cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ལིན་ཙེ་ཞིའུ།
ལིན་ཙེ་ཞིའུ་(༡༧༨༥-༡༨༥༠)(རྒྱ་སྐད།: 林则徐)ནི་ཆིང་རྒྱལ་རབས་དུས་སུ་ཉལ་ཐ་འགོག་པའི་བྱ་འགུལ་ལ་མགོ་ཁྲིད་མཛད་པའི་མི་རིགས་དཔའ་བོ་ཡིན། ཁོང་ཧུའུ་ཀོང་སྤྱི་དཔོན་མཛད་དུས་ནས་ཉལ་ཐ་འགོག་པར་འབད་དེ། ཉལ་ཐ་འགོག་པའི་ལས་ཁུངས་བཙུགས་ཏེ་མི་རྣམས་ལ་ཉལ་ཐ་གཅོད་དུ་བཅུག ༡༨༣༩ལོའི་ཟླ་༦པར་གཞུང་བཞེས་བྱས་པའི་ཉལ་ཐ་སྒམ་ཁྲི་༢ལྷག་ཁོང་གི་བཀའ་ལྟར་ཀྲུའུ་ཅང་གཙང་བོའི་འགྲམ་གྱི་ཧུའུ་མོན་མཚོ་འགྲམ་དུ་མེར་བསྲེགས།
བྲག་རྒྱབ་དགོན
མཚན་རྒྱས་པར་བྲག་རྒྱབ་བྱང་ཆུབ་གླིང་ཞེས་ཞུ། པོ་ཏོ་དགོན་ནས་མར་ལམ་སྤྱི་ལེ་བཞི་ལྔ་ཙམ་གྱི་ས་ན་རི་ཁུག་ཤིང་ཚར་པའི་གསེབ་ཏུ་དགོན་དེ་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད། དགོན་དེ་ནི་དགེ་བཤེས་པོ་ཏོ་བ་རིན་ཆེན་གསལ་གྱི་བཞུགས་གནས་དབྱར་ས་དགུན་ས་གཉིས་ཡོད་པ་ལ་གཡར་ས་པོ་ཏོ་དགོན་དང་། དགུན་ས་དགོན་དེར་ཡིན་ཞེས་གསུངས། སྐབས་ཤིག་རིང་ཉམས་རྒུད་དུ་སོང་ཡང་བྲག་རྒྱབ་བླ་མ་བློ་བཟང་ཆོས་འཕེལ་ཞུ་བས་ཉམས་གསོ་གནང་ནས་དགེ་འདུན་སུམ་ཅུ་བར་འཕེལ། རི་བོ་དགེ་ལུགས་ཕྱག་བཞེད་མཛད་པར་གྱུར། སེར་སྨད་མི་ཉག་ཁང་ཚན་གྱི་ཁོངས་ཡིན། སྔོན་འདུ་ཁང་ཀ་བཞིའི་ནང་རྒྱལ་བ་བྱམས་པ་ཐོག་ཚད་མ་སོགས་རྟེན་གསུམ་དང་། དགེ་སློང་བརྒྱད་གྲྭ་གཅིག་གིས་གཞི་གསུམ་གྱི་ཕྱག་བཞེད་མཛད་དེ་བཞུགས་པ་ཡིན། ད་ལྟ་སྔོན་གྱི་གྱང་གོག་སྟེང་ཉམས་གསོ་གནང་བའི་ནང་བྲག་རྒྱབ་རིན་པོ་ཆེའི་སྐུ་བརྙན་དང་། དཔལ་ལྡན་ལྷ་མོ་སོགས་གསར་བཞེངས་གནང་བ་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད།
དངོས་གྲུབ།
དེ་རིང་ཀྲུང་གོའི་ཚན་རིག་ལག་རྩལ་མཐུན་ཚོགས་ཀྱིས་དཔྱད་འདེམ་གནང་བའི་༢༠༡༠ལོའི“རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་ཚན་རྩལ་ལས་དོན་གྱི་ཕུལ་བྱུང་མི་སྣའི”འཐུས་མི་ཡིན་པའི་ངོས་ནས་འདིར་ལྷན་རྒྱས་དང་བགྲོ་གླེང་བྱེད་རྒྱུ་བྱུང་བར་ང་གཟི་བརྗིད་དང་སྤོབས་སེམས་ཆེན་པོ་སྐྱེས་བྱུང་། སྤོབས་སེམས་སྐྱེས་དོན་ནི་རང་རྒྱལ་གྱི་བོད་ཡིག་ཆ་འཕྲིན་ལག་རྩལ་ལ་གྲུབ་འབྲས་ཆེན་པོ་བྱུང་བས་ཡིན། དུས་རབས་གོང་མའི་ལོ་རབས་བརྒྱད་ཅུ་པ་ནས་བཟུང་རྒྱལ་ནང་དུ་བོད་ཡིག་ཆ་འཕྲིན་ལག་རྩལ་གྱི་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་འགོ་ཚུགས་ཤིང་། རྒྱ་ཆེའི་ཚན་རྩལ་མི་སྣ་ཚོས་མཉམ་དུ་ཧུར་བརྩོན་དང་། སློབ་སྦྱོང་མིག་ལྟོས་དང་གསར་གཏོད་བཅས་ཀྱི་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་བརྒྱུད་རིམ་འོག མིག་སྔར་རང་རྒྱལ་གྱི་བོད་ཡིག་ཆ་འཕྲིན་ལག་རྩལ་གྱི་ཆུ་ཚད་ཕྱི་རྒྱལ་ལས་བརྒལ་ནས། རྒྱལ་སྤྱིའི་སྔོན་ཐོན་ཆུ་ཚད་གྲས་སུ་ཚུད་པ་དང་། རྒྱ་ཡིག་ཆ་འཕྲིན་ཐག་གཅོད་ཀྱི་ལག་རྩལ་དང་མཉམ་པར་འཕེལ་རྒྱས་གཏོང་བའི་ཆ་རྐྱེན་ལྡན་ཡོད།
བོད་ཡིག་ཆ་འཕྲིན་ལག་རྩལ་སྤེལ་མཁན་གྱི་ཚན་རྩལ་ལས་དོན་པ་གཅིག་གི་ངོས་ནས་བརྗོད་ན། རང་ཉིད་ལ་བོད་ཡིག་ཆ་འཕྲིན་ལག་རྩལ་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་སྐལ་བ་བཟང་པོ་འདི་ཐོབ་བྱུང་།
དུས་རབས་གོང་མའི་ལོ་རབས་བརྒྱད་ཅུ་པར་ཚན་རྩལ་སློབ་གསོའི་ལས་དོན་ལ་འཕེལ་རྒྱས་ཆེན་པོ་བྱུང་ནས། ཤེས་ལྡན་མི་སྣ་ལས་བཟོའི་གྲལ་རིམ་གྱི་ཆ་ཤས་ཤིག་ཏུ་གྱུར་བས། རང་སོ་སོའི་དགེ་མཚན་འདོན་སྤེལ་བྱེད་པའི་ཁོར་ཡུག་བཟང་པོ་ཞིག་བསྐྲུན་ཡོད། ༡༩༩༧ལོར་སློབ་གྲྭའི་བཀོད་སྒྲིག་འོག་རང་ཉིད་ཕྱི་རྒྱལ་དུ་ཟབ་སྦྱོང་དུ་འགྲོ་བའི་གོ་སྐབས་རག་པས་འཛམ་གླིང་གི་སྔོན་ཐོན་ཆ་འཕྲིན་ལག་རྩལ་སློབ་སྦྱོང་བྱས་པ་ཡིན། རྒྱལ་ནང་དུ་ལོག་རྗེས་ངས་རྩིས་འཁོར་ཚན་རྩལ་ཚན་ཁག་གི་ཚན་རྩལ་ལས་མི་རྣམས་ཀྱི་སྣེ་འཁྲིད་ནས། གཏིང་ཟབ་པའི་ཆེད་ལས་ལག་རྩལ་གྱི་ཤེས་བྱ་འདོན་སྤེལ་དང་། བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་གི་ཡི་གེའི་ཁྱད་ཆོས་ཟུང་དུ་སྦྲེལ་ནས་བོད་ཡིག་ཆ་འཕྲིན་ལག་རྩལ་གྱི་རྨང་གཞི་དང་རྩེར་སོན་གྱི་ཞིབ་འཇུག་གསར་སྤེལ་ལས་དོན་ཁྱབ་ཆེ་བར་སྤེལ། དེའང་བོད་ཡིག་གི་ཡི་གེའི་ཨང་རྟགས་དང་། བོད་ཡིག་ནང་འཇུག་བྱ་ཐབས། བོད་ཡིག་བཀོལ་སྤྱོད་མ་ལག བོད་ཡིག་གཞུང་ལས་མཉེན་ཆས་ལ་སོགས་པར་འབྲེལ་ཡོད། གཞན་ཡང་རྒྱལ་སྤྱི་རྒྱལ་ནང་གི་དུས་དེབ་མི་འདྲ་བའི་ཐོག་དཔྱད་རྩོམ་སུམ་ཅུ་ལྷག་ཙམ་སྤེལ་བ་ཡིན།
ང་ཚོས་འགན་འཁུར་བའི་ཚན་རིག་ཞིབ་འཇུག་རྣམ་གྲངས་དང་ཞིབ་འཇུག་གསར་སྤེལ་གྱི་གྲུབ་འབྲས་ལ་རིག་གཞུང་དང་དཔལ་འབྱོར་རིན་ཐང་ཆེན་པོ་ལྡན་ཡོད་པ་མ་ཟད། བོད་ཡིག་ཆ་འཕྲིན་ཐག་གཅོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་མ་ལག་འཛུགས་པར་དོན་དངོས་ཀྱི་ནུས་པ་གལ་ཆེན་ཐོན་ཡོད། བོད་ལྗོངས་དང་ནང་སའི་བར་གྱི་“གྲངས་ཀའི་ཧེ་བག་”ཆུང་དུ་གཏོང་བ་དང་། བོད་ལྗོངས་ཀྱི་“ཆ་འཕྲིན་མྱུར་བགྲོད་གཞུང་ལམ་”འཛུགས་སྐྱོང་བྱེད་ཚད་ཇེ་མགྱོགས་སུ་བཏང་ནས། བོད་ལྗོངས་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་རིག་གནས་འཕེལ་རྒྱས་ཡོང་བར་དོན་སྙིང་ཆེན་པོ་ལྡན་ཡོད་ཅིང་། གླེང་རྩོད་མེད་པའི་དོན་དངོས་ཀྱིས་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་དགྲར་འཛིན་སྟོབས་ཤུགས་དང་ཏྰ་ལའི་ཁ་བྲལ་རུ་ཚོགས་ཀྱིས་རྒྱ་ཁྱབ་ཏུ་སྨྲ་བའི་“བོད་མི་རིགས་ཀྱི་རིག་གནས་རྩ་མེད་དུ་ཕྱིན་པར་ཞེས་པ་”ལ་དགག་པ་བརྒྱབ་ཡོད།
ཚན་རྩལ་སྣེ་ཁྲིད་པ་ཞིག་གི་ངོས་ནས་ཚན་རིག་སྣོལ་མའི་བོད་ཡིག་ཆ་འཕྲིན་ལག་རྩལ་གྱི་ཚན་རིག་ཞིབ་འཇུག་ཚོགས་པ་ཞིག་གི་འགོ་འཁྲིད་བཞིན་ཡོད། ༢༠༠༧ལོར་ངེད་ཚོགས་པས་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་གཙོ་གནད་རིག་གཞུང་ཚན་ཁག་རྩིས་འཁོར་བཀོལ་སྤྱོད་གཙོར་བྱས་ཤིང་། ཕུལ་བྱུང་གི་སྲོལ་རྒྱུན་རིག་གནས་ཀྱི་དམིགས་བསལ་ཁྱད་ཆོད་ལྡན་པའི་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་གཙོ་གནད་རིག་གཞུང་ཚན་ཁག་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་རིག་གནས་སློབ་གླིང་དང་མཉམ་འབྲེལ་གྱིས། ཕྱོགས་གཉིས་ཀའི་ཞིབ་འཇུག་སྟོབས་ཤུགས་དང་ཞིབ་འཇུག་གྲུབ་འབྲས་སྡེབ་སྒྲིག་བྱས་ཏེ། བོད་ལྗོངས་ཀྱི་བོད་ཡིག་ཆ་འཕྲིན་ལག་རྩལ་སློབ་གསོ་པུའུ་ལས་གྲྭའི་ཞིབ་འཇུག་ལྟེ་གནས་གཅིག་པུ་དེ་དབུ་བརྙེས། ༢༠༠༩ལོར་ཡིག་ཞུ་ཕུལ་བའི་“རྩིས་འཁོར་དང་བོད་ཡིག་ཆ་འཕྲིན་ལག་རྩལ་”སློབ་ཁྲིད་ཚོགས་པ་དེ་ནི་སློབ་གསོ་པུའུ་ཡིས་རྒྱལ་ཁབ་རིམ་པའི་སློབ་ཁྲིད་ཚོགས་པར་དཔྱད་འདེམས་གནང་ཡོད།
བོད་ལྗོངས་སློབ་ཆེན་གྱི་བཟོ་རྩལ་སློབ་གླིང་། དངོས་གྲུབ།(欧珠)
དཔེ་ལྟར་སྣང་བའི་སྐྱོན་བཅུ་
ཆོས་མཐུན་པ་ལྟར་སྣང་བ་ལྔ་དང་ཆོས་མི་མཐུན་པ་ལྟར་སྣང་བ་ལྔ་སྟེ། ༡ སྒྲུབ་པར་བྱེད་པའི་ཆོས་མ་གྲུབ་པ་དང། ༢ བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའི་ཆོས་མ་གྲུབ་པ། ༣ གཉིས་ཀའི་ཆོས་མ་གྲུབ་པ། ༤རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་མེད་པ། ༥རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པ། ༦སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པ། ༧ བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པ། ༨ གཉིས་ཀ་ལྡོག་བ་མེད་པ། ༩ ལྡོག་པ་མེད་པ། ༡༠ ལྡོག་པ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པ་བཅས་སོ། །
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
༡༨༣༧ལོ།
༡༨༣༧ལོ་ནི་ཀེ་ལུའོ་ཀེ་ལི་ཡའི་ལོ་ཐོའི་ནང་བཀོལ་སྤྱོད་བྱས་པའི་ལོ་ཞིག་ཡིན།
ཁ་འབུད།
ཀླུ་ཀུན་ཏུ་དགའ་བའི་ཚིག་བཅད་གཞན་ཁག་གཅིག་གི་འགྲེལ་བརྗོད།
ཁ་འབུད་ནི་རྒྱ་སྐད་དུ་ཁུའུ་ཇིན་ཞེས་པའི་རོལ་ཆ་ཞིག
ཆིང་རྒྱལ་རབས།
ཆིང་རྒྱལ་རབས་(༡༦༤༤-༡༩༡༢)
ཟིན་ཐོ་འམ་དཔྱད་གཞི།
རྫོང་ཁའི་མི་ཡི་བྲིས་པའི་བོད་ཡིག་ནི། གང་འདྲ་བྱས་ནས་བལྟས་ཀྱང་ང་ཚོའི་སློབ་ཆུང་སློབ ་མ་ཞིག་གིས་བྲིས་པའི་ཡི་གེ་དང་དབྱེར་མེད་རེད་འདུག་དག་ཆ་མེད་པ་གང་ཞིག་ཡི་གེའི་འབྱོར་བ་ཡང་སྐྱོ་ཐག་ཆོད་འདུག རེ་བར་འབྲུག་གི་དྲ་ངོས་ལ་བོད་རིགས་ཀྱི་མཁས་དབང་ཞིག་གིས་བཟོ་བཅོས་བསྐྱོན་རོགས་ཞུ། དེ་འདྲ་བྱུང་ན་ང་ཚོ་ཀློག་པ་པོར་བདེ་བ་ཕྲན་ཙམ་ཡོང་བ་འདུག ཁོ་ཚོས་བྲིས་པའི་ཡི་གེ་ནི་ཁོ་ཚོ་བྲི་མཁན་གྱིས་མ་བཏོགས་ཀློག་ཤེས་ཐབས་མིན་འདུག
བོད་ཡིག་ནི་བོད་ཡིག་རང་ཡིན་པ་ལས། བོད་ཡིག་ལ་བཟོ་བཅོས་ཡང་མ་དག་པ་བྱས་ཏེ་ཡིག་རིགས་གཞན་ཕན་བཟོས་ན་རང་གི་མི་རབས་རྗེས་མས་གོ་བ་ལོན་མི་ཐུབ་གང་ཞིག་ཐ་ན་མཇུག་མ་རྫོང་ཁའི་སྐད་དེ་གོ་ལ་ཕྱིའི་སྐད་དང་འདྲ་པོ་ཆགས་ཉེན་ཡོད། ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞུ།
ཅི་ཆེའུ་མའེ།
