ནོ་ཧ་ལུའུ་ཁ་སི།
[[File:Abeno Harukas Osaka Japan01-r.jpg|thumb| ཨ་པུའུ་ནོ་ཧ་ལུའུ་ཁ་སི།
]] ཨ་པུའུ་ནོ་ཧ་ལུའུ་ཁ་སི་ནི་འཇར་པན་དུ་གནས་པའི་ཁང་བརྩེགས་ཤིག་ཡིན།
ཨ་ཤེར།
ཨ་ཤེར་ནི་གསུང་རབ་ནང་གི་མི་སྣ་གཅིག་རེད།
མཚོ་ཆེན་བརྒྱད་
༡.ཤར་ཀང་ལའི་མཚོ་དཀར་མོ། ༢.ལྷོར་སིངྷིའི་མཚོ་སེར་པོ། ༣.ནུབ་ཏུ་སིན་དྷུའི་མཚོ་དམར་སྐྱ། ༤.བྱང་དུ་པ་ཤུའི་མཚོ་ལྗང་ཁུ། ༥.ཤར་ལྷོར་རབ་འབྱམས་ཀྱི་མཚོ་སྔོན་པོ། ༦.ལྷོ་ནུབ་ཏུ་ཀོ་ལའི་མཚོ་སྨུག་ནག། ༧.ནུབ་བྱང་དུ་ཟངས་མདོག་གི་མཚོ་ལྗང་ཁུ། ༨.བྱང་ཤར་དུ་ལོ་རེའི་མཚོ་དཀར་པོ།
ཝེ་ནི་ཌིམ།
ཝེ་ནི་ཌིམ་ནི་བར་བརྒལ་ལྕགས་རིགས་ཞིག་རེད། དེའི་འབྱུང་རྒྱུའི་མཚོན་རྟགས་ནི་Vརེད།
མཚོ་ཆེན་པོ་ལྔ་
༡.ཐའི་ཧུ། ༢.ཕོ་ཡང་ཧུ། ༣.ཁྱིང་ཚོ་ཧུ། ༤.ཏན་ཡང་ཧུ། ༥.ཏུང་ཐིང་ཧུ་བཅས་ལྔ།
༣༤ (གྲངས་ཀ།)
༣༤ནི་རང་བྱུང་གི་གྲངས་ཞིག་སྟེ་༣༣པའི་རྗེས་མ་དང་༣༥པའི་སྔོན་དུ་ཡིན།
ཟླ་༡༡ཚེས་༡ཉིན་
ཟླ་༡༡ཚེས་༡ཉིན་ནི་སྤྱི་ལོའི་ལོ་གཅིག་གི་ནང་གི་ཉི་མ་༣༠༥པ་ཡིན། ལོ་མཇུག་ལ་ད་དུང་ཉིན་༦༠ཡོད།
མཚོ་བདུན་
སྦྲང་རྩི། མར། ཞོ། འོ་མ། ཆུ། ཆང་གི་མཚོ་དྲུག་དང་། ལན་ཚྭའི་མཚོ།
མཚོ་དྲུག་
སྦྲང་རྩི་དང་། མར། ཞོ། འོ་མ། ཆུ། ཆང་གི་མཚོ་རྣམས་སོ།
ཀུན་རྫོབ་
སྤྱིར་ན་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ལྟ་བས་མ་ཟིན་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ལ་ཟེར་ཞིང་། ཞིབ་པར་ཕར་ཕྱིན་སྐབས་དང་པོའི་སེམས་བསྐྱེད་ཀྱི་སྐོར་དང《སྤྱོད་འཇུག་གི་འགྲེལ་པ》ཁག་ལ་གསལ།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
ཤིབ་རཱ།
ཤིབ་རཱ་ནི་གསུང་རབ་ནང་གི་མི་སྣ་གཅིག་རེད།
ཡེ་ཤུའི་ཆོས་སྤེལ་སྟངས་མི་འདྲ་བ་གཉིས་
ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་ལ་ཆོས་སྤེལ་ལུགས་གཉིས་འདུག ནུབ་ཕྱོགས་ལ་ཡང་དེབ་ཅིག་འདུག དེ་རིན་པོ་ཆེས་མཁྱེན་རྒྱུ་རེད། དེའི་ནང་དུ་མེ་སྒྱོགས་ཀྱིས་བརྒྱབ་ནས་དེའི་རྗེས་སུ་ཆོས་སྤེལ་ཟེར་བ་དེ་འདྲའི་ཆོས་སྤེལ་སྟངས་སྐོར་ཞིག་བྲིས་འདུག དེ་བྱས་ན་འགྲིག་ས་མ་རེད།
སྒོར་མོ་བྱིན་ནས་ཆོས་སྤེལ་ན་དེ་ཡག་པོ་རེད། ང་ཚོ་བོད་ལ་གཅིག་གྱུར་གྱི་འགྲོ་སྟངས་དེ་འདྲ་ཡོད་མ་རེད་མ་གཏོགས། དཔེར་ན། དེ་རིང་མཁན་པོ་ཞིག་ག་ཤེད་ཅིག་ལ་ཆོས་སྤེལ་དུ་འགྲོ་དགོས་ན་ཁོ་རང་ས་མཐའ་འཁོབ་དེ་འདྲ་ཞིག་ལ་སོང་ནས་ཆོས་སྤེལ། ཁོ་རང་གི་དགོས་ངེས་ཀྱི་འཚོ་བའི་ཡོ་བྱད་ཚང་མ་དགོན་པ་དང་སྒྲིག་འཛུགས་ལྟ་བུའི་བསྟབས་ན། དེ་ཧ་ལས་པ་ཡག་པོ་ཡིན་རྒྱུ་རེད། དེ་ལ་ཆོག་མི་ཆོག་ཅི་མི་འདུག དངོས་གནས་དྲང་གནས་བྱས་ན་དེ་དགོས་ས་རེད། དེ་གཅིག་ཡིན།
ཟླ་༡༡ཚེས་༢ཉིན་
ཟླ་༡༡ཚེས་༢ཉིན་ནི་སྤྱི་ལོའི་ལོ་གཅིག་གི་ནང་གི་ཉི་མ་༣༠༦པ་ཡིན། ལོ་མཇུག་ལ་ད་དུང་ཉིན་༥༩ཡོད།
ཀུན་སྦྱོར་དགུ་
རྗེས་སུ་ཆགས་པའི་ཀུན་སྦྱོར། ཁོང་ཁྲོ་བའི་ཀུན་སྦྱོར། ང་རྒྱལ་གྱི་ཀུན་སྦྱོར། མ་རིག་པའི་ཀུན་སྦྱོར། ལྟ་བའི་ཀུན་སྦྱོར། མཆོག་ཏུ་འཛིན་པའི་ཀུན་སྦྱོར། ཐེ་ཚོམ་གྱི་ཀུན་སྦྱོར། ཕྲག་དོག་གི་ཀུན་སྦྱོར། སེར་སྣའི་ཀུན་སྦྱོར་རོ། ། དེ་ཡང་ཀུན་སྦྱོར་དགུ་པོ་ནི་འཁོར་བར་འཕེན་བྱེད་ཀྱི་རྩ་བ་ཉོན་མོངས་དུག་གསུམ་དང་འབྲེལ་བ་དམ་པོ་ཡོད་ཅིང་། དགུ་པོ་གང་ཞིག་ཀྱང་རང་རྒྱུད་ལ་ལྡན་པའི་གང་ཟག་དེ་འཁོར་བའི་གནས་སུ་སྡུག་བསྔལ་དཔག་ཏུ་མེད་པ་མྱོང་དུ་འཇུག་པར་བྱེད་པས་ན་ཀུན་སྦྱོར་ཞེས་་བརྗོད་སྲོལ་ཡོད།
