cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
རོག་སྟོན་དཀོན་ཅོག་སྐྱབས།
རབ་བྱུང་གཉིས་པའི་ནང་མང་མཁར་ཚ་ལུང་དུ་གདུང་རྒྱུད་མིང་ལ་རོག་ཅེས་པའི་སྲས་སུ་སྐུ་འཁྲུངས། དགུང་ལོ་ཆུང་ངུའི་དུས་ནས་ཐུགས་བརྩོན་ཆེན་པོས་མདོ་རྒྱུད་སོགས་ཐུན་མིན་དང་ཐུན་མོང་གི་རིག་གནས་རྣམས་གསན། ཁྱད་པར་དུ་དབུས་སུ་བྱོན་ནས་གྲྭ་པ་མངོན་ཤེས་ཅན་གྱི་སློབ་མ་དགེ་བཤེས་ཁུ་སྟོན་དབུས་པ་དར་གྲགས་ཀྱི་ཞབས་ལ་གཏུགས་ཏེ་གསོ་བ་རིག་པའི་དཔལ་ལྡན་རྒྱུད་བཞི་རྫོགས་པར་ཞུས། འཕགས་ཡུལ་དུ་ཐེངས་གཅིག་ཕེབས་ནས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཤནྟི་པ་ཕྱི་མ་ལས་གསོ་དཔྱད་ཡན་ལག་བརྒྱད་པ་གསན། གཞུང་གི་ས་བཅད་བསྡུས་དོན་རིན་པོ་ཆེའི་དྲ་བ་ཞེས་བརྩམས་པ་བཅས་རང་གི་སློབ་མའི་ཐུ་བོ་གངས་རིའི་ཁྲོད་ཀྱི་སྨན་པའི་རྒྱལ་པོ་གཉིས་པ་གཡུ་ཐོག་གསར་མ་ཡོན་ཏན་མགོན་པོ་ལ་བཀའ་བབས་སོ། །དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
རོག་ཤེས་རབ་རྒྱ་མཚོ།
(དོལ་བ་དམར་ཞུར་བ་ཡང་ཞུ)རྗེ་འདི་ཉིད་པོ་ཏོ་བའི་སློབ་མ་ཆེན་པོ་བརྒྱད་ཀྱི་ཡ་གྱལ་ཡིན། རབ་བྱུང་དང་པོའི་ས་ཕག(༡༠༥༩)ལོར་སྔགས་པ་ཡོན་ཏན་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བ་གཅིག་གི་སྲས་སུ་སྐུ་འཁྲུངས། རབ་ཏུ་བྱུང་ནས་རོགས་མངོན་པ་བ་དང་། རྒྱ་འདུལ་འཛིན་གཉིས་ལ་མངོན་པ་དང་འདུལ་བ་གསན། པོ་ཏོ་བ་དགུང་ལོ་ཉེར་གཉིས་བར་བསྟེན། དེ་རྟིང་འགྲོ་དོན་རྒྱ་ཆེ་མཛད། ཚོགས་པ་ཡང་ཡང་གང་དུ་སྟོང་ལྷག་པ་བྱུང་ཟེར། རྗེ་འདི་ཉིད་ལ་འགྲོ་མགོན་ཕག་མོ་གྲུ་པས་ཆོས་འབྲེལ་གསན། མཐར་དགུང་ལོ་དོན་གསུམ་པ་རབ་བྱུང་གཉིས་པའི་ལྕགས་ཕག(༡༡༣༡)ལོར་སྐུ་གཤེགས།དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
ཀེ་ཏ་ཀ་
ལེགསཆུ་རྙོག་དྭངས་བྱེད་ཀྱི་དངོས་པོ་ཞིགརྡོ་ནོར་བུ་ཀེ་ཏ་ཀ།ཤིང་ཀེ་ཏ་ཀའི་འབྲས་བུ། དག་ཡིག་གསར་བསྒྲིགས།
ཆུའི་སྙོག་མ་དྭངས་བྱེད་ཀྱི་རྩི་ཤིང་ཞིག་གམ་རིན་པོ་ཆེའི་རིགས་ཤིག Ives Waldo SK 1) *, gemstone ke ta ka; 2) ke ta ka tree/ fruit; 3) fabulous mt [R] [Skt] 1) {keng shu ka - rgya skyegs tree, [dye bugs live on it// [Skt] deadly poisonous tree w pretty sweet fruit...Yid brtan mi rung srid pa'i phun tshogs 'di, rgyal ba'i dbang pos kim pa'i 'bras 'drar gsungs Ki shuka flowering tree Butca frondosa not sure if this is 1 or two kinds of trees] James Valby gem which purifies water, great mountain situated in forest plain beyond sita river, a mythological demon
བརྡ་སྤྲོད་པའི་གནས་བརྒྱད་ཀྱི་སྐོར།
བྱེད་པའི་གནས། བསྡུ་བའི་གནས། བསྒྱུར་བའི་གནས། དྲང་བའི་གནས། འཇུག་པའི་གནས། རྣམ་པར་དབྱེ་བའི་གནས། ཕྱོགས་ཀྱི་གནས། དངོས་པོའི་གནས་དང་བརྒྱད་དོ།
༡༧༦༦ལོ།
༡༧༦༦ལོ་ནི་ཀེ་ལུའོ་ཀེ་ལི་ཡའི་ལོ་ཐོའི་ནང་བཀོལ་སྤྱོད་བྱས་པའི་ལོ་ཞིག་ཡིན།
སྤྲེལ་ནག་པ་བློ་གྲོས་དཔལ་བཟང་
སྤྲེལ་ནག་པ་བློ་གྲོས་དཔལ་བཟང་། སྤྲེལ་ནག་པ་བློ་གྲོས་དཔལ་བཟང་། མིང་གྲགས་ཆེ་བའི་རྩོམ་པ་པོ། མཚན་ཉིད་རིག་པ་བ། བརྡ་སྤྲོད་སྨྲ་བ།  སྙན་ངག་སྨྲ་བ།
སྤྱི་ལོ་༢༠༡༦ལོའི་སྤྱི་ཟླ་དང་བོའི་ཚེས་༩ཉིན་ནས་འཚོགས་མགོ་བརྩམས་པའི་ཕན་ཕྱི་སྡོད་བོད་ཀྱི་རྩོམ་པ་བོའི་མཐུན་ཚོགས་ཀྱི་ཐེངས་ལྔ་བའི་ཚོགས་ཆེན་ཐོག་ཏུ་སྔར་མེད་ལུགས་གསར་གྱིས་ཚོགས་གཙོར་འདེམས་ཐོན་བྱུང་།
དང་བོ།  ངོ་སྤྲོད་མདོར་བསྡུས།
སྒྲ་མིང༌། ཚངས་སྲས་བཞད་པའི་རྡོ་རྗེ། སྐྱེས་ཡུལ། ཨ་མདོ། མཚོ་སྔོན། བྱ་གཞུང། སྤྲེལ་ནག ༡༩༧༦ནས་༡༩༨༠བར་སུམ་མདོ་དཀྱིལ་སྙིང་སློབ་གྲྭར་ཞུགས། ༡༩༨༠ནས༡༩༨༤མང་རྫོང་མི་རིགས་སློབ་འབྲིང་དུ་ཞུགས། ༡༩༨༤ནས༡༩༨༧བར་མཚོ་ལྷོ་མི་རིགས་དགེ་ཐོན་སློབ་གྲྭར་ཞུགས། ༡༩༨༧ནས༡༩༨༨བར་ཐར་ཤུལ་དགོན་པར་བསྡད། ༡༩༨༨ནས༡༩༩༡བར་བླ་བྲང་དགོན་པར་ཟུར་སྦྱོང་གི་སློབ་གཉེར་བྱས། ༡༩༩༡ནས་༡༩༩༣ལྷ་སའི་འབྲས་སྤུངས་དགོན་དུ་སློབ་གཉེར་བྱས། ༡༩༩༣ནས༡༩༩༤རྒྱ་གར་ལ་བཙན་བྱོལ་དུ་ཡོང་ནས་ལྷོ་ཕྱོགས་འབྲས་སྤུངས་སྒོ་མང་གྲྭ་ཚང་གི་ཆོས་སྒོར་ཞུགས། ༡༩༩༤ནས༡༩༩༥ཕྱིར་ལྷ་སར་ཕྱིན་ནས་ངེས་མེད་འཁྱམས་ལྡོམ་གྱི་འཚོ་བ་རོལ། ༡༩༩༥ནས༢༠༠༠བོད་ལྗོངས་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་སྒྱུ་རྩལ་ཚན་ཁག་ཏུ་རོལ་མོའི་གཞུང་ལུགས་ལ་དངོས་སྦྱོང་བྱས། ༢༠༠༠ནས༢༠༠༥པེ་ཅིན་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ཚན་ཁག་ཏུ་མཚན་ཉིད་རིག་པ་དང་མཛེས་དཔྱོད་རིག་པ་སོགས་ལ་སྦྱངས་བརྩོན་བྱས། ༢༠༠༥ལོར་རང་དབང་གི་ཆེད་དུ་ཡང་བསྐྱར་རྒྱ་གར་ལ་བཙན་བྱོལ་དུ་ཡོང།
གཉིས་པ། ཆེད་རྩོམ་གནད་སྒྲིག
《བླ་མ་ལྔ་བཅུ་བའི་ས་བཅད》 《མ་ཧཱ་ཙི་ནའི་རྩིས་གཞུང་འཇམ་དབྱངས་དགྱེས་པའི་འཛུམ་རིས། འཛུམ་ཟེར། འཛུམ་རླབས། འཛུམ་དཀར》 《ཤེས་བྱའི་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་སྡོམ་ཚིག།》 《སྙན་སྡོམ་བློ་གསལ་སྙིང་ནོར》 《མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོ 》 སྟོད་སྨད་བར་གསུམ། 《བརྡ་སྤྲོད་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་འཕེལ་བྲི་དང་ལྟ་བའི་འགག་མདོ།》 《གཤིབ་ཞིབ་དཔྱད་གསུམ་གྱི་གོ་བསྡུར་བྱས་པའི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་གཞུང་དོན》 《རོལ་མོའི་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་འཇུག་སྒོ་ཚངས་སྲས་དགྱེས་པའི་ཐུགས་རླབས》 《གདོན་ཁ་ཐལ་གཅོད་ཀྱི་དབུ་མའི་གྲོས་འདེབས་སྙིང་རྩ་སྤར་འཛིན》
གསུམ་པ། གླུ་གཞས་ཆེད་སྒྲིག
<<ཞབས་རྗེས>>སོགས་ཡོད།
དུས་བའི་བཅར་འདྲི།
ཟླ་འདིའི་ཚེས་ ༩ དང་ ༡༠ ཉིན་གཉིས་རིང་རྒྱལ་སྤྱིའི་པེན་བོད་ཀྱི་རྩོམ་པ་པོའི་མཐུན་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་ཆེན་ཐེངས་ལྔ་པ་ཚོགས་པའི་སྟེང་། དེ་སྔའི་སྒྲིག་གཞི་ཁག་ཅིག་ལ་བསྒྱུར་བཅོས་བཏང་སྟེ་ཚོགས་བཅར་བ་ཡོངས་ཀྱིས་འོས་ཤོག་འཕངས་བ་བརྒྱུད་དེ། རྩོམ་པ་པོ་མཐུན་ཚོགས་ཀྱི་རྒྱུན་ལས་གསར་འདེམས་གནང་བའི་ཁྲོད། དགེ་རྒན་ཆེན་མོ་སྤྲེལ་ནག་པ་བློ་གྲོས་དཔལ་བཟང་ལགས་ཚོགས་གཙོར་བདམས་ཡོད་སྟབས། འདི་གའི་གསར་འགོད་པས་ཁོང་ལ་བཅར་འདྲི་ཞུས།
དྲི་བ། ཁྱེད་རང་ད་ལོའི་པེན་བོད་ཀྱི་རྩོམ་པ་པོའི་མཐུན་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་གཙོར་བདམས་པའི་ཐད་དགོངས་ཚུལ་ག་རེ་ཡོད།
ལན།  ང་ ༢༠༠༦ ལོའི་རྩོམ་པ་པོའི་ཚོགས་ཆེན་སྟེང་ཕྱིན་ཏེ་བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིགས་སྒྱུ་རྩལ་ཐད་ཀྱི་ལྟ་བ་ལངས་ཕྱོགས་སྐོར་ལ་ཁ་བརྡ་བྱས་མྱོང་ཡོད། དེ་མ་གཏོགས་ང་པེན་བོད་ཀྱི་རྩོམ་པ་པོའི་མཐུན་ཚོགས་ལ་འབྲེལ་བ་གང་ཡང་མེད། ཉིན་འགའི་སྔོན་ལ་ངས་སློབ་མ་ཚོ་ཁྲིད་ནས་ཝར་ཎ་མཐོ་སློབ་དང་གནས་མཆོག་རྡོར་ལྡན་སོགས་སུ་ཞིབ་མཇུག་སློབ་མ་ཚོའི་མཐའ་མའི་དཔྱད་རྩོམ་ལ་དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆ་ཁག་ཅིག་འཚོལ་བསྡུ་བྱེད་དུ་ཕྱིན་ནས་ཕྱིར་ལོག་པའི་ལམ་བར་དུ། ཚོགས་གཞོན་ཨ་རིག་དགེ་མཐོང་ལགས་ཀྱིས་ཁ་པར་ཞིག་བསླེབས་སོང་ཡང་སྐད་ཆ་གསལ་བོ་གོ་ཡི་མི་འདུག དེ་རིང་འདིར་མཐུན་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་གཞོན་དང་དྲུང་ཆེ་སོགས་ཚང་མ་ཡོང་སྟེ། ང་ཡིན་གཅིག་མིན་གཅིག་ཚོགས་གཙོར་འདུག་དགོས་སྐོར་བརྗོད་བྱུང་། ང་ད་སྔ་དགེ་རྒན་བྱས་མྱོང་བ་ཙམ་མ་གཏོགས་འདི་ལྟ་བུའི་ཚོགས་པ་ཞིག་གི་ནང་ལས་ལས་ཀའི་ཉམས་མྱོང་ཅི་ཡང་ཡོད་པ་མ་རེད། ཡིན་ནའང་ཚོགས་མི་ཡོངས་ཀྱིས་ཡིད་ཆེས་དང་རེ་འདུན་ཆེན་པོ་ཞིག་གི་ཐོག་ནས་བདམས་པ་ཡིན་སྟབས་ངས་ཀྱང་འགན་དེ་བླངས་པ་ཡིན། མཐུན་ཚོགས་ཀྱི་རྒྱུན་ལས་གཞན་རྣམས་དང་ཚོགས་མི་ཡོངས་ཀྱི་རམ་འདེགས་རྒྱབ་སྐྱོར་ལ་བརྟེན་ཏེ་འགྲོ་རྒྱུ་དེ་རེད།
དྲི་བ། སྤྱི་ཡོངས་ནས་བོད་ཀྱི་རྩོམ་པ་པོའི་མཐུན་ཚོགས་ཟེར་བ་འདིར་ལྟ་སྟངས་གང་འདྲ་ཡོད།