ཅི་ཆེའུ་མའེ།(姬秋梅)ཁོང་ནི་གཙོ་བོ་ནོར་གནག་ཐོན་སྐྱེད་མ་ལག་ཞིབ་འཇུག་གི་ཕྱག་ལས་གནང་བཞིན་ཡོད། སྔ་རྗེས་སུ་རྒྱལ་ཁབ་དང་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་རིམ་པའི་ཞིབ་འཇུག་བྱ་གཞི་ཁག་༡༦གི་གཙོ་འགན་བཞེས་ནས་ལེགས་གྲུབ་བྱུང་ཡོད། དེ་བཞིན་བོད་ལྗོངས་ནོར་གནག་ཞིབ་འཇུག་དང་འཕེལ་རྒྱས་ལྟེ་གནས་ཀྱི་ཀྲུའུ་རེན་གྱི་འགན་ཁུར་གནང་གི་ཡོད། ནོར་གནག་འདེམས་གསོའི་ས་ཚིགས་ཁག་གཉིས་གསར་འཛུགས་གནང་ཡོད་པ་མ་ཟད། ནོར་གནག་གི་རྒྱུད་པའི་ཐོན་ཁུངས་དང་རྒྱུད་སྤེལ་གསར་གཏོད་ཚོགས་པའང་གསར་འཛུགས་གནང་ཡོད་དེ། བོད་ཀྱི་ནོར་གནག་ཚན་རྩལ་འཕེལ་རྒྱས་དང་ཐོན་རྫས་འཕེལ་རྒྱས་ཐད་བྱས་རྗེས་ཆེན་པོ་བཞག་གནང་ཡོད། དཔྱད་རྩོམ་ཁག་༥༠ཙམ་སྤེལ་གནང་མཛད་ཡོད།
སྔ་རྗེས་སུ་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཀྱི་ཚན་རྩལ་ཡར་ཐོན་གྱི་བྱ་དགའ་རིམ་པ་དང་པོ་ཁག་གཉིས་དང་བྱ་དགའ་རིམ་པ་གཉིས་པ་ཁག་གཉིས། བྱ་དགའ་རིམ་པ་གསུམ་པ་ཁག་བཞི་བཅས་ཐོབ་ཡོད།   དེ་བཞིན་རྒྱལ་ཡོངས་རིམ་པའི་བྱ་དགའ་༺གསུམ་བརྒྱད་དར་དམར་ཅན་༻དང་༺ཀྲུང་གོའི་ན་གཞོན་བུད་མེད་ཚན་རིག་མཁས་ཅན་༻དང་༺རྒྱལ་ཡོངས་ཕུལ་བྱུང་གི་ཚན་རྩལ་ལས་དོན་པ་༻ ལ་སོགས་པའི་མཚན་སྙན་ཐོབ་ཡོད།
ཁང་ལུང་ལི།
ཁང་ལུང་ལི།(康龙丽)གསོ་རིག་གི་རྒྱུད་འཛིན་རིག་པ་དང་། ཁོར་ཡུག་དང་ནད་རིགས་འབྲེལ་ཡོད་ཀྱི་རྐྱེན་རྩ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པའི་ལས་ལ་ཞུགས་པ། དེང་གི་ཀྲུང་གོའི་གསོ་རིག་སྐྱེ་དངོས་རྫས་འགྱུར་དང་ཆ་རྡུལ་སྐྱེ་དངོས་རིག་པའི་སློབ་ཚོགས་ཀྱི་ལས་འཛིན་པ། སློད་ཁྲིད་མཛུབ་ཁྲིད་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་གི་ཨུ་ཡོན། 《ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་གསོ་རིག་ས་ཁམས་ཡན་ལག》དུས་དེབ་ཀྱི་རྒྱུན་ལས་རྩོམ་སྒྲིག་ཨུ་ཡོན། ཀྲུང་གོའི་རྒྱུད་འཛིན་རིག་པའི་རྒྱུད་འཛིན་བློ་འདྲི་བྱ་ཡུལ་གྱི་སྨན་པ། གླིང་ཆེན་ཨ་མེ་རི་ཁའི་མིའི་རིགས་ཀྱི་རྒྱུད་འཛིན་རིག་པ་བཅས་ལ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཁྲིམས་འཛིན་གསལ་འབྱེད་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་ཡོད།
རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རང་བྱུང་ཚན་རིག་ཐེབས་རྩ་དང་ཚན་རྩལ་སྡེ་ཁག སློབ་གསོ་སྡེ་ཁག་སོགས་ཀྱི་ཚན་རིག་ཞིབ་འཇུག་རྣམ་གྲངས་༣༠ལྷག་ཙམ་གཙོ་འགན་བཞེས་ནས་ལེགས་སྒྲུབ་ཐུབ་ཡོད་པ་རེད། དཔྱད་རྩོམ་སྤེལ་བ་༡༠༠ལྷག  གཙོ་སྒྲིག་གམ་ལེ་ཚན་ནང་ཞུགས་མཁན་ཚན་རིག་ཞིབ་འཇུག་གི་གསུང་རྩོམ་༤བཅས་ཡོད།
སྔ་ཕྱིར་སློབ་གསོ་སྡེ་ཁག་གི་རང་བྱུང་ཚན་རིག་བྱ་དགའ་དང་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཚན་རྩལ་ཡར་ཐོན་གྱི་བྱ་དགའ་སོགས་༡༠ལྷག་ཐོབ་པ་ཡིན།༺རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་དམིགས་བསལ་ལེགས་སྐྱེས་འབུལ་མཁན་ན་གཞོན་ཆེད་ལས་མཁས་པ།༻དང་༺ལྔ་གཅིག་ངལ་རྩོལ་གཟེངས་རྟགས།༻དེ་བཞིན་༺རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་ཕུལ་བྱུང་ཚན་རྩལ་ལས་དོན་པ།༻སོགས་ཀྱི་མཚན་སྙན་དང་གཟི་བརྗིད་ཐོབ།
ཞུན་ཙི།
ཞུན་ཙིའི་(ཧ་ལམ་སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི་༣༡༣-སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི་༢༣༨ལོ)(རྒྱ་སྐད།: 荀子)མཚན་ལ་ཁོང་ཞུ། ཀྲའོ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མི་ཡིན། ཁོང་ནི་ཀྲན་ཀུའོ་དུས་མཇུག་གི་རུའུ་ལུགས་པའི་བསམ་བློའི་ཚབ་བྱེད་མི་སྣ་གཙོ་བོ་ཡིན། ཁོས་ཁུང་ཙི་ལ་དད་བཀུར་བྱེད་ཀྱང་མེང་ཙི་ལ་དགག་པ་རྒྱག རྒྱལ་པོ་དང་བཙན་བདག་གཉིས་ཀ་གལ་ཆེན་ཡིན་པར་འདོད་ཅིང་། བྱམས་བརྩེ་ཁོ་ནས་སྲིད་སྐྱོང་བ་ལ་ངོ་རྒིལ་བྱེད།
ཧུའུ་ཅིན་ཐོའོ།
ཧུའུ་ཅིན་ཐོའོ་(རྒྱ་སྐད།: 胡锦涛)ནི་ཀྲུང་གོའི་དེང་སྐབས་ཀྱི་ཀྲུའུ་ཞི་རེད།
འོད།
འོད་ནི་མིའི་མིག་གིས་ཤེས་ཚོར་བྱེད་ཐུབ་པའི་གློག་སྡུད་རྩིབས་འཕྲོ་ཡིན།
༡༨༣༦ལོ།
༡༨༣༦ལོ་ནི་ཀེ་ལུའོ་ཀེ་ལི་ཡའི་ལོ་ཐོའི་ནང་བཀོལ་སྤྱོད་བྱས་པའི་ལོ་ཞིག་ཡིན།
ཡུས་ཏེ་ལིན་།
ཡུས་ཏེ་ལིན་།༼禹代林༽བོད་ལྗོངས་ཀྱིས་གཙོ་གནད་ཁྱབ་གདལ་དུ་གཏོང་བའི་༺བོད་ནས་༢༠༠༠༻དེ་ནི་འདེམས་གསོ་དང་། རྒྱ་ཁྱོན་ཆེ་བའི་དཔེ་སྟོན་ཁྱབ་གདལ་གྱི་ཡོངས་གྲུབ་ཐོན་རྫས་ཤིག་ཡིན། ལོ་དགུ་བསྟུད་མར་ཚོད་ལྟ་དང་། དཔེ་སྟོན་ཁྱབ་སྤེལ་བྱས་པ་རྒྱུད། ཐོན་རྫས་དེ་རིགས་ནི་བོད་ཀྱི་འབྲུ་རིགས་ཐོན་འཕར་དང་ཞིང་འབྲོག་མང་ཚོགས་ཡོང་འཕར་གྱི་ཐོན་རྫས་གཙོ་བོ་དེར་འགྱུར་ཡོད།
བོད་ཀྱི་རོང་སའི་ཁུལ་དུ།༺དམའ་གཉིས་༻ཀྱི་པད་ཁ་གཞི་ཁྱོན་ཅན་གྱི་ཐོན་མཐོའི་འདེབས་གསོའི་ལག་རྩལ་ཞིབ་འཇུག་དང་། དཔེ་སྟོན་རྣམ་གྲངས་འགན་ཁུར་ངང་བསྒྲུབ་པ་རེད།《སྤྱི་གནོད་མེད་པའི་ཞིང་ལས་ཐོན་རྫས་ཀན་ལན་དབྱིབས་ཀྱི་པད་ཁ་ཐོན་སྐྱེད་ལག་རྩལ་གྱི་སྒྲིག་སྲོལ་》དང་《སྤྱི་གནོད་མེད་པའི་ཞིང་ལས་ཐོན་རྫས་པད་ཚལ་དབྱིབས་ཀྱི་པད་ཁ་ཐོན་སྐྱེད་ལག་རྩལ་གྱི་སྒྲིག་སྲོལ་》བཅས་ས་གནས་གསུམ་གྱི་ཚད་གཞི་གཙོ་སྐྱོང་དང་གསར་སྒྲིག་བྱས་ཡོད།
རིག་གཞུང་དཔྱད་རྩོམ་ལེའུ་ལྔ་སྤེལ་བ་དང་། སྔ་རྗེས་སུ་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཚན་རིག་ལག་རྩལ་གྱི་བྱ་དགའ་ཨང་དང་པོ་ཐོབ་པའི་རྣམ་གྲངས་གཉིས་དང་། བྱ་དགའ་ཨང་གཉིས་པ་ཐོབ་པའི་རྣམ་གྲངས་གཉིས་བྱ་དགའ་ཨང་གསུམ་པ་ཐོབ་པའི་རྣམ་གྲངས་གསུམ་བཅས་ཡོད། ད་དུང་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཚན་རྩལ་ཡར་ཐོན་གྱི་བྱ་དགའ་ཨང་གཉིས་པ་ཐོབ་པའི་རྣམ་གྲངས་གཉིས་ཡོད་པ་དང་།༢༠༡༠ལོར་༺རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་ཕུལ་བྱུང་ཚན་རྩལ་ལས་དོན་པ་༻སོགས་ཀྱི་གཟི་བརྗིད་མཚན་སྙན་ཐོབ་ཡོད།
དམར་སྤོ།
དངོས་ལུགས་རིག་པའི་ཁྱབ་ཁོངས་སུ།དམར་སྤོ་ཞེས་པ་ནི་གློག་སྡུད་རྩིབས་འཕྲོ་རྒྱུ་རྐྱེན་ག་གེ་མོ་ཞིག་གི་དབང་གིས་རླབས་ཐག་ཇེ་མང་དང་ཟློས་ཕྱོད་ཇེ་དམའ་རུ་འགྲོ་བའི་སྣང་ཚུལ་ལ་ཟེར།མཐོང་ཐུབ་འོད་ཀྱི་རླབས་ཚན་ནང་དུ་འོད་ཤལ་གྱི་ཤལ་ཐིག་རིམ་གྱིས་སྤོར་ནས་དམར་པོར་འགྱུར་བ་མཚོན།
ཉི་མ་སྒྲོལ་མ།
རྒྱལ་ཁབ་དང་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཀྱི་ཚན་རྩལ་ཡར་ཐོན་བྱ་དགའ་དང་། རྒྱལ་ཁབ་དང་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཀྱི་གཟི་བརྗིད་མཚན་སྙན་བཅུ་ལྷག་ཐོབ་ཅིང་། ༢༠༡༠ལོར་༺རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་ཚན་རྩལ་ལས་དོན་པ་ཕུལ་བྱུང་ཅན་བཅུའི་༻གཟི་བརྗིད་མཚན་སྙན་ཐོབ།
ཅང་རྩེ་མིན།
ཅང་རྩེ་མིན་ ༡༩༢༦-༢༠༢༢ (རྒྱ་སྐད།: 江泽民)ནི་༡༩༩༣ནས་༢༠༠༣ལོའི་བར་གྱི་ཀྲུང་གོའི་ཀྲུའུ་ཞི་ཡིན་པ་རེད།
དཔེ་ཚུགས་
བོད་ཡིག་དབུ་མེད་ཀྱི་ཡིག་གཟུགས་རིགས་ཤིག དེ་དཔེ་ཆ་ལག་བྲིས་སུ་སྤྱོད་བྱེད་ཡིན། །
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
ཧན་ཧོང་
ཧན་ཧོང་ནི་གླུ་མ་གྲགས་ཅན་ཞིག་ཡིན།
བདག་སྒྲ་
བདག་སྒྲ་བཤད་པ། པ་བ་པོ་བོ་ཅན་ལྡན་རྣམས་ཏེ། པ་བ་པོ་བོ། རྣམས་དོན་ཕོ་བརྗོད་པ་ལ་གཙོ་ཆེར་སྦྱོར་བས་ན། སྐྱེས་པའི་རྟགས་སམ་ཕོའི་རྟགས་ཞེས་བྱ་ཞིང་། ཕོའི་རྟགས་དེ་རྣམས་མིང་མཐར་སྔར་མེད་པ་ལ་གསར་དུ་སྦྱོར་ཚེ་བདག་པོའི་སྒྲར་འགྱུར་བ་ཡིན་ལ། པ་བ་པོ་བོ་ཅན་ལྡན་རྣམས་མིང་མཐར་གང་ལ་སྦྱོར་ཚུལ་ནི། ག་ད་ན་བ་མ་ས་དང་། ། ད་དྲག་ཅན་མཐར་པ་དང་པོ། ། ང་འ་ར་ལ་མཐའ་མེད་མཐར། ། བ་དང་བོ་ཉིད་སྦྱོར་བ་སྟེ། ། ཅན་ལྡན་ངེས་མེད་སྐབས་དང་སྦྱར། ། ཞེས་པ་ལྟར་ག་ད་ན་བ་མ་ས་དང་ད་དྲག་ཅན་རྣམས་ལ་པ་དང་པོ་སྦྱར་ཞིང་། ང་འ་ར་ལ་དང་མཐའ་མེད་ཅན་རྣམས་ལ་བ་དང་བོ་སྦྱར་ལ། ཅན་ལྡན་དག་མིང་གི་མཐའ་ངེས་པ་མེད་པར་སྐབས་ཐོབ་ཀྱིས་སྦྱར་བར་བྱའོ། དཔེར་ན། དབུས་པ། སོ་ནམ་པ། ལྷོ་བྲག་པ། རི་དྭགས་པ་ལྟ་བུ་དང་། ཞིང་བ། མདའ་བ། མགར་བ། བྱ་ཡུལ་བ། བཟོ་བ། སློབ་གྲྭ་བ་ལྟ་བུ་དང་། ཡི་གེའི་བྱེད་པོ། སྤྱི་ནོར་ལེན་པོ། བྱེད་པ་བོ། གཏོང་བ་བོ། ལྟ་བུ་དང་། ཡོན་ཏན་ཅན། སྨ་ར་ཅན། དབྱུག་པ་ཅན། བློ་ལྡན། འབྱོར་ལྡན། ཤེས་ལྡན། ལྟ་བུའོ། ། འདི་ལ་བཤད་ཚུལ་མང་ཡང་འདི་ལྟར་རྟགས་མཐའ་འདྲེན་ཚུལ་ལ་སྦྱར་ན་ལེགས་པར་སེམས། ཡོད་པ། མེད་པ། བུམ་པ། ཀ་བ། སྤྱི་བོ། ལྟ་བུའི་པ་བ་དང་པོ་བོ་མིང་གི་ཆ་ཤས་ཡིན་པས། བདག་སྒྲ་མིན་ལ། གྲངས་ལྡན་རི་ཡི་འཕྲེང་བ། ལྟ་བུ་དང་། ལྷ་ཁང་ཀ་བ་ཤིང་ལོ་ཅན། ལྟ་བུའི་ལྡན་དང་ཅན་དག་ཀྱང་བདག་སྒྲ་དང་མཚུངས་པའི་ཚིག་ཕྲད་ཡིན་མོད། བདག་སྒྲ་དངོས་མིན་ཏེ། བདག་སྒྲ་ནི་བདག་པའམ་ལྡན་པའི་གང་ཟག་དེ་སྟོན་བྱེད་ཅིག་དགོས། པ་བ་པོ་བོ་ཅན་ལྡན་ཡོད་ཚད་བདག་སྒྲ་ཡིན་མི་དགོས་པ་ཤེས་དགོས་སོ། །
མཁའ་རླུང་གྲང་མོ།
མཁའ་རླུང་གྲང་མོ་ནི་དྲོད་ཚད་དམའ་བའི་ཁུལ་གྱི་མཁའ་རླུང་ལ་གོ་བ་དང་མཁའ་རླུང་གྲང་མོ་དང་མཁའ་རླུང་དྲོན་མོ་ནི་དྲོད་ཚད་ཆ་སྙོམས་ཀྱི་ཁ་ཕྱོགས་སྟེང་གི་ཧེ་བག་ལས་དབྱེ་བ་འབྱེད་ཀྱི་ཡོད།ཐག་རིང་གི་བྱང་འཁྱགས་རོམ་རྒྱ་མཚོ་དང་གྲང་ངར་ཆེ་བའི་ཞི་པོ་ལི་ཡ་སོགས་ནི་མཁའ་རླུང་གྲང་མོའི་འབྱུང་ཁུངས་ཡིན།
