cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
རྒྱལ་སྲིད་སྣ་བདུན་ལ་སྦྱར་བའི་འབེལ་གཏམ་
ལེ་ལོ་རྣམ་གཡེང་འཇོམས་པའི་དུག་ཆུ་བླུགས། །
ང་ནི་མི་འཇིགས་དཔུང་གི་རུ་འདྲེན་ཡིན། །
བརྩོན་འགྲུས་དཔའ་བརྟུལ་གྱད་ཀྱི་དཔུང་རོགས། །
འབུ་ནག་ཚེ་ཟད་གྲོག་མའི་ཚང་སྒོ་དང་། །
ལུ་གུ་བསོད་ཟད་སྤྱང་ཚང་འགྲིམས་པ་བཞིན། །
ལེ་ལོ་ཅན་ཁྱོད་དམག་དཔོན་གྲི་ཁར་སླེབས། །
མདའ་མདུང་གཉིས་ཀྱིས་རེས་མོས་བསུ་སྐྱེལ་བྱེད། །
མི་ཚེ་སྟོང་ཟད་བྱས་པའི་སྐྱིན་པ་ལ། །
གློ་སྙིང་གཉིས་ཀྱི་དབང་རྩ་མ་ལུས་གཅོད། །
ལེ་ལོ་ཅན་དེ་འཇིགས་རུང་གཉིད་ལས་སད། །
ལེའུ་དྲུག་པ། བཙུན་མོ་རིན་པོ་ཆེ།
ནོར་བུ་རིན་ཆེན་སྔས་མགོའི་རྡོ་ལ་གྱུར། །
གླང་པོ་རིན་ཆེན་རྗེས་ཙམ་མི་མཐོང་ལ། །
དམག་དཔོན་རིན་ཆེན་གར་སོང་ཆ་མ་འཚལ། །
དེ་ལྟ་ནའང་མདང་གསུམ་རྨི་ལམ་དེ། །
ཡོལ་བའི་ངོས་ཀྱི་གློག་གི་གཟུགས་བརྙན་བཞིན། །
ཡང་ཡང་ཡིད་ལ་འཁོར་ཞིང་བྲག་ཅ་ལྟར། །
ལྟ་བས་མི་ངོམས་མཛེས་མ་སྒེག་ཉམས་ཅན། །
ལིང་ལིང་གོམ་སྟབས་སྒྱུར་ཅིང་སྒྱུར་ཅིང་འོངས། །
ལེ་ལོ་ཅན་གྱིས་མཛེས་མ་དེ་མཐོང་འཕྲལ། །
ཡིད་ལ་འདོད་པའི་རླུང་གིས་མྱོས་པའི་མོད། །
གདོང་ལ་འཛུམ་དང་བཅས་ཏེ་གཏམ་དག་དྲིས། །
བཙུན་མོ་རིན་ཆེན་གཏམ་བརྗོད་འདི་ནས་བྱུང་། །
ང་ནི་ཡོན་ཏན་བཙུན་མོ་རིན་པོ་ཆེ། །
བཟོ་རིག་ཅོད་པན་སྤྱི་བོའི་ཏོག་ཏུ་མཛེས། །
གསོ་རིག་དོ་ཤལ་མགུལ་བའི་རྒྱན་དུ་འཆིང་། །
སྒྲ་རིག་ལན་བུ་ཐུར་དུ་དཔྱངས་པ་ལ། །
ནང་རིག་གཡུ་བྱུར་རིན་ཆེན་རྒྱན་གྱིས་སྤུད། །
ཚད་མ་ཨ་འཇམ་ཚ་རུའི་ཡང་ཐོག་ཏུ། །
སྙན་ངག་གོས་ལིང་ལྗང་ཁུའི་སྐ་རགས་བཅིངས། །
མངོན་བརྗོད་ཆུ་སྲམ་པགས་པའི་གཟར་བུ་ལ། །
སྡེབ་སྦྱོར་དབུས་ཕྲུག་སྣ་ལྔས་མཐའ་ཆགས་བྱས། །
ཟློས་གར་ཐིག་ལེ་གཟིག་གི་གོང་བ་ལ། །
བལྟ་ན་བཙུན་མོ་ང་ཡིས་ལུས་ལ་ལྟོས། །
བརྗོད་ན་བཙུན་མོ་ང་ཡི་སྙན་གྲགས་བརྗོད། །
ངོམས་ན་བཙུན་མོ་ང་ཡི་རྒྱན་ཆ་ངོམས། །
སློབ་ན་བཙུན་མོ་ང་ཡི་རྣམ་ཐར་སློབ། །
གཞོན་ནུ་བརྩོན་འགྲུས་ཅན་ཚོ་མ་གཏོགས་པའི། །
ལེ་ལོ་ཅན་གྱི་ཁྱིམ་ཐབ་ངས་མི་འདོད། །
མཛེས་མའི་ཡོན་ཏན་མང་བར་མ་མགུ་ཡང་། །
འདོད་ཆགས་རླུང་གིས་མྱོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས། །
ཁ་ཙམ་ཚིག་གིས་འགྱོད་བཤགས་བྱེད་དགོས་བྱུང་། །
འོ་ན་གསོན་དང་བཙུན་མོ་རིན་པོ་ཆེ། །
ཁྱོད་ཀྱིས་ཅི་གསུངས་ཐམ་ཅད་བདེན་དུ་གྲུབ། །
ང་ནི་སྔར་བྱས་ལས་ལ་ཤིན་ཏུ་འགྱོད། །
འགྱོད་པའི་སེམས་ནི་རྒྱ་མཚོའི་རླབས་ལྟར་གཡོ། །
ལྷ་མོ་ཁྱོད་ལ་མཇལ་བ་སྐལ་བ་བཟང་། །
བཙུན་མོ་ཁྱོད་ཞལ་མཐོང་བ་སྔོན་ལས་བཟང་། །
གསུང་སྙན་རྣ་ཡིས་ཐོས་པ་བསོད་ནམས་བཟང་། །
དེ་རིང་འུ་ཅག་འཕྲད་པ་རྟེན་འབྲེལ་བཟང་། །
གལ་སྲིད་ཁྱིམ་ཐབ་ཁྱེད་འདྲ་ལོན་་པ་ན། །
རང་གཞན་ཀུན་ལ་ཕན་པའི་རྒྱུར་འགྱུར་བས། །
ད་ལྟ་ཉི་མ་དེ་རིང་ནས་བཟུང་སྟེ། །
ངས་ཀྱང་ལེ་ལོའི་བསམ་པ་རྣམ་སྤངས་ནས། །
ཤེས་བྱའི་གནས་ལ་སྦྱོང་བའི་དམ་བཅའ་འབུལ། །
བརྩེ་བས་གཟིགས་ཤིག་ལྷ་མོ་ཐུགས་རྗེ་ཅན། །
མཛའ་བ་མ་གཏོང་བཙུན་མོ་ངོ་མཚར་ཅན། །
དེ་ལྟར་ཞུས་པས་བཙུན་མོས་ལན་གསུངས་པ། །
དེས་ན་ཤིན་ཏུ་ལེགས་སོ་གཞོན་ནུ་བློ་གྲོས་ཅན། །
བརྩོན་འགྲུས་བློ་སྟོབས་ཆེར་ཆེར་བསྐྱེད་ནུས་ན། །
རིང་མིན་ཁྱེད་ཀྱི་གྲོགས་སུ་འགྱུར་བར་ངེས། །
འོན་ཀྱང་ཁ་ཞེ་མི་མཐུན་རྫུན་པའི་ཚིག །
རང་གཞན་རྨོངས་པའི་ཕྱིར་དུ་སྨྲས་པ་ན། །
དུས་ཀྱི་ལག་ལེན་བདེན་གྱི་རལ་གྲི་ཡིས། །
རྫུན་ཚིག་མགོ་བོ་མྱུར་དུ་འབྲེག་པར་འགྱུར། །
དེ་རྣམས་མ་བརྗེད་གཞོན་ནུའི་ཐུགས་ལ་ཟུངས། །
རྗེས་སོར་མཇལ་བའི་སྨོན་ལམ་ཡང་ཡང་འདེབས། །
ཕན་པའི་བསླབ་བྱ་རྣ་རྒྱབ་ལྷགས་པ་བཞིན། །
བོར་ལ་དཔའ་བའི་གཞོན་ནུ་ལེ་ལོ་ཅན། །
སྔར་བཞིན་རྣམ་གཡེང་བྱ་བས་ཉིན་མཚན་འདས། །
དེ་ལྟར་གཞོན་་པའི་ལང་ཚོ་རིམ་གྱིས་ཡལ། །
རྒས་པའི་ཕོ་ཉའི་འབོད་པ་མྱུར་དུ་སླེབས། །
ནག་པོར་སྐྱེས་པའི་སྐྲ་ལོ་དུང་ལྟར་དཀར། །
གཟུགས་རྣམས་འཛིན་བྱེད་མིག་གི་དྭངས་མ་ཉམས། །
སྒྲ་རྣམས་ཉན་བྱེད་རྣ་ཡི་དབང་པོ་འོན། །
ཚིག་རྣམས་སྨྲ་བའི་བདེ་མོ་ལྕེ་ཡང་ལྐུགས། །
མི་ཚེ་སྟོང་བར་ཟད་པའི་ལེ་ལོ་ཅན། །
འགྱོད་པ་དང་བཅས་དུར་གྱི་ཁུང་བུར་ཡིབ། །
ལེའུ་བདུན་པ།  རྟ་མཆོག་རིན་པོ་ཆེ།
དེའི་ཚེ་ཤར་ཕྱོགས་ལྷུན་པོའི་རྩེ་མོ་ཡི། །
མཚམས་སྤྲིན་གསར་བའི་གདེངས་ཀ་མཐོན་པོ་ལས། །
གསེར་མདོག་འབར་བའི་རྟ་བདུན་གཞོན་ནུ་དེ། །
མ་རིག་མུན་པ་འཇོམས་པའི་གཉེན་པོར་འཁྲུངས། །
དགེ་མཚན་བྱེ་བས་སྣང་བྱས་ཐང་ཆེན་དུ། །
ལྔ་རིག་གནས་ལ་འཇུག་པའི་གཞོན་ནུ་རྣམས། །
བརྩོན་འགྲུས་རྟ་ལ་ལྕག་གིས་སྐུལ་བཞིན་པར། །
སྦྱངས་འབྲས་བང་རྩལ་འགྲན་པའི་དགའ་སྟོན་བྱེད། །
རྟ་མཆོག་རིན་ཆེན་གཏམ་བརྗོད་འདི་ནས་སྤྲོས། །
ཀྭ་ཡེ་གསོན་དང་གཞོན་ནུ་བརྩོན་འགྲུས་ཅན། །
ང་དང་ང་ངོ་ཁྱེད་ཚོས་མ་ཤེས་ན། །
ང་རྒྱལ་དབུ་འཕང་མཐོ་བའི་རྟིང་གནོན་ལ། །
ཁེངས་སྐྱངས་དངུལ་སྲབ་བྱི་རུའི་ཕྲ་ཅན་ཡོད། །
ཕྲག་དོག་དྲུག་ཞེང་རྒྱས་པའི་རྟིང་གནོན་ལ། །
ཉོན་མོངས་སྒལ་ཚིགས་འབུར་བའི་རྒྱབ་གནོན་་ལ། །
ཞེ་སྡང་གསུམ་ཤ་འདར་བའི་འཆིང་བྱེད་ལ། །
བཟོད་པ་རྒྱུན་བུའི་གློ་ཐག་ཕྲ་མོ་ཡོད། །
ལེ་ལོའི་སྒྲོག་ཏུ་ཚུད་པའི་ཉེན་བརྡ་ལ། །
དྲན་བསྐུལ་བློ་གྲོས་ལྕག་ཚན་མཉེན་མོ་ཡོད། །
ཤེས་བྱ་རླུང་གི་སྤུ་གྲི་རྣོན་པོ་ཡོད། །
རྟ་མཆོག་ང་ལ་ཁ་ལོ་སྒྱུར་བཞིན་པར། །
ཡོན་ཏན་ཐང་ཆེན་འཕྲེད་ཀྱིས་ཆོད་པར་ཤོག །
ཡུལ་འདིར་རིག་དར་འབྱོར་བ་ལྡན་པར་ཤོག །
ཅེས་རྒྱལ་སྲིད་སྣ་བདུན་ལ་སྦྱར་བའི་འབེལ་གཏམ་ཞེས་བྱ་བ་རེ་ཞིག་རྫོགས་པར་གྱུར་ཏོ། །
ནཱ་རོ་པ།
དུས་རབས་བཅུ་གཅིག་པའི་སྐབས་སུ་བྱུང་བའི་རྒྱ་གར་གྱི་གྲུབ་ཆེན་ཏཻ་ལོ་པའི་དངོས་སློབ། བོད་ཀྱི་མར་པ་ལོ་ཙཱའི་བླ་མ་ཡིན་ཞིང༌། མར་པ་ལོ་ཙཱ་ལ་བདེ་མཆོག་དང་ནཱ་རོ་ཆོས་དྲུག་སོགས་ཀྱི་གདམས་པ་སྤེལ་གནང་མཛད།
Naropa [Indian master, guru of marpa and disciple of tilopa] Naropa
ཉེ་དུས་བོད་ཤར་ཁུལ་དུ་གཏེར་འདོན་བྱ་བ་ཤུགས་ཆེར་སྤེལ་རྒྱུ།
ཉེ་དུས་བོད་ལྗོངས་གསར་འགྱུར་ལས་གནས་ཚུལ་སྤེལ་བར་གཞིགས་ན།  རྒྱལ་ནང་གི་སྐད་གྲགས་ཆེ་བའི་ཁེ་ལས་ཁག་ཅིག་དང་བོད་ནང་གི་གཏེར་ལས་སྤེལ་མཁན་མཉམ་འབྲེལ་གྱིས་བོད་ཀྱི་ཤར་ཁུལ་དུ་གཏེར་འདོན་གྱི་ལས་གྲྭ་ཤུགས་ཆེར་སྤེལ་རྒྱུ་ཡིན་པ་འདྲ་འདུག   མ་གཞི་དེང་སང་བོད་ཀྱི་འབྱུང་ཁམས་འཁོར་ཡུག་གི་ཐད་རྒྱལ་ཁབ་ནས་སྲུང་སྐྱོབ་གང་ལེགས་ཐུབ་ཡོད་རུང་།   གཏེར་འདོན་གྱི་བྱ་བའི་ཐད་མུ་འཐུད་དུ་ཤུགས་ཆེར་འགྲོ་བ་ལས་དེ་ཐད་ཤུགས་ཆེའི་བཀག་འགོག་སོགས་བྱེད་ཐུབ་མེད་པ་འདྲ་འདུག   གཏེར་ལས་ཀྱིས་མ་ཐར་བོད་ཀྱི་ཁོར་ཡུག་ལ་ཤུགས་ཆེའི་གཙོག་སྐྱོན་དང་འབྱུང་ཁམས་ལ་གཏོར་སྐྱོན་སོགས་འཐེབ་རྒྱུ་ནི་བརྗོད་མི་དགོས་པ་ཞིག་རེད།   འོན་ཀྱང་ང་ཚོས་ལས་རིགས་དེ་ཚོར་བཀག་འགོག་ཐུབ་རྒྱུ་ལྟ་ཅི་དམངས་ཀྱི་སོ་སོའི་སྐབས་ཕྲལ་གྱི་ཡོང་འབབས་ལ་བསམ་ནས་ལས་རིགས་དེ་ཚོར་རྒྱབ་སྐྱོར་དང་།   སྲིད་གཞུང་ནས་ནི་དེ་ཚོར་དགོས་ངེས་ཀྱི་བཀག་འགོག་ཐུབ་ཀྱི་མེད་པ་བཅས་ལ་བལྟས་ན་དངོས་གནས་ང་ཚོས་སོ་སོའི་ཕ་ཡུལ་གྱི་ཁོར་ཡུག་གཙང་མ་དེར་སྲུང་སྐྱོབ་ཡག་པོ་རྩ་ནས་ཐུབ་ཀྱི་མིན་འདུག
སངས་རྒྱས་ལྷ་
བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བའི་སློབ་དཔོན་བཙུན་པ་ཆེན་པོ་སངས་རྒྱས་ལྡ་ཞེས་པ་དེ་ཡིན་། སློབ་འཔོན་འདི་དང་། དབྱིག་བཤེས་ ཆོས་སྐྱབས་བཅས་རེ་རེར་སློབ་མ་འབུམ་ཕྲག་བགྲངས་པ་ཡོད་པར་གྲགས་སོ་། ཆོས་སྐྱབས་ནི་《ཆེད་དུ་བརྫོད་པའི་ཚོམས་》བསྡུ་བ་པོ་། དབྱིག་བཤེས་ཀྱང་་《བསྡན་བཅོས་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་》བརྩམས་མཁན་གྱི་དབྱིག་བཤེས་དེ་ཡིན་། བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བའི་སློབ་དཔོན་ཆེན་པོ་བཞིའི་ནང་གསེས་ཡིན་།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
