cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
རེབ་གོང་ཀླུ་རོལ
དེ་ཡང་། བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོ་ནས་རལ་བ་ཅན་བར་ལ་ཐང་བོད་དམག་འཁྲུག་གི་རྦ་རླབས་ཆེན་པོ་དྲག་ཏུ་འཕྱུར་ནས་མི་ཤི་རྟ་འགྱེལ་གྱི་དོན་རྐྱེན་རབ་དང་རིམ་པ་བྱུང་བ【དེབ་དཀར】དུ་རྒྱ་དང་དམག་འཐབ་པའི་གཡུལ་གྱི་ཞིང་ཕལ་མོ་ཆེ་ནི་ཨ་མདོའི་ཡུལ་ཆ་འདི་དག་ཡིན་ལ། རྨ་ཀླུང་བྱང་རྒྱུད་ཀྱི་ཕྱོགས་རྣམས་ན་རྒྱ་ཁྲག་ཐང་དང་རྒྱ་དུར་ཐང་〔དེང་གི་ཀན་སུའུ་ཀླུ་ཆུ་ཐང་གི་བྱང་ཕྱོགས་སུ་ཡོད〕ལ་སོགས་པའི་མིང་ཆགས་པའི་ས་མིང་མང་པོ་ཡོད་ཅིང་། དེ་དག་ཏུ་རྒྱ་དང་འཐབ་མོ་བཀྱེས་པའི་གཏམ་རྒྱུད་ཀྱང་གནས་སོ། དེར་མ་ཟད་ཨ་མདོའི་རིགས་དེ་ཕལ་ཆེར་ནི་སྔོན་གྱི་དམག་མི་ཕྱོགས་དེར་སླེབས་པ་ལས་མཆེད་པར་མངོན་ཞེས་བཀོད་པ་ལ་བལྟས་ན། དེ་ཀླུ་རོལ་གྱི་བྱུང་བ་དང་འབྲེལ་བ་དམ་ཟབ་ཡོད་སྙམ། རྒྱུ་མཚན་ནི་དེང་གི་ཀླུ་རོལ་རྩེད་སྟངས་ཀྱི་རྣམ་པ་མང་པོ་ཞིག་ལས་དམག་ཆས་མདའ་གྲི་མདུང་གསུམ་དང་བྲལ་མེད་པས། གནས་འདི་བོད་ཀྱི་དམག་དཔུང་འདུས་སྡོད་ཀྱི་དམག་སྒར་གཙོ་བོ་ཞིག་ཡིན་པ་དེབ་ཐེར་དག་ལས་ཤེས་ཐུབ་པར་མ་ཟད། བོད་འདུམ་འགྲིག་གི་དགའ་སྟོན་བགྱིས་པ་ལ་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའང་ཤེས་ཐུབ། དེ་ཡང་། ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་གྱིས་སྲིད་སྐྱོང་བའི་སྐབས་སུ། རྒྱ་བོད་གཉིས་ཀྱི་བར་ལ་མི་མཐུན་པའི་འཁྲུག་པ་ཆེན་པོ་བྱུང་ཡོད་པ་དེ་ཕྱོགས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་དང་ནང་བསྟན་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་བླ་མ་སོགས་བཙུན་པ་ཆེ་ཁག་གིས་དཔང་བོ་བྱས་ཏེ། སྤྱི་ལོ་ 821 ལོར་དབོན་ཞང་འདུམ་པའི་བཀའ་གཙིགས་རྡོ་རིང་བཙུགས་པར་མ་ཟད། མདོ་སྨད་ས་ཆ་ཁ་ཤས་སུའང་མཆོད་རྟེན་སོགས་བཞེངས་ནས་རྒྱ་བོད་ཕན་ཚུན་འགྲིག་མཐུན་བཟོས། དེ་ཕྱོགས་གཉིས་ཀའི་བློན་འབངས་ཚང་མས་དགའ་བསུ་ཐོབ་ཡོད་ལ་ས་གནས་དེའི་ས་སྲུང་གཙོ་བོ་དམག་དཔོན་རེབ་ཚས་སྤྱི་ལོ་ 821 གི་ཟླ 6 པའི་ཚེས་ 11 ནས་ 25 ཉིན་བར་བོད་ཀྱི་ཡུལ་སྲོལ་གོམས་འདྲིས་ལྟར་དཀར་མཆོད་དང་དམར་མཆོད་ཀྱི་མཆོད་པ་རྒྱ་ཆེན་པོ་བཤམས་པ་དང་། བོད་རྒྱ་འགྲིག་མཐུན་བྱུང་བར་སེམས་སྟེང་ནས་དགའ་སྤྲོ་ཆེན་པོ་སྐྱེས་ཏེ་ས་སྲུང་དམག་མི་རྣམས་ལ་སྟོན་མོ་རྒྱ་ཆེན་པོ་བྱས་ནས། གླུ་དང་གར་སོགས་རྩེད་རིགས་སྣ་ཚོགས་རྩེས་པ་ནི་ཀླུ་རོལ་གྱི་ཆེས་ཐོག་མའི་རྣམ་པ་ཡིན་ལ། དེ་ཇེ་རྒྱས་ཇེ་ལེགས་སུ་བཏང་སྟེ། ད་ལྟའི་ཀླུ་རོལ་འདི་བྱུང་བ་རེད། རེབ་གོང་ཀླུ་རོལ་གྱི་རྩེད་མོའི་རྣམ་གྲངས།
གཉིས་པ། རེབ་གོང་ས་ཁུལ་གྱི་ཀླུ་རོལ་རྩེད་སྟངས་ལ་དབྱེ་ན། ལྷ་རྩེད་དང་དམག་རྩེད། ཀླུ་རྩེད་བཅས་རིགས་ཆེ་བ་གསུམ་ཡོད་པ་ལས། བྱེ་བྲག་ཏུ་རྐང་ཤིང་། ཨ་ཙ་ར། སྐྱེས་མའི་གར། ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ། ཁ་ཕུག་པ། དམར་མཆོད་སོགས་ཡོད་ལ་དེ་རེ་རེའི་རྩེད་ཚུལ་གཤམ་གསལ་ལྟར།
（1）ལྷ་རྩེད་ནི་ལྷའམ་གཞི་བདག་གང་རུང་བ་ཞིག་ལྷ་རྟེན་གྱི་ལུས་སུ་ཞུགས་ཏེ་ལག་གཉིས་ལ་ཞོ་དང་འོ་མའི་བཀང་བའི་དཀར་ཡོལ་འབྲུག་རིས་མ་བཟུང་སྟེ། དེས་རྗེས་སུ་སྐྱེས་པ་དར་མ་ཚོའི་ལག་ཏུ་ལྷ་རྔ་འབྲུག་རིས་ཅན་དང་ནོར་བུ་མེ་འབར་ཅན་བཟུང་བ་བཅུ་ལྷག་ཁྲིད་དེ་མཁར་རྔའི་སྒྲ་དང་བསྟུན་ནས་ལྷ་བའི་ལག་གི་ཞོ་དང་འོ་མ་སྟེང་ཕྱོགས་ལྷ་ལ་མཆོད་པ་དང་། རྗེས་སུ་འབྲངས་པའི་རྩེད་མཁན་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་ལྷ་རྔ་མཉམ་པོར་བརྡུངས་ཤིང་གོམ་འགྲོས་ལྷན་ཅིག་ཏུ་གཡས་གཡོན་ལ་བསྒྱུར་བ་དང་།ལྷ་རྔ་མཐོན་པོར་བསྒྲེངས་ནས་རྩེ་བ་འདི་ལ་ལྷ་རྩེད་ཟེར།
（2）ཀླུ་རྩེད་ནི་གཙོ་བོ་ཆུ་ཁ་དང་ལུང་གཞུང་སོགས་ལ་སོང་ནས་བསང་ཕུད་པ་དང་ཆུ་ལ་དྲི་བཟང་གཏོར་བ་སོགས་བསང་མཆོད་རྒྱ་ཆེན་པོ་བྱེད་པ་དང་།རྩེད་མཁན་དག་གིས་ལུས་ལ་འཁྲུས་གསོལ་ནས་ཀླུ་རོལ་གྱི་ཡོ་བྱད་དག་ལ་གཙང་མའི་ཆབ་བརྒྱབ་སྟེ་མི་གཙང་བའི་དྲི་མ་ཐམས་ཅད་སེལ་བར་བྱེད་པ་དེ་ལ་ཟེར།
（3）དམག་རྩེད་ནི་རང་སྡེ་བའི་དམག་དཔོན་ཁང་གི་ལྷས་ར་ནས་སྐྱེས་པ་དག་གི་ལག་ཏུ་དར་མདུང་དང་། གྲི་སོགས་བཟུང་ནས་ཕྱི་ནང་ལ་བསྒུར་ཏེ་འཁར་རྔའི་སྒྲ་དང་བསྟུན་ནས་རྩེ་བ་དང་། ངག་ནས་ཨེ་ཧ་ཨེ་ཨེ་ཨེ་ཞེས་དགའ་སྤྲོའི་སྒྲ་སྒྲོག་པ་དང་། འདི་དགའ་སྤྲོའི་སྒྲ་ཡིན་ཟེར་དོན་ནི། མི་ཞིག་གིས་མི་གཞན་ཞིག་འབོད་པའི་ཚེ་ཨ་རོག་ཅེས་པ་ལ་སྟབས་བདེའི་ཨེ་ཞེས་འབོད་པ་དང་། ཧ་ནི་དགའ་སྤྲོའི་བརྡ་ཞིག་ཡིན་ལ།དུས་རྒྱུན་མི་ཞིག་ཤིན་ཏུ་དགའ་བའི་ཚེ། ངག་ནས་ཧ་ཧ་ཞེས་ཐོན་པས། ཨེ་ཧ་ཞེས་པ་དོན་དངོས་སུ“ང་ཚོ་མཐུན་སོང”ཞེས་ཐང་བོད་འདུམ་འགྲིག་གི་སྤྲོ་བ་ཆེན་པོ་ཕྱིར་མངོན་པ་ཡིན་པར་སྣང་། རྩེད་མཁན་རྣམས་ཀྱིས་དམག་རྩེད་ཨེ་ཧ་ལ་འགྲོ་དུས་ལུས་པོ་ལྷེམ་ལྷེམ་བྱེད་ཅིང་མགོ་བོ་སྒུར་སྒུར་བྱེད་པ། རྒན་དར་གཞོན་གསུམ་རིམ་བཞིན་དུ་གྲལ་དག་པར་བསྒྲིགས་ཏེ་རྩེ་བ་ལས། ང་ཚོ་བོད་ཀྱི་དམག་མིས་རྗེ་འབངས་ལ་གུས་བཀུར་བྱེད་པ་མཚོན་པ་དང་། བོད་བཙན་པོའི་སྒྲིག་ཁྲིམས་དམ་པ། ལྷག་པར་བོད་རིགས་མི་དམངས་ཀྱི་རྣམ་དག་གི་ལྷག་བསམ་དང་ཉག་ཕྲན་མདའ་ལས་དྲང་བའི་གཤིས་རྒྱུད་ཀྱང་རྟོགས་ཐུབ།
（4）རྐང་ཤིང་ནི་ང་ཚོའི་ཆ་བྱད་རྫོགས་པའི་གསར་བུ་གཉིས་རིང་ཚད་ལ་འདོམ་གང་ཙམ་ཡོད་ཅིང་། སྟག་དང་གཟིག་གི་རི་མོ་ཕབ་པའི་རྐང་ཤིང་སྟེང་བུད་དེ་རྩེ་བ་ཞིག་ཡིན་ལ། རྩེད་དུས་ལག་ཏུ་དབྱུག་པ་མཚོན་རིང་ཅན་དང་མདུང་རྩེ་གསུམ་ཅན། ལྷ་རྔ་འབྲུག་རིང་ཅན། ཅ་ལ（རལ་བ་རྫུན་མ）རེ་བཟུང་ནས་དམག་དཔོན་ཁང་གི་གྲུ་བཞི་བོར་ཕག་སྒུར་བ་ཡིན། ངག་རྒྱུན་དུ་རྒྱ་བོད་འདུམ་འགྲིག་གི་སྟོན་མོ་རྒྱ་ཆེན་བཤམས་ཏེ་གླུ་གར་ལ་རོལ་བའི་སྐབས། དར་རྒྱལ་གཡུ་མཚོ་ལས་སྟག་མགོ་ཅན་དང་གཟིག་མགོ་ཅན་གཉིས་བྱོན་ཏེ། དེ་གཉིས་རྐང་ཤིང་ལ་བུད་དེ་གླུ་གར་ལ་རོལ་བས། རྗེས་སོར་མང་ཚོགས་དང་འཁོར་འབངས་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་དེ་དྲན་གསོ་ཡི་ཚུལ་དུ་རྐང་ཤིང་ཞེས་པ་འདི་བྱུང་བ་རེད།
（5）ཨ་ཙ་ར། འདི་ནི་བྱིས་པ་ཆུང་ཆུང་ལྡེམ་མྱུར་ལྡན་པ་གཉིས་རྩེད་དགོས་ལ། དེ་གཉིས་ཀྱིས་དེང་སྐབས་ཞལ་ཐང་སོགས་ན་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད་པའི་མིག་གཉིས་འབུར་ཚུགས་སུ་མངོན་ཞིང་། ཐོད་པ་འབུར་བ། རལ་བ་དཀར་པོ་ཡིན་པའི་ཆ་བྱད་ཅན། རྐང་བ་དང་ལག་པར་སིལ་སྙན་གྱི་གདུ་བུ་འདོགས་པ། ལུས་ལ་འཕུར་ལྭ་གྱོན་པ། ལག་ཏུ་དབྱུ་གུ་མཚོན་རིས་ཅན་ཐོགས་པའི་ཆ་བྱད་སྟོན་ལ། ལག་ནས་དབྱུ་གུ་བསྐོར་བ་དང་། དབྱུ་གུ་ལག་ཏུ་བཟུང་སྟེ་དེའི་ཐོག་ནས་ལྡིང་བ་སོགས་གཙོ་བོ་ལུས་ཀྱི་ལྡེམ་མྱུར་གྱི་ཆ་སྟོན་པའི་རྩེད་མོ་ཞིག་ཡིན། ཨ་ཙ་ར་ཞེས་དེབ་ཐེར་དག་ལས་རྒྱ་གར་བའི་མི་རིགས་ཤིག་ཡིན་ལ། དེར་མ་ཟད་རིགས་འདི་ཚེ་ལོ་རིང་ཞིང་དཔལ་འབྱོར་རྒྱས་པ་ཞིག་ཀྱང་ཡིན་པར་བཞེད། དེ་བས་ཀླུ་རོལ་གྱི་མཛད་སྒོ་འདི་བཀྲ་ཤིས་པ་མཚོན་པའི་དགའ་སྟོན་ཞིག་ཡིན་པས། ཨ་ཙ་རའི་རྩེད་མོ་འདི་ཡང་ཡུལ་ཕྱོགས་ཐམས་ཅད་ལ་ཚེ་རིང་ནད་མེད། དཔལ་དང་ལོངས་སྤྱོད་རྒྱས་ཤིང་བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས་འབྱུང་བའི་མཚོན་བྱེད་ཅིག་ཡིན་པར་འདོད།
（6）སྐྱེས་མའི་གར། འདི་ནི་བུ་མོ་ཚོས་སྐྲ་ལྷོད་སླས་བྱས་ནས་མ་གདན་བཏགས་ཡོད་པ་དང་། མ་གདན་སྟེང་གོས་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་འཇའ་དྲུག་འཐེན་ཡོད་ལ། མ་གདན་གྱི་མགོ་དཀྱིལ་ལ་བྱུ་རུའི་ཕྲ་བརྒྱབ་པའི་དངུལ་སྡོང་ཉིས་སྒྲིག་གིས་ཐུར་དུ་དཔྱངས་ཡོད། རྣ་འགྲམ་གཡས་གཡོན་དུ་བྱུ་རུའི་ཕྲེང་རྒྱན་བཏགས་ནས། ལག་པ་གཉིས་ཀ་སྔོན་ལ་བསྲིངས་ཏེ་མཐོ་དམའ་རན་པར་དོད་ཅིང་། ལག་ཏུ་ཁ་བཏགས་དང་མེ་ཏོག་བཟུང་སྟེ། མཁར་རྔའི་སྒྲ་དང་བསྟུན་ནས་རྩེ། རྩེད་སྟངས་ལས་ཐང་བོད་དམག་འཁྲུག་གི་སྐབས་སུ་དམག་མི་རྣམས་དམག་འཁྲུག་ལ་སོང་ནས་ཕྱིར་ལོག་ཚེ། ཁོ་མོ་ཚོས་གཡུལ་ལས་རྒྱལ་བའི་དམག་མི་རྣམས་ལ་དགའ་བསུ་དང་སྔོན་ལ་བུད་དེ་བསུ་མ་བྱེད་པ་ཡིན་པར་སྣང་།
