cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ཁམས་ལུང་པ་རིན་ཆེན་སེང་གེ་
ཁམས་ལུང་པ་རིན་ཆེན་སེང་གེ་	ཁོང་ནི་རབ་བྱུང་བཞི་པའི་ཆུ་ཕོ་འབྲུག་ལོ་སྟེ་སྤྱི་ལོ 1232 ལོར་ཡུལ་ཉན་གྱི་ཀ་ཀ་གསག་ལ་ཡབ་སྦས་རྣལ་འབྱོར་མགོན་པོ་དང་། ཡུམ་ཞང་ལྕམ་དཀར་ཡལ་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་སྐུ་འཁྲུངས། རབ་བྱུང་ལྔ་པའི་ཆུ་ཕོ་རྟ་ལོ་སྟེ་སྤྱི་ལོ1282ལོར་སྐུ་གཤེགས། ཁོང་དགུང་ལོ་བཅུ་གཉིས་པར་མཁན་པོ་གཞུང་བ་དང་སློབ་དཔོན་རག་མ་བ་གཉིས་ལས་རབ་ཏུ་བྱུང། མཁན་སློབ་གཉིས་ལས་འདུལ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་སྐོར་མང་དུ་གསན། དགུང་ལོ་བཅུ་དགུ་པར་མཁན་པོ་སྐྱོར་མོ་ལུང་པ་ཞིག་པོ་དང་། སློབ་དཔོན་དཔལ་བ། གསང་སྟོན་སློབ་དཔོན་དབང་བ་བཅས་ལས་བསྙེན་པར་རྫོགས་ཤིང་འདུལ་བ་མདོ་རྩ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་དང་གདམས་ངག་མང་དུ་ཞུས། དེ་ནས་ཟེམ་རིན་པོ་ཆེ་གྲགས་པ་སེང་གེའི་ཞབས་ལ་གཏུགས་ཏེ་གདམས་ངག་མ་ལུས་པ་ཞུས་ནས་སྒྲུབ་པ་ཉམས་ལེན་མཛད་པས་རྟོགས་པ་ཁྱད་པར་ཅན་འཁྲུངས་ཤིང་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་དངོས་གྲུབ་ལ་མངའ་བརྙེས། དགུང་ལོ་ཉི་ཤུ་རྩ་ལྔ་པར་ཟེམ་རིན་པོ་ཆེ་སྐུ་གཤེགས། རབ་བྱུང་བཞི་པའི་མེ་ཕོ་འབྲུག་ལོ་སྟེ་སྤྱི་ལོ 1256 ལོར་བྱ་ཡུལ་དགོན་གྱི་གདན་སར་ཕེབས་ཤིང་ལོ་ངོ་ཉི་ཤུ་རྩ་བདུན་གྱི་རིང་དུ་དགེ་འདུན་མང་པོའི་ཚོགས་པ་བསྐྱངས་ཏེ་བསྟན་འཛིན་གྱི་སྐྱེས་བུ་མང་དུ་གསོ་སྐྱོང་མཛད། དེ་ནས་བསྟན་འགྲོའི་དོན་ཆེན་ལེགས་པར་གྲུབ་སྟེ་དགུང་ལོ་ལྔ་བཅུ་རྩ་གཉིས་པར་དགོངས་པ་ཆོས་དབྱིངས་སུ་གཤེགས། ཁོང་ནི་བྱ་ཡུལ་དགོན་གྱི་གདན་རབས་དྲུག་པ་ཡིན་ནོ།།
གསལ་བྱེད།
༡ གློཏྟལ ༢ ཕརིནགེཨལ ༣ ཨུཝུལར། ༤ ཝེལར། ༥ པལཏལ ༦ ཨལྭེཨོལར། ༧ དེནྟལ ༨ མཆུའི་སྒྲ
༡༩༡༤ལོ།
༡༩༡༤ལོ་ནི་ཀེ་ལུའོ་ཀེ་ལི་ཡའི་ལོ་ཐོའི་ནང་བཀོལ་སྤྱོད་བྱས་པའི་ལོ་ཞིག་ཡིན།
ཨེ་ལི་ཤཱ།
ཨེ་ལི་ཤཱ་ནི་ཡ་ཝན་གྱི་བུ་ཡིན་ཞེས་གསུང་རབ་ནང་འཁོད།
བོན་ལུགས་རྡུལ་ཚོན་གྱི་དཀྱིལ་འཁོར་
བོན་ལུགས་རྡུལ་ཚོན་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་སྒོ་ཡི་དབྱིབས་ལ་ཅུང་ཙམ་བསམ་མནོ་བཏང་བ། མདོ་གཡུང་དྲུང་ཀློང་རྒྱས་ལ། སྒོ་གཅིག་ཕྲ་ཐིག་གསེབ་ཏུ་བཏོད།། སྒོ་དང་སྒོ་འགབ་སྒོ་ལྡད་གསུམ།། སྒོ་ཁྱུད་གཡས་གཡོན་གཉིས་ཏེ་ལྔ།། ཁ་བད་ཞབས་རྨེང་གཉིས་ཏེ་བདུན།། གཞི་མ་དངུལ་ལ་སྒོ་ཉིད་གསེར།། རིན་ཆེན་རེ་བཞི་ཡག་ཤིང་ངོ་།། ཁྱུད་གཡས་ལྷ་བུ་གར་མཁན་དཀར།། ཁྱུད་གཡོན་ལྷ་མོ་མཆོད་འབུལ་དམར།། སྒོ་ལྡད་བླ་རྒྱན་གནམ་རིས་སོ།། སྒོ་འགབ་ས་རྒྱན་ཆུ་རིས་སོ།། ཁ་བད་ཞབས་རྨེང་རྩེག་རྒྱན་མཚུངས།། ཞེས་གསུངས་པའི་འགྲེལ་བ་འགྲོ་མགོན་བདུད་རྩི་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་མཛད་པའི་ཀློང་རྒྱས་ཀྱི་འགྲེལ་བ་ལེགས་བཤད་གསལ་བའི་སྒྲོན་མ། བསྟན་འགྱུར་༣༨༩། ༥༨༠ ལྡེབ། བར་ཐིག་ཤར་ཕྱོགས་སུ་དྲང་པོ་ནི་འབྱུང་བརྩེགས་ལ། ལྔ་ཐིག་བར་ནི་ཆུ་རིས་ཀྱི་སྟེང་དུ་སྒོ་གཅིག་འཕྲེད་ཐིག་གསེབ་ཏུ་བྲི་བའི་དབྱིབས་དང་ཁ་དོག་ལ་མི་མཐུན་ཏེ། ཁ་ཅིག་ན་རེ། གྲོག་སྐེད་དུ་འདོད་པ་དང་། རྒྱ་གྲམ་སྐོ་རུ་ཁ། ཕག་སྒོ་གྲུ་བཞི་རུ་འདོད་པ་སོགས་མང་ཡང་། དང་པོ་ནི་གྲོག་སྐེད་དུ་ཡོད་མི་སྲིད་ཅིང་། སྒོ་ཡི་བོན་བདུན་ཡང་བརྩི་རུ་མེད་ཅིང་། ཕྱི་མ་གཉིས་ལ་སྒོ་ཡི་བོན་བདུན་ཡང་བརྩིར་བདེ་བས། དེ་ཡི་འབྲི་ལུགས་ནི་གཞི་མ་དངུལ་ལོ།།ཞེས་པ་ལ། རྨེའུ་ན་རེ། སྒོ་ཉིད་འོས་པའི་ས་བཅད་ཆུ་རིས་ལ་ཟེར་ཏེ། ཆུ་ཡི་སྙིང་པོ་དངུལ་དུ་བཤད་པས་སོ་ཞེས་པ་ནི་མི་རིགས་ཏེ། དེ་ལྟར་ན་སྒོ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཞི་མ་དངུལ་དུ་བྱེད་པ་ཐལ་བ་ལས། སྒོ་གདན་ཁ་དོག་ཀུན་གྱི་གཞུང་དང་མཐུན། ཞེས་པས་བསལ་ལོ།། དེས་ན་ཤར་ཕྱོགས་ན་སྒོ་ཡི་གཞི་མ་དངུལ་ལ་བྱེད་ཅིང་སྒོ་ཉིད་གསེར་ལ་བྱེད་པ་ལ། རིན་ཆེན་རེ་བཞི་ནི་ཚོན་སྣ་མཛེས་པ་ལ་བྱ་བ་དང་། སྒོ་ཁྱུད་གཡས་གཡོན་གྱི་ལྷ་བུ་གར་མཁན་དང་ལྷ་མོ་མཆོད་འབུལ་ནི། སྒོ་ཡི་ནང་ལོག་གཡས་གཡོན་དུ་མཆོད་པ་འབུལ་མཁན་རེ་རེའོ།། སྒོ་ལྡད་བླ་རྒྱན་ཟབ་ཆེན་རིས་ཀྱི་བླ་བྲེ་དང་ཉི་ཟླའི་འཁོར་ལོ་ལས་སོགས་བྲི་ཞེས་བླ་མས་གསུངས་སོ།། སྒོ་འགབ་ས་རྒྱན་ནི་སྔོན་པོ་བྲིས་པའི་སྟེང་དུ་ཆུ་རིས་ཞེས་ཁ་བད་དཀར་པོ་དང་། ཞབས་རྨེང་ནག་པོ་གཉིས་ཀྱི་རྒྱན་བརྩེགས་ལ་ཁྱད་མེད་དོ།། ཞེས་དང་། འགྲོ་མགོན་བློ་གྲོས་ཀྱིས་མཛད་པའི་ཕྲིན་ལས་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་བསྡུས་དོན་ཉམས་ལེན་དུ་དྲིལ་བ་གཡུང་དྲུང་བཀོད་པའི་གསལ་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ལས། བར་ཐིག་ཤར་ཕྱོགས་དྲང་པོ་ལྔ་ཚིགས་བར་ལ་སྒོ་གཅིག་ཕྲ་ཐིག་གསེབ་ཏུ་བཏོད། ཅེས་པ་ནི། གྲུ་བཞི་ཕག་སྒོ་སྒོ་ཡི་བོན་བདུན་དང་བཅས་པ་བྲི་སྟེ། དེ་ཡང་ཆུས་རིས་སྔོན་པོའི་སྟེང་དུ་སྒོ་ཡི་མེ་ལོང་བྲི་སྟེ་སེར་པོ་ལ་རེ་བཞི་རེ་ཁཱ་རིམ་བཞིས་མཛེས་པར་བྱ་སྟེ་ཐིག་ཆ་ཆུ་རིས་ཉིད་དོ།། དེ་ཡི་ཕྱི་རིམ་གོང་འོག་གི་ཐིག་ཆ་སུམ་ཆ་བླང་གཞི་མ་དངུལ་ལོ།། གོང་འོག་ཏུ་སུམ་གཉིས་ལ་སྒོ་ལྡད་སྒོ་འགབ་སྟེ། གཡས་གཡོན་ནི་སྒོ་ཁྱུད་གཡས་གཡོན་ལ་བྱ་སྟེ། ལྷ་བུ་གར་མཁན་དང་། ལྷ་མོ་མཆོད་འབུལ་ལོ།། ཁ་བད་ཞབས་རྨེང་བརྩེགས་པའི་རྒྱན་དང་མཚུངས་པར་བྲི། ཞེས་པ་ནི་གཉོས་ཀྱི་གསུང་ཡིན་ནོ།། བདག་ཉིད་ཆེན་པོས་སྒོ་འགབ་སྒོ་ལྡད་སྒོ་ཁྱུད་གཡས་གཡོན་ནི། གཞི་མ་ཉིད་ལས་ལོགས་སུ་མི་བརྩི་སྟེ། རི་མོར་འབྲིའོ།། ཞེས་གསུངས། འདིར་བཤད་པའི་སྒོ་ཡི་དབྱིབས་གྲོག་སྐེད་ཅེས་པ་ནི་། གཞན་ལུགས་རྡུལ་ཚོན་རས་བྲིས་རྣམས་སུ་དར་ཁྱབ་ཆེ་བ་ཞིག་ཡིན་འདུག
གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་རྒྱུད་སྡེ་རྣམས་སུ་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་སྒོ་གྲོགས་སྐེད་ཅེས་པ་འདི་སྔགས་ཕྱི་ནང་གང་ལ་ཡང་མིང་དང་དབྱིབས་བཀོད་མ་གསལ་ཞིང་། འདི་ལ་ལུང་རིག་གིས་གནོད་པ་མང་སྟེ། ལུང་ནི་འགྲོ་མགོན་བདུད་རྩིས་མཛད་པའི་ཀློང་རྒྱས་ཀྱི་འགྲེལ་ལས། སྒོ་ཉིད་གྲོག་སྐེད་དུ་ཡོད་པ་མི་སྲིད་ཅིང་། སྒོ་ཡི་བོན་བདུན་བརྩི་རུ་མེད་ཅིང་། ཞེས་དང་། དེ་ལ་ཀློང་རྒྱས་ཀྱི་སྒོ་ལ་དེ་ལྟར་མི་རུང་ཡང་། གྲོག་སྐེད་ཀྱི་སྒོ་དབྱིབས་ཤིན་ཏུ་སྔར་ནས་བོན་ལུགས་ཡོད་པ་བསམ་སྲིད་མོད། སྔར་ནས་ཞེས་གསང་འདུས་གཤེན་གསུམ་སོགས་ཀྱི་དུས་བྱུང་བའི་རྒྱུད་སྡེ་གང་ལ་ཡང་བྱུང་མེད་དེ། ཞི་ཁྲོའི་རྒྱུད་སྡེ་རྣམས་སུ་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་སྒོ་དབྱེ་བསྡམ་བྱེད་རྒྱུད་ཡོད་པ་དང་། མཁས་པ་མི་བཞིའི་ཁྲོ་བོའི་ཕྱག་བཞེས་ལས། ཡེ་ཤེས་སྤྲུལ་པའི་སྒོ་བཞི་ལ། ཀླུ་དང་དྲི་ཟའི་ཐེམ་སྦྱོར་ཅན། གནོད་སྦྱིན་གཤིན་རྗེའི་འགན་སྐྱེས་ཅན། ཞེས་དང་། གསས་མཁར་ཞི་ཁྲོ་རབ་འབྱམས་རྩ་གསུམ་ཀུན་འདུས་ཆེ་མཆོག་དྲེགས་པ་སྤྱི་འདུལ་ལས། ཕྱོགས་བཞི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྒོ་བཞི་གསལ་བ། ཐོད་པ་སྐམ་རློན་ཐེམ་སྦྱོར་བྱས་པ། གཤིན་རྗེ་རོ་ལངས་སྒོ་སྐྱེས་བཙུགས་པ། བདུད་སྲིན་པགས་པས་སྒོ་ཡོལ་བྱས་པ། ཞེས་དང་། རིག་པས་ཀྱང་། བོན་ལུགས་ཀྱི་ཞི་ཁྲོའི་ཆོ་ག་ཐམས་ཅད་ནས། སྒོ་དབྱེའི་ཐ་སྙད་ཤིན་ཏུ་མང་པོར་འབྱུང་བ་ཡིན་མོད། གྲོག་སྐེད་ལ་སྒོ་དབྱེ་བསྡམ་བྱེད་པའི་སྒོ་ཡི་རེ་བཞི་དང་སྒོ་གླེག་གི་ཐ་སྙད་བྱེད་ས་མེད་པའི་ཕྱིར། ་མི་འདོར་རོ་བསམ་མཁན་མང་ངོ།། འོ་ན་ལུགས་འདི་ཇི་ལྟར་དར་བ་ཡིན་སྙམ་ན། རང་གི་གཞུང་དོན་ལ་སྦྱངས་པ་དམན་ཞིང་ཤེས་མདོག་གི་སྤོབས་པ་ཆེ་བ་དང་། གཞན་གྱི་གཞུང་ལུགས་སོགས་ལ་གོམས་འདྲིས་ཕྲན་བུ་ཡོད་པའི་མཁས་མིང་འཛིན་པ་འགས་ལུགས་སྲོལ་བཞག་པ་ལས་རང་ལུགས་ཡིན་མིན་དཔྱད་པ་བྱེད་མཁན་མེད་ནས་བྱུང་། དཔེར་ན་མཆོད་རྟེན་ཆ་བརྒྱད་ཀྱི་བཀོད་པ་བཞིན། ཁྱུང་སྤྲུལ་་གཡུང་དྲུང་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་མཛད་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་འབྲི་ཐབས་རབ་འབྱམས་རིག་པའི་སྒོ་འབྱེད་ཅེས་པ་ལས། ཀློང་རྒྱས་ལྟར། སྒོ་དང་སྒོ་འགབ་སྒོ་ལྡད་གསུམ།། སྒོ་ཁྱུད་གཡས་གཡོན་གཉིས་ཏེ་ལྔ།། ཁ་བད་ཞབས་རྨེང་གཉིས་ཏེ་བདུན།། ཞེས་པ་སྒོ་ཡི་བོན་བདུན་ཏེ། སྒོ་ཁང་ཁྱུད་འགྲམ་ལོག་གསུམ་ལྡན།། འབུར་ཐབས་རྣམ་པས་ཕྱིར་འཕྱར་བ།། སྒོ་གདན་གཡས་གཡོན་དངུལ་ལས་བྱ།། ལྕགས་ཀྱི་སྒོ་འགབ་ཆུ་རིས་དང་།། རིན་ཆེན་སྒོ་ལྡད་གནམ་རིས་བཏོད།། རིན་ཆེན་སྣ་བཞིའི་རེ་བཞི་དང་།། གསེར་གྱི་སྒོ་གླེགས་གནམ་ལྕགས་ཀྱི།། ཐ་རམ་གསེར་གྱི་ལྡེ་མིག་བརྒྱན།། ཁ་བད་ཞབས་རྨེང་རྩིག་རྒྱན་མཚུངས།། ཁྲོ་བོ་ལ་སོགས་ཡེ་ཤེས་ཀྱི།། སྒོ་བཞི་ཀླུ་དང་དྲི་ཟའི་ཐེམ།། གནོད་སྦྱིན་གཤིན་རྗེའི་འགན་སྐྱེས་ལ།། ལྷ་བདུན་གཤིན་བདུད་རེ་རེ་དང་།། རིན་ཆེན་ཕྱོགས་འོད་སྒོ་གླེག་བཙུགས།། ཞེས་སོགས་དམིགས་བསལ་རང་གཞུང་ཤེས།། འོན་ཀྱང་སྒོ་ཁང་རྩིག་པ་ལ།། སྒོ་དངོས་འབྲི་བ་སྔར་མ་མཐོང་།། ཞེས་གསུངས། དེ་ལྟར་སྒོ་ཁང་རྩིག་པ་ལས་ཕྱིར་འཕར་བའི་ལུགས་ནི་བདག་གི་སློབ་དཔོན་སྨྲ་བའི་སེང་གེས་ཁྲིད་བྱེད་བཞིན་འདུག་སྟེ། གབ་པ་གསུང་ཆེན་གྱི་གཞུང་ལྡེབ། ༢༨ལས། སྒོ་བཞི་ཕྱོགས་འོད་དུ་འབུར་བ་ཞེས་དང་། སྒོ་ཁང་ཕྱིར་འཕར་བའི་སྒོ་ཡི་ནང་ངོས་གཡས་གཡོན་དུ་ལྷ་ཡི་ལྷ་ཡི་ཁྱེའུ་ཕོ་མོས་གར་བྱེད་པ་དང་མཆོད་འབུལ་བྱེད་པར་གསུངས་པ་དང་། གཞན་ཡང་ལུང་གཞན་དུ།
ཐར་ཤི་ཤ།
ཐར་ཤི་ཤ་ནི་ཡ་ཝན་གྱི་བུ་ཡིན་ཞེས་གསུང་རབ་ནང་འཁོད།
ཀི་ཐིམ།
ཀི་ཐིམ་ནི་ཡ་ཝན་གྱི་བུ་ཡིན་ཞེས་གསུང་རབ་ནང་འཁོད།
ཁལ་ཁ་ངག་དབང་དཔལ་ལྡན་
ཁལ་ཁ་ངག་དབང་དཔལ་ལྡན་	ཁོང་ནི་རབ་བྱུང་བཅུ་གསུམ་པའི་མེ་ཕོ་སྟག་ལོ་སྟེ་སྤྱི་ལོ 1806 ལོར་སྐུ་འཁྲུངས། འདས་ལོ་མི་གསལ། དགུང་ལོ་བཞི་བཅུར་ཕེབས་པ་ན་མཚན་ཉིད་ཀྱི་གཞུང་ཆེན་མོའི་གྲུབ་མཐའ་ཆེན་པོའི་མཆན་འགྲེལ་ཞིབ་ཕྲ་གསལ་བ་ཞིག་དབུ་བརྩམས་ནས་རི་བོ་རྩེ་ལྔར་མཇུག་རྫོགས་པར་མཛད་ཅིང་། དེ་རྗེས་ཁལ་ཁ་ཁུ་རེ་ཆེན་པོར་ཤིང་པར་དུ་བསྐྲུན་འདུག་པ་དང་། དེ་མིན་ཡང་རབ་བྱུང་བཅུ་བཞི་པའི་ས་མོ་ལུག་ལོ་སྟེ་སྤྱི་ལོ 1859 ལོར་མངོན་རྟོགས་རྒྱན་ཚིག་དོན་གྱི་འགྲེལ་པ་བརྩམས་པར་མ་ཟད། པཎ་ཆེན་བསོད་ནམས་གྲགས་པས་བརྩམས་པའི་འབྲས་སྤུངས་བློ་གསལ་གླིང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཡིག་ཆ་དང་། ཀུན་མཁྱེན་འཇམ་དབྱངས་བཞད་པས་བརྩམས་པའི་འབྲས་སྤུངས་སྒོ་མང་གྲྭ་ཚང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཡིག་ཆ་རྣམས་ལ་ཞིབ་མོར་ཐུགས་དཔྱད་མཛད་དོ། གོང་གསལ་འབྲས་སྤུངས་སྒོ་བློ་གྲྭ་ཚང་གཉིས་ཀྱི་དབུ་མ་དང་ཕར་ཕྱིན་གཉིས་ཀྱི་ཡིག་ཆའི་བཤད་ཚུལ་བཀོད་པ《བློ་གསལ་དགའ་སྟོན》བཅས་གསུང་རྩོམ་པོ་ཏི་གསུམ་ཙམ་ལོངས་པ་པེ་ཅིན་མི་རིགས་རིག་གནས་ཕོ་བྲང་དུ་བཞུགས།།
དོ་ད་ནིམ།
དོ་ད་ནིམ་(דודנים)ནི་ཡ་ཝན་གྱི་བུ་ཡིན་ཞེས་གསུང་རབ་ནང་འཁོད།
ཁལ་ཁ་དམ་ཚིག་རྡོ་རྗེ་
ཁལ་ཁ་དམ་ཚིག་རྡོ་རྗེ་	ཁོང་ནི་གུང་ཐང་བསྟན་པའི་སྒྲོན་མེ (1762—1823) དང་དུས་མཉམ་ཡིན་པས་སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་བཅོ་བརྒྱད་པའི་མི་ཡིན། དགེ་ལྡན་རིང་ལུགས་པའི་གྲུབ་མཐའ་འཛིན་མཁན་ཡིན། བླ་བྲང་བཀྲ་ཤིས་འཁྱིལ་གྱི་དཔེ་ཆ་སྤྱིའི་དཀར་ཆག་ལྟར་ན། ཀ་ནས་མའི་བར་པོ་ཏི་བཅུ་དྲུག་ཡོད་པར་འཁོད་ཀྱང་། ད་ལྟ་མི་རིགས་རིག་གནས་ཕོ་བྲང་དུ་ཁ་ནས་བའི་བར་པོ་ཏི་བཅུ་བཞི་བཞུགས་སོ། ཁོང་གི་གསུང་རྩོམ་མང་ཤོས་ནི་ནང་དོན་རིག་པའི་སྐོར་ཡིན་ལ། ཁྱད་པར་དུ་གསང་སྔགས་ཀྱི་སྐོར་ཤིན་ཏུ་མང་ངོ་།།
ཀུ་ཤ། (གསུང་རབ།)
ཀུ་ཤ་ནི་ཧམ་གྱི་བུ་ཡིན་ཞེས་གསུང་རབ་ནང་འཁོད།
མིས་རཱ་ཡིམ།
མིས་རཱ་ཡིམ་(מִצְרַיִם / מִצְרָיִם)ནི་ཧམ་གྱི་བུ་ཡིན་ཞེས་གསུང་རབ་ནང་འཁོད།
ཕུད། (གསུང་རབ།)
ཕུད་ནི་ཧམ་གྱི་བུ་ཡིན་ཞེས་གསུང་རབ་ནང་འཁོད།
ཀ་ན་ཨན། (གསུང་རབ།)
ཀ་ན་ཨན་ནི་ཧམ་གྱི་བུ་ཡིན་ཞེས་གསུང་རབ་ནང་འཁོད།
ཕྱི་ཕྱོགས་དྲ་མཐུད།
Llista de personatges bíblics
ཏཱ་མིན་རོས་སེ།
ཏཱ་མིན་རོས་སེ་ནི་ཨིར་ཡུལ་གྱི་གཞས་པ་གཅིག་ཡིན་ཞིང་ཁོང་གི་སྤྱི་ལོ་༡༩༧༣ལོའི་ཟླ་བ་ལྔ་པའི་ཚེས་༡༨ཉིན་འཁྲུངས་པ་རེད།
སེར་མོ་བའི་རྒྱལ་ཁམས་འཇིག་པ་
=བོད་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་མཁན།= དུང་དཀར་ཚེ་རིང་(ནག་ཆུ་) ཉི་མ་སྲི་ཐར་(འདམ་གཞུང་)
=གུས་འདུད་དང་སྦྲགས།= དེབ་འདི་ངའི་ཡབ་ཡུམ་གཉིས་ལ་ཕུལ། ཁོང་རྣམ་གཉིས་ཀྱིས་ང་ལ་རོགས་པ་ཡོད་ཚད་གནང་བྱུང་ལ། སློབ་དཔོན་ཨན་ཏེ་རེ་•ལོ་པཱ་ནོ་ཝི་•རོ་སི་ཐོ་ཝི་སི་ཁི་ལགས་ལ་ཡང་ཕུལ། ཁོང་གིས་ཐེངས་དང་པོར་ང་རང་ལོ་རྒྱུས་དང་། ཡ་གླིང་ལ་དགའ་མོས་བསྐྱེད་བཅུག་བྱུང་། སློབ་དཔོན་ཝི་ལི་ལགས་ལ་ཕུལ། ཁོང་ཡོད་པའི་རྐྱེན་གྱིས། ང་རང་བོད་ཀྱི་སྐད་དང་། སྤྱི་ཚོགས། ལོ་རྒྱུས་བཅས་ལ་དགའ་མོས་སླེབས་བྱུང་། བཀའ་བློན་ཟུར་ཁང་དབང་ཆེན་དགེ་ལེགས་ལགས་ལ་ཕུལ། ཁོང་གིས་ང་ལ་རྙོག་འཛིངས་ཅན་གྱི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ལ་སླབ་འཁྲིད་དང་སྦྲགས་གསལ་ཁ་གནང་བྱུང་། ད་དུང་། ཨན་ཏེ་རེ་དང་། བདེ་ཆེན། དེས་ཁོ་ཚོ་དང་ཁོ་ཚོ་དང་དུས་མཉམ་པའི་མི་ལ་ཆེས་གསལ་བའི་ངང་བླ་མའི་རྒྱལ་ཁབ་སྟོངས་པའི་རྒྱུ་རྐྱེན་ཤེས་བཅུག་པ་རེད།
=བཀའ་དྲིན་ཆེ་ཞུ་བ།= ང་རང་ལོ་བཞིའི་སྔོན་ནས་དེབ་འདི་འབྲི་འགོ་བརྩམས་པ་ནས་བཟུང་། ཨ་རི་དང་། དབྱིན་ཇི། རྒྱ་གར། བལ་ཡུལ། ཁ་ན་ཊ་ད་དུང་། ཀྲུང་ཧྭ་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཀྱི་གྲོགས་པོ་མང་པོས་ངའི་ཞིབ་འཇུག་ལས་ཀ་ལ་སྒེར་སེམས་མེད་པའི་རོགས་རམ་གནང་བྱུང་། འདི་ན་ཁོ་ཚོའི་མཚན་རེ་རེ་བཀོད་མ་ཐུབ། དེ་ནས། ངས་རྡ་རམ་ས་ལའི་བོད་ཀྱི་དཔྱད་གཞིའི་དཔེ་མཛོད་ཁང་གི་རྒྱ་མཚོ་ཚེ་རིང་དང་བཀྲ་ཤིས་ཚེ་རིང་ལ་ལྷག་དུ་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞུ་བ་ཡིན། ཁོང་རྣམ་ཀྱིས་ང་ལ་ལྷག་བསམ་ཟོལ་མེད་ཀྱིས་ཁོང་གཉིས་ཀྱིས་ཉར་ཚགས་གནང་བའི་ཟིན་བྲིས་དང་རྟག་དཔྱད་སྙན་ཞུ་བེད་སྤྱོད་གཏོང་གནང་བཅུག་བྱུང་། སྐུ་དྲག་ཚ་རོང་དང་སྟོང་དཔོན་སྤུལ་སྐུ་རྣམ་གཉིས་ཀྱིས་ང་ལ་རྡོ་རྗེ་གདན་གྱི་བོད་ཁྱིམ་དང་འབྲེལ་གཏུགས་བྱ་རྒྱུ་ལ་སྟབས་བདེ་བསྐྲུན་བྱུང་། ལོན་ཏོན་རྒྱ་གར་ལས་དོན་ཁང་དང་། ལོན་ཏོན་སྤྱི་པའི་དཔྱད་གཞི་ཁང་། ད་དུང་ཝ་ཤིན་ཊོན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཡིག་ཚགས་ཁང་གི་ལས་མིས་ང་ནང་དུ་འཛུལ་བ་ལ་དམིགས་གསལ་གྱི་དབང་ཆ་གནང་བྱུང་། ཛ་སག་ཚ་རོང་༿རིམ་བཞིའི་དཔོན།༾ ཁེང•ཧྲི་མེད་སྲི། ལིས་སྐྱིད་ཧྲིང་། དགེ་ལེགས་སྤྲུལ་སྐུ་དང་། དེ་བཞིན་རྒྱ་གར་ལས་དོན་ཁང་ནས་ང་ལ་གལ་ཆེའི་ལོ་རྒྱུས་མི་སྣ་གའི་འདྲ་པར་མཁོ་སྟོན་བྱས་བྱུང་། བློ་བཟང་ལྷ་ལུང་པས་ཐུགས་རྒྱ་ཆེན་པོས་བདག་ལ་ཁོང་གིས་ཉར་ཚགས་གནང་བའི་རྩ་ཆེའེ་དཔྱད་གཞི་བཀོལ་བཅུག་བྱུང་ལ། ལིས་སྐྱིད་ཧྲིང་དང་ཨ་ཕོ་སི་ཐན་ ༿Larry Epstein༾གཉིས་ཀྱིས་དེབ་འདིའི་ཐོག་མའི་ཟིན་བྲིས་ལ་རིན་ཐང་ཆེ་བའི་ལྟ་བ་དང་བསམ་འཆར་ཡང་གནང་བྱུང་། དེ་ལྟར་ནའང་། ཁོང་རྣམ་ལ་ནི་དེབ་འདིའི་ནོར་འཁྲུལ་དང་ཆད་ལྷག་བཅས་ལ་འགན་ཅི་ཡང་མི་འཁྲི།
ངས་ད་དུང་། རྒྱལ་ཁབ་མི་རིག་ཚན་རྩལ་ཐེབས་རྩ་ཚོགས་པས་ང་ལ་ཨང་གྲངས་RO-2061-82དང་RO-20886-85གཉིས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་རོགས་སྐྱོར་དང་། དེ་བཞིན། རྒྱལ་ཁབ་རྟེན་མཛོད་ཁང་ཞིབ་འཇུག་ལྟེ་གནས་ནས་ཨང་གྲངས་20805900གི་མ་དངུལ་རོགས་སྐྱོར་གནང་བར་ལ་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞུ། མ་དངུལ་དེ་དག་ཡོད་པས། ང་ལ་གཞི་ནས་དེ་གའི་སློབ་ཆེན་གྱིས་མཁོ་སྟོན་གནང་བའི་ཞིབ་འཇུག་ཀྱི་དུས་ཚད་རག་བྱུང་ལ། དེས་མ་ཚད། སྔོན་གྱི་བོད་དབྱིན་སྲིད་གཞུང་གི་དཔོན་རིགས་བཅས་ལ་བཅར་འདྲི་རྒྱ་ཆེན་ཡང་བྱ་ཐུབ་སོང་། ད་དུང་ང་རང་ཀྲུང་གོའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མཐོ་རིམ་སློབ་སྦྱོང་དང་ཞིབ་འཇུག་འཆར་གཞི་ ༿CSCPRC༾ལ་བརྟེན་ནས་ལྷ་སར་ཚིག་མཛོད་ ༿མཆན་འགྲེལ། དེང་རབས་དབྱིན་བོད་ཚིག་མཛོད།༾རྩོམ་སྒྲིག་གི་ལས་ཀར་བཞུགས་པའི་རེ་འདུན་ལ་ཆོག་མཆན་གནང་བྱུང་། དེས་ང་ལ་བོད་ཀྱི་དེང་རབས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཆེས་གསར་བའི་རིག་གཞུང་དཔྱད་རྩོམ་དང་སྔོན་གྱི་བོད་གཞུང་གི་དཔོན་པོ་གལ་ཆེན་ལ་འཚམས་འདྲི་བྱ་བའི་གོ་སྐབས་རག་བྱུང་། ཞིབ་འཇུག་རྣམ་གྲངས་འདིར་འགོ་ནས་འཇུག་བར་ག་སྲིའི་ནུབ་ཁུལ་གྱི་སྦ་ལེའུ་ཏི་སློབ་ཆེན་གྱི་ཚད་མཐོའི་རྒྱབ་སྐྱོར་ཐོབ་ཡོད། ཐེངས་མང་པོར་ང་སློབ་གྲྭ་ནས་ཁ་བྲལ་ཏེ་ཕྱི་རྒྱལ་དུ་རྟོག་ཞིབ་བྱ་བར་བཏང་ཞིང་ད་དུང་ང་ལ་མ་དངུལ་འཕར་མའི་རོགས་སྐྱོར་ཡང་གནང་བྱུང་།
དེས་མ་ཚད། ང་རང་ཆེས་དགའ་འོས་པ་ནི་ངར་ཉམས་མྱོང་གིས་ཕྱུག་པ། ལས་ཀ་ལ་གཏིང་དཔོག་མཁས་པའི་རྩོམ་སྒྲིག་པ་དང་། ཚན་རིག་ཞིབ་འཇུག་གི་རོགས་སྐྱོར་མི་སྣ། དཔེ་བསྐྲུན་མི་སྣ་བཅས་ཀྱིས་རོགས་རམ་ཐོབ་པ་དེ་ཡིན། ཁོང་རྣམ་པ་ནི། འཕྲིན་ལས་རྡོ་རྗེ། ལི་ཁྲ་བདེ·དགེ་འུན་སྲི། ལོ་ལེ·དགོས་པོ། ལུང·རྗེ་ཨ་ལོན། ཁ་ལ·ཨོའོ་ལི་སྲི། སྦི་བདེ·ལོ་ཏི་སྲི། བདེ་གནའ·འེ་དགེ་དང་གའི་སྲའི་ཡ། དེ་དག་འཕུད། དབུས་ལེན·རྨའི་ཁེ་ལུན་དང་། ཁོང་གི་ལག་འོག་གི་ཅ་ལིད་བོས་ཉིས་ཡ་སློབ་ཆེན་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་ལས་མི་ཚོས་ང་ལ་རིན་ཐང་ལྡན་པའི་བསམ་འཆར་བཏོན་གནང་བྱུང་། འདི་ན་ལྷན་དུ་ཚང་མར་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞུ། མེལ་ཀིན་སི་ཐན། སྤྱི་ལོ་༡༩༨༧ལོའི་ཟླ་བ་བཞི་པར་ཁེ་ལེ་བེ་ལཱན་ནས།
=མཛུབ་སྟོན་ས་ཀྲ= =སྔོན་འགྲོ= སྤྱི་ལོ་1912-1913 རྒྱལ་བ་སྐུ་ཕྲིང་བཅུ་གསུམ་མཆོག རྒྱ་གར་གྱི་བཙན་བྱོལ་འཚོ་བ་མཇུག་བསྒྲིལ་ནས། བོད་ལ་ལོག་སྟེ་ཡུན་རིང་མ་སོང་བར་ཁོང་གི་ལག་འོག་སྐུ་སྲུང་དམག་མིས་རྒྱ་མིའི་དཔོན་པོ་དང་བཅའ་བསྡོད་དམག་མི་བཅས་ཚང་མ་བོད་ནས་ཕྱིར་སྐྲད་ལ། སླར་ཁོང་གི་དབང་འཛིན་གོ་གནས་སྐྱར་གསོ་ཐུབ་པ་བྱུང་མ་ཟད། ལོ་ངོ་སོ་དགུའི་རིང་དུ། བོད་གཞུང་གི་ཕྱི་ནང་ལས་དོན་ལ་འཛིན་སྐྱོང་གནང་བ་རེད། ཀྲུང་གོས་དུས་ནམ་ཡང་གནས་སྟངས་འདི་འདྲར་མཁས་ལེན་བྱས་མ་མྱོང་། རྒྱ་མི་སེར་རྒྱལ་ཁབ་དང་རྒྱལ་གཞུང་གིས་་ནུས་པ་ལྡན་པའི་ངང་ནས་བོད་ལ་ཚོད་འཛིན་དབང་ཆ་སླར་གསོ་ཐོབ་པ་བྱུང་། ཡིན་ན་ཡང་། 1949ལོར་ཅང་ཅེ་ཧྲི་ཐེ་ཝན་ལ་བྲོས་པ་ནས་བཟུང་། ཚོད་འཛིན་དེ་དེ་འདྲའི་ནུས་པ་མེད་པ་སོང་། བོད་ཀྱི་ས་གནས་སྲིད་གཞུང་སྔར་བཞིན་རང་ཐག་རང་གཅོད་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད།
ཀྲུང་ཧྭ་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱང་། གོ་མིན་སྲིད་གཞུང་དང་འདྲ་བར་ཚང་མས་བོད་ནི་"མེས་རྒྱལ་"གྱི་མངའ་འོག་ན་ཁ་བྲལ་ཐབས་མེད་པའི་སྲིད་ཇུས་དེ་རང་བོད་ལ་འཇུག་པའི་སྲིད་ཇུས་ཀྱི་དམིགས་ཚད་ལ་རྩི་གི་ཡོད།1950ལོའི་ཟླ་བ་བཅུ་པར་མི་དམངས་བཅིངས་གྲོལ་དམག་བོད་ལ་སླེབས་པ་དང་། 1951ལོའི་ཟླ་བར་ལྔ་པར་རྒྱལ་བ་སྐུ་ཕྲིང་བཅུ་བཞི་པས་སྣེ་ཁྲིད་པའི་བོད་ཀྱི་ས་གནས་སྲིད་གཞུང་གིས་དོན་ཚན་བཅུ་འདུན་ལ་ས་ཡིག་བཀོད་པ་རེད། དེ་ནས་བཟུང་བོད་དེ་ཀྲུང་ཧྭ་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མངའ་ཁོངས་རང་སྐྱོངས་ལྗོངས་ཤིག་ཏུ་འགྱུར་བ་རེད།
བོད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་གོ་གནས་དང་ཀྲུང་གོའི་དབུས་གཞུང་གཉིས་ཀྱི་འབྲེལ་བའི་ཐད་ལ་རིག་རྩལ་ཅན་དང་དམངས་ཁྲོད་ལྟ་བ་མ་འདྲ་བ་ལྡོག་ཕྱོགས་ཅན་གཉིས་དར་ཁྱབ་ཆེན་པོ་ཡོད། གཅིག་ནི་བོད་དུང་བ་ཚོས་བོད་ནི་ཀྲུང་གོ་གུང་ཕྲན་ཏང་གིས་བཙན་འཛུལ་བྱས་ཞིང་ཀྲུང་གོའི་མངའ་འོག་ན་བཙན་གྱིས་བསྡུས་སོང་བའི་རང་བཙན་རྒྱལ་ཁབ་ཞིག་ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་གྱི་ཡོད། ཡང་གཅིག་ཤོས་ནི་རྒྱའི་རྗེས་འབྲངས་པ་ཚོས་བོད་ནི་གནའ་སྔ་མོ་ནས་ཀྲུང་གོའི་མངའ་ཁོངས་ཡིན་པ་དང་དེའི་ཁ་བྲལ་བྱ་བ་ནི་ཆིང་རྒྱལ་རབས་ནུབ་རྗེས་དབྱིན་ཇི་བཙན་རྒྱལ་རིང་ལུགས་པས་བཟོས་ཞིང་སྤེལ་བའི་མཇུག་འབྲས་ཡིན་པར་རྩི། ཡིན་ཡང་བོད་ནི་1951ཉིན་སླར་"མེས་རྒྱལ་"གྱི་སྤངས་ལ་ལོག་པ་རེད། ལྟ་བ་མ་འདྲའི་ཚོགས་པ་འདི་གཉིས་རྟག་དུ་རང་ཉིད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་ཁེ་ཕན་མ་འདྲ་བ་དང་ཁེར་རྐྱང་ངང་བྱ་དངོས་ལ་བལྟ་བའི་དབང་གིས་རྩོད་པ་ཤོར་གྱི་ཡོད།
དེབ་འདིའི་འཛིན་པའི་ལྟ་བ་ནི་བོད་ལ་མ་དུང་ལ་རྒྱ་ལ་ཡང་མ་དུང་བ་སྟེ། ཏྭ་ལའི་བླ་མའི་བཙན་བྱོལ་སྲིད་གཞུང་ལ་མ་ཕྱོགས་ལ་ཀྲུང་ཧྭ་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དབུས་གཞུང་གི་ཕྱོགས་ལ་ཡང་མི་ལངས། དེ་ལས་གལ་ཆེན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་དོན་དངོས་ཤིག་གསལ་སྟོན་བྱ་བ་དེ་ཡིན་ཏེ། 1951ལ་སླེབས་དུས། རང་བཙན་ཡིན་པའི་སེར་མོ་བའི་རྒྱལ་ཁམས་དོན་དངོས་ཐོག་ནུབ་ཟིན་ནོ། དེབ་འདིའི་རྟོག་ཞིབ་བྱ་རྒྱུའི་གནས་ཚུལ་ནི་སེར་མོ་བའི་རྒྱལ་ཁམས་འདི་འཇིག་པའི་བརྒྱུད་རིམ་དང་རྒྱུ་མཚན་བཅས་ཡིན། ཕྱིའི་སྟོབས་ཤུགས་ཀྱིས་རྐྱེན་པས། སེར་མོ་བའི་རྒྱལ་ཁམས་དེ་འཇིག་མྱུར་དུ་བཏང་མོད། ནང་གི་དབང་ཤུགས་ཀྱིས་ཕྱིའི་སྟོབས་ཤུགས་བོད་ལ་རྐང་པ་ཚུགས་པར་ཆ་རྐྱེན་བསྐྲུན་པ་རེད། ཡིན་ཡང་། བོད་ཀྱི་དབང་བསྒྱུར་པས་སྔར་བཞིན་ཕྱི་ནང་ལས་དོན་རྙོག་འཛིངས་ཆེ་ལ་འགལ་བ་ཡི་ཁྲོད་དོ་སྙོམས་བྱ་བཞིན་ཡོད།
སྟོད་ཆའི་ནང་གསལ་བཤད་ཀྱི་ཁ་བྱང་དང་གཙོ་གནས་ནི་1933ལོར་རྒྱལ་བ་སྐུ་ཕྲིང་བཅུ་གསུམ་མྱ་ངན་ལས་འདས་རྗེས་བོད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་རྣམ་པ་དང་དེ་དང་མཉམ་དུ། རྒྱལ་བ་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པའི་དབང་བསྒྱུར་དུས་སྐབས་ནང་གི་གལ་ཆེན་ལོ་རྒྱུས་གནས་ཚུལ་ལ་ཡང་རྟོགས་ཞིབ་བྱས་ཡོད། དེ་དུས་བོད་ཆིང་རྒྱལ་རབས་ཀྱིས་དབང་བསྒྱུར་ལས་ མཐར་ཏེ་རང་བཙན་གྱི་གོ་གནས་ཐོབ་ཡོད། སྨད་ཆའི་ནང་བརྗོད་རྒྱུ་ནི་1941-1950ལོར་སྟག་བྲག་གིས་སྲིད་སྐྱོང་བའི་དུས་སྐབས་དང་རྒྱལ་བ་བཅུ་བཞི་བས་སྲིད་སྐྱོང་བའི་དུས་སྐབས་ནང་འཇིག་ལ་ཉེ་བའི་སེར་མོ་བའི་རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིན།
ངས་དེང་དུས་བོད་ཀྱི་རྒྱ་བོད་མི་རིགས་ལ་དཀའ་སྡུག་འདི་འདྲ་མྱང་བར་གདུང་སེམས་ཆེན་པོ་བསྐྱེད་གི་ཡོད། དོན་དངོས་ཐོག་དེབ་འདི་ཁོ་ཚོའི་ཆེད་དུས་བྲིས་པ་ཡིན་ལ། ངས་རེ་བ་ལ་བོད་ཀྱི་དེང་རབས་ལོ་རྒྱུས་ཞིབ་འཇུག་གི་ཐོག་ཏུ། ལྟ་ཚུལ་གསར་རྐྱང་གཅིག་བརྗོད་འདོད་ཡོད། དེས་མི་རྣམས་ལ་དྲང་བདེན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཤེས་རུ་བཅུག་འདོད་པ་ལས། ད་ལྟའི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ཁེ་ཕན་ལ་བསམ་ནས་འདས་སོང་ལ་གདིང་འཇོག་བྱ་བ་ནི་རྩ་བ་ནས་མིན།
དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་རིགས་ཀྱི་ཡོང་ཁུངས་དང་། ཞིབ་འཇུག་ཐབས་ཤེས།
བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དམིགས་གསལ་ཆབ་སྲིད་རང་བཞིན་གྱིས་ངས་ངེས་པར་དུས་དེབ་འདི་འབྲི་དུས་ཆ་གཞག་སའི་དཔྱད་གཞི་གསལ་བཤད་བྱ་དགོས་སྙམ། དེབ་འདིའི་དཔྱད་གཞིའི་ཡོངས་ཁུང་གཙོ་བོ་བཞི་ཡོད་དེ། (1) ཁ་ཐོག་བཅར་འདྲི་དང་སྔོན་གྱི་བོད་ས་གནས་སྲིད་གཞུང་གི་དཔོན་པོ་དང་གཞན་ལོ་རྒྱུས་ལ་དམིགས་གསལ་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་མི་སྣའི་གཏམ་གླེང་། (2)སྔོན་གྱི་བོད་གཞུང་དང་རྒྱ་གར། ཀྲུང་གོའི་དབུས་གཞུང་གི་དཔོན་པོའི་ཐོག་མའི་ཟིན་བྲིས།( བོད་ཡིག་དང་རྒྱ་ཡིག་དབྱིན་ཡིག་བཅས་ཡོད།)(3) དབྱིན་ཇི་དང་རྒྱ་གར་སྲིད་གཞུང་། དབྱིན་ཇི་དང་། ཨ་རི་བཅས་ཀྱི་ཕྱི་འབྲེལ་དང་ཆབ་སྲིད་ཡིག་ཆ་འབོར་ཆེན། (4) ཚགས་པར་དང་དེབ་ད་དུང་དཔྱད་རྩོམ་བཅས་ཡོད། དེ་དག་ནང་ཐོག་མའི་ཆབ་སྲིད་དཔྱད་གཞི་མང་པོ་སྣང་།
ཁ་ཐོག་གི་ལོ་རྒྱུས་དཔྱད་གཞི།
ཁ་ཐོག་དཔྱད་གཞི་ཞེས་པ་ནི་དུས་གང་རུང་ངམ། དོན་རྐྱེན་ཅི་རིགས་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་དངོས་ཟིན་དཔང་མི་ལ་བཅར་འདྲི་བྱས་ནས་རག་པའི་ཐོག་མའི་དཔྱད་གཞི་ཞིག་ལ་ཟེར། དེ་ལོ་རྒྱུས་ཞིབ་འཇུག་སྐབས་ཀྱི་རྩ་ཆེན་དཔྱད་གཞི་ཞིག་ཏུ་བརྩི་ཆོག་ལ་ད་དུང་། གཞུང་གི་ཡིག་ཚགས་དང་ཡིག་རིགས་ཁག་བེད་སྤྱོད་གཏོང་བདེ་པོ་མེད་པའི་སྐབས་སུ། དེ་བས། བེད་སྤྱོད་ཀྱི་རིན་ཐང་བརྗོད་དུ་མེད། དེ་ལྟར་ནའང་། ཁ་ཐོག་དཔྱད་གཞིར་བརྟེན་ནས་ལོ་རྒྱུས་ཞིབ་འཇུག་བྱ་བར་མ་འདང་པའི་ཆ་ཡོད་དེ། དྲན་ཤེས་ནི་རྟག་ཏུ་གདམ་གའི་རང་བཞིན་ཅན་ཡིན་ཞིང་། མ་ཟད། དོན་རྐྱེན་ནང་འབྲེལ་གྱི་མི་ལ། ཚད་ངེས་ཅན་ཞིག་ནས་རང་ཉིད་ལ་ཕྱོགས་པའི་བསམ་བློ་ཡོད་པ་དང་། ད་དུང་། འདི་གའི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་གནས་བབས་ཀྱིས་ཀྱང་ཁོ་ཚོའི་ཟིན་བཀོད་ཀྱི་གྲངས་ཀ་དང་། གནད་འཁེལ་རང་བཞིན་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་སྲིད། དེར་བརྟེན། ང་ཚོས་ངེས་པར་དུ། དངོས་ཟིན་པའི་ད་ཡོད་ཀྱི་སྤྱི་ཆོགས་རྒྱབ་ལྗོངས་དང་ལོ་རྒྱུས་ལ་ཞིག་ནས། ཁ་ཐོག་དཔྱད་གཞི་ལ་དོ་ནན་པོའི་དབྱེ་ཞིབ་དང་། དཔྱད་བརྗོད་བྱེད་དེ། བེད་སྤྱོད་གཏོང་ཐུབ་པའི་ཡིག་ཚགས་རིགས་ཐམས་ཅད་འཁྱེར་ནས་བཅར་འདྲིའི་ཟིན་བཀོད་དང་བསྡུར་ཞིབ་བྱེད་ནས་ཕན་ཚུན་འགྲིག་མིན་བདེན་དཔང་ཡོང་བ་བྱེད་དགོས།
ངས་རྒྱ་ཆེན་གྱིས་དེ་སྔའི་བོད་ས་གནས་སྲིད་གཞུང་གི་དཔོན་རིགས་དང་། དགོན་སྡེའི་བླ་གྲྭ། དམག་མི། ཚོང་པ་བཅས་ལ་བཅར་འདྲི་བྱས་པ་ཡིན། དེ་ཚོའི་ནང་། སྤྱི་ལོ་༡༩༥༡ལོར་བཙན་བྱོལ་སོང་བ། ད་ལྟ། རྒྱ་གར་དང་། དེ་མིན་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་དུ་གནས་སྡོད་བྱེད་པའི་འབྲེལ་ཡོད་མི་སྣ་དང་། ད་ལྟ་སྔར་བཞིན་བོད་དུ་ཡོད་པའི་འབྲེལ་ཡོད་མི་སྣ་སོགས་ཚུད་ཡོད། ཟིན་བཀོད་བཅར་འདྲི་དེ་ཚོས། ང་ཚོར་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་། དེའི་འཕེལ་ཕྱོགས་ཀྱི་ནང་རྐྱེན་ལ་རྒྱུས་མངའ་ཡོང་བར་གསལ་ཁ་ཅན་གྱི་སྒེའུ་ཁུང་ཞིག་ཁ་ཕྱེས་པ་རེད། ངའི་རྟགས་དཔྱད་ཀྱི་ལས་ཀ་དེ། ༡༩༨༣ལོ་ནས་འགོ་ཚུགས་པ་དང་། ༡༩༨༥ལོར་རེ་ཞིག་མཇུག་བསྒྲིལ་སོང་། ལོ་གསུམ་གྱི་རིང་། བོད་མི་༧༩དང་། ལྷ་སའི་དབྱིན་གཞུང་གི་ཕྱི་འབྲེལ་དཔོན་གཅིག་བཅས་ལ་བཅར་འདྲི་བྱས་པ་ཡིན། ཁོ་ཚོའི་ནང་དུ། སྲིད་གཞུང་གི་དཔོན་རིགས་མི་སྣ་དང་། སྐུ་དྲག་བསྡོམས་པས་༣༥ཙམ་དང་། གྲྭ་པ་༢༤ དམག་མི་༤ ཁམས་ཀྱི་བོད་པ་༡༦ཙམ་ཡོད། དེབ་དེ་གའི་དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་རིགས་ཀྱི་ཟུར་བཀོད་ནང་དུ། བཅར་འབྲི་བྱེད་ཡུལ་ཀྱི་མིའི་མིང་དང་། ས་གནས་བཅས་གསལ་པོར་བཀོད་ཡོད།བཅར་འདྲིའི་བརྒྱུད་རིམ་ཁྲོད་དུ། ངས་དང་ཐོག་མི་ཕལ་མོ་ཆེའི་བཅར་འདྲིའི་ནང་དོན་བོད་སྐད་དུ་སྒྲ་ཕབ་བྱས་ཏེ། ཡི་གེར་ཕབ་རྗེས། ད་ཚོད་དབྱིན་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་པ་ཡིན། སྒྲ་ཕབ་ཁ་ཤས་ལ་སྒྲ་ཐག་བཅུ་ཙམ་(སྒྲ་ཐག་རེར་ཆུ་ཚོད་༢)འདུག་པས། དེ་ཚོ་ནི་བོད་ཀྱི་ཉེ་རབས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་གི་ནང་། ཆ་ཚང་ལ་དོན་གྱིས་ཕྱུག་པའི་དཔྱད་གཞི་ཤ་སྟག་རེད།
ངའི་ཁ་ཐོག་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་བཅར་འདྲིའི་ལས་ཀ་ལ་བྱ་རིམ་གསུམ་དབྱེས་ཡོད། དང་པོ། དང་ཐོག་མཐོ་རིམ་དཔོན་རིགས་གཉིས་ལ་སྤྱི་ཁྱབ་ཀྱི་འདྲི་ཞིབ་བྱས་ནས། ཉེ་དུས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དོན་ཆེན་ཁག་འབུར་དུ་ཐོན་བཅུག དེས་ད་དུང་། ང་ཚོར། བོད་མིས་ཁོ་ཚོའི་ཉེ་རབས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དོན་ཆེན་ཁག་གི་འབྱུང་རྐྱེན་དང་། འཕེལ་རིམ་གྱི་ལྟ་ཚུལ་ལ་གོ་རྟོགས་བསྐྱེད་ཐུབ། གཉིས་པ། བོད་ཀྱི་ཉེ་རབས་ལོ་རྒྱུས་ལ་རྒྱུས་མངའ་ཡོད་པའམ། ཡོངས་གྲགས་ཀྱིས་ཉེ་རབས་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་གི་དམིགས་གསལ་དོན་རྐྱེན་ནམ། འབྲེལ་ཡོད་གནད་དོན་ལ་ལྟ་ཚུལ་ངེས་ཅན་ཡོད་མའི་མི་ལ་རྟགས་དཔྱད་འདྲི་ཞིབ་བྱ་བ། འདྲི་ཞིབ་དེའི་རིགས་ཀྱི་དམིགས་ཡུལ་ནི། འདྲི་ཞིབ་བྱེད་ཡུལ་མི་རེ་ངོ་རེའི་དངོས་སུ་བརྒྱུད་མྱོང་བའི་ལོ་རྒྱུས་ལ་གསལ་ཁ་བཀྲོལ་ནས། བདེན་མིན་ལ་རྟོག་ཞིབ་དང་ར་འཕྲོད་བྱ་རྒྱུ་ཡིན། གསུམ་པ། ཐོག་མའི་དཔྱད་གཞིའི་རྒྱུ་ཆ་ལ་ཡིག་བསྒྱུར་དང་། དབྱེ་ཞིབ། ཕྱོགས་བསྡུས་བྱེད་རྗེས་སུ། རྗེས་སྙེག་གི་འདྲི་ཞིབ་བཀོལ་ནས། གཞན་པའི་འབྲེལ་ཡོད་ཀྱི་ཟིན་བཀོད་དང་ཕན་ཚུན་བསྡུར་རྒྱུ་ཡིན། ཡང་བསྐྱར་གྱི་བཅར་འདྲིས།(བཅར་འདྲི་ཐེངས་༣)འདྲི་ཞིབ་ཟིན་བཀོད་ནང་ཐོན་པའི་སྔ་ཕྱིའི་འགལ་བ་ལ་གསལ་ཁ་བཏོན་པ་དང་། མི་སྣ་གཞན་པའི་བཅར་འདྲིའམ། དབྱིན་ཇི་དང་། དབྱིན་ཧིན་གཞུང་གི་ཡིག་ཚགས་དཔྱད་གཞི་ལས་ཐོན་པའི་དོགས་གནད་གསར་པ་ལའང་། ལན་རྙེད་གི་རེད།
ངའི་རྒྱ་གར་གྱི་ཐོག་མའི་བཅར་འདྲིའི་ལས་ཀ་ནི། ཚང་མ། རྒྱ་གར་དུ་བཞུགས་པའི་ངའི་ལས་རོགས་དང་། འདི་གའི་གྲོས་གཞིའི་ཚོགས་ཆུང་གི་འགན་ཁུར་བ་སྤྲུལ་སྐུ་དགེ་ལེགས་ཀྱི་སྣེ་ཁྲིད་འོག་སྤེལ་བ་ཡིན། རྗེས་སྙེག་བཅར་འདྲི་ནི། མང་ཆེ་བ་ང་དང་སྤྲུལ་སྐུ་དགེ་ལེགས་ཀྱིས་མཉམ་དུ་དང་། བོད་ནང་གི་བཅར་འདྲིའི་ལས་ཀ་ནི་ང་རང་གཅིག་པུས་བྱས་པ་ཡིན། བཅར་འདྲིའི་ལས་ཀའི་ནང་དུ། འདྲི་ཞིབ་བྱེད་པའི་ནང་དོན་ནི་བོད་ཀྱི་ཉེ་རབས་ལོ་རྒྱུས་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་ཤ་སྟག་ཡིན། བཅར་འདྲི་བྱེད་དུས། ཁོ་ཚོའི་དཔྱད་གཞིའི་ཡོངས་ཁུང་དང་། ལྟ་བ་སྒྲུབ་བྱེད་སོགས་ཀྱི་སྐོར་ལ་སྐད་ཆ་འདྲི། ད་དུང་། བཤད་བྱའི་ནང་དོན་གྱི་ཕྱི་ནང་གི་འགལ་བ་དང་། རང་ཉིད་ཀྱིས་ཀྱང་བཤད་བྱའི་ནང་དོན་ལ་མཐའ་བརྗོད་རྒྱག་མི་ཐུབ་པའི་རྒྱུ་མཚན་སོགས་ལ་འགྲེལ་བརྗོད་ཀྱི་རེ་བ་ཞུ་གི་ཡོད་ལ། རང་ཉིད་དངོས་སུ་བརྒྱུད་མྱོང་བའི་དོན་རྐྱེན་དེའི་འབྱུང་ཁུང་སྟོན་པའི་རེ་བསྐུལ་ཡང་བྱེད་གི་ཡོད། དེ་དུས། དེ་གའི་བཅར་འདྲི་བྱེད་ཡུལ་དང་འབྲེལ་བའི་ཁོ་ཚོའི་ཆབ་སྲིད་དང་གཉེན་ཚན་གྱི་འབྲེལ་བའི་སྐོར་གྱི་ཞིབ་ཕྲའི་གནས་ཚུལ་ཡང་བློ་འབྱེད་ལ་བརྟེན་ནས་ལབ་གནང་གི་འདུག
ཤུགས་ཆེ་བའི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་གནོན་ཤུགས་དང་། ལྷན་སྐྱེས་སུ་མངའ་བའི་བདག་སྲུང་འདུ་ཤེས་ཀྱིས་ངའི་བཅར་འདྲིའི་ལས་ཀ་ལ་དཀའ་རྙོག་མང་པོ་བཟོས་བྱུང་། རྒྱ་གར་དུ་བཞུགས་པའི་སྔོན་གྱི་བོད་གཞུང་དཔོན་རིགས་(གཙོ་བོ་ནི་སེར་དཔོན་གྱི་རིགས་རེད་)མང་ཤས་ཤིག་གིས། ལོ་རྒྱུས་དེ་ཚོའི་ཁ་བརྡོལ་བ་ཡིན་ན། བོད་ཀྱི་ལམ་ལུགས་རྙིང་པ་དང་། སྔོན་གྱི་བོད་གཞུང་གི་མི་མཛེས་པའི་ཆ་མངོན་འགྲོ་གི་རེད་སྙམ་པ་དང་། མ་འོངས་བོད་ཀྱི་རང་བཙན་བྱ་གཞག་ལའང་གནོད་འཚེ་བཟོ་གི་རེད་བསམ་འདུག དཔོན་རིགས་ཤིག་གིས་བོད་སྐད་ཀྱི་ཐོག་ནས་བཤད་དོན། ཁོ་ཚོས་རང་གི་སྤྲལ་བ་ལ་ཐལ་བ་བཏབས་ཡོང་བསམ་ཞེད་པ་རེད་ཅེས་ཟེར། དཔོན་རིགས་ཁ་ཤས་ཀྱིས་ནི་མཉམ་ལས་མི་བྱེད་པར། འདས་སོང་གི་ལོ་རྒྱུས་ལ་ཡང་བསྐྱར་གླེང་ལོག་གི་རིན་ཐང་ཆུང་བའི་འདུ་ཤེས་འཛིན་གི་འདུག མི་འགའ་ཤས་ཀྱིས་ནི། བཅར་འདྲིའི་སྐབས་དོན་དངོས་གནས་ཚུལ་མི་ལབ། ཡང་འགའ་ཤས་ཤིག་གིས་ནི། རང་ཉིད་ལོ་རྒྱུས་དོན་རྐྱེན་དེའི་ནང་དུ་དཔེ་མི་སྲིད་པའི་ཕན་ནུས་ཐོན་ཡོད་ཅེས་རང་བསྟོད་བྱེད་གི་འདུག དེ་འདྲ་ཡིན་ནའང་། ཁོ་ཚོས་ངའི་བཅར་འདྲིའི་ལས་ཀ་ལ་ཚད་ངེས་ཅན་གྱི་མཉམ་ལས་གནང་ཞིང་། གང་ལྟར་ནའང་། ཁོ་ཚོས་ལབ་ཚད་ཀྱིས་གནས་དོན་ཞིག་བརྗོད་གི་ཡོད་རེད། གདོང་པགས་མཐུག་པོས་ངོ་ཚ་བྲལ་བའི་ངང་ནས། གཞུང་ཕྱོགས་ཀྱིས་གནང་བའི་ཆབ་སྲིད་སྦྱིན་པ་ལེན་མ་དགོས་པ་བྱུང་བའི་རྒྱུ་རྐྱེན་གཙོ་བོ་ནི། ཁོ་ཚོས་སྔོན་ནས། ངས་བོད་ཀྱི་དེང་རབས་ལོ་རྒྱུས་ལ་རྒྱུས་མངའ་ཡོད་པ་ཤེས་སོང་བས་རེད། ངས་བོད་སྐད་བཤད་ཤེས་པས་མ་ཚད། ད་དུང་། ཉེ་རབས་བོད་ཀྱི་དཔོན་རིགས་ཀྱི་ཐབས་སྡུག་དང་། ལས་ངན་ལ་ཟུར་ཟ་བྱེད་བའི་ཆབ་སྲིད་སྙན་ངག་༡)ཅིག་རྩོམ་སྒྲིག་དང་། ལྷག་དུ། ངས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་མཚམས་དེའི་ཞིབ་འཇུག་གི་ནང་དུ་མི་ཚེ་ཕྱེད་ཀ་ཙམ་བསྐྱེལ་བའི་བཀའ་བློན་ཟུར་ཁང་དབང་ཆེན་དགེ་ལེགས་ལགས་དང་འབྲེལ་བ་དམ་གཟབ་ཡོད་པ་དེའོ། དོན་དངོས་ཐོག སྔོན་གྱི་བོད་གཞུང་གི་དཔོན་རིགས་མང་ཆེ་བས། ངས་བསོད་ཁང་ཆུང་བས་བྲིས་སྐད་ཀྱི་བོད་འབྲེལ་དཔེ་དེབ་(མཐོང་མྱོང་ཡེ་ནས་མེད་)ཅིག་ལ་བཤུ་འབྲི་ཤུགས་ཆེན་བྱས་པའམ། ཡང་ན། དེ་དང་འབྲེལ་བ་བྱུང་བའི་ནོར་རྫོབ་ཀྱི་ལྟ་བ་འཛིན་གི་ཡོད་འདུག རྒྱུ་ཆ་དེ་ཚོས། སྔོན་གྱི་བོད་གཞུང་དཔོན་རིགས་ཁག་གིས། བབ་ཆགས་པའི་ཕྱི་རྒྱལ་བ་ཞིག་ལ་འཛིན་པའི་བསམ་འཆར་མེད་པ་བཟོ་རྒྱུ་ལ་བཀག་རྒྱ་ངེས་གཏན་བྱས་བྱུང་། སྐབས། ང་ཚོས། ལོ་རྒྱུས་ཐོག་ལྷག་པའི་དོན་ཆེན་ཁག་གི་འགལ་འབྲེལ་ལ་ལྟ་བའི་བསམ་ཚུལ་བསྡུས་ནས་ཡོང་དུས། ངེས་པར། འོག་གི་དོགས་གནད་ཁག་ནས། ལྟ་ཚུལ་དེ་ཚོ་ལ། བཏང་སྙོམས་ཞིག་རག་ཐབས་བྱེད་རྒྱུ་རེད། དང་པོ། ང་ཚོས། ད་རྒྱུགས་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་ལམ་ལུགས་ལ་གོ་བ་ལེན་སྟངས། གཉིས་པ། གཞན་པའི་ཟིན་ཐོ་དང་འགྲེལ་བཤད། གསུམ་པ། དོན་རྐྱེན་དངོས་བཞུགས་པའི་དཔྱད་གཞིའི་ཡོངས་ཁུང་དང་། རྒྱབ་རྟེན་(མིས་བཤད་པ་ཡིན་ནམ། ཡང་ན། ཁོ་རང་ལ་དང་པོ་ཉིད་ནས་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན་ནམ་) བཞི་པ། ལོ་རྒྱུས་དངོས་ཟིན་པ་དང་དོན་རྐྱེན་དབར་གྱི་འབྲེལ་བ། དཔེར་ན། ཁོ་རང་དང་དེ་གའི་དོན་རྐྱེན་ནང་གི་མི་སྣ་ག་གེ་མོའི་འབྲེལ་བ་ནི། གཉེན་ཚན་ནམ། མནའ་འབྲེལ་ལམ། ལྔ་པ། ཤེས་རྟོགས་མི་སྣས་ལབ་པ་ཁ་ཞེ་གཉིས་མེད་ཡིན་ནམ། གལ་འགངས་ཆེ་བའི་རྩོད་གླེང་ལ། གཙོ་ཕལ་གྱི་ཁ་མཚོན་གཅོད་ཐུབ་པ་བྱས་ནས། གང་ཞིག་ལ་ཁས་ལེན་བྱ་ཆོག་པ། བྱ་ཐུབ་པ་ལྟ་དགོས། དེའི་ཆེད་དུ། ང་ཚོས་དངོས་ཟིན་མི་སྣ་ལ་ཐེངས་མང་བཅར་འདྲི་བྱས་ནས། རྩོད་གླེང་དང་། ལྟ་བ་ཕྱོགས་འགལ་སོགས་ཀྱི་བདེན་རྫུན་གྱི་དབྱེ་བ་བྱེ་བའི་རེ་བ་རྒྱག་གི་ཡོད། དེ་ལྟར་ནའང་། མཚམས་རེར། ང་ཚོས། འབྲེལ་ཡོད་དོན་རྐྱེན་གྱི་ལྟ་བ་མ་འདྲ་བ་འགའ་ཤས་ཤོག་ལེ་དེའི་འོག་ཏུ་བཀོད་ཡོད་ནའང། ད་དུང་བློ་ཁ་དང་ཡོངས་སུ་མཐུན་པ་ཞིག་ཅི་ནས་ཀྱང་ཡོང་ཐབས་བྲལ།
གཞུང་ཕྱོགས་ཀྱི་ཡིག་ཚགས་དང་ཚད་ལྡན་ཡིག་ཆ།
བོད་དང་འབྲེལ་བའི་ཡིག་ཚགས་ཀྱི་དཔྱད་གཞི་གཙོ་བོ། ལོན་ཏོན་གྱི་རྒྱ་གར་དོན་གཅོད་ལས་ཁུངས་ཀྱི་ཡིག་ཚགས་ཁང་དང་། སྤྱི་པའི་ཡིག་ཚགས་ཁང་དུ་ཉར་ཚགས་བྱས་ཡོད། དེ་ཚོའི་ནང་དབྱིན་ཧིན་སྲིད་གཞུང་གི་ཡིག་འདུས་དང་། ཏར། ཟིན་བྲིས། ཟིན་ཐོ། གསར་འགྱུར་བསྒྲགས་སྤེལ་ལ་སོགས་འབོར་ཆེན་ཚུད་ཡོད། ད་དུང་། ཡིག་ཚགས་དང་ཚད་ལྡན་ཡིག་ཆ་མང་ཤས་ཤིག་ནི། བོད་དང་ཀྲུང་གོའི་དབུས་གཞུང་ནས་འཚོལ་འདུས་བྱས་པ་རྐྱང་རེད། དབྱིན་ཇིའི་ཆོས་ཚོགས་ཀྱིས་༡༩༣༧ནས། ལྷ་ས་རུ་བཙུགས་པའི་ཟླ་རེའི་དུས་དེབ་(རྗེས་སུ་གཟའ་རེའི་དུས་དེབ་ལ་བསྒྱུར་)ཀྱང་དེ་ག་ནང་བཞིན་གྱི་གལ་ཆེའི་དཔྱད་གཞི་ཞིག་རེད། ཡིག་ཚགས་དེ་ཚོ་ཐམས་ཅད་དང་། ཚད་ལྡན་ཡིག་ཆའི་མ་ཡིག་ཁག་གིས། ཁ་ཐོག་དཔྱད་གཞི་དང་དྲན་འཆར་ཟིན་ཐོ་ལ་དབྱེ་ཞིབ་དང་ར་སྤྲོད་བྱེད་སྐབས་སུ། རིན་ཐང་ཅན་གྱི་དཔང་རྟགས་མང་པོ་མཁོ་སྤྲོད་གནང་བྱུང་།
ཁུ་ཐོག་བཙན་
ཁུ་ཐོག་བཙན་	ཁོང་ནི་སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་བརྒྱད་པའི་དུས་དཀྱིལ་ཙམ་དུ་སྐུ་འཁྲུངས་ཤིང་། རྒྱལ་པོ་ཁྲི་ལྡེ་སྲོང་བཙན་སད་ན་ལེགས་མཇིང་ཡོན་གྱི་ཕྱི་བློན་ཡིན་ཏེ། བློན་འབངས་ཐམས་ཅད་ལ་དམ་པའི་ཆོས་མི་གཞིག་ཅིང་དཀོན་མཆོག་གསུམ་དབང་བཙན་པར་བྱ་བའི་བཀའ་ཁྲིམས་བསྒྲགས་ཤིང་མནའ་བོར་དུ་བཅུག་པའི་《བཀའ་གཙིགས》ལས་གསལ་ཞིང། 《བཀའ་གཙིགས》ཀྱི་མ་ཡིག་ཆ་ཚང་ནི《ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན》དུ་འཁོད་འདུག་གོ།
སེར་མོ་བའི་རྒྱལ་ཁམས་འཇིག་པ་
གཞུང་ཕྱོགས་ཀྱི་ཡིག་ཚགས་དང་ཚད་ལྡན་ཡིག་ཆ།
ཨ་རིའི་རྒྱལ་གཞུང་ཡིག་ཚགས་ཁང་དུ། ཨ་རིའི་སྤྱི་ཁྱབ་ཁང་ནས། སྤྱི་ལོ་༡༩༤༢–༡༩༥༢ལོར་བོད་དོན་སྐོར་ལ་གྲོས་མོལ་བའི་དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆ་འདུས་པ་ཞིག་ཉར་ཚགས་བྱས་འདུག དེའི་ནང་དུ་རྒྱ་དབྱིན་བོད་གསུམ་གྱི་མ་ཡིག་དང་དབྱིན་ཧིན་ཡིག་ཚགས་ཡིག་ཆ་སོགས་ཚུད་ཡོད། ཨ་རིའི་གཞུང་གིས་དུས་སྐབས་དེ་གའི་ཡིག་ཚགས་ཡིག་ཆ་མ་ལུས་ཕྱི་བསྒྲགས་བྱས་མེད་ནའང་། བེད་སྤྱོད་བཏང་ཆོག་པའི་ཡིག་ཚགས་ཡིག་ཆ་དེ་ཚོས། སྔར་བཞིན་ང་ཚོའི་ཞིབ་འཇུག་ལས་ཀ་(ལྷག་པར་དུ་སྤྱི་ལོ་༡༩༤༢–༡༩༥༢ལོའི་བར་གྱི་དུས་སྐབས་དེའི་བོད་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་)ལ་ཡིད་རྟོན་འཕིགས་པའི་རྒྱ་རྟེན་གནང་ཡོད།
རྒྱ་གར་སྲིད་གཞུང་གིས། སྤྱི་ལོ་༡༩༡༣–༡༩༥༡ལོའི་བར་གྱི་བོད་འབྲེལ་བསྐོར་གྱི་ཡིག་ཚགས་དང་ཡིག་ཆ་ཕྱི་བསྒྲགས་བྱེད་མེད་ནའང་། རྒྱ་གར་དོན་གཅོད་ལས་ཁུངས་དང་། སྤྱི་པའི་ཡིག་ཚགས་ཁང་དུ། བོད་འབྲེལ་བསྐོར་གྱི་ཡིག་ཚགས་རྒྱུ་ཆ་མང་པོ་རྙེད་ཐུབ། ཡིག་ཚགས་དེ་ཚོ་ནི། རྒྱ་གར་དབྱིན་ཇིའི་མི་སེར་སྤེལ་ཡུལ་དུ་གྱུར་རྗེས་སུ། དབྱིན་ཇི་ལ་སྐྱེལ་ཕུལ་བྱས་པ་དང་། ད་དུང་རྒྱ་གར་རང་བཙན་ཐོབ་རྗེས་ཀྱི་བོད་འབྲེལ་བསྐོར་གྱི་ཡིག་ཚགས་ཟིན་ཐོ་ཁ་ཤས་ཀྱང་ཡོད།
བོད་དང་རྒྱ་གར་གྱི་ཚགས་པར།
ངའི་ལོ་རྒྱུས་ལ་ཞིབ་འཇུག་སྐབས་ཀྱི་ལོ་སྐབས་དེ་རུ། བོད་ལ་ཀ་ལོན་སྦུག་ཏུ་འགྲེམ་སྤེལ་བྱེད་བཞིན་པའི་མེ་ལོང་ཞེས་པའི་ཚགས་པར་ཆུང་ཆུང་ཞིག་མ་གཏོགས་གཞན་པའི་རང་ངོས་ཀྱིས་གཉེར་བའི་ཚགས་པར་ཡོད་མ་རེད། ཚགས་པར་དེ་ཚོ་ཁ་ཤས་ནི་རྒྱ་གར་དུ་ཉར་ཡོད་པ་ལ། མང་ཆེ་བ་ནི་གཡེ་ལུའི་སློབ་ཆེན་གྱི་པེ་ནི་ཁེའི་དཔེ་མཛོད་ཁང་དུ་ཉར་ཚགས་བྱས་ཡོད། རྒྱ་གར་དོན་གཅོད་ལས་ཁུངས་སུ། བེད་སྤྱོད་རིན་ཐང་ཆེ་བའི་དབྱིན་ཡིག་ཚགས་པར་འབོར་ཆེན་(གཙོ་ཆེ་བ་ནི་འཛམ་གླིང་དམག་ཆེན་གཉིས་པའི་རྗེས་ཀྱི་རེད་)ཉར་ཚགས་བྱས་ཡོད། མདོར་འདུས་ནས་བཤད། ངའི་བྲིས་པའི་དེབ་དེ་སྒྲུབ་བྱེད་ཀྱི་ཐོག་མའི་དཔྱད་གཞི་མང་ཆེ་བ་ནི་མིས་དེ་སྔོན་བེད་སྤྱོད་བཏང་མ་མྱོང་བ་ཤ་སྟག་རེད་འདུག སྤྱི་ཐོག་ནས་བཤད་ན། དེབ་འདིས་མཁོ་སྟོན་བྱེད་པའི་ཞིབ་ཕྲའི་གནད་དོན་དང་། བོད་ཀྱི་ཉེ་རབས་ལོ་རྒྱུས་ལ་བཅངས་པའི་གོ་རྟོགས་ཚད་གཞི་ནི་སྔ་ནས་ད་བར། འགྲན་ཟླ་བྲལ་བ་ཞིག་རེད་སྙམ།
=གསལ་བཤད།=
མཇུག་བསྡོམས།
=སྟོད་ཆ། རྒྱལ་བ་བཅུ་གསུམ་པ་དང་རྒྱལ་ཚབ་རྭ་སྒྲེང་གི་སྲིད་སྐྱོང་དུས་སྐབས་(༡༩༡༣–༡༩༤༡)= =ས་བཅད་༡=
རྒྱ་ནག་གི་ལྕགས་ཕག་ལོའི་གསར་བརྗེ།
=ས་བཅད་༢=
བོད་དང་གསར་དར་གྱི་རྒྱ་མི་སེར་རྒྱལ་ཁབ།
=ས་བཅད་༣=
པན་ཆེན་སྐུ་ཕྲེང་དགུ་པའི་བྲོས་བྱོལ།
=ས་བཅད་༤=
རྒྱལ་དབང་བཅུ་གསུམ་པ་སྐུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ།
=ས་བཅད་༥=
སྤོམ་མདའི་ཁྱིམ་རྒྱུད་ཀྱི་ངོ་ལོག
=ས་བཅད་༦=
དབྱིན་ཇི་བའི་ལྟ་ཚུལ།
=ས་བཅད་༨=
དབྱིན་བོད་ཀྱི་མོན་རྟ་དབང་གི་འཁྲུག་རྩོད།
=ས་བཅད་༩=
རྭ་སྒྲེང་རྒྱལ་ཚབ་ལས་གནས་ལས་དགོངས་ཞུ་བྱས་པ།
=ས་བཅད་༡༠=
བོད་གཞུང་གིས་རྒྱ་གར་ནས་གོ་མཚོན་ཉོས་པ།
=ས་བཅད་༡༢=
དེང་རབས་ཅན་དུ་བསྒྱུར་བའི་ཚོད་ལྟ།
=ས་བཅད་༡༣=
ནུབ་བོད་ལེགས་བཅོས་སྐྱིད་སྡུག་ཚོགས་པ།
=ས་བཅད་༡༤=
རྭ་སྒྲེང་དགོན་ལ་སྐུ་འཕྲོག་བྱུང་བ།
=ས་བཅད་༡༥=
རྒྱ་དཀར་ནག་ཏུ་མནའ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཁབ་ལ་མཚམས་འདྲིའི་འཐུས་མི་ཚོགས་པའི་བྱ་འགུལ།
=ས་བཅད་༡༦=
རང་བཙན་རྗེས་ཀྱི་རྒྱ་གར་གཞུང་གིས་བོད་ཕྱོགས་ལ་སྟོན་པའི་རྣམ་འགྱུར།
=ས་བཅད་༡༨=
མི་དམངས་བཅིངས་འགྲོལ་དམག་གིས་ཆམ་མདོར་གཡུལ་བཤམས་པ།
=ས་བཅད་༡༩=
རྒྱ་གར་གྱིས་རྒྱ་ནག་གུང་ཁྲན་ཏང་གིས་བོད་ལ་དམག་བསྐྱོད་བྱས་པའི་རྣམ་འགྱུར།
=མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་རེ་འབོད་ཡི་གེ་ལ་གྲོས་མོལ་གནང་བ།= =ས་བཅད་༢༠=
དོན་ཚན་བཅུ་བདུན་ལ་གྲོས་མོལ་གནང་བ།
=ས་བཅད་༢༡=
དོན་ཚན་བཅུ་བདུན་ལ་གྲོས་མོལ་གནང་བའི་མི་དམངས་ཚོགས་འདུ་ལྷ་ས་རུ་སྐོང་འཚོགས་བྱས་པ།
=མཇུག་བསྡོམས། བླ་མའི་རྒྱལ་ཁབ་སྟོངས་བའི་རྒྱུ་རྐྱེན།= =མཇུག་བསྡུ་བ།=
=ཟུར་བཀོད་༡ ཀྲུང་དབྱིན་གྱིས་མཐུད་དུ་བཅད་པའི་བོད་ཧིན་ཆིངས་ཡིག= =ཟུར་བཀོད་༢ དབྱིན་ཨུའི་གྲོས་མཆོད།= =ཟུར་བཀོད་༣ ཤིང་སྟག་སིམ་ལའི་ཆིངས་ཡིག= ནང་དོན་དངོས།
དོན་ཚན་༡ ཟུར་ཐོ་གསལ་བའི་ཆིངས་ཡིག་ནང་གང་ཡོད་དེ་ད་ལྟའི་ཆིངས་ཡིག་འདི་ལ་བསྒྱུར་བཀོད་དུ་འགྲོ་གཞིའམ་མ་མཐུན་པ་གོ་ལྡོག་ཏུ་གྱུར་བའི་རིགས་མ་ཡིན་པའི་ཚིག་གཞི་གང་ཡོད་ལ་ཕན་ཚུན་དོ་བདག་གཞུང་ཁག་ནས་བརྩི་འཇོག་གནང་དགོས།
དོན་ཚན་༢ དབྱིན་གཞུང་དང་། རྒྱ་ནག་གཞུང་ནས་བོད་ལྗོངས་འདི་བཞིན་ཕྱི་རྒྱར་རྒྱ་ནག་གི་མངའ་ཁོངས་ཡིན་དབང་རྩིས་ཀྱང་། བོད་ཕྱི་མའི་ནང་དོན་རྒྱལ་ཁག་རང་བཙན་ཡིན་པ་མཁྱེན་ཚོད་ལྟར་ཆ་འཇོག་གནང་ནས་མངའ་ཁོངས་ས་མཚམས་ལ་དབྱེ་འཁྲི་དང་། བོད་ཕྱི་མའི་ནང་དོན་དབང་བྱུས། ཏྭ་ལའི་བླ་མའི་སྐུ་སྐྱེ་ངོས་འཛིན་དང་། ཁྲི་གསོལ་སོགས་ལ་ཐེ་ཚོགས་གཏན་ནས་མི་བྱེད་པར་ཚད་དབང་གང་ཡོད་ཚང་མ་ལྷ་ལྡན་བོད་གཞུང་རྒྱལ་ཁབ་རང་ལ་གནས་རྒྱུ་ཁས་ལེན་བྱས། རྒྱ་ནག་གཞུང་ནས་བོད་ཡུལ་འདི་ཉིད་རྒྱས་ཞིང་ཆེན་དུ་མི་བསྒྱུར་བའི་ཁས་ལེན་བྱས། དབྱིན་ཇིའི་གཞུང་ནས་ཀྱང་བོད་དང་བོད་སའི་ཆ་ཤས་ཙམ་ཡང་བདག་མི་བྱེད་པར་ཁས་ལེན་བྱས།
དོན་ཚན་༣ རྒྱ་གར་རྒྱལ་ཁག་དང་དེ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཕྲན་རྣམས་དང་། བོད་གཞུང་ས་འབྲེལ་ལ་བརྟེན་ས་མཚམས་ཉེ་འདབས་བདེ་འཇགས་དང་། བོད་དུ་ཆབ་སྲིད་གཏན་གཏན་དགོས་པ་དབྱིན་གཞུང་ལ་ཁྱད་པར་ཆེན་པོ་ཡོད་པར་ཆ་གནས་བྱུང་དོན་རྒྱ་ནག་གཞུང་ས་ནས་ཆིངས་ཡིག་འདིའི་དོན་ཚན་བཞི་པའི་ཚིག་དོན་ལྟར་མ་གཏོགས་བོད་ཕྱི་མར་དམག་མི་མི་གཏོང་བ་མ་ཟད། ཞི་དྲག་དཔོན་རིགས་མི་འཇོག་པ་དང་། རྒྱ་ནག་གི་མི་སེར་ས་ཞིང་འདེབས་འཁོས་ཀྱི་བོད་དུ་གཞིས་ཆགས་གཏན་སྡོད་བྱས་མི་འཇུག་པར་ཁས་ལེན་བྱས། རྒྱ་ནག་གི་དཔོན་དམག་དེ་འདྲ་ཆིངས་འདི་བཞིན་རྟགས་འཇོག་སྐབས་བོད་ཕྱི་མའི་ནང་ཡོད་རུང་། ཟླ་གསུམ་མི་འགྱངས་བར་ཕྱིར་འཐེན་བྱེད་རྒྱུ། དབྱིན་གཞུང་ནས་ཀྱང་འདས་ལོ་༡༩༠༤ཟླ་བ་༩ཚེས་༧ལ་དབྱིན་བོད་དབར་བཞག་པའི་ཆིངས་ཡིག་གི་འབྲུ་དོན་ལྟར་མ་གཏོགས་བོད་ལ་ཞི་དྲག་དཔོན་རིགས་མི་འཇོག་པ་དང་། སྐུ་ཚབ་རྣམས་སྐུ་སྲུང་ལས་ལྷག་པའི་དམག་མི་མི་འཇོག་པ་མ་ཟད། མི་སེར་ས་ཞིང་འདེབས་འཁོས་ཀྱི་གཞིས་ཆགས་གཏན་སྡོད་བྱེད་མི་འཇུག་པར་ཁས་ལེན། དོན་ཚན་༤ གོང་གསལ་དཔྱད་མཚམས་བྱུང་རུང་ལྷ་སར་རྒྱ་ནག་དཔོན་པོ་ཆེ་བ་གཅིག་བཞག་སྲོལ་འདུག་པར་སྐུ་སྲུང་བབས་མཚུངས་དང་བཅས་པ་སུམ་བརྒྱུ་ལས་ལྷག་པ་གཏན་ནས་བཞག་མི་ཆོག་པ་བྱས་ཡོད།
དོན་ཚན་༥ བོད་སྐོར་རྒྱ་ནག་དང་བོད་རྒྱལ་ཁག་གཉིས་ནང་ཚག་ལ་ཆིངས་ཡིག་དང་། གན་རྒྱ་བཞག་མི་ཆོག་པ་མ་ཟད། རྒྱལ་ཁག་གཞན་དག་དང་ཡང་མི་འཇོག་པ་རྒྱ་བོད་གཉིས་ཀྱི་ཁས་ལེན་བྱས་ཡོད། ཡིན་ཡང་། དབྱིན་བོད་གཉིས་བར་ཕྱི་ལོ་༡༩༠༤ཟླ་༤ཚེས་༢༧ལ་དབྱིན་དབྱིན་གཞུང་དང་ཆིངས་གན་བཞག་ཆོག་པ་བྱས་ཡོད།
དོན་ཚན་༧ དབྱིན་ཇི་དང་། རྒྱ་ནག་བར་ཕྱི་ལོ་༡༩༠༦ཟླ་༤ཚེས་༢༧ལ་བཞག་པའི་ཆིངས་གསལ་དོན་ཚན་གསུམ་པ་དེ་བཞིན་བརྩི་འཇོག་མ་དགོས་པ་བྱས་ཡོད། དབྱིན་བོད་བར་ཕྱི་ལོ་༡༩༠༤ཟླ་༩ཚེས་༧ལ་བཞག་པའི་ཆིངས་ཡིག་དོན་ཚན་དགུ་པའི་ང་ཡིག་པར་རྒྱལ་ཁག་གཞན་དག་ལ་ཞེས་པ་དེ་ནང་རྒྱ་ནག་ཚུད་པ་བྱས་ཡོད། རྒྱལ་ནག་གམ་རྒྱལ་ཁག་དགའ་ཉེ་གཞན་དག་ལ་གནང་བའི་ཚོང་བྱུས་བདེ་ཐབས་དེ་ནང་བཞིན་དབྱིན་ཇིའི་ཚོང་ཟོག་ལ་ཡང་གནང་དགོས།
དོན་ཚན་བདུན་པའི་ཀ་པར། ཕྱོ་ལོ་༡༨༩༣དང་ཕྱི་ལོ་༡༩༠༨ལ་བཞག་པའི་ཚོང་གི་འགྲོ་ལུགས་ཆིངས་ཡིག་རྣམས་ལ་བརྩི་འཇོག་མེད་བྱེད་རྒྱུ་བྱས། ཁ་པར། ཕྱི་ལོ་༡༩༠༤ལ་བཞག་པའི་ཆིངས་ཡིག་གི་དོན་ཚན་གཉིས་པ་དང་། བཞི་པ། ལྔ་པའི་འབྲུ་དོན་ལ་བརྩི་འཇོག་ཡོང་བའི་ཆེད་དུ་བོད་གཞུང་ནས། དབྱིན་ཇིའི་གཞུང་དང་། བོད་ཕྱི་མར་ཚོང་གི་འགྲོ་ལུགས་གསར་བཟོ་ལམ་སེང་བྱ་རྒྱུའི་ཁས་ལེན་བྱས་ཡོད། ཡིན་ཡང་རྒྱ་གཞུང་དང་མ་བསྟུན་པར་ཆིངས་ཡིག་འདིར་བསྒྱུར་བཅོས་སུ་འགྲོ་གཞིའི་ཚོང་གི་འགྲོ་ལུགད་ཆིངས་ཡིག་མི་འཇོག་རྒྱུ་བྱས། དོན་ཚན་༨ དབྱིན་བོད་གཉིས་བར་ཕྱི་ལོ་༡༩༠༤ཟླ་༩ཚེས་༧ལ་བཞག་པའི་ཆིངས་ཡིག་འདི་དོན་བཞིན་བོད་གཞུང་ལ་བཀའ་མོལ་ཞུ་དགོས་བྱུང་ན་རྒྱལ་རྩེ་ནས་ཡིག་འགྲུལ་ལ་སོགས་པས་ཐག་ཆོད་མིན་ཡོང་འདུག་པ། རྒྱལ་རྩེར་བཞུགས་པའི་དབྱིན་གཞུང་སྐུ་ཚབ་སྐུ་སྲུང་ཁྲིད་ནས་ལྷ་སར་འགྲོ་ཆོག་པ་བྱས་ཡོད།
དོན་ཚན་༩ ཆིངས་ཡིག་འདིར་རྩ་འཛིན་བདེ་ཆེད་དུ་བོད་ས་མཚམས་ས་ཁྲ་ཟུར་ཡོད་ལ་རྟགས་དམར་པོ་བོད་ནང་མ་དང་། ཕྱི་མའི་ས་མཚམས་ལ་རྟགས་སྔོན་པོ་རྒྱབ་ཡོད་པ་ལྟར་ཡིན། ད་ལྟའི་ཆིངས་ཡིག་འདིའི་ཚིག་དོན་གང་ཡོད་རུང་། བོད་ནང་མར་བོད་གཞུང་གི་དབང་ཆ་ཐོབ་ཐང་ཡོད་མུས་ཚང་མ་རང་འཇགས་ལ་ལྷག་དོན་དགོན་ཁག་སོ་སོའི་བླ་མ་བསྐོ་གཞག་དང་། ཆོས་སྡེའི་སྐོར་སོགས་བསྒྱུར་བཀོད་ཀྱི་དབང་ཆ་ཚང་མར་གནོད འགལ་ཉམ་ཆག་ཏུ་མི་འགྲོ་བ་བྱས་ཡོད།
དོན་ཚན་༡༠ ད་ལམ་ཆིངས་ཡིག་འདི་བཞིན་དབྱིན་ཡིག་དང་། རྒྱ་ཡིག བོད་ཡིག་རྣམས་ཡི་གེར་བསྒྱུར་སྐབས་གོ་བསྒྱུར་ཏན་ཏིག་བྱས་ཡོད་པ་གོ་ཕྱོགས་ལོག་གླེང་བྱུང་ན་དབྱིན་ཡིག་ཏུ་གསལ་བ་དེ་རང་ལ་སོར་གནས་བྱ་རྒྱུ།
དོན་ཚན་༡༡ ཆིངས་ཡིག་འདི་བཞིན་མིང་རྟགས་བརྒྱབ་པ་ནས་བཟུང་བརྩི་འཇོག་བྱ་རྒྱུ། ཆིངས་ཡིག་འདི་བཞིན་དབྱིན་རྒྱ་བོད་བཅས་ཀྱི་ཡི་གེ་འདྲ་གསུམ་རེའི་ཐོག་སྐུ་ཚབ་སོ་སོའི་ཐམ་ག་དང་། མིང་རྟགས་འཁོད་ཡོད། སིམ་ལར་ཕྱི་ལོ་༡༩༡༤ཟླ་༤པ་ཇུ་ལ་ཏ་རིས་གསུམ་རྒྱ་ལུགས་མི་སེར་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལོ་གསུམ་པའི་ཟླ་བ་བདུན་པའི་ཚེས་གསུམ། བོད་ལུགས་ཤིང་སྟག་ཟླ་༥པའི་ཚེས་༡༠ལ།
བོད་གཞུང་གི་དབང་ཆ་ཚང་མ་ཡོད་པའི་སྐུ་ཚབ་བཀའ་བློན་བཤད་སྒྲ་(མིང་རྟགས། ཐམ་ག)
དབྱིན་གཞུང་གི་དབང་ཆ་ཚང་མ་ཡོད་པའི་སྐུ་ཚབརྨད་ཁེ་མཱ་ཧུང་(མིང་རྟགས། ཐམ་ག)
=ཟུར་བཀོད་༥ བོད་ཡིག་གི་ལ་ཏིང་གསལ་བྱེད་གྱི་བསྒྱུར་འབྲི་དང་། ཉུང་འབྲིའི་སྐོར་གྱི་གསལ་བཤད།= བོད་སྐད་ཀྱི་ཡིག་སྐད་དང་ཁ་སྐད་བར་དུ་ཁྱད་པར་ཆེན་པོ་མཆིས། གཙོ་བོ་ནི་ཡི་གེའི་བརྗོད་ཀློག་(ཡིག་སྐད་)ཏུ་སྔོན་རྗེས་འཇུག་གཉིས་ཀྱི་སྒྲ་གསལ་པོ་དོན་པ་ལ། ཁ་སྐད་དུ་དེ་ལྟར་མིན། དཔེར་ན། ཡི་གེའི་ནང་གི་བསྒྲུབས་(bskrubs)ལ་ཁ་སྐད་དུ་གྲུབ་(drub)དང་། རྩིས་དཔོན་(rtsis dpon)ལ་ཁ་སྐད་དུ་རྩི་པོན་(tsipön)ཞེས་སོ། དེབ་འདིའི་མགོ་མཇུག་བར་གསུམ་དུ། ཁ་སྐད་དག་བོད་ཡིག་གིས་སྒྲ་སྦྲོར་འོས་འཚམ་བྱས་ནས། ཐ་སྙད་ཅིག་མཚོན་པ་ལ། དེབ་རྒྱབ་ཏུ། ཞར་བྱུང་གི་བོད་ཡིག་སྒྲ་སྦྱོར་བཅོས་སྒྲིག་མའི་རེའུ་མིག་ཅིག་ཀྱང་བཀོད་ཡོད། ཐ་སྙད་དེ་ཚོའི་ཁ་སྐད་ཀྱི་སྒྲ་ནི་གསལ་བྱེད་ཅུང་ཡོ་བའི་ཡིག་གཟུགས་ཤིག་གིས་མཚོན་པ་བྱས་ཡོད། འདི་དག་མཆན་འགྲེལ་གྱི་སྐབས་སུ། འོག་གི་ཐབས་དག་བེད་སྤྱེད་ཡོད། གཅིག བོད་ཡིག་གིས་བྲིས་པའི་དེབ་བམ། རྩོམ་གྱི་སྐོར་ཐོན་དུས། རྩོམ་པ་པོ་དང་། དེབ་མིང་། རྩོམ་གྱི་མགོ་བརྗོད་སོགས་དབྱིན་ཡིག་ཏུ། བསྒྲུར་འབྲི་བྱས་པ་ལ། ༡༩༥༩ལོར། ཝི་ལིས་གཏན་འབེབས་གནང་པའི་བོད་ཡིག་བསྒྱུར་འབྲིའི་མ་ལག་དང་བསྟུན་ཡོད། གཉིས་པ། དཔོན་རིགས་ཁག་ལ་བཅར་འབྲི་བྱས་པའི་སྐོར་ཐོན་དུས། ཁ་སྐད་རང་ཡིག་ཐོག་ཏུ་ཕབ་ནས་དེ་གའི་རུས་མིང་མཚོན་པ་བྱས་ཡོད། མ་ཟད། དེབ་འདིའི་ཟུར་བཀོད་ཀྱི་དཔྱད་གཞི་ཁག་ཏུ། བོད་ཡིག་བརྗོད་ཀློག་བྱེད་སྟངས་ལ་ཞིག་ནས་བཅར་འབྲི་བྱ་ཡུལ་གྱི་མིང་ཐོ་བཀོད་ཡོད་ལ། ཁ་སྐད་དང་བསྟུན་ནས། དབྱིན་ཡིག་ཏུ། བསྒྱུར་འབྲིའང་བྱས་ཡོད། བོད་སྐད་མི་ཤེས་མཁན་ཞིག་གིས། སྤྱིའི་ཆ་ནས་ཡིག་སྐད་དང་ཁ་སྐད་བར་གྱི་ཕབ་བསྒྱུར་བྱེད་སྟངས་ལ་རྒྱུས་ལོན་བཀའ་བས། དེབ་ཏུ། རྩོམ་པ་པོའི་མིང་ལ་སོགས་ཐོན་པ་ལ། མཆན་འགྲེལ་དང་དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་རིགས་ཁག་ཏུ། དབྱིན་ཡིག་གིས་བསྒྱུར་འབྲི་བྱས་པས་མ་ཚད། ཁ་སྐད་ཀྱི་སྒྲ་དོན་སྟངས་ཀྱང་བསྟན་ཡོད། གཞུང་དངོས་འབྲི་བའི་སྐབས་ཀྱི་བོད་ཡིག་གི་མིང་དང་ཐ་སྙད་དག་ཚད་ལྡན་གྱི་བསྒྱུར་འབྲི་བྱས་ཡོད་ནའང་། འདྲེན་ཡིག་ཁ་ཤས་ནང་གི་མིའི་མིང་དང་ཐ་སྙད་ལ་ཁྱད་པར་ཆེན་པོ་ཡོད་དེ། དཔེར་ན། dxong dpon ལ་འདྲེན་ཡིག་ཁ་ཤས་ཀྱི་ནང་དུ་Jongpoen ཞེས་སྒྲ་སྦྱོར་བྱ་བ་དང་། Tashihunpoལ་ཡང་Tashi–Lhunpo ཞེས་འབྲི་བ། དཔྱད་གཞི་ཁག་ཏུ། བོད་མིང་ཡིག་ཐོག་ཏུ་བཀོད་པ་ལ། དང་པོ་ཁོ་རང་གི་ཁྱིམ་ཚང་གི་དུ་མིང་འབྲིས་ནས་ཚག་གཅིག་རྒྱབ་རྗེས། ད་ཚོད་དེའི་མཇུག་ཏུ་ཁོ་རང་གི་མིང་དངོས་བྲིས་ནས་ཡོད། དཔེར་ན། བྱ་ངོས་པ་•རྡོ་རྗེ་དངོས་སྒྲུབ་ཏུ། བྱ་ངོས་ནི་དུ་མིང་དང་། རྡོ་རྗེ་དངོས་སྒྲུབ་ནི་ཁོ་རང་གི་མིང་དངོས་རེད། དེ་འདྲ་ཡིན་ནའང་། བོད་མི་རེ་ལ་དུ་མིང་རེ་ཡོད་པ་ཞིག་མིན་པས། འདྲེན་ཡིག་ཚང་མ་རུ། དམིགས་གསལ་གྱི་མིང་འབྲི་སྟངས་དེ་འདྲ་དོན་གི་མ་རེད། དེབ་འདིའི་གཞུང་དངོས་དང་འདྲེན་ཡིག་ཁག་ཏུ་བསྡུས་འབྲི་མང་པོ་ཡང་སྐོར་རྐྱང་སྐོར་གྱིས་བཀོལ་ཡོད་པ་ལ། འོག་ཏུ་གསལ།
=ཞར་བྱུང་།=
ཁལ་ཁ་ངག་དབང་རྡོ་རྗེ་
ཁལ་ཁ་ངག་དབང་རྡོ་རྗེ་	ཁོང་ནི་སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་བཅུ་བདུན་པའི་དུས་མགོ་ཙམ་དུ་སྐུ་འཁྲུངས། ཁོང་གིས་རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་ངག་དབང་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོ (1617—1682) དང་། བ་སོ་ངག་དབང་ཆོས་ཀྱི་དབང་ཕྱུག (1606—1652) རྣམ་གཉིས་དང་ཆོས་འབྲེལ་གསན་རེས་མཛད་པ་ལས་རྣམ་ཐར་མཇལ་རྒྱུ་མ་རྙེད་པས་ཤིན་ཏུ་ཕངས་སོ། །ཁོང་གི་གསུང་རྩོམ་ནི《དགེ་སློང་གི་བསླབ་བྱ་མདོར་བསྡུས》དང་། 《འདུལ་བའི་ཡན་ལག་ལྟུང་བྱེད་འབའ་ཞིག་བས་མ་གོས་པར་བྱེད་ཚུལ་བརྗེད་བྱང་དུ་བྱས་པ》། 《དགེ་སློང་མའི་བསླབ་བྱའི་རྣམ་གཞག》། 《དགེ་སློང་ལ་ཉེས་བྱས་སུ་འགྱུར་བའི་བསླབ་བྱའི་རྣམ་གཞག》། 《སོ་སོར་བཤགས་པར་བྱ་བ་དང་ཉེས་བྱས་ཀྱི་སྡེའི་ལྟུང་བས་མ་གོས་པར་བྱེད་ཚུལ་བརྗེད་བྱང་དུ་བྱས་པ》། 《དགེ་སློང་གི་སྤང་བྱའི་གཙོ་བོ་ལྟུང་བ་སྡེ་ལྔའི་ནང་ནས་ཕམ་པའི་ལྟུང་བས་མ་གོས་པར་བྱ་ཚུལ་བརྗེད་བྱང་དུ་བྱས་པ》། 《སྤང་བའི་ལྟུང་བྱེད་ཀྱིས་མ་གོས་པར་བྱེད་ཚུལ་བརྗེད་བྱང་དུ་བྱས་པ》བཅས་པོ་ཏི་གཅིག་བཞུགས་སོ།།
ཁུ་མང་པོ་རྗེ་ལྷ་ཟུང་
ཁུ་མང་པོ་རྗེ་ལྷ་ཟུང་	ཁོང་ནི་སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་བདུན་པའི་དུས་སྨད་ཙམ་དུ་སྐུ་འཁྲུངས་ཤིང་། རྒྱལ་པོ་འདུས་སྲོང་མང་པོ་རྗེ་རླུང་ནམ་འཕྲུལ་གྱི་རྒྱལ་པོའི་དམག་དཔོན་དང་། བོད་ལུགས་ཤིང་མོ་སྦྲུལ་ལོ་སྟེ་སྤྱི་ལོ 705 ལོར་བློན་པོ་ལྡེག་རེན་པ་མནོན་སྣང་གྲགས་དང་། ཁེ་རྒད་མདོ་སྣང་གཉིས་ཀྱིས་འགོ་འཛིན་བྱས་ནས་དུས་ཟིང་བསླངས་བ་དེ་ཁོང་གིས་དྲག་གནོན་མཛད་ཅིང་དུས་བདེ་ཞོ་འཇགས་སུ་བཏང་ངོ་། ལོ་དེའི་དགུན་ཁར་ཕྱི་མོ་འབྲོ་བཟའ་ཁྲི་མ་ལོད་ཀྱིས་རྒྱལ་པོ་ཁྲི་ལྡེ་གཙུག་བརྟན་མེས་ཨག་ཚོམ་ཅན་གྱི་ནང་བློན་ཆེན་པོ་བསྐོ་བཞག་མཛད་ཀྱང་ཡུན་རིང་དུ་མ་འགོར་བར་ཕྱི་མོ་འབྲོ་བཟའ་ཁྲི་མ་ལོད་ཀྱིས་ཕྲ་མ་གསན་ནས་གླིང་རིང་ཚལ་དུ་ཁོང་ཉིད་ཁྲིམས་ལ་བཀྱོན་ཏོ།།
ཝུ་སུང་།
ཝུ་སུང་(རྒྱ་སྐད།:武松)ནི་༼ཆུ་ངོགས་གཏམ་རྒྱུད་༽ནང་གི་མི་སྣ་གཅིག་རེད།
ཁ་བཙུན་
ཁ་བཙུན།
ནང་གཏམ་ཕྱི་ལ་མི་ཤོད་པའི་གསང་བ་ཐུབ་མཁན།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
ཆུ་ངོགས་གཏམ་རྒྱུད།
ཆུ་ངོགས་གཏམ་རྒྱུད་(རྒྱ་སྐད།:水滸傳)ནི་ཀྲུང་གོའི་རིག་གནས་ཀྱི་དེབ་གཙོ་གྲས་ཆེན་པོ་བཞིའི་ནང་གི་གཅིག་རེད།
ཁ་རྩོད་འཁྲུག་འཛིངས་
ཁ་རྩོད་འཁྲུག་འཛིངས། དོན་མེད་དུ་ཕན་ཚུན་ཁ་ཐོག་གི་རྩོད་གླེང་དང༌། ཕན་ཚུན་གཞུ་རེས་བཏང་ནས་འཛིང་མོ་རྒྱག་པ།
ཁ་ཚ་
ཁ་ཚ།
༡ཐད་ཀར་སྐྱོན་བརྗོད་བྱེད་མཁན། ༢བཤད་མཁས་པོ། (ཙ)
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
༡༩༡༣ལོ།
༡༩༡༣ལོ་ནི་ཀེ་ལུའོ་ཀེ་ལི་ཡའི་ལོ་ཐོའི་ནང་བཀོལ་སྤྱོད་བྱས་པའི་ལོ་ཞིག་ཡིན།
ཁ་ཚོ་ཆེ་བ་
ཁ་ཚོ་ཆེ་བ།
༡ཁ་རྒྱགས་པ་བཤད་པ་དང་འུད་ཤོབ་ཤོད་པ། ༢ཧམ་པ་བཤད་པ།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
ཁུ་མྱེ་གཟིགས་
ཁུ་མྱེ་གཟིགས་	ཁོང་ནི་སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་བརྒྱད་པའི་དུས་དཀྱིལ་ཙམ་དུ་སྐུ་འཁྲུངས་ཤིང་། རྒྱལ་པོ་ཁྲི་ལྡེ་སྲོང་བཙན་སད་ན་ལེགས་མཇིང་ཡོན་གྱི་དཔང་པོ་དང་། དམག་དཔོན། ཕྱིས་བློན་བཀའ་ལ་གཏོགས་པ་ཞིག་ཡིན་ཏེ། བློན་འབངས་ཐམས་ཅད་ལ་དམ་པའི་ཆོས་མི་གཞིག་ཅིང་དཀོན་མཆོག་གསུམ་དབང་བཙན་པར་བྱ་བའི་བཀའ་ཁྲིམས་བསྒྲགས་ཤིང་མནའ་བོར་དུ་བཅུག་པའི《བཀའ་གཙིགས》ལས་གསལ་བ་དང་། 《བཀའ་གཙིགས》ཀྱི་མ་ཡིག་ཆ་ཚང་ནི《ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན》དུ་འཁོད་འདུག་གོ།
མངར་གཅིན་ནད་
ནད་རིག་ཤིག་ཡིན་པ་དང་ གཅིན་པ་མངར་འགྱུར་ཀྱང་ཟེར་།
ཁ་འཚོས་
ཁ་འཚོས།
ཟས་མི་ཟ་བར་བྱེད་དམ་སྨྱུང་བར་བྱེད་པ། (ཙ)
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
སེ་བ། (གསུང་རབ།)
སེ་བ་ནི་ཀུ་ཤ་གྱི་བུ་ཡིན་ཞེས་གསུང་རབ་ནང་འཁོད།
ཁལ་ཁ་མཁན་པོ་ངག་དབང་བློ་བཟང་མཁས་གྲུབ་
ཁལ་ཁ་མཁན་པོ་ངག་དབང་བློ་བཟང་མཁས་གྲུབ་	ཁོང་ནི་རབ་བྱུང་བཅུ་གསུམ་པའི་ས་མོ་ཕག་ལོ་སྟེ་སྤྱི་ལོ 1779 ལོར་སྐུ་འཁྲུངས། རབ་བྱུང་བཅུ་བཞི་པའི་ས་ཕོ་ཁྱི་ལོ་སྟེ་སྤྱི་ལོ 1838 ལོར་སྐུ་གཤེགས། ཁོང་གིས་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་མང་པོར་བསྟེན་ནས་མདོ་སྔགས་རིག་གནས་དང་བཅས་པར་སྦྱངས་པ་དཔྱིས་ཕྱིན་པ་མཛད་ནས་སྐུ་ཚེ་གང་བོར་མཁས་པའི་བྱ་བ་འཆད་རྩོད་རྩོམ་གསུམ་གྱིས་དུས་འདའ་བར་མཛད། ཁོང་གི་གྲུབ་མཐའ་ནི་རི་བོ་དགའ་ལྡན་པ་ཡིན། ཁོང་གི་གསུང་རྩོམ་ནི《སྐྱེ་ཤི་བར་དོའི་རྣམ་གཞག》དང་། 《སྐོར་ཚད་ཐར་བའི་ཐེམ་སྐས》། 《ཀུན་མཁྱེན་བླ་བའི་བློ་རིགས་ཀྱི་ཟུར་མཆན》 《འབེལ་གཏམ》། 《རྒན་རྒོན་ཕོ་མོའི་ལོ་རྒྱུས་དང་སྦྱར་བའི་བསྟན་བཅོས་དགྲ་བོ་འཕྲང་སྒྲུག》བཅས་ཆོས་ཚན་བརྒྱད་ཅུ་གྱ་དགུ་ཡོད་པ་པོད་གསུམ་དུ་བསྡུས་ནས་བཞུགས་སོ།།
ཁ་འཛིན་
ཁ་འཛིན།
བདག་པོ་རྒྱག་པ་ལ་ཁ་འཛིན་ཟེར།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
༼ནུབ་ཕྱོགས་སུ་བསྐྱོད་པའི་རྣམ་ཐར།༽
ནུབ་ཕྱོགས་སུ་བསྐྱོད་པའི་རྣམ་ཐར་(རྒྱ་སྐད།:西遊記)ནི་ཀྲུང་གོའི་རིག་གནས་ཀྱི་དེབ་གཙོ་གྲས་ཆེན་པོ་བཞིའི་ནང་གི་གཅིག་རེད།
ཁུ་ཡུག་བྱམས་པ་དར་རྒྱས་
ཁུ་ཡུག་བྱམས་པ་དར་རྒྱས་	ཁོང་ནི་སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་བཅུ་དྲུག་པའི་དུས་མཇུག་ཙམ་དུ་སྐྱོར་མོ་ལུང་ལ་སྐུ་འཁྲུངས། ཁོང་དགུང་ལོ་ཆུང་ངུའི་དུས་ནས་རྭ་སྟོད་དགོན་པའི་ཆོས་གྲྭར་ཞུགས་ཏེ་མདོ་སྔགས་རིག་གནས་དང་བཅས་པར་སྦྱངས་པ་དཔྱིས་ཕྱིན་པ་མཛད་ཅིང་མཁས་པ་ཆེན་པོར་གྱུར། རབ་བྱུང་བཅུ་གཅིག་པའི་ཐོག་མ་མེ་མོ་ཡོས་ལོ་སྟེ་སྤྱི་ལོ 1627 ལོར་སྡེ་བ་ཆོས་རྗེ་བསྟན་འཛིན་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོས་བྱ་ཁྱུང་དགོན་ནས་དུས་འཁོར་དབང་ཆེན་དང་། བདེ་མཆོག་དྲིལ་བུ་ལུས་དཀྱིལ་གྱི་དབང་། སྔགས་རིམ་ཆེན་མོའི་ལུང་གནང་པའི་སྐབས་སུ་ཁུ་ཡུག་བྱམས་པ་དར་རྒྱས་ཁོང་ནི་བྱ་ཁྱུང་དགོན་པའི་གདན་སའི་མཁན་ཁྲི་ལས་ཐོག་པ་ཡིན། ཁོང་ནི་བྱ་ཁྱུང་དགོན་པའི་གདན་སའི་མཁན་རབས་བཅུ་པ་ཡིན་ནོ།།
ཁུ་ཤེས་རབ་བརྩོན་འགྲུས་
ཁུ་ཤེས་རབ་བརྩོན་འགྲུས་	ཁོང་ནི་རབ་བྱུང་དང་པོའི་ཤིང་མོ་ཡོས་ལོ་སྟེ་སྤྱི་ལོ 1075 ལོར་སྐུ་འཁྲུངས། རབ་བྱུང་གཉིས་པའི་ཆུ་མོ་ཕག་ལོ་སྟེ་སྤྱི་ལོ 1143 ལོར་སྐུ་གཤེགས། ཁོང་གིས་འབྲེ་ཆེན་པོ་ཤེས་རབ་འབར་གྱི་ཞབས་ལ་གཏུགས་ཏེ་མདོ་སྔགས་རིག་གནས་དང་བཅས་པར་སྦྱངས་པ་དཔྱིས་ཕྱིན་པ་མཛད། དེ་ནས་འཆད་ཉན་མཛད་དེ་བསྟན་འཛིན་གྱི་བུ་སློབ་མང་དུ་གསོ་སྐྱོང་མཛད། མཁས་པ་ཆེན་པོ་ཞང་གཡེ་པ་ཡང་ཁོང་དང་དཀར་ཆུང་པ་གཞོན་ནུ་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་སློབ་མ་ཡིན། ཕར་ཕྱིན་གྱི་ཊཱིཀྐ་ཡང་རྒྱས་འབྲིང་བསྡུས་གསུམ་དུ་མཛད། དེ་ནས་བསྟན་འགྲོའི་དོན་ཆེན་ལེགས་པར་གྲུབ་སྟེ། དགུང་ལོ་དྲུག་ཅུ་རྩ་དགུ་པར་དགོངས་པ་ཆོས་དབྱིངས་སུ་གཤེགས་སོ།།
༼རྒྱལ་ཁབ་གསུམ་གྱི་གཏམ་རྒྱུད།༽
སྒྲུང་རྩོམ་འདི་ནི་སྐབས་དེའི་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་དང་སྒྲུང་ཡིག་གཞིར་བཟུང་ནས་ཡང་བསྐྱར་རྩོམ་འབྲི་བྱས་པ་ཞིག་རེད། བརྗོད་བྱ་ནི་༡༦༩ལོ་ནས་༢༨༠ལོར་བྱུང་བའི་ལོ་རྒྱུས་གཏམ་རྒྱུད་དེ། ལིའུ་པེ་དང་། ཀྲུའུ་ཀོ་ལིའང་། ཚའོ་ཚའོ། སུན་ཆོན་སོགས་མི་སྣ་མང་པོ་ཞིག་འབྲི་འགོད་བྱས་ཡོད་ཅིང་། སྒྲུང་སྙན་ཞིང་དམག་འཁྲུག་གི་བྱུང་རབས་འཚར་བའི་ཐོག་ནས་ད་བར་དུ་མི་སེམས་འགུགས་བཞིན་དུ་ཡོད། མཛད་ཆོས་འདིས་ད་དུང་སྒྲུང་རྩོམ་གྱི་ལེའུའི་རྣམ་བཅད་གསར་བཏོད་བྱས་ནས་ཕྱི་རབས་ཀྱི་སྒྲུང་རྩོམ་འབྲི་ཐབས་ལ་ལམ་སྲོལ་བཏོད་ཡོད་པ་རེད།
ཁ་འཛིན་གསུམ་
ཁ་འཛིན་གསུམ།
སུག་སྨེལ་དང༌། གུར་ཀུམ། པི་པི་ལིང་སྟེ་གསུམ།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
རྗ་རྦའོ་ཡུད།
རྗ་རྦའོ་ཡུད་(རྒྱ་སྐད།:賈寶玉)ནི་༼ཁང་ཆེན་དམར་པོའི་རྨི་ལམ་༽ནང་གི་མི་སྣ་གཅིག་རེད།
དཔའ་རིས་
དཔའ་རིས་ཞེས་པའི་མིང་དང་དཔའ་རིས་བོད་རིགས་ཀྱི་མཆེད་ཁུངས་ལ་རགས་ཙམ་དཔྱད་པ།
ས་སྟེང་འདིར་མི་ཡི་འགྲོ་བ་ཆགས་དུས་ནས་བཟུང་། བློ་རིགསྙིང་སྟོབས་དཔའ་རྩལ་ཆེ་ཞིང་།ཞེ་རྒྱུད་རང་བཞིན་གྱིས་དྲང་ལིང་། སྙིང་རྗེ་དང་ཕན་སེམས་ལྡན་པ་སོགས་ལྷན་སྐྱེས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་མང་པོས་རྒྱུད་ཕྱུག་པའི་བོད་དཀར་པོའི་རིགས་ཀྱིས་བཟུང་བའི་ས་ཆ་ལ་བོད་དང་བོད་ཆེན་པོ་གཉིས་སུ་ཕྱེ་ཞིང་། བོད་ཆེན་པོའི་ཁུངས་གཏོགས་མདོ་ཁམས་སྨད་ཀྱི་ཆ།མཚོ་སྔོན་གཙོ་ཆུའི་བྱང་ཕྱོགས། མི་ཉག་གི་ལོ་རྒྱུས་སུ་བྱང་ངོས་སུ་འབོད་པའི་ཀྰན་ཀྲོས་ཆུ་ནག་ཚུན་ཆད། ཆུ་ལེན་ཧྲན་ཏེ་མདོ་ལ་རིང་མོའི་རི་རྒྱུད་ལུང་ལག་དང་། དེ་དང་འདབ་འབྲེལ་དུ་གནས་པའི་བོད་རོང་འབྲོག་གི་ས་ཆ། སུ་ནན། ཐེན་ཀྲུའུ། མུན་ཡོན། ཏ་ཐུང་། ཧུ་ཀྲུ།ལོ་ཏེ་སོགས་ཀན་སུ་དང་། མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་ཁོངས་གཏོགས་ཀྱི་རྫོང་ཁག་དྲུག་གི་མངའ་ཞབས་ཀྱི་ས་ཆར་དཔའ་རིས་བོད་རིགས་དཀར་པོའི་ཡུལ་ཞེས་གྲགས་ཤིང་། དེར་འཁོད་པའི་པྲ་འབྲི་ལྡོང་སོགས་ཀྱི་རིགས་ལས་མཆེད་པའི་བོད་རིགས་ལ་དཔའ་རིས་པ་ཞེས་གྲགས་སོ།
མཆེད་ཁུངས་
བཤད་ཚུལ་གསུམ་གྱི་སྔ་མ་གཉིས་ནི་གཏམ་རྒྱུད་གནའ་གཏམ་སོགས་ཀྱི་ཡི་གེར་མཐོང་བས་ཡིན་མིན་གྱི་ཁ་ཚོན་གཅོད་དཀའ་ཡང་། བཤད་ཚུལ་གསུམ་པ་དེ་འཐད་ཕྱོགས་སུ་འཛིན་མཁན་ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་ཁྲོད་དུ་མང་བས་ཅུང་ཟད་དཔྱད་ན། སྲོང་བཙན་སྒམ་པོ་སོགས་ཀྱི་སྐུ་རིང་ལ་དབུང་གཙང་ཕྱོགས་ནས་འོངས་བས་མི་རྒྱུད་དཔའ་རིས་ཕྱོགས་སུ་ཡོད་པའང་བདེན་སྙམ་སྟེ། དཔེར་ན། སུ་ནན་རྫོང་ཁུལ་གྱི་མདུང་ནག་ཁ་གསུམ་ཟེར་བའི་བོད་ཚོ་དེ། མདུང་ལ་རྩིད་ཞོལ་ནག་པོ་བཏགས་ནས་དམག་སྡེ་རྟགས་མཚན་བྱས་པས་མདུང་ནག་པ་ཟེར་བ་དང་། ཁོ་ཚོ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོའི་དམག་རྒྱུད་ཡིན་ཞེས་མདུང་ནག་པ་རང་གི་ཁ་རྒྱུན་ལ་ཡོད་པ་དང་། སྐད་རིགས་ཀྱང་ཅོ་ནེ་སྐད་རོང་སྐད་ལྟ་བུ་ཞིག་འདྲེས་ཡོད་པར་དཔགས་ན་མདུང་ནག་པའི་མི་རྒྱུད། བོད་རྒྱལ་གྱི་དམག་རྒྱུད་ཡིན་ཤས་ཆེ། ཡང་མདོ་སྨད་ཆོས་འབྱུང་དུ། གླང་དར་མའི་སྲས་གནམ་ལྡེ་འོད་སྲུང་། དེའི་སྲས་མངའ་བདག་དཔའ་འཁོར་བཙན། དེའི་སྲས་བཀྲ་ཧིས་བརྩེགས་པ། དེའི་སྲས་འོད་སྡེ།དེ་ལ་སྲས་བཞི་བྱུང་བའི་གཉིས་པ་ཁྲི་སྡེ་མདོ་ཁམས་སུ་བྱོན། མཚོ་སྔོན་འདིར་གཞིར་བཟུང་སྟེ་ཁྲི་དཔོན་མཛད། ཙོང་ཁ་ཡུལ་ཆེན་བཅོ་བརྒྱད་སོགས་མདོ་སྨད་ཕར་ཆེར་ལ་མངའ་མཛད་པའི་རྒྱུད་དུ་སྤྱན་སྔ་དོན་ཆེན་པ་སོགས་བྱུང་བར་བཤད་ལ（འདི་ལ་སུང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སུ་རྒྱལ་སྲས་རྒྱལ་ཁབ་ཅེས་བརྡ་ཇི་བཞིན་མ་འབྱོར་བས་གྱོ་སི་ལོ་གོ角厮罗国ཞེས་བྲིས་སྣང）། ད་དུང་ཡང་ཁྲི་དཔོན་འདིའི་རྒྱུད་པ་དཔའ་རིས་ཕྱོགས་སུ་ཡོད་པ་ལ། འཕན་ཡུལ་རང་སྐད་མ་ཉམས་པས་ཁྲི་དཔོན་ལ་ཁྱི་དཔོན་དུ་འབོད་པ་སྣང་ཞེས་བྱུང་བ་ལྟར། གླང་དར་རྗེས་སུ་བོད་རྒྱལ་གྱི་སྲིད་དབང་སོལ་འཐོར་དུ་སོང་ཞིང་བང་འཁྲུགས་སོགས་ལས་པའི་རྐྱེན་ལས། རྒྱལ་རྒྱུད་རྗེ་བློན་འཁོར་དམག་དུམ་ཅིག་མདོ་སྨད་དུ་ཡོངས་ནས། ཙོང་ཁའི་ཡུལ་ཆེན་བཅོ་བརྒྱད་སོགས་ལ་དབང་བསྒྱུར་ཏེ་སྤྱི་ལོ༩༩༧ནས༡༠༦༥བར་གྱི་ལོ་རེ་དགུ་ཙམ་ལ་སྒེར་དབང་བཟུང་ཞིང་། མཐར་མི་ཉག་གྷའི་དབང་འོག་ཏུ་ཤོར། དུས་རབས་བཅུ་བའི་དཀྱིལ་ཙམ་ལ། དཔའ་རིས་བོད་ལུང་དྲུག་གི་སྤྱི་དཔོན་འཕན་བློ་གྲོས（潘罗支）ཟེར་བ་ཞིག་ལང་ཀྲོའུ་དམག་སྲིད་ཀྱི་སྤྱི་དཔོན་གྱི་གོ་སར་སུང་རྒྱལ་གཞུང་གིས་ལུང་གིས་བསྐོས་ཤིང་། ཉིན་ཞ་ས་ཆར་རྒྱལ་སྲིད་བཙུགས་པའི་མི་ཉག་གྷ་ཞེས་འབོད་པའི་བོད་རྒྱལ་གྱི་དམག་དང་འཐབ་པས་རྒྱལ་ཁབ་ཐོབ་པ་སུང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ནང་འཁོད་པ་དེ་དང་། བསྟན་པ་ཕྱི་དར་སྐབས་བསྟན་པའི་མེ་རོ་སྨད་ནས་གསོ་བ་པོ་བླ་ཆེན་དགོངས་པ་རབ་གསལ་དེ་ཡང་། འཕན་ཡུལ་རྨུ་གསལ་གཤེན་འབར་བྱ་བའི་བོན་གྱི་བུ་རྨུ་ཟ་འཕེན་ཞེས་འབྱུང་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཚིག་ལ་དཔགས་ན། ཁོང་ཡང་འཕན་ཡུལ་ནས་མདོ་སྨད་དུ་སྤོས་པའི་མི་རྒྱུད་ཅིག་ལས་མཆེད་པར་མངོན་ཞིང་། དེས་ན་དཔའ་རིས་མི་རྒྱུད་ཀྱི་མཆེད་ཁུངས་སུ། བོད་རྒྱལ་དུས་ཀྱི་ས་མཚམས་སྲུང་བའི་དཔོན་དམག་གི་རྒྱུད་དང་། དུས་འགྱུར་སོགས་ཀྱི་རྐྱེན་ལས་དབུས་གཙང་ཕྱོགས་ནས་འོངས་པའི་བོད་རྒྱུད་ཡོད་ཁོ་ཐག་རེད།
གོམས་གཤིས་དང་རྒྱན་གོས་
དཔའ་རིས་ཀྱི་བོས་འདི་ཡུལ་སྲོལ་གོམས་འདྲིས། སྐྱེས་ཕོ་མོའི་གོས་དང་རྒྱན་ཆ། ཟས་དང་གནས་མལ་འཚོ་རྟེན་གྱི་འབྱུང་ཁུངས། གཉེན་སྒྲིག་རྟ་རྒྱུག་སྟོན་མོ།གཏམ་དང་གླུ་གཞིས། ཞེ་རྒྱུད་ཀྱི་རིང་བཞིན།སྐད་ཆའི་ཤོད་སྟངས་སོགས་ཀྱི་སྟེང་ན། ཨ་མདོའི་བོད་ཀྱི་ནང་ཚན་འབྲོག་རིགས་ཀྱི་ཐུན་མོང་གི་ཁྱད་ཆོས་མང་ཞིང་། གཞཔ་དང་མི་འདྲ་བའི་ཐུན་མིན་གྱི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱང་མང་དུ་ཡོད་པ་ཡིན། ལྷག་པར་སྐད་རིགས་ཐད་ཁ་སྐད་སྟེང་ན། བརྡ་དག་སྡེབ་སྦྱོར་ལྟར་དུ་སྒྲ་ཟུར་ཕྱིན་པར་འདོན་ཅིང་། གནའ་སྐད་ཀྱི་བརྡ་རྙིང་ཡིག་སྐད་དང་མཐུན་པ་མང་བ་དང་། རྣམ་དབྱེ་བྱེད་འབྲེལ་དང་བདག་གཞན་དུས་གསུམ་གྱི་ཁྱད་པར་སོགས་བརྡ་སྤྲོད་གཞུང་ལུགས་དང་མཐུན་པའི་ཁྱད་ཆོས་མང་དུ་ཡོད་པས། ཡུལ་སྐད་ཁྱད་དུ་འཕགས་པ་ཞིག་ཡིན་ཞེས། སྔོན་ཆད་བླ་བྲང་བཀྲ་ཤིས་འཁྱིལ་གྱི་དགེ་བཤེས་ཆེ་ཁག་དཔའ་རིས་རྐང་རྗེན་དེ་མ་ཚང་དང་། ཆུ་བཟང་ཡོངས་འཛིན་དཔའ་རིས་བློ་གྲོས་ཚང་སོགས་ཀྱི་གསུང་སྒྲོས་སུ་སྣང་ངོ་། སྤྱིར་དཔའ་རིས་ཟེར་བ་ནི། གོང་དུ་བཤད་པའི་ཀན་སུ་དང་མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་གྱི་རྫོང་ཁག་དྲུག་གི་ཁོངས་གཏོགས་བོད་ཡུལ་དེ་དག་ཡིན་ལ། སྔོན་དུས་ལྕང་སྐྱ་རོལ་བའི་རྡོ་རྗེ། ཐུའུ་བཀན་ཆོས་ཀྱི་ཉི་མ། དཔའ་རིས་རབ་གསལ་སོགས་སྙན་པའི་གྲགས་པ་འཛམ་གླིང་དུ་ཁྱབ་པའི་མཁས་གྲུབ་ཀྱི་སྐྱེས་ཆེན་དམ་པ་མང་བོའི་འཁྲུངས་ཡུལ། ལྷོ་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་བ་གཟའ་འབྲུ་གུ་མན་ཆད་ནས། ཐེ་ཏུང་ཡན་ཆད་ཀྱི་འཇུ་ལག་ཆུ་རྒྱུད། ནུབ་བྱང་ཧ་ཞིཕ་ཁྲིཀརྨ་སྒང་། འབྱོར་ལྡན་སྒང་རྒྱུད། ཤར་མདའ་རྒྱུད་ལང་ཀྲོའུ་དང་འབྲེལ་མཚམས། བྱང་ཤར་ཕོ་རོད་ཞྭ་དམར། ཤར་ལྷོར་ཟང་ཤན་སྟག་ལུང་། ཤར་རྒྱུད་ཇག་རུང་སྨད་མཐའ་སོགས་འབྲོང་ལུང་སྟེ། དེང་སེང་ཡུན་ཏིང་ཟེར་བའི་ས་ཆར་ས་མཚམས་འབྲེལ་བའི་རོང་འབྲོག་གི་ས་ཆ། ཚོ་སྡེ་ཞེ་བཞི། སྟོང་སྐོར་མདོ་རྒྱུད་རྒྱ་མཚོའི་གདན་ས་དཔའ་རིས་མཆོད་རྟེན་ཐང་དང་། རྒྱལ་བ་ཚངས་དབྱངས་རྒྱ་མཚོའི་བཞུགས་གནས་ཡར་ལུང་དགོན་སོགས་དགོན་སྡེ་ཆེ་ཕྲ་ཉི་ཤུ་ལྷག་ཡོད་པའི་ས་ཆ་འདི་ལ་དཔའ་རིས་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་རྫོང་ཟེར་ཞིང་། རྒྱ་སྐད་ཀྱིས་མཆོད་རྟེན་ཐང་ཞེས་པའི་རྟེན་དང་། འབྲི་གུང་ཞེས་པའི་འབྲི་གཉིས་བླང་ནས། རྫོང་གི་མིང་དུ་བྱས་པ་བརྡ་ལོག་ནས་ཐེན་ཀྲུའུ་གྱུར་བ་ཡིན་ནོ།།
ཁ་ཞག་
ཁ་ཞག
དགོན་པའི་མང་ཇ་གཏོང་སྐབས་ཇ་ཁྲོའི་ཁ་ལ་འཁྱིལ་ནས་ཡོད་པའི་ཞག
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
ས་པཎ་གྱིས་གསུང་པའི་ཕྱག་འཚལ་སྐབས་འདོན་རྒྱུའི་སྨོན་ཚིག་
བདག་གི་མཆོག་གསུམ་དམ་པར་ཕྱག་འཚལ་བས། ། བདག་དང་འགྲོ་ཀུན་སྡིག་སྒྲིབ་དག་པར་ཤོག ། ལག་གཉིས་མཉམ་པར་ཐལ་མོ་སྦྱར་བ་ཡིས།། ཐབས་དང་ཤེས་རབ་ཟུང་འཇུག་ཐོབ་པར་ཤོག ། ཐལ་མོ་སྤྱི་བོའི་གཙུག་ཏུ་སྦྱར་བ་ཡིས།། འོག་མིན་དགའ་ལྡན་གནས་སུ་བགྲོད་པར་ཤོག ། ཐལ་མོ་སྨིན་མཚམས་དཔྲལ་བར་སྦྱར་བ་ཡིས།། ལུས་ཀྱི་སྡིག་སྒྲིབ་ཐམས་ཅད་དག་པར་ཤོག ། ཐལ་མོ་མགྲིན་པའི་ཐད་དུ་སྦྱར་བ་ཡིས།། ངག་གི་སྡིག་སྒྲིབ་ཐམས་ཅད་དག་པར་ཤོག ། ཐལ་མོ་སྙིང་གའི་ཐད་དུ་སྦྱར་བ་ཡིས།། ཡིད་ཀྱི་སྡིག་སྒྲིབ་ཐམས་ཅད་དག་པར་ཤོག ། ཐལ་མོ་སྦྱར་བ་སོ་སོར་ཕྱེ་བ་ཡིས།། གཟུགས་སྐུ་གཉིས་ཀྱི་འགྲོ་དོན་བྱེད་པར་ཤོག ། རྐང་གཉིས་པུས་མོ་ས་ལ་བཙུགས་པ་ཡིས།། བཅུ་གཅིག་ཀུན་ཏུ་འོད་ཀྱི་ས་ཐོབ་ཤོག ། ཡན་ལག་བཞི་པོ་བརྐྱངས་བསྐུམས་བྱེད་པ་ཡིས།། འཕྲིན་ལས་རྣམ་བཞི་ལྷུན་གྱི་གྲུབ་པར་ཤོག ། རྩ་རྒྱུད་ཐམས་ཅད་བརྐྱངས་བསྐུམས་བྱས་པ་ཡིས།། རྩ་མདུད་ཐམས་ཅད་མ་ལུས་གྲོལ་བར་ཤོག ། སྒལ་ཚིགས་དབུ་མར་དགྱེ་དགུགས་བྱེད་པ་ཡིས།། རླུང་རྣམས་མ་ལུས་དབུ་མར་ཚུད་པར་ཤོག།། ས་ལ་ཐུག་ནས་ཡར་ལ་ལངས་བ་ཡིས།། འཁོར་བར་མི་གནས་ཐར་ལམ་ཐོབ་པར་ཤོག ། དེ་ནས་ལན་མང་དུ་མར་ཕྱག་འཚལ་བས།། ཞི་བར་མི་གནས་སེམས་ཅན་འདྲེན་པར་ཤོག ། བདག་སོགས་བརྐྱངས་ཕྱག་ཕུལ་བའི་དགེ་བའི་ མཐུས།། གནས་སྐབས་ཚེ་རིང་ནད་མེད་ཕུན་ཚོགས་ཤོག ། འཆི་ཚེ་བདེ་བ་ཅན་དུ་སྐྱེས་ནས་ཀྱང་།། རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་གོ་འཕང་མྱུར་ཐོབ་ཤོག ། ཕ་མ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་བདེ་དང་ལྡན་གྱུར་ཅིང་།། ངན་འགྲོ་ཐམས་ཅད་རྟག་ཏུ་སྟོང་བ་དང་།། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གང་ན་སུ་བཞུགས་པ།། དེ་དག་ཀུན་གྱི་སྨོན་ལམ་འགྲུབ་གྱུར་ཅིག ། སརྦ་མངྒ་ལཾ།།།།
བཤེས་གཉེན་སྦ་བ་ལ་གདམས་པ་བྱ་དཀའ་བ་ཨའི་དབྱངས་ལ་ངེས་པ།
བཤེས་གཉེན་སྦ་བ་ལ་གདམས་པ་བྱ་དཀའ་བ་ཨའི་དབྱངས་ལ་ངེས་པ།
རྗེ་ཙོང་ཁ་བ་བློ་བཟང་གྲགས་པ།
ཞེས་པ་འདི་ནི་བཤེས་གཉེན་སྦ་བས་བསྐུལ་བའི་ངོར། བདེ་བར་གཤེགས་པའི་གསུང་རབ་ཕལ་མོ་ཆེ་ལ་བློ་གྲོས་ཀྱི་པད་མོ་རྒྱས་པ་ཤར་ཙོང་ཁ་པ་བློ་བཟང་གྲགས་པའི་དཔལ་གྱིས་སྦྱར་བའོ། །   ། །
ནམ་ཆོམ་སི་ཀེ།
ནམ་ཆོམ་སི་ཀེ་ནི་ཨ་མི་རི་ཁའི་སྐད་བརྡ་རིག་པ་མཁས་ཅན་དང་ཚད་མ་རིག་པ་མཁས་ཅན་ཞིག་ཡིན་ཞིང་(ཁོང་ནི་སྤྱི་ལོ་༡༩༢༨ལོའི་ཟླ་བ་༡༢པའི་ཚེས་༧ཉིན་འཁྲུངས།)
ཁ་ཟས་བསྙེམས་པ་
ཁ་ཟས་བསྙེམས་པ།
ཁ་ཟས་ཁེབས་པ།
ཁ་ཞེ་གཉིས་
ཁ་ཞེ་གཉིས།
ཁ་དང་བསམ་པ་གཉིས།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།