ཕུ་ཨ།
ཕུ་ཨ་ནི་གསུང་རབ་ནང་གི་མི་སྣ་གཅིག་རེད།
ཟླ་༡༡ཚེས་༣ཉིན་
ཟླ་༡༡ཚེས་༣ཉིན་ནི་སྤྱི་ལོའི་ལོ་གཅིག་གི་ནང་གི་ཉི་མ་༣༠༧པ་ཡིན། ལོ་མཇུག་ལ་ད་དུང་ཉིན་༥༨ཡོད།
པིན་ཆེན་ཆུ་ཚོད།
ཐེམ་ཟི་གཙང་པོའི་འགྲམ་དུ་སྐད་གྲགས་ཆེ་བའི་པིན་ཆེན་ཆུ་ཚོད་ཡོད། པིན་ཆེན་ཆུ་ཚོད་ཀྱིས་སྐར་མ་བཅོ་ལྔ་རེའི་མཚམས་སུ་རོལ་དབྱངས་སྙན་པོ་རེ་གཏོང་ཞིང་། དུས་ཚོད་ཟིན་རེ་བཞིན་དུ་དུས་བརྡ་གཏོང་ལ། བརྗིད་ཅིང་གསལ་བའི་ཅོང་བརྡ་དེ་སྟོང་སྨིས་དུ་མའི་ས་ནས་ཀྱང་ཐོས་ཐུབ།
ཚི་ཕོ་རཱ།
ཚི་ཕོ་རཱ་ནི་གསུང་རབ་ནང་གི་མི་སྣ་གཅིག་རེད།
༣༥ (གྲངས་ཀ།)
༣༥ནི་རང་བྱུང་གི་གྲངས་ཞིག་སྟེ་༣༤པའི་རྗེས་མ་དང་༣༦པའི་སྔོན་དུ་ཡིན།
རེ་ཌིམ།
རེ་ཌིམ་ནི་ལྕགས་རིགས་ཞིག་རེད། དེའི་འབྱུང་རྒྱུའི་མཚོན་རྟགས་ནི་Raརེད།
ཧྦ་རན་སིམ།
ཧྦ་རན་སིམ་ནི་ལྕགས་རིགས་ཞིག་རེད། དེའི་འབྱུང་རྒྱུའི་མཚོན་རྟགས་ནི་Frརེད།
གེར་ཤོམ།
གེར་ཤོམ་ནི་གསུང་རབ་ནང་གི་མི་སྣ་གཅིག་རེད།
སྤེན་པ།
སྤེན་པ་ནི་རྒྱུ་སྐར་ཆེན་པོ་དགུ་ཡི་ནང་ནས་དངོས་པའི་གྲངས་ཚད་ཕུར་བུ་གོ་ན་ལས་ཆུང་བ་ཡིན་པ་དེ་སའི་གོ་ལའི་ལྡབ་༩༥ཡིན། སྤེན་པའི་གར་ཚད་ཀྱང་ཧ་ཅང་ཆུང་བ་སྟེ་སྤེན་པའི་དངོས་རྫས་ལི་སྨིས་གྲུ་བཞི་མ་༡གི་ལྗིད་ཚད་ཁེ་༠.༦༩མ་གཏོགས་མེད་པ་དེ་ཆུ་ལས་ཀྱང་ཡང་བ་རེད། སྤེན་པའི་རླུང་ཁམས་ཆེན་པོའི་བང་རིམ་ཧ་ཅང་མཐུག་པསང་ཚོས་ཐད་ཀར་དེའི་ཕྱི་ངོས་མཐོང་ཐུབ་ཀྱི་མེད། ཤེས་གསལ་ལ་སྤེན་པར་ཉུང་མཐར་ཡང་འཁོར་སྐར་༥༠ཡོད་པ་རེད།
དབ་རླུང་།
དབ་རླུང་ནི་འདྲེས་སྦྱོར་དཀའ་བའི་རླུང་གཟུགས་དང་ལྕགས་རིགས་མིན་པའི་མ་རྒྱུ་ཞིག་རེད། དེའི་འབྱུང་རྒྱུའི་མཚོན་རྟགས་ནི་Rnརེད།
ཡི་ཏྲོ། (གསུང་རབ།)
ཡི་ཏྲོ་ནི་གསུང་རབ་ནང་གི་མི་སྣ་གཅིག་རེད།
ཟླ་༡༡ཚེས་༥ཉིན་
ཟླ་༡༡ཚེས་༥ཉིན་ནི་སྤྱི་ལོའི་ལོ་གཅིག་གི་ནང་གི་ཉི་མ་༣༠༩པ་ཡིན། ལོ་མཇུག་ལ་ད་དུང་ཉིན་༥༦ཡོད།
ཀུན་རྫོབ་འཇིག་རྟེན་པའི་དབང་བཞི་
༡བུམ་དབང་། ༢་གསང་དབང་། ༣ཤེར་དབང་། ༤ཚིག་དབང་བཅས་ཡིན།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
༣༧ (གྲངས་ཀ།)
༣༧ནི་རང་བྱུང་གི་གྲངས་ཞིག་སྟེ་༣༦པའི་རྗེས་མ་དང་༣༨པའི་སྔོན་དུ་ཡིན།
ཀུན་རྫོབ་རྒྱུ་འབྲས་
ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་གྲུབ་མཐའ་སྨྲ་བའི་ནང་ནས་དབུ་མ་པ་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱུ་ལ་བརྟེན་ནས་འབྲས་བུ་འབྱུང་བ་དང་རྒྱུ་དགེ་སྡིག་གཉིས་ལ་བརྟེན་ནས་འབྲས་བུ་བདེ་སྡུག་གཉིས་འབྱུང་བ། རྒྱུ་འབྲས་གཉིས་ཀྱི་གནས་ལུགས་མཐར་ཐུག་མ་ཡིན་ཀྱང་། ཐ་སྙད་ཚད་མའི་སྣང་ངོར་རང་ངོས་ནས་གྲུབ་པ་ལྟར་སྣང་ཞིང་། སྟོང་ཉིད་མངོན་སུམ་དུ་རྟོགས་པའི་འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་རང་ངོས་ནས་མ་གྲུབ་པའི་རྒྱུ་ལས་རང་ངོས་ནས་མ་གྲུབ་པའི་འབྲས་བུ་འབྱུང་བར་མཁྱེན་པས་ན་ཀུན་རྫོབ་རྒྱུ་འབྲས་ཞེས་ཟེར།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་སྣང་བ་
