cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
གསར་བརྗེའི་བགྲོ་གླེང་ཆེན་པོ།
རྔ་བ་ཚེ་སྐྱིད། * བཀུར་འོས་དྲ་གྲོགས་གཞོན་ནུ་ཟླ་མེད་ལགས། ཉིད་ཀྱི་དགོངས་ཚུལ་ལ། གུས་བརྩི་ཡོད། རྒྱུ་མཚན་ནི། ང་ལ་གསལ་འདེབས་ཀྱི་སྒོ་ནས། དཀའ་ཁག་གི་གནས་སྟངས་ར་སྤྲོད་གནང་སོང་བས་རེད། རེད་དེ། ངས་ཀྱང་ད་ལྟའི་བར་དུ། གནས་སྟངས་དང་འགྱུར་འགྲོས་མང་པོ་ཞིག་ལ་རྒྱུས་ལོན་དང་བརྟག་ཞིབ་བྱས་པའི་འབྲས་བུ་ཟེར་ན་ཆོག་གི། ངོས་འཛིན་ཞིག་བྱུང་བ་ནི། འདི་ལྟར། མུ་ནས་མུ་མཐུད་ནས་སོང་ན། ང་ཚོའི་མི་རིགས་ཀྱི་ཁ་ཕྱོགས་དང་སྟོབས་ཤུགས། དགོས་དམིགས་དང་འཐབ་ཕྱོགས་སོགས་ལ། མིའི་རྣམ་དཔྱད་དང་བློ་གྲོས་ཀྱི་ཤུགས་རྐྱེན་མི་ཐེབས་པར། རེ་སྒུག་དང་སྟོང་བཤད་ཁོ་ནས་འདའ་བར་དོགས་ཀི། དེའི་ཕྱིར་ན། རེ་སྒུག་གི་རྩ་བ་ནི་རེ་བ་བཅོལ་ཡུལ་ལ་ཡིད་ཆེས་ཡོད་དགོས་པ་དེ་རེད་མོད། འོན་ཀྱང་། ང་ཚོའི་ཁ་གཏད་ལ་དེ་ལྟའི་སྤུས་ཚད་ཅིག་མེད་རུང་། ང་རང་ཚོའི་སྤྱི་ཚོགས་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེ་བའི་རིགས་མཐུན་བླ་སྤྲུལ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་ཆེས་ཛ་དྲག་ཆེ་བའི་ང་ཚོའི་གནས་སྟངས་སྐྱོབ་ཀི་ཡོད་དམ་མེད། ཡང་གཞན་ཞིག་ནས། སྟོང་བཤད་རྐྱང་རྐྱང་གིས་ང་ཚོའི་དུས་ཚོད་དེ་གྲོན་མཁན་མང་བ་དེ་ཡང་ཁ་ཕོ་ཆེ་བ་ལས་དོན་དམ་གྱི་སྤྱི་སེམས་མེད་པ་ལྟ་བུ་རེད། ཨོ་རེད། བསམ་ངོར་འཆར་མ་མྱོང་བ་ཞིག་ཉིད་ཀྱིས་འཆད་ཀྱིན་འདུག གང་ཡིན་ཟེར་ན། གསར་བརྗེ་བའི་མིང་ཙམ་ལ་རྔམ་པ་དང་ལྟ་བ་ཞིག་ཡོད་མདོག་མདོག་བྱས་པ་རྩ་བ་མིན་རུང་། དེ་ལྟར་འཆར་སྣང་བར་ཁག་ཡོད་རྒྱུ་མ་རེད། ཅིག་བྱས་ན། བཤད་སྟངས་དང་འབྲི་སྟངས་མ་འགྲིགས་པ་ཡིན་རྒྱུ་རེད། བྱས་ན། རྗེས་ཕྱོགས་ངས་གཟབ་གཟབ་བྱ་ངེས་ཡིན་ལགས། 《དེའི་ཕན་འབྲས་དང་ཁྱད་ཆོས་ཁོ་ན་བརྗོད་བསྡད་ན་ཁྱད་གཞི་མེད་པའི་ཁྱད་ཆོས་ཁོ་ནར་སེམས།》 ཞེས་པ་དེ་ད་ལྟའི་གནས་སྐབས་སུ་འདྲ་བོ་ཞིག་རེད་དེ། མ་འོངས་པ་ན། དེ་ལྟར་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱོགས་སུ་འབད་རྒྱུ་ཡིན་ལ། ལྷག་པར་དུ། ད་སྐབས་བུ་མོ་ང་ལ་མཚོན་ནས་བཤད་ན། ཕྱོགས་སྟོན་དགོས་མཁོ་ཆེ་བ་དང་དེ་ལས་ཀྱང་ལྡོག་ཕྱོགས་ནས་སྐྱོན་བརྗོད་མཁོ་གལ་ཆེ་གི། རིགས་ལམ་གལ་གནད་ཆེན་པོ་ཡིན་ལ་དེ་ལས་ཀྱང་གསར་བརྗེ་བྱེད་སྟངས་ཀྱི་ཐབས་ཚུལ་གལ་ཆེན་རེད། གདོང་གཏུགས་གལ་ཆེན་རེད་ལ་དེ་བས་ཀྱང་སྤྱི་ཡོངས་འགུལ་བའི་གྲ་སྒྲིག་གལ་ཆེན་རེད། ཡ། དེང་གི་དུས་སུ། གསར་བརྗེ་བྱས་ན། ངེས་པར་དུ། དམར་གསོད་དང་དམག་འཁྲུག་བྱེད་དགོས་ཀྱི་རེད་དམ། དེང་སང་ཐབས་ལམ་སྣ་མང་སྤྱད་རྒྱུ་ཡོད་ཀི་བསམ། བདེན་གི་ཡ། ང་ཚོའི་མི་རིགས་ལ་གྲངས་ཉུང་བ་བདེན་དུ་ཆེ་ཡང་གྲངས་ཉུང་བ་དེའང་བག་ཆགས་སྟུག་པོ་ཞིག་གིས་འཁྱུད་པ་གྲངས་མང་མི་རིགས་ཤིག་ལ་བལྟས་ནས་བཤད་ན། ཚབས་ཆེན་རྫོབ་ཆེན་ཞིག་རེད། འདིའི་གནས་སྟངས་རྗེས་ཕྱོགས་གསལ་བོ་བཟོ་རྒྱུ་ཡིན། ཁ་ཐོར་ཡིན་རུང་སེམས་བསམ་པ་ཆིག་སྒྲིལ་བྱེད་སྟངས་མང་པོ་ཞིག་ཡོད་ཀི་རེད། དཔེར་ན། ཨུ་ཟེ་རལ་གྱི་འཐབ་རྩོད་བྱེད་ཕྱོགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ལ་ཕྱིར་མིག་ཅིག་གཟིགས་དང་གསལ་བོ་རང་ཤུགས་ཀྱིས་ཆགས་མི་ཡོང་ངམ། ད་སྐབས་གནས་སྡོད་བྱེད་ས་ཁ་ཐོར་ཡིན་པ་མ་ཟད། མི་རིགས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་གསལ་བོ་མེད་པ་དང་ངོས་འཛིན་རབ་རིབ་ཡིན་པ་སོགས་ཀྱི་ལེ་ལན་སུ་གང་ཞིག་བཀལ་དགོས་པ་རེད་དམ། འདི་ནི། ཆོས་ལུགས་དང་འབྲེལ་བའི་ཤུགས་རྐྱེན་དང་ངོས་འཛིན་སོགས་ཀྱིས་ཤན་ཞུགས་ཐེབས་པ་རེད། དེ་འདྲ་ཡིན་དུས། འདི་ཚོའི་རིགས་དེ་རྙིང་བརྗེ་གསར་གཏོད་ཀྱི་ལམ་ལ་འཇོག་དགོས་པ་རེད། གཞན་དབང་ཡིན་པ་དང་རང་ས་རང་བདག་མེད་པ་ནི། ང་ཚོའི་མི་རིགས་ལ་དཀའ་རྙོག་ཡོད་པའི་གནས་སྟངས་ལ་འགྲེལ་བཤད་བྱེད་སྤྱད་ཀྱི་ཕན་ནུས་ཤིག་ཐོན་པ་ལས། གསར་བརྗེ་དང་གསར་གཏོད་བྱེད་ཕྱོགས་ལ་སྡུག་ཕྱོགས་ཀྱི་ཤུགས་རྐྱེན་གང་ཡང་ཐེབས་ཀྱི་མ་བསམ་གི།
རྔ་བ་ཚེ་སྐྱིད། * བཀུར་འོས་དྲ་གྲོགས་གཞོན་ནུ་ཟླ་མེད་ལགས། དགོངས་འགལ་མེད་པར་ཞུ། ཉིད་ཀྱི་ལན་དེ་རྗེས་ནས་ཞུ་ཆོག་གྱིས། གང་ཡིན་ཟེར་ན། གཅིག་ནས་སྔོན་མའི་གསར་བརྗེ་བྱེད་སྟངས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ལ་ཕྱིར་དྲན་བྱེད་དགོས་པ་དང་། གཉིས་ནས་དེང་གི་གསར་བརྗེ་བྱེད་ཕྱོགས་ཀྱི་ཐབས་ཚུལ་འདོན་དགོས་པ་མ་ཟད། གོ་དོན་དང་འཇུག་རིམ་ལ་ཕྱོགས་སྟོན་ལྟ་བུ་ཞིག་དགོས་པར་མཐོང་། གསུམ་ནས་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་རྒྱབ་ལྗོངས་སྟོན་པའི་ཐོག་ལ། ལག་ལེན་གྱི་གྲུབ་འབྲས་ཡང་གང་འཚམ་མངོན་ལྟ་བུ་འདུག བཞི་ནས་ཉིད་ཀྱིས་ཞིབ་འཇུག་དང་ལོ་རྒྱུས་བྱེད་ཕྱོགས་དེ། གཏིང་ཟབ་ཅིང་གསལ་ཁ་ཆེ་སྟབས་སླ་བོའི་ཐོག་ནས་ལན་ཞིག་བྲིས་ཀྱང་རུང་དོན་དག་ཆེར་མཐོང་མ་བྱུང་། ལྔ་ནས་ད་སྐབས་བོད་རང་ལ་གསར་བརྗེ་གང་ཞིག་བྱེད་དགོས་པ་དང་བྱེད་སྟངས་དེ་ཡང་གསལ་འདོན་གནད་འགག་ཅིག་མཐོང་བྱུང་། དྲུག་ནས་རྒྱ་ནག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་གཙོས་གསར་བརྗེ་བྱེད་སྟངས་དང་དེས་བཞག་པའི་ཤུགས་རྐྱེན་གྱིས། ད་ལྟའི་བགྲོད་ལམ་དེ་གང་ཞིག་ཏུ་བསྐྱལ་ཡོད་མེད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ལ་བརྟག་ཞིབ་བྱེད་དགོས་པའང་ཤེས་བྱུང་། བདུན་ནས་འདི་ནི། རྩེད་མོ་ཙམ་ཞིག་དང་མཚར་སྣང་ཙམ་གི་ངོ་བོར་བཞག་ན། ངོས་འཛིན་མ་འགྲིགས་པའི་སྐྱོན་ཞིག་ཡོང་བས་ན། ངེས་པར་དུ། ཞིབ་འཇུག་ཟབ་མོའི་སྒོ་ནས་ཤེས་རྟོགས་དང་ལག་ལེན་གྱི་ཐོག་ནས་འགྲོ་བ་ལས་སྤྱིར་བཏང་ཙམ་ཞིག་གིས། གསར་བརྗེ་དང་གསར་གཏོད་ཀྱི་དོན་སྙིང་སྔོག་ཐུབ་ཀྱི་མ་རེད། དེས་ན། ད་ནས་བཟུང་ངས། ངའི་བློ་རིག་བསྒྲིམས་ནས། རྣམ་དཔྱོད་བཏོན་ནས། ཐབས་ཚུལ་སྤྱད་ནས། ལག་ལེན་བསྟར་ནས། འཇུག་རིམ་བསྟན་ནས། ཡུན་གྱིས་ངའི་ལྟ་ཚུལ་དང་ལངས་ཕྱོགས་དེ་གསལ་ཐང་ཐང་བཟོ་ཕྱོགས་ལ་འབད་འབུངས་བྱ་རྒྱུ་ཡིན་ལགས། བཀུར་འོས་དྲ་གྲོགས་གཞོན་ནུ་ཟླ་མེད་ལགས། དེང་སང་གི་དུས་འདིར། ཉིད་ཀྱིས་བསྙད་པ་ལྟར། གསར་བརྗེ་བྱེད་ཕྱོགས་ནི། དེ་འདྲ་ཞིག་ཡིན་རྒྱུ་རེད་ལ། དགོས་པ་ཞིག་ཀྱང་རེད། དེའི་རྒྱབ་ལྗོངས། ཞི་བདེ་དང་འཆམ་མཐུན་གྱི་དུས་རབས་ཤིག་བསྐྲུན་བཞིན་ཡོད་པས་རེད། རེད་དེ། བོད་ཀྱི་གསར་བརྗེ་བྱེད་ཕྱོགས་ནི། ཡིད་ཆེས་དང་དད་པས་སྐྱེད་སྲིང་བྱེད་བཞིན་པ་ལྟ་བུ་རེད། དེ་ནི། ཕྱི་ནས་བལྟས་ན། རྣམ་འགྱུར་ལེགས་པོ་ཞིག་ཡིན་ཡང་། དོན་དངོས་སུ། སྤྱི་དམངས་ཀྱིས་རྨང་གཞི་བཏང་བ་ཞིག་མ་རེད། དེ་ལྟར་ཡིན་སྟབས། ཡོངས་ཁྱབ་རང་བཞིན་ཅན་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད་པ་མ་རེད། གང་ཡིན་ཟེར་ན། མི་གཅིག་གི་རྣམ་དཔྱོད་ཀྱིས་བཏོན་པའི་སྤྱི་འཆང་ཞིག་ཡིན་ཀྱང་རུང་། བོད་མིའི་རིགས་སུ་གྱུར་པ་ཚང་མའི་དགོས་མཁོ་དང་འཚམ་མིན་སོམ་ཉིར་ཚུད་ཡོད་པ་རེད། དེའི་རྒྱུ་མཚན་ཡང་། བོད་འབངས་ཚང་མ་དེ་ལྟར་ངོས་འཛིན་མཐོན་པོ་ཞིག་གི་ཚད་གཞིར་སླེབས་ཨེ་ཡོད་དམ། གང་གིས་ཕྱིར་ན། བོད་མི་ཚང་མའི་བསམ་བློའི་ཁ་ལོ་བ་ནི། ཆོས་ལུགས་དང་འབྲེལ་བའི་རིག་གནས་རྐྱང་རྐྱང་ཡིན་པ་རེད། བྱས་ན། བོད་ཀྱི་གསར་བརྗེ་བྱེད་སྟངས་ཀྱི་ཁ་ཕྱོགས་གང་ཞིག་ལ་དམིགས་དགོས་སམ། ལྷག་པར་དུ། ཉེན་ཁ་དང་བློས་བཏང་མ་བརྒྱུད་པར་གསར་བརྗེ་དང་གསར་གཏོད་ཀྱི་ཆ་ཇི་ལྟར་བྱས་ནས་བསྐྲུན་དགོས་པ་རེད་དམ། བུ་མོ་ངའི་བསམ་ཕྱོགས་ལྟར་ན། བསྐྱངས་དང་སྐྱོང་བཞིན་པའི་རིག་གནས་ཤིག་དང་དེའི་ཁ་ཕྱོགས་ལ། གཡོ་འགུལ་གཏོང་དུས་འཕངས་སེམས་རེ་སྐྱེ་མི་སྲིད་པ་མིན། དེ་ནི། རིགས་ཞེན་གྱི་ཆ་འདྲེས་ཡོད་ཅིང་། གཙོ་བོ་དངངས་སྐྲག་ཅིག་གིས་འདེད་ཀྱིན་པའི་ཡིན་རྒྱུ་རེད། ད་དུང་། འདས་པའི་གསར་བརྗེ་བྱེད་སྟངས་མང་པོ་ཞིག་ནི། སྲིད་གཞུང་དང་མི་དམངས་ཚང་མ་སྡུག་སྤྱར་ཅིང་བཙན་སྐུལ་ཏག་ཏག་གིས་བདས་སོང་བས་ན། ད་སྐབས་ཀྱང་། གསར་བརྗེ་ཡི་གོ་བ་ལེན་ཕྱོགས་དང་འཇུག་སྟངས་སོགས་དེ་བཞིན་ཡིན་རྒྱུ་རེད་སྙམ་པས་རེད། འདི་ནི་མ་ཤེས་པ་ཉག་ཅིག་རེད། དེང་སང་ཡང་འགྲོ་ཕྱོགས་ཤིག་དང་ཐབས་ལམ་དམིགས་བསལ་བ་ཞིག་ཡོད་པར་མཐོང་།