སད་མི་བདུན་
ཆོས་རྒྱལ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་སྐབས་མཁན་ཆེན་བྷོ་ངྷི་སཏྭས་བོད་མིས་རབ་བྱུང་གི་བསླབ་སྡོམ་སྲུང་ནུས་མི་ནུས་ཚོད་བལྟའི་ཕྱིར་དུ་ཐམས་ཅད་ཡོད་སྨྲའི་ལུགས་བཞིན་ཐོག་མར་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་མི་བདུན་ཏེ་ སྦ་གསར་སྣང་ མཆིམས་ཤཱཀྱ་བྲ་བྷ་ པ་གོར་བེ་རོ་ཙ་ན་ ངན་ལམ་རྒྱལ་བ་མཆོག་དབྱངས་ རྨ་རིན་ཆེན་མཆོག་འཁོན་ཀླུའི་དབང་པོ་། གཙང་ལེགས་གྲུབ་རྣམས་སོ་ སྦ་ཡེ་ཤེས་དབང་པོ་རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་མཚན་འཁོར་ཀླུའི་དབང་པོ་ཡིན་པར་ཡང་བཤད་། ལོ་རྒྱུས་གཅིག་ལ་འཁོར་ལ་ཀླུའི་དབང་པོ་སད་མི་མི་བདུན་ལ་མི་ཐེ་ཟེར་འདུག་ཀྱང་བརྟགས་པའི་ཆོས་སོ་། ཨོ་རྒྱན་གླིང་པའི་《པདྨ་བཀའ་ཐང་》ལས་ སད་མི་མི་བདུན་ནི་། ༡.སྦང་གསལ་སྣང་ （སྦ་ཡེ་ཤེས་དབང་པོའང་ཟེར་）༢.སྦས་དཔའ་དབྱངས་། ༣.ངན་ལམ་རྒྱལ་བ་མཆོག་དབྱངས་། ༤.ལྟ་ལུང་དཔང་རྟོད་། ༥.རྨ་རིན་ཆེན་མཆོག་། ༦.ལ་སུམ་རྒྱལ་བ་བྱང་ཆུབ་། ༧.མཁས་པ་བེེ་རོ་ཙ་ན་བདུན་ནོ་། འདི་ལ་འདྲེན་ལུགས་གཞན་ཡང་ཡོད་དེ་ སྔོན་གྱི་བཀའ་་ཆེམས་རྮིང་མ་ལས་། ༡.སྦས་རརྣ་རཀྵི་ཏ་རིན་ཆེན་བསྲུང་བ་། ༢.ཛྙཱནྷྲ་རཀྵི་ཏ་ཡེ་ཤེས་དབང་པོ་བསྲུང་་བ་ ༣.རེརྣ་ནྟྲ་རཀྵི་ཏ་རིན་ཆེན་ཤེས་དབང་པོ་བསྲུང་བ་། ༤.རླངས་སུ་ག་ཏ་ལྦརྨ་རཀྵི་ཏ་བདེ་བར་གཤེགས་པའི་ཆོ་ག་བསྲུང་བ་། ༥.བེེ་རོ་ཙ་ན་རཀྴི་ཏ་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་བསྲུང་བ་། ༦.འཁོར་ན་གིནྷྲརཀྴི་ཏ་ཀླུའི་དབང་པོ་བསྲུང་བ་ ༧.ཙང་པ་དེ་ཝནྷྲརཀྴི་ཏ་ལྷའི་དབང་པོ་བསྲུང་བ་དང་བདུན་ནོ་།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
སའི་དཀྱིལ་འཁོར་བཞི
གླིང་བཞི་བར་མའིམ་འཇིན་རྟེན་དང་། སྟོང་སྤྱི་ཕུད་ཀྱི་འཇིག་སྟེན་། སྟོང་གཉིས་པ་བར་མའི་འཇོག་རྟེན་། སྟོང་གསུམ་པ་མཇེད་པའི་འཇིག་རྟེན་བཅས་ཡིན་།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
སམ་ཊ་
ཤིང་གི་བྱང་བུ་ནང་དུ་རྩི་ནག་པོ་དང་ཕྱི་ལ་མཛེས་མཚོན་བྱས་པ་། དེའི་ངོས་སུ་སྣུམ་བྱུགས་ཏེ་། དེའི་སྟེང་ས་དཀར་དང་བུལ་ཐོགས་ལྟ་བུའི་ཕྱེ་མ་དཀར་པོ་བཏག་པས་དཀར་པོར་བསྒྱུར་བའི་ལྟེབས་ལ་སྨྱུག་མའི་སྨྱུ་གུས་ཡི་གེ་བྲིས་ཆོག་པ་ཞིག་ཡིན་།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
སའི་ཁམས་
ནང་སའི་ཁམས་ནི་ཤ་རུས་དང་ཐུར་སེལ་གྱི་རླུང་དང་བཅས་པ་དང་། ཕྱི་སའི་ཁམས་ནི་རང་ཅན་རྣམས་ཀྱིམམིག་གིས་མཐོང་བའི་ས་རྣམས་ཡིན་།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
སར་གནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ
ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ས་དང་པོ་ནས་ས་བཅུ་པ་བར་གྱི་སྤང་རྟོགས་ཡོན་ཏན་ལྡན་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྟེ་། ལམ་ལྔའི་དབང་དུ་བྱས་ན་མཐོང་ལམ་དང་། སྒོམ་ལམ་། མི་སློབ་ལམ་གསུམ་གང་རུང་ཐོབ་ཟིན་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་།
སའི་མིང་བཏགས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཁྱད་པར་བཅུ་གཉིས་
ཀུན་ཏུ་འོད་ཉི་མའི་དཀྱིལ་འཁོར་ཆེན་པོ་མཛེས་པའི་ས་། བདུད་རྩི་འོད་ཟླ་བ་ཆེན་པོ་འོད་གསལ་བའི་ས་། ནམ་མཁའི་དོན་ནམ་ལྟར་རབ་ཏུ་གནས་པའི་ས་། རྡོ་རྗེའི་འོད་ཡིད་དགའ་བའི་ས་། རིན་ཆེན་འོད་མངོན་པར་དབང་བསྐུར་ལ་གནས་པའི་ས་། པད་མའི་འོད་རང་བཞིན་གྱིས་དག་པའི་ཆོས་དྲི་མ་མེད་པ་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་ས་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ལས་བྱེད་པའི་ས་། དཔེ་མེདམ་པའི་ས་། དཔེ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དཔེ་རབ་ཏུ་རྟོགས་པར་་བྱེད་པའི་ས་། ཤེས་རབ་ཀྱི་འོད་བླ་ན་མེད་པའི་ས་། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་འོད་གསལ་བ་ཆེན་པོའི་ས་། སོ་སིའི་བདག་ཉིད་རིག་པ་རྣལ་འབྱོར་བའི་སའོ་།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
སའི་རོ་ལྔ་
དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་སྐབས་སུ་སའི་ལྔ་ནི་། ༡.སྲོག་ཆགས་རོ་རུས་པ་། ༢.ཤིང་རོ་སོལ་བ་། ༣.ཆུའི་རོ་འདམ་པ་། ༤.སའི་རོ་འ་ལུད་། ༥.རྡོའི་རོ་གྱོ་དུམ་མོ་། ཡང་ན་ས་རོ་བོང་བ་། རྡོ་རོ་མཁན་གོང་། འབྲུ་རོ་ཕུབ་མ་། སྲོག་ཆགས་རོ་རུས་པ་། མེའི་རོ་ཐལ་བ་ཡིན་པར་བཤད་དོ་།
སའི་ཆོ་ག་ལྔ་
ས་བརྟག་པ་། ས་བསླང་བ་། ས་སྦྱང་བ་། ས་བཟུང་བ་། ས་བསྲུང་ཞིང་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པའོ་།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
ལུང་ཤར་ཞིབ་འཇུག་
ཟླ་བ་བཟང་པོའི་བསྒྲིགས།
སྒོམ་སྡེའི་ཀློག་རྡུལ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང།
དཀར་ཆག 《ལུང་ཤར་ཞིབ་འཇུག་》གི་སྒོ་གླེགས་འབྱེད་པ། _______སྔོན་འགྲོའི་ཚབ་ཏུ་བྲིས་པ།                           ཁམས་འཛུམ་གྲོལ། ལུང་ཤར་རྡོ་རྗེ་ཚེ་རྒྱལ་གྱི་ལོ་རྒྱུས། ལུང་ཤར་རྡོ་རྗེ་ཚེ་རྒྱལ་གྱིས་བཙོན་ནས་བླངས་པའི་མགུར། རྡོ་རིང་ཞིག་གི་གས་ཆག                       སྒོ་ཤེས་རབས། མཐོ་སྒང་གི་སྐར་མདའི་འཆར་ནུབ།〈དཔེ་ཀློག་ཟིན་ཐོ།〉 ཕུན་ཚོགས་རྒྱལ། སྲིད་ལུགས་གསར་སྒྱུར་གྱི་ལས་འགུལ་དང་ལུང་ཤར་བ།           བེ་དུང་། ལུང་ཤར་རྡོ་རྗེ་ཚེ་རྒྱལ་གླེང་བ།                    ཁྲི་མཆོད་ཀོང་། ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ངོས་ལས་ལུང་ཤར་རྡོ་རྗེ་ཚེ་རྒྱལ་ལ་ལྟ་བ།    གོར་མ། ལུང་ཤར་ལུགས་བསྒྱུར་ཐད་ཀྱི་སྐད་ཆ། རས་པ། ལུང་ཤར་བས་སྦར་བའི་བསམ་བློའི་མེ་སོན།           ཁམས་འཛུམ་གྲོལ། འགྱོད་བཤགས་དང་རྗེས་དྲན། _______ལུང་ཤར་རྡོ་རྗེ་ཚེ་རྒྱལ་ལ་རྗེས་དྲན་དུ།                    ཁམས་འཛུམ་གྲོལ། ལུང་ཤར་གདེང་འཇོག    དང་པོ། _______ལོ་རྒྱུས་ལས་ལུང་ཤར་གདེང་འཇོག་བྱེད་སྟངས་སྐོར་ཞིག          ཁམས་འཛུམ་གྲོལ། ལུང་ཤར་གདེང་འཇོག   གཉིས་པ། _______བོད་ཀྱི་ཤེས་ཡོན་པས་ལུང་ཤར་གདེང་འཇོག་བྱེད་སྟངས་སྐོར་ཞིག   ཁམས་་འཛུམ་གྲོལ།
《ལུང་ཤར་ཞིབ་འཇུག་》གི་སྒོ་གླེགས་འབྱེད་པ།
_____སྔོན་འགྲོའི་ཚབ་ཏུ་བྲིས་པ། འདི་ནས་རྩིས་པའི་མི་ལོ་བདུན་བཅུའི་ཡར་སྔོན་གྱི་ཉིན་ཞིག་ལ་གཞིས་རྩེའི་མཐོང་སྨོན་རྟ་ནག་ཁུལ་ལུང་ཤར་ཞེས་པའི་ས་ཆར་ཡབ་ལྷུན་གྲུབ་རྡོ་རྗེ་དང་། ཡུམ་རྨོའོ་བདེ་ཆེན་པདྨོ་་་་ གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་འཇིག་རྟེན་གྱི་སྐྱེས་བུ་དམ་པ་ཤིག་འཁྲུངས། ཁོང་ནི་བོད་ཀྱི་ཉེ་རབས་ལོ་རྒྱུས་ཁྲོད་ནས་བྱུང་བའི་མི་སྣ་གྲགས་ཅན་ཞིག་སྟེ། རང་ཅག་གི་བསམ་བློ་དང་། རིག་གནས། ལོ་ རྒྱུས་སོགས་གང་གི་ངོས་ནས་ཀྱང་རླབས་ཆེན་གྱི་ཕྱག་ལས་་་་་་་གནང་མྱོང་བའི་ལུང་ཤར་རྡོ་རྗེ་ཚེ་རྒྱལ་ཞེས་པ་དེ་རེད། མི་རིགས་སུ་ཞིག་ཡིན་ཡང་རང་རང་གི་ལོ་རྒྱུས་ནང་་་་་་་ རླབས་ཆེན་གྱི་མི་སྣ་བྱོན་མྱོང་བ་ནི་ཆེས་རིན་ཐང་ལྡན་པ་ཞིག་ཡིན་ལ། རླབས་ཆེན་གྱི་མི་སྣ་དེ་དག་ལ་རྩི་བཀུར་དང་། དགའ་ ཞེན། རྗེས་དྲན་བཅས་བྱེད་པ་ནི་ཡར་རྒྱས་ཀྱི་དན་རྟགས་ཞིག་ རེད་ཅེས་འཛམ་གླིང་གི་ཉམས་མྱོང་ལྡན་པའི་མཁས་དབང་་་་་་་ དག་གིས་གསུང་པ་བཞིན་ཅི་ལ་མིན། ཡིན་ནའང་རང་ཅག་གི་མི་རིགས་རྣམས་ནི་རླབས་ཆེན་་་གྱི་མེས་པོ་དག་ལ་དགའ་ཞེན་དང་རྩི་བཀུར་བྱེད་རྒྱུ་ཕར་ཞོག  ད་དུང་“སྡིག་ཉེས་”ཅན་གྱི་མི་ངན་ཞིག་ལས་མཐོང་ཐུབ་ཀྱི་་་་་་ མེད་པར་མ་ཟད། རླབས་ཆེན་གྱི་སྐྱེས་བུ་རྣམས་ལ་མིག་་་་་་་ འབྲས་འབྲུ་བ་དང་།  མནར་གཅོད་གཏོང་བ།  སྲོག་ཁྲིམས་ གཅོད་པ་སོགས་བྱེད་བཞིན་པ་ནི་མ་གཞི་ནས་རང་ཅག་གདོད་མའི་བསམ་སྤྱོད་ལས་རྒལ་ཐུབ་མེད་པ་མཚོན་ལ། ཡར་རྒྱས་ དང་སྔོན་ཐོན་གྱིས་གྲལ་དུའང་སྙེག་ཐུབ་ཀྱི་མེད་པ་གསལ་་་་་་་་ བཤད་བྱས་ཡོད་པ་རེད། འོན་ཀྱང་རང་ཡུལ་ནས་“ནོར་བུ་”རང་ལ་ཡོད་དུས། ནོར་ བུ་ནོར་ངོ་མ་ཟིན་ཀྱང་མི་རིགས་གཞན་གྱིས་རང་སྡེའི་མི་བུ་་་་་་ རླབས་ཆེན་དག་གི་བསམ་སྤྱོད་ཀྱི་རིན་ཐང་མཐོང་ཤིང་ཞིབ་་་་་འཇུག་དང་། གདེང་འཇོག་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པ་སྟེ་སྔོན་མ་རང་ རིགས་ལ་འབྲེལ་བ་མེད་པའི་ཕྱི་གླིང་བ་ཨ་རིའི་མེ་ཀིན་སི་ཐེན་གྱི་《སེར་མོའི་རྒྱལ་ཁམས་འཇིག་པ་》དང་།  ཧྥ་རན་་་་ སིའི་བུད་མེད་རྩོམ་པ་པོ་ཧིས་ཐིར་གྱི་《ཨ་མདོའི་བསོད་་་་་་་ སྙོམས་པ་》སོགས་ནས་བརྩམས་ཏེ་ཐོག་མར་ལུང་ཤར་རྡོ་རྗེ་་་་་་ ཚེ་རྒྱལ་དང་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་སོགས་རང་རིགས་ཀྱི་རླབས་ཆེན་མི་སྣ་དག་ལ་ཞིབ་འཇུག་དང་གདེང་འཇོག་གནང་བ་རེད། དེ་ནི་ངོ་མ་རང་ཅག་ལ་ཅོ་འདྲི་བ་ལྟ་བུའི་བཟོད་མི་ཐུབ་པའི་ངོ་ཚ་ཆེན་པོ་ཞིག་དང་རང་མཚང་རྗེན་པ་ཕྱི་རུ་ཕུད་པ་ལྟ་བུ་ཞིག་མ་རེད་དམ། རང་ཡུལ་ནས་དུས་རབས་ཉི་ཤུ་པའི་ལོ་རབས་བརྒྱད་བཅུ་ དགུ་བཅུ་ལ་སླེབ་དུས་གཞི་ནས་དགེ་ཆོས་དང་དོན་གྲུབ་རྒྱལ་་་་ _________ མེ་ཀིན་སི་ཐེན་(MelvynC.Goldstein梅•戈尔斯坦)ནི། ཨ་རིའི་རྩོམ་མཁན་གྲགས་ཅན། བརྩམས་ཆོས་《སེར་མོའི་རྒྱལ་ཁམས་འཇིག་པ་》དང་། སོགས་འདུག ཧིས་ཐིར་（Heather海德,?）ཧྥ་རན་སིའི་བོད་རིག་པའི་བུད་མེད་མཁས་པ། བརྩམས་ཆོས་《ཨ་ མདོའི་བསོད་སྙོམས་པ་》སོགས་འདུག
མཐའ་བར་གསུམ་གྱི་གནས་ཚུལ་རྩོམ་ཡིག་ཚིགས་བཅད་མ་་་་ ཞིག་འདུག་པ་དེར། སྐྱིད་ཕྱོགས་ཀུན་དགེའི་བྱ་བ་འགའ་རྩོམ་ ཚེ། །བར་ཆད་སྤྲིན་ནག་དྲག་པོའི་ཀློང་དུ་ཚུད། །དེ་དུས་གཤེད་ མ་བརྒྱ་ཕྲག་མཐའ་ནས་བསྐོར། །རྩུབ་མོའི་ཚིག་བཅས་མིག་ གཉིས་ས་ལ་དབྱུངས། །ཆུ་བུར་མིག་གཉིས་ས་ལ་དབྱུངས་ན་ ཡང་། །ཡེ་ཤེས་སྤྱན་རས་འདི་ལ་དབྱུངས་ཐབས་ཅི། །མིག་ལོང་ རྟག་ཏུ་མུན་པའི་རང་བཞིན་ལ། །བཙོན་ཁང་མུན་ནང་འཇུག་ པ་ཨེ་མ་མཚར། །བསགས་པའི་རྒྱུ་ནོར་གཞན་གྱིས་འཕྲོག་ན་ ཡང་། །འཕགས་པའི་ནོར་བདུན་འདི་ལ་འཕྲོག་ཐབས་ཅི། ། གཞན་གྱིས་བཙོན་ཁང་མུན་པ་གཏིང་རིང་ཟེར། །རང་སྣང་ འོད་གསལ་ཀློང་ཡངས་ཕུག་པ་ནས། །སྙོམས་ལས་འདུ་གསུམ་ བཀའ་འབངས་ལུང་ཤར་བ། །རྡོ་རྗེ་ཚེ་རྒྱལ་ཞེས་པའི་ཕྱག་་་་་ བཅས་ཕུལ། །ཞེས་སོགས་འཁོད། དེ་རྗེས་བུ་ལྷ་ཀླུ་རྡོ་རྗེ་ཚེ་དབང་སླར་ཡང་ཞབས་སྡོད་ཞུ་ ཐུབ་པ་མ་ཟད།བཀའ་ཤག་ནང་བཀའ་འགྲོན་ཡང་བྱེད་ཐུབ་་་་་གཤིས། བཀའ་བློན་རྣམས་དང་འབྲེལ་ཟབ་ཆེ་ཙམ་བྱུང་་་་་་ སྟབས་པཱ་ལགས་གློད་དཀྲོལ་ཡོང་ཐབས་སྐོར་བཀའ་ཤག་བརྒྱུད་སྙན་ཞུ་ཕུལ་ཐོག  རྭ་སྒྲེང་རིན་པོ་ཆེའི་སྐུ་མདུན་དུ་ངོ་བཅར་ བདེ་སྡུག་ཞུས་པར་རྭ་སྒྲེང་རིན་པོ་ཆེ་ནས་གསུངས་དོན། ལུང་ཤར་འཛིན་བཟུང་བྱེད་སྐབས་ང་རང་ནས་འགོག་ཐབས་་་་ བྱས་རུང་བཀའ་བློན་ཁྲི་སྨོན་དང་གླང་མདུན་སོགས་ནས་མ་་་་་ ཉན་སྟབས་ཐབས་ཟད་སོང་།   དེའི་སྐབས་ངའི་བསམ་བློའི་ ནང་ལུང་ཤར་ལ་གསང་བརྡ་ཞིག་གཏོང་རྒྱུ་བྱུང་ན་སྙམ་ཡང་ང་རང་ནི་ཕྱི་ལ་འགྲོ་ཐབས་མེད་པ་དང་མི་གཞན་ནི་དེ་བས་་་་་་་་་་ གཏོང་བློས་མི་བཟོད་པས་ཐབས་སྡུག་ཤིག་ཆགས་སོང་ཞེས་་་་་་་ གསུངས་བྱུང་བ་མ་ཟད། གློད་གྲོལ་དོན་སྨིན་ཀྱང་གནང་རྐྱེན་ ལུང་ཤར་ནང་དུ་ཕྱིར་ལོགས་ཕེབས་ཐུབ་པ་བྱུང་།  དེ་སྐབས་ ཁྱིམ་མིས་འཚམ་འདྲི་ཞུས་ཏེ་སྤྱན་འབྲས་གཉིས་འདོན་སྐབས་སྐུ་ངལ་ཆེན་པོ་བྱུང་མེད་དམ་ཞུས་པར།  མིག་འབྲས་གཉིས་ འདོན་སྐབས་ཐོག་མར་གླང་ཆེན་སྨྱོན་པ་ཟེར་བའི་སྨན་ཞིག་་་་་ སྟེར་བྱུང་བ་དང་། དེ་ནས་ཡ་ཁུང་གཡས་གཡོན་དུ་གཡག་གི་ ཨ་ཅུག་རེ་རེ་བཞག་སྟེ་མགོ་བོ་ཐག་པས་དམ་པོ་བསྡམས་ནས་་བཙིར་ཐོག  མིག་འབྲས་གཉིས་ཕྱིར་ཐོན་གྲབས་བྱེད་དུས་ གྲི་བརྒྱབ་སྟེ་བཀོག་སོང་། ད་དུང་ཁྱོད་ཀྱི་བུ་གཉིས་ཀྱང་དེ་ བཞིན་བཟོ་གི་ཡིན་ཟེར། རྗེས་སུ་བུ་གཉིས་ལ་སྐྱོན་ཆག་མེད་ པ་གོ་ཐོས་བྱུང་བ་མ་ཟད། དེ་རིང་དངོས་སུ་ཐུག་པ་ནི་ཧ་ཅང་ དགའ་པོ་བྱུང་། རང་རེར་གནས་ཚུལ་དེ་ལྟ་བུ་བྱུང་བ་ནི་ང་ རང་ནས་ལས་འགུལ་དེར་ཐབས་ཤེས་ཟབ་ནན་ཞིག་མ་བྱུང་་་་་་ བའི་སྐྱོན་ཆ་ཡིན་པ་ལས་གཞན་ལ་འཁང་ར་བྱེད་རྒྱུ་མེད། དགྲ་བོར་སྡང་སེམས་འཁོན་འཛིན་ནི་དེ་བས་ཀྱང་བྱེད་རྒྱུ་ཡོད་པ་མ་རེད།དེ་ནི་ཕན་ཐོག་མེད་པ་ཞིག་ཡིན། ང་རང་བཙོན་ལ་ ལོ་བཞི་ཙམ་སྡོད་རིང་ཉིན་མཚན་མེད་པར་མ་ཎི་བསྒྲངས་ཏེ་་་་ མ་ཎི་དུང་ཕྱུར་གཅིག་ལོངས་སོང་། དེ་ཡང་རྐྱེན་ངན་གྲོགས་ ཤར་ཞིག་རེད་གསུང་གི་འདུག  སྐབས་དེར་སྤྱི་ཚོགས་་་་་་ ཀྱི་གླེང་ཕྱོགས་ནང་མཐོ་རིམ་མི་སྣ་ཁག་གཅིག་ནས་དེ་སྔོན་་་་་་ ཞིབ་འཕར་འབྲུ་རིགས་བཀལ་བར་འཁོན་འཛིན་གྱི་སྙིང་ཚིམ་པའི་རྣམ་འགྱུར་སྟོན་མཁན་ཡང་འདུག དཔོན་རིགས་མང་ཆེ་བ་ནི་བློ་ཕམ་པའི་རྣམ་པ་བྱེད། སྤྱིར་བཏང་མང་ཚོགས་ནི་བསམ་པ་བཟང་བས་མིག་འབྲས་་་་་ བཀོག་པར་ཧ་ལས་པའི་ཅ་ཅོ་ལྡིར་བ་དང་། སྙིང་རྗེ་ལྟ་བུས་ གསོལ་ཆས་སོགས་འབུལ་མཁན་ཡང་ཁ་ཤས་བྱུང་འདུག རྗེས་ནས་ནང་ལ་ཕེབས་དུས་སྐུ་གཟུགས་བདེ་པོ་རང་མེད་་་་་་་་་ སྟབས་ལོ་གཅིག་ཙམ་བཞུགས་རྗེས་བསྙུན་མནར་གྱིས་སྤྱི་ལོ་་་་ ༡༩༤༠སྟེ་ལྕགས་འབྲུག་ལོར་གྲོངས་སོ།།
ལུང་ཤར་རྡོ་རྗེ་ཚེ་རྒྱལ་གྱིས་བཙོན་ནས་ བླངས་པའི་མགུར།
སྐྱིད་ཕྱོགས་ཀུན་དགེའི་བྱ་བ་འགའ་རྩོམ་ ཚེ། ། བར་ཆད་སྤྲིན་ནག་དྲག་པོའི་ཀློང་དུ་ཚུད། ། དེ་དུས་གཤེད་མ་བརྒྱ་ཕྲག་མཐའ་ནས་བསྐོར། ། རྩུབ་མོའི་ཚིག་བཅས་མིག་གཉིས་ས་ལ་དབྱུངས། ། ཆུ་བུར་མིག་གཉིས་ས་ལ་དབྱུངས་ན་ཡང་། ། ཡེ་ཤེས་སྤྱན་རས་འདི་ལ་དབྱུངས་ཐབས་ཅི། ། མིག་ལོང་རྟག་ཏུ་མུན་པའི་རང་བཞིན་ལ། ། བཙོན་ཁང་མུན་ནང་འཇུག་པ་ཨེ་མ་མཚར། ། བསགས་པའི་རྒྱུ་ནོར་གཞན་གྱིས་འཕྲོག་ན་ཡང་། ། འཕགས་པའི་ནོར་བདུན་འདི་ལ་འཕྲོག་ཐབས་ཅི། ། གཞན་གྱིས་བཙོན་ཁང་མུན་པ་གཏིང་རིང་ཟེར། ། རང་སྣང་འོད་གསལ་ཀློང་ཡངས་ཕུག་པ་ནས། ། སྙོམས་ལས་འདུ་གསུམ་བཀའ་འབངས་ལུང་ཤར་བ། ། རྡོ་རྗེ་ཚེ་རྒྱལ་ཞེས་པའི་ཕྱག་བཅས་ཕུལ། ། ཞེས་སོ།།
རྡོ་རིང་ཞིག་གི་གས་ཆག སྒོ་ཤེས་རབས། “སྐྱིད་ཕྱོགས་ཀུན་དགེའི་བྱ་བ་འགའ་རྩོམ་ཚེ། །བར་ཆད་སྤྲིན་ ནག་དྲག་པོའི་ཀློང་དུ་ཚུད། །དེ་དུས་གཤེད་མ་བརྒྱ་ཕྲག་མཐའ་ནས་བསྐོར། །རྩུབ་མོའི་ཚིག་བཅས་མིག་གཉིས་ས་ལ་དབྱུངས། །ཆུ་བུར་མིག་གཉིས་ས་ལ་དབྱུངས་ན་ཡང་། །ཡེ་ཤེས་སྤྱན་རས་འདི་ལ་དབྱུངས་ཐབས་ཅི། །མིག་ལོང་རྟག་ཏུ་མུན་པའི་རང་ བཞིན་ལ། །བཙོན་ཁང་མུན་ནང་འཇུག་པ་ཨེ་མ་མཚར།།”ཡིག་འབྲུ་འདི་དག་གི་ནང་ནས། ཤ་ཁྲག་ལས་གྲུབ་པའི་མི་་་་་ བུ་ཞིག་གི་མིག་འབྲས་མཚོན་གྱིས་བརྐོས་པའི་ན་ཟུག་དང་་ འཁུན་སྒྲ་ཙམ་ལས་མ་རྙེད་ན་ནི། ཁྱེད་ཀྱིས་ཅི་ཡང་མཐོང་་་ མི་འདུག་ཅེས་མི་བཤད་ཐུ་མེད་ཡིན་ཏེ། ཡིག་འབྲུ་འདི་དག་ གི་གསེང་ན། སྒེར་གཅོད་སྲིད་དབང་ཞིག་གིས་སྐྱེས་བུ་དམ་ ____________________ 《བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ལོ་རྒྱུས་སྒྱུ་ཆ་བདམས་བསྒྲིགས___འདོན་ཐེངས་གཉིས་པ》་ལས་དྲངས།