མཁའ་རླུང་གྲང་མོ་མང་ཆེ་བ་ནི་གླིང་སྣེའི་ཁུལ་དང་ཞི་པོ་ལི་ཡ་སྐམ་སའི་ཐོག་ཆགས་པ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་དེ་ཁུལ་གྱི་མཁའ་རླུང་གྲང་མོ་ནི་སྤྱི་ལེ་སྟོང་ཕྲག་ཁ་ཤས་སུ་ཁྱབ་ཡོད་ཅིང་མཐུག་ཚད་ནི་སྤྱི་ལེ་ཁ་ཤས་ནས་བཅུ་ཕྲག་བར་ཡིན།
ཤུགས་ཚད་ཆེ་ཆུང་ལ་གཞིགས་ཏེ་རང་རྒྱལ་གྱི་མཁའ་རླུང་གྲང་མོ་ནི་རིམ་ཁག་ལྔར་དབྱེ་ཡོད་དེ།ཚད་དམའ་བའི་མཁའ་རླུང་གྲང་མོ་དང་ཚད་འབྲིང་གི་མཁའ་རླུང་གྲང་མོ།ཅུང་ཤུགས་ཆེ་བའི་མཁའ་རླུང་གྲང་མོ།ཤུགས་ཆེའི་མཁའ་རླུང་གྲང་མོ།གྲང་རླབས་བཅས་སོ།
དཔེན་པ་
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
ནོར་བུ་ཆ་བདུན་
རྒྱལ་པོའི་རྣ་ཆ་དང། བཙུན་མོའི་རྣ་ཆ། བློན་པོའ་རྣ་ཆ། བསེ་རུའི་རྭ། བྱུ་རུའི་སྡོང་པོ། གླང་ཆེན་མཆེ་བ། ནོར་བུ་མིག་གསུམ་སྟེ་བདུན། ཡང་ལྷའི་ནོར་བུ་འབར་བ། མིའ་ནོར་བུ་མིག་གསུམ། ཀླུའི་ནོར་བུ་མིག་གཅིག་དགའ་བ་འཁྱིལ་པའོ།།
དགག་སྒྲ་
དགག་སྒྲ་བཤད་པ། མ་མི་མེད་མིན་རྣམས་ཏེ། མ་ནི་བྱུང་ཟིན་བཀག་པའི་དགག་སྒྲ་དང་། མི་ནི་འབྱུང་འགྱུར་འགོག་པའི་དགག་སྒྲ་དང་། མེད་དང་མིན་ནི་དུས་གསུམ་གར་སྦྱོར་རུང་བའི་དགག་སྒྲ་ཡིན་ལ། མ་མི་གཉིས་ནི་མིང་གི་ཐོག་མར་སྦྱོར་བ་དང་། མེད་མིན་གཉིས་ནི་མིང་གི་མཐར་སྦྱོར་བ་ཡིན་ཏེ། དཔེ་བརྗོད་རིམ་བཞིན་བཞག་ན། མ་སྐྱེས་། མ་འགག། མ་མཐོང་། ལྟ་བུ་དང་། མི་སྐྱེ། མི་རུང་། མི་འགྲོ་ལྟ་བུ་དང་། སྐྱོན་མེད། དགྲ་མེད། བར་ཆད་མེད། ཡོད་པ་མིན། ཡོང་རྒྱུ་མིན། ལོག་སྤྱོད་པ་མིན། ལྟ་བུ་སྟེ་སྐྱེས་པ་དང་མཐོང་བ་སོགས་དགག་པའི་སྒྲའོ། སྒྲོལ་མ། མཛེས་མ། ཆང་མ། ཁྱིམ་བདག་མ། བུ་གསོ་མ་སོགས་དོན་མོ་བརྗོད་པ་ལ་གཙོ་ཆེར་མ་ཡིག་སྦྱོར་བའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་དེ་ལ་མོ་རྟགས་སམ་བུད་མེད་ཀྱི་རྟགས་ཞེས་བྱ་ཞིང་། ཕལ་ཆེར་མོར་གོ་བར་བྱེད་པའི་མོ་རྟགས་མ་ཡིག་དེ་མིང་གི་ཐོག་མར་སྔར་མེད་གསར་དུ་སྦྱར་ཚེ། དགག་སྒྲར་འགྱུར་བ་ཡིན་གྱི་ཕོ་མོའི་རྟགས་གང་ཡིན་ཐམས་ཅད་བདག་སྒྲ་དང་དགག་སྒྲར་བཤད་པ་མིན་ཏེ། མ་མོ། མ་ཧེ་ལྟ་བུའི་མིང་གི་ཆ་ཤས་སུ་ཐོག་མ་ནས་གྲུབ་པའི་མ་ཡིག་ལྟ་བུ་དགག་སྒྲ་མ་ཡིན་པ་དང་། བླ་མ། སློབ་མ། གྲོ་མ། ཉ་མ། ལྟ་བུའི་མ་ཡིག་མོ་རྟགས་དང་དགག་སྒྲ་གང་ཡང་མ་ཡིན་པའང་ཡོད། ལྷ་ཞེས་པ་དང་། མི་ཞེས་པ་ལྷ་བུ་ཕོ་མོ་གཉིས་ཀའི་སྤྱི་བརྗོད་པ་ཡིན་སྟབས། རེ་རེའི་རྟགས་སུ་མི་འགྱུར་མོད། ལྷ་མོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཟླ་དང་ཚོགས་ན། ལྷ་ཞེས་པ་ཕོར་གོ་བ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་བུ་དང་བུ་མོ། མི་དང་མི་མོ། རྒྱ་དང་རྒྱ་མོ་སོགས་ཀྱི་ཟླ་བོ་ཕྱི་མ་ལ་མོར་རྟགས་སྦྱར་བའི་ནུས་པས། སྔ་མ་ཕོར་གོ་བ་ལྟ་བུའོ། །
དཔེ་བྱད་བཟང་པོ་བརྒྱད་ཅུ་
མཚན་བཟང་པོ་གཉིས་པོ་དེ་རྟགས་མཚན་གཙོ་བོ་དང། དེའི་ཡན་ལག་གི་ཚུལ་དུ་སྐུའི་ཀུན་སྤྱོད། སྤྱན་གྱི་གཟིགས་སྟངས་སོགས་ལས་བྱུང་བའི་དཔེ་བཟང་པོ་བརྒྱད་ཅུ་ཐམ་པ་ཡོད་པ་སྟེ། ༡ སེན་མོ་ཟངས་ཀྱིས་མདོག་ལྟ་བུ། ༢ སེན་མོའི་མདོག་སྣུམ་པ། ༣ སེན་པོ་མཐོ་བ། ༤ སོར་མོ་མས་ཟླུམ་པ། ༥ སོར་མོ་བྱིན་གྱིས་ཕྲ་བ། ༦ སོར་མོ་རྣམས་རྒྱས་པ། ༧ རྩ་མི་མངོན་པ། ༨ རྩ་མཐུད་མེད་པ། ༩ ལོང་བུ་མི་མངོན་པ། ༡༠ ཞབས་མི་མཉམ་པ་མེད་པ།  ༡༡ སེང་གེའི་སྟབས་སུ་གཤེགས་པ། ༡༢ གླང་པོའི་སྟབས་སུ་བཤེགས་པ། ༡༣ངང་པོའི་སྟབས་སུ་གཤེགས་པ། ༡༤ ཁྱུ་མཆོག་གི་སྟོབས་སུ་གཤེགས་པ།  ༡༥ གཡས་ཕྱོགས་སུ་ལྡོག་ཅིང་གཟིགས་པ།  ༡༦མཛེས་པར་གཤེགས་པ། ༡༧ མི་གཡོ་བར་གཤེགས་པ། ༡༨སྐུ་འཁྲིལ་བག་ཆགས་པ། ༡༩ སྐུ་བྱི་དོར་བྱས་པ་ལྟ་བུ། ༢༠ སྐུ་རིམ་པར་འཚམ་པ།  ༢༡སྐུ་གཙང་བ། ༢༢ སྐུ་འཇམ་པ། ༢༣སྐུ་རྣམ་པར་དག་པ། ༢༤མཚན་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ། ༢༥ སྐུ་ཁོ་ལག་ཡངས་ཤིང་བཟང་བ། ༢༦ གོམ་པ་སྙོམས་པ། ༢༧ སྐུ་ཤིན་ཏུ་གཞོན་མདོག་ཅན། ༢༨ སྐུ་ཞུམ་པ་མེད་པ། ༢༩ སྐུ་རྒྱས་པ། ༣༠ སྐུ་ཤིན་ཏུ་གྲིམས་པ། ༣༡ སྐུ་ཡན་ལག་དང་ཉིང་ལག་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེས་པ། ༣༢ གཟིགས་པ་རབ་རིབ་མེད་ཅིང་རྣམ་པར་དག་པ། ༣༣ དཀུ་ཟླུམ་པ། ༣༤ དཀུ་སྐབས་ཕྱིན་པ། ༣༥ སྐུ་མ་སྙེངས་པ། ༣༦ ཕྱལ་ཕྱང་ངེ་བ། ༣༧ ལྟེ་བ་གཡས་ཕྱོགས་སུ་འཁྱིལ་བ། ༣༨ ལྟེ་བ་ཟབ་པ། ༣༩ ཀུན་ནས་མཛེས་པ། ༤༠ ཀུན་སྤྱོད་གཙང་བ། ༤༡ སྐུ་ལ་སྨེ་བ་དང་གནག་བག་མེད་པ། ༤༢ ཕྱག་ཤིང་བལ་ལྟར་ཤིན་ཏུ་འཇམ་པ། ༤༣ ཕྱག་གི་རི་མོ་མདངས་ཡོད་པ། ༤༤ ཕྱག་གི་རི་མོ་ཟབ་པ། ༤༥ཕྱག་གི་རི་མོ་རིང་བ། ༤༦ ཞལ་ཧ་ཅང་ཡང་མི་རིང་བ། ༤༧ ཞལ་གཟིགས་ཀྱི་གཟུགས་བརྙན་སྣང་བ། ༤༨ ལྗགས་མཇམ་པ། ༤༩ ལྗགས་སྲབ་པ། ༥༠ ལྗགས་དམར་བ། ༥༡ གླང་པོ་ཆེའི་ང་རོ་དང་འབྲུག་གི་སྒྲ་དང་ལྡན་པ། ༥༢ གསུང་སྙན་ཅིང་མཉེན་ལ་འཇམ་པ། ༥༣ མཆེ་བ་ཟླུམ་པ། ༥༤མཆེ་བ་རྣོ་བ། ༥༥ མཆེ་བ་དཀར་བ། ༥༦ མཆེ་བ་མཉམ་པ། ༥༧ མཆེ་བ་བྱིན་གྱིས་ཕྲ་བ། ༥༨ ཤངས་མཐོ་བ། ༥༩ ཤངས་གཙང་བ། ༦༠ སྤྱན་རྣམ་པར་དག་པ། ༦༡ སྤྱན་ཡངས་པ། ༦༢ རྫི་མ་སྟུག་པ། ༦༣ སྤྱན་དཀར་ནག་འབྲེས་ཅིང་པདྨའི་འདབ་པའི་མདངས་ལྟ་བུ། ༧༠ སྙན་གི་དབང་པོ་ཉམས་པ། ༧༡ དཔྲལ་བ་ལེགས་པར་འབྱེས་པ། ༧༢ དཔྲལ་བ་དབྱེས་ཆེ་བ། ༧༣དབུ་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པ། ༧༤ དབུ་སྐྲ་བུང་བ་ལྟར་གནག་པ། ༧༥ དབུ་སྐྲ་སྟུག་པ། ༧༦ དབུ་སྐྲ་འཉམ་པ། ༧༧ དབུ་སྐྲ་འཛིངས་པ། ༧༨ དབུ་སྐྲ་མི་གཤོར་བ། ༧༩ དབུ་སྐྲ་དྲི་ཞིམ་པ། ༨༠ ཕྱག་དང་ཞབས་དཔལ་གྱི་བེའུ་དང་བཀྲ་ཤིས་དང་གཡུང་དྲུང་འཁྱིལ་བས་བརྒྱན་པ། །(སྡོང་རིས་འཁྱིལ་བ)
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
དགེ་སློང་ཆེན་པོ་ཞོལ་ཁྲེང་ངོ་སྤྲོད་མདོར་བསྡུས།
སློབ་དཔོན་ཆེན་པོ་མ་ཧྰ་ཧ་ཤང་ཞུའེ་ཁྲེང་ངོ་སྤྲོད་མདོར་བསྡུས། བཙུན་པ་ཆེན་པོ་ཞུའེ་ཁྲེང་ནི། སྤྱི་ལོ་1966ལོར་ཀྲུང་གོ་ཧྥུ་ཅན་ཞན་ཡིའུ་དུ་སྐུ་འཁྲུངས། 1982ལོར་ཁོང་གྲྭ་སར་བཞུགས་ནས་མཁན་པོ་ཏིང་ཧའེ་མདུན་ནས་དགེ་འདུན་གྱི་སྡོམ་པ་ཞུས་པ་དང་མཁན་པོ་ཡོན་སྒྲོ་དྲུང་ནས་ཆོས་བསླབས། 1991ལོར་ཀྲུང་གོ་ནང་བསྟན་སློབ་གླིང་ནས་སློབ་མཐར་ཕྱིན་ཏེ་རབ་འབྱམས་པའི་མིང་བཏགས་ཐོབ། 2007ལོར་ཐེ་ལན་དི་ཀྲུའུ་ལཱ་ལུང་ཀུང་ནང་བསྟན་གཙུག་ལག་སློབ་ཆེན་ནས་ཆབ་སྲིད་སློབ་གསོ་རིག་པའི་མཚན་འཛིན་འབུམ་རམས་པའི་སློབ་མིང་བསླངས། དེ་རྗེས་2010ལོར་བྷང་ག་ལའི་ཇོ་བོ་རྗེ་ཨ་ཏི་ཤ་ཞི་བདེའི་གཟེངས་རྟགས་དང་2011ལོར་རྒྱ་གར་དགེ་སློང་ཆོས་ཚོགས་གིས་སྡེ་སྣོད་འཛིན་པའི་ཆོས་དཔོན་གྱི་འབུམ་རམས་པའི་སློབ་མིང་གསོལ། ད་ལྟ་རྒྱལ་ཡོངས་སྲིད་གྲོས་རྒྱུན་ལས་ཨུ་ཡོན་དང་ཀྲུང་ཧཱ་རྒྱལ་ཡོངས་གཞོན་ནུ་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་ཀྲུའུ་ཞི་གཞོན་པ། ཀྲུང་གོ་ཆོས་ལུགས་ལས་རིགས་ཞི་བདེ་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་དྲུང་ཡིག་དང་།  ཀྲུང་གོ་ཆོས་ལུགས་མཐུན་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་གཙོ། ཀྲུང་གོ་ནང་བསྟན་སློབ་གླིང་གི་སློབ་གཙོ། པེ་ཅིན་དགེ་འོས་སློབ་ཆེན་མི་ཆོས་མཐོ་རིམ་ཞིབ་འཇུག་གླིང་གི་གླིང་གཙོ་གཞོན་པ།  ཧྥུ་ཅན་ཕུའུ་ཐེན་ཀོང་ཧཱ་དགོན་པའི་མཁན་པོ།  ཧྲན་ཞི་ཧྥུ་ཧྥེང་ཧྥ་མོན་དགོན་གྱི་མཁན་པོ།  པེ་ཅིན་ལུང་ཆོན་དགོན་པའི་མཁན་པོ་སོགས་ཀྱི་ཐུགས་འགན་བཞེས་མུས་རེད།
སྒྲ་སྒྲུབ་རིག་པ
སྒྲ་སྒྲུབ་རིག་པ་ཞེས་པའི་བསྟན་བཅོས་ཤིག་གསར་གཏོད་གྱིས་༢༠༠༩་ལོར་དཔར་སྐྲུན་འགྲེམ་སྤེལ་ཞུས། དེབ་འདིའི་ཁྱད་ཆོས་གལ་ཆེ་བ་ནི་འདིའི་ནང་དུ་བོད་ཀྱི་ངག་ལ་མཁོ་བའི་ཀ་མད་གྲངས་༢༤༥་དང་། དབྱངས་གྲངས་༢༠་ཙམ་ལ་དངོས་སུ་ཚིག་ཟིན་ཀྱིས་རེ་རེ་བཞིན་ཞིབ་པར་འགྲེལ་བཤད་རྒྱས་པར་བྱས་ཡོད། འདི་ཙམ་ཞིབ་ཚགས་ཀྱིས་བཤད་པ་ད་ལྟ་བར་དུ་མ་བྱུང་བ་ནི་བདག་གི་དེབ་འདིའི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཁྱད་ཆོས་ཆེས་ཕལ་བ་དེ་ཡིན་པར་བདག་འདོད།
སྤྱིར་དེབ་འདིར་ཁྱོན་བོད་མི་ཞིག་གི་ངག་ལས་དབྱུངས་ཐུབ་པའི་གསལ་བྱེད་༢༥༣་བཤད་ཡོད་པ་དེ་དག་ནི་ཨ་སྡེ་ནས་ཀ་མད་བརྒྱད, ཀྂ་སྡེ་ནས་ཉེར་དྲུག, ཀ་སྡེ་ནས་སོ་གསུམ, ཀྱ་སྡེ་ནས་ཉེར་དགུ, ཅ་སྡེ་ནས་ཉེར་དགུ, ཙ་སྡེ་ནས་ཉེར་དགུ, ཊ་སྡེ་ནས་སོ་གསུམ, ཏ་སྡེ་ནས་ཉེར་དགུ, པ་སྡེ་ནས་ཉེར་དགུ, བཅས་བོད་སྐད་ལ་མཁོ་བ་༢༤༥ དང, པྂ་སྡེ་ནས་བཞི, ཏྂ་སྡེ་ནས་བཞི, བཅས་ཕྱི་རྒྱལ་སྐད་ལ་མཁོ་བ་༨་བཅས་ཡིན། དབྱངས་ཀྱི་གྲངས་ནི་རྒྱས་བསྡུས་ཀྱི་གདམ་ང་མང་པོ་ཞིག་སྤྲད་ཡོད་ཅིང, རྒྱས་ཤོས་དངོས་སུ་ཚིག་ཟིན་གྱིས་བཤད་པ་ལ་གྲངས་ཉི་ཤུ་ཡོད།
