བསམ་གཞིག
༡ དེ་ཡང་གངས་ཅན་བོད་ཀྱི་རིག་པའི་གནས་ཆེན་ཀུན་གྱི་ཡ་གྱལ་སྒྲ་རིག་པའི་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་རྗེས་འབྲེལ་རིག་གནས་ཆུང་བ་ལྔ་ལས། ཚིག་རྒྱན་ཤེས་ ན་སྙན་ངག་ལ་མི་རྨོངས་ཞེས་པའི་སྙན་ངག་དེ་ཉིད་སྦྱང་དགོས་པའི་དོན་ དང་ཡོན་ཏན་ནི། མཉམ་མེད་ཙོང་ཁ་བས། ”རིག་ལམ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་ རྣམ་དཔྱོད་དང་། །གཞུང་ལུགས་གདམས་པར་ཤར་བའི་ཉམས་ལེན་དང་། །ཚིག་སྦྱོར་ཚུལ་ལ་མཁས་པའི་ངག་གི་དཔལ། །ས་སྟེང་འདི་ན་རིན་ཆེན་ རྣམ་གསུམ་སྣང་”ཞེས་གསུངས་པ་བཞིན་ཚིག་སྦྱོར་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་ སྙན་ངག་ནི་རིན་ཆེན་རྣམ་གསུམ་གྱི་ཡ་གྱལ་ཞིག་ཡིན་པར་གསུངས་པ་ དང་། སློབ་དཔོན་ཙཎྡྲ་གོ་མིས”གང་ཕྱིར་མཁས་པའི་ལས་གསུམ་ལས། ། རྩོད་འཆད་ངག་ལ་མ་ངེས་པ”། ། ཞེས་སྙན་པའི་ངག་དང་མི་ལྡན་ན་མཁས་ པའི་བྱ་བ་གསུམ་ལས་རྩོམ་པའི་ལག་ཆ་བོར་བ་ཡིན་ཞིང་། མཁས་པའི་བྱ་ བ་གསུམ་ལས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་རྩོམ་པ་ལ་སྙན་ངག་མེད་དུ་མི་རུང་བ་ཡིན་ པར་བསྟན་ཡོད་པ་དང་། དབྱངས་ཅན་དགྱེས་རོལ་གྱིས། ”རྨད་བྱུང་ཚིག་ གི་ཉམས་འགྱུར་ཡིད་འོང་དེས། ། ས་གསུམ་བརྟན་པ་དབང་མེད་འཕྲོག་ ལ་ལྟོས། ཞེས་གསུངས་པ་བཞིན་ལེགས་བཤད་གང་བརྩམས་པ་དེའི་ཚིག་ སྦྱོར་འབྲེལ་ཆག་པ། གོ་བདེ་བ། སྙན་ཞིང་འཇེབས་པ། ཚིག་གི་ཆ་ལ་སྐྱོན་ མེད་པ། ཕ་རོལ་པོའི་ཡིད་དབང་མེད་འཕྲོག་པར་བྱེད་པ་སོགས་ཀྱི་ཁྱད་ ཆོད་ནི་སྙན་ངག་སྦྱང་པའི་ཡོན་ཏན་དང་། གཞན་ཡང་སྙན་ཞིང་འཇེབས་ པའི་ཚིག་སྦྱོར་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པས། དེ་བཞིན་གཤེགས་པར་ཤྭོ་ལོ་ཀ་ གཅིག་གིས་བསྟོད་ན། བསྐལ་པ་དུ་མའི་བསོད་ནམས་གྱི་ཕུང་པོར་འགྱུར་ བ་སོགས་དགོས་པ་མཐའ་ཡས་པར་བཤད་དོ། ། ༢ དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ་སྙན་ངག་མ་སྦྱང་བའི་སྐྱོན་ནི། སྐྱེས་རབས་ལས། ”མཚུངས་ མེད་རྒྱལ་བའི་སྙན་ངག་མེད་ན་མཁས་པ་ཉིད་ནི་ནེ་ཙོའི་ཀློག་དང་མཚུངས་ ”ཞེས་དང་། ཟུར་མཁར་བས། ”རྒྱལ་པོ་ལང་ཚོའི་དྲེགས་གྱུར་ཅིང་། ། རྒྱན་མེད་པ་ན་སྐྱེ་བོས་གླེང་། །དེ་བཞིན་སྙན་ངག་མི་ལྡན་ན། །བསྟན་ བཅོས་མཁས་ལ་རྩིས་སུ་མེད”། །ཅེས་དང་། ”ཡི་གེ་དག་དང་སྙན་ངག་ མི་ལྡན་ན། བུད་མེད་མཛེས་མ་སྒྲེན་མོར་རྒྱུ་བ་བཞིན”། ཞེས་སོགས་ གངས་ཅན་གྱི་མཁས་དབང་དུ་མས་སྙན་པའི་ངག་དང་མི་ལྡན་པའི་སྐྱོན་ མཐའ་ཡས་པ་གསུངས་ཡོད་དོ། ། ཡང་འགའ་ཞིག་གིས་སྙན་ངག་ཤེས་པ་ལ་དགོས་པ་ཅི་ཡང་མེད་དོ་ཟེར་ན་ མ་ཡིན་ཏེ། མཁས་འཇུག་ལས། མཁས་གང་ཤེས་བྱའི་དེ་ཁོ་ན། །ཇི་བཞིན་ རྟོགས་པ་ཡིན་པར་འདོད། ། ཅེས་གསུངས་པ་བཞིན་གང་ཞིག་མཁས་པར་ འདོད་པ་དེས་དང་པོ་རིག་པའི་གནས་ཆུང་ལྔ་ནས་བཟུང་སྟེ་རིམ་བཞིན་རིག་གནས་ཆེ་བ་དག་ལ་སྦྱང་བརྩོན་བྱེད་དགོས་ཤིང་། དེ་ནས་འཆད་ རྩོད་རྩོམ་གསུམ་གྱི་བྱ་བས་རང་གཞན་གྱི་དོན་རྒྱ་ཆེན་པོ་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་ལས། ཚེ་བློས་གཏང་གི་བྱ་བ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་བྲལ་ཞིང་རིམ་གཉིས་ ཀྱི་དོན་ལ་རྩེ་གཅིག་ཏུ་བརྩོན་པའི། རྗེ་བཙུན་མི་ལ་ལྟ་བུ་ཡིན་ན་མ་གཏོགས་ སོ་སྐྱེ་ལས་དང་པོ་བ་དག་ཐོག་མ་ཉིད་ནས་བྱ་རྒོད་ནམ་འཕང་གཅོད་པ་་ བཞིན་དགོས་ན་དཀའ་བར་སྣང་། ལམ་གྱི་རིམ་པ་དང་སྦྱར་བའི་སྦྱང་བརྩོན་ གྱིས་ཤེས་བྱའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཇི་བཞིན་རྟོགས་པ་དེ་ལ་མཁས་པར་བྱ་བ་ཡིན་གྱི། དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ་སྙན་ངག་དགོས་པ་མེད་པར་འདོད་པ་དང་། མཐོང་ ཆུང་གིས་མ་སྦྱང་བ་དག་གིས་རང་ཉིད་མཁས་པ་པཎ་ཊི་ཏ་ཆེན་པོ་ཡིན་པར་འདོད་ན། ཁྱོད་ཀྱིས་མཁས་པའི་བྱ་བ་གསུམ་ལས་རྩོམ་པའི་བྱ་བ་ ལ་འཇུག་པའི་ཚེ། རྩོམ་བཟང་ངན་སྙན་ངག་ཤེས་མི་ཤེས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ འགྲོ་བས་སྙན་ངག་ནི་མཁས་པར་མེད་དུ་མི་རུང་བའི་ཤེས་བྱ་ཞིག་ཡིན་པ་རྟོག་ངེས་ཏེ། ”སྙན་ངག་མེད་པའི་མཁས་པ་ནེ་ཙོའི་ཀློག་དང་མཚུངས་”ཞེས་གསུངས་པ་ཇི་བཞིན་དང་། གང་ཞིག་བསྟན་བཅོས་རྩོམ་པ་ལ་སྙན་ ངག་གི་ཉམས་འགྱུར་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་བྲལ་བ་ཞིག་སྦྱར་ན་ཇི་སྐད་དུ། ”དེ་ཉིད་ཉེས་པར་སྦྱར་ན་སླར། །སྦྱོར་བོ་བ་ལང་ཉིད་བརྗོད་བྱེད་” ཅེས་སྙན་ངག་གི་བྲོ་བ་དང་མི་ལྡན་པའི་ཚིག་ཉེས་པ་ཅན་ཞིག་སྦྱར་ན།བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་གཞན་གྱིས་དོར་བར་མ་ཟད། སྦྱོར་བ་པོ་ཡང་བ་ ལང་ཉིད་དུ་བརྗོད་པར་བྱེད་པ་སྟེ། བླུན་རྨོངས་མི་གཟུགས་ཅན་གྱི་བ་ ལང་ལྟ་བུར་གོ་བར་བྱེད་ཅེས་པའི་དོན་ཡིན་པས་དེ་ལྟ་བུ་དེ་ལ་ནི་མཁས་ པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ནོ།། ༣ གཞན་ཡང་ད་ལྟའི་བོད་ཀྱི་སྙན་ངག་པར་ཁས་འཆེ་བ་ཕལ་མོ་ཆེ་ཞིག་རང་ ཉིད་ཀྱི་ཁ་ཕྱོགས་གང་ཞིག་ཡིན་པའང་ཤེས་ཀྱིན་མེད་ལ། སྔོན་བྱོན་མཁས་ དབང་དུ་མར་སྐྱོན་བརྗོད་པ་གཟི་བརྗིད་དུ་སྒོམ་ནས། རང་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ སྙན་དང་ཁེ་ཕན་ལ་དམིགས་པ་ཁོ་ནས་སྙན་ངག་པའམ་སྨྱུག་འཛིན་པ་ཞིག་ ཡིན་པར་རློམ་འདུག སྙན་ངག་པ་ཞིག་ཡིན་ན་ཐོག་མར་རང་ཉིད་ཀྱི་འོས་འགན་ཤེས་དགོས། ཁྱོད་ཀྱིས་སྨྱུག་གུ་ལག་ཏུ་བཟུང་བ་ནས་ངེས་པར་དུ་ཁ་ཕྱོགས་ཞིག་དང་མདུན་ལམ་ཞིག་ཡོད་དགོས་པ་དང་། དྲང་བདེན་གྱིས་རིག་གཞུང་སྲུང་ སྐྱོབས་ཆེད་དང་མི་རིགས་ལ་སྲི་ཞུ་སྒྲུབ་པའི་བསམ་བློ་ནི་ཆེས་ཐོག་མར་ མེད་དུ་མི་རུང་བ་ཞིག་ཡིན། གཞན་ཡང་བོད་ཀྱི་བུད་མེད་རྩོམ་པ་པོ་འོད་ཟེར་ལགས་ཀྱིས་ཀྱང་”བདེན་གཏམ་སྨྲ་བ་ནི་རྩོམ་པ་པོའི་ཆེས་ཚད་གཞི་ཞིག་རེད་”ཅེས་གསུངས་པ་བཞིན་ མ་མཐར་ཡང་རང་ཉིད་ཀྱི་སྨྱུག་གུ་ན་སྙན་དང་ཁེ་ཕན་གྱི་ཆེད་དུ་མི་བསྐྱོད་་་ པ་ཞིག་དགོས་པར་མཐོང་ལ། ཨ་རིའི་བླ་ན་མེད་པའི་སྙན་ངག་པ་ཝོད་ ཝེད་མེན་walt whi teman (དུས་རབསབཅུ་དགུ་ ༡༨༡༩ ལོར་སྐྱེས་ཤིང་། ཆུང་དུས་ནས་དམའ་ འབྲིང་གི་སློབ་གསོ་མྱང་སྟེ་རྩོམ་རིག་ལ་ཤིན་ཏུ་མོས་པ་ཞིག་ཡིན། འཛམ་གླིང་གི་རྩམ་ཆོས་མང་པོ་གཟིགས་ཤིང་དམངས་གཙོ་རིང་ ལུགས་སོགས་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་བསམ་བློ་དང་ལེན་མཛད། དུས་རབས་བཅུ་དགུ་པའི་ལོ་རབས་བཞི་བཅུ་པའི་དུས་མགོ་ནས་བཟུང་རྩོམ་ རིག་གསར་རྩོམ་གྱི་མགོ་བརྩམས་ཤིང་།རྗེས་སུ་སྒྲུང་དང་སྙན་ངག་མང་པོ་སྤེལ།   ཁོང་གིས་བརྩམས་པའི་སྙན་ངག་གིས་བྲན་གཡོག་ལམ་ ལུགས་དང་མི་རིགས་གཉའ་གནོན་ལ་ངོ་རྒོལ་བྱེད་པ་དང་། འབྱོར་ལྡན་གྲལ་རིམ་གྱི་ཡ་ང་བའི་གདུག་རྩུབ་དང་ཧམ་སེམས་ལ་སུན་ འབྱིན་དྲག་པོ་གནང་བ་དང་། མ་འོངས་བར་སྙིང་སྟོབས་ཀྱིས་ཁེངས་པས་དམངས་གཙོ་རིང་ལུགས་པའི་བསམ་བློའི་ཕྱོགས་ལྷུང་ མངོན་པར་གསལ།སྒྱུ་རྩལ་གྱི་རྣམ་པའི་ག་ཁོང་ལ་གསར་གཏོད་ཀྱི་ཐུགས་སྟོབས་ཆེས་ཆེར་ལྡན་པས། སྲོལ་རྒྱུན་སྡེབ་སྦྱོར་དམ་པོའི་དྲ་ རྒྱ་ལས་ཐར་ཏེ་རང་མོས་སྙན་ངག་གི་ཤིང་རྟའི་སྲོལ་འབྱེད་དུ་གྱུར། ཨ་རི་དང་ཡོ་རོབ་གླིང་གི་སྙན་ངག་འཕེལ་རྒྱས་ལ་ཤུགས་སྣོན་ ཆེན་པོ་བྱུང་བ་རེད།)གྱིས”སྙན་ངག་གིས་ངེས་པར་དངོས་ཡོད་སྤྱི་ཚོགས་མཚོན་དགོས་པ་དང་། དུས་རབས་ཀྱི་སྙིང་སྟོབས་བརྗོད་པ། ཡིད་འགུགས་ཀྱི་ནུས་ པ་དང་། བློ་འབྱེད་ཀྱི་ནུས་པ་ལྡན་དགོས་ཞེས་སོགས་ཁོང་གིས་སྙན་ངག་ གིས་ངེས་པར་མིའི་བློ་སེམས་འགུགས་པའི་ནུས་པ་ལྡན་དགོས་པ་དང་།འཚོ་བས་སྙན་ངག་གསར་རྩོམ་ལ་ནུས་ཤུགས་འདོན་ཐུབ་”ཅེས་གསུངས་ཡོད་པ་རེད། ད་ལྟའི་དངོས་ཡོད་ཀྱི་འཚོ་བའི་ཁྲོད་ཀྱི་དགའ་སྐྱོ་དང་། དུང་ཞེན་སོགས་ བརྗོད་བྱ་དོན་གྱིས་ཕྱུག་པའི་སྙན་ངག་གི་ལུས་ཡིད་དུ་འོང་བ་དེ་ཉིད་ལ་ཚིག་གི་རྒྱན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པས་ལེགས་པར་སྤྲས་ཏེ། ཉམས་འགྱུར་གྱི་ ལམ་ནས་སྟོན་ན་ད་གཟོད་ཀློག་པ་པོར་སེམས་འགུལ་ཐེབས་སྲིད་པར་མ་་ཟད། སྙན་ངག་གི་བྲོ་བ་མངར་མོ་ཞིག་མྱོང་ཐུབ་ཤིང་སྙན་གཞུང་ལས་ བསྟན་པའི་〈ལུས་〉དང་〈རྒྱན་〉ཞེས་པ་དེའི་ཁྱད་ཆོས་གསལ་པོར་ མཐོང་ངེས་སོ།། ༤ དེ་བས་ད་ལྟའི་དངོས་ཡོད་ཀྱི་འཚོ་བ་བརྗོད་བྱ་བྱས་ཏེ་བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་་ཡར་རྒྱས་ལ་དོ་སྣང་བྱ་རྒྱུ་ནི་གལ་ཆེ་བར་མཐོང་སྟེ་དཔལ་དོན་གྲུབ་རྒྱལ་ གྱིས་”དེང་རབས་རྩོམ་གྱི་ལྷ་ལམ་ངོར། །སྒྱུ་རྩལ་འཕུར་མདའ་བགྲོད་པའི་ ཚེ། །སྟོད་པའི་བུང་བུ་ལ་ཞོན་ནས། །མཁའ་ལ་འཕུར་འདོད་ངལ་བའི་རྒྱུ་ ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་རྩོམ་རིག་གོང་འཕེལ་དུ་སྐྱོད་པ་ལ་དེང་རབས་སྒྱུ་རྩལ་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་ཐབས་ལམ་ལ་བརྟེན་ནས་རང་རེའི་རྩོམ་རིག་གི་སྒྱུ་རྩལ་་ འཐོར་འདེགས་བྱེད་དགོས་ཚུལ་བསྟན་ཡོད་པ་དང་། རྩོམ་པ་པོ་སྐོར་ཞིག་ སྔོན་ལྟར“བསྟོད་ཚོགས”ཀྱི་རྩོམ་སྙིགས་ཁོ་ནར་རེ་སྙེག་བྱེད་པ་དག་ནི། དེང་རབས་ཁྱད་ཆོས་གསར་པའི་རྩོམ་རྩལ་གྱི་རྗེས་ནམ་ཡང་མི་ཆོད་པར་མ་ཟད། དེ་དག་ནི་ངལ་བའི་རྒྱུ་ཙམ་ལས་དོན་འབྲས་ཅི་ཡང་མེད་པར་ བསྟན་འདུག དེང་རབས་ཀྱི་སྒྱུ་རྩལ་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་སྙན་ངག་གི་འགྲོས་སུ་བསྙེག་པ་ལ་ཨ་རིའི་སྙན་ངག་པ་ཝོད་ཝེད་མེན་གྱི་བླ་ན་མེད་པའི་ཕུགས་བསམ་དང་སྙིང་སྟོབས་ལས་ཐོན་པའི་སྙན་ངག་དང་། བོད་རང་གི་དེང་རབས་རྩོམ་ པ་པོ་དོན་གྲུབ་རྒྱལ་གྱི་རྩམ་ཆོས་ལྟ་བུ་ལ་དཔེ་ཟླ་བྱེད་པར་འོས་སུ་ཆེ་ལ། མདོར་ན་བོད་རང་གི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འཚོ་བ་དང་། ཁོར་ཡུག་ལ་འབྲེལ་བ་ ཟབ་ཤིང་། སྤྱི་ཚོགས་ཀྱིས་ཁྱོད་ལ་སྐྲུན་པའི་ཉམས་མྱོང་དང་།  ཁྱོད་ཀྱིས་ སྤྱི་ཚོགས་ལ་བཞག་པའི་བག་ཆགས་ཟབ་མོས་དགའ་སྐྱོ་དང་། ཕུགས་ བསམ་སོགས་ཁྱོད་ཀྱིས་བརྗོད་བྱ་དོན་གྱི་ཕྱུག་པར་འགྱུར་ལ། སྙན་ངག་ གསར་རྩོམ་བྱེད་པ་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེན་པོ་ཐེབས་སྲིད། དེ་བས་འདིར་ ཨ་རིའི་སྙན་ངག་པ་ཝོད་ཝེད་མེན་waltwhitemanགྱིས་བརྩམས་་ པའི་སྙན་ངག་ཁག་གཅིག་དཔེ་བརྗོད་ཀྱི་ཚུལ་དུ་བཀོད་ན་འདི་ལྟར། “ཁྱེད་ཀྱི་ཆེད་དུ་ཡིན་ཏེ། ཨེ་མ། དམངས་གཙོ་ལགས། ངས་སྐད་ངག་འདར་ གྱིན་སྙན་ངག་གླུ་རུ་ལེན་”སོགས་ཀྱིས་དམངས་གཙོ་དང་རང་དབང་ལ་་བསྟོད་གླུ་ཕུལ་ཡོད་ཅིང་། བྲན་གཡོག་ལམ་ལུགས་དང་། མི་རིགས་གཉའ་ གནོན་ལ་ངོ་རྒོལ་གནང་བ་དང་། ཐུགས་སྤྲོ་བས་མི་རིགས་འདྲ་མཉམ་གྱི་ ཐོབ་ཐང་ལ་དད་མོས་མཛད་དེ། རང་བྱུང་ཁམས་གྱི་ངལ་རྩོལ་པར་བསྔགས་ བརྗོད་གནང་བ་སོགས་ཁོང་གིས་བླ་ན་མེད་པའི་ཕུགས་བསམ་མཚོན་ཡོད་པ་དང་། དེ་དུས་སྤྱི་ཚོགས་སྟེང་གི་འཚོ་བར་ཡོད་པའི་དཀའ་སྡུག་དང་། རྙོག་འཛིང་དག་བརྗོད་བྱར་བྱས་ཡོད་པས་རྩོམ་པ་པོ་རང་ཉིད་ཀྱི་ཕུགས་བསམ་དང་། བསམ་བློའི་ཁ་ཕྱོགས་གསལ་ལེར་མཚོན་ཡོད་ཅིང་། མི་ སེམས་སྒུལ་བའི་ནུས་པ་ཁྱད་པར་བ་ལྡན་ཡོད་པ་ལྟར་རོ།། ༢༠༠༩/༨/༡༦