ཀུན་རྫོབ་སྟེ་ཐམས་ཅད་བསླུ་བར་བྱེད་པའི་དོན་གྱིས་སོ། ། གྲངས་ཅན་པའི་ལུགས་ཀྱི་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་སྣང་བ་ནི། ཇི་སྲིད་རང་བཞིན་དང་། སྐྱེས་བུ་གཉིས་གཅིག་ཏུ་ཞེན་ནས། རྣམ་འགྱུར་རྣམས་རྩ་བའི་རང་བཞིན་གྱིས་སྤྲུལ་པའི་ཚུལ་མ་ཤེས་པར་ཡུལ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པ་དེ་སྲིད་དུ་སྐྱེས་བུ་དེའི་རྒྱུད་ལ་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་སྣང་བ་དང་བཅས་པ་ཡིན། ནམ་ཞིག་སྐྱེས་བུ་དེས་ཡུལ་གྱི་ཉེས་དམིགས་མཐོང་ནས་ཆགས་པ་དང་བྲལ་བར་གྱུར་པ་དང་སྤྱི་གཙོ་བོ་དེ་འཁོར་བའི་རྩ་བར་མཐོང་བས་ན་གཙོ་བོ་ལས་རྣམ་འགྱུར་གསར་དུ་མི་སྤྲོས་ཤིང་། རྣམ་འགྱུར་རྙིང་པ་རྣམས་ཉེ་བར་བསྡུས། སྐབས་དེར་གཙོ་བོ་དེ་བདག་ཏུ་མི་འགྲོ་ཞིང་བྲལ་བར་འགྱུར་ཏེ་འཇའ་ལྟར་ཡལ་བ་དེའི་ཚེ་སྐྱེས་བུ་དེའི་རྒྱུད་ལ་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་སྣང་བ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བ་ཡིན་ཟེར། དེ་ཡང་དཔེར་ན། མཚན་མོ་མུན་ནག་གིས་ཁྱབ་པའི་ཁང་པའི་ནང་དུ་སྐྱེས་བུ་འདོད་ཆགས་ཅན་དང་བུད་མེད་མཛེ་ཅན་ཞིག་དགའ་བ་དང་བཅས་པ་ལས་སྐྱེས་བུ་དེར་མཛེ་ནད་བགོས་ཏེ་སྡུག་བསྔལ་མི་བཟོད་པ་མྱོང་བ་བཞིན་དང་། གང་གི་ཚེ་ནམ་ལངས་པ་ན་བུད་མེད་མཛེ་ཅན་ཡིན་པ་ཤེས་པ་དེའི་ཚེ་སྐྱེས་བུ་འདི་ནམ་ཡང་དེ་དང་ལྷན་ཅིག་འདྲིས་པར་མི་བྱེད་ཅིང་། བུད་མེད་དེར་ཆེས་བལྟས་བྱས་པས་ངོ་ཚ་བས་སྐྱེངས་ཏེ་འདོད་ཆགས་ཀྱི་རྣམ་འགྱུར་རྣམས་ཉེ་བར་བསྡུས་ནས་བྲོས་པ་བཞིན་ནོ། །
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
༡༩༤༨ལོ།
༡༩༤༨ལོ་ནི་ཀེ་ལུའོ་ཀེ་ལི་ཡའི་ལོ་ཐོའི་ནང་བཀོལ་སྤྱོད་བྱས་པའི་ལོ་ཞིག་ཡིན།
བྱེས་འབྱོར་དུ་ལོ་རྒྱུས་རིག་པའི་རྩོམ་རིག་གི་འཕེལ་རིམ།
༤ བྱེས་འབྱོར་དུ་བོད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་རིག་པའི་རྩོམ་རིག་གི་འཕེལ་རིམ།
བེ་རི་འཇིགས་མེད་དབང་རྒྱལ།
ཟླ་༡༡ཚེས་༦ཉིན་
ཟླ་༡༡ཚེས་༦ཉིན་ནི་སྤྱི་ལོའི་ལོ་གཅིག་གི་ནང་གི་ཉི་མ་༣༡༠པ་ཡིན། ལོ་མཇུག་ལ་ད་དུང་ཉིན་༥༥ཡོད།
སངས་རྒྱས། (ཐ་སྙད།)
སངས་རྒྱས་ནི་སྒྲིབ་གཉིས་ཀྱི་མུན་པ་སངས་ཤིང་མཁྱེན་གཉིས་ཀྱི་སྣང་བ་རྒྱས་པ་སྟེ།  སྤངས་རྟོགས་གཉིས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་གོ་འཕང་ལ་གོ  དེ་ནི་སྐུ་གསུམ་མམ་བཞིའི་བདག་ཉིད་ཅན་ནོ།།
པྰེ་ལེ་ཌིམ།
པྰེ་ལེ་ཌིམ་ནི་ལྕགས་རིགས་དང་རྫས་འགྱུར་གཞི་རྒྱུ།རྫས་འགྱུར་གྱིམ་རྒྱུ་ཞིག་རེད། དེའི་འབྱུང་རྒྱུའི་མཚོན་རྟགས་ནི་Pdརེད།
༣༦ (གྲངས་ཀ།)
༣༦ནི་རང་བྱུང་གི་གྲངས་ཞིག་སྟེ་༣༥པའི་རྗེས་མ་དང་༣༧པའི་སྔོན་དུ་ཡིན།
ཟིན་ཐོ་འམ་དཔྱད་གཞི།
༄༅།།ང་འདི་ལྟར་འཚོ་བཞིན་ཡོད་། ཁ་བ་ཅན་ལྗོངས་ནས་ལངས་ཚོའི་མེ་ཏོག་བཞད་།། ཕ་མ་བཟང་པོ་ཡིས་བྱམས་རྩེའི་ཆུ་ཡིས་བསྐྱངས་།། ཀ་ཁའི་ལམ་དུ་བཞུགས་མི་ལོ་གསུམ་ལ་བརྩོན་།། མཐའ་མ་རྐྱེན་ངན་གྱིས་སློབ་གླིང་ཕྱི་རུ་བུད་།།
ཕོ་ལོ་བཅུ་བཞི་ལ་བསྟན་པའི་ཞབས་ལ་གཏུགས་།། ངུར་སྨྲིག་ལུས་ལ་བསྐོན་ཆོ་གའི་ལམ་ལ་འཆས་།། དགེ་རྒན་མི་བཟང་བས་སློབ་ལ་བརྩོན་རྒྱུ་མེད་།། པགས་པ་བརྡུངས་་བརྡུངས་ནས་འཚོ་བ་སྐྱལ་ཐབས་བྱས་།།