（7）ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་ནི་ཕོ་མོ་མཉམ་དུ་བསྲེས་ནས་རྩེ་བ་ཞིག་ཡིན་ལ། དེའི་རྩེད་སྟངས་ནི་རྩེད་མཁན་རྣམས་ཀྱིས་འཁར་རྔ་བརྡུངས་མཁན་གྱི་སྒྲ་དང་བསྟུན་ནས་ལག་པ་གཡས་གཡོན་བརྗེ་རེས་བྱས་ཏེ་ཡར་བཀྱགས་ནས་རྩེ་བ་དང་། ལག་པ་གཉིས་ཀ་ཡར་བཀྱགས་ནས་རྩེ་བ་དང་། ལག་པ་གཉིས་ཀ་གཡས་གཡོན་དུ་གཡུགས་ནས་རྩེ་ལ། དམག་དཔོན་ཁང་གི་གྲུ་རེ་ནས་ལུས་པོ་ལྷེམ་ཅིང་ལག་པ་མདུན་དུ་བསྲིངས་ནས་བསུ་མ་བྱེད་པའི་རྣམ་པ། མཚམས་རེར་སྐྱེས་པ་དག་གིས་དུང་འབུད་པ་བཅས་བྱེད་པའི་རྩེད་སྟངས་ཞིག་ཡིན། རྩེད་སྟངས་འདིའི་མིང་འདོགས་ཚུལ་དང་རྩེད་སྟངས་ཀྱི་ཉམས་དོད་སྟངས་ལས་དོན་བཟང་པོ་ཞིག་ལ་བསུ་མ་མཛད་པའི་རྣམ་པ་ཞིག་དང་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞུ་བའི་ཚུལ་ཞིག་རེད། དེ་བས་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོའི་གར་འདི་རྒྱ་བོད་འདུམ་འགྲིག་བྱུང་བ་ལ་ཞིང་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞུ་བའི་ངང་ཚུལ་ཅིག་ཏུ་ངེས་པས་མིང་ལའང་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་བཏགས་པར་འདོད།
（8）ཁ་ཕུག་པ་དང་ཚོན་རྒྱག་པ། རྒྱབ་ཕུག་པ་བཅས་ནི་སྡེ་བའི་ནང་གི་ཕོ་ལོ་ཉེར་ལྔ་ནས་སོ་ལྔའི་བར་གྱི་སྐྱེས་པ་དར་མ་རྣམས་ལ་ལྕགས་ཁབ་རྣོན་པོའི་སྣེ་མོར་གོས་སྐུད་དམར་སེར་གྱིས་བརྒྱན་པ་དག་གིས་ཁའི་གཡས་གཡོན་གྱི་འགྲམ་པ་དང་རྒྱབ་ཕུག་པ་དང་མགོ་ལ་ཕྱིང་ཞྭ་གྱོན་པ། ལག་ཏུ་ལྷ་རྔ་བཟུང་ནས་ལྷ་རྔའི་སྒྲ་དང་བསྟུན་ནས་རྩེད་པ་ཞིག་ཡིན། ངག་རྒྱུན་དུ་ཆོ་ག་འདི་ནི་སྐྱེས་ལྷ་ཨ་མྱེས་སྟག་ལུང་གི་ཆོ་ག་ཡིན་པར་བཤད། ཁ་ཕུག་ན་ཉེས་པ་ཐམས་ཅད་ཁ་ནས་འབྱུང་བའི་སྒོ་གཅོད་བྱེད་ལྟ་བུ་ཡིན་པར་བཤད་ལ། རྒྱབ་ལ་འཛེར་ནའང་རང་ལུས་ལ་ན་ཚ་སོགས་མི་འདོད་པའི་རྐྱེན་ངན་མི་འབྱུང་བར་བཤད།
（9）དམར་མཆོད་ནི་ཚེས་ཉེར་ལྔའི་ཉིན་གྱི་ཁྱད་པར་བའི་རྩེད་སྟངས་ཤིག་ཡིན་ལ། རྩེད་རིགས་པ་འགའི་ལག་ཏུ་གྲི་དང་ཐག་པ་བཟུང་ཏེ་འཁར་རྔ་དང་ལྷ་རྔའི་སྒྲ་དང་བསྟུན་ནས་འཇིཊ་རུང་གི་ཉམས་སྟོན་ཅིང་། ལག་གི་རལ་གྲིས་ར་མའི་སྐེ་བཅད་ནས།ནང་ཁྲོལ་དེ་ཁྲག་དམར་ཙར་ཙར་ཏུ་བསང་མགོར་ཕུད།དེའི་ཁྲག་རྩེད་རིགས་པ་ཚོའི་ཐོད་པ་དང་གདོང་ལ་བྱུགས་ནས་ལྷ་རྩེད་བྱེད། འདི་ནི་ང་ཚོ་བོད་ཀྱི་བུ་རབས་ཚ་རྒྱུད་ཡིན་པ་མཚོན་ཞིང་། བོད་རང་ལ་གདོང་དམར་བ་ཞེས་ཐོགས་དོན་ཡང་བོད་བཙན་པོ་རིམ་བྱོན་གྱི་དུས་ནས་བོད་འདི་དམར་ལས་ལ་དགའ་བས་དེ་ལྟར་བཏགས་པ་ཡིན་པར་འདོད། ། རྩོམ་པ་པོ་ནི་རྡོ་རྗེ་འཚོ་དང་མོ་ནི་ལྷོ་ནུབ་མི་རིགས་སློབ་ཆེན་བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་ལོ་ཙཱའི་སློབ་མ་ཡིན། རྩོམ་འདི་མཚོ་སྔོན་བོད་ཡིག་གསར་འགྱུར།2015·01·16།པར་ངོས19པའི་སྟེང་ནས་བཤུས།
གཙང་པ་ནོར་བུ།
གཙང་པ་ནོར་བུ་ནི་བོད་པའི་གཞས་པ་ཞིག་རེད།
ཕ
ཕ 1.བོད་ཡིག་གསལ་བྱེད་བཅུ་བཞི་པ། འདིའི་ང་རོ་འདོན་ཚུལ་ལ་སྐྱེ་གནས་མཆུ་དང༌། བྱེད་པ་མཆུ། ནང་གི་རྩོལ་བ་མགྲིན་པ་ཕྱེ་བ་དང༌། ཕྱིའི་རྩོལ་བ་སྲོག་ཆེན་སྒྲ་མེད། 2.མིང་གཞིའི་མ་ནིང་གི་ཡི་གེ་ཞིག 3.སྐྱེད་བྱེད་དེ་ཨ་ཕའི་མིང་། (དཔེར་ན།) ཕའི་མ། ཕའི་སྲིང་མོ། ཕ་བཟང་གི་བུ་མོ་རིགས་བཟང་མ། ཕ་དགའ་བུ་སྐྱིད། མིང་གི་རྣམ་གྲངས་ལ་སྐྱེ་སྲིད་ས་བོན་པ་དང༌། སྐྱོང་བྱེད། ཡབ། གསོ་བ་པོ་བཅས་སོ། ། 4.ཐབས་ཀྱི་ཕྱོགས།
ནོར་བཟང་།
ནོར་བཟང་ནི་བོད་པའི་གཞས་པ་ཞིག་རེད།
ཀེེ་ལ་ས་རྒོད་
འདི་ཀེ་ལ་ཤ་ཞེས་པ་དང་དོན་གཅིག་ཡིན་་ཅིང་། རྒྱ་གར་སྐད་ལ་སྐབས་འགར་ཤ་དང་ས་གཉིས་གདམ་ང་ཙན་དུ་འབོད་ཀྱང་ཆོག་པ་ཡོད་ལ། ཀེེ་ལ་ཤའམ་ཀེེ་ལ་ས་ནི་གངས་རི་ཡིན་པར་ཡོངས་སུ་གྲགས་པ་ནི་དེ་གངས་རིའི་མིང་གི་མངོན་བརྗོད་དུ《མངོན་བརྗོད་མཁས་པའི་རྣ་རྒྱན》ལས་བཤད་པ་ཙམ་ལས་གངས་རིའི་སྐད་དོད་ཀྱི་ནང་དེ་ལྟར་མི་གསལ།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
ཀེ་ལི་ཞོ་རེ་མ་
བོད་སྔ་རབས་ཀྱི་ཁྲིམས་ཡིག་ཁ་བྱང་དུ་《གཡུ་འབྲུག་སྒྲོག་པའི་ཞལ་ལྕེ》ཞེས་དང་། མཇུག་བྱང་དུ《ཉེ་བར་མཁོ་བའི་བསྟན་བཅོས་ཁྲིམས་གཉིས་ལྟ་བའི་མེ་ལོང》ཞེས་འཁོད་པ་དེའི་ནང་གསལ་བའི་ཁྲིམས་ལུགས་ཐོག་གི་མིང་ཚིག་ཅིག་སྟེ། གོ་དོན་གང་ཡིན་དེ་སྔོན་ས་གནས་སྲིད་གཞུང་རྙིང་པའི་སྐབས་ཁྲིམས་ཀྱི་ལས་དོན་གནང་མྱོང་བ་མང་པོར་དོགས་འདྲི་ཞུས་ཀྱང་གསལ་བཤད་འདི་ཡིན་གནང་མཁན་མ་བྱུང་བར་བརྟེན་འོལ་ཚོད་ཀྱིས་བྲི་མ་ནུས་སོ། །
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
ཀེག་ཤི་
འདིར་ཡིག་ནོར་བྱུང་བ་མ་གཏོགས་དོན་དུ་ཀེང་ཤི་ཞེས་པ་སྟེ། ཐང་རྒྱལ་རབས་སྐབས་རྒྱལ་ས་ཁྲང་ཨན་གྱི་མིང་ལ་ཅིང་ཧྲི(京师)ཟེར་བའི་རྒྱ་སྐད་དེ་བོད་སྐད་སྒྲ་བསྒྱུར་བྱས་པ་ཡིན།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
བཞང་བཞའ་ཀོ་ཝོའུ་སོ་
=མི་ཚེའི་ལོ་རྒྱུས།=
པེལ་རེས་སི་རུ་རིག་གནས་ཀུན་འདུས་ཆེན་མོའི་མི་དང་འབྲེལ་བ་བྱུང་བ།
ཝོའུ་སོ་ལགས་ནི་ཨ་ཕ་ཨ་ཟེ་ཀ་ཝོའུ་སོ་ཡི་བུ་གཉིས་པ་དེ་ཡིན་པ་དང་། ཁོང་འཁྲུངས་ནས་ཞག་བཅུའི་རྗེས་སུ་ཨ་མ་ཡང་ཚེ་ལས་འདས། ཡང་། རང་ལོ་བཅུའི་སྐབས་སུ་ཨ་ཕ་ཡང་ཡུལ་གྱི་མི་གཞན་དང་འཁྲུག་རྩོད་ཤོར་ཏེ་ཕ་ཡུལ་ནས་མི་བྲལ་ཀ་མེད་བྱུང་པ་རེད། དེར་བརྟེན། ཝོའུ་སོ་ལགས་ནི། གཅེན་པོ་དང་། ཨ་ནེ། དེ་མིན་སྨན་ཞབས་པ་མོ་ཧྲང་ཞིག་དང་མཉམ་དུ་འཚར་ལོངས་བྱུང་བ་རེད། ཁོ་རང་བྱིས་དུས་ཨ་ཕའི་སྐུལ་བཅག་གི་འོག་ཏུ། བརྩམས་སྒྲུང་དང་། ལོ་རྒྱུས། དཔའ་བོ་ཕུ་ཐྲེར་ཆིའི་མཛད་རྗེས་སྙན་ངག་ཏུ་བྲིས་པའི་རྣམ་ཐར་ལ་སོགས་དཔེ་ཀློག་བྱེད་རྒྱུ་ཤིན་ཏུ་དགའ་ཞིང་། རྗེས་སུ་ཝོའུ་སོ་ལགས་ཀྱིས་ལོ་ན་བཅུ་གཉིས་མ་སོན་གོང་ཁོ་བོ་རོམ་གྱི་མི་ཞིག་ཡིན་ཞེས་བརྗོད་པར་རེད། ཨ་ཕ་ཡུལ་ལས་བྲོས་རྗེས། ཆོས་པ་ཞིག་གིས་ཁོང་གཅེན་གཅུང་གཉིས་པ་ཉིན་རེའི་ལྟོ་ཆས་སྤྲད་ཅིང་། རང་ལོ་བཅུ་གསུམ་སྐབས། ཝོའུ་སོ་ལགས་ནི་རྐོས་རྒྱག་མཁན་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ནས། ལས་ཀ་དེར་སྦྱོང་བརྡར་གནང་གིན་དུ་ཁྱིམ་ལ་བསྡད་པ་རེད།
སྤྱི་ལོ་༡༧༤༢ལོར། ཝོའུ་སོ་པེལ་རེས་སི་རུ་གནས་སྤོས་བྱས་པ་དང་། རང་དབང་གང་ཤར་དང་རང་སྣང་ཅི་འདོད་ཀྱི་རྫོགས་པའི་གྲོང་ཁྱེར་དེ་རུ། ཝོའུ་སོས་རྡེས་ཏི་ཝོ་དང་འདྲ་བའི་མཁས་པ་མང་པོ་ངོ་ཤེས་པ་དང་། ཝོའུ་སོ་ལགས་ཀྱི་བསམ་བློ་ལ་གང་ཅིའི་ཐད་ནས་མཁས་པ་དེ་ཚོས་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་ཡོད་རེད། རྡོ་ནེ་རྡེས་ཏི་ཝོའི་རེ་ཞུ་ལྟར། ཝོའུ་སོས་རིག་གནས་ཀུན་འདུས་ཆེན་མོའི་རོལ་དབྱངས་ཐད་ཀྱི་ནང་དོན་ལ་རྩོམ་སྒྲིག་ཞུས་པ་རེད། དེ་བཞིན། རྡེས་ཏི་ཝོའི་སྐུལ་བཅག་འོག་ཏུ། ཝོའུ་སོ་ལགས་ནས་སྤྱི་ལོ་༡༧༤༩ལོའི་ཟླ་༡༠པར། བརྗོད་གཞི་<<ཚན་རིག་དང་སྒྱུ་རྩལ་བསྐྱར་དར་དེས། མིའི་ཀུན་སྤྱོད་གཙང་མར་བཏང་འདུག་གམ། ཡང་ན་རུལ་པར་བསྒྱུར་འདུག>>ཅེས་པའི་རྩོམ་ཡིག་འགྲན་བསྡུར་ནང་བཞུགས་ནས། ཚན་རིག་དང་སྒྱུ་རྩལ་བསྐྱར་དར་དེས། མིའི་ཀུན་སྤྱོད་རུལ་པ་ཁོ་ནར་བསྒྱུར་འདུག་ཅེས་པའི་ལྟ་ཚུལ་དྲང་སྟེ། ཨང་རིམ་ཡང་ཐོབ་པ་རེད། གང་དེ་ཉིད་ཀྱིས་ཝོའུ་སོའི་སྙན་གྲགས་གང་སར་ཁྱབ། རྗེས་སོར། སྤྱི་ལོ་༡༧༥༤ལོར། ཝོའུ་སོ་ནས་ཡང་བསྐྱར་རྡེས་ཞུང་སློབ་གླིང་གི་རྩོམ་ཡིག་འགྲན་བསྡུར་ཞིག་ཏུ་<<མི་དང་མིའི་དབར་འདྲ་མཉམ་མེད་པའི་འབྱུང་ཁུངས་དང་གཞིའི་རྩའི་རྣམ་བཤད་>>ཅེས་པའི་ལྗགས་རྩོམ་སྤེལ་ནས། གང་དེ་ཨང་རིམ་མ་ཐོབ་ཀྱང་། ཁོ་བོའི་མིང་གྲགས་ནི་སྔར་བས་གང་སར་རྒྱས་པར་རེད།
སྤྱི་ལོ་༡༨༥༦ལོ་ནས་སྤྱི་ལོ་༡༧༦༢ལོའི་བར་དུ། ཝོའུ་སོ་ལགས་ཁེར་རྐྱང་པེལ་རེས་སིའི་གྲོང་མཐའ་རུ་བཞུགས་ནས། ཆབ་སྲིད་གཞུང་ལུགས་ཐད་ཀྱི་གྲགས་རྩོམ་<<སྤྱི་ཚོགས་གན་ཆིངས་>>དང་སློབ་གསོའི་སྐོར་གྱི་གྲགས་དེབ་<<ཨེ་མེལ་>>གཉིས་སྤེལ།
རིག་གནས་ཀུན་འདུས་ཆེན་མོའི་མི་དང་འགྲོ་ཐག་ཆད་པ།
དང་ཐོག ཧྥ་རན་སིའི་བློ་འབྱེད་ལས་འགུལ་ནང་གི་རང་དབང་རིང་ལུགས་ཀྱི་རྩོམ་པ་པོའི་ནང་དུ་ཝོའུ་སོ་ལགས་ལ་གྲོགས་པོ་མང་དག་ཅིག་ཡོད་རེད། དེའི་ནང་དུ། རྡོ་ནེ་རྡེས་ཏི་ཝོ་དང་། རྡེ་ལུང་བྷེ་ཝུ་ལ་སོགས་ཚུད་ཡོད། རྗེས་སོར། ཁོ་ཚོ་དང་ཝོའུ་སོའི་བར་ལ་བསམ་བློ་མ་མཐུན་པ་བྱུང་ནས། Voltaireཡིས་ཇི་ནེས་ཝེ་རུ་ཟློས་གར་ཁང་ཞིག་བཙུགས་པ་ལ་ཝོའུ་སོས་དགག་བཞག་མཛད་ནས་ཟློས་གར་ཁང་ནི། མཛངས་སྤྱོད་ཀྱི་གཤེད་མ་རེད་ཅེས་གྲག་པས། གནས་ཚུལ་དེས་ཝོའུ་སོ་ལགས་Voltaireདང་དགྲ་རུ་གྱུར་པ་རེད། དེ་ནས། ཝོའུ་སོ་ལགས་རིག་གནས་ཀུན་འདུས་ཀྱི་མི་དང་བསམ་འཆར་གཅིག་འཐད་མ་བྱུང་ནས། ཁོང་གིས་<<ཨེ་མེལ་>>ཞེས་པའི་དཔེ་དེབ་དཔར་བསྐྲུན་བྱས་འཕྲལ་དུ། ཧྥ་རན་སི་དང་། ཡང་སྒོས་ཡོ་རོབ་ཡོངས་ནས་ཝོའུ་སོའི་བསམ་བློ་ལ་དགག་པའི་ཚ་རླབས་ཤིག་རྒྱས་པ་རེད། དེ་ནས་བཟུང་། ཁོ་བོའི་ཡུལ་གྱར་གྱི་འཚོ་བ་ཞིག་ཀྱང་འགོ་ཚུགས་པ་རེད།
=ཚན་ཉིད་རིག་པ།=
ཆབ་སྲིད་ཚན་ཉིད་རིག་པ།