གཞོན་ནུ་ཟླ་མེད།* རྔ་བ་ཚེ་སྐྱིད་ཀྱི་མཆན་ཞིག་ཏུ་༼ ང་ཚོ་བོད་མི་རིགས་ཀྱི་ཁྱད་ནུས་དང་སྟོབས་ཤུགས་དེའང་མི་རིགས་ཧྲིལ་བོ་ལ་དབང་དགོས་པ་ཞིག་ཡིན་ཀྱང་། ད་སྐབས། མི་གཅིག་གི་ཐོག་ཏུ་སྤུངས་གང་ཐུབ་བྱེད་ཀྱིན་པའི་རྣམ་འགྱུར་ལ་བལྟས་ཡོང་ན། ཧ་ལས་ཤིང་ཧང་སངས་དགོས་པའི་གནས་བབ་ཅིག་མ་རེད་དམ།༽ འདི་འདྲ་ཞིག་བཀོད་འདུག འདི་ལ་ངས་བསམ་བློ་མང་པོ་བཏང་བ་ཡིན། མཆན་ཡང་མང་པོ་བྲིས་པ་ཡིན། འོན་ཀྱང་མཆན་ཐེངས་རེ་བྲིས་ཚར་བའི་རྗེས་སུ། དེ་མ་ཐག་ཏུ་བསུབ་པ་ལས་དྲ་ལམ་ཏུ་བཀོད་ཐུབ་མ་སོང་། ངས་དྲ་ལམ་ཏུ་བཀོད་མ་ཐུབ་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཡང་ང་རང་གིས་སྐད་ཆ་འདི་ཁ་ཕྱོགས་ཡག་པོ་ཞིག་མ་རྙེད་པའི་རྒྱུ་མཚན་གྱི་ཡིན། འདི་གང་ཞིག་ལ་དམིགས་ནས་བཤད་ཀྱི་ཡོད་མེད་མ་ཤེས་པའི་དབང་གིས་ཡིན། དྲ་གྲོགས་ཞིག་ནས་དེ་སུ་ཞིག་ལ་དམིགས་ནས་བཤད་ཀྱི་ཡོད་མེད་དྲི་བ་བཀོད་སོང་མོད། ཚེ་སྐྱིད་ལགས་ཀྱིས་མ་མཐོང་བའི་ཚུལ་བཟུང་ནས་གསལ་ཁ་བཏོད་མ་སོང་། ད་ནི་ངས་སྔ་རྒོལ་གྱི་འདོད་པ་བསུ་ནས་ལན་འདེབས་བྱ་འདོད་མོད། སྔ་རྒོལ་གྱི་འདོད་པ་བསུ་ནས་བྲིས་ན་སྔ་རྒོལ་གྱི་འདོད་པར་འགྲོ་མིན་མི་ཤེས་ན་ཡང་། དེ་ལས་ལྷག་སྔ་རྒོལ་ཡང་དམར་སྲུང་དམག་སྡེར་མ་ཞིག་ཡིན་པའི་ཆ་ནས་གསལ་ཁ་བཏོད་ཐུབ་ཀྱི་མི་འདུག དེ་མིན་གསར་བརྗེ་དང་གསར་བརྗེ་ཟེར་བའི་ཚིག་དེ་ཚོ་བར་སྣང་ནས་འཁོར་བསྡད་ན་དོན་ཐོག་ལ་འབབ་ཐུབ་ཀྱི་མི་འདུག བོད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ཐོག་ལ་འབབ་ཐུབ་ཀྱི་མི་འདུག གང་ཞིག་གསར་བརྗེ་བྱེད་དགོས་པ། ཇི་ལྟར་གསར་བརྗེ་བྱེད་དགོས་པ། དེའི་ཚབ་ལ་ཅི་ཞིག་འཛུགས་དགོས་པ། ཆོས་ལུགས་དེ་གསར་བརྗེ་བྱེད་དགོས་ཟེར་བ་དེ་གོ་གི་འདུག འོན་ཀྱང་དེ་ཡང་ཁ་གསལ་མ་རེད། དཔེར་ན་བོད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ནང་དུ་ཆོས་ལུགས་རྩ་མེད་གཏོང་དགོས་ཁྱོད་ཀྱིས་ཀྱང་ཟེར་གྱི་མེད་པ་འདྲ་འདུག་ལ། གལ་ཏེ་གཏན་མེད་བཟོ་ཐུབ་ཀྱི་ཡང་མ་རེད་ལ། བཟོས་རུང་དགེ་མཚན་ཡང་མེད་པ་རེད། དེ་མིན་བོད་སྤྱི་ཚོགས་ནང་དུ་ཆོས་ལུགས་བྱེད་སྟངས་ཀྱི་ལུགས་སྲོལ་ཁ་ཤས་འགྲིག་གི་མི་འདུག་ཟེར་ནས་བསམ་འཆར་འདོན་བཞིན་ཡོད་ན། དེ་ལུགས་ཀྱི་གསལ་ཁ་བཏོད་ནས་འགྱུར་བ་གཏོང་ལུགས་སོགས་ཐབས་ལམ་སྟོན་པ་གལ་ཆེན་དུ་མཐོང་།
Tibetan girl * གཞོན་ནུ་ཟླ་མེད་དང་རྔ་བ་ཚེ་སྐྱིད་གཉིས་ལ། གསར་བརྗེ་བྱེད་ན། ཐོག་མར་དགོན་པ་གསར་པ་རྒྱག་རྒྱུ་མཚམས་འཇོག་རྒྱུ། ལྷ་སྐུ་དང་མཆོད་རྟེན་གསར་པ་བཞེངས་རྒྱུ་མཚམས་འཇོག་རྒྱུ། སྤྲུལ་སྐུ་ངོས་འཛིན་བྱེད་རྒྱུ་མཚམས་འཇོག་རྒྱུ། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་བོད་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་འབོར་ཆེན་གཏོང་ཡོང་ཕྱོགས་ལ་གསར་བརྗེ་ཡོང་བ་དང་། གྲྭ་པ་དང་སྤྲུལ་སྐུ་དག་འདུལ་ཁྲིམས་ཀྱིས་བཅོས་སྒྲིག་ཞུབ་ནན་དང་ཁྱིམ་པ་དང་གནས་སྒོ་ཐ་དད་དུ་བཟོ་རྒྱུ། ཁོང་ཚོའི་དཔལ་འབྱོར་ལམ་ལུགས་དང་སྒྲིག་གཞི་སོགས་དམ་ཆོས་འདུལ་བར་གཏུགས་ཐུབ་པ་དང་། ཁོང་ཚོར་ཁྱིམ་པ་དང་ཡང་ན་མི་ནག་བཟོ་རྒྱུར་ཐག་གཅོད་གཙང་མ་བྱེད་འཇུག་རྒྱུ་མ་ཟད། ཆོས་ཁོ་ན་མ་གཏོགས་ཁྱིམ་པ་གཏན་ནས་འབྲེལ་མེད་གཏོང་རྒྱུ། གང་ཡིན་ཟེར་ན། ཁོང་ཚོ་ཁྱིམ་ལ་ངེས་པར་འབྱུང་ནས་ཁྱིམ་དང་སྒོ་ཀུན་ནས་བྲལ་བར་ཁས་ལེན་བྱས་པ་རྫུན་མར་མ་འགྲོ་བའི་ཆེད་དང་། འདིས་ཁྱིམ་པ་དང་ཁྱིམ་འདོར་བའི་གྲྭ་པ་གཉིས་ཀྱི་འགྲོ་གནས་སྤྱོད་གསུམ་ཐད་གསར་བརྗེ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡོང་ཐུབ། ཆབ་སྲིད་པ་དང་རིག་གཞུང་སྨྲ་པ། མཚན་ཉིད་རིག་པ། ཆོས་ལུག་མཁས་པ། སྒྱུ་རྩལ་པ་སོགས་རང་སར་འཇོག་དང་རང་གནས་རང་སྤྲོད་ལས། གཅིག་ཚབ་གཅིག་དང་གཅིག་གིས་ཀུན་བྱེད་པའི་ལམ་སྲོལ་མཚམས་འཇོག་རྒྱུ། དེས་ཆེད་ལས་དང་ཆེད་མཁས་ཀྱི་སྒོ་ཡངས་པོར་བྱེད་ཐུབ་རྒྱུ་ཡིན། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་མོ་འདེབས་པ་དང་ལྷར་འདྲི་བའི་རྨོངས་པ་ལས་ངེས་པར་འདྲོངས་པའི་སྒོ་འབྱེད་ཐུབ་པ་ཡོང་། ད་དུས་ཚོད་མེད་ཀི་སང་ཉིན་མུ་འཐུད་བྲིས་ཆོག
གཞོན་ནུ་ཟླ་མེད། * གསར་དུ་སླེབས་པའི་དྲ་གྲོགས། Tibetan girl ལགས་ལ། སྐུ་ཉིད་ཀྱི་བསམ་ཚུལ་ཁ་གསལ་བོ་རེད། ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞུ། འོན་ཀྱང་ཁྱེད་ཀྱི་བསམ་ཚུལ་དེ་དགོན་པ་གསར་བརྗེ་ཙམ་ལས་བོད་སྤྱི་ཡོངས་གསར་བརྗེ་ཕྱོགས་ལ་གང་ཡང་ཕན་གྱི་མི་འདུག བཙན་བྱོལ་གནས་སྟངས་འོག་གི་དགོན་པ་ཁག་དང་འབྲེལ་བའི་གནས་ཚུལ་ལ་བལྟས་པ་ཡིན་ན། དགོན་པའི་ལས་བྱེད་ཁོ་རང་ཚོས་ཕྱི་ཕྱོགས་སུ་བསྐྱོད་པ། ཚོང་ལས། ཞིང་ལས། བཟོ་ལས་སོགས་སྣ་ཚོགས་པའི་ཐབས་ལམ་ལ་རྟེན་ནས་རང་འཚོ་བྱེད་པ་ལས། བོད་གཞུང་འབངས་གང་ལ་ཡང་དཔལ་འབྱོར་ཐོག་ནས་བསྡུ་ལེན་བྱེད་ཀྱི་མེད་པས་གྱོང་མེད་ཀི དེར་མ་ཟད་ཁྱེད་ཀྱི་དེ་འབྲེལ་དཔལ་འབྱོར་གསར་བརྗེ་ཟེར་བ་དེ་ཡང་སྟོང་པ་ཞིག་རེད། ཕྱི་ཕྱོགས་ན་དགོན་ཁག་དག་གི་ཆོས་ཚོགས་དང་ལས་བྱེད་ལ་བརྟེན་ནས་བོད་གཞུང་དཔལ་འབྱོར་འཚོལ་བསྡུ་དང་རོགས་དངུལ་འཚོལ་བསྡུ་སོགས་བྱེད་པ་འདི་དག་ལ་བལྟས་ན། ཁྱེད་ཀྱི་བཤད་པ་དེ་དག་བོད་གཞུང་གི་རོགས་དངུལ་དང་། དགོན་ཁག་ཚོའི་མ་དངུལ་འཁོར་བསྐྱོད་དང་ཡོངས་ཁུངས་སོགས་མ་ཤེས་པའི་བབ་ཅོལ་ཙམ་ལས་ཅང་མི་འདུག དེ་ནས་ཁྱོད་ཀྱིས་བཤད་བཞིན་པའི་དོན་ཚན་འོག་མ་དག་ལ་ངོས་ལེན་ཡོད། འོན་ཀྱང་གྲྭ་བའི་ཁྲོད་ན་ཆབ་སྲིད་པ་རེ་ཟུང་ལས་མེད་པས་དེ་དག་མེད་ནས་བོད་ལ་ཁེ་སང་ཆེ་ན་དེ་ལྟར་བྱེད་འོས། ལར་དགེ་འདུན་པའི་སྡེ་ལ་ཞུ་དག་དམིགས་བསལ་གཏོང་མ་དགོས་པར་ཇེ་ཉུང་ལ་འགྲོ་རྒྱུ་རེད། བོད་ལ་མཚོན་ན་བྱིས་པ་གཅིག་གཉིས་ལས་སྐྱེས་མི་ཆོག་པའི་ཆབ་སྲིད་དེའི་འོག་ནས་ང་ཚོའི་མི་རབས་འདིར་དགེ་འདུན་པའི་སྡེ་དེ་བལྟས་བལྟས་ལ་ཉུང་རུ་འགྲོ་བཞིན་པས། ཁྱེད་ཀྱི་ཐུགས་ཁྲལ་དེ་གནང་དགོས་དོག་མི་འདུག
Tibetan girl* དྲ་གྲོགས་གཞོན་ནུ་ཟླ་མེད་ལགས། ཡོ་རོབ་ཀྱི་གསར་བརྗེ་སྣ་མང་ལ་བརྟེན་ནས་འཛམ་གླིང་ངམ་ཨེ་ཤ་ཡ་ལ་གསར་བརྗེའི་ལས་འགུལ་གང་ཞིག་བསླངས་པའམ། ཡང་ན་ཡོ་རོབ་ཀྱི་གསར་བརྗེའི་ཆ་ཤས་ཤིག་ཏུའང་བརྩི་ཆོག གང་ལྟར་གསར་བརྗེ་དེ་དག་གི་རྩ་བའི་ནང་དོན་དེ་ཆོས་ལུགས་དང་སྤྱི་ཚོགས་བར་གྱི་འབྲེལ་བའི་ཐད་ཀྱི་གསར་བརྗེ་ཞིག་དང་། དཔལ་འབྱོར་ཐོག་གི་ལམ་ལུགས་སྟེང་འོག་བརྗེས་པའི་གསར་བརྗེ་ཞིག་རེད། གང་ལྟར་ལབས་འདོད་པ་ནི་གསར་བརྗེའི་མ་རྩ་དཔལ་འབྱོར་ལམ་ལུགས་བསྒྱུར་བཅོས་ལ་ཐུག་ཡོད། ཟླ་མེད་ལགས། ངས་ཚོད་དཔག་བྱས་ན་བོད་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་གཏོང་ས་གཙོ་བོ་དགོན་པ་དང་སྤྲུལ་སྐུ་རེད་ལ་ཁོང་ཚོ་བོད་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་ཁེ་ལེན་གྱི་བདག་པོ་རེད། ང་འགྲོ་མྱོང་བའི་ས་ཆ་ཁ་ཤས་སུ་མང་ཚོགས་ཚོ་དགོན་པའི་མང་ཇ་དང། སྤྲུལ་སྐུའི་བརྟན་བཞུགས་སོགས་ཀྱི་འོག་མགོ་གཏན་མེད་འཇོག་བཅུག་གི་མེད་པ་མཐོང་མྱོང་། ས་ཆ་འགའ་ཤས་ནས་ལོ་རེར་ཁོང་ཚོའི་སྤྲུལ་སྐུ་ལ་རྒྱ་ནག་སྒོར་མོ་ཁྲི་ཚོ་ཉིས་བརྒྱ་ལྷག་འབུལ་གྱིན་ཡོད་ཟེར། འོན་ཀྱང་ཁོངཚོའི་མི་འབོར་ཧ་ཅང་གི་ཉུང་ཉུང་ཞིག་རེད། ད་དུང་ཁོང་ཚོའི་དགོན་པར་ལོ་རེར་མང་ཚོགས་ནས་ཞབས་རིམ་སོགས་བཅོལ་བའི་ཡོང་སྒོ་རྒྱ་ནག་སྒོར་མོ་ཁྲི་ཚོ་དྲུག་བརྒྱ་ལྷག་འདུག་ཟེར། འོན་ཀྱང་ཁོང་ཚོའི་བུ་ཕྲུག་སློབ་གྲྭར་གཏོང་བའི་འགྲོ་སོང་མེད་རབས་ཟེར། མ་ཟད་ཁོང་ཚོའི་དཔལ་འབྱོར་ཐད་ཀྱི་ཚོང་ལས་པ་ཚོར་དཔལ་འབྱོར་ཉམས་ཉེསའོག་་ལོ་རེ་ནས་མར་མར་ཐུར་ཐུར་རེད་ཟེར། ཁོང་ཚོའི་སྤྲུལ་སྐུ་ལ་དེ་ལྟར་དངོས་འབུལ་བྱེད་སྒོས་དོན་ནི་རྒྱུད་སྐུལ་སྣ་ཚོགས་འོག་དེ་ལྟར་མ་ཕུལ་ན་ལྷ་སྡེ་དང་མི་སྡེའི་ཁྲོད་ནས་ནག་ཅན་དུ་ཆགས་པ་དང་། ཆོས་ལ་ལོག་ལྟ་ཅན་དང་སྐུལ་འདེབས་བྱེད་མཁན་དུ་ངོས་འཛིན་དང་སྡུག་དམོད་སྣ་ཚོགས་ཁུར་དགོས་ཡོང་གི་ཟེར། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་བོད་ཀྱི་དགོན་སྡེ་དང་སྤྲུལ་སྐུ་ཁག་ནས་དཔལ་འབྱོར་ཐོག་དང་བསམ་བློའི་ཐོག་བཤུ་གཞོག་ཆེན་པོ་བྱེད་ཀྱིན་པའི་ཚོར་བ་བྱུང་།
གཞོན་ནུ་ཟླ་མེད། * tibetan girl ལགས་ལ་ཞུ་འདོད་པ་ནི། དགོན་པའམ་བླ་མ་ག་གེ་མོ་ཞིག་ལ་བསྔོ་རྟེན་ཕུལ་བ། ཞབས་རིམས་སྒྲུབ་འཇུག་པ། དེ་དག་ནི་ཁྱིམ་ཚང་གི་དགོས་མཁོ་ཞིག་གི་དབང་གིས་དགེ་འདུན་པ་དེ་དག་བེད་སྤྱད་ནས་ལས་ཀ་ལས་རུ་བཅུགས་པ་ཞིག་རེད། ཡིན་ད་ཡིན། ལས་ཀ་དེ་དག་ལ་གླ་ཆ་ཅུང་ཟད་ཆེན་པོ་དགོས་པ་རེད། རྒྱུ་མཚན་གང་ཡིན་ཟེར་ན་དགེ་འདུན་པ་དེ་དག་གིས་ལས་ཀ་དེར་དམིགས་བསལ་གྱིས་སྦྱོང་བརྡར་ག་ཚོད་ཞིག་གནང་ཡོད་པ་རེད། ཆོས་གཞུང་དག་ལ་སྦྱང་ནས་ནང་བྱན་ཆུད་པ། ད་དུང་སྔགས་ཕྱོགས་ཀྱི་དབང་དང་གདམ་ངག་བླང་ནས་ཆོས་གཞུང་ནས་བཤད་པ་ལྟར་སྐུ་མཚམ་ལ་བཞུགས་ནས་ཉམས་ལེན་གནང་དགོས་རིགས་ལས་ཀའི་སྔོན་འགྲོ་རེད། ལས་ཀའི་སྔོན་འགྲོ་དེ་ལྟར་བྱེད་དགོས་རིགས་ལ་གླ་ཕོག་མཐོ་པོ་ཡོད་པ་བཤད་མ་དགོས། ཕྱི་རྒྱལ་ན་ཡང་ཁྲིམས་རྩོད་པ་དང་སྨན་པ་སོགས་ལ་གླ་ཆ་མཐོ་ནི་རེད། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན་ལས་ཀའི་སྔོན་འགྲོ་ལ་སློབ་སྦྱོང་མང་པོ་དགོས་པ་དེས་རེད། དེ་མིན་དོན་མེད་དུ་དངུལ་བསྡུ་ལེན་བྱེད་བཞིན་ཡོད་ན་དེ་མ་འགྲིག་པ་རེད། དོན་མེད་དུ་ཞལ་འདེབས་སོགས་གང་ཞིག་གི་ཆེད་དུ། ཅི་ལྟར་བསྡུ་བ་སོགས་ལ་དཔྱད་ནས། སྐབས་དོན་མི་མང་ལ་དགོས་མཁོ་མེད་པ་ཞིག་ཡིན་ན་དེ་ལ་ཞལ་འདེབས་སོགས་བསྡུ་མི་རིགས་ལ་བསྡུ་མི་འོས། འོན་ཀྱང་ངས་བསམ་ཚུལ་ལ་བོད་ཀྱི་ལུགས་སྲོལ་ཟེར་ན་འདྲ། གང་ལྟར་ཁ་ཤས་ཀྱིས་སྤྲུལ་སྐུའི་ཚོང་རྒྱགས་བཞིན་པ་དེ་དག་བསྟན་སྲིད་གང་ལ་བསམ་བློ་བཏང་ན་ཡང་ཡག་པོ་ཞིག་ཏུ་མ་མཐོང་། རྡ་སར་ཡོང་ནས་སྤྲུལ་སྐུའི་ཆོག་མཆན་ཡི་གེ་བླངས་རྗེས་བོད་ནང་དུ་གང་བྱུང་མང་བྱུང་བྱེད་བཞིན་པ་ཁ་ཤས་མཐོང་གི་འདུག འདི་དག་ནི་གནས་ཡོད་དང་འབྲེལ་ཡོད་སུ་ཡིན་ན་ཡང་གཟབ་གཟབ་བྱས་ན་མ་གཏོགས། གསར་བརྗེ་བ་དང་གིས་ནང་ཆོས་གསར་བརྗེ་མ་བྱས་སྔོན་ལ། འདི་དག་གིས་ངོ་ནས་ནང་ཆོས་དེ་རྩད་རྫོགས་བྱེད་པའི་ཉེན་ཁ་ལྟ་བུར་མཐོང་།