ཉི་མོ་ཆོ་གར་གཞོལ་མཚན་མོ་གྲོང་ལ་འཁྱམས་།། དཀར་ནག་སྲིད་པ་ཡི་རོ་བཅུད་ཀུན་ལ་མྱངས་།། ཡ་གིའི་ཆོས་མ་ཤེས་མ་གིའི་སྲིད་མ་ཤེས་།། བརྗོད་དཀའི་འཚོ་བ་དེས་ང་ལ་སུན་སྣང་བྱིན་།། བློ་མཐུན་གྲོགས་དང་ལྷན་ས་མཐའི་ཡུལ་དུ་འཁྱམས་།། རང་འདོད་ཤིས་བྱ་ལ་བླ་མའི་དྲིན་གྱིས་བརྩོན།། ཕུགས་འདུན་བཟང་པོ་ཡི་དོན་དུ་འབད་ཁུལ་བྱས་།། རྒྱང་རིང་ས་མཐའ་དིར་མི་ལོ་བདུན་ལ་གནས་།།
ཀ་ཁའི་ངོ་ཤེས་ནས་རིགས་ཀྱི་སྐྱོ་བ་རྟོགས་།། བླ་མ་བཟང་པོ་ཡི་ལམ་སྟོན་བཟང་པོར་བཞུགས་།། རིིགས་ཞེན་དྭངས་མ་ཞིག་སྙིང་གི་དབུས་སུ་འཁྲུངས་།། མ་འོངས་གང་ལྗོངས་ཆེད་སྨོན་ལམ་ཙམ་ཡང་བཏབ།།
རྒྱང་རིང་ས་མཐའ་ནས་ཡང་ཡང་དྲན་བཞིན་པའི་།། ནང་མི་སྤུན་གྲོགས་ཚོའི་ལས་དབང་སྐྱོ་ལོས་ཨང་།། འདི་འདྲའི་བསམ་བློ་འདི་ཡང་ཡང་ང་ལ་སྐྱིས།། ཆོས་པའི་གཟུགས་ཤིག་གིས་རིགས་ཀྱི་དོན་ལ་བསམ།།
བྱམས་པ་སྙིང་རྗེ་ཡི་རང་ངོ་ཅུང་ཤེས་ཀྱང་།། ཟབ་མོ་སྟོང་པའི་དོན་བློ་ལ་སྦྱོང་པར་དཀའ་།། སྐྱེ་བ་ཕྱི་མ་དེར་ཟབ་མོ་ཆོས་ཀྱི་དོན་།། རྒྱུད་ལ་སྐྱིས་འགྱུར་ནས་འགྲོ་དོན་མཛད་པར་སྨོན་།།
ཅང་མེད་ས་མཐའ་ནས་རེ་བ་རུམ་གང་བསགས།། རང་གི་འདོས་མོས་ལྟར་ཕ་སྐད་སྦྱོང་ཁུལ་བྱས་།། རིགས་སྟོབས་དམན་པ་དང་ཟང་ཟིང་ཆེ་དྲག་པས།། ཆུ་ཚོད་ཉེར་བཞི་ལ་བརྩོན་རྒྱུ་དཀའ་མོ་རེད་།།
གང་ཐུབ་རང་རིགས་ལ་ཞབས་ཞུ་བྱུང་ན་བསམ།། རིགས་གཅིག་གང་མང་ལ་ཞེན་གཏམ་གང་ཐུབ་བཤད་།། རྒྱང་རིང་ལ་ཕ་ས་ལ་གནས་ཟོས་བདེ་ན་སྙམ་།། ས་མཐའི་ཡུལ་ཞིག་ནས་ཁོ་བོ་འདི་ལྟར་འཚོ་།། སྤྱི་ལོ་༢༠༡༢ཟླ་བ་༡༢ཚེས་༤་ཉིན་རང་དགོན་ནས་།།
ངག་དབང་ཐར་པ
ངག་དབང་ཐར་པ་ནི། ཕྱི་ལོ་༡༩༨༠ ལོར་སོག་རྫོང་དུ་སྐྱེས་ནས་སོག་ཙན་དན་དགོན་དུ་ནང་ཆོས་དང་ཐུན་མོང་རིག་གནས་སྐོར་ལ་སློབ་སྦྱོང་དང། ཕྱི་ལོ་༡༩༩༦ ལོར་བཙན་བྱོལ་དུ་འབྱོར་ནས་གསོག་སྒར་སློབ་གྲྭ་རུ་ལོ་གསུམ་རིང་བོད་དབྱིན་གཉིས་ལ་སྦྱང་བརྩོན་བྱས། ཕྱི་ལོ་༢༠༠༠ ལོ་ནས་༢༠༠༦ བར་ནོར་གླིང་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་གཅེས་སྐྱོང་ཁང་གི་ཡིག་ཚགས་སྡེ་ཚན་དང་གློག་ཀླད་དྲ་རྒྱའི་སྡེ་ཚན་གྱི་འགན་འཛིན་གཅིག་ལྕོགས་དང། ཞོར་དུ་སྐད་ཡིག་གཉིས་ལྡན་གྱི་དྲ་རྒྱ་དང་། དེབ་དང་དུས་དེབ་ཚགས་ཤོག་བཅས་མང་པོ་ཇུས་འགོད་བྱས་པ་སོགས་གློག་ཀླད་ཀྱི་ཤེས་བྱ་མང་པོར་རྒྱུས་མངའ་ཆེ་བའི་ཆེད་ལས་མི་སྣ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད། ཕྱི་ལོ་༢༠༠༥ ནས་གཞིས་བྱེས་ལྷན་འཛོམས་དྲ་རྒྱའི་འགན་འཛིན་དང༌། རྩོམ་སྒྲིག་གི་འགན་ཁུར། དྷ་ས་བོད་ཀྱི་བརྡ་འཕྲིན་རིག་པའི་(DITG)ཚོགས་ཆུང་གི་ཚོགས་མི་དང༌། བོད་ཀྱི་གསར་འགོད་པའི་མཐུན་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་མི་ཡང་བྱས། ཕྱི་ལོ་༢༠༠༧ ལོར་བོད་མི་གནས་སྡོད་བྱེད་ཡུལ་ས་གནས་ཁག་ཏུ་ཁོར་ཡུག་སྐོར་གྱི་ཟབ་སྦྱོང་དང་གོ་རྟོགས་ཀྱི་ལས་འགུལ་སྤེལ་ཏེ་ཞོར་དུ་བོད་མིའི་གཞིས་ཆགས་ཁག་ལ་རྒྱུས་ལོན་བྱས། ཕྱི་ལོ་༢༠༠༩ ལོར་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་རྒྱུན་འཛིན་ཚོགས་པའི་གོ་སྒྲིག་འོག་ཆ་འཕྲིན་དང་དྲ་ཚིགས་ཀྱི་ལམ་ནས་བོད་ཡིག་བེད་སྤྱོད་གཏོང་ཐབས་སྐོར་གྱི་ཟབ་སྦྱོང་དང་། གཞིས་ཆགས་ཁག་ཅིག་ནང་གཞོན་སྐྱེས་རྣམས་ལ་གློག་ཀླད་དང་འབྲེལ་བའི་ཟབ་སྦྱོང་ཐེངས་ཁ་ཤས་སྤྲད། ཕྱི་ལོ་༢༠༡༡ ལོར་བལ་ཡུལ་དུ་ཧི་མ་ལ་ཡའི་བང་ཆེན་གསར་ཤོག་འགོ་འཛུགས་དང་དེབ་སྐྱེལ་གྱི་འགན་ཁུར། དེ་བཞིན་རྒྱུན་དུ་བོད་ནང་གི་ཛ་དྲག་གནས་ཚུལ་དག་བརྒྱུད་ལམ་ཁག་ལ་མཁོ་སྤྲོད་ཀྱིས་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྱོན་དུ་དྲིལ་བསྒྲགས་རྒྱ་གང་ཆེ་བྱས། ད་ལྟ་སྐབས་བརྒྱད་པའི་དྷ་ས་ས་གནས་འཐུས་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་གཙོ་དང་། སྐབས་༢༠ པའི་མདོ་ཁམས་ཆུ་བཞི་སྒང་དྲུག་གི་དྲུང་གཞོན། དྷ་ས་ཆུ་སྒང་དབུས་ཡན་ལག་ལས་ཁུངས་ཀྱི་འགན་འཛིན།  དྷ་ས་ས་གནས་མདོ་ཁམས་ཆུ་བཞི་སྒང་དྲུག་གི་ཚོགས་གཙོ། སྦྲ་སོག་འབྲི་གསུམ་མཉམ་སྒྲིལ་སྐྱིད་སྡུག་གི་ཚོགས་གཙོ་བཅས་བྱེད་བཞིན་པ་དང་། དེ་བཞིན་ཁ་བ་དཀར་པོ་དུས་དེབ་རྩོམ་སྒྲིག་ཁོངས་མི་དང་། སྦྲ་སོག་འབྲི་གསུམ་དུས་དེབ་ཀྱི་རྩོམ་སྒྲིག་པ། སྐབས་༢༠ པའི་ཆུ་སྒང་ལོ་རྒྱུས་རྩོམ་སྒྲིག་པའི་ཁོངས་མི། ཕྱི་ལོ་༢༠༠༦ ནས་ཁ་བ་དཀར་པོ་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་སྲི་ཞུ་ཁང་གི་འཛིན་སྐྱོང་འགན་འཛིན་དང་། བོད་ཀྱི་བང་ཆེན་དྲ་རྒྱའི་དོ་དམ་པ་དང་གསར་འགོད་པ་བཅས་ཀྱི་འགན་ཁུར་བཞིན་ཡོད་ལ། མདོར་ན་རང་ཉིད་ཀྱི་འཇོན་ཐང་དང་ནུས་པ་ལ་གཞིགས་ནས་བོད་མི་རིགས་དང། རིག་གཞུང། སྤྱི་ཚོགས་སྤྱི་ལ་ཞབས་འདེགས་ཞུ་རྒྱུའི་དམ་བཅའ་བརྟན་པོ་ཡོད་པ་བཅས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སུ།།
ཀུན་རྫོབ་གཉིས་
ཡང་དག་པའི་ཀུན་རྫོབ་དང་ལོག་པའི་ཀུན་རྫོབ་སྟེ་ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་གྲུབ་མཐའ་སྨྲ་བའི་ནང་གསེས་དབུ་མ་རང་རྒྱུད་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀུན་རྫོབ་ལ་ཡང་དག་ཀུན་རྫོབ་དང་། ལོག་པའི་ཀུན་རྫོབ་གཉིས་ཡོད་པར་ཁས་ལེན་ཞིང་། ཡང་དག་ཀུན་རྫོབ་ནི་ཐ་སྙད་དཔྱོད་པའི་ཚད་མའི་སྙེད་དོན་ཡིན་པ་གང་ཞིག་། ཉིད་སྣང་བའི་བློ་ལ་ཇི་ལྟར་སྣང་བ་ལྟར་དོན་བྱེད་ནུས་པའི་ཆོས་ཤིག་ལ་ཟེར་ཞིང་། དཔེར་ན། མངོན་སུམ་གྱི་ཤེས་པ་ལ་སྣང་བའི་གཟུགས་སྒྲ་དྲི་རོ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུ་དང་། ལོག་པའི་ཀུན་རྫོབ་ནི་ཐ་སྙད་དཔྱོད་པའི་ཚད་མའི་སྙེད་དོན་གང་ཞིག་རང་ཉིད་སྣང་བའི་བློ་ལ་ཇི་ལྟར་སྣང་བ་ལྟར་དོན་བྱེད་མི་ནུས་པའི་ཆོས་ཤིག་ལ་ཟེར་ཞིང་། དཔེར་ན་མེ་ལོང་ནང་གི་བྱད་བཞིན་གྱི་གཟུགས་བརྙན་ལྟ་བུ་ཡིན། དེ་ཡང་ཡུལ་གྱི་སྒོ་ནས་ཕྱེ་བ་མ་གཏོགས་ཡུལ་ཅན་ལ་ཡང་དག་ཀུན་རྫོབ་དང་ལོག་པའི་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་དབྱེ་བ་འབྱེད་སྲོལ་མེད། ཞིབ་པར་ཕར་ཕྱིན་གྱི་བདེན་གཉིས་ཐད་དུ་གཟིགས་པར་ཞུ། །
མཚོ་སྣ་བ་ཤེས་རབ་བཟང་པོ་