པའི་ཚེ་སྲོག་དང་ཤེས་རབ་ལ་མནར་གཅོད་བྱས་པའི་གདུག་་་་་ རྩུབ་ཉར་ཡོད་ལ། ཆོས་མིན་སྲིད་མིན་གྱི་བག་ཆགས་སྟུག་པོ་་ ཞིག་གི་ཀློང་ནས། མང་གཙོོའི་ལམ་ལུགས་ལ་མོས་པའི་སྲིད་ དོན་པ་ཞིག་གི་ཕུགས་བསམ་མཇུག་བསྒྲིལ་པའི་ཕམ་ཉེས་ཀྱི་་་་བྱུང་བ་བྲིས་ཡོད་པར་མ་ཟད། ད་དུང་ཀླ་ཀློའི་མི་རིགས་ཤིག་་་ བདེ་དོན་ལ་གཅིག་ཏུ་རྒོལ་ཞིང་། འོད་སྣང་ལ་གཏིང་ནས་་་་་ འཐབ་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ངོ་ཚའང་སྦྲུམ་ཡོད་པས་སོ།། དེ་ཡང་སྤྱི་ལོ༡༩༡༣ལོར་གཟིགས་རྒྱང་རིང་བའི་རྒྱལ་་་མཆོག་བཅུ་གསུམ་པས། སྨོན་གྲོལ་མཁྱེན་རབ་ཀུན་བཟང་། བྱང་ངོས་པ་རིག་འཛིན་རྡོ་རྗེ། སྐྱིད་སྦུག་པ་དབང་འདུས་ནོར་ བུ། སྒོག་མཁར་པ་བསོད་ནམས་མགོན་པོ་བཅས་སྐུ་དྲག་གི་ བུ་བཞི་དབྱིན་ཇིའི་རྒྱལ་ས་ལོན་ཀྲོན་དུ་སློབ་གཉེར་ལ་བཏང་་་་ཞིང་། བོད་པའི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་ནུབ་ཕྱོགས་རྒྱལ་ཁབ་ཏུ་ཐེངས་ དང་པོར་སློབ་གཉེར་ལ་འགྲོ་མཁན་དེ་དག་གི་འགོ་འཛིན་དུ་་་་ རྩིས་དཔོན་ལུང་ཤར་རྡོ་རྗེ་ཚེ་རྒྱལ་མངགས་པ་རེད། ཁོ་ཚོ་དབྱིན་ཇིར་སླེབས་རྗེས། ལུང་ཤར་པའི་མིག་མདུན་ནས་ ནུབ་ཕྱོགས་འཇིག་རྟེན་གྱི་ངོ་མཚར་ལྟད་མོ་རྣམས་རེ་རེ་བཞིན་བརྒྱུད་ཚེ། ལྷན་སྐྱེས་ནས་བློ་མིག་ཡངས་པའི་ཁོང་ལ་བསམ་ གཞིག་གསར་པ་དང་ན་ཟུག་གསར་པ་མང་པོ་ཞིག་རང་ཤུགས་ཀྱིས་ཐོན་ཏེ། བོད་ཀྱིས་ཀྱང་འཛམ་གླིང་སྤྱི་དང་མཐུན་པའི་ གོམ་པ་སྤོ་དགོས་ཚེ། ཐོག་མར་ཁ་རུང་སྒོ་གཏན་གྱི་སྲིད་་་་་ ལུགས་དེ་ཉིད་ངེས་པར་དུ་བསྒྱུར་དགོས་པའི་ཆོས་ཉིད་གསལ་་པོར་རྟོགས། རྟོགས་ནས་ཀྱང་ལྷག་ཏུ་བསམ་ཞིང་དཔྱད་པ་ན། ནུབ་ཕྱོགས་རྒྱལ་ཁབ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་དབྱིན་ཇིའི་ལམ་་་་་་་ལུགས་དང་མཐུན་པར་བཅོས་སྒྱུར་བྱ་རྒྱུ་ནི་བོད་ཀྱི་དངོས་ཡོད་་གནས་ཚུལ་དང་འཚམ་ཤོས་ཡིན་པ་ངོས་འཛིན་བྱུང་ཞིང་། ཕྱིར་བོད་དུ་སླེབ་རྗེས། དམིགས་ཡུལ་དེའི་ཆེད་དུ་“སྐྱིད་ ཕྱོགས་ཀུན་མཐུན་”ཞེས་པའི་གསང་བའི་ཚོགས་པ་ཞིག་་་་་་་་་་་ བཙུགས་ཤིང་རྒྱལ་མཆོག་དང་ཡང་ན་རྒྱལ་ཚབ་ལ་དབྱིན་ཇིའི་རྒྱལ་མོ་ལྟར་མཚན་གནས་ཆེན་པོ་ཞིག་ཕུལ་ཏེ་གུས་བརྩིའི་་་་་གནས་སུ་འཇོག་རྒྱུ་དང་དེའི་འོག་གི་བཀའ་ཤག་ནི་ལོ་བཞི་་་་་་་ རེའི་མཚམས་མང་གཙོའི་འོས་འདེམས་ཀྱི་ལམ་ལུགས་བཞིན་་ཡོངས་རྒྱུ་སོགས་ཀྱི་འཆར་གཞི་བཀོད་དེ། རྭ་སྒྲེང་གིས་བཙོས་ པའི་བཀའ་ཤག་སྲིད་གཞུང་ལ་ཡིག་ཐོག་གི་སྙན་ཞུ་ཞིག་་་་་་་་་་་ འབུལ་རྒྱུའི་གྲ་སྒྲིག་བྱེད་སྒང་ལ།གསང་བ་ཕྱི་གྱར་གྱི་གནས་་་་་་ ཚུལ་བྱུང་བས།“སྐྱིད་ཕྱོགས་ཀུན་དགེའི་བྱ་བ་འགའ་རྩོམ་ཚེ། །བར་ཆད་སྤྲིན་ནག་དྲག་པོའི་ཀློང་དུ་ཚུད་”པའི་ལས་དབང་་་་་་་ ཐོག་ཏུ་བབས་ཤིང་། ཁོ་པ་ཁྲི་མུན་དུ་བཅུག་སྟེ་ཞིབ་སྤྱོད་པ་་་་ དགགིས་དོན་རྐྱེན་རྩད་གཅོད་བྱས་ཚེ། ལུང་ཤར་ནས་ཁོ་རང་ གིས་བོད་ལ་བསམ་ནག་འཆང་མེད་ཚུལ་གྱི་གནས་ལུགས་ཅི་་་ཙམ་བཤད་ན་ཡང་མ་ཉན་པར་ཧམ་བཤད་འབའ་ཞིག་བྱས་་་་་་པས།ལུང་ཤར་པས་ “ངས་ཞུས་པར་བདག་སྤྲོད་མ་གནང་ན་ ད་ནི་ཁྱོད་ཚོས་ག་རེ་གནང་ན་ཡང་གནང་རོགས་གནང་། ____________________ 《བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ལོ་རྒྱུས་རྒྱུ་ཆ་བདམས་བསྒྲིགས___འདོན་ཐེངས་གཉིས་པ》་ལས་དྲངས།
མཐོ་སྒང་གི་སྐར་མདའི་འཆར་ནུབ།〈དཔེ་ཀློག་ཟིན་ཐོ།〉 ཕུན་ཚོགས་རྒྱལ། འདི་ནས་བདག་གིས་དེབ་འདིའི་ནང་ན་ས་བཅད་ངེས་ཅན་ ཞིག་ཟིན་ཡོད་པའི། བོད་ཉེ་རབས་ལོ་རྒྱུས་ཁྲོད་ཀྱི་དམངས་ གཙོ་ལམ་ལུགས་དང་དེང་རབས་ཅན་གྱི་བཅོས་སྒྱུར་ཚོད་ལྟ་ལ་སྐུལ་འདེད་ཐེབས་མྱོང་བའི་མི་སྣ་གལ་ཆེན་འགའི་བྱུང་བ་དང་། ཁོང་ཚོའི་རྟོགས་སད་ཀྱི་བསམ་བློ་དང་དགག་སྒྲུབ་ཀྱི་ སྙིང་སྟོབས། རང་རྐྱ་འཕེར་བའི་མི་གཤིས་སོགས་ཀློག་་་་་་་ མཁན་ཚོར་ངོ་སྤྲོད་ཅུངཙམ་ཞིག་བྱེད། ལུང་ཤར་ནི་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་〈སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ〉ཐུགས་་་་་་ གཅེས་ཆེ་བའི་སྲིད་བློན་གལ་ཆེན་འགའི་གྲས་ཀྱི་གཅིག་རེད། ____________________ 《སེར་མོ་བའི་རྒྱལ་ཁམས་འཇིག་པ་》ཞེས་པའི་བོད་ཉེ་རབས་〈༡༩༡༣_༡༩༥༡〉ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དཔེ་དེབ་ ཆེན་པོ་དེ་ནི། ཨ་རིའི་དེང་རབས་མིའི་རིགས་རིག་པ་མཁན་ཆེན་མོ་ཀོལ་སི་ཏེན་གྱིས་དྲང་བདེན་ཁོངས་ཐུབ་ ཀྱི་དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆ་རྨང་གཞི་བྱས་ཐོག་རྩོམ་མཁན་མི་སྒེར་གྱི་ཉེ་དགའ་ཕྱོགས་ཞེན་གྱི་ལྟ་བ་རིང་དུ་དོར་ཏེ་རྩོམ་གནང་མཛད་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་བརྩམས་ཆོས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བ་ཞིག་རེད།
ལུང་ཤར་གདེང་འཇོག དང་པོ། ___________________ལོ་རྒྱུས་ལས་ལུང་ཤར་གདེང་འཇོག་བྱེད་སྟངས་སྐོར་ཞིག ཁམས་འཛུམ་གྲོལ། 〈བོད་ཀྱི་ཉེ་རབས་ལོ་རྒྱུས་ཁྲོད་ཀྱི་མི་སྣ་གྲགས་ཅན་ལུང་་་་་ ཤར་རྡོ་རྗེ་ཚེ་རྒྱལ་མཆོག་ད་བར་བོད་ཀྱི་ཤེས་ཡོན་པའམ་ཡོན་ཏན་པའི་མིག་ནང་ནས་ཁ་གཅིག་གིས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་མི་སྣ་གྲགས་ཅན་དུ་མཐོང་ནས་དྲན་གསོ་བྱེད་བཞིན་ཡོད་ལ། ཁ་གཅིག་ གིས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཉེས་ཅན་མི་སྣ་ཞིག་ཏུ་མཐོང་ནས་ངན་སྨོད་་་བྱེད་བཞིན་པ་སོགས་མདོར་ན་ལུང་ཤར་རྡོ་རྗེ་ཚེ་རྒྱལ་གདེང་འཇོག་སྐོར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་མང་པོ་ཞིག་སྤེལ་བཞིན་མཆིས་པ་ལས་འདིར་ལུང་ཤར་ཞིབ་འཇུག་གི་དཔྱད་གཞིར་དམིགས་ནས་ལོ་རྒྱུས་ཆེ་ཁག་འགའ་ཞིག་ལས་ལུང་ཤར་གདེང་འཇོག་བྱེད་་་་་་་་ སྟངས་སྐོར་ཞིག་ཕྱོགས་སུ་བཏུས་པ་ཡིན།〉 _____མཆན།
ལུང་ཤར་གདེང་འཇོག གཉིས་པ། ________________བོད་ཀྱི་ཤེས་ཡོན་པས་ལུང་ཤར་གདེང་འཇོག་བྱེད་སྟངས་སྐོར་ཞིག འཛུམ་གྲོལ། 〈བོད་ཀྱི་ཉེ་རབས་ལོ་རྒྱུས་ཁྲོད་ཀྱི་མི་སྣ་གྲགས་ཅན་ལུང་ ཤར་རྡོ་རྗེ་ཚེ་རྒྱལ་མཆོག་ད་བར་བོད་ཀྱི་ཤེས་ཡོན་པའམ་ཡོན་ཏན་པའི་མིག་ནང་ནས་ཁ་གཅིག་གིས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་མི་སྣ་གྲགས་ཅན་དུ་མཐོང་ནས་དྲན་གསོ་བྱེད་བཞིན་ཡོད་ལ། ཁ་གཅིག་ གིས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཉེས་ཅན་མི་སྣ་ཞིག་ཏུ་མཐོང་ནས་ངན་སྨོད་་་བྱེད་བཞིན་པ་སོགས་མདོར་ན་ལུང་ཤར་རྡོ་རྗེ་ཚེ་རྒྱལ་གདེང་འཇོག་སྐོར་གྱི་རྩོམ་ཡིག་མང་པོ་ཞིག་སྤེལ་བཞིན་མཆིས་པ་་་ལས་འདིར་ལུང་ཤར་ཞིབ་འཇུག་གི་དཔྱད་གཞིར་དམིགས་་་་ནས་རྩོམ་ཡིག་འགའ་ཞིག་ལས་ལུང་ཤར་གདེང་འཇོག་བྱེད་་་སྟངས་སྐོར་ཞིག་ཕྱོགས་སུ་བཏུས་པ་ཡིན།〉 _____མཆན།
ལུང་ཤར་ཞིབ་འཇུག ཟླ་བ་བཟང་པོའི་བསྒྲིགས། སྤྱིའི་ཇུས་འགོད་པ།  འཛུམ་གྲོལ།
སི་ཏི་ཕ་ལ་དབྱིངས་ཁྱུང་
(硕德八刺英宗)ཡོན་རྒྱལ་རབས་ལྔ་པའི་གོང་མ་དབྱིང་ཙུང་གི་མིང་།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
སི་ཏི་ཕ་ལ་གཡིང་ཛུང་གི་གན་རྒྱལ་པོ་
（硕德八刺英宗格坚汗）ཆུ་ཡོས་ལོ་པ་། རང་ལོ་བཅུ་དགུ་པ་རབ་བྱུང་ལྔ་པའི་ལྕགས་བྱ（༡༣༢༡）ལོ་ནས་རབ་བྱུང་ལྔ་པའི་ཆུ་ཕག་（༡༣༢༣）ལོར་བར་ལོ་ངོ་གསུམ་རིང་སྲིད་དབང་བཟུང་། མིང་ལ་ཀེ་ཀེན་ཧན་ཟེར་། རྒྱལ་པོ་སྔོན་མ་རྣམས་ཀྱིས་ཞྭ་གོས་ཙམ་སོག་ལུགས་སོར་བཞག་ཡོད་པ་ལ་འདིས་ཆས་རིལ་པོ་རྒྱ་ནག་གི་ཆས་སུ་བསྒྱུར་། རང་ལོ་ཉེར་གཅིག་པ་ལ་འདས་།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
ཚངས་གསར་བློ་གྲོས་རིན་ཆེན་གྱི་རྟོགས་བརྗོད།
རྩོམ་པ་པོ།  ཁམས་འཛུམ་གྲོལ།
རྟོགས་བརྗོད་ཡིད་འཕྲོག་སྐྱེ་བ་ལྔ་པའི་ སྒྲ་དབྱངས་ཞེས་བྱ་བ་།
དམར་སེར་འཆར་ཀའི་ལང་ཚོ་གཞོན་ནུའི་སྐུ།། འབྲུག་ལྟར་ཆེར་བསྒྲོག་འགཊ་མེད་ཚངས་པའི་གསུང་།། ཇི་སྙེད་ཤེས་བྱ་ཀུན་མཁྱེན་ཡེ་ཤེས་ཐུགས།། སྐྱེས་མཆོག་སྨྲ་བའི་རྒྱལ་པོས་ཤིས་པ་སྩོལ།།
རབ་མཛེས་ཞལ་རས་སྟོན་ཟླ་འཛུམ་པའི་གཉེན།། བཞི་བཅུའི་ཚེམས་དཀར་གངས་རིའི་ཕྲེང་བའི་སྤུན།། སྲིད་གསུམ་མཚར་སྡུག་ཡོངས་རྫོགས་ངག་གི་ལྷ།། དེ་རིང་ལོངས་སྤྱོད་འཁོར་ལོའི་ཁ་ལོ་བསྒྱུར།།
འཇໆམ་དབྱໆངས་བླ་མའི་གསང་གསུམ་གྲུ་ཆར་གྱིས།། བློໆ་གྲོໆས་པདྨོའི་ཁོ་ལག་ཡོངས་རྫོགས་ནས།། ས་གསུམ་སྐྱེ་དགུའི་འདྲེན་མཆོག་རིໆན་ཆེໆན་ནོར།། དད་གསུམ་སྙིམ་པའི་འདབ་མ་ཁྱོད་ལ་ཟུམ།།
གང་ཁྱོད་ཡེ་སངས་རྒྱས་པ་བསྙོན་མེད་ཀྱང།། ཟླ་མེད་བརྩེ་ཆེན་འོད་ཟེར་འབུམ་ཕྲག་གིས།། ཟོ་ཆུན་མུན་པར་འཕྱན་པའི་འགྲོ་དོན་དུ།། སླར་ཡང་སྤྲུལ་པའི་ཟླ་གཞོན་སྲིད་འདིར་རོལ།།