ལུའུ་ཝར་གཙང་པོ།
ལུའུ་ཝར་གཙང་པོ་
ཁུ་རན་གསུང་རབ།
ཁུ་རན་གསུང་རབ་ཡིག་འབྲུ་རེ་རེ་བྱས་ནས་ངག་སྐྱོར་གཏོང་དགོས་ཤིང་དེ་ནི་དབྱི་སི་ལམ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་སློབ་དེབ་གཙོ་བོ་དེ་རེད།
ཟ་གུ་
གྲང་བ་དཀར་པོའམ་ཟླ་མཚན་དཀར་པོ་འཛག་པའི་ནད་ཅིག་ལ་ཟེར།
ཟ་རྐང་བསྐོས་པ་
ཟ་རྐང་བསྐོས་པ་ ཁྲལ་བསྡུ་མཁན་ངན་པ་ཟ་འདོད་ཧམ་པ་ཅན་གཏོང་བ།
ཟ་རྒྱག་སྤྱོད་གསུམ་
གཞན་ནོར་ལ་ཧམ་སེམས་ཀྱིས་བག་མེད་སྤྱོད་པ།
ཟ་བོག་
ཟ་འོག་གམ་དར་དང་གོས་ཆེན།
ཟ་མ་
མ་ནིང་ངམ་དུས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གཅིག་གི་མིང་།
ཨལ་ལྗེ་རི་ཡ་
ཨལ་ལྗེ་རི་ཡ་ 阿尔及利亚  الجزائر‎ Algeria ཨལ་ཇེ་རི་ཡ་དམངས་གཙོ་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ People's Democratic Republic of Algeria
འབྲས་སྒོ་ཀླུ་འབུམ་ལྷ་རམས་པ་ཁྱམས་ཚང་འཇིགས་མེད།
དགེ་བཤེས་ལྷ་རམས་པ་ཁྱམས་ཚང་འཇིགས་མེད་རྒྱ་མཚོ་མཆོག་ནི་ཕྱི་ལོ ༡༩༦༩ལོར་རྨ་ལྷོ་གཅན་ཚའི་ཡུལ་དུ་ཡབ་སངས་རྒྱས་ལྷུན་འགྲུབ་དང་ཡུམ་གཡུ་མཚོ་གཉིས་ཀྱི་ སྲས་སུ་འཁྲུངས་ཤིང་སྤུན་མཆེད་བརྒྱད་ཡོད་པའི་ཐ་ཆུང་དེ་ཡིན་ལ་དགུང་ལོ་བཅུ་བཞི་ཙམ་ལ་ཡོངས་འཛིན་རྗེ་ཕུན་ཚོགས་དར་རྒྱས་ཚང་གི་མདུན་ནས་རབ་བྱུང་དང་དགེ་ཚུལ་གྱི་བསླབ་སྡོམ་དཀྱུས་གཅིག་དུ་བཞེས་ལ་རྗེ་ཞྭ་དམར་པཎྚི་ཏའི་གདན་ས་སྡི་ཚ་རི་ཁྲོད་ བཀྲ་ཤིས་ཆོས་སྡིངས་སུ་ཞུགས་ནས། རྗེ་དེ་ཉིད་དང་རྗེ་བཙུན་དགེ་འདུན་ཤེས་རབ་ དཔལ་བཟང་པོ་གཉིས་རིགས་ཀྱི་ཅོད་པཎ་དུ་བསྟེན་ནས་བསྡུས་གྲྭ་ནས་བཟུང་ དོན་བདུན་ཅུ་བར་དང་སུམ་རྟགས་དག་གསུམ་དང་སྒྲ་སྙན་ངག་གཞན་ཡང་དབང་ལུང་མན་ངག་སོགས་བུམ་པ་གང་བྱོའི་ཚུལ་དུ་ཐོབ།དགུང་ལོ་ཉི་ཤུའི་ཐོག་ཡོངས་འཛིན་ རྗེ་ཕུན་ཚོགས་མཚན་ཅན་ལས་ཚིགས་ཕྱི་མ་བསྙེན་རྫོགས་ཀྱི་སྡོམ་པ་མནོས།ཁོང་རང་ ཕྱི་ལོ༡༩༩༤ལོའི་ལོ་མཇུག་ལ་རྒྱ་གར་དུ་འབྱོར་ནས་གདན་ས་ཆེན་པོ་དཔལ་ལྡན་ འབྲས་སྤུངས་སྒོ་མང་གྲྭ་ཚང་གི་ཆོས་སྒོར་ཞུགས། སྔ་ཕྱིར་ལོ་འཁོར་བཅུ་ཕྲག་ལྷག་ལ་བརྩོན་པ་བསྟེན་ཏེ་གཞུང་ཆེན་བཀའ་པོད་ལྔར་སློབ་གཉེར་མཐར་ཕྱིན་ཅིང་ཕྱི་ལོ༢༠༠༥ལོར་དགེ་ལུགས་རྒྱུགས་སྤྲོད་ཆེན་མོར་ཞུགས་ནས་ཕྱི་ལོ ༢༠༡༠ལོར་རྒྱུགས་སྤྲོད་མཐར་ཕྱིན་པ་དང་གྲྭ་ཚང་རིན་པོ་ཆེ་ནས་དགེ་བཤེས་ལྷ་རམས་པའི་མཚན་རྟགས་གནང་། ཕྱི་ལོ༢༠༡༡ལོར་གསང་ཆེན་སྨད་རྒྱུད་གྲྭ་ཚང་དུ་ཞུགས་ཏེ་སྔགས་ཕྱོགས་ལ་སྦྱོང་བའ་ིདབུ་བཙུགས།༢༠༡༣ལོར་ཕྱིར་གདན་སར་འབྱོར་ནས་རྒྱུད་སྡེ་འོག་མ་དང་བསྐྱེད་རིམ་ཚར་ནས་ད་ལྟ་རྫོགས་རིམ་ལ་སློབ་པའི་སྐབས་ཡིན་ལ། ཞོར་དུ་གྲྭ་ཚང་གི་དཔེ་ཁྲིད་དགེ་རྒན་དུ་བསྐོས་པ་ལྟར་གང་ཐུབ་ཀྱིས་དཔེ་ཁྲིད་གནངས་བཞིན་ཡོད་དོ༎
ཨ་ཛེར་བྷ་ལྗན་
ཨ་ཛེར་བྷ་ལྗན་ Azerbaijan 阿塞拜疆
ཊ་རོ་ཨ་སོ།
ཊ་རོ་ཨ་སོ་(ཉི་ཧོང་སྐད།: 麻生 太郎)ནི་ཁོང་ནི་རི་པིན་གྱི་ཆབ་སྲིད་མཁས་ཅན་ཞིག་རེད།
ཟ་ཧོར་གྱི་མཁན་པོ་ཞི་བ་འཚོ་
གོང་དུ་ཁ་སྡེའི་ནང་
མཁན་ཆེན་བོ་དྷི་ས་ཏྭ་
ཞེས་པར་གཟིགས།
ཨན་ཊི་གཱ་ཡ་དང་པར་བུ་ཌ་
ཨན་ཊི་གཱ་ཡ་དང་པར་བུ་ཌ་ Antigua and Barbuda 安提瓜和巴布达 ཨན་ཊི་གཱ་ཡ་དང་པར་བུ་ཌ Antigua and Barbuda
ཨ་རུ་བྷ་
ཨ་རུ་བྷ་  Aruba   阿鲁巴 ཨ་རུ་བྷ་ ནེ་རྡུར་ལན་ཌིའི་རྒྱལ་ཁོངས་སུ་གཏོགས་ལ། ཨ་རུ་བྷ་ནི་དང་Bonaire དང་ Curaçaoསོགས་ཀྱི་ABCཞེས་པའི་གླིང་ཚོམ་དེ་གྲུབ་ཡོད།
ཇ།
ཇ་
== མིང་འབྱུང་ཚུལ།
ཟ་ཧོར་གྱི་རྒྱལ་པོ་
（བྷངྒ་ལའི་རྒྱལ་པོ）སྔར་གྱི་བོད་ཡིག་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་སྐབས་རེ་ཟ་ཧོར་གྱི་རྒྱལ་པོ་དང་། སྐབས་རེ་བྷངྒ་ལའི་རྒྱལ་པོ་ཞེས་མིང་འདོགས་ཚུལ་མི་འདྲ་བ་གཉིས་བྱུང་། དོན་དུ་དེང་སང་གི་མེང་ཅ་ལའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ལ་ཟེར།
༡༨༤༧ལོ།
༡༨༤༧ལོ་ནི་ཀེ་ལུའོ་ཀེ་ལི་ཡའི་ལོ་ཐོའི་ནང་བཀོལ་སྤྱོད་བྱས་པའི་ལོ་ཞིག་ཡིན།
ཁཱ།
ཁཱ་(cal)ནི་ཚད་འཇལ་བྱེད་ཀྱི་སྡེ་ཚན་གཅིག་རེད།
༡ཁཱ། = ༡/༡༠༠༠སྟོང་ཁཱ།(kcal) = ༡༠༠༠ཧའོ་ཁཱ།(mcal)
ཇ་སྲུབ་མ།
ཇ་སྲུབ་མ་
ཟ་ཧོར་གྱི་ཡུལ་
མཁན་ཆེན་བོ་དྷི་ས་ཏྭ་དང་། ཇོ་བོ་རྗེ་ཨ་ཏི་ཤ་སྐུ་འཁྲུངས་པའི་ཡུལ་ཏེ། མིང་གཞན་བྷངྒ་ལ་ཞེས་དེང་སང་མེང་ཅ་ལར་ འབོད་པ་དེ་ཡིན། མཁས་དབང་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱིས་མཛད་པའི་《རྒྱ་གར་གནས་ཆེན་ཁག་གི་ལམ་ཡིག》ནང་། ཟ་ཧོར་གྱི་ཡུལ་དེར་དེང་སང་བྷང་གལ་པུར་ཞེས་འབོད་པ་དང་། སྔར་སངས་རྒྱས་སྐུ་བཞུགས་སྐབས་ཡུལ་ཙམ་པ་ཞེས་པ་དེ་ཡིན་ཞེས་གསུངས་འདུག  གྲོང་ཁྱེར་ཙམ་པ་ནི་ཡུལ་ཨམ་གའི་རྒྱལ་པོའི་རྒྱལ་ས་གནས་ཡུལ་ཡིན་པ་འདུལ་ བ་ལུང་གི་གླེང་གཞིའི་ནང་གསལ།
ཀོ་ས་ལའི་རྒྱན་
ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་གཞུང་གི་ནང་གསེས་གསང་སྔགས་ལ་རྒྱུད་སྡེ་བཞིར་ཕྱེ་བའི་རྣལ་འབྱོར་གྱི་རྒྱུད《དཔལ་དེ་ཉིད་འདུས་པའི་རྒྱུད》ལ་རྒྱ་གར་གྱི་སློབ་དཔོན་མཁས་པ་གསུམ(སློབ་དཔོན་སངས་རྒྱས་གསང་བ་དང་། ཤཱཀྱ་བཤེས་གཉེན། ཀུན་དགའ་སྙིང་པོ)གྱིས་འགྲེལ་པ་མཛད་ཡོད་ཅིང་། 《ཀོ་ས་ལའི་རྒྱན》སློབ་དཔོན་ཤཱཀྱ་བཤེས་གཉེན་གྱིས་མཛད་པ་བམ་པོ་སུམ་ཅུ་སོ་གཅིག་སྟེ་ཤོ་ལོ་ཀ་ཆིག་སྟོང་ཉིས་བརྒྱ་ཡོད་པ་དེ་ལོ་ཆེན་རིན་ཆེན་བཟང་པོས་བོད་སྐད་དུ་བསྒྱུར་ཞིང་། སྡེ་དགེ་བསྟན་གྱུར་རྒྱུད[ཡི]དང[རི]གཉིས་ལ་ཡོད།
ཀོག་རྩེ་
རྒྱ་དང་རྙི། (ཙ)
ཨ་ཧྲི་པོ་ཏོན་གཙང་པོ།
ཨོ་ལན་ཀི་གཙང་པོ་
གྲངས་ཀའི་དཔལ་འབྱོར་
ཨང་ཀིའི་དཔལ་འབྱོར་ཞེས་པ་ནི་དཔལ་འབྱོར་མ་ལག་ཅིག་ལ་ཟེར།མ་ལག་འདིའི་ནང་དུ་ཨང་ཀིའི་ལག་རྩལ་རྒྱ་ཁྱབ་ཏུ་སྤྱད་པ་མ་ཟད་དེ་ལས་དཔལ་འབྱོར་ཁོར་ཡུག་ཧྲིལ་པོ་དང་དཔལ་འབྱོར་བྱེད་སྒོ་ལ་རྩ་བའི་འགྱུར་ལྡོག་བྱུང་བ་རེད། ཨང་ཀིའི་དཔལ་འབྱོར་ཡང་ཆ་འཕྲིན་དང་ཚོང་དོན་བྱེད་སྒོ་ཚང་མ་གྲངས་འཛིན་ཅན་གྱི་སྤྱི་ཚོགས་ཆབ་སྲིད་དང་དཔལ་འབྱོར་མ་ལག་གསར་རྐྱང་ཞིག་རེད།ཨང་ཀིའི་དཔལ་འབྱོར་ནི་དཔལ་འབྱོར་རིག་པའི་དོན་སྤྱི་ཡིན་པའི་གྲངས་ཀའི་དཔལ་འབྱོར་ནི་མིའི་རིགས་ཀྱིས་གཞི་གྲངས་ཆེན་པོས（ཨང་ཀི་ཅན་གྱི་ཤེས་བྱ་དང་ཆ་འཕྲིན）དབྱེ་འབྱེད་བྱས་པ་བརྒྱུད།བསལ་འདེམས--གསོག་འཇོག-བཀོལ་སྤྱོད་བྱེད་པ་དང་།ཐོན་ཁུངས་མགྱོགས་མྱུར་ངང་ལེགས་སྒྱུར་བཀོད་སྒྲིག་དང་བསྐྱར་སྐྱེད།དཔལ་འབྱོར་སྤུས་ཚད་མཐོ་པོའི་ངང་འཕེལ་རྒྱས་འགྲོ་བ་མངོན་འགྱུར་བྱེད་པའི་དཔལ་འབྱོར་གྱི་རྣམ་པ་ཞིག་ཡིན།
ར་ཌོ་ཇི་ཌོ་མ་ནོ་ཝིཅ་
ར་ཌོ་ཇི་ཌོ་མ་ནོ་ཝིཅ་ཁོང་ནི་༠༢།༡༦།༡༨༧༣། ནས། ༠༨།༡༧།༡༩༠༨། བར་བྱུང་བའི་ཟུར་ཟའི་བརྩམས་སྒྲུང་ཐད་སྙན་གྲགས་ཡོད་པའི་ནུབ་ཕྱོགས་རྒྱལ་ཁབ་སར་བྷི་ཨ་ཕྱོགས་ཀྱི་རྩོམ་པ་པོ་དང་། གསར་འགོད་གསལ་བསྒྲགས་པ་དང་། རྒན་ལགས་བཅས་རེད།
སྐུ་ཚེའི་ལོ་རྒྱུས།
