cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
སྟག་ཚང་ལོ་ཙཱ་བ་ཤེས་རབ་རིན་ཆེན་
སྟག་ཚང་ལོ་ཙཱ་བ་ཤེས་རབ་རིན་ཆེན། སྣང་ཐར་ལོ་ཙཱ་བ་སངྒ་ཤྲཱིའི་དངོས་སློབ་འདི་ཉིད་ཡབ་དོན་གྲུབ་རྒྱལ་པོ་དང་། ཡུམ་ལྷ་མོ་སྐྱབས་ཟུང་གི་སྲས་སུ་རབ་བྱུང་བདུན་པའི་ཤིང་བྱ། སྤྱི་ལོ༡༤༠༥ལོར་སྐུ་བལྟམས། མཚན་དཀོན་མཆོག་སྐྱབས་སུ་གསོལ། དགུང་ལོ་བདུན་པ་ལ་ཡི་གེ་འབྲི་ཀློག་མཁས་པར་མཁྱེན། སློབ་དཔོན་གཞན་དུ་བྱོན་སྐབས་ཡིག་ཕྲུག་རྒན་གཞོན་བཅོ་ལྔ་སྐོར་གྱི་སློབ་དཔོན་མཛད་ཐུབ། དགུང་གྲངས་ཉི་ཤུ་བར་ཡབ་ཡུམ་གྱི་དགོངས་པ་བསྐང་ཕྱིར་ཕྲལ་ཕྲལ་རབ་ཏུ་མ་བྱུང་ན་ཡང་། དེའི་ལོ་མཇུག་སེང་གེ་རྒྱལ་མཚན་དཔལ་བཟང་པོའི་དྲུང་དུ་རབ་ཏུ་བྱུང་། ཀ་རི་ཀ་ལྔ་བཅུ་པ་སོགས་མདོ་ཕྱོགས་ལ་སྦྱང་པ་མཛད་དེ་བཤད་པ་ཡང་བརྩམས། དེ་ནས་ཆོས་འཁོར་བ་ཡབ་སྲས་ཀྱི་དྲུང་དུ་མདོ་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལེགས་པར་གསན་ཞིང་། སྔགས་ཀྱི་དཀྱིལ་ཆོག་དུ་མ་དང་། ཐིག་རྩ་ལ་སྦྱངས་པ་མཛད་པས་མཁས་པ་ཆེན་པོ་རྣམས་ལ་ཡང་དགག་སྒྲུབ་དུ་མ་མཁྱེན་པ་བྱུང་། དེ་ནས་འབྲས་སྤུངས་དོན་དུ་འཇམ་དབྱངས་བཀྲ་ཤིས་དཔལ་ལྡན་ལ་མདོ་ཕྱོགས་མང་དུ་གསན་ཅིང་གྲྭ་སྐོར་གཞུང་ཤིན་ཏུ་མང་བ་མཛད། གྲྭ་སྐོར་གྱི་ཚེ་ཡང་ཆོས་འབྲེལ་ཞུ་མཁན་མང་དུ་བྱུང་། ཡར་རེས་རྗེ་བྱང་སེམས་པའི་དྲུང་དུ་ལམ་འབྲས་དུས་འཁོར་སོགས་གསང་སྔགས་ཀྱི་ཆོས་ཚུལ་མང་དུ་གསན། སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་སྐད་གཉིས་སྨྲ་བ་ཐུགས་རྗེ་དཔལ་བཟང་པོའི་དྲུང་དུ་ཕེབས་ནས་སྔ་དྲོ་ཀ་ལཱ་པ་དང་ཕྱི་དྲོ་ཙནྡྲ་པའི་བསྟན་བཅོས་ཚུགས། རིག་གནས་འདི་ལ་སྔ་མའི་བག་ཆགས་མ་གཏོགས་སྐུ་ཚེ་འདིར་ཐུགས་རྟོགས་མ་ཆུག་ཅིང་། ཡིག་ཆ་དཀོན་པ་དང་། རྣམ་རྒྱལ་འཇོམས། དུས་འཁོར་སོགས་སྔགས་དུ་མའི་སྐད་དོད་སྦྱོར་བ་དང་། ཡིག་རིགས་དུ་མ་མཁྱེན་ཡང་གར་ཡང་མ་ཕྱིན་པ་ལྟ་བུར་སོང་། ཡིག་ཆ་ཐམས་ཅད་ཐུན་བར་ལ་བྲིས། ཤོག་ལས་མཚན་མོ་མཛད། ཚ་དྲོའི་བར་ལ་གཞུང་བཟུང་། སྲོད་ཐོ་རངས་སྐྱོང་རན་མཛད་པས་ཤིན་ཏུ་བསྙེལ་བ་བྱུང་ཡང་རིགས་རིམ་ཐུགས་སུ་ཆུད། སླར་ལོ་ཆེན་ཆོས་འཁོར་དུ་སྤྱན་དྲངས། ཐ་སྙད་རིག་གནས་ལྔ་ཆར་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་གསན་ཅིང་མཁྱེན། བོ་དོང་པཎ་ཆེན་དང་མཇལ་ནས་གསུང་ཆོས་མང་དུ་གསན། དེ་ནས་ཆོས་འཁོར་་གྱི་གདན་སར་ཕེབས། འཁོར་ལོ་གསུམ་གྱི་མཛད་པས་ཡུན་རིང་དུ་བསྟན་པ་བསྐྱངས། ནང་དུ་ཏིང་རེ་འཛིན་ཟབ་མོ་ལ་བརྩོན་པར་མཛད། དགུང་གྲངས་ང་གཅིག་པ་ཤིང་ཕག སྤྱི་ལོ༡༤༥༥ལོར་དུས་འཁོར་སྤྱི་དོན་བརྩམས། མདོ་སྔགས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་མང་དུ་མཛད་ཅིང་། རིག་གནས་ཀུན་ཤེས་ཀྱི་རྩ་འགྲེལ་སོགས་དུ་མ་ལྗགས་རྩོམ་དང་། སྡེབ་སྦྱོར་རིན་ཆེན་འབྱུང་གནས་སོགས་འགྱུར་ཡང་མང་པོ་མཛད། ཐུགས་སྲས་ལ། འུག་ཚང་རིན་པོ་ཆེ་དང་། སློབ་དཔོན་འདུལ་འཛིན་སྔོན་མོ། རྟ་ནག་རབ་འབྱམས་པ་ཤེས་རབ་ཆོས་འབྱོར། སློབ་དཔོན་དཀའ་བཅུ་པ་སྐྱེས་མཆོག ཀུན་དགའ་རྒྱལ་མཚན། བྱམས་ཆེནཔ་སངས་རྒྱས་འཕེལ། སེ་ར་བ་བློ་གྲོས་སེང་གེ། ཞ་ལུ་བ་བློ་གྲོས་སེང་གེ། དྭགས་པོ་བློ་གྲོས་མཐའ་ཡས། སྒྲ་དུས་ལ་སྦྱངས་པ་ཀུན་དགའ་འོད་ཟེར་སོགས་ཤིན་ཏུ་མང་ཞིང་། ཁྱད་པར་སློབ་མའི་མཆོག་ནི་ཞ་ལུ་ལོ་ཆེན་ཡིན་ནོ།། (འདས་ལོ་མ་རྙེད)
ཁྲི་ཆེན་འཇམ་དབྱངས་དམ་ཆོས
ཁོང་ནི་དགའ་ལྡན་ཁྲི་ཆེན་དོན་བརྒྱད་པ་རེད། ཁམས་རྒྱལ་རོང་ཡུལ་དུ་སྐུ་འཁྲུངས། འབྲས་སྤུངས་བློ་གསལ་གླིང་དུ་ཆོས་ཞུ་མཛད། དགེ་བཤེས་ལྷ་རམས་པ་ཐོན་ནས་རྒྱུད་སྨད་དུ་ཞུགས་ཏེ་རིམ་བཞིན་བླ་མ་དབུ་མཛད་དང་།མཁན་པོ།བྱང་རྩེ་ཆོས་རྗེ་བཅས་རིམ་པར་བརྒྱུད་དེ་རབ་བྱུང་བཅུ་བཞི་པའི་ལྕགས་བྱ(སྤྱི་ལོ1896)ལོར་དགའ་ལྡན་ཁྲིར་ཕེབས། ཁྲི་ལོ་བདུན་བསྐྱངས་ནས་གཤེགས།།
ཁྲི་ཆེན་མཁྱེན་རབ་དབང་ཕྱུག
ཁོང་ནི་དགའ་ལྡན་ཁྲི་ཐོག་དོན་དྲུག་པ་རེད། སྡེ་དྲུག་ཧོ་ཐོག་ཐུའི་སྐུ་ཕྲེང་དང་པོ་ཡིན།འཁྲུངས་ཡུལ་རྒྱལ་རོང་སྤྲོ་སྣང་ཡུལ་ཡིན་ཞིང་། སྐུ་གཞོན་ནུའི་དུས་སུ་འབྲས་སྤུངས་བློ་གསལ་གླིང་རྒྱལ་རོང་ཁང་ཚན་དུ་ཆོས་ཞུ་ཐོག་གཞུང་ཆེན་པོའི་སློབ་གཉེར་ལེགས་པར་གྲུབ་ནས་དགེ་བཤེས་ལྷ་རམས་པའི་མཚན་བཏགས་དང་། དེ་ནས་རྒྱུད་སྨད་དུ་ཞུགས་ཏེ་གསང་སྔགས་ཀྱི་སློབ་གཉེར་དང་གསན་བཞེས་རྒྱ་ཆེར་མཛད། རིམ་བཞིན་བླ་མ་དང་དབུ་མཛད་དང་། མཁན་པོ། བྱང་རྩེ་ཆོས་རྗེ་བཅས་ཀྱི་ཁྲིར་ཕེབས། རབ་བྱུང་བཅུ་བཞི་པའི་ཆུ་གླང(སྤྱི་ལོ1843)ལོར་དགའ་ལྡན་གྱི་ཁྲིར་ཕེབས་ཏེ་ལོ་བདུན་རིང་མཛད་སྒོ་རྣམས་ལེགས་པར་གྲུབ་ནས་ཟུར་བཞུགས་གནང་མུས་སུ་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གཉིས་པ་འཕྲིན་ལས་རྒྱ་མཚོའི་ཡོངས་འཛིན་དུ་ཕེབས། རབ་བྱུང་བཅུ་བཞི་པའི་ཤིང་བྱི(སྤྱི་ལོ1865)ལོར་ཡོངས་འཛིན་ཁྲི་ཟུར་མཁྱེན་རབ་དབང་ཕྱུག་ལ་གནས་སྐབས་རིང་སྲིད་སྐྱོང་གི་ལས་དོན་གནང་རྒྱུའི་སྐོར་སོགས་བོད་བཞུགས་ཨམ་བན་གྱིས་ཐག་གཅོད་བྱས་ཐོག གོང་མ་ཐུང་ཁྲི་ལ་སྙན་ཞུ་ཕུལ་བ་བཞིན་རབ་བྱུང་བཅུ་བཞི་པའི་ཤིང་གླང(སྤྱི་ལོ1871)ལོར།སྤྱི་མཁན་པོ་དཔལ་ལྡན་དོན་གྲུབ་དང་བཤད་སྒྲ་བཀའ་བློན་ཚེ་རིང་དབང་ཕྱུག་མཉམ་འབྲེལ་ཐོག་བསླངས་པའི་དགའ་ལྡན་ཟིང་འཁྲུགས་ཟེར་བ་བྱུང་། དེར་ས་གནས་སྲིད་གཞུང་གིས་དྲག་གནོན་བྱས་རྗེས། དེའི་ཕྱི་ལོར་སྲིད་སྐྱོང་སྡེ་དྲུག་རིན་པོ་ཆེ་ཉིད་ཀྱང་སྐུ་གཤེགས། དེ་རྗེས་སྐུ་ཕྲེང་རིམ་པར་བྱུང་བ་སྡེ་དྲུག་ཧོ་ཐོག་ཐུ་ཞུ་བ་དེ་ཡིན།།
བོད་ཀྱི་ཡུལ་གྲུ་སོ་སོའི་སྐད།
[[File:Map_of_Tibet_Ü-Tsang_Amdo_and_Kham.jpg|right|thumb|300px|[[བོད་ཡུལ
ད་དུང་གཟིགས།
བོད་སྐད།
ཁྲི་ཆེན་ཡེ་ཤེས་ཆོས་འཕེལ
ཁོང་ནི་དགའ་ལྡན་ཁྲི་ཐོག་གྱ་གཉིས་པ་རེད། རྒྱལ་རོང་དར་མདོར་འཁྲུངས།འབྲས་སྤུངས་བློ་གསལ་གླིང་ཁང་ཚན་དུ་ཆོས་ཞུ་མཛད། གཞུང་ཆེན་པོར་ཐོས་བསམ་ལེགས་པར་གྲུབ་ནས་དགེ་བཤེས་ལྷ་རམས་པ་དང་། དེ་ནས་རྒྱུད་སྨད་དུ་ཞུགས་ཏེ་བླ་མ་དབུ་མཛད་དང་། མཁན་པོ། བྱང་རྩེ་ཆོས་རྗེ་བཅས་ཁྲིར་ཕེབས། རབ་བྱུང་བཅོ་ལྔ་པའི་ལྕགས་འབྲུག(སྤྱི་ལོ1880)ལོར་དགའ་ལྡན་གྱི་ཁྲིར་ཕེབས་ཏེ་ཁྲི་ལོ་བདུན་བསྐྱངས།།
དབུས་སྐད་
དབུས་སྐད་ནི་བོད་ཀྱི་ཡུལ་སྐད་ཆེན་པོ་གསུམ་གྱི་ཡ་གྱལ་ཞིག་སྟེ་བོད་ལྗོངས་ས་ཁུལ་དུ་བེད་སྤྱོད་བྱེད།
ད་དུང་གཟིགས།
བོད་ཀྱི་ཡུལ་གྲུ་སོ་སོའི་སྐད།
ཞྭ་སྒབ་པ་དབང་ཕྱུག་བདེ་ལྡན།
རྩིས་དཔོན་ཞྭ་སྒབ་པ་དབང་ཕྱུག་བདེ་ལྡན་ལགས་ནི་སྤྱི་ལོ་ ༡༩༠༨ ཟླ་བ་ ༧ ཚེས་ ༧ ཉིན་ལྷ་སར་ཡབ་ཞྭ་སྒབ་པ་ལྷ་ཕྱགས་བཀྲིས་ཕུན་ཚོགས་དང༌། ཡུམ་བསམ་འགྲུབ་སྒྲོལ་མ་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་སྐུ་འཁྲུངས་ཤིང༌། ནང་མིའི་གཟིགས་སྐྱོང་འོག་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་དང༌། བརྡ་སྤྲོད། ཨང་རྩིས་སོགས་བོད་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་རིག་གནས་རྣམས་ལ་སློབ་གཉེར་གནང་བ་དང་ཆབས་ཅིག ཡབ་མེས་རྣམ་པའི་འགྲོ་སྲོལ་ལྟར་ཆུང་དུས་ནས་གྲགས་ཅན་མི་སྣའི་རྣམ་ཐར་དང་ལོ་རྒྱུས་སོགས་ལ་ཐུགས་སྣང་ཤུགས་ཆེ་གནང༌།
དགུང་ལོ་ཉི་ཤུ་རྩ་གསུམ་སོན་སྐབས་བོད་ཀྱི་གཞུང་ཞབས་སུ་འཛུལ་ཞུགས་གནང་སྟེ་རིམ་བཞིན་གཞུང་ཞབས་གནས་རིམ་གོམ་པ་རིམ་འཛེགས་ཀྱིས་མཐར་སྤྱི་ལོ་ ༡༩༣༩ ལོར་བོད་གཞུང་གི་རྩིས་དཔོན་དུ་སྐོ་བཞག་ཐོབ་པ་ནས་བཟུང༌། སྤྱི་ལོ་ ༡༩༥༡ བར་བོད་གཞུང་རྩིས་དཔོན་གྱི་ཞབས་ཕྱི་ཞུས། ཁོང་གིས་བོད་གཞུང་གི་གྲྭ་བཞི་དངུལ་ཊམ་བཟོ་སྐྲུན་ཁང་གི་འགན་འཛིན་དང༌། བོད་རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་ཆེན་གྱི་ཚོགས་གཙོ་ཡང་གནང་ཁར། བོད་གཞུང་གི་མགྲིན་ཚབ་པ་དབང་ཚད་ཆེ་ཤོས་ཀྱི་ཐུགས་འགན་བཅས་བཞེས་ནས་བོད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ལས་དོན་གང་མང་ཐོག་གཙོ་འགན་བླ་མེད་ཁུར་ཡོད།