སྔོན་ཞིག་གྲུབ་དབང་ཛྙ་ནཱ་བྷ་དྲ་དང།། གླིང་རྗེ་རས་པ་རྒྱལ་སྲས་ཚུལ་ཁྲིམས་སེང།། རྨ་སེ་རྟོགས་ལྡན་ལ་སོགས་འཕགས་བོད་དུ།། འགྲོ་བའི་དོན་དུ་སྤྲུལ་བསྒྱུར་བསམ་མི་ཁྱབ།།
ད་ལྟ་དངོས་སྣང་སྦས་པའི་བརྟུལ་ཞུགས་ཅན།། རིག་འཛིན་པདྨའི་ཕོ་ཉར་བསྔགས་པ་ཡི།། གདོལ་པའི་སྤྱོད་འཆང་འཁྲུལ་ཞིག་རྣལ་འབྱོར་པ།། ཧེ་རུ་ཀ་དཔལ་འཇིໆགས་བྲໆལ་དབໆང་པོໆའི་སྡེ།།
ཁྱེད་ཐུཊ་མཐའ་བྲལ་ནམ་མཁའི་དཀྱིལ་འཁོར་དུ།། མཐའ་ཡས་ཤེས་བྱ་རྒྱུ་སྐར་བྱེ་བ་བརྒྱ།། མ་འདྲེས་ཇི་སྙེད་རྣམ་པར་བཀྲ་བའི་ཆོས།། མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་འོད་དཀར་དབང་པོས་བསྡུས།།
ཐོས་ན་མི་སྙན་མེད་པ་ཚངས་པའི་གསུང།། ངག་དབང་དབྱངས་ལྡན་ངང་མོའི་མགྲིན་གླུ་བཞིན།། དད་དང་ལྡན་པའི་སོ་སྐྱེ་གང་ཞིག་གིས།། ཐོས་པ་ཙམ་གྱིས་གནས་ངན་སྒོ་ཀུན་འགེགས།།
མཐོང་ན་མི་མཛེས་མེད་པ་མཚན་དཔེའི་སྐུ།། དྲི་མེད་སྟོན་མཚན་འོད་དཀར་འཛུམ་པ་བཞིན།། དད་ལྡན་སྐྱེ་བོ་ཀུ་མུད་འབུམ་ཕྲག་གིས།། མཐོང་བ་ཙམ་གྱིས་སྲིད་པའི་ཚ་གདུང་སེལ།།
གྲུབ་བརྙེས་རིག་འཛིན་གོང་མའི་ཞལ་སྐྱིན་ལས།། བྱུང་བའི་སྙན་བརྒྱུད་གདམས་ཟབ་བདུད་རྩིའི་ཀླུང།། ཡོངས་རྫོགས་ཐུགས་ཀྱི་བུམ་པར་ལེགས་བསྐྱིལ་ནས།། ཚེགས་མེད་གྲུབ་པ་མཆོག་གི་རྒྱལ་སར་གཤེགས།།
ཆེར་སྙིགས་དུས་ཀྱི་འཚུབས་མ་ནག་པོ་ཡིས།། བསྟན་དང་འགྲོ་ལ་ཀུན་ནས་སྡང་བའི་ཚེ།། གང་ཉིད་རྒོད་ཚང་བྲག་ཏུ་སྒྲུབ་པ་མཛད།། པདྨས་རྗེས་བཟུང་དགོངས་པའི་གཏེར་མཛོད་བརྡོལ།།
དགེ་བཅུའི་ཞིང་མཆོག་མདོ་ཁམས་གླིང་སྟོད་དུ།། པདྨའི་རྒྱལ་ཚབ་རིག་འཛིན་རྣལ་འབྱོར་པ།། འཇིໆགས་བྲໆལ་པໆདྨໆ་དབໆང་ཆེໆན་ཞེས་གྲགས་པའི།། མཚན་གྱི་དབྱར་རྔ་སྲིད་པ་གསུམ་ན་ལྡིར།།
འགྲོ་རྣམས་འབྱུང་འཁྲུགས་ནད་ཀྱིས་ཉེན་པའི་ཚེ།། ཕໆན་བདེໆའི་གསོ་བྱེད་བདུད་རྩིའི་དགའ་སྟོན་གྱིས།། ཀུན་ཀྱང་རིང་འཚོའི་རྒྱໆ་ལས་མི་འདའ་བའི།། གཡུ་ཐོག་གདུལ་བྱ་མཚོໆ་ལྟར་རྒྱས་པར་བྱས།།
ལུང་དང་རིག་པའི་མཆེ་སྡེར་རེ་རེ་ཡིས།། ཕྱོགས་ཀྱི་དྲེགས་ལྡན་རི་དྭགས་ཝ་ཚོགས་ཀུན།། ཁེངས་བྲལ་གུས་དང་དངས་བས་བརྟེན་པ་ཡི།། རྩོད་པའི་ཟླ་བྲལ་གངས་རིའི་གདོང་ལྔ་པ།།
རྩོམ་པ་ལེགས་བཤད་ཀ་ལ་པིངྐའི་དབྱངས།། སྙན་ཞིང་འཇེབས་པ་རྣ་བའི་བཅུད་ལེན་གང།། ངག་གི་དབང་ཕྱུག་ཚངས་སྲས་ན་ཆུང་མའི།། མགྲིན་ལས་བརྐུས་སམ་བདག་ཅག་འཕྱང་མོ་ཉུག།
གངས་ལྗོངས་མཁས་གྲུབ་རྒྱུ་སྐར་བྱེ་བའི་ཁྲོད།། གསང་གསུམ་ཡོན་ཏན་གང་བ་ཡོངས་རྫོགས་ཤིང་།། ཕྲིན་ལས་འོད་ཀྱིས་འགྲོ་ཀུན་རྟག་སྐྱོང་བའི།། སྲིད་པའི་གདུང་སེལ་ཟླ་གཞོན་ཅིག་པུར་ཟད།།
བསྡུ་བའི་དངོས་བཞིའི་ཐབས་ཚུལ་ཟབ་མོ་ཡིས།། སྣང་དང་མི་སྣང་འགྲོ་བ་མ་ལུས་པ།། མངོན་མཐོ་ངེས་ལེགས་ལམ་ལ་བཀྲི་མཛད་པའི།། བསྟໆན་འཛིໆན་བློໆ་གྲོໆས་དུས་འདིར་ཡང་ཡང་དྲན།།
སྒྲུབ་བརྒྱུད་བསྟན་པའི་མངའ་བདག་རིན་པོ་ཆེར།། རྟོགས་བརྗོད་སྐྱེ་ལྔའི་སྒྲ་དབྱངས་བསྐུལ་བའི་མཐུས།། བདག་སོགས་འབྲེལ་བཅས་རྣམ་མང་ཡིད་ཅན་རྣམས།། དམ་པ་མཆོག་དང་འབྲལ་བར་མ་གྱུར་ཅིག།
བསིལ་ལྡན་གངས་རིའི་ལྗོངས་ཀྱི་སྐྱེ་དགུའི་ཚོགས།། དགེ་བཅུ་བྱ་བའི་རྒྱ་ལས་མི་འདའ་བར།། སྤྱི་བོ་སྐྱེས་ཀྱི་དུས་ལྟར་རྫོགས་ལྡན་གྱི།། དཔལ་ལ་རྟག་ཏུ་སྤྱོད་པའི་བཀྲ་ཤིས་ཤོག།
ཅེས་པ་འདི་སྐྱབས་མགོན་དམ་པ་གང་ཉིད་དགོངས་པ་གཞི་དབྱིངས་སུ་ཐིམས་ནས་ལོ་འཁོར་༢༠ལོན་པའི་ རྗེས་དྲན་དུ་༢༠༠༩ལོའི་ཟླ་༧པའི་༡༥ཉིས་བྲིས་པའོ། །
བྲག་གཡབ་རྫོང་།
1མིང་། བྲག་གཡབ་ཀྱི་མིང་རྙིང་པ་ལ་ཉག་རེ་ཞེས་གྲགས། སྤྱི་ལོ་1621ལོར་བྲག་མདའ་གཡབ་འདྲ་བའི་འོག་གི་བཀའ་་བཅུ་བ་གྲགས་པ་རྒྱ་མཚོས་བཀྲ་ཤིས་ཆོས་རྫོངས་ཕྱག་བཏབ་སྟེ་ཉག་རེ་ཡུལ་ཁམས་དབང་དུ་མཛད་པས་བྲག་གཡབ་ཅེས་པའི་མིང་བྱུང་། 2གནས་ཡུལ། བོད་ཤར་ཕྱོགས་བར་ཁམས་དང་། རྫོང་ནི་ཆབ་མདོ་གྲོང་ཁྱེར་ནས་སྤྱི་ལེ་དགུ་བཅུ་ལྷག་གི་སར། དབྱེན་འདུམ་ཞེས་པའི་ས་ཆ་དེར་ཡོད། 3མི་འབོར། དགོན་པ་ཆེ་ཆུང་བརྒྱད་ཅུ་མ་ཟིན་ཙམ་དང་མི་འབོར་ཁྲི་ལྔ་ལྷག་མཆིས། དགའ་ཉག་པས།
སྟེང་ཆེན་རྫོང་།
སྟེང་ཆེན་རྫོང་ནི་ (Tengchen; Wylie: steng chen rdzong, ZYPY: Dêngqên Zong; simplified Chinese: 丁青县; traditional Chinese: 丁青縣; pinyin: Dīngqīng Xiàn) བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ལྷ་སའི་བྱང་ཤར་དང་ཆབ་མདོ་ས་ཁུལ་གྱི་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་ཆགས་པའི་རྫོང་ཞིག་ཡིན། རྫོང་འདིའི་ཤར་ངོས་སུ་རི་བོ་ཆེའི་རྫོང་དང་། ལྷོ་ངོས་སུ་ལྷོ་རོང་རྫོང་དང་དཔལ་འབར་རྫོང་། ནུབ་ངོས་སུ་སྦྲ་ཆེན་རྫོང་དང་སོག་རྫོང་། བྱང་ངོས་སུ་རྫ་སྟོད་རྫོང་དང་ནང་ཆེན་རྫོང་ བཅས་ལ་ས་འབྲེལ་དུ་ཆགས་ཡོད།
ཁྱུང་པོ།
“ཁྱུང་པོ་”ཞེས་པ་ནི་རྫོང་ཆགས་ཡུལ་ས་གནས་བྱེ་བྲག་པའི་མིང་ཙམ་མ་ཡིན་པར་རྫོང་ཡོངས་ཀྱི་ས་ཁྱོན་ཧྲིལ་པོའི་མིང་ཡིན་ཞིང་མིང་འདི་སྤྱི་ཚོགས་གསར་རྙིང་གཉིས་ཀར་གྲགས། འོན་ཀྱང་ཐ་སྙད་འདི་བོད་ཀྱི་སྔ་རབས་ལོ་རྒྱུས་ཕལ་མོ་ཆེར་མངའ་རིས་ཞང་ཞུང་དང་གཙང་ཁུལ་གྱི་རུས་རྒྱུད་ཅིག་གི་མིང་ཡིན་པ་«ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་»དང་། «ཉང་རལ་ཆོས་འབྱུང་» དང་«མཁས་པའི་དགའ་སྟོན་» «བློན་པོ་བཀའ་ཡི་ཐང་ཡིག་» སོགས་སུ་གསལ་བ་ལས་ཁམས་སྟོད་སུམ་པ་རླངས་ཡུལ་གྱིམ་ཤོད་ལ་“ཁྱུང་པོ་”ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་བྱུང་བ་མཐོང་དཀའ། འོན་ཀྱང་ཡུལ་འདིར་བོད་གནའ་བོའི་རིག་གནས་གཡུང་དྲུང་བོན་ཤུགས་ཆེར་དར་རྒྱས་ཕྱིན་པ་དང་། བར་སྐབས་ནས་ཡུལ་མིང་ལ་“ཁྱུང་པོ་”ཞེས་ཐ་སྙད་འཇུག་ཚུལ་ལ་དཔགས་ན། སྟོད་ཀྱི་ཁྱུང་པོའི་མི་རྒྱུད་ཁག་གཅིག་ཡུལ་འདིར་འོངས་ནས་གཞིས་ཆགས་པར་བཤད་ཚུལ་དེ་ལ་རྒྱུ་མཚན་ཡོད་པར་སེམས་ཏེ། གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་«མ་ཡིག་གཡུ་མགོ་མ་» ལས། ཞང་ཞུང་ཁྱུང་ལུང་དངུལ་མཁར་གྱི་མི་རྒྱུད་དག་ལ་ཉམས་ཉེས་ཆེན་པོ་བྱུང་སྐབས། བལ་ཡུལ་དུ་བྲོས་པ་ལ་བལ་ཁྱུང་།  མོན་ཡུལ་དུ་བྲོས་པ་ལ་མོན་ཁྱུང་།  སྟོང་རྒྱུང་རིང་མོའི་སྲས་རྒྱུད་མང་རབས་ཅིག་མངའ་རིས་ནས་གཙང་བརྒྱུད་དེ་ཀོང་པོ་དང་། དེ་ནས་སྤུ་བོ། དེ་ནས་ཁྱུང་འཐོར་ལ་ ནས་ཁྱུང་པོའི་མི་རྒྱུད་འཐོར་ཏེ་རྒྱུད་པ་བྱུང་རབས་ཡོད། འོན་ཏེ་ཡིད་མ་ཚིམས་པ་ཞིག་ལ་ཁྱུང་འཐོར་ལ་ནས་ཁྱུང་པོའི་རྒྱུད་པ་འཐོར་སོང་བ་ཙམ་ལས་“གྱིམ་ཤོད་”དུ་དངོས་སུ་གནས་ཆགས་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཁ་གསལ་མི་སྣང་། འོན་ཏེ་«ཁྱུང་པོའི་རྒྱལ་རྒྱུད་ཤེལ་དཀར་མེ་ལོང་»ལས་དུས་སྐབས་དེར་ཁྱུང་པོ་མུ་ལངས་ཀྱི་སྐུ་མཆེད་ཁྱུང་འཕགས་ཁྲ་བོ་སྤུ་བོ་ལ་ནག་(ཁྱུང་འཐོར་ལ་)ནས་ཆས་ཏེ་ལྷོ་ཡི་རོང་ལྷ་རྒྱལ་མཚན་ཟུར་ནས་ཚུར་ཡོང་ནས་སུམ་པ་གླང་གི་གྱིམ་ཤོད་དུ་ཕེབས་ཚུལ་འཁོད་ཡོད་པར་བཤད།
སུམ་པ་རླངས་ཡུལ་གྱིམ་ཤོད།
དམིགས་བསལ་ཏུ་སྔར་དུས་ཡུལ་འདིར་“སུམ་པ་རླངས་ཡུལ་གྱིམ་ཤོད”ཅེས་ཡོངས་སུ་གྲགས་པ་སྟེ། བོད་བཙན་པོའི་དུས་དང་སིལ་བུའི་དུས་ནས་ཕག་གྲུ་བྱང་ཆུབ་རྒྱལ་མཚན་གྱི་བར་རིམ་པར་བརྩམས་ཏེ་གྲུབ་པའི་«རླངས་ཀྱི་པོ་ཏི་བསེ་རུ་» ལས། “རུ་དཔོན་གྱིས་སུམ་པ་རླངས་ཡུལ་གྱིམ་ཤོད་བྲག་ཤེལ་ལེ་རྒྱ་གར་གྱི་ཞོལ་རྟ་ཤོད་ལུང་དམར་བཟུང་།” ཞེས་སོགས་ལས་ཤེས་ནུས། ལར་ནས་«རླངས་ཀྱི་པོ་ཏི་བསེ་རུ་»འདི་ཕག་གྲུ་བྱང་ཆུབ་རྒྱལ་མཚན་གྱི་རྩོམ་སྒྲིག་དང་ཁ་སྣོན་བྱས་ཡོད་པ་ལས། དེབ་འདིའི་ནང་གི་ཁམས་ཁུལ་གྱི་ཡུལ་ལུང་དང་། མི་རྒྱུད། གོམས་གཤིས་སོགས་ཞིབ་ཕྲ་འདི་ལྷ་བུ་ཤེས་པར་མི་ནུས་ཏེ། གཅིག་ནས་ཁོང་དང་ཁོང་ཡན་གྱི་བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་གྲས་སུ་ཁམས་ཁུལ་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡོད་པའི་དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆ་ལ་ཁ་གསལ་མེད་པ་དང་། གཉིས་ནས་ཁོང་རང་ཉིད་ཁམས་ཁུལ་དུ་དངོས་སུ་ཕེབས་ཏེ་ཉམས་མྱོང་དང་རྒྱུས་ལོན་བྱས་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱང་མེད་པས་སོ། །དེ་ན་ཡིག་ཆ་འདིར་ཁམས་ཁུལ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཞིབ་མོར་འགོད་མཁན་དེ་གདོན་མི་ཟ་བར་ཨ་མྱེ་བྱང་ཆུབ་འདྲེ་བཀོལ་ཡིན་པར་སེམས།