ར་ཌོ་ཇི་ཌོ་མ་ནོ་ཝིཅ་ཁོང་ནི་སར་བྷི་ཨའི་དབུས་ཀྱི་ཨོབ་སི་སི་ཋ་ཞེས་པའི་གྲོ་གསེབ་ན་འཁྲུངས། ཁོང་དམའ་རིམ་སློབ་གྲྭ་ཀར་གྷུ་ཇི་བཇ་ཞེས་པ་ལས་སློབ་མཐར་སོན། བྷེལ་གེ་རེཌ་ཆེས་མཐོ་རིམ་སློབ་གྲྭའི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་སྡེ་ཚན་གྱི་ལས་བྱེད་ཡིན་པ་དང་། ཆེས་མཐོ་རིམ་སློབ་གྲྭ་དེ་གར་སར་བྷི་ཨའི་སྐད་རིགས་དང་། ལོ་རྒྱུས་དག་བསླབས། ༡༨༩༥ ནས་༡༨༩༨ བར་ཌོ་མ་ནོ་ཝིཅ་ཁོང་ཤར་ཕྱོགས་སར་བྷི་ཨ་ཁུལ་དུ་སར་བྷི་ཨའི་སྐད་རིགས་ཀྱི་རྒན་ལགས་གནང་། རྒན་ལགས་གནང་དུས་དངོས་ཡོད་རིང་ལུགས་པའི་བརྩམ་སྒྲུང་བྲི་འགོ་ཚུགས། ཆབ་སྲིད་ཚོགས་པ་ཁ་བཏད་དེའི་ཕྱོགས་ཁར་སོང་བའི་རྐྱེན་གྱིས་འཚོ་རྟེན་ཤོར་ཏེ་བྷེལ་གེ་རཌ་ལ་སྤོ་དགོས་ཐུག བྷེལ་གེ་རེཌ་ནང་ཆབ་སྲིད་གསར་ཤོག་དང་རྩོམ་རིག་གསར་ཤོག་ཁང་ནང་གསར་ཤོག་པ་གནང་སྟེ། སྐབས་དེའི་སྲིད་གཞུང་གི་གཡོ་རྫུ་དང་ཁུངས་མེད་ཀྱི་བྱེད་སྟངས་དག་ལ་སྦ་གསང་མེད་པའི་ཆབ་སྲིད་དང་འབྲེལ་བའི་རྩོམ་སྤེལ་དང་། ཟུར་ཟའི་བརྩམས་སྒྲུང་སྤེལ་བ་བཅས་གནང་། ༼དབུ་འཁྲིད།༽ (༡༩༠༡) ༼སི་ཊར་ཌི་ཇ།༽ (༡༩༠༢) ཞེས་པའི་རྩམས་ཆོས་གཉིས་སྤེལ་ནས་བཟུང་ཁོང་གི་སྙན་གྲགས་ཕྱོགས་མཐར་ཁྱབ། གཡོ་བསྒྱུ་མེད་པའི་ཐུགས་གཤིས་མངའ་བས། ཁོང་སྐབས་དེའི་ཨོ་བྷེར་ནཱོ་ཝིཅ་རྒྱལ་བརྒྱུད་དང་དེའི་སྲོལ་སྐྱོང་རིང་ལུགས་སྲིད་གཞུང་གི་སྐྱོན་བརྗོད་པ་གཙོ་བོ་གྲས་སུ་རྩིས། ༡༩༠༣ ནང་སྲིད་དབང་བཙན་འཕྲོག་དང་། སྲིད་གཞུང་གསར་པ་བཙུགས་པའི་འོག ཁོང་ཤེས་རིག་ལྷན་ཁང་གི་དྲུང་ཡིག་ཏུ་བསྐོས། སྲིད་གཞུང་གསར་པས་ལོ་གཅིག་རིང་ཆེད་སྦྱོང་ཆེད་ཇེར་མ་ནིར་མངགས་ཏེ། ཁོང་ཇེར་མ་ནི་རྒྱལ་ས་མུ་ནིག་ཏུ་བཞུགས། སར་བྷི་ཨར་ཕྱིར་ལོག་དུས་དོན་ལྡན་གྱི་འགྱུར་བ་ནི་རིག་རྒྱུ་མེད། ཁོང་གིས་གསར་ཤོག་ཁང་སི་ཊར་ཌི་ཇ་ཞེས་པ་ཞིག་དབུ་རྙེད་དེ། དེའི་ནང་མུ་འཐུད་མང་གཙོའི་སྲིད་གཞུང་གསར་པར་འགག་བསྒྲུབ་སོགས་བྱས། འོན་ཀྱང་ཁོང་གི་བརྩམས་ཆོས་ལ་དེ་སྔོན་ལྟར་རྩོམ་ངར་དང་སེམས་འགུལ་ཐེབས་པའི་ཡོན་ཏན་སོགས་ལྷག་མེད། ཁོང་གློ་ཚད་དང་ཊི་བྷིའི་ནད་ཀྱིས་བསྟུད་མར་མནར་ཏེ་དགུང་ལོ་སོ་ལྔར་ཕེབས་པ་དང་། ༠༨།༡༧།༡༩༠༨། མཚན་གུང་ནས་སྐར་མ་གསུམ་ཅུ་ཟིན་པའི་ཚེ་འདས་གྲོངས་སུ་ཕེབས། ཁོང་གི་བརྩམས་ཆོས་འགྲེམ་སྤེལ་ཞུ་མ་ཐུབ་པ་དག་འཛམ་གླིང་དམག་ཆེན་དང་པོའི་སྐབས་གཏོར་བརླག་ཏུ་ཤོར། རྣོ་ངར་ཅན་གྱི་རིག་པ་དང་། ལྟ་སྙཱིང་མཁྲེགས་འཛིན་པ་དང་འཐབ་རྩོད་གནང་བའི་ཕྱག་རྗེས་ཀྱིས། ཁོང་སར་བྷ་ཨའི་དུས་རབས་ཉི་ཤུ་ནང་གི་རྩམ་པ་པོ་ནང་ནས་ཚད་མཐོ་ཤོས་སུ་རྩི་མུས་ཡིན།
བརྩམས་ཆོས།
ཁོང་གི་བརྩམས་ཆོས་ཆེས་གྲགས་ཆེ་བ་དག་ནི།
ཕྱི་ཕྱོགས་དྲ་མཐུད།
ར་ཌོ་ཇི་ཌོ་མ་ནོ་ཝིཅ་ཡི་བརྩམས་ཆོས་ཕྱོགས་སྡེབ།
བེེ་རོ་དགོན
མཚན་རྒྱས་པར་སྙེ་མོ་ཁྱུང་ཚང་བྲག་ཅེས་ཞུ། ད་ལྟའི་སྙེ་མོ་རྫོང་ནས་བྱང་ཤར་ངོས་སུ་སྤྱི་ལེ་གཅིག་ལྷག་ཙམ་སོང་ན་རྟགས་རི་ཞེས་པའི་ལོགས་སུ་ཁྱུང་ཚང་ཕུག་དང་། དེའི་འོག་ཏུ་འདུ་ཁང་ཆགས་ཡོད། བཙུན་དགོན་དེ་ནི་ཐོག་མར་གུ་རུས་ཆོས་རྒྱལ་ཁྲི་སྲོང་ལ་ལུང་བསྟན་པ་ལ་སྙེ་མོ་བྱེ་མཁར་ཆོས་སྡེ་ཞེས་པར་ཡབ་ཧོན་འདོད་དང་ཡུམ་བྲམ་ཟེ་བཀའ་བརྒྱད་ཅེས་པར་ཁྱིའུ་བྱིས་པ་ལོ་བརྒྱད་པ་ཞིག་ཡོད་པས་དེ་ནི་ཁྱད་དུ་འཕགས་པ་ཞིག་ཡིན་པས་བྱིས་པ་དེ་སློང་དང་སྟེར་བ་ཡོད་གསུངས་པ་ལྟར་རྒྱལ་བློན་དཔོན་གཡོག་རྟ་པ་བརྒྱད་ཕེབས་ནས་བྱིས་པ་མང་པོའི་དཀྱིལ་ནས་བེེ་རོ་ཁྱད་དུ་འཕགས་པར་གཟིགས་ནས་ཁྱོད་ཀྱི་ཕ་མའི་མིང་ལ་ཅི་ཟེར་གསུངས་པར། ཕ་མའི་མཚན་ཇི་བཞིན་ཞུས། ཕ་གང་དུ་སོང་ངམ་ཞེས་བྲིས་པར། ཕ་ཆང་མཆོད་དུ་ཕེབས་པས་གཏམ་འཚོལ་དུ་སོང་ཞེས་གསུངས། ཡུམ་བཞུ་སྣུམ་འཚོལ་དུ་ཕེབས་པས་མིག་འཚོལ་དུ་སོང་ཞེས་གབ་ཚིག་གི་ལམ་ནས་གསུངས། རྒྱལ་བློན་རྣམས་ཀྱིས་ད་ང་ཚོས་འཚོལ་དགོས་པའི་བྱི་པ་འདི་རང་རེད་འདུག་དགོངས་ནས་མཉམ་དུ་བུའི་ཁྱིམ་དུ་ཕེབས། ཡུམ་ལ་མིག་སྤོར་ཅིག་གསུངས་པས་ཡུམ་གྱིས་བསྣམས་ཕེབས་པའི་སྣུམ་གྱིས་གསལ་མེ་སྤར། ཡབ་ལ་གཏམ་ཞུས་ཤིག་གསུངས་པར་ཡབ་སྐུ་ར་སྦིར་བས་གཏམ་མང་པོ་ཞུས། རྒྱལ་པོས་བུ་བསམ་ཡས་སུ་གདན་འདྲེན་དགོས་གསུངས་པར། ཡབ་ཡུམ་གཉིས་ཀྱིས་ངོས་གཉིས་ལ་བུ་འདི་རང་ལས་མེད་པས་གནང་བ་གནང་རོགས་ཞུས་པར་ཡབ་ཡུམ་གཉིས་ཀྱི་འཚོ་གོས་རྒྱལ་པོས་གནང་རྒྱུར་ཞལ་བཞེས་ཏེ་བསམ་ཡས་ལ་གདན་དྲངས། རྒྱ་གར་ལ་ལོ་ཙཱ་སློབ་ཏུ་ཕེབས་པའི་ནང་ནས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་རྩལ་ཐོན། དེ་རྗེས་གནས་དེར་ཕེབས་ནས་གུ་རུ་དང་། ཁྲི་སྲོང་། བེེ་རོ་བཅས་གསུམ་ལྷན་དུ་སྒྲུབ་པ་མཛད། གུ་རུས་སྒྲུབ་ཕུག་འདི་ཅུང་ཆུང་དྲག་འདུག་གསུངས་ནས་ཆེ་རུ་བཏང་གནང་བའི་སྐུ་རྗེས་ཀྱང་ཡོད། སོ་སོས་འཇིམ་གྱི་སྐུ་བརྙན་རེ་བཞེངས་གནང་བའི་འདམ་བག་ཅུང་ཟད་རེ་ལྷག་པས་ད་འདིས་ཅི་བྱེད་གསུང་པར་གུ་རུས་འདིས་སྲུང་མ་ཞིག་བཞེངས་གསུངས་ཏེ་རྟ་མགྲིན་གྱི་སྐུ་བརྙན་ཞིག་བཞེངས་གནང་མཛད། རྗེས་སུ་སྐུ་དེ་རྩེ་ཕོ་བྲང་དུ་གདན་དྲངས་པས་སྐུ་གཉེར་གྱིས་སྐུ་དེ་གང་དུ་འཇོག་གམ་གསུང་སྐབས། ང་འདིར་མི་སྡོད་སྙེ་མོ་ཁྱུང་ཚང་དུ་སྐྱེལ་རོགས་ཞེས་གསུང་བྱོན་པས་སྐུ་རང་འཇགས་སུ་གདན་དྲངས། ལོ་ལྟར་གཞུང་ནས་གསེར་ཌཾ་རེ་དང་སྐུ་གཉེར་ལ་འབྲུ་ཁལ་གསུམ་རེ་གནང་སྲོལ་ཡོད། སྒྲུབ་ཕུག་ནང་དབུས་སུ་གུ་རུ་དང་། གཡས་སུ་ཁྲི་སྲོང་། གཡོན་དུ་བེེ་རོ་བཅས་ཀྱི་བཞུགས་གནས་དང་། རྟེན་གཙོ་རྟ་མགྲིན་གསུང་བྱོན་མ་དང་ཤོད་དུ་འདུ་ཁང་ཀ་དྲུག་ནང་གཙོ་བོ་གུ་རུ་མཚོ་སྐྱེས་རྡོ་རྗེའི་སྐུ་བརྙན་དང་། གཡས་སུ་ཁྲི་སྲོང་གཡོན་དུ་བེེ་རོ་བཅས་སྐུ་བརྙན་མི་ཚད་མ་སོགས་སྐུ་བརྙན་མང་པོ་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད། ད་ལྟ་གསར་བཞེངས་གནང་བའི་སྔོན་གྱི་འདུ་ཁང་དེ་འདྲའི་ནང་སྔོན་གྱི་སྐུ་བརྙན་དེ་དག་གི་སྐུ་ཚབ་གསར་བཞེངས་གནང་བ་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད་ལ་དེའི་གཡས་སུ་མཁའ་འགྲོ་ཡེ་ཤེས་མཚོ་རྒྱལ་དང་། གཡོན་དུ་ལྷ་ལྕམ་བེེདྷ་ར་བའི་སྒྲུབ་ཕུག་ཀྱང་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད།།
ཀོང་འཁྲུ་
སྔོན་དུས་མན་ཆིང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་གོང་མ་ཡུང་ཀྲིང་དང་། ཆེན་ལུང་སྐབས་ཧང་ཀྲེའུ་ནས་ཐོན་པའི་སི་སྐུད་ལྷད་མེད་ཀྱིས་བཏགས་པའི་ཏཱ་ཁྲུའུ་ལ་ཟེར།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
རབ་ཏུ་དགའ་བའི་ས།
བྱང་སེམས་འཕགས་པའི་ས་བཅུ་ཡོད་པའི་ནང་གི་ས་དང་པོ་རབ་ཏུ་དགའ་བ་ཞེས་པ་དེ་ཡིན། ས་བཅུ་གྲངས་འདྲེན་ཚུལ། ༡.རབ་ཏུ་དགའ་བ། ༢.དྲི་མ་མེད་པ། ༣.འོད་འཕྲོ་བ། ༤.འོད་བྱེད་པ། ༥.སྦྱང་དཀའ་བ། ༦.མངོན་དུ་གྱུར་པའམ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པ། ༧.རིང་དུ་སོང་བ། ༨.མི་གཡོ་བ། ༩.ལེགས་པའི་བློ་གྲོས། ༡༠.ཆོས་ཀྱི་སྤྲིན་བཅས་སོ། །༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་
༄༅། བོད་རྒྱལ་རབས་དེ་སྤྱིར་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་ཧ་ཅང་འབྲེལ་ཡོད། རྒྱུ་རྐྱེན་གཙོ་བོ་ནི་བོད་རིགས་དང་ སོག་རིགས་ མན་ཇུ་རིགས་སོགས་ཀྱི་རིག་གནས་འཕེལ་རྒྱས་དང་འབྲེལ་ཡོད་ མ་ཟད་སྔོན་བྱོན་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་མཁས་ཅན་ཕལ་ཆེ་བ་ནི་ནང་ཆོས་རྒྱུད་འཛིན་པ་ཡིན།།བོད་གངས་ཅན་ཞེས་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཆེན་པོ་འདི་ཉིད། ཆེས་སྔ་བའི་དུས་བོད་ཀྱི་ཡུལ་ཆ་ཤས་རྒྱ་ཆེ་བ་རྒྱ་མཚོ་ཡིན་པ་དང༌། རིམ་གྱིས་མཚོའི་རྒྱུན་སྐམ་ནས་ཡུལ་ལྗོངས་ཆགས། དེ་ནས་མིའི་འགྲོ་བ་བྱུང་ཞིང༌། དེ་ཡང་མིའི་འགྲོ་བ་ནི་འཕགས་མཆོག་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱི་རྣམ་སྤྲུལ་ཕ་སྤྲེའུ་བྱང་ ཆུབ་སེམས་དཔའ་དང༌། མ་སྒྲོལ་མའི་རྣམ་སྤྲུལ་མ་བྲག་སྲིན་མོ་གཉིས་དུས་པ་ལས་ བྱུང་བ་ཡིན་པ་རེད། གངས་ཅན་བོད་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ས་ཁྱོན་ནི་སྤྱི་ལེ་གྲུ་བཞི་མ་འབུམ་ ༢༥ ཡིན་ཞིང༌། རྒྱ་ཁྱོན་དེ་ནི་བལ་ཡུལ་གྱི་རྒྱ་ཁྱོན་ལྔ་བཅུ་ཙམ་ཞིག་ཡིན་པ་དང༌། ཁོར་ཡུག་ནི། ཤར་དུ་རྒྱ་ནག་དང༌། མན་ཇུ། སོག་པོ། ནུབ་ཏུ་བལ་ཡུལ་དང༌། རྒྱ་གར། པ་ཀི་སི་ཐན། ཨབ་གྷ་ནི་སི་ཏན། བྱང་དུ་ཏུར་ཀི་སི་ ཏན་དང༌།  ཨུ་རུ་སུ།  ལྷོ་རུ་འབྲུག་དང༌།  འབྲས་ལྗོངས།  འབར་མ།  བྷང་ལ་སྡེ་ཤི་བཅས་ཀྱི་དབུས་སུ་གནས་ཡོད། དེ་ལྟ་བུའི་རྒྱ་ཁྱོན་ཅན་གྱི་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་དེ།  སྤྱི་ལོ་མ་བྱུང་བའི་ལོ་ ༡༢༧ གོང་རྒྱལ་པོའི་ཐོག་མ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་བྱུང་བ་ནས་བཟུང་རྒྱལ་པོ་གླང་ དར་མའི་བར་མི་ལོ་དགུ་བརྒྱ་ལྷག་གི་རིང་ཆོས་དང་སྲིད་ཀྱི་བྱུང་བ་མཐའ་ཡས་པ་བྱུང། སྤྱི་ལོ་ ༩༠༠ ཙམ་ནས་མི་ལོ་ ༣༤༧ ཙམ་རིང་བོད་ཡུལ་མདོ་སྟོད་སྨད་དང༌། དབུས་གཙང་བཅས་པ་སིལ་བུར་འཐོར་ཏེ་བོད་ཁམས་ཉམས་རྒྱུད་ཇེ་ཆེར་གྱུར། རིམ་པས་ས་སྐྱའི་ཁྲི་རབས་ཉི་ཤུས་ལོ་ ༩༦ རིང་བོད་སྤྱི་ལ་དབང་བསྒྱུར་ཞིང༌། དེ་རྗེས་ཕག་མོ་གྲུབ་པ་ཁྲི་རབས་བཅུ་གཅིག་གིས་ལོ་ ༨༦དང༌། རིན་སྤུངས་པ་ཁྲི་རབས་བཞི་ནས་ལོ་ ༡༣༠ དང༌། སྡེ་པ་གཙང་པའི་ཁྲི་རབས་གསུམ་གྱིས་ལོ་ ༧༦ བཅས་དབང་སྒྱུར། དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་དུས་རབས། སྤྱི་ལོ་ ༡༦༤༢ ནས་ ༡༩༥༠ བར་ལོ་ ༣༦༧སོགས་ཡིན།
གནའ་བོའི་དུས་རབས།