ཁོང་སྐུ་ཚེ་རིང་པོ་བཞུགས་ཐུབ་ཡོད་ཅིང་བོདཀྱི་རྒྱལ་རབ་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་ངེས་པར་འགོད་དགོས་ངེས་ཀྱི་བྱས་པ་ཅན་གྱི་མི་སྣ་ཞིག་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན། ཞྭ་སྒབ་པ་ཁོང་རང་གི་ཁུ་བོ་བཀའ་བློན་ཁྲི་སྨོན་ནོར་བུ་དབང་རྒྱལ་ལགས་ཀྱིས་སྤྱི་ལོ་ ༡༩༣༡ ལོར་དེ་སྔ་དབྱིན་བོད་རྒྱ་གསུམ་མཉམ་སྦྲེལ་གྱིས་བཞག་པའི་སིམ་ལའི་ཆིངས་ཡིག་གི་ངོ་བཤུས་སོགས་གནང་སྟེ་རྒྱ་བོད་གཉིས་ཀྱི་རྙོག་གླེང་གི་སྐོར་ངོ་སྤྲོད་ཐོག་མར་གནང་བ་དང༌། དེ་ཡང་ཉིན་གཅིག་ཁོང་ཁྲི་སྨོན་གྱིས་ནང་དུ་སྐད་བཏང་ནས་སིམ་ལའི་ཆིངས་ཡིག་གི་ཡིག་ཆ་དང༌། ས་ཁྲ། མཇལ་དར་དང་བཅས་ཁོང་གི་ཕྱག་ཏུ་གནང་ནས་དུས་རབས་ཀྱི་གཟིགས་རྟོགས་དང༌། ཆབ་སྲིད་ཀྱི་འགྱུར་འགྲོས་གང་ཅིར་རྣམ་དཔྱོད་ལྡན་པའི་སྔོན་དཔག་བྱས་ཏེ། ཞྭ་སྒབ་དབང་ཕྱུག་བདེ་ལྡན་མཆོག་ལ་ཡིག་ཆ་དང་ས་ཁྲ་འདི་ཚོར་ཉམས་ཞིབ་ཡག་པོ་གནང་སྟེ་བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས་ཤིག་རྩོམ་འབྲི་གནང་ཐུབ་ན་འཕྲལ་ཕུགས་གང་ཅིར་བོད་ལ་ཕན་ཐོགས་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་ཡོང་ངེས་རེད་ཅེས་སྐུལ་མ་བྱས་ཡོད།
ཕྱིས་སུ་ཞྭ་སྒབ་པ་དབང་ཕྱུག་བདེ་ལྡན་ལགས་ཀྱིས་གསུངས་གསལ་ལ། ཁུ་བོས་ཡིག་ཆ་དང་ས་ཁྲ་སོགས་གནང་བའི་སྐབས་དེར་རང་ཉིད་ལོ་ན་འཕྲ་བས་ཁོང་གི་བཀའ་སློབ་དང་ཡིག་ཆ་རྣམས་དེ་ཙམ་གལ་ཆེན་པོ་ཡིན་པ་ཤེས་ཀྱི་མེད་ཅེས་གསུངས། ཡིན་ན་ཡང་སྤྱི་ལོ་ ༡༩༤༦ ལོར་ཞྭ་སྒབ་པ་ནང་མི་མཉམ་དུ་རྒྱ་གར་དུ་གནས་སྐོར་དུ་ཕེགས་སྐབས་རྒྱ་གར་མི་དམངས་ཀྱིས་དབྱིན་ཇིར་ངོ་རྒོལ་ཤུགས་ཆེར་བྱས་ཏེ་རང་བཙན་འཐབ་རྩོད་བྱེད་བཞིན་པ་གཟིགས་པ་དང༌། རྒྱ་གར་གྲོང་འཁྱེར་བོམ་བྷེ་མུམ་བེ ནས་སྐུ་ཞབས་ཇ་བ་ཧར་ལལ་ནེ་རུ་དང༌། སཱ་དར་པ་ཊེལ་དང༌། ས་རོ་ཇི་ནི་ནེ་རུ་སོགས་ནས་གསུངས་བཤད་གནང་བ་ཁག་ཁོང་གིས་གསན་རྗེས་སྤྱི་བྱེའི་གནས་སྟངས་གང་ཅིར་གོ་རྟོགས་ཆེན་པོ་སད་དེ། ཕྱིར་ལྷ་སར་འཁོར་མཚམས་ཁོང་གིས་བོད་གཞུང་འབྲེལ་ཡོད་མི་སྣར་བོད་རང་བཙན་ལ་སྲུང་སྐྱོབས་བྱེད་དགོས་པ་དང༌། རྒྱལ་ཁབ་གཞན་ལ་འབྲེལ་བ་བྱེད་དགོས་པའི་སྐུལ་ལྕགས་ནན་པོ་བྱས་ཡོད།
སྤྱི་ལོ་ ༡༩༤༨ ལོར་ ཟླ་ ༡ ཚེས་ ༣༡ ཉིན་ཧོང་ཀོང་དང་ཤང་གྷའི་བརྒྱུད་སྐུ་ཚབ་རྣམས་ནན་ཅིང་ལ་འབྱོར། རྒྱ་ནག་གི་ཅང་ཇེ་ཧྲིས་གཙོས་རྒྱ་ནག་གི་དཔོན་རིགས་ཁག་མང་པོ་ཞིག་མཉམ་དུ་ཐུགས་འཕྲད་གནང༌། རྒྱ་མིས་བོད་པས་ཕྱི་རྒྱལ་དང་འབྲེལ་བ་བྱས་པ་ཡིན་ན་རྒྱ་ནག་གིས་བོད་ཐོག་བཟུང་བའི་སྲིད་བྱུས་ལ་འགལ་རྐྱེན་བཟོ་བའི་ཉེན་ཁ་ཡོད་པར་མཐོང་སྟེ། རྒྱ་མིས་བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་རྣམས་ཨ་རི་དང་དབྱིན་ཡུལ་སོགས་ཕྱི་རྒྱལ་ཁག་ཏུ་བསྐྱོད་རྒྱུར་འགོག་ཐབས་བྱས་ཤིང། རྒྱ་ནག་གི་ལག་འཁྱེར་ཐོག་ནས་འགྲོ་དགོས་རྒྱུའི་སྐུལ་མ་བྱས་ཡོད་ཀྱང་སྐུ་ཚབ་རྣམ་པས་གསན་འཇོག་གནང་མེད།
སྤྱི་ལོ་ ༡༩༤༨ ཟླ་བ་ ༦ ཚེས་ ༢༣ ཉིན་བོད་ཀྱི་ཚོང་དོན་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཨ་རིར་འབྱོར་ཡང༌། རྒྱ་ནག་གི་གནོན་ཤུགས་ཀྱི་རྐྱེན་པས་ཁོང་ཚོ་ཨ་རིའི་སྲིད་འཛིན་ Truman དང་མཇལ་འཕྲད་གནང་ཐུབ་མེད། དེ་ལྟ་ནའང་རྒྱ་ནག་གི་གནོན་ཤུགས་ལ་མི་ལྟོས་པར་ཨ་རིའི་དྲུང་ཆེས་བོད་ཀྱྀ་སྐུ་ཚབ་རྣམས་དང་མཇལ་འཕྲད་གནང་བ་མ་ཟད། ཁོང་གིས་བོད་ཀྱི་ཐོག་ལ་དམིགས་བསལ་དོ་སྣང་གི་རྣམ་པ་བསྟན་ཡོད་པ་དང༌། ཚོགས་མི་ཚོ་དང་ཐུགས་འཕྲད་བྱུང་བར་དགའ་པོ་བྱུང་ཞེས་གསུངས། སྐུ་ཚབ་ཚོགས་མི་ཚོས་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚོང་དོན་ལྷན་ཚོགས་(Bureau of International Trade) ཀྱི་ཚོགས་གཙོ་སྐུ་ཞབས་ George Marshall མཆོག་དང༌། ཚོང་དོན་(Commerce) དྲུང་ཆེའི་ལས་རོགས་སྐུ་ཞབས་ Thomas Blasdell མཆོག ཕྱི་རྒྱལ་ཚོང་དོན་ལས་ཁུངས་ཀྱི་འགན་འཛིན་སྐུ་ཞབས་ Henry Dempey བཅས་དངམཉམ་དུ་ཚོང་འབྲེལ་གྲོས་ཆོད་བཞག ཨ་རི་གཞུང་ནས་དེ་སྐབས་རྒྱ་གར་དང་དབྱིན་ཇིའི་འབྲེལ་ལམ་བརྒྱུད་བོད་ནས་བལ་དང་སེམས་ཅན་གྱི་པགས་པ་ཉོ་རྒྱུ་མང་རུ་གཏོང་རྒྱུ་ཁས་ལེན་བྱས་པ་དང། དེའི་ཚབ་ཏུ་བོད་གཞུང་གི་དངུལ་ལོར་གྱི་རྒྱབ་རྟེན་གསེར་དངུལ་གསོག་འཇོག་མང་ཏུ་གཏོང་ཆེད་ཨ་རི་ནས་གསེར་དང་དངུལ་ལེན་རྒྱུར་ཨ་རིའི་ཕྱི་སྲིད་ལས་ཁུངས་ལ་སྙན་སེང་ཞུས།
སྐུ་ཚབ་རྣམས་ནས་ཀོལམ་བི་ཡ་མཐོ་སློབ་ཀྱི་ཚོགས་གཙོ་གནང་མྱོང་ཞིང༌། དམག་ཆེན་གཉིས་པའི་སྐབས་དམག་སྤྱི་གནང་བ་ཕྱིས་སུ་ཨ་རིའི་སྲིད་འཛིན་དུ་བསྐོ་བཞག་བྱུང་བ་སྐུ་ཞབས་ General Dwight D. Eisenhower མཆོག་དང་མཇལ་འཕྲད་གནང་བ་དང༌། ཁོང་དེ་སྔོན་དམག་གི་སྐབས་ཨ་རིའི་གནམ་གྲུ་ཞིག་བོད་སར་འབབ་དགོས་བྱུང་སྐབས་གནམ་གྲུའི་ནང་ཡོད་པའི་མི་ལྔ་བོ་བོད་གཞུང་ནས་རོགས་རམས་གནང་བར་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞེས་སྐུ་ཚབ་ཚོར་ཞུ་སྐུར་གནང་བ་རེད། དེ་ནས་སྐུ་ཚབ་རྣམས་ནུབ་ཕྱོགས་བདེ་སྲུང་དམག་ཁང་གསར་འཛུགས་སྐྱོང་བྱས་པ་ཡོད་པ་དེར་གཟིགས་སྐོར་དུ་གདན་འདྲེན་ཞུས་ཤིང༌། དེར་བོད་དུ་ཕེབས་མྱོངས་ཡོད་པ་ Colonel Ilia Tolstoy དང་ Suydam Cutting སོགས་གྲོགས་པོ་སྙིང་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཕེབས་བསུ་བྱས།
དབྱིན་ཡུལ་དུ་ཕེབས་སྐབས་སྐུ་ཚབ་རྣམ་པས་དབྱིན་ཇིའི་སྲིད་བློན་ Attlee དང༌། ཕྱི་སྲིད་བློན་ཆེན་དང་ཚོང་དོན་བློན་ཆེན་བཅས་དང་མཇལ་འཕྲད་ཀྱིས་ཚོང་དོན་སྐོར་གྲོས་མོལ་གནང༌། དེ་བཞིན་སྐུ་ཞབས་ Sir Winston Churchill དང༌། དེ་བཞིན་ Major Bailey, Sir Basil Gould, Hopkinson Major Sherab Charles Bell གི་བུ་མོ་སོགས་དེ་སྔ་བོད་དུ་ཕེབས་མྱོང་བའི་མི་སྣ་ཁག་ཅིག་དང་ཡང་མཇལ་འཕྲད་གནང༌།	དེ་ནས་སྐུ་ཚབ་རྣམས་France Switzerland, Italy, Egypt བརྒྱུད་རྒྱ་གར་དུ་ཚུར་ཕེབས་ཤིང་ཕྱོགས་བསྐྱོད་དེ་དག་ཚང་མའི་སྐབས་བོད་པའི་ལག་འཁྱེར་ཐོག་ནས་ཕེབས་པ་རེད།
རྒྱ་གར་ལྡི་ལི་གསར་པར་ Governor-general, Rajagopalachari Jawaharlal Nehru, K.P.S. Menon བཅས་མཉམ་དུ་བགྲོ་གླེང་ཐེངས་གཉིས་པ་གནང༌། སྲིད་བློན་ནེཧེ་རུ་མཆོག་ནས་རྒྱ་གར་དང་བོད་གཉིས་པར་ཚོང་འབྲེལ་ཆིངས་ཡིག་དགོས་པ་བསྐྱར་བཤད་ཀྱང་གནང༌། ཁོང་གིས་ཞྭ་སྒབ་པར་བོད་ཀྱིས་གཞན་ལ་འབྲེལ་བ་མ་བྱས་པར་ཐ་དད་རྒྱུན་རིང་གནས་ཐབས་མེད་པ་དང་བོད་ནང་མང་གཅོ་བཅོས་འགྱུར་ངེས་པར་དུ་དགོས་པ་སོགས་ཀྱི་སློབ་སྟོན་གནང་ཡོད། བོད་མིའི་སྐུ་ཚབ་ཚོས་ལྡི་ལིར་བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ལས་ཁུངས་ཤིག་འཛུགས་ཆོག་པའིརེ་སྐུལ་ཞུས་པར་ནེ་ཧ་རུས་སྔ་འཕྲོས་བོད་ཀྱི་ཚོང་དོན་སྐུ་ཚབ་ཞིག་ལྡི་་ལིར་བཙུགས་ན་ཡག་པོ་ཡོད་ཚུལ་གསུངས་ཡོད།
བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཚོས་རྒྱ་ནག་གི་མ་དགའ་བའི་རྣམ་འགྱུར་དྲག་པོའི་འོག་ཡལ་ག་གཅིག་ལ་ཡན་ལག་གཉིས་ལྟར་དོན་ཚན་གཉིས་ལ་དམིགས་ཏེ་ཕྱིའི་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་ཏུ་ཕེབས་ཡོད་ཅིང༌། དོན་ཚན་གཅིག་ནི་བོད་དང་ཕྱི་རྒྱལ་ལུང་པའི་ཚོང་དོན་འབྲེལ་བ་སྤེལ་རྒྱུ་དང་ཆབས་ཅིག་ཏུ་བོད་རང་བཙན་ཁྱབ་བསྒྲགས་བྱེད་རྒྱུ་བཅས་ཡིན། སྤྱི་ལོ་༡༩༥༠ ལོར་བོད་གཞུང་ནས་ཞྭ་སྒབ་པ་དང་མཁན་ཆུང་ཐུབ་བསྟན་རྒྱལ་པོ་གཉིས་རྒྱ་གར་དུ་བཏང་ཏེ་རྒྱ་ནག་དང་མཉམ་དུ་གྲོས་མོལ་ཡོང་ཐབས་བྱས་ཀྱང་རྒྱ་ནག་ནས་ཉན་འཇོག་མ་བྱས་པར། ཞྭ་སྒབ་པ་རྒྱ་གར་དུ་ཡོད་སྐབས་དེ་མུར་རྒྱ་ནག་གིས་ཁམས་ཕྱོགས་ནས་བོད་བཙན་བཟུང་བྱེད་རྒྱུའི་འགོ་བཙུགས་པ་རེད། སྐབས་དེར་ྋགོང་ས་མཆོག་ལྷ་ས་ནས་གྲོ་མོར་ཉེན་གཡོལ་དུ་ཕེབས་དགོས་བྱུང༌།