ཝོའུ་སོ་ལགས་ནི། ཆེས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་བློ་འབྱེད་མཁན་དང་། བསམ་བློ་བ། ཚན་ཉིད་རིག་པ་བ། སློབ་གསོ་བ་བཅས་རེད། དེ་བས་ཁོང་གི་ལྟ་སྒྲུབ་ནི་ཧྥ་རན་སིའི་གསར་བརྗེའི་དུས་སྐབས་སུ། མ་རྩ་རིང་ལུགས་ཀྱི་གྲལ་རིམ་ཁག་གི་རེ་སྒུག་གི་དུང་དབྱངས་ལྟ་བུ་ཞིག་རེད། དཀྱུས་དམངས་ཀྱི་བདག་དབང་ཞེས་པའི་ལྟ་བ་ནི་ཁོ་བོའི་ལྟ་གྲུབ་ཡོངས་ཀྱི་སྲོག་ཤིང་དང་། ཆེས་དམའ་མཐའི་རྩ་དོན་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད་རེད། <<སྤྱི་ཚོགས་གན་ཆིངས་>>ནི་ཝོའུ་སོའི་དམངས་གཙོའི་ལྟ་སྒྲུབ་ཀྱི་གཅིག་བསྡུས་མཚོན་མ་ལྟ་བུ་ཞིག་རེད། ཝོའུ་སོས་སྨྲ་དོན། ང་ཚོ་མིའི་རིགས་དང་ཐོག་མ་ནི་ཆེས་གདོན་མའི་རང་བྱུང་གི་རྣམ་པ་རུ་གནས་ཡོད་པ་ལ། རྣམ་པ་དེའི་འོག་ཏུ། སྒེར་བདག་ལམ་ལུགས་དང་། འདྲ་མཉམ་མིན་པའི་གནས་ཚུལ་ཡེ་ནས་ཡོད་མ་རེད་ཟེར། སྒེར་བདག་ལམ་ལུགས་ཀྱིས་མིའི་དབར་ལ་འདྲ་མཉམ་མིན་པའི་གནས་ཚུལ་དོན་པ་དང་། རྒྱལ་ཁབ་ཅེས་པ་ནི་གན་ཆིངས་བཞག་ནས་འོངས་པ་ལ། མི་ནི་གན་ཆིངས་བཞོག་མཁན་གྱི་བདག་པོ་དེ་རེད། དེ་ནས་ཁོང་གིས་དཀྱུས་དམངས་ཀྱི་བདག་དབང་ཞེས་པའི་ལྟ་སྒྲུབ་སྟོན་ནས་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་བདག་དབང་ལ་དབྱེ་སེལ་དང་། བརྗེ་སྤོ་ཞེས་པ་མེད། ཡང་། འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གི་མཚོན་བྱེད་དང་ལག་ལེན་གང་ལའང་མི་དམངས་ཀྱི་བསམ་བློ་མཚོན་པར་བྱ་དགོས། ཁྲིམས་ཞེས་པ་མང་མོས་ཡིན་དགོས་ལ། ཁྲིམས་ལུགས་ཀྱི་མདུན་དུ་མི་ཚང་མ་འདྲ་མཉམ་རེད། རྗེ་བོའི་དབང་ཆ་ཁྲིམས་ལས་མཐོ་བར་བྱ་མི་ཉན་ཞེས་ཟེར། ཚན་ཉིད་རིག་པའི་ཁྱབ་ཁོངས་སུ་ཝོའུ་སོས་དུས་རབས་༡༨པའི་ལོ་རབས་༥༠ནང་། ཚབ་མཚོན་རང་བཞིན་གྱི་དཔྱོད་རྩོམ་གཉིས་སྤེལ་ནས་ཚན་ཉིད་རིག་པའི་སྡེ་རུ་གོ་ས་ངེས་ཅན་ཞིག་ཟིན་པ་རེད། ཁོ་བོའི་<<མི་དང་མིའི་དབར་འདྲ་མཉམ་མེད་པའི་འབྱུང་ཁུངས་དང་གཞིའི་རྩའི་རྣམ་བཤད་>>ཅེས་པའི་ནང ། རང་བྱུང་ཁམས་སུ་འདྲ་མཉམ་མིན་པའི་སྣང་ཚུལ་མེད། ད་ལྟའི་གཙོ་རྒྱུགས་ཀྱི་འདྲ་མཉམ་མིན་པའི་སྣང་ཚུལ་དག་ནི། མི་ཉིད་འཚོ་གནས་དང་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་སྐབས་སུ་བཅོས་མས་དོན་པ་ཞིག་རེད།
སློབ་གསོའི་ཚན་ཉིད་རིག་པ།
<<ཨེ་མེལ་>>ནི་སློབ་གསོའི་ཚན་ཉིད་རིག་པའི་ཁོངས་སུ་ཆེས་རླབས་སུ་གྲགས་པའི་བརྩམས་དེབ་ཞིག་རེད། ཨ་རིའི་རིག་བྱེད་མཁས་པ་ཨེ་ལོན་པུ་ལུ་མུ་ལགས་ཀྱིས་གང་དེ་ཉིད་ནི་ཕི་ལཱ་ཐྲོའི་<<ཕུགས་བསམ་གྱི་རྒྱལ་ཁམས་>>དང་བསྡུར་དུ་འོས་པའི་འདེངས་བཅོག་གནང་གིན་ཡོད་རེད། མ་ཟད་ཁོང་གིས་སློབ་གསོའི་བརྩམས་སྒྲུང་གིས་སློབ་གསོའི་ལྟ་བ་སྟོན་པའི་རྩོམ་འབྲིའི་རྣམ་པ་གསར་པ་ཞིག་ཀྱང་གཏོད་པ་རེད།
ཝོའུ་སོ་ལགས་ཀྱི་སློབ་གསོའི་ཚན་ཉིད་རིག་པ་དང་། ཆབ་སྲིད་ཚན་ཉིད་རིག་པའི་ལྟ་སྒྲུབ་གཉིས་ཟུང་དུ་འབྲེལ་ནས། བརྩམས་དེབ་<<ཨེ་མེལ་>>དུ། སློབ་གསོ་རིགས་གསུམ་སྟོན་པ་ནི། རང་བྱུང་གི་སློབ་གསོ་དང་། བྱ་དངོས་ཀྱི་སློབ་གསོ། མིའི་སློབ་གསོ་བཅས་གསུམ་རེད། ཝོའུ་སོས། ངེས་པར་དུ། མི་བུ་ཉིད་ཀྱི་རང་གཤིས་ལ་ཞིག་ནས། སློབ་གསོ་གཏོང་དགོས་པ་དང་། དེ་ལྟར། སློབ་གསོ་རིགས་གསུམ་པོ་དེ་ཟུང་འབྲེལ་གྱིས་ལྟོས་བཅས་སུ་འགལ་ཟླ་མ་ཆགས་པར་བྱ་དགོས་ཟེར།
ཝོའུ་སོའི་སློབ་གསོའི་ལྟ་སྒྲུབ་ལ། ཕི་ལཱ་ཐྲོ་ལ་སོགས་པས་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་ཡོད་པ་དང་། དེ་བས་ཁོང་གིས། རང་བྱུང་རིང་ལུགས་ཀྱི་སློབ་གསོའི་མ་ལག་ཅིག་གསར་དུ་གཏོད་ནས། ཕྱི་རབས་ཀྱི་བསམ་བློ་བའི་སྡེ་ཚོགས་ལའང་ཤུགས་རྐྱེན་ངེས་ཅན་ཐེབས་ཡོད་རེད།
=<<སྤྱི་ཚོགས་གན་ཆིངས་>>དང་ཧྥ་རན་སིའི་གསར་བརྗེ་ཆེན་མོ།= མི་དང་སྤྱི་ཚོགས་དབར་ཀྱི་འབྲེལ་བ་བརྗོད་པའི་<<སྤྱི་ཚོགས་གན་ཆིངས་>>ནི་མི་རྣམ་གྱི་ཆེས་རྒྱུས་མངའ་གཟབ་པའི་ཝོའུ་སོ་ལགས་ཀྱི་གྲགས་ཅན་བརྩམས་དེབ་ཅིག་རེད་(ཝོའུ་སོ་རང་ངོས་ཀྱིས་ཆེས་དགའ་སའི་བརྩམས་དེབ་ནི་<<ཨེ་མེལ་>>རེད་) དེབ་དེའི་འགོ་རུ་ཡང་། མི་ནི་སྐྱེས་ཙམ་ནས་རང་དབང་རེད་ལ། ཡང་རྟག་ཏུ་ནག་སྒྲོག་གི་ནང་དུ་མི་འགྲོ་བ་མེད་ཅེས་འཁོད། དེབ་དེ་སྤྱི་ལོ་༡༧༦༢ལོར། དཔར་དུ་བསྐྲུན་པ་ལ། དེ་ག་ཉིད་ལ་གྲག་འགུལ་ཆེར་མེད། ཡིན་ནའང་། རྗེས་སོར། དེབ་འདི་ནི་ནུབ་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་ཆབ་སྲིད་ལྟ་སྒྲུབ་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་ཆེ་ཤོས་ཀྱི་གྲགས་དེབ་ཅིག་ཏུ་གྱུར་པ་རེད། དེ་ཡང་། ཁོང་གི་བརྩམས་ཆོས་སྔོན་མ་དང་མ་འདྲ་བའི་ཆ་ནི། <<སྤྱི་ཚོགས་གན་ཆིངས་>>སུ། རང་བྱུང་གི་རྣམ་པ་ཞེས་པ་ནི། ཁྲིམས་དང་། སྤྱོད་པ་མེད་པའི་ཟོག་གཤིས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཞིག་རེད། མིའི་བཟང་ངན་ནི་སྤྱི་ཚོགས་བྱུང་བ་ནས་སླེབས་ཞེས་འཁོད། ཡང་། རང་བྱུང་གི་རྣམ་པའི་འོག་ཏུ། མི་བུའི་འཇོན་ནུས་ལས་བརྒལ་བའི་གནས་ཚུལ་ལྷག་དུས། ངེས་པར་དུ། མི་གཞན་པ་དང་མཉམ་སྦྲེལ་གྱི་ཐོག་ནས་ད་ཚོད་འཚོ་ཐུབ་པ་དང་གནས་ཐུབ་པ་རེད། དེར་རྟེན། ཚང་མར་མཉམ་སྦྲེལ་བྱ་དགོས་པའི་འདུ་ཤེས་སླེབས་པ་རེད། མི་རྣམ་ཕན་ཚུན་མཉམ་སྦྲེལ་གྱི་ཐོག་ནས་ཚོགས་པ་ལྟ་བུ་ཞིག་གྲུབ་ནས་སྤྱི་ཚོགས་ཞེས་པ་བྱུང་། སྤྱི་ཚོགས་གན་ཆིངས་ནི་ཚོགས་མི་ག་གེ་མོ་ཞིག་སྤྱི་ཚོགས་དེ་རུ་ཡོད་པའི་གོ་གནས་ཤིག་སྟོན་པའི་ཆིངས་ཡིག་ལྟ་བུ་ཞིག་རེད།
=བརྩམས་ཆོས།= <<ཚན་རིག་དང་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་རྣམ་བཤད་>>(1749) <<མི་དང་མིའི་དབར་འདྲ་མཉམ་མེད་པའི་འབྱུང་ཁུངས་དང་གཞིའི་རྩའི་རྣམ་བཤད་>>(1755) <<ཚན་རིག་དང་སྒྱུ་རྩལ་བསྐྱར་དར་དེས། མིའི་ཀུན་སྤྱོད་གཙང་མར་བཏང་འདུག་གམ། ཡང་ན་རུལ་པར་བསྒྱུར་འདུག>> <<ཨེ་མེལ་>>(1762) <<སྤྱི་ཚོགས་གན་ཆིངས་>>(1762) <<འགྱོད་བཤགས་རེག་ཟིག>>》(1788) <<ཕོ་ལན་ཏྲིའི་སྲིད་གཞུང་རྣམ་བཤད་>> <<རི་སྒང་ནས་བསྐུར་བའི་འཕྲིན་ཡིག་ཁག>> (1763) <<དེང་རབས་རོལ་མོའི་སྐོར་གྱི་དཔྱད་རྩོམ་>> <<གཏམ་རྒྱུད་ཟློས་གར་གྱི་རོལ་མོའི་མཛེས་ཉམས་>>༡༧༤༥(རོལ་གར་) <<གྲོང་གསེབ་ཀྱི་ཕྱྭ་པ་>>༡༧༥༢(རོལ་གར་) <<ལཱ་ནོ་ཝེལ་ཨེས་ལེ་ཡེས་ཟི་>>(1761)
=ཡིག་བསྒྱུར།= ཝོའུ་སོ་ལགས་ཀྱི་བརྩམས་ཆོས་རྣམ། ད་ལམ་དུ། དགུ་རོང་སྤུན་གྲོལ་ལགས་གྱིས་བོད་བསྒྱུར་གནང་གིན་ཡོད་རེད། དེའི་ནང་། <<སྤྱི་ཚོགས་གན་ཆིངས་>>ནི་བོད་བསྒྱུར་གནང་མཛད་ནས་ཕྱི་ཕྱོགས་སུ་དཔར་བསྐྲུན་བྱས་ཚར་རེད། ད་དུང་བསྒྱུར་མཁན་གང་ཉིད་ཀྱི་འབད་བརྩོན་ལ་བརྩེ་བསྐུར་བྱས་ནས། དེབ་རྫུན་ལ་འགོག་ཅི་ཐུབ་བྱ་དགོས། གང་དེའི་ཉོ་གནས་ནི། ཟི་ལིང་དུ་1+1དཔེ་ཁང་དང་། འབྲེལ་གཏུགས་ཁ་པར་ཨང་གྲངས་ནི། 13709785883 གསེར་རྟ་རུ། དགེ་ཆོས་བོད་ཡིག་དཔེ་ཁང་དང་། འབྲེལ་གཏུགས་ཁ་པར་ཨང་གྲངས་ནི། 18383610281 རྔ་པ་རྫོང་དུ་ནི། ཆུ་མིག་དགུ་ཁྲ་རིག་གནས་ཁྱབ་སྤེལ་ཁང་དང་། འབྲེལ་གཏུགས་ཁ་པར་ཨང་གྲངས་ནི། 13684393379 བཅས་སོ། གནས་ཚུལ་དེ་དག་དགུ་རོང་སྤུན་གྲོལ་གྱི་དྲ་རྩོམ་<<ཝོའུ་སོ་བོད་ཡུལ་དུ་འབྱོར་བའི་གཏམ་དང་གཞན་དག>>ཅེས་པའི་ནང་བཀོད་འདུག
ཁོ་རང་གི་<<གནངས་ཉིན་ཁོ་བོའི་འཆད་ཁྲིད་ཀྱི་འགོ་གཟུག་རྒྱུ་ཡིན་>>ཞེས་པའི་དྲ་རྩོམ་དུ། ཁ་སང་དེ་རིང་ཝོའུ་སོ་ལགས་ཀྱི་ཐོག་མའི་བརྩམས་ཆོས་གྲགས་ཅན་<<ཚན་རིག་དང་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་རྣམ་བཤད་>>ཅེས་པ་བོད་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་གྲུབ་ནས་དེའི་གཞུག་གི་བརྩམས་ཆོས་གྲགས་ཅན་ཏེ་<<མི་དང་མིའི་དབར་འདྲ་མཉམ་མེད་པའི་འབྱུང་ཁུངས་དང་གཞི་རྩའི་རྣམ་བཤད་>>ཅེས་པ་སྒྱུར་བཞིན་འདུག་ཡོད་ཅེས་པ་འཁོད་འདུག ཡང་། སྤུན་གྲོལ་ལགས་ཀྱི་དྲ་རྩོམ་<<ངེད་ཀྱི་བསྒྲགས་གཏམ་གསར་མ་ཞིག་>>ཅེས་པའི་ནང་ད་ནི་ཝོའུ་སོ་ལགས་ཀྱི་མི་ལོ་བཅུ་དྲུག་རིང་བྲིས་པའི་ཁོ་རང་གི་རང་རྣམ་<<འགྱོད་བཤགས་རེག་ཟིག་>>བོད་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་རྒྱུའི་ཐག་བཅད་པ་ཡིན་ཞེས་པའང་འཁོད་འདུག
=དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆ།= <<ཝོའུ་སོ་སུ་རེད་>>དབྱིན་ཇི་བ་ཁིར་སི་ཐྲོན་གྱིས་བྲིས་ཤིང་། དགུ་རོང་སྤུན་གྲོལ་གྱིས་དབྱིན་ཡིག་ལས་བསྒྱུར།
བློ་བཟང་།
བློ་བཟང་ནི་བོད་པའི་གཞས་པ་ཞིག་རེད།
བ