དེ་ལྟར་གཞུང་འདིའི་ནང་དུ་ཚིག་གིས་དངོས་སུ་ཟིན་མ་ཟིན་གྱི་ངག་སྒྲ་མི་འདྲ་བ་གྲངས་༢༩༥༣༢༧༩༠༠ཙམ་གྱི་རྣམ་བཞག་དངོས་སུ་བཤད་ཡོད། དེ་དག་ནི་མང་ཆེ་བ་བོད་སྐད་ལ་མཁོ་བའི་ངག་གམ་ཐོན་ལུགས་ཀྱི་ངག་སྒྲ་ཡིན། གྲངས་ཀ་འདི་འགྲུབ་པའི་སྤྱི་འགྲོས་ནི: x2*20+x3*20=295,237,900་ཡིན། x་ནི་འདིར་དངོས་སུ་རྒྱས་པར་བཤད་པའི་ཀ་མད་ཀྱི་གྲངས་ཀ་དེ་ཡིན། དེ་ལ་༢༤༥ ཡོད། འདིའི་ཐོག་ཏུ་ཕྱི་རྒྱལ་ལ་མཁོ་བའི་ངག་སྒྲ་༣༩༧༠༦༨༠་ཙམ་ཁ་སྣོན་དུ་ངོས་སྤྲོད་ཙམ་བྱས་ནས་ཞིབ་པར་ཤུགས་ལ་རྟོགས་ཐུབ་པར་བྱས་ཡོད། གྲངས་ཀ་འདི་རེ་རེ་བཞིན་ངོས་སྤྲོད་རྒྱུ་ཡོད་པའི་དངོས་ཡོད་ཀྱི་གྲངས་ཡིན་ཏེ, ཀ་མད་རྐྱང་པ་སུམ་རེས་ངག་སྒྲ་རེ་བཟོ་ཆོག་པ་ཡང་ཡོད་པས་སོ། འདི་ད་དུང་ཁོ་བོས་བཤད་པའི་མིའི་ངག་གི་སྒྲའི་གྲངས་ཀྱི་དབྱེ་ཚུལ་བསྡུས་ཤོས་ཀྱི་བརྩི་ལུགས་དེ་ཡིན།
བདག་གིས་ངག་སྒྲ་ལ་དབྱེ་ཚུལ་ལ་རྒྱས་བསྡུས་བཞི་བཤད་ཡོད་པ་ལས་རྒྱས་ཤོས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ན་ངག་སྒྲ་མི་འདྲ་བ་གྲངས་༤༧༣༠༠༨༣༨༤༨༠་ཙམ་ཡོད། གལ་སྲིད་རྩི་ལུགས་འདིའི་དབང་དུ་བྱས་ན་སློབ་དཔོན་ཐོན་མིས་ཀྱང་ཀ་མད་སུམ་ཅུ་ལས་ངག་སྒྲ་མི་འདྲ་གྲངས་༡༡༡༧༢༠་ཙམ་བཟོ་ཐུབ་པའི་ཆ་རྐྱེན་ལེགས་པར་བསྐྲུན་ཡོད། འོན་ཀྱང་ལག་ལེན་ལ་རང་རེས་མགོ་འདོགས་དང་འཇུག་ཡང་འཇུག་ལ་ཚད་བཀག་ཡོད་སྟབས་ད་ལྟ་འདིའི་ཕྱེད་ཀའི་ཕྱེད་ཀ་ཡང་བཟོ་མི་ཐུབ་པར་གྱུར་ཡོད། ད་དུང་ས་མགོ་དང་ས་མཐའི་ཀློག་ཉམས་པ་འདིས་བོད་ཡིག་འདི་ཡན་ལག་བཅད་པའི་ཕུང་པོ་བཞིན་ནུས་མེད་དུ་བཏང་ཡོད།
གསལ་བྱེད་དང་དབྱངས་ཀྱི་རྣམ་བཞག་བཤད་སྐབས་ཡི་གེའི་རྒྱུ་ལ་དབྱེ་ཞིབ་ཀྱིས་བཤད་ཡོད། འགྲོ་བ་མིའི་ངག་ལས་བརྡ་སྤྲོད་པའི་སྒྲ་དབྱུངས་སྐབས་དེའི་རྒྱུ་གལ་ཆེ་བ་ཁག་ཅིག་ཡོད། དེ་དག་ནི་གནས་དང, བྱེད་པ, རྩོལ་བ, རྐྱེན, བཅས་ཡིན། གནས་ནི་བོད་མི་ཞིག་གི་ངག་གི་དབང་དུ་བྱས་ན་གནས་གྲངས་དགུ་ཡོད།
བྱེད་པ་ཟེར་བ་ནི་གནས་གནད་རྟིང་མ་(‘ལྕེ་སྨད’་སོགས)་དེ་གནས་གནད་སྟེང་མའི་(‘ནེམ་རྐན’སོགས)་ཕྱོགས་སུ་འགུལ་བ་ལ་ཟེར། འདི་ལ་གནས་ཀྱི་བྱེད་པ, རླུང་གི་བྱེད་པ, གཉིས་ཡོད། དང་པོ་ལ་དུས་ལ་ལྟོས་ནས་དབྱེ་བ་དང, བྱ་བ་ལ་ལྟོས་ནས་དབྱེ་བ, གཞི་ལ་ལྟོས་ནས་དབྱེ་བ, བཅས་གསུམ་ཡོད། དང་པོ་ལ་བྱེད་སྟོད་བྱེད་སྨད་གཉིས་ཡོད། བྱ་ལ་ལྟོས་ནས་དབྱེ་བ་ལ་སྦྱོར་བའི་བྱེད་པ, ཕྲད་པའི་བྱེད་པ, སྙེན་པའི་བྱེད་པ, བཅས་གསུམ་ཡོད། གཞི་ལ་ལྟོས་ནས་དབྱེ་བ་ལ་མིད་པའི་བྱེད་པ, ལྕེ་ཡི་བྱེད་པ, མཆུ་ཡི་བྱེད་པ, མགལ་བའི་བྱེད་པ, བཅས་བཞི་ཡོད། རླུང་གི་བྱེད་པ་ནི་རྩོལ་བའི་བྱེད་པ་དེ་ཡིན།
རྩོལ་བ་ནི་རང་རེའི་རྟགས་འཇུག་ཏུ་བཤད་པའི་རྟགས་ཀྱི་རྣམ་བཞག་དེ་ལ་ཟེར་བ་ཡིན་ཞིང, འདི་ནི་མིད་པའི་སྡོད་སྟངས, ཤུགས་ཀྱི་འགྲོ་སོང, རླུང་གི་ཡོང་སྟངས, བཅས་གསུམ་འདུས་པའི་སྤྱི་ལྡོག་ལ་ཟེར་བ་ཡིན་། རྩོལ་བ་ལ: ཕོ, མོ, མཚན་མེད, བཅས་རྩ་བ་གསུམ་དང, མ་ནིང, བཅས་གཙོ་བོ་བཞི་ཡོད། ད་དུང་རྒྱས་པར་དབྱེ་སྐབས་ཕོ་འགྱུར་མ་ནིང་དང་མོ་འགྱུར་མ་ནིང་གཉིས་སྣོན་རྒྱུ་ཡོད། དེ་སྐབས་མ་ནིང་ལ་གསུམ་དུ་ཕྱེས་ནས་བཤད་ཡོད་པའི་མ་ནིང་གཅིག་ནི་མེད་འགྱུར་མ་ནིང་རེད།
རྐྱེན་ལ་དབང་པོའི་རྐྱེན, སྦྱོར་བའི་རྐྱེན, གཉིས་ཡོད། དབང་པོའི་རྐྱེན་ལ་གནས་ཀྱི་རྐྱེན་དང, ལམ་གྱི་རྐྱེན, གཉིས་ཡོད། གནས་ཀྱི་རྐྱེན་ནི་བྱེ་སྨད་ཀྱི་སྐབས་སུ་གནས་གཞི་བཞིའི་རྐྱེན་སྣ་ཚོགས་སྤྲོད་རྒྱུ་ཡོད་པ་དག་ལ་ཟེར། འདི་ལ་མིད་པའི་རྐྱེན, ལྩེ་ཡི་རྐྱེན, མཆུ་ཡི་རྐྱེན, མ་མགལ་གྱི་རྐྱེན, བཅས་བཞི་ཡོད། ལམ་གྱི་རྐྱེན་ནི་དབུགས་དབྱུང་བའི་རྒྱུ་ལམ་ལ་ཟེར་ཞིང, འདི་ལ་རྣལ་ལམ་གྱི་རྐྱེན, ཟུར་ལམ་གྱི་རྐྱེན, གཉིས་ཡོད། དེ་རེ་རེ་ལ་གནས་ལམ་གྱི་རྐྱེན, སྣ་ལམ་གྱི་རྐྱེན, གཉིས་རེ་ཡོད། སྣ་ལམ་གྱི་རྐྱེན་ལ་སྣ་ཡོངས་ལྡན་གྱི་རྐྱེན, སྣ་ཕྱེད་ལྡན་གྱི་རྐྱེན, གཉིས་རེ་ཡོད། གཉིས་པ་སྦྱོར་བའི་རྐྱེན་ནི་རྐྱེན་དེ་དག་ཇི་ལྟར་སྤྲོད་པའི་ཚུལ་ལ་ཟེར། འདི་ལ་དུས་ཀྱི་རྐྱེན, ཕྱོགས་ཀྱི་རྐྱེན, གཉིས་ཡོད། དུས་ཀྱི་རྐྱེན་ནི་དབུགས་དབྱུང་བའི་དུས་ལ་ཟེར་ཞིང, འདིལ་”བྱེད་སྟོད”་ཀྱི་སྐབས་སུ་དབུགས་མི་དབྱུང་བ་”དབུགས་མེད”, དེ་ལྟར་དབུགས་དབྱུང་བ་”དབུགས་ལྡན”་གཉིས་ཡོད། ཕྱི་ལ་ལ་“དབུགས་ཙམ་གྱི་རྐྱེན”, “སྒྲ་ཡང་གི་རྐྱེན”, གཉིས་ཡོད། ཕྱོགས་ཀྱི་རྐྱེན་ནི་དབུགས་དབྱུང་བའི་ཁ་ཕྱོགས་ལ་ཟེར། འདི་ལ་ཕྱིར་བཞུད་པ, ནང་དུ་རྔུབ་པ, མི་བཞུད་པ, བཅས་གསུམ་ཡོད། གནས་ཀྱི་རྐྱེན, ལམ་གྱི་རྐྱེན, དུས་ཀྱི་རྐྱེན, ཕྱོགས་ཀྱི་རྐྱེན, བཅས་རྐྱེན་བཞི་བོ་དུས་གཅིག་ཏུ་ཀ་མད་གཅིག་གི་ཐོག་ལ་ཚང་དགོས། དེ་ལྟར་གནས, བྱེད་པ, རྩོལ་བ, རྐྱེན, བཅས་ཞི་ཀ་ཚོགས་པ་ལ་མགྲིན་པའི་དབང་པོ་ནས་སྒྲ་དང་ལྷན་དུ་བསྲེས་ན་ཀ་སོགས་ཀ་མད་གཅིག་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པ་ཡིན། དེ་ལྟར་ཁོ་བོའི་དེབ་འདིར་སྤྱིར་འགྲོ་བ་མི་དང་། བྱེ་བྲག་བོད་མིའི་ངག་ལས་དབྱུང་བའི་སྒྲ་ལ་འདི་ལྟར་དབྱེ་ཞིབ་བྱས་ནས་བཤད་ཡོད་སྟབས་འདི་ལ་བརྟེན་ནས་ང་ཚོས་ང་ཚོ་བོད་ཀྱི་ཡིག་གཟུགས་གང་ཞིག་ལ་སྒྲ་གང་ཞིག་འདོན་འོས་པ་དང་མ་འོས་པ་དེ་ཧ་ལམ་ཐག་གིས་གཅོད་ཐུབ་པ་དང་། དེ་ལྟར་ཆོད་པས་ཆོལ་ཁ་གང་གིས་གཟུགས་གང་ཞིག་ལ་སྒྲ་གང་ཞིག་འདོན་པ་དེ་དག་མ་དག་གམ་ཡང་ན་འོས་པ་དང་མི་འོས་པ་དེ་ཡང་རིགས་ལམ་ལ་བརྟེན་ནས་ཧ་ལམ་དཔོགས་ཐུབ་ལ། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་དེབ་འདིས་ཆོལ་གསུམ་སྤྱི་སྐད་ཅིག་འགྲུབ་ཐུབ་འམ་འགྲུབ་པར་ཞབས་འདེགས་ནུས་ལྡན་ཞིག་འབུལ་ཐུབ་པར་སྙམ། དམའ་མཐར་ཡང་དེབ་འདི་ལ་བརྟེན་ནས་གཟུགས་གང་ཞིག་ལ་ཆོལ་ཁ་གང་གིས་སྒྲ་གང་ཞིག་འདོན་གྱིན་ཡོད་པ་གསལ་པོར་བརྗོད་ཐུབ་པར་འགྱུར་བས་བོད་ཀྱི་དག་ཡིག་ཚད་ལྡན་ཞིག་འགྲུབ་པར་ཞབས་འདེགས་བླ་ན་མེད་པ་ཞིག་སྒྲུབ་ཐུབ་པར་སྙམ་མོ།
བོད་རིགས་མི་གྲངས་དང་འཚོ་སྡོད་བྱེད་པའི་ཡུལ་ཁོངས་
བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཀྱི་མངའ་ཁོངས་སུ་ལྷ་ས་གྲོང་ཁྱེར་དང་། གཞིས་ཀ་རྩེ་ས་ཁུལ། ཆབ་མདོ་ས་ཁུལ། ལྷོ་ཁ་ས་ཁུལ། ཉིང་ཁྲི་ས་ཁུལ། ནག་ཆུ་ས་ཁུལ། མངའ་རིས་ས་ཁུལ་བཅས་ས་ཁུལ་དྲུག་ཡོད་ལ། བོད་ལྗོངས་སུ་ཐེངས་དྲུག་པའི་རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་མི་གྲངས་རྩིས་བཤེར་བྱས་པའི་གྲངས་ཀ་ལྟར་ན་བོད་ལྗོངས་ཀྱི་རྒྱུན་སྡོད་མི་གྲངས་ཁྲི300.22ཀྱི་ཁྲོད་བོད་རིགས་དང་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་གཞན་གྱི་མི་གྲངས་ཁྲི275.69ཡོད་པ་དེས་སྤྱིའི་མི་གྲངས་ཀྱི91.83%ཟིན་ཡོད་པ་རེད།
༣ .མངའ་རིས་ས་ཁུལ།
བོད་ལྗོངས་ཀྱི་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་ཡོད་པའི་མངའ་རིས་ས་ཁུལ་གྱི་སྤྱིའི་རྒྱ་ཁྱོན་ལ་སྤྱི་ལེ་གྲུ་བཞི་མ་ཁྲི30ལྷག་ཡོད་པ་དང་། ས་གནས་སྲིད་གཞུང་གི་སྡོད་གནས་སྒར་རྫོང་སེང་གེ་ཁ་འབབ་གྲོང་རྡལ་དུ་ཡོད། མངའ་ཁོངས་སུ་སྒར་རྫོང་དང་། སྤུ་ཧྲིང་། རྩ་མདའ་། རུ་ཐོག དགེ་རྒྱས། སྒེར་རྩེ། མཚོ་ཆེན་བཅས་རྫོང7དང་། ཡུལ་ཚོ་དང་གྲོང་རྡལ36 སྡེ་བ144བཅས་ཡོད། མངའ་རིས་ས་ཁུལ་ཡོངས་སུ་མི་གྲངས་ཁྲི8ཡོད་པའི་ཁྲོད་བོད་རིགས་མི་གྲངས་ཀྱིས་སྤྱིའི་མི་གྲངས་ཀྱི95%ཡན་ཟིན་ཡོད་པ་རེད།
༤ .ནག་ཆུ་ས་ཁུལ།
བོད་ལྗོངས་ཀྱི་བྱང་ཕྱོགས་སུ་ཡོད་པའི་ནག་ཆུ་ས་ཁུལ་གྱི་སྤྱིའི་རྒྱ་ཁྱོན་ལ་སྤྱི་ལེ་གྲུ་བཞི་མ་ཁྲི42ཡོད་པ་དང་། ས་གནས་སྲིད་གཞུང་གི་སྡོད་གནས་ནག་ཆུ་རྫོང་དུ་ཡོད། མངའ་ཁོངས་སུ་ནག་ཆུ་དང་། ཨ་མདོ། ལྷ་རི།  ཉི་མ། སྙན་རོང་། འབྲི་རུ། ཤན་རྩ། སོག་རྫོང་། དཔལ་མགོན། སྦྱ་ཆེན་བཅས་རྫོང་ཁག10དང་། མཚོ་གཉིས་དམིགས་བསལ་སྲིད་འཛིན་ས་ཁུལ་གཅིག ཡུལ་ཚོ་དང་གྲོང་རྡལ114 གྲོང་མི་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང14 སྡེ་མི་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང 1283བཅས་ཡོད་པ་རེད། སྤྱིའི་མི་གྲངས་ཁྲི39ཡི་ཁྲོད་བོད་རིགས་མི་གྲངས་ཁྲི32.69ཡོད་པ་དང་། དེས་སྤྱིའི་མི་གྲངས་ཀྱི98.86%ཟིན་ཡོད་པ་རེད།
༥ .ཉིང་ཁྲི་ས་ཁུལ།
བོད་ལྗོངས་ཀྱི་ཤར་ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་ཡོད་པའི་ཉིང་ཁྲི་ས་ཁུལ་གྱི་སྤྱིའི་རྒྱ་ཁྱོན་ལ་སྤྱི་ལེ་གྲུ་བཞི་མ་ཁྲི11.7ཡོད་པ་དང་། ས་གནས་སྲིད་གཞུང་གི་སྡོད་གནས་བརྒྱད་གཅིག་གྲོང་རྡལ་དུ་ཡོད། མངའ་ཁོངས་སུ་ཉང་ཁྲི་དང་། སྨན་གླིང་། ཀོང་པོ་རྒྱ་མདའ་། མེ་ཏོག སྤོ་མེས། རྫ་ཡུལ། སྣང་རྫོང་བཅས་རྫོང་ཁག་བདུན་ཡོད། སྤྱིའི་མི་གྲངས་ཁྲི17.3གྱི་ཁྲོད་བོད་རིགས་མི་གྲངས་ཁྲི11ལྷག་ཡོད་པ་དང་། དེས་སྤྱིའི་མི་གྲངས་ཀྱི90%ཡན་ཟིན་ཡོད་པ་རེད། ཉིང་ཁྲི་ས་ཁུལ་དུ་བོད་རིགས་དང་། རྒྱ་རིགས། ལྷོ་པ། འཇང་རིགས། ཁ་ཆེ་རིགས་སོགས་མི་རིགས10ཡོད། མེ་ཏོག་རྫོང་མ་གཏོགས་གཞན་པའི་རྫོང་དྲུག་གི་སྡོད་དམངས་ཁྲོད་གཙོ་བོ་བོད་རིགས་ཡིན།
༦ .ལྷོ་ཁ་ས་ཁུལ།