སྤྱི་ལོ་ ༡༩༥༡ ཟླ་བ་ ༥ ཚེས་ ༢༣ ཉིན་རྒྱ་ནག་རྒྱལ་ས་པེ་ཅིང་དུ་རྒྱ་བོད་གཉིས་བར་ཆིངས་ཡིག་དོན་ཚན ༡༧ ཞེས་པ་དེ་བཞག་པ་དང། ཞྭ་སྒབ་པས་རང་གི་ལུང་པར་ཆགས་འཇིག་ཅི་ཡོང་མ་འོངས་སྔོན་དཔགས་ལྟ་བུའི་སྒོ་ནས་ཁོང་རང་རྒྱ་ནག་གི་བཙན་དབང་འོག་ནས་གནས་སྡོད་བྱེད་མི་དགོས་པར་རྒྱ་གར་དུ་འགྲོ་ཆོག་རྒྱུའི་བཀའ་འཁྲོལ་ཞུས་ཏེ། རྒྱ་གར་ནང་སླེབས་རྗེས་དེ་སྔོན་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཁྲོད་སྲིད་དོན་གྱི་གནས་སྟངས་རྩལ་དུ་བཏོན་ནས་བྲིས་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཚད་ལྡན་ཞིག་དབྱིན་བོད་གཉིས་ཆར་ཕར་ཞོགས་བོད་རང་སྐད་དུའང་མེད་སྟབས། དེ་སྔོན་ཁུ་བོ་ཁྲི་སྨོན་པས་མངག་བཅོལ་དང་མིག་སྔའི་ཛ་དྲག་གི་དགོས་མཁོ་གཉིས་ཆ་གཞིར་བཞག་ནས་༡༩༥༡ནས་འགོ་བཙུགས་ཏེ་བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས་ཞེས་པ་ཐོག་མར་དབྱིན་ཡིག་ནང་གསར་རྩོམ་གྱི་ངལ་བ་ལྷུར་ལེན་གནང་བ་མ་ཟད། ད་དུང་སྐུའི་གཅེན་པོ་རྒྱལ་པོ་དོན་གྲུབ་དང༌། མཁན་ཆུང་བློ་བཟང་རྒྱལ་མཚན་བཅས་མཉམ་སྦྲེལ་ཐོག་བོད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་འཐབ་རྩོད་ཆེད་བོད་ཀྱི་སྐྱིད་སྡུག་ཚོགས་པ་ཞེས་པ་ཞིག་གསར་འཛུགས་བྱས། ལས་འགུལ་དེས་གསང་བའི་སྒོ་ནས་རྒྱ་ནག་ལ་སུན་གཙེར་ཆེན་པོ་བཟོ་བཞིན་ཡོད་སྟབས་སྤྱི་ལོ་ ༡༩༥༨ ལོར་རྒྱ་ནག་གིས་ྋགོང་ས་མཆོག་དང་བཀའ་ཤག་གཉིས་སུ་ཞྭ་སྒབ་པ་སོགས་མི་དགུ་པོ་གཞུང་གི་ལས་གནས་ནས་ཕྱིར་འབུད་གཏོང་དགོས་པའི་གནོན་ཤུགས་སྤྲད་ཡོད་པ་རེད། སྤྱི་ལོ་ ༡༩༥༦ ལོར་ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་སྟོན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་སྐུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་ནས་ལོ་༢༥༠༠འཁོར་བའི་དུས་དྲན་དུྋགོང་ས་མཆོག་རྒྱ་གར་དུ་ཕེབས་སྐབས་ཞྭ་སྒབ་པར་ཁོང་གི་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས་དེབ་དེ་མཇུག་སྐྱོང་དགོས་པའི་སྐུལ་མ་ཡང་གནང་ཡོད།
སྤྱི་ལོ་ ༡༩༥༩ ལོར་བོད་རང་དབང་སྒེར་ལངས་བྱུང་བའི་རྗེས་ྋ་གོང་ས་མཆོག་དང་རྗེས་འཇུག་བོད་མི་སྟོང་ཕྲག་མང་པོ་རྒྱ་གར་དུ་འབྱོར་ནས། བཙན་འབྱོལ་བོད་གཞུང་གསར་འཛུགས་གནང་རྗེས་ཞྭ་སྒབ་པས་གཞུང་ཞབསགནང་བ་དང༌། ཁོང་ྋགོང་ས་མཆོག་གི་སྐུ་ཚབ་ཏུ་བསྐོ་བཞག་གིས་རྒྱ་གར་དང༌། འབྲུག སི་ཀིམ་བཅས་ལ་བོད་མི་སྐྱབས་བཅོལ་བ་བརྒྱད་ཁྲི་ཙམ་ཡོད་པ་དེ་དག་གི་འཚོ་བ་བསྐྱར་གསོ་དང་བདེ་སྡུག་ལ་གཟིགས་སྐྱོང་གནང་རྒྱུའི་ལས་འགན་བསྐོ་བཞག་བྱས། སྤྱི་ལོ་ ༡༩༦༠ ལོར་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་ཆེན་ནང་ Ireland དང་ Malaya གཉིས་ནས་གྲོས་འཆར་བཏོན་པའི་བོད་དོན་གྲོས་ཆོད་ཐོག་བགྲོ་གླེང་གནང་སྐབས་ཞྭ་སྒཔ་དང་སྐུའི་གཅེན་པོ་རྒྱལ་ལོ་དོན་གྲུབ་གཉིས་ཚོགས་ཞུགས་བྱས། ཚོགས་འདུ་དེའི་རྐྱེན་པས་འཛམ་གླིང་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་བོད་དོན་ཐོག་གྲོས་ཆོད་སྔ་རྗེས་ཐེངས་གསུམ་བཞག་ཡོད།
མཐར་སྤྱི་ལོ་ ༡༩༦༣ ལོའི་ཟླ་བ་ ༥ ཚེས་ ༡༥ ཉིན་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས་རྩོམ་བཞིནཔ་དེ་མཇུག་སྐྱེལ་ཆེད་གཞུང་གི་ལས་ཁུར་ནས་རྩ་དགོངས་ཞུས། དེའི་རྗེས་ཁོང་ནང་མི་དང་བཅས་པ་Asian Foundation ནས་གནང་བའི་སློབ་ཡོན་རོགས་རམ་འོག་ཨ་རིར་སློབ་གཉེར་དུ་ཕེབས་ཞིང༌། ཨ་རིའི་ཡེལ་གཙུག་ལག་ཁང་ནས་ཁོང་གིས་བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་མཐའ་མའི་ཉམས་ཞིབ་དང་ཞུ་དག་གནང་སྟེ། གཙུག་ལག་ཁང་དེ་རང་ནས་ ༡༩༦༧ ལོར་ཁོང་གི་བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས་དེ་དཔར་འདེབས་ཀྱིས་འཛམ་གླིང་གང་སར་འགྲེམས་སྤེལ་གནང་ཡོད།
སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས་འདི་ཉིད་དཔེ་སྐྲུན་གྲུབ་རྗེས་ཡོངས་གྲགས་སུ་དབྱིན་ཇིའི་སྐད་ཡིག་ནང་ཡོད་པའི་བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་དཔེ་དེབ་ཁག་ནས་ཚད་གཞི་འཛིན་ས་གཙོ་བོ་ཞིག་དང༌། བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་སློབ་གཉེར་གནང་མཁན་རྣམས་ལ་ཟུར་ལྟའི་དཔེ་དེབ་གལ་ཆེན་ཞིག་ཏུ་གྱུར། ཕྱིས་སུ་བོད་གཞུང་གི་ལས་བྱེད་དང་མི་དམངས་ཀྱི་དགོས་འདུན་ལྟར་དེབ་དེ་བོད་ཡིག་ནང་རྩོམ་བསྒྱུར་དང༌། ལེགས་བཅོས་བྱས་ནས་བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས་ (An Advanced Political History of Tibet) ཞེས་པོད་གཉིས་སུ་བགོས་ཏེ་སྤྱི་ལོ་ ༡༩༧༦ ལོར་དཔེ་སྐྲུན་བྱས་ཡོད། ཁོང་གི་དཔེ་དེབ་གཞན་དཔར་སྐྲུན་ཞུས་རིགས་ནི། ལྷ་སའི་གཙུག་ལག་ཁང་གི་དཀར་ཆག་དང༌། སངས་རྒྱས་ཀྱི་རིང་བསྲེལ་ཞེས་པའི་དབྱིན་བོད་ཤན་སྦྱར་ཅན་ཞིག་བོད་གཞུང་ནས་སྤྱི་ལོ་ ༡༩༥༡ ལོར་ཀ་ལི་ཀ་ཏར་ཡོད་པའི་Baptist Mission Press ནས་དཔེ་བསྐྲུན་གནང༌།
དེ་མིན་གྱི་གསུང་རྩོམ་དང་གསུང་བཤད་གནང་རིགས་གང་མང་ཡོད་པ་བཙན་བྱོལ་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་དེབ་རིགས་ཁག་དང༌། དཔེ་མཛོད་སོགས་སུ་ཉར་ཚགས་བྱས་ཡོད། ཁོང་དགུང་ལོ་བགྲེས་བོར་ཕེབས་སྐབས་སུ་ཡང༌། ཨ་རི་དང་རྒྱ་གར་གྱིས་མཚོན་པའི་ཡུལ་ལུང་ཁག་ནས་བོད་དོན་ཆེད་སྐབས་བསྟུན་གྱི་གསུང་རྩོམ་འགྲེམས་སྤེལ་མུ་མཐུད་གནང་ཡོད། སྤྱི་ལོ་ ༡༩༨༠ ནང་རྒྱ་བོད་གཉིས་བར་འབྲེལ་ལམ་ཕྲན་བུ་བྱུང་སྐབས་ཞྭ་སྒབ་པས་མུ་མཐུད་རང་བཙན་འཐབ་རྩོད་བྱེད་དགོས་པ་ནན་བཤད་གནང་སྟབས། ཁོང་གི་གསུང་རྩོམ་གང་ཡང་བོད་དང་རྒྱ་ནག་ཁུལ་དུ་འགྲེམས་སྤེལ་མི་ཆོག་པ་བཟོས་ཡོད་པ་ནི་ཞྭ་སྒབ་པའི་གཟི་བརྗིད་དང༌། རྒྱ་ནག་སྲིད་གཞུང་གི་ངོ་ཚ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཆགས་ཡོད།
སྤྱི་ལོ ༡༩༨༩ ཟླ་བ་ ༢ ཚེས་ ༢༣ ཁོང་ཕོ་སྨའི་རྐྱེན་བྱས་ཏེ་གུང་ལོ་ ༨༡ ཐོག་ཨ་རིའི་ Texas གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ས་ཁུལ་ Corpus Christi དུ་ཡོད་པའི་ཁོང་གི་བུའི་ཁྱིམ་ནས་སྐུ་གཤེགས་པ་དང༌། ཁོང་གཤེགས་པའི་སྐབས་སུ་ཁོང་གི་གཅེན་གཅུང་གཉིས། བུ་གསུམ། ཚ་བོ་གཅུ་གཅིག ཚ་བོའི་བུ་སྤུན་ལྔ་བཅས་ཡོད་པ་ཁོང་ཚོ་ད་ཆ་བོད་དང༌། རྒྱ་གར། ཨ་རི་བཅས་སུ་འཚོ་ཞིང་གནས་ཡོད། ཁོང་ནི་མཁས་པ་ཚད་ལྡན་ཡིན་པ་དང༌། བོད་ལ་ཤ་ཞེན་ཆེ་བའི་བོད་ཀྱི་ཞབས་ཕྱི་བ་ཞིག་ཡིན་པས་ཁོང་གི་སྐུ་ཚབ་ཐེངས་གཉིས་ཕེབས་སྐབས་བོད་རང་དབང་ཡིན་པའི་ར་སྤྲོད་དཔང་རྟགས་མང་པོ་བསྟན་ཡོད།
ཞྭ་སྒབ་པ་ནི་སྲིད་འཛིན་པ་འཇོན་ཐང་ཅན་ཞིག་ཡིན་ཞིང༌། ལོ་རྒྱུས་སྨྲྨ་བ་དང༌། རང་བཙན་འཐབ་རྩོད་པ། ཆབ་སྲིད་མཁས་ཅན་ཞིག་ཀྱང་རེད། ཁོང་མི་ཚེ་གང་པོར་བོད་རང་དབང་གཙང་མའི་ཆེད་འཐབ་རྩོད་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་གནང་མཁན་ཞིག་ཡིན་སྟབས་རྒྱ་ནག་གིས་སྔ་ཕྱིར་ཁོང་གི་འདོད་ཚུལ་དང༌། ཁོང་གི་བརྩམས་པའི་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས་ལ་ཆེད་དུ་བལྟ་བསྡུར་ཚོགས་པ་བཙུགས་ནས་དགག་ཡིག་སྔ་ཕྱི་རིམ་པར་སྤེལ་ན་ཡང༌། ཞྭ་སྒབ་པའི་བཀའ་དྲིན་དང་བྱས་རྗེས་ནམ་ཡང་འབུར་དུ་ཐོན་བཞིན་ཡོད་པ་ལས་ཉམས་ཆགས་ཅི་ཡང་བྱུང་མེད། ཡིན་ན་ཡང་བློ་ཕམ་པ་ལ་ཞིག་ལ་བོད་རིགས་ནང་ཁུལ་གྱི་རྩོམ་པ་པོའི་མིང་འཛིན་ཕྲག་དོག་ཅན་འགའ་རེས་བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས་ཞྭ་སྒབ་པའི་མིན་པར་དགེ་ཆོས་ཀྱི་ཡིན་ཚུལ་བཤད་པ་སོགས་ནི་བཙན་བྱོལ་སྤྱི་ཚོགས་ཁྲོད་ཀྱི་ཕྱོགས་འཐེན་གྱི་ནད་ཡམས་ལས་བྱུང་བ་ཁོ་ན་ཞིག་ལས་རྒྱུ་མཚན་ཤེས་བྱེད་བཅས་ཚད་ལྡན་ཡོད་པ་ཞིག་གཏན་ནས་མིན།
ཁོང་གི་མཁྱེན་རྩལ་དང༌། ལྷག་བསམ། མཛད་རྗེས་བཅས་སུ་གུས་བཀུར་ཡི་རིང་བྱེད་རྒྱུའི་ཚབ་ཏུ་བཟང་ལན་ངན་འཇལ་དང༌། ཇ་ལན་གཅིན་འཇལ་བྱེད་བཞིན་པ་འདི་བོད་རིགས་ཤེས་ལྡན་མི་སྣའི་ངོ་ཚའི་བྱ་གཞག་ཅིག་ཡིན་པ་ཤོད་ཅི་དགོས། དེར་བརྟེན་ཕྲན་གྱིས་གཞུང་ས་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་རྩིས་དཔོན་མི་རྗེ་དམ་པ་ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བའི་མཁས་དབང་ཞྭ་སྒབ་པ་དབང་ཕྱུགས་བདེ་ལྡན་མཆོག་ལ་གུས་བརྩི་བླ་མེད་སྒོས་དམ་པ་གང་ཉིད་སྐུ་གཤེགས་ནས་ལོ་ངོ་ཧྲིལ་བོ་བཅུ་བདུན་འཁོར་བའི་རྗེས་དྲན་ཆེད་ཁོང་གི་ལྷག་བསམ་དག་པའི་མཛད་བཟང་ལ་གུས་བརྩི་དང་འབྲེལ། ཁོང་གི་ལོ་རྒྱུས་དང༌། གཞན་བོད་རིགས་ན་གཞོན་རྣམས་ལ་གྲོས་འདེབས་སུ་ཕུལ་པའི་ཞལ་གདམས་རྒྱལ་རབས་རང་གི་མཇུག་ཏུ་གསལ་བ་འདི་གཉིས་ཁ་བརྡ་དྲྭ་རྒྱ་བརྒྱུད་དེ་བོད་རིགས་བསམ་ཡོད་རྣམ་པའི་སྤྱན་ལམ་དུ་ཆེད་འགོད་ཞུས་པ་ཡིན་ན་ཁོང་གི་ཡུན་རིང་གི་ཉམས་མྱོང་དང༌། མཁྱེན་སྟོབས་ཀྱིས་སྔོན་དཔག་མཛད་པའི་གཞེན་སྐུལ་དེར་ཐུགས་སྣང་གང་ཟབ་གནང་རེ་ཤིན་ཏུ་ཆེ།