བ 1.བོད་ཡིག་གསལ་བྱེད་བཅོ་ལྔ་པ། འདིའི་ང་རོ་འདོན་ཚུལ་ལ་སྐྱེ་གནས་མཆུ་དང༌། བྱེད་པ་མཆུ། ནང་གི་རྩོལ་བ་མཆུ་གཉིས་ཕྲད་པ་དང༌། ཕྱིའི་རྩོལ་བ་སྲོག་ཆུང་སྒྲ་ལྡན། 2.མིང་གཞིའི་མོ་ཡིག་ཅིག 3.སྔོན་འཇུག་གི་ཕོ་ཡིག་ཅིག 4.རྗེས་འཇུག་ཕོ་ཡིག་གི་སྐྱེས་བུ་འབྲིང་བ་ཞིག 5.མིང་མཐའ་ཞིག་སྟེ། (དཔེར་ན།) འཆི་བ། དགའ་བ། འདར་བ། རྒྱལ་བ། གཏོང་བ་ཞེས་པ་ལྟ་བུ། 6.བདག་སྒྲ་ཞིག (དཔེར་ན།) ཤིང་བཟོ་བ། ལྷ་ས་བ་ཞེས་པ་ལྟ་བུ། 7. སྒོ་ཕྱུགས་བྱེ་བྲག་པ་ཞིག (དཔེར་ན།) བ་ལས་འོ་མ་བཞོས། བ་ཕྲུག་ཅེས་པ་ལྟ་བུ། མིང་གི་རྣམ་གྲངས་ལ་འཇོ་མ་དང༌། དྲུས་མ། ནུ་རྒྱས་མ། བ་མོ། འབབ་བྱེད་ལུས་ལྡན། ཞོ་སྲུང་བྱེད། བཞོན་མ། འོ་འཕེལ། འོ་མ་འཆིང༌། ཡོངས་འཇོ་མ་བཅས་སོ། །
བློ་བཟང་བཀྲ་ཤིས།
བློ་བཟང་བཀྲ་ཤིས་ནི་བོད་པའི་གཞས་པ་ཞིག་རེད།
ཀེང་རུས་
ལུས་ལ་ཤ་མེད་པའི་རུས་སྒྲོམ་ཙམ་ཆ་ཚང་ཡོད་པ་ཞིག
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
ཀེང་ལུང་གི་ལོ་
ཐང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་གོང་མ་ཐང་ཀྲུང་ཙུང(唐中宗)གི་ཁྲི་ལོའི་མིང་མི་འདྲ་བ་སྔ་རྗེས་གཉིས་ཡོད་པའི་རྗེས་མའི་མིང་ལ་ཅིང་ལུང(景龙)ཞེས་པའི་རྒྱ་སྐད་ཀྱི་སྒྲ་བོད་སྐད་ཐོག་བསྒྱུར་བ་སྟེ་མེ་ལུག(༧༠༧)ལོ་མཇུག་ནས་ལྕགས་ཁྱི(༧༡༠)ལོ་བར་ཡིན།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
ཀེང་ཤི་
གོང་དུ་ཀེག་ཤི་ཞེས་པའི་འགྲེལ་བཤད་ལ་གཟིགས།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
ཉི་མ་ཚེ་རིང་།
ཉི་མ་ཚེ་རིང་ནི་བོད་པའི་གཞས་པ་ཞིག་རེད།
ཕུར་བུ་རྣམ་རྒྱལ།
ཕུར་བུ་རྣམ་རྒྱལ་ནི་བོད་པའི་གཞས་པ་ཞིག་རེད།
ཀེའུ་ཚང་འཇམ་དབྱངས་སྨོན་ལམ་
ཀེའུ་ཚང་བྱམས་པ་སྨོན་ལམ་ཞེས་པ་དེར་གཟིགས།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
ཀེང་ཤུའི་འབྲས་བུ་
ཀེམ་ཤུ་ཀའི་འབྲས་བུ་སྟེ། རྒྱ་སྐྱེགས་ཀྱི་ཚིགས་མ་ཞེས་དེང་སང་ཡོངས་གྲགས་སུ་ལ་ཆ་ཞེས་པ་དེ་ཡིན་ཅིང་། ཀེམ་ཤུ་ཀ་ཞེས་པ་བོད་སྐད་དུ་བསྒྱུར་ན་ནེ་ཙོ་འམ་ཅི་ཞེས་པའི་དོན་ཏེ། ལོ་མ་ལྗང་ཁུ་མེ་ཏོག་དམར་པོ་ཤར་བ་རྒྱང་རིང་ནས་བལྟས་ན་འདབ་ཆགས་ནེ་ཙོ་དང་འདྲ་བས་ན་མིང་དེ་ལྟར་བཏགས་པ་མངོན་བརྗོད་ཀྱི་གཞུང་མང་པོར་བཤད།
བྱེས་འབྱོར་བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་གི་འཕེལ་རིམ།
བེ་རི་འཇིགས་མེད།
[1980-2007]
སྔོན་གླེང༌།
ཟླ་ཞལ་དཀྱུས་རིང་ཨུཏྤལ་མཐིང་གའི་ཟུར་མིག་བརྡ་ཐབས་གཡོ་ཙམ་གྱིས།། ཕྱོགས་དུས་རྒྱལ་ཀུན་ཐུགས་ཀྱི་བརྟན་པ་ལྷོ་ཡི་རླུང་གིས་ཤིང་ལོ་བཞིན།། གཡོ་མཛད་སྒྲ་ལྡན་ངག་གི་ལྷ་མོ་རིག་བྱེད་རྒྱ་མཚོའི་དཔྱིད་གྱུར་མ།། ཚེ་རབས་ཕྲེང་བར་བདག་མགྲིན་འོ་མཚོར་ངང་མོ་ཇི་བཞིན་རྩེན་པ་མཛོད།། མཚན་གྱི་སྙན་པ་དབྱར་སྐྱེས་གཞོན་ནུའི་དཔལ།། ཐོས་པ་འཛིན་པའི་ནགས་ཀླུང་འགྲིམས་པའི་མོད།། སྤྲོ་དགའི་སེམས་ཀྱི་དཔྱིད་དཔལ་འདྲེན་མཛད་པའི།། མ་ཧཱ་པཎ་ཆེན་བློ་བཟང་བསྟན་འཛིན་མཆོད།། ལས་དབང་སྔས་སུ་བྱས་པའི་མི་ཡུལ་ནས།། རང་ཡུལ་རིག་པའི་ཕ་ནོར་སྲུང་བའི་སླད།། གངས་ཅན་རྩོམ་རིག་རྒྱ་མཚོའི་འཕེལ་རིམ་རླབས།། མཐོང་ཐོས་དྲན་པའི་ཆ་ཤས་རགས་ཙམ་གླེང༌།། བྱེས་འབྱོར་སྤྱི་ཚོགས་ནི་བསམ་བཞིན་ཆེད་འཛུགས་བྱས་པའི་སྤྱི་ཚོགས་ཤིག་མིན་པར། གཞན་དབང་སྟབས་བསྟུན་གྱིས་མི་ཡུལ་དུ་ཡུལ་གྱར་བའི་ཚོར་བ་ལ་ལས་དབང་སྔས་སུ་བསྡད་དགོས་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན། རི་བོ་རལ་བ་དང་རྒྱ་མཚོ་འཁྲུག་པ་ལྟ་བུའི་དུས་འགྱུར་གྱི་ཡོ་ལངས་སྐྱུར་མོའི་མཇུག་སྣེ་ནས་ལས་དབང་གི་བྱིན་པའི་ས་མཐའི་འཚོ་བ་འདིའི་རྒྱུད་རིམ་ནང༌། བོད་རང་གི་ཕ་མེས་ཡང་མེས་ཀྱི་སྐབས་ནས་བཞག་པའི་ཆོས་དང་རིག་གཞུང་གོམས་སྲོལ་དང་བཅས་པའི་རླབས་རྒྱུན་གྲ་མ་ཉམས་ཤིང་གྲུ་མ་ཆགས་པའི་སྒོ་ནས་ཉམས་པ་སོར་ཆུབ་དང་མི་ཉམས་རྒྱུན་འཛིན་བྱས་པའི་ལོ་རྒྱུས་འགོང་ཆེ་བ་དེ་དག་ལས། འདིར་རྩོམ་རིག་སྤྱི་དང་སྒྱུ་རྩལ་རྩོམ་རིག་གི་འཕེལ་རིམ་རགས་ཙམ་གླེང་བར་བྱའོ།།
༡ བྱེས་འབྱོར་དུ་རྩོམ་རིག་སྤྱིའི་རླབས་རྒྱུན་གྱི་འཕེལ་རིམ།
བོད་ཀྱི་བསྟན་སྲིད་ལ་ས་གས་རི་ཉིལ་བའི་དུས་ཟིང་བྱུང་སྟེ་མི་ཡུལ་ལ་སྐྱབས་བཅོལ་དུ་སླེབས་པའི་རྗེས་ཀྱི་རྩོམ་རིག་གི་ཐོག་མ་ནི་ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་མཛད་པའི་《ངོས་ཀྱི་ཡུལ་དང་ངོས་ཀྱི་མི་མང་》ཞེས་པ་འདི་ཡིན་ཞིང༌། ལྗགས་རྩོམ་འདི་ནི་དུས་ཐོག་ཆར་པ་དང༌། ནད་ཐོག་སྨན་བཞིན་བོད་བསྟན་སྲིད་མི་རིགས་དང་བཅས་པ་ཆགས་འཇིག་གི་འགག་ལ་སླེབས་པའི་གཉན་ཕྲང་ཆེ་བའི་དུས་སྐབས་ལ་འཁེལ་ཡོད། ལྗགས་རྩོམ་འདིའི་ནང་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་དང་ལོ་རྒྱུས། ཡུལ་སྲོལ་དང་གོམས་གཤིས། ལྷག་དོན་ཉེ་རབས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཐད་རྒྱ་བོད་ཀྱི་གནས་སྟངས་མཚོན་པའི་གལ་ཆེ་གནས་ཚུལ་མང་པོ་ཞིག་འཁོད་ཡོད། ལྗགས་རྩོམ་འདི་བཞིན་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་སྡིང་ཆ་དང་གཞན་ཡང་སྐད་རིགས་དང་ཡིག་རིགས་མི་འདྲ་བ་དུ་མའི་ཐོག་ནས་འཛམ་གླིང་གང་སར་ཁྱབ་བརྡལ་དུ་སོང་བ་འདི་ཉིད། བྱེས་འབྱོར་ཁྲོད་ཀྱི་རྩོམ་ཡིག་དཔེ་འགྲེམས་ཐེངས་དང་པོ་དེ་ཡིན་རྒྱུ་རེད་སྙམ། ལྗགས་རྩོམ་འདིའི་ནུས་པ་ལས་འཛམ་གླིང་ཤར་ནུབ་ཀྱི་སྐད་དང་ཤ་མདོག་མི་གཅིག་པའི་མི་རིགས་འདྲ་མིན་སྣ་ཚོགས་པའི་ཁྲོད། བོད་དོན་གནས་སྟངས་ངོ་མ་དེ་མཁྱེན་རྟོགས་བྱུང་བའི་གྲངས་འབོར་ཉིན་རེ་ནས་ཉིན་རེར་ཇེ་མང་དུ་སོང་ཞིང༌། སྤྱི་ལོ་ ༡༩༩༥ ལོར་བཞུགས་སྒར་དྷ་རམ་ས་ལར་ཨ་མྱེས་རྨ་ཆེན་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་ཁང་གིས་གོ་བསྒྲིགས་བྱས་པའི་བོད་རྒྱལ་ཡོངས་རྩོམ་པ་པོའི་ཚོགས་ཆེན་ཐེངས་པོའི་ཐོག རྩོམ་ཡིག་འདིའི་སྟེང་ནས་ྋགོང་ས་མཆོག་ལ་‘དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་’ གྱི་བྱ་དགའ་གཟེངས་བསྟོད་ཀྱང་སྐབས་དེའི་ཚོགས་ཞུགས་པ་ཀུན་སྤྱི་མོས་ཀྱིས་འབུལ་ལམ་ཞུས། བཙན་བྱོལ་སྤྱི་ཚོགས་ནང་རྩོམ་རིག་གི་བྱ་དགའ་འབུལ་སྲོལ་ཐེངས་དང་པོ་ཡང་ཕལ་ཆེར་འདི་ཉིད་ཡིན་རྒྱུ་རེད། ད་ལྟ་དང་ད་དུང་ཡང་མུ་མཐུད་ལྗགས་རྩོམ་འདིའི་ཆུ་ཆེན་ཆུ་རླབས་ལྟ་བུས་བོད་དོན་ཐོག་ཤུགས་མ་ཐུབ་ཀྱིས་དོ་སྣང་དང་རྒྱབ་སྐྱོར་གནང་མཁན་དབྱར་ཁའི་ཆུ་མཚོ་དང༌། སྟོན་ཀའི་ཟླ་བ་བཞིན་གོང་འཕེལ་དུ་འགྲོ་བཞིན་པ་ཡིན།
༢ བྱེས་འབྱོར་དུ་ནང་ཆོས་རིག་པའི་རྩོམ་རིག་གི་འཕེལ་རིམ།
གཞིས་སུ་བསྟན་སྲིད་ཉམས་རྒུད་སོང་བ་དང་སྟབས་བསྟུན་བཙན་བྱོལ་སྤྱི་ཚོགས་ནང་ྋགོང་ས་སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོས་སྔ་ཕྱི་བཀའ་ནན་གཞིར་བཟུང་གིས་ནང་ཆོས་རིག་པའི་ལྗགས་རྩོམ་གནང་མཁན་ཡང་མི་ཉུང་བ་ཞིག་བྱུང་འདུག་པའི་ནང་ནས། ཧ་ལམ་ཐོག་དང་པོ་ནི་ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་ལྗགས་རྩོམ་གནང་བའི་《ལེགས་བཤད་བློ་གསར་མིག་འབྱེད》ཞེས་བསླབ་པ་གསུམ་གྱི་སྐོར་ལས་རྩོམ་པའི་ལེགས་བཤད་ད་ལྟའི་ཆར་གཞི་རིམ་སློབ་གྲྭ་ཁག་གི་སློབ་དེབ་ཏུ་བདམས་པ་དེ་ཉིད་ཡིན་རྒྱུ་རེད་སྙམ། ལྗགས་རྩོམ་འདིའི་ནང་དུ་ནང་བསྟན་སྤྱིའི་རྣམ་བཞག་སྙིང་པོ་བསྡུས་ཤིང་དོན་ཚང་བའི་ཁྱད་ཆོས་དུ་མ་ལྡན་པས། མདོ་སྔགས་ཀྱི་དཔེ་ཆ་མང་དུ་བཀླག་པར་མ་ནུས་ཀྱང༌། དེབ་ཆུང་འདི་ཉིད་བཀླག་ན་ནང་བསྟན་གྱི་སྤྱི་ཆིངས་ལ་བག་ཆགས་ངེས་ཅན་རེ་བཞག་ཐུབ་པ་སྨོས་ཅི་ལ་དགོས། རྒྱལ་བའི་ཡོངས་འཛིན་རིན་པོ་ཆེ་དགའ་ལྡན་ཁྲི་བྱང་སྤྲུལ་པའི་སྐུ་རིན་པོ་ཆེའི་《གསུང་འབུམ་》པོད་ཆེན་བཅུ་གཉིས་བཞུགས་པ་དེ་དག་ལས། བྱེས་འབྱོར་དུ་ཕེབས་པའི་རྗེས་སུ་ལྗགས་རྩོམ་གནང་བའི་གསུང་རྩོམ་མང་ཞིང༌། རྩོམ་ཡིག་དེ་དག་གི་ནང་དོན་ཐད་མདོ་སྔགས་རིག་གནས་དང་བཅས་པའི་རྣམ་བཞག་རྒྱ་ཆེ་ཚུལ་དང་གཏིང་ཟབ་ཚུལ་བཤད་མ་དགོས་པའི་ཐོག ཚིག་སྦྱོར་གྱི་ཆ་ནས་བཤད་ནའང་ཚིགས་བཅད་རྣམས་ནི་རྡོ་སྦིས་དགེ་བཤེས་ཤེས་རབ་རྒྱ་མཚོའི་རྩོམ་གཤིས་དང་མཐུན་ལ། ཚིགས་ལྷུག་རྣམས་ནི་གཞུང་བྲིས་དང་མཐུན་པའི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པས། དེང་སང་རྩོམ་ཡིག་འབྲི་མཁན་ཚོས་ལྗགས་རྩོམ་འདི་དག་གི་ཟུར་ཆ་ཙམ་ལའང་འགྲན་ཐབས་མེད། དེ་བཞིན་གཡུ་དྲུང་བོན་གྱི་སྨན་རི་ཁྲི་འཛིན་རིན་པོ་ཆེའི་ཡོངས་འཛིན་དཔོན་སློབ་བསྟན་འཛིན་རྣམ་དག་གིས་གཡུ་དྲུང་བོན་གྱི་མདོ་སྔགས་ཟུང་གིས་བསྡུས་པའི་གསུང་རྩོམ་སྔ་ཕྱིར་བསྡོམས་ན་《གསུང་འབུམ་》པོད་བཅུ་གསུམ་ཙམ་ལྗགས་རྩོམ་གནང་བ་ད་ལྟར་མཇལ་དུ་ཡོད་ཅིང༌། དཔལ་ལྡན་ས་སྐྱ་བའི་《གདོང་ཐོག་སྤྲུལ་སྐུ་བསྟན་པའི་རྒྱལ་མཚན་གྱི་རྩོམ་ཆོས་》དཔེ་དེབ་ཆེ་ཆུང་དུ་མ། 《རིག་སློབ་འགན་འཛིན་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོའི་གསུང་རྩོམ་》དཔེ་དེབ་དགུ། དགའ་ལྡན་《འཛེ་སྨད་བསྟན་འཛིན་ཡར་ལྡན་གྱི་གསུང་རྩོམ་》པོད་དྲུག ། 《བྱ་བྲལ་སངས་རྒྱས་རྡོ་རྗེའི་གསུང་རྩོམ་》པོད་ཆེན་དུ་མ། 