གནམ་ས་གོ་འབྱེད།
འཚེ་མེད་བསྟུན་མེད་ཀྱི་ལས་རེབ་དང་པོ། (1920ལོའི་ཟླ9པ-1922ལོའི་ཟླ2པ) འཛམ་གླིང་འཁྲུག་ཆེན་ཐེངས་དང་པོའི་ཤུགས་རྐྱེན་ལས། རྒྱ་གར་ལ་མི་རིགས་བཅིངས་འགྲོལ་ལས་འགུལ་རྒྱ་མཚོའི་རླབས་བཞིན་བསྟུད་མར་ལངས། དབྱིན་ཇིས་མི་སེར་སྤེལ་བའི་དབང་སྒྱུར་བརྟན་པོ་བཟོ་ཕྱིར། ཕྱོགས་གཅིག་ནས་ཁྲིམས་སྲིད་བཅོས་སྒྱུར་གྱི་སྟ་གོན་བྱེད་ཅིང་། རྒྱ་གར་གྱི་སྐུ་དྲག་ཐེ་བའི་མཐོ་རིམ་མི་སྣ་རྣམས་ལ་སེམས་གསོ་དང་བསླུ་བྲིད་གཏོང་བ་དང་། ཕྱོགས་གཞན་ཞིག་ནས་རའོ་ལ་ཐི(Rowlatt)བཅའ་ཁྲིམས(རའོ་ལ་ཐི་བཅའ་ཁྲིམས་ཞེས་པ་ནི་དབྱིན་ཇི་མི་སེར་སྤེལ་མཁན་དབང་འཛིན་ལས་ཁུངས་ཀྱིས1919ལོའི་ཟླ2པར་རྒྱ་གར་མི་རིགས་བཅིངས་འགྲོལ་ལས་འགུལ་ལ་དྲག་གནོན་བྱ་ཕྱིར་ཁྱབ་བསྒྲགས་བྱས་པའི་ཁྲིམས་ཤིག་སྟེ། དེ་དུས་རྒྱ་གར་དུ་ཁྲིམས་ཀྱི་ལས་བྱེད་མཁན་དབྱིན་ཇིའི་ཁྲིམས་དཔོནS•A•རའོ་ལ་ཐི་ཞེས་པ་གཙོ་འགན་གྱིས་འཆར་ཟིན་བཟོས་པས་མིང་དེ་ལྟར་ཐོགས། ཁྲིམས་དེར་བཀོད་པའི་དོན་ཚན་གཙོ་བོ་ལ། འཛིན་བཟུང་འཁྲོལ་མཆན་མེད་པའི་གནས་ཚུལ་གྱི་སྒང་ལ། སྲིད་གཞུང་རྩ་སློག་གཏོང་བའི་དོགས་གཞི་ཡོད་པར་བསམ་པའི་རྒྱ་གར་གྱི་མི་སུ་ཡིན་རུང་ཁྲིམས་གཏུག་མ་བྱས་ཀྱང“སྔོན་འགོག་རང་བཞིན”གྱི་འཛིན་བཟུང་དང་སྔོག་བཤེར་བྱ་ཆོག་པ་དང་། འཛིན་བཟུང་བྱས་པའི་རྒྱ་གར་གྱི་མི་སུ་ཡིན་རུང་འདྲི་ཞིབ་མ་བྱས་ཀྱང་དུས་ཚད་མེད་དུ་བཀག་ཉར་བྱ་ཆོག་པ་དང་། འཛིན་བཟུང་ངམ་བཀག་ཉར་བྱས་པའི་རྒྱ་གར་གྱི་མི་ཡིས་ཁྲིམས་རྩོད་པ་དང་དཔང་མི། དག་འབུད་པ་གདན་ཞུ་བྱས་མི་ཆོག་པ་དང་། སྲིད་གཞུང་རྩ་སློག་གི་དོགས་གཞིའི་གྱོད་དོན་ལ་འདྲི་ཞིབ་བྱེད་སྒང་དུ། གཟུ་དཔང་ལྷན་ཚོགས་ལམ་ལུགས་དགོས་མེད་བཟོས་ཏེ། དབང་འཛིན་ལས་ཁུངས་ཀྱི་ཁྲིམས་དཔོན་གསུམ་ལྷན་གྲོས་ཀྱིས་དཔྱད་མཚམས་བཏང་བ་དེ་མཐའ་མའི་འདྲི་གཅོད་དཔྱད་མཚམས་ཡིན་ལ། དཔྱད་མཚམས་བཏང་བའི་རྒྱ་གར་གྱི་མི་ཡིས་གོང་གཏུག་བྱེད་མི་ཆོག་པ་དང་། དབང་འཛིན་ལས་ཁུངས་ཀྱིས་མང་ཚོགས་འདུ་འཛོམས་ཀྱི་གཞི་ཁྱོན་ལ་ཚོད་འཛིན་བྱེད་ཆོག་ལ། སྤྱི་ཚོགས་བདེ་སྲུང་གི་གེགས་སུ་གྱུར་པའི“ཉེས་ཅན་མི་སྣ”ཡི་རིགས་དམིགས་བཙུགས་སྡོད་གནས་སུ་གནས་བཅའ་བར་བཀའ་འབེབས་པའི་དབང་ཆ་ཡོད་པ་དང་། གྲོང་ཁྱེར་གྱི་བདེ་འཇགས་མཁོ་ཆས་ཁ་སྣོན་རྒྱག་པ་དང་། ཉེན་རྟོག་པ་ལ་མང་ཚོགས་འདུ་འཛོམས་དང་རྔམ་སྟོན་ཁྲོམ་སྐོར་བྱེད་པ་ཁ་ཐོར་གཏོང་བའི་དབང་ཆ་ཡོད་པ་བཀོད་པ་སོགས་སོ།། )ཁྱབ་བསྒྲགས་ཀྱིས་དྲག་གནོན་བྱས།1919ལོའི་ཟླ4པའི་ཚེས13ཉིན། ཨམ་རིད་སར(Amritsar)དམར་གསོད་དོན་རྐྱེན(དབྱིན་ཇི་མི་སེར་སྤེལ་མཁན་དབང་འཛིན་ལས་ཁུངས་ཀྱིས་རའོ་ལ་ཐི་བཅའ་ཁྲིམས་ཁྱབ་བསྒྲགས་བྱས་རྗེས། གཞུང་ཕྱོགས་ཀྱིས་དོགས་གཞི་ཅན་གྱི་མི་སྣ་རེད་སྙམ་པ་རྣམས་གང་ས་གང་ལ་འཛིན་བཟུང་བཀག་ཉར་བྱས་པ་ན། རྒྱ་གར་མི་དམངས་ཀྱིས་ཆབ་སྲིད་རང་དབང་མེད་པ་ཆགས་པ་ལ་དམིགས་ནས་ངོ་རྒོལ་བྱེད་འགོ་བརྩམས། 1919ལོའི་ཟླ4པའི་ཚེས10ཉིན་ཨམ་རིད་སར་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་མི་འབོར་ཁྲི3ལྷག་གྲོང་ཁྱེར་སྲིད་གཞུང་གི་སྒོ་དྲུང་དུ་འདུ་འཛོམས་བྱས་པ་ཉེན་རྟོག་པ་དང་སྐྱ་དམག་གིས་དྲག་གནོན་བྱས་ཤིང་། ཟླ4པའི་ཚེས13ཉིན་མི་འབོར་དེ་ལས་ཀྱང་མང་སྟེ་ཁྲི5ལྷག་ཨམ་རིད་སར་དུ་ཐང་ཆེན་ཞིག་ཡོད་པ་དེར་འདུ་འཛོམས་ཀྱིས་ཞི་བའི་ངོ་རྒོལ་བྱས་པ་ན། དབྱིན་ཇིའི་དམག་དཔུང་གི་དམག་སྤྱིR•E•H•ཏར་ཟེར་བ་དེས་དམག་མི149ཁྲིད་དེ་མི་ཚོགས་འདུས་པ་ཆེན་པོ་དེར་མེ་མདའ་ཆར་པ་འབབ་པ་བཞིན་འཕངས། བསད་རྨས་ཀྱི་གྲངས་ཀ་ལ་བཤད་སྟངས་མི་འདྲ་སྟེ། དབྱིན་ཇི་གཞུང་ཕྱོགས་ཀྱི་སྤྱི་བསྒྲགས་གྲངས་ཀ་ལྟར་ན། བསད་པ་མི་འབོར379དང་། རྨས་པ་མི་འབོར1200ཡོད་ཅེས་དང་། གཤིན་དུར་པ་རྣམས་ཀྱིས་བེམ་པོ500འདུག་ཅེས་དང་། ཏར་གྱིས200-300བར་བསད་བཞག་ཅེས་དང་། ཡང་མི་ཉིས་སྟོང་བསད་པ་དང་། སུམ་སྟོང་ལ་རྨས་སྐྱོན་བཏང་ཞེས་བཤད་པའང་མཐོང་།)བྱུང་རྗེས། རྒྱ་གར་མི་དམངས་འཇིགས་ཏེ་ཞུམ་པ་ལྟ་ཞོག དབྱིན་རྒོལ་འཐབ་རྩོད་སྔར་བས་ཀྱང་ཛ་དྲག་ཏུ་ཕྱིན། གན་དྷིས་དོན་རྐྱེན་དེ་ལ་རྐྱེན་བྱས་ཏེ། 1920ལོའི་ཟླ9པར། འཚེ་མེད་བསྟུན་མེད་ཀྱི་འཆར་གཞི་བཟོས། ཁོང་གིས་གསུངས་དོན། འཐབ་རྩོད་ཀྱི་དམིགས་ཡུལ་ནི་རྒྱ་གར་རང་སྐྱོང་བྱེད་རྒྱུ་དེ་ཡིན། “གལ་ཏེ་སྲིད་པ་ཡོད་ཚེ། བཙན་རྒྱལ་གྱི་ནང་ཁོངས་ནས་རང་སྐྱོང་བྱ་རྒྱུ་ཡིན་པ་དང་། གལ་ཏེ་དགོས་པ་ཡོད་ཚེ་བཙན་རྒྱལ་དང་འབྲེལ་ཐག་བཅད་པའི་རྒྱ་གར་རང་སྲིད་རང་སྐྱོང་བྱ་རྒྱུ་དེ་ཡིན”ཞེས་གན་དྷིའི་དབུ་ཁྲིད་ལས་རྒྱ་གར་མི་དམངས་ཀྱིས་ལས་མཚམས་བཞག སློབ་མཚམས་བཞག  ཚོང་མཚམས་བཞག འདུ་འཛོམས་ཁྲོམ་སྐོར་རྒྱ་ཆེར་བྱས་ཤིང་དབྱིན་རྒོལ་འཐབ་རྩོད་ཤ་འོད་བརྡོལ་བ་བཞིན་འཕྱུར། 1922ལོའི་ཟླ2པའི་ཚེས5ཉིན། རྒྱ་གར་བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་ཅ་རི་ཅ་ར་ཞེས་འབོད་པའི་སྡེ་གྲོང་དུ་ཞིང་པ2000ལྷག་གིས་ཉེན་རྟོག་པ22དང་བཅས་པའི་ཉེན་རྟོག་ཁང་ཞིག་མེར་སྲེག་བཏང་བ་དེ། འཚེ་བ་མེད་པའི་འཐབ་རྩོད་ཀྱི་ལས་དང་འགལ་ཕྱིར། གན་དྷིས་གསན་ཏེ་ཁ་ཞེ་གཉིས་མེད་ཀྱིས་བཀག་འགོག་བྱས།ཟླ2པའི་ཚེས12ཉིན། རྒྱལ་དམངས་ཚོགས་ཆེན་ཚོགས་པས་གྲོས་ཆོད་བཞག་ཅིང་མང་ཚོགས་ཀྱི“སྲོལ་འགལ”བྱ་སྤྱོད་ལ་སུན་འབྱིན་མཛད་ཀྱང་། ཟླ3པའི་ཚེས10ཉིན། གན་དྷི་བཙོན་དུ་བཅུག་ཅིང་ལས་འགུལ་ལ་ཡ་ང་བའི་དྲག་གནོན་བྱས།