སྐྱེས་སར་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱིས་བཏུས།
ཡོང་ཁུངས། ཁ་བརྡ་དྲ་རྒྱ།
ཀོང་སྤྲུལ་དཔལ་ལྡན་མཁྱེན་བརྩེ་འོད་ཟེར་
ཀོང་སྤྲུལ་དཔལ་ལྡན་མཁྱེན་བརྩེ་འོད་ཟེར་	ཁོང་ནི་རབ་བྱུང་བཅོ་ལྔ་པའི་ཤིང་ཕོ་འབྲུག་ལོ་སྟེ་སྤྱི་ལོ་1904ལོར་སྟོད་ལུང་མཚུར་ཕུར་ཆོས་རྗེ་མཁའ་ཁྱབ་རྡོ་རྗེའི་སྲས་སུ་སྐུ་འཁྲུངས། རབ་བྱུང་བཅུ་དྲུག་པའི་ཤིང་ཕོ་རྟ་ལོ་སྟེ་སྤྱི་ལོ 1954 ལོར་ཁྲ་འགུ་དགོན་དུ་སྐུ་གཤེགས། ཁོང་སྐུ་ཆུང་ངུའི་དུས་ནས་ཡ་རབས་ཀྱི་མཛད་སྤྱོད་དང་དམ་པའི་ཡོན་ཏན་འབའ་ཞིག་མངའ། ཡབ་ཆེན་ལས་དབང་ལུང་སྨིན་ཁྲིད་མང་པོ་དང་། ཁྱད་པར་དུ་སྒྲུབ་བརྒྱུད་རིན་པོ་ཆེའི་གསེར་ཆོས་ཡོངས་རྫོགས་བུམ་པ་གང་བྱོའི་ཚུལ་དུ་གསན། བཀའ་བརྒྱུད་གོང་མའི་ཐུགས་དམ་རྣམས་རྒྱུན་དུ་ཉམས་བཞེས་དང་། ལྷག་པར་དུ་རྒྱལ་རྒྱམ་ལ་ཐུགས་དམ་གཙོ་བོར་མཛད། ལྷ་གདན་དུ་རྟེན་མཇལ་ཕེབས་སྐབས་རྒྱལ་བ་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་ཐུབ་བསྟན་རྒྱ་མཚོས་གཙུག་ཕུད་བཞེས་པ་དང་། ཤེལ་བུམ་དང་ཐམ་ཀ་བཅས་གནང་ནས་གཟེངས་བསྟོད་བསྩལ། ལྔ་རིག་པ་འཇམ་དབྱངས་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་མཚན་དང་། མཁས་དབང་གསེར་ཁ་ཆོས་གྲགས་སོགས་ཀྱི་མདུན་ནས་རིག་གནས་དང་གཞུང་ལུགས་གསན་ཞིང་མཁྱེན་རྒྱ་ཆེན་པོར་བརྙེས། ཁྱད་པར་དུ་གསང་སྔགས་ཟབ་མོའི་དོན་ལ་གཞན་མཁས་ཆེན་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་གཏིང་དཔོག་དཀའ་བའི་སྒོམ་བྱུང་གི་ཤེས་རབ་འགྲན་ཟླར་བྲལ། སྐུ་ཚེ་གཅིག་རིང་གི་སྡོམ་པ་དང་དམ་ཚིག་ལ་མིག་འབྲས་ལྟར་གཅེས་སྤྲས་གནང་བ་དང་། ཐུགས་དམ་བསྐྱེད་རྫོགས་ལ་གནད་དུ་བསྣུན་པ། འཆད་སྤེལ་དང་འཕྲིན་ལས་རྒྱ་ཆེར་མཛད་པ་བཅས་མཁྱེན་བརྩེ་ནུས་པའི་རྣམ་ཐར་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ། མཁས་གྲུབ་ཀྱི་བླ་མ་མང་དུ་བསྟེན་པ་ལས་རིགས་བདག་གཅིག་ཆོག་ཡབ་ཆེན་མཁའ་ཁྱབ་རྡོ་རྗེ་དང་། རྩ་བའི་བླ་མ་ཞེ་ཆེན་རྒྱལ་ཚབ། ཟུར་མང་དྲུང་རིན་པོ་ཆེ་རྣམ་གཉིས་ཡིན། བསྟན་འགྲོའི་འགྲོ་དོན་རེ་ཞིག་རྫོགས་ཏེ་དགུང་ལོ་ལྔ་བཅུ་ཐམ་པར་དགོངས་པ་ཆོས་དབྱིངས་སུ་འཐིམས་སོ། ཁོང་གི་སློབ་མའི་ཚོགས་ནི་ཆོས་རྗེ་རང་བྱུང་རིག་པའི་རྡོ་རྗེ་དང་། དཔའ་བོ། རྒྱལ་ཚབ་སོགས་བཀའ་འབྲུག་གི་སྐྱེས་ཆེན་མང་པོ་དང་། རྫོང་གསར་མཁྱེན་བརྩེ་སོགས་གསར་རྙིང་རིས་མེད་ཀྱི་བསྟན་འཛིན་རྣམས་དང་། གྲུབ་མཐའ་རིས་མེད་ཀྱི་བླ་མ་དང་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན། རྒྱ་བོད་སྐུ་དྲག་རྒྱལ་བློན་སོགས་མཐའ་ཡས་པ་བྱོན་ནོ། ཁོང་ནི་ཀོང་སྤྲུལ་གྱི་སྐུ་ཕྲེང་གཉིས་པ་ཡིན། །
༡༩༣༡ལོ།
༡༩༣༡ལོ་ནི་ཀེ་ལུའོ་ཀེ་ལི་ཡའི་ལོ་ཐོའི་ནང་བཀོལ་སྤྱོད་བྱས་པའི་ལོ་ཞིག་ཡིན།
གཙང་སྐད།
གཙང་སྐད་ནི་བོད་ཀྱི་གཙང་ཕྱོགས་སུ་བེད་སྤྱོད་བྱེད་པའི་ཁ་སྐད་ལ་ཟེར།
ད་དུང་གཟིགས།
བོད་ཀྱི་ཡུལ་གྲུ་སོ་སོའི་སྐད།
ཀོང་པོའི་སྐད།
ཀོང་པོའི་སྐད་ནི་བོད་ལྗོངས་ས་ཁུལ་དུ་བེད་སྤྱོད་བྱེད།
ལོ་རྒྱུས།
ཀོང་པོ་ཞེས་པ་
ད་དུང་གཟིགས།
བོད་ཀྱི་ཡུལ་གྲུ་སོ་སོའི་སྐད།
ཁྲི་ཆེན་བྱང་ཆུབ་ནམ་མཁའ
ཁོང་ནི་དགའ་ལྡན་ཁྲི་ཐོག་གྱ་གསུམ་པ་རེད། རྒྱལ་རོང་ཅོག་ཙེའི་ཡུལ་དུ་འཁྲུངས། དབུས་སུ་བྱོན་ནས་སེར་སྨན་གྲྭ་ཚང་རྒྱལ་རོང་ཁང་ཚན་དུ་ཆོས་ཞུ་མཛད་དེ་གཞུང་ཆེན་པོའི་སློབ་གཉེར་མཐར་ཕྱིན་ནས་དགེ་བཤེས་ལྷ་རམས་པ་ཐོན།　དེ་ནས་རྒྱུད་སྨད་དུ་ཞུགས་ནས་གསང་སྔགས་ཀྱི་སློབ་གཉེར་དང་གསན་བཞེས་རྒྱ་ཆེར་མཛད་དེ་རིམ་བཞིན་རྒྱུད་སྟོད་བླ་མ་དབུ་མཛད་དང་།　མཁན་པོ། ཤར་རྩེ་ཆོས་རྗེ་བཅས་ཀྱི་ཁྲི་ལ་ཕེབས།　རབ་བྱུང་བཅོ་ལྔ་པའི་མེ་ཁྱི(སྤྱི་ལོ1886)ལོར་དགའ་ལྡན་གྱི་ཁྲིར་ཕེབས་ནས་ཁྲི་ལོ་ལྔ་བསྐྱངས་མུས་སུ་སྐུ་གཤེགས།།
སྟོད་སྐད།
སྟོད་སྐད་ནི་བོད་ལྗོངས་ས་ཁུལ་དུ་བེད་སྤྱོད་བྱེད།
ད་དུང་གཟིགས།
བོད་ཀྱི་ཡུལ་གྲུ་སོ་སོའི་སྐད།
སྙིང་བོའི་ལྷ་ཆོས་བྱེད་པར་གདམས་པ།
སྙིང་བོའི་ལྷ་ཆོས་བྱེད་པར་གདམས་པ།
དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ།
གང་ལ་བརྟེན་ན་བསླུ་བ་མ་མཆིས་པའི།།
སྐྱབས་གནས་རིན་ཆེན་གསུམ་གྱི་ཐུགས་རྗེའི་མཐུས།།
དོན་མེད་འཁོར་བའི་འཕྲུལ་སྣང་ཀུན་ཞི་ནས།།
བློ་སྣ་ཆོས་ལ་ཕྱོགས་པར་བྱིན་གྱིས་རློབས།།
ཅི་ལ་བསམས་ཀྱང་འཇིག་རྟེན་བྱ་གཞག་ལ།།
ཡང་སྒོས་སྙིང་བོ་ཏིལ་ཙམ་མི་འདུག་པས།།
ཡུན་ཐུང་ཚེ་འདིའི་བློ་སྣ་བསྒྱུར་བྱས་ཏེ།།
ད་ནས་སྙིང་བོའི་ལྷ་ཆོས་བྱེད་པར་བྱ།།
དར་མའི་ན་ཚོད་དབྱར་གྱི་མེ་ཏོག་ཙམ།།
མཛེས་པའི་བཀྲག་མདངས་དགུན་གྱི་འཇའ་ཚོན་ཙམ།།
མི་ཡི་ཚེ་ལ་ཡུན་ལོང་མི་འདུག་པས།།
ད་ནི་སྙིང་བོའི་ལྷ་ཆོས་བྱེད་པར་བྱ།།
སྐྱིད་པའི་དུས་སུ་སྡུག་བསྔལ་ཡོང་གིས་དོགས།།
རེ་དོགས་འཕྲང་ལས་ཐར་དུས་མི་འདུག་པས།།
རྒྱན་གྱིས་མཛེས་ཀྱང་མི་གཙང་རང་བཞིན་ཉིད།།
མི་རྟག་ལུས་ལ་སྙིང་བོ་མི་འདུག་པས།།
ཕྱུག་པོ་ཕྱུག་པོའི་ས་ནས་སྡུག་གཏམ་བྱེད།།
ཁྲི་ཆེན་བློ་བཟང་ཚུལ་ཁྲིམས
ཁོང་ནི་དགའ་ལྡན་ཁྲི་ཐོག་གྱ་བཞི་པ་རེད།　རྒྱལ་རོང་ཅོག་ཙེའི་ཡུལ་དུ་འཁྲུངས། དབུས་སུ་བྱོན་ནས་སེར་སྨད་གྲྭ་ཚང་རྒྱལ་རོང་ཁང་ཚན་དུ་ཆོས་ཞུ་མཛད་དེ་གཞུང་ཆེན་པོའི་སློབ་གཉེར་མཐར་ཕྱིན་ནས་དགེ་བཤེས་ལྷ་རམས་པའི་མཚན་བཏགས་བཞེས། དེ་ནས་རྒྱུད་སྨད་དུ་ཞུགས་ཏེ་གསང་སྔགས་ཀྱི་སློབ་གཉེར་དང་གསན་བཞེས་ལེགས་པར་གྲུབ་ཏེ་རིམ་བཞིན་རྒྱུད་སྨད་བླ་མ་དབུ་མཛད་དང་།　མཁན་པོ། བྱང་རྩེ་ཆོས་རྗེ་བཅས་ཀྱི་ཁྲི་ལ་ཕེབས། རབ་བྱུང་བཅོ་ལྔ་ལྕགས་སྟག(སྤྱི་ལོ1890)ལོར་དགའ་ལྡན་ཁྲིར་ཕེབས་ཏེ་ཁྲི་ལོ་བདུན་བསྐྱངས།།
སྙིང་བོའི་ལྷ་ཆོས་བྱེད་པར་གདམས་པ།
སྙིང་བོའི་ལྷ་ཆོས་བྱེད་པར་གདམས་པ།
དབུལ་བོ་དབུལ་བོའི་ས་ནས་སྨྲེ་ངག་འདོན།།
མི་རེའི་སེམས་ལ་སྡུག་བསྔལ་ཁུར་བོ་རེ།།
འཁོར་བའི་གནས་ན་བདེ་བའི་སྐབས་མ་མཆིས།།
སྤྱིར་ན་ཕྱི་རོལ་བདེ་སྡུག་སྣང་བ་ཀུན།།
རང་གི་སེམས་ཉིད་གཅིག་པོའི་ཆོ་འཕྲུལ་ཏེ།།
ནང་གི་གཟུགས་བརྙན་ཕྱི་རུ་འཆར་བ་ལས།།
ཕྱི་ཡི་རྣམ་པ་ཚུར་ལ་འོངས་པ་མིན།།
དེ་ལྟར་ལེགས་པར་གོ་ནས་དཔྱད་པ་ཡིས།།
ཀུན་གཞི་སེམས་ཀྱི་རྩ་བ་ཆོད་པའི་ཚེ།།
སྣང་བའི་ན་བུན་འདི་ཡི་ཕ་རོལ་ན།།
ཆོས་ཉིད་དོན་གྱི་ནམ་མཁའ་དངོས་སུ་བཞུགས།།
ཡོད་ཅེས་བྱ་བ་འདི་ཡང་བཅོས་མ་སྟེ།།
མེད་ཅེས་བྱ་བ་འདི་ཡང་བཅོས་མ་ཉིད།།
དེ་འདྲའི་བཅོས་མ་ཀུན་གྱིས་མ་བསླད་པ།།
ཡིན་མིན་རྣམ་རྟོག་ཆུ་ཡི་གཉེར་མ་བཞིན།།
གཅིག་རྗེས་གཅིག་གིས་མཐུད་དེ་འགྲོ་བ་འདི།།
གཏོད་མེད་ངང་དུ་ལྷོད་ཀྱིས་ཞིག་པའི་ཚེ།།
ཆོས་དབྱིངས་གདོད་མའི་རྒྱ་མཚོར་བསླེབས་པ་ལེགས།།
མདོར་ན་སྣར་བ་སེམས་ཀྱི་ཆོ་འཕྲུལ་ཏེ།།
སེམས་ནི་སྟོང་བ་གཞི་མེད་རྩ་བྲལ་ཉིད།།
གཞི་མེད་ཆོས་ལ་བདག་ཏུ་བཟུང་བ་ཡིས།།
ཁྱོད་དང་ང་ཡང་འཁོར་བའི་གནས་སུ་འགྱམ།།
དེས་ན་སྣང་བའི་རྗེས་སུ་མ་འབྲང་བར།།
སྣང་མཁན་ཁོ་ལ་ཅེར་གྱིས་བལྟས་པའི་ཚེ།།
བརྗོད་དུ་མེད་པའི་རང་ངོ་མཐོང་འགྱུར་བས།།
དེ་ལྟར་རྩ་གསུམ་ལྷ་ཡི་བྱིན་རླབས་ཀྱིས།།
མྱུར་དུ་རང་སེམས་སྟོང་བའི་རྩད་ཆོད་དེ།།
ཀ་དག་རྫོགས་པ་ཆེན་པོའི་རྒྱལ་ས་ནས།།
མཐའ་མེད་འགྲོ་བའི་དོན་ཆེན་བྱེད་པར་ཤོག།
ཀོ་ལོང་བསྡོམ་པའི་ལྷ་དགུ་
སྨེ་བ་དགུ་སྟེ་ཕག་མགོ་གཅིག་པས་རྒྱལ་པོར་ཀོ་ལོང་བསྡོམ། སྦྲུལ་མགོ་གཉིས་པས་རབས་ཆད་ལ་ཀོ་ལོང་བསྡོམ། འབྲུག་མགོ་གསུམ་པས་བོན་པོར་ཀོ་ལོང་བསྡོམ། ། གླང་མགོ་བཞི་པས་སྔགས་པར་ཀོ་ལོང་བསྡོམ། ཉ་མགོ་ལྔ་པས་བན་ངྷེར་ཀོ་ལོང་བསྡོམ། སྦལ་མགོ་དྲུག་པས་བྱིས་པར་ཀོ་ལོང་བསྡོམ། ཆུ་སྲིན་མགོ་བདུན་པས་བུད་མེད་ལ་ཀོ་ལོང་བསྡོམ། ཤ་མགོ་བརྒྱད་པས་སྨོན་པར་ཀོ་ལོང་བསྡོམ། བྱ་རོག་མགོ་དགུ་པས་ནོར་ལ་ཀོ་ལོང་བསྡོམ་ཞེས་པ་ལྟར་རོ།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