ལན། སྤྱིར་བཏང་བོད་ཀྱི་རྩོམ་པ་པོའི་མཐུན་ཚོགས་འདི་རྒྱལ་སྤྱིའི་རྩོམ་པ་པོའི་མཐུན་ཚོགས་ཀྱི་ཡན་ལག་ཅིག་ཡིན་སྟབས། བོད་ཀྱི་རྩོམ་པ་པོའི་མཐུན་ཚོགས་ཟེར་བ་འདི་བོད་གཞུང་གི་སྟངས་འཛིན་འོག་གི་ཉམས་ཞིབ་སྡེ་ཚན་ཁག་དང་། ཚོགས་པ་ཁག་གི་འོག་ཡོད་པའི་ཉམས་ཞིབ་ཚན་པ་སོགས་དང་ཡེ་ནས་འདྲ་ཡི་མ་རེད། བོད་ཀྱི་རྩོམ་པ་པོའི་མཐུན་ཚོགས་ཀྱི་ཚད་གཞི་དེ་རྒྱལ་སྤྱིའི་རྩོམ་པ་པོའི་མཐུན་ཚོགས་ཀྱི་ཚད་གཞིར་བསླེབ་རྒྱུ་དེ་གལ་ཆེན་པོ་རེད། དེར་བརྟེན། ང་ཚོགས་གཙོར་བསྡད་པའི་རིང་ལ་གཞུང་སྒེར་གང་རུང་གི་སྟངས་འཛིན་འོག་གི་ཚོགས་པ་ལྟ་བུར་ངོས་འཛིན་བྱེད་རྒྱུ་མིན་པར། དེ་ལས་ཡར་རྒྱས་གོང་སྤེལ་དང་འཕོ་འགྱུར་ཇི་ལྟར་གཏང་རྒྱུ། གྲུབ་འབྲས་ཇི་ལྟར་འབྱུང་ཐབས་བཅས་སུ་འབད་བརྩོན་བྱ་རྒྱུ་ཡིན།
དྲི་བ། གལ་སྲིད་ཁྱེད་རང་ཚོགས་གཙོར་བསྡད་པ་ཡིན་ན། ད་ལྟ་ལས་འཆར་གསལ་བོ་མེད་ཀྱང་། སྤྱིའི་ཆ་ནས་བཙན་བྱོལ་ནང་གི་རྩོམ་པ་པོའི་མཐུན་ཚོགས་ཞིག་ལ་འདི་དང་དེ་དགོས་པ་རེད་སྙམ་པའི་འཆར་སྣང་གང་འདྲ་ཡོད།
ལན། གོང་དུ་བཤད་པ་ལྟར་ང་ཚོགས་གཙོར་བདམས་པ་དེ་གློ་བུར་བ་ཞིག་རེད། ད་ལྟ་ང་ལ་དམིགས་བསལ་གྱི་འཆར་གཞི་གང་ཡང་མེད། ཡིན་ནའང་ང་རང་གིས་ཆ་རྐྱེན་གསུམ་བགྲང་འདོད་པ་ནི། སྤྱིར་རྩོམ་པ་པོ་སྒེར་ཡིན་ན་འདྲ་ལ་རྩོམ་པ་པོའི་མཐུན་ཚོགས་ཡིན་ཡང་ཆོག དང་པོ། རྩོམ་པ་པོ་ཞིག་ལ་ངེས་པར་དུ་ཚང་དགོས་པའི་ཆ་རྐྱེན་གཙོ་བོ་དེ་ཆོས་ལུགས་ཆབ་སྲིད་དཔལ་འབྱོར་གང་ཡང་མ་ཡིན་པར་སྨྲ་བརྗོད་རང་དབང་དགོས་པ་དེ་རེད། རྩོམ་པ་པོ་ཞིག་ལ་སྨྲ་བརྗོད་རང་དབང་མེད་ན། ཆོས་ལུགས་དང་ཆབ་སྲིད་སྒྱུ་རྩལ་བསམ་བློ་ལ་སོགས་པའི་སེམས་ཁམས་ཅི་འདྲ་ཡོད་རུང་དེ་ཕྱི་ལ་འདོན་ཐུབ་པ་མ་རེད། བོད་ཕྱི་ནང་གི་བོད་མི་སུ་ཞིག་ཡིན་ཡང་ང་ཚོ་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་དཔྱད་བརྗོད་པ་ཡིན་སྟབས་རང་བཞིན་གྱིས་ཆབ་སྲིད་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་རེད། དེར་བརྟེན་བོད་ནང་གི་རྩོམ་པ་པོ་ཚོར་སྨྲ་བརྗོད་རང་དབང་མེད་པར་རྒྱ་གཞུང་གིས་བཙོན་འཇུག་བྱས་པ་དང་ཉེས་རྡུང་བཏང་བ། ཁྲིམས་ཐག་བཅད་པ་སོགས་ཀྱི་དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་ཐོན་ཡོང་དུས། ང་ཚོས་འདིར་དེ་དག་ལ་མཐའ་གཅིག་ཏུ་ངོ་རྒོལ་རྒྱག་དགོས་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད། དེ་མི་རིགས་ཤིག་གི་སྐྱིད་སྡུག་དར་རྒུད་ལ་འབྲེལ་བ་དམ་ཟབ་ཡོད་སྟབས། དེ་ང་ཚོའི་མ་འོངས་ལངས་ཕྱོགས་དང་ལས་གཞི་ཞིག་ལ་ངོས་འཛིན་གྱི་ཐོག་ནས་རྒྱལ་སྤྱིའི་སྟེང་དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་དེ་ཁྱབ་བསྒྲགས་དང་དྲང་བདེན་ཞུ་གཏུག་བྱས་ཏེ། ཐབས་བརྒྱ་ཇུས་སྟོང་གིས་རྩོམ་པ་པོའི་སྨྲ་བརྗོད་རང་དབང་རྩོད་ལེན་ཐོག་ཤུགས་རྒྱག་རྒྱུ་ཡིན། གཉིས་པ། ང་ཚོ་བཙན་བྱོལ་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གནས་སྟངས་རེད། ང་ཚོ་བཙན་བྱོལ་སྤྱི་ཚོགས་ནང་སྨྲ་བརྗོད་རང་ཡོད་ཟེར་གྱི་ཡོད་པ་རེད། ཡིན་ནའང་སྨྲ་བརྗོད་རང་དབང་དེ་ང་ཚོའི་ལྟོས་བཅས་ཀྱི་སྨྲ་བརྗོད་རང་དབང་ཙམ་རེད། ངས་བལྟས་ན་བཙན་བྱོལ་ནང་དུའང་སྨྲ་བརྗོད་རང་དབང་ཚད་འཛིན་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན་སྟབས། སྔོན་གྱི་རྩོམ་པ་པོ་ཁག་ཅིག་སྨྲ་བརྗོད་རང་དབང་གི་དཀའ་སྡུག་འོག་ཕྱི་ཕྱོགས་སུ་འགྲོ་མཁན་དང་། བཙན་བྱོལ་ནང་གི་སྨྲ་བརྗོད་རང་དབང་གིས་འདོད་བློ་མ་ཚིམ་མཁན་མང་པོ་ཞིག་ཡོད། སྤྱིར་བཏང་གི་རྩོམ་པ་པོ་ཞིག་ཡིན་ན་འདྲ་ལ་སློབ་གྲྭ་ཁག་ཡིན་ནའང་འདྲ། དེ་ལ་ཆོས་ལུགས་དང་ཆབ་སྲིད། གཞུང་སྒེར་གང་གིས་ཀྱང་གནོན་ཤུགས་མ་ཐེབས་པར་སྲུང་སྐྱོབ་བྱ་རྒྱུ་དེ་རེད། དེའི་རྒྱུ་མཚན་གང་ཡིན་ཞེ་ན། དེང་སྐབས་ཀྱི་བོད་འདི་གཞིས་བྱེས་གཉིས་སུ་འཚོ་སྡོད་བྱས་ཡོད་པ་དང་། བོད་ནང་གི་རྩོམ་པ་པོ་ཚང་མ་རྒྱ་ནག་གི་དྲག་གནོན་སྲིད་ཇུས་འོག་ཡོད་སྟབས། ཁོ་ཚོས་སྨྲ་བརྗོད་རང་དབང་རྩོད་ལེན་གནང་རྒྱུ་དེ་ཧ་ཅང་གི་ཉེན་ཁ་ཆེན་པོ་ཆགས་ཡོད། འོན་ཀྱང་འདི་ག་བཙན་བྱོལ་གཞུང་གི་སྟངས་འཛིན་འོག་ཡོད་པའི་རྩོམ་པ་པོ་ཚོར་སྨྲ་བརྗོད་རང་དབང་ངེས་ཅན་ཞིག་དགོས་པ་ཧ་ཅང་གལ་ཆེན་པོ་རེད། ཁོ་ཚོས་ཆོས་ལུགས་གྲུབ་མཐར་དགག་པ་བརྒྱབ་ན་འདྲ། ཆབ་སྲིད་ལངས་ཕྱོགས་མི་མཐུན་ནའང་འདྲ། རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་དང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་སྒྲིག་གཞིར་མ་འགལ་བ་ཡིན་ན། ཁོ་ཚོའི་བསམ་བློ་གང་དེ་བརྗོད་པའི་རང་དབང་རྩོད་ལེན་བྱ་རྒྱུ་ཡིན། གསུམ་པ་དེ་ད་ལྟའི་བར་དུ་རྩོམ་པ་པོའི་མཐུན་ཚོགས་ཀྱི་ངོས་ནས་བརྩམས་ཆོས་ཚད་ལྡན་རེ་འགའ་དཔར་སྐྲུན་བྱས་ཡོད་ཀྱང་། མ་འོངས་པར་དཔེ་སྐྲུན་གྱི་ཁ་ཕྱོགས་དེ་རིག་གནས་གསར་བ་ནང་འདྲེན་ཐོག་འགྱུར་བ་གཏོང་དགོས་ཀྱི་འདུག དེ་ནས་རྩོམ་པ་པོའི་མཐུན་ཚོགས་ཤིག་གི་ལས་དོན་གཙོ་བོ་དེ་རྩོམ་པ་པོ་མང་པོ་སྐྱེད་སྲིང་བྱེད་དགོས་པ་དང་། རྩོམ་པ་པོ་མང་པོ་ཞིག་སྐྱེད་སྲིང་བྱེད་པ་ལ་ཤེས་ཡོན་དང་བསམ་བློ་སྐྱེད་སྲིང་བྱ་དགོས་པ་མ་གཏོགས། སྔོན་མའི་སྲོལ་རྒྱུན་རིག་གནས་ལྟ་བུར་མཚོན་ན་ང་ཚོར་མང་མེད་ན་ཉུང་ཡོད་པ་མ་རེད། ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ཁྱབ་ཁོངས་དང་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ཁྱབ་ཁོངས། རྩོམ་རིག་གི་ཁྱབ་ཁོངས། སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ཁྱབ་ཁོངས། ཡང་ན་མཛེས་དཔྱོད་རིག་པའི་ཁྱབ་ཁོངས། དཔལ་འབྱོར་རིག་པའི་ཁྱབ་ཁོངས་སོགས་སྔོན་མའི་སྤྱི་ཚོགས་དང་མི་མང་གི་ཁ་ཕྱོགས་ལ་བཅོས་བསྒྱུར་དང་འཕོ་འགྱུར་བཏང་མྱོང་བའི་རྩོམ་ཡིག་གྲགས་ཆེན་མང་པོ་བདམས་བསྒྱུར་དང་དཔར་འགྲེམ་བྱས་ཏེ་རིག་གནས་ནང་འདྲེན་ཐོག་ཤུགས་རྒྱག་རྒྱུ་ཡིན།
དྲི་བ། ད་ལྟའི་བཙན་བྱོལ་ནང་གི་བོད་ཀྱི་རྩོམ་པ་པོ་དང་རྩོམ་ཡིག་གི་ཁ་ཕྱོགས་ཐོག་ལྟ་ཚུལ་གང་འདྲ་ཡོད།
དྲི་བ། བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་སྤྱི་ཚོགས་ནང་ཞིབ་འཇུག་དང་དཔྱད་རྩོམ། འབོལ་རྩོམ་མ་གཏོགས་སྒྱུ་རྩལ་རྩོམ་རིག་ལ་ཁྲོམ་རྭ་མེད་དོན་ཅི་རེད།
ལན།  བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་སྤྱི་ཚོགས་ནང་སྒྱུ་རྩལ་རྩོམ་རིག་ཡོང་ཐབས་ཡོད་པ་མ་རེད། དེ་ནི་བཙན་བྱོལ་ནང་རྩོམ་རིག་རིག་གནས་ཀྱི་ཁོར་ཡུག་ཡོད་པ་མ་རེད། དེའི་རྒྱུ་མཚན་གཅིག་ནི་རིག་གནས་གཅིག་གི་དབང་བསྒྱུར་དང་། གཉིས་ནི་ཁོར་ཡུག་གཅིག་གི་དབང་བསྒྱུར། གསུམ་ནི་རིག་གནས་སྤྱིའི་ཁྱབ་ཁོང་དབྱེ་གསེས་ཐུབ་ཀྱི་མེད་སྟབས་ཡར་རྒྱས་འགྲོ་ཐུབ་ཀྱི་ཡོད་པ་མ་རེད། ཆོས་ལུགས་ཆབ་སྲིད་ལྟ་བུ་ཡིན་ན། སྒྱུ་རྩལ་རྩོམ་རིགས་ཀྱི་ཁྱབ་ཁོངས་མིན་སྟབས། ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཁྱབ་ཁོངས་ནས་སྒྱུ་རྩལ་རྩོམ་རིགས་བཤད་རྒྱུ་ཟེར་ན་དེ་ཡོང་གི་ཡོད་པ་མ་རེད། སྒྱུ་རྩལ་རྩོམ་རིག་བཤད་པ་ལ་ཐོག་མར་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཁྱབ་ཁོངས་སུ་མ་སོང་སྔོན་ལ་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ཁྱབ་ཁོངས་ནས་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་དངོས་སྦྱོང་དང་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་བློ་སྦྱོང་། སྒྱུ་རྩལ་གྱི་དཔེ་སྦྱོང་སོགས་བྱས་རྗེས་ད་གཟོད་སྒྱུ་རྩལ་རྩོམ་རིག་ཡོང་གི་རེད། མདོར་དྲིལ་ན། འདི་གར་དཔྱད་རྩོམ་དང་འབོལ་རྩོམ་ཡོད་མདོག་མདོག་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་མ་གཏོགས། དོན་དངོས་སུ་ཚད་ལྡན་གཅིག་ཀྱང་ཡོད་པ་མ་རེད། ང་ཚོར་མཚོན་ན་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པ་ལ་ཐོག་མར་ནང་ཆོས་ཀྱི་ལྟ་བ་ལྟ་གྲུབ་དང་མཐུན་པའི་ཐོག་ནས་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་རྒྱུ་ཡིན་ཟེར་གྱི་ཡོད་པ་དང་། དཔྱད་རྩོམ་ཡིན་ན་ཐོག་མར་ནང་ཆོས་ཀྱི་ལྟ་གྲུབ་ཀྱི་ངོས་ལེན་ཐོབ་པའི་སྒོ་ནས་དཔྱད་རྩོམ་འབྲི་རྒྱུ་ཡིན་ཟེར་བ་ལྟ་བུ་རེད། དཔྱད་རྩོམ་ལ་སྔོན་འགྲོའི་ཆ་རྐྱེན་དེ་འདྲ་ཡོད་པ་མ་རེད། གཙོ་བོ་གནས་ལུགས་རེད། རྒྱུ་མཚན་གནས་ལུགས་དང་གཏན་ཚིགས་རིག་པ་སོགས་ཡག་པོ་དང་ཁུངས་འཁྱོལ་བ་ཡིན་ན། ཆོས་ལུགས་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ལངས་ཕྱོགས་ག་རེ་ཡིན་ཡང་ཆོག་གི་རེད། རྒྱུ་མཚན་སྒྱུ་རྩལ་རྩོམ་རིག་ལ་སྒྱུ་རྩལ་རྩོམ་རིག་གི་ཆ་རྐྱེན་མང་པོ་ཞིག་འཛོམ་དགོས་ཀྱི་ཡོད་པ་མ་གཏོགས། སྒྱུ་རྩལ་རྩོམ་རིག་དགོས་ཀྱི་འདུག་ཟེར་ན་དེ་ཡོད་ཆོག་ཆོག་ཅིག་ཡོད་པ་མ་རེད། མང་པོ་ཞིག་གིས་སྒྱུ་རྩལ་རྩོམ་རིག་སྦྱང་མྱོང་མེད་སྟབས། མ་གཞི་ནས་སྒྱུ་རྩལ་རྩོམ་རིག་ཟེར་ན་ག་རེ་ཡིན་མིན་ཡང་ཤེས་ཀྱི་མི་འདུག དེ་འདྲ་ཡིན་དུས་སྒྱུ་རྩལ་རྩོམ་རིག་གི་ཁོར་ཡུག་ཡོད་པ་མ་རེད།