རབ་བྱུང་ལྔ་པའི་ལྕགས་ཁྱི（༡༣༡༠）ལོའི་ཡས་མས་སུ་ལྷོ་ཁ་མཚོ་སྣ་ས་ཁུལ་དུ་ཁྱིམ་ཐབ་དབུལ་པོ་ཞིག་ནང་སྐུ་བལྟམས། ཆུང་དུས་སྣར་ཐང་གྲོང་ལྡིང་དཔོན་གྱི་སར་བ་རྫིར་བཞུགས། ཐུགས་རྒྱུད་བཟང་ཞིང་བློ་རིག་བཀྲ་བ། རྡོ་དཀར་གོང་འདམ་པ་ལྟར་བརྫིས་ནས་སྒམ་ཆུང་དང་རླུང་ཐབ་ཀྱི་དབྱིབས་ལྟ་བུར་བཅོས་པ་སོགས་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་མཛད་པ་སྣ་ཚོགས་སྤེལ། སྐབས་དེའི་མཚམས་ལྡིང་དཔོན་གྱིས་ཆོས་རྒྱགས་འབུལ་ཞལ་བཞེས་ཏེ་མཚན་རྗེ་ཉིད་གཉལ་བྲག་གོ་དགོན་པར་ཆོས་ལ་ཞུགས་པར་ཕེབས། བཟང་ཆེན་པས་དབུ་སྐྲ་གཙུག་ཕུད་བཞེས་ཏེ་མཚན་ཤེས་རབ་བཟང་པོར་གསོལ། དེ་ནས་ཡི་གེ་འབྲི་གློག་ལ་སྦྱངས། ལོ་ཤས་མཚམས་གཞུང་ཆེན་ལ་ཐུགས་སྦྱོང་མཛད་པས་མཁས་པར་གྱུར། དགུང་ལོ་ཉེར་གཅིག་ནས་དབུ་བརྩམས་ཏེ་འདུལ་བ་མདོ་རྩ་བའི་འགྲེལ་པ་ལེགས་བཤད་ཉི་མའི་འོད་ཟེར་པོད་ཆེ་བ་སྟོད་སྨད་གཉིས་དང་། མདོ་རྩ་བའི་མཆན་འགྲེལ་པོད་གཅིག་བརྩམས། བྲག་གོར་འདུ་ཁང་ཀ་བ་བརྒྱད་ཙམ་གྱི་རྟེན་དང་བརྟེན་པ་བཅས་དང་དགེ་འདུན་གྱི་སྡེ་དགོན་གསར་འཛུགས་གནང་། མདོ་སྔགས་ཀྱི་ཆོས་མང་དུ་གསུངས་པས་བཤད་སྒྲུབ་ཀྱི་བསྟན་པ་ཉི་མ་ལྟར་གསལ་བར་མཛད། ཕྱིས་རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་ཆེན་པོས་རྗེ་ཤེས་རབ་བཟང་པོའི་འདུལ་བ་མཚོ་ཊཱིཀ་དང་། མདོ་རྩ་མཆན་འགྲེལ་ཤིང་པར་ལ་བརྐོས་གནང་མཛད་པ་དང་། གདན་ས་སེར་འབྲས་དགའ་གསུམ་གྱི་གཞུང་ཆེན་པོད་ལྔར་སློབ་གཉེར་བྱེད་མཁན་ཚོར་འགྲེལ་བ་འདི་ཉིད་རྩ་འཛིན་དགོས་པའི་བཀའ་བཞིན་ཉམས་ལེན་རྒྱུན་འཇགས་སུ་བྱུང་། འདུལ་བ་མཚོ་ཊཱིཀ་དེར་ས་དགེ་རྙིང་གསུམ་སངས་རྒྱས་ཆོས་པ་ཡོངས་རྫོགས་ཀྱིས་ཆ་འཇོག་ཚད་འཛིན་གནང་བ་དང་། རྗེ་འདེ་ཉིད་དགུང་ལོ་བཞི་བཅུའི་ནང་སྐུ་གཤེགས་ནས་རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་ཆེན་པོ་ཀུན་མཁྱེན་འདི་ཉིད་ཀྱི་ཡང་སྲིད་དུ་བྱོན་པ་བྲག་གོར་མཁན་ཆེན་ཆོས་སྐྱབས་བཟང་པོས་མཛད་པའི་མཚོ་སྣ་བ་ཆེན་པོའི་གསོལ་འདེབས་ལས་ལམ་ཙམ་གསལ།
སྐར་མ་མིག་དམར་སྟེང་ཚེ་སྲོག་ཡོད་དམ་
དྲང་པོ་བཤད་ན། དྲི་བ་དེར་ཚན་རིག་མཁས་ཅན་སྐར་མ་མིག་དམར་གྱི་སྟེང་དུ་དངོས་སུ་སོང་ནས་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པ་མ་གཏོགས་ད་ལྟ་ལན་འདེབས་མི་ཐུབ།  དེ་ལྟར་མ་བྱས་ན་ང་ཚོས་ནམ་ཡང་ཤེས་མི་ཐུབ།  འོན་ཀྱང་མིག་སྔར་ང་ཚོས་ཁོངས་སུ་ཆུད་པའི་ཤེས་བྱ་ལ་བལྟས་ན་སྐར་མ་མིག་དམར་སྟེང་ཚེ་སྲོག་ཡོད་པའི་རེ་བ་ཡོད།   སྐར་མ་མིག་དམར་གྱི་རྩད་དཔྱད་འཕྲུལ་ཆས་གྲུ་པ་ཨང་དགུ་པས་སྐར་མ་མིག་དམར་གྱི་སྟེང་ཕྱོགས་སྤྱི་ལེ༡༦༠༠ཡིས་ས་ནས་སྐར་མ་མིག་དམར་གྱི་ས་ཁོངས་ཡོངས་ལ་ལྟ་ཞིབ་བྱེད་ཀྱང་ཚེ་སྲོག་གི་ཤུལ་སྣང་གང་ཡང་མཐོང་མེད།  འོན་ཀྱང་གལ་སྲིད་མཐོ་ཚད་གཅིག་པ་དང་་ཐབས་ཤེས་གཅིག་པ་སྤྱད་དེ་སའི་གོ་ལར་སྐོག་ཏུ་ལྟ་ཞིབ་བྱས་ན་ཡང་ཚེ་སྲོག་གི་ཤུལ་སྣང་མཐོང་མི་ཐུབ།
སྐར་མ་མིག་དམར་གྱི་རླུང་ཁམས་ཆེན་པོ་ཧ་ཅང་སྲབ་སྟེ། ས་གོ་ལའི་རླུང་ཁམས་ཆེན་པོའི་འདུས་ཚད་གི་བརྒྱ་ཆ་གཅིག་ཙམ་ལས་མེད་པ་མ་ཟད།  དེའི་གྲུབ་ཆ་ཕལ་ཆེར་ཚང་མ་དབྱང་གཉིས་ཐེན་རྫས་ཡིན།  དེའི་མི་ཚད་ཉི་མ་དང་སྐར་མ་མིག་དམར་གྱི་བར་ཐག་ནི་ཉི་མ་དང་ས་གོ་ལའི་བར་ཐག་གི་ལྡབ་གཅིག་དང་ཕྱེད་ཀ་ཡིན་པས་དེའི་སྟེང་གི་དྲོད་ཚད་ནི་ས་གོ་ལའི་ལྷོ་སྣེའི་གླིང་ས་ཁུལ་གྱི་མཚན་གྱི་དྲོད་ཚད་དང་འདྲ་བར་ཧ་ཅང་དམའ་ལ།  