ཀོ་ཤ་
དེ་སྔོན་ས་སྐྱ་བས་བོད་ས་གནས་ཀྱི་སྲིད་དབང་བཟུང་སྐབས་ཡོན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ཁྲིམས་ལུགས་ལྟར་རྟ་ལྕག་གི་ཚབ་ཏུ་བེད་སྤྱོད་གཏོང་བའི་ཁྲིམས་ལྕག་རྒྱུག་པའི་སྣེར་ཀོ་བ་ལེབ་མོ་སྦར་མཐིལ་ཙམ་བརྩེགས་མ་ལྔ་ཙམ་བྱས་པ་འགྲམ་པ་དང་འཕོངས་མཚོས་གཉིས་ཀར་གཞུ་ཆོག་པའི་ཁྲིམས་ཆས་ཤིག་སྟེ། ཡོངས་གྲགས་ཀྱི་ཁ་རྒྱུན་དུ་ཀོ་ལྕག་ཅེས་འབོད་པ་དེ་ཡིན།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
ལྷོ་ཁའི་སྐད།
ལྷོ་ཁའི་སྐད་ནི་བོད་ལྗོངས་ས་ཁུལ་དུ་བེད་སྤྱོད་བྱེད། ལྷོ་ཁའི་སྐད་ནི་བོད་མདོ་དབུས་ཁམས་གསུམ་ནང་གི་དབུས་ཕྱོགས་དང་། དེའི་ནང་ནས་རྒྱ་ཁྱབ་ཆེ་བའི་ལྷོ་ཁ་རྫོང་ཁག་བཅོ་བརྒྱད་དུ་འབོད་པ། ནུབ་ཕྱོགས་སྣང་དཀར་རྩེ་རྫོང་ཚུན་དང་། ལྷོ་ཕྱོགས་མོན་ཡུལ་དང་ལྷོ་བྲག །བྱང་ཕྱོགས་ལྷ་སའི་སྐྱིད་ཆུ་སྔོན་མོ། ཤར་ཕྱོགས་དྭགས་ཀོང་ཡན། ཡུལ་མི་སྤྱི་ཡོངས་ཀྱིས་བེད་སྤྱོད་ཅིང་། བརྡ་རྙིང་ཅུང་མང་བའི་བོད་ཀྱི་སྐད་རིགས་ཤིག་ཡིན། ལྷོ་ཁའི་ས་ཁུལ་ནང་དུ་ཡང་གོང་དཀར་དང་གྲ་ཕྱི་ནང་གཉིས། ཡར་ལུང་དང་དྭགས་ཀོང་། མོན་ཡུལ་དང་ལྷོ་པ་རིགས་སོགས་སྐད་ཀྱི་སྒྲ་གདངས་མི་འདྲ་བའི་ཁྱད་པར་གང་འཚམ་ཡོད།།
ད་དུང་གཟིགས།
བོད་ཀྱི་ཡུལ་གྲུ་སོ་སོའི་སྐད།
སྟག་རི་གཉན་གཟིགས།
སྟག་རི་གཉན་གཟིགས་ནི་བོད་ཀྱི་བཙན་པོ་ཞག་རེད།
བོད་རྒྱལ་སོ་གཅིག་པ་སྟག་རི་གཉན་གཟིགས་ནི་བོད་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་སྐབས་ཀྱི་བཙན་པོའམ་རྒྱལ་པོ་ཞིག་སྟེ། དམུས་ལོང་དཀོན་པ་བཀྲ་ཤིས་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཡིན། ཁོང་ནི་འབངས་ལ་བློ་སེམས་དཀར་བའི་མི་ཞིག་ཡིན་སྟབས་མཐའ་འཁོར་གྱི་རྒྱལ་ཕྲན་ཁག་ཅིག་གི་མི་མང་པོ་ཞིག་ཁོའི་གཡོག་ཏུ་འགྲོ་འདོད་པའི་འདུན་པ་སྐྱེས་པ་རེད། འདིར་དེའི་སྐོར་གྱི་གཏམ་རྒྱུད་རེ་རེ་བཞིན་བཀོད་ཡོད་དོ།
དཀའ་འགྲེལ།
1.ཤེ་དག ཤ་དག་གམ་ཤ་སྟག་ཅེས་པའི་དོན། 2.མྱྀ་གཅམ་བུ་གསགྀ་ངོ་ཟ་རི་བྱེད་པ། མི་རྫུན་གཏམ་ཤོད་མཁན་གྱི་ངོ་བསྟོད་བྱེད་པ་ཞེས་པའི་དོན། 3.ལྟེ་བུ། ལྟ་བུ་ཞེས་པའི་དོན། 4.ཡུས་བྱུང་ངོ་། བདེན་ཡོད་པར་གྱུར་པའམ་ངོ་སོ་ཆེ་བའི་དོན། 5.དྲང་མཁྲང་། གཞུང་དྲང་བ་དང་འགྱུར་ལྡོག་མེད་པའི་དོན། 6.ཆུ་གང་། ལེགས་པའི་བྱ་བའམ་སྙིང་སྟོབས་ཀྱི་དོན། 7.རྀ་མོ་བསྐྱུངས། གུས་པའམ་བཀུར་བ་མི་བྱེད་པ་དང་། ཆུང་ངུའམ་ཉུང་ངུར་བཏང་བའི་དོན། 8.འུང་ལྟར། འདི་ལྟར་ནམ་དེ་ལྟར་ཞེས་པའི་དོན། 9.སྐོལ་གྱྀ། འོ་སྐོལ་གྱི་སྟེ་ངེད་ཅག་གམ་ང་ཚོའི་ཞེས་པའི་དོན། 10.ན་མོ། ནམ་ཞིག་ཅེས་པའི་དོན་ཡིན་པ་འདྲ། 11.དཀུའ་འགེལ། བྱ་དགའ་དང་དགའ་རྟགས་ཀྱི་དོན་དང་མཚུངས་པ་འདྲ། 12.དངར་ཏོ། བྱིན་ཏོའམ་སྤྲད་དོ་ཞེས་པ་དང་དོན་མཚུངས་པ་འདྲ། 13.དྲེགས་བཀུར་ཏེ། སྡྀག་བསྣོལ། བཙན་ཆེ་སྟེ་སྡིག་རྩུབ་བྱེད་པའམ། ང་རྒྱལ་ཆེ་དྲེགས་ཏེ་བརྙས་པའི་དོན། 14.ཁྱོན་འདའ་མ་རན་པ། ཁྱོད་འདྲ་མ་རན་པ་ཞེས་པའི་དོན། 15.མངན། རྔན་ཏེ་ནོར་གྱི་དོན། འདིར་མངན་དཔོན་ཏེ་ཁྲལ་དཔོན་ལྟ་བུའི་གོ་གནས་ལའོ། ། 16.ནང་ཀོར། ནང་འཁོར་ཞེས་པའི་དོན། 17.སྙན་དུ་བོན། སྙན་དུ་གསོལ་ཞེས་པའི་དོན། 18.དྲ་མ། དམག་དཔུང་གི་དོན།
ནང་དོན་མདོར་བསྟན་པ།
བཙན་པོ་འདི་པའི་ཡབ་འབྲོ་གཉན་ལྡེའུ་དང་ཡུམ་མཆིམས་བཟའ་ཀླུ་རྒྱལ་ངན་བུ་མཚོ་གཉིས་ཀླུ་ནད་དམ་མཛེ་ནད་ཀྱིས་ཐེབས་པས་གསོན་དུར་དུ་སྦས་ཤིང་། སྲས་ཁོང་ཡང་དམུས་ལོང་ཞིག་ཡིན་པར་ཡབ་འདའ་པའི་ཞལ་ཆེམས་ལྟར་འ་ཞའི་ཡུལ་ནས་སྨན་པ་བོས་ཏེ་མིག་ཕྱེ་བ་དང་། སྐྱིད་ཤོད་སྟག་མོ་རི་ན་རི་དྭགས་གཉན་ཡོད་པ་མཐོང་བས་མཚན་ཡང་སྟག་རི་གཉན་གཟིགས་ཐོགས་སྐད། གོང་གསལ་སློབ་ཚན་ལས། “འུང་ནས་མྱང་དབའས་མནོན་དང་གསུམ་གྱིས་ཚེས་པོང་ནག་སེང་ལས་པྲིན་གྱྀས། །སྤུ་རྒྱལ་སྟག་བུ་འྀ་སྙན་དུ་བོན་ནས། །”ཞེས་པ་དང་།“གདོད་མ་རྒྱལ་སྟག་བུ་འི་སྙན་དུ་ནྀ། པྲིན་ཚེས་པོང་ནག་སེང་གིས་བགྱིས་སོ། །དེ་ཚུན་ཆུད་ནྀ་ཚེས་པོང་ནག་སེང་གི་བྲན། སྤུག་གྱིམ་ཏང་རྨང་བུས་བགྱིས་སོ།”ཞེས་བྱུང་སྟེ།“པྲིན”དེ་ངག་ཕྲིན་དང་ཡིག་ཕྲིན་གཉིས་ཀྱི་གང་ཡིན་པ་གསལ་བོར་བསྟན་མེད་ཀྱང་། “ཚེས་པོང་ནག་སེང་”དང་“གྱིམ་ཏང་རྨང་བུ”གཉིས་ཡི་གེ་ལ་མཁས་པ་འདྲ། གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་ཡིན་པས་ན། སྟག་རི་གཉན་གཟིགས་མ་ཟད། དེ་ལས་ཀྱང་སྔ་བའི་དུས་ནས་བོད་ལ་ཡི་གེ་ཞིག་ཡོད་པར་མངོན། དེ་ཡང་བཙན་པོ་འདི་པས་རང་ཉིད་ཀྱི་མངའ་ཐང་རྒྱ་སྐྱེད་སླད་ཉེ་མཐའི་རྒྱལ་ཕྲན་ནམ་ཚོ་ཁག་ཟིང་ཡུལ་ལྟ་བུ་སོགས་དབང་འོག་ཏུ་བསྡུ་དགོངས་ཀྱང་། ལས་དེ་མ་གྲུབ་པར་ཁོང་ཉིད་ཚེ་ལས་འདས་པ་གོང་གསལ་གྱི་སློབ་ཚན་ལྟར་རོ། །
ཟླ་༡༢ཚེས་༡ཉིན་
ཟླ་༡༢ཚེས་༡ཉིན་ནི་སྤྱི་ལོའི་ལོ་གཅིག་གི་ནང་གི་ཉི་མ་༣༣༥པ་ཡིན། ལོ་མཇུག་ལ་ད་དུང་ཉིན་༣༠ཡོད།
ཧོར་སྐད།
ཧོར་སྐད་ནི་བོད་ལྗོངས་ས་ཁུལ་དུ་བེད་སྤྱོད་བྱེད།
ད་དུང་གཟིགས།
བོད་ཀྱི་ཡུལ་གྲུ་སོ་སོའི་སྐད།
འཛམ་གླིང་གི་གླིང་ཆེན་བདུན་
འཛམ་གླིང་གི་གླིང་ཆེན་བདུན།    7 continents of the world 世  界  七  大  洲 ཀུན་གྱིས་མཁྱེན་གསལ་ལྟར། གླིང་ཆེན་བདུན་གྱི་གོ་རིམ་ནི་ས་ཁྱོན་ཆེ་ཆུང་ལྟར་བསྒྲིགས་ཡོད་པ་ཡིན། The widely recognized all the 7 continents are listed by size below, from biggest to smallest. 众所周知，7大洲是按照面积的从大到小排列的.
ཨེ་ཤ་ཡ Asia 亚洲
སྤྱིའི་ས་ཁྱོན་ལ་སྤྱི་ལེ་གྲུ་བཞི་མ་བྱེ་བ་བཞི་དང་ས་ཡ་གསུམ་འབུམ་བཞི་ཁྲི་གཉིས་༼༥༣༥༢༠༠༠༠༽ཡོད་པ་དང་། རྒྱལ་ཁབ་ལྔ་བཅུ་༼༥༠༽ཡོད། གླིང་འདི་ནི་མི་འབོར་ཆེས་མང་པའི་སྐམ་ས་ཆེན་པོ་དེ་ཡིན་ལ།  འཛམ་གླིང་ཧྲིལ་བོའི་མི་འབོར་གྱི་བརྒྱ་ཆའི་དྲུག་ཅུ་༼༦༠％ ༽ཙམ་གླིང་འདིར་འཚོ་སྡོད་བྱས་ནས་ཡོད། ASIA (43,820,000 sq km) includes 50 countries, and it is the most populated continent, the 60% of the total population of the Earth live here. 亚洲 面积：（43,420,000平方公里）由50个国家，是人口最多的大陆，占地球总人口的60％.
༡༩༣༠ལོ།
༡༩༣༠ལོ་ནི་ཀེ་ལུའོ་ཀེ་ལི་ཡའི་ལོ་ཐོའི་ནང་བཀོལ་སྤྱོད་བྱས་པའི་ལོ་ཞིག་ཡིན།
ཟླ་༡༢ཚེས་༣ཉིན་
ཟླ་༡༢ཚེས་༣ཉིན་ནི་སྤྱི་ལོའི་ལོ་གཅིག་གི་ནང་གི་ཉི་མ་༣༣༧པ་ཡིན། ལོ་མཇུག་ལ་ད་དུང་ཉིན་༢༨ཡོད།
ཀོ་ཤམ་བི་
དེ་ནི་རྒྱ་གར་གྱི་གནས་མཆོག་ཅིག་སྟེ་མཁས་དབང་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱིས་ཆུ་བོ་ཡ་མུ་ནའི་འགྲམ་དུ་ཀོོ་ཤམ་བིའི་ཤུལ་ཡོད། དེང་སང་ཡང་ཀོ་ཤམ་ཟེར། དེར་མྱ་ངན་མེད་ཀྱི་རྡོ་རིང་དང་ཞིང་གི་དཀྱིལ་ན་སྔོན་གྱི་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ལྕགས་རི་གསལ་ཙམ་ཡོད། འདིར་བློན་པོ་གདངས་ཅན་གྱིས་སངས་རྒྱས་སྤྱན་དྲངས་ཏེ་ལོ་གཅིག་བཞུགས། ཀོོ་ཤམ་བི་ནས་ལྷོ་ཕྱོགས་རྒྱང་རིང་པོ་ན་རི་བོ་འབིགས་བྱེད་ཀྱང་གསལ་བར་མཐོང་ཞེས་གསུངས་སོ། །
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
འཛམ་གླིང་གི་གླིང་ཆེན་བདུན་
ཨ་ཧྥི་རི་ཀ Africa 非洲
གླིང་ཆེན་འདིར་རྒྱལ་ཁབ་ང་བཞི་༼༥༤༽ཡོད་ལ་སྤྱིའི་ས་ཁྱོན་ལ་སྤྱི་ལེ་གྲུ་བཞི་མ་བྱེ་བ་གསུམ་དང་འབུམ་གསུམ་ཁྲི་བདུན་༼༣༠༣༧༠༠༠༠༽ཡོད། འདི་ནི་འཛམ་བུ་གླིང་གི་ཆེས་ཚ་བ་ཆེ་བའི་སྐམ་ས་ཆེན་པོ་དང་། འཛམ་བུ་གླིང་གི་བྱེ་ཐང་ཆེས་ཆེ་ཤོས་དེ་ཆགས་ཡུལ་ཡིན། ས་ཧ་ར་བྱེ་ཐང་གིས་ཨ་ཧྥི་རི་ཀ་གླིང་ཆེན་སྤྱིའི་བརྒྱ་ཆའི་ཉེར་ལྔ་༼༢༥％ ༽ཟིན་ཡོད།
AFRICA (30,370,000 sq km) comprises 54 countries. It is the hottest continent and home of the world's largest desert, the Sahara, occupying the 25% of the total area of Africa.
非洲 由54个国家组成（面积：3037万平方公里），是世界上最热的大陆，并且拥有世界上最大的沙漠，撒哈拉沙漠占据了非洲总面积的25％.