《མཁན་ཟུར་པདྨ་རྒྱལ་མཚན་གྱི་གསུང་རྩོམ་》པོད་ལྔ༌། 《སྒོ་མང་མཁན་ཟུར་བསྟན་པ་བསྟན་འཛིན་གྱི་གསུང་རྩོམ་》པོད་གྲངས་དུ་མ། 《མཁས་པའི་དབང་པོ་རྣམ་རྒྱལ་དབང་ཆེན་གྱི་གསུམ་རྩོམ་》པོད་གྲངས་དུ་མ། 《དགེ་བཤེས་དཔལ་ལྡན་གྲགས་པའི་གསུང་རྩོམ》པོད་གྲངས་དུ་མས་མཚོན། ཐམས་ཅད་བརྗོད་པས་མི་ཚར་ཞིང༌། བྱེས་འབྱོར་དུ་རྩོམ་རིག་ཐོག་འཚག་ཚུད་ཤོས་དང་གྲ་རྒྱས་ཤོས་ནི་ནང་ཆོས་རིག་པའི་རྩོམ་རིག་ཁག་ཆགས་བསྡད་ཡོད། རྩོམ་ཆོས་དེ་དག་ཀྱང་ལུང་གི་ཁུངས་བཙན་པ། རིགས་པའི་དབལ་ཚ་བ། གོ་བའི་གཏིང་ཟབ། ཉམས་མྱོང་གིས་གཏན་ལ་ཕབ་པ། འཆད་ཉན་གྱི་རྒྱུན་གནས་པ་བཅས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པས། དེང་སང་གཞིས་བྱེས་ཀྱི་ཕོ་གསར་རྐྱལ་སྟོང་འགའ་རེས་ཁུངས་ལུང་རྒྱུ་མཚན་འཚོལ་ལོང་མེད་པར། ཤོག་ལྷེ་བརྒྱ་སྐོར་ཁ་ཤས་རེ་བྲིས་ནས་ནང་ཆོས་རིག་པའི་རྣམ་གཞག་ཐོག་ཆ་རྒྱུས་ཡོད་མདོག་བྱེད་པ་དེ་དག་དང་ནམ་ཡང་མི་འདྲ་བས། བཙན་བྱོལ་ཁྲོད་དུ་ནང་ཆོས་ཀྱི་འཕེལ་རིམ་རྒྱུན་འབྱམས་སུ་གནས་པ་འདི་ནི། རྩོམ་རིག་གཞན་དག་ལས་འབུར་དུ་འཐོན་པའི་ཆེ་བ་ལྡན་པ་གསུང་རབ་དང་རྩོམ་རིག་གི་མིག་ཟུང་ལ་ལིང་ཏོག་གིས་མ་སྒྲིབ་པའི་སྐྱེ་བོ་བློ་གྲོས་གཟུ་བོ་གནས་པ་ཞིག་ཡིན་ཕྱིན་ཆད་ཅིས་ཀྱང་མཁྱེན་ངེས་སྙམ།
༣ བྱེས་འབྱོར་དུ་ལོ་རྒྱུས་རིག་པའི་རྩོམ་རིག་གི་འཕེལ་རིམ།
༤ བྱེས་འབྱོར་དུ་བོད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་རིག་པའི་རྩོམ་རིག་གི་འཕེལ་རིམ།
༥ བྱེས་འབྱོར་དུ་ཆབ་སྲིད་རིག་པའི་རྩོམ་རིག་གི་འཕེལ་རིམ།
༦  བྱེས་འབྱོར་དུ་བོད་ཀྱི་གསར་ཤོག་རིག་པའི་རྩོམ་རིག་གི་འཕེལ་རིམ།
༧ བྱེས་འབྱོར་དུ་བོད་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པའི་རྩོམ་རིག་གི་འཕེལ་རིམ།
དུས་འགྱུར་བྱུང་ནས་བཙན་བྱོལ་སྤྱི་ཚོགས་ཁྲོད་བོད་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པའི་རྩོམ་རིག་ཆེས་ཐོག་མ་སྤེལ་མཁན་ནི་བྲག་གཡབ་སྐྱབས་མགོན་རིན་པོ་ཆེ་ཡིན་ལ། ཁོང་གིས་བོད་ཀྱི་བརྡ་དག་ཚིག་མཛོད་ཀྱི་དེབ་ཆེན་དེ་ཉིད་གསར་རྩོམ་དང་དཔེ་སྐྲུན་གནང་བ་ནས། མི་ཡུལ་དུ་གསར་འཛུགས་བྱས་མ་ཐག་པའི་སྲིད་གཞུང་གི་ལས་ཁུངས་ཁག་ཏུ་བརྡ་དག་འདི་ཉིད་མིག་དང་འདྲ་བ་བྱུང༌། བརྡ་དག་གི་གཞུང་འདི་ཁོག་སྒྲིག་སྟངས་སོག་པོ་དགེ་བཤེས་ཆོས་གྲགས་ཀྱིས་མཛད་པའི་《བོད་ཀྱི་བརྡ་དག་མིང་ཚིག་གསལ་》བ་དང་འདྲ་བར་ཀ་ཁོངས་སྦྱོར་ཀློག་གི་སྔ་ཕྱི་བང་རིམ་བཞིན་བསྒྲིགས་པའི་སྲོལ་གསར་གཏོད་མཛད་པ་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་བསྒྲིགས། བོད་གཞུང་དཔེ་མཛོད་ཁང་ནས་དཔེ་སྐྲུན་བྱསའདུག ཚིག་མཛོད་འདིའི་ནང་མིང་ཚིག་ཁྲི་ཕྲག་ལྷག་བསྡུས་ཤིང་མདོ་སྔགས་ཀྱི་གསུང་རབ་དང་སྨན་རྩིས་སོགས་ཐ་སྙད་ཀྱི་སྐོར། ལི་ཤིའི་གུར་ཁང་དང་བརྡ་གསར་རྙིང་གིས་མཚོན་པའི་ཁུངས་ལྡན་ཡིག་རྙིང་མང་པོ་གཞིར་བཅོལ་ནས་བསྒྲིགས་པས་ཁུངས་བཙུན་པ་དང༌། སྒྲིག་སྟངས་ལྟ་ཀློག་བདེ་བའི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན། ད་དུང་ཁོང་གིས་བརྩམས་པའི་《དུས་གསུམ་རེའུ་མིག་》དུས་ཕྱིས་ཤེས་རིག་ལས་ཁུངས་ནས་བ་གཞིས་པའི་མིང་ཐོག་ནས་བཏོན་པ། གཞན་ཡང་བ་གཞིས་ཕུན་ཚོགས་དབང་རྒྱལ་གྱིས་《སྙན་སུམ་གྱི་སྐོར་》དུ་མ་དང༌། ཝཱར་དགེ་པདྨ་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་གླེང་བརྗོད་ཆེན་པོ། འཛེ་མེད་བསྟན་འཛིན་ཡར་རྒྱས་ཀྱིས་《སུམ་རྟགས་སྐོར》། བདུད་འཇོམས་ཡེ་ཤེས་རྡོ་རྗེས《བརྡ་སྤྲོད་ཀྱི་སྐོར》། འབྲས་སྤུངས་ཁྲི་པ་བསྟན་པ་བསྟན་འཛིན་གྱིས་《སུམ་རྟགས་སྐོར》། རག་ར་ཐུབ་བསྟན་ཆོས་དར་གྱིས་《གནས་བརྒྱད་འགྲེལ་བ》། ཨ་མདོ་དགེ་འདུན་སྦྱིན་པས་《སུམ་རྟགས་ཀྱི་སྐོར》། ན་ག་སངས་རྒྱས་བསྟན་དར་གྱིས་《ནག་ཊིཀ་》། ཆབ་མདོ་ཤེས་རབ་ཀྱི་《སུམ་རྟགས་གཉིས》། ཕྲན་གྱི་《རྟགས་ཀྱི་འཇུག་པའི་དཀའ་གནད་འགའ་ཞིག་གི་དོགས་སེལ་གཟུ་གནས་དགྱེས་པའི་གཏམ》སོགས། རིམ་པར་བརྩམས་པས་བྱེས་འབྱོར་ཁྲོད་དུ་བོད་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པའི་རྩོམ་རིག་གི་འཕེལ་རིམ་གྱི་རླབས་རྒྱུན་དགུང་ལ་འཕྱོ་བའི་ཟེགས་མ་འཛམ་གླིང་ཤར་ནུབ་གང་སར་འཐོར་དང་འཐོར་བཞིན་པ་འདིའི་ཐོག་ནས་ཀྱང་ང་ཚོའི་སྤྱི་ཚོགས་ཁོར་ཡུག་ཆུང་ཆུང་འདིས་ཕྱིས་འབྱུང་བུ་རབས་ཚ་རྒྱུད་ཚོར་ངོ་ནོངས་མི་དགོས་པའི་རྩོམ་རིག་འཕེལ་རིམ་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ས་བོན་བརྟན་པོ་བཞག་འདུག་སྙམ།
དུས་འགྱུར་བྱུང་རྗེས་གཞིས་ཕྱོགས་སུ་རིག་གནས་གསར་བརྗེའི་རྐྱེན་པས་དུས་ཡུན་རིང་པོ་ཞིག་ལ་བོད་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ཡོངས་རྫོགས་རེ་ཞིག་དུར་སར་མནན་པས། ལུང་པ་ཆུས་འཁྱེར་ན་རྡོ་ལེབ་སྐམ་པོ་མི་ལུས་པའི་དཔེ་ལྟར། རེ་ཞིག་སྙན་ཚིག་དང་སྙན་ཚིག་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་མཐོང་ཐོས་ཀྱི་ཡུལ་ལས་བསྐལ་ནའང༌། བྱེས་འབྱོར་ཁྲོད་དུ་ྋགོང་ས་མཆོག་གི་ཐུགས་བསྐྱེད་སྨོན་ལམ་གྱི་མཐུས་ཆོས་དང་རིག་གཞུང་གི་རྨང་གཞི་གསར་འཛུགས་དང་བསྟུན་ནས་ཐ་སྙད་རིག་པའི་གཞུང་གི་རྟེན་གཞི་ཡང་རྒྱུན་འཛིན་ཐུབ་པའི་གོ་སྐབས་བྱུང་བའི་མགོ་འཛུགས་གནང་མཁན་ཕལ་ཆེར་བ་གཞིས་ཕུན་ཚོགས་དབང་རྒྱལ་སོགས་ཡིན་ལ། ཁོང་གིས་ཝཱཎ་དང་རྡ་ས་མཚན་ཉིད་སློབ་གྲྭ། སྨན་རྩིས་ཁང་སོགས་སུ་སྙན་སུམ་གྱི་ལམ་ཁྲིད་དང༌། ལྷག་དོན་《སྙན་ངག་གི་འགྲེལ་བ་དང་དཔེར་བརྗོད་》ཀྱང་རྩོམ་འབྲི་གནང་འདུག་པ་དེ་ཉིད་བཙན་བྱོལ་ཁྲོད་དུ་སྙན་གཞུང་རིག་པའི་རྩོམ་རིག་གི་འཕེལ་རིམ་དང་པོ་དེ་ཡིན་སྲིད་སྙམ། གཞན་ཡང་མཛེ་མེད་བསྟན་འཛིན་ཡར་རྒྱས་དང་ལྷ་ཁང་བློ་བཟང་རྣམ་རྒྱལ་སོགས་ཀྱིས་སྙན་ངག་དཔེར་བརྗོད་དང༌། དུས་ཕྱིས་ཧོར་གཙང་འཇིགས་མེད་ཀྱིས་《སྙན་འགྲེལ་ཚངས་སྲས་དགྱེས་པའི་འཛུམ་ཟེར》དང༌། དབྲ་ཆུང་སྐལ་བཟང་ནོར་བུས་《ཨེ་སངས་ལྷ་མོའི་མགུལ་རྒྱན་》སོགས་བརྩམས་པས་བཙན་བྱོལ་ཙམ་དུ་མ་ཟད། གཞིས་ཕྱོགས་སུའང་དཔེ་སྐྲུན་དང་འགྲེམས་སྤེལ་གྱིས་བྱེས་འབྱོར་དུ་ཕྱུར་བའི་སྙན་གཞུང་གི་འཕེལ་རླབས་ཀྱིས་བོད་ཕྱི་ནང་གཉིས་ཀར་ཁྱབ་བརྡལ་དུ་ཕྱིན་པ་མཐོང་གསལ་ལྟར་ཡིན། གཞན་ཡང་ཨ་མདོ་དགེ་འདུན་སྦྱིན་པའི་《སྙན་ངག་ལེའུ་བར་བའི་འགྲེལ་པ་དང་དཔེར་བརྗོད》། སྐྱབས་རྗེ་འཛེ་སྨད་བསྟན་འཛིན་ཡར་རྒྱས་ཀྱི་《སྙན་ངག་དཔེར་བརྗོད》། ལྷ་ཁང་བློ་བཟང་རྣམ་རྒྱལ་གྱི《སྙན་ངག་གི་དཔེར་བརྗོད》། ཕྲན་གྱི་《སྙན་ངག་གི་སྡོམ་ཚིག་མུ་ཏིག་ཕྲེང་བ》དང་《ལེའུ་དང་པོའི་དཔྱད་བརྗོད》སོགས་སྙན་གཞུང་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་རྩོམ་རིག་ཀྱང་མི་ཉུང་བ་ཞིག་བྱུང་འདུག་པ་དེ་དག་གིས་རྩོམ་རིག་སྤྱི་དང་ཡང་སྒོས་སྒྱུ་རྩལ་རྩོམ་རིག་གི་འཕེལ་རིམ་ཐད་བག་ཆགས་ངེས་ཅན་ཞིག་བཞག་ཡོད་སྲིད་སྙམ།
༩ བོད་ཀྱི་སྨན་རྩིས་རིག་པའི་རྩོམ་རིག་གི་འཕེལ་རིམ།
བྱེས་འབྱོར་སྤྱི་ཚོགས་ནང་བཞུགས་སྒར་རྡ་རམ་ས་ལར་དབུས་སྨན་རྩིས་ཁང་གསར་འཛུགས་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་སྨན་རྩིས་རིག་པའི་རྒྱུན་སྲོལ་མི་ཉམས་སླར་གསོའི་རླབས་ཆེན་གྱི་མཛད་རྗེས་མཐོང་ཆོས་སུ་ཡོད་ལ། འདི་ཉིད་མགོ་བཙུགས་པ་ནས་ྋགོང་ས་མཆོག་གི་བླ་སྨན་རིམ་བྱོན་ཚོས་སྨན་རྩིས་ཀྱི་འཆད་ཉན་རྒྱ་ཆེར་བསྐྱངས་པའི་ལོ་རྒྱུས་ལས། སྨན་གཞུང་དང་རྩིས་གཞུང་གི་གསར་རྩོམ་གྱི་འཕེལ་རིམ་ཐོག་དེ་ཙམ་ཆ་རྒྱུས་མེད། ཤེས་རབ་གླིང་སྡེ་དགེ་ཚེ་རྣམ་དང༌། ཝཱར་ཎ་སིར་རག་རྡོ་སྤྲུལ་པའི་སྐུ་བློ་བཟང་བསྟན་འཛིན་ཟུང་གིས་སྨན་དང་རྩིས་ཀྱི་རྒྱུན་སྲོལ་བཟང་པོ་བསྐྱངས་དང་སྐྱོང་བཞིན་པའི་ཐོག ཕྱི་མས་དེ་དག་དང་འབྲེལ་བའི་རྩོམ་ཐུང་《གསོ་བ་རིག་པ་དང་ཚེའི་རིག་བྱེད་ཀྱི་ཁྱད་པར་ལ་ཅུང་ཟད་དཔྱད་པ་ངང་པའི་བཞེད་སྒྲ》། ཞེས་བོད་ཀྱི་གསོ་བ་རིག་པའི་བྱུང་རིམ་དང་ལྟ་གྲུབ་རྣམས་རང་འདོད་ལྟར་རང་གི་སྲིད་དོན་དང་ཆབ་སྲིད་ཀྱྀ་དགོས་མཁོ་བསྐོང་སླད། འགའ་ཞིག་གིས་མནའ་བོའི་རྒྱ་ནག་གི་སྨན་གཞུང་རྒྱ་བཟས་བོད་དུ་ཁྱེར་བ་སོགས་ལས་གཞི་ནས་ཡུལ་དེར་དར་བས་རྒྱ་ནག་གི་སྨན་གཞུང་ཡིན་པར་འདོད་ཅིང་སྒྲུབ་བྱེད་ལྟར་སྣང་དུ་མ་འགོད་པ་དང༌། འགའ་ཞིག་གིས་རྒྱ་གར་ནས་དར་བ་ཡིན་ཞིང་རྒྱ་གར་གྱི་ཚེའི་རིག་བྱེད་ཡུལ་དེར་མ་དར་སྔོན་དུ་བོད་ལ་སྨན་བཅོས་མེད་པར་བཤད་ཅིང་དེ་ལ་ཕྱོགས་རེའི་རིག་པ་དང་ལུང་དོན་རང་ཕྱོགས་སུ་འཐེན་ནས་བཤད་སྒྲོས་དུ་མ་བྱེད་པ་གནའ་དེང་གཉིས་ཀར་སྣང་བར་བརྟེན་བློ་གྲོས་ཀྱི་ལང་ཚོ་མ་བརྟས་པ་རྣམས་ལྟར་སྣང་གི་གཟུགས་བརྙན་དང་གཟུགས་དངོས་གཉིས་འཁྲུལ་ནས་རེ་དོགས་སྣ་ཚོགས་ཡོང་གི་ཡོད་པ་དང་ཡོང་སྲིད་པ་དེ་དག་གི་ལོག་རྟོག་དང་འཁྲུལ་སྣང་བསལ་བའི་སླད། བོད་ཀྱི་གསོ་བ་རིག་པའི་བྱུང་རིམ་དངོས་དང༌། དེའི་ལག་ལེན་གྱི་ཕན་ནུས་ཤེས་པའི་ཕྱིར། དབྱེ་ཞིབ་བྱེད་དགོས་པའི་རྒྱུ་རྐྱེན་དང༌། དཔྱད་པ་ཞུགས་པར་ངེས་པར་ཚང་དགོས་པ། དཔྱད་འོས་པ། ཐོག་མའི་བྱུང་རིམ། ཚེའི་རིག་བྱེད་ཀྱི་བྱུང་བ། བོད་ཀྱི་གསོ་བ་རིག་པའི་བྱུང་བ། བར་དུ་ལྟ་གྲུབ། ལུས་གྲུབ་ཚུལ་སོགས་ཀྱི་ཁྱད་པར། གྲུབ་པའི་ལུས་ཀྱི་ཆ་ཤས་འགའི་ཁྱད་པར། ཀླད་པ༌Centr'l