ས་བབ་དང་གནམ་གཤིས།
ཡུལ་འདིའི་གནམ་གཤིས་ནི་དགུན་དུས་གྲང་ཞིང་སྐམ་ཤས་ཆེ་བ་དང་། དབྱར་དུས་ཚ་གྲང་སྙོམ་ཞིང་གཤེར་ཚད་མཐོ། ལོ་འཁོར་མའི་ཚ་གྲང་གི་འགྱུར་བ་ཆུང་ཡང་ཉིན་གཅིག་གི་ཚ་གྲང་གི་འགྱུར་བ་ཧ་ཅང་ཆེ། ལོ་འཁོར་མོ་གཅིག་གི་ནང་ཆུ་ཚོད་ 2457 རིང་ཉི་མ་འཆར་བས་འཆར་ཡུན་རིང་བ་དང་། ལོ་འཁོར་ཆར་ཞོད་ཀྱི་ཚད་ནི་ 641 mm ཡིན་ཞིང་སད་འབྱུང་བའི་དུས་ཚོད་མངོན་གསལ་མེད།
ལོ་འཁོར་ཆ་སྙོམ་ཚ་གྲང་གི་ཚད་ནི་ 3.4℃ ཡིན་ཞིང་ཚ་ཤོས་ 27℃ དམའ་ཤོས་ཀླད་ཀོར་འོག་གི -25℃ ཡིན་པ་དང་། ས་འཁྱགས་པའི་གཏིང་ཚད་མཐོ་ཤོས་ལ་སོར་ 111 cm. ཡིན།
མི་འབོར་དང་མི་རིགས།
སྤྱི་ལོ་ 2020.6 པར་མི་འབོར་བསྐྱར་ཞིབ་ལྟར་ན་མི་གྲངས་ 92,900 སྟེ་འབུམ་ལ་ཉེ་བ་ཡོད་ཅིང་། དེ་དག་ལས་བརྒྱ་ཆ་ 95%བོད་རིགས་དང་། གཞན་དག་ནི་ཧན་རིགས་ (Han 汉族) དང་། ཁ་ཛག་རིགས། (Kazak 哈萨克族) ན་ཤིའི་རིགས། (Naxi 纳西族) ཧུའི་རིགས། (Hui 回族) བའི་རིགས། (Bai 白族) མན་ཆུའི་རིགས། (Manchu,满族) ཡིའི་རིགས། (Yi 彝族) ཏུ་ཇི་ཡ་ཡི་རིགས་Tujia 土家族) སོགས་ཡོད།
རི་རྩེ་དྲུག
ཁྱུང་པོའི་རི་བོ་རྩེ་དྲུག་ (孜珠寺 Zizhu) ནི་སྟེང་ཆེན་རྫོང་ནས་ཤར་ཕྱོགས་སུ་སྤྱི་ལེ་ 17 གྱི་ས་སྟེ་ རྟ་ཆུ་དང་ཞེ་ཆུ་འདྲེས་མཚམས་ཆུ་མདོ་འགག་གི་ཤར་ངོས་ཀྱི་རི་རྒྱུད། རྟ་ཤོད་དང་ལྗང་ཤོད་གཉིས་ཀྱི་བར་དུ་ཆགས་པའི་བྲག་སྤང་འདྲེས་མའི་རི་བོ་དེ་ཡིན། འདི་ལ་གནའ་དུས་སུམ་པ་གླང་གི་གྱིམ་ཤོད་ ཅེས་པ་དེ་ཡིན་ཞིང་མཐོ་ཚད་རྒྱ་མཚོའི་ངོས་ལས་རྨིས་ 4850 ལྷག་ཙམ་ཡོད། རི་རྒྱུད་འདིའི་ནུབ་མཐའ་རི་རྩེ་དྲུག་རང་ནས་མཚམས་ཆད་ཡོད་ཀྱང་། ཤར་ནས་རིམ་བཞིན། རྟ་རྒྱལ། ཇོ་རྒྱལ། རོམ་རྒྱལ། ཅོ་ཧོ་དགེ་མ། རྟ་ཤོད་ཟལ་མོ་རི་རྒྱུད་ནས་ཚ་བ་སྒང་བར་དུ་ཐུག་ཡོད། རི་རྒྱུད་འདི་དག་རི་རྩེ་མཐོ་ཤོས་ནི་ཅོ་ཧོ་དགེ་མ་སྟེ་བཤད་ཚུལ་ལ་རི་འདིའི་རི་རྩེ་མོ་ནས་བལྟས་ན། རྒྱ་གར་གྱི་རི་རྟ་སྟན་ཙམ་དང་རྒྱ་ནག་གི་རི་བལ་སྟན་མཐོང་ཟེར་སྲོག་ཡོད། དེ་ནས་“རྟ་ཤོད་ཟལ་མོ་རི་”ནི་སྙན་གྲགས་ཅུང་ཆེ་བའི་རྒྱུད་ཅིག་ཡིན་པ་གླིང་སྒྲུང་སོགས་ལས་ཤེས་ཐུབ།
བོན་ལུགས། རི་འདི་གཙོ་བོ་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་གནས་རི་རྩ་ཆེན་ཞིག་ཏུ་བརྩི་བ་སྟེ། བླ་ཆེན་དྲན་པ་སོགས་རིག་འཛིན་གྲུབ་ཆེན་བརྒྱད་ཅུས་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པ་འི་གནས་དང་། ཁྱད་པར་དུ་དབུས་སུ་དབལ་ཆེན་གེ་ཁོད་ཀྱི་གནས་ཤེལ་ལེ་རྒྱ་གར། གཡས་ཕྱོགས་སུ་ཁྲོ་བོ་དབང་ཆེན་གྱི་གནས་རི་རྒོད་ཚང་དང་སུམ་པ་མུ་སྤུངས་གསལ་སྟང་གི་བཞུགས་གནས། གཡོན་ཕྱོགས་སུ་མ་རྒྱུད་གསང་མཆོག་མཐར་ཐུགས་ཀྱི་ངོ་ཐི་སེང་གདོང་ཁྲ་མོ་དང་ཞང་ཞུང་སྟོང་རྒྱུང་མཐུ་ཆེན་གྱི་བཞུགས་གནས་སོགས་ངོ་མཚར་བའི་བཀོད་པ་ཇི་སྙེད་གཅིག་ཡོད། གནས་གནས་འདིར་བོན་པོའི་དགོན་ཆེན་ཞིག་ཀྱང་ཡོད།
བན་ལུགས། དུས་རབས་བཅུ་བདུན་པར་བྱོན་པའི་རྙིང་མའི་གཏེར་ཆེན་གནས་ལྩགས་རྩ་གསུམ་གླིང་པས་ (1694–1738) གནས་འདི་ནས་«རྟ་ཕག་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུའི་»ཆོས་སྐོར་དང་བོན་ཆོས་«དབལ་སྲས་གསང་བ་ཐ་ནག་»གི་སྐོར་གཏེར་ནས་བཞེས་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཡོད། གང་ལྟར་བན་དེ་ཚོས་ཀྱང་གནས་འདིར་རྩ་ཆེན་དུ་བརྩི་ཞིང་གནས་མཇལ་དང་རི་སྐོར་དུ་འགྲོ་སྲོལ་ཡོད། མ་ཟད་བོད་ཀྱི་གླིང་སྒྲུང་ཤོད་མཁན་རྣམ་པས་ཀྱང་རི་འདི་ལ་ཆེ་མཐོང་ཧ་ཅང་ཆེ་བ་སྟེ། «མོན་གླིང་གཡུལ་འགྱེད་»ལས་དཔའ་གཡུ་ལྷས་རི་རྩིས་བྱེད་སྐབས། “མ་མཁའ་འགྲོའི་ཚོགས་འཁོར་བཤམས་འདྲ་དེ། །ཁྱུང་པོ་རི་བོ་རྩེ་དྲུག་རེད། །”ཅེས་སོགས་ཀྱིས་མཚོན།
ཪོམ་ཐང་གནས་ཁྲ་མོ།
གནས་ཁྲ་མོའི་རྡོ་འབུམ་ནི་བོད་ཁམས་ཀྱི་མ་ཎི་རྡོ་འབུམ་ཆེ་གྲས་དཔེར་ན་ནང་ཆེན་མ་ཎི་འཇའ་དམར། སྐྱེ་དགུའི་རྒྱ་ནག་མ་ཎི། རྫ་ཆུ་ཁའི་དཔལ་དགེ་མ་ཎི་སོགས་དང་དོ་མཉམ་པའི་མ་ཎི་རྡོ་འབུམ་ཆེན་མོ་ཞིག་ཡིན། གོང་ཞུས་ལྟར་གནས་འདི་ཉིད་གླིང་གེ་སར་ཕེབས་ཏེ་གནས་སྒོ་ཕྱེ་བ་ནས་བཟུང་སྤྱན་རས་གཟིགས་གྱི་གདན་སར་གྱུར་ཏེ་མ་ཎི་རྡོ་འབུམ་ཆགས་ཚུལ་ལྟར་ན་དུས་རབས་བཅུ་གཅིག་པའི་ནང་རྡོ་འབུམ་འདི་བྱུང་ཟིན་པ་དང་།
ཡང་རྒྱ་མོ་བཟའ་ཀོང་ཇོ་ལ་ཡར་གཏུགས་ན་དེའི་སྔོན་ཏེ་དུས་རབས་བརྒྱད་པར་དེད་སོང་ན་ཆོག འོན་ཏེ་ཁ་རྒྱུན་དུ་སེ་རྒྱལ་དབང་བདེ་ཆེན་རྡོ་རྗེས་ཡུལ་ལུང་གང་སར་མ་ཎི་རྡོ་འབུམ་བཞེངས་བའི་ཁྲོད་ཀྱི་གཅིག་ཡིན་པར་གྲགས་ཀྱང་། «སེ་ཕུ་རིག་འཛིན་བདེ་ཆེན་རྡོ་རྗེ་མ་བྱོན་གོང་དང་བྱོན་ཚུལ་སྐུ་ཕྲེང་རིམ་བྱོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་»ནང་ལྷ་ཁང་དང་དགོན་པ་བཞེངས་ཚུལ་ལས་རྡོ་འབུམ་གསར་དུ་བཞེངས་པའི་ལོ་རྒྱུས་མ་འཁོད་པས། གཏམ་རྒྱུད་དེ་དག་ལྷ་ཁང་དང་རྡོ་འབུམ་ནོར་ཏེ་བཤད་ཡོད་པར་སེམས།
རྡོ་འབུམ་ཆགས་ཡུལ་ནི་རྨེ་རུ་རོམ་ཐང་གྲོང་གི་ཆུ་འགྲམ་དང་། མ་ཎི་བརྐོ་སའི་རྡོ་ཕལ་མོ་ཆེ་ནི་ཆུ་རྡོ་གྲོ་དཀར་གྱི་རིགས་“བྱ་རྡོ་”ཞེས་པ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་རྡོ་དེ་དག་ཉེ་འཁོར་གྱི་བྱ་ཆུ་དང་རྟ་ཆུའི་རྒྱུད་དུ་ཡོད། བརྐོ་བྱའི་གསུང་རབ་ནི་གཙོ་བོ་མ་ཎི་དང་། བཛྲ་གུ་རུ། ཚེ་མདོ། རྡོ་གཅོད། ལྟུང་བཤགས། ཐར་མདོ། གསེར་འོད། གདུགས་དཀར། བརྒྱད་སྟོང་པ། རྡོ་བརྐོས་ལྟ་སྐུ། ཆེ་ས་ནས་རྒྱལ་བའི་བཀའ་འགྱུར་རིན་པོ་ཆེ་ཡང་ཚར་གྲངས་མི་ཉུང་བ་ཡོད་པར་ངེས།
རྡོ་འབུམ་འདིའི་རིང་ཚད་ལ་སྐུམ་ཁྲུའམ་མེ་ཊར་ 80 ཞིང་ཚད་ལ་ 65 ཙམ་ཡོད། ས་ངོས་ནས་ཡར་འཕགས་པའི་མཐོ་ཚད་ལ་ཆ་སྙོམ་ཐོག་བརྩེགས་གཉིས་ཙམ་དང་། ས་འོག་ཏུ་ནུབ་ཟིན་པའི་ཚད་ལ་ཐོང་གཤོལ་གྱི་གཤོལ་མདའ་ཞིག་གི་ཚད་ལས་རིང་བར་གྲགས་པས་ཐོག་བརྩེགས་གཅིག་ལས་མཐོ་བར་སེམས། མདོར་ན་གནས་ཁྲ་མོའི་མ་ཎི་རྡོ་འབུམ་ཆེན་མོ་འདི་ནི་ཁྱུང་པོའི་ཡུལ་གྱི་བཀའ་བན་བོན་གཉིས་ལས་བནྡེའི་གནས་རྩ་ཆེ་ཤོས་དང་སྙན་གྲགས་ཆེ་ཤོས་ཤིག་ཡིན།
རྟ་ཤོད་ཟལ་མོ་རི།
རྟ་ཤོད་ཟལ་མོ་རི་ནི་སྟེང་ཆེན་དང་རི་བོ་ཆེ་རྫོང་གཉིས་ཀྱི་མཚམས་སུ་ཁེལ་ཡོད་ཅིང་སྟེང་ཆེན་ནས་སྤྱི་ལེ་ 80 ཙམ་གྱི་སར་ཡོད་ཅིང་། ཁྱུང་པོ་རྨེ་རུ་གློག་ཐང་ (麦日村 Mairicun) གི་མདུན་ཐད་ཏག་ཏག་ལ་ཁེལ་གྱི་ཡོད། གནས་འདི་རྙིང་མའི་ལུགས་ཀྱི་གནས་རི་རྩ་ཞིག་ཏུ་བརྩི་བ་སྟེ། གཏེར་ཆེན་སྟག་ཤམ་ནུས་ལྡན་རྡོ་རྗེས་ (1655–1708) རྟ་ཤོད་ཟལ་མོའི་རི་སྒྲོལ་མ་ལ་ཁའི་བྲག་ནས་«གུ་རུ་སྣང་སྲིད་ཟིལ་གནོན་གྱི་བསྐང་བཟློག་»སྐོར་ཁྲོམ་གཏེར་དུ་བཞེས་པར་གྲགས། ཡུལ་མི་ཚོས་དབྱར་དུས་སུ་ནོར་ལུག་དེད་དེ་གནས་སྐོར་དུ་འགྲོ་སྲོལ་ཡོད། ཡང་གེ་སར་གྱི་སྒྲུང་ཡིག་དུ་མའི་ནང་། “རྟ་ཤོད་ཟལ་མོའི་རི་རྒྱུད་ལ། །རྟ་སྒབ་མའི་སྒབ་མ་ཁྲིད་འདྲ་ཡོད། །”ཅེས་པ་གྲགས་ཆེན་རི་བོ་ཞིག་ཏུ་བརྩི་བ།
སྤུ་ཐོགས་མཚོ།
སྤུ་ཐོག་མཚོ་ནི་སྟེང་ཆེན་རྫོང་སྟེང་ཆེན་ཡུལ་ཚོའི་ཁོངས་སུ་ཡོད་ཅིང་བྱང་ངོས་ནས་ལ་ཞིག་བརྒལ་ན་སླེབས་ཐུབ་ལ་རྫོང་ཐོག་ནས་སྤྱི་ལེ་ 25 ཙམ་གྱི་ལམ་ཐག་ཡོད། སྤྲུ་ཐོག་མཚོ་ཞེས་པ་དེ་མཚོ་གཅིག་རང་མ་ཡིན་པར་རྒྱ་ཁྱོན་མི་འདྲ་བའི་ས་བབ་མཐོ་བའི་མཚེའུ་གཉིས་ལས་གྲུབ་ཡོད། དེ་ཡང་ཤར་ངོས་སུ་ཡོད་པ་དེར་སྤུ་ཐོག་མཚོ་ཆུང་ཟེར་ཞིང་རྒྱ་ཁྱོན་སྤྱི་ལེ་གྲུ་བཞི་མ་གཉིས་ (2 square kilometers) ཡོད་པ་དང་། ནུབ་ངོས་སུ་ཡོད་པ་དེར་སྟོད་མཚོ་ཆེན་ཟེར་ཞིང་སྤྱི་ལེ་གྲུ་བཞི་མ་གསུམ་ (3 square kilometers) གྱི་རྒྱ་ཁྱོན་ཡོད་པ་དང་། མཚོ་གཉིས་ཀྱི་བར་དུ་སྤྱི་ལེ་ 5 ཙམ་གྱི་བར་ཐག་ཡོད། རྒྱ་མཚོའི་ངོས་ལས་མཐོ་ཚད་གཞུ་འདོམ་(རྨིས་) 4000-4600 བར་ཙམ་ཡིན།་མཚོ་ཆུའི་འབྱུང་ཁུངས་ནི་ཉེ་འཁོར་དུ་ཡོད་པའི་གངས་རི་དག་ཡིན། ས་གནས་དེ་ནི་རི་བོ་ཆེའི་ཁོངས་གཏོགས་རྡོ་ཤུལ་བ་དང་ནང་ཆེན་འབྲོག་པ་སོགས་དང་ས་འབྲེལ་དུ་ཆགས་ཡོད།