བྱང་ཨ་མེ་རི་ཀ North America 北美洲
གླིང་ཆེན་འདིའི་སྤྱིའི་ས་ཁྱོན་ལ་སྤྱི་ལེ་གྲུ་བཞི་མ་བྱེ་བ་གཉིས་ས་ཡ་བཞི་འབུམ་བཞི་ཁྲི་དགུ༼༢༥༥༩༠༠༠༠༽ཡོད་ལ། འདི་ནི་ཨ་རི་གཙོ་བྱས་པའི་འཛམ་གླིང་གི་དཔལ་འབྱོར་ཚོགས་པ་ཆེས་ཆེན་པོ་ཡིན་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཉེར་གསུམ་༼༢༣༽ཡོད་པ་དེ་དག་གིས་གྲུབ་ཡོད། NORTH AMERICA (24,490,000 sq km) includes 23 countries led by the USA as the largest economy in the world. 北美洲 由美国为首的世界上最大的经济体的23个国家组成. (总2449万平方公里)
ལྷོ་ཨ་མེ་རི་ཀ South America 南美洲
གླིང་ཆེན་འདིར་རྒྱལ་ཁབ་བཅུ་གཉིས་༼༡༢༽ཡོད་ལ།   སྤྱིའི་ས་ཁྱོན་ལ་སྤྱི་ལེ་གྲུ་གཞི་མ་བྱེ་བ་གཅིག་ས་ཡ་བདུན་འབུམ་བརྒྱད་ཁྲི་བཞི་༼༡༧༨༥༠༠༠༠༽ཡོད ། འཛམ་གླིང་ཆེ་ཤོས་སུ་གྲགས་པའི་ཨེ་མཱ་ཟོན་ཞེས་པའི་ཆར་ལྡན་ནགས་ཚལ་ཆེན་མོ་གླིང་འདིར་ཡོད་ལ། ལྷོ་ཨ་མེ་རི་ཀ་སྤྱིའི་ས་ཁྱོན་གྱི་བརྒྱ་ཆའི་སུམ་ཅུ་༼༣༠% ༽ཟིན་ཡོད།
SOUTH AMERICA (17,840,000 sq km) comprises 12 countries. Here is located the largest forest, the Amazon rainforest, which covers 30% of the South America total area.
南美洲 由12个国家组成（面积：17,840,000平方公里），这里有亚马逊雨林，占南美洲总面积的30％.
ལྷོ་སྣེ་གླིང་ Antarctica 南极洲
གླིང་འདིའི་སྤྱིའི་ས་ཁྱོན་ལ་སྤྱི་ལེ་གྲུ་བཞི་མ་བྱེ་བ་གཅིག་ས་ཡ་གསུམ་འབུམ་བདུན་ཁྲི་གཉིས་༼༡༣༧༢༠༠༠༠༽ཡོད།  འཛམ་གླིང་གི་གྲང་ངར་ཆེས་ཆེ་བའི་སྐམ་ས་ཡིན་ལ། གླིང་འདི་འཁྱགས་པས་ཡོངས་སུ་བཟུང་ནས་ཡོད།   ཚན་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་སའི་གནས་གཞི་ཙམ་མ་གཏོགས་གླིང་འདིར་རྒྱུན་སྡོད་བྱེད་མཁན་གྱི་མི་སུ་ཡང་མེད།
ANTARCTICA (13,720,000 sq km) is the coldest continent in the world, completely covered with ice. There are no permanent inhabitants, except of scientists maintaining research stations in Antarctica.
南极洲  面积：13,720,000平方公里）是世界上最冷的大陆，完全被冰覆盖. 没有永久居民，除了科学考察基地.
ཡོ་རོབ Europe 欧洲
སྤྱིའི་ས་ཁྱོན་ལ་སྤྱི་ལེ་གྲུ་བཞི་མ་བྱེ་བ་གཅིག་འབུམ་གཅིག་ཁྲི་བརྒྱད་༼༡༠༡༨༠༠༠༠༽ཡོད་ལ། གླིང་འདིར་རྒྱལ་ཁབ་ང་གཅིག་༼༥༡༽ཡོད། ཡོ་རོབ་མནའ་འབྲེལ་ནི་འཛམ་གླིང་ཡོངས་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་དང་ཆབ་སྲིད་གཉིས་ཀྱི་མནའ་འབྲེལ་ཆེ་ཤོས་དེ་ཡིན་ནོ།
EUROPE (10,180,000 sq km) comprises 51 countries. It is the most developed economically continent with the European Union as the biggest economic and political union in the world. 欧洲  （面积：1018万平方公里）包括51个国家. 它是欧盟作为世界上最大的经济和政治联盟.
ཨོ་སི་ཊི་ལི་ཡ Australia 澳大利亚
གླིང་འདིའི་སྤྱིའི་ས་ཁྱོན་ལ་སྤྱི་ལེ་གྲུ་བཞི་མ་ས་ཡ་དགུ་དང་སྟོང་བརྒྱད་ལྔ་བརྒྱ༼༩༠༠༨༥༠༠༽ཡོད་ལ། རྒྱལ་ཁབ་བཅུ་བཞི་༼༡༤༽གནས་ཡོད། འདི་ནི་ལྷོ་སྣེ་གླིང་མ་རྩིས་པའི་འཛམ་བུ་གླིང་གི་མི་འབོར་ཆེས་ཉུང་བའི་སྐམ་ས་ཆེན་པོ་དེ་ཡིན། བརྒྱ་ཆའི་ཐིག་གྲངས་ཆུང་གསུམ་༼༠.༣％ ༽ཙམ་གྱི་མི་གྲངས་འདིར་གནས་སྡོད་བྱས་ཡོད།
AUSTRALIA (9,008,500 sq km) includes 14 countries. It is the least populated continent after Antarctica, only 0.3% of the total Earth population live here.
澳大利亚 面积：9,008,500平方公里）包括14个国家. 它属南极洲之后人口最少的大陆，只有占0.3％的地球人口居住在这里.
ཟླ་༡༢ཚེས་༢ཉིན་
ཟླ་༡༢ཚེས་༢ཉིན་ནི་སྤྱི་ལོའི་ལོ་གཅིག་གི་ནང་གི་ཉི་མ་༣༣༦པ་ཡིན། ལོ་མཇུག་ལ་ད་དུང་ཉིན་༢༩ཡོད།
ཁམས་སྐད།
ཁམས་སྐད་ནི་བོད་ལྗོངས་ས་ཁུལ་དུ་བེད་སྤྱོད་བྱེད།
ད་དུང་གཟིགས།
བོད་ཀྱི་ཡུལ་གྲུ་སོ་སོའི་སྐད།
ཟླ་༡༢ཚེས་༤ཉིན་
ཟླ་༡༢ཚེས་༤ཉིན་ནི་སྤྱི་ལོའི་ལོ་གཅིག་གི་ནང་གི་ཉི་མ་༣༣༨པ་ཡིན། ལོ་མཇུག་ལ་ད་དུང་ཉིན་༢༧ཡོད།
ཟླ་༡༢ཚེས་༥ཉིན་
ཟླ་༡༢ཚེས་༥ཉིན་ནི་སྤྱི་ལོའི་ལོ་གཅིག་གི་ནང་གི་ཉི་མ་༣༣༩པ་ཡིན། ལོ་མཇུག་ལ་ད་དུང་ཉིན་༢༦ཡོད།
ཟླ་༡༢ཚེས་༦ཉིན་
ཟླ་༡༢ཚེས་༦ཉིན་ནི་སྤྱི་ལོའི་ལོ་གཅིག་གི་ནང་གི་ཉི་མ་༣༤༠པ་ཡིན། ལོ་མཇུག་ལ་ད་དུང་ཉིན་༢༥ཡོད།
ཀླུ་ཐང་མེར་མོ་
ཀླུ་ཐང་མེར་མོ་	ཁོང་མོ་ནི་སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་དང་པོའི་ནང་དུ་སྐུ་འཁྲུངས་ཤིང་རྒྱལ་པོ་སེ་སྣོལ་ནམ་ལྡེའི་བཙུན་མོ་དང་། རྒྱལ་པོ་སེ་སྣོལ་པོ་ལྡེའི་མ་ཡུམ་ཡིན་ནོ། །
ཀོ་བཟོ་
རི་དྭགས་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་པགས་པ་མཉེད་འདུལ་བྱས་ཏེ་གོས་དང་། ཞྭ། ལྷམ། ལྟོ་ཕད། ཕོར་པ། སྡེར་མ། སྒམ། ཁྲབ། ཀོ་གྲུ། མི་དང་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་འདྲ་གཟུགས་སོགས་བཟོ་བའི་ལག་རྩལ་ལ་ཟེར། བོད་དུ་གནའ་རབས་བསྐལ་པ་ཡ་ཐོག་ཞིང་ལས་མ་དར་བའི་སྔོན་དུ་འཚོ་བའི་རྟེན་ས་འབྲོག་ལས་དང་། ཉ་ལས། རི་དྭགས་རྔོན་པ་བཅས་ཡིན་པས་ཐོན་སྐྱེད་བྱེད་པའི་གོ་རིམ་ནང་རི་དྭགས་དང་གཅན་གཟན་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་འགུལ་བསྐྱོད་ཆོས་ཉིད་དང་། ལྤགས་པའི་ཁྱད་ཆོས། ནད་གསོ་བའི་ནུས་པ་བཅས་ཤེས་རྟོགས་ཐུབ་སྟེ་པགས་རིགས་ཀྱི་གྱོན་པ་དང་། ཞྭ་ལྷམ་ལྟོ་ཕད་སོགས་བཟོ་ཤེས་པ་དང་། སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་དང་པོའི་ཡས་མས་སུ་སླེབས་སྐབས་ཀོ་བ་ལས་བཟོས་པའི་ཕོར་པ་དང་། སྡེར་མ། སྟབས་བདེའི་གོ་ཁྲབ་བཅས་བཟོ་ཤེས་པ་རེད། དུས་རབས་བརྒྱད་པའི་དཀྱིལ་དུ་རྒྱལ་པོ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་གྱིས་སྲིད་དབང་བཟུང་སྐབས་རྒྱལ་པོས་རྒྱུན་དུ་བལྟ་ཀློག་བྱེད་རྒྱུའི་དཔེ་ཆའི་གྲས《འབུམ་རྒྱས་འབྲིང་བསྡུས་གསུམ》དང་གལ་ཆེའི་སྨན་གཞུང་འགའ་ཞིག་ཤ་བའི་པགས་པ་ལས་བཟོས་པའི་སྒམ་གྱི་ནང་དུ་འཇོག་པའི་དབང་གིས་མིང་ལ་ཡང་རྒྱལ་པོའི་བླ་ཡིག་ཤ་སྒྲོ་ཅན་ཞེས་འབོད་པའི་གནས་ཚུལ་སྐོར《བཀའ་འགྱུར་དཀར་ཆག》མང་པོའི་ནང་འཁོད་ཡོད། ཀོ་གྲུ་ནི་སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་བདུན་པའི་འགོར་རྒྱ་བཟའ་འུན་ཁྲེན་ཀོང་ཇོ་རྒྱལ་པོ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོའི་བཙུན་མོར་འབྱོར་སྐབས་དགའ་བསུ་ཞུས་པའི་དམངས་གཞས་ཁག་ཅིག་ནང“ཆུ་མོ་རྒྱ་ཆུ་རོང་ལ་ཞེད་དགོས་མེད། ཀོ་བ་ནག་ཆུང་བརྒྱ་ཡི་བསུ་མ་ཡོད”ཅེས་གཏོང་སྲོལ་འདུག་ཅིང་། དུས་རབས་བཅུ་གཅིག་པའི་མཇུག་ཏུ་བུ་མོ་སྣང་ས་འོད་འབུམ་ཟེར་བ་ཉང་སྟོད་རི་ནང་ནས་རྒྱལ་རྩེར་བྲོས་བྱོལ་ལ་འགྲོ་སྐབས་མྱང་ཆུའི་ནང་ཀོ་གྲུ་བཏང་ནས་བྲོས་པའི་ཤོད་རྒྱུན་ཡང་ཡོད། དུས་རབས་བཅོ་ལྔ་པའི་འགོར་གྲུབ་ཐོབ་ཐང་སྟོང་རྒྱལ་པོ་སྐུ་ན་གཞོན་དུས་ཁོང་གི་འཁྲུངས་ཡུལ་གཙང་སྟོད་ལྷ་རྩེའི་ཤར་ཕྱོགས་དམ་ཕུག་ཟེར་བའི་ས་ཆར་ཀོ་གྲུའི་འབབ་ཚུགས་ཤིག་ཡོད་ཚུལ་རྣམ་ཐར་ནང་གསལ། པོ་ཏ་ལའི་ཕོ་བྲང་དམར་པོ་གསར་བཞེངས་སྐབས་ཆུ་ཐོག་གི་སྐྱེལ་འདྲེན་ཡོ་བྱད་གཙོ་བོ་ནི་ཀོ་གྲུ་ཡིན་པ་དང་། དེས་ཉིན་ལམ་གཅིག་གི་སར་འགྲུལ་བསྐྱོད་བྱེད་ཐུབ་པར་བརྟེན། ཨར་པོའི་རྒྱུ་ཆ་ཤིང་སོགས་ལྷོ་ཁ་ནས་ལྷ་སར་ཀོ་བའི་ནང་དབོར་འདྲེན་བྱེད་པ་དང་། ལྷ་སའི་ལྷོ་ཕྱོགས་སྐྱིད་ཆུའི་འགྲམ་བདེ་ཆེན་ཀོ་ས་ནས་ལྷ་གདོང་ཤན་ཁའི་ཀོ་ས་བར་ཀོ་གྲུའི་ཐོག་དབོར༌འདྲེན་བྱས་པའི་གནས་ཚུལ་སྐོར《གསེར་གདུང་འཛམ་གླིང༌རྒྱན་གཅིག》གི་དཀར་ཆག་ནང་གསལ། དེ་ཡང་ཀོ་བ་གྲུ༌བཞི་ཆ་མཉམ་བཞི་མགོ་མཇུག་ཏུ་སྦྲེལ་བའི་སྟེང་དུ་སྤང་ལེབ་རྣམས་བཞག་ཐོག་ཀ་ཆེན་དང་། རྡོ་ཆེན། ཀ་རིང༌དང་། རྡོ་རིང་བཅས་བསྙལ་ནས་བཞག་པས་ཆུ་ཐོག་གི་སྐྱེལ་འདྲེན་ལ་སྟབས་བདེ་བའི་ཁྱད་ཆོས་མང་པོ་ཡོད་པ་དང་། ཆུ་དང་། ཀོ་གྲུ། སྤང་ལེབ་གསུམ་གྱི་ལྡིང་ཤུགས༌ལ་ཚན་རིག་དང་མཐུན་པའི་བེད་སྤྱོད་བྱས་པ་དེས་རྒྱ་ཆེའི་བོད་རིགས་མང་ཚོགས་ཀྱི་བློ་གྲོས་ཆུ་ཚད་གསལ་པོར་མཐོང་ཐུབ། སྐབས་དེར་ཀོ་བཟོ་བ་ཁག་གཅིག་གིས་ཀོ་གྲུ་བཟོ་བ་དང་། ཁག་གཅིག་གིས་ཀོ་བའི་སྒམ་དང་། ཀོ་འབོག། འབྲེང་ཐག། ཐབ་ཀའི་ཁ་ཤུར་སོགས་བཟོ་དགོས། ཀོ་བཟོ་མཁས་པ་ཡོད་ཚད་ཕྱོགས་བསྡུས་བྱས་པའི་ནང་(སྣེའུ་མགོན་པོ་སོགས)མི་གྲངས་བརྒྱད་བཅུ་གྱ་ལྔ་ཡོད་ཅིང་། བོད་ཀྱི་ཀོ་བཟོའི་ལག་རྩལ་སྐོར་གོང་གསལ་དཔེ་དེབ་དེར་གཟིགས།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
སྟོན་པ་གཤེན་རབ།
སྐུ་འཁྲུངས་ཚུལ།