དྲི་བ། སྐུ་ཉིད་ཀྱིས་རྩོམ་རིག་དང་རྩོམ་པ་པོ་ཟེར་བ་དེ་ཚད་གཞི་གང་འདྲ་ཞིག་ལ་ངོས་འཛིན་གནང་གི་ཡོད་པ་དང་། བོད་ཀྱི་རྩོམ་པ་པོའི་མཐུན་ཚོགས་ཀྱི་ལངས་ཕྱོགས་དང་འགན་འཁྲི་གཙོ་བོ་གང་ལ་ངོས་འཛིན་གནང་གི་ཡོད།
ལན། སྤྱིར་བཏང་རྩོམ་རིག་དང་རྩོམ་པ་པོ་ཟེར་དུས། གཞུང་ལུགས་ངོས་ཀྱི་སྐད་ཆ་མང་པོ་རེད། དེ་ལ་སྐད་ཆ་ཐུང་ཐུང་ཞིག་གིས་བཤད་ན། རྩོམ་པ་པོ་ཚད་ལྡན་ཞིག་ཡིན་ན་རྩོམ་པ་པོ་དང་བརྩམས་ཆོས། ཀློག་པ་པོ་བཅས་ནི་འདྲ་བ་ཟུར་གསུམ་མ་ཞེས་གཞུང་ལུགས་ཁྲོད་གསལ་བོར་བཀྲལ་ཡོད་པ་རེད། འདིར་སྤྱིར་བཏང་གིས་བཤད་ན། མ་མཐར་ཡང་རྩོམ་པ་པོར་ཚད་གཞི་མེད་པ་ཞིག་མིན་པ་དེ་གསལ་བོར་ཤེས་དགོས་པ་རེད་། དེང་སྐབས་རྩོམ་པ་པོ་ཚོས་རྩོམ་ཡིག་ཐབ་ཆག་ཅིག་འབྲི་ཤེས་མ་ཐག་ནས་རྩོམ་པ་པོར་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཀྱི་འདུག དེ་ནོར་བ་རེད། སྔོན་ལ་རྩོམ་པ་པོ་ཟེར་བ་དེ་གང་འདྲ་ཞིག་ལ་ཟེར་གྱི་ཡོད་མེད་ཀྱི་ཚད་གཞི་དེ་ཤེས་དགོས་པ་རེད། རྩོམ་པ་པོའི་ཚད་གཞི་མ་ཤེས་པ་དང་། རྩོམ་ཡིག་ཁྱ་ཁྱོག་འབྲི་ཤེས་མཁན་ཚང་མ་རྩོམ་པ་པོའི་མིང་བཏགས་པའི་དབང་གིས་སྤྱི་ཚོགས་ནང་རྩོམ་པ་པོར་མཐོང་བརླགས་སོང་བ་རེད།
རྩོམ་པ་པོ་སུ་ཡིན་ཡང་རང་གིས་བྲིས་པའི་རྩོམ་ཡིག་དེ་ཡག་པོ་ཡོད་ཟེར་ནས་འདོན་གྱི་ཡོད་པ་རེད། འོན་ཀྱང་རང་གི་རྩོམ་ཡིག་དེ་ཡག་པོ་ཡོད་མེད་དེ་གཞན་རྩོམ་མང་པོ་ཞིག་ལ་ཞིབ་བསྡུར་བྱས་ནས་ཐག་གཅོད་དགོས་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད། དེ་ལྟར་བྱས་ད་གཟོད་གཅིག་ནས་རྩོམ་པ་པོས་རང་སྐྱོན་ངོས་ཟིན་ཐུབ་པ་དང་། གཉིས་ནས་རང་རྩོམ་ལ་ཕྱིར་ལྡོག་གི་བསམ་བློ་ཞིག་དང་། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་གཞན་རྩོམ་དང་རང་རྩོམ་བར་གྱི་ཧེ་བག་རང་ཤུགས་ཀྱིས་ཤེས་ཡོང་གི་རེད། སྐབས་དེར་བསླེབ་ན་རྩོམ་ཡིག་ཚད་ལྡན་ཆགས་ཐུབ་པ་མ་ཟད། སྤྱི་ཚོགས་ནང་རྩོམ་པ་པོར་མཐོང་ཡང་ཡོང་གི་རེད།
དྲི་བ། ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་རྩོམ་པ་པོ་དང་དཔྱད་བརྗོད་པ་ཚོས་སྤྱི་ཚོགས་རྩོམ་རིགས་དང་སྤྱི་ཚོགས་ཆབ་སྲིད་ཐོག་ཁ་ཚ་དགོས་ཀྱི་ཕན་ནུས་ཐོན་གྱི་ཡོད་པ་རེད། དེས་ན་བཙན་བྱོལ་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་རྩོམ་པ་པོ་དང་དཔྱད་བརྗོད་པ་ཚོས་བཙན་བྱོལ་སྤྱི་ཚོགས་ལ་ནུས་པ་ཐོན་གྱི་མེད་པའི་རྒྱུ་མཚན་གང་ཡིན་ནམ།
ལན། དེ་གཙོ་བོ་སྤྱི་ཚོགས་རིག་གནས་འཕེལ་རྒྱས་ཕྱིན་དང་མ་ཕྱིན་ལ་ཐུག་ཡོད་པ་རེད། ནུབ་ཕྱོགས་ལྟ་བུ་ཡིན་ན། རིག་གནས་ཚད་ལྡན་དང་རྩོམ་པ་པོ་ཚད་ལྡན་ཡོད་སྟབས། དཔྱད་རྩོམ་ཡང་ཚད་ལྡན་འབྲི་ཐུབ་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད། རིག་གནས་ཁོར་ཡུག་ཚད་ལྡན་ཞིག་ཡོད་ན་རྩོམ་པ་པོ་ཚད་ལྡན་ཡོང་གི་རེད་ལ། རྩོམ་པ་པོ་ཚད་ལྡན་ཡོད་ན་དཔྱད་རྩོམ་ཡང་ཚད་ལྡན་ཡོང་གི་རེད། དེ་བཞིན། སྤྱི་ཚོགས་ཚད་ལྡན་ཞིག་གི་ནང་རྩོམ་ཡིག་ཚད་ལྡན་ཞིག་བྱུང་ན། དེས་ནུས་པའང་འཐོན་གྱི་ཡོད་པ་རེད། རྩ་བའི་ང་ཚོ་བཙན་བྱོལ་སྤྱི་ཚོགས་ཤིག་ཡིན་སྟབས་ཁོར་ཡུག་དང་གནས་སྟངས་ཚད་ལྡན་མིན་པ་དང་། གཉིས་ནས་རིག་གནས་ཁོར་ཡུག་ཚད་ལྡན་མེད་པ་སོགས་ལ་བརྟེན་ཏེ། རྩོམ་ཡིག་ཚད་ལྡན་ཞིག་འབྲི་ཐུབ་ཀྱི་ཡོད་པ་མ་རེད། ཚད་ལྡན་མིན་པའི་རྩོམ་ཡིག་ཅིག་ཚད་ལྡན་མིན་པའི་སྤྱི་ཚོགས་ནང་སྤེལ་ན། ཚང་མ་ཚད་ལྡན་མིན་པར་འགྱུར་འགྲོ་བ་རེད། དེར་བརྟེན། ངས་བསམ་ན་ང་ཚོས་གནད་དོན་དེ་ངོས་ཟིན་པའི་རྗེས་ལ། ཐོག་མར་མི་རང་ཉིད་ཀྱི་ངོས་ནས་རང་ཉིད་ལ་བསྒྱུར་བཅོས་གཏོང་རྒྱུ་དང་། རང་ཉིད་བསྒྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་རྗེས་ལ་གཞན་པར་བསྒྱུར་བཅོས་གཏོང་རྒྱུ་དེ་ངེས་པར་དུ་ཤེས་དགོས་པ་ཞིག་རེད། གནད་འགག་དེ་ཤེས་པ་ཡིན་ན་ད་གཟོད་སྤྱི་ཚོགས་ལ་ནུས་པ་འཐོན་རྒྱུ་རེད་མ་གཏོགས། སྙན་རྩོམ་འགའ་བྲིས་ནས་ནུས་པ་འཐོན་པ་དེ་འདྲ་ཞིག་རྩ་བ་ནས་མ་རེད། སྤྱི་ཚོགས་ཟེར་བ་འདི་བརྩེ་དུང་དང་ལྟ་བ་ལྟ་གྲུབ་ཅིག་གིས་ཁ་ལོ་བསྒྱུར་རྒྱུ་ཡིན་ཟེར་ན་ཧ་ཅང་དཀའ་མོ་རེད། སྤྱི་ཚོགས་ཟེར་བ་འདི་སྤྱིར་བཏང་ནས་ཡར་རྒྱས་ཡོང་བའི་རྗེས་ལ་ད་གཟོད་སྡེ་ཚན་ཁག་མང་པོ་ཞིག་ཕྱེ་ན་ནུས་པ་འཐོན་གི་རེད། དཔེར་ན། རྩོམ་པ་པོའི་མཐུན་ཚོགས་ཤིག་ཡིན་ན། སྤྱི་ཚོགས་ཡར་རྒྱས་གཏང་རྒྱུ་དེ་རྩོམ་པ་པོའི་དམིགས་འདུན་གཙོ་བོ་རེད། ཡིན་ཡང་སྤྱི་ཚོགས་དེའི་རྩོམ་པ་པོའི་མཐུན་ཚོགས་ཀྱི་འགན་འཁྲི་གཙོ་བོ་དེ་རྩོམ་འབྲིའི་ཁོར་ཡུག་རྒྱ་ཆུང་ཆུང་ཞིག་ནས་བསམ་བློ་བཏང་སྟེ་རིམ་གྱིས་རྒྱ་ཆེ་རུ་གཏོང་རྒྱུ་མ་གཏོགས། ང་ཚོས་ཐོག་མ་ནས་རྩོམ་འབྲི་ཤེས་པ་ཙམ་ནས་སྤྱི་ཚོགས་ལ་བསྒྱུར་བཅོས་གཏང་རྒྱུ་ཟེར་ན། བསམ་བློ་གདོང་ཐུག་རྒྱག་པ་དང་ནུས་པ་མ་ཐོན་པ་སོགས་བྱུང་སྟེ་སེམས་ཤུགས་ཆག་འགྲོ་བ་ཡོང་གི་རེད།
ཐེངས་འདིར་གསར་དུ་བདམས་ཐོན་བྱུང་བའི་བོད་ཀྱི་རྩོམ་པ་པོའི་མཐུན་ཚོགས་ཀྱི་རྒྱུན་ལས་རྣམས་ནི་ཚོགས་གཙོ་སྤྲེལ་ནག་པ་བློ་གྲོས་དཔལ་བཟང་། སྨན་ཤེར་བློ་གྲོས་ལགས་ཚོགས་གཞོན། ཉི་མ་མཚོ་ལགས་འཛིན་སྐྱོང་དྲུང་ཆེ། ཨ་རིག་དགེ་མཐོང་ལགས་ཤེས་ཡོན་འགན་འཛིན། བུདྷ་སྐྱབས་ལགས་ཕྱི་འབྲེལ་དྲུང་ཆེ། སྤྱི་ཟུར་ཆབ་བྲག་ལྷོ་མོ་སྐྱབས་ལགས་རྩོམ་སྒྲིག་འགན་འཛིན། གངས་དཀར་རྒྱལ་སྲས་ལགས་རྩོམ་སྒྲིག་པ་དང་ཤ་བོ་རྟ་མགྲིན་ལགས་རྩོམ་སྒྲིག་ལས་རོགས། ཨ་འབྲུག་དཀོན་མཆོག་ལགས་ཉམས་ཞིབ་པ། རྔ་བཟའ་བདེ་པོ་མཚོ་ལགས་དྲ་རྒྱའི་འགན་འཛིན། བསྟན་འཛིན་ཆོས་དབྱངས་ལགས་གསར་འགོད་པ། དེ་བཞིན། ཕྱི་རྒྱལ་ཡུལ་གྲུ་ཁག་གི་རྒྱུན་ལས་སུ་རྒན་ཆབ་བྲག་ལྷོ་མོ་སྐྱབས་མཆོག་དང་རྫ་ཚེ་རིང་བཀྲ་ཤིས་ལགས། ཁ་སྒང་བསམ་གཏན་རྒྱ་མཚོ་ལགས་བཅས་སུ་གཏན་འཁེལ་ཡོད་འདུག གསར་འགོད་པ། པདྨ་རྒྱལ།
ཕྱི་ཕྱོགས་དྲ་མཐུད།
བོད་ཀྱི་དུས་བས་བཅར་འདྲི་བྱས་པ་ཞིག སྤྲེལ་ནག་པ་བློ་གྲོས་དཔལ་བཟང་། མཐའ་མཇུག་གི་ཚེ་སྲོག
རོང་ངུར་སྨིག
རིན་སྤུངས་རྫོང་གི་རོང་བྱམས་ཆེན་གྱི་ཉེ་སྐོར་ལ་ཡོད། ལོ་ཙཱ་བ་ཆེན་པོ་རྭ་ལོའི་དུས་ནས་ཡོད་པའི་དགོན་པ་ཆེས་སྔ་བ་ཞིག་ཡིན།དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
༡༧༦༥ལོ།
༡༧༦༥ལོ་ནི་ཀེ་ལུའོ་ཀེ་ལི་ཡའི་ལོ་ཐོའི་ནང་བཀོལ་སྤྱོད་བྱས་པའི་ལོ་ཞིག་ཡིན།
རྡོ་སྦིས་ཤེས་རབ་རྒྱ་མཚོ་
ཤེས་རབ་རྒྱ་མཚོ Sherap Gyatso
ཡོངས་གྲགས་སུ་རྡོ་སྦིས་དགེ་བཤེས་ཤེས་རབ་རྒྱ་མཚོ་ཟེར་ལ། མཁས་མཆོག་འདི་ཉིད་བོད་ལུགས་རབ་བྱུང་བཅོ་ལྔ་བའི་ཤིང་ཕོ་སྤྲེལ་ལོ་སྟེ་སྤྱི་ལོ1884ལོར་མདོ་སྨད་རྡོ་སྦིས་ཡུལ་ཏེ་མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་ཞུང་ཧྭ་རྫོང་ཁུངས་སུ་ཡབ་ལྷ་ལུང་སྐྱབས་དང་ཡུམ་ལྷ་ལུང་སྐྱིད་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་སྐུ་འཁྲུངས། རབ་བྱུང་བཅུ་དྲུག་པའི་ས་ཕོ་སྤྲེལ་ལོ་སྟེ་སྤྱི་ལོ1968ལོར་མཚོ་སྔོན་ཟི་ལིང་དུ་སྐུ་གཤེགས།
དགུང་ལོ་སོ་བཞི་པར་རྒྱལ་བ་ཐུབ་བསྟན་རྒྱ་མཚོས་བཀའ་ལྟར་བུ་སྟོན་རིན་པོ་ཆེའི་གསུང་འབུམ་པོད་ཆེན་ཉི་ཤུ་རྩ་དྲུག་ཙམ་དཔེར་གཞི་གསར་བཞེངས་ཀྱི་ཞུ་དག་མཛད། དགུང་ལོ་བཞི་བཅུ་བར་རྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེའི་བཀའ་ལྟར་བཀའ་འགྱུར་ལ་ལོ་བརྒྱད་རིང་དཔར་གཞི་གསར་བཞེངས་ཀྱི་ཞུ་དག་མཛད། དགུང་ལོ་ང་ལྔ་པར་གོ་མིན་ཏང་གིས་གདན་འདྲེན་ཞུས་པ་ལྟར་རྒྱལ་ནང་དུ་ཕེབས་ནས་བོད་སོག་ཨུ་ཡོན་ཀྲང་གཞོན་པའི་འགན་བཞེས།
ཁོང་གི་སློབ་མ་གྲགས་ཆེ་བ་ནི་ཁྲི་བྱང་རིན་པོ་ཆེ་དང་། དགེ་བཤེས་ལྷ་རམས་པ་བསྐལ་བཟང་རྒྱ་མཚོ། དགེ་བཤེས་གཞོང་པ་ཚུལ་ཁྲིམས། དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་སོགས་ཡིན།
རིན་ཆེན་རྒྱལ་མཚན་