རང་བྱུང་ཆུ་ཚན།
གཞུང་ལམ་ཨང་ 317 པའི་ཕྱོགས་གཡས་གཡོན་གཉིས་ཀར་རང་བྱུང་ཆུ་ཚན་ཆེ་ཆུང་བཅུ་གྲངས་ཡོད་ཅིང་ཆུའི་དྲོད་ཚད་ 38 ནས་ 50 ℃ བར་ཡིན། ཚུ་ཚན་དེ་དག་ཏུ་ཉལ་ན་ལྤགས་ནད་དང་གྲང་བ་སོགས་ལ་ཧ་ཅང་ཕན།
གྲགས་ཅན་མི་སྣ།
སྤྱིར་ན་བོད་འདིར་གྲགས་ཆེ་བའི་ཁྱུང་པོའི་མི་རྒྱུད་བརྗོད་ཀྱིས་མི་ལང་ཡོད་པ་སྟེ། དུས་རབས་བདུན་པར་བྱུང་བའི་བོད་བཙན་པོའི་བཀའ་བློན་“ཁྱུང་པོ་སྤུངས་སད་ཟུ་ཙེ”དང་། མེ་ཨག་ཚོམ་སྐབས་སྨན་གཞུང་བོད་ལ་སྒྱུར་མཁན་“ཁྱུང་པོ་ཙེ་ཙེ།” དུས་རབས་དགུ་པ་ཙམ་ལ་བྱུང་བའི་ཡིག་མཁན་གྲགས་ཅན་“ཁྱུང་པོ་གཡུ་ཁྲི།” བསྟན་པ་ཕྱི་དར་སྐབས་ཀྱི་ཤངས་པ་བཀའ་བརྒྱུད་སྲོལ་འབྱེད་པ་པོ་“མཁས་གྲུབ་ཁྱུང་པོ་རྣལ་འབྱོར།” ལོ་ཙཱ་བ་“ཁྱུང་པོ་ཆོས་ཀྱི་བརྩོན་འགྲུས་”དང་“ཁྱུང་པོ་གྲགས་སེ།” དེ་ཙམ་མ་ཟད་དག་པོ་བཀའ་བརྒྱུད་པའི་བསྟན་པའི་སྲོང་ཞིང་“རྗེ་མི་ལ་རས་པའི”རུས་རྒྱུད་ཁྱུང་པོ་ཡིན་པོ་ཡིན་ལ། ཕྱིས་བྱོན་རིས་མེད་ཀྱི་སྐྱེས་ཀོང་སྤྲུལ་བློ་གྲོས་མཐས་ཀྱི་གདུང་རིགས་ནི་ཁམས་ཁྱུང་པོའི་མི་རྒྱུད་ཁྱུང་པོ་བླ་མ་གཡུང་དྲུང་ཡིན་ཚུལ་གསལ་བས་སོ། །
འོན་ཀྱང་འདི་བརྗོད་པར་འོས་པ་ནི་ཁམས་ཁྱུང་པོའི་མི་རྒྱུད་དུ་སྐྱེས་ཤིང་རང་ཡུལ་ཁྱུང་པོའི་ཡུལ་དུ་གྲགས་པ་ཐོབ་པའི་མི་སྣ་སུ་བྱུང་ཡོད་མེད་ཅུང་ཙམ་བཤད་ན།
རྟ་ཤོད་བུ་མོ་པདྨ་མཚོ།
དམངས་ཁྲོད་དུ་སྙན་གྲགས་ཆེ་བའི་ལྟོ་རྟ་ཤོད་བུ་མོ་པདྨ་མཚོ་ནི་སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་ 13 པའི་ནང་ཁྱུང་པོ་རྟ་ཤོད་རྨེ་རུ་ཐལ་རྫོང་ཚང་དུ་སྐུ་འཁྲུངས།
རལ་པ།
རལ་པ་ཞེས་པ་ནི་འཁྲབ་སྟོན་ཚོགས་པ་གང་ཞིག་གིས་འཁྲབ་ཐུན་གཅིག་ལ་གཏམ་རྒྱུད་དང་། གླུ་གཞས། ཞབས་བྲོ། བཞད་གད། ལུས་རྩལ་བཅས་སྣེ་འཛོམས་ཀྱི་འཁྲབ་སྟོན་བྱེད་ཚུལ་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ཞིག་ཡིན། འཁྲབ་ཆས་ལ་ཕོ་རྣམས་ཀྱི་ལག་གཡས་གཡོན་ན་སིལ་སྙན་དང་རྔ་མ་དམར་པོ། སྐེད་པར་ཐིག་གུ་ཁྲ་བོའི་འཛར་ལོ་དཔྱངས། མོ་རྣམས་ཀྱི་ལག་གཡས་གཡོན་ན་རྔ་དབྱུག་དང་རྔ་ཆུང་བཟུང་སྟེ་འཁྲབ་སྲོལ་ཡོད།
རལ་པ་འཁྲབ་སྟོན་ནི་སྤྱིར་བོད་ཁམས་ཡོངས་དང་ལྷག་པར་ཁམས་ལ་དར་ཁྱབ་ཆེ། ཁྱད་པར་དུ་ཆབ་མདོ་ས་ཁུལ་སྟེང་ཆེན་རྫོང་ལ་རལ་པའི་ཕ་ཡུལ་ཞེས་མིང་གྲགས་ལྡན་ཡོད་པ་དང་།  སྲོལ་རྒྱུན་ཉམས་འགྱུར་གྱིས་ཕྱུག་པའི་སྟེང་ཆེན་རལ་པར་ལོ་རྒྱུས་ཡུན་རིང་ལྡན་ཡོད་པ་མ་ཟད་ད་ལྟ་རྒྱལ་ཁབ་རིམ་པའི་མངོན་མིན་རིག་གནས་ཤུལ་བཞག་ནང་ཚུད་ཡོད་པ་དང་། སྤྱི་ལོ་2002 ལོར་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་དབུས་གཞུང་ནས་སྟེང་ཆེན་རྫོང་ལ་“རལ་པའི་ཕ་ས་”ཞེས་པའི་གཟེངས་རྟགས་ཀྱང་གནང་ཡོད།སད།
རལ་པའི་ལོ་རྒྱུས།
ཁྱུང་པོའི་རལ་པ་བྱུང་རབས་ཅུང་བཤད་ན། ད་ལྟ་འཁྲབ་ཀྱིན་པའི་རལ་པའི་སྐྱུ་རྩལ་ཇི་བཞིན་པ་དེ་གནའ་རབས་ནས་ཡོད་ཅེས་བཤད་མི་སྤོབས་ཀྱང་། འཁྲབ་ཆས་དང་། རོལ་མོ། འཁྲབ་སྟངས་ཕྱོགས་འདྲ་བ་ཙམ་ནི་བོད་བཙན་པོའི་དུས་ཙམ་ནས་ཡོད་པར་མངོན་དེ། དུས་རབས་ 14 ཕེབས་པའི་སྤྲུལ་སྐུ་བློ་ལྡན་སྙིང་པོའི་སྙན་རྒྱུད་«མདོ་དྲི་མེད་གཟི་བརྗིད་»ལས། རོལ་མོ་དང་འཁྲབ་སྟངས་སྣ་ཚོགས་ཞིག་བསྟན་པ་དང་། ཁྱད་པར་དུ་ཉེ་ལམ་རྒྱ་གར་མངའ་ཁོངས་མོན་རྟ་དབང་ནས་རྙེད་པའི་དཔེ་རྙིང་«ལྷ་གཞུང་གཏེར་མ་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་» ལས། “ཕ་ཇོ་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་ཁོང་། སྐུ་ནི་ལྷ་དང་གསས་ཀྱི་བརྒྱན། གསུང་ནི་སྨྲང་དང་བོན་གྱི་བརྒྱན། ཐུགས་ནི་ལྟོ་དང་སྤྱད་ཀྱི་བརྒྱན། སྐུ་ལ་ཞེ་ཐུལ་སྲམ་ཐུལ་གསོལ། དབུ་ལ་སྟག་ཞྭ་ཁྲ་མོ་གསོལ། ཞབས་ལ་གཟིག་ལྷམ་ཡུ་ཐུང་གསོལ།” ཞེས་དང་། “ཇོ་[=ཇུ་]ཐིག་ཐག་པ་སློ་[=གློ་]ལ་རྟགས་[=བཏགས།] རྔ་གྲམ་པོ་གཞུང་རྒྱལ་རྒྱབ་ལ་ཁུར། གཤང་མཁར་མོ་འཁྲོལ་ཆེན་ཕྱག་ན་བསྣམས།” ཞེས་སོགས་ཀྱིས་རལ་པའི་རྒྱན་གོས་སྤྱི་དང་ལྷག་པར་ཉྭ་རྒྱ་དེ་དོན་དུ་གང་གི་མཚོན་དོན་ཡིན་པ་བཅས་གསལ་བར་འཁོད་ཡོད།
དེ་བཞིན་བན་དེའི་ཕྱོགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཁག་ལས་ཀྱང་འབྱུང་བ་སྟེ། ས་སྐྱ་བ་བསོད་ནམས་རྒྱལ་མཚན་ (1312–1375) གྱིས་མཛད་པའི་«རྒྱལ་རབས་གསལ་བའི་མེ་ལོང་» དང་། དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བའི་(1504-1564/1566) «ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན་» ཏཱ་ལའི་ལྔ་པ་ངག་དབང་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོའི་«རང་རྣམ་དུ་ཀཱུ་ལའི་གོས་བཟང་» དང་། དེ་བཞིན་ཉེ་ཆར་བརྩམས་པའི་«བོད་རྒྱལ་མོ་རོང་གི་ལོ་རྒྱུས་རབ་གསལ་མེ་ལོང་» བཅས་པ་ལས། “ཁྱེའུ་བུ་མོ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས། །ཆས་བརྒྱན་ལག་ན་རྔ་མ་ཐོགས། །རྔ་བརྡུང་གླུ་ལེན་གར་སྟབས་བསྒྱུར། །གཡག་སེང་དར་སེང་སྟག་སེང་དང་། །འབྲུག་དང་སེང་ཕྲུག་གར་མཁན་དང་། །དཔལ་མཛེས་རྔ་ཐོགས་འཆམ་པོ་སོགས། །རྒྱལ་པོའི་སྐུ་ལ་མཆོད་པ་འབུལ། །”ཞེས་སོགས་ཀྱིས་རལ་པའི་རྣམ་པ་ཕྱོགས་ཙམ་བསྟན་ཡོད། གོང་གསལ་ལོ་རྒྱུས་རྩོམ་པ་པོ་རྣམ་པས་ལུང་ཚིག་འདི་དག་རིམ་པས་དྲངས་ཡོད་ཀྱང་ཕུགས་ཀྱི་ལུང་ཁུངས་ནི་«རྒྱལ་རབས་གསལ་བའི་མེ་ལོང་»ཡིན་པར་ངེས་ཤིང་། དེ་ལས་དཔའ་བོ་གཙུག་ལས་ཕྲེང་བ་དང་རྒྱལ་དབང་ལྔ་པས་དྲངས་ནས་རིམ་བཞིན་ཚིག་དོན་ལའང་འགྱུར་བ་ཕྱིན་པར་མངོན། དེ་ལས་ཅུང་མི་འདྲ་ཞིང་གར་འཆམ་གྱི་རྣམ་པ་ཞིབ་ཕྲ་འཁོད་ཡོད་ས་ནི་ཨོ་རྒྱན་གླིང་པའི་ (b.1323) «རྒྱལ་པོ་བཀའ་ཐང་» འདི་ཉིད་ཡིན་ཏེ་དེ་ལས། “མཛེས་པའི་ཁྱེའུས་ལག་ན་རྔ་མ་ཐོགས། །གར་སྟབས་བྲོ་བརྡུང་ཤོན་རྩེད་བྱེད་པ་དང་། །རྒྱལ་པོའི་སྐྱོ་སངས་འབག་དང་སེང་གེ་དང་། །སྔགས་བོན་རྔ་ཐོགས་འཆམས་པོ་བྱེད་པ་དང་། །རྒྱལ་པོ་མཉེས་པ་བཙུན་མོ་མཛེས་མ་ཀུན། །རྒྱལ་པོའི་སྤྱན་སྔར་སྤྲིན་ལྟར་གཏིབས་ནས་བཞུགས། །བུ་མོ་མཛེས་མས་གཡུང་དྲུང་ཤོན་གྲ་བཅས། །གསུང་སྙན་ཟོར་ཁུགས་འཐེན་ཅིང་རྐང་བྲོ་བརྡུང་། །རྫུ་འཕྲུལ་རྟ་ཞོན་བརྒྱ་དང་འཆམས་པོ་དང་། །དོམ་འདྲ་སྤྲེལ་འདྲ་སྐྱུས་མོ་ལང་མ་ལིང་། །ཟངས་དུང་ཆ་ལང་འཁར་རྔ་གླིང་བུ་དང་། །རྫ་རྔ་པི་ཝང་ཕེག་རྡོབ་རོལ་མོའི་ཚོགས། །རྒྱལ་མཚན་བ་དན་ཕུར་མ་ཟུར་འཕན་དང་། །དར་ཁྲ་བསིལ་གཡབ་རླུང་བསྐྱོད་པུ་རུ་རུ། །”ཞེས་སོགས་འཁོད་ཡོད། དེས་ན་གོང་འཁོད་«རྒྱལ་རབས་གསལ་བའི་མེ་ལོང་»དང་«རྒྱལ་པོ་བཀའ་ཐང་»གཉིས་སུ་སྔ་མིན་དང་གཅིག་གིས་གཅིག་ལས་དྲངས་ཡོད་མེད་བཤད་མི་ཐུབ།
གང་ལྟར་གོང་གསལ་ལོ་རྒྱུས་ཁག་དཔགས་ཏེ་མིང་ལ་“རལ་པ་”ཞེས་འབོད་སྲོལ་ཡོད་མེད་ཇི་ལྟར་ཡང་། རལ་པ་དང་རྣམ་པ་ཕྱོགས་འདྲ་བའི་ལྟད་མོ་འཁྲབ་སྟོན་ཞིག་གནའ་ནས་ཡོད་པར་དཔོག་ནུས་ལ། «ཁྱུང་ཡུལ་རལ་བྲོའི་བྱུང་ཚུལ་དང་དེའི་སྒྱུ་རྩལ་སྐོར་ཅུང་ཙམ་གླེང་བ་»ལས་ཀྱང་། “ལོ་རབས་ལྔ་བཅུ་པའི་ནང་ལྷ་མོ་དང་རལ་བྲོ་ཆེད་དུ་ཞིབ་འཇུག་གནང་མཁན་བོད་ཀྱི་སྒྱུ་རྩལ་ཉམས་ཞིབ་ཆེན་མོ་ཞོལ་ཁང་བསོད་ནམས་དར་རྒྱས་ལགས་ཀྱིས་བོན་གྱི་དཔེ་རྙིང་<མཆོད་ཆས་>ཟེར་བ་ཞིག་ལག་སོན་བྱུང་བའི་ནང་རྩལ་རྩེད་དང་། རྔ་འཆམ། རླུང་སྒོ། གྲི་རྩེད་སོགས་རལ་པའི་སྒྱུ་རྩལ་རང་དུ་འདུག། རལ་པའི་སྒྱུ་རྩལ་འདི་ནི་བོན་གྱི་འཆམ་ལས་བྱུང་བ་བསྙོན་མེད་རེད། ཅེས་གསུངས་པ་དེ་ཡང་མཁས་པ་ཆེན་པོའི་བདེན་དོན་གཡོ་མེད་རི་འདྲ་བ་ཞིག་ཡིན་པར་འཁུམས།” ཞེས་གསུངས་པ་འདིར་བདེན་ཆ་ཅུང་ཡོད་པར་སེམས།
མི་རས་ལ་དང་རལ་པ་སྒྱུ་རྩལ།