བདག་ཅག་གི་སྟོན་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱོན་ཚུལ་ཛི་ལྟར་ན། འདིས་དང་པོ་བྱང་ཆུབ་མཆོག་ཏུ་ཐུགས་བསྐྱེད། བར་དུ་གྲངས་མེད་གསུམ་དུ་ཚོགས་གཉིས་བསགས། མཐར་ཐུག་མངོན་པར་བརྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་པའོ། དེ་ལྟར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་མངོན་དུ་བྱས་ནས་འགྲོ་བ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་རང་རང་གིས་བསགས་པའི་ལས་དང་ཉོན་མོང་བའི་དབང་གིས་ཁམས་གསུམ་གབ་རུང་དུ་འགྲོབ་འམ་འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་མི་འདོད་པ་དང་། བདེ་བར་འདོད་པ་ཅན་ཤ་སྟག་ཡིན་ཡང་སྡུག་བསྔལ་སྤང་བ་དང་། བདེ་བར་བསྒྲུལ་པའི་དབས་བསྟན་པའི་དོན་དུ་ཐུགས་བསྐྱེད་རླབས་པོ་ཆེ་བཞེས་ནས། རིགས་དྲུག་གི་ནང་ནས་མི་ཡི་ལུས་སུ་བྱོན་ན་དོན་ཆེ་བ་སོགས་དགོས་པའི་སྒོ་དུ་མ་ལ་གཟིགས་ཏེ་འགྲོ་དོན་མཛད་པའི་ཚུལ་ནི། དང་པོ་རྣམ་པར་བཞེས་པའི་མཛད་པ་ལ། འོད་གསལ་ལྷ་ལས་བབས་པ། གཟིགས་དགོངས་ཚད་ལྔ་ཐུགས་ལ་བཀྲམ་པ་དང་། སྐྱེ་བ་བཞེས་པ། རྒྱལ་སར་ཕྱུང་བ། རྒྱལ་ས་གནོན་པའི་མཛད་པའོ། །
སྐུ་ཡི་མཛད་པ།
གཉིས་པ་རྣམ་པར་སྤེལ་བའི་མཛད་པ་ལ། ཕྱྭ་གཤེན་ཐེག་པ། སྣང་གཤེན་ཐེག་པ། འཕྲུལ་གཤེན་ཐེག་པ། སྲིད་གཤེན་ཐེག་པ། དགེ་བསྙེན་ཐེག་པ། ཨ་དཀར་ཐེག་པ། ཡེ་གཤེན་ཐེག་པ། ཡང་རྩེན་བླ་མེད་རྫོགས་པ་ཆེན་པོ་རྣམས་རིམ་པར་གདུལ་བྱའི་བློ་ལ་འཚམས་པའི་བོན་ཐེག་པ་རིམ་དགུ་གསུངས་སོ། གསུམ་པ་རྣམ་པར་འདུལ་བའི་མཛད་པ་ལ། རང་ཉིད་ངོ་གཅིག་ལས་མ་གཡོས་ཀྱང་། སྤྲུལ་བ་བྱེ་བ་ཕྲག་བརྒྱ་འགྱེད་པའི་ཕྱིར། དབུ་ཡི་གཙུག་རུམ་ཞབས་ཀྱི་མཐིལ་རིམ་དང་། སྐུ་ཡིས་གནས་དང་རྣམ་ཤེས་ཚོགས་དྲུག་ལས། དབུ་གཤེན་ཡེ་གཤེན་གཡེན་འདུལ་སུམ་ཅུ་གསུམ། འབྱུང་བའི་གཤེན་བཞི་ཕྱོགས་བཞི་དབུས་སྔའི་གཤེན། འཛམ་གླིང་འཇིག་རྟེན་བྱེ་བ་ཕྲག་བརྒྱ་རུ། སྤྲུལ་བའི་སྐུ་མཆོག་བྱེ་བ་ཕྲག་བརྒྱ་ཡིས། འགྲོ་བ་སེམས་ཅན་འདུལ་བར་མཛད་པའོ། བཞི་བ་རྣམ་པར་འདྲེན་པའི་མཛད་པ་ལ། འཇིག་རྟེན་ཁམས་ན་ཤིན་ཏུ་སྡིག་ཆེ་བ། ཉོན་མོངས་ཆགས་སྲེད་གདུངས་པར་གྱུར་པ་རྣམས། འཁོར་བའི་གནས་ནས་ཐར་པར་དྲངས་པའོ། ལྔ་བ་རྣམ་པར་ངེས་པའི་མཛད་པ་ལ། འགྲོ་བ་རང་མཐུན་ཆ་ལུགས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། རྒྱལ་བོ་གྲོང་ཁྱེར་ཁབ་ཀྱི་དམ་པ་ནས། དཔལ་འབར་སུམ་སརྒྱ་དྲུག་ཅུར་བཞེས་པའོ། དྲུག་པ་རྣམ་པར་སྤྲུལ་བའི་མཛད་པ་ལ། རྒྱལ་བོ་གདུང་རྒྱུད་མི་བཅད་པ་ཡི་ཕྱིར། འགྲོ་བ་སེམས་ཅན་འདུལ་བའི་དོན་ཆེད་དུ། སྐུ་བའི་སྤྲུལ་པའི་སྲས་མཆོག་བསྐྱེད་པར་བྱས། བདུན་པ་རྣམ་པར་འཇོམས་བའི་མཛད་པ་ལ། གཉིས་མེད་མཉམ་པའི་ངང་ལ་གནས་མོད་ཀྱང་། བོན་ཅན་ཚད་མ་འགྲོ་བ་འདུལ་བའི་ཐབས། མ་རྟོག་ལོག་པར་འགྱུར་བ་བདུད་ཀྱི་ཚོགས། བདུད་འདུལ་བསྟན་པའི་བར་ཆད་བསལ་བའོ། ། བརྒྱད་པ་རྣམ་རྒྱལ་བའི་མཛད་པའི་མཚད་པ་ནི། འཁོར་ལོ་བསྒྱུར་བའི་བསྟན་འཛིན་རྒྱལ་པོ་ལ། བདེ་བར་གཤེགས་པའི་སྐུ་གདུང་སྐུ་གཟུགས་དང་། བཀའ་འགྱུར་གསུང་རབ་གླེགས་བམ་གྲངས་དང་བཅས། བསྟན་པ་རྣམ་གསུམ་རྗེས་སུ་བཞག་པའོ། དགུ་བ་རྣམ་པར་རིག་པའི་མཛད་པ་ལ། རྒྱལ་པོའི་གྲོང་ཁྱེར་ཁབ་ཀྱི་དམ་པ་ན། སྡུག་བསྔལ་ཆུ་བོ་བཞི་ལ་གཟིགས་པ་དང་། འཁོར་བའི་གནས་ན་ཁྱིམ་སྤངས་རབ་བྱུང་ཕྱིར། དཀའ་བ་རྣམ་སྤྱད་དག་པ་མཐར་ཕྱུངས་ནས། འཁོར་དང་བདག་ཉིད་རབ་དུ་བྱུང་བ་འོ། བཅུ་བ་རྣམ་པར་དབེན་པའི་མཚད་པ་ལ། གཡེང་བའི་ཚོགས་སྤངས་གཅིག་པུར་དགོན་པར་གཤེགས། དམ་པའི་འཁོར་ལ་སྡེ་རིགས་གཉིས་སུ་ཕྱེས། དབང་པོ་རབ་ལ་ཚེ་གཅིག་སངས་རྒྱས་ཐབས། ཐིག་ལེ་ཉག་གཅིག་དོན་དམ་དབྱིངས་སུ་བསྟན། སྐྱེ་བ་གཅིག་ལ་བླ་མེད་བསྒྲུབ་པ་བསྟན། དབང་བོ་ཐ་མར་རིག་པའི་ཡེ་ཤེས་བསྐྱེད། དོན་ལ་མི་འགལ་འབྲས་བུ་རིམ་པར་བསྟན། དབེན་པའི་གནས་སུ་ནགས་ཚལ་དགོན་པ་བརྩེགས། མཚོ་གླིང་ནགས་ཚལ་དུར་ཁྲོད་ལུང་ཕུག་དུ། རི་དྭགས་རྨས་མ་བཞིན་དུ་ཉམས་སུ་བླངས། གཅིག་པུར་མ་གཡེང་དོན་དམ་རྙེད་པར་བསྟན། བཅུ་གཅིག་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་མཛད་པ་ལ། བདག་དང་གཞན་མེད་འཁོར་དང་གང་ཟག་རྣམས། ལྟ་བ་ཡང་ཕུབ་སྤྱོད་པ་མས་འཛེགས་ཤིང་། སྙིང་རྗེས་གཞི་བླང་ཕར་ཕྱིན་བཅུ་ལ་སྤྱོད། ཐེག་པ་གོང་སྤར་འཇུག་པའི་རིམ་པ་བསྟན། བླ་མེད་ཐེག་ཆེན་དོན་ལ་བསྒོམས་པ་ཡིས། བོན་ཉིད་དོན་རྟོགས་སྐད་ཅིག་དབྱིངས་སུ་གྲོལ། ཕྱི་སྣོན་ནང་བཅུད་འཁོར་འདས་དབྱེར་མེད་ཅིང་། སྤངས་མ་མཐར་ཕྱིན་བླངས་པ་གྲུབ་མཐར་ཕྱིན། བཅུ་གཉིས་རྣམ་པར་གྲུབ་པའི་མཛད་པ་ལ། བོན་ཉིད་ངང་ལ་སྐྱེ་འཆི་མི་མངའ་ཞིང་། སེམས་ཉིད་ཡི་ཤེས་འཆི་མེད་བདུད་དང་བྲལ། མི་རྟག་རྟག་ཏུ་རེ་བའི་སེམས་ཅན་རྣམས། ལན་གཅིག་རྟག་ཏུ་རེ་བའི་སུན་འབྱིང་ཕྱིར། འཁོར་བའི་གནས་ནས་མྱ་ངན་འདས་ཚུལ་བསྟན། ཞེས་སོ། །
མྱ་ངན་ལས་འདས་ཚུལ།
དེ་ཡང་གཤེན་ལོ་བརྒྱད་ཅུ་གྱ་གཉིས་བཞུགས་ཏེ་མྱ་ངན་འདས། མཛད་ཆེན་དེ་རྣམས་ཀྱི་ཁོངས་སུ་བོན་འཁོར་རིམ་པ་གསུམ་བསྐོར་བའི་ཤིང་རྟའི་སྲོལ་འབྱེད་དུ་ལུང་བསྟན་པའི་གདུང་འཚོབ་མུ་ཆོ་ལྡེམ་དྲུག་གིས་མདོ་སྡེ་འབུམ་སྡེ་རྒྱུད་སྡེ་མཛོད་སྡེ་དང་བཞིར་ཕྱེས་ནས། དེ་དག་སོ་སོ་ལ་དོན་གྱི་དགོངས་འགྲེལ་བཀའ་བརྟེན་བརྩམས་ཤིང་སློབ་ཚོགས་བསྐྱངས་པའི་འཛམ་གླིང་མཁས་པའི་རྒྱན་དྲུག་བྱུང་སྟེ། དམུ་ཙ་ཏྲ་ཧེ། ཁྲི་ཐོག་སྤར་ཙ། འགུ་ཧུ་འགུ་ཧུ་ལི་སྤར་ཡ། འདི་གསུམ་སྟག་གཟིག་པའོ། རྒྱ་གར་མཁས་པ་ལྷག་པ་ལྷག་བདག་སྔགས་གྲོལ། རྒྱ་ནག་ལ་མཁས་པ་ལེགས་བཏང་རྨང་པོ། ཕྲོམ་ལ་མཁས་པ་གསེར་ཐོག་ལྕེ་འབྱམས། དང་དྲུག་བྱུང་ནས་རང་རང་གི་ཡུལ་དུ་བསྟན་པ་སྤེལ་བ་ཡིན་ནོ། བོད་གངས་ཅན་གྱི་ཞིང་འདིར་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་བསྟན་པ་དར་ཚུལ་ནི། དང་པོ་སྟོན་པ་གཤེར་རབ་ཞལ་བཞུགས་པའི་དུས་སུ། བདུད་ཁྱབ་པས་ཆོ་འཕྲུལ་སྣ་ཚོགས་བསྟན་པའི་ནང་ཚན་ཞིག་ལ། གཤེན་གྱི་ཆིབས་པ་བདུན་འོལ་མོ་ལུང་རིང་ནས་བདུད་ཕྲུག་གཤོར་བ་སྐྱ་བདུན་གྱིས་བརྐུས་ཏེ་ཀོང་ཡུལ་དུ་དེད། གཤེན་རབ་ཉིད་རྟ་ལ་ཆགས་ཆེ་བ་མ་ཡིན་ཀྱང་། བོད་ཡུལ་གྱི་འགྲོ་བ་འདུལ་བའི་སྐབས་ལ་བབ་པ་སོགས་དགོས་པའི་སྒོ་དུ་མ་ལ་གཟིགས་ཏེ། སྟག་གཟིག་འོལ་མོ་ལུང་རིང་ནས་གངས་ཏི་སིའི་མདུན་དང་ཆུ་བོ་རྟ་མཚོག་ཁ་འབབ་ཀྱི་རྒྱུད་ནས་ཀོང་ཡུལ་དུ་འཆག་ཕེབས་སོ། དེའི་དུས་སུ་འགྲོ་བ་རྣམས་དྲངས་ཀྱང་ཕྱི་རབས་ཀྱི་དད་རྟེན་དུ་ཐུགས་ལས་བོན་རི་སྤྲུལ་ཞིང་སྐུ་གསུང་ཐུགས་རྟེན་རྗེས་བཞག་མཛད། དེ་དུས་བོད་ལ་ཤིང་རྩི་སོགས་ཀྱིས་ལྷ་གསོལ་བ་དང་། རྒྱུ་བོན་འགའ་ཞིག་ཙམ་ལས་དྲང་ངེས་ཀྱི་བོན་གསུངས་པའི་སྐབས་ལ་མ་བབས་པ་གཟིགས་ནས་དྲང་ངེས་ཀྱི་བོན་སྡེ་རྣམས་དར་བའི་སྨོན་ལམ་མ་མཛད་ནས་སླར་རྟག་གཟིགས་སུ་གཤེགས་སོ། །
མཛད་རྗེས།
དེའི་རྗེས་སུ་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྨོན་ལམ་གྱི་མཐུ་ལ་བརྟེན་ནས་ཞང་ཞུང་སྒོ་ཕུགས་བར་གསུམ་གྱིས་གནས་སུ་གཡུང་དྲུང་གི་བོན་དར་ཞིང་རྒྱས། དུས་དེང་སང་ཡང་མངའ་རིས་གྱི་གནས་སུ་ཡང་མཉམས་པར་ཡོད། དེ་ནས་རྟག་གཟིག་དང་ཞང་ཞུང་སོགས་ཀྱི་མཁས་པ་ཆེན་པོ་ཞང་ཞུང་སྟོང་རྒྱང་མཐུ་ཆེན་སེ་ཤ་རི་དབུ་ཆེན། མེ་ཉག་ལྕེ་ཚ་རྨ་ཆུང་། དང་བཞི་ཡིས་གཡུང་དྲུང་གི་བོན་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་ཞིག་ཞང་ཞུང་སྨར་གྱི་སྐད་ལས་སྤུ་རྒྱལ་བོད་ཀྱི་སྐད་དུ་བསྒྱུར་ཏེ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་རིན་པོ་ཆེ་འཆད་རྩོད་རྩོམ་གསུམ་གྱི་སྒོ་ནས་བོན་གྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་རོ། །
འབྲེལ་ཡོད་སྦྲེལ་མཐུད།
སྟོན་པ་གཤེན་རབ་ཀྱི་མཛད་རྣམ་སྐོར།
ཀཿཐོག་རིག་འཛིན་ཚེ་དབང་ནོར་བུ་
ཀཿཐོག་རིག་འཛིན་ཚེ་དབང་ནོར་བུ་	ཁོང་ནི་སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་བཅོ་བརྒྱད་པའི་ནང་དུ་བྱོན་པའི་གསང་ཆེན་རྙིང་མའི་ཆོས་ལ་མངའ་བརྙེས་པའི་མཁས་གྲུབ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བའི་གཙུག་རྒྱན་ཞིག་ཀྱང་ཡིན་ལ། ལྷག་པར་དུ་སྟོད་མངའ་རིས་སྐོར་གསུམ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ལ་དེ་བས་ནང་བྱན་ཚུད་པ་ཞིག་ཡིན། རབ་བྱུང་བཅུ་གཉིས་པའི་ཤིང་མོ་གླང་ལོ་སྟེ་སྤྱི་ལོ་1745ལོར 《བོད་རྗེ་བཙན་པོའི་གདུང་རབས་ཚིག་ཉུང་དོན་གསལ་》བརྩམས་པ་དང་། རབ་བྱུང་བཅུ་གསུམ་པའི་ས་མོ་སྦྲུལ་ལོ་སྟེ་སྤྱི་ལོ་1749ལོར་བལ་ཡུལ་མཆོད་རྟེན་བྱ་རུང་ཁ་ཤོར་གྱི་ཞིག་གསོ་རྒྱ་ཆེན་པོ་གནང་བའི་སྐབས་སུ་མང་ཡུལ་གུང་ཐང་ཟ་འོག་ཕུག་ཏུ་ལོ་གཅིག་བཞུགས་ཏེ་གུང་ཐང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ཡིག་ཚང་མང་པོའི་སྙིང་བསྡུས་གནང་བ 《བོད་རྗེ་ལྷ་བཙན་པོའི་གདུང་རབས་མངའ་རིས་མང་ཡུལ་དུ་ཇི་ལྟར་བྱུང་བའི་ཚུལ་དེབ་ཐེར་དྭངས་ཤེལ་འཕྲུལ་གྱི་མེ་ལོང་》ཞེས་བྱ་བ་བརྩམས་པ་མཛད་དོ།།
ཟླ་༡༢ཚེས་༧ཉིན་
ཟླ་༡༢ཚེས་༧ཉིན་ནི་སྤྱི་ལོའི་ལོ་གཅིག་གི་ནང་གི་ཉི་མ་༣༤༡པ་ཡིན། ལོ་མཇུག་ལ་ད་དུང་ཉིན་༢༤ཡོད།
༡༩༢༩ལོ།
༡༩༢༩ལོ་ནི་ཀེ་ལུའོ་ཀེ་ལི་ཡའི་ལོ་ཐོའི་ནང་བཀོལ་སྤྱོད་བྱས་པའི་ལོ་ཞིག་ཡིན།
ཀྲེ་བོ་ཤེས་རབ་དཔལ་བ་
ཀྲེ་བོ་ཤེས་རབ་དཔལ་བ་	ཁོང་ནི་སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་བཅུ་གཅིག་པའི་དུས་དཀྱིལ་ཙམ་དུ་སྐུ་འཁྲུངས་པའི་སྙན་གྲགས་ཅན་གྱི་ལོ་ཙཱ་བ་ཞིག་ཡིན། ཁོང་གིས་ཐོག་མར་བོད་ནས་མདོ་སྔགས་རིག་གནས་དང་བཅས་པར་སྦྱངས་ཤིང་། དེ་ནས་ཁ་ཆེ་དང་། བལ་ཡུལ། རྒྱ་གར་སོགས་སུ་ཕེབས་ཏེ་པཎ་གྲུབ་མང་པོའི་ཞབས་ལ་གཏུགས་ཤིང་མདོ་སྔགས་གཉིས་ཀའི་གཞུང་ལུགས་ལ་སློབ་གཉེར་མཛད་པ་དང་། ལེགས་སྦྱར་གྱི་སྐད་ལ་ཡང་བྱང་ཞིང་ཆུབ་པར་སྦྱངས་ནས་རྒྱ་གཞུང་དུ་མ་བོད་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་བ་མཛད། ཁོང་གི་བསྒྱུར་རྩོམ་ནི《བསྟན་འགྱུར》ལས《སྦྱོར་བའི་ཕྲེང་བ》དང་། 《དབང་གི་རབ་ཏུ་བྱེད་པ》། 《བརྒྱད་སྟོང་པ་མངོན་རྟོགས་རྒྱན་དང་སྦྱར་བའི་འགྲེལ་བ》། 《འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བརྒྱད་སྟོང་པའི་འགྲེལ་བ་གནད་ཀྱི་ཟླ་བའི་འོད》བཅས་བཞུགས་སོ། །
ཀྲང་ཀྱཱ་ཞབས་དྲུང་འཇམ་དབྱངས་སྐལ་ལྡན་
ཀྲང་ཀྱཱ་ཞབས་དྲུང་འཇམ་དབྱངས་སྐལ་ལྡན་	ཁོང་ནི་རབ་བྱུང་བཅུ་གསུམ་པའི་ས་མོ་གླང་ལོ་སྟེ་སྤྱི་ལོ 1769 ལོར་མདོ་སྨད་དུ་སྐུ་འཁྲུངས། རབ་བྱུང་བཅུ་བཞི་པའི་ལྕགས་མོ་ཡོས་ལོ་སྟེ་སྤྱི་ལོ 1831 ལོར་སྐུ་གཤེགས། ཁོང་བླ་བྲང་བཀྲ་ཤིས་འཁྱིལ་དུ་གྲྭ་རྐྱང་དཀྱུས་མའི་ཚུལ་གྱིས་ཚོགས་ཆོས་འགྲིམས་ཤིང་ཐུགས་གཉེར་ལེགས། བསྡུས་གྲྭ་ནས་བཟུང་གཞུང་བཀའ་པོད་ལྔ་ལ་ནང་བྱན་ཆུད་པ་སྦྱངས་ནས་རྡོ་རམས་པའི་མཚན་བཏགས་བཞེས། ཨུ་ཅི་མུ་ཆིན་ཤོག་ནས་གདན་དྲངས་པ་ལྟར་སྨད་དུ་སྔ་ཕྱི་ལན་གཉིས་ཕེབས་ཤིང་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་ཏེ་གདུལ་བྱ་ཡོངས་ཀྱི་རེ་བ་བསྐངས། བླ་བྲང་བཀྲ་ཤིས་འཁྱིལ་གྱི་དུས་འཁོར་དང་རྒྱུད་པའི་ཁྲི་ལ་ཕེབས་ཏེ་འཆད་ཉན་དང་གཏོང་སྒོ་ལེགས་པར་མཛད། ཆོ་འཕྲུལ་སྨོན་ལམ་གྱི་སྐབས་སུ་ཚོགས་མང་ལ་དངུལ་འགྱེད་སྲང་གཅིག་དང་ཞོ་ལྔ་རེ་ཕུལ། རང་དགོན་བཀྲ་ཤིས་བདེ་ཆེན་གླིང་དུ་འདུ་ཁང་དང་། རྟེན་བརྟེན་པ་མང་དུ་བཞེངས་པ་མཛད། དགུང་ལོ་རེ་གསུམ་པ་རབ་བྱུང་བཅུ་བཞི་པའི་ལྕགས་མོ་ཡོས་ལོ་སྟེ་སྤྱི་ལོ 1831 ལོར་བླ་བྲང་བཀྲ་ཤིས་འཁྱིལ་གྱི་གདན་སའི་ཁྲི་ལ་ཕེབས་ཏེ་ཆོས་ཀྱི་འཆད་ཉན་མཛད་མུས་གློ་བུར་དུ་སྐུ་ཡི་བཀོད་པ་བསྡུས་སོ། ཁོང་ནི་བླ་བྲང་བཀྲ་ཤིས་འཁྱིལ་གྱི་གདན་རབས་སོ་བཞི་བ་ཡིན་ནོ། །
ཀོའུ་བ་དཀའ་བཅུ་ཆོས་ཀྱི་རྒྱ་མཚོ་
ཀོའུ་བ་དཀའ་བཅུ་ཆོས་ཀྱི་རྒྱ་མཚོ་	ཁོང་ནི་རབ་བྱུང་བཅུ་བའི་ལྕགས་མོ་ལུག་ལོ་སྟེ་སྤྱི་ལོ 1571 ལོར་མདོ་སྨད་རྨ་ཀླུང་རྒྱུད་ཀྱི་སྐར་མ་ཐང་དུ་ཡབ་བསོད་ནམས་རིན་ཆེན་དང་། ཡུམ་པདྨ་འཚོ་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་སྐུ་འཁྲུངས། རབ་བྱུང་བཅུ་གཅིག་པའི་ཤིང་མོ་ཕག་ལོ་སྟེ་སྤྱི་ལོ 1635 ལོར་ཙོང་ཁའི་ཨ་རྩེ་ས་ཆར་སྐུ་གཤེགས། དགུང་ལོ་བདུན་པ་ནས་བཅུ་བདུན་གྱི་བར། དགོན་གསར་དུ་བླ་མ་གོང་མ་ལས་ཡིག་ཀློག་དང་བཟུང་ཆོས་མང་དུ་གསན། དགོན་གསར་ཟེར་དོན་ནི་བླ་མ་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་འདུ་ཁང་རུང་ཁང་གསར་བཞེངས་མཛད་པས་དགོན་གསར་དུ་ཐོགས། དགུང་ལོ་བཅུ་བཞི་པར་རྒྱལ་བ་བསོད་ནམས་རྒྱ་མཚོའི་དྲུང་ནས་རབ་ཏུ་བྱུང་། དགུང་ལོ་བཅོ་བརྒྱད་པར་དབུས་སུ་ཕེབས། དགའ་ལྡན་དུ་ཁྲི་མངོན་དགའ་བྱམས་པ་རྒྱ་མཚོ་ལས་དགེ་ཚུལ་གྱི་སྡོམ་པ་མནོས། སྒོམ་བདེ་ནམ་མཁའ་རྒྱལ་མཚན། ཆུ་བཟང་བྱམས་པ་ལྷུན་གྲུབ། ཞྭ་སེར་རབ་འབྱམས་པ་བརྩོན་འགྲུས་རྒྱ་མཚོ་རྣམས་རིམ་པར་བསྟེན་ཏེ། བསྡུས་གྲྭ། དབུ་ཕར། འདུལ་མཛོད་རྣམས་ལེགས་པར་གསན་ཏེ་ཉེར་དྲུག་པར་གླིང་བསྲེའི་དམ་བཅའ་བཞག་མཛད། དེའི་ཕྱི་ལོ་གཙང་དུ་ཕེབས་ཏེ་དཀྱིལ་ཁང་བ་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོར་བསྟེན་ནས་རྣམ་འགྲེལ་ལ་སྦྱངས་ཤིང་ངམ་རིང་དུ་གྲྭ་སྐོར་མཛད། ཉེར་བརྒྱད་པར་པཎ་ཆེན་བློ་བཟང་ཆོས་རྒྱན་ལས་བསྙེན་པར་རྫོགས། སྨད་རྒྱུད་དུ་ཆོས་རྗེ་རྣམ་རྒྱལ་དཔལ་བཟང་ལས་འདུས་པའི་བསྐྱེད་རྫོགས་སོགས་ཞིབ་ཏུ་གསན་པར་མ་ཟད། འབྲས་སྤུངས་སྔགས་པ་སློབ་དཔོན་ནམ་མཁའ་བཟང་པོ་དང་། ཉི་སྡིང་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ། ངག་དབང་ཆོས་ཀྱི་རྒྱ་མཚོ། སྟག་ལུང་གྲགས་པ་བློ་གྲོས་རྒྱ་མཚོ་ལས་ཀྱང་ཟབ་ཆོས་མང་དུ་གསན་དགུང་ལོ་སོ་བཞི་བར་རང་ཡུལ་དུ་ཕེབས་ནས་ཞེ་བདུན་བར་སྐུ་འབུམ་ཁྲིར་བཞུགས། དགུང་ལོ་ང་བཞི་བར་ཁྲི་བའི་ལས་འགན་དགོངས་པ་ཞུས་ཏེ་པར་ཡུལ་སྐར་མ་ཐང་དུ་ལྷ་ཁང་བཞེངས། ཨན་ཆུང་གནམ་རྫོང་། རྒོད་པོ་རྫོང་། བྲག་དཀར་རི་ཁྲོད་སོགས་སུ་འགྲིམས་ནས་སྒྲུབ་པའི་བསྟན་པ་ཆེས་ཆེར་སྤེལ། དགུང་ལོ་ང་བརྒྱད་པར་རེབ་ཀོང་དུ་བྱོན་ཏེ་ཆོས་པ་རིན་པོ་ཆེ་དང་། ཤར་སྐལ་ལྡན་རྒྱ་མཚོ་སོགས་གདུལ་བྱ་མང་པོར་ཆོས་ཀྱི་བདུད་རྩི་བསྩལ་ནས་སྨིན་གྲོལ་བཀོད། །
ཟླ་༡༢ཚེས་༨ཉིན་
ཟླ་༡༢ཚེས་༨ཉིན་ནི་སྤྱི་ལོའི་ལོ་གཅིག་གི་ནང་གི་ཉི་མ་༣༤༢པ་ཡིན། ལོ་མཇུག་ལ་ད་དུང་ཉིན་༢༣ཡོད།
ཁ་ཆེ་ཛྙ་ན་ཤྲི་
ཁ་ཆེ་ཛྙ་ན་ཤྲི།
དུས་རབས་བཅུ་པའི་མཇུག་ཏུ་མངའ་རིས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ལྷ་བླ་མ་ཡེ་ཤེས་འོད་ཀྱིས་ཁ་ཆེའི་ཡུལ་ནས་བོད་དུ་སྤྱན་དྲངས་པའི་པཎྚི་ཏ་འདུལ་བ་ལ་མཁས་པ་ཞིག་སྟེ་ལོ་རྒྱུས་ཞིབ་པ་ད་ཕན་མ་མཇལ།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
ཟླ་༡༢ཚེས་༩ཉིན་
ཟླ་༡༢ཚེས་༩ཉིན་ནི་སྤྱི་ལོའི་ལོ་གཅིག་གི་ནང་གི་ཉི་མ་༣༤༣པ་ཡིན། ལོ་མཇུག་ལ་ད་དུང་ཉིན་༢༢ཡོད།
འབྲུག་སྐད།
འབྲུག་སྐད་ནི་འབྲུག་ཡུལ་ས་ཁུལ་དུ་བེད་སྤྱོད་བྱེད།
ད་དུང་གཟིགས།
བོད་ཀྱི་ཡུལ་གྲུ་སོ་སོའི་སྐད།
ཁ་ཆེ་ཟླ་མགོན་
ཁ་ཆེ་ཟླ་མགོན།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
ཁྱོད་ཅ་ང་ཅ་ཁ།
ཁྱོད་ཅ་ང་ཅ་ཁ་ནི་འབྲུག་ཡུལ་ས་ཁུལ་དུ་བེད་སྤྱོད་བྱེད།
ཟླ་༡༢ཚེས་༡༠ཉིན་
ཟླ་༡༢ཚེས་༡༠ཉིན་ནི་སྤྱི་ལོའི་ལོ་གཅིག་གི་ནང་གི་ཉི་མ་༣༤༤པ་ཡིན། ལོ་མཇུག་ལ་ད་དུང་ཉིན་༢༡ཡོད།
ཁ་ཆེ་ཛྙཱ་ནཱ་ཀཱ་ར་
ཁ་ཆེ་ཛྙཱ་ནཱ་ཀཱ་ར།
རྒྱ་གར་གྱི་པཎ་ཆེན་ནཱ་རོ་པའི་སློབ་མ་ཁ་ཆེའི་པཎྚི་ཏ་ཞིག་སྟེ། རྟ་ནག་འགོས་ལོ་ཙཱ་བས་གསང་བ་འདུས་པའི་སྐོར་གསན་ཡུལ་གྱི་བླ་མ་ཞིག
ཁ་ཆེ་ཤི་སུ་བྷུ་ཏི་ཤནྟ་
ཁ་ཆེ་ཤི་སུ་བྷུ་ཏི་ཤནྟ།
དུས་རབས་བཅུ་གཅིག་པའི་འགོར་མངའ་རིས་རྒྱལ་པོ་ལྷ་བླ་མ་ཡེ་ཤེས་འོད་ཀྱིས་ཁ་ཆེའི་ཡུལ་ནས་གདན་དྲངས་པའི་པཎྚི་ཏ་འདུལ་བ་ལ་མཁས་པ་ཞིག་ཡིན་ཞིང༌། ཞང་ཞུང་རྒྱལ་བའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་པཎྚི་ཏ་འདིའི་དྲུང་ནས《འདུལ་བ་སུམ་བརྒྱ་པ》གསན་ནས་འགྱུར་བཅོས་མཛད་ཡོད།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
ཟླ་༡༢ཚེས་༡༡ཉིན་
ཟླ་༡༢ཚེས་༡༡ཉིན་ནི་སྤྱི་ལོའི་ལོ་གཅིག་གི་ནང་གི་ཉི་མ་༣༤༥པ་ཡིན། ལོ་མཇུག་ལ་ད་དུང་ཉིན་༢༠ཡོད།
ཁ་ཆེ་ཨ་ནརྡ་
ཁ་ཆེ་ཨ་ནརྡ།
བཙན་པོ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་སྐབས་ཀྱི་ལོ་ཙཱ་བ་ཡིན་ཚུལ་ཙམ་ལས་ལོ་རྒྱུས་བདག་གིས་མ་མཐོང༌།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
ལ་ཁ།
ལ་ཁ་ནི་འབྲུག་ཡུལ་ས་ཁུལ་དུ་བེད་སྤྱོད་བྱེད།
ད་དུང་གཟིགས།
བོད་ཀྱི་ཡུལ་གྲུ་སོ་སོའི་སྐད།
ཁ་ཆེ་བསོད་སྙོམས་པ་
ཁ་ཆེ་བསོད་སྙོམས་པ།
གོང་གི་ཁ་ཆེ་པཎ་ཆེན་ཞེས་པའི་འགྲེལ་བཤད་ལ་གཟིགས།
དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
ཁ་ཆེམས་དྲན་པ་གསལ་དུས་
ཁ་ཆེམས་དྲན་པ་གསལ་དུས།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
དུར་གྱི་འབྲོག་སྐད།
དུར་གྱི་འབྲོག་སྐད་ནི་འབྲུག་ཡུལ་ས་ཁུལ་དུ་བེད་སྤྱོད་བྱེད།
ད་དུང་གཟིགས།
བོད་ཀྱི་ཡུལ་གྲུ་སོ་སོའི་སྐད།