སྤྱི་ལོ་1999ལོའི་ཟླ་6ཚེས་2ཉིན་ཀྲུང་དབྱང་བརྙན་འཕྲིན་ལས་ཁུངས་ནས་གསལ་བསྒྲགས་བྱས་པ་ལྟར་ན།   ཀན་སུ་ཞིང་ཆེན་གྱི་ས་ཁུལ་ཞིག་ན་མི་རུས་ཀྱི་འགྱུར་རྡོ་ཞིག་ཐོན་པ་དེ་ལ་ལོ་ངོ་ས་ཡ་གཉིས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡོད་པ་གཏན་འབེབས་བྱས་པ་དང། སྤྱི་ལོ་1998ལོར་ཆབ་མདོའི་བྲག་གི་ངོས་ལ་མིའི་རྐང་རྗེས་རྨི་ཁྲེ་གང་ལྷག་ཡོད་པ་ཞིག་རྙེད་པ་དེ་ཆེད་རམས་པ་ཚོས་ལོ་ངོ་དུང་ཕྱུར་ལྷག་ཕྱིན་པར་གསུངས་པ་ལྟར་ན།    ཡུལ་འདིར་འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་བྱུང་ནས་ལོ་དུང་ཕྱུར་ཕྱིན་པར་རྟོགས་ཐུབ། གནའ་དུས་ཀྱི་བོད་མི་ཁ་ཅིག་ཡར་ཀླུང་གཙང་པོའི་ཉེ་འགྲམ་ལྷོ་ཁ་རྩེད་ཐང་ཁུལ་གྱི་མགོན་པོ་རིའི་བྲག་ཕུག་ཏུ་གནས་བཅས་ཏེ་འཚོ་བ་སྤྱོད་པ་ལས་རིམ་བཞིན་མི་རུ་འགྱུར་ཏེ་དེང་དུས་ཀྱི་བོད་མི་འདི་བྱུང༌།      སྐབས་དེའི་མི་རྣམས་ལ་དཔོན་གཡོག་གི་གྲལ་རིམ་དང༌།    ས་ཁོངས་དང་སྡེ་རིས་ཀྱི་ཁྱད་པར།    ཕུ་ནུ་དང་གཉེན་ཉེའི་ཐ་སྙད།    རང་སྡེ་དང་དགྲ་སྡེའི་ཆགས་སྡང༌།   གྲོང་དང་ཁྱིམ་ཚང་གི་རྣམ་པ་གང་ཡང་མེད་པར་མི་ཐམས་ཅད་ཐོབ་ཐང་འདྲ་མཉམ་གི་སྒོ་ནས།     བཅུ་ཚོ་ཁ་ཤས་ཁྱུ་ཤོག་རེ་བྱས་ཏེ་རི་བོའི་ཞོལ་དང༌།      རྒྱ་མཚོའི་འགྲམ།   ནགས་ཀླུང་གི་ཁྲོད་སོགས་སུ་ཉུལ་སྟེ་དབྱུག་པ་དང་རྡོ་གྲི་ཙམ་གྱི་ལག་ཆ་ལ་བརྟེན་ནས་རི་དྭགས་རྔོན་པ་དང༌།       ཤིང་འབྲས་ཟ་ཞིང་ཤིང་ལོ་གྱོན་པ་སོགས་ཀྱི་འཚོ་བ་རོལ་བཞིན་ཡོད་ལ།     རྗེས་སུ་རྩི་ཤིང་གི་འབྲས་བུ་དང་ཉེ་འཁོར་གྱི་སྔོ་ཚོད་དག་གིས་འཚོ་བའི་དགོས་མཁོ་སྐོང་མི་ཐུབ་པར་བརྟེན་ཡར་ཀླུང་གཙང་པོའི་བརྒྱུད་ཀྱི་ཟོ་དང་ས་ཁུལ་དུ་ས་ཞིང་རྐོ་འདེབས་ཀྱི་ལས་ཀའི་འགོ་ཚུགས་ཏེ་བུ་ཚ་ཕྱི་མ་རྣམས་ལ་སོ་ནམ་གྱི་ལས་ཀ་བསླབས་པ་ཡིན་ཏེ།      དམངས་ཁྲོད་ཀྱི་ངག་རྒྱུན་དུའང་ཡུལ་ལ་སྔ་བ་ཡར་ཀླུང༌།   ཞིང་ལ་སྔ་བ་ཟོ་དང་ཞེས་ཡོངས་སུ་གྲགས་པ་བཞིན་ནོ།
རྡོ་ཆས་རྙིང་པ་དང་གསར་པའི་དུས་སྐབས།
སྤྱི་ལོ་1956ལོར་ནག་ཆུའི་ས་ཁུལ་དུ་གནའ་བོའི་མི་རིགས་ཀྱི་ཤུལ་ལུས་རྡོ་ཆས་རྙིང་པ་རིགས་གཉིས་རྙེད་པ་དང༌།   དེ་རྗེས་གཉའ་ལམ་དང༌།   དིང་རི།   ཤན་ཚ།   སྤུ་ཧྲེང༌།   སུམ་མདོ།     རྣམ་གླིང་སོགས་ཀྱི་ཡུལ་ནས་རྡོ་ཆས་རྙིང་པའི་དུས་རབས་ཀྱི་གནའ་རྫས་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཤིག་རྙེད་པར་བརྟགས་ན་བོད་འདིར་ལོ་ངོ་ཁྲི་ཕྲག་གི་གོང་དུ་རོང་འབྲོག་གཉིས་ཀའི་ཡུལ་དུ་མི་རྣམས་འཚོ་ཞིང་གནས་པར་ངེས་ཏེ།     འདི་ནས་ལོ་ངོ་ཁྲི་ཕྲག་ཙམ་གྱི་གོང་དུ་འཇིག་རྟེན་འདིར་མཚོན་ཆ་དང༌།    ལག་ཆ་བཟོ་རྒྱུའི་ལག་རྩལ་ཡར་རྒྱས་བྱུང་བའི་དུས་རབས་ཤིག་ཏུ་སླེབས་ཡོད་པ་ལོ་རྒྱུས་རིག་པའི་ཆེད་རམས་པ་རྣམས་ཀྱིས་བཞེད་པ་གཅིག་ཏུ་མཐུན། ཨེ་ལྗིབ་ཕུ་ཐི་ཡུལ་དུ་ཡོད་པའི་ལོ་ངོ་འབུམ་གསུམ་ཙམ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡོད་པའི་རྡོ་ཆས་རྙིང་པ་དེ་དག་དང་ང་ཚོ་བོད་ཡུལ་གྱི་རྡོ་ཆས་རྙིང་པ་དེ་དག་བཟོ་དབྱིབས་རྣམ་པ་ཀུན་ཏུ་མཚུངས་པས་དེ་ལྟར་ན་བོད་ཀྱི་རྡོ་ཆས་རྙིང་པ་དེ་དག་ལའང་ལོ་ངོ་འབུམ་གཉིས་དང་གསུམ་ཙམ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡོད་པར་སེམས་སོ།    གཞན་ཡང་དེང་དུས་བྱང་ཐང་མི་མེད་ལུང་སྟོང་གི་ས་ཆ་ཁ་ཤས་ཀྱི་ས་འོག་ནས་གནའ་རྫས་རྙེད་རྒྱུ་ཡོད་པ་འདི་དག་ལ་དཔྱད་ན།    བསྐལ་པ་ཡ་ཐོག་གི་དུས་རབས་རྣམས་སུ་བོད་ཡུལ་བྱང་ཐང་གི་ས་ཁུལ་འདི་དག་དེང་དུས་ཀྱི་གནམ་གཤིས་ལྟར་གྲང་ལྷགས་ཆེ་བ་ཞིག་མ་ཡིན་པར།   འགྲོ་བ་མི་ཡི་རིགས་རྣམས་འཚོ་གནས་བྱེད་སའི་དྲོ་ཞིང་འཇམ་ལ་ཡངས་པའི་ས་ཁུལ་ཞིག་ཡིན་པར་ཤེས་ཐུབ།
སྤྱི་ལོའི་གོང་གི་ལོ་ངོ་སུམ་སྟོང་ཡས་མས་སྐབས་ནས་བོད་མི་རྣམས་ལ་གཏན་འཁེལ་གྱི་སྡོད་ས་ཡོད་པར་གྱུར་ཏེ་ཞིང་འབྲོག་གི་ལས་ཀ་བྱེད་ཅིང་འཚོ་བ་སྐྱེལ་བཞིན་ཡོད་པ་ཤེས་ཐུབ་པར་མ་ཟད། ཁབ་དང༌། འབུག རྫ་ཆས་རི་མོ་ཅན།  གཡང་ཊི་སོགས་ཉེར་མཁོའི་ལག་ཆ་དང་རྒྱན་ཆ་སོགས་ཡོད་པ་འདི་དག་ལ་བལྟས་ན་སྐབས་དེའི་བོད་མིའི་ཤེས་རིག་ལག་རྩལ་གྱི་ཆུ་ཚད་དེ་སྐབས་དེའི་སྔོན་ཐོན་མི་རིགས་དག་ལས་མི་དམན་པ་ཞིག་བྱུང་ཡོད་པ་གསལ་ཏེ། རྒྱ་ནག་གི་ཡང་ཧྲའོ་གནའ་རྫས་དང༌། ལོང་ཧྲན་གནའ་རྫས་སོགས་དང་ལག་རྩལ་གྱི་ཆུ་ཚད་འདྲ་པོར་སླེབས་ཡོད་པ་མངོན་སུམ་མིག་གི་སྤྱོད་ཡུལ་དུ་གྱུར། ཆུ་གོང་གནའ་ཤུལ་དུ་བམ་རོ་སུམ་ཅུ་ཙམ་སྦས་པའི་ཉེ་འགྲམ་ན།  ས་དོང་བཅུ་ལྷག་ཙམ་གྱི་ནང་དུ་ལག་ཆ་སྣ་ཚོགས་དང༌། རྒྱན་ཆ། སེམས་ཅན་གྱི་རུས་པ་སྣ་ཚོགས་བཅས་རྙེད་པ་འདི་དག་ལ་དཔྱད་ན།  གནའ་རྫས་དེ་དག་ནི་མི་ཤི་བའི་རྗེས་སུ་རང་གི་གོས་རྒྱན། ལག་ཆ། གཅེས་ནོར་སོགས་ལྷན་དུ་སྦས་པའི་རྟགས་ཡིན།
གདོད་མའི་མངའ་བསྒྱུར།
དེ་ལྟར་བོད་ཀྱི་ཡུལ་འདིར་གདོད་མའི་མངའ་བསྒྱུར་དུས་རབས་མི་འདྲ་བ་དེ་དག་དུས་ནམ་ཞིག་ཙམ་ནས་བྱུང་ཞེ་ན།    དེང་སྐབས་ས་འོག་ནས་ཐོན་པའི་གནའ་རྫས་རྙིང་པ་འདི་དག་དང༌།    སོ་སོའི་རིག་པ་གཉིས་ཕན་ཚུན་ཟུང་འབྲེལ་ཞིག་བྱས་ན་ཕྱོགས་ཙམ་ཞིག་ཤེས་ཐུབ་ སྟེ།      བོད་ཡུལ་སྟོད་སྨད་བར་གསུམ་གྱི་ཡུལ་གྲུ་རྣམས་ནས་གནའ་རྫས་ཀྱི་ཤུལ་རྙིང་པ་ མང་པོ་ཞིག་གསར་རྙེད་བྱུང་ཡོད་པ་ནི།    ཉིང་ཁྲི་དང༌།   དིང་རི།   ཤན་ཚ།   མེ་ཏོགཔུ་ཧྲེང༌།   སུམ་མདོ།     རྣམ་གླིང༌།   ཆབ་མདོ།   ཏྲེ་ཧོར་བྲག་མགོ ཨ་མདོའི་རུ་སྔོན་ས་ཆ་རྣམས་སུ་རྡོ་ཆས་དང༌།    རྫ་མ།    རུས་ཆས།    མཁར་ཤུལ།    མེ་ཤུལ།    ཟངས་ཆས།   གཡང་ཊི།    འགྲོན་བུ་སོགས་དངོས་རྫས་འབོར་ཆེན་ཞིག་རྙེད་པ་དེ་དག་ལ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཆེད་ རམས་པ་རྣམས་ཀྱིས་མཐའ་དཔྱད་གནང་ཞིང་གཏན་ལ་ཕབ་པའི་དཔྱད་རྩོམ་ཁག་ལས་གསལ་བ་ལྟར་ ན།    ད་ཕན་ལོ་ངོ་བརྒྱད་སྟོང་ཡས་མས་ཙམ་གྱི་དུས་སུ་བྱུང་བའི་དངོས་པོ་ཡིན་པ་ཐག་ གཅོད་གནང་འདུག དེས་ན་ལོ་ངོ་བརྒྱད་སྟོང་ལྷག་གི་སྔོན་གྱི་བོད་མི་དེ་དག་ལ་སྟ་རེ་དང༌།   མདའ།    མདུང༌།   འཇོར།   གཤོལ།    ཁབ།     རྫ་མ་སོགས་འཚོ་བའི་ཉེར་སྤྱོད་དང་ལག་ཆ་རྣམས་བཟོ་ཐུབ་པའི་ཤེས་རིག་དང༌།    ལག་རྩལ་གྱི་ཆུ་ཚད་མཐོན་པོར་བྱུང་ཡོད་པ་དེ་ག་རང་ནས་བདེན་དཔང་བྱུང་ཡོད།    བོད་ཀྱི་ས་འོག་ནས་ཐོན་པའི་རྡོ་ཆས་རྙིང་པ་དེ་དག་ལ་བརྟགས་ན་ཨེ་ལྗིབ་ཕུ་ ཐིའི་ལུང་པ་ནས་ཐོན་པའི་ལོ་ངོ་འབུམ་གཉིས་གསུམ་ཙམ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡོད་པའི་རྡོ་ ཆས་རྙིང་པ་དེ་དག་དང་ཁྱད་ཆོས་རྣམ་པ་ཀུན་ཏུ་མཚུངས་པས་ང་ཚོས་དེ་ལ་ཞིབ་ཏུ་བརྟག་ དཔྱད་བྱེད་འོས་པ་ཞིག་རེད།   དེས་ན་གདོད་མའི་མངའ་བསྒྱུར་ཐོག་མར་བྱུང་བ་གསལ་བའི་གནོད་སྦྱིན་ནག་པོ་ཞེས་པ་དེ་བྱུང་བའི་ དུས་ཚོད་ཀྱང་དེ་དང་འབྲེལ་ནས་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་འོས་པ་ཞིག་རེད།
རྒྱལ་ཕྲན་བཅུ་གཉིས་དང་། སིལ་མ་བཞི་བཅུའི་སྐོར།
ད་ཕན་མི་ལོ་སྟོང་ཕྲག་གཉིས་ལྷག་ཙམ་གྱི་གོང་དུ་སླེབས་དུས་བོད་ཀྱི་གནའ་མིའི་རུས་ཚོ་རྣམས་དར་རྒུད་སྣ་ཚོགས་བྱུང་ནས་རུས་ཚོ་སྟོབས་ཤུགས་ཆེ་བ་རེ་རེས་རུས་ཚན་ཆུང་བ་འགའ་ཤས་དབང་དུ་བསྡུས་ནས་བོད་ཁམས་སྟོད་སྨད་བར་གསུམ་དུ་སྡེ་དཔོན་ནམ་རྒྱལ་ཕྲན་བཅུ་གྲངས་ཤིག་ཆགས་པ་དང་། ཐག་རིང་ས་བཙན་དུ་གནས་པའི་རུས་ཚན་དེ་བས་མང་བ་ཞིག་སྔར་བཞིན་གམ་ནས་སོ་སོར་སྡོད་པ་བཅས་ལ་བོད་ཀྱི་ཡིག་ཚང་ནང་རྒྱལ་ཕྲན་བཅུ་གཉིས་དང་། སིལ་མ་བཞི་བཅུ་ཞེས་ཡོངས་སུ་གྲགས། དེ་ཡང༌། ༵༵ ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན་ ཀཀ ལས། བོད་ཡུལ་མི་ཡི་འགྲོ་བར། དེ་ཚེ་རྒྱལ་ཕྲན་སིལ་མ་བཅུ་གཉིས་དང༌། མཐའ་མར་རྒྱལ་ཕྲན་བཞི་བཅུས་དབང་བྱས་སྐད་ཅེས་གསུངས། དེ་ཡང་རྒྱལ་ཕྲན་སིལ་མ་བཅུ་གཉིས་ནི། ༡ མཆིམས་ཡུལ་གྲུ་ཤུལ་ན་མཆིམས་རྗེ་ནི་གུ་ཡོང༌། བློན་པོ་སྣང་དང་དིང༌། ༢ ཞང་ཞུང་ཡུལ་ན་ནི། རྒྱལ་ལིག་སྙ་ཤུར། རྨ་དང་ར་སངས་བློན། ༣ དེ་བཞིན་དུ་མྱང་རོ་ཕྱོད་དཀར་ན་གཙང་རྗེ་ཐོད་དཀར་བློན་པོ་གནང༌། ༤ གནུབས་ཡུལ་གླིང་དགུ་ན་སྣུབས་རྗེ་དམིགས་པ་བློན་པོ་རྨེའུ་དང་འབྲོ། ༥ ཉང་རོ་ཤམ་པོར་ལོ་རྔམ་རྗེ་བློན་པོ་ཤེ་སུག་གཉིས། ༦ ཀྱི་རི་ལྗོན་སྔོན་ན་ཀྱི་རྗེ་རྨང་པོ་བློན་པོ་ངམ་དང་འབྲོ། ༧ ངམ་ཤོང་ཁྲ་སྣར་ཟིངས་རྗེ་ཁྲི་འཕྲང་བློན་མགར་དང་གཉན། ༨ འོལ་ཕུ་སྤང་མཁར་དུ་ཟིང་རྗེ་གོང་ནམ་བློན་པོ་རྔོག་དང་སྦས། ༩ ཀྲིཎཥ་རོལ་མོ་གོང་དུ་བྲང་རྗེ་གོང་ནམ་བློན་སྤྲད་དང་ཞུགས། ༡༠ ཀོང་ཡུལ་བྲེ་སྣ་ན་ཀོང་རྗེ་དཀར་པོ་ཏུག་དང་མཁར་བ་བློན། ༡༡ དྭགས་ཡུལ་རྣམ་གསུམ་ན་ཉང་བཙུན་གླང་རྒྱལ་བློན་པོ་བུག་དང་ངོ་རྗེ། ༡༢ དྭགས་ཡུལ་གྲུ་བཞི་ན་དྭགས་རྗེ་མང་པོ་རྒྱལ་བློན་པོ་རླངས་སྐམ་གཉིས་སོ།། རྒྱལ་ཕྲན་སིལ་ མ་བཞི་བཅུ་ནི། ཡུལ་ནི་འབྲོག་མོ་རྣམ་གསུམ་ན། རྒྱལ་པོ་སེ་མིར་ཁྲིད་ཞུགས། དེ་ཡི་བློན་པོ་ཀ་རེན་ག གཡེ་མོ་ཡུལ་དྲུག་ན་གཡེ་རྗེ་མཁར་བ་བློན་པོ་རྦོ་དང་སྟུག སེ་མོ་གྲུ་བཞི་ན་གཉགས་རྗེ་གྲུ་འཕྲང་སེ་དང་ཉང་གཉིས་བློན། ཞེས་གྲག་གོ །དེ་ནས་རྒྱལ་ཕྲན་དེ་དག་ཕན་ཚུན་འཐབ་རྩོད་དང་སྲོག་གཅོད་པར་ཤིན་ཏུ་དགའ། ལེགས་ཉེས་ཀྱི་དབྱེ་བ་མི་འབྱེད་པར་བཙོན་རར་བཅུག དེ་བཞིན་མཐའ་བཞིའི་རྒྱལ་ཁབ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་དམག་ལན་མང་དྲངས་པས་རྟག་ཏུ་མནར་ ཞིང་གཙེ་ཞིང་གནས་སོ།། དེ་ལྟར་གཉའ་ཁྲིའི་གོང་དུ་རྒྱལ་ཕྲན་སིལ་མ་བཅུ་གཉིས་དང༌། དེ་ནས་རིམ་གྱིས་རྒྱལ་ཕྲན་སིལ་མ་བཅུ་བཞི་དང༌། རྒྱལ་ཕྲན་ཉེར་ལྔ། རྒྱལ་ཕྲན་སིལ་མ་བཞི་བཅུ་སོགས་བྱུང་ཞེས་དེབ་ཐེར་དང་ཆོས་འབྱུང་ཕལ་མོ་ཆེར་གསལ་ ཡང་ད་ཕན་བོད་ཁམས་སྟོད་སྨད་བར་གསུམ་དུ་རྒྱལ་ཕྲན་མིང་བགྲང་ཐུབ་པ་གོང་གི་དེ་ཙམ་ལགས་ཤིང༌། རྒྱལ་ཕྲན་ཉེར་ལྔ་ནི་རེ་རེ་བཞིན་མིང་དང་ལོ་རྒྱུས་གསལ་བ་མ་མཐོང་བས་ངག་རྒྱུན་ ཙམ་དུ་ཟད་དམ་སྙམ། རྒྱལ་ཕྲན་སིལ་མ་བཞི་བཅུ་ནི། ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན་དུ་རྒྱལ་བློན་གྱི་མིང་དང་ཡུལ་མིང་བཀོད་པའི་ཚིག་ གི་དུམ་བུ་རེ་དྲངས་པ་ཙམ་ལས་ཆ་ཚང་བཀོད་མེད་ལ། གཞན་དུའང་དེ་ལྟར་འཁོད་པ་མི་སྣང་ངོ༌།།