གངས་ཏི་སེ་ནས་གཉན་ཆེན་ཐང་ལྷའི་ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་ཡོད་པའི་ལྷོ་ཁ་ས་ཁུལ་གྱི་སྤྱིའི་རྒྱ་ཁྱོན་ལ་སྤྱི་ལེ་གྲུ་བཞི་མ་ཁྲི7.97ཡོད་པ་དང་། ས་གནས་སྲིད་གཞུང་གི་སྡོད་གནས་སྣེ་གདོང་ན་ཡོད། མངའ་ཁོངས་སུ་སྣེ་གདོང་དང་། གྲ་ནང་། གོང་དཀར། ཟངས་རི། འཕྱོངས་རྒྱས། ཆུ་གསུམ། མཚོ་སྨད། ལྷོ་བྲག རྒྱ་ཚ། ལྷུན་རྩེ། མཚོ་སྣ། སྣ་དཀར་རྩེ་བཅས་རྫོང12ཡོད་པ་རེད། སྤྱིའི་མི་གྲངས་ཁྲི31.8ཀྱི་ཁྲོད་བོད་རིགས་ཀྱིས96%ཟིན་ཡོད་ལ། ལྷོ་ཁ་ས་ཁུལ་དུ་བོད་རིགས་དང་། རྒྱ་རིགས། མོན་པ། ལྷོ་པ་སོགས་མི་རིགས14ཡོད།
༧ .གཞིས་ཀ་རྩེ་ས་ཁུལ།
བོད་ལྗོངས་ཀྱི་ལྷོ་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་ཡོད་པའི་གཞིས་ཀ་རྩེ་ས་ཁུལ་གྱི་རྒྱ་ཁྱོན་ལ་སྤྱི་ལེ་གྲུ་བཞི་མ་ཁྲི18.2ཡོད་པ་དང་། ས་གནས་སྲིད་གཞུང་གཞིས་ཀ་རྩེ་གྲོང་ཁྱེར་དུ་ཡོད། མངའ་ཁོངས་སུ་གཏིང་སྐྱེས་དང་། ས་སྐྱ། ལྷ་རྩེ། དིང་རི། གཉའ་ནང་ངམ་ལམ་རྫོང་། སྐྱིད་རོང་ངམ་གྲོང་རྫོང་། འབྲོང་པ། ས་དགའ། ངམ་རིང་། བཞད་མཐོང་སྨོན། རྣམ་གླིང་། རིན་སྤུངས། པ་སྣམ། རྒྱལ་རྩེ། ཁང་དམར། གམ་པ། གྲོ་མོ་བཅས་རྫོང17དང་། སྲང་ལམ2 གྲོང་རྡལ27 ཡུལ་ཚོ174བཅས་ཡོད་པ་རེད།སྤྱིའི་མི་གྲངས་ཁྲི63གྱི་ཁྲོད་བོད་རིགས་ཀྱིས་སྤྱིའི་མི་གྲངས་ཀྱི97%ཟིན་པ་དང་། དེ་ལས་གཞན་ཤར་པའི་མི་གྲངས1875ཡོད་པ་རེད། གཞིས་ཀ་རྩེ་ས་ཁུལ་དུ་བོད་རིགས་དང་། རྒྱ་རིགས། སོག་རིགས། མན་ཇུ་རིགས། མའོ་རིགས་སོགས་མི་རིགས15ཡོད། མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་གྱི་མངའ་ཁོངས་སུ་ཟི་ལིང་གྲོང་ཁྱེར་དང་། མཚོ་ཤར་ས་ཁུལ། མཚོ་ལྷོ་ཁུལ། མཚོ་ནུབ་ཁུལ། མཚོ་བྱང་ཁུལ། མགོ་ལོག་ཁུལ། ཡུལ་ཤུལ་ཁུལ། རྨ་ལྷོ་ཁུལ་བཅས་ལས་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་དྲུག་ཡོད། མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་གྱི་ཐེངས་དྲུག་པའི་རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་མི་གྲངས་རྩིས་བཤེར་བྱས་པའི་གྲངས་ཀ་ལྟར་ན་མཚོ་སྔོན་གྱི་སྤྱིའི་མི་གྲངས5626722ཀྱི་ཁྲོད་བོད་རིགས་མི་གྲངས1375062ཡོད་པ་དང་། དེས་སྤྱིའི་མི་གྲངས་ཀྱི24.44%ཟིན་ཡོད་པ་རེད།
༡ .ཟི་ལིང་གྲོང་ཁྱེར།
མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་གྱི་སྲིད་གཞུང་སྡོད་གནས་ཟི་ལིང་དུ་ཡོད་པ་དང་། གྲོང་ཁྱེར་ཡོངས་ཀྱི་སྤྱིའི་རྒྱ་ཁྱོན་སྤྱི་ལེ་གྲུ་བཞི་མ7665ཡི་ཁྲོད་གྲོང་ཁྱེར་སྡོད་ཁུལ་གྱི་རྒྱ་ཁྱོན་སྤྱི་ལེ་གྲུ་བཞི་མ350དང་། གྲོང་ཁྱེར་འཛུགས་སྐྲུན་ཁུལ་གྱི་རྒྱ་ཁྱོན་ལ་སྤྱི་ལེ་གྲུ་བཞི་མ75ཡོད། མངའ་ཁོངས་སུ་ཤར་གྲོང་དང་། དབུས་གྲོང་། ནུབ་གྲོང་། བྱང་གྲོང་བཅས་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ཁུལ་བཞི་དང་། གསེར་ཁོག ཙོང་ཁ། སྟོང་སྐོར་བཅས་རྫོང་གསུམ། དེ་མ་ཟད་འཛུགས་སྐྲུན་བྱེད་བཞིན་པའི་ཟི་ལིང་གྲོང་ཁྱེར་དཔལ་འབྱོར་ལག་རྩལ་གསར་སྤེལ་ཁུལ(རྒྱལ་ཁབ་རིམ་པ)དང་། ལྷོ་གྲོང་ཁུལ་གསར། ཧའེ་ཧུའུ་ཁུལ་གསར་བཅས་འདུས་པ་རེད། གྲོང་ཁྱེར་ཡོངས་སུ་རྒྱུན་སྡོད་མི་གྲངས་ཁྲི220.8708ཀྱི་ཁྲོད་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་མི་གྲངས573491ཡོད་ཅིང་། དེས་སྤྱིའི་མི་གྲངས་ཀྱི25.96%ཟིན་པ་དང་། བོད་རིགས་མི་གྲངས121667ཡོད་ལ། དེས་སྤྱིའི་མི་གྲངས་ཀྱི5.51%ཟིན་ཡོད་པ་རེད། ཟི་ལིང་དུ་རྒྱ་རིགས་དང་། ཁ་ཆེ་རིགས། བོད་རིགས། ཧོར་རིགས་སོགས་མི་རིགས34ཡོད།
༢ .མཚོ་ཤར་ས་ཁུལ།
མཚོ་སྔོན་པོའི་ཤར་ཕྱོགས་སུ་ཡོད་པའི་མཚོ་ཤར་ས་ཁུལ་གྱི་སྤྱིའི་རྒྱ་ཁྱོན་ལ་སྤྱི་ལེ་གྲུ་བཞི་མ་ཁྲི12801ཡོད་པ་དང་། ས་གནས་སྲིད་གཞུང་གི་སྡོད་གནས་དམར་གཙང་རྫོང་དམར་གཙང་གྲོང་རྡལ་དུ་ཡོད། མངའ་ཁོངས་སུ་དམར་གཙང་དང་། གྲོ་ཚང་། དགོན་ལུང་ཧོར་རིགས་རང་སྐྱོང་རྫོང་། གཞོང་ཐང་ངམ་མཛོ་མོ་ཁ་ཆེ་རིགས་རང་སྐྱོང་རྫོང་། བར་ལུང་ཁ་ཆེ་རིགས་རང་སྐྱོང་རྫོང་། ཡ་རྫི་ས་ལར་རིགས་བཅས་རྫོང་ཁག་དྲུག་དང་། གྲོང་རྡལ་དང་ཡུལ་ཚོ150 སྡེ་བ180བཅས་ཡོད། སྤྱིའི་མི་གྲངས་ཁྲི147(2004ལོ)ཡོད་པའི་ཁྲོད་གཙོ་བོ་རྒྱ་རིགས་དང་། གཞན་ཁ་ཆེ་རིགས། བོད་རིགས། ཧོར་རིགས། ས་ལར་རིགས་སོགས་མི་རིགས་མང་པོ་འདུས་སྡོད་བྱས་ཡོད།
༤ .མཚོ་ལྷོ་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ།
མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་གྱི་བྱང་ཤར་དང་མཚོ་སྔོན་པོའི་ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་ཡོད་པའི་མཚོ་ལྷོ་ཁུལ་གྱི་སྤྱིའི་རྒྱ་ཁྱོན་ལ་སྤྱི་ལེ་གྲུ་བཞི་མ་ཁྲི4.6ཡོད་པ་དང་། ཁུལ་སྲིད་གཞུང་གསེར་ཆེན་རྫོང་ཆབ་ཆ་གྲོང་རྡལ་དུ་ཡོད། སྲིད་འཛིན་མངའ་ཁོངས་སུ་གསེར་ཆེན་རྫོང་དང་། ཁྲི་ཀ་རྫོང་། མང་རྫོང་། འབའ་རྫོང་། བྲག་དཀར་རྫོང་བཅས་རྫོང5དང་། ཡུལ་ཚོ་དང་གྲོང་རྡལ41བཅས་ཡོད་པ་རེད། 2009ལོའི་ལོ་མཇུག་བར་དུ་སྤྱིའི་མི་གྲངས་ཁྲི44.92ཡོད་པ་དང་། དེའི་ཁྲོད་བོད་རིགས་མི་གྲངས་ཁྲི28.28ཡོད་ཅིང་སྤྱིའི་མི་གྲངས་ཀྱི62.95%ཟིན་ཡོད་པ་རེད།
༥ མགོ་ལོག་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ།
མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་གྱི་ཤར་ལྷོའི་ཕྱོགས་སུ་ཡོད་པའི་མགོ་ལོག་ཁུལ་གྱི་སྤྱིའི་རྒྱ་ཁྱོན་ལ་སྤྱི་ལེ་གྲུ་བཞི་མ་ཁྲི7.8ཡོད་པ་དང་། ཁུལ་སྲིད་གཞུང་སྡོད་གནས་རྨ་ཆེན་རྫོང་དུ་ཡོད། མངའ་ཁོངས་སུ་རྨ་ཆེན་དང་། རྨ་སྟོད། དགའ་སྡེ། དར་ལག པད་མ།  གཅིག་སྒྲིལ་བཅས་རྫོང6དང་། ཡུལ་ཚོ་དང་གྲོང་རྡལ51 འབྲོག་སྡེ183ཡོད་པ་རེད། སྤྱིའི་མི་གྲངས་ཁྲི15.36གི་ཁྲོད་བོད་རིགས་མི་གྲངས་ཁྲི11.94དང་། དེས་སྤྱིའི་མི་གྲངས་ཀྱི90.95% ཟིན་ཡོད་པ་རེད།
༦ .མཚོ་ནུབ་སོག་རིགས་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ།
མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་གྱི་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་ཡོད་པའི་མཚོ་ནུབ་ཁུལ་གྱི་སྤྱིའི་རྒྱ་ཁྱོན་ལ་སྤྱི་ལེ་གྲུ་བཞི་མ་ཁྲི38.58ཡོད་པ་དང་། ཁུལ་སྲིད་གཞུང་སྡོད་གནས་གཏེར་ལེན་ཁ་གྲོང་ཁྱེར་དུ་ཡོད། སྲིད་འཛིན་མངའ་ཁོངས་སུ་དུར་ལམ་རྫོང་དང་། བོས་ལ་རྫོང་། ཐེམ་ཆེན་རྫོང་། ན་གོར་མོ་གྲོང་ཁྱེར། གཏེར་ལེན་ཁ་གྲོང་ཁྱེར། སྲིད་འཛིན་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་གསུམ་སྟེ་མཱང་ནེ་དང་། ལིན་ཧུའུ། ཚ་འདམ་ཆེ་བ་བཅས་ཡོད་པ་རེད། ཁུལ་ཡོངས་ཀྱི་སྤྱིའི་མི་གྲངས་ཁྲི32.26གི་ཁྲོད་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་མི་གྲངས་ལ་ཁྲི7.91ཡོད་ཅིང་། དེས་སྤྱིའི་མི་གྲངས་ཀྱི24.85%ཟིན་པ་དང་། བོད་རིགས་མི་གྲངས་ཁྲི3.67ཡོད་ཅིང་དེས་སྤྱིའི་མི་གྲངས་ཀྱི11.4%ཟིན་ཡོད། དེ་ལས་གཞན་སོག་རིགས་མི་གྲངས་ཁྲི2.42ཡོད་ཅིང་སྤྱིའི་མི་གྲངས་ཀྱི7.5%ཟིན་ཡོད། མཚོ་ནུབ་ཁུལ་དུ་རྒྱ་རིགས་དང་། སོག་རིགས། བོད་རིགས་སོགས་མི་རིགས29འདུས་སྡོད་བྱས་ཡོད།
༧ .མཚོ་བྱང་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ།
མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་གྱི་བྱང་ཤར་ཕྱོགས་སུ་ཡོད་པའི་མཚོ་བྱང་ཁུལ་གྱི་སྤྱིའི་རྒྱ་ཁྱོན་ལ་སྤྱི་ལེ་གྲུ་བཞི་མ་ཁྲི3.47ཡོད་པ་དང་། ཁུལ་སྲིད་གཞུང་མདའ་གཞི་རྫོང་ནུབ་མཚོ་གྲོང་རྡལ་དུ་ཡོད། སྲིད་འཛིན་མངའ་ཁོངས་སུ་མདའ་གཞི་དང་། ཨ་རིག རྐང་ཚ། རྒྱ་རྡོར་ཁ་ཆེ་རིགས་རང་སྐྱོང་རྫོང་བཅས་རྫོང་བཞི་ཡོད་པ་རེད། 2004ལོར་ཁུལ་ཡོངས་ཀྱི་སྤྱིའི་མི་གྲངས་ཁྲི27གྱི་ཁྲོད་བོད་རིགས་མི་གྲངས་ཁྲི6.22ཡོད་པ་དང་། སྤྱིའི་མི་གྲངས་ཀྱི23.1%ཟིན་ཡོད།
༨ རྨ་ལྷོ་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ།
མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་གྱི་ཤར་ལྷོའི་ཕྱོགས་སུ་ཡོད་པའི་རྨ་ལྷོའི་སྤྱིའི་རྒྱ་ཁྱོན་ལ་སྤྱི་ལེ་གྲུ་བཞི་མ་ཁྲི1.88ཡོད་པ་དང་། ཁུལ་སྲིད་གཞུང་རེབ་གོང་རྫོང་རོང་བོ་གྲོང་རྡལ་དུ་ཡོད། སྲིད་འཛིན་མངའ་ཁོངས་སུ་རེབ་གོང་དང་། གཅན་ཚ། རྩེ་ཁོག རྨ་ལྷོ་སོག་རྫོང་བཅས་རྫོང་བཞི་དང་། ཡུལ་ཚོ28 གྲོང་རྡལ7བཅས་ཡོད་པ་རེད། སྤྱིའི་མི་གྲངས་ཁྲི21.25ཡི་ཁྲོད་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་མི་གྲངས་ཀྱིས་སྤྱིའི་མི་གྲངས་ཀྱི92.19%དང་། དེ་ལས་བོད་རིགས་ཀྱིས65.94%དང་། སོག་རིགས་ཀྱིས13.51% དང་། རྒྱ་རིགས་ཀྱིས7.93%དང་།  ཁ་ཆེ་རིགས་ཀྱིས7.86དང་།  ཧོར་རིགས་ཀྱིས4.6%དང་།   ཟ་ལར་རིགས་ཀྱིས0.28%བཅས་ཟིན་ཡོད་པ་རེད། རྨ་ལྷོ་ཁུལ་དུ་བོད་རིགས་དང་། སོག་རིགས། རྒྱ་རིགས། ཟ་ལར་རིགས། པའོ་ཨན་རིགས་སོགས་མི་རིགས15འདུས་སྡོད་བྱས་ཡོད་པ་རེད།
༢ .དཀར་མཛེས་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ།