དེའི་སྣེ་གཉིས་ཀྱི་ས་ཁུལ་གྱི་དྲོད་ཚད་དམའ་བར་དབྱང་གཉིས་ཐན་རྫས་ཁྲེགས་གཟུགས་དུ་འཁྱགས་ཏུ་བཅུག། གལ་ཏེ་དམིགས་གསལ་གྱི་སྲུང་སྐྱོབ་བྱ་ཐབས་གང་ཡང་མེད་ན། ཁོར་ཡུག་དེ་འདྲའི་འོག་མིའི་རིགས་འཚོ་ཐབས་བྲལ།  དོན་དངོས་སུ་ས་གོ་ལའི་སྟེང་གི་སྲོག་ཆགས་གང་འདྲ་ཞིག་ཡིན་རུང་དེར་འཚོ་ཐབས་བྲལ་བ་ཞིག་རེད།  སྐར་མ་མིག་དམར་སྟེང་ཕྱིན་པའི་ས་གོ་ལའི་མི་ནི་ཁང་བ་ནང་ངམ་ཡང་ན་ས་འོག་ཕུག་ནང་ཁོ་ནར་འཚོ་དགོས།  ཡིན་ནའང་དེས་སྐར་མ་མི་དམར་གྱི་སྟེང་ཆ་རྐྱེན་དེ་དག་ལ་འཕྲོད་ཐུབ་པའི་མཐོ་རིམ་ཚེ་སྲོག་གི་ཚུལ་མེད་པར་སྟོན་ཐུབ་བམ་ཞེས་ན།  ཡོད་པའི་གོ་སྐབས་ཧ་ཅང་ཆུང་།  ཡིན་ནའང་ཡོང་སུ་འབུད་མི་རུང་།  འོ་ན་སྟབས་བདེའི་ཚེ་སྲོག་གི་ཚུལ་དཔེར་ན་སྤང་རྩི་ལྟ་བུའི་རིགས་གི་རྩི་ཤིང་དང་འརྗ་ཕྲའི་རིགས་གི་སྐྱེས་དངོས་ཕྲ་རབ་ཡོད་དམ་ཞེས་ན།  ཁོ་ཚོ་ཡོད་པའི་གོ་སྐབས་ཅུང་ཆེ།  གཅིག་བྱས་ན་སྐར་མ་མིག་དམར་གྱི་ཁོར་ཡུག་ཁོ་ཚོའི་ངོས་ནས་བཤད་ན་ཧ་ཅང་ཡག་པོ་ཞིག་རེད།
ཚང་མས་ཤེས་གསལ་ལྟར། འདས་པའི་ལོ་ཟླའི་ནང་མི་རྣམས་ཟླ་བའི་གོ་ལའི་སྟེང་སྟབས་བདེའི་ཚེ་སྲཽག་ཡོད་པའི་རེ་བ་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད།  ཡིན་ཡང་རེ་བ་དེ་དག་རེ་རེ་བཞིན་སྟོང་པར་གྱུར།   སྐར་མ་མིག་དམར་སྟེང་གི་ཆ་རྐྱེན་ཟླ་བའི་སྟེང་ལས་ཡག་པ་ཡོད།  ཉི་མ་ནས་སྐར་མ་མིག་དམར་གྱི་བར་ཐག་དེ་ཟླ་བ་ལས་རིང་།  ད་དུང་སྲུང་སྐྱོབ་ནུས་པ་དང་ལྡན་པའི་རླུང་ཆེན་རིམ་པ་ཞིག་ཡོད།  དེར་བརྟེན་སྐར་མ་མིག་དམར་སྟེང་ཚེ་སྲོག་གྲུབ་པར་ངེས་པར་དགོས་པའི་ཉོག་རྫིང་གི་འདུ་རྡུལ་ལ་ཕོག་ཐུག་གཏོང་བའི་ཉི་མའི་ཁྱབ་འགྱེད་ཅུང་ཉུང་།  ད་རུང་སྐར་མ་མིག་དམར་ཟླ་བའི་གོ་ལ་ལས་གྲང་ལ་ཆེ་བས་ཁོས་ལེགས་གྲུབ་ངང་ཚེ་སྲོག་གི་འབྱུང་ཁུངས་གྲུབ་པའི་ཡལ་སླའི་དངོས་པོ་དེ་འཇོག་པར་སླ།  སྐར་མ་མིག་དམར་སྟེང་ཕུན་ཚོགས་པའི་དབྱང་གཉིས་ཐན་རྫས་ཡོད་ལ་ད་དུང་ཆུ་དང་ཡོད་ངེས་རེད།  དངོས་པོ་དེ་དག་ཡོད་ན་ཚེ་སྲོག་གྲུབ་ཐུབ།  སའི་གོ་ལའི་སྟེང་གི་སྟབས་བདེ་ཚེ་སྲོག་གི་ཚུལ་སྐར་མ་མིག་དམར་སྟེང་དུ་འཚོ་ཐུབ་པས།  སྐར་མ་མིག་དམར་སྟེང་ནས་འཚོ་ཐུབ་པའི་ཚེ་སྲོག་གི་ཚུལ་དེ་དག་ནི་དེ་བས་ཀྱང་བཤད་མ་དགོས་པ་རེད། གྲུ་པ་ཨང་དགུ་པས་བླངས་པའི་པར་གྱི་སྟེང་ནས་་སྐར་མ་མིག་དམར་སྟེང་གི་ཆ་རྐྱེན་ནམ་ཡང་མིག་མདུན་ལྟར་དྲག་པའི་ངེས་པ་མེད་པ་མངོན་ཏེ། སྐར་མ་མིག་དམར་སྟེང་མེ་རིའི་རྒྱུད་ཞིག་ཡོད།  མེ་རི་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡོད་པ་དེའི་མིང་ལ་ཉི་ཁ་སེ་ཨཱོ་ལིན་ཕི་ཡཱ་ཞེས་ཟེར།  རི་དེའི་ཚངས་ཐིག་ནི་ས་གོ་ལའི་སྟེང་གི་རི་གང་འདྲ་ཞིག་ལས་ཀྱང་ལྡབ་གཉིས་ཀྱི་ཆེ་བ་ཡོད།  ས་ཁམས་རིག་པའི་ངོས་ནས་བཤད་ན་དེས་སྐར་མ་མིག་དམར་ནི་གསོན་ཉམས་འདོད་པའི་འཛམ་གླིང་ཞིག་ཡིན་ལ་ད་ལྟ་འགྱུར་བ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་པ་མཚོན།
སྐར་མ་མིག་དམར་སྟེང་ཁྱག་ཁྱོག་གི་ཐིག་རིས་འགའ་ཡོད། ཚང་མས་དེ་ཚོར་་ཆུ་ཡུར་དང་འདྲ་བར་སྙམ།  གནམ་རིག་མཁས་ཅན་འགས་ཐིག་རིས་དེ་དག་གི་ཕྱི་ཚུལ་ལས་སྔོན་དུ་དེར་ཆུ་བཞུར་མྱོང་བ་མཚོན་ཐུབ་པར་བསམ་གྱི་ཡོད།  ད་དུང་སྐར་མ་མིག་དམར་གྱི་སྣེ་གཉིས་ཀྱི་འཁྱགས་པ་དུས་འཁོར་རང་བཞིན་གྱི་འཕེལ་འགྲིབ་ཅི་བྱུང་ཞིག་ཡོད་པ་འདྲ།   སྐར་མ་མིག་དམར་རེས་མོས་ཀྱིས་རྣམ་པ་གཉིས་བརྒྱུད་པར་དོགས།  རིགས་གཅིག་ནི་དགུན་ཟླ་རིང་མོ་ཞིག་ཡིན་དེའི་སྐབས་རླུངས་ཆེན་མང་ཆེ་བ་འཁྱགས་ནས་ཧ་ཅང་སླ་བའི་རླུང་ཉུང་ངུ་ལས་ལྷག་མེད་པ་རེད།  རིགས་གཞན་ཞིག་ནི་དབྱར་ཟླ་རིང་མོ་ཞིག་ཡིན།  དེའི་སྐབས་རླུང་ཆེན་ཚང་མ་རླུང་གཟུགས་དུ་འགྱུར་ནས་རླུང་ཁམས་ཆེན་པའི་བང་རིམ་ས་གོ་ལ་དང་འདྲ་བར་ཧ་ཅང་སྟུག གཅིག་བྱས་ན་སྐར་མ་མིག་དམར་སྟེང་གི་ཚེ་སྲོག་ད་ལྟའི་སའི་ནང་དགུན་ཉལ་བྱེད་བཞིན་ཡོད་ལ་དབྱར་དུས་རིང་མོ་སླེབས་པ་དང་རླུང་ཆེན་སྟུག་པར་འགྱུར་ལ། ཆུ་ཡང་ལྷུང་ལྷུང་དུ་བཞུར་དུས་དེའི་ཚེ་སྲོག་རྣམས་ང་ཚོས་མིག་སྔར་བསམ་པ་ལས་ཀྱང་་འཚར་ལོངས་བྱུང་་སྲིད།
བྱང་སེམས་ཅན།
བྱང་སེམས་ཅན་ནི་ཁོག་པ་སྙིང་རྗེས་ཁེངས་ཞིང་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་རྒྱུད་ལ་ལྡན་པའི་མི་ཞིག་མ་འོངས་པའི་ནང་རང་ཉིད་སངས་རྒྱས་བྱེད་འདོད་མཁན་ཞིག་ཡིན། །
ཟླ་༡༡ཚེས་༧ཉིན་
ཟླ་༡༡ཚེས་༧ཉིན་ནི་སྤྱི་ལོའི་ལོ་གཅིག་གི་ནང་གི་ཉི་མ་༣༡༡པ་ཡིན། ལོ་མཇུག་ལ་ད་དུང་ཉིན་༥༤ཡོད།
སྰེ་སིམ།
སྰེ་སིམ་ནི་ལྕགས་རིགས་ཞིག་རེད། དེའི་འབྱུང་རྒྱུའི་མཚོན་རྟགས་ནི་Csརེད།
སྨོན་གྲོང་།
སྨོན་གྲོང་།
ལྷ་ས་གྲོང་ཁྱེར་བྱང་བརྒྱུད་རྨེ་རུའི་འཁྲིས་སུ་ཡོད་པའི་ཁང་པ་དེ་ཡིན།  །
བོད་མཁས་པ་མི་ཕམ་དགེ་ལེགས་རྣམ་རྒྱལ།
སྤྱིར་བོད་དུ་མཁས་པ་བསམ་གྱི་མི་ཁྱབ་པ་ཡོད་ཀྱང་བོད་མཁས་པ་མི་ཕམ་དགེ་ལེགས་རྣམ་རྒྱལ་ལ་བོད་མཁས་པ་ཞེས་སྙན་་པའི་བ་དན་ས་གསུམ་དུ་གྲགས་ཡོད་པའང་སྔོན་དུས་སུ་དབྱངས་ཅན་ལྷ་མོ་རྒྱ་གར་ལྷོ་ཕྱོགས་ནས་བོད་དུ་བྱོན་སྐབས་རེ་ཞིག་བོད་དུ་གྲང་མོའི་གནས་གཤིས་ལ་བརྟེན་མི་ཕམ་དགེ་ལེགས་རྣམ་རྒྱལ་གྱི་སྙིང་ཁར་གནས་སུ་ཞུགས་པའི་ལོ་རྒྱུས་སོགས་ཡོད་མོད། དེར་རྟེན་བོད་མཁས་པའི་སྙན་ངག་གཞན་ལས་ཁྱད་དུ་འཕགས་པར་མཁྱེན་པའང་དབྱངས་ཅན་ལྷ་མོའི་ཐུགས་རྗེ་ཡིན་པར་གྲགས།།
གཏོར་གཟུགས་མཆོད་རྟེན་གྱི་མཐོ་ཚད་ཇི་ལྟར་གཞལ་བ་ཡིན་ནམ་
ཨེ་ཅིབ་ཀྱི་གཏོར་གཟུགས་མཆོད་རྟེན་བརྗིད་རྔམས་ཆེ་བ་དེ་དག་ནི། མིའི་རིགས་ཀྱི་ཤེས་རིག་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་གི་ངོ་མཚར་བའི་རྟེན་བཞེངས་བཟོ་རྩལ་གྱི་གྲུབ་འབྲས་ཅི་ལ་མིན་ཏེ། འགའ་རེའི་མཐོ་ཚད་ལ་སྨིད140ལྷག་ཡོད། འོན་ཏེ། གཏོར་གཟུགས་མཆོད་རྟེན་དེ་ཚོའི་མཐོ་ཚད་ཇི་ལྟར་བྱས་ནས་ཚད་གཞལ་བ་ཡིན་ནམ། སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི་དུས་རབས6པའི་གཡས་གཡོན་དུ་མི་རྣམས་ཀྱིས་གཏོར་གཟུགས་མཆོད་རྟེན་དེ་དག་གི་མཐོ་ཚད་ཏག་ཏག་ཞིག་ད་དུང་གཞལ་ཐུབ་ཀྱི་མེད།
དཀོན་མཆོག་གསུམ།
དཀོན་མཆོག་གསུམ་ནི་ནང་པ་སངས་རྒྱས་པས་སྐྱབས་གནས་སུ་འཛིན་པའི་སངས་རྒྱས་དཀོན་མཆོག་དང་། ཆོས་དཀོན་མཆོག དགེ་འདུན་དཀོན་མཆོག་གསུམ་སྟེ།
ཟླ་༡༡ཚེས་༨ཉིན་
ཟླ་༡༡ཚེས་༨ཉིན་ནི་སྤྱི་ལོའི་ལོ་གཅིག་གི་ནང་གི་ཉི་མ་༣༡༢པ་ཡིན། ལོ་མཇུག་ལ་ད་དུང་ཉིན་༥༣ཡོད།
བོད་ཀྱི་ལོ་གསར།
ལོ་སར་ནི་བོད་ཀྱི་ས་ཆ་མང་ཆེ་ཤོས་ལ་ཆ་བཞག་ན་དུས་སྟོན་ཁྲོད་ཀྱི་ཆེས་གལ་ཆེ་བ་དེ་ཡིན།