བོད་ལུགས་རབ་བྱུང་བཅུ་གཉིས་པའི་ནང་དུ་གོང་ས་སྐྱབས་མགོན་རྒྱལ་བའི་དབང་པོ་བློ་བཟང་བསྐལ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་མཆོག་གིས་གཞུང་ཆེན་གསན་བཞེས་མཛད་སྐབས་མཚན་ཞབས་ཀྱི་གྲས་སེར་སྨད་གྲྭ་ཚང་གི་ཁོངས་ནས་རྒྱལ་ཐང་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་ཆེན་པོ་རིན་ཆེན་རྒྱལ་མཚན་ཞུ་བའི་མཚན་ཞབས་བླ་མ་ཞིག་བྱུང་འདུག་པ། རྒྱལ་མཆོག་དེ་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་ཐར་ཆེན་མོར་གསལ།
༡༧༦༤ལོ།
༡༧༦༤ལོ་ནི་ཀེ་ལུའོ་ཀེ་ལི་ཡའི་ལོ་ཐོའི་ནང་བཀོལ་སྤྱོད་བྱས་པའི་ལོ་ཞིག་ཡིན།
གླང་ཐ་གྲུབ་ཐོབ་
རྒྱལ་ཐང་གླང་ཐ་གྲུབ་ཐོབ་ཞུ་བ་ཕྱི་ནང་གི་དངོས་པོ་གང་ལ་འཛིན་ཆགས་མེད་ཅིང་མངོན་ཤེས་ཐོགས་མེད་དུ་གསུངས་པ་དང་། རྫུ་འཕྲུལ་ཡ་མ་ཟུང་ཐོལ་བྱུང་དུ་སྟོན་ནུས་པ་སོགས་གྲུབ་པ་བརྙེས་པའི་རྟགས་མཚན་ངོ་མཚར་ཅན་དང་ལྡན་པ་ཞིག་བྱུང་འདུག།
རོང་པ་བླ་མ་བ་སོ་ཟླ་བ་
རྒྱལ་ཐང་རོང་པ་བླ་མ་བ་སོ་ཟླ་བ་ཞུ་བ་ནི་རི་སྟོད་བྲག་དཀར་རི་ཁྲོད་དུ་ཕེབས་བཞུགས་ཐོག་སྒོམ་སྒྲུབ་ལ་རྩེ་གཅིག་དུ་གཞོལ་བས་དཔལ་འཁོར་ལོ་སྡོམ་པའི་ལྷ་ཚོགས་དངོས་སུ་ཞལ་གཟིགས་ཤིང་ཉམས་རྟོགས་ཀྱི་ཀློང་བརྡོལ་བའི་རྣལ་འབྱོར་པ་ཆེན་པོར་གྱུར་པའི་སྒྲུབ་གནས་དུས་དེང་སང་གི་བར་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད།
བོད་ཀྱི་དཔེ་ཆ།
ཐང་ཀ་དངོས་བཤད་པའི་ཐོག་མར། ཐ་སྙད་དེ་ཇི་ལྟར་བྱུང་བ་དང་། དུས་ནམ་དང་ཚུལ་ཇི་ལྟ་བུས་བོད་དུ་ཐང་ཀ་བཟོ་སྲོལ་དར་བར་རགས་ཙམ་དཔྱད་པར་བྱ་བ་ལ། ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་འགའ་ཞིག་གིས།ཐ་སྙད་དེ་རྒྱ་ནག་གི་སྐད་ཀྱི་སྒྲ་ཐད་འགྱུར་ཡིན་ལ། དེའི་སྲོལ་ཡང་རྒྱ་ནག་ནས་བྱུང་བར་བཤད་མོད། ཁོ་བོས་དེ་སྔོན་ཡིད་རྟེན་དུ་རུང་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཁུངས་བཙན་མ་མཐོང་བས་འདི་ནི་འདི་འོ་ཞེས་སྨྲ་བའི་སྤོབས་པ་ཞུམ་མོད། འོན་ཀྱང་དེ་ལ་བསམ་དགོས་པ་ཞིག་ཀྱང་སྣང་སྟེ།བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོ་ཁག་ལས། རྒྱལ་པོ་སྲོང་བཙན་ཀྱི་དུས། བློན་པོ་མགར་གྱིས་རྒྱ་བཟའ་ཀོང་ཇོ་བོད་དུ་སྤྱན་འདྲེན་པ་དང་ལྷན་དུ། ཇོ་བོ་ཤཱཀྱ་མུ་ནེ་དང་བཟོ་སྣ་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་དཔེ། སྨན་དཔྱད་ཆེན་མོ་དང་། རྩིས་ཀྱི་པོར་ཐང་བརྒྱད་ཅུ་རྣམས་ཀྱང་བོད་དུ་དྲངས། ཕན་ཚུན་སློབ་མ་དང་བཟོ་རྩལ་པ་མངགས་སོ་ཞེས་བྱུང་བ་དང་། ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་གྱིས་བསམ་ཡས་བཞེངས་སྐབས་དར་ཐང་ཆེན་མོ་གསུམ་བཞེངས་ཚུལ་བཤད་ལ། དེ་ལ་ལོ་རྒྱུས་འགའ་ཞིག་ཏུ་སི་ཐང་ཞེས་ཀྱང་པྲི་སྣང་མོད་སྒྲ་འགྱུར་ལ་སི་ཐང་དང་། དོན་འགྱུར་ལ་དར་ཐང་ཞེས་བརྗོད་པ་ཡིན་ནམ་སྙམ་དུ་དཔྱད་དོ། གང་ལྟར་ཡང་རྒྱལ་པོ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་གོང་དུ་བོད་ལ་ཐང་ཀ་བཞེངས་སྲོལ་དར་བ་ཤིན་ཏུ་གསལ་ལོ།། ཐང་ཀ་ལ་དབྱེ་ན། སྐྱ་ཐང་དང་། ཚོན་རྫོགས། ཐང་ནག མཚལ་ཐང་།གསེར་ཐང་། གོས་སྐུ། གོས་སྐུ་འབུར་མ། འཚེམ་ཐང་། འཐག་ཐང་། མུ་ཏིག་གི་ཐང་ཀ  ཕྱིས་སུ་དར་བའི་ཆུ་རིས་མ། ཕྱི་གླིང་ལུགས་ཀྱི་འབུར་ཚུགས་ཅན་སོགས་ཡོད
གྲུབ་ཆེན་ཨུ་རྒྱན་པ་
རབ་བྱུང་བཞི་པའི་ལྕགས་སྟག་ཕྱི་ལོ་ ༡༢༣༠ ལོར་ཡབ་རྒྱུས་དབོན་ཇོ་འཕན་དང་། ཡུམ་ཕྱུག་མོ་དུག་གེ་མ་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་འཁྲུངས། རབ་བྱུང་ལྔ་པའི་ས་བྱ་ཕྱི་ལོ་ ༡༣༠༩ ལོར་སྐུ་གཤེགས། ཆུང་དུས་ཡབ་ཀྱི་མདུན་ནས་ཡི་གེའི་འབྲི་ཀློག་དང་། གསང་སྔགས་ཀྱི་ཆོས་མང་པོ་གསན། བཅུ་དྲུག་པར་བོ་དོང་ཨེ་དགོན་དུ་བྱོན། ཆོས་རྗེ་རིན་ཆེན་རྩེ་མོ་ལས་མངོན་པ་གོང་འོག་དང་། ཚད་མ། དབུ་མ་བཅས་གསན། ཆོས་རྗེ་རྒོད་ཚང་པ་མགོན་པོ་རྡོ་རྗེ་ལས་དགེ་བསྙེན་གྱི་སྡོམ་པ་མནོས། ཉི་ཤུ་པར་བསྙེན་པར་རྫོགས། མཚན་ལ་རིན་ཆེན་དཔལ་གསོལ། ལོ་ངོ་བཅུ་གཉིས་རིང་དུ་ཆོས་རྗེ་རིན་ཆེན་རྩེ་མོ་དང་། གོང་ལུང་པ་ནམ་མཁའ་རྒྱལ་མཚན། དུས་འཁོར་བ་སངས་རྒྱས་རྡོ་རྗེ་བཅས་བསྟེན། དུས་འཁོར་འགྲོ་ལུགས་དང་། ཆགས་ལུགས། རྩ་མི་ལུགས་བཅས་ལ་སློབ་སྦྱངས་མཛད། དུས་འཁོར་དང་། སྐར་རྩིས་ལ་ཤིན་ཏུ་མཁས་པར་གྱུར། ཆོས་རྗེ་རྒོད་ཚང་པ་དང་ཀརྨ་པཀྵི་གཉིས་བསྟེན། བཀའ་བརྒྱུད་པའི་ཆོས་སྐོར་མཐའ་དག་གསན། མང་ཡུལ་སྐྱིད་གྲོང་ལ་ལམ་བྱས་ནས་ཁ་ཆེའི་ཡུལ་དུ་བྱོན། ཨོ་རྒྱན་གྱི་ཡུལ་དུ་ཕེབས། གསང་སྔགས་ཀྱི་ཆོས་མང་དུ་གསན། སོ་གཉིས་པར་རྒྱ་གར་རྡོ་རྗེ་གདན་དུ་བྱོན། མཆོད་རྟེན་ལ་ཞིག་གསོས་གནང་། རབ་བྱུང་ལྔ་པའི་ས་བྱི་ཕྱི་ལོ་ ༡༢༨༨ ལོར་ཀརྨ་པཀྵིའི་ཞལ་ཆེམས་ལྟར། རང་བྱུང་རྡོ་རྗེ་ཀརྨ་པཀྵིའི་ཡང་སྲིད་དུ་ངོས་བཟུང་། བོད་གངས་ཅན་གྱི་ལྗོངས་འདིར་སྤྲུལ་སྐུ་ངོས་འཛིན་བྱེད་པའི་ལམ་ལུགས་གསར་དུ་ཚུགས། རེ་གསུམ་པ་རབ་བྱུང་ལྔ་པའི་ཆུ་འབྲུག་ཕྱི་ལོ་ ༡༢༩༢ ལོར་ཡོན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་གོང་མ་ཧུ་པི་ལི་སེ་ཆེན་ཧན་གྱིས་གདན་དྲངས། རྒྱལ་པོ་དང་བློན་འབངས་བཅས་ལ་ཆོས་མང་པོ་གསུངས། རྒྱལ་བུའི་ཕྱག་བསྙུན་བར་སུས་ཀྱང་བཅོས་མ་ཐུབ་པ་འཆོས་པར་མཛད། རྒྱལ་པོ་དགྱེས་ནས་འབུལ་བ་ཚད་མེད་ཕུལ་ཡང་སྣ་གཅིག་ཀྱང་མ་བཞེས་པར་བོད་དུ་ཕེབས།
དགེ་འདུན་ཚུལ་ཁྲིམས་
དགེ་འདུན་ཚུལ་ཁྲིམས། འཇམ་མགོན་རྒྱལ་བ་གཉིས་པའི་རྒྱལ་ཚབ་དགའ་ལྡན་ཁྲི་ཐོག་དྲུག་ཅུ་རེ་ལྔ་པ་ཁྲི་ཆེན་དགེ་འདུན་ཚུལ་ཁྲིམས་མཆོག་རྒྱལ་ཐང་གི་མངའ་ཁུལ་ཡང་ཐང་དུ་བོད་རབ་བྱུང་བཅུ་གཉིས་པའི་མེ་སྦྲུལ་ལོར་སྐུ་འཁྲུངས་ཤིང་གཞོན་ནུའི་དུས་ནས་ཆོས་སྒོར་ཞུགས། དབུས་ཀྱི་གྲྭ་སར་ཕེབས་ཏེ་སེར་སྨད་སྤོམ་ར་ཁང་ཚན་དུ་སྒྲིགས་ཞུགས་ཐོག་གཞུང་ཆེན་བཀའ་པོད་རྣམ་ལྔ་སོགས་ལ་གསན་སྦྱངས་མཐར་ཕྱིན་པར་མཛད་པས་མཁས་ཤིང་གྲུབ་པའི་ཡང་རྩེས་སོན། དེ་ནས་དཔལ་ལྡན་རྒྱུད་སྟོད་པའི་སྔགས་གྲྭར་ཞུགས་རིམ་གྱིས་རྒྱུད་པའི་བླ་མ་དབུ་མཛད་དང་། མཁན་པོ། ཤར་ཆོས་རྗེ་བཅས་གནང་རྗེས་རབ་བྱུང་བཅུ་གསུམ་པའི་ཤིང་ཡོས་ལོར་དགའ་ལྡན་ཁྲི་རིན་པོ་ཆེའི་མཚན་འགན་བཞེས་ཏེ་རབ་བྱུང་དེ་གའི་ལྕགས་བྱ་ལོའི་བར་ཁྲི་ལོ་བདུན་ལེགས་པར་སྐྱངས། ཁྲི་ཟུར་ལོ་མང་བཞུགས་རིང་བསྟན་འགྲོའི་དོན་ཆེན་རྨད་དུ་བྱུང་བ་ཞིག་མཛད་འདུག་པ་ནི་ཡོངས་སུ་གྲགས་པ་ཡིན་ནོ།
ཡ་ཁྱིམ་
ཕའམ་མ་གང་རུང་གཅིག་ལས་མེད་པའི་ཁྱིམ་ཚང་ངོ༌། །
single parent household solo parent family  单亲家庭
༡༧༦༣ལོ།
༡༧༦༣ལོ་ནི་ཀེ་ལུའོ་ཀེ་ལི་ཡའི་ལོ་ཐོའི་ནང་བཀོལ་སྤྱོད་བྱས་པའི་ལོ་ཞིག་ཡིན།
མངལ་
མི་དང་ནུ་མ་ནུ་བའི་སྲོག་ཆགས་མོའི་སྐྱེ་འཕེལ་གྱི་དབང་བོའི་ཆ་ཤས་ཕྲུ་གུ་ཆགས་གནས་ཀྱི་མིང་ སྟེ། ཁ་སྐད་དུ་བུ་སྣོད་ཟེར།
བུ་སྣོད།མངལ་འཁོར་བ།མངལ་དུ་ཕྲུ་གུ་ཆགས།ཟླ་གྲངས་ཚང་ནས་མངལ་གྲོལ་བ།ཨ་མའི་མངལ་དུ་ཞུགས་ནས་ཟླ་གྲངས་ཚང༌། uterus, womb
womb; uterus མི་དང་སྲོག་ཆགས་མོའི་རིགས་ཀྱི་ཕྲུ་གུ་ཆགས་སའི་སྣོད་དོ། ། 子宫
གཤིན་ཆོས་
གཤིན་པའི་རྗེས་མཇུག་བྱེད་སྟངས་ཀྱི་སྐོར། འཆི་རྐྱེན་ངན་པས་བློ་བུར་དུ་གྲོངས་པའི་རིགས་ཕུད་པའི་ནད་པ་དབུགས་ཀྱི་རྒྱུ་བ་ཆད་ལ་ཉེ་བར་སྐྱེ་བདུན་རིལ་བུ་སོགས་བྱིན་རྟེན་རྩ་ཆེན་ཁར་སྦྱིན་པ་དང་། རྣ་བར་སངས་རྒྱས་བྱང་སེམས་ཀྱི་མཚན་དང་གཟུངས་སྔགས་ཟབ་མོ་སྒྲ་དག་པར་བསྒྲགས་པ། ལྟུང་བཤགས་དང་བདེ་ཅན་སྨོན་ལམ་སོགས་སྐད་སངས་མཐོན་པོའི་སྒོ་ནས་བཏོན་པར་བྱེད་པ་དང་། དབུགས་ཀྱི་རྒྱུ་བ་ཆད་རྗེས་བླ་མ་ཞིག་གདན་ཞུས་ཀྱིས་འཕོ་བ་འདེབས་སྲོལ་དང་། དབུགས་ཀྱི་རྒྱུ་བ་ཆད་ནས་འཕོ་འདེབས་མ་བྱས་པའི་བར་དུ་ཕུང་པོ་ལ་གང་བྱུང་གིས་ཐུག་རེག་དང་འགུལ་བསྐྱོད་སོགས་བྱ་མི་རུང་། གཤིན་རྩིས་ལེགས་པར་བྱས་ཏེ་རྩིས་འབྲས་ལས་བྱུང་བ་ལྟར་གཟའ་སྐར་དང་དུས་ཚོད་ཉིན་ཞག་ངན་པ་སོགས་ལ་བཅོས་ཐབས་དང་ཕུང་པོ་སྐྱེལ་སྟངས། མདུན་ཆོས་རྒྱབ་ཆོས། བསྔོ་ཞུ། མཆོད་འབུལ། བསྙེན་བཀུར། སྦྱིན་གཏོང་། བདུན་ཚིག་སོ་སོར་དགེ་རྩ་སྒྲུབ་ཚུལ། བདུན་ཕྲག་ཐ་མའི་ཉིན་བདུན་ཚིགས་སྔོན་མ་རྣམས་ལས་དགེ་རྩ་རྒྱ་ཆེར་སྒྲུབ་རྒྱུ་དང་། བདུན་ཚིགས་བདུན་གྱི་ནང་ཚུན་ལ་སྐྱེས་རྟགས་བཞེངས་རྒྱུ་བཅས་བོད་དབུས་ཀྱི་ལུགས་སྲོལ་ཇི་བཞིན་ཡིན། གཞིན་ཆོག་གནང་མི་རྒྱུན་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཞལ་འདོན་ནི། སྐྱབས་སེམས། དགའ་ལྡན་ལྷ་བརྒྱ་མ། བླ་མཆོད་བདེ་སྟོང་དབྱེར་མེད་མ། སྨན་བླ་མདོ་ཆོག་རྒྱས་པ་ཡིད་བཞིན་དབང་རྒྱལ། དཔལ་རྡོ་རྗེ་འཇིགས་བྱེད་སོགས་ཀྱི་ལྷའི་རྣལ་འབྱོར་དང་ལྡན་པའི་སྒོ་ནས་བདག་འཇུག་ལེན་པ་དང་སྦྱང་ཆོག རྡོ་རྗེ་མཁའ་འགྲོའི་སྦྱིན་སྲེག། རྡོར་རྗེ་མཁའ་འགྲོའི་སྦྱིན་སྲེག  རྡོར་སེམས་སྒོམ་བཟླས་དང་འབྲེལ་བའི་ཡིག་བརྒྱ་མི་འཁྲུགས་པའི་གཟུངས་སྔགས། བྱང་ཆུབ་ལྟུང་བཤགས། སྤྱི་གཤགས། སྨོན་ལམ་རྣམ་བརྒྱད། ལམ་རིམ་སྨོན་ལམ། གསང་བདེ་འཇིགས་གསུམ་གྱི་སྨོན་ལམ། སྨན་བླའི་སྟོང་མཆོད། མི་ཎི་བུམ་སྒྲུབ། སྨྱུང་གནས་སྲུང་བར་འཇོག་པ། ལམ་ཆེན་ཁག་གི་ཉེ་འཁྲིས་སུ་རྡོའི་སྟེང་མ་ཎི་སོགས་བརྐོ་པ། སཙྪ་འདེབས་པ། ཡུལ་མི་རྣམས་མཉམ་འཛོམས་བྱས་ཏེ་མ་ཎི་འུར་འདོན་བྱེད་པ་སོགས་སོ་སོའི་འཁོས་བབས་དང་བསྟུན་པའི་གཤིན་ཆོས་ཆོས་བཞིན་བྱེད་པའི་ལམ་སྲོལ་བཟང་པོ་བསྔགས་པར་འོས་པ་ཞིག་ཡོད་ལགས། དེ་ཡང་མཁས་གྲུབ་ཀུན་གྱི་གཙུག་ནོར་ལྕང་སྐྱ་རོལ་པའི་རྡོ་རྗེའི་གསུང་རྒྱལ་མཆོག་བསྐལ་བཟང་རྒྱ་མཚོའི་རྣམ་ཐར་ཆེན་མོ་ལས། རྒྱལ་ཐང་རྫོང་སྡོད་མི་སྡེ་དང་བཅས་པས་ཕྱོགས་དེར་སྔོན་ཆད་ཤི་གསོན་གྱི་རིམ་གྲོར་ཕྱུགས་མང་པོའི་སྲོག་བཅད་དེ་ཤ་ཁྲག་གི་མཆོད་སྦྱིན་དགེ་བར་རློམ་པའི་རྒྱུན་ངན་སྔར་ཀརྨ་པ་སོགས་ཀྱི་དུས་སུ་སུས་ཀྱང་འགོག་མ་ཐུབ་པ། ཆུ་བྱིར་རྗེ་ཉིད་ཀྱི་ཞབས་ཕྱི་ནང་མ་ཀླུ་སྒྲུབ་སྐུ་སྐྱེ་འཕགས་མཆོག་བློ་གསལ་རྒྱ་མཚོའི་རམ་འདེགས་རྫོང་སྡོད་ལྡིང་དཔོན་སོགས་ཀྱིས་བྱས་ཏེ་ཚང་མ་འདོད་པ་ཆིག་བསྒྲིལ་གྱི་སྲོལ་ངན་སྲོག་གཅོད་བཀག་ནས་ཤི་གསོན་གྱི་རིམ་གྲོ་ཆོས་བཞིན་བྱེད་པ་སྲོལ་གཏོད་པའི་དགེ་བའི་བྱ་བ་ལམ་དུ་སོང་བ། གོང་ས་མཆོག་གི་འཕྲིན་ལས་ལས་གྲུབ་པར་ལེགས་འབུལ་ཞབས་བརྟན་དུ་སྐུ་གསུམ་ཐུགས་རྟེན་ན་བཟའ་ཉེར་སྤྱད་སོགས་ཀྱིས་མཚོན་འབུལ་བ་རྔམས་མཐོ་བ་ཕུལ། ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་རོ། དེ་ལྟར་གཤིན་པོའི་རྗེས་སུ་གཉེན་ཉེ་འབྲེལ་དང་རྒྱུ་རྫས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་གཤིན་ཆོག་ཚུལ་བཞིན་དུ་བགྱིས་པའི་དགེ་རྩའི་འབྲས་བཟང་མཆོག་ཏུ་བདེ་བའི་ཚོགས་འདས་པོའི་རྗེས་སུ་ངེར་པར་འཇུག་པ་ནི་དཔྱད་པ་གསུམ་གྱིས་དག་པའི་ལུང་ཚད་མས་ལེགས་པར་གྲུབ་པ་ཡིན་ཏེ། དཔལ་དུས་ཀྱི་འཁོར་ལོའི་རྩ་རྒྱུད་ཀྱི་དུམ་བུ་བླ་མའི་ཡོན་ཏན་ཡོངས་སུ་བཟུང་བ་ལས། ཉེ་འདུ་འབྲེལ་བ་ཤུལ་ན་གནས་པ་ཡིས། གཤིན་གྱི་དོན་དུ་དགེ་བ་གང་བྱས་པ། རྣམ་པར་སྨིན་པ་མ་ཕྱིར་བེའུ་བཞིན། གང་དུ་གནས་པ་དེ་ཡི་རྗེས་སུ་འབྲངས། ཞེས་སོགས་གསུངས་པ་དང་། གཤིན་པོའི་ཆེད་དུ་རྗེས་སུ་བཞུགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་དགེ་རྩ་སྒྲུབ་པ་ནི་རང་གཞན་གཉིས་ཀའི་འཕྲལ་ཡུན་ཀུན་ཏུ་བདེ་བའི་ལེགས་ཚོགས་སུ་འགྱུར་བར་མ་ཟད་འཇིག་རྟེན་ཡ་རབས་ཀྱི་སྤྱོད་ཚུལ་བཟང་པོ་དང་ཡང་མཐུན་པས་ཀུན་གྱིས་བསྔགས་པར་འོས་པའི་གནས་འདི་ལ་སྣང་ཆུང་དུ་མ་སོང་བར་སྒོ་ཀུན་ནས་འབད་པར་རིགས་སོ།  །
ཐ་ཀ་ལ་མ་གན་
ཐ་ཀ་ལ་མ་ཙན་བྱེ་ཐང་ Takla Makan Desert 塔克拉玛干沙漠
རོག་ཤེས་རབ་འོད།
ཡབ་བཀྲ་ཤིས་གྲགས་པ་དང་ཡུམ་ཆོས་ཀྱི་དགེ་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་རབ་བྱུང་གསུམ་པའི་མེ་ཁྱི(༡༡༦༦)ལོར་འཁྲུངས། དགུང་ལོ་ལྔ་པ་ལ་མེས་པོ་ཤེས་རབ་བླ་མས་ཡིག་རྩིས་བསླབས། དགུང་ལོ་བདུན་པ་ལ་ཕེབས་སྐབས་ཀློག་མཁས་པར་གྱུར་ནས་ཉིན་གཅིག་ལ་ཉི་ཁྲི་ཚར་གཅིག་ཐོན། དགུང་གྲངས་བཅུ་བར་དུ་ཡབ་མེས་གཉིས་ལ་གསང་སྔགས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་བསླབས། བཅུ་ནས་བཅུ་གསུམ་གྱི་བར་དུ་ཡབ་ཀྱིས་ཕུར་པའི་བསྙེན་པ་མཚམས་བྱས་ནས་སྐྱེལ་དུ་བཅུག་པས་གྲུབ་རྟགས་ཀྱང་མང་དུ་བྱུང་། དགུང་ལོ་བཅུ་གསུམ་ནས་བཅུ་བཞི་བར་དུ་རོག་སྟོན་བཙན་པོ་ལས་སོ་ལུགས་ཀྱི་མདོ་སྒྱུ་སེམས་གསུམ། སྒྲུབ་ཐབས་རྣམ་གསུམ། ཨ་རོ་གསང་སྐོར། བི་མ་ལ། ཞི་བྱེད་ཡས་བརྒྱུད་ཀྱི་གདམས་པ་རྣམས་གསན་ཞིང་མཁས་པར་གྱུར། དེ་ནས་རོག་སྟོན་ཀླུ་སྦྱིན་ལས་ཀྱྀ་ཡའི་སྒྲུབ་ཐབས་མང་པོ་དང་། འཕགས་སྐོར་འགྱུར་གསར། བདེ་མཆོག་མར་དོ་ལུགས་རྣམས་གསན། དགུང་ལོ་བཅོ་ལྔ་པ་ལ་ལྷབ་དྲེས་མ་གོང་བ་ལ་མདོ་སྒྱུ་སྐྱོ་ལུགས་དང་ལུང་གི་རྒྱུད་བུ་ཆུང་དྲུག སྔ་འགྱུར་གྱི་རྒྱུད་ལྔ། བདུད་རྩི་ཁམས་ལུགས། རྟ་མགྲིན་ལྷ་བཞི། སྒྲོན་སྦྲུལ་ལ་སོགས་ཞུས། བཅུ་དྲུག་པ་ལ་ཚེམས་ཆག་ནས་ལྕགས་ཀྱི་ཚེམས་ཚབ་བཅུག་པས་མཁས་པ་ལྕགས་སོ་ཅན་དུ་གྲགས། དགུང་ལོ་བཅུ་དྲུག་ནས་ཉི་ཤུའི་བར་སློབ་དཔོན་ཡམ་ཤུད་དངོས་གྲུབ་ལས་མདོ་སྒྱུ་ཟུར་ལུགས་གསན། དེར་ཚོགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་སུས་ཀྱང་རྩོད་པ་མ་ཐུབ་པས་སྔར་མཚན་རྒྱ་མོན་ཟེར་བ་ལ། ཡམ་ཤུད་ཀྱི་ཤེས་རབ་འོད་དུ་བཏགས། བཅོ་བརྒྱད་པ་ལ་སྒྱུ་འཕྲུལ་ལམ་རིམ་གྱི་ཊཱིཀ་དང་གཞི་ལམ་གྱི་སྟོང་ཐུན་བརྩམས། བཅུ་དགུ་པ་ལ་གཙང་དུ་བྱོན་ནས་སོ་དར་སེང་དང་། ལང་སྟོན་ཇོ་པད། རྒྱ་བསོད་ནམས་འབར། གཙང་ནག་བརྩོན་འགྲུས་སེང་གེ། གྲུབ་ཐོབ་དངོས་གྲུབ་སོགས་མཁས་གྲུབ་ཀྱི་བླ་མ་མང་པོ་ལ་མདོ་སྔགས་ཀྱི་ཟབ་ཆོས་མཐའ་ཡས་པ་གསན། དེ་ནས་དབུས་སུ་བྱོན་ནས་གྲྭ་ཐང་དུ་ཕེབས། ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག་ནས་ཉན་བཤད་ཐུན་མོང་ཐོག་བླ་མ་མང་པོ་ལ་གསན་པ་མཛད། དགུང་ལོ་ཉི་ཤུ་རྩ་ལྔ་པའི་རྒྱལ་གྱིས་ཉ་བའི་མཚན་མོ་ཐུན་བཅུད་ཀྱི་ཚུལ་དུ་ཉམས་སུ་བླངས་པའི་ཚེ་རྟོགས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་ཐུགས་ལ་འཁྲུངས། འཁོར་འདས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་མིང་ཙམ་དུ་གྲོལ་བར་གྱུར། དེ་ནས་སྐམ་ལུགས་ཀྱི་སྒྲུབ་པ་མཛད་པར་དགོངས་ནས་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་བཏང་སྟེ་གསོལ་ཞལ་ཙམ་ཡང་མ་ལུས་པར་མཛད་དེ་རྩེ་བ་སྒང་གི་དབུས་ཁང་དུ་ལོ་གསུམ་འདག་འབྱར་དང་འཚོ་བ་བཅུད་ལེན། ན་བཟའ་བེམ་པོ། སྨྲ་བཅད་མཛད་ནས་ཉམས་སུ་བླངས་པས་ལམ་རྟགས་དང་རྡོ་རུས་ཕྲད་དེ་ཟག་པའི་རྒྱུན་ཆད། ཟླ་བ་གཅིག་གི་བར་དུ་ཉིན་མཚན་མེད་པའི་སྣང་བ་ཤར། དགུང་ལོ་བཞི་བཅུ་པ་ལ་རྒྱལ་ཚ་མདོ་དབང་གིས་སྙེ་མདོ་ཕུལ་བ་བཞེས་ནས། གདན་ས་སྨྲ་བའི་སེང་གེ་ལ་གཏད། རེ་བརྒྱད་པ་ལ་ཆོས་གྲྭ་ཆེན་པོ་སུམ་ཅུར་ཟླ་བ་ཕྱེད་ཀྱི་བར་དུ་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཆེན་པོ་བསྐོར། དགུང་ལོ་བདུན་ཅུ་དོན་དགུ་ལ་ཕེབས་པ་རབ་བྱུང་བཞི་པའི་ཤིང་འབྲུག(༡༢༤༤)ལོར་དགོངས་པ་ཆོས་དབྱིངས་སུ་ཐིམ།དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
བྱམས་སྤེལ་རྒྱ་མཚོ་
འཇམ་དཔལ་རྒྱ་མཚོ་ ༼ ༡༧༥༨-༡༨༠༤ ༽
ཡོན་ཏན་རྒྱ་མཚོ་
ཡོན་ཏན་རྒྱ་མཚོ་༼༡༥༨༩-༡༦༡༦༽ནི་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་༤་པ་རེད།
༡༧༦༢ལོ།
༡༧༨༠ལོ་ནི་ཀེ་ལུའོ་ཀེ་ལི་ཡའི་ལོ་ཐོའི་ནང་བཀོལ་སྤྱོད་བྱས་པའི་ལོ་ཞིག་ཡིན།
རྨ་ལྷོ་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ།
རྨ་ལྷོ་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་ནི་མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་གྱི་ཤར་ལྷོའི་ཕྱོགས་སུ་ཡོད་དེ། རྨ་ཀླུང་དགུ་འཁྱིལ་གྱི་ཁུགས་པ་དང་པོའི་ས་རུ་ཡོད་ཅིང་། ཤར་ལྷོའི་ཕྱོགས་ནི་ཀན་སུའུ་ཞིང་ཆེན་ཀན་ལྷོ་ཁུལ་གྱི་བསང་ཆུ་དང་ཀླུ་ཆུ། རྨ་ཆུ་བཅས་རྫོང་གསུམ་དང་མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་མགོ་ལོག་ཁུལ་གྱི་རྨ་ཆེན་རྫོང་དང་ཐག་ཉེ་བ་ཡིན་ལ། ནུབ་བྱང་གི་ཕྱོགས་ནི་མཚོ་སྔོན་མཚོ་ལྷོ་ཁུལ་གྱི་འབའ་རྫོང་དང་ཁྲི་ཀ་རྫོང་གཉིས་དང་། མཚོ་ཤར་ས་ཁུལ་གྱི་བ་ཡན་དང་ཡ་རྫི་རྫོང་གཉིས་ལ་འབྲེལ་ཡོད། གཞན་ཁུལ་མི་དམངས་སྲིད་གཞུང་ནི་རེབ་གོང་རྫོང་ཐོག་ཏུ་ཡོད་ཅིང་། ཁུལ་ཡོངས་ཀྱི་སྤྱིའི་རྒྱ་ཁྱོན་ལ་སྟོང་སྨི་གྲུ་བཞི་མ17921ཡོད། གཞི་རྩའི་གནས་ཚུལ།
ལུང་རྟོགས་རྒྱ་མཚོ་
ལུང་རྟོགས་རྒྱ་མཚོ་༼༡༨༠༥-༡༨༡༥༽ནི་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་༩་པ་རེད།
རྨ་ལྷོ་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ།
རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 黄南藏族自治州
ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། Tibetan Autonomous Prefecture of Huangnan
མིང་གཞན།
རྨ་ལྷོ་ཁུལ།
སྲིད་འཛིན་རིགས་དབྱེ།
རང་སྐྱོང་ཁུལ།
ཀྲུང་གོ་མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན།
མངའ་ཁོངས།
རེབ་གོང་རྫོང་། གཅན་ཚ་རྫོང་། རྩེ་ཁོག་རྫོང་བཅས་རྫོང་གསུམ་དང་རྨ་ལྷོ་སོག་རིགས་རང་སྐྱོང་རྫོང་གཅིག་བཅས་ཡོད།
སྲིད་གཞུང་གནས་ཡུལ། རེབ་གོང་རྫོང་རོང་བོ་གྲོང་རྡལ།
ས་ཁོངས་ཀྱི་ཁ་པར་ཨང་རྟགས། 0973
སྦྲག་སྲིད་ཨང་རྟགས། 811399
ས་གནས། མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་གྱི་ཤར་ལྷོའི་རྒྱུད་དུ་ཡོད།
རྒྱ་ཁྱོན། སྟོང་སྨི་གྲུ་བཞི་མ་ཆིག་ཁྲི་བརྒྱད་སྟོང་བརྒྱད་བརྒྱ་ཡོད།
མི་གྲངས། ཉིས་འབུམ་དྲུག་ཁྲི་བརྒྱད་སྟོང་བརྒྱད་བརྒྱ་ཉེར་གཉིས་ཡོད། （སྤྱི་ལོ2015ལོར）
སྐད་རིགས། བོད་ཨ་མདོའི་སྐད།
གནམ་གཤིས། མཐོ་སྒང་ནམ་ཟླ།
མཛེས་ལྗོངས་གྲགས་ཅན། ཁམས་ར་རྒྱལ་ཁབ་ས་གཤིས་སྤྱི་གླིང་། ལི་ཅ་ཞ་ཆུ་མཛོད། སྟོང་རི་ལྷ་མཚོ། རྒྱལ་ཁབ་རིམ་པའི་ཐང་གའི་མཛེས་ལྗོངས་ས་ཁུལ།
དཀར་ཆག
1   ངོ་སྤྲོད།
2   སྲིད་འཛིན་ཁོངས་དབྱེ།
3   རང་བྱུང་ཐོན་ཁུངས།
3.2 རི་ཆུ་ནགས་སོགས་ཀྱི་ཐོན་ཁུངས།
3.3 སྐྱེ་དངོས་ཐོན་ཁུངས།
4   ས་ཁམས་ཁོར་ཡུག
4.1 ས་གནས།
4.2 ས་བབ།
4.3 གནམ་གཤིས།
5   མི་གྲངས་དང་མི་རིགས།
5.1 མི་གྲངས།
5.2 མི་རིགས།
6   འགྲིམ་འགྲུལ་སྐྱེལ་འདྲེན།
7   དཔལ་འབྱོར།
8   སྤྱི་ཚོགས།
8.1 རིག་གནས་ལས་དོན།
8.3 སློབ་གསོའི་ལས་དོན།
8.4 སྤྱི་ཚོགས་འགན་སྲུང་།
9   མཛེས་ལྗོངས་གྲགས་ཅན།
9.1 རྩེ་ཁོག་རྫོང་གི་རྒྱལ་ཁབ་རིམ་པའི་དམེ་ཤུལ་ནགས་ཚལ།
9.2 གཅན་ཚ་རྫོང་གི་ཁམས་ར་རྒྱལ་ཁབ་རིམ་པའི་ནགས་ཚལ་སྤྱི་གླིང་།
10   ཆོས་སྡེ་གྲགས་ཅན།
1 ངོ་སྤྲོད།
རྨ་ལྷོ་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་ནི་སྤྱི་ལོ1953ལོའི་ཟླ12པའི་ཚེས22ཉིན་དངོས་སུ་བཙུགས་པ་དང་། དེའི་ཤར་བྱང་ཕྱོགས་ནི་མཚོ་ཤར་ས་ཁུལ་གྱི་དཔའ་ལུང་རྫོང་དང་ཞོན་ཧྭ་རྫོང་གཉིས་དང་འབྲེལ་ལ། ཤར་ཕྱོགས་སུ་ཀན་སུའུ་ཞིང་ཆེན་གྱི་གཙོས་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་གྱི་བསང་ཆུ་དང་། རྨ་ཆུ། ཀླུ་ཆུ་བཅས་རྫོང་གསུམ་དང་འབྲེལ། ནུབ་བྱང་དང་ནུབ་ལྷོའི་ཕྱོགས་སུ་མཚོ་ལྷོ་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་གྱི་ཁྲི་ཀ་རྫོང་དང་། འབའ་རྫོང་། མགོ་ལོག་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་གྱི་རྨ་ཆེན་རྫོང་དང་འབྲེལ་ཡོད། ཁུལ་ནས་ཟི་ལིང་བར་དུ་སྤྱི་ལེ181ཡོད། ཁུལ་ཡོངས་སུ་མི་གྲངས268822ཡོད་ལ། དེའི་ཁྲོད་ལས་བོད་རིགས་མི་གྲངས184575དང་། སོག་རིགས་མི་གྲངས37579དང་། ཧོས་རིགས17396ཡོད་པས་དེ་དག་གིས་སྤྱིའི་མི་གྲངས་ཀྱིས93.8％ཟིན་ཡོད།
རྨ་ལྷོ་ཁུལ་གྱི་ཁོངས་གཏོགས་སུ་གྱུར་བའི་རེབ་གོང་རྫོང་ནི་ལྷ་རིས་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ཕ་ས་སྟེ། ཡུལ་དེར་ཐང་ཀ་དང་། གོས་དྲུབ། གཙག་དྲུབ་གཙོས་ལྡེབས་རིས་དང་། འཇིམ་བཟོ། པར་བརྐོ། བཟོ་སྐྲུན་རྒྱན་རིས་སོགས་ཀྱི་ལག་ཤེས་པ་མང་བོ་བྱུང་བ་དང་། ཕ་མེས་ཡང་མེས་ནས་བརྒྱུད་འོང་བའི་ཤུལ་བཞག་རིག་གནས་རེབ་གོང་དྲུག་པའི་ཀླུ་རོལ་སོགས་དམངས་སྲོལ་རིག་གནས་མ་ཉམས་པར་གནས་ཡོད། གཞན་ཡང་མ་དགོན་བཀྲ་ཤིས་འཁྱིལ་དང་། རོང་བོ་བདེ་ཆེན་ཆོས་འཁོར་གླིང་། རེབ་གོང་གྲུབ་གནས་བརྒྱད་སོགས་གསར་རྙིང་གི་དགོན་སྡེ་མང་བོ་ཚར་དུ་དངར་ཡོད།
གཅན་ཚ་རྫོང་ནི་མདའ་མོ་གཡང་གི་ཕ་ས་སྟེ། ཡུལ་དེར་དམངས་ཁྲོད་ཀྱི་མདའ་རྩེད་ཆེས་ཆེར་དར་ལ། མི་རྒྱུད་ནི་ཡུལ་དེའི་ངག་རྒྱུན་དུ་བཙན་པོའི་དམག་གི་གདུང་རྒྱུད་དུ་བཤད། གནས་དེ་ནི་བོད་ཀྱི་མཁས་པ་མི་གསུམ་དང་། ལྷ་ལུང་དཔལ་གྱི་རྡོ་རྗེ། བླ་ཆེན་དགོངས་པ་རབ་གསལ་སོགས་ཀྱིས་བསྟན་པའི་མེ་རོ་གསོ་སའི་གནས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་བ་ཞིག་ཡིན་པ་མ་ཟད། དེར་ཨ་ཆུང་གནམ་རྫོང་དང་། ལོ་རྡོ་རྗེ་བྲག  རྨ་མགུར་རྣམ་རྒྱལ་གླིང་། ལ་མོ་བདེ་ཆེན་ཆོས་འཁོར་གླིང་སོགས་གསར་རྙིང་གྲུབ་མཐའ་གཉིས་ཀྱི་སྒྲུབ་སྡེ་མང་བོ་ཡོད་ལ། ཁམས་ར་རྒྱལ་ཁབ་རིམ་པའི་ནགས་ཚལ་སྤྱི་གླིང་ཡང་ཡོད།
རྩེ་ཁོག་རྫོང་ནི་རྨ་ལྷོ་ཁུལ་དུ་ཕྱུགས་ལས་འཚོ་སྐྱོང་བྱེད་པའི་རྫོང་ཞིག་ཡིན་ལ།  བཅིངས་འགྲོལ་ཡར་སྔོན་དུ་རེབ་གོང་ཤོག་ཁ་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་ཡ་གྱལ་དུ་གནས་ཤིང་། རེབ་གོང་རོང་འབྲོག་ཅེས་གཞིས་གནས་གཅིག་ལས་གྱེས་པའི་ལོ་རྒྱུས་ད་ལྟའི་བར་དུ་མ་ཉམས་པར་ཡོད། ཡུལ་དེར་ཧོར་བཀའ་བསྟན་རྡོ་བརྩིགས་དང་། དམེ་ཤུལ་རྒྱལ་ཁབ་རིམ་པའི་ནགས་ཚལ། ཕ་མཐའ་མི་མངོན་པའི་ཡངས་པའི་རྩྭ་ཐང་སོགས་ཡོད་པས་གནས་སྐོར་བའི་ཡིད་ཀྱི་དང་བ་འདྲེན་པ་དང་། གཞན་ཡང་རྙིང་མའི་དགོན་སྡེ་དང་གྲུབ་གནས་སོགས་ཀྱང་མང་བོ་ཡོད།
རྨ་ལྷོ་སོག་རྫོང་ནི་རྨ་ལྷོ་ཁུལ་གྱི་སོག་རིགས་རང་སྐྱོང་རྫོང་ཡིན་ལ། ལོ་རྒྱུས་སྟེང་རྨ་ཕ་རུའི་སོག་པོའམ་ཧོ་ནན་མོང་ཆི(河南蒙旗 )ཟེར། དུས་རབས་བཅུ་གསུམ་པར་ཐ་ལམ་བྱེ་ཐང་ཆེན་མོའི་ལྷོ་རྒྱུད་སོག་པོ་ཐུ་མེད་དར་ཝོ་སྡེ་བ་འདི་རུ་དམག་སྡོད་གཞིས་ཆགས་པ་དང་། དུས་རབས་བཅུ་བདུན་པའི་དུས་དཀྱིལ་དུ་ནུབ་ཕྱོགས་སོག་པོ་ཨོ་རོད་ཧོ་ཐོན་དང་ཐོར་གོད་སྡེ་བ། ཐང་ལམ་བྱེ་ཐང་ཆེན་མོའི་ལྷོ་རྒྱུད་ཀྱི་སོག་པོ་ཐུ་མེད་ཧོ་ལོ་ཆི་སྡེ་བ་བཅས་ཞིན་ཆང་བོའུ་ལོས་མོས་ཆི་ཕྱོགས་ནས་རིམ་བཞིན་མཚོ་ལྷོ་བརྒྱུད་ནས་ཡོང་བ་ནི་རྫོང་འདིའི་སོག་པོའི་སྔ་རབས་པ་ཡིན་པར་བཤད། ཡུལ་འདིར་སོག་པོའི་"ནཱ་ཏམ་"དུས་ཆེན་ཞེས་རྟ་རྒྱུག་དང་ས་སྒྱེ་འདེགས་པ་སོགས་འདུས་པའི་རིག་རྩལ་བྱ་འགུལ་མིང་དུ་གྲགས་པ་ཞིག་ཡོད།
ཁོངས་དབྱེ། ས་ཁྱོན། མི་གྲངས།
རེབ་གོང་རྫོང་། སྤྱི་ལེ་གྲུ་བཞི་མ3275 ཁྲི8.9
གཅན་ཚ་རྫོང་། སྤྱི་ལེ་གྲུ་བཞི་མ1714 ཁྲི5.57
རྨ་ལྷོ་སོག་རྫོང་། སྤྱི་ལེ་གྲུ་བཞི་མ6250 ཁྲི4
3 རང་བྱུང་ཐོན་ཁུངས།
3_1 ས་ཞིང་ཐོན་ཁུངས། 2015ལོར། ཁུལ་ཡོངས་སུ་རྨོ་འདེབས་རྒྱ་ཁྱོན་སྤྱི་ཆིངས17935ཡོད་ལ། འབྲུ་འདེབས་རྒྱ་ཁྱོན་ལ་སྤྱི་ཆིངས7988ཡོད་པ་དང་། གྲོ་འདེབས་རྒྱ་ཁྱོན་ལ་སྤྱི་ཆིངས4757.7ཡོད། ཞོག་ཁོག་འདེབས་འཛུགས་ཀྱི་རྒྱ་ཁྱོན་ལ་སྤྱི་ཆིངས1193.6ཡོད། ནས་འདེབས་རྒྱ་ཁྱོན་ལ་སྤྱི་ཆིངས1357ཡོད།  སྔོ་ཚལ་འདེབས་འཛུགས་ཀྱི་རྒྱ་ཁྱོན་ལ་སྤྱི་ཆིངས487.6ཡོད།
3_2 རི་ཆུ་ནགས་སོགས་ཀྱི་ཐོན་ཁུངས། རྨ་ལྷོ་ཁུལ་དུ་རི་བོ་གྲགས་ཅན་མང་བོ་ཡོད་པ་སྟེ། རེབ་གོང་རྫོང་དུ་ཨ་མེས་བྱ་ཁྱུང་དང་། སྟག་ལུང་རི་བོ། གཅན་ཚ་རྫོང་དུ་སྲིན་པོ་རྫ་རྒན་དང་། བསེ་ཆེན་རི་བོ།  རྩེ་ཁོག་རྫོང་དུ་འབའ་ཡི་མཐོན་པོ་བཅུ་གསུམ་དང་། རྩེ་དྲུག་སྙིང་བདུན། རྨ་ལྷོ་སོག་རྫོང་དུ་ཨ་མྱེས་སྲས་མཆོག་དང་།  ཀླུའི་ཆབ་བྲག་སོགས་མང་བོ་ཡོད་པ་རེད། ཆུ་བོ་གྲགས་ཅན་ལ། རྨ་ཆུ་དང་། རོང་བོ་དགུ་ཆུ། རྩེ་ཆུ་སོགས་ཡོད། ཆུ་ཚན་གྲགས་ཅན་ལ། རེབ་གོང་རྫོང་གི་མདོ་བ་ཆུ་ཁོལ་དང་། བློན་ཆོས་ཆུ་ཁོལ་གཉིས་ཡོད། ནགས་ཚལ་གྲགས་ཅན་ལ། རེབ་གོང་རྫོང་དུ་དཔྱི་ས་ནགས་ཚལ་དང་། ཞོ་འོང་ནགས་ཚལ། བློན་ཆོས་ནགས་ཚལ་ཡོད་ལ། གཅན་ཚ་རྫོང་དུ་ཁམས་རའི་ནགས་ཚལ་དང་། ལོ་བ་ནགས་ཚལ། གདོང་མགོ་ནགས་ཚལ་ཡོད། རྩེ་ཁོག་རྫོང་དུ་དམེ་ཤུལ་ནགས་ཚལ་བཅས་ཡོད།
3_3 སྐྱེ་དངོས་ཐོན་ཁུངས། ཞིང་ལས་འདེབས་འཛུགས་གཙོ་བོར་གྲོ་ནས་སྲན་གསུམ་དང་། ཞོག་ཁོག ཀེ་ཚེ་བཅས་ཡོད། རི་སྐྱེས་སྲོག་ཆགས་ལ་གཙོད་དང་། ཤྭ་བ་ཁ་སྐྱ། ཆུ་སྲམ། གསའ་གཟིག ཝ་མོ། རྫ་ཁ་གོང་ཡག་སོགས་ཡོད།  རྩྭ་སྨན་གྱི་རིགས་ལ་དབྱར་རྩྭ་དགུན་འབུ་དང་། ལྕུམ་རྩྭ། མེ་ཏོག་གངས་ལྷ་སོགས་ཡོད།
4 ས་ཁམས་ཁོར་ཡུག
4_1 ས་གནས། རྨ་ལྷོ་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་ནི་མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་གྱི་ཤར་ལྷོའི་མཚམས་ཏེ་རྨ་ཆུའི་ཁུགས་པ་དགུ་ལྡན་གྱི་ཁུགས་སོ་དང་པོར་ཆགས་ཡོད། སའི་གོ་ལའི་གཞུང་ཐིག་ཤར་མ100°34ˊཡི་མཚམས་ནས102°23ˊགྱི་མཚམས་དང་། འཕྲེད་ཐིག་བྱང་མའི34°03ˊཡི་མཚམས་ནས36°10ˊཡི་མཚམས་སུ་གནས་ཡོད།  ཁུལ་སྲིད་གཞུང་ནི་རེབ་གོང་རྫོང་རོང་བོ་གྲོང་རྡལ་དུ་ཆགས་ཡོད་ལ། དེ་ནས་ཟི་ལིང་བར་དུ་སྤྱི་ལེ182ཡོད། ཁུལ་ཡོངས་ཀྱི་སྤྱིའི་རྒྱ་ཁྱོན་ལ་སྤྱི་ལེ་གྲུ་བཞི་མ་ཁྲི1.854ཡོད་ཅིང་། མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་གྱི་སྤྱིའི་རྒྱ་ཁྱོན་གྱི2.63％ཟིན་ཡོད།
4_2 ས་བབ། རང་སྐྱོང་ཁུལ་གྱི་ས་བབ་ནི་ལྷོ་མཐོ་ཞིང་བྱང་དམའ་ལ། ལྷོ་ཕྱོགས་ཀྱི་རྩེ་ཁོག་རྫོང་དང་། རྨ་ལྷོ་སོག་རྫོང་གཉིས་ནི་མཚོ་སྔོན་ལྷོ་ཕྱོགས་ཀྱི་འབྲོག་ཁུལ་དུ་གཏོགས་ལ། མཚོ་ངོས་ལས་མཐོ་ཚད་རྨིད3500ཡན་ཡིན། བྱང་རྒྱུད་ནི་གཅན་ཚ་རྫོང་དང་། རེབ་གོང་རྫོང་གཉིས་ཡིན་ལ། མཚོ་ངོས་ལས་མཐོ་ཚད་ནི་སྨི1900-4118བར་ཡིན།
4_3 གནམ་གཤིས། རྨ་ལྷོ་ཁུལ་གྱི་གནམ་གཤིས་ནི་མཐོ་སྒང་གི་སྐམ་ས་རང་བཞིན་གྱི་གནམ་གཤིས་ལ་གཏོགས་པ་དང་། ཁུལ་ཡོངས་ཀྱི་ཆ་སྙོམས་ཀྱི་དྲོ་གྲང་ནི-0.9℃ནས8.5℃བར་ཡིན། ཁུལ་ཡོངས་ཀྱི་ཆ་སྙོམས་ཀྱི་ཆར་ཆུའི་འབབ་ཚད་ནི་ཧོ་རྨིད329.0ནས505.0བར་ཡིན།
5 མི་གྲངས་དང་མི་རིགས།
5_1 མི་གྲངས། ཁུལ་ཡོངས་སུ་རྒྱུན་སྡོད་མི་གྲངས256716ཡོད་ལ། དེའི་ཁྲོད་སྐྱེས་པ130194ཡོད་པ་དང་།  དེས50.72％ཟིན། སྐྱེས་མ126522ཡོད་པ་དང་། དེས49.28％ཟིན།
5_2 མི་རིགས། རྨ་ལྷོ་ཁུལ་གྱི་རྒྱུད་སྡོད་མི་གྲངས་ཁྲོད། རྒྱ་རིགས་མི་གྲངས15617ཡོད་ཅིང་། དེས6.08％ཟིན། རིགས་སོ་སོའི་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་མི་གྲངས241099ཡོད་ཅིང་། དེས 93.92％ཟིན། དེ་ལས་བོད་རིགས་མི་གྲངས178841ཡོད་ལ། 68.55％ཟིན། ཧོས་རིགས16957ཡོད་ལ། 6.52％ཟིན། ཧོར་རིགས་མི་གྲངས10027ཡོད་ལ། 3.91％ཟིན། ཟ་ལར་རིགས་མི་གྲངས1696ཡོད་ལ། དེས0.66％ཟིན། སོག་རིགས་མི་གྲངས35894ཡོད་ལ། 13.98％ཟིན། གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་གཞན་པ་མི་གྲངས763ཡོད་ལ། 0.3％ཟིན།
6 འགྲིམ་འགྲུལ་སྐྱེལ་འདྲེན། རྨ་ལྷོ་ཁུལ་གྱི་འགྲིམ་འགྲུལ་ནི་ཁུལ་སྲིད་གཞུང་གནས་ཡུལ་གྱི་རོང་བོ་གྲོང་རྡལ་དང་རྨ་ལྷོའི་མངའ་ཁོངས་ཀྱི་རྩེ་ཁོག་དང་། གཅན་ཚ། རྨ་ལྷོ་སོག་རྫོང་གསུམ་གྱི་རྫོང་མཁར་གཙོ་བོར་བྱས་ཏེ། སོ་སོར་རོང་བོ་ནས་ཧོར་ནག་བར་གྱི་གཞུང་ལམ་དང་།   རོང་བོ་ནས་བློན་ཆོས་བར་གྱི་གཞུང་ལམ། རོང་བོ་ནས་རྒྱལ་བོ་བར་གྱི་གཞུང་ལམ། མར་ཁུ་ཐང་ནས་ཚོ་དྲུག་བར་གྱི་གཞུང་ལམ། མར་ཁུ་ཐང་ནས་གདོང་སྣ་བར་གྱི་གཞུང་ལམ། བྱ་དར་ནས་ཉིན་ཤུག་བར་གྱི་གཞུང་ལམ།  རྡོ་དཀར་ནས་རྟ་རྒྱུག་ཐང་བར་གྱི་གཞུང་ལམ། རྩེ་ཁོག་ནས་འབའ་རྫོང་བར་གྱི་གཞུང་ལམ་སོགས་ཁུལ་ནང་ཁུལ་གྱི་གཞུང་ལམ་གཙོ་བོ་དག་ཕན་ཚུན་འབྲེལ་ནས་ཡོད་ལ། ཁུལ་སྲིད་གཞུང་གི་གནས་ཡུལ་རེབ་གོང་རྒྱང་བསྐྱོད་རླངས་འཁོར་འབབ་ཚིགས་ཀྱིས་ཉིན་རེར་ཁུལ་ནང་ཁུལ་དང་ཉེ་འབྲེལ་གྱི་རྫོང་དང་གྲོང་ཁྱེར་དང་རྫོང་ཁག་ལ་འགྲུལ་འཁོར་གཏོང་བཞིན་ཡོད། མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་ནང་ཁུལ་དུ་ཟི་ལིང་དང་། ཧོང་ཀྲུང་། ཧུའུ་ཀྲུའུ་སོགས་གྲོང་ཁྱེར་ལ་འགྲུལ་འཁོར་ཡོད་ལ། ཞིང་ཆེན་ཕྱི་རུ་ཀན་སུའུ་ཀ་ཆུ་དང་བསང་ཆུ་སོགས་ལའང་འགྲུལ་འཁོར་ཡོད། དེ་ལས་གཞན། ཁུལ་སྲིད་གཞུང་གནས་སའི་རེབ་གོང་ནས་སྔོ་རྒྱའི་འགག་དང་། ཀན་སུའུ་བསང་ཆུ་ལ་གནས་སྐོར་ཆེད་སྤྱོད་ཀྱི་གཞུང་ལམ་ཡོད།
7 དཔལ་འབྱོར། སྤྱི་ལོ2015ལོར་ས་ཁུལ་ཐོན་སྐྱེད་བསྡོམས་ཐང་སྒོར་དུང་ཕྱུར30ཡིན་ལ། སོ་སོར་སྒོར་དུང་ཕྱུར72.75དང་། སྒོར་དུང་ཕྱུར76.32ལ་སླེབས། ལོ་སྔོན་མ་ལས7％དང17.9％འཕར། སྤྱི་ཚོགས་སིལ་ཚོང་གི་བསྡོམས་འབོར་སྒོར་དུང་ཕྱུར8ལས་བརྒལ་བ་དང་། སྒོར་དུང་ཕྱུར8.46ལ་སླེབས་པས་ལོ་སྔོན་མ་ལས11.5％འཕར།
8 སྤྱི་ཚོགས།
8_1 རིག་གནས་ལས་དོན། རྨ་ལྷོར་སྒྱུ་རྩལ་འཁྲབ་སྟོན་ཚོགས་པ4ཡོད་ལ། རིག་གནས་ཁང5ཡོད། དཔེ་མཛོད་ཁང5ཡོད། གློག་རླབས་འབྲིང་ཐུང་གི་རྒྱང་སྒྲོག་འཕྲིན་གཏོང་ས་ཚིགས2ཡོད། བརྙན་འཕྲིན་འཕྲིན་གཏོང་ས་ཚིགས1ཡོད་ལ། བརྙན་འཕྲིན་ཁེབས་ཚད91.14％ཡིན། སྐུད་ལྡན་རྒྱང་སྒྲོག་བརྙན་འཕྲིན་སྤྱོད་མཁན20390 ཡོད་པ་རེད།
8_2 སྨན་བཅོས་ལས་དོན། སྤྱི་ལོ2015ལོར་རྨ་ལྷོ་ཁུལ་དུ་འཕྲོད་བསྟེན་ལས་ཁུངས68ཡོད། དེ་ལས་ཕྱོགས་བསྡུས་སྨན་ཁང4དང་བོད་སྨན་ཁང4ཡོད། ཆེད་ཚན་རིམས་འགོག་ཁང1ཡོད། རིམས་ནད་སྔོན་འགོག་ལྟེ་གནས5ཡོད། བརྟག་བཅོས་ཁང9དང་། འཕྲོད་བསྟེན་ལྟ་རྟོག་ཁང5དང་། ཕྲག་ལེན་ཁང1དང་། ཞང་དང་འཕྲོད་བསྟེན་ཁང39ཡོད།
8_3 སློབ་གསོའི་ལས་དོན། ཁུལ་ཡོངས་ལ་སློབ་གྲྭ་སྣ་ཚོགས250ཡོད་པ་དང་། སློབ་སྡོད་སློབ་མ52801ཡོད།(དེར་བུ་བཅོལ་ཁང་དང་ལས་རིགས་སློབ་གྲྭ་འདུ)ལོ་ཧྲིལ་བོའི་ནང་འབྲིང་རིམ་ཆེད་ལས་སློབ་གྲྭར་སློབ་མ845བསྡུ་བ་དང་། མཐར་ཕྱིན་སློབ་མ738ཡོད། སློབ་སྡོད་སློབ་མ2195ཡོད། སྤྱིར་བཏང་སློབ་འབྲིང་དུ་སློབ་མ5507བསྡུ་བ་དང་།  མཐར་ཕྱིན་སློབ་མ5098ཡོད། སློབ་སྡོད་སློབ་མ16116ཡོད། སློབ་ཆུང་དུ་སློབ་མ4447བསྡུ་བ་དང་།  མཐར་ཕྱིན་སློབ་མ3907ཡོད། སློབ་སྡོད་སློབ་མ25816ཡོད། སློབ་ལོ་རན་པའི་བྱིས་པ་སློབ་ཞུགས་ཀྱི་ཚད99.1％ཡིན།
8_4 སྤྱི་ཚོགས་འགན་སྲུང་། སྤྱི་ལོ2015ལོའི་ལོ་མཇུག་ཏུ་གཞི་རྩའི་རྒན་གསོ་ཉེན་སྲུང་དུ་ཞུགས་པའི་མི་གྲངས14715ཡོད། མཁར་རྡལ་ལས་བཟོ་བའི་གཞི་རྩའི་སྨན་བཅོས་ཉེན་སྲུང་དུ་ཞུགས་པའི་མི་གྲངས19277ཡོད། མཁར་རྡལ་དུ་ལས་ཤོར་ཐོ་འགོད་བྱེད་ཚད3.2％ཡིན། ལུགས་གསར་ཞིང་སྡེའི་མཉམ་ལས་སྨན་བཅོས་སུ་ཞུགས་ཚད99.62％ལ་སླེབས་ཡོད།
9 མཛེས་ལྗོངས་གྲགས་ཅན།
9_2 གཅན་ཚ་རྫོང་གི་ཁམས་ར་རྒྱལ་ཁབ་རིམ་པའི་ནགས་ཚལ་སྤྱི་གླིང་། ཁམས་ར་རྒྱལ་ཁབ་རིམ་པའི་ནགས་ཚལ་སྤྱི་གླིང་ནི་རྨ་ལྷོ་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་གཅན་ཚ་རྫོང་གི་མངའ་ཁོངས་སུ་ཡོད་ཅིང་། དེའི་ཤར་ཕྱོགས་ནས་ཟི་ལིང་བར་སྤྱི་ལེ131ཡོད། ནུབ་ཕྱོགས་ནས་གཅན་ཚ་རྫོང་མཁར་བར་སྤྱི་ལེ50ཡོད། མཛེས་ལྗོངས་ཁུལ་གྱི་རྒྱ་ཁྱོན་ལ་སྤྱི་ལེ་གྲུ་བཞི་མ152ཡོད་པ་དང་། ཆ་སྙོམས་བྱས་ན་མཚོ་ངོས་ལས་མཐོ་ཚད་སྨི2500ཡོད། ལོ་རེའི་ཆ་སྙོམས་ཀྱི་དྲོ་གྲང་ནི20℃རེད། ཆེས་དམའ་བའི་དྲོ་གྲང་ནི-11℃རེད། ཁམས་ར་རྒྱལ་ཁབ་རིམ་པའི་སྤྱི་གླིང་ནི་མཚམས་སྤྲིན་མདངས་ལྟར་དམར་བའི་སའི་ཁ་མདོག་དང་། ནགས་ཚལ་གྱིས་ཡོངས་སུ་བརྒྱན་པ། ཆོས་ལུགས་རིག་གནས་དང་གློག་ཚིགས་ཆུ་རགས། བོད་ཀྱི་དམངས་སྲོལ་བཅས་ཀྱིས་གྲུབ་པ་ཞིག་ཡིན།
ལྗོངས་ཁུལ་ནང་དུ་རྒོད་པོ་རྫོང་དང་། གནས་སྤོ་རྫོང་། བ་ཤིང་རྫོང་། ཁྲ་ཤིང་ མཆུ་རྫོང་། ཇོ་མོ་རྫོང་། རྔ་རྫོང་། ར་གཞི་རྫོང་། མགོན་པོ་རྫོང་། ལམ་འཕྲང་རྫོང་། རྟ་རྫོང་། སྡེ་བརྒྱད་རྫོང་། འུག་རྫོང་། སྨུག་པོ་རྫོང་། ལ་རིང་རྫོང་། ནོར་རྫོང་། ལུག་རྫོང་། སེར་མོ་རྫོང་། ཟོར་རྫོང་བཅས་རྫོང་ཆེན་བཅོ་བརྒྱད་ཡོད་པ་དང་། ཨ་ཆུང་གནམ་རྫོང་། གསར་རྙིང་གི་དགོན་སྡེ་སོགས་ཚར་དུ་བསྟར་ཡོད།
10 ཆོས་སྡེ་གྲགས་ཅན།
རེབ་གོང་རྫོང་དུ་མིང་དུ་གྲགས་པའི་དགོན་པ་ལ་མ་དགོན་བཀྲ་ཤིས་འཁྱིལ་དང་། རོང་བོ་དགོན་ཆེན། གཉན་ཐོག་དགོན་པ། སེང་གེ་གཤོང་ཡ་མགོ་མ་མགོ་དགོན་པ། སྒོ་དམར་དགོན་པ། རྐ་སར་དགོན་པ། ཤ་སྦྲང་དགོན་པ། གཡེར་གཤོང་དགོན་པ།  རོང་བོ་དགོན། སྤེན་དཀར་ཐང་དགོན་པ། སྒེའུ་སྟེང་དགོན་པ། དགོན་ལ་ཁ། མག་སར་དགོན་པ། བོན་བརྒྱ་དགོན་པ། རྫོང་དཀར་དགོན་པ། རྫོང་སྔོན་དགོན་པ་སོགས་དགོན་པ་སོ་གསུམ་ལྷག་ཙམ་ཡོད།
གཅན་ཚ་རྫོང་དུ་ལ་མོ་བདེ་ཆེན་དགོན་པ་དང་། རྨ་མགུར་རྣམ་རྒྱལ་གླིང་། ཨ་ཆུང་གནམ་རྫོང་། ལྷ་རི་དགོན་པ། རྫོང་ནང་དགོན་པ། དགུ་རོང་དགོན་པ། གསང་འབྲོག་དགོན་པ། ཀོའུ་བ་དགོན་པ། ངང་རོང་དགོན་པ། རྔ་སྒར་དགོན་པ། གྱེར་སྟེང་དགོན་པ། ཁྲུས་ཀ་དགོན་པ། སྒར་ཁ་དགོན་པ་སོགས་ཡོད་ལ། གཞན་ཡང་རྙིང་དགོན་གསང་སྔགས་དར་རྒྱས་གླིང་སོགས་མང་བོ་ཡོད།
རྩེ་ཁོག་རྫོང་དུ་རྫོང་དམར་དགོན་པ་དང་། དཔྱི་ས་བཀའ་གདམས་དགེ་བྱེད་གླིང་། ཆུ་དམར་དགོན་པ། མཚམས་ཐོག་དགོན་པ། རྡོ་རྗེ་རྫོང་དགོན་པ། མགར་རྩེ་དགོན་པ། དམེ་ཤུལ་སྔགས་དགོན། སྤང་ཡག་དགོན་པ་གྲུབ་དབང་རི་སྒོམ་ཚང་གིས་ཕྱག་བཏབ།དུས་འགྱུར་རྗེས་ཞིག་གསོ་བྱས་མེད་པས་ད་ལྟ་ཤུལ་ཙམ་ལས་མེད། སོ་ནག་དགོན། མགོ་དགེ་དགོན། གསེར་ལུང་དགོན་པ། དཔྱི་ས་རིག་འཛིན་ཆོས་འཕེལ་གླིང་སོགས་ཡོད།