nervous system སྙིང་ཁམས། བསམ་སེའུ། རེག་པའི་རྩ་ལ་བརྟག་པ། རྩ་བརྟག་ཐབས་ཀྱི་རིག་པ། མཐོང་བ་ཆུ་ལ་བརྟག་པ། ཕྱི་ནང་གི་འབྱུང་བའི་འབྲེལ་ཚུལ། ནད་བཅོས་ལག་ལེན། སྦྱོར་བ་སྨན། བཅས་དོན་ཚན་ཆུང་ངུ་བཅུ་བདུན་ཕྱེས་ཏེ་དཔྱོད་པའི་ལམ་ནས་གསོ་རིག་དང་ཚེའི་རིག་བྱེད་ཀྱི་བྱུང་རིམ་དང་ཁྱད་པར་གསལ་བཤད་གནང་བ་སོགས་འགའ་ཞིག་ཀྱང་བྲིས་སྣང་བ་དེ་ཀོ། མཐོང་ཐོས་ཉམས་མྱོང་གིས་རྒྱུད་ཕྱུག་པ་དང༌། བརྗོད་གཞིའི་ཁུངས་བཙན་ཞིང་རྗོད་བྱེད་ཚིག་སྦྱོར་སྙན་འཇེབས་ལྡན་པའི་ཁྱད་ཆོས་དུ་མ་ལྡན་པ་མཐོང༌། གཞན་བོད་ཀྱི་སྨན་རྩིས་ཁང་ནས་བཏོན་པའི་སྨན་རྩིས་ཀྱི་གཞུང་《བཻཌཱུརྱ་དཀར་སྔོན་》དང༌། ཟུར་མཁར་བ་བློ་གྲོས་རྒྱལ་པོའི་《རྒྱུད་བཞིའི་འགྲེལ་བ་མེས་པོའི་ཞལ་ལུང་》། སྨན་རམས་པ་བསྟན་དར་གྱི་《རྒྱུད་བཞིའི་བརྡ་སྤྲོད་ཨ་རུ་རའི་ཕྲེང་བའི་མཛེས་རྒྱན》། ཁྲོ་རུ་ཚེ་རྣམ་གྱི་སྒྲ་སྨན་རྩིས་གསུམ་གྱི་གཞུང་སོགས་གནའ་དེང་བོད་ཀྱི་མཁས་པ་མང་པོའི་གསུང་རྩོམ་བསྐྱར་པར་གནང་བ་དུ་མ་མཐོང་ཐོང་བྱུང་བ་ལས། གསར་རྩོམ་གང་ཞིག་གནང་ཡོད་པ་ནི་མཐོང་ཐོས་མ་བྱུང༌།
༡༠ བྱེས་འབྱོར་དུ་བོད་ཀྱི་བྲིས་འབུར་དང་ཐིག་རྩ་རིག་པའི་རྩོམ་རིག་གི་འཕེལ་རིམ།
བྱེས་འབྱོར་དུ་རི་མོ་དང་ཐིག་རྩ་སྐོར་གྱི་རྩོམ་རིག་གི་དེབ་འགའ་ཞིག་ལས་མཐོང་ཐོས་བྱུང་མྱོང་མེད་ནའང༌། དེ་དག་གི་རྩོམ་པ་པོ་དང་རྩོམ་དེབ་ཀྱི་ཆེ་བ་དེ་སྔོན་དོ་སྣང་ཞུ་མྱོང་མེད། དྲན་ངོས་སུ་ཡོད་པ་ཞིག་ནི་སེར་བྱེས་འདན་མ་ཁང་ཚན་གྱི་གྲྭ་ཟུར་ད་ལྟ་མ་ཇུ་ཊི་ལ་རིན་ཆེན་ཟ་ཁང་གི་སྦྱིན་བདག་ཁོང་ཉིད་ཀྱིས་བརྩམས་པའི་《ཐིག་རྩལ་གྱི་དེབ་》གཅིག་རྩོམ་པ་པོ་རང་ཉིད་ཀྱིས་འགྲེལ་བརྗོད་ཟབ་རྒྱས་གནང་བྱུང་བ་དེའི་བྲོ་བ་ཆ་ཚང་མི་ཤེས་ཀྱང༌། དེབ་དེ་བྱེས་འབྱོར་དུ་ཐིག་རྩ་རྩོམ་དེབ་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན་པ་ར་འཕྲོད་ཞུ་ཐུབ་ངེས་སྙམ། དེ་རྗེས་《ལྷ་བཟོ་སངས་རྒྱས་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མི་ཚེའི་ལོ་རྒྱུས་》ཕྲན་ལ་བྲིས་སྐུལ་དུ་མངགས་པར་ཨ་མྱེས་རྨ་ཆེན་མཁས་དབང་བཀྲ་ཤིས་ཚེ་རིང་གི་ལམ་སྟོན་དང་རྒྱུད་སྐུལ་ལྟར་ལྷ་བྲིས་པ་ཁོང་གི་ཁྲིད་རྒྱུན་སྡེ་སྲིད་ཀྱི་གཡའ་སེལ་གཞིར་བཟུང་ནས་ད་ལྟར་འབྲི་བཞིན་པའི་ཐིག་རྩ་མ་དཔེ་འདི་བཞིན་བྱེས་འབྱོར་དུ་གཡའ་སེལ་དང་འབྲེལ་བའི་ལྷ་བྲིས་ཀྱི་ཐིག་རྩ་ཐེར་འདོན་བྱས་པའི་རྩོམ་རིག་ཐེངས་དང་པོ་དེ་ཡིན་སྲིད། ད་དུང་གཞན་དང་གཞན་གྱི་ཐིག་རྩལ་རྩོམ་རིག་མི་ཉུང་བ་ཞིག་ཡོད་སྲིད་ཀྱང་ཕྲན་ལ་མཐོང་ཐོས་ཉམས་མྱོང་དེ་ཙམ་ལས་མེད་པས་བཤད་མ་སྤོབས། བཙན་བྱོལ་ནས་འབུར་སྐུའི་ཐིག་རྩ་རྩོམ་ཐོག་མའི་འཕེལ་རིམ་ནི། ནོར་གླིང་རྟེན་བཞེངས་ཆེན་མོ་རྩེ་གདོང་སྤེན་པ་རྡོ་རྗེ་ལགས་ཀྱིས་བརྩམས་པའི་《བོད་ཀྱི་མཆོག་གི་ལུས་བཟོ་འབུར་སྐུའི་མདོ་རྒྱུད་ཐིག་ཡིག་གྱིས་བརྒྱན་ཅིང་རྩེ་གདོང་རིག་པའི་འབྱུང་གནས་ཀྱི་བཟོ་རྩལ་གྱི་བྱུང་བ་མཐོང་རྒྱུད་ལག་ལེན་མན་ངག་གཅིག་ཏུ་བཀོད་པའི་དེབ་ཐེར་རིན་ཆེན་སྣ་བདུན་གྱི་ཕྲ་ཚོམ་》ཞེས་པ་འདི་རེད་སྙམ། དེ་ཡང་དོ་བདག་དངོས་དང་བཀའ་མོལ་བྱུང་དོན་བཞིན། བྲིས་འབུར་གྱི་ཐིག་རྩ་གཉིས་ཀ་གཞི་རྩའི་ཆ་ནས་གཅིག་པ་ཡིན་ཡང༌། བྲིས་ཐིག་གིས་འབུར་ཐིག་ཡོངས་རྫོགས་ཀྱི་གོ་ཆོད་མི་ཐུབ་པ། དཔེར་ན། བྲིས་སྐུར་མདུན་ཐིག་མ་གཏོགས་གཡས་གཡོན་རྒྱབ་གསུམ་གྱི་ཐིག་རྩ་མི་དགོས་ཀྱང༌། འབུར་བརྐོས་གཡས་གཡོན་རྒྱབ་མདུན་བཞི་ཀའི་ཐིག་ཚད་ངེས་པར་དུ་དགོས་པས། བྲིས་ཐིག་ལས་འབུར་ཐིག་མགོ་ཉོག་པ་དང་ཞིབ་ཚགས་པ་བཤད་མ་དགོས་པ་དང༌། འབུར་སྐུ་ནི་གང་ཞིག་དཔེ་མཚོན་དུ་བྲིས་ཚར་བ་གཞིར་བཟུང་གིས་བརྡུང་བ་དང་བླུག་པ་སོགས་ཀྱི་ཆོ་ག་གཞན་ཤིན་ཏུ་མང་སྟབས་བྲིས་ཐིག་དང་རྒྱ་ཆེ་ཆུང་གཏིང་ཟབ་མིན་ཁྱབ་པར་ངེས་ཅན་ཡོད་པར་གསུངས། དེ་ལྟ་ནའང་བྱེས་འབྱོར་དུ་བྲིས་ཐིག་ལས་གཞན་འབུར་ཐིག་དང༌། དེའི་ལག་ལེན་གྱི་མཛུབ་ཁྲིད་འཕེར་བའི་རྩོམ་རིག་གསར་པ་གཞན་སུས་ཀྱང་བྲིས་མེད་པ་འདྲ། གོང་ལྟར་ལྗགས་རྩོམ་འདི་ཉིད་ད་ལྟར་ནོར་གླིང་རྟེན་བཞེངས་སློབ་གྲྭར་ལག་ལེན་དང་འགྲོགས་ནས་སློབ་ཁྲིད་གནང་བཞིན་པ་རེད། ད་ལྟའི་རྡ་སའི་གཙུག་ལག་ཁང་གི་རྟེན་གཙོ་ཁག་གིས་མཚོན་འཛམ་གླིང་ཤར་ནུབ་གང་སར་རྩོམ་པ་པོ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་གསར་བཞེངས་གནང་བའི་འབུར་སྐུ་འདྲ་མིན་སྙན་གྲགས་དང་མཉམ་དུ་ཁྱབ་བཞིན་པ་ཡིན། དེས་ན་བྱེས་འབྱོར་ཁྲོད་ནས་མ་འོངས་པའི་བུ་རབས་ཚ་རྒྱུད་ཚོར་བཤད་ན་བཤད་རིན་ཡོད་པ་དང༌། བསྟན་ན་བསྟན་རིན་ཡོད་པའི་བཟོ་རིགས་ཀྱི་རྩོམ་ཆོས་ཡང་ངེས་ཅན་ཞིག་འཕེལ་རྒྱས་བྱུང་ཡོད་ཅེས་མགྲིན་པ་གཟེངས་སུ་བཏེགས་ནས་བཤད་ཆོག་སྙམ།
༡༡  བོད་ཀྱི་སློབ་དེབ་རིག་པའི་རྩོམ་རིག་གི་འཕེལ་རིམ།
ས་ཕག་དུས་འགྱུར་མ་བྱུང་བའི་སྔོན་དུ་བོད་ལ་སློབ་གྲྭ་ཁ་ཤས་ཡོད་པ་འདྲ་ཡང༌། དེ་དག་ལ་དེང་སང་ནང་བཞིན་ཚགས་ཚུད་རང་བཞིན་གྱི་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་སྒྲོམ་གཞི་ལྡན་པའི་སློབ་དེབ་ཅིག་ཡོད་རབས་གོ་མྱོང་མེད་ཀྱང༌། ས་ཕག་དུས་འགྱུར་བྱུང་ནས་མི་རིང་བར། སྤྱི་ལོ ༡༩༦༥ ལོར་བྱེས་འབྱོར་དུ་ྋགོང་ས་མཆོག་གི་ཐུགས་བསྐྱེད་བླ་ན་མེད་པ་དང་རྒྱ་གར་གཞུང་གི་བཀྲིན་ལ་བརྟེན་ནས། བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་རིག་གཞུང་གི་རྨང་གཞི་ཡོད་པའི་སློབ་གྲྭ་ཟུར་འཛུགས་ཀྱི་གོ་སྐབས་བྱུང་བ་དང་བསྟུན། སྐབས་དེའི་ཡུལ་དུས་དང་མཚམས་པའི་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་སྒྲོམ་གཞི་ངེས་ཅན་ལྡན་པའི་སློབ་དེབ་ཀྱང་གཏན་འབེབས་གནང་ལུགས་སྐབས་དེའི་སློབ་དེབ་རྩོམ་སྒྲིག་གནང་མཁན་ཆོས་དོན་བཀའ་ཟུར་ཐུབ་བསྟན་ནོར་བཟང་དང༌། པད་བཀོད་བདུད་འཇོམས་སྤྲུལ་སྐུ། དགའ་ཤར་མཛེ་སྨད་སྤྲུལ་སྐུ། རྭ་སྟོད་སྐྱོང་ལྟ་སྤྲུལ་སྐུ། ངོར་ཐར་རྩེ་མཁན་པོ། ཁེ་སྨད་བསོད་ནམས་དབང་འདུས། རྙིང་འཐུས་དཔལ་ཡུལ་སྤྲུལ་སྐུ། ཁམས་སྤྲུལ་དོན་བརྒྱུད་ཉི་མ་བཅས་རེད་འདུག ཁོང་རྣམ་པས་རྩོམ་སྒྲིག་བྱས་པའི་སློབ་དེབ་ཁག་ཏུ་མདོ་རྒྱུད་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་ནང་ནས་འབྱུང་བའི་ལེགས་བཤད་གལ་ཆེ་རིགས་དང༌། བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་ལོ་རྒྱུས། ཆོས་རྒྱུད་ཁག་གི་ཆོས་འབྱུང༌། བྱིས་སྒྲུང་དང་གནའ་སྒྲུང་སུམ་རྟགས་དག་གསུམ་དང་སྡེབ་སྦྱོར་མངོན་བརྗོད་བཅས་རྒྱས་བསྡུས་འཚམས་པའི་བསྡུ་སྒྲིག་གནང་ནས། 《སྐད་ཡིག》དང༌། 《རྒྱལ་རབས》། 《ཆོས་འབྱུང་》། 《ནང་ཆོས》། 《ཚད་མ》བཅས་ཀྱི་སློབ་དེབ་གསར་བཟོ་གནང་འདུག གང་ཞིག་བསྡུས་བསྒྲིགས་ཀྱིས་སློབ་དེབ་གསར་བཟོ་གནང་འདུག་པ་དེ་དག་དེང་སང་བྱིས་པ་ཚོའི་བསམ་བློ་དང་དུས་ཚོད་ལ་འཚམ་མིན་ཇི་ལྟར་ཡང༌། སྐབས་དེར་ཕན་ཐོགས་ངེས་ཅན་ཞིག་བྱུང་འདུག་པ་དེ་དག་ནི་བྱེས་འབྱོར་བོད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ཁྲོད་སློབ་དེབ་རིག་པའི་རྩོམ་རིག་གི་འཕེལ་རིམ་ཐོག་མ་མགོ་འཛུགས་གནང་བར་ངོས་འཛིན་གནང་ན་མི་འགྲིགས་པ་མེད་སྙམ། དེ་ནས་རིམ་པ་བཞིན་གོམ་གང་མདུན་སྤོས་ཀྱིས་ཡུལ་དུས་གནས་བབ་དང༌། ཕྲུ་གུའི་བསམ་བློ་བཅས་ལ་ཉམས་མྱོང་ཟབ་མོའི་ལུགས་ཀྱིས་སྒོ་བསྟུན་ནས་ལེགས་བཅོས་སྔ་ཕྱི་རིམ་པར་བྱས་འདུག ལྷག་པར་ལོ་ཤས་སྔོན་ནས་མཁས་དབང་ཟམ་གདོང་རིན་པོ་ཆེའི་རླབས་ཆེན་གྱི་མཛད་བཟང་འོག ཤེས་ཡོན་སྲིད་ཇུས་གསར་འཛུགས་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་རིག་པའི་རྨང་གཞི་བརྟན་ལྷིངས་སུ་འཇགས་པའི་ཆེད། འཕགས་བོད་མཁས་པ་མང་པོ་སྔ་ཕྱིར་གདན་དྲངས་ནས་བགྲོ་གླེང་དང་གཏན་འབེབས་བྱུང་དོན་གཞིན། དེང་སང་ནི་《ཨང་རྩིས་》དང་《ཚན་རིག་》སོགས་ཀྱང་བོད་བསྒྱུར་གྱིས་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ཐོག་ནས་བསླབ་པའི་ཁོར་ཡུག་གསར་འཛུགས་གནང་བ་འདི་ཚོ་བྱེས་འབྱོར་དུ་བོད་ཀྱི་སློབ་དེབ་རིག་པའི་རྩོམ་རིག་གི་འཕེལ་རིམ་གྱི་ཆ་ལག་གལ་ཆེ་ཞིག་ཏུ་ངོས་འཛིན་ཞུ་ཆོག་སྙམ།
༡༡ བྱེས་འབྱོར་དུ་བོད་ཀྱི་སྒྱུ་རྩལ་རྩོམ་རིག་གི་འཕེལ་རིམ།
༡༢ བྱེས་འབྱོར་དུ་རིག་གཞུང་བསྟི་གནས་ཁང་དང་འབྲེལ་བའི་རྩོམ་རིག་གི་ འཕེལ་རིམ།
བྱེས་འབྱོར་དུ་རིག་གཞུང་གི་བསྟི་གནས་ཆེས་ཐོག་མ་ནི་རྡ་ས་བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང་ཡིན། བསྟི་གནས་འདིའི་ནང་སྔ་ཕྱིར་འཛམ་གླིང་ཤར་ནུབ་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་དང་མི་རིགས། སྐད་ཡིག་དང་ཆོས་ལུགས་སོགས་ཅི་རིགས་སྣ་ཚོགས་པས་འཚང་ཀ་བྱས་ནས་བོད་ཀྱི་ཆོས་དང་རིག་གཞུང་ལ་དཔྱད་ཞིབ་བྱས་དང་བྱེད་བཞིན་པ་ཡིན་ལ། དེ་དང་འབྲེལ་ནས་བསྟི་གནས་འདིས་རྒྱས་ཁབ་ཕྱི་ནང་གི་མི་རིགས་དབྱེ་མེད་ལ་བོད་ཀྱི་གཙུག་ལག་རིག་པའི་ཟབ་སྦྱོང་ཡང་སྔ་ཕྱི་དུ་མ་ཚུགས་མྱོང་བ་དེས་ཆུ་ཆེན་ཆུ་རླབས་ཀྱི་དཔེ་ལྟར་བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་ལའང་རང་བཞིན་གྱིས་ཆར་པ་ཆུ་གྲོགས་དང་ཉི་མ་མེ་གྲོགས་ཀྱི་དཔེ་ལྟར་བྱུང་ཡོད། གཉིས་པ་དེ་ཝཱརཎ་སི་ཡིན། འདི་ཉིད་ཐོག་མ་ཚུགས་སྐབས་ཆུ་ཐོག་རི་མོ་དང་རྡོ་ཐོག་ཕུར་པ་ལྟར་ཟུག་ལ་མ་ཟུག་གི་གཉན་འཕྲང་དུ་མ་བརྒལ་བའི་མཐའ་མཇུག་ཏུ་མཁས་པའི་དབང་པོ་ཟམ་གདོང་པཎྜི་ཏ་བློ་བཟང་བསྟན་འཛིན་གྱི་བཀྲིན་ལས་དེང་སང་འཛམ་གླིང་ཤར་ནུབ་ཀྱི་བོད་རིག་པའི་མཁས་པ་མི་ཉུང་བ་ཞིག་གིས་དོ་སྣང་ཞུ་ས་ཆགས་ཡོད། དེ་དང་ཆབས་གཅིག་མཐོ་སློབ་འདིའི་ནང་སྔ་ཕྱིར་ཕྱི་ནང་གི་དགེ་རྒན་མཁས་པ་དུ་མས་ཆོས་རིག་གི་གཙུག་ལག་རིག་པའི་ཁྲིད་རྒྱུན་རྒྱ་ཆེར་སྤེལ་བའི་རླུང་རླབས་ཀྱིས་རྩོམ་རིག་འཕེལ་རིམ་ཐོག་བརྒྱུད་ནས་ཕན་ཐོགས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་གཏིང་ཟབ་བྱུང་ཡོད་སྙམ། བཙན་བྱོལ་ཁྲོད་དུ་བོད་ཀྱི་གཙུག་ལག་རིག་གཞུང་ཐོག་བྱས་རྗེས་ཆེ་ཤོས་ཤིག་ནི་ཨ་མྱེས་རྨ་ཆེན་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་ཞིབ་འཇུག་ཁང་ཡིན། ཞིབ་འཇུག་ཁང་འདི་ཐོག་མར་གསར་འཛུགས་གནང་མཁན་ནི་གནམ་འོག་འདིར་སུ་ལ་མི་སྐྲག་པའི་ཕོ་རྒོད་དཔའ་བོ་མཁས་པ་མི་བཞི་ཡིན། བསྟི་གནས་ཁང་འདི་བཙུགས་པ་ནས་ཕྱི་གླིང་པའི་ཆེས་མཐོའི་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་དུ་མར་འཚང་ཀ་བྱས་ནས་འབྲེལ་མཐུད་བྱེད་བཞིན་ཡོད་ལ། སློབ་གླིང་དེ་དག་ལ་བོད་ཀྱི་གཙུག་ལག་རིག་པའི་དགེ་རྒན་སོང་བ་ཡང་ཉུང་ཉུང་མིན། བསྟི་གནས་ཁང་འདིར་རྩོམ་རིག་དཔེ་བསྐྲུན་བྱས་པའི་དཔེ་དེབ་ཀྱང་སྔ་ཕྱི་བཅུ་ཕྲག་ཁ་ཤས་བཏོན་ཡོད། ལྷག་པར་ ༡༩༩༥ ལོར་བོད་རྒྱལ་ཡོངས་རྩོམ་པ་པོའི་ཚོགས་ཆེན་ཐེངས་དང་པོ་དེ་བསྐངས་ཚོགས་བྱས་པ་དེ་ཉིད་བྱེས་འབྱོར་དུ་རྩོམ་པ་པོའི་ཚོགས་འདུ་ཐེངས་དང་པོ་རང་དེ་ཡིན། ཚོགས་འདུ་དེའི་རྗེས་འབྲེལ་ལས་བྱེས་འབྱོར་དུ་རྩོམ་རིག་གི་འཕེལ་རིམ་ཐོག་དབྱར་དགུན་དུས་གཅིག་ཏུ་བརྗེས་པ་ལྟ་བུའི་འགྱུར་བ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཕྱིན་ཡོད་པས། བཙན་བྱོལ་ཁྲོད་རྩོམ་རིག་གི་འཕེལ་རིམ་རྒྱ་ཆེར་བྱུང་བའི་མགོ་འཛུགས་བྱེད་སའང་འདི་ནས་ཡིན། བཞི་པ་དེ་ནོར་གླིང་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་བསྟི་གནས་ཁང་ཡིན། བསྟི་གནས་ཁང་འདི་ནི་ལུགས་གཉིས་གནས་ལ་གཟིགས་པ་ཡངས་པའི་བཀའ་ཁྲི་ཟུར་པ་སྐལ་བཟང་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༩༥ ཡན་མན་ལ་འཛུགས་བསྐྲུན་བྱས་པའི་བསྟི་གནས་ཤིག་ཡིན། འདིའི་ནང་ཚན་ཉམས་ཞིབ་སྡེ་ཚན་གྱིས། 《གངས་ཅན་ཤེས་རིག་བང་མཛོད་》སྒྲིག་བཞིན་པའི་ཐོག་ད་དུང༌། རྩོམ་རིག་དུས་དེབ་《ནོར་འོད་》དང༌། ཚགས་ཤོག་《ནོར་ལྡེ》། དཔྱད་རྩོམ་《ནོར་མཛོད་》སོགས་དུས་གཅིག་ལ་རྩོམ་རིག་དུས་དེབ་མི་འདྲ་བ་དུ་མ་གསར་བཏོན་གནང་བ་དེས་བྱེས་འབྱོར་ཁོར་ཡུག་ཆུང་ཆུང་འདིའི་ནང་རྩོམ་རིག་གི་འཕེལ་རླབས་ཐོག་བྱང་ཐང་ལ་ཅང་ཤེས་བཞིན་མདུན་བསྐྱོད་ཀྱི་གོམ་ཁ་མྱུར་དུ་གྱུར་བའི་ཕན་རླབས་ཆེ་ཤོས་བྱུང་ཡོད། ལྔ་པ་དེ་འབྲི་གུང་སྲོང་བཙན་དཔེ་མཛོད་ཡིན་ལ། འདིས་ཀྱང་ལོ་རབས་ཁ་ཤས་ཀྱི་སྔོན་ནས་བཟུང་བོད་ཀྱི་གཙུག་ལག་རིག་པའི་གཞུང་དང་འབྲེལ་བའི་མཛད་རྗེས་མི་ཉུང་བ་ཞིག་བཞག་པ་དེའི་རྒྱུད་ནས་རྩོམ་རིག་གི་འཕེལ་རིམ་ལའང་རང་བཞིན་གྱིས་ཕན་ཐོགས་རྒྱ་ཆེར་བྱུང་ཡོད་ངེས་སྙམ། གཞན་ཡང་ཀིརྟི་བྱེས་པ་གྲྭ་ཚང་སོགས་ཆོས་སྡེ་ཁག་དུ་མ་ནས་སྔ་དུས་ཀྱི་རྩོམ་རིག་ཅི་རིགས་སྣ་ཚོགས་པ་ཞིག་གྲོག་ཚང་བརྡོལ་བ་ལྟར་གློ་བུར་དུ་འཕེལ་རྒྱས་རྒྱ་ཆེར་བྱུང་སྣང་ཞིང༌། དེ་དག་གི་ནང་ནས་རྩོམ་རིག་གི་ཐད་ཀིརྟི་བྱེས་པ་གྲྭ་ཚང་འདི་ཉིད་ཆེས་འབུར་དུ་དོན་པའི་རྩོམ་རིག་གི་དེབ་ཕྲེང་མང་བ་ཞིག་སྤེལ་དང་སྤེལ་བཞིན་པར་བརྟེན། བཙན་བྱོལ་སྤྱི་ཚོགས་ནང་དགོན་པ་གྲྭ་ཚང་ཞིག་ལ་རྩོམ་ཡིག་གསར་པ་འགྲེམས་སྤེལ་གནང་སའི་ཁོར་ཡུག་ཆེ་ཤོས་དང་བཟང་ཤོས་ཤིག་ཏུ་ཁུམས།
༡༣ བྱེས་འབྱོར་དུ་བོད་ཀྱི་བུད་མེད་རྩོམ་པ་པོའི་རྩོམ་རིག་གི་འཕེལ་རིམ།
༡༤ བྱེས་འབྱོར་དུ་སྒེར་གྱི་རྩོམ་དེབ་སྤེལ་བའི་རྩོམ་རིག་གི་འཕེལ་རླབས།
བྱེས་འབྱོར་ཁྲོད་སྒེར་གྱི་ངོས་ནས་སྒྱུ་རྩལ་རྩོམ་རིག་སྤེལ་མཁན་ཐེངས་དང་པོ་དེ་ཧོར་གཙང་འཇིགས་མེད་རེད། ཁོང་གིས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༩༤ ལོར་བརྗོད་གཞི་ངེས་མེད་ཀྱི་སྙན་ངག་འདྲ་མིན་ཕྱོགས་བསྡུས་བྱས་པའི་དེབ་ཆུང་བཞི་བཏོན། སྐབས་དེར་བཙན་བྱོལ་ཁྲོད་སྒྱུ་རྩལ་རྩོམ་རིག་གི་དཔེ་དེབ་མེད་པའམ་དཀོན་པོ་ཡིན་སྟབས། དེབ་ཆུང་འདི་ཚོར་མང་ཚོགས་ཀྱིས་འཚང་ཀ་བྱས་ནས་ཀློག་མཁན་བྱུང་བས། བྱེས་འབྱོར་ཁྲོད་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་རྩོམ་རིག་ཐོག་ཕན་རླབས་རྒྱ་ཆེར་བྱུང་ཡོད། དེ་རྗེས་ཤ་བོ་འགྱུར་མེད་ཀྱི་ལྷོ་རུ་འཁྱམས་པའི་རྣམ་ཤེས་དང༌། ཕྲན་བེ་རི་འཇིགས་མེད་ཀྱི་《ཟུངས་ཁྲག》 ཀླུ་སྨྱོན་ཧེ་རུ་ཀའི་《ཤམྦྷལའི་དུད་སྤྲིན་》དང་《ཟང་ཟིང་གི་འཇིག་རྟེན་》། བྱ་འཕར་ནམ་མཁའ་རྒྱལ་མཚན་གྱི《རྩོམ་ཆོས་ཕྱོགས་སྒྲིག》།མཚོ་སྔོན་པོ་ཆབ་ཆ་པདྨ་ཚེ་རིང་གི་《གངས་སེང་འཚོལ་དུ་ཕྱིན་པ》 རྣམས་ཡིན། བྱེས་འབྱོར་དུ་སྙན་རྩོམ་དེབ་ཆུང་འདི་དག་ཕལ་ཆེར་སྒེར་ངོས་ནས་བཏོན་པའི་སྒྱུ་རྩལ་དཔེ་དེབ་ཐེངས་དང་པོ་གྲས་ཡིན་སྲིད། སྐབས་དེར་བྱེས་འབྱོར་དུ་སྤྱིར་བོད་ཀྱི་དཔེ་དེབ་སྐོར་ཧ་ཅང་དཀོན་པས། དེབ་ཆུང་འདི་ཚོས་སྟེས་དབང་ལྟ་བུས་བྱེས་འབྱོར་ཁོར་ཡུག་ཆུང་ཆུང་འདིའི་ནང་རྩོམ་རིག་གི་མདུན་ལྗོངས་ལ་གོམ་ཁ་སྤོ་བའི་སྐུལ་འདེད་ངེས་ཅན་ཞིག་བྱས་ཡོད་སྙམ། དེ་ནས་རིམ་པར་བཞིན་དཔལ་ལྡན་རྒྱལ་གྱི་《མཆོད》དང༌། ཆབ་བྲག་ལྷ་མོ་སྐྱབས་ཀྱི་《དབྱངས་ཅན་སྤྲུལ་པའི་གླེགས་བམ》། ཆབ་མདོ་ཤེས་རབ་ཀྱི་《འབྲིང་རིམ་ཆུ་བོ་དལ་འབབ》། ཨ་ཚོགས་བསྟན་འཛིན་འཇམ་དབྱངས་ཀྱི་《སྙན་ངག་རྒྱབ་ཤ་དཀར་པོ》། ཀླུ་སྨྱོན་ཧེ་རུ་ཀ༔འི་《བདག་དང་འབྲོང་གི་ཕ་ས》། སྐལ་བཟང་མཁས་གྲུབ་ཀྱི་《རྩོམ་ཡིག་ཕྱོགས་སྒྲིག》། དྲང་སྲོང་རྣམ་རྒྱལ་གྱི་《སྙན་ངག་ཕྱོགས་སྒྲིག》། བསྟན་འཛིན་ཤེས་རབ་ཀྱི《ཀུན་རྟོག་སྒྱུ་མའི་ཤུགས་གླུ》། ལྷ་ལྡན་གནམ་ལོ་ཡག་གི་《མཁའ》། རྔ་པ་ཚེ་རྒྱལ་གྱི《ཟ་ཚོད་》། རྔ་པ་ཆོས་གྲགས་ཀྱི《གཡག་གུའི་ཧལ་སྒྲ》སོགས་དེབ་ལྔ༌། ཀ༔བྲག་དངོས་གྲུབ་བསོད་ནམས་ཀྱི་《གངས་ལྗོངས་གསེར་གྱི་ཕོ་བྲང་པོ་ཏ་ལ》། རྨོག་རུ་བསྟན་པའི་《་བསམ་གཞིགས་ཀྱི་རླབས་ཕྲེང་》། བྱ་འཕུར་ལྷུན་གྲུབ་ཀྱི་《སྙན་ངག་ཕྱོགས་སྒྲིག》། དོལ་ཤུལ་རྒྱ་མཚོའི་《སྙན་ངག་ཕྱོགས་སྒྲིག》། རྔ་པ་བསོད་དེའི་《གཉིད་མ་ཁུག》། ཤོག་དྲུག་བློ་བཟང་དམ་ཆོས་ཀྱི《གཡུ་འབྲུག་གི་གད་རྒྱངས》དང་《གངས་དཀར་ལྷ་མོའི་རྣམ་ཤེས》། ཆུ་སྐྱེས་དགའ་བའི་ལང་ཚོའི《གཉུག་མའི་སེམས་ཀྱི་རང་སྒྲ》། ཡཱ་མ་ར་ཛཱའི《མི་ཡུལ་གྱི་སྐྱོ་གདུང་》དང་《མི་ཡུལ་གྱི་འབོད་སྒྲ》། གཤེར་ཚེ་འོད་ཟེར་རྒྱལ་མཚནགྱི《གསང་གཏམ་དམར་པོ》། ཕྲན་གྱི་《གངས་ལྷ་སྒེག་མོའི་སྤྱན་ཆབ》དང་《གངས་ལྷ་སྒེག་མོའི་ངུ་རྒྱངས》། བེ་རི་དཔལ་ལྡན་རྣམ་རྒྱལ་གྱི་《གངས་དཀར་སེམས་ཀྱི་རང་མདངས》། ཉེ་ཆར་བཀྲ་ཤིས་རྒྱལ་པོའི་《ཁ་བའི་འདབ་མ་》སོགས་རིམ་པར་སྤེལ་ཞིང༌། ཐམས་ཅད་བརྗོད་ཀྱིས་མི་ལངས་མོད། རྩོམ་ཡིག་དེ་དག་གི་ནང་རྩོམ་པ་པོའི་བསམ་བློའི་རྣམ་དཔྱོད་དང་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་གནས་བབ་ལ་བརྟེན་ནས་རྩོམ་རིག་གི་རིན་ཐང་ཐོག ལྕི་ཡང་དང༌། ཆེ་ཆུང༌། རིང་ཐུང༌། དཀར་ནག་སོགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ལ་མ་བལྟོས་པར་བྱེས་འབྱོར་ཁྲོད་དུ་སྒྱུ་རྩལ་རྩོམ་རིག་གི་འཕེལ་རིམ་ཐོག་ཉི་མ་དང་མེ་ཤེལ་གྱི་དཔེ་ལྟར་གྱུར་པ་མ་ཟད། དྲང་པོ་བཤད་ན་བྱེས་འབྱོར་དུ་རྩོམ་རིག་གི་འཕེལ་རིམ་ཐོག་མདུན་མཆོངས་བྱེད་པར་ཕན་ཐོགས་ཆེ་ཤོས་དེ་སྒེར་གྱིས་སྤེལ་བའི་སྒྱུ་རྩལ་རྩོམ་རིག་དེ་དག་ཆགས་འདུག་སྙམ།
༡༥ བོད་ཀྱི་བསྒྱུར་རྩོམ་རིག་པའི་རྩོམ་རིག་གི་འཕེལ་རིམ།
དུས་འགྱུར་རླུང་གིས་བདས་པའི་བྱེ་འུའི་ཁྱུ།། ལས་དབང་ལྷོ་ལ་བཅོལ་བའི་ནགས་ཀླུང་ནས།། གསུང་སྙན་དབྱངས་བདུན་རྫོགས་པའི་འགྱུར་ཁུག་གིས།། རྩོམ་རིག་དཔྱིད་ཀྱི་ལང་ཚོ་འདི་ནས་བརྟས།།
སྔོན་བྱུང་སྔོན་གྱི་མེས་པོའི་ཤུལ་བཞག་དང༌།། དེང་སང་དེང་གི་གསར་བྱུང་རིག་པའི་འཕྲུལ།། གང་དང་གང་ཞིག་བྱུང་བའི་ལེགས་པའི་ཆ།། དེ་དང་དེ་དག་འདི་ན་གཅིག་ཏུ་བསྡུས།།
གངས་ཅན་རྩོམ་རིག་རྒྱ་མཚོའི་འཕེལ་རིམ་རླབས།། འཚུབ་མོའི་རླུང་གིས་གཡོ་བའི་མཚོ་གྲུ་བཞིན།། འཕེལ་གྲིབ་བསྣོལ་མ་འཐབ་པའི་མཇུག་སྣེ་ནས།། ཉམས་ཆུང་ཁོ་བོས་རྙེད་པ་འདི་ཉིད་ཙམ༌།།
མ་
མ 1.བོད་ཡིག་གསལ་བྱེད་བཅུ་དྲུག་པ། འདིའི་ང་རོ་འདོན་ཚུལ་ལ་སྐྱེ་གནས་མཆུ་སྣ་དང་བཅས་པ་དང༌། བྱེད་པ་མཆུ། ནང་གི་རྩོལ་བ་མཆུ་གཉིས་ཕྲད་པ། ཕྱིའི་རྩོལ་བ་སྲོག་ཆུང་སྒྲ་ལྡན། 2.མིང་གཞིའི་ཤིན་ཏུ་མོའི་ཡི་གེ་ཞིག 3.སྔོན་འཇུག་གི་ཤིན་ཏུ་མོའི་ཡི་གེ་ཞིག 4.རྗེས་འཇུག་གི་མོ་ཙམ་གྱི་ཡི་གེ་ཞིག 5.མིང་མཐའི་ཆ་ཤས་ཤིག (དཔེར་ན།) བྲིས་མ། པར་མ། ལག་བསྟར་མ། འོ་མ། ཉི་མ། བླ་མ། སློབ་མ། གྲུ་བཞི་མ། དར་མ། ཆུ་ཁོལ་མ་ཞེས་པ་ལྟ་བུ། 6.མོ་མཚོན་པའི་བདག་སྒྲ་ཞིག (དཔེར་ན།) བཙུན་མ། ཆུང་མ། མཁའ་འགྲོ་མ། གླུ་མ། ཟློས་གར་མ། 7.སྐྱེད་བྱེད་ཨ་མ། (དཔེར་ན།) ཕ་མ། ངའི་མ། ཁྱོད་ཀྱི་མ་ཞེས་པ་ལྟ་བུ། མིང་གི་རྣམ་གྲངས་ལ་སྐྱེ་བའི་ལམ་སྟེར་མ་དང༌། སྐྱེད་བྱེད་མ། འབྱུང་བྱེད། ཡུམ། རབ་སྐྲུན་བཅས་སོ། 8.(བསྣན་ཚིག) དགག་སྒྲ་ལ་འཇུག་ཚུལ་ནི། 1>བྱེད་འབྲེལ་ལས་ཚིག་ད་ལྟ་བའི་མགོར་སྦྱར་ན་ཕལ་ཆེ་བ་ནི་ལས་དོན་དེ་བྱེད་མི་ཆོག་པར་སྟོན་ཏེ། (དཔེར་ན།) ཆུ་འཁྱགས་མ་འཐུང་། ཤ་རྗེན་མ་བཟའ། ཆང་མ་ལྡུད། ཕར་ལ་མ་འགྲོ་སོགས་ལྟ་བུ། 2>བྱེད་འབྲེལ་ལས་ཚིག་འདས་པའི་མགོར་སྦྱར་ན་ཕལ་ཆེ་བ་ལས་ཀ་དེ་རང་གིས་མ་བྱས་པར་སྟོན་ཏེ། 9.(བྱེད་མེད་ལས་ཚིག) (དཔེར་ན།) གྲོས་བསྡུར་མ་བྱས། རི་མོ་མ་བྲིས། ཆང་མ་བླུད། ཆུད་ཟོས་སུ་མ་བཏང་སོགས་ལྟ་བུ། 1>བྱེད་མེད་ལས་ཚིག་འདས་པའི་མགོར་སྦྱར་ན་ཕལ་ཆེ་བ་བྱ་བ་དེ་མ་བྱུང་བ་ཙམ་སྟོན་ཏེ། (དཔེར་ན།) ཕྱུགས་མ་ཤི། ན་ཚ་མ་བྱུང་། ཁ་མཆུ་མ་བྱུང་སོགས་ལྟ་བུ། 2>རྒྱན་ཚིག་ལ་ལའི་མགོར་སྦྱར་ན་རྣམ་པ་དེ་འདྲ་བྱེད་མི་རུང་བའི་དོན་ཏེ། (དཔེར་ན།) མགོ་འཕངས་མ་མཐོ། ང་རྒྱལ་མ་ཆེ། ངང་མ་རིང་སོགས་ལྟ་བུ། 3>མིང་ཁ་ཤས་ཀྱི་མཐར་སྦྱར་ན་དེ་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་མིའི་དོན་ཏེ། (དཔེར་ན།) ཇ་མ། ཆང་མ་ཞེས་པ་ལྟ་བུ། 4>གཞིའམ་འབྱུང་ཁུངས་ཀྱི་དོན་ལ་འཇུག་པ་ནི། (དཔེར་ན།) མ་དཔེ། མ་ཡིག མ་གཞི། མ་སྡོང་ཞེས་པ་ལྟ་བུ། 5>དམའ་ཕྱོགས་དང་དམའ་སའི་དོན་ལ་འཇུག་སྟེ། (དཔེར་ན།) མ་མཐའ། མ་མཆུ་ཞེས་པ་ལྟ་བུ།
ཚ
ཚ 1.བོད་ཡིག་གསལ་བྱེད་བཅོ་བརྒྱད་པ། འདིའི་ང་རོ་འདོན་ཚུལ་ལ་སྐྱེ་གནས་རྐན་དང༌། བྱེད་པ་ལྕེ་དབུས། ནང་གི་རྩོལ་བ་མགྲིན་པ་ཕྱེ་བ། ཕྱིའི་རྩོལ་བ་སྲོག་ཆེན་སྒྲ་མེད། 2.མིང་གཞིའི་མ་ནིང་ཡི་གེ་ཞིག 3.རྗེས་གྲུབ་ཀྱི་ཚིག་ལ་ཚྭའི་ཚབ་བྱས་ཆོག་སྟེ། (དཔེར་ན།) རྒྱ་ཚ། བྱང་ཚ། བ་ཚ་ཞེས་པ་ལྟ་བུ། 4.ཚ་བོ་ཡི་ཚིག་བསྡུས་པ། 5.(རྒྱན་ཚིག) 1>གྲང་བའི་ལྡོག་ཟླ་ཚ་བ་ཉི་འོད་རབ་དུ་ཚ་བ། ཚ་གདུགས་ཆེ་བ། མེ་འོད་ཚ་བོ། ཐུག་པ་ཚ་བོ་ཞེས་པ་ལྟ་བུ། 2>མེས་བསྲེགས་པ་ལྟ་བུའི་ན་ཟུག་ལངས་པ་སྟེ། (དཔེར་ན།) སྒོག་པ་ཟས་ན་ཁ་ཚ། ལུས་ཚ་ལམ་ལམ་བྱེད་ལྟ་བུ། 3>མཚོན་ཆ་སོགས་རྣོ་ངར་ཆེ་བའི་དོན་ཏེ། (དཔེར་ན།) དགུན་བོད་ལོའི་བསེར་བུ་མདའ་ལས་ཚ། རལ་གྲི་དབལ་ཚ་བ་ཞེས་པ་ལྟ་བུ། 4>ཡུལ་སྐད་ལ་ལར་བྱ་སྤྱོད་སོགས་ཚད་ལས་འདས་པའི་དོན་ཏེ། (དཔེར་ན།) ཁ་ཕོ་ཚ་བོ། གདུག་རྩུབ་ཚ་བོ་འདུག མགོ་བོ་ཀྲོག་ཀྲོག་ཚ་བོ་མ་བྱེད་ལྟ་བུ།
གཙུག་གཡུ།
བོད་རིགས་བུད་མེད་ཀྱིས་དབུ་རྒྱན་ཞིག་ཡིན།
ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཆོ་ག་ལས་བྱུང་བ།
ང་ཚོ་བོད་མི་རིགས་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་ནང་དུ་བླ་འགུགས་ཚེ་འགུགས་ཀྱི་ཆོ་ག་ཡོད་ལ། བླ་ནི་མི་ཡི་སེམས་དང་ཤེས་པ་གནས་ས་ཞིག་ཏུ་ངོས་འཛིན་པ་མ་ཟད། བླ་གཡུ་དང་། བླ་མཚོ། བླ་རི་ཞེས་མིའི་བླ་ནི་དངོས་པོ་ག་གེ་མོའི་སྟེང་འཕྲོས་ཆོག་པ་དང་། བླ་གནས་པའི་དངོས་དེར་གནོད་སྐྱོན་བྱུང་ན་མི་དེའི་ཚེ་སྲོག་ལའང་བགེགས་དང་བར་ཆད་ཐེབས་པའི་བཤད་སྲོལ་ཡོད། 《མི་རོ་རྩེ་སྒྲུང》གི་དྲན་གསལ་ཞེས་པའི་གཏམ་རྒྱུད་དེ་རུ་འབངས་དྲན་གསལ་གྱིས་རྒྱལ་པོ་དྲན་གསལ་གྱི་བླ་གཡུ་ས་ལ་བརྡབས་པ་ལས་རྒྱལ་པོའི་ཁ་ནས་ཁྲག་བསྐྱུགས་ཏེ་ཤི་ཞེས་པས་ཀྱང་བླ་གཡུ་ལ་མགནོད་པ་ཐེབས་ན་མིའི་ཚེ་སྲོག་ལ་གནོད་པ་ཤོར་བ་བརྗོད་ཡོད།  བླ་ནི་བླ་དབུགས་སྲོག་གསུམ་ཞེས་པ་ལས་གལ་ཆེ་ཤོས་དེ་ཡིན་ལ། “སྲོག་ནི་བླ་ཡི་སྙིང་པོར་བརྩིས་ནས་གལ་ཆེར་འཛིན།  དབུགས་ནི་བླ་དང་བསྡུར་ན་ཅུང་ཟད་གལ་ཆེར་འཛིན་པ་ལས་ཤིན་ཏུ་གལ་ཆེ་བར་མི་བརྩི། བླ་ནི་སྐབས་རེ་ཚེ་སྲོག་དང་འགྲོགས་ནས་མིའི་ལུས་ན་སྡོད་ལ། སྐབས་རེར་མི་ལུས་དང་བྲལ་ནས་འགྲོ་བར་འདོད། ཡིན་ནའང་དེ་ནི་ནམ་ཡང་འཇིག་ཏུ་མེད་པ་མ་ཟད། བླ་སྲོག་ཅེས་གལ་ཆེར་བརྩི་བ་ཡིན། ”①ཞེས་བླ་ཡི་སྐོར་ནས་བོད་ཀྱི་མཁས་པ་སྔ་མ་རྣམས་ཀྱིས་དཔྱད་པ་མང་དུ་བཏང་ཡོད། འོ་ན་བླ་དང་གཡུའི་བར་དུ་འབྲེལ་བ་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། “སྨན་གཞུང་ལྟར་ནའང་། མིའི་གཟུགས་སྟེང་གི་རྩ་དུ་མ་ལས་རྩ་གཅིག་ལ་བླ་རྩ་ཟེར་ཞིང་དེ་ནི་སྐྱེ་བོའི་བླ་གནས་སའི་རྩ་ཡིན་པར་གྲགས”②ཞེས་མིའི་ལུས་ཀྱི་རྩ་གལ་ཆེན་ཞིག་ལ་བླ་གནས་པ་དང་། ཡང་མི་འདས་རྗེས་རྣམ་ཤེས་སྤྱི་གཙུག་ནས་འཕོ་བའི་བཤད་རྒྱུན་དག་ལ་དཔྱད་ན་མིའི་སྤྱི་གཙུག་ནི་ལུས་ཀྱི་གྲུབ་ཆ་འགངས་ཆེན་ཞིག་ཡིན་པ་ཤེས་ཐུབ། གསོ་རིག་གི་གཞུང་དུ་གཡུ་ཡི་ནུས་པ་ནི་མཆིན་ཚད་དང་། དུག་ཚད་སེལ་ཐུབ་པས་གཡུ་ལ་སྨན་གྱི་ནུས་པ་མི་དམན་པ་ཞིག་ལྡན། “གཙུག་གཡུ་ནོར་བུ་འོད་འབར་འདི།། བྱེད་ལས་རྟེན་འབྲེལ་ཀུན་གྱི་གཞི།། བླ་ཚེ་བརྟན་པའི་བླ་གཡུ་ཡིན།།ཚེ་གཡང་འགུག་པའི་ཚེ་གཡུ་ཡིན།། ”③ཞེས་པས་ཀྱང་གཡུ་ལ་བརྟེན་ནས་བླ་འགུག་པ་དང་ཚེ་རིང་བའི་ཆོ་ག་སྤེལ་སྲོལ་ཡོད་པ་ཤེས་ཐུབ།
དམངས་ཁྲོད་དུ་མི་ཞིག་ཧད་དེ་འདུག་པའི་སྐབས་སུ་ཉེ་འགྲམ་གྱི་མིས“ཁྱོད་ཀྱི་བླ་འཁྱམ་པ་ཡིན་ནམ”ཞེས་བཤད་སྲོལ་ཡོད་པ་འདིས་ཀྱང་མིའི་བླ་ནི་རང་གི་ལུས་དང་འབྲལ་བའི་སྣང་ཚུལ་ཡོད་པ་མཚོན་ཐུབ། “སྐྱེ་བོ་གང་དེའི་ལྟ་སྤྱོད་རྣམ་ཀུན་གྱི་ལམ་དུ་མ་ཞུགས་ཚེ། བླ་ཉིད་མིའི་གཟུགས་དང་བྲལ་ཏེ་གནས་ག་གེ་མོ་ཞིག་ཏུ་གནས་སྐབས་སྡོད་པ་ཡིན་པས།  དེའི་དུས་མིའི་གཟུགས་ཤེས་ཀྱི་གནས་སྟངས་ཧ་ཅང་ཉག་ཕྲ་བས་བླ་འཁྱམས་པར་བརྩི། དུས་དེར་སྐྱེ་བོ་དེ་སྲོག་ཉེན་ཆེ་བས། ངེས་པར་དུ་སྔགས་པའམ་གཏོ་བ་ཞིག་གིས་གཡུ་ནི་བླ་འགུགས་ཀྱི་དམིགས་རྟེན་དུ་བྱས་ནས། བླ་འགུགས་ཚེ་འགུགས་ཀྱི་ཆོ་ག་བྱ་དགོས་ཤིང་། ཆོ་ག་དེ་བྱས་ཟིན་ན་བླ་ཁུགས་ཤིང་ཚེ་བསྲིངས་པར་བཤད་ལ། བླ་གཡུ་དེར་བླ་ཆགས་པས་རང་གི་མིག་འབྲས་བཞིན་བདག་གཅེས་བྱེད་དགོས་པར་གྲགས”④ཞེས་པས་ང་ཚོས་གཡུ་ནི་བླ་འགུགས་ཀྱི་དངོས་པོ་ཞིག་དང་བླ་གནས་སའི་གཞི་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན་པ་མ་ཟད། མི་རྣམས་ཀྱིས་གཡུ་ལ་བརྟེན་ནས་རང་གི་བླ་ཉིད་ལུས་དང་འབྲལ་དུ་མི་འཇུག་པའི་ཚེ་སྲོག་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་ཆོ་ག་བསྒྲུབ་བཞིན་ཡོད་པ་ཤེས་ཐུབ། འདི་ལས་བུད་མེད་ཀྱི་གཙུག་རྒྱན་དུ་གྱུར་པའི་གཡུ་དང་སྐྱེས་པའི་སྐེ་ལ་འདོགས་པའི་གཡུ་ནི་བླ་སྲོག་གི་མཚོན་བྱེད་དང་། མིའི་ལུས་སྟེང་དུ་ཐོག་མར་བྱུང་བ་ནི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཆོ་ག་དང་མི་རིགས་ཀྱི་དད་མོས་ལ་འབྲེལ་བ་ཟབ་མོ་ཡོད་པ་རྟོགས་ཐུབ། མི་རྣམས་ཀྱིས་རང་གི་ཚེ་སྲོག་ལ་སྲུང་སྐྱོབ་ཇི་ལྟར་བྱེད་པ་བཞིན་གཡུ་ལའང་དེ་ལྟར་མཐོང་ཆེན་བྱས་པས་ད་ལྟའང་ང་ཚོའི་མིག་ལམ་དུ་དཀར་མཛེས་དང་། ཡུལ་ཤུལ། མགོ་ལོག་སོགས་ཀྱི་བུད་མེད་རྣམས་ཀྱི་ལུས་སྟེང་ནས་རིག་གནས་འདིའི་ཤུལ་བཞག་མངོན་སུམ་དུ་མཐོང་ཐུབ་པ་རེད། དཔྲལ་གཡུ། ཐོད་གཡུ། གཙུག་གཡུ་ཞེས་བོད་རིགས་བུད་མེད་ཀྱི་དབུ་རྒྱན་གྱི་འབྲེལ་ཡོད་མིང་བརྡ་འདི་དག་བྱུང་བ་ལས་ཀྱང་ང་ཚོས་འདི་ལ་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དུས་ཡུན་རིང་མོ་ཞིག་ཡོད་པ་ཚོད་དཔག་བྱ་ཐུབ།