ཞང་ཞུང་རྒྱལ་རབས།
ཞང་ཞུང་སྒོ་པ་ནི་དབུས་ཀྱི་མཁར་ཁྱུང་ལུང་དངུལ་མཁར་ནས་ཕྱེས་ཏེ་སྟོད་མངའ་རིས་སྐོར་གསུམ་གཙོས་བོད་ཀྱི་ནུབ་བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་ཡུལ་ལྗོངས་ཕལ་ཆེ་བ་དང༌། རྒྱ་གར་ནང་གི་ལ་དྭགས་དང་ཁུ་ནུ། བལ་པོའི་ནང་སྟོད་བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་ཡུལ་ལུང་ཆ་ཚང་ཞང་ཞུང་སྒོ་པའི་ས་ཁྱོན་དུ་བརྩིས་ཡོད། དེ་བཞིན་སྒོ་པ་ལ་ཡང་སྒོ་ཕུགས་བར་གསུམ་དུ་ཕྱེ་རྒྱུ་ཡང་ཡོད། འོན་ཀྱང་ཕྱིས་བྱུང་ལོ་རྒྱུས་ཕལ་ཆེ་བའི་ནང་ཞང་ཞུང་ནི་བོད་ཀྱི་ཕྱོགས་གཏོགས་རྒྱལ་ཕྲན་ཆུང་ངུ་ཞིག་ཡིན་པ་ལས་བསྟན་མེད། བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡོངས་གྲགས་སུ་དེ་ལས་ལྡོག་ཏེ་ཞང་ཞུང་ཡུལ་ཁྱོན་ནི་ཧ་ཅང་གི་རྒྱ་ཆེ་ཞིང་དམག་འབུམ་སྡེ་ལྷག་ཡོད་རབས་སོགས་དང༌། བོད་ནི་དེའི་ཟུར་གྱི་རྒྱལ་ཕྲན་ཞིག་ཡིན་པ་དང་དམག་ཁྲི་སྡེ་ཙམ་ལས་མེད་པར་བསྟན་ཡོད། དང་པོ་བོད་རྒྱལ་ཐོག་མ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་ནས་གནམ་གྱི་ཁྲི་བདུན་གྱི་རིང་བོན་སྲིད་མཉམ་འབྲེལ་ཐོག་མར་བྱུང་བ་དང༌། བོད་རྒྱལ་གྲི་གུམ་བཙན་པོའི་སྐབས་རྒྱལ་གཤེན་བར་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ཐོབ་དབང་ཆེད་འགལ་འཁྲུག་ཤོར་བ། སླར་རྒྱལ་སྲས་སྤུ་སྡེ་ནས་སྲོང་བཙན་བར་བོན་སྲིད་མཉམ་འབྲེལ་བྱུང་བའི་བརྒྱུད་རིམ་དང༌། སྲོང་བཙན་ནས་རིམ་པར་བོན་གཤེན་གྱི་སྐུ་དབང་མར་ཉམས་པ་དང་མཐར་བོད་ཡུལ་འདིར་ གཤེན་པོས་སྲིད་ཀྱི་འགྲོ་དོན་གནང་ཕྱོགས་དེ་རེ་ཞིག་མཇུག་བསྡུས། ཞང་ཞུང་གི་རྒྱལ་ཁམས་ལ་མངའ་དབང་བསྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོ་གྲགས་པ་ཆེ་བ་རྣམས་ཀྱང་། ཁྱད་པར་ཞང་ཞུང་ཁྲི་སྡེ་བཅོ་བརྒྱད་གཙོས་པའི་ཡུལ་ཆེན་བཅོ་བརྒྱད་ལ་མངའ་དབང་ཆེ་བའི་རྒྱལ་པོ་སྲིད་པ་གནམ་ནས་བསྐོས་པའི་ཞང་ཞུང་སྲིད་པའི་རྒྱལ་པོ་ཁྲི་ཝེར་ལ་རྗེ་གུ་ལང་གསེར་གྱི་བྱ་རུ་ཅན་དང་། ཞུང་ཞག་ཟིལ་གནོན་རྒྱལ་པོ་རླབས་ཆེན་ཁྱུང་གི་བྱ་རུ་ཅན་དང་། ཧྲི་དོ་གྱེར་སྤུངས་རྒྱལ་པོ་ཀང་ཀ་ཤེལ་གྱི་བྱ་རུ་ཅན་དང་གསུམ་ནི་གངས་རིན་པོ་ ཆེའི་མདུན། རྒྱབ་རི་གཡུ་ལོ་ལྗོན་པའི་རྫོང་མཁར་དུ་ཆགས་སོ།། དེང་དུས་ཀྱི་རྒྱང་བསྒྲགས་དགོན་ཞེས་པ་དེ་ཁུལ་ཡིན། རྒྱལ་པོ་དེ་ཚོ་བྱུང་བའི་དུས་ལ་དཔྱད་ན་གཤེན་རབ་མི་བོ་ཆེའི་སྐུ་ཚེའི་སྨད་ཙམ་ན་ཞང་ཞུང་གི་རྒྱལ་པོ་ཁྲི་ཝེར་ལ་རྗེ་གསེར་གྱི་བྱ་རུ་ཅན་བྱུང། ཞང་ཞུང་གི་རྒྱལ་བོ་ལིག་མི་རྐྱ་ནི་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོའི་སྐུ་དུས་དང་མཉམ་པ་ལོ་རྒྱུས་ཀུན་གསལ། ཡིག་ཐོག་ལོ་རྒྱུས་ཡོད་པ་ནས་བཟུང་ཞང་ཞུང་དང་བོད་གཅིག་གྱུར་གྱི་དུས་སྐབས་ལོ་གྲངས་ཆིག་སྟོང་ཙམ་ཕྱིན་ཡོད་པ་དང་། བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་དབུ་བརྙེས་པ་ནས་བཟུང་ཆོས་རྒྱལ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོའི་བར་དུ་ལོ་གྲངས་ཆིག་སྟོང་ལྷག་པ་ཞིག་ཕྱིན་ཡོད་པ་མཁྱེན་ཐུབ་ཀྱི་རེད། དུས་སྐབས་དེ་དག་ཏུ་ཞང་ཞུང་གི་རྒྱལ་པོ་དེ་ཚོས་ད་ལྟའི་དུས་སྐབས་ནང་བཞིན་སྲིད་དབང་བསྒྱུར་བའི་སྲོལ་ལུགས་བྱུང་ཡོད་མེད་མ་ངེས་ནའང་ད་ལྟ་ཡོངས་གྲགས་ཀྱི་བོད་འདི་ཡོངས་རྫོགས་ལ་དུས་སྐབས་དེར་ཞང་ཞུང་ཞེས་པ་ཙམ་ལས་མིང་གཞན་ཞིག་མེད་པ་ནི་མངོན་གསལ་ཐུབ་པ་དེ་ག་རེད། བོད་ཀྱི་སྟོབས་ཤུགས་དང་ཤེས་རིག་གང་ཅིའི་ཐད་ཞང་ཞུང་ལས་རྣམ་པ་ཐ་དད་པའི་དར་རྒྱས་ཐུབ་པ་བྱུང་ནས་མཐར་ཞང་ཞུང་གི་རྒྱལ་པོ་ལིག་མི་རྐྱ་དེ་སུམ་འབར་བགྲོད་ པའི་ལམ་ཁར་དམག་གིས་བཀྲོངས་པ་དང་། ཞང་ཞུང་གི་མངའ་རིས་བོད་རྒྱལ་པོའི་དབང་དུ་བསྡུས་ཏེ་སླར་ཡང་ཞང་བོད་གཅིག་གྱུར་ གྱི་བོད་རྒྱལ་ཁབ་ཟེར་བ་རྣམ་པ་གསར་བ་ཞིག་བསྟན་ཐུབ་པ་བྱུང་བ་རེད། ཆོས་རྒྱལ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོས་ཞང་ཞུང་གི་མངའ་རིས་དབང་དུ་བསྡུས་པ་དེ་ནི་ཆོས་ རྒྱལ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོ་དེ་ཉིད་ཀྱི་སྐུ་རིང་ལ་བྱུང་བའི་གནས་ཚུལ་ཙམ་ཞིག་མ་ཡིན་པར་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་གོང་མ་རྒྱལ་པོ་གྲི་གུམ་བཙན་པོ་སོགས་ཀྱིས་ཀྱང་ཐུགས་འཁུར་གནང་མྱོང་བའི་རྒྱལ་ཁ་ཞིག་ཡིན་པ་གསལ་པོར་བསྟན་གྱི་ཡོད་རེད།
སུམ་པ་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས།
སུམ་པའི་མི་བརྒྱུད་ནི། བོད་མིའུ་རིགས་བཞི་སེ་དང་། རྨུ། ལྡོང་། སྟོང་ལས་ཨ་ཐང་འབྲུ་སྟོང་གི་རུས་ཚན་ལས་མཆེད། དེ་ཡང་བོད་ཀྱི་ཡུལ་གྲུ་ཆེན་པོ་འདི་སྟོད་མངའ་རིས་སྐོར་གསུམ་དང་བར་དབུས་གཙང་རུ་བཞི། སྨད་མདོ་ཁམས་སྒང་དྲུག་ཅེས་སྟོད་སྨད་བར་གསུམ་དུ་ཕྱེ་བའི་ནང་ནས། བར་དབུས་གཙང་ནི་གནའ་སྤུར་རྒྱལ་པའི་མངའ་ཁོངས་ཡིན་ལ་སྟོད་མངའ་རིས་ནི་ཞང་ཞུང་གི་མངའ་ཁོངས་དང་། སྨད་མདོ་ཁམས་ནི་སུམ་པ་དང་ལྡོང་རིགས། རྒྱལ་རོང་། འ་ཞ་བཅས་ཀྱི་མངའ་ཁོངས་སུ་གྱུར། སྔོན་གྱི་སུམ་པའི་ས་ནི་དེང་གི་མཚོ་སྔོན་གྱི་ལྷོ་ནུབ་དང་བོད་ལྗོངས་ཀྱི་བྱང་ཕྱོགས་ཕལ་ཆེ་བ་ཡིན་པ་ཤུགས་ལས་ཤེས་ཐུབ་སྟེ། དུས་ཕྱིས་རྒྱལ་པོ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོས་བོད་ཆེན་པོའི་རྒྱལ་ཁབ་བཙུགས་རྗེས། བོད་ཡུལ་ཡོངས་རྫོགས་རུ་ལྔར་བགོས་པའི་ཚེ་ན་སུམ་པ་ནི་རུ་ལྔའི་ཡ་གྱལ་ཆེ་ཤོས་ཤིག་ཏུ་གྲུབ་པ་ལས་ཀྱང་སུམ་པའི་ཡུལ་རྒྱ་ཆེ་ཆུང་ཕལ་ཆེར་རྟོགས་ཐུབ་པར་མ་ཟད། སུམ་རུའི་ནང་ཚན་རྒོད་ཚང་སྟོད་སྨད་དང་། ནགས་ཤོད། ཏྲེ་སྟོད་སྨད་བཅས་དེང་སང་གི་བོད་ལྗོངས་ཀྱི་ནག་ཆུ་དང་ཆབ་མདོ། སི་ཁྲོན་ཞིང་ཆེན་གྱི་དཀར་མཛེས་ཁུལ་སོགས་ཀུན་གྱིས་བར་ཁམས་སམ་མདོ་སྟོད་དུ་འབོད་པའི་ས་གནས་འདི་རྣམས་སུམ་པའི་ཡུལ་དུ་ངོས་འཛིན་ཆོག་པ་འདུག་སྙམ། དེ་མིན་སུམ་པའི་ཡུལ་གྱི་ལྟེ་བ་རྒྱ་ཤོད་སྟག་པ་ཚལ་བྱ་བ་དེང་གི་འབྲི་རུ་རྫོང་རྒྱལ་ཆུའི་རྒྱུད་གཡང་ཤོད་ཡས་མས་དང་། སུམ་པ་གླང་གི་གྱིམ་ཤོད་ཅེས་དེང་གི་ཁྱུང་པོ་སྟེང་ཆེན་རྫོང་ཁོངས་རྩེ་དྲུག་རྒྱུད་ཡིན་པར་བཤད་པ་བཅས་ཀྱིས་ཀྱང་སུམ་པའི་ཡུལ་བར་ཁམས་ཕྱོགས་འདི་ཡིན་པ་གསལ་ལོ།། འོན་ཀྱང་རྒྱའི་གནའ་བོའི་ཡིག་ཚང་ཀུན་ན་སུམ་པ་ལ་ཏུན་ཉུས་གོ༼东女国༽སྟེ་ཤར་ཕྱོགས་བུད་མེད་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཅེས་བཀོད་པ་དང་། འདིའི་མངའ་ཁོངས་ལ་ཤར་ནུབ་བར་ཉིན་ལམ་དགུ་དང་ལྷོ་བྱང་བར་ཉིན་ལམ་ཉི་ཤུ་ཙམ་ཡོད་པ་དང་། དེར་མཁར་རྫོང་བརྒྱད་ཅུ་དང་འབངས་དུད་ཚང་བཞི་ཁྲིའམ་ཧྲག་དམག་ཆིག་ཁྲི་བཅས་མངའ་ཞིང་། ཡུལ་གྱི་ལྟེ་བ་ནི་ཆབ་མདོ་དང་རྫ་ཆུའི་རྒྱུད་དུ་ཡོད་པར་བཤད་ལ། དེའི་རྒྱལ་དཔོན་དང་ནང་བློན་ཚང་མ་བུད་མེད་ཡིན་པས་རྒྱས་མིང་དེ་ལྟར་བཏགས་པར་གྲགས་སོ།། དུས་ཕྱིས་རྒྱ་ཡིག་ཏུ་སུམ་པའི་མིང་བོད་སྐད་དང་བསྟུན་ཏེ་སུའོ་པེ༼苏毗༽ཞེས་སྒྲ་བསྒྱུར་ཙམ་བྲིས་འདུག་གོ། སུམ་པ་ཡང་བོད་རྒྱལ་གནམ་རི་སྲོང་བཙན་སྐབས་ཡན་ནས་སྤུར་རྒྱལ་བཙན་པོའི་མངའ་འོག་ཏུ་ཚུད་པ་ཡིན་ལ། སྲོང་བཙན་སྐུ་གཞོན་ནུའི་སྐབས་སུ་མཛོ་སུམ་པས་ངོ་ལོག་བྱས་པ་མྱང་མང་པོ་རྗེ་ཞང་སྣང་གིས་དམག་དྲངས་མི་དགོས་པར་སུམ་པའི་ཁྱིམ་གྲངས་མ་ཤོར་བར་ཡོངས་རྫོགས་བོད་ཀྱི་འབངས་རྣལ་མར་བཀུག་ནས་ལས་དོན་དོ་དམ་བྱེད་པ་སོགས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་མང་པོ་ཞིག་ཏུན་ཧོང་ཡི་གེར་གསལ་བ་ལྟར་རོ།།
སྤུར་རྒྱལ་བཙན་པོའི་དུས་རབས།
* སྤུར་རྒྱལ་བཙན་པོའི་དུས་རབས་སྐོར་རྒྱས་པ་འདིར་གཟིགས་རོགས།
གསོ་དཔྱད་ཀྱི་བསྟན་པ་དབུ་བརྙེས་ཚུལ།