རྨ་ལྷོ་སོག་རྫོང་དུ་ལཱ་ཁ་དགོན་པ་དང་། ཨུ་རྒེ་དགོན་པ། ཤིང་བཟའ་དགོན་པ། མདའ་ཚན་དགོན་པ། གཙང་དགོན་པ་བཅས་ཡོད།
(རྨ་མགུར་སངས་རྒྱམ་གྱིས་ནང་འཇུག་བྱས།)
༡༧༦༡ལོ།
༡༧༦༡ལོ་ནི་ཀེ་ལུའོ་ཀེ་ལི་ཡའི་ལོ་ཐོའི་ནང་བཀོལ་སྤྱོད་བྱས་པའི་ལོ་ཞིག་ཡིན།
ཝ་སེར།
མདོ་དབུས་མཐོ་སྒང་དུ་གནས་པའི་བོད་ཝ་ཡི་ངོ་སྤྲོད་རགས་ཙམ།
ཝ་ཡི་གཟུགས་པོ།
བོད་ཀྱི་ཝ་ནི་ཝ་རིགས་ཀྱི་ནང་ནས་གཟུགས་པོ་ཆུང་པའི་ཝ་རིགས་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། སྦུ་སྟུག་པོ་ཡོད་པས་མཐོ་སྒང་གི་ རླུང་འགོག་ཐུབ་པ་ཡིན། རྔ་མ་དཀར་པོ་ཡིན་ལ་སྦུ་མདོག་སེར་སྐྱ་ཡིན། ལུས་ཀྱི་རྗིད་ཚད་ལ་སྤྱི་རྒྱ་༣ ནས་༤་ཙམ་ཡོད་ལ་ ལུས་ཀྱི་རིང་ཚད་ལ་མགོ་དང་ལུས་པོ་ལ་སྐར་མ་༥༠་ནས་༠་༧༠ཙམ་དང་། རྔ་མའི་རིང་ཚད་ལ་སྐར་ལ་༢༩་ནས་༤༠་བར་ཡོད།
སྤྱོད་པ།
ཝ་ནི་ནམ་རྒྱུན་ཆ་བྱས་ནས་མཉམ་དུ་འགྲོག་ནས་འགྲོ་ལ་བརྔོན་རྒྱག་དུས་ཡང་མཉམ་དུ་བརྔོན་གྱིན་ཡོད། སྤྱི་ཟླ་གཉིས་པའི་ ཟླ་འཇུག་དང་གསུམ་པ་ནི་ཝ་ཚང་ལ་འགྲོ་བའི་དུས་སྐབས་ཡིན་པ་དང་། ཉིན་༥༠་ནས་༦༠་ནང་ཕྲུ་གུ་གཉིས་ནས་བཞི་སྐྱེ་བ་ཡིན་ལ་ ཝ་ཕྲུག་རྣམས་ཕ་མའི་ཉམས་དུ་ཟླ་བ་བརྒྱད་ནས་བཅུ་ཙམ་ལ་མཉམ་དུ་བསྡོད་ཀྱིན་ཡོད་མོད། དེའི་རྗེས་སུ་ཕ་མ་དང་ཁ་བྲལ་ནས་ རང་ཉིན་ཀྱི་དགའ་གྲོགས་འཚོལ་བ་དང་ས་ཆ་ཞིག་ནས་རང་ཉིས་ཀྱི་ཚང་སྐྱིལ་བ་ཡིན།
ཟ་མ།
བོད་ཝ་ཡི་རྒྱུན་ཟས་ནི་ཨབ་ར་སྟེ་ཨ་བྲ་ཡིན་ལ་ཟས་ཀྱི་བརྒྱ་ཆ་༩༥་ཨ་བྲ་ཟ་ཡིན་ཡོད་ལ་བརྒྱ་ཆ་༢་ནས་༣་ལ་གཙོད་ཟ་ཡིན་ཡོད། ལུག་གུ་དང་། གཞན་འབུ་སྲིན་དང་། སྒྲོ། རྩི་ཤིང་སོགས་ཟ་བ་ཡིན། ཉེ་ཆར་ཞིབ་འཇུག་བྱས་སྙན་ཞུ་ཞིག་གི་ནང་དུ་ཝ་ཡིས་སྲམ་དང་། གླ། རྩམ་པ་སྒ་རལ། སྒོ་ཕྱུགས་ཡང་ཟ་བར་བཤད།
བཙུན་མོ་རིན་ཆེན་
རྒྱལ་སྲིད་རིན་པོ་ཆེ་སྣ་བདུན་གྱི་ཡ་གྱལ། བཙུན་མོ་རིན་པོ་ཆེ།
རྩ་བརྒྱུད་བླ་མ་
རྩ་བའི་བླ་མ་དང་བརྒྱུད་པའི་བླ་མ་གཉིས་ལ་ཟེར།
1.《གངས་ལྗོངས་མཁས་དབང་རིམ་བྱོན་གྱི་རྩོམ་ཡིག་གསེར་གྱི་སྦྲམ་བུ》ལས། རྩ་བའི་བླ་མ་དང་བརྒྱུད་པའི་བླ་མ་གཉིས་ཏེ། རང་ལ་དབང་ཁྲིད་མན་ངག་གནང་བའི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་བླ་མ་ནི་རྩ་བའི་བླ་མ་དང་། ཆོས་རྒྱུན་གཅིག་ནས་གཅིག་ཏུ་བརྒྱུད་པའི་བླ་མ་ནི་བརྒྱུད་པའི་བླ་མའོ། ། 2.《དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ》ལས། རྩ་བའི་བླ་མ། རང་ལ་དངོས་སུ་ཡོན་ཏན་སློབ་མཁན་ལ་ཟེར། བརྒྱུད་པའི་བླ་མ། རང་གི་བླ་མ་དེའི་བླ་མ་སོགས་བླ་མ་གོང་མ་ཚོར་ཟེར།
མཚུར་ཕུ་དགོན་པ་
མཚུར་ཕུ་དགོན་པ   Tserpu  Gompa
བཀའ་བརྒྱུད་པའི་གནས་མཆོག་མཚུར་ཕུ་དགོན་པ་ནི་སྟོད་ལུང་བདེ་ཆེན་རྫོང་ཁོངས་སུ་ཆགས་ཡོད། དེ་ཆགས་ཡུལ་ནི་རྒྱབ་རི་པདྨ་ཁྱུང་རྫོང་ལ་བཅོལ་ཞིང་མདུན་རི་ནགས་ཀྱིས་ཕྱུག་པ་ལས་བྱ་བྱེའུ་སྣ་ཚོགས་འཕུར་ལྡིང་གིས་སྙན་པའི་དབྱངས་སྒྲོག་པ། བྲག་ལ་ཐུབ་པ་རིགས་དྲུག་རང་བྱུང་དུ་ཡོད་པ་དང་། ཤར་རི་དར་དཀར་ཡོལ་བ་ལྟ་བུ། ནུབ་རི་སྒྲོལ་མ་དཀར་མོ་བཅས་ས་དཔྱད་ཕུན་སུམ་ཚོགས་གནས་ཤིག་ཡིན། དེ་ཡང་ཀརྨ་སྐུ་ཕྲེང་དང་པོ་རྗེ་དུས་གསུམ་མཁྱེན་པ་དགུང་ལོ་ལྔ་བཅུ་བའི་སྟེང་ཁམས་ལ་ཕེབས་ཁར་མཚུར་ཕུའི་བྲག་རྒྱབ་ཡོལ་དུ་ས་གཞི་བྱིན་གྱིས་བརླབས་ནས་གཟིམ་སྤྱིལ་ཆུང་ངུ་ཞིག་མཛད་དེ་དགོན་གནས་ཀྱི་རྟེན་འབྲེལ་བསྒྲིགས། དེའི་རྗེས་བོད་རབ་བྱུང་གསུམ་པའི་ས་བྱ་སྤྱི་ལོ་༡༡༨༩ལོར་མཚུར་ཕུ་དགོན་པ་ཕྱག་བཏབ། ཞང་རིན་པོ་ཆེས་མཆོད་ཁང་གི་ཀ་རུ་མ་གདུགས་ཁམས་གསུམ་ཟིལ་གནོན་སོགས་སྣ་གསུམ་ཕུལ། སྐུ་ཕྲེང་གཉིས་པ་ཀརྨ་པཀྵིའི་སྐབས་ཉེ་གནས་ལྡན་སྒོམ་གྱིས་མཚུར་ཕུ་མཆོད་ཁང་ཆེན་པོར་དྲི་གཙང་ཁང་དང་། ཁྱམས་ར་དང་བཅས་པ་བརྩིགས། ཟངས་རག་ལས་བླུགས་པའི་ལྷ་ཆེན་ཕོ་འདོམ་བཅུ་གསུམ་དེ་ལོ་གསུམ་ནང་གྲུབ། ནང་བཞུགས་སུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་རིང་བསྲེལ་བྲེ་གང་དང་།རྗེ་སྒམ་པོ་བའི་ཐུགས་ལྗགས་སྤྱན་གསུམ། དགྲ་བཅོམ་པ་ཉི་མ་གུང་པའི་ཚེམས། རྗེ་མི་ལའི་གསོལ་ཞལ། ཕྱག་འཁར། སྐྱེར་སྒང་པའི་སྣམ་སྦྱར། ཉན་ཐོས་མཆོག་ཟུང་གི་ལྷུང་བཟེད། འཁར་གསིལ། སྣམ་སྦྱར། གསེར་དངུལ་གྱི་བཀའ་འགྱུར་པོ་ཏི་ལྔ་བཅུ། ཚོགས་དུང་དཀར་པོ་རྒྱང་གྲགས་སོགས་མཐའ་ཡས་པ་བཞུགས། ལྷ་ཆེན་གཡོན་དུ་ཡོ་བ་ལས་པཀྵིས་རླུང་རོ་ལན་གསུམ་བུས་ནས་ཐད་ཀར་བསྲངས། རབ་ཏུ་གནས་པ་མཛད་དེ་ལྷ་ཆེན་དཔལ་འབར་འཛམ་གླིང་རྒྱལ་མཚན་དུ་གསོལ། གཞན་ཡང་སྤྱན་རས་གཟིགས་དང་རྒྱལ་བ་རིགས་ལྔ་རྣམས་ཀྱི་ལྷ་ཆེན་རེ་རེ་བཞེངས། རྗེ་དུས་གསུམ་མཁྱེན་པའི་གདུང་རྟེན་བཀྲ་ཤིས་འོད་འབར་དང་། རྗེ་པཀྵིའི་གདུང་རྟེན་བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་གྲུབ་གཉིས་སུ་རང་རང་གི་ཐུགས་ལྗགས་སྤྱན་གསུམ་དང་། ལྡེམ་གཉིས་རིགས་ལྔ་དང་བཅས་པ་བཞུགས། ཕྱིས་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོའི་ལྷ་ཁང་དང་། ཡིག་འཅུའི་ཁང་བ་མཛད་པའི་རྒྱལ་བ་རྒྱ་མཚོ་ཡང་ད་ལྟ་དེར་བཞུགས། རྩེར་གཉྫིར་ཆེན་མོ་གསེར་བྱ་ཁུང་གི་གཏེར་ནས་བྱུང་བའི་གསེར་བྱ་ཟུང་དང་བཅས་པ་བཙུགས། ཀརྨ་ཉིན་བྱེད་དབང་པོའི་རྣམ་ཐར་ལས། སྟོན་པའི་སྐུ་བརྙན་ཀ་བརྒྱད་མའི་གཟིམ་ཆུང་སྦུག་མ་སྒར་ཆེན་ནང་དུ་བཞུགས་པར་གསུངས། སྔོན་གྲགས་པ་སེང་གེས་ཆོས་རྗེ་རང་བྱུང་རྡོ་རྗེ་ལ་ཕུལ་བའི་དུང་དཀར་དེ་རྡོ་རྗེ་གདན་གྱི་ཚོགས་དུང་དང་ལྷན་ཅིག་གནྡྷོ་ལའི་མཆོད་རྫས་སུ་ད་ལྟའང་ཡོད།
ཕྱག་འདེབས་མཛད་པ་པོ་ཀརྨ་སྐུ་ཕྲེང་དང་པོ་རྗེ་དུས་གསུམ་མཁྱེན་པ་ནི་མདོ་ཁམས་ཏྲེ་ཤོད་གངས་ཀྱི་ར་བར། ཡབ་སྒོམ་པ་རྡོ་རྗེ་མགོན་པོ་དང་། ཡུམ་ལྷ་ཐོག་བཟའ་སྒང་ལྕམ་མིང་འདྲེན་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་བོད་རབ་བྱུང་གཉིས་པའི་ལྕགས་ཕོ་སྟག་སྤྱི་ལོ་༡༡༡༠ལོར་སྐུ་བལྟམས། དགུང་ལོ་བཅུ་དྲུག་ལ་ཆག་སེང་གེ་གྲགས་ཀྱིས་སློབ་དཔོན་མཛད་ནས་རབ་དུ་བྱུང་། མཚན་ཆོས་ཀྱི་གྲགས་པ་ཞེས་གསོལ། གཙུག་ཕུད་དོར་བའི་ཚེ་ཌཱ་ཀི་མ་དང་འཁོར་ལོ་སྡོམ་པའི་ལྷ་ཚོགས་རྣམས་ཀྱིས་མཁའ་འགྲོའི་དབུ་སྐྲ་ལས་བྱས་པའི་ཞྭ་ནག་གི་ཅོད་པན་བཅིངས། དེ་ནས་ཇོ་བོའི་སློབ་མ་ཡོལ་ཆོས་དབང་སོགས་ལ་ཇོ་བའོལུགས་བདེ་མཆོག་གི་དབང་དང་། གསང་སྔགས་ཀྱི་སྒྲུབ་ཐབས་མང་པོ་མི་གཡོ་བ་ལ་སོགས་པ་གསན་ནས་སྒྲུབ་པ་མཛད་པས་སྒྲུབ་པའི་མཚན་མ་ཐོན། དགུང་ལོ་བཅུ་དགུའི་སྟེང་དབུས་སུ་བྱོན། ཉི་ཤར་སྟོད་ལུང་སེ་ཐང་དུ་ཕེབས། སྟོད་ལུང་རྒྱ་དམར་བ་སོགས་ལས་བྱམས་ཆོས་དང་དབུ་མ་གསན་ཞིང་མཁས་པར་སྦྱངས། དེའི་རྗེས་ཤ་ར་བ་དང་ཁོང་གི་སློབ་མ་ཤེས་རབ་རྡོ་རྗེ།པ་ཚབ་ལོ་ཙཱ་བ་བཅས་སྟེ་ནས་བཀའ་གདམས་པའི་ཆོས་ལ་སྦྱངས་པ་མཐར་ཕྱིན། ཡེ་ཤེས་བློ་གྲོས་ལས་བསྙེན་པ་རྫོགས་ཏེ་འདུལ་བ་སྦྱངས། དགུང་ལོ་སུམ་ཅུ་ལ་རྗེ་སྒམ་པོ་པར་མཇལ་དུ་བྱོན་ནས་ཆོས་རྗེ་ཁུ་དབོན་ལས་ཐམས་ལམ་གྱི་གདམས་པ་ཞུས་ཏེ་བསྒོམས་པས་ཞག་དགུ་ནས་བཙན་ཐབས་སུ་བདེ་དྲོད་འབར། དེ་ནས་རས་གོས་རྐྱང་གཅིག་གསོལ་ཏེ་ཟླ་དགུར་བསྒོམས་པས་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཡོན་ཏན་དཔག་ཏུ་མེད་པ་འཁྲུངས། ཐབས་ལམ་དམར་ཁྲིད་དུ་མཛད་པས་བདེ་ཆེན་ལྷན་སྐྱེས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ངོ་འཕྲོད་མེ་ལོང་ལ་བྱད་བཞིན་མཐོང་བ་ལྟར་གྱུར། དགུང་ལོ་དོན་ལྔ་ལ་ཁམས་རི་བོ་ཆེར་ཀརྨ་པའི་གདནས་བཏབ་པས་ཀརྨ་པ་ཞེས་གྲགས། དགུང་ལོ་དོན་དགུ་ལ་མཚུར་ཕུ་དགོན་པ་བཏབ་པས་ཀརྨ་པའི་གདན་ས་གོང་འོག་གཉིས་ཞེས་གྲགས། དེ་ལྟབུའི་གསང་སྔགས་ཀྱི་རྟོགས་པ་ཡང་རྩེར་སོན་པ་འདི་དལ་བཀའ་བབ་དང་། བརྒྱུད་འཛིན། སྔ་བུ་དང་ཕྱི་བུ་སོགས་ལས་ལྡེ་ཆུང་སངས་རྒྱས། མྱ་བ་གངས་པ། ནམ་མཁའ་འོད། ཡེ་ཤེས་བླ་མ། གཙང་སྟོད་ཚུལ་སེང་། གཙང་པ་རྒྱལ་རས་སོགས་རྩ་རླུང་ལ་དབང་ཐོབ་པའི་བུ་སློབ་མང་དུ་འདུས་ཏེ་བཀའ་བརྒྱུད་ཀྱི་བསྟན་པ་འདི་ཟླ་བ་ཡར་གྱི་ངོ་ལྟར་གོང་ནས་གོང་དུ་སྤེལ་ཏེ་དགུང་ལོ་གྱ་བཞི་བ་ཆུ་གླང་སྤྱི་ལོ་༡༡༩༣ལོར་སྐུ་གཤེགས།
དེ་ལྟར་ཀརྨ་བཀའ་བརྒྱུད་ཀྱི་མ་དགོན་དུ་གྱུར་པ་འདིར་རྩ་ཆེའི་རིག་དངོས་ཤིན་ཏུ་མང་སྟབས་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་རིག་དངོས་གཙོ་གནད་སྲུང་སྐྱོབ་སྡེ་ཚན་དུ་བཀོད། category:ཆོས་ལུགས།