ཡང་རལ་པ་འཁྲབ་སྟོན་འདི་རྗེ་མི་ལས་གསར་གཏོད་བྱས་ཚུལ་ནི་ཆོས་ལུགས་དད་མོས་ཅན་རྣམས་ཀྱིས་སྒྲ་འདྲ་བའི་གཞི་ཙམ་ལ་བརྟེན་ནས་རྟོག་བཟོ་བྱས་པ་ལས་དངོས་ཡོད་ལོ་རྒྱུས་རིག་པའི་ཁུངས་སྐྱེལ་གང་ཡང་མེད་ཚུལ་བཤད་པ་ཧ་ལམ་བདེན་མོད། བོད་འདིར་བར་སྐབས་ཤིག་ནས་རྗེ་མི་ལའི་སྙན་གྲགས་ས་ཁྱབ་རྡོ་ཁྱབ་ཏུ་སོང་བའི་རྐྱེན་གྱིས། རལ་པ་སྒྱུ་རྩལ་ཚོགས་པ་དེ་དག་གིས་ཀྱང་གཟིགས་མོ་བའི་དགོས་མཁོ་སྐོང་ཆེད། འཁྲབ་གཞུང་རྗེ་མི་ལའི་རྣམ་ཐར་བྱས་པའི་རལ་པའི་འཁྲབ་སྟོན་གཙོ་ཆེར་བྱས་པའི་ཤུགས་རྐྱེན་ལས། བདེན་མིན་ལ་མ་ལྟོས་པར་མི་རས་ལ་དང་རལ་པ་སྒྱུ་རྩལ་བར་གྱི་གཏམ་རྒྱུད་འདི་དག་བྱུང་བར་སེམས།
འཁྲབ་སྟོན་འདིར་“རལ་པའི་”མིང་དངོས་བྱུང་ཚུལ།
ཆེས་མ་མཐའ་ཡང་སྤྱི་ལོ་ 1277 ཙམ་ནས་བྱུང་ཡོད་པར་མངོན་ཏེ་སྔོན་དུས་རི་བོ་ཆེའི་ལྷ་ཁང་ཁྲ་འཁྱིལ་མ་གསར་དུ་བཞེངས་སྐབས་ཁྱུང་པོ་ཨོ་ཐོ་རལ་པའི་ཞབས་བྲོ་ཚོགས་པ་བོས་ཏེ་རལ་པ་གཟིགས་འབུལ་ཞུས་པའི་བཤད་རྒྱུན་ལྟར་ན། ད་བར་དུ་ལོ་ངོ་ 744 ཕྱིན་ཡོད། དེ་མིན་ཡིག་ཐོག་ལ་འཁོད་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཁ་གསལ་མ་རྙེད།
ཁྱུང་ཡུལ་རལ་པའི་རྒྱུད་འཛིན།
ཡང་«ཁྱུང་ཡུལ་རལ་བྲོའི་བྱུང་ཚུལ་དང་དེའི་སྒྱུ་རྩལ་སྐོར་ཅུང་ཙམ་གླེང་བ་»ལས། “གཅིག ཐག་རྒྱུག་རལ་པ། ཆེས་དར་སྔ་བའི་རལ་བྲོ་ཞིག་ཡིན་པར་གྲགས། དེང་སང་རྒྱུན་ཆད་ནས་མེད་པར་སྣང་། གཉིས། ཨོ་ཐོ་རལ་པའམ་དབུ་མདོ་རལ་པ། ཁྱུང་ཡུལ་དཀར་སྨད་གྱང་སྔོན་ཁུལ་དུ་དར་སྲོལ་ཆེ་བ་འདུག བརྒྱུད་འཛིན་པ་ཨོ་ཐོ་ཚང་། སྔོན་དུས་རི་བོ་ཆེ་ལྷ་ཁང་ཁྲ་འཁྱིལ་མ་གསར་བཞེངས་སྐབས་ཆེད་དུ་རལ་བྲོ་འཁྲབ་མཁན་དེ་ཨོ་ཐོ་རལ་པ་ཡིན་པ་དང་དེང་སང་ཡང་དེའི་ལུགས་སྲོལ་མ་ཉམས་པར་དམིགས་བསལ་དུས་སྟོན་སྐབས་ཁྱུང་པོ་སྟེང་ཆེན་ནས་རལ་པའི་སྒྱུ་རྩལ་བ་ཆེད་ཕེབས་ཀྱིས་འཁྲབ་སྟོན་དགོས་པ་ཡིན་འདུག གསུམ། ལྡོང་ལུགས་རལ་པ། ཁྱུང་ཡུལ་ནག་རུའི་སྡེ་ཁོངས་ས་མདོ་ཤང་དུ་དར་ཁྱབ་ཆེ་བའི་རལ་པ་ཞིག བརྒྱུད་འཛིན་པ་ས་མདོ་ལྡོང་ལུགས་ཚང་ངམ་རལ་པ་ཚང་བཀྲ་ཤིས་ཆོས་སྒྲོན་འཁོར་དང་བཅས། བཞི། ཁྲ་ག་གཟི་རལ་པའམ་རྡོ་བཅངས་རལ་པ། ཁྲ་ག་གཟི་ནས་རལ་རྒན་བསོད་ནམས་མགོན་པོ། དེས་རལ་པ་སྐྱ་བདག་རྡོ་རྗེ། དེས་རལ་རྒན་ཚུལ་ཁྲིམས་རྡོ་རྗེ། དེས་རལ་རྒན་ག་ཁྲོ། དེས་བསྟན་འཛིན་ནོར་བུ་བར་བརྒྱུད་ཅིང་སྤྱི་ཚོགས་ཁྲོད་བསྟན་འཛིན་ནོར་བུའི་རལ་བྲོའི་སྒྱུ་རྩལ་ཁྱད་ཆོས་ལ་བསྔགས་བརྗོད་ཀྱི་མེ་ཏོག་གཏོར་མཁན་མང་ལ་རལ་བྲོ་དེ་ནི་ཁྱུང་ཡུལ་སེར་ཚའི་ཡུལ་དུ་དར་སྲོལ་ཆེ་བ་ཞིག་ཡིན་འདུག ལྔ། མཛོ་པ་རལ་པ། ཁྱུང་སེར་གསེར་གཡུ་མདོ་སྐོར་དུ་དར་མྱོང་ཡོད་པའི་རལ་བྲོ་ཞིག་ཡིན་སྐད་ཐོས། དེ་ལ་སོགས་པ་ཁྱུང་ཡུལ་ས་གནས་མང་པོར་རལ་བྲོའི་སྒྱུ་རྩལ་འདི་དག་གནའ་ནས་ད་བར་ཤོག་བུ་ལ་སྣུམ་གྱིས་འཚོས་པ་བཞིན་དང་ཆུ་བོ་ལམ་དུ་ཞུགས་པ་ལྟར་རྒྱུན་མ་ཆད་པར་དར་སྲོལ་བྱུང་བ་ཡིན་འདུག མིང་མི་འདྲ་བར་ཐོགས་པའང་རལ་པའི་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་སྲོལ་འབྱེད་མཁན་ངོས་ནས་མ་ཡིན་པར་བརྒྱུད་འཛིན་པའི་དུད་མིང་དང་རུས་མིང་བྲོ་ལ་སྦྱར་ནས་དེ་ལྟར་ཐོགས་པ་དཔྱད་པའི་ལམ་ནས་ཡོངས་སུ་བརྟགས་ཐུབ་པ་འདུག་གོ །”ཞེས་པར་བཤད་ལ་ལྟར་རོ། ། ད་དུང་རལ་པའི་སྐོར་ཤེས་འདོད་ན་ཁྱུང་ཡུལ་རལ་བྲོའི་བྱུང་ཚུལ་དང་དེའི་སྒྱུ་རྩལ་སྐོར་ཅུང་ཙམ་གླེང་བ་ཞེས་པ་འདིར་གཟིགས།
མི་རིགས་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་ལག་ཤེས་ཐད་ནས་ཐགས་འཐག་པ། རྫ་མ་བཟོ་བ། རུམ་གདན་འཐག་པ། གྱོན་པ་འཚེམ་པ། ལྷམ་གྲུབ་པ། རྟ་སྒ་ཆས་བཟོ་བ། གསེར་མགར་དངུལ་མགར། ཤིང་བཟོ་སོགས་ཡོད།
དྲ་ཐག་འདི་ལ་བསྒྱུར་བ་ཡིན།
དགོན་སྡེ་ཁག
ཆོས་ལུགས་ཁག་གི་དགོན་པའི་ཐོ་གཞུང་རེའུ་འདི་«ཁྱུང་པོ་སྟེང་ཆེན་»དེབ་ཕྲེང་དང་པོ། ༢༠༠༥ ནང་བཀོད་པ་བཞིན་བྲིས་པ་ལས། རེ་རེ་བཞིན་ཞིབ་འཇུག་སོན་མེད། དོན་དངོས་ཐོག་དེབ་འདིར་དགོན་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཕར་ཞོག་མིང་གི་བརྡ་དག་ཙམ་ལའང་ནོར་བ་ཚབས་ཆེན་བྱུང་ཡོད་པ་ཞུ་མ་དགོས་པ་ཞིག་རེད། ལར་དགོན་པ་རེ་རེའི་ལོ་རྒྱུས་ནི་ལོ་རྒྱུས་རིག་པའི་ཆེད་མཁས་པ་ཚོས་ཀྱང་གཏན་ལ་འབེབས་པར་དཀའ་བ་ཞིག་ན། དགོན་གནས་སླར་གསོའི་སྐབས་དགོན་པའི་འཛིན་སྐྱོང་འགོ་པ་ཚོས་འོས་མེད་ཀྱི་རེའུ་མིག་བཀང་བ་ཙམ་དེར་ཡིད་གཏན་འཕེར་བ་ཞིག་ཇི་ལྟར་ཡོང་སྟེ་ཡོང་ཐབས་མེད་པ་ཤེས་དགོས། ཐོ་གཞུང་སྔ་ཕྱི་ལོ་རབས་དང་མཐུན་པར་བཀོད་ཡོད།
དུས་གསུམ་བྱེ་བྲག་པ
དུས་གསུམ་བྱེ་བྲག་པའི་བྱ་ཚིག་སྟེ། མ་འོངས་པ་དང་འདས་ཚིག་གཉིས་སྔོན་འཇུག་བ་ཡིས་འཕུལ་ཅན་དང་། བྱེད་ཚིག་སྟེ་ད་ལྟ་པ་མང་ཆེ་བ་སྔོན་འཇུག་མེད་པ་དང་།(མགོ་ཅན་དང་ལ་བཏགས་ཅན་ལ་ངེས།)བྱ་ཚིག་ཁག་ཅིག རྗེས་འཇུག་ས་ཡིག་ཁོ་ནས་འདས་པ་དང་སྐུལ་ཚིག་ཡིན་པ་སྟོན་པའང་ཡོད་ཅིང་།(བྱས་བྱོས་དང་བྲིས་ཕྲིས་ལྟ་བུ་ཡིན།)སྤྱིར་དུས་གསུམ་བྱེ་བྲག་པའི་བྱ་ཚིག་འདི་ནི་མགོ་ཅན་མང་བའི་རིགས་ཡིན་ནོ།།
༡ རང་སྡེ་ལས་གཞན་བྱ་འདས་གཉིས་བ་སྔོན་འཇུག་ཅན་ཡིན་པ།
༢ མགོ་ཅན་དང་ལ་བཏགས་ཀྱི་བྱེད་ཚིག་འཕུལ་མེད་ཡིན་པ།
༣ མགོ་ཅན་མང་པའི་སྡེ་ཚན་གྱི་རིགས་ཡིན་པ།
ཆ་རུ།
ཆ་རུ་ནི་འབྲོག་པའི་སྦྲ་ནག་སོགས་ཀྱི་ཁ་མཚམས་འབྲེལ་བྱེད་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་ཡོ་བྱད་ཅིག་ཡིན་པ་དང་། ཆ་རུ་ལས་་ལས་ཁྱིམ་ནི་བོད་ཡུལ་ཁེ་ལས་སྣ་ཚོགས་ལ་ཁྱབ་སྤེལ་གྱི་སྡེངས་ཆ་བཞེངས་བ་དང་། བསམ་བློ་གསར་བ་ནང་འདྲེན་གྱིས་བོད་ཡུལ་འཕེལ་རྒྱས་ལ་གཞོལ་བ། ཆ་འཕྲིན་དྲྭ་བའི་ཐབས་ལམ་བརྒྱུད་དེ་སྣ་མང་དང་ཕྱོགས་མང་གི་ཁེ་ལས་མཉམ་འབྲེལ་གྱི་རྣམ་པ་བསྐྲུན་པ་སོགས་ལ་འབད་དེ། བོད་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་རིག་གནས་དང་དེང་རབས་འཚོ་བར་འབྲེལ་ཟམ་འཛུགས་པ་དེའོ།། ཨ་རིའི་གསར་ལམ་VICEནས་གསར་བསྒྲགས་བྱས་མྱོང་ལ། ཨ་རིའི་གསར་ལམ་Wall Street Journal ཀྱིས་ཁྲིན་ཏུའུ་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ཡུལ་སྐོར་འགྲོ་གནས་སུ་འོས་སྦྱོར་བྱས་མྱོང་།
མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང
ལོ་རྒྱུས།
མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་ནི་སྤྱི་ལོ་༡༩༥༤ལོར་ཟླ་༥་བར་བཙུགས། ༡༩༧༦ལོར་ཟླ༡ཉིན་མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་གཞོན་མཚན་བཏགས།  ད་ལྟ་བོད་ཡིག་ལས་ཁག་ནི་རྩོམ་སྒྲིག་ཁང་དང་སྦྲང་ཆར་དུས་དེབ་རྩོམ་སྒྲིག་ཁང་། གངས་རྒྱན་ན་ཆུང་ཚགས་པར་རྩོམ་སྒྲིག་ཁང་བཅས་བཙུགས་ཡོད།
ཁྱིམ་འཇུག་
གནའ་རབས་ཀྱི་ཇ་སྤུས་ཀ་ཞན་པའི་རིགས་ཤིག་གི་མིང༌།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
ཁྱིམ་ཐབ་
ཁྱིམ་གྱི་ཐབ་བཟུང་མཁན་སྟེ་བཟའ་ཚང༌།
ཁྱིམ་དུ་བཤོས་གསོལ་
ཁྱིམ་དུ་གདན་དྲངས་སྟེ་གསོལ་ཚིགས་ཕུལ་བ་རྣམས་བཞེས་པ།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
ཁྱིམ་དུ་འགྲོ་བ་ཉི་ཤུ་
མ་བསྡམས་པར་འཇུག་པ། གོས་ལེགས་པར་མ་བགོས་པར་འཇུག་པ། ཅ་ཅོའི་སྒྲ་མ་བསྐྱུངས་པར་འགྲོ་བ། མིག་གཡེངས་ཏེ་འགྲོ་བ། དགོས་མེད་དུ་གཉའ་ཤིང་གང་ལས་ལྷག་པར་ལྟ་ཞིང་འགྲོ་བ། མགོ་རས་སོགས་ཀྱིས་གཡོགས་ཤིང་འགྲོ་བ། ཆོས་གོས་བརྗེས་ཏེ་འགྲོ་བ། ཆོས་གོས་ཕྲག་པ་གཉིས་ཀར་གཟར་བ། ལག་པ་གཉའ་གོང་དུ་བསྙོལ་བ། ལག་པ་ལྟག་པར་བསྣོལ་བ། མཆོང་ཞིང་འགྲོ་བ། སྒྱིད་པ་བརྐྱངས་སྐུམ་བྱེད་ཅིང་འགྲོ་བ། ཙོག་པུས་འགྲོ་བ། རྟིང་པ་བཏེགས་ཏེ་བྲང་བས་འགྲོ་བ། གྲུ་མོ་སྙུང་བོར་བྱས་ཏེ་འགྲོ་བ། ལུས་བསྒྱུར་ཅིང་འགྲོ་བ། ལག་པ་ཀྱོག་ཅིང་འགྲོ་བ། མགོ་བསྒྱུར་ཅིང་འགྲོ་བ། གཞན་དང་ཕྲག་པ་གཉིས་སྤྲད་ཅིང་འགྲོ་བ། གཞན་དང་ལག་སྦྲེལ་ཏེ་ཁྱིམ་གཞན་དུ་འགྲོ་བའོ། །
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
ཞང་བློན་ཆེན་པོ་དགུ།
ཞང་བློན་ཆེན་པོ་དགུ་ཡང་ན་བློན་ཆེ་དགུ་ནི་བོད་ཆེན་པོ་འི་དཔོན་ངན་ཞིག་རེད།
གུང་བློན་ཆེན་པོ།
གུང་བློན་ཆེན་པོ། ཡང་ན་ བློན་ཆེན།