སི་ཁྲོན་ཞིང་ཆེན་གྱི་ནུབ་ཕྱོགས་དང་མཚོ་བོད་མཐོ་སྒང་གི་ཤར་ལྷོའི་ཕྱོགས་སུ་ཡོད་པའི་དཀར་མཛེས་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་གྱི་སྤྱིའི་རྒྱ་ཁྱོན་ལ་སྤྱི་ལེ་གྲུ་བཞི་མ15.26ཡོད་པ་དང་། ཁུལ་སྲིད་གཞུང་དར་རྩེ་མདོ་རྫོང་དུ་ཡོད། སྲིད་འཛིན་མངའ་ཁོངས་སུ་དར་རྩེ་མདོ་དང་། ལྕགས་ཟམ། རོང་བྲག བརྒྱད་ཟིལ། ཉག་ཆུ། རྟའུ། བྲག་མགོ དཀར་མཛེས། ཉག་རོང་། སྡེ་དགེ དཔལ་ཡུལ། སེར་ཤུལ། གསེར་རྟ། ལི་ཐང་། འབའ་ཐང་། ཆ་འཕྲིན་ནམ་ཕྱག་ཕྲེང་། འདབ་པ། སྡེ་རོང་བཅས་རྫོང་ཁག18དང་། ཡུལ་ཚོ(གྲོང་རྡལ)325 སྲིད་འཛིན་སྡེ་བ2458ཡོད་པ་རེད། 2011ལོའི་ལོ་མཇུག་བར་དུ་ཁུལ་ཡོངས་ཀྱི་སྤྱིའི་མི་གྲངས་ཁྲི109.18ཀྱི་ཁྲོད་བོད་རིགས་མི་གྲངས་ཁྲི85.49ཡོད་པ་དང་། དེས་སྤྱིའི་མི་གྲངས་ཀྱི78.3%ཟིན་ཡོད་པ་རེད།
༣ .རྔ་བ་བོད་རིགས་ཆང་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ།
སི་ཁྲོན་ཞིང་ཆེན་གྱི་ནུབ་བྱང་ཕྱོགས་སུ་ཡོད་པའི་རྔ་བ་ཁུལ་གྱི་སྤྱིའི་རྒྱ་ཁྱོན་ལ་སྤྱི་ལེ་གྲུ་བཞི་མ8.42ཡོད་པ་དང་། ཁུལ་སྲིད་གཞུང་འབར་ཁམས་རྫོང་དུ་ཡོད། སྲིད་འཛིན་མངའ་ཁོངས་སུ་འབར་ཁམས་དང་། ཆུ་ཆེན། བཙན་ལྷ། རྔ་བ། མཛོད་དགེ། ཁྱུང་ཆུའམ་སྨེ་བ། འཛམ་ཐང་། ཁྲོ་ཚ། བཀྲ་ཤིས་གླིང་། མོང་། ཟུང་ཆུ། གཟུ་ཚ་སྡེ་དགུ། ཁྲོ་ཆུ་བཅས་རྫོང13དང་། ཡུལ་ཚོ་དང་གྲོང་རྡལ224 སྡེ་བ1351ཡོད་པ་རེད། 2010ལོའི་ལོ་མཇུག་ཏུ་སྤྱིའི་མི་གྲངས་ཁྲི89.88ཀྱི་ཁྲོད་བོད་རིགས་ཀྱིས་སྤྱིའི་མི་གྲངས་ཀྱི56.6% ཟིན་ཡོད་པ་རེད།
༣ .སི་ཁྲོན་ལིང་ཧྲན་དབྱིས་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་མུ་ལི་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་རྫོང་།
སི་ཁྲོན་ཞིང་ཆེན་གྱི་ལྷོ་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་ཡོད་པའི་མུ་ལི་རྫོང་གི་སྤྱིའི་རྒྱ་ཁྱོན་ལ་སྤྱི་ལེ་གྲུ་བཞི་མ་ཁྲི1.3ཡོད་ལ། མངའ་ཁོངས་སུ་བཟོ་ཨུ3དང་། གྲོང་རྡལ1དང་། ཡུལ་ཚོ28དང་། ཕྱུགས་ར9དང་། སྡེ་བ112ལ་སྡེ་མིའི་ཚན་ཆུང604བཅས་ཡོད་པ་རེད། 2004ལོར་རྫོང་ཡོངས་ཀྱི་སྤྱིའི་མི་གྲངས་ཁྲི13གྱི་ཁྲོད་བོད་རིགས་མི་གྲངས་ཁྲི4.3ཡོད་པ་དང་། དེས་སྤྱིའི་མི་གྲངས་ཀྱི32.8%ཟིན་ཡོད། མུ་ལི་རྫོང་དུ་བོད་རིགས་དང་། དབྱིས་རིགས། མའོ་རིགས། རྒྱ་རིགས་སོགས་མི་རིགས17འདུས་སྡོད་བྱས་ཡོད།
ཀན་སུའུ་ཞིང་ཆེན་གྱི་མངའ་ཁོངས་སུ་བོད་རིགས་འཚོ་སྡོད་བྱས་ཡོད་པའི་ས་ཁུལ་གཙོ་བོ་ཀན་ལྷོ་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་དང་། དཔའ་རིས་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་རྫོང་བཅས་ཡིན།
༡ .ཀན་ལྷོ་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ།
ཀན་སུའུ་ཞིང་ཆེན་གྱི་ལྷོ་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་ཡོད་པའི་ཀན་ལྷོའི་སྤྱིའི་རྒྱ་ཁྱོན་ལ་སྤྱི་ལེ་གྲུ་བཞི་མ4.5ཡོད་པ་དང་། ཁུལ་སྲིད་གཞུང་གཙོས་གྲོང་ཁྱེར་དུ་ཡོད། སྲིད་འཛིན་མངའ་ཁོངས་སུ་གཙོས་གྲོང་ཁྱེར་དང་། ཀླུ་ཆུ། རྨ་ཆུ། བསང་ཆུ། ཅོ་ནེ། ཐེ་བོ། བ་རྩེ། འབྲུག་ཆུ་བཅས་རྫོང7དང་གྲོང་ཁྱེར1 ཡུལ་ཚོ་དང་གྲོང་རྡལ108ཡོད་པ་རེད། ཁུལ་ཡོངས་སུ་མི་རིགས24དང་སྤྱིའི་མི་གྲངས་ཁྲི68.03ཡོད་པའི་ཁྲོད་བོད་རིགས་མི་གྲངས་ཁྲི37.85ཡོད་ལ། དེས་སྤྱིའི་མི་གྲངས་ཀྱི55.6%ཟིན་ཡོད་པ་རེད།
༢ .ཝུའུ་ཝེ་གྲོང་ཁྱེར་དཔའ་རིས་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་རྫོང་།
ཀན་སུའུ་ཞིང་ཆེན་གྱི་དབུས་སུ་ཡོད་པའི་དཔའ་རིས་རྫོང་གི་སྤྱིའི་རྒྱ་ཁྱོན་ལ་སྤྱི་ལེ་གྲུ་བཞི་མ་ཁྲི7149ཡོད་པ་དང་། མངའ་ཁོངས་སུ་རབ་རྒྱས་དགོན་དང་། བཀྲ་ཤིས་ལུང་བ། ཏཱ་བན། ཡར་ལུང་། སོལ་ཁུངས་ཉག་ག སེར་རྩིད། སྟག་ལུང་། ཕ་ཁྲི་བཅས་གྲོང་རྡལ8ཡོད། སྟོན་བོན་དང་། སེ་ར་ལུང་། མཆོད་རྟེན་ཐང་། རྒྱ་ཡག ཤུག་ཁྱ། ཨ་རིག འདན་མ། དོར་ཞི། ཞྭ་དམར། བཀྲ་ཤིས་ཕྱུག་ལུང་། བདེ་གཡང་ཐང་བཅས་གྲོང་རྡལ11ཡོད། 2005ལོའི་ལོ་མཇུག་ཏུ་རྫོང་ཡོངས་ལ་དུད་ཚང53871དང་མི་གྲངས་ཁྲི21ཡོད།དེའི་ཁྲོད་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་མི་གྲངས82702ཡོད་ཅིང་སྤྱིའི་མི་གྲངས་ཀྱི38.84%ཟིན་པ་དང། བོད་རིགས་མི་གྲངས་ཁྲི6.74ཡོད་པ་དང་སྤྱིའི་མི་གྲངས་ཀྱི31.64%ཟིན་པ་རེད། དེར་བོད་རིགས་དང་། རྒྱ་རིགས། ཧོར་རིགས། སོག་རིགས་སོགས་མི་རིགས22འདུས་སྡོད་བྱས་ཡོད།
ཡུན་ནན་ཞིང་ཆེན་གྱི་མངའ་ཁོངས་སུ་བོད་རིགས་འཚོ་སྡོད་བྱས་ཡོད་པའི་ས་ཁུལ་གཙོ་བོ་བདེ་ཆེན་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་གཅིག་པུ་ཡིན།
༡ བདེ་ཆེན་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ།
ཡུན་ནན་ཞིང་ཆེན་གྱི་ནུབ་བྱང་དུ་ཡོད་པའི་བདེ་ཆེན་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་གྱི་སྤྱིའི་རྒྱ་ཁྱོན་ལ་སྤྱི་ལེ་གྲུ་བཞི་མ23870ཡོད་པ་དང་། ཁུལ་སྲིད་གཞུང་སེམས་ཀྱི་ཉི་ཟླ་རྫོང་རྒྱལ་སྟེང་གྲོང་རྡལ་དུ་ཡོད་པ་རེད། སྲིད་འཛིན་མངའ་ཁོངས་སུ་སེམས་ཀྱི་ཉི་ཟླ་རྫོང་དང་། འཇོལ་རྫོང་། འབའ་ལུང་ལི་སུའུ་རིགས་རང་སྐྱོང་རྫོང་བཅས་གསུམ་ཡོད་ལ། ཁུལ་ཡོངས་སུ་ཡུལ་ཚོ(གྲོང་རྡལ)29དང་། སྲིད་འཛིན་སྡེ་བ(དོན་གཅོད་ཁང)183ཡོད། 2007ལོའི་ལོ་མཇུག་ཏུ་ཁུལ་ཡོངས་ཀྱི་སྤྱིའི་མི་གྲངས་ཁྲི37.45ཡོད་པ་དང་། དེའི་ཁྲོད་བོད་རིགས་མི་གྲངས་ཁྲི12.66དང་སྤྱིའི་མི་གྲངས་ཀྱི33.81%ཟིན་ཡོད་པ་རེད། གཞན་ཡུན་ནན་ཞིང་ཆེན་གྱི་གོང་ཧྲན་རྫོང་དང་ལི་ཅང་ས་ཁུལ། སི་ཁྲོན་ཞིང་ཆེན་གྱི་ཕིན་ཝའོ་རྫོང་དང་། པེ་ཁྲོན་རྫོང་། པའོ་ཞིན་རྫོང་། ཧྲི་མན་རྫོང་། ཀན་སུའུ་ཞིང་ཆེན་གྱི་ལུན་ནན་ཝུན་རྫོང་དང་། ཝའོ་ཏུའུ། མདོ་ལ་རི་རྒྱུད། ཞིན་ཅང་གི་པཱ་ཡིན་ཀའོ་ལིན་ཁུལ། ནང་སོག་གི་ཨ་ལ་ཧྲན་སོགས་སུ་ཡང་བོད་རིགས་འཚོ་སྡོད་བྱས་ཡོད་མོད། མི་གྲངས་ཅུང་ཉུང་བས་རེ་རེ་བཞིན་མི་བརྗོད་དོ། །
ཕོ་རོག
ཕོ་རོག་ནི་བྱ་སྒྲོ་ནག་པོ་ལྡན་པའི་བྱ་ཁྭ་ཏ་ལས་ཅུང་ཆེ་བའི་འདབ་ཆགས་བྱའི་རིགས་ཞིག་རེད། འདི་ལ་བྱ་རོག་ཡང་ཟེར་རོ། དབྱིན་ཇིའི་སྐད་དུ་ raven ཟེར་
བྱ་རོག་གི་སྐད་ལ་བརྟག་ཚུལ
ཀློང་རྡོལ་བླ་མ་རིན་པོ་ཆེས་མཛད་པའི་བྱ་རོག་གི་སྐད་ལ་བརྟག་ཚུལ། རྒྱ་གར་སྐད་དུ། ཀཱ་ཀ་ཛ་རི་ཏི། བོད་སྐད་དུ།  བྱ་རོག་གི་སྐད་བརྟག་པར་བྱ་བ་འདི་ལྟ་སྟེ། བྲམ་ཟེ་དང་། རྒྱལ་རིགས་དང་། རྗེ་རིགས་དང་། དམངས་རིགས་ཞེས་སོ། ། དེ་ལ་ཞོ་ལ་བརྩི་བ་བྲམ་ཟེའོ། ། མིག་དམར་བ་རྒྱལ་རིགས་སོ། ། གཤོག་པ་སྦུག་པ་རྗེ་རིགས་སོ། ། ཉའི་གཟུགས་ལྟ་བུ་དམངས་རིགས་སོ། ། མི་གཙང་བ་ཟ་བ་དང་། ། ཤ་འདོད་པ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ། ། འདི་དག་གི་སྐད་ཀྱི་རྣམ་འགྱུར་ནི། ། ཁྱིམ་བདག་གིས་ཅིག་ཅར་བདེན་པར་འགྱུར་བ་ནི་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། ། ཐུན་དང་པོ། ཐུན་དང་པོ་ཤར་དུ་བྱ་རོག་སྐད་སྒྲོགས་ན་སེམས་ཅན་གྱི་འདོད་པ་འགྲུབ་པར་འགྱུར་རོ། ། ཤར་ལྷོར་བྱ་རོག་སྒྲ་སྒྲོགས་ན་དགྲ་འོང་པར་འགྱུར་རོ། ། ལྷོ་རུ་བྱ་རོག་སྐད་སྒྲ་སྒྲོགས་ན་གྲོགས་པོ་འོང་བར་འགྱུར་རོ། ། ལྷོ་ནུབ་ཏུ་བྱ་རོག་སྐད་སྒྲོགས་ན་མ་བསམ་པའི་རྙེད་པ་འོང་བར་འགྱུར་རོ། ། ནུབ་ཏུ་བྱ་རོག་སྐད་སྒྲོགས་ན་རླུང་ཆེན་པོ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། ། ནུབ་བྱང་གི་ཕྱོགས་སུ་བྱ་རོག་སྐད་སྒྲོགས་ན་མགྲོན་པོ་འོང་བར་འགྱུར་རོ། ། བྱང་དུ་བྱ་རོག་སྐད་སྒྲོགས་ན་ནོར་གཏོར་བ་རྙེད་པར་འགྱུར་རོ།  ། བྱང་ཤར་དུ་བྱ་རོག་སྐད་སྒྲོགས་ན་བུད་མེད་འོང་བར་འགྱུར་རོ།  ། ཚངས་པའི་གནས་སུ་བྱ་རོག་སྐད་སྒྲོགས་ན་མགྲོན་པོ་འོང་བར་འགྱུར་རོ། ། ཐུན་དང་པོའི་འཁོར་ལོ་རྫོགས་སོ།། ཐུན་གཉིས་པ། ཐུན་གཉིས་པར་ཤར་དུ་བྱ་རོག་སྐད་སྒྲོགས་ན་རང་གི་ཉེ་བ་འོང་བར་འགྱུར་རོ། ལྷོ་རུ་བྱ་རོག་སྐད་སྒྲོགས་ན་མེ་ཏོག་དང་གོ་ས་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། ། ལྷོ་ནུབ་ཏུ་བྱ་རོག་སྐད་སྒྲོགས་ན་རྒྱུད་པ་འཕེལ་བར་འགྱུར་རོ། ། ནུབ་ཏུ་སྐད་སྒྲོགས་ན་ཐག་རིང་དུ་འགྲོ་བར་འགྱུར་རོ། ། ནུབ་བྱང་གི་མཚམས་སུ་སྐད་སྒྲོགས་ན་རྒྱལ་པོ་གཞན་དུ་འགྱུར་བའི་རྟགས། ། བྱང་དུ་སྐད་སྒྲོགས་ན་འཕྲིན་ལས་ལེགས་པར་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །བྱང་ཤར་དུ་སྐད་སྒྲོགས་ན་འཁྲུག་པ་འོང་པར་འགྱུར་རོ།  ཚངས་པའི་གནས་སུ་སྐད་སྒྲོགས་ན་འདོད་པའི་འཇུག་པ་རྙེད་པར་འགྱུར་རོ།  ། ཐུན་གཉིས་པའི་འཁོར་རྫོགས་ལོ་སོ། ། ཐུན་གསུམ་པ། ཐུན་གསུམ་པར་ཤར་དུ་བྱ་རོག་སྐད་སྒྲོགས་ན་ནོར་རྙེད་པར་འགྱུར་རོ། ། ཤར་ལྷོར་བྱ་རོག་སྐད་སྒྲོགས་ན་འཐབ་མོ་འོང་བར་འགྱུར་རོ། ། ལྷོ་རུ་སྐད་སྒྲོགས་ན་རླུང་པོ་འོང་བར་འགྱུར་རོ། ། ལྷོ་ནུབ་ཏུ་སྐད་སྒྲོགས་ན་དགྲ་འོང་བར་འགྱུར་རོ། ། ནུབ་ཏུ་སྐད་སྒྲོགས་ན་བུད་མེད་འོང་བར་འགྱུར་རོ། ། ནུབ་བྱང་ཕྱོགས་སུ་སྐད་སྒྲོགས་ན་ཉེ་བ་འོང་བར་འགྱུར་རོ། ། བྱང་ཕྱོགས་སུ་སྐད་སྒྲོགས་ན་གྲོགས་བཟང་པོ་འོང་བར་འགྱུར་རོ། ། བྱང་ཤར་དུ་སྐད་སྒྲོགས་ན་མེས་འཚིག་པར་འགྱུར་རོ། ། ཚངས་པའི་གནས་སུ་སྐད་སྒྲོགས་ན་རྒྱལ་པོས་ཐུགས་ལ་བཏགས་འི་རྙེད་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། ། ཐུན་གསུམ་པའི་འཁོར་ལོ་རྫོགས་སོ།།
ཐུན་བཞི་པ། ཐུན་བཞི་པར་ཤར་དུ་བྱ་རོག་སྐད་སྒྲོགས་ན་འཇིགས་པ་ཆེ་བའི་རྟགས་སོ། ། ཤར་ལྷོར་སྐད་སྒྲོགས་ན་རྙེད་པ་ཆེ་བའི་རྟགས་སོ། ། ལྷོ་རུ་སྐད་སྒྲོགས་ན་འགྲོན་པོ་འོང་བར་འགྱུར་རོ། ། ལྷོ་ནུབ་ཏུ་སྐད་སྒྲོགས་ན་ཞག་བདུན་དུ་རླུང་པོ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། ། ནུབ་ཏུ་སྐད་སྒྲོགས་ན་རླུང་པིའ་ཆར་པ་འོང་བར་འགྱུར་རོ། ། ནུབ་བྱང་གི་མཚམས་སུ་སྐད་སྐད་སྒྲོགས་ན་ནོར་གཏོར་བ་རྙེད་པར་འགྱུར་རོ། ། བྱང་དུ་བྱ་རོག་སྐད་སྒྲོགས་ན་རྒྱལ་པོ་འོང་བར་འགྱུར་རོ། ། བྱང་ཤར་དུ་སྐད་སྒྲོགས་ན་གོ་ས་རྙེད་པར་འགྱུར་རོ། ། ཚངས་པའི་གནས་སུ་བྱ་རོག་སྐད་སྒྲོགས་ན་ལྟོགས་པའི་རྟགས་སོ། ། ཐུན་ཕྱེད་དང་བཞིའི་འཁོར་ལོ་རྫོགས་སོ། ། ཉི་མ་ནུབ་པའི་ཚེ་ཤར་དུ་བྱ་རོག་སྐད་སྒྲོགས་ན་ལམ་དུ་དགྲ་འོང་བར་འགྱུར་རོ། ། ཤར་ལྷོར་སྒྲ་སྒྲོགས་ན་གཏེར་འོང་བར་འགྱུར་རོ། ། ལྷོ་རུ་སྒྲ་སྒྲོགས་ན་ནད་ཀྱིས་འཆི་བར་འགྱུར་རོ། ། ལྷོ་ནུབ་མཚམས་སུ་སྒྲ་སྒྲོགས་ན་སེམས་ཀྱི་འདོད་པ་འགྲུབ་པར་འགྱུར་རོ། ། ནུབ་ཏུ་བྱ་རོག་སྐད་སྒྲོགས་ན་ཉེ་བའ་འོང་བར་འགྱུར་རོ། ། ནུབ་བྱང་མཚམས་སུ་སྐད་སྒྲོགས་ན་ནོར་རྙེད་པའི་རྟགས་སོ། ། བྱང་དུ་སྐད་སྒྲོགས་ན་རྒྱལ་པ་ལ་བཀུར་སྟི་འོང་པར་འགྱུར་རོ། ། ཚངས་པའི་གནས་སུ་སྐད་སྒྲོགས་བསམ་པའི་རྙེད་པ་འཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། ། ཐུན་བཞི་པའི་འཁོར་ལོ་རྫོགས་སོ། ད་ནི་འགྲོ་བའི་མཚན་ཉིད་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། ། འགྲོ་བའི་དུས་སུ་བྱ་རོག་གི་སྐད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། ། རགས་དང་ཆུའི་འགྲམ་དག་ལ། ། ཤིང་གཅིག་ལ་ནི་དེ་བཞིན་དུ ། གྲོག་སྟོང་དང་ནི་ལམ་བཞི་ལ། ། གཡས་སུ་བྱ་རོག་སྒྲ་སྒྲོགས་ན། ། འགྲོ་བ་དེ་ནི་ལོགས་པར་ཤེས། ། ལམ་ལ་རབ་ཏུ་འགྲོ་བའི་ཚེ། ། རྒྱབ་ཏུ་བྱ་རོག་སྒྲ་སྒྲོགས་ན། ། དངོས་གྲུབ་རབ་ཏུ་འཐོབ་པར་འགྱུར། ། ལམ་དུ་འགྲོ་བའི་ཚེ་ཤོག་པ་སྤྲུག་ཅིང་སྐད་འདོན་ན། ། བར་ཆད་ཆེན་པོ་འོང་བར་འགྱུར་རོ། ། ལམ་དུ་ཞུགས་པའི་ཚེ་སྐྲ་མཆུས་གཟིགངས་ཤིང་སྒྲ་སྒྲོགས་ན་དེའི་ཚེ་འཆི་བའི་རྟགས་སོ། ། ལམ་དུ་ཞུགས་པའི་ཚེ་མི་གཙང་བ་ཟ་ཞིང་སྒྲ་སྒྲོགས་ན་ཟས་དང་སྐོམ་འོང་བའི་རྟགས་སོ། ། ལམ་དུ་ཞུགས་པའི་ཚེ་ཚེར་མ་ལ་གནས་ཤིང་སྒྲ་སྒྲོགས་ན་འགྲའི་འཇིགས་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། ། ལམ་དུ་ཞུགས་པའི་ཚེ་འོ་མ་ཅན་གྱི་ཤིང་ལ་གནས་ཤིང་སྒྲ་སྒྲོགས་ན་དེའི་ཚེ་འོ་ཐུག་གི་བཟའ་བ་འོང་བར་འགྱུར་རོ། ། ཤིང་སྐམ་ལ་གནས་ཤིང་སྒྲ་སྒྲོགས་ན་དེའི་ཚེ་བཟའ་བ་དང་སྐོམ་པ་མེད་པའི་རྟགས་སོ། ། ཕོ་བྲང་ལ་གནས་ནས་གང་གི་ཚེ་སྐད་སྒྲོགས་ན་དེའི་ཚེ་སྡོད་ས་བཟང་པོ་རྙེད་པར་འགྱུར་རོ། ། གདན་ལ་གནས་ནས་སྒྲ་སྒྲོགས་ན་དགྲ་འོང་བར་འགྱུར་རོ། ། སྒོར་ལྟ་ཞིང་སྒྲ་སྒྲོགས་ན་མཚམས་ཀྱི་འཇིགས་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། ། མཆུས་གོས་གཟིངས་ཤིང་བྱ་རོག་སྐད་སྒྲོགས་ན་གོས་རྙེད་པར་འགྱུར་རོ། ། ལམ་ལ་བཞུགས་པའི་ཚེ་ཐོད་པ་ག་གནས་ཤིང་སྒྲ་སྒྲོགས་ན་འཆི་བའི་རྟགས་སོ། ། སྐུད་པ་དམར་པོ་བཟུང་ནས་ཁྱིམ་གྱི་ཐོག་ཏུ་གནས་ནས་སྒྲ་སྒྲོགས་ན་ཁྱིམ་འཚིག་པར་འགྱུར། ། སྔ་དྲོའི་དུས་སུ་བྱ་རོག་མང་པོ་ཚོགས་ན་རླུང་པོ་ཆེ་བར་འོང་བར་འགྱུར་རོ། ། ལམ་ལ་ཞུགས་པའི་ཚེ་ཤིང་མཆུས་བཟུང་ནས་སྒྲོ་སྒྲོགས་ན་རྙེད་པ་འོང་བར་འགྱུར་རོ། ། ལམ་ལ་ཞུགས་པའི་ཚེ་ཉི་མ་ཤར་དུས་སུ་བྱ་རོག་སྒྲ་སྒྲོགས་ན་ནོར་རྙེད་པར་འགྱུར་རོ། ། ལམ་དུ་ཞུགས་པའི་ཚེ་སྒྲ་སྒྲོགས་ན་འདོད་པ་འགྲུབ་པར་འགྱུར་རོ། ། འདི་ལྟ་བུའི་ལམ་གྱི་མཚན་ཉིད་རྫོགས་སོ། །
གནས་པའི་བྱ་རོགས་གི་ཚང་གི་མཚན་ཉིད་ནི། ཤིང་གི་ཤར་གྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཡལ་ཀ་ལ་ཚང་བྱེད་པར་གྱུར་ན། ། དེའི་ཚེ་ལ་བཟང་བ་དང་ཆར་འོང་བར་འགྱུར་རོ། ། ལྷོ་ཕྱོགས་ཀྱི་ཡལ་ག་ལ་ཚང་བྱེ་དཔར་འགྱུར་ན་དེའི་ཚེ་འབྲུ་ངན་པར་འགྱུར་རོ། ། ཤིང་གི་དབུས་ཀྱི་ཡལ་ག་ལ་ཚང་བྱེད་ན་དེའི་ཚེ་འཇིགས་པ་ཆེན་པོ་འོང་བར་འགྱུར་རོ། ། འོག་ཏུ་ཚང་བཅའ་ན་ཕ་རོལ་གྱི་དམག་ལས་འཇིགས་པར་འགྱུར་རོ། ། རྩིག་པའམ་སའམ་ཆུ་ལ་ཚང་བྱེད་ན་རྒྱལ་པོ་འཚེ་བར་འགྱུར་རོ། ། གཞན་ཡང་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། ། ཀ་ཀ་ཞེས་བྱ་རོག་སྐད་སྒྲོགས་ན་ནོར་རྙེད་པར་འགྱུར་རོ། ། ང་ང་ཞེས་བྱ་རོག་སྐད་སྒྲོགས་ན་སྡུག་བསྔལ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། ། ཏ་ཏ་ཞེས་སྐད་སྒྲོགས་ན་གོས་རྙེད་པར་འགྱུར་རོ། ། གྷ་གྷ་ཞེས་སྒྲ་སྒྲོགས་ན་དོན་འགྲུབ་པར་འགྱུར་རོ། ། གྷ་ག་ཞེས་བྱ་རོག་སྐད་སྒྲོགས་ན་ནོར་འོང་བར་འགྱུར་རོ། ། འཇིགས་པའ་ིརྟགས་མཐོང་ན་བྱ་རོག་ལ་གཏོར་མ་དབུལ་བར་བྱའོ། ། སྦལ་བའི་ཤ་ལ་བྱ་རོག་དགའ་བར་བྱེད་པས། ། དེས་གཏོར་མ་ཕུལ་ན་བར་ཆད་མེ་པར་འགྱུར་རོ།། ཨོཾ་མི་རི་མི་རི་བཛྲ་ཏུ་ད་ཊ་གི་ལི་གྲི་ཧཱ་གི་སྲཱཧཱུ། ། འདི་ལྟ་བུའི་བྱ་རོག་གི་སྤྱོད་པ་རྫོགས་སོ། ། པཎྜི་ཏ་ཆེན་པོ་དཱ་ན་ཤི་ལས། ། ཡུལ་དབུས་ཀྱི་ཡུར་ཀླུང་ཐང་པ་ཆེའི་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་བསྒྱུར་བའོ། །
ནོར་འཛིན་སྐྱིད་ཚལ་
ལྷ་ས་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ཀླུ་སྦུག་ཏུ་ཡོད་པའི་ནོར་འཛིན་སྐྱིད་ཚལ་ཞེས་པའི་ཁང་པ་ནི་དུས་རབས་བཅུ་བདུན་པའི་ནང་པཎ་ཆེན་སྐུ་ཕྲེང་་བཞི་པ་བློ་བཟང་ཆོས་རྒྱན་ལྷ་སར་ཕེབས་སྐབས་ཀྱི་བཞུགས་གནས་ཡིན་པར་གྲགས།
༡༨༣༥ལོ།
༡༨༣༥ལོ་ནི་ཀེ་ལུའོ་ཀེ་ལི་ཡའི་ལོ་ཐོའི་ནང་བཀོལ་སྤྱོད་བྱས་པའི་ལོ་ཞིག་ཡིན།
དབུས་ཨ་ཧྥི་རི་ཁ་སྤྱི་མཐུན་
དབུས་ཨ་ཧྥི་རི་ཁ་སྤྱི་མཐུན་– དབུས་ཨ་ཧྥི་རི་ཁ་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ Central African Republic 中非共和国
ནོར་འཛིན་གྱི་ཁྱོན་
ནོར་འཛིན་ནི་ས་གཞི་དེ་ཡང་ནོར་བུ་སོགས་གཏེར་རིགས་དུ་མ་ལྡན་པསན་དེ་ལྟར་གྲགས་ས་གཞིའི་ཁྱོན་ནམ་ཐམས་ཅད་ལ་ཁྱབ་པའི་གནས་ཀྱི་ཡིན།
ཁེ་མུན་གླིང་ཚོམ་
ཁེ་མུན་གླིང་ཚོམ་– ཁེ་མུན་གླིང་ཚོམ་ དབྱིན་ཇིའི་རྒྱལ་ཁོངས Cayman islands
ནོར་ར་རེ་བཞི་བཅུ་རྩ་ལྔ་
《ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན་》ནང་འདྲ་མིན་ནོར་སོ་ཡོད་པའི་ས་བཞི་བཅུ་ཞེ་ལྔ་ཡོད་པར་གསུངས་ཀྱང་《བཻཌཱུརྱ་དཀར་པོ་》ལེའུ་སོ་གཉིས་པའི་ནང་བཅུ་གསུམ་ལས་མི་གསལ་བས་ས་དཔྱད་ཀྱི་གཞུང་གཞན་དག་ནས་འཚོལ་དགོས།
དཔུང་སའི་ཁང་པ་
ར་སྐོར་གྱི་ཁང་པ་སྟེ། 《དབྱངས་ཅན་དགའ་བློའི་བརྡ་དཀྲོལ་》ལས། དཔོང་སའི་ཁང་པ་ནི་ར་སྐོར་གྱི་ཁང་པ་སྟེ་དཔོང་ས་ནི་ར་སྐོར་དང་ཆོས་གྲྭ་སོགས་ལ་འཇུག་གོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
ཆ་ཌ་
ཆ་ཌ་ – ཆ་ཌ་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ Republic of Chad 乍得
ཅི་ལེ་
ཅི་ལེ་ – ཅི་ལི་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ Republic of Chile 智利
ནོར་གསོག་གི་མཆོག་ཅིག་པུ་
སྦྱིན་པ་བཏང་བ།
ཀྲུང་ཀོ་ / རྒྱ་ནག་
ཀྲུང་ཀོ་ / རྒྱ་ནག་ – ཀྲུང་ཧྭ་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ People's Republic Of China 中国
ཐང་དཀར
བྱ་རྒོད་ནང་གི་སྒྲོ་མདོག་དཀར་པོ་བྱས་པའི་རིགས་ཤིག
ཁེ་ལེབ་ཕུ་ཏེན་གླིང་ཕྲན་
ཁེ་ལེབ་ཕུ་ཏེན་གླིང་ཕྲན་– ཁེ་ལེབ་ཏེན་གླིང་འཕྲན་ ཧྥ་རན་སིའི་རྒྱལ་ཁོངས Clipperton Island
ནོས་པ་
མནོས་པ། ལེན་པའམ་ཞུ་བ།
ནོས་ཤིག་
ལོང་ཞིག
ནོར་ལྷ་བརྒྱད་
ཆུ་ལྷ་བརྟན་པ་ཟླ་བ་དང། འཛིན་བྱེད་མེ་དང་རླུང་དང་ནི། ནམ་ལངས་འོད་བྱེད་ཅེས་བྱའོ་ཞེས། ༡.ཆུ། ༢.ལྷ་བརྟེན་པ། ༣.ཟླ་བ། ༤.འཛིན་བྱེད། ༥.རླུང། ༦.མེ། ༧.ནམ་ལངས། ༨.འོད་བྱེད་བཅས་ལྷ་སྟེ་བརྒྱད་དོ།།
ནོར་སྲས་ཞང་ཚན་
འདི་སྡེ་པ་ནོར་བུ་དང། དེའི་ཚ་བོ་ཟས་སྐུ་ཞབས་ཟེར་བ་གཉིས་ཡོད་པ། དེ་གཉིས་ས་གནས་སྲིད་གཞུང་བཙུགས་པའི་རྗེས་ཀྱི་རབ་བྱུང་བཅུ་གཅིག་པའི་ཤིང་སྤྲེལ་（༡༦༤༤）ལོར་གཞིས་ཀ་རྩེར་རྫོང་དཔོན་དུ་བསྐོས། ཐོག་མར་ནང་སོ་ཡིན་ཀྱང། གཞིས་ཀ་རྩེའི་རྫོང་དཔོན་བྱས་པ་ནས་སྡེ་པཞེས་འབོད་པ་རེད། དེས་རྣམ་ཀུན་ལྐོག་ནས་ངོ་ལོག་གི་བྱ་སྤྱོད་བརྩམས་ཀྱང་རེ་ཞིགབར་དོན་མ་གྲུབ། གུ་ཤྲི་ཧན་དང་སྡེ་སྲིད་བསོད་ནམས་ཆོས་འཕེལ་གཤེགས་པའི་རྗེས་སུ་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པ་རང་ནས་ལོ་ངོ་གསུམ་རིང་སྲིད་དབང་བཟུང་བའིསྐབས་དང་བསྟུན་ནས་ངོ་ལོག་བྱས་པ། སེ་འབྲས་དང། དགའ་ལྡན་ཁྲི་པ་སོགས་མང་པོས་བར་ཆིངས་བྱས། དེ་ནས་སླར་ཡང་རབ་བྱུང་བཅུ་གཅིག་པའི་ས་ཕག་（༡༦༥༩）ལོར་འབྲུག་པ་དང་ལག་འབྲེལ་བྱས་ཏེ་སླར་ཡང་དམག་དཔུང་འཁྲིད་ནས་ངོ་ལོག་བྱས་པ་ལ། དེའི་ཕྱི་ལོ་ས་གནས་སྲིད་གཞུང་ནས་དམག་དཔུང་དྲངས་ཏེ་རྩ་མེད་བཏང་བ་རེད། འདི་སྐོར་ཞིབ་ཆ་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པ་རང་ཉིད་ཀྱིས་བརྩམས་པའི་རྣམ་ཐར་པོད་དང་པོའི་ཤོག་གྲངས་༡༢༢ནས་༢༩༧བར་དུ་གསལ།
ཁོ་ལོམ་བྷི་ཡ་
ཁོ་ལོམ་བྷི་ཡ་– ཁོ་ལོམ་བྷི་་ཡ་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ Republic of Colombia 哥伦比亚
ཆིན་ཧྲི་ཧོང་།
ཆིན་ཧྲི་ཧོང་(སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི་༢༥༩_སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི་༢༡༠ལོ)(རྒྱ་སྐད།: 秦始皇)གི་གདུང་དབྱིན་དང་མཚན་ཀྲིན་ལགས། ཁོང་སྲིད་ཁྲིར་བཞུགས་དུས་དགུང་ལོ་༡༣ལ་བུད་མ་ཐག་ཡིན། སྐབས་དེར་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྲིད་དོན་ཡོད་ཚད་བློན་ཆེན་ལུའི་པུའུ་ཝེ་ཡིས་གཅིག་གཅོད་བྱེད་ཀྱིན་འདུག ཉུག་རུམ་པ་ལའོ་ཨའེ་ཡིས་ཀྱང་རྒྱལ་ཡུམ་དང་ཁོ་གཉིས་བར་གྱི་གསང་བའི་མཛའ་བརྩེར་བརྟེན་ནས་རྒྱལ་སྲིད་ལ་ཐེ་གཏོགས་དང་ཚོད་འཛིན་བྱས། ཁོང་གིས་དགུང་ལོ་༢༢པ་སྟེ་སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་༢༣༨ལོར་སྲིད་དབང་དངོས་བཞེས་གནང་རྗེས། ཐོག་མར་ལའོ་ཨའེ་མེད་པར་བཟོས་པ་དང་། ཕྱི་ལོར་ལུའི་པུའུ་ཝེའི་གོ་གནས་བླངས། སྲིད་དབང་བརྟན་འཇགས་སུ་བཏང་རྗེས་ཁོང་གིས་ཆིན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་དངོས་སྟིབས་ཆེན་པོ་བསགས་ཡོད་པར་བརྟེན་ནས་ལོ་ཁ་ཤས་ལས་མ་འགོར་པར་རྒྱལ་ཁབ་དྲུག་པོ་བསྣུབས་ནས་གཅིག་གྱུར་ལས་དོན་ཆེན་པོ་གྲུབ་པས་"སྔ་མེད་གོང་མ་གཅིག་པུ་"ཡི་དཔའ་མཛངས་ཐབས་མཁས་གསལ་བོར་མཚོན་ཡོང་ངོ་།
ཁོན་གོ་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་
ཁོན་གོ་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ – ཁོན་གོ་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ Republic of the Congo 刚果共和国
ཁོན་གོ་མི་དམངས་དམངས་གཙོ་
ཁོན་གོ་མི་དམངས་དམངས་གཙོ་ – ཁོན་གོ་མི་དམངས་དམངས་གཙོ་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ Democratic Republic of the Congo 刚果民主共和国
ནྱ་གྲོ་དྷའི་ཀུན་དགའ་ར་བ་
ཡབ་རྒྱལ་པོ་ཟས་གཙང་མས་བཅོ་ལྡན་འདས་ལ་ཕུལ་པའི་ཀུན་དགའ་ར་བ།
བུར་ཡད་སོག་ཡུལ།
བུར་ཡད་སོག་ཡུལ་(Буряад-Монгол Улас)ནི་ཨུ་རུ་སུ་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཞིག་རེད།
don
དཔོན་ཆེན་ཀུན་དགའ་བཟང་པོ་
ས་སྐྱའི་དཔོན་ཆེན་མི་ཐོག་གཉིས་པ། ཐོག་མར་ནང་གཉེར་བྱས། དེ་རྫེས་དཔོན་ཆེན་ཤྰཀྱ་བཟང་ པོ་འདས་པའི་ལོ་དེར། ས་སྐྱའི་དཔོན་ཆེན་དུ་བསྐོས་ནས་ལོ་དྲུག་རིང་ཤྰཀྱ་བཟང་པོས་བསྒྲུབ་མ་ཐུབ་པར་ལུས་པའི་ལྷ་ཁང་ཆེན་མོའི་འོག་ཐོག་དང་ཐོག་ཁང། ལྕགས་རི། རྒྱ་ཕིབས་སོགས་དང་རིན་ཆེན་སྒང་བླ་བྲང། ལྷ་ཁང་བླ་བྲང། དབུ་རྩེ་བྱང་བཅས་ལེགས་པར་བསྒྲུབས།      རྫེས་སུ་འགྲོ་མགོན་འཕགས་པ་བོད་དུ་ཐེངས་གཉིས་པ་ཕེབས་སྐབས་འཕགས་པ་དང་ཐུགས་མ་ཐུགས་པ་བྱུང་ཡང་ཟེར། འཕགས་པའི་ཉེ་གནས་ཀྱིས་ཐོག་མར་འཕགས་པ་དང་དཔོན་ཆེན་བར་དཀྲུགས་ཤིང་བྱས། རྫེས་སུ་གོང་མ་སེ་ཆེན་ལ་དཔོན་ཆེན་གྱིས་བླ་མའི་བཀའ་ལ་རྩིས་མེད་བྱས་ཟེར་བ་སོགས་ཕྲ་མ་མང་དུ་ཞུས་རྐྱེནཀུན་དགའ་བཟང་པོའི་དཔོན་ཆེན་གྱི་གོ་གནས་ཕབས་ཏེ་བྱ་རོག་རྫོང་གི་རྫོང་དཔོན་དུ་བསྐོས་ཏེ་ལོ་དྲུག་ཙམ་བསྡད། དེ་ནས་སླར་ཡང་འཕགས་པའི་ཉེ་གནས་ཀྱིས་གོང་མ་སེ་ཆེན་ཧན་ལ་ཕྲ་མ་མང་དུ་ཞུས་རྐྱེན། རབ་བྱུང་དང་པོའི་ལྕགས་འབྲུག་（༡༢༨༠）ལོར་མི་ཆེན་སང་གྷ་བ་སོགས་ཧོར་དམག་ཁྲི་ཕྲག་མང་པོ་བཏང་ནས་བྱ་རོག་རྫོང（མྱང་སྟོད་མང་ར་）གི་མཐའ་བསྐོར་ཏེ་ཀུན་དགའ་བཟང་པོ་འཛིན་བཟུང་བྱས་ནས་སྲོག་ཐོག་བཏང། འདིའི་ལོ་རྒྱུས་སྐོར་སྟག་ཚང་པ་དཔལ་འབྱོར་བཟང་པོས་བརྩམས་པའི་（རྒྱ་བོད་ཡིག་ཚང་）སྨད་ཆར་གསལ་བ་དང། འགྲོ་མགོན་འཕགས་པའི་རྣམ་ཐར་སོགས་དང་བལྟ་བསྡུར་བྱས་ཏེ་བྲིས། །
མདོ་འགྱེད་འཕྲུལ་ཆས།
མདོ་འགྱེད་འཕྲུལ་ཆས་ནི་དྲ་བ་གཉིས་སམ་མང་པོ་སྦྲེལ་མཐུད་བྱེད་པའི་མཁྲེགས་ཆས་ཀྱི་སྒྲིག་ཆས་ཤིག་ཡིན་པ་དང་དྲ་བའི་དབར་དྲ་བའི་འགག་བཤེར་གྱི་ནུས་པ་ཐོན་གྱི་ཡོད།དེས་གཞི་གྲངས་ཁུག་མའི་ཁྲོད་ཀྱི་ས་ཆ་གསལ་སྟོན་དང་དེ་རྗེས་བརྒྱུད་སྤེལ་གང་འདྲ་བྱེད་དགོས་མིན་གཏན་ཁེལ་བྱེད་པའི་ཆེད་སྤྱོད་རིག་ནུས་རང་བཞིན་གྱི་དྲ་བའི་སྒྲིག་ཆས་ཤིག་ཡིན།
ཁོ་ཁེ་གླིང་ཕྲན་རྒྱལ་ཁབ་
ཁོ་ཁེ་གླིང་ཕྲན་རྒྱལ་ཁབ་ – Cook Islands 库克群岛
ཀྲོང་གོ་
ཀྲོང་གོ་ – ཀྲོང་གོ་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ People's Republic Of China
གནག་སྣུམ་
བཙན་དུག་བོང་བའི་མདོག་ལྟར་ནག་པོ་ནག་རྐྱང་དང། སྣུམ་ནི་འོད་མདངས་ལྡན་པའི་དོན། དཔེར་ན། སེམས་ཅན་སྤུ་ནག་ལ་གནག་ཕྱུགས་དང། ཁ་འཇམ་གཏིང་རྩུབ་ལ་སེམས་གནག་པོ་ཟེར་བ་ལས། སེམས་ནག་པོ་མི་ཟེར་བ་ཕལ་སྐད་ཁ་རྒྱུན་ལ་དབྱེ་རིས་གསལ་བ་ལྟར་རེད།
༡༨༣༤ལོ།
༡༨༣༤ལོ་ནི་ཀེ་ལུའོ་ཀེ་ལི་ཡའི་ལོ་ཐོའི་ནང་བཀོལ་སྤྱོད་བྱས་པའི་ལོ་ཞིག་ཡིན།
ལཱན་ཡ།
ལཱན་ཡ་ལག་རྩལ་ནི་སྐུད་མེད་གཞི་གྲངས་དང་སྒྲ་གདངས་འཕྲིན་གཏོང་གོ་ལ་ཧྲིལ་པོར་སྒོ་དབྱེ་བྱས་པའི་ཚད་མཐུན་གྱི་ལག་རྩལ་ཞིག་ཡིན།དེ་ནི་མ་རྩ་དམའ་ཞིང་བར་ཐག་ཉེ་བའི་སྐུད་མེད་སྦྲེལ་མཐུད་རྨང་གཞིར་བྱས་པ་དང་། གཏན་འཇགས་དང་འགུལ་སྐྱོད་སྒྲིག་ཆས་ཆེད་དུ་འཕྲིན་གཏོང་ཁོར་ཡུག་སྐྲུན་པའི་དམིགས་བསལ་གྱི་བར་ཐག་ཉེ་བའི་སྐུད་མེད་ལག་རྩལ་གྱི་སྦྲེལ་མཐུད་ཅིག་ཡིན།
མཚོ་རླབས་
དབྱར་གྱི་གཙང་ཆུ་རྒྱས་པས་མཚོ་དང་མཉམ། མཁའ་ལ་ཟླ་བ་འཆར་དང་གཉིས་སུ་མེད། གཙང་ཆུ་རྒྱས་པའི་ཚུལ་འདི་ནི་མཛེས་སྡུག་ལྡན་ཞིང་ངོ་མཚར་གྱིས་ཕྱུག་པ་ཞིག་ཏུ་ཀུན་གྱིས་འདོད། མཚོ་རླབས་ཞེས་པ་འདི་ཇི་ལྟར་བྱས་ནས་གྲུབ་པ་ཡིན།  དེ་དོན་རྟོགས་དགོས་ཚེ་ལས་སླ་མོ་ཞིག་མེད། སྤྱི་ལོ་༡༠༠༠ཙམ་ལ། སུང་རྒྱལ་རབས་བྱང་མའི་དཔོན་རིགས་ཡུའུ་ཅིན་གྱིས་ཐིག་ལེན་དངོས་སུ་འཇལ་བར་གཞིགས་ནས། མཚོ་རླབས་ཀྱི་གྲུབ་ཚུལ་འདི་ཟླ་བ་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་ཅིང་། ཟླ་བའི་འཕེལ་གྲིབ་ལས་མཚོ་རླབས་ཀྱི་སྐོར་ཞེས་པའི་རྩོམ་ཡིག་ཅིག་ཡོད་པ་དེ་རང་ཉིད་ཀྱི་《མཚོ་རླབས་འགུལ་རིས་》ནང་དུ་འཇུག་པ་དང་། ཁོང་གིས་གསུངས་དོན་ལ་མཚོ་རླབས་དེ་གཙོ་བོ་ཟླ་བའི་བྱེད་ནུས་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན་ཞེས་བཀོད་པ་དང་། རྗེས་ལ་རྩོམ་ཡིག་འདི་ཡང་ཀྲུང་གོའི་ཚན་རྩལ་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་གི་གལ་ཆེན་དཔྱད་རྩོམ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད། དེ་དང་ཆབས་ཅིག་ཏུ་དཔྱད་རྩོམ་འདིས་ས་གནས་ཁག་གི་ཆུ་རགས་འཛུགས་སྐྲུན་དང་རླབས་བཅོས་གནོད་འགོག་དེ་བཞིན་མཚོ་ཐོག་ཚོང་འདྲེན་བཅས་ལ་མཛུབ་སྟོན་རང་བཞིན་གྱི་ཕན་ནུས་ཐོན་ཡོད་ལ་ཐོན་སྐྱེད་བྱེད་སྒོའི་ཐད་ལའང་སྐུལ་འདེད་བཏང་ཡོད།
མཚོ་རླབས་ཀྱི་སྣང་ཚུལ་དངོས་དེ་ཇི་ལྟར་བྱས་ནས་གྲུབ་པ་ཞིག་ཡིན།
མཚོ་རླབས་ནི་ཉི་མ་དང་ཟླ་བ་ལ་སོགས་པའི་རླུང་ཁམས་ཀྱི་འཐེན་ཤུགས་འོག་ལ་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན། ཀུན་ལྡན་འགུག་ཤུགས་ཀྱི་བྱེད་ནུས་འོག་ཟླ་བའི་གོ་ལས་སའི་གོ་ལའི་སྟེང་གི་མཚོ་མོ་ལ་འགུག་འདྲེན་བྱེད་ཤུགས་ལྡན་པས་ཀུན་གྱིས་མཚོ་རླབས་འགུག་འདྲེན་གྱི་ཤུགས་དེར་རླབས་འདྲེན་ཤུགས་ཞེས་བརྗོད་ཀྱི་ཡོད།  སའི་གོ་ལའི་ངོས་ཀྱི་ས་གནས་ཁག་དང་ཟླ་བའི་གོ་ལའི་དབར་ལ་ཉེ་འགྱངས་མི་གཅིག་པས། མཚོ་མོ་ཁག་ལ་ཐེབས་པའི་རླབས་འདྲེན་བྱེད་ཤུགས་ཀྱང་མི་གཅིག་པའོ། ཟླ་བའི་ངོས་ལ་ཕྱོགས་པའི་རླབས་འདྲེན་བྱེད་ཤུགས་ཆེ་ཞིང་། དེ་ལས་ལྡོག་ཚེ་རླབས་འདྲེན་གྱི་བྱེད་ཤུགས་ཆུང་བ་ཡོད། དེ་མིན་ལྟེ་བྲལ་ནུས་ཤུགས་ཆེ་རུ་སོང་བ་བསྟུན་མཚོ་མོའི་ལྟེ་བྲལ་ནུས་ཤུགས་ཀྱི་བྱེད་ནུས་འོག་མཚོ་རླབས་བྱུང་།  བར་ཁམས་ནི་འགུལ་བསྐྱོད་ཅན་ཞིག་ཡིན་པས། མཚོ་མ་དག་ལ་ཐེབས་པའི་འགུག་འདྲེན་བྱེད་ཤུགས་མི་འདྲ་བས་མཚོ་མོར་མཚོ་རླབས་ཆེ་ཆུང་མི་འདྲ་བ་ཐེབས་པས་མཚོ་རླབས་ཀྱི་སྣང་ཚུལ་གྲུབ་ཀྱི་ཡོད།
དོན་དངོས་ཐོག་མཚོ་རླབས་ནི་ཆུ་ཚོད་ཀྱི་ཐེར་སྒྲ་ཞིག་དང་འདྲ་བར་ཀུན་གྱིས་ཚད་མ་འཛིན།སའི་གོ་ལར་ཟླ་བས་སྐོར་གཅིག་བརྒྱབ་ཚེ་ཆུ་ཚོད་༢༤དང་སྐར་མ་༤༨འགོར་གྱི་ཡོད། མཚོ་རླབས་ཀྱི་འཁོར་ཡུན་ཡང་ཆུ་ཚོད་༢༤དང་སྐར་མ་༤༨ཡིན། ཉིན་ཞག་གཅིག་གི་ནང་ལ་རྒྱ་མཚོ་འདིས་ཟླ་བའི་ངོས་སུ་ཕྱོགས་པ་ཞིག་དང་དེ་ལས་ལྡོག་པའི་སྣང་ཚུལ་གཉིས་ཡོད་པས། རྒྱ་མཚོ་དེ་ལའང་མཚོ་རླབས་གཉིས་ཙམ་ཡོང་གི་ཡོད།