* སྤུ་རྒྱལ་ཉེར་བརྒྱད་པ་ལྷ་ཐོ་ཐོ་རི་གཉན་བཙན་སྐོར་རྒྱས་པ་འདིར་གཟིགས་རོགས། སྤུ་རྒྱལ་ཉེར་བརྒྱད་པ་ལྷ་ཐོ་ཐོ་རི་གཉན་བཙན་(སྤྱི་ལོ་406-493)དུས་སུ་སྤྱི་ལོ་433པའི་ཆུ་བྱ་ལོར་བལ་པོའི་ཡུལ་ནས་པཎྜི་ཏ་བློ་སེམས་མཚོ་དང༌། ལོ་ཙཱ་བ་ཐི་ལེ་སེ་གཉིས་ཀྱིས་སྤང་ཀོང་ཕྱག་རྒྱ་པ་དང་མདོ་ཟ་མ་ཏོག་གི་གླེགས་བམ་གཉིས། གསེར་གྱི་མཆོད་རྟེན་གཅིག་མུ་དྲའི་ཕྱག་རྒྱ་ཞེས་པ་ནོར་བུའི་རིགས་ཀྱི་རྡོ་ལ་ཡིག་དྲུག་རང་བྱོན་ཅན་ཚད་ཁྲུ་གང་ཙམ་གཅིག ཙིན་ཏ་མ་ཎིའི་སྐོས་ཕོར་ཞེས་པ་བཅུ་གཅིག་ཞལ་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུའི་གཟུགས་ཀྱི་སྐོས་ཕོར་གཅིག་སྙིང་པོ་ཡི་གེ་དྲུག་པ་བཅས་ཁྱེར་ནས་བོད་དུ་འོངས་ཏེ་ཕོ་བྲང་ཡུམ་བུ་བླ་སྒང་དུ་བཞུགས་པའི་སྤུ་རྒྱལ་ལྷ་ཐོ་ཐོ་རིའི་ཕྱག་ཏུ་ཕུལ། རྒྱལ་པོ་ངོ་མཚར་སྐྱེས་ཏེ་ཕོ་བྲང་གི་དཀོར་མཛོད་དུ་བཞུགས་སུ་གསོལ། གསེར་སྐྱེམས་དང་གཡུ་སྔོན་གྱིས་མཆོད་པ་བྱས། མཚན་གཉན་པོ་གསང་བ་ཞེས་གསོལ། རྒྱལ་པོས་ཕྱག་དང་བཀུར་བསྟི་རྒྱ་ཆེར་བྱས་པས་བོད་དུ་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་དབུ་དེ་ནས་བརྙེས་པར་རྩི་བའི་སྲོལ་བྱུང༌། བཙན་པོ་འདིའི་སྐབས་བི་བྱི་དགའ་བྱེད་དང་བི་ལ་དགའ་མཛེས་གཉིས་ཀྱིས་གསོ་དཔྱད་ཀྱི་གཞུང་མང་ལ་སྦྱངས་ཤིང༌། བདུད་རྩི་སྨན་གྱི་སྒྲུབ་པ་མཛད་པས་འཆི་མེད་ཚེ་ཡི་དངོས་གྲུབ་བརྙེས། བོད་དུ་བྱོན་ཏེ་ལྷ་ཐོ་ཐོ་གཉན་བཙན་གྱིས་ཕོ་བྲང་ཡུམ་བུ་བླ་སྒང་དུ་སྤྱན་དྲངས། རྒྱལ་པོས་བོད་ལ་གསོ་དཔྱད་དར་སླད་ལྷ་ལྕམ་མམ་སྲས་མོ་ཡིད་ཀྱི་རོལ་ཆ་བི་བྱི་དགའ་བྱེད་ཀྱི་ཆུང་མར་ཕུལ་བར་སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་གསུམ་པ་ཙམ་ལ་སྲས་སྨན་པ་དུང་གི་ཐོར་ཅོག་འཁྲུངས་པར་གྲགས། ཆུང་ངུའི་དུས་ནས་རང་གི་ཡབ་ལས་རེག་པ་རྩའི་མདོ་དང༌། འཚོ་བ་ཟས་ཀྱི་མདོ། སྦྱོར་བ་སྨན་གྱི་མདོ། གཏར་བསྲེག་དཔྱད་ཀྱི་མདོ། རྨ་ཆས་བཟོ་ཡི་མདོ་བཅས་དང༌། དེ་དག་གི་འགྲེལ་བཤད་ཁོག་འབུབ། ས་བཅད། ལག་ལེན་དང་བཅས་གསན་ཏེ་མཁས་པར་གྱུར། རྒྱལ་པོ་ལྷ་ཐོ་ཐོ་རི་གཉན་བཙན་དང༌། ཁྲི་གཉན་གཟུང་བཙན་ཡབ་སྲས་གཉིས་ཀྱི་བླ་སྨན་མཛད། འདི་ཉིད་བོད་ཡུལ་གྱི་སྨན་པ་ཀུན་གྱི་ཕྱི་མོ་ཡིན་པ་དང༌། གཡུ་ཐོག་གསར་རྙིང་ཡང་གདུང་རུས་འདི་ལས་འཕྲོས་པར་གྲགས། བོད་དུ་གཞུང་ལུགས་ལ་བརྟེན་པའི་གསོ་དཔྱད་ཀྱི་བསྟན་པ་དབུ་འདི་ནས་བརྙེས་ཤིང༌། བོད་དུ་བླ་སྨན་གྱི་ཐོག་མ་དུང་གི་ཐོར་ཅོག་ཅན་ཡང་འདི་དུས་བྱུང་ངོ༌།།
ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་བོན་རྒྱལ།
སྤུ་རྒྱལ་སུམ་ཅུ་པ་འབྲོང་གཉན་ལྡེའུ་ནི། སྤྱི་ལོ་516 ལོར་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོར་གྱུར། སྐུ་གཞོན་པའི་དུས་སུ་སུམ་པའི་ཡུལ་དུ་བྱོན་སྐབས་བོན་པོ་ཞིག་གི་ཆུང་མ་རྒྱལ་མོ་ཆ་ལྕམ་བྱ་བ་དང་འབྲེལ་བ་བྱུང་ནས་སྲས་སུམ་རི་རིང་པོ་ཞེས་པ་ཞིག་འཁྲུངས་ཀྱང་ངོ་མ་བླངས། རྗེས་སུ་རྒྱལ་པོ་ལ་མཛེ་ནད་ཕོག་པ་དང༌། བཙུན་མོ་ལ་སྲས་ཀྱང་དམུས་ལོང་ཞིག་འཁྲུངས་སོ། དེ་ཅུང་ཟད་ཆེར་ལོངས་པ་འ་ཞའི་ཡུལ་ནས་སྨན་པ་བོས་ཏེ་མིག་ཕྱེས་པས་སྟག་མོ་རི་ལ་རི་དྭགས་གཉན་འགྲོ་བ་གཟིགས་ཐུབ་པ་བྱུང་བས་མཚན་སྟག་རི་གཉན་གཟིགས་སུ་གསོལ་བར་གྲགས། སྤྱི་ལོ་556པའི་ཤིང་ཕག་ལོར་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོར་གྱུར། སྐབས་དེར་རྒྱལ་ཕྲན་གོང་མ་རྣམས་ཀྱི་དུས་སུ་བཀའ་ཡི་མངའ་ཁོངས་ལས་འདས་པའི་རྒྱལ་ཕྲན་རྣམས་ཀྱི་སུམ་གཉིས་མངའ་འོག་དུ་འདུས། བན་པོ་རྗེ། འ་ཞ་རྗེ། དྲང་གར་རྗེ། ཟིན་པོ་རྗེ། ཞང་ཞུང་རྗེ་རྣམས་འདུལ་བའི་མགོ་ཚུགས། ཉང་སྦས་གནོན་གསུམ་འབངས་སུ་ཆུད། བྲེ་དང་ཕུལ་སྲང་བཅོས། འབྲུ་མར་རྣམས་ཚད་ལ་བཅལ་བ་སོགས་ཚོང་ལས་ལ་ཡར་རྒྱས་ཧ་ཅང་ཆེན་པོར་བྱུང་བའི་དུས་རབས་ཤིག་ཡིན། སྤྱི་ལོ་608པའི་ས་འབྲུག་ལོར་སྐུ་གཤེགས། བོད་རྒྱལ་སྟག་རི་གཉན་གཟིགས་སྐབས་ད་ལྟའི་འཕན་ཡུལ་གྱི་ཕྱོགས་འདིར་བོད་རྗེའི་གཉེན་ཚན་རྒྱལ་ཕྲན་ཟིང་པོ་རྗེ་ཡོད་ཅིང་སྤྱོད་པ་ངན་པས་ཡུལ་མི་རྣམས་ཞེ་ལོག་ཅིང༌། མངའ་འོག་གི་མི་དྲག་དབས་དབྱི་ཚབ་དང༌། མྱང་ཙེང་སྐུ་སོགས་ངོ་ལོག་སྟེ། རྒྱལ་པོ་སྟག་རི་གཉན་གཟིགས་ཀྱི་དྲུང་དུ་ཐོན་ནས་བཙན་པོ་དང་ལྷན་དུ་མནའ་བཅད། འོན་ཀྱང་ཟིང་པོ་རྗེ་ལ་དམག་མ་དྲངས་གོང་བཙན་པོ་གཤེགས་ཟིན་པས་དགྲ་ལན་མ་ལོན་པར་ལུས། སྤྱི་ལོ་608ལོར་སྲས་གནམ་རི་སྲོང་བཙན་(སྤྱི་ལོ་592-629)གྱིས་ཡབ་ཀྱི་མཛད་འཕྲིན་མུ་མཐུད་དུ་བསྐྱངས་ཏེ། མཐའ་ཡི་རྒྱ་དང་གྲུ་གུ་འོག་ཏུ་བཏུལ། ལྷག་པར་བཙན་པོ་གནམ་རི་སྲོང་བཙན་སྐུ་ངོ་མས་དམག་མི་ཁྲི་ཕྲག་ཙམ་ཁྲིད་ནས་གཡུལ་བཤམས་ཏེ་མཁར་ཡུ་སྣ་ནི་གཏོར། དགུ་གྲི་ཟིང་པོ་རྗེ་ནི་བརླག མང་པོ་རྗེ་གསུམ་བུ་ནི་གྲུ་གུའི་ཡུལ་དུ་བྲོས། ཕག་གི་ཡུང་བ་སྣ་མན་ཆད་ཀོང་པོ་བྲེ་སྣ་ཡན་ཆད་བཙན་པོའི་ཕྱག་ཏུ་ལོན་ཞིང༌། བཙན་པོ་བཀའ་ཕབ་སྟེ་སྔར་ཡུལ་ངས་པོ་ཟེར་བ་ཡང་འཕན་ཡུལ་ཞེས་པར་མིང་བསྒྱུར་མཛད། སྐབས་དེར་མྱང་ཙེང་སྐུ་དང༌། དབས་དབྱི་ཚབ། མནོན་འདྲོན་པོ། ཚེས་པོང་ནག་སེང་བཅས་ཀྱིས་སྤུར་རྒྱལ་ལ་བློ་དཀར་བྱས་པས་བྲན་གཡོག་ཁྱིམ་དུད་མང་པོ་དང་ཡུལ་ཆེན་པོ་གནང་བ་མ་ཟད། རྒྱལ་པོའི་བློན་པོར་བཅུག་པ་དང༌། ཁྱུང་པོ་སྤུང་སད་ཙེས་ཀྱང་གཙང་བོད་ཀྱི་རྗེ་བོ་མར་མུན་ཞེས་པའི་མགོ་བོ་བཅད་དེ་བཏུལ་ནས་གཙང་བོད་ཀྱི་འབངས་མི་ཁྱིམ་དུད་ཁྲི་ཕྲག་གཉིས་སྤུར་རྒྱལ་བཙན་པོའི་མངའ་འབངས་སུ་ཕུལ་བ་དང༌། སེང་གོ་མི་ཆེན་གྱིས་དྭགས་པོ་ཡོངས་རྫོགས་སླར་ཡང་བཙན་པོའི་མངའ་འབངས་སུ་བཀུག་པ་སོགས་དབུས་གཙང་ཕལ་མོ་ཆེ་སྤུར་རྒྱལ་གྱི་མངའ་ཞབས་སུ་ཚུད་པ་སོགས་རྒྱལ་ཕྲན་མང་པོ་དབང་དུ་བཅུག་ནས་བོད་ཁམས་གཅིག་གྱུར་གྱི་རྨང་གཞི་ལེགས་པར་བཏིངས་པའི་ཕྱག་ལས་རྨད་དུ་བྱུང་བ་མཛད་པས། མྱང་དབས་སོགས་ཀྱིས་བསྟོད་པའི་གླུ་ཕུལ་ཞིང༌། ཡུལ་ངས་པོའི་འབངས་དབྱི་ཚབ་ལ་སོགས་པས། ཆབ་སྲིད་གནམ་བས་མཐོ། །དབུ་རྨོག་རི་བས་བཙན་ཏེ། །ཞེས་གཟེངས་བསྟོད་ཀྱི་མཚན་གསོལ་བས་དེ་ནས་བཟུང་མཚན་ལ་གནམ་རི་སྲོང་བཙན་དུ་གྲགས་སོ།། བཙན་པོ་འདིའི་རིང་ལ་རྒྱ་ནག་ནས་རྩིས་དང་སྨན་དཔྱད་སོགས་ཀྱི་གཙུག་ལག་རིག་གནས་སྤྱན་དྲངས། སྦྲང་དགའ་བོ་དང་རྨུ་དཔུང་རི་བྱ་བའི་གྱད་གཉིས་ཀྱིས་ཞབས་ཏོག་བྱས་ཏེ་ཕུང་གཡག་ཐལ་ཀ་རུ་རིང་བྱ་བའི་བྱང་འབྲོང་སྨྱོན་པ་བསད་ནས་ཤ་རྟ་སྒ་ལ་བཏགས་པ་ལྷུང་བ་ལ་ཚྭ་འགོས་པས་བྲོ་བ་ཚོར་ཏེ་ལན་ཚྭ་ངོ་ཤེས་ནས་ཟས་ཀྱི་ཕུད་དུ་གྱུར་བའི་ལན་ཚྭ་རྙེད་དེ་ཚྭ་ལེན་པའི་སྲོལ་བྱུང་སྐད། མངའ་ཞབས་ཆེ་ཞིང་མངའ་ཐང་རྒྱས་པས་རྒྱལ་ས་ཡང་ཡར་ཀླུང་གཙང་པོའི་བྱང་ཕྱོགས་སུ་སྤོས་ཏེ་མལ་གྲོའི་ཕོ་བྲང་བྱམས་པ་མི་འགྱུར་གླིང་བཞེངས། མཐར་མོན་དུག་ཕུལ་ནས་བཀྲོངས་པར་གྲགས་སོ།།
ཆོས་ལྡན་རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་དུས་རབས།
བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་སོ་གསུམ་པ་ཆོས་རྒྱལ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོ་(སྤྱི་ལོ་ 617-650)ནི་དགུང་ལོ་བཅུ་གསུམ་ལོན་པའི་སྤྱི་ལོ་ 629 པའི་ས་གླང་ལོར་ཡབ་གཤེགས་པ་དང་རྒྱལ་སྲིད་ལ་འཁོད། སྤྱི་ལོ་ 632 པའི་ཆུ་འབྲུག་ལོར་བལ་ཡུལ་རྒྱལ་པོ་ཨམ་ཤ་ཝར་མ་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོའི་སྟོབས་ཤུགས་ལ་འཇིགས་ཏེ་ཁོང་རང་གི་སྲས་མོ་བལ་བཟའ་ཁྲི་བཙུན་ནམ་སྦི་རི་ཀུ་ཀྲི་ཡང་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོའི་བཙུན་མོར་ཕུལ་ཤིང་ཇོ་བོ་མི་བསྐྱོད་རྡོ་རྗེ་སྤྱན་དྲངས།     སྤྱི་ལོ་633པའི་ཆུ་སྦྲུལ་ལོར་ཐུ་མི་སམ་བྷོ་ཊ་ལ་སོགས་པ་གཞོན་ནུ་རིག་པ་ཅན་ཁག་གཅིག་རྒྱ་གར་དུ་སློབ་སྦྱོང་ལ་མངགས།     སྤྱི་ལོ་ 634 པ་ཤིང་རྟ་ལོར་རྒྱ་བོད་སྐྱེས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཐོག་མར་བརྒྱུད་ནས་བྱུང་བའི་དམག་འཁྲུག་གི་འགོ་གཟིགས་སུ་ཕེབས་ཏེ་དམག་དཔོན་གནང་ཞིང༌།    རྒྱལ་སྲིད་གཅུང་གུང་རི་གུང་བཙན་ལ་སྐྱོང་དུ་བཅུག  སྤྱི་ལོ་ 638 པའི་ས་ཁྱི་ལོར་སླར་ཡང་རྒྱལ་པོའི་ཁྲི་ལ་བཞུགས།      ཤར་ཕྱོགས་རྒྱ་ནག་རྒྱལ་པོའི་སྲས་མོ་དཔུང་སྟོབས་ཀྱིས་སློང་པ་རྒྱ་རྒྱལ་ཐང་ཐའི་ཙུང་ནས་སྲས་མོ་ཝན་ཤིང་ཀོང་ཇོ་བོད་རྗེའི་བཙུན་མོར་མི་འབུལ་མཐུ་མེད་བྱུང༌། དུས་རབས་དེའི་སྐབས་བོད་རྒྱ་ཕན་ཚུན་འདྲ་མཉམ་བྱུང་འདུག དེ་བཞིན་བདེ་མཚུངས་འབར་མ་སྟོད་ཀྱི་ས་ཆ་དང༌།   བལ་ཡུལ་ཡང་བོད་ཀྱི་ཆབ་འོག་ཏུ་བཅུག་ཡོད་པ་དེའི་རྟགས་སུ་བལ་པོའི་མི་རིགས་ཀྱི་ནང་བླ་མ་དང༌། ཤར་པ་སོགས་ཡོད་པ་དེ་ཚོ་བོད་པའི་མི་རྒྱུད་ཡིན་པ་གླེང་བ་མ་ཟད། བལ་ཡུལ་རྒྱལ་པོ་ན་རན་ཌར་དེ་ཝས་(Newari King Narendra Deva)བཙུགས་པའི་ཤི་ལ་དེ་ཝའི་(Shila Deva)རྡོ་རིང་ནང་བོད་ལ་ལོ་དུས་ཀྱི་ཁྲལ་ཕུལ་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱང་གསལ་ཡོད། དཔེར་ན། ཆོས་རྒྱལ་འདིའི་སྐབས་བལ་ཡུལ་དང༌། རྒྱ་གར་བྱང་བརྒྱུད་ཀྱི་སྣོད་བཅུད་མང་པོདབང་དུ་བསྡུས་ཏེ་ས་མཚམས་ཀྱང་ཆུ་མོ་གངྒ་བར་ཡིན་པར་གྲགས།    སྐབས་དེར་བོད་ཀྱི་རྟ་དམག་མང་པོ་ས་མཚམས་བསྲུངས་བསྡད་ཀྱིས་རིམ་པས་གཞིས་ཆགས།    སྤྱིལོ་ 644 པ་ཤིང་འབྲུག་ལོར་རྒྱལ་པོ་ལིག་སྙ་ཤུབ་བརླགས་ཏེ་ཞང་ཞུང་ཐམས་ཅད་འབངས་སུ་བཀུག། སྤྱི་ལོ་659པ་ས་ལུག་ལོར་བཙན་པོ་མང་སྲོང་མང་བཙན་(སྤྱི་ལོ་ 638-676)སྦྲགས་ཀྱི་ཤར་ན་བཞུགས་ཤིང༌།  བློན་ཆེན་མགར་སྟོང་བཙན་གྱིས་བོད་དམག་ཆིག་སྟོང་ཙམ་ཁྲིད་ནས་འ་ཞའི་ཡུལ་དུ་སླེབས།      དེང་སང་ཨ་མདོ་རྡོ་སྦིས་ཀྱི་སྟོང་རུ་མཚོ་ནག་ཏུ་གྲགས་པའི་ཡུལ་དེར་དམག་འཁྲུག་བྱས་པས།      བོད་དམག་ཆིག་སྟོང་གིས་ཐང་དམག་བརྒྱད་ཁྲི་ཕམ་དུ་བཅུག་སྟེ་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ།      སྤྱི་ལོ་662པ་ཆུ་ཁྱི་ལོར་བློན་པོ་མགར་སྟོང་བཙན་གྱིས་གྲུ་གུའི་ཡུལ་དུ་དམག་དྲངས།     སྤྱི་ལོ་667པའི་མེ་ཡོས་ལོར་བཙན་པོ་འོར་མང་དུ་གཤེགས་ཏེ།     བློན་པོ་མགར་སྟོང་བཙན་འབྲས་ནད་ཀྱི་འདས།  འདུས་སྲོང་མང་རྗེ་(སྤྱི་ལོ་676-704) ལོ་ངོ་བཞི་ལ་ཐོན་པའི་ས་ཡོས་ཏེ་སྤྱི་ལོ་679པའི་ལོར་རྒྱལ་པོའི་ཁྲི་ལ་འཁོད།   འོན་ཀྱང་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་འགན་དབང་གཙོ་བོ་མ་ཡུམ་ཁྲི་མ་ལོད་ཀྱིས་བསྐྱངས།   སྤྱི་ལོ་703པ་ཆུ་ཡོས་ལོར་བཙན་པོ་སྐུ་དངོས་ཀྱིས་འཇང་ཡུལ་དུ་དམག་དྲངས་ཏེ་འཇང་པ་རྣམས་ཆམ་ལ་ཕབ།    སྤྱི་ལོ་704པ་ཤིང་འབྲུག་ལོར་འཇང་ཡུལ་དུ་སྐུ་གཤེགས།
རྒྱལ་རབས་སོ་དྲུག་པ་ཁྲི་ལྡེ་གཙུག་བརྟན་ནམ་མེས་ཨག་ཚོམ་གྱི་སྲས་འཇང་ཚ་ལྷ་དབོན་ལའང་སྤྱི་ལོ་ 712 ལོར་རྒྱ་ནག་རྒྱལ་པོའི་སྲས་མོ་ཀེམ་ཤིང་ཀོང་ཇོ་སློང་བར་བཏང་བ་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོའི་དབང་ཤུགས་ལ་མ་བཟོད་པར་མི་འདོད་བཞིན་དུ་སྲས་མོ་སྟེར་དགོས་བྱུང་ཡོད་པ་རེད།  འོན་ཀྱང་སྲས་འཇང་ཚ་ལྷ་དབོན་གློ་བུར་དུ་གཤེགས་པས་ཀོང་ཇོ་ཡབ་ཀྱིས་ཁབ་ཏུ་བཞེས། ནམ་ཞིག་བཙུན་མོ་ནང་ཁུལ་མ་མཐུན་པར་བརྟེན་ཀོང་ཇོ་ཡང་ཡང་བྲོས་གྲབས་བྱས་པར་རྒྱ་རྒྱལ་གྱིས་མཁྱེན་ཏེ། གལ་སྲིད་བུ་མོ་བྲོས་ཡོང་བ་ཡིན་ན་རྒྱ་བོད་དབར་དམག་འཁྲུག་ཡོང་ངེས་སྙམ་པའི་བློ་འཚབ་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བའི་ངང་ནས་བོད་དུ་དམིགས་བསལ་བང་ཆེན་བཏང་སྟེ། ང་དང༌། ངའི་ལུང་པའི་དོན་དུ་བུ་མོ་ཁྱོད་བོད་ལ་སྡོད་རོགས་ཞེས་ཕྱག་བྲིས་ནན་པོ་བཏང་དགོས་བྱུང་འདུག།  སྤྱི་ལོ་755པ་ཤིང་ལུག་ལོར་ཡར་འབྲོག་སྦྲ་ཚལ་དུ་བློན་པོ་འབལ་ལྡོང་ཙབ་དང་ལང་མྱེས་གཟིགས་གཉིས་ཀྱིས་ལྐོག་ཏུ་བཀྲོངས་ཞེས་གྲགས།
སྤུ་རྒྱལ་ཞེ་གཉིས་པ་ཆོས་ལྡན་རྒྱལ་རབས་བཅུ་པ་ཁྲི་གཙུག་ལྡེའུ་བཙན་ནམ་ཁྲི་རལ་པ་ཅན་དགུང་ལོ་བཅུ་དྲུག་པའི་ལྕགས་གླང་སྤྱི་ལོ་821ལོར་ཐང་དང་འདུམ་བྱས་ནས་རྒྱ་ནག་ཏུ་རྡོ་རིང་བཙུགས།       དགུང་ལོ་བཅུ་བདུན་པའི་ཆུ་སྟག་སྤྱི་ལོ་822ལོར་བོད་དུ་རྡོ་རིང་བཙུགས།    དེའི་ཕྱི་ལོར་རྡོ་རིང་ལ་ཡི་གེ་བྲིས།    མངའ་བདག་ཁྲི་རལ་གྱི་སྐབས་སུ་རྒྱ་བོད་གཉིས་མ་མཐུན་པར་དྲག་པོའི་དམག་གིས་རྒྱའི་ཡུལ་ཁམས་མང་པོ་བཅོམ།  དེར་རྒྱའི་ཧཱ་ཤང་དང་བོད་ཀྱི་ལོ་པཎ་མང་པོས་བར་བཞུགས་གནང་སྟེ། རྒྱ་བོད་གཉིས་ཕན་ཚུལ་ས་མཚམས་ལས་བརྒལ་ནས་དམག་འཐབ་མི་བྱེད་པའི་ཡི་གེ་རྡོ་རིང་ ལ་བརྐོས་ཏེ་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་ས་ལྷ་སའི་གཙུག་ལག་ཁང་གི་མདུན་དང༌།  རྒྱའི་རྒྱལ་ས་ཁྲང་ཨན། གཅིག་བོད་རྒྱའི་ས་མཚམས་གུར་གུ་རྨེ་རུར་བཙུགས་ཏེ་རྒྱ་བོད་མཐུན་ལམ་ལ་གནས། དེ་ཡང་རྡོ་རིང་དེར། བོད་རྒྱ་གཉིས། ད་ལྟར་དུ་མངའ་བའི་ཡུལ་དང་མཚམས་སྲུངཞིང༌། དེའི་ཤར་ཕྱོགས་ཐམས་ཅད་ནི་རྒྱ་ཆེན་པོའི་ཡུལ། ནུབ་ཕྱོགས་ཐམས་ཅད་ནི་ཡང་དག་པར་བོད་ཆེན་པོའི་ཡུལ་ཏེ། བོད་བོད་ཡུལ་ན་སྐྱིད། རྒྱ་རྒྱ་ཡུལ་ན་སྐྱིད། སོགས་བོད་ཡིག་དང་རྒྱ་ཡིག་ཤན་སྦྱར་གཟོང་གིས་བརྐོས་ཡོད་པ་རེད། རྒྱ་བོད་ཀྱིས་མཚམས་དབྱེ་བཅད་མནའ་བཞག་ཀྱང་སྔ་རྗེས་ཐེངས་བཞི་ཙམ་བྱས་ཡོད་པ་རེད། །
སྤུ་རྒྱལ་ཞེ་གསུམ་པ་ཆོས་ལྡན་རྒྱལ་རབས་བཅུ་གཅིག་པ་གླང་དར་མ་འུ་དུམ་བཙན་པོ་ནི།   སྤྱི་ལོ་836པའི་མེ་འབྲུག་ལོར་གཅེན་མངའ་བདག་ཁྲི་རལ་འདས་པ་དང་རྒྱལ་སྲིད་ལ་བསྐོས།    དེ་ནས་ལོ་ངོ་ལྔའི་རིང་སྔར་སྲོལ་ལྟར་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ལ་དད་པ་བྱས།      ལོ་ངོ་དྲུག་པ་ནས་རྒྱལ་སྲིད་དང་།    དམག་དོན་ལ་ཤུགས་སྣོན་བྱ་བའི་ཆེད་དུ་གྲྭ་བཙུན་རྣམས་ལ་འཚོ་བ་བླ་ནས་སྦྱོར་བའི་སྲིད་ཇུས་དེ་མེད་པར་བཟོས་ཤིང་།    དེ་དག་རྣམས་ཀྱིས་འཚོ་བ་རང་ཁ་རང་གསོ་བྱ་དགོས་རྒྱུ་དང་།     ཡོན་བདག་དེ་དག་རྒྱལ་པོའི་སྲིད་ཀྱི་ཞབས་ཞུས་ཆེད་དུ་ཕྱིར་འཐེན་བྱ་རྒྱུ་གཏན་འབེབས་གནང་སྟབས།    དབུས་ཀྱི་གྲྭ་བཙུན་རྣམས་ཚོང་དང་།     སོ་ནམ།     རི་དྭགས་རྔོན་པ་སོགས་ཀྱི་ལས་ལ་མ་ཞུགས་ཐབས་མེད་ཆགས་པས་ནང་ཆོས་ལ་དད་མཁན་རྣམས་མ་དགའ་བར་གྱུར།     སྲིད་ཇུས་དེ་སྤེལ་ནས་ཟླ་བ་དྲུག་ཕྱིན་པའི་ལྕགས་བྱ་སྤྱི་ལོ་841ལོར་རྒྱལ་པོ་ཕོ་བྲང་གི་ཕྱི་རོལ་ཏུ་སྐྱོ་སངས་ལ་ཕེབས་སྐབས།     ལྷ་ལུང་དཔལ་རྡོར་ཞེས་པའི་གྲྭ་བཙུན་ཞིག་གིས་ལྐོག་མདའ་བརྒྱབས་ཏེ་བཀྲོངས་སོ།
བོད་སིལ་བུའི་སྐབས།
"བོད་ཁམས་སིལ་བུར་འཐོར་བའི་དུས་སྐབས། ཞིབ་ཕྲ་འདིར་གཟིགས་རོགས།" ༈ གླང་དར་གྱི་སྲས་ངོ་འདྲ་གཉིས་བྱུང་བ་བཙུན་མོ་གཉིས་དང༌། ཕྱོགས་གཏོགས་བཅས་པ་མངའ་རིས་ལ་མ་འཆམས་པར་འཁོན་རྩོད་བྱུང་སྟེཕྱི་ལོ་ ༩༠༠ ཙམ་ནས་མི་ལོ་ ༣༤༧ ཙམ་རིང་བོད་ཡུལ་མདོ་སྟོད་སྨད་དང༌། དབུས་གཙང་བཅས་པ་སིལ་བུར་འཐོར་ཏེ་བོད་ཁམས་ཉམས་རྒྱུད་ཇེ་ཆེར་གྱུར་སྐབས། ཕྱིའི་རྒྱལ་ཁམས་རྣམས་ནས་བོད་ཀྱི་སྟོབས་ཤུགས་ཉམས་པའི་གོ་སྐབས་བཟུང་སྟེ་བོད་ སྡེར་རྩོད་འཐེན་མུ་མཐུད་བྱས་པས་བོད་ཀྱི་ས་སྡེ་དང༌། ཆབ་སྲིད་ཀྱི་སྟོབས་ཤུགས་ཉམས་ཉེས་ཅི་ཆེར་གྱུར། ཕྱི་ལོ་ ༡༢༦༠ ལོར་སོག་པོའི་གོང་མ་སེ་ཆེན་གྱི་རྒྱབ་སྐྱོར་ལ་བརྟེན་ནས། ས་སྐྱའི་ཁྲི་རབས་ཉི་ཤུས་ལོ་ ༩༦ རིང་བོད་སྤྱི་ལ་དབང་བསྒྱུར་ཞིང༌། དེ་རྗེས་ཕག་མོ་གྲུབ་པ་ཁྲི་རབས་བཅུ་གཅིག་གིས་ལོ་ ༨༦དང༌། རིན་སྤུངས་པ་ཁྲི་རབས་བཞི་ནས་ལོ་ ༡༣༠ དང༌། སྡེ་པ་གཙང་པའི་ཁྲི་རབས་གསུམ་གྱིས་ལོ་ ༧༦ བཅས་རིང་སོ་སོས་བོད་ཀྱི་དབངཆརིམ་བཞིན་བཟུང་སྟེ་མི་ལོ་ ༣༨༨ ཙམ་སོང་བའི་རིང༌། མདོ་སྟོད་སྨད་ཀྱི་ས་ཁུལ་འགའ་ཞིག་ལ་ས་ཁད་ཐག་རིང་ལམ་འགྲུལ་ཡུན་གོར་སོགས་ཀྱི་ རྒྱུ་རྐྱེན་ལས་བོད་གཞུང་ནས་ཐད་ཀར་ལྟ་རྟོགས་མ་ཐུབ་པའི་ས་གནས་འགའ་ཤས་ལ་རྒྱལ་ ཕྲན་དཔོན་འགོ་ཁག་ནས་རང་རང་གི་ས་སྡེ་འོས་འཚམས་རེ་བསྐྱངས་ཏེ་གནས་པ་རེད། གཞི་རྩ་སོག་པོ་དང༌། རྒྱ་ནག བོད་བཅས་རྒྱལ་ཁབ་སོ་སོ་ཡིན་རུང༌། ཧོར་ཇིང་གིར་སེ་ཁཱང་(Genghis Khan)གི་སྐབས་ནས་རྒྱ་ནག་སོག་པོའི་འོག་ཏུ་སོང་བ་མ་ཟད། དེ་རྗེས་བོད་དུའང་སོག་པོའི་ནུས་ཤུགས་ཟུར་ཙམ་བྱུངབ་རེད། འོན་ཀྱང་ ༡༢༥༣ ལོར་བོད་ཀྱི་འགྲོ་མགོན་ཆོས་རྒྱལ་འཕགས་པ་སོག་རིགས་ཀྱི་གོང་མ་དང་པོ་ཀུབ་ལི་ ཁཱང་ (Kublai Khan)སེ་ཆེན་ནས་སོག་ཡུལ་དུ་གདན་འདྲེན་ཞུས་རྗེས་འགྲོ་མགོན་ཆོས་རྒྱལ་འཕགས་པས་ སོག་རྒྱལ་དང་ཞིབ་མོལ་གྱིས་ཀུབ་ལི་ཁཱང་གིས་འགྲོ་མགོན་ཆོས་རྒྱལ་འཕགས་པར་བོད་ ཆོལ་གསུམ་གྱི་བདག་དབང་ཕུལ་བ་ནས་སྔར་བོད་རྗེ་གོང་མ་ཚོའི་སྐབས་ཀྱི་ཁྱབ་ཁོངས་ བོད་ལྗོངས་ཆོལ་ཁ་གསུམ་ཡོངས་རྫོགས་མངའ་དབང་དུ་བསྒྱུར་བའི་བོད་རྒྱལ་ཁབ་རང་ བཙན་གཙང་མར་འཛིན་ཏེ་བོད་སོག་རྒྱལ་ཁབ་ཕན་ཚུན་མཆོད་ཡོན་གྱི་འབྲེལ་ལམ་བྱུང། ཇིང་གིར་སེ་ཁཱང་གི་རྒྱུད་པ་ཀུབ་ལི་ཁཱང་ནས་བརྩིས་པའི་མི་ཐོག་བཅོ་ལྔའི་རིང་ རྒྱ་ནག་ཡོངས་སོག་པོས་དབང་བསྒྱུར་བྱས་ཡོད་པ་རེད། རྒྱ་ནག་ནི་ ༡༣༦༨ ལོར་ཏཱ་མིང་རྒྱལ་པོས་སོག་པོའི་དབང་ཤུགས་ཕྱིར་འབུད་ཀྱིས་རྒྱ་ནག་རང་བཙན་གཞི་ ནས་ལེན་ཐུབ་པ་བྱུང་བ་རེད། དུས་དེ་ནས་བཟུང་རྒྱ་བོད་སོག་གསུམ་ཕན་ཚུན་རྒྱལ་ཁབ་སོ་སོར་རང་དབང་འཛིན་སྐྱོང་སྤེལ་གསུམ་བྱས་ཡོད། ཏཱ་མིང་ཡུང་ལོ་རྒྱལ་པོས་རྗེ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་བློ་བཟང་གྲགས་པ་རྒྱ་ནག་ཏུ་གདན་ ཞུའི་མི་སྣ་སྔ་རྗེས་བཏང་བར་ཐོག་མར་མཇལ་ཁ་མ་གནང༌། རྗེས་སུ་རྒྱ་ཡུལ་དུ་འབྱོན་རྒྱུ་དགག་ཆ་ཆེ་ལ་དགོས་པ་ཆུང་བའི་རྒྱུ་མཚན་དང་བཅས་ ཞལ་བཞེས་མ་མཛད་པར་སྐུ་ཚབ་ཏུ་རྗེའི་སློབ་མ་བྱམས་ཆེན་ཆོས་རྗེ་ཤཱཀྱ་ཡེ་ཤེས་ གཏོང་གནང་མཛད་པ་ཕྱི་ལོ་ ༡༤༠༡ ལོར་རྒྱ་ཡུལ་དུ་བྱོན། དེ་བཞིན་རྒྱ་ནག་ཏཱ་མིང་ཡུང་ལོ་ནས་ཕག་གྲུ་གྲགས་པ་རྒྱལ་མཚན་རྒྱ་ནག་ཏུ་གདན་ཞུ་ ཕུལ་ཡང་ཞལ་བཞེས་གནང་མེད།