སྐྱིད་ཤོད་སྡེ་བའི་སྐོར།
1. སྔོན་​བརྗོད།
སྐྱིད་​ཤོད་​སྡེ་​པ་​ཆོས་​རྗེ་​བསྟན་​འཛིན་​བློ་​བཟང་​རྒྱ་​མཚོ་ (1593-1638) ནི། དགེ་​ལྡན་​པའི་​བླ་​ཆེན་​ཞིག་​ཡིན་​པར་​མ་​ཟད། བོད་​དུ་​ཆོས་​སྲིད་​གཉིས་​ཀའི་​སྒོ་​ནས་​གྲགས་​པ་​ཅན་​ཞིག་​ཡིན་​ལ། རྗེ་​འདིའི་​ཡབ་​མེས་​ལ་​སྐྱིད་​ཤོད་​སྡེ་​པ་​དང་​། སྡེ་​པ་​དགའ་​ལྡན་​པ་​ཞེས་​གྲགས་​ཤིང་​། དེ་​ཡང་​སྐྱིད་​ཤོད་​ནི་​ཡུལ་​དང་​། འདིའི་​སྐབས་​ཀྱི་​དགའ་​ལྡན་​ནི་​རུས་​མིང་​ཡིན། དུས་​རབས་​བཅུ་​དྲུག་​པའི་​ནང་​བོད་​ཡུལ་​དབུས་​ཀྱི་​ལྟེ་​བ་​ལྷ་​ས་​སྐྱིད་​ཤོད་​ཀྱི་​ཡུལ་​གྲུ་​ཀུན་​སྐྱིད་​ཤོད་​སྡེ་​པ་​ཆོས་​རྗེའི་​ཡབ་​མེས་​ཀྱི་​དབང་​འོག་​ཏུ་​ཡོད་​སྣང་​། བོད་​དུ་​དུས་​རབས་​བཅུ་​དྲུག་​པའི་​ནང་​སྲིད་​དོན་​གྱི་​ལོ་​རྒྱུས་​ཅི་​བྱུང་​བཤད་​པ་​ལ་​སྐྱིད་​ཤོད་​སྡེ་​པའི་​སྐོར་​འདི་​བཤད་​དགོས་​པ་​ཤིན་​ཏུ་​གནད་​ཆེ་​མོད་​ཀྱང་​ད་​བར་​སུས་​ཀྱང་​གསལ་​བཤད་​བྱས་​མི་​སྣང་​། སྡེ་​པ་​བཀྲ་​ཤིས་​རབ་​བརྟན་(རྒྱལ་​དབང་​གསུམ་​པ་​དང་​མཆོད་​ཡོན་​ཡིན་)གྱིས་​བརྩམས་​པའི་​སྡེ་​པ་​སྐྱིད་​ཤོད་​པའི་​གདུང་​རབས་​ཡོད་​པར་​སྣང་​ཡང་​དཔེ་​རྒྱུན་​ཤིན་​ཏུ་​དཀོན་​ལ། དེ་​ལས་​གཞན་​ལོ་​རྒྱུས་​ཀྱི་​ཡི་​གེ་​ཡོད་​པར་​མཐོང་​ཐོས་​མ་​བྱུང་​། འོན་​ཀྱང་​རྒྱལ་​དབང་​ལྔ་​པའི་​དེབ་​ཐེར་(p.114)ལས་​དགའ་​ལྡན་​པ་​དམག་​དཔོན་​བསོད་​ནམས་​རྒྱལ་​པོའི་​གདུང་​རྒྱུད་​ཟུར་​ཙམ་​གསུངས་​འདུག་​པ་​དེ་​སྡེ་​པ་​སྐྱིད་​ཤོད་​པའི་​གདུང་​རྒྱུད་​དང་​གཅིག་​པར་​ངེས་​པས་​འདིར་​དེའི་​ལོ་​རྒྱུས་​བཤད་​པ་​ལ་​ཕན་​ཐོགས་​ཆེན་​པོ་​བྱུང་​། བོད་​ཀྱི་​སྲིད་​དོན་​གྱི་​ལོ་​རྒྱུས་​སྨྲ་​བ་​མཐའ་​དག་​གིས་​སྡེ་​པ་ [page 2] སྐྱིད་​ཤོད་​པའི་​སྐོར་​ཅི་​ཡང་​མ་​བཤད་​པར་​གསང་​བ་​ལྟ་​བུར་​བྱས་​འདུག་​མོད། སྡེ་​པ་​སྐྱིད་​ཤོད་​པ་​དང་​སྡེ་​པ་​དགའ་​ལྡན་​པ་​གཉིས་​གཅིག་​པ་​ཡིན་​པར་​གོ་​ཐུབ་​ན་​ལོ་​རྒྱུས་​ཀྱི་​ཡི་​གེ་​གཞན་​མ་​རྙེད་​ཀྱང་​དེ་​ཙམ་​དཀའ་​བ་​མ་​ཡིན། དྲན་​དབང་​ཞྭ་​སྒབ་​པའི་​བོད་​ཀྱི་​རྒྱལ་​རབས་​སྲིད་​དོན་​གྱི་​དེབ་​ཐེར་​དང་​། པེ་​ཅིང་​བོད་​རིགས་​སློབ་​དགེ་​དུང་​དཀར་​བློ་​བཟང་​འཕྲིན་​ལས་​ཀྱིས་​བྲིས་​པའི་​བོད་​ཀྱི་​ཆོས་​སྲིད་​ཟུང་​འབྲེལ་​སྐོར་​བཤད་​པ་​ཞེས་​པའི་​དེབ་​དག་​ལས་​ཀྱང་​སྡེ་​པ་​སྐྱིད་​ཤོད་​པའམ་​སྡེ་​པ་​དགའ་​ལྡན་​པའི་​སྐོར་​ལ་​རྣམ་​དཔྱོད་​ཀྱི་​གོམ་​འགྲོས་​བསྐྱོད་​མི་​འདུག རིན་​སྤུངས་​པ་​དང་​། གཙང་​རྒྱལ་​སོགས་​ཀྱི་​ལོ་​རྒྱུས་​ཀུན་​ལ་​རླུང་​ལྟར་​གྲགས་​ནའང་​། དེ་​དག་​ནི་​དུས་​རབས་​དེའི་​སྐབས་​ཀྱི་​སྲིད་​དོན་​གྱི་​ལོ་​རྒྱུས་​ཕྱོགས་​རིས་​པ་​དང་​ཆ་​མ་​ཚང་​བ་​ཞིག་​རེད། དེ་​ཙམ་​དུ་​མ་​ཟད་​སྡེ་​པ་​སྐྱིད་​ཤོད་​པའི་​སྐོར་​ཞིབ་​གསལ་​མ་​ངེས་​པའི་​དབང་​གིས་​རིན་​སྤུངས་​པ་​དང་​། གཙང་​རྒྱལ་​རིམ་​བྱོན་​གྱིས་​བོད་​ལ་​དབང་​བསྒྱུར་​བའི་​ལོ་​ཁམས་​དང་​དུས་​ཡུན་​སོགས་​ལ་​འོལ་​ཚོད་​ཀྱི་​གཏམ་​སྨྲ་​བ་​ཡང་​མང་​ཙམ་​སྣང་​། དེ་​ཡང་​བོད་​རྒྱལ་​ཁབ་​ཀྱི་​རྒྱལ་​ས་​ལྷ་​ལྡན་​སྐྱིད་​ཤོད་​སྟོད་​སྨད་​ཀྱི་​ཡུལ་​གྲུ་​འདི་​ནི། བོད་​སིལ་​བུར་​གནས་​པའི་​དུས་​སྐབས་​སུ་​སུས་​བདག་​བཟུང་​བྱས་​པའི་​ལོ་​རྒྱུས་​མཐོང་​ལ། ཞང་​འགྲོ་​བའི་​མགོན་​པོ་​བརྩོན་​འགྲུས་​གྲགས་​པའི་(1123-1193)ཉེ་​གནས་​དཔོན་​ཆེན་​དར་​མ་​རིན་​ཆེན་​གྱིས་​ཡུལ་​འདིར་​དབང་​བསྒྱུར་​བ་​ནས་​ཚལ་​པ་​ཁྲི་​དཔོན་​རིམ་​བྱོན་​གྱི་​འོག་​ཏུ་​གནས། ཚལ་​པ་​ཁྲི་​དཔོན་​ཀུན་​དགའ་​རྡོ་​རྗེའི་(སི་​ཏུ་​ཀུན་​དགའ་​རྡོ་​རྗེ་=སི་​ཏུ་​ཐམས་​ཅད་​མཁྱེན་​པ་1309-1364)སྐབས་​རབ་​བྱུང་​དྲུག་​པའི་​ཆུ་​འབྲུག་​ལོར་(1352)ཕག་​གྲུ་​བྱང་​ཆུབ་​རྒྱལ་​མཚན་(1302-1364)གྱིས་​ཚལ་​པ་​ཁྲི་​དཔོན་​གྱི་​སྲིད་​དབང་​མེད་​པ་​བཟོས་​ནས་​ཡུལ་​འདིར་​སྣེའུ་​རྫོང་​གསར་​དུ་​བརྩིགས་​ཏེ། འདིའི་​རྫོང་​དཔོན་​ལ་​གོང་​མ་​སི་​ཏུའི་​བློན་​ཆེན་​རིན་​ཆེན་​བཟང་​པོའི་​སྲས་​ནམ་​མཁའ་​བཟང་​པོ་​བསྐོས། དེ་​ནས་​བཟུང་​སྟེ་​གདུང་​རྒྱུད་​ལ་​སྡེ་​པ་​སྣེལ་​པ་​ཞེས་​གྲགས་​ཤིང་​། ལྷ་​ས་​སྐྱིད་​ཤོད་​སྟོད་​སྨད་​ཀྱི་​ཡུལ་​གྲུ་​ཀུན་​སྡེ་​པ་​སྣེལ་​པའི་​འོག་​ཏུ་​གནས་​པ་​ཡིན། རབ་​བྱུང་​བརྒྱད་​པའི་​ས་​རྟ་​ལོར་(1498)རིན་​སྤུངས་​པས་​སྡེ་​པ་​སྣེལ་​པའི་​སྲིད་​དབང་​འཕྲོག་​ནས་​རབ་​བྱུང་​དགུ་​པའི་​མེ་​གླང་​ལོའི་​བར་(1517)དབང་​བསྒྱུར། དེའི་​ཕྱི་​ལོ་​ས་​སྟག་​ལོ་(1518)ནས་​དགའ་​ལྡན་​པ་​བསོད་​ནམས་​རྒྱལ་​པོ་​ལ་​སྐྱིད་​ཤོད་​སྟོད་​སྨད་​ཀྱི་​ཡུལ་​གྲུ་​འདི་​སྣེ་​གདོང་​གོང་​མ་​ངག་​དབང་​བཀྲ་​ཤིས་​གྲགས་​པས་​དབང་​དུ་​བཅུག་​པའི་​ལུང་​ལས་​སྩལ་​བ་​ནས་​བཟུང་​སྡེ་​པ་​དགའ་​ལྡན་​པའམ་​སྐྱིད་​ཤོད་​སྡེ་​པའི་​འོག་​ཏུ་​གནས། རབ་​བྱུང་​དགུ་​པའི་​ས་​སྟག་​ལོ་​ནས་​རབ་​བྱུང་​བཅུ་​པའི་​ཆུ་​བྱིའི་​བར་(1518-1612)སྡེ་​པ་​དགའ་​ལྡན་​པའམ་​སྐྱིད་​ཤོད་​སྡེ་​པའི་​གདུང་​རྒྱུད་​རིམ་​བྱོན་​གྱིས་​དབང་​བསྒྱུར། ཆུ་​བྱི་​ལོ་​དེ་​ནས་​བཟུང་​གཙང་​རྒྱལ་​ཕུན་ [page 3] ཚོགས་​རྣམ་​རྒྱལ་​གྱིས་​དཔུང་​དམག་​དབུས་​སུ་​ཡང་​ཡང་​བཏང་​ནས་​མེ་​སྦྲུལ་​ལོ་(1617)ལ་​གཙང་​དམག་​གིས་​སེ་​འབྲས་​གཉིས་​བཅོམ་​པ་​དང་​། སྡེ་​པ་​སྐྱིད་​ཤོད་​པའི་(སྡེ་​པ་​ཆོས་​རྗེའི་​སྐུ་​མཆེད་​སྡེ་​པ་​བསོད་​ནམས་​རྒྱལ་​མཚན་=སྡེ་​པ་​ཨ་​དཔལ་)མཚོ་​སྔོན་​ཁུལ་​དུ་​བྲོས་​འདུག འདིའི་​སྐབས་​ྋགོང་​ས་​ལྔ་​པའི་​ཕྱག་​མཛོད་​སྡེ་​སྲིད་​བསོད་​ནམས་​ཆོས་​འཕེལ་​ཡང་​བྲོས་​ཕེབས་​པ་​རེད། སྡེ་​པ་​དེས་​སོག་​པོའི་​དམག་​ཁྲིད་​ནས་​ལྕགས་​བྱ་​ལོར་(1621)ལྷ་​སར་​གཙང་​དམག་​དང་​འཐབ་​པས་​གཙང་​དམག་​ལ་​ཕམ་​ཉེས་​ཆེན་​པོ་​བྱུང་​ཞིང་​། དེའི་​སྐབས་​པཎ་​ཆེན་​བློ་​བཟང་​ཆོས་​རྒྱན་​དང་​། ཁྲི་​དཀོན་​མཆོག་​ཆོས་​འཕེལ་(=གླིང་​སྨད་​ཞབས་​དྲུང་)། སྟག་​ལུང་​ཞབས་​དྲུང་​ངག་​དབང་​རྣམ་​རྒྱལ་​བཅས་​ནས་​ཆིངས་​འགྲིགས་​མཛད་​ནས་​ལྷ་​ས་​འབྲས་​སྤུངས་​དགའ་​ལྡན་​ཕོ་​བྲང་​ལ་​དབང་​རྒྱུ་​དང་​། སྡེ་​པ་​སྐྱིད་​ཤོད་​པ་​ལ་​འཕན་​པོ་​མཁར་​རྩེ་​རྫོང་​སྤྲོད་​རྒྱུ་​བྱས་​འདུག དུས་​དེ་​ནས་​བཟུང་​ལྷ་​ས་​འབྲས་​སྤུངས་​དགའ་​ལྡན་​ཕོ་​བྲང་​ལ་​དབང་​བར་​ངེས། ལྷ་​སའི་​ཕྱོགས་​འདི་​སྔོན་​སྡེ་​པ་​སྐྱིད་​ཤོད་​པའི་​དབང་​འོག་​ཏུ་​གནས་​པས་​ཁོང་​ལ་​སྤྲོད་​འོས་​ཀྱང་​མ་​སྤྲད་​པར་​དགའ་​ལྡན་​ཕོ་​བྲང་​ལ་​སྤྲད་​པ་​དེས་​སྡེ་​པ་​སྐྱིད་​ཤོད་​པ་​དང་​དགའ་​ལྡན་​ཕོ་​བྲང་​པ་​གཉིས་​མཆོད་​ཡོན་​སྦྱིན་​བདག་​ཡིན་​ཀྱང་​ནང་​མི་​མཐུན་​པ་​ཞིག་​བྱུང་​བར་​སྙམ་​ལ། ྋགོང་​ས་​ལྔ་​པའི་​རང་​རྣམ་​སོགས་​ཀྱི་​གསུང་​ཟིན་​ལ་​ཡང་​སྡེ་​པ་​ཆོས་​རྗེ་​དང་​ཆོས་​རྗེའི་​སྐུ་​མཆེད་​བསོད་​ནམས་​རྒྱལ་​མཚན་(=སྡེ་​པ་​ཨ་​དཔལ་)གཉིས་​ལ་​ཐུགས་​མི་​མཉེས་​པ་​ལྟ་​བུའི་​ཟུར་​ཟ་​མང་​དུ་​སྣང་​བ་​དེ་​དག་​ཀྱང་​རྒྱུ་​མཚན་​དེ་​འདྲ་​ཞིག་​གམ་​སྙམ།