cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ཀྱི་ཚོ་བར་པ་
དེ་སྔོན་བསྟན་པ་ཕྱི་དར་འགོ་ཚུགས་སྐབས་དབུས་གཙང་གི་མཁས་པ་མི་དྲུག་ལས་བྱུང་བའི་ནང་ཚན་གཙང་གི་ལོ་སྟོན་རྡོ་རྗེ་དབང་ཕྱུག་ལ་མཁན་བརྒྱུད་འཛིན་ཐུབ་པའི་སློབ་མ་ཉི་ཤུ་ཡོད་ཅིང་། དེའི་ནང་ནས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་དབང་པོའི་སློབ་མ་སྤང་གིས་འཁྲིས། ཞང་ཚུལ་འཕགས་ཀྱིས་བྱ་རྒྱུས། ཀོང་པོ་ཐར་པ་རིན་ཆེན་གྱི་སློབ་མ་གཟུ་སྟོན་འཕན་གྲགས་ཀྱིས་ཀྲེའི་ལྕེ་མཚམས་དང་། རྒྱན་མཁར་སྟག་ལུང་ལྕེ་བཙུན་དཀར་པོས་ཨང་ཡིག་གཡུང་སྟོན་ཛ་ཀ་རིས་བ་འོར། ས་ཤབ་རྩེ་ལྷ་ཁང་བཅས་བཟུང་བ་ལས་གཟུ་ཚོ་དང་། ཀོང་ཚོ་གཉིས་བྱུང་བ་དེའི་སྤྱི་མིང་ཡིན།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
དབང་མཛད་བཅུ་
དབང་མཛད་ཐོག་མར་བྱུང་བ་ཞེས་པ་ནི་མིས་མི་ལ་དབང་སྒྱུར་བའི་དུས་རབས་ཀྱི་མགོ་ཚུགས་ཤིང་། དེ་ནི་བསྐལ་པ་ཡ་ཐོག་གི་སྤྱི་ཚོགས་མཇུག་རྫོགས་ནས་བྲན་གཡོག་ལམ་ལུགས་ཀྱི་མགོ་ཚུགས་པའི་དུས་རབས་ཤིག་ཡིན།
བཤེས་སྤྲིངས་
བཤེས་པའི་སྤྲིང་ཡིག་སློབ་དཔོན་འཕགས་པ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱིས་མཛའ་བོ་རྒྱལ་པོ་བདེ་སྤྱོད་ལ་བསྐུར་བ་ཕྲིན་ཡིག། །
དབང་མཛད་བཅུ་
དབང་མཛད་ཐོག་མར་བྱུང་ཚུལ།
དབང་མཛད་ཐོག་མར་བྱུང་བ་ཞེས་པ་ནི་མིས་མི་ལ་དབང་སྒྱུར་བའི་དུས་རབས་ཀྱི་མགོ་ཚུགས་ཤིང་། དེ་ནི་བསྐལ་པ་ཡ་ཐོག་གི་སྤྱི་ཚོགས་མཇུག་རྫོགས་ནས་བྲན་གཡོག་ལམ་ལུགས་ཀྱི་མགོ་ཚུགས་པའི་དུས་རབས་སུ་བྱུང་ལ།   གནའ་རབས་ཀྱི་བོད་མི་རྣམས་མདོ་དབུས་མཐོ་སྒང་གི་སྟེང་དུ་ཁྱབ་སྟེ་གནས་པ་དང་།  ཐོན་སྐྱེད་ཆུ་ཚད་ཅུང་འཕེལ་རྒྱས་སུ་ཕྱིན་ནས།  ཚོ་སྡེ་རྣམས་ཅུང་གཏན་འཇགས་སུ་གྱུར་པ་དང་མཉམ་དུ་བྲན་གཡོག་ལམ་ལུགས་ཀྱི་རྒྱལ་ཕྲན་གྱི་རྣམ་པ་རིམ་གྱིས་བྱུང་བ་ཡིན། ། 2 དབང་མཛད་བཅུའི་གོ་དོན། པུར་རྒྱལ་གོང་གི་དབང་མཛད་བཅུ་ཞེས་པ་ནི། ཡུལ་འདིའི་མི་རྣམས་ལ་དབང་བསྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོ་བཅུ་བྱོན་པའི་དོན་མིན་ཏེ། གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོའི་སྔོན་དུ་བོད་སྤྱི་ལ་དབང་བའི་རྒྱལ་པོ་མ་བྱུང་པས་སོ། །དེ་ནི་མི་རབས་སམ་དེ་དང་ཆ་འདྲ་བ་དུ་མས་རིམ་བཞིན་བོད་ཁམས་དབང་དུ་བྱས་པ་སྟེ། ས་འདི་དག་བཟུང་ཞིང་དེ་ཡང་དུས་རབས་མི་འདྲ་བ་བཅུ་རིམ་བཞིན་བྱུང་བའི་དོན་ཡིན་ནོ། །
དབང་མཛད་བཅུའི་མིང་གི་ཐོགས་ཚུལ།
བོད་དུ་བྱུང་བའི་དུས་རིམ་མི་འདྲ་བའི་དབང་སྒྱུར་པ་པོའི་བྱ་སྤྱོད་སོགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་དུས་རབས་རེར་གནོད་སྦྱིན་དང་། བདུད་ལྷ་སོགས་ཀྱི་ཐ་སྙད་རེ་སྦྱར་ཡོད་ཅིང་། དེ་དག་གི་དབང་སྒྱུར་གྱི་ལྟེ་གནས་ད་ལྟ་ངོས་འཛིན་དཀའ་ཡང་བོད་ཀྱི་མངའ་ཁོངས་སུ་ངེས་ལ། མཚོན་ཆ་མདའ་གཞུ་དང་ཆུ་གྲི་སོགས་སྐབས་དེར་བེད་སྤྱོད་བྱེད་རྒྱུ་སྔར་བས་དར་རྒྱས་སུ་སོང་བར་མངོན། མངའ་མཛད་ཐོག་མ་གནོད་སྦྱིན་ནག་པོ་ཞེས་པ་དེའང་ཐོག་མར་ཚོ་བ་ཞིག་གི་མིང་ཡིན་པ་ལ། རྗེས་སུ་དུས་རབས་སམ་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་མིང་དུ་ཆགས་པར་ངེས་ཏེ། དེའི་རྗེས་སུ་བྱུང་བའི་དབང་མཛད་དེ་དག་ཀྱང་རིགས་སྤྱི་ཡི་མིང་ཡིན་པ་ལས། གང་ཟག་གཅིག་མཚོན་པར་བྱེད་པའི་མིང་མིན། འདིའི་གནོད་སྦྱིན་ནག་པོ་དང་། བདུད། སྲིན་པོ། ལྷ་འདྲེ་སོགས་ནི་སྐབས་དེར་མིའི་ཆ་རྐྱེན་མི་འཛོམ་ཞིང་གོས་དང་རྒྱན་སོགས་མེད་པར་གཅེར་བུར་འགྲོ་བའི་དུས་སྐབས་སུ་གནོད་སྦྱིན་ནག་པོ་དང་། དེ་ནས་རེ་ལྡེ་འཐག་ཐོག་མར་ཤེས་པའི་རེ་ལྡེ་མགོ་གཡག་སོགས་ལུས་སྟོབས་ཆེ་ཞིང་། ཤ་དམར་ཟ་ཞིང་ཁྲག་ལ་རོལ་བའི་མེས་པོ་དག་ལ་གནོད་སྦྱིན་དང་བདུད་སྲིན་སོགས་ཀྱི་མིང་བཏགས་པ་དང་། ཤ་བཙོས་ནས་ཟ་ཞིང་སྤྱོད་པ་ཅུང་ཇེ་འཇམ་ལ་སོང་བའི་དུས་སྐབས་སུ་དམར་འཇམ་ལྷ་དང་། དེ་ནས་བློ་རིག་ཅུང་ཟད་རྒྱས་ཏེ་གཡོ་ཇུས་འགོད་ཤེས་པའི་སྐབས་སུ་འདྲེ་དང་། རིགས་མང་དུ་འཕེལ་ཏེ་ཚོ་ཁག་དུ་མར་གྱེས་པའི་སྐབས་སུ་མ་སངས་རུས་དགུ། ལྷ་མཆོད་འདྲེ་མཆོད་ཀྱི་གདོད་མའི་ཆོས་ལུགས་དར་མགོ་ཚུགས་པའི་སྐབས་སུ་རྒྱལ་པོ། ཟས་ནོར་ལ་སྲེད་པ་ཆེ་བའི་སྐབས་སུ་འགོང་བོ་སོགས་འདྲ་བ་རྒྱུ་མཚན་དུ་བྱས་ནས་འདི་འདྲའི་མིང་བཏགས།
དུས་རབས་དང་པོ།
དམར་འཇམ་ལྷའི་དུས་ཡིན་ཞིང་། ཡིན་ནའང་སྐབས་དེར་མི་དང་དུད་འགྲོའི་འཚོ་བའི་བར་ཧེ་བག་ཆེར་མེད་པ་ཕན་ཚུན་འདྲ་མཉམ་དུ་གནས་པ་དང་། མི་ལོ་འབུམ་ཕྲག་མང་པོར་དེ་ལྟར་གནས་པ་བཤད་པ་ལྟར་ན། འདི་ཕལ་ཆེར་བསྐལ་པ་ཡ་ཆོག་གམ་གདོད་མའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འཚོ་བ་གཙོ་བོར་བསྟན་ཡོད་པར་འདྲ། སྐབས་འདིར་ཡུལ་གྱི་མིང་ལ་ལྷ་ཡུལ་གུང་ཐང་ཟེར་བ་དང་། མིི་རྣམས་གཡའ་རི་དང་གངས་རེིའི་རྩེ་གནས་བཅས་ཡོད་པར་བཤད།
གཡང་གཞི་
1 མི་ལྤགས་སྦུབས་བཤུས་ཆ་ཚང་གི་མིང། 2 སྲོག་ཆགས་ཀྱི་མགོ་སུག་གི་པགས་པ་ཆ་ཚང་བ་ཡོད་པའི་པགས་ལྡན། 1 a complete human skin 2complete animal skin including the head and feet.
དབང་མཛད་བཅུ་
དུས་རབས་གཉིས་པ།
སྐབས་དེར་མ་སངས་གཉན་གྱི་དུས་ཡིན་ལ་དུས་དེར་མིའི་བསམ་བློ་དང་ཐབས་ཤེས་གང་ཅིའི་ཐད་དུད་འགྲོ་གཞན་ལས་སྟོབས་ཆེ་བར་ཆགས་ཡོད་པ་དང་། གནས་ཡུལ་ཀྱང་རྫ་རི་དང་། ཤིང་ནགས། སྤང་ལྗོངས་སོགས་ག་ས་ག་ལ་གནས་ཡོད་པ་དང་། ཡུལ་གྱི་མིང་ལ་གཉན་ཡུལ་གསེར་སྟེང་ཟེར་བར་བཤད། དུས་ཚོད་ནི་མི་ལོ་འབུམ་ཕྲག་མང་པོ་དེ་ལྟར་བྱུང་ཞེས་བཤད།
དུས་རབས་གསུམ་པ།
འཕྱེ་བོ་ཀླུ་ཡི་དུས་ཞེས་ཟེར་ཞིང་སྐབས་དེར་མིའི་ཤེས་རིག་ལ་སྔ་དང་མི་འདྲ་བའི་ཡར་རྒྱས་ཆེན་པོར་བྱུང་ཡོད་པར་གསལ་སྟེ། ལྷ་ཡིས་ཕན་པ་དང་འདྲེ་ཡིས་གནོད་པའི་བསམ་བློ། ཀླུ་མཆོད་དང་ཀླུ་བསངས་སོགས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་བསམ་བློ་དང་ཆོ་ག་བྱེད་ཤེས་པ། རྟ་དང་ནོར་སོགས་བདག་ཏུ་བཟུང་ནས་བེད་སྤྱོད་ཤེས་པ་བཅས་བྱུང་ཡོད་པར་གསལ། ཡུལ་གྱི་མིང་ལ་ཀླུ་ཡུལ་ན་ར་སེང་སྔོན་ཞེས་ཟེར། བཀའ་ཐང་སྡེ་ལྔ་ལས། ཀླུ་ཡི་སྐབས་སུ། སྔ་རྟགས་རྐ་ཆུ་ལ་སྤྱོད་པར་བྱུང་། ཞེས་པ་ཆུ་རྐ་བཟོས་ཏེ་ཆུ་ཡུར་དུ་དྲངས་ནས་ཆུའི་ནུས་པ་དེ་བེད་སྤྱོད་བྱས་པའི་དོན་ཡིན་པར་སེམས།
དུས་རབས་བཞི་པ།
གནོད་སྦྱིན་བཙན་གྱི་དུས་ཟེར་ཞིང་། སྐབས་དེར་འགྲོ་བ་མིའི་བར་ཕན་ཚུན་རོགས་རམ་དང་། གནོད་པ་བྱེད་རེས་བྱ་ཞིང་ཡོད་པ་དང་། ཡུལ་ལྷ་མཆོད་པ་དང་བཙན་མདོས་བཏང་བ་སོགས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཤེས་རིག་དང་ཆོ་ག་མང་པོ་བྱུང་ཡོད་པ་དང་། མཚོན་ཆ་མདའ་གཞུ་སོགས་བཟོ་ཤེས་པའི་ཤེས་རིག་དང་ལག་རྩལ་དར་ཡོད་པར་བཤད། སྔ་རྟགས་གཉན་པོ་བཙན་པ་དེ་ནས་བྱུང་། ཞེས་པའི་དོན་ལ་བརྟགས་ན། ལྷག་པར་ཏུ་བཙན་པོ་དང་གཡོག་པོ་ཞེས་དཔོན་གཡོག་བར་གྱི་དབྱེ་བ་ཆེན་པོར་བྱུང་ཡོད་པ་གསལ། ཡུལ་གྱི་མིང་ལ་གདོང་དམར་བཙན་ཡུལ་ཞེས་ཟེར། མཁས་པའི་དགའ་སྟོན་སོགས་ལས་བཟང་ཡུལ་རྒྱན་མེད་ཅེས་ཟེར།
དུས་རབས་ལྔ་པ།
སྲིན་པོས་དབང་སྒྱུར་བྱས་པའི་དུས་ཟེར། དུས་དེར་འཁྲུག་རྩོད་དང་རྐུན་ཇག་མང་སྟབས་མི་རྣམས་བྲག་རི་དང་། ནགས་ཁྲོད་སོགས་བཙན་ས་བཟུང་ནས་བསྡད་ཡོད་པ་དང་། མི་ཚོས་འཚོ་བ་གཙོ་བོ་སེམས་ཅན་བསད་པའི་ཤ་ཁྲག་ལ་ལོངས་སྤྱོད་ཅིང་ཡོད་པས་མི་ཐམས་ཅད་ངོ་གདོང་དམར་པོ་ཡོད་པ། མི་བདེ་བ་དང་གནོད་པ་སོགས་བྱུང་ན་ཡུལ་ལྷ་ལ་ཤ་ཁྲག་གིས་མཆོད་པ་བཅས་ཀྱི་སྲོལ་བྱུང་ཡོད་པ་དང་། འུར་རྡོ་དང་མདུང་སོགས་བཟོ་རྒྱུའི་ལག་རྩལ་བྱུང་ཡོད་པར་བཤད། ཡུལ་གྱི་མིང་ལ་སྲིན་པོ་ནག་པོའི་ཡུལ་དགུ་ཞེས་ཟེར།
དུས་རབས་དྲུག་པ།
བདུད་ཀྱིས་དབང་བསྒྱུར་བའི་དུས་ཟེར། སྐབས་དེར་རྩྭ་ཁང་དང་། ཤིང་ཁང་། རྡོ་ཁང་བཅས་མི་སྡོད་གནས་ཀྱི་ཁང་པ་རིགས་སྣ་ཚོགས་བཟོ་ཐུབ་པར་བྱུང་བ་དང་། བོད་ཀྱི་ཆུ་བོ་བཞི་འདུས་མགོ་མཇུག་བར་ཏེ་དེང་དུས་མངའ་རིས་ཡུལ་གྱི་གངས་ཏི་སིའིི་ཉེ་སྐོར་བར་དམག་དྲུངས་ནས་གཤེན་ལ་དོ་བརྡོ་ཞེིང་། དགྲ་སྟ་བཟོས་ཤིང་གཞན་སྡེ་བཅོམ་པར་བཤད། ཡུལ་གྱི་མིང་ལ་བདུད་ཡུལ་ཁ་རགས་རོང་དགུ་ཟེར། དེང་དུས་ཀོང་པོའི་ཡུལ་འདི་ཡིན་པར་སེམས་ཏེ། འདི་ཡན་བསྐལ་པའི་དུས་རབས་ཆེན་པོ་དྲུག་ལ་མི་ལོ་འབུམ་ཕྲག་མང་པོའི་ཡུན་དུ་གནས་ཞེས་བོན་གྱི་བསྟན་འབྱུང་ལས་གསུངས། ཡུལ་གྱི་མིང་ལ་བདུད་ཡུལ་ཁ་རག་རོང་དགུ་ཞེས་ཟེར་བ་ནི་དབང་བསྒྱུར་བྱེད་པའི་དཔོན་པོ་དེའི་རུས་མིང་ཡུལ་ལ་བཏགས་པར་ངེས་ལ། ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ལྟེ་གནས་དེ་དེང་དུས་ཀྱི་སྤོ་བོ་སྦྲ་རྨོག་དང་། རྫ་ཡུལ། མེ་ཏོག་བཅས་ཀྱི་ས་ཕྱོགས་གང་རུང་ཞིག་ཡིན་པར་ངེས་ཏེ། བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་རནམས་ལས། བདུད་དམག་གིས་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་ཚང་གི་རྟ་དེད་སོང་བ་ལ། གཤེན་རབ་ར་མདའ་རྗེས་དེད་ཕེབས་པའི་ལམ་བར་ཀོང་པོར་སླེབས་པ་དང་། བདུད་ཀྱིས་བདུད་རི་ནག་པོས་ལམ་བཅད་པར་སྟོན་པས་མཐེའུ་ཆུང་གཡོན་པས་བླངས་ཏེ་སྒང་ཀ་སུམ་མདོར་བཞག མདུང་རྩེ་འདྲ་བའི་སྤྲུལ་པའི་རི་ཞིག་སྤྲུལ་ནས་ལྷ྄རི་གྱང་ཐོའི་ཟུར་ལ་བཞག་པའི་མཚན་ཡང་བོན་རི་ཆེན་པོར་བཏགས་ཞེས་དེང་སང་གི་ཀོང་བོན་རི་འདི་ཡིན་པར་གསལ་བ་དང་། ཡང་མར་བྱོན་པ་ལ་བདུད་མོའི་རིགས་བུད་མེད་གཞོན་ནུ་མཛེས་མ་མང་པོས་གསོལ་ཆས་ལ་དུག་སྦྱར་ཏེ་དྲངས་པ་ལ། སྟོན་པས་ཐལ་མོ་བརྡལ་པས་བདུད་མོ་རྣམས་མི་སྡུག་པའི་རྒན་མོ་སེ་མོ་བརྒྱ་རུ་སོང་བ་ལ་དེང་སང་ཀྱང་སེ་མོ་བོན་ཐང་དུ་གྲགས་པ་སོགས་གསལ་བ་ལྟར་ན། བདུད་ཡུལ་དེ་ཀོང་བོན་རིའི་ཕྱི་ལོགས་སུ་ཡོད་དགོས། སྐབས་དེར་ཐོན་སྐྱེད་ཀྱི་ལག་ཆ་བེད་སྤྱོད་ཕོན་ཆེ་ཤོས་སྟ་རེ（རྡོ་ཡི་སྟ་རེ）ཡིན་པར་གསལ།
དུས་རབས་བདུན་པ།
འགོང་པོ་སྤུན་དགུས་དབང་བསྒྱུར་བའི་དུས་ཡིན་ཟེར། བོན་གྱི་བསྟན་འབྱུང་ལས་འགོང་པོ་སྤུན་དགུས་དབང་བསྒྱུར་བྱས་པ་དང་། རྨུ་རྒྱལ་ཁོ་རྗེས་དབང་བསྒྱུར་བྱས་པའི་ལོ་རྒྱུས་མི་གསལ་ཡང་། འདི་གཉིས་བདུད་རིགས་ཀྱི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པ་ཡིན་པར་སེམས། དུས་རབས་བརྒྱད་པ། རྨུ་རྒྱལ་ཁོ་རྗེའི་དུས་ཡིན། དུས་དེར་རི་དྭགས་སེམས་ཅན་འཛིན་པ་མ་ཟད། དམག་འཐབ་པའི་སྐབས་སུ་དགྲ་བོ་ཞགས་པས་འཛིན་པ་དང་། མདུང་ཞགས་འཕེན་སྲོལ་ཡང་དུས་འདི་ཙམ་ནས་དར་ཡོད་པར་སེམས། བོན་གྱི་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་ཡང་རྨུའི་གདུང་རབས་ཡིན་པར་ཞང་བོད་ལོ་རྒྱུས་ཏི་སེའི་འོད་ལས་གསལ།
དུས་རབས་དགུ་པ།
མ་སངས་རུས་དགུའི་ཡུལ་འདིར་དབང་བྱས་པའི་དུས་ལ་ཟེར།མ་སངས་རུས་དགུ་ནི། གཉའ་གཡའ་སྤང་སྐྱེས། གར་ཏིང་ནམ་ཚ། གླེ་ངན་ལམ་ཙང་སྐྱེས། རུ་ཐོ་གར་སྐྱེས། ཤེ་དོ་ཀེར་ཏིང་ནས། མེ་པད་སྐྱེས། གསད་གེ་འཕྲུལ་པོ་ཆེ། དྲང་བ་དྲངས་མ་མགུར། བཀོད་སྟོར་ནམ་ཚ་བཅས་བྲིས་འདུག རྩིས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་བེེ་དཀར་དུ་དྲངས་པའི་བོན་གྱི་དཔེ་རྙིང་རྩིས་ཀྱི་འབྱུང་ཁུངས་སྐོར་ལས་གསལ་བ་ལྟར་ན། ཀོང་ཙེ་འཕྲུལ་རྒྱལ་མ་བྱོན་གོང་གི་ལོ་ངོ་གཉིས་སྟོང་ལྷག་ཙམ་ན། མ་སངས་རུས་དགུས་ཡུལ་འདིར་དབང་བསྒྱུར་བྱས་ཤིང་། བོད་འདིར་ཡོངས་གྲགས་ལ་མ་སངས་སྤུན་དགུའམ་ཐེ་རངས་སྤུན་དགུས་ཤྭོ་བཟོས་པར་བཤད་པ་བཞིན། དུས་འདིར་ལྕགས་རིགས་རྙེད་ཅིང་ལྕགས་ཆས་བེད་སྤྱོད་དར་བ་དང་། དངོས་རྫས་བགོ་བཤའི་ཆེད་དུ་ཤྭོ་རྒྱན་འདེབས་པ་དང་། བྲེ་དང་སྲང་བཅོས་ནས་དངོས་པོ་ཉོ་ཚོང་གི་ལས་ལ་དར་རྒྱས་བྱུང་བ་དང་། མཚོན་འགོག་གི་ཆེད་དུ་གོ་ཆ་དང་ཕུབ་ཆུང་བཟོས་ནས་སྤྱོད་སྲོལ་དར་བ་དང་། རྟ་ཞོན་ཞིང་རྣ་རྒྱན་འདོགས་པ་སོགས་འཚོ་བའི་སྤྱོད་ཚུལ་ལ་སྔ་ལས་སྤྲོས་པ་ཇེ་ཆེ་ཕྱིན་ཚུལ་ཆོས་བོན་གཉིས་ཀའི་ལོ་རྒྱུས་ལས་གསལ་བ་ལྟར་རོ། །དེང་དུས་གནའ་ཤུལ་ཞིབ་འཇུག་དང་བསྡུར་ན་སྐབས་འདི་ཕལ་ཆེར་ཆབ་མདོའི་ཁ་རོའི་གནའ་ཤུལ་གྱི་དུས་ཙམ་ཡིན་པར་གསལ། སྐབས་འདིར་ཡུལ་གྱི་མིང་ལ་བོད་ཁམས་གཡའ་དྲུག་ཟེར། བོད་ཅེས་ཡུལ་མིང་ཐོག་མར་བྱུང་བའི་དུས་ནི་མ་སངས་རུས་དགུ་ནས་ཡིན། དེས་ན་བོད་ཅེས་པའི་ཡུལ་མིང་འདི་ལ་རྗེས་གྲུབ་ཀྱི་མིང་གི་འགྲེལ་བཤད་གནང་བ་ནི་སྙིང་བོ་ཅི་ཡང་མེད་པར་མཐོང་།
དུས་རབས་བཅུ་པ།
ཟ་རམས་སྐྱེས་དྲུག་གི་དུས་ལ་ཟེར། འབྱུང་རྩིས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ལྟར་ན། ཧ་ལམ་སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་དུས་རབས་ཉི་ཤུ་པའི་སྟོད་སྨད་ཐམས་ཅད་ལ་ཟ་རམས་སྐྱེས་དྲུག་གི་དུས་ཡིན་པར་འདྲ་སྟེ། སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི1317པའི་ཤིང་སྤྲེལ་ལོར་རྩིས་ཀྱི་སློབ་དཔོན་ས་བདག་རླུང་རྒྱལ་ཞེས་པར་འཁྲུངས་ཤིང་དེས་ལོ་སྐོར་བཅུ་གཉིས་དང་། འབྱུང་བ་ལྔ་སྦྱར་ནས་ལོ་རྒན་དྲུག་བཅུའི་བརྩི་སྲོལ་བསྟན་ཡོད་པ་དང་། སྐབས་དེའི་དུས་ན་རྡོ་བཟོ་དང་ཤིང་བཟོའི་ལག་རྩལ་བཟང་པོར་བྱུང་ཞིང་། མི་རྣམས་གླུ་གར་རོལ་མོ་ལ་དགའ་བར་བཤད་པ་དང་། ཟ་རམས་སྐྱེས་དྲུག་སྐབས་སུ་མགོ་རྒྱན་དང་། རྣ་རྒྱན་ལེགས་པོར་འདོགས་ཤིང་། གླུ་གར་རོལ་མོ་སོགས་ལ་དགའ་སྟོན་ལ་དགྱེས་པར་བཤད་པ་གཅིག་གྱུར་བྱུང་། ཡུལ་གྱི་མིང་ལ་བོད་ཡུལ་སྟོང་སྡེ་བཅོ་བརྒྱད་ཅེས་ཟེར།
ཕོ་རྩེ་
ཕོ་རྩེ་ནི་ཕོའི་ལུས་དང་དབང་བོའི་སྟོབས་སྐྱེད་དྭངས་མ། དབྱིན་ཇིའི་སྐདུ་ male hormone དང་རྒྱ་སྐད་དུ་荷尔蒙 ཟེར།
ཀྱི་ཚོ་སྨད་པ་
བསྟན་པ་ཕྱི་དར་འགོ་ཚུགས་སྐབས་དབུས་གཙང་གི་མཁས་པ་མི་དྲུག་བྱུང་བའི་ནང་གསེས་ལོ་སྟོན་རྡོ་རྗེ་དབང་ཕྱུག་གི་སློབ་མ་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་དབང་པོས་ཤངས་མཁར་ལུང་དང་། གྱེ་རེ་གླང་ར། ཉུག་གི་ཨུ་ལུང་བཅས་བཏབ་ནས་ཚོགས་པ་བསྐྱངས་པ་ལས་རིམ་བཞིན་གླང་ཚོ་དང་། ཨུ་ཚོ་ཟེར་ཞིང་། དེ་གཉིས་ཀྱི་སྤྱི་མིང་ལ་ཀྱི་ཚོ་སྨད་པ་ཟེར།
སྐྱེད་ཚལ་ལྡུམ་ར་རིག་པ་
སྐྱེད་ཚལ་ལྡུམ་ར་རིག་པ། horticulture
མ་རྡུལ་གྱི་དབྱིབས་བཀོད་
བཅད་གཏུབ་ཅི་འདྲ་ཞིག་བྱས་ཀྱང་གྲུབ་གཞིའི་རྡུལ་ཕྲན་དེ་ཁོ་ནའི་ངོ་བོ་ངེས་པའི་དངོས་པོ་ཞིག་ལ་རྩ་རྫས་ཟེར། རྩ་རྫས་གང་ཞིག་གི་ཁྱད་ཆོས་རྣམས་ཇི་མ་ཇི་བཞིན་རྒྱུན་བཟུང་བྱེད་ཐུབ་པའི་རྡུལ་ཕྲན་ཆུང་ཤོས་དེ་ལ་མ་རྡུལ་ཟེར། མ་རྡུལ་ནི་ཆུ་བུར་མིག་གི་སྤྱོད་ཡུལ་དུ་མ་འགྱུར་བའི་རྡུལ་ཕྲན་ཆེས་ཆུང་ངུ་ཞིག་ཡིན་ཡང། དེའི་དབྱིབས་གཟུགས་ནི་དེ་འདྲའི་སྟབས་བདེ་ཞིག་མ་རེད། མ་རྡུལ་གྱི་དབྱིབས་གཟུགས་ནི་ཉི་མའི་ཁྱིམ་རྒྱུད་ཀྱི་སྒྱུ་སྐར་ཚོའི་ཆགས་དབྱིབས་དང་འདྲ་བར། མ་རྡུལ་གྱི་དཀྱིལ་དབུས་དེར་མ་རྡུལ་གྱི་གདོས་ཚད་ཕལ་མོ་ཆེ་འདུས་པའི་ཉིང་རྡུལ་ཡོད་ལ། དེའི་མཐའ་འཁོར་དུ་གློག་རྡུལ་རྣམས་འཁོར་བསྐྱོད་བྱེད་བཞིན་ཡོད། ཉིང་རྡུལ་ནི་ཕོ་རྡུལ་དང་བར་རྡུལ་ཞེས་པའི་ཉིང་རྫས་གཉིས་ཀྱིས་གྲུབ་པ་ཞིག་རེད། ཉིང་རྫས་དེ་གཉིས་ཀྱང་རྟེན་རྡུལ་(quark)གྱི་གཞི་རྫས་མཉམ་སྦྱོར་བྱས་པ་ལས་གྲུབ་པ་ཞིག་ཡིན། ཉིང་རྡུལ་གྱི་ཉིང་རྫས་གྲུབ་གཞིའི་རྟེན་དུ་འགྱུར་བའི་ཕྲ་རྡུལ་ཞིག་ལ་རྟེན་རྡུལ་ཞེས་ཟེར། མ་རྡུལ་ནང་གི་ཕོ་རྡུལ་དང་མོ་རྡུལ་གཉིས་པོ་སོ་སོར་ཕོ་མོའི་འགལ་ཟུངས་ལྡན་ཡང་ཕྱོགས་གཉིས་པོའི་ཟུངས་ཚད་(1.6*10-19C)སྙོམས་ཤིང། གྲངས་ཚད་ཀྱང་མང་ཉུང་ཆ་སྙོམས་ཡོད། དེའི་དབང་གིས་རྒྱུན་གཏན་གྱི་རྡུལ་ཕྲན་དེ་ཚོ་ནི་ཕོ་མོའི་གློག་ཟུངས་གང་གིས་ཀྱང་ཕྱོགས་སུ་མ་ལྷུང་པའི་བར་གནས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཞིག་ཏུ་གྲུབ་ཡོད། ཉིང་རྡུལ་ནང་གི་ཕོ་རྡུལ་གྱི་གྲངས་ཚད་དེ་ལ་རྡུལ་གྲངས་ཞེས་ཟེར། ཕོ་རྡུལ་དང་བར་རྡུལ་ལ་ལྗིད་ཚད་ 1.672*10-27Kg ཡོད་པ་དེ་ནི་མོ་རྡུལ་གྱི་ལྗིད་ཚད་ལས་ལྡབ་ 1850 མང་བ་ཡོད། མོ་རྡུལ་ལ་ལྗིད་ཚད་ 9.107*10-31Kg ཡོད། མོ་རྡུལ་གྱི་ཞེང་ཚད་ནི་ཕོ་རྡུལ་ལས་ལྡབ་གསུམ་གྱིས་ཆེ་བ་ཡོད། བར་རྡུལ་དང་ཕོ་རྡུལ་མཉམ་སྡེབ་ཀྱི་ལྗིད་ཚད་དེ་ངེས་རྫས་ཤིག་གི་རྡུལ་ཕྲན་གྱི་ཡང་ལྕིའི་ཚད་འཛིན་དེ་ཡིན། འཁྱིར་བཞིན་པའི་མོ་རྡུལ་དེ་དག་ནི་ཕོ་རྡུལ་གྱི་འགལ་ཟུངས་འཐེན་ཤུགས་ལ་ལྟོས་ཏེ། ཉིང་རྡུལ་གྱི་མཐའ་ཁྱོན་དུ་འཁོར་བསྐྱོད་བྱེད་བཞིན་ཡོད། ཚན་རིག་པ་མང་པོས་རྡུལ་ཕྲན་གྱི་དབྱིབས་གཟུགས་དང་འབྲེལ་བའི་རྣམ་གཞག་འདྲ་མིན་མང་པོ་ཞིག་མཛུབ་འཁྲིད་བྱས་ཡོད་པ་དེ་དག་ལས་ནེལ་བྷོར་གྱི་རྡུལ་ཕྲན་དཔེ་དབྱིབས་དེ་ནི་ཆེས་རྒྱ་ཁྱབ་ཆེ་ཤོས་དེ་ཡིན། ནེལ་བྷོར་གྱིས་རྡུལ་ཕྲན་ནི་ཕོ་ཤས་ཅན་གྱི་གློག་ཟུངས་ལྡན་པའི་ཉིང་རྡུལ་གྱི་མཐའ་ཁྱོན་དུ་མོ་ཤས་ཅན་གྱི་གློག་ཟུངས་ལྡན་པའི་མོ་རྡུལ་རྣམས་འཁོར་ལམ་ནང་འཁོར་བསྐྱོད་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པ་གསལ་སྟོན་བྱས་ཡོད།
འཁོར་ལམ་གཅིག་ནང་མོ་རྡུལ་གྱི་གྲངས་ཚད་ཇི་ཙམ་གནས་ཐུབ་མིན་ནི། N=2n2 གདམས་ངག་གིས་འཚོལ་ཐུབ། དེའི་ནང་ n ནི་འཁོར་ལམ་གྱི་གྲངས་ཚད་ཡིན། ཆེས་ནང་མའི་འཁོར་ལམ་དེའི་ནང་མོ་རྡུལ་གྱི་གྲངས་ཚད་གཉིས་དང་དེ་ནས་བརྒྱད། དེ་ནས་བཅོ་བརྒྱད་བཅས་འཁོར་ལམ་སོ་སོའི་ནང་མོ་རྡུལ་གྱི་གྲངས་ངེས་པ་ཡིན། ཆེས་ཕྱི་མའི་འཁོར་ལམ་དེའི་ནང་བརྒྱད་ལས་མང་བའི་མོ་རྡུལ་གནས་ཀྱི་མེད། འཁོར་ལམ་མི་འདྲ་བ་རེ་རེའི་ནང་གི་མོ་རྡུལ་སོ་སོར་ངེས་གཏན་གྱི་ནུས་ཤུགས་རེ་ཡོད། འཁོར་ལམ་གྱི་འཁོར་ཁྱོན་ཇི་ཙམ་ཆེ་བ་དེ་ཙམ་གྱིས་མོ་རྡུལ་ལམ་གློག་རྡུལ་གྱི་ནུས་ཟུངས་ཆེ་བ་ཡོད། འོད་དང་དྲོད་གང་རུང་ཤིག་མོ་རྡུལ་ཐོག་ཕོགས་ཚེ། མོ་རྡུལ་དེ་ཉིད་ནུས་ངར་ཆེ་རུ་ཕྱིན་ཏེ་འཁོར་ལམ་ནང་མ་ནས་འཁོར་ལམ་ཕྱི་མར་འཛེགས་འགྲོ་བ་རེད། མོ་རྡུལ་ཞིག་འཁོར་ལམ་ཕྱི་མ་ནས་ཕྱིར་བཏོན་པ་ལས་འཁོར་ལམ་ནང་ནས་ཕྱིར་བཏོན་པར་ནུས་ཤུགས་མང་བ་བེད་སྤྱད་དགོས། དེར་བརྟེན་འཁོར་ལམ་ཕྱི་ནང་གཞིར་བཟུང་གིས་མོ་རྡུལ་སོ་སོར་ཚད་གཞི་ངེས་ཅན་ཞིག་གི་ནུས་ཟུངས་ལྡན་ཡོད་པ་དེ་ལ་གོང་བུའི་ནུས་ཚད་ཟེར། གོང་བུའི་ནུས་ཚད་ནི་མོ་རྡུལ་གྱི་ནུས་ཟུངས་འཇལ་བའི་ཚད་གཞིར་ངོས་འཛིན་པ་ཡིན། དེས་ན་མོ་རྡུལ་གྱི་ནུས་ཟུངས་ནི་ནང་མའི་ནང་མ་ཞན་ལ་ཕྱི་མའི་ཕྱི་མ་བཟང་བ་ཡིན།
སྐྱུག་ཤལ་འགོས་ནད།
སྐྱུག་ཤལ་འགོས་ནད་ནི་རིམས་ནད་གཅིག་རེད།
ནད་ཡམས།
ནད་ཡམས་ནི་རིམས་ནད་གཅིག་རེད།
ཨ་རབ་ཀྱི་མི་
ཨ་རབ་ཀྱི་མི The Arabs
ནད་ཡམས།
ད་དུང་གཟིགས།
འཛམ་གླིང་ཐོག་ཆེས་འཇིགས་སུ་རུང་བའི་ནད་
1.དབང་རྩའི་ཚིན་སྐྲན།
ནད་རིགས་འདི་ནི་མཐོང་དཀོན་པའི་གཉན་ནད་ཅིག་ཡིན་ལ། དེ་ནི་རིགས་རྒྱུད་ལས་ཆད་པ་ཞིག་ཡིན། ནད་པའི་དབང་རྩ་དང་ལྷག་པར་ཀླད་པའི་ནང་ལྷན་སྐྱེས་ནས་ཡོད་པའི་སྐྲན་འགྱུར་སླ་བའི་མ་རྒྱུ་ཞིག་ཡིན། ནད་རིགས་འདི་ལུས་པོ་ཞ་སྐུམ་དུ་གྱུར་བའི་ཡུའེ་སེ་ཧྥུ•མེ་ལི་ཁེས་མྱངས་པའི་སྡུག་བསྔལ་དང་གཅིག་མཚུངས་ཡིན། 2.སྐྱེས་འཚར་ཞན་པའི་རུས་མང་ཚི་སྣ་ཅན།
ཨ་རབ་ཀྱི་མི་
འབྱུང་ཁུངས།
ཨ་རབ་ཀྱི་མིའི་འབྱུང་ཁུངས་གནའ་རབས་ཀྱི་ཧྲན་མི་ཐེའི་ཚོ་བ་དང་འབྲེལ་ཡོད། ཁོ་ཚོས་རང་ཉིད་དབྱི་ཧྲི་མ་ལིའི་རྗེས་རབས་པ་ཡིན་པར་འདོད། ལོ་རྒྱུས་སྟེང་གི་ཡ་ཧྲུའུ་མི་དང་ཨ་ལ་མིའི་མི། ཅ་ནན་གྱི་མི་དང་ཕའེ་ཉི་ཅིའི་མི། ཡུའེ་ཐའེ་མི་དང་གཉེན་བཤེས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཡོད་པར་བཞེད། དུས་རབས་བདུན་པའི་དུས་སྟོད་ལ། དབྱི་སི་ལན་ཆོས་ལུགས་དར་རྗེས། ཨ་རབ་ཀྱི་ཚོ་བ་སོ་སོ་དབྱི་སི་ལན་གྱི་དར་ཆས་འོག་གཅིག་གྱུར་བྱས་པ་དང་། རེམ་མྱུར་གྱིས་ཕྱི་ལ་རྒྱ་བསྐྱེད་པ་རེད། དུས་རབས་བརྒྱད་པའི་དུས་དཀྱིལ་ལ་ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་ཧིན་རྡུ་གཙང་བོ་ནས་མགོ་བརྩམས་ཏེ། ནུབ་ཀྱི་ནུབ་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་མོའི་བར། ཡ་གླིང་དང་ཧྥེ་གླིང་ཨོའུ་གླིང་གསུམ་འཕྲེད་དུ་བརྒལ་ནས་ཨ་རབ་བཙན་རྒྱལ་བཙུགས་པ་རེད། ཧ་ལི་ཧྥ་ཆེན་མོ་བཞིའི་སྐབས（སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི632ལོ—སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི661ལོ）རྒྱལ་ས་མའེ་ཏི་ན་རུ་བཙུགས། རྗེས་སུ་ཁུའུ་ཧྥ་རུ་སྤར། དུས་རབས་བཅུ་བ་ནས་བཟུང་། སྟོབས་ཤུགས་རིམ་བཞིན་རྒུད་དེ། ཁ་བྲལ་དུ་སོང་བ་དང་ཧ་ལི་ཧྥ་སྲིད་དབང་མང་པོ་བཙུགས། སྤྱི་ལོ1055ལོར་སའེ་ཨེར་ཀྲུའུ་ཐུའུ་ཁོ་མན་གྱི་མིས་པ་ཀོ་ཏ་བཙན་བཟུང་བྱས་པ་དང་། ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་ཧ་ལི་ཧྥ་ཡི་རྒྱལ་ཁབ་དག་རིམ་བཞིན་ཉམས་རྒུད་དུ་སོང་བ་རེད། ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་ཧ་ལི་ཧྥ་རྒྱལ་ཁབ་དག་ཀྱང་སྔ་རྗེས་སུ་བསྣུབས་པ་རེད། འོན་ཀྱང་ཧ་ལི་ཧྥ་ཡི་མིང་དེ་མ་ཉམས་པར་སྤྱི་ལོ1258བར་གནས་པ་རེད།
ནད་ཡམས།
ད་དུང་གཟིགས།
སྐྱེས་འཚར་ཞན་པའི་རུས་མང་ཚི་སྣ་ཅན་གྱི་ནད་དེ་ནི་རུས་རྐང་གཅིག་ན་བ་མ་ཡིན་པས་སྡུག་བསྔལ་ཆེན་པོ་སྐྱེས་པ་ཡིན། རྒྱུ་མཚན་ནི་མ་གཞི་རུས་སྐྱེ་ཡི་གནས་སུ་ཚི་སྣ་ཅན་དུ་འགྱུར་ཏེ་སྔར་ཡོད་ཀྱི་རུས་པར་རུས་འགྱུར་བྱུང་བའམ་རུས་ཆག་ཏུ་འགྲོ། མཐོང་དཀོན་པའི་ནད་རིགས་འདི་ལུས་ཕུང་གི་རུས་གནས་གང་རུང་དུ་སྐྱེས་སྲིད་མོད། ཕལ་ཆེ་བ་ཀླད་རུས་དང་རྩིབས་མ།  དཔུང་བ།  ཚང་རུས། བརླ། རྐང་ངར་སོགས་སུ་སྐྱེ་སླ། 3.སྤུ་མང་བའི་ནད།
རྒྱུན་པར་སྤྱང་མིའི་ནད་དམ་སྤུ་མང་ནད་དུ་འབོད་པ་ནི་ལུས་ཧྲིལ་བོར་སྤུས་ཁྱབ་པ་ཞིག་ཡིན། ནད་འདི་ལྷན་སྐྱེས་སམ་ཕྱིའི་ནད་རྟགས་ཤིག་ཡིན་སྲིད་སྙམ། 4.ལྤགས་རྭ།
དེ་ནི་མཐོང་དཀོན་པའི་སྐྲན་ནད་ཅིག་ཡིན། རྒྱང་རིང་ནས་བལྟས་ན་བྱུར་སྡོང་ངམ་ཤིང་སྡོང་ཞིག་དང་འདྲ། ད་ལྟའི་ཆར་ནད་རིགས་དེ་ལ་རིམ་པ་གསུམ་དུ་བགོས་ཡོད་དེ། ཚབས་ཆུང་བ་དང་ཚབས་ཆེན། སྐྲན་འགྱུར་མ་བྱུང་བའི་སྔོན་གྱི་རྣམ་པ་བཅས་སོ།། 5.ཁྲག་རྩའི་སྐྲན་ནད།
ནད་རིགས་འདིར་སྐྱོན་ཅུང་ཆེན་པོ་མེད་པར་སྣང་ལ། ལུས་ཕུང་ལ་གནོད་པ་མེད་པས་དུས་ཀྱི་དབང་གིས་རང་དགར་གྱིས་མེད་པར་འགྱུར་སྲིད་མོད།  ཡིན་ནའང་།  ཕུའུ་ཐའོ་ཡའི་ནད་པ་ཞིག་དེ་ལས་བརྒལ།  རྒྱུ་མཚན་ནི་ཁོའི་ངོ་གདོང་དུ་ཁྲག་རྩ་ཆེ་ཆུང་མང་བོ་ཁྱབ་པ་དང་དེ་ལས་ཁྲག་སྐྲན་ཡང་ཇེ་ཆེར་གྱུར་ནས་ཕྱིས་སུ་བཅོས་ཐབས་མེད་པའི་གནས་སུ་ལྷུང་། 6.ཡན་ལག་མང་བའི་འགྱུར་ནད།
ཤ་རུལ་འདྲུལ་བའི་ཁ་ཚད་ནི་ཚབས་ཧ་ཅང་ཆེ་བའི་སོ་རྨ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། ནད་འགྱུར་བྱུང་ན་ཁ་ངོ་ནས་ཤ་རུལ་ཏེ་ཤ་རུལ་འདྲུལ་བའི་ཁ་ཚད་དུ་འགྱུར། ནད་དེའི་རིགས་ཕལ་ཆེར་བྱིས་པ་ལོ་༡-༦བར་ལ་བྱུང་བ་ཡིན། 8.ལྤགས་སྐྲན་སྐྱེས་པ།
དེ་ནི་གཟུགས་མེད་ཚོས་ལེན་རྒྱུད་རྒྱུ་དོ་མཉམ་མ་བྱུང་བར་འབྱུང་བའི་ནད་རིགས་ཤིག་ཡིན་པ་དང་། མཛེར་དབྱིབས་ཕྱི་ལྤགས་མི་ལེགས་པའི་ནད་པར་བལྟས་ཚོད་ལ་ཤིང་སྡོང་རྩུབ་མོ་ཞིག་དང་འདྲ་བས་མི་རྣམས་ཀྱིས་ནད་པར་ཤིང་མི་ཞེས་འབོད་དོ།། 9.མཛུབ་སྐྲན་གཉན་ནད།
ནད་དེ་རྐང་པའི་མཛུབ་མོ་དང་ལག་པའི་མཛུབ་མོའི་རུས་པ་ཆེར་སྐྱེས་ནས་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། ནད་པ་དེ་རིགས་རུས་སྐྱེས་ཡ་མ་གཟུགས་སུ་འགྱུར་བས་ལྟ་མི་བཟོད་པའི་ཆེར་བསྐྱེད་པ་ཡིན།
ཀྱི་ཡེ་ཤེས་དབང་པོ་
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
ལྗེས་ཧ་སྒྲིའམ།
ལྗེས་ཧ་སྒྲིའམ་(ཨ་རབ་སྐད།: جهاد)
སུར་བུ་
སུ་རུའི་མིང་སྟེ་། སུར་དཀར་རམ་ད་ལིས་ཀྱང་ཟེར་།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
རྩ་འཁུམ་ནད།
རྩ་འཁུམ་ནད་ནི་རིམས་ནད་གཅིག་རེད།
སེ་གོལ་གཅིག་
དུས་ཀྱི་མཐའི་ནང་གསེས་སྐད་ཅིག་མ་དྲུག་ཅུ་རེ་ལྔ་ལ་སེ་གོལ་གཅིག་།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
རྣ་བའི་ཚ་ནད།
རྣ་བའི་ཚ་ནད་ནི་རིམས་ནད་གཅིག་རེད།
སུའི་གཡང་དི་
（隋炀帝）སུའི་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་གོང་མ་གཉིས་པ་གཡང་རྡིས་གཡང་གོང་（炀帝杨广）རྒྱལ་པོ་འདིས་སྤྱི་ལོ་༦༠༥ནས་༦༡༨ལོ་བར་ལོ་ངོ་བཅུ་བཞིའི་རིང་སྲིད་དབང་བཟུང་ཞིང་། དེའི་རིང་རྒྱས་སྤྲོས་བག་མེད་ཀྱི་འཚོ་བ་བསྐྱལ་བ་དང་དུས་མཚུངས་མི་གྲངས་ཁྲི་བརྒྱ་ཕྲག་ཁ་ཤས་བསྐུལ་ནས་རང་རྒྱལ་གྱི་ལྷོ་བྱང་གཉིས་མཐུད་ཐུབ་པའི་ཆུ་ཐོག་འགྲིམ་འགྲུལ་གྱི་ཆུ་བདེ་ལས་གྲྭ་གཞི་རྒྱ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཚུགས་ཏེ་། རྒྱལ་ས་རྙིང་པ་ལོ་ཡང་ལྟེ་བར་བྱས་པའི་བྱང་རྒྱུད་པེ་ཅིན་གྱི་ལྷོ་ནུབ་དང་། ལྷོ་ཕྱོགས་ཧང་ཀྲེའུ་བཅས་སུ་རྨ་ཆུ་（黄河དང་། ཧོའི་ཧོ་（淮河） འབྲི་ཆུ་（长江བཅས་མཐུད་པའི་ཆུ་བེད་འཛུགས་སྐྲུན་གྱི་རིང་ཚད་ལེ་དབར་བཞི་སྟོང་ལྷག་ཙམ་ཡོད་པ་བཟོ་རུ་བཅུག་པ་ནི་རང་རྒྱལ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཙམ་མ་ཟད་། འཛམ་གླིང་གི་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་གྲགས་པ་ཚེ་བའི་འཛུགས་སྐྲུན་ཞིག་རེད་། འོན་ཀྱང་ཆབ་སྲིད་སྐྱོང་སྟངས་དང་བྱ་སྤྱོད་མ་རབས་ཐ་ཤལ་ཅན་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། དམག་ཁྲལ་དང་ས་བོགས་སོགས་བཤུ་གཞོག་ཧ་ཅང་ལྕི་བས་རྒྱ་ཆེའི་མི་དམངས་རྣམས་སྡུག་བསྔལ་མི་བཟོད་པའི་དབང་གིས་འཚོ་ཐབས་མེད་པར་གྱུར་ཏེ་སུའི་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་སྲིད་དབང་ཡང་འཐོར་ཞིག་ཏུ་འགྲོ་བའི་འགོ་ཚུགས་སོ་།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
སོ་གོལ་གདབས་
ལག་པའི་མཐེ་བོང་དང་། གུང་མོ་གཉིས་རྩེ་སྦྱར་ཐོག་། གུང་མོས་བོལ་གོང་གི་སྟེང་དུ་བརྡབས་པའི་སྒྲ་ལས་ཏོག་སྒྲ་ཞིག་རང་ཤུངས་ཀྱིས་ཐོན་པར་བྱེད་པ་།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
སེ་ཆེན་རྒྱལ་པོ་
གོང་དུ་གོང་མ་སེ་ཆེན་ཧན་ཞེས་པར་གཟིགས་།
༄༅།། ས་ཐེར་ཁོན།
༼ས་ཐེར་ཁོན་༽(ལ་ཏིན​་སྐད།: Satyrica)
སེ་ཆེན་རྒྱལ་པོ་
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
ཕེ་ཐིར་ནེའུ་སི།
ཕེ་ཐིར་ནེའུ་སི་(ལ་ཏིན​་སྐད།: Caius Petronius Arbiter)
ཀྱི་ཧུན་
ཏཱ་མིང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་གོང་མ་མི་ཐོག་གཉིས་པའི་ཁྲི་ལོ་ཅེན་ཝུན(建文)ཞེས་པའི་རྒྱ་སྐད་ཀྱི་སྒྲ་བོད་སྐད་དུ་བསྒྱུར་བ་སྒྲ་མ་དག་པ་སྟེ། གོང་མ་རང་ཉིད་ཀྱི་མིང་དངོས་ལ་མིང་ཧུའི་རྡི(明惠帝)ཟེར་ཞིང་། ཁྲི་ལོའི་མིང་ལ་ཅེན་ཝུན་ཟེར་བ། སྲིད་དབང་འཛིན་པའི་དུས་ཚོད་ནི་རབ་བྱུང་བདུན་པའི་ས་ཡོས་ནས་ཆུ་རྟ(༡༣༩༩ནས༡༤༠༢)ལོའི་བར་ལོ་བཞི་ལས་མེད།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
རིམས་ནད་ཀྱི་ཐོ།
ལོ་རྒྱུས།
ག
ན
མ
ཚ
འ
ར
ས
སེ་བདར་
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
གློ་གཅོང་གི་ནད།
གློ་གཅོང་གི་ནད་ནི་རིམས་ནད་ཅིག་སྟེ་དབྱིན་སྐད་དུ་ Tuberculousis ཟེར་བ་དང་རྒྱ་སྐད་དུ་྄ེ肺结核ཟེར
མཁའ་དབུགས་ལས་བགོ་བ་ནི་གཅོང་ནད་ཀྱི་མཆེད་ལམ་ཆེས་གཙོ་བོ་ཡིན། འགུལ་སྐྱོད་རང་བཞིན་གྱི་གློ་གཅོང་ནད་ཕོག་པའི་ནད་པ་ལུ་བ་དང་ཧབ་སྦྲིད་རྒྱག་པ། སྐད་གསེང་མཐོན་པོས་སྐད་ཆ་བཤད་པ་བཅས་ཀྱི་སྐབས་སུ་འབུ་ཕྲ་ཡོད་པའི་མཆིལ་ཟེགས་ཕྱིར་ཕུད་དེ་མཁའ་དབུགས་ཁྲོད་ཁྱབ་ལ། མི་གཞན་གྱིས་དེ་རྔུབ་རྗེས་འགོ་སླ།
རྟའུ་བློ་བཟང་དཔལ་ལྡན་
མཁས་དབང་རྟའུ་བློ་བཟང་དཔལ་ལྡན་མཆོག་ནི་ཆུང་དུས་ནས་ཕ་ལགས་ཀྱིས་ཁྲིད་དེ་སྤྱི་ལོ་༡༩༥༩ལོར་རྒྱ་གར་དུ་ཕེབས་ནས་ཡུལ་ཀ་བློན་ཕུག་ཏུ་ཡོད་པའི་དབྱིན་ཇིའི་སྐད་ཡིག་སློབ་གྲྭ་སང་ཏྲི་ཨའ་ཀོ་སུ་ཁྲིན（St.Augustin school）ནང་ཚུད། ཕྱི་ལོ་༡༩༦༣ལོར་ཁོང་དགུང་ལོ་བཅུ་གཉིས་ལ་ཕེབས་སྐབས་བོད་ཀྱི་ཕྲུ་གུ་ཁག་ཅིག་དང་མཉམ་དུ་འཇར་མན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་བསྡུ་ལེན་བྱས་ནས་ཕྱི་ལུགས་ཀྱི་སྐད་ཡིག་སོགས་ལ་སྦྱང་རྒྱུའི་གོ་སྐབས་བཟང་བོ་ཞིག་ཐོབ་སྟེ་རིམ་བཞིན་དུ་སློབ་ཆེན་མཐར་ཕྱིན། ཕྱི་ལོ་༡༩༧༢ལོར་འཇར་མན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཆེས་སྐད་གྲགས་ཆེ་བའི་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོ་ཧལ་རེ་རྦག་（Heildelberg University）ནང་རྒྱུགས་འཕྲོད་ནས་ནུབ་ལུགས་གསོ་བ་རིག་པའི་སྐོར་སློབ་སྦྱོང་གནང་བར་མ་ཟད་ཆུང་དུས་ནས་ཕ་ལགས་ཀྱི་བསླབ་བྱ་ཐུགས་ལ་བཅངས་ཏེ་བོད་ཀྱི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་རིག་གཞུང་ལ་དགའ་ཞེན་དང་དོ་སྣང་ཆེན་པོ་གནང་ནས་འཇར་མན་རྒྱལ་ཁབ་དུ་བོད་རིགས་ཉུང་ཞིང་བོད་ཡིག་སྦྱངས་ས་མེད་ན་ཡང་ཁོང་གིས་ཕ་ལགས་ཀྱིས་བསླབ་བྱ་ཡིད་ལ་བཅངས་ནས་ཕྱི་ལུགས་ཀྱི་རིག་གཞུང་སློབ་ཞོར་བོད་རང་གི་རིག་གཞུང་ལ་རང་སྦྱོང་བྱས།ལྷག་པར་དུ་བོད་རང་གི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་རོལ་དབྱངས་ལ་དགའ་ཞེན་དང་དོ་སྣང་བྱས་པས་ཕྱི་ལོ་༡༩༨༡ལོར་བོད་གཞས་ཕ་གིའི་གངས་རི་དཀར་བོས་གཙོས་གླུ་དབྱངས་གང་མང་ཞིག་གི་ཚིག་དང་དབྱངས་གཉིས་གསར་རྩོམ་གནང་བས་བོད་གཞིས་བྱེས་མི་དམངས་ཀྱི་དགའ་བསུ་ཆེན་པོ་ཐོབ་པར་མ་ཟད་བོད་ཀྱི་གླུ་དབྱངས་གསར་རྩོམ་པའི་མཚན་སྙན་ཡང་ཐོབ།ཁོང་ལ་གཞན་དང་མི་འདྲ་བའི་རིག་པ་ཁྱད་པར་བ་ཞིག་ལྡན་པས་ཕྱི་གླིང་གི་དགེ་རྒན་རྣམས་ཀྱིས་བསྟོད་བསྔགས་དང་བྱ་དགའ་གང་མང་ཞིག་གནང་མྱོང་། ཕྱི་ལོ་༡༩༧༩ལོར་གསོ་རིག་རབ་འབྱམས་པའི་ཐོབ་ཐང་བླངས་ཏེ་སློབ་མཐར་ཕྱིན་རྗེས་འཇར་མན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྨན་ཁང་ཆེན་མོ་མང་བོའི་ནང་ནས་ཕྱག་ལས་གནང་སྟེ་ཉམས་མྱོང་མང་བོ་བསྡུ་ལེན་བྱས། ཕྱི་ལོ་༡༩༨༩ལོ་ནས་བཟུང་འཇར་མན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་གྲོང་ཁྱེར་བྷོན་（Bonn University）གྱི་གཙུག་ལག་སློབ་གྲྭའི་ཁོངས་གཏོགས་ཀྱི་སྨན་ཁང་ཆེན་མོའི་ཁོང་ནད་སྡེ་ཚན་གྱི་མཆིན་ནད་ཆེད་མཁས་སྨན་པའི་（Senior  Doctor）ལས་འགན་བཞེས།རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚན་རིག་དང་གསོ་རིག་དཔྱད་བསྡུར་བགྲོ་གླེང་ཚོགས་འདུའི་གདན་ཞུའི་ཆེད་མཁས་སྨན་པ་ཆེན་མོ་དང་བློ་འདོན་པ།འཇར་མན་གཙོའི་ཡོ་རོབ་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་འགའི་རླུང་འཕྲིན་དང་བརྙན་འཕྲིན་སོགས་ལས་གསུང་བཤད་གང་མང་གནང་བས་མཚན་སྙན་ཕྱོགས་སུ་རྒྱས།ཕྱི་ལོ༡༩༨༥ལོར་སྤྲིན་འཁོར་ཞེས་པའི་གླུ་དབྱངས་ཆེད་སྒྲིག་ཅིག་གསར་རྩོམ་གནང་བས་ཁོང་གིས་བརྩམས་པའི་གླུ་གཞས་ལ་ད་ལྟ་ཡོ་རོབ་དང་ཨ་རི་སོགས་ནའང་ཧ་ཅང་དགའ་བསུ་ཐོབ་བཞིན་ཡོད་ལ།ཕྱི་ལོ་༡༩༩༥ལོར་ཁོང་དང་ཁོང་གི་བཟའ་ཟླ་ཆོས་ཉིད་ལྷ་མོ་གཉིས་ཀྱིས་དཀའ་ཚེགས་ལ་མ་འཛེམ་པར་འབད་བརྩོན་དང་སྙིང་སྟོབས་ཆེན་པོའི་ངང་རྟ་བྲག་ཐེབས་རྩ་ཚོགས་པ་ཞེས་པ་གསར་དུ་བཙུགས། ཕྱི་ལོ༡༩༩༧ལོར་ཁམས་རྟའུ་རྫོང་དུ་རྟ་བྲག་དྭ་ཕྲུག་ཁྱིམ་སྡེ་ཞིག་བཙུགས།ཕྱི་ལོ་༢༠༠༦ལོར་ཨ་མདོ་མགོ་ལོག་ས་ཁུལ་དུ་རྟ་བྲག་དྭ་ཕྲུག་ཁྱིམ་སྡེ་གཉིས་པ་སྟེ་མགོ་ལོག་རྟ་བྲག་དྭ་ཕྲུག་སློབ་གྲྭ་བཙུགས་པ་དང་།དེ་ནི་མགོ་ལོག་ཁུལ་སྲིད་གཞུང་དང་གན་རྒྱ་སོགས་བཞག་པར་མ་ཟད་སློབ་གྲྭའི་ས་དང་ཆུ་།གློག གཞུང་སྒྲུབ་དགེ་རྒན་༡༠བཅས་ཀྱི་འགྲོ་སོང་ཡོད་ཚད་ཁུལ་སྲིད་གཞུང་གིས་གཏོང་རྒྱུ་དང་རྒྱབ་སྐྱོར་གང་ལེགས་གནང་རྒྱུ་བྱས་པས་འཇར་མན་ན་བཞུགས་པའི་རྟའུ་བློ་བཟང་དཔལ་ལྡན་ལགས་ཀྱིས་མགོ་ལོག་ས་གནས་ཀྱི་འགོ་ཁྲིད་དང་མང་ཚོགས་ཀྱི་རེ་བ་བཞིན་མགོ་ལོག་ཁུལ་གྱི་ཕ་མ་གཉིས་ཀ་མེད་པའི་དྭ་ཕྲུག་དག་ལ་ལོ་དགུའི་སློབ་གསོའི་འོས་འགན་སྒྲུབ་སའི་དྭ་ཕྲུག་གི་གཞིས་ཁྱིམ་དྲོད་མོ་སྟེ་རྟ་བྲག་དྭ་ཕྲུག་སློབ་གྲྭ་འདི་ཕྱི་ལོར་༢༠༠༥ལོར་འཛུགས་སྐྲུན་གྱི་འགོ་བརྩམས་པ་དང།དེའི་ཕྱི་ལོར་སློབ་མ་སུམ་ཅུ་བསྡུས་ནས་༢༠༠༦ལོའི་ཟླ་བརྒྱད་པར་དངོས་སུ་སློབ་འགོ་བཙུགས།    ཁོང་གིས་གསུངས་རྒྱུར་དུས་ནམ་ཡིན་ཡང་རང་ནུས་ཡོད་དགུ་རང་རིགས་དང་གཞན་རིགས་ལ་འབུལ་རྒྱུ་ཡིན་ཞེས་གསུངས་པ་བཞིན་མིག་མཐོང་ལག་ཟིན་གྱིས་གཞན་དོན་ལ་བརྩོན་བཞིན་ཡོད།
གློ་གཅོང་གི་ནད།
གློ་གཅོང་ནད་ཀྱིས་མིའི་རིགས་ལ་ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་དུ་མར་གནོད་འཚེ་བཏང་ཞིང་། དེས་མིའི་རིགས་ལ་ནད་འཕར་ཚད་མཐོན་པོ་དང་འཆི་ཚད་མཐོན་པོ་བཟོས་པས། ལོ་རྒྱུས་སྟེང ་གཅོང་ནད་ཅན་བཅུ་ལས་དགུ་འཆི་ཞེས་པའི་བཤད་སྲོལ་ཡོད་ལ། དེ་ལས་ནད་དེའི་གནོད་འཚེ་ཚབས་ཆེ་བ་ཤེས་ཐུབ། ཡིན་ནའང་ད་ལྟའི་བར་དུ་དེ་ནི་མཚོ་བོད་མཐོ་སྒང་ས་ཁུལ་གྱི་མི་དམངས་ཀྱི་བདེ་ཐང་ལ་གནོད་འཚེ་གཏོང་བའི་དལ་ལངས་རང་བཞིན་གྱི་ནད་ཅིག་ཡིན་པ་དང་། འཛམ་གླིང་ཡོངས་སུ་འཕར་ཚད་ཆེས་མཐོ་བའི་ནད་ལ་གཏོགས། an infectious bacterial disease characterized by the growth of nodules (tubercles) in the tissues, esp. the lungs. • The disease is caused by the bacterium Mycobacterium tuberculosis or (esp. in animals) a related species; Gram-positive acid-fast rods. 肺结核是由结核分枝杆菌引发的肺部感染性疾病. 是严重威胁人类健康的疾病. 结核分枝杆菌（简称结核菌，下同）的传染源主要是排菌的肺结核患者，通过呼吸道传播. 健康人感染结核菌并不一定发病，只有在机体免疫力下降时才发病. 世界卫生组织（WHO）统计表明，全世界每年发生结核病800～1000万，每年约有300万人死于结核病，是造成死亡人数最多的单一传染病. 1993年WHO宣布“全球结核病紧急状态”， 认为结核病已成为全世界重要的公共卫生问题. 我国是世界上结核疫情最严重的国家之一.
གློ་གཅོང་ནད་ནི་འདུས་འདྲིལ་དབྱིག་དབྱིབས་འབུ་ཕྲ་མིའི་ལུས་ཐོག་ཏུ་ཞུགས་ནས་བྱུང་བའི་དལ་བའི་རང་བཞིན་གྱི་འགོ་ནད་ཅིག་ཡིན་ལ། གཙོ་བོ་གློ་བར་གནོད་པ་ཚབས་ཆེན་བཟོ་བའི་ནད་ཅིག་ཡིན།  གཅོང་ནད་འབུ་ཕྲ་དེས་དོན་སྣོད་གང་ཞིག་ལ་གནོད་པ་བཟོས་ཚེ་དོན་སྣོད་དེའི་གཅོང་ནད་ཟེར་བ་དང་།  དཔེར་ན་ཀླད་སྐྱིར་གནོད་པ་བཟོས་ན་ཀླད་སྐྱིའི་གཅོང་ནད་དང་།  རུས་པར་གནོད་པ་བཟོས་ན་རུས་པའི་གཅོང་ནད་ཟེར་བ་ལྟ་བུ་རེད།  གློ་གཅོང་ནད་ཀྱིས་གཅོང་ནད་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་བརྒྱ་ཆའི་བརