cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ཤ་ཉར་ཚགས་བྱ་ཐབས་
གནའ་བོའི་བོད་ཀྱིས་རྒྱུན་ཟས་ཤ་ཡིན་ལ་འདི་དྲོ་གྲང་གི་དབང་གིས་ཉར་ཐབས་དར་ཤ།ཆུ་ཤ། སྐམ་ཤ། ཐུམ་ཤ། གནོན་ཤ་སོགས་ཡོད། དར་ཤ་ནི་དགུན་ཐོན་ལ་ཉེ་སྐབས་འབྲོག་པའི་རུ་སྟོན་ས་ནས་རྫ་ཁའམ་དབྱར་སིའི་ཐོག་གམ་ས་མཐོ་སར་སོང་ནས་ཆུ་མིག་ཞིག་གི་ཉེ་སར་འདུགདར་ཆགས་སྐབས་ར་ལུག་དང་བེའུ་འགའ་བསད་ནས་ལྤགས་པ་མི་ལེན་པར་ནང་ཁྲོལ་བླངས་ནས་གཙང་མར་བཀྲུ་བ་དང་ཡར་བཅུག་ནས་ཁོག་པའི་ཁ་དམ་པོར་བཟོ།ཆུ་མིག་གི་དར་ཆགས་སར་དོང་བསྐོས་ནས་གནོན། དར་ཆགས་ཟིན་པ་ན་མི་དང་གཅན་གཟན་སོགས་ཀྱིས་ལོན་ཐབས་མེད་པས་རུ་དགུན་སར་འགྲོ།དཔྱིད་ཀ་སོང་ནས་དབྱར་ཟླ་འགོ་མ་ཙམ་ལ་ཐོན་སྐབས་དར་ཤ་ཡོད་སའི་ཉེ་སར་རུ་སླར་སོང་ནས་དར་ཞུ་སྐབས་བསྐོས་ནས་ཡང་བླངས་ཚེ་ཤ་མ་ལད་པར་ད་བཤས་པ་བཞིན་ཡོད་པ་རེད།འདིས་ནི་གློག་གི་འཕྲོ་འགྱུའི་གནོད་པ་མེད་པར་དེང་དུས་ཀྱི་འཁྱག་སྒམ་གྱི་ནུས་པ་ཐོན་གི་ཡོད་པ་རེད།ཆུ་ཤ་ནི་རས་ཁུག་ཅིག་གི་ནང་དུ་ཤ་སྣག་བཅུག་ནས་ཉི་མ་མི་འཕྲོ་སའི་ཟམ་འོག་དང་ཤིང་དང་བྲག་གི་གྲིབ་མ་ཡོད་སར་ཆུ་ལ་འཕངས་ནས་ཐག་པས་འདོག་པ་དང་འདི་ཁྱི་དང་གཅན་གཟན་སོགས་ལ་ཤོར་ཉེན་ཡོད་པས་གཟབ་དགོས།སྐམ་ཤ་ནི་དགུན་ཁ་ཤ་འཁྱག་བཅད་ནས་ཉི་མ་ཤར་སར་ཐག་གདང་ལ་འཕང་ནས་རླུང་སྐམ་བྱ་དགོས། འདི་སྐམ་རྗེས་ཤ་སྣག་ཅིང་བྲོ་བ་ཞིམ།ཉི་མར་སྐམ་མི་རུང་བས་ཤ་སྲ་ཞིང་མིག་ལམ་དུའང་མཛེས་པོ་མེད། ཐུམ་ཤ་ནི་གྲོད་པུ་ཞིག་གི་ནང་དུ་ཤ་སྣག་བཅུག་ནས་ཚྭ་མང་ཙམ་བཏབ་ནས་དབུགས་མེད་པ་བྱས་ཤིང་ཁ་དམ་པོར་ཐག་པས་བསྡམ་ནས་ཆུ་ཡོད་པའི་སྣོད་ནང་འཇོགའདི་རེས་གཟའ་འགའ་རེ་ལ་ཉར་ཐུབ་ན་ཡང་ཤ་ཡི་བྲོ་བ་དེ་ཙམ་མི་ཞིམ། འདི་ལ་ཚྭ་དང་གྲོད་པུས་རུལ་བྱེད་འབུ་ཕྲ་ནང་དུ་ཞུགས་མི་ཐུབ་པ་བཟོས་པས་ཉར་ཐུབ་པ་རེད།གནོན་ཤ་ནི་ར་ལུག་དང་བེའུ་སོགས་ཆུང་རིགས་ཀྱི་རྐང་པ་དང་ལག་པ་སོགས་ཕྱི་ཅུང་ཙམ་སྐམ་ཡོད་པ་ས་དོང་དུ་ལྷ་ཤིང་ཤུག་པ་དང་སོག་མ་བསྲེག་པའི་ཐལ་བ་ཅུང་ཙ་བའི་ནང་གནོན་པར་བྱེད།འདི་ལ་ཕག་པའི་རྐང་ལག་ཡང་ཆོག འདི་ལ་ཐལ་བ་ཚ་མོས་དུག་སེལ་བྱས་ནས་ཐལ་བ་སྐམ་པས་རུལ་མི་ཐུབ་པའི་ཕན་ཐོགས་ཡོད་པ་རེད།
ནགས་ཀྱི་རྡོ་ཕུར་བཅུ་གསུམ།
འཛམ་གླིང་རལ་པའི་རྩེ་ན་ཁ་བའི་མུ་ཁྱུད་དཀར་པོ་གདུགས་ལྟར་འཁྱིལ་བའི་བསིལ་ལྡན་ཁ་བའི་ལྗོངས་ཀྱི་རང་བྱུང་གི་སྐྱེ་དངོས་ལ་བློ་ཁ་ཕྱོགས་མཁན་ཞིག་ཡིན་ཕྱིན་ཆད། སོག་ལ་ཉྭ་འདྲ་བཅུ་གསུམ། བེ་ལ་འབྲོང་ཉལ་བཅུ་གསུམ། ནགས་ལ་རྡོ་ཕུར་བཅུ་གསུམ་ཞེས་གྲགས་པའི་རང་བྱུང་གི་སྐྱེ་དངོས་འདི་གསུམ་ཐོས་མ་མྱོང་མཁན་མེད་པ་ལྟ་བུའི་ཚད་དུ་བསླེབས་ཡོད། དེ་དག་གི་ནང་ནས། རིན་ཆེན་གཏེར་རྫས་དུ་མས་མངོན་པར་འབུར་དུ་ཐོན་པ། མ་བཅོས་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པའི་ངོ་མཚར་བཀོད་པ་དུ་མས་མཛེས་པའི་རྡོ་ཕུར་འདི་ནི། ནགས་ཀྱི་རྡོ་ཕུར་བཅུ་གསུམ་ནང་གི་ཡ་གྱལ་ཞིག་སྟེ། རྒྱང་ནས་བལྟས་ན་རྒྱལ་མོ་རྔུལ་ཆུའི་དཀྱིལ་དུ་མཆོད་པའི་སྡོང་བུ་བཙུགས་འདྲ། ཉེ་ས་ནས་བལྟས་ན་ལྕགས་ཀྱི་ཀ་བ་གསོན་པོ་ཞིག་གནམ་དུ་ཀྲོང་ངེར་བསླངས་པ་དང་འདྲ་ཞིང༌། མཁས་བླུན་སུ་ཞིག་གིས་མཐོང་རུང༌། རེ་ཞིག་དབང་མེད་དུ་ཧར་གྱིས་གཡེང་དགོས་པའི་ཁྱད་མཚར་དུ་མས་ཕྱུག་པའི་རང་བྱུང་གི་སྐྱེ་དངོས་ཤིག་ཡིན་ཏེ། སྔར་ཆོས་རྒྱལ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོས་རྒྱ་བཟའ་ཀོང་ཇོ་བཙུན་མོར་བསུ་སྐབས། ལུང་པ་འདི་ནས་དབུས་ལ་བསུས་མྱོང་ཞིང༌། རྒྱ་བཟའ་ཡང་ལུང་པ་འདིར་འབྱོར་སྐབས། དྭངས་གཙང་ཁོར་ཡུག་ཤིན་ཏུ་ཉམས་དགའ་བས་ལམ་བར་གྱི་ངལ་དུབ་སེལ་ཏེ་ལུས་སེམས་བདེ་བར་འཁོད། རྔུལ་ཆུའི་འགྲམ་ངོགས་ནས་ཀྱང་རྡོ་ཕུར་འདི་ལ་ལྟད་མོར་གཡེངས་སྐབས། རྡོ་ཕུར་འདི་ཡི་རང་བཞིན་གྱི་བཀོད་མཛེས་ལ་ངོ་མཚར་ཤིན་ཏུ་ཆེན་པོ་སྐྱེས་ཏེ། སྤྱན་ཆབ་ཕྲེང་རྡོག་རེ་ཟུང་ཆུ་བོའི་ནང་དུ་ལྷུང་སྟབས། དོན་ལ་རྒྱ་མོ་ཧ་ལས་ནས་ངུ་ཤོར་བས། ཆུ་མོ་འདི་ཡི་མིང་ལ་རྒྱ་མོ་ངུ་ཆུ་ཞེས་མིང་ཐོག་མར་ཐོགས་ཀྱང༌། ཕྱིས་སུ་ཡུལ་སྐད་དབང་བཙན་སྟབས་རྒྱལ་མོ་རྔུལ་ཆུ་ཞེས་ཐ་སྙད་ཟུར་ཆགས་པ་ཡིན་ཞེས་བཤད་སྲོལ་ཡོད། ད་དུང་དེང་རབས་ཀྱི་དངོས་ཁམས་རིགས་པ་སྨྲ་བ་ཚོས་ཀྱང་རྡོ་ཕུར་འདི་ལ་ཁྱད་མཚར་ཅན་གྱི་ཡོན་ཏན་གཞན་ཞིག་ལྡན་པ་མཐོང་བ་ནི། ལུང་པ་འགའ་ལ་ཆུ་ཐིགས་ཟགས་ཤུལ་གྱི་བྲག་རྡོ་ལ་ཨི་ཁུང་དོད་འགྲོ་བ་དངོས་པོའི་ཆོས་ཉིད་ཡིན་ཅིང༌། ལོ་ངོ་ཁྲི་ཕྲག་ཙམ་གྱི་རིང་ལ་ཆུ་བོ་རྒྱུགས་ཤུལ་དུ་ཡོད་པའི་བྲག་རྡོ་རྣམས་ལ་ཆུ་ཡིས་དེད་ཤུགས་ཀྱིས་བོང་ཚད་གྲུ་གང་ཙམ་འཛད་ཀྱི་ཡོད་པ་མངོན་སུམ་དུ་མཐོང་བས། རྡོ་ཕུར་འདི་ནི་ལོ་ངོ་ས་ཡ་མང་པོའི་རིང་ལ་སྐད་ཅིག་ཀྱང་ཡོལ་བ་མེད་པ་ཆུ་མོ་རྔུལ་ཆུའི་རྦ་རླབས་ཀྱིས་བརྡར་ཀྱང་འཛད་དུ་མེད་པའི་རིན་ཆེན་གཏེར་རྫས་ཀྱི་ནུས་པ་ཁྱད་པར་ཅན་ཞིག་ཡིན་པ་ཚོད་དཔགས་དང་རྟོག་ཞིབ་ཀྱང་བྱེད་བཞིན་ཡོད།། ངོ་སྤྲོད་མཚམས་སྦྱོར་མདོར་བསྡུས་སུ་ནགས་ཤོད་བ་བསྟན་སྐྱོང་གིས།།
གྱ་གྱུ་རི་བོ་
གྱ་གྱུ་རི་བོ་夹金山ནི་པའོ་ཞུན་རྫོང་གི་མངའ་ཁོངས་སུ་ཡོད་ལ་རབ་རྒྱས་ཤང་གི་གྲོང་སྡེ་རྣམས་རི་རྒྱུད་དེའི་འདབས་སུ་གནས་ཡོད། རི་བོ་དེ་ནི་གཡག་རྔ་ནས་རྔ་བ་ཁུལ་གྱི་བཙན་ལྷ་རྫོང་གི་ཕྱོགས་སུ་འགྲོ་དུས་བརྒལ་དགོས་པའི་ལ་མཐོན་པོ་དེ་རེད། ཀྲུང་གོའི་བཟོ་ཞིང་དམག་གིས་རྒྱང་བསྐྱོད་བྱེད་དུས་ཆེས་ཐོག་མར་བརྒྱབ་པའི་གངས་རི་མཐོན་པོ་དེ་རེད། རི་མཐོན་པོ་དེར་འགྲོ་ལམ་གཟར་ལ་གྱ་གྱུ་མང་བས་རྒྱ་ཡིག་ལས་夹金山ཞེས་པ་ནི་གྱ་གྱུ་རི་བོའི་སྒྲ་བསྒྱུར་མིན་ནམ་སྙམ་སྟེ་བོད་ཡིག་ཐོག་ནས་དེ་ལྟར་བྲིས་པ་ཡིན།
གྲིབ་སྐྱོན་
གྲིབ་སྐྱོན་ཞེས་པའི་བརྡ་ཆད་འདི་ཀོ་བོད་ཀྱི་གསོ་རིག་བསྟན་བཅོས་ཆེན་པོ་རྣམས་སུ་དངོས་སུ་བསྟན་པ་ནི་ད་བར་འདྲེན་བྱེད་ཀྱི་ཡུལ་དུ་མ་འགྱུར་ཡང་། བརྡ་ཆད་འདི་ད་ལྟ་ཁྱབ་གདལ་ཆེར་སོང་སྟེ་ཀུན་གྱིས་གོ་ཐུབ་པ་ཞིག་ཏུ་འཕེལ་རྒྱས་ཕྱིན་ཡོད། བོད་ཀྱི་རིག་གནས་སྤྱི་དང་ལྷག་པར་གསོ་བ་རིག་པའི་སྐབས་འདིར་ནད་མིང་དང་སྨན་མིང་སོགས་ཀྱི་བརྡ་ཆད་གང་འདྲ་ཞིག་ཡིན་ཀྱང་དེའི་འབྱུང་ཁུངས་དང་ངེས་ཚིག་སོགས་ཡང་དག་གསལ་འགྲེལ་ཐུབ་པ་བྱ་རྒྱུ་ནི་བརྡ་ཆད་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་རྩ་དོན་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན།
གཡག་རྔ་གྲོང་ཁྱེར་
སི་ཁྲོན་གཡག་རྔ་（雅安）གྲོང་ཁྱེར་པའོ་ཞུན་（宝兴）རྫོང་ཐོག་ལ་མུ་ཕྱི་རྒྱལ་པོའི་མཁར་རྫོང་ཞིག་འདུག བཤད་སྲོལ་དུ་མུ་ཕྱི་རྒྱལ་པོའི་མཁར་རྫོང་ཐོག་མར་ཆགས་ས་ནི་ད་ཡོད་མཁར་རྫོང་གི་གཡས་ཕྱོགས་ཀྱི་རི་འབུར་དེའི་ཐོག་རེད་ཟེར། མུ་ཕྱི་རྒྱལ་པོ་ལ་མུ་ཕྱིས་དང་མི་ཕམ་བཅས་འབྲི་ཚུལ་མི་འདྲ་བ་འགའ་འདུག   རྒྱལ་པོ་དེ་ནི་སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་ལོ་ཉིས་བརྒྱ་ཉི་ཤུའི་སྐབས་ནས་གཡག་རྔ་ས་ཆར་གནས་བཅས་ཡོད་ཅིང་། ཆེས་དར་སྐབས་ད་ལྟའི་གཡག་རྔ་སོགས་རྫོང་ཁག་དྲུག་ཙམ་མངའ་འོག་ཏུ་ཚུད་ཡོད། སྔོན་ཆད་འགུ་ཐང་རྒྱལ་པོའང་དེའི་མངའ་འོག་ཡིན་པར་གྲགས། དེའི་རྒྱལ་རབས་ཡིག་ཐོག་ཏུ་བཀོད་ཡོད་པ་རྒྱལ་པོ་ནམ་མཁའ་ནོར་བུ་ནས་རྒྱལ་མཚན་རྡོ་རྗེའི་བར་ཏེ་སྤྱི་ལོ༡༣༧༣ནས༡༩༢༠བར་རྒྱལ་རབས་ཉི་ཤུ་རྩ་བརྒྱད་ཙམ་བྱུང་ཡོད། རྒྱལ་ས་ནི་ཐོག་མར་གཡག་རྔ་ནས་རིམ་བཞིན་ཡར་སྤོས་ནས་མཐར་པའོ་ཞུན་དུ་ཆགས་ཡོད།
གཡག་རྔ་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ཁོངས་སུ་བོད་པ་ཤང་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་ལ་རབ་རྒྱས་ཤང་ངམ་གཡང་སྐྱིད་ཤང་ཟེར། ཤང་ཡོངས་ལ་ལྕང་ལོ་དང་དཀར་རི། ཚེ་དཀར། ལེགས་ལོ། རྒྱ་ལ་བཅས་གྲོང་སྡེ་ལྔ་འདུག  གྲོང་མིང་དེ་ཚོ་ནི་བོད་སྐད་ཡིན་ཐག་ཆོད་མོད། ད་ལྟར་རྒྱུ་མཚན་ཤེས་མཁན་གཅིག་ཀྱང་མེད་པས་རྒྱ་ཡིག་གི་སྒྲ་གདངས་ལྟར་བྲིས་པ་ཡིན། སྐད་ནི་གྱ་གྱུ་རི་བོའི་ཚུར་ལོགས་སུ་གནས་པའི་བཙན་ལྷ་ཡུལ་གྱི་རྒྱལ་རོང་སྐད་དང་གཅིག་པ་རེད།
དགོན་པ་འདི་ནི་ཆོས་འཁོར་རབ་རྒྱས་གླིང་ཞེས་དགེ་ལུགས་པའི་དགོན་པ་ཞིག་རེད། ཤང་དེའི་མིང་ལ་རྒྱ་ཡིག་ནང་硗碛ཞེས་པ་ནི་རབ་རྒྱས་ཞེས་པའི་འགྱུར་ཡིག་མིན་ནམ་བསམས་ཀྱང་ལ་ལ་ཡིས་གཡང་སྐྱིད་ཅེས་པའི་སྒྲ་བསྒྱུར་རེད་ཟེར། དེ་ཡང་རྒྱུ་མཚན་མེད་པ་མིན་ཏེ་བོན་པོས་གཡང་ལ་ཧ་ཅང་དང་དོད་བྱས་པས་སོ།།
ཁྱུང་གི་སྒོ་ང་གཏོང་བ་ཞེས་པའི་རྩལ་རྩེད་འཁྲབ་པ་དེ་ནི་གནའ་སྔོན་མར་བྱ་རྒྱལ་ཁྱུང་གིས་མི་རྣམས་ལ་གནོད་པ་བྱེད་པའི་སྦྲུལ་ཞིག་རྩ་མེད་དུ་བཏང་བས་ཁྱུང་གི་བཀའ་དྲིན་རྗེས་དྲན་བྱེད་ཆེད་འཁྲབ་སྟོན་དེ་བཏོད་པ་དང་། ད་ལྟར་གཟུགས་མེད་ཤུལ་བཞག་རིག་གནས་ཀྱི་ཁོངས་སུ་བཞག་འདུག  དེ་ལས་ཀྱང་འདི་གའི་ཡུལ་མི་རྣམས་ནི་རྒྱལ་རོང་པའི་རྒྱུད་པ་ལས་མཆེད་པ་ཤེས་ཐུབ།
རབ་རྒྱས་ཤང་གི་ཚེ་དཀར་གྲོང་གི་ལམ་ལྟག་ན་མཁར་རྫོང་རྙིང་པ་ཞིག་ཡོད་པ་དེར་ཚང་མས་དགྲ་རྒྱག་པའི་མཁར་རྫོང་ཞེས་འབོད་ཀྱིན་འདུག  རྩེག་ལྔ་ཅན་གྱི་མཁར་རྫོང་དེའི་རྩེག་གཉིས་པ་ཡན་ཆད་ཀྱི་ཕྱོགས་བཞིའི་རྩིག་ངོས་སུ་བོའུ་ཁུང་དང་མདའ་ཁུང་གསུམ་རེ་ཡོད་པས་དངོས་གནས་ཕྱིའི་དགྲ་བོ་དང་ཇག་པ་འགོག་སའི་མཁར་རྫོང་ཞིག་ཡིན་ཐག་ཆོད་རེད།
གྱ་གྱུ་རི་བོ་夹金山ནི་པའོ་ཞུན་རྫོང་གི་མངའ་ཁོངས་སུ་ཡོད་ལ་རབ་རྒྱས་ཤང་གི་གྲོང་སྡེ་རྣམས་རི་རྒྱུད་དེའི་འདབས་སུ་གནས་ཡོད། རི་བོ་དེ་ནི་གཡག་རྔ་ནས་རྔ་བ་ཁུལ་གྱི་བཙན་ལྷ་རྫོང་གི་ཕྱོགས་སུ་འགྲོ་དུས་བརྒལ་དགོས་པའི་ལ་མཐོན་པོ་དེ་རེད། ཀྲུང་གོའི་བཟོ་ཞིང་དམག་གིས་རྒྱང་བསྐྱོད་བྱེད་དུས་ཆེས་ཐོག་མར་བརྒྱབ་པའི་གངས་རི་མཐོན་པོ་དེ་རེད། རི་མཐོན་པོ་དེར་འགྲོ་ལམ་གཟར་ལ་གྱ་གྱུ་མང་བས་རྒྱ་ཡིག་ལས་夹金山ཞེས་པ་ནི་གྱ་གྱུ་རི་བོའི་སྒྲ་བསྒྱུར་མིན་ནམ་སྙམ་སྟེ་བོད་ཡིག་ཐོག་ནས་དེ་ལྟར་བྲིས་པ་ཡིན།
རང་བྱུང་ཡེ་ཤེས་ཆེན་པོའི་འབྲས་བུ་རོལ་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་དུ་བལྟ་བའི་ཡི་གེ་
༄༅། །རང་བྱུང་ཡེ་ཤེས་ཆེན་པོའི་འབྲས་བུ་རོལ་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་དུ་བལྟ་བའི་ཡི་གེ་བཞུགས་སོ། །
རྒྱུད་བཞི་དང་དེའི་ཐུན་མིན་གྱི་ཁྱད་ཆོས་
གཅིག མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་བཞེད་ཚུལ་གཅིག་མཐུན་མིན་པ།
དེ་ཡང་མཁས་དབང་ལ་ལས་རྒྱུད་བཞི་ནི་རྒྱལ་བའི་བཀའ་ཡིན་ཟེར་བ་དང་ཡང་མཁས་པ་ལ་ལས་རྒྱུད་བཞི་ནི་བོད་མཁས་པའི་མཛད་པའི་བསྟན་བཅོས་ཡིན་ཟེར་བ་དང་ཡང་མཁས་པ་ལ་ལས་རྒྱུད་བཞི་ནི་གཏེར་མ་ཡིན་ཟེར་བ་ལ་སོགས་པའི་ལྟ་བ་མི་མཐུན་པ་གསུམ་བྱུང་།གོང་གི་བཞེད་ཚུལ་གང་ཡིན་ཡང་རང་རང་ལ་ལུང་དང་རྒྱུ་མཚན་ཡོད་པའི་ལེགས་བཤད་རྐྱང་རྐྱང་ཡིན་རེད་བསམ།རྒྱུ་མཚན་ནི་རྒྱུད་བཞིའི་རྩོམ་སྟངས་དང་དེ་བརྩམ་པའི་དམིགས་ཡུལ་དང་དགོས་མཚན།དོན་སྙིང་སོགས་སྐབས་དེའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་བགྲོད་སྟངས་དང་བསྟུན་ནས་བརྩམས་པ་ཞིག་པས་དེ་ལ་དུས་རབས་རང་བཞིན་དང་ཆོས་ལུགས་རང་བཞིན་སོགས་ལ་བྲལ་ཐབས་མེད་པ་ཞིག་རེད།
བཀའ་བློན་ང་ལུམ་སྦྱར་གསུམ་
ང་ལམ་སྦྱར་གསུམ་ནི་ང་ཕོད་པ་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་པོ་དང་། གུང་ལུམ་པ་བ་བཀྲ་ཤིས་རྒྱལ་པོ། སྦྱར་ར་བ་བློ་གྲོས་རྒྱལ་པོ་བཅས་གསུམ་སྟེ་རབ་བྱུང་བཅུ་གཉིས་པའི་ལྕགས་བྱི(1730)ལོའི་ཟླ9ཚེས15ཉིན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་བདུན་པ་བསྐལ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་གསེར་ཁྲིར་མངའ་གསོལ། ལྕགས་གླང(1721)ལོ་མངའ་རིས་སྐོར་གསུམ་གྱི་གཙོ་བོ་ཁང་ཆེན་བསོད་རྣམས་རྒྱལ་པོ(དའི་ཆིང་བཱ་དུར)དང་། ང་ལོད་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་པོ།  ལུམ་པ་བཀྲ་ཤིས་རྒྱལ་པོ། སྦྱར་ར་བློ་གྲོས་རྒྱལ་པོ།  ཕོ་ལྷ་བསོད་ནམས་སྟོབས་རྒྱས་བཅས་བཀའ་བློན་དུ་བསྐོས་པའི་གཙོ་བོ་དའི་ཆིང་བཱ་དུར་དང་། ང་ཕོད་པར་པའི་སི་ཞེས་པའི་ཆོ་ལོ་གནང་།
བཀའ་བློན་རྣམས་ནས་སྲིད་དབང་ལོ་བདུན་བསྐྱངས་རིང་ཕན་ཚུན་དད་མོས་དང་། ཉེ་ཕྱོགས་སོགས་ཀྱི་རྐྱེན་པས་རིམ་བཞིན་མི་མཐུན་པར་གྱུར་ཏེ་དའི་ཆིང་བཱ་དུར་དང་།  ཕོ་ལྷ་བསོད་ནམས་སྟོབས་རྒྱས་ཕྱོགས་གཅིག་དང་། ང་ཕོད།  ལུམ་པ། སྦྱར་ར་གསུམ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་གྱུར་སྐབས་ཕོ་ལྷ་བས་དའི་ཆིང་ལ་དོགས་ཟོན་དགོས་ཚུལ་ཞུས་ཀྱང་དའི་ཆིང་གིས་དོ་སྣང་མ་བྱས་ཤིང་།  དུས་དེར་གོང་མ་གཡུང་ཊེང་གིས་དའི་ཆིང་བཱ་དུར་ལ་ཤེལ་གྱི་ཐམ་ག་སོགས་གཟེངས་བསྟོད་ཀྱི་བཀས་མངགས་བློན་ཆེན་གཉིས་བཅས་བཏང་བ་ལྷ་སར་མ་འབྱོར་སྔོན་ང་ལུམ་སྦྱར་གསུམ་སོགས་ཀྱིས་དའི་ཆིང་བཱ་དུར་མེད་པ་བཟོ་བར་བརྩམས(ཕོ་ལྷ་བ་གཙང་དུ་འཁོར་ཞག་ཐོན་ནས་བསྡད་མེད)མེ་ལུག(1717)ལོའི་བོད་ཟླ6ཚེས18ཉིན་ང་ལུམ་སྦྱར་གསུམ་གྱིས་ལྷ་སའི་གཙུག་ལག་ཁང་གི་སྒོ་མཆོར་གྱི་ཡང་སྟེང་ཚོམས་ཆེན་ཁམས་གསུམ་ནང་དའི་ཆིང་ལ་སྙན་ཞུ་རིང་པོ་ཞིག་ཕུལ་བར་གཟིགས་བཞིན་པའི་དུས་སུ་ང་ལ་ལུམ་སྦྱར་གསུམ་དང་། ཁོང་ཚོའི་ཁོངས་མིས་གྲི་རུབ་བརྒྱབ་སྟེ་བཀྲོངས་པ་མ་ཟད། ཕྱི་རོལ་དུ་ཡོད་པའི་ཞབས་ཕྱི་དང་། མཛོད་པ། རི་མོ་མཁན་སོགས་ཀྱང་བསད།  དའི་ཆིང་གི་བཞུགས་གནས་ཕུན་ཚོགས་རབ་བརྟན་དཔལ་འབྱོར་དུ་བཙུན་མོ་ཆེ་ཆུང་གཉིས་བཀྲོངས་པ་སོགས་བྱས་ཏེ་ང་ལུམ་སྦྱར་གསུམ་ནས་གོང་མ་གཡུང་ཊེང་ལ་དའི་ཆིང་གིས་ཏཱ་ལའི་བླ་མར(སྐུ་ཕེང་བདུན་པར)དད་གུས་ཕྲ་མོ་ཙམ་ཡང་མེད་པ་དང་།  བོད་ཀྱི་སྲིད་དབང་སྒེར་གཅོད་བྱེད་པ།  ཇུན་གར་བ་བ་དང་ངན་འབྲེལ།  རྒྱ་གར་རྒྱལ་པོ་དང་འབྲེལ་བ་བྱས་པ་སོགས་ཀྱི་ཉེས་པ་བགྲངས་པའི་སྙན་ཞུ་ཕུལ། ཁོ་ཚོས་སྲིད་དབང་བཟུང་ནས་གོང་མའི་རྒྱབ་སྐྱོར་ཡོང་བར་རེ་བ་ཞུས། ང་ལུམ་སྦྱར་གསུམ་གྱིས་དའི་ཆིང་བཀྲོངས་རྗེས་ཕོ་ལྷ་བ་ཡང་བཀྲོངས་རྩིས་བྱེད་སྐབས་སྐྱིད་སྦུག་དབང་འདུས་གཞིས་སྐོར་དུ་ཕེབས་ཞོར་ཕོ་ལྷ་བར་ལྷ་སར་བྱུང་བའི་གནས་ཚུལ་རྣམས་གསལ་བར་ཞུས། ཕོ་ལྷ་བས་རང་འོག་གི་དཔུང་བསྡུས་ཐོག་མངའ་རིས་སྐོར་གསུམ་ནས་དཔུང་བསྡུས་ཏེ་ཕར་རྒོལ་གྱི་གྲབས་མཛད་ཕྱིར་ཤེལ་དཀར་ནས་གཙང་ཁུལ་དམག་སྲིད་དཔོན་རིགས་རྣམས་ནས་བསྐུལ་སློང་གནང་བར་མང་ཆེ་བ་ཕོ་ལྷའི་ཕྱོགས་སུ་འཁོར་ཞིང་ཕོ་ལྷ་བས་མངའ་རིས་སྐོར་གསུམ་དང་གཙང་དཔུང་ཁྲིད་དེ་དབུས་སུ་དཔུང་འཇུག་བྱས། ང་ལུམ་སྦྱར་གསུམ་ནས་ཀྱང་དབུས་དང་ཀོང་པོ་སོགས་ཀྱི་དམག་སྐུལ་དེ་གཙང༌། འདམ་གཞུང༌། འཕན་པོ་སོགས་བརྒྱུད་ནས་འཐབ་འཁྲུག་བྱས་མཐར་དབུས་ཀོང་གི་དམག་ཕམ་ནས་ལྷ་ས་ཤོར། ལུམ་པ་བ་སོགས་ཕོ་བྲང་པོ་ཏ་ལར་བྲོས། ཕོ་ལྷ་བའི་རྟ་དམག་སུམ་སྟོང་དང་རྐང་དམག་དགུ་སྟོང་གིས་རྩེ་ཕོ་བྲང་དང་ཞོལ་གྱི་མཐའ་བསྐོར། འོན་རྒྱལ་སྲས་ཡེ་ཤེས་གྲགས་པ་སོགས་བླ་ཆེན་ཁ་ཤས་དང་གདན་ས་གསུམ་གྱི་འཐུས་མི་ཡོངས་ནས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་བདུན་པ་དང་རྒྱལ་ཡབ་ལ་དའི་ཆིང་བཀྲོངས་པ་དང༌། དབུས་གཙང་དམག་འཁྲུག་སྐོར་ལ་ཐེ་ཇུས་མེད་སྐོར་དག་སེལ་བྱས་པར་བརྟེན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་འཁོར་རྣམས་འབྲས་སྤུངས་སུ་ཕེབས་རྒྱུ་བྱས་ཀྱང་རྗེས་སུ་ཕེབས་མ་དགོས་པ་བྱས་ཐོག་ང་ལུམ་སྦྱར་གསུམ་ཡང་པོ་ཏ་ལ་ནས་རང་ཁྱིམ་དུ་ལོག་ཆོག་པ་བྱས། དེ་ནས་དམག་དཔོན་ཆེན་པོ་ཁྲ་ལང་ཨ་དང༌། རྦད་ལུའུ་སོགས་ཀྱིས་ཁྲིད་པའི་གོང་མའི་དཔུང་ཆེན་ལྷ་སར་འབྱོར། གོང་མའི་ཕོ་ཉ་མཱ་ལ་ལྷ་སར་ཡོད་མུས་སོགས་དང་བཀའ་གྲོས་ཀྱིས་ང་ལུམ་སྦྱར་གསུམ་ལ་འདྲི་ཞིབ་དང་བཅས་ང་ལུམ་སྦྱར་གསུམ་གྱི་བུ་རྒྱུད་རྗེས་འབྲང་སོགས་ལེ་ཐོགས་མི་ཉི་ཤུ་རྩ་གཉིས་དུས་གཅིག་ལ་སྲོག་ཐོག་བཏང༌། གོང་མས་ཕོ་ལྷ་བསོད་ནམས་སྟོབས་རྒྱས་ལ་པའི་སིའི་ཆོ་ལོ་དང༌། ཇུན་ཝང་གི་འཇའ་ས་གསེར་དམ་བཅས་གནང་ནས་བོད་ཀྱི་སྲིད་འགན་ཡོངས་རྫོགས་སྤྲད། བོད་སྡོད་ཨམ་བན་བཙུགས་པའི་ལམ་སྲོལ་གཏོད།
ལུགས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས།
ལུགས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས།
བེ་རི་འཇིགས་མེད་ཀྱིས་མཚམས་སྦྱོར་ཞུས། བསྟན་འགྱུར་བཟོ་རིག་སྡེ་ཚན་ལས་དྲངས།
ངོ
གསང་སྔགས་ལམ་གྱི་རིམ་པ་རིན་པོ་ཆེ་གསལ་བའི་སྒྲོན་མེ
གསང་སྔགས་ལམ་གྱི་རིམ་པ་རིན་པོ་ཆེ་གསལ་བའི་སྒྲོན་མེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། སློབ་དཔོན་པདྨ་སམྦྷ་ཝས་ཕྱི་རབས་རྡོ་རྗེ་ཐེག་པ་ཉམས་སུ་ལེན་འདོད་པ་རྣམས་ཀྱི་དོན་དུ་བཀོད་པའི་གཞུང་ཞིག་སྟེ། འདི་ལ་སློབ་དཔོན་རང་གིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ཞིག་དང་། འགྱུར་མེད་ཚེ་དབང་མཆོག་གྲུབ་ཀྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་སངས་རྒྱས་གཉིས་པའི་དགོངས་རྒྱན་ཞེས་པ་སོགས་སོགས་མཆིས། མཚན་བསྡུས་ན། གསང་སྔགས་ལམ་རིམ་ཞེས་ཞུའོ༎
ཆགས་མེད་དམོད་འགུགས་
ན་མོ། རྩ་བརྒྱུད་བླ་མ་རྒྱལ་བ་ཞི་ཁྲོའི་ལྷ། །དཔའ་བོ་མཁའ་འགྲོ་དམ་ཅན་སྲུང་མར་བཅས། །སྔགས་འཆང་བདག་གི་སྔགས་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན། །དཀོན་མཆོག་གསུམ་སོགས་བཀའ་ཡི་བདེན་པའི་མཐུས། །བླ་མའི་སྐུ་དགྲ་བསྟན་དང་བསྟན་འཛིན་སྨོད། །ཁྱད་པར་བདག་ཅག་དཔོན་སློབ་བསྲུང་བྱ་ལ། །སྔ་དགྲ་ལག་བདར་ཕྱི་དགྲ་ཡིད་ལ་སེམས། །ད་དགྲ་གནོད་ཅིང་འཚེ་བའི་དགྲ་དང་བགེགས། །ཁ་འཇམ་སྙིང་རྩུབ་ཞེ་ནས་སྨོད་པ་དང༌། །དོ་བརྡོ་ཕོད་བཙུག་བསམ་ངན་སྦྱོར་རྩུབ་བྱེད། །མཐུ་དང་ནུས་པ་བུ་ལོན་བཞིན་དུ་བསྙག །དམག་སྣ་ཇག་སྣ་རྐུན་སྣ་སྟོན་པ་དང༌། །བར་ཆད་བྱེད་པའི་བདུད་དང་དམ་སྲི་སོགས། །ཡིད་ལ་དམིགས་པའི་དགྲ་བགེགས་འདི་ཉིད་ཀྱི། །རྣམ་ཤེས་བླ་ཚེ་སྲོག་དང་བཅས་པ་རྣམས། །གནམ་ས་གླིང་བཞི་གླིང་ཕྲན་རི་རབ་གསེང༌། །ཉི་ཟླའི་གོ་བར་ཆོས་བོན་སྲུང་མས་སྐྱབས། །གང་ན་གནས་ཀྱང་གཏོར་མ་འདི་ཉིད་ལ། །ཁུག་ཅིག་བཛྲ་ཨངྐུ་ཤ་ཡ་ཛཿ །སྐེ་ནས་ཆིངས་ཤིག་བཛྲ་པཱ་ཤ་ཧཱུྃ། །ཡན་ལག་སྡོམས་ཤིག་བཛྲ་སྥོ་ཊ་བྃ། །མྱོས་པར་གྱིས་ཤིག་བཛྲ་གྷནྡྷེ་ཧོ། །ལྷ་དང་ཕྱེས་ཤིག་པྲ་ཝེ་ཤ་ཡ་ཕཊ། །དབྱེར་མེད་སྟིམས་ཤིག་ཨ་ཝེ་ཤ་ཡ་ཨཱཿ །བདག་མདུན་ཐུགས་ལས་ཛཿཡིག་དམར་ནག་འཕྲོས། །བྲུབ་བྱའི་སྣ་བུག་གཤང་ལམ་གཉིས་ནས་ཞུགས། །སྙིང་ཁར་ཕྱིན་པས་ཟངས་ལྕགས་འཁོར་ལོ་གཉིས། །གཡས་གཡོན་འཁོར་བས་ཤ་ཁྲག་བླ་ཚེ་གཏུབ། །རྣམ་ཤེས་ཨ་ཡིག་རྒྱལ་བའི་ཐུགས་ཀར་འཕོས། །ཚེ་བསོད་ནྲྀ་ཡིག་ལྗང་གུ་རང་ལ་ཐིམ། །ཤ་ཁྲག་བདུད་རྩིར་གྱུར་པ་སྲུང་མས་གསོལ། ཤྲཱི་དྷརྨཱ་པཱ་ལ་ས་པཱ་རི་ཝ་ར་གནོད་བྱེད་དགྲ་བགེགས་ཀྱི་མ་ཧཱ་མཾ་ས་ལ་ཁཱ་ཧི། མ་ཧཱ་རཀྟ་ལ་ཁཱ་ཧི། མ་ཧཱ་ཀེཾ་ནི་རི་ཏི་ལ་ཁཱ་ཧི། མ་ཧཱ་བ་སུ་ཏ་ལ་ཁཱ་ཧི། མ་ཧཱ་ཙིཏྟ་ལ་ཁཱ་ཧི། རཱ་ག་ཨ་སྱེས་སྦྱར་བའོ།
བཅས་མཚམས
ནང་དོན་འགོད་རོགས
འཕྲི་རྩིས།
འཕྲི་རྩིས། གྲངས་སོགས་མར་འཕྲི་བའི་རྩིས་རྒྱག་སྟངས།
ཕྱག་འཚལ་བསྡུས་པ་
ཕྱག་འཚལ་བསྡུས་པ་ནི། ཨེ་མ་ཧོ༔ ཆོས་རྣམས་རྣམ་དག་ཡེ་ནས་ལྷུན་གྲུབ་ཅིང་༔ བྱ་བ་བྱེད་དང་ཡིད་ཆོས་རྣམ་པར་དག༔ ཆོས་དབྱིངས་ཡེ་ཤེས་མཆོག་ལ་མངའ་བརྙེས་པའི༔ ཀུན་བཟང་ཡབ་ཡུམ་གཉིས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ༔ ཆོས་སྐུ་ནམ་མཁའ་བཞིན་དུ་དབྱེར་མེད་ཀྱང་༔ གཟུགས་སྐུ་འཇའ་ཚོན་བཞིན་དུ་སོ་སོར་གསལ༔ ཐབས་དང་ཤེས་རབ་མཆོག་ལ་མངའ་བརྙེས་པའི༔ རིགས་ལྔ་བདེ་བར་གཤེགས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ༔ ངོ་མཚར་ཕོ་བྲང་བདེ་བར་གཤེགས་པའི་ཡུམ༔ དུས་གསུམ་རྒྱལ་བ་ཐམས་ཅད་བསྐྱེད་མཛད་ཅིང་༔ བདེ་སྟོང་ཟུང་འཇུག་ཡབ་ཀྱི་སྐུ་ལ་འཁྲིལ༔ རིགས་ཀྱི་ཡུམ་མཆོག་རྣམས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ༔ རྣམ་ཤེས་ཕུང་པོ་དག་པའི་སྐུ་གསུང་ཐུགས༔ བདེ་བར་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྲས་མཆོག་སྟེ༔ ཉོན་མོངས་སྤྱོད་པའི་སྐྱོན་དང་བྲལ་བ་ཡི༔ སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་བརྒྱད་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ༔ སྒེག་མོ་ཕྲེང་ཐོགས་རིན་ཆེན་གླུ་གར་བཅས༔ བདུག་སྤོས་མེ་ཏོག་མར་མེ་དྲི་ཆབ་མ༔ རྒྱལ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་མཆོད་པས་མཉེས་མཛད་པའི༔ མཆོད་པའི་ལྷ་མོ་བརྒྱད་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ༔ དྲག་ཤུལ་ཐབས་ཀྱིས་འགྲོ་བ་འདུལ་མཛད་པ༔ བདུད་བཞིའི་དཔུང་དང་བགེགས་ཚོགས་རྣམ་པར་འཇོམས༔ ཚད་མེད་བཞི་ལྡན་སྒོ་བཞི་ཐུབ་པར་བསྲུང་༔ ཏ་ཀྲིཏ་སྒོ་བ་བཞི་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ༔ རྟག་ཆད་མཐར་བཞི་གསང་བ་ཡུམ་གྱི་ངང་༔ མི་མཐུན་ཕྱོགས་འཇོམས་རབ་འཇིགས་ཁྲོ་མོའི་ཚུལ༔ ལྕགས་ཀྱུ་ཞགས་པ་ལྕགས་སྒྲོག་དྲིལ་འཁྲོལ་མ༔ ཡེ་ཤེས་སྒོ་མ་བཞི་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ༔ སྟེང་འོག་ཕྱོགས་བཅུའི་འཇིག་རྟེན་འདུལ་བའི་གཙོ༔ ཉོན་མོངས་དྲུག་འཇོམས་རྒྱུ་དྲུག་དག་པར་སྦྱོངས༔ འགྲོ་དྲུག་འདྲེན་མཛད་སྤྲུལ་པའི་སྐུར་སྟོན་པ༔ བཅོམ་ལྡན་ཐུབ་པ་དྲུག་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ༔ ཆོས་སྐུ་སྐྱེ་མེད་ངང་ལས་མ་གཡོས་ཀྱང་༔ གཟུགས་སྐུ་འཇིགས་པའི་ཆ་ལུགས་སྐུར་སྟོན་ཅིང་༔ གདུག་པ་འདུལ་ཕྱིར་ཁྲོ་ཆེན་འབར་བའི་སྐུ༔ དཔལ་ཆེན་ཧེ་རུ་ཀ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ༔ ཁྲོ་རྒྱལ་དབང་ཕྱུག་སྐུ་ལ་འཁྲིལ་མཛད་ཅིང་༔ དགྱེས་པ་བསྐྱེད་ཕྱིར་དུང་ཁྲག་ཡབ་ལ་སྟོབ༔ ཁྲོ་མོ་མི་བཟད་འབར་བའི་སྤྲིན་འཕྲོ་མ༔ ཀྲོ་ཏི་ཤྭ་རི་ཡུམ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ༔ ཐུགས་རྗེ་ཐབས་མཁས་མ་རུང་འདུལ་མཛད་ཅིང་༔ ཡེ་ཤེས་མཚོན་ཆས་ཉོན་མོངས་མ་ལུས་གཅོད༔ སྲིད་གསུམ་བླ་མེད་དབྱིངས་སུ་འདྲེན་མཛད་པ༔ རིགས་བཞི་ཁྲག་འཐུང་ཚོགས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ༔ ཁྲག་འཐུང་སོ་སོའི་ཡབ་ཀྱི་སྐུ་ལ་འཁྲིལ༔ ཁྲོ་མོའི་གཟུགས་ཀྱིས་ལོག་ལྟ་ཟིལ་གྱིས་གནོན༔ འགྲོ་རྣམས་ཐུགས་རྗེས་འདྲེན་ཕྱིར་མཛད་པའི་ཡུམ༔ རིགས་བཞི་ཁྲོ་མོ་རྣམས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ༔ བསྐལ་པ་མེ་ལྟར་འབར་བའི་ཀློང་དཀྱིལ་ནས༔ སྒེག་མོ་ལ་སོགས་འབར་བའི་ཉམས་ལྡན་ཞིང་༔ ཡེ་ཤེས་སྐུ་མཆོག་འཇིགས་བྱེད་རྒྱན་གྱིས་བརྒྱན༔ ཀཽའུ་རཱི་ཁྲོ་མོ་བརྒྱད་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ༔ ནམ་མཁའི་ལུས་ཅན་གར་ཡང་ཐོགས་མེད་ཅིང་༔ འདོད་དགུ་བསྒྱུར་བའི་གཟུགས་ཅན་འཕྲུལ་མོ་ཆེ༔ མ་སྲིང་བྱམས་པའི་ཚུལ་གྱིས་གྲོགས་མཛད་མ༔ སེངྷ་ཕྲ་མེན་བརྒྱད་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ༔ རྡོ་རྗེ་གདོང་མོ་ཕོ་ཉ་མགྱོགས་མ་བཞི༔ འགུགས་དང་འཆིང་བསྡོམས་མྱོས་པའི་ལས་ཀུན་མཛད༔ ཤར་ལྷོ་ནུབ་བྱང་སྒོ་བཞི་ཐུབ་པར་བསྲུང་༔ སྒོ་སྲུང་ཁྲོ་མོ་བཞི་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ༔ དཔལ་གྱི་འཁོར་ཚོགས་བཛྲ་ཨ་ར་ལི༔ མཁའ་འགྲོ་ཤུགས་འགྲོ་མ་ཚོགས་དབང་ཕྱུག་མ༔ སྲིན་མོའི་ཆ་ལུགས་འཇིགས་པའི་མགོ་བརྙན་ཅན༔ རྣལ་འབྱོར་ཉི་ཤུ་བརྒྱད་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ༔ ཅེས་ཕྱག་འཚལ་ལོ།
རྙིང་མ་པའི་བསྟན་བཅོས་གྲགས་ཅན་འགའ
༡ ཀློང་ཆེན་མཛོད་བདུན། གཞུང་འདི་ནི་དུས་རབས་བཅུ་བཞི་བའི་སྐབས་གསང་སྔགས་རྙིང་མའི་སློབ་དཔོན་ཆེན་པོ་ཀློང་ཆེན་རབ་འབྱམས་པས་མཛད་པ་ཡིན། ཀློན་ཆེན་མཛོད་བདུན་ཞེས་པ་ནི་བསྟན་བཅོས་མི་འདྲ་བ་བདུན་གྱི་སྤྱི་མིང་སྟེ། དེ་དག་ནི་《གྲུབ་མཐའ་མཛོད》《ཐེག་མཆོག་མཛོད》《ཡིད་བཞིན་མཛོད》《མན་ངག་མཛོད》《ཆོས་དབྱིངས་མཛོད》《གནས་ལུགས་མཛོད》《ཚིག་དོན་མཛོད》བཅས་ཡིན། གཞུང་དེ་དག་ནི་གསང་སྔགས་རྙིང་མ་པའི་ལུགས་ཀྱི་གཞི་ལམ་འབྲས་གསུམ་དང་ལྟ་སྒོམ་སྤྱོད་གསུམ་སོགས་གཏན་ལ་འབེབས་སའི་གཞི་གཙོ་བོ་ཡིན་ལ། མདོར་ན“མཁས་པ་དགྱེས་པའི་ཚིག་གི་སྡེབ་སྦྱོར། སྐལ་ལྡན་གྲོལ་པའི་དོན་གྱི་ཟབ་གནད། རྗེས་འཇུག་ཚིམ་པའི་རྟོགས་པའི་འདྲ་འབག བླང་དོར་སྟོན་པའི་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན། གཞན་རྒོལ་ཟིལ་གནོན་སེང་གེའི་སྒྲ་དབྱངས། རྒྱལ་བསྟན་གསལ་བྱེད་ཉི་ཟླའི་སྒྲོན་མེ། བསྟན་པ་ཡོངས་རྫོགས་རིན་ཆེན་བང་མཛོད། ཐེག་པའི་ཡང་རྩེ་ནོར་བུའི་ཏོག་གིས་བརྒྱན་པ”ཞེས་རྫ་དཔལ་སྤྲུལ་གྱིས་གསུངས་པ་ལྟར་ཁྱད་ཆོས་དུ་མ་དང་ལྡན་ནོ།།
༢ ཀུན་བཟུང་བླ་མའི་ཞལ་ལུང་། གཞུང་འདི་ནི་རྫ་དཔལ་སྤྲུལ་ཨོ་རྒྱན་འཇིགས་མེད་ཆོས་ཀྱི་དབང་པོས﹙༡༨༠༨--༡༨༨༧﹚མཛད། བསྟན་བཅོས་འདིའི་བརྗོད་བྱ་ནི་བོད་ཀྱི་དམ་པ་གོང་མ་རྣམས་ལས་རིམ་བཞིན་བརྒྱུད་པའི་ལམ་གྱི་རིམ་པའི་མན་ངག་སྤྱི་དང་། ཁྱད་པར་དུ་གསང་སྔགས་རྙིང་མ་པའི་དམ་པ་གོང་མ་རྣམས་ལས་རིམ་བཞིན་བརྒྱུད་པའི་ལམ་གྱི་རིམ་པའི་མན་ངག་གི་བཅུད་རྣམས་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་པ་དེ་ཡིན། རྗོད་བྱེད་ཚིག་གི་ཆ་ནས་སྡེབ་སྦྱོར་ལེགས་ཤིང་བོད་རོང་འབྲོག་ས་ཁུལ་གྱི་འཚོ་བའི་ཁྲོད་ཀྱི་སྐད་ཆ་བཀོལ་སྤྱོད་བྱས་པ་མང་པས་སུས་ཀྱང་གོ་ཐུབ་པ་སོགས་མདོར་ན། “མཁས་པས་བརྟགས་ན་དོན་བཟང་པ། བླུན་པོས་ཉན་ཡང་གོ་སླ་བ། གནད་འདུས་ལ་འཛིན་བདེ་བ། དོན་ལ་འབྲེལ་ཆགས་པ། སྙན་ལ་རོ་ཉམས་དང་ལྡན་པ། འཇམ་རྩུབ་ཇི་ལྟར་བཤད་ཀྱང་གདམས་ངག་གི་རོ་གཅིག་ཏུ་མཐུན་པར་འབྱུང་པས་མཁས་རྨོངས་བར་མའི་སྐྱེས་བོ་མཐའ་དག་གི་ཡིད་འཕྲོག་པ་ཡོད”ཅེས་རྡོ་གྲུབ་ཆེན་འཇིགས་མེད་བསྟན་པའི་ཉི་མས་གསུངས་པ་ལྟར་རོ།།
༣.ཡོན་ཏན་རིན་པོ་ཆེའི་མཛོད་དགའ་བའི་ཆར། གཞུང་འདི་ནི་ཀུན་མཁྱེན་འཇིགས་མེད་གླིང་བས﹙༡༧༢༩--༡༧༩༨﹚བརྩམས་ཤིང་། སྔ་འགྱུར་བསྟན་པའི་སྲོག་རྩ་ལྟ་བུའི་བསྟན་བཅོས་གྲགས་ཅན་ཞིག་ཡིན། བསྟན་བཅོས་འདིརི་བསྡོམས་པས་ལེའུ་བཅུ་གསུམ་ཡོད་ལ། ལེའུ་དང་པོ་ནས་དགུ་པའི་བར་དུ་མདོ་ལམ་གྱི་དགོངས་པ་འགྲེལ་ཡོད་པ་དང་། ལེའུ་བཞི་པ་ནས་བཅུ་གསུམ་བར་དུ་གསང་སྔགས་སྤྱི་དང་ཁྱད་པར་དུ་རྫོགས་པ་ཆེན་པོའི་གཞི་ལམ་འབྲས་བུའི་དོན་མ་ལུས་པ་གཏན་ལ་ཕབ་ཡོད། བསྟན་བཅོས་འདི་རུ་སྔ་འགྱུར་རྙིང་མའི་དམ་པ་གོང་པ་རྣམས་ཀྱི་མན་ངག་གི་བཅུད་ཡོངས་སུ་འདུས་ཤིང་། མདོ་སྔགས་གྱིས་མཚོན་པའི་གཞུང་དོན་ཆ་ཚང་ཞིང་ཉམས་ལེན་གྱི་གོ་རིམ་ལྟར་བརྩམས་འདུག་པས་སྔ་འགྱུར་རྙིང་མའི་མཁས་པས་བརྩམས་པའི་བསྟན་བཅོས་གཞན་ལས་ཁྱད་དུ་འཕགས་ཤིང་། ཚིགས་བཅད་རྐྱང་བའི་ལམ་ནས་བརྩམས་ཡོད་པས་ཚིག་ཉུང་ཞིང་བློ་ལ་འཛིན་བདེ་བ། དཔེ་བརྗོད་རྣམས་དམངས་ཁྲོད་ཀྱི་འཚོ་བ་དང་ཤིན་ཏུ་ཐག་ཉེ་བའི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་ནོ། །
རི་སྐྱེས་མེ་ཏོག་འགའི་མིང་
Granium pogonanthum གླ་སྒང་གི་རིགས་ཤིག
gnaphalium affine གནྡྷ་བྷ་དྲ
Geranium kariense གླ་སྒང་གི་རིགས་ཤིག
Gentiana yunnanensis སྤང་རྒྱན་ཡུན་ནན་མེ་ཏོག
Gentiana georgei སྤང་རྒྱན་གྱི་རིགས་ཤིག
Gentiana cephalantha སྤང་རྒྱན་ཁབ་མེ་ཏོག?
Gentiana caelestis སྤང་རྒྱན་གྱི་རིགས་ཤིག
Gentiana atuntsiensis སྤང་རྒྱན་ཕབ་རྩི
Gentiana algida སྤང་རྒྱན་ཁྲ་བོ Gentiana nopsis grandis སྤང་རྒྱན་ལྕགས་ཏིག་དཀར་པོ
Fritillaria sp ཨ་བྷི་ཥའི་རིགས་ཤིག
Fritillaria delavayi ཨ་བྷི་ཥའི་རིགས་ཤིག
Delphinium beesianum སྤྱང་དུག་པ་ཕོ་རོག་མདའ་ཁུར
Datura stramoniu དྷ་དུ་ར
Cypripedium plectrochilun ཁུ་བྱུག་པའི་རིགས་ཤིག
Cypripedium guttatum ཁུ་བྱུག་པའི་རིགས་ཤིག
Cypripedium flavum ཁུ་བྱུག་པ་ལྡུམ་བུ་བྱང་ཆུབ
Cremanthodium Lingulatom སྒ་ཤོ་ཡུ་རིང
Corydalis sp སྟོང་རི་ཟིལ་བའི་རིགས་ཤིག
Corydalis schanginii སྟོང་རི་ཟིལ་བའི་རིགས་ཤིག
Corydalis Craigton སྟོང་རི་ཟིལ་བའི་གྱི་རིགས་ཤིག
Corydalis conspera སྟོང་རི་ཟིལ་བའི་རིགས་ཤིག
Condonopsis Neryosa ཀླུ་བདུན་རྡོ་རྗེ་ནག་པོ
Clematis tibetana དབྱི་མོང་ནག་པོ
Cirsium sp སྤྱང་ཚེར་རྒོན་པ
Cimicifuga foetida རྒྱ་རྩི་རྒོད་པ
Aster yunnanensis ལུག་མིག་གི་རིགས་ཤིག
Aster sp ལུག་མིག་ ལུག་ཆུང་
Aster souliei ལུག་མིག
Arisaema_elephas དྭ་བ་གླང་སྣ
Arisaema consanguineum དྭ་བའི་རིགས་ཤིག
Arisaema candidissimum དྭ་བའི་རིགས་ཤིག
anemone nemorosa སྤོར་ཆེན་གྱི་རིགས་ཤིག
Anemone demissa སྤོར་ཆེན་ སྲུབ་ཀ་སྔོན་པོ
Androsace sp སྤང་ཨ་གྲོང
Androsace bulleyana སྒ་ཏིག་དམར་པོ?
Androsace bisulca ཨ་གྲོང་གི་རིགས་ཤིག Ajuga lupulina ཟིན་ཏིག
Ajuga ovalifolia ཟིན་ཏིག་ཀླུང་སྐྱེས་རྟ་ལྤགས་ Adenophera sp ཟུར་ལུགས་སྙི་བའི་རིགས་ཤིག
Androsace delavayi ཨ་གྲོང་
Primula sp ཤིང་དྲིལ་གྱི་རིགས་ཤིག
Aconitum tanguticum བོང་ང་དཀར་པོ་
Aconitum tsaii བོང་ང་ཡི་རིགས་ཤིག
Trollius ranunculoides བོང་སེར
Thermopsis barbata གླ་བ་སྲད་མ་ནག་པོ
Taraxacum borealisinense ཁུར་མོང
Stellera chamaejasme རེ་ལྕག་པ་སེར་པོ
Stellera chamaejasme རེ་ལྕག་པ་དཀར་པོ
Soroseris hirsuta སྲོལ་གོང་པའི་རིགས་ཤིག
saussurea taraxacifolia སྤྱང་དུག་པ
Saussurea tangutica ལུག་རྩི་དོ་བོ
Saussurea superba སྔོ་སྤྱི་བཞུར
saussurea stella སྔོ་ཁྱུང་སྡེར་སྨུག་པོ
Saussurea quercifolia སྲོལ་གོང་དམན་པ
Saussurea pygmaea རྩྭ་མཁྲིས་བ་མོ་ཁ
Saussurea obvallata གཟའ་དུག་མགོ་དགུ
Saussurea medusa བྱ་རྒོད་སུག་པ
Saussurea kingii ཀོན་པ་གབ་སྐྱེས
Saussurea hieracioides རྩི་ཐོག?
saussurea epilobioides ཡུ་གུ་ཤིང་ནག་པོ
Salvia roboroskii མ་མ་འཇིབ་སེར་པོ
Salvia przewalskii མ་མ་འཇིབ་སྔོན་པོ
Rheum palmatum ཆུ་རྩ་ལྕམ་ཤིང
Rheum nobile ཆུ་རྩའི་རིགས་ཤིག་
Pyrethrum tatsienense ཨ་བྱག་གཟེར་འཇོམས
Primula sikkimensis ཤིང་དྲིལ - འབྲས་ལྗོངས་མེ་ཏོག
Primula secundiflora ཤིང་དྲིལ་དམར་པོ་
Primula melanantha ཤིང་དྲིལ་ནག་པོ
Primula Hongshanensis ཤིང་དྲིལ་ - རྒྱལ་ཐང་ས་ཁུལ་དུ་སྐྱེ་པའི་ཤིང་དྲིལ་གྱི་རིགས་ཤིག
Phyllophyton complanatum ཤིང་ལེན་སྨུག་པོ
Pedicularis sp ལུག་རུ་རིགས་ཤིག
Paraquilegia ཡུ་མོ་མདེའུ་འབྱིན་དཀར་པོ Paraquilegia microphylla ཡུ་མོ་མདེའུ་འབྱིན
Megacodon stylophorus ཀྱི་ལྕེ་དཀར་པོ་དམན་པ
Meconopsis punicea ཨུཏ་པལ་དམར་པོ
Meconopsis lancifolia ཨུཏ་པལ་སྔོན་པོ
Meconopsis integriflilia ཨུཏ་པལ་རྐྱང་ཤོག
Meconopsis horridula ཨུཏ་པལ་ཚེར་སྔོན་
lilium_souliei ཟར་མའི་རིགས་ཤིག
Lilium lophophorum ཟར་མའི་རིགས་ཤིག
Lilium davidii ཟར་མའི་རིགས་ཤིག
Ligularia dictyoneura རི་ཤོའི་རིགས་ཤིགས་
Leontopodium sp སྤྲ་ཐོག་གི་རིགས་ཤིག
Leontopodium jacotianum སྤྲ་ཐོག་པའི་རིགས་ཤིག
Leontopodium franchetii སྤྲ་ཐོག་པའི་རིགས་ཤིག
Lamiophlomis rotata རྟ་ལྤགས
Hedysarum sikkimense སྲད་དམར - འབྲས་ལྗོངས་མེ་ཏོག
ཁྱུང་གི་གཟུགས་རིས་ཀྱི་དཔྱད་པ་
ཁྱུང་ནི་གདོད་མའི་དུས་སུ་མཐོ་སྒང་གི་ས་ཆ་འདིར་འཚོ་སྡོད་བྱས་མྱོང་བའི་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་རིགས་ཤིག་ཡིན་པ་གཞིར་བྱས་ནས། དེའི་བྱེད་ནུས་དང་སྟོབས་ཤུགས་ནི་འགྲན་པའི་ཟླ་དང་བྲལ་བ་ཞིག་ཡིན་པས། གདོད་མའི་མི་རྣམས་ཀྱིས་དེ་ལ་ཡིད་སྨོན་དང་། རེ་བཅོལ། ཐ་ན་དད་མོས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་ཤུགས་དྲག་སྐྱེས་ཡོད་པ་ནི་ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་གོང་ནས་ཐོགས་ལྕགས་སོགས་ཀྱི་གཟུགས་སུ་ཁྱུང་གི་གཟུགས་རིས་བཟོ་སྲོལ་རྒྱ་ཁྱབ་ཏུ་དར་ཡོད་པ་དང་། མངའ་རིས་དང་ནག་ཆུའི་ས་ཁུལ་སོགས་ནས་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་བའི་བྲག་བརྐོས་རི་མོའི་ཁྲོད་ཀྱི་ཁྱུང་གི་རིགས་དེ་དག་ལས་ཤེས་ཐུབ། ཁ་ཤས་ཀྱིས་ཁྱུང་གི་རིགས་འདི་གངས་སེང་ཡོད་མེད་ཀྱི་རྩོད་གཞི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཏུ་ངོས་འཛིནཔའམ། ཕྱི་རོལ་རིག་བྱེད་པའི་གཏམ་རྒྱུད་ལས་བྱུང་བའི་མི་ཡི་གཟུགས་ལ་བྱ་ཡི་དབུ་ཅོག་བཙུགས་པའི་མཚོན་བྱེད་རང་བཞིན་གྱི་རྣམ་པ་ཙམ་ལས་གླིང་འདིར་དངོས་སུ་ཡོད་མི་སྲིད་པའི་དོགས་གཞི་འཛིན་མཁན་ཡང་ཡོད་ན་ཡང་། དངོས་ཡོད་ཀྱི་སྲོག་ཆགས་ཤིག་གི་ཁྱད་མཚར་གྱི་བྱེད་ནུས་ལ་བརྟེན་ནས་ད་ཡོད་ཀྱི་ཁྱུང་གཟུགས་འདིའི་རྣམ་པར་འཕེལ་འགྱུར་བྱུང་བ་དང་། དེ་འབྲེལ་གྱི་ཤེས་རིག་གི་སྣང་ཚུལ་གྲངས་མང་པ་ཞིག་འཕེལ་འགྱུར་བྱུང་ཡོད་པ་ནི་མངོན་སུམ་ཚད་མའི་དོན་ཞིག་ཏུ་སེམས།
བོད་རྩིས་ཀྱི་སྒྱུར་སྡོམ་གྱི་མན་ངག་ཅིག
བོད་རྩིས་ཀྱི་སྒྱུར་སྡོམ་གྱི་མན་ངག་ཅིག
སྒྱུར་རྩིས།
སྒྱུར་རྩིས། ལྡབ་མང་པོར་སྤེལ་བའི་རྩིས།
བགོ་རྩིས།
བགོ་རྩིས། བགོ་བཤའ་རྒྱག་པའི་བརྩི་སྟངས།
བདུད་ལྷ་རྒྱལ་
བོད་པས་མི་རིགས་ཀྱི་སློབ་གསོ་བ་དང་ཤེས་ཡོན་པ་གླེང་དུས་དང་ཐོག་དགོན་སྡེའི་མཁན་པོ་དང་སྤྲུལ་སྐུ་དག་ལས་མགོ་བརྩམས་ཏེ་གླེང་སྲོལ་ཞིག་འདུག་ཅིང་། དགོན་སྡེའི་བླ་སྤྲུལ་མཁན་གསུམ་སྤྱི་ཚོགས་སུ་འཁྱེར་ཡོང་ནས་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་པའི་ཚུལ་མང་པོ་གླེང་གིན་འདུག དེ་ལོས་ཡིན་ཏེ། བོད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ནི་ཆོས་སྲིད་མཉམ་བསྲེས་ལ་ཤིན་ཏུ་དགའ་བས།  དོན་ཆེ་ཕྲ་གང་མང་ཞིག་ཆོས་ལུགས་དང་ཆོས་ལུགས་པའི་ལག་ཏུ་འཇོག་སྟེ་ཕལ་ཆེར་རྣམ་གཡེང་དང་བསླུ་བྲིད་ཤོར་བ་ལྟ་བུའི་ངང་དབུགས་རྒྱུན་ཆད་ལ་ཉེ་བའི་མི་རིགས་ཤིག་གྱུར་ཞིང་གནས་སུ་ལྷུང་ཡོད་པ་འདི་རེད།
འདི་དག་བསམ་དུས་ངས་ནི་ཆོས་དང་སྲིད་གཉིས་སོ་སོར་འཇོག་ཅིང་། ཆོས་ལུགས་པའི་མི་སྣ་སྤྱི་ཚོགས་མི་སྣ་གལ་ཆེན་དུ་བགྲང་གི་མེད་ལ། སྤྱི་ཚོགས་ལ་རྒྱུགས་ཆེ་བའི་སྐྱ་བོའི་ཁྲོད་ཀྱི་མི་སྣ་ཆོས་ལུགས་ལ་མི་རླབས་པོ་ཆེ་ཞིག་གཏན་ནས་འཇོག་ཅིང་མེད།  དེར་བརྟེན།  ངས་བོད་ཀྱི་མཁས་པ་དང་སློབ་གསོ་བ་ནི་དགོན་སྡེའི་བླ་སེར་དག་ལ་འཇོག་ཅིང་མེད་ལ།  སྤྱི་ཚོགས་སུ་ཤུགས་རྐྱེན་ཟབ་པའི་འབུམ་རམས་པ་རྣམས་དང་། གཙིགས་སུ་འཛིན་འོས་པའི་སྤྱི་ཚོགས་སློབ་གསོ་བ་ངེས་ཅན་རེ་ལ་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད། དེ་དག་གི་ཁྲོད་ན་སྐུ་ཞབས་བདུད་ལྷ་རྒྱལ་ནི་ང་ལ་མཚོན་ན་ཆེས་དམིགས་གསལ་བའི་མི་སྣ་ཞིག་ཡིན་ལ། ངས་རྟག་པར་ནུབ་བྱང་སློབ་ཆེན་གྱི་སློབ་མ་དག་ལ་དགེན་བདུད་ལྷ་རྒྱལ་གྱི་གནས་ཚུལ་སྐོར་ཞིབ་འདྲི་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད།  དགེན་བདུད་ལྷ་རྒྱལ་ནི།  སྤྱིར་བཏང་གི་མི་དཀྱུས་པ་ཞིག་ལས་མ་རེད་ལ། འཚོ་བའི་ཐད་ལའང་རྒྱས་སྤྲོས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དེ་འདྲ་གང་ཡང་མ་ཡིན་པར་བཤད།   ཁོང་ནི་དུས་རབས་ཀྱི་ཁུགས་སོ་ཞིག་ལ་མི་རིགས་ཀྱི་ཁ་ལོ་བ་དང་། ལོ་རབས་ཀྱི་རྒྱུད་རིམ་ཞིག་ལ་རྩོམ་རིགས་ཀྱི་སྣེ་ཁྲིད་པ་ཞིག་རེད།
ཁོང་གི་དཀའ་སྤྱད་སྡུག་རུས་ཀྱིས་ལོ་ངོ་དུ་མར་བོད་པའི་སློབ་ཆེན་ཁྲོད་དུ་མི་ཚེ་བསྐྱལ་ཞིང་། མི་རིགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་ལྟ་བ་ལ་ཤུགས་སྣོན་དང་རྒྱས་སྤྲོས་གང་མཚམས་དར་སྤེལ་མཛད་མྱོང་བ་ད་ཆར་བོད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ཟུར་སྣེ་ཡོང་ལ་བལྟོས་དང་གསལ་ཡོང་བ་འདི་རེད། འགའ་རེས་དགེན་བདུད་ལྷ་རྒྱལ་ནི་ལྟ་ལོག་པ་ཞིག་རེད། ཁོས་ཆོས་ལུགས་ལ་ལོག་རྟོག་གི་སྐད་ཆ་གང་མང་བཤད་ཀྱིན་འདུག་ཟེར། སྐད་ཆ་འདི་ནི་བོད་ཀྱི་སྒེར་ཚུགས་ཀྱི་བསམ་བློ་དང་ཁ་དབུགས་དྭངས་བའི་གཤིས་ཀ་ཅན་གྱི་མི་སྣ་སུ་ལའང་ཉེས་མེད་ཞྭ་ནག་བཟོ་སྤྱད་ཅིག་རེད་ལ། དཔེར་ན་དགེ་ཆོས་དང་མདའ་སྨྱུག་དག་ལའང་སྐད་ཆ་དེ་སྤང་ལ་མེ་ཤོར་བ་ལྟ་བུར་བཤད་མྱོང་པ་རེད། དགེན་བདུད་ལྷ་རྒྱལ་ནི།དགའ་སྐྱོ་ཆགས་སྡང་ཅན་གྱི་མི་སྣ་ཞིག་དང་།  མི་རིགས་རིང་ལུགས་ལ་དགའ་ཞེན་ཡོད་པ།  མི་རིགས་ཀྱི་མ་འོངས་པར་ཕུགས་བསམ་རྒྱང་དུ་བསྲིངས་མཁན།  འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་ཀྱི་རང་དབང་དང་།  དམངས་གཙོ།  འདྲ་མཉམ་དག་ལ་བརྩི་སྲུང་བྱེད་མཁན་གྱི་སྤྱི་ཚོགས་སྟེང་གི་མཁས་པ་ཞིག་ཡིན་པ་ལས། ཆོས་ལུགས་ཁྲོད་ཀྱི་དགེ་བཤེས་དང་། མཁན་པོ། སྤྲུལ་སྐུ་གང་ཡང་མ་ཡིན་པས་ལྟ་ལོག་རེད་ཅེས་ཁྲི་འབུམ་བརྗོད་ཀྱང་། ལུག་རྫི་རྒན་པོ་ལ་སྤྱང་ཀིའི་རྫིའུ་ཞེས་འབོད་པ་དང་ཁྱད་ཏིལ་ཙམ་མེད་པ་རེད།
དེ་བས་ན། ཁོང་ལ་ལྟ་ལོག་པ་ཞེས་ཡང་ཡང་བོས་ཀྱང་། ཁོང་ནི་བོད་ཀྱི་གཞོན་ནུའི་སྣེ་ཁྲིད་པ་དང་། མི་རིགས་ཀྱི་སྲོག་རྩ་ལྟ་བུར་གྱུར་པའི་དགེ་རྒན་ཚད་ལྡན་ཞིག་ཡིན་པས། ལྟ་ལོག་དང་དམ་ལོག་ཅེས་སུས་བཏགས་པར་འདོད་ཀྱང་མི་འདི་ལྷག་པར་རང་རེའི་བོད་དང་གཞོན་ནུ་དག་ལ་མ་ཡོད་ཐབས་མེད་ཀྱི་མི་སྣ་ཞིག་རེད།  ངས་ཁོང་ལ་གཙིགས་ཆེན་གྱི་འདུ་ཤེས་བཟུང་སྟངས་དངོས་སུ་གླེང་ཙམ་བྱས་ན་འདི་འདྲ་ཞིག་ཡིན་ཏེ།  སྤྱིར་མི་སུ་དང་གང་ཡིན་ཀྱང་ཐུན་མིན་གྱི་རང་གཤིས་ཤིག་དང་། གཞན་དང་མི་མཐུན་པའི་ལྷན་སྐྱེས་ཀྱི་གཤིས་ཀ་རེ་ཡོད་ཆོག་པ་འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་ཀྱི་ལྡོག་མེད་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་རེད་ལ། བོད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ནང་ཁུལ་དུའང་ཐོབ་ཐང་དེ་འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་དང་གཅིག་མཚུངས་ཡིན་པ་དོད་བཞག་ཡོད་པ་རེད།  ང་ཚོས་ནམ་ཞར་དགེ་རྒན་དང་བླ་མའི་བར་ལྟ་བ་འདྲ་སའི་ཆ་མེད་ན་དེ་ལ་དོགས་པ་དང་།  དགེ་རྒན་དེ་ག་རེ་ཡིན་ན་དྲན་གྱིན་ཡོད་ཀྱང་། འདི་ཚོར་བོད་ཀྱི་བསམ་བློའི་མཁའ་དབུགས་དྭངས་མ་ཐུབ་པར་སྨག་རུམ་དུ་ཚུད་ཡོད་པས་ང་ཚོས་སྨག་རུམ་དེ་གཏོར་མ་ཐུབ་པར་དེ་སྲིད་དུ་གུ་དོགས་ཀྱི་བློ་དེ་འདོར་མ་ཐུབ་པར་ཡིན་ངེས།
དེའི་དབང་གིས་དགེན་བདུད་ལྷ་རྒྱལ་ནི་བོད་ཀྱི་རྒྱུན་ལྡན་བསམ་བློ་ལ་དཔྱད་པ་གཏོང་མཁན་ཞིག་རེད། ལྷ་ཆོས་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་སྐད་ཆ་འགའ་རེ་མི་རིགས་ཀྱི་ཁེ་དབང་དང་འཚམ་མིན་དཔྱད་པ་གཏོང་མཁན་ཞིག་རེད།  དེ་བཞིན་ལྷ་ཆོས་རིག་གཞུང་ལས་བྱུང་བའི་ལྐོག་གྱུར་ཅན་གྱི་ཐ་སྙད་འགའ་རེ་རང་དང་ཁ་ཐག་ཇི་ཙམ་ཉེ་མིན་ལ་བསམ་གཞིགས་གཏོང་མཁན་ཞིག་རེད།  མི་དེ་རང་བཞིན་གྱི་བོད་དམངས་རྨོངས་དད་ཅན་དང་རྦད་དེ་ལྡོག་པ་རེད་བཞག  རྩོམ་རིགས་ཀྱི་ངོས་ནས་འཕྲོས་ཀྱང་། མི་དེ་སྲོལ་རྒྱུན་ལྟ་བའི་ཚུལ་གླེང་ཞོར་དེང་རབས་རྩོམ་རིགས་ལ་དཔྱད་བརྗོད་གཏོང་མཁན་ཞིག་རེད་ལ། བོད་ཀྱི་དེང་རབས་རྩོམ་པ་པོའི་རྩོམ་ཡིག་ཚད་ལྡན་དག་ལ་སློབ་ཁྲིད་དང་དཔྱད་བརྗོད་བྱས་ཏེ་རང་བཞིན་གྱི་རྩོམ་ཡིག་འབྲི་རྒྱུར་དགའ་བ་དག་ལ་རྩོམ་འབྲིའི་སྣེ་ཁྲིད་ཆེན་པོ་བསྐྲུན་མྱངས་པ་རེད།  དགེ་རྒན་ཞིག་གི་ཚད་ལས་བསམ་བློ་གཏོང་ནའང་། ཏག་ཏག་“དགེ་རྒན”ཞེས་པའི་མིང་དེ་མི་བོར་བའི་ཐོག་ནས་ལོ་དུ་མར་བོད་ཀྱི་སློབ་ཆེན་གཞོན་ནུ་དག་དང་མི་ཚེ་མཉམ་བསྐྱལ་བྱས་ཏེ་བོད་ཀྱི་རྩོམ་འབྲིའི་གཞུང་ལུགས་དང་།  སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས། བསྡུས་ཏེ་བཤད་ན། ད་ལྟར་བོད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ལ་ཆེས་མཁོ་བའི་བསམ་བློ་མང་པོ་གསར་འཛུགས་བྱས་ཡོད་པས།  ང་ཚོས་ཅིས་ཀྱང་བཀའ་དྲིན་དང་སྐུ་དྲིན་ཞུ་ས་ནོར་མི་རུང་བའོ།།  དེའི་དབང་གིས།  དགེན་བདུད་ལྷ་རྒྱལ་ནི་འདྲ་འདྲའི་ནང་གི་མ་འདྲ་བའི་མི་སྣ་ཞིག་ཏུ་གདེངས་འཇོག་བྱེད་ཆོག་པ་ད་རུང་ཟུར་འགའ་རེ་ནས་གླེང་ཆོག་ཀྱང་རེ་ཞིག་དེ་ཙམ་བྱའོ། །
འཛམ་གླིང་སྤྱི་བསང་
འཛམ་གླིང་སྤྱི་བསང་སྟེ་དུས་སྟོན་འདི་ནི་གཙོ་བོ་བོད་དབུས་གཙང་ཁུལ་དུ་གཏོང་སྲོལ་ཡོད་ཅིང་། འདི་ཉིད་བྱུང་རིམ་ནི། སྔོན་མཁན་སློབ་ཆོས་གསུམ་༼མཁན་ཆེན་ཞི་བ་འཚོ། སློབ་དཔོན་པད་མ་འབྱུང་གནས། ཆོས་རྒྱལ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེའུ་བཙན།༽གྱི་སྐུ་དུས་སུ། དཔལ་བསམ་ཡས་ལུགས་གསུམ་མི་འགྱུར་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པའི་གཙུག་ལག་ཁང་གསར་བཞེངས་ལེགས་གྲུབ་བྱུང་བ་དང་བསྟུན་ནས། སྐྱེ་བོ་མཆོག་དམན་ཡོངས་ཀྱིས་དགའ་སྟོན་རྒྱ་ཆེ་གཟབ་རྒྱས་གནང་བ་དང་། བསམ་ཡས་གཙུག་ལག་ཁང་བཞེངས་སྐབས་བྱ་བ་ལམ་ལྷོངས་མ་བྱུང་བས་སློབ་དཔོན་རིན་པོ་ཆེ་གུ་རུ་མཚོ་སྐྱེས་རྡོ་རྗེས་བོད་ཀྱི་ལྷ་སྲིན་གདུག་པ་ཅན་དམ་ལ་བཏགས་ནས་ལས་བསྐུལ་བས་བསམ་ཡས་ལེགས་བསྒྲུབས་ཟིན་པའི་གཏང་རག་ཏུ་ཧད་པོ་རིའི་རྩེར་འཛམ་བུ་གླིང་གི་དཀར་ཕྱོགས་སྐྱོང་བའི་ལྷ་ཀླུ་ཡུལ་ལྷ་གཞི་བདག་ཀུན་ལ་རྒྱགས་རྔན་ལྷ་བསང་གི་འདོན་ཆོས་བརྩམས་ཏེ་བསང་མཆོད་རྒྱ་ཆེར་གནང་བ་དེ་ལ་འཛམ་གླིང་སྤྱི་བསང་ཞེས་ཟེར་ལ། དེའི་ལམ་སྲོལ་ལམ་རྗེས་དྲན་གྱི་དུས་མཆོད་དེ་ད་ལྟའི་བར་དུ་རྒྱུན་འཛིན་བྱས་ཏེ་འོངས་ཤིང་། སྤྱིར་བཏང་ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༡ ནས་ ༡༥ བར་སྤྱི་བསང་དུ་བརྩི་ཡང་། གཙོ་ཆེ་ཡོངས་གྲགས་ནི་ཚེས་ ༡༥ ཉིན་བྱེད་པ་ཡིན།
སྔོན་དུས་མུ་ནེ་བཙན་པོའི་སྐབས་སུ་བཙན་པོས་ཆོས་འཁོར་གསུམ(ལྷ་ས། ཁྲ་འབྲུག བསམ་ཡས)ལ་སྡེ་སྣོད་གསུམ་གྱི་མཆོད་རྒྱུན་བཙུགས་པའི་ཡ་གྱལ་ལྷ་ས་འདུལ་བའི་མཆོད་པ་ཞེས་གྲགས་པ་དེའི་ལམ་སྲོལ་འཛིན་པའི་རྗེས་དྲན་གྱི་ཟླ་བ་དེའི་ཚེས་བཅོ་ལྔའི་གོང་ཡར་ངོའི་ཚེས་ཆ་གང་བཟང་ཞིག་ལ་གཞུང་ཕྱོགས་ཀྱིས་དབྱར་གསོལ་ཞེས་གནས་ཆུང་ཆོས་རྒྱལ་ཆེན་པོ་དང༌། དགའ་གདོང་ཤིང་བྱ་ཅན་སོགས་གཞུང་བསྟེན་བསྟན་སྲུང་རྣམས་ལ་གཟབ་གསོལ་ལྷ་ཚེས་རྒྱས་པ་དང་འབྲེལ་རྩེའི་སྐུ་ཚབ་མཁན་ཆེ་དང༌། ཡིག་ཚང་ནས་སྦུག་དམ་ལུང་ཞུ། སྒྲོན་དར། བཀའ་བློན་གྱིས་གཙོས་ཤོད་སྐོར་ཡོངས་རྫོགས་ཕེབས་ཏེ་ཆོས་སྐྱོང་ཆེན་པོར་སྒྲོན་དར། ཞལ་ཇ་གསེར་ཕུད་སོགས་འབུལ་གནང་གིས་ཆོས་སྐྱོང་ཆེན་པོས་རྒྱལ་བསྟན་ཆབ་སྲིད་སྐོར་བཀའ་ལུང་སྩལ་ཏེ་གཞུང་ཞབས་རྣམས་ཕྱིར་ལོག །༧གོང་ས་༧སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་ནོར་གླིང་དུ་དབྱར་གྱི་རྒྱལ་མོའི་ནམ་ཟླའི་སྤྲོ་བཞེས་སུ་ཕེབས་སྟོན་ནམ། དབྱར་གསོལ་རྗེས་འབྲེལ་དགའ་སྟོན་གྱི་སླད་ལས་ཁུངས་སོ་སོས་སྤྲོ་ཆུང་ཉིན་གསུམ་ནས་ལྔའི་བར་གཏོང་སྲོལ་ཡོད་པ་བཅས་ཀྱི་ཐོག་དུས་དེར་ལྷ་ས་ཁུལ་དུ་གནམ་གཤིས་དྲོ་ལ་རྩི་ཤིང་ལོ་འདབ་རྒྱས་པ། མེ་ཏོག་བཞད་ཅིང་ཆརརྒྱུན་གྱི་འགོ་ཚུགས་པ། ཁུ་བྱུག་གི་གྲེ་འགྱུར་རྣ་བར་འཇེབས་པ། ཞིང་ལས་བྲེལ་བ་འཇགས་ཐོག་ཟས་རིགས་སོས་པ་ཁྲོམ་རར་དོན་པ་སོགས་ཀྱི་སྐབས་ཡིན་པས་གྲོང་ཁུལ་ཁོར་ཡུག་གི་གླིང་ཁ་རྣམས་སུ་དབྱར་སྐྱིད་སྤྲོ་གསེང་ལ་རོལ་བའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་གུར་རམ་བྱ་གཡབ་ཕུབ་པའམ། རས་ཡོལ་གྱིས་བསྐོར་ནས་ཞིམ་མངར་བཟའ་བཏུང་ལ་རོལ་བཞིན་པར་སྙན་འཇེབས་ལྡན་པའི་རོལ་དབྱངས་ཀྱི་ཁྲོད་དུ་གཞས་དང་ཞབས་བྲོས་ཁེངས་པ་དང༌། ལ་ལས་གུར་ནང་ཞག་སྡོད་ཉིན་བཅུ་གྲངས་ཀྱང་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། ལྷག་པར་ཚེས་བཅོ་ལྔ་ཉིན་ལྷ་སའི་སྐུ་རྟེན་ཡོད་རིགས་ལ་ཁུངས་སོ་སོ་ནས་སྐུ་གསོལ་ཞུ་བ་དང༌། ལྷ་ས་བ་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱན་གོས་གཟབ་འཕྱོར་གང་ལེགས་སྤྲས་ཏེ་སོ་སོའི་འཁོས་འབྱོར་དང་བསྟུན་དཔལ་ལྷ་ལྕོག་དང༌། གཙང་པོའི་འགྲམ། གླིང་བསྐོར། རི་རྩེ་སོགས་སུ་བསྐྱོད་དེ་རྣམ་དཀར་མཆོད་འབུལ་དང་། ལྷ་སྲུང་སྤྱི་ལ་བསང་གསོལ་གཟབ་རྒྱས་བྱེད་པ་དང་འབྲེལ་ལྷ་སའི་ཉེ་འདབ་གླིང་ཁ་སོ་སོར་སྤྲོ་སྐྱིད་གླིང་ཁ་གཏོང་བ་བཅས་བྱེད་ཅིང༌། ད་དུང་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ཤར་ངོས་ཀརྨ་ཤག་གླིང་ཁར་གུར་ཕུབ་པའི་ནང་ཀརྨ་ཤག་ཆོས་སྐྱོང་དང་རགས་རྒྱབ་བཙན་ཁང་གི་ཆོས་སྐྱོང་གཉིས་ཁོག་ཞུགས་ལ་ལྷ་མི་བ(ལྷ་དེ་གཉིས་ལ་གསོལ་མཆོད་བྱེད་མཁན་གྱི་ཚོགས་པ)ཚོས་ཆང་ཕུད་བཏེགས་ཤིང༌། གླུ་གཞས་གཏོང་བ་སོགས་འདུ་འཛོམས་ཆེ་བ་དང༌། དེ་མིན་ད་དུང་གྲོང་ཁུལ་གྱི་བཙན་ཁང་ཚང་མར་སོ་སོའི་ལྷ་མི་བ་འཛོམས་ཐོག་ལྷ་ཕེབས་ཀྱི་ཡོད་པའི་ནང་དར་པོ་གླིང་བཙན་ཁང་དུ་དགྲ་ལྷ་སོགས་ལྷ་ཁག་བདུན་ཕེབས་ཏེ་འཆམ་ཡང་རྒྱག་གི་ཡོད།
མིང་གི་ཐོགས་སྟངས་ནི། འཛམ་བུ་གླིང་གི་དཀར་ཕྱོགས་སྐྱོང་བའི་ལྷ་ཀླུ་ཡུལ་ལྷ་གཞི་བདག་ཀུན་ལ་བསང་གི་བརྔན་པའི་དུས་བཟང་ཡིན་པས། འཛམ་གླིང་སྤྱི་བསང་ཞེས་སུ་གྲགས། རབ་བྱུང་དྲུག་པའི་ས་འབྲུག་སྤྱི་ལོ་༡༣༢༨ལོར་རྗེ་ཀརྨ་རབ་བྱུང་རྡོ་རྗེས་བོད་ཀྱི་བྱང་ཕྱོགས་སོག་ཆུ་ཁར་ལྕགས་ཟམ་འཛུགས་སྐབས། འཛམ་བུ་གླིང་གི་གཞི་བདག་རྣམས་ལ་འཕྲིན་བཅོལ་གྱི་ཆེད་དུ་བརྩམས་པའི་བསང་དཔེ་འཛམ་གླིང་སྤྱི་བསང་ཞེས་པ་ཞིག་ཀྱང་ཡོད་ལ། དེང་དུས་རེ་འགས་བོད་ཟླ་ལྔ་པར་ཡུལ་ལུང་སོ་སོར་ཡུལ་ལྷ་གསོལ་མཆོད་ཀྱི་སྐབས་སུ་བསང་མཆོད་ཀྱི་དཔེ་ཆ་འདི་འདོན་སྲོལ་བྱུང་བ་ལས་དུས་ཆེན་དེར་མིང་དེ་ལྟར་ཆགས་པར་བཤད་མཁན་ཡང་ཡོད།
ཡང་འཛམ་གླིང་གེ་སར་རྒྱལ་པོའམ་སེང་ཆེན་ནོར་བུ་དགྲ་འདུལ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་སུའང་དུས་ཆེན་འདི་འབྲེལ་ལམ་དུས་ཆེན་འདི་དང་མིང་གཅིག་པའི་དུས་ཆེན་ཞིག་འབྱུང་བ་ནི། ཁྲ་མོ་གླིང་གི་འགག་མོའི་ལྷ་ཕྲུག་ཇོ་རུ་དེ་ཉིད་རྨ་གྲུ་གར་ལྷ་ལུང་གཡུ་མདོ་ནས་ཡར་ལ་བྱོན་ཏེ། རྟ་མཆོག་རི་ནས་བཀུག །གསེར་སྒ་རྒྱབ་ཏུ་བསྟད། དངུལ་སྲབ་མགོ་ལ་བསྐོན་ནས་གླིང་དཀར་སྟོད་ཀྱི་རྟ་རྒྱུགས་རྒྱལ་འཇོག་གི་གྲལ་དུ་ཞུགས། རྟ་མགྱོགས་པས་རྒྱལ་ཁ་བླངས་ཏེ་རྒྱལ་ས་ལ་མངའ་གསོལ་ཞིང་རྒྱལ་མཆོག་ནོར་བུ་དགྲ་འདུལ་གྱི་མཚན་ཐོགས་ནས་ལོ་ངོ་གཉིས་དང་ཕྱེད་ཀ་ཙམ་སོང་བའི་བསྐལ་པ་ཤིང་ཕོ་བྱི་བའི་ལོ་ལ་ཁོང་ཉིད་ཀྱི་ཐུགས་དགོངས་ལ། སྤྱིར་འཛམ་བུ་གླིང་ཁྱད་པར་དུ་གངས་ལྗོངས་བོད་ཡུལ་གྱི་ཡུལ་ལྷ་གཞི་བདག་ཕལ་ཆེར་གྱིས་སེམས་ཅན་འཇོམས་པའི་ནག་ཕྱོགས་བདུད་སོགས་ལ་ཁ་བལྟས་པས། གླིང་དཀར་པོའི་བྱ་བ་མཐའ་དག་ལེགས་ལམ་དུ་མ་སོང་བ་རེད། ད་ཕན་ཆད་གླིང་དཀར་པོས་ལྷ་བསང་ཕུལ་ནས་ལྷ་ཐམས་ཅད་དབང་དུ་བསྡུ་དགོས་ལ། བོད་ཀྱི་གཏམ་དཔེ་ལ། གཞུ་མེད་ན་མདའ་ནི་འཕེན་ཐབས་མེད། ལྷ་མེད་ན་བྱ་བར་ལམ་འགྲོ་མེད་ཟེར་བའི་དཔེ་ལྟར། ལོ་དེའི་ཟླ་བ་ལྔ་བའི་ཚེས་བཞི་ལ་གླིང་ལྷ་སྡེ་དཀར་པོ་མ་ལུས་མ་ཆད་པར་བསྡུས་ཤོག་གསུངས་ནས་དར་ཁྲ་རིན་ཆེན་སྤུངས་པ་དེ་ཕྱར། འཁར་རྔ་གསང་བ་གཡུ་འབྲུག་དེ་བརྡུངས། དུང་ཆེན་དཀར་མོ་རྒྱང་གྲགས་དེ་བུས། གོང་བློན་པོ་དང་དཔའ་རྟུལ། མི་གང་དྲག་དང་འབངས་སྡེ་ཡོངས་ལ་འཕྲིན་ཡིག་བཏང་ཞིང་། ཐག་རིང་ལ་བང་ཆེན། ཐག་ཉེ་སར་ཀི་དང་བསྭོ་ཡིས་འབོད་པ་བཏང་བས་ཚེས་བཞིའི་སྔ་ཆར་སེང་ཆེན་རིན་པོ་ཆེའི་བཀའ་བཞིན་རྫོང་སེང་ཕྲུག་པདྨ་སྟག་རྩེར་འཛོམས་ནས། སེང་ཆེན་ནོར་བུ་དགྲ་འདུལ་གསེར་ཁྲི་ལས་ཡར་བཞེངས་ཏེ་བོད་གངས་ལྗོངས་ཀྱི་ཡུལ་ལྷ་གཞི་བདག་རྣམས་ལ། ཇུས་བརྟན་པའི་འཛམ་གླིང་སྤྱི་བསང་ཕུལ། ལྷ་དཀར་ཕྱོགས་དབང་དུ་བསྡུས་པ་ལས། བདུད་ནག་ཕྱོགས་བྲན་དུ་འགོད་རྒྱུ་ཡིན། དེ་ཕན་གྱི་ཕྱོགས་བཞིའི་དགྲ་ཆེན་བཞི། དགྲ་འདུལ་བ་ལག་པའི་མཐིལ་ན་ཡོད། ད་ལྟ་མ་འདུག་མྱུར་དུ་གྲ་སྒྲིག་གྱིས། སང་ཉི་རྩེ་རི་ལ་ཕོག་པའི་དུས། གླིང་ལྷ་བསང་པ་རྣམས་ལམ་ལ་ཆས། ཞེས་གསུངས་པ་ན་དཔའ་རྟུལ་ཚང་མས་མགྲིན་གཅིག་གིས་ལེགས་སོ་ལེགས་སོ་ཟེར་ནས་རང་རང་སར་གྲ་སྒྲིག་བྱེད་དུ་ཆས། དེ་ནས་ཕྱི་ཉིན་ཉི་རྩེ་རི་གསུམ་གྱི་རྩེར་ཕོག་པ་ན་དམག་དུང་དཀར་པོ་རྒྱང་འབུད་བྱས་པ་དང་མཉམ་ཅིག་གླིང་གི་ལྷ་བསང་པ་རྣམས་ལམ་ལ་ཆས་ཏེ་ལྷ་རི་ཁྱུང་རྩེར་འཚོགས་ཏེ། འཛམ་གླིང་སྤྱི་བསང་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཞིག་ཕུལ་ཏེ། བསང་མཆོད་གང་ལེགས་བྱས་ཤིང་བསང་རྫས་ཡངས་ཤིང་རྒྱ་ཆེ་བ་གསོས་ཁར། ཁ་དོག་སྣང་ལྔའི་དར་ཕྲེང་། གཞན་ཡང་མཛེས་སྡུག་གཟུགས་ཀྱི་བྱེ་བྲག གྱ་ནོམ་པའི་འདོད་ཡོན་གྱི་རྣམ་པ་འབུམ་ཕྲག་མང་པོས་མཆོད་ཅིང་། བར་སྣང་དུ་འཇའ་ཚོན་གྱི་ཀ་བ། ས་གཞིར་མེ་ཏོག་གི་ཆར་བ་བབས་ཤིང་། ལྷ་བསང་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྐྱིད་པའི་གླུ་བླངས། སྤྲོ་བའི་དར་ཕྱར། སྙན་པའི་དུང་བུས། གསེར་གྱི་རྔ་ཆེན་བརྡུངས། ཀི་བསྭོ་ལྷ་རྒྱལ་གྱིས་གནམ་ས་བར་མེད་དུ་འགེངས་བར་མཆོད་དེ་ཆོ་ག་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་བསྒྲིགས་པ་ལགས། སྐབས་དེ་ནས་བཟུང་གླིང་དཀར་དཔའ་རྟུལ་ཡོངས་ཀྱིས་ལྷ་བསང་ཁྱད་པར་ཅན་བཏང་བ་ལ་རྗེས་དྲན་བྱེད་པའི་ཆེད་དུ་ཡུལ་ལུང་འགའ་ཤས་སུ་ལོ་རེའི་ལོ་གསར་གྱི་ཚེས་བཅོ་བརྒྱད་ལ་འཛམ་གླིང་སྤྱི་བསང་ཕུལ་བའི་སྲོལ་ཡང་ཡོད་པ་རེད་ལ། འདི་དང་གོང་གི་དུས་ཆེན་གཉིས་མིང་གཅིག་ཀྱང་བྱུང་རིམ་དང་བྱུང་དུས་མི་མཚུངས་པ་འདི་ཤེས་དགོས་སོ། །
སེར་བྱེས་རིག་མཛོད་ཆེན་མོའི་རྩོམ་སྒྲིག་པས་ཕྱོགས་བཏུས་བྱས། ༢༠༡༦།༠༧།༡༩ལ།
རྒྱུ་སྐར་ཉེར་བདུན
ཐ་སྐར་དང་། བྲ་ཉེ། སྨིན་དྲུག་སྣར་མ། མགོ། ལག་ནབས་སོ། རྒྱལ། སྐག་མཆུ། གྲེ། དབོ། མེ་བཞི། ནག་པ། ས་རི། ས་ག ལྷ་མཚམས། སྣྲོན། སྣྲུབས། ཆུ་སྟོད། ཆུ་སྨད། གྲོ་བཞིན། མོན་གྲེ། མོན་གྲུ། ཁྲུམས་སྟོད། ཁྲུམས་སྨད། ནམ་གྲུ་བཅས་རི་མོར་ཐིག་ཤར་ན་ཐ་སྐར། གཅིག་ཤར་ན་བྲ་ཉེ། ཉེར་དྲུག་ཤར་ན་ནམ་གྲུའོ།
བྱིན་འབེབས་
དེ་ལྟར་རང་བྱུང་སྣང་སྲིད་གཞིར་བཞེངས་ཀྱི་གཙོ་དང་འཁོར་དུ་སྣང་བའི་གནས་གསུམ་རྡོ་རྗེ་གསུམ་གྱི་དབྱིབས་དང་ཐུགས་སྲོག་དྭངས་མའི་ས་བོན་ལས་འོད་ཟེར་གྱི་དྲྭ་བ་ཆོས་དབྱིངས་ཁྱབ་པར་འབར་བས་ཀ་དག་ཟང་ཐལ་གྱི་ཕོ་བྲང༌། ལྷུན་གྲུབ་རིན་པོ་ཆེའི་སྦུབས། སྐུ་དང་ཡེ་ཤེས་འདུ་འབྲལ་མེད་པའི་དབྱིངས་ནས་ཐོག་མའི་མགོན་པོ་ཀུན་བཟང་ཞི་ཁྲོ་རབ་འབྱམས་ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར་རྟེན་དང་བརྟེན་པར་བཅས་པ་ཉི་ཟེར་ལ་རྡུལ་འཚུབ་པ་ལྟ་བུར་སྤྱན་དྲངས། བདག་མདུན་བུམ་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་པ་རྣམས་ལ་སིབ་སིབ་ཐིམ་པར་གྱུར།
བར་དོ་འཕྲང་སྒྲོལ་གྱི་སྨོན་ལམ་
བར་དོ་འཕྲང་སྒྲོལ་གྱི་སྨོན་ལམ་བཞུགས་སོ༔ བླ་མ་ཡི་དམ་མཁའ་འགྲོའི་ཚོགས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ༔ བརྩེ་བ་ཆེན་པོས་ལམ་སྣ་དྲང་དུ་གསོལ༔ བདག་ནི་འཁྲུལ་པས་འཁོར་བར་འཁྱམས་པའི་ཚེ༔ ཐོས་བསམ་སྒོམ་གསུམ་མ་ཡེངས་འོད་ལམ་ལ༔ བཀའ་བརྒྱུད་བླ་མ་རྣམས་ཀྱིས་ལམ་སྣ་དྲོངས༔ ཡུམ་མཆོག་མཁའ་འགྲོའི་ཚོགས་ཀྱིས་རྒྱབ་ནས་སྐྱོར༔ བར་དོ་འཇིགས་པའི་འཕྲང་ལས་བསྒྲལ་དུ་གསོལ༔ ཡང་དག་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ས་རུ་སྐྱོལ༔ གཏི་མུག་དྲག་པོས་འཁོར་བར་འཁྱམས་པའི་ཚེ༔ ཆོས་དབྱིངས་ཡེ་ཤེས་གསལ་བའི་འོད་ལམ་ལ༔ བཅོམ་ལྡན་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ལམ་སྣ་དྲོངས༔ ཡུམ་མཆོག་དབྱིངས་ཕྱུག་མ་ཡིས་རྒྱབ་ནས་སྐྱོར༔ བར་དོ་འཇིགས་པའི་འཕྲང་ལས་བསྒྲལ་དུ་གསོལ༔ ཡང་དག་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ས་རུ་སྐྱོལ༔ ཞེ་སྡང་དྲག་པོས་འཁོར་བར་འཁྱམས་པའི་ཚེ༔ མེ་ལོང་ཡེ་ཤེས་གསལ་བའི་འོད་ལམ་ལ༔ བཅོམ་ལྡན་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔས་ལམ་སྣ་དྲོངས༔ ཡུམ་མཆོག་སངས་རྒྱས་སྤྱན་མས་རྒྱབ་ནས་སྐྱོར༔ བར་དོ་འཇིགས་པའི༴ ཡང་དག་རྫོགས་པའི༴ ང་རྒྱལ་དྲག་པོས་འཁོར་བར་འཁྱམས་པའི་ཚེ༔ མཉམ་ཉིད་ཡེ་ཤེས་གསལ་བའི་འོད་ལམ་ལ༔ བཅོམ་ལྡན་རིན་ཆེན་འབྱུང་ལྡན་ལམ་སྣ་དྲོངས༔ ཡུམ་མཆོག་མཱ་མ་ཀི་ཡིས་རྒྱབ་ནས་སྐྱོར༔ བར་དོ་འཇིགས་པའི༴ ཡང་དག་རྫོགས་པའི༴ འདོད་ཆགས་དྲག་པོས་འཁོར་བར་འཁྱམས་པའི་ཚེ༔ སོར་རྟོགས་ཡེ་ཤེས་གསལ་བའི་འོད་ལམ་ལ༔ བཅོམ་ལྡན་སྣང་བ་མཐའ་ཡས་ལམ་སྣ་དྲོངས༔ ཡུམ་མཆོག་གོས་དཀར་མོ་ཡིས་རྒྱབ་ནས་སྐྱོར༔ བར་དོ་འཇིགས་པའི༴ ཡང་དག་རྫོགས་པའི༴ ཕྲག་དོག་དྲག་པོས་འཁོར་བར་འཁྱམས་པའི་ཚེ༔ བྱ་གྲུབ་ཡེ་ཤེས་གསལ་བའི་འོད་ལམ་ལ༔ བཅོམ་ལྡན་དོན་ཡོད་གྲུབ་པས་ལམ་སྣ་དྲོངས༔ ཡུམ་མཆོག་དམ་ཚིག་སྒྲོལ་མས་རྒྱབ་ནས་སྐྱོར༔ བར་དོ་འཇིགས་པའི༴ ཡང་དག་རྫོགས་པའི༴ བག་ཆགས་དྲག་པོས་འཁོར་བར་འཁྱམས་པའི་ཚེ༔ ལྷན་སྐྱེས་ཡེ་ཤེས་གསལ་བའི་འོད་ལམ་ལ༔ དཔའ་བོ་རིག་འཛིན་རྣམས་ཀྱིས་ལམ་སྣ་དྲོངས༔ ཡུམ་མཆོག་མཁའ་འགྲོའི་ཚོགས་ཀྱིས་རྒྱབ་ནས་སྐྱོར༔ བར་དོ་འཇིགས་པའི༴ ཡང་དག་རྫོགས་པའི༴ འཁྲུལ་སྣང་དྲག་པོས་འཁོར་བར་འཁྱམས་པའི་ཚེ༔ དངངས་སྐྲག་འཇིགས་སྣང་སྤངས་པའི་འོད་ལམ་ལ༔ བཅོམ་ལྡན་ཞི་ཁྲོའི་ཚོགས་ཀྱིས་ལམ་སྣ་དྲོངས༔ དབྱིངས་ཕྱུག་མཁའ་འགྲོའི་ཚོགས་ཀྱིས་རྒྱབ་ནས་སྐྱོར༔ བར་དོ་འཇིགས་པའི༴ ཡང་དག་རྫོགས་པའི༴ ཀྱེ་མ༔ ནམ་མཁའི་ཁམས་རྣམས་དགྲ་རུ་མི་ལྡང་ཞིང་༔ སངས་རྒྱས་མཐིང་ཁའི་ཞིང་ཁམས་མཐོང་བར་ཤོག༔ ཆུ་ཡི་ཁམས་རྣམས་དགྲ་རུ་མི་ལྡང་ཞིང་༔ སངས་རྒྱས་དཀར་པོའི་ཞིང་ཁམས་མཐོང་བར་ཤོག༔ ས་ཡི་ཁམས་རྣམས༴ སངས་རྒྱས་སེར་པོའི༴ མེ་ཡི་ཁམས་རྣམས༴ སངས་རྒྱས་དམར་པོའི༴ རླུང་གི་ཁམས་རྣམས༴ སངས་རྒྱས་ལྗང་གུའི༴ འཇའ་ཚོན་ཁམས་རྣམས༴ སངས་རྒྱས་སྣ་ཚོགས༴ སྒྲ་འོད་ཟེར་གསུམ༴ ཞི་ཁྲོ་རབ་འབྱམས་ཞིང་ཁམས་མཐོང་བར་ཤོག༔ སྒྲ་རྣམས་ཐམས་ཅད་རང་སྒྲར་ཤེས་པར་ཤོག༔ འོད་རྣམས་ཐམས་ཅད་རང་འོད་ཤེས་པར་ཤོག༔ ཟེར་རྣམས་ཐམས་ཅད་རང་ཟེར་ཤེས་པར་ཤོག༔ བར་དོ་རང་ངོ་རང་གིས་ཤེས་པར་ཤོག༔ སྐུ་གསུམ་ཞིང་ཁམས་མངོན་དུ་འགྱུར་བར་ཤོག༔ བར་དོ་འཕྲང་སྒྲོལ་གྱི་སྨོན་ལམ་ཞེས་བྱ་བ་ཨོ་རྒྱན་གྱི་མཁན་པོ་པདྨ་འབྱུང་གནས་ཀྱིས་མཛད་པ༔ འཁོར་བ་མ་སྟོང་བར་དུ་མ་རྫོགས་སོ༔
སྟོད་མངའ་རིས་སྐོར་གསུམ་
ནང་དོན་གནད་བསྡུས། དཔྱད་རྩོམ་འདིར་ཚིག་མཛོད་ནང་གི་སྟོད་མངའ་རིས་སྐོར་གསུམ་དང་། ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་ནང་གི་སྟོད་མངའ་རིས་སྐོར་གསུམ། ད་ལྟའི་གནས་བབས་ཀྱི་སྟོད་མངའ་རིས་སྐོར་གསུམ་ཞེས་ཚན་པ་གསུམ་དུ་བགོས་ནས། སྟོད་མངའ་རིས་སྐོར་གསུམ་ཞེས་པའི་ས་མིང་འདིའི་ཡོང་ཁུངས་དང་། འགྱུར་ལྡོག ད་ལྟའི་གནས་བབས་བཅས་པར་དཔྱད་ཞིབ་ཀྱིས། ནམ་ཞིག་མེས་རྒྱལ་ཆེན་མོ་ལ་སྟོབས་དང་ཐབས་ཤེས་འཛོམས་ཏེ། རྒྱུད་གཅིག་ལམ་གཅིག་གི་གྲོས་གཞི་（一带一路倡议）ལ་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་ན། སླར་ཡང་རང་ས་རང་ཡུལ་ལ་བདག་པོ་རྒྱག་དགོས་པ་དང་། ཞར་བྱུང་སྟོད་མངའ་རིས་སྐོར་གསུམ་དང་གེ་སར་སྒྲུང་གི་བར་གྱི་འབྲེལ་བ་ཞིག་ཀྱང་ཞུས་ཡོད།
བརྡ་ཆད་གཙོ་བོ། མངའ་རིས། ལ་དྭགས། ཟངས་དཀར། སྤུ་རང་། གུ་གེ ཡ་རྩེ། ཀསྨིར
ནམ་རྒྱུན་ང་རང་ཚོས་སྟོད་མངའ་རིས་སྐོར་གསུམ་ཞེས་གླེང་ཚེ། གངས་རིན་པོ་ཆེ་དང་མ་ཕམ་གཡུ་མཚོ། གུ་གེ་མཁར་ཤུལ་སོགས་སེམས་ནང་དྲན་ཡོང་གིན་ཡོད་མོད། ཏག་ཏག་སྟོད་མངའ་རིས་སྐོར་གསུམ་ལ་ཆ་རྒྱུས་ཡོད་མེད་དྲིས་ཚེ། དེའི་ས་བབས་ཆེ་ཆུང་དང་། ལོ་རྒྱུས་དོན་རྐྱེན། ད་ལྟའི་གནས་བབས་སོགས་ལ་ཞིབ་ཆ་མེད་པ་ཞིག་ཀྱང་ཡོང་གིན་ཡོད། ཅིའི་ཕྱིར་ཅེ་ན། སྟོད་མངའ་རིས་སྐོར་གསུམ་གྱི་ས་བབས་དེ་བོད་མདོ་དབུས་ཁམས་གསུམ་དང་རྒྱང་ཐག་རིང་བས་མི་ཚད། སྟོད་མངའ་རིས་སྐོར་གསུམ་གྱི་གནས་ཚུལ་དེ་ང་རང་ཚོའི་ཚིག་མཛོད་དང་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་ནང་ནའང་རྙོག་འདུག་པས་རེད།
དང་པོ། ཚིག་མཛོད་ནང་གི་སྟོད་མངའ་རིས་སྐོར་གསུམ།
བོད་རྒྱ་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོར་ད་དུང་རྒྱ་གར་དུ་འབབ་པའི་ཆུ་བོ་ཆེན་པོ་བཞི་སྟེ། སྟོད་མངའ་རིས་ཀྱི་གངས་རིན་པོ་ཆེའི་ཁ་འབབ་བཞི་ཡི་མིང་བརྡ་འགྲེལ་ཚུལ་ཡང་འགྲིག་མེད། ཚིག་མཛོད་ནང་། “ཤར་ཕྱོགས་གླང་ཆེན་ཁ་ནས་གང་གཱ་འབབ། ལྷོ་ཕྱོགས་རྨ་བྱའི་ཁ་ནས་སིདྷུ་འབབ། ནུབ་ཕྱོགས་རྟ་མཆོག་ཁ་ནས་པཀྵུ་འབབ། འདི་ལ་ཡར་ཀླུངས་གཙང་པོའང་ཟེར། བྱང་ཕྱོགས་སེང་གེའི་ཁ་ནས་སི་ཏཱ་འབབ།” ཅེས་བརྗོད་ཀྱང་། འདིའི་ཤར་ནུབ་གཉིས་ལ་གོ་འཛོལ་བྱུང་འདུག་སྟེ། གྱི་ན་པ་ཡུལ་དངོས་སུ་སོང་ནས་རྩད་གཅོད་བྱས་པས། ཤར་ཕྱོགས་དེ་རྟ་མཆོག་ཁ་འབབ་དང་། ནུབ་ཕྱོགས་དེ་གླང་ཆེན་ཁ་འབབ་ཡིན་པ་མིག་མཐོང་ལག་ཟིན་དུ་རིག དེས་ན་“ཤར་ཕྱོགས་རྟ་མཆོག་ཁ་ནས་གང་གཱ་འབབ། འདི་ལ་ཡར་ཀླུངས་གཙང་པོའང་ཟེར།”ཞེས་བཅོས་ན་འགྲིག གོ་འཛོལ་འདི་བོད་ཡིག་གི་གནའ་དཔེ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་ཀྱང་སྲིད། དེ་བཞིན་བོད་རྒྱ་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོའི་ཤོག་ངོས་339 སྟེང་གི་གང་གཱ་ཞེས་པའི་ཚིག་འགྲེལ་ཡང་འགྲིག་མེད་དེ། “གང་གཱ། [ལེགས] ཡ་གླིང་གི་ཆུ་བོ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན་པ་འདིའི་ཆུ་འགོ་ནི་རང་རྒྱལ་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཀྱི་གླང་ཆེན་ཁ་འབབ་ཡིན་ཞིང་།”ཞེས་པའི་གླང་ཆེན་ཁ་འབབ་ནི་རྨ་བྱ་ཁ་འབབ་དང་རྟ་མཆོག་ཁ་འབབ་སོགས་ཡིན་ཞེས་བཅའ་དགོས། ཁོ་བོས་གེ་སར་རིག་པའི་སློབ་ཁྲིད་དུ་ཁ་འབབ་བཞི་ལ་སྡོམ་ཞིག་ཀྱང་བཀོད་ཡོད་དེ། ཤར་ཕྱོགས་རྟ་མཆོག་ཁ་ནས་གངྒ་འབབ། །རྟ་མཆོག་ཁ་འབབ་ཡར་ལུང་བརྒྱུད་ནས་འགྲོ །ལྷོ་ཕྱོགས་རྨ་བྱ་ཁ་ནས་སིདྷུ་འབབ། །རྨ་བྱ་ཁ་འབབ་པུ་ཧྲངས་བརྒྱུད་ནས་འགྲོ །ནུབ་ཕྱོགས་གླང་ཆེན་ཁ་ནས་པཀྵུ་འབབ། །གླང་ཆེན་ཁ་འབབ་གུ་གེ་བསྐོར་ནས་འགྲོ །བྱང་ཕྱོགས་སེང་གེ་ཁ་ནས་སི་ཏཱ་འབབ། །སེང་གེ་ཁ་འབབ་མཱ་ལ་ཡ་ནས་འགྲོ །ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། །འདིའི་སེང་གེ་ཁ་འབབ་མཱ་ལ་ཡ་འགྲོ་བ་ནི་གེ་སར་སྒྲུང་གི་མཱ་ལ་ཡ་སྨན་རྫོང་ནང་བརྗོད་ཅིང་། གཞན་པའི་བྷེ་ར་ར་རྫོང་ནང་གི་རྟ་ཆུ་ནི་རྟ་མཆོག་ཁ་འབབ་ཡིན་པ་དང་། ཞང་ཞུང་མུ་ཏིག་རྫོང་ནང་གི་སེང་ཆུ་ནི་སེང་གེ་ཁ་འབབ་ཡིན།
གཉིས་པ། ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་ནང་གི་སྟོད་མངའ་རིས་སྐོར་གསུམ།
དེས་ན་གོང་གི་ཚིག་མཛོད་ལ་ཡིད་རྟོན་མི་ནུས་ཏེ། ད་ནི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་ལས་སྟོད་མངའ་རིས་སྐོར་གྱི་ཆེས་དཔེ་རྙིང་དུ་སོང་བ་《ལ་དྭགས་རྒྱལ་རབས》ལ་གཞི་འཛིན་དགོས། པར་གཞི་རིག་པའི་ཐད་ནས་བཤད་ནའང་། ཇི་ལྟར་དཔེ་རྙིང་ཡིན་ན་དེ་ལྟར་སྐབས་ཐོག་དེའི་དོན་དག་དངོས་ལ་ཐག་ཉེ་བའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་རེད། ད་ནི་《ལ་དྭགས་རྒྱལ་རབས》ཀྱི་ནང་དུ་སྟོད་མངའ་རིས་སྐོར་གསུམ་ཞེས་པ་ཇི་ལྟར་གསུངས་ཡོད་ཅེ་ན། “དེ་ནས་༼སྐྱིད་ལྡེ་ཉི་མ་མགོན་གྱི་༽སྲས་གསུམ་ལ་མངའ་རིས་སོ་སོར་གནང་སྟེ། ཆེ་བ་དཔལ་གྱི་མགོན་ལ་མངའ་རིས་མར་ཡུལ། འབངས་གཞུ་ནག་ཅན། ཤར་རུ་ཐོག་དང་གསེར་ཁ་འགོག་ལད་ཀྱི་སྡེ་མཆོག་དཀར་པོ། མཚམས་ཀྱི་ར་བ་དམར་པོ། ཝམ་ལེ་ཡི་མིག་གི་ཕ་བོང་ལ་མགོ་བར།（གཡག་༡༥ལྡེར） ནུབ་ཁ་ཆེའི་ལ་རྩ། རྡོ་བུག་པ་ཅན་ཡན་ཆད། བྱང་གསེར་ཁ་འགོག་པོ་（མགོན་པོ）ཚུན་ཆད་ཀྱི་ས་རྒྱ་ལ་གཏོགས་པ་རྣམས་ཡིན་ནོ། །བར་པ་བཀྲ་ཤིས་མགོན་ལ་གུ་གེ་（དང་）པུ་ཧྲངས། [ཡ་]རྩེ་དང་བཅས་པ་ལ་མངའ་མཛད། ཆུང་བ་ལྡེ་གཙུག་མགོན་ལ། ཟང་（ཟངས）དཀར་སྒོ་གསུམ། སྤི་ཏི། སྤི་ལྕོགས་དང་བཅས་པ་ལ་མངའ་མཛད།” ཞེས་གསུངས་པ་འདི་ཚེ་འདས་གུ་གེ་ཚེ་རིང་རྒྱལ་པོ་སོགས་མངའ་རིས་ལོ་རྒྱུས་ཆེད་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཁས་ལེན་པའི་ལུང་ཁུངས་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། འདིའི་ནང་གི་མར་ཡུལ་ཞེས་པ་ནི་ལ་དྭགས་ས་ཆ་ཡིན་པ་དང་། མར་ཡུལ་ཟེར་དགོས་དོན་ཀྱང་ཧི་མ་ལ་ཡའི་རི་རྒྱུད་（喜马拉雅山脉）དང་ཁ་ལ་ཁུ་ནུ་རི་རྒྱུད།（喀喇昆仑山脉） ད་དུང་གངས་ཏི་སེའི་རི་རྒྱུད་（冈底斯山脉）དང་བཅས་པའི་ས་བབས་ལས་དམའ་ཤོས་སུ་འགྲོ་བས་ན་མར་ཡུལ་ཞེས་འབོད་སྙམ། དེས་ན་ལ་དྭགས་ཞེས་པར་ལ་འཐག་དང་། བླ་དྭགས་སོགས་སུ་འབོད་པ་དང་། ད་དུང་ལ་དྭགས་སྟོད་གཤམ་གཉིས་སུ་དབྱེ་བའི་རྒྱུ་མཚན་སོགས་ནི་སྐད་འཕྲིན་བརྒྱུད་ཨ་རུ་ན་བཞུགས་པའི་རྒན་འཇམ་དཔལ་ལགས་སུ་བཀའ་འདྲི་བྱས་པར། “ལ་དྭགས་ཀྱི་དག་ཆ་དངོས་མ་དེ་གང་ཡིན་མ་རྟོགས ༧པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ་བློ་བཟང་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་ལ་འཐག་དང་། དགེ་ཆོས་ཀྱིས་བླ་དྭགས་ཞེས་བྲིས་ཡོད་པ་མཐོང་། ང་སྐྱེ་སའི་ལུང་པ་བ་སྒོ་ནས་ཤར་སྟོད་ཕྱོགས་སུ། ཨིན་སྐད་ཀྱི་མི་ལི། རྒྱང་གྲགས་དྲུག་ཙམ་སྟོད་དུ་སོང་བ་ན། ལ་འཐག་ཅེས་པའི་ལ་ཞིག་ཡོད། གཤམ་ནས་སྟོད་དུ་སྐྱོད་པ་ན། ཡར་འཛེགས་དགོས་ཀྱང་། སྟོད་ནས་མར་སྐྱོདཔ་ན། ལ་མེད་པ་ལྟ་བུ་ཡོད་པས། ལ་འཐག་ཅེས་པ་དག་པ་ཡིན་ནམ། ས་གནས་དེ་ལ་དྭགས་ཀྱི་དཀྱིལ་ལྟ་བུ་ལགས། ལ་དེ་ནས་ཤར་ཕྱོགས་དེ་ལ་དྭགས་སྟོད་དང་། ནུབ་ཕྱོགས་དེ་ལ་ལ་དྭགས་གཤམ་ཟེར། དིང་སང་སྔོན་དུས་སུ། ལ་དྭགས་མ་ཡིན་པ་ཡུལ་ལུང་མང་པོ་ལ་ལ་དྭགས་ཟེར། དཔེར་ན། ཟངས་དཀར་སོགས་ཡིན། དིང་སང་རླངས་འཁོར་ཐོག་འགྲོ་འོང་བྱེད་པ་མ་གཏོགས། རྐང་པ་རྒྱག་མཁན་མེད་པ་ལྟ་བུའོ། །”  ཞེས་གསུངས། དེས་ན་གླེ་ནི་ལ་དྭགས་རྒྱལ་ས་སླེ་ཡིན། ཟངས་དཀར་ནི་ལ་དྭགས་དང་གུ་གེའི་དབར་དུ་ཆགས། ས་བབས་ཆེ་ཆུང་ནི་ལ་དྭགས་ལས་མི་ཆེ་ན་མི་ཆུང་། པུ་རངས་ནི་དེང་སང་ཡང་མིང་མ་འགྱུར་བར་མ་ཕམ་གཡུ་མཚོའི་ལྷོ་འདབས་སུ་ཆགས་པ་དེ་ཡིན། དེས་ན་སྐབས་འདིའི་སྐོར་གསུམ་ནི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་མངའ་རིས་སྐོར་གསུམ་ཞེས་པའི་བརྡ་ཆད་བྱུང་མ་ཐག་པའི་ས་བབས་བགོ་སྟངས་དེ་ཡིན་ནོ། །
དེ་ནས་གུ་གེ་ཚེ་རིང་རྒྱལ་པོ་ལགས་ཀྱིས། “དུས་རབས་བཅུ་བཞི་ནས་བཟུང་བརྩམས་པའི་དེབ་ཐེར་དུ་མའི་ནང་དུ་སྤུ་རང་དང་ཞང་ཞུང་མར་ཡུལ་གསུམ་མངའ་རིས་སྐོར་གསུམ་ཡིན་ཁུལ་དུ་བྲིས་འདུག་པ་དེ་ནི་མི་དག་ཅིང་། ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དོན་དངོས་དང་ཡེ་ནས་མི་མཐུན་པ་བོད་ལྗོངས་ནུབ་ཁུལ་མངའ་རིས་ལོ་རྒྱུས་ལ་དཔྱད་པ་ཕྲན་བུ་ཡོད་པ་ཚང་མས་མཁྱེན་གསལ་ལ་རི་བོང་ཅལ་འདྲོགས་བྱེད་དགོས་དོན་ག་ལ་མཆིས།” ཞེས་གསུངས་པ་ནི་《ལྡེའུ་ཆོས་འབྱུང་》དང་།《རྒྱལ་རབས་གསལ་བའི་མེ་ལོང་》《ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན》སོགས་ལ་དམིགས་ཏེ་གསུངས་པ་འདྲ། དེ་བས་《འཁོར་ཆགས་ཇོ་བོའི་དཀར་ཆག》ནང། “ཡབ་ཆེན་སྐྱིད་ལྡེ་ཉི་མ་མགོན་གྱིས་རང་གི་མངའ་ཁོངས་ཀྱི་ཡུལ་ལུང་དག་ཁག་གསུམ་དུ་བགོ་བཤའ་བརྒྱབ་པ་སོགས་གནང་ནས། འཁྲུགས་རྩོད་ལངས་པའི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གཏན་ནས་མེད་པ་བཟོས་ཡོད་ཅིང་། བུ་གསུམ་པོ་དེ་ལ་དྭགས་དང་། སྤུ་རང་། ཟངས་དཀར་བཅས་ཡུལ་ལུང་གསུམ་གྱི་རྒྱལ་པོ་གསུམ་ལ་གྱུར་ནས། ཁོང་གསུམ་གྱི་བདག་དབང་དུ་གྱུར་པའི་ཡུལ་ཁག་གསུམ་པོ་དེར་‘མངའ་རིས་སྐོར་གསུམ’དུ་འབོད་པའི་ཐ་སྙད་དེ་ཐོག་མར་བྱུང་ཞིང་། དེ་ནས་བཟུང་བོད་ཁ་བ་ཅན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཆུ་རྒྱུན་རིང་མོའི་ཐོག་‘སྟོད་མངའ་རིས་སྐོར་གསུམ’ཞེས་པའི་སྙན་དབྱངས་ཀྱི་འབྲུག་སྒྲ་དེ་ཐོག་མར་སྒྲོག་ཅིང་ཕྱོགས་མཚམས་ཀུན་དུའང་ཁྱབ་པ་ནི་གོང་དུ་བརྗོད་པ་བཞིན་ནོ། །”  ཞེས་གསུངས། འོ་ན་འདིའི་ལོ་ཚིགས་ནམ་ཞིག་ལ་འཁེལ་ཞེ་ན། བདེ་བར་གཤེགས་པ་ནོར་བྲང་ཨོ་རྒྱན་ལྟར་ན། “སྐྱིད་ལྡེ་ཉི་མ་མགོན་ནི་ཁེང་ལོག་གི་ཚོགས་པ་ཆེ་གེ་མོས་མངའ་རིས་སུ་རྒྱང་འབུད་བཏང་འདྲ་བས།་་་་་་སྐྱིད་ལྡེ་ཉི་མ་མགོན་མངའ་རིས་སུ་སྤྱུགས་པར་བཞེད་པ་དེ་སྐབས་དེའི་ལོ་རྒྱུས་ངོ་མ་ཡིན་པར་ཁ་ཚོན་བཅད་ཆོག་་་་་་དེ་ནས་ར་ལའི་རྒྱུད་དུ་ཕེབས། ཁོང་ནི་སྤྱོད་ལམ་ལེགས་ཤིང་བློ་གྲོས་ཆེ་བས་ཁུལ་དེའི་མི་ཚོའི་བརྩི་བཀུར་ཐོབ་པ་དང་མངའ་ཐང་ཡང་གང་འཚམས་འཕེལ་རྒྱས་སོང་བས་རྟའི་ལོ（སྤྱི་ལོ་934ལོ）ལ་ར་ལ་ཁ་དམར་བརྩིགས་པ་དང་། དེའི་ཕྱི་ལོ་ཤིང་ལུག་སྤྱི་ལོ་935 རྩེ་ཐོ་རྒྱ་རི་བརྩིགས་ནས་དམ་ལག་གི་གཞུང་རྣམས་ལ་ཡུལ་དང་གྲོང་ཁྱེར་མང་པོ་གསར་དུ་འཛུགས་པའི་དགོངས་པ་བཞེས་ཤིང་།་་་་་་པུ་རངས་ཡུལ་དེའི་མི་རྣམས་ཟས་ཀྱིས་ཚིམས་པར་མཛད་པས་དབང་དུ་བསྡུས། དེ་ནས་དམག་ཤུགས་ལ་བརྟེན་ནས་གུ་གེ་ཡང་མངའ་འོག་ཏུ་བཅུག དེ་རྗེས་མར་ཡུལ་དུ་ཡང་འཇམ་རྩུབ་ཅི་རིགས་པ་ཕྱག་བསྟར་གྱིས་རྒྱལ་པོ་མཛད།་་་་་་དེ་རྗེས་ཅོག་རོ་བཟའ་ཟངས་ཁ་མ་ལ་སྲས་ཆེ་བ་དཔལ་གྱི་རིག་པ་མགོན་དང་། བར་པ་བཀྲ་ཤིས་ལྡེ་མགོན། ཆུང་བ་ལྡེ་གཙུག་མགོན་གསུམ་རིམ་པར་འཁྲུངས་པས་སྐུ་ན་སོན་རྗེས་ཡབ་ཀྱི་སྲས་གསུམ་པོར་མངའ་རིས་སྐོར་གསུམ་སོ་སོར་བགོ་བཤའ་གནང་།” ཞེས་པའི་བགོ་བཤའ་གནང་ཚུལ་ནི་གོང་གི་《ལ་དྭགས་རྒྱལ་རབས》ནང་འཁོད་པ་ལྟར་བཀོད་ཡོད་ཅིང་། “ས་ཆེན་རྒྱལ་རབས་དང་། མཁས་པའི་དགའ་སྟོན་ནང་གསལ་བ་དང་ཅུང་མི་མཐུན། ཞེས་ཀྱང་བཞེད།” འོ་ན་གོང་གི་ལུང་ཚིག་ཏུ་སྲས་གསུམ་པོ་རིམ་གྱིས་སྐུ་ན་སོན་རྗེས་ཞེས་པ་ལ་རིགས་འདེད་བྱས་ན། དེང་སང་འགྲོ་བ་མིའི་རིག་པའི་རྩི་སྲོལ་ལྟར་མི་རབས་གཅིག་གི་ཡུན་དེ་ཆེས་རིང་ནའང་མི་ལོ་ཉི་ཤུ་རྩ་ལྔ་ལ་བརྩི་བས། གོང་གི་སྤྱི་ལོ་ 935 ལོར་རྩེ་ཐོ་རི་བརྩིགས་པའི་ལོ་ཚིགས་སྟེང་མི་ལོ་25 བསྣན་ན། སྟོད་མངའ་རིས་སྐོར་གསུམ་ཞེས་པའི་ས་བབས་བགོ་དུས་ཀྱི་ལོ་ཚིགས་དེ་སྤྱི་ལོ་960 ཡས་མས་སུ་འབབ་པ་ཤེས་གལ་ཆེའོ། །དེས་ན་སྟོད་མངའ་རིས་སྐོར་གསུམ་ཞེས་པའི་བརྡ་ཆད་འདི་བྱུང་མགོའང་དེ་ལས་མི་སྔ་ན་མི་འཕྱིའོ། །
དེས་ན་གུ་གེ་ཚེ་རིང་རྒྱལ་པོ་ལགས་ཀྱིས། མངའ་རིས་རྒྱལ་རྒྱུད་ནི་ལ་དྭགས་རྒྱལ་རྒྱུད། ཟངས་དཀར་རྒྱལ་རྒྱུད། སྤུ་རང་རྒྱལ་རྒྱུད་བཅས་གསུམ་འདྲེན་པ་དང་། སྤུ་རང་རྒྱལ་རྒྱུད་ལས་ཡ་རྩེ་རྒྱལ་རྒྱུད་དང་། གུ་གེའི་རྒྱལ་རྒྱུད་གཉིས་མཆེད་པ་བསྟན། ཡ་རྩེ་ནི་དེང་སང་བལ་པོའི་མངའ་ཁོངས་སུ་འཁེལ་བ་དང་། གུ་གེའི་རྒྱལ་ས་ནི་རྩ་རང་མཁར་དུ་ཡོད་པ་དེང་སང་ཡང་མཁར་ཤུལ་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད།
གསུམ་པ། ད་ལྟའི་གནས་བབས་ཀྱི་སྟོད་མངའ་རིས་སྐོར་གསུམ།
དེས་ན་མི་ལོ་ཆིག་སྟོང་ལྷག་ཙམ་འགོར་རྗེས་ཀྱི་ཁ་སང་དེ་རིང་ནི། སྟོད་མངའ་རིས་སྐོར་གསུམ་ཞེས་པ་མེས་རྒྱལ་མངའ་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པ་སུམ་ཆའི་གཅིག་ཙམ་མ་གཏོགས་མེད། དེང་སང་གི་ས་ཁྲ་ལ་བལྟས་ན། མངའ་རིས་ས་ཁུལ་ན་སྒར་རྫོང་དང་། སྤུ་རང་། རྩ་མདའ། རུ་ཐོག དགེ་རྒྱས། སྒེར་རྩེ། མཚོ་ཆེན། བཅས་ཀྱི་རྫོང་ཁག་7 ཡོད། དེ་དག་ལ་ས་བབས་ཀྱིས་སྐོར་གསུམ་དང་འབྲེལ་ཏེ་བཤད་ན་རུ་ཐོག་གཅིག་བུ་ནི་ལ་དྭགས་རྒྱལ་རྒྱུད་ཀྱི་མངའ་ཁོངས་ཡིན་པ་མ་གཏོགས། གཞན་ཚང་མ་སྤུ་རང་རྒྱལ་རྒྱུད་ཁོ་ན་དེའི་མངའ་ཁོངས་ཙམ་ཡང་མི་ལོངས་ཏེ། དཔེར་ན་སྤུ་རང་རྒྱལ་རྒྱུད་ལས་མཆེད་པའི་ཡ་རྩེ་རྒྱལ་རྒྱུད་ཀྱི་ས་བབས་རྣམས་བལ་བོའི་ཁོངས་གཏོགས་ཀྱི་དོལ་པོ་དང་དེའི་ནུབ་བྱང་ཕྱོགས་སུ་སོང་ཚར་འདུག རྒན་པ་སངས་དབང་འདུས་ལ་བཀའ་འདྲི་བྱས་པར། ཡ་རྩེ་རྒྱལ་རྒྱུད་ཀྱི་མངའ་ཁོངས་དེ་ “དེང་བལ་ཡུལ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་ཡོད། བོད་སྐད་ལ་འཇུམ་ལང་ཟེར། རྒྱ་ནག་སྐད་ལ་久木拉ཟེར།” ཞེས་གསུངས། ལ་ལས་འཇུམ་ལང་ཞེས་པ་འཛུམ་ལང་ཞེས་ཀྱང་འབྲི། འོ་ན་དེང་སང་པཱ་ཀི་སི་ཐན་གྱིས་དབང་སྒྱུར་བའི་ཀསྨིར་（巴控克什米尔）དང་རྒྱ་གར་གྱིས་དབང་སྒྱུར་བའི་ཀསྨིར་（印控克什米尔）ཞེས་པ་གཉིས་ན་དོན་གྱིས་བོད་རང་གི་ས་ཆ་བསྙོན་དུ་མེད་པ་གནའ་བོའི་སྟོད་མངའ་རིས་སྐོར་གསུམ་ལས་ཕལ་ཆེར་སྐོར་གཉིས་ལོངས་པ་ཙམ་ཡོད་དེ། པཱ་ཀི་སི་ཐན་གྱིས་དབང་སྒྱུར་བའི་ཀསྨིར་ནི་ཧི་མ་ལ་ཡའི་རི་རྒྱུད་དང་ཁ་ལ་ཁུ་ནུ་རི་རྒྱུད་གཉིས་འབྲེལ་མཚམས་དང་། སེང་གེ་ཁ་འབབ་དེ་ས་བབས་མཐོ་ཚད་སྨི་2568 ནས་ནུབ་བྱང་ཕྱོགས་སུ་ས་བབས་མཐོ་ཚད་སྨི་906 ལ་འབབ་པའི་བར་དུ་ཆགས་ཡོད། ས་ཆ་དེ་ན་གནའ་བོའི་བྲུ་ཤ་དང་སྦལ་ཏི་གཉིས་ཀྱི་ས་ཡོད་མོད་དེང་སང་མིང་ལ་གིའོ་གེ་ཐུ་（吉尔吉特）དང་སྦལ་ཏི་སི་ཐན་（巴尔蒂斯坦）ཟེར། རྫོང་རིམ་པའི་སྲིད་འཛིན་ས་ཁུལ་གཉིས་ཏེ་Gilgit ཞེས་པ་དང་Skardu གཉིས་སུ་ཆགས་ཡོད། འདི་གཉིས་ཀྱི་ས་བབས་ཆེ་ཆུང་ནི་སྤྱི་ལེ་གྲུ་བཞི་མ་72,496 དང་2006 ལོའི་མི་གྲངས་ནི་ 1,126,542 ཡིན། རྒྱ་ནག་གི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་དུ་བྲུ་ཤ་དང་སྦལ་ཏི་གཉིས་ཀ་གཅིག་གྱུར་གྱི་རྒྱལ་ཕྲན་ཞིག་ཡིན་དུས་མིང་ལ་བྲུ་ཤ་ཆེན་པོ་（大勃律）ཞེས་འབོད་པ་དང་། ཕྱིས་སུ་ཁ་ཁ་སོ་སོར་སོང་དུས་བྲུ་ཤ་རང་ལ་བྲུ་ཤ་ཆུང་བ་（小勃律）ཞེས་འབོད། འཇར་པན་གྱི་ཞིབ་འཇུག་པ་ཞིག་གིས་བྲུ་ཤ་ཆེ་ཆུང་གཉིས་ཁ་ཁ་སོ་སོར་སོང་དུས་སྤྱི་ལོ་720 ནས་722 བར་ཡིན་ཞེས་བརྗོད། སྦལ་ཏི་སི་ཐན་ནས་ཀྲུང་གོའི་རྒྱལ་མཚམས་ཀྱི་འཛམ་གླིང་གི་རི་མཐོ་ཨང་གཉིས་པ་ཆེ་མགོ་རིའམ་ཇོ་བོ་གངས་རི་（乔戈里峰）དང་ཐག་ཉེ། ཝེ་ཁེ་རིག་མཛོད་ལྟར་ན། པ་ཀི་སི་ཐེན་གྱི་སྦལ་ཏི་ན་བོད་མི་འབུམ་གཅིག་ཡས་མས་ཡོད་སྐད་དང་70% བོད་སྐད་བཤད་མོད། མང་ཕྱོགས་ཁ་ཆེ་ཆོས་ལུགས་ལ་དད་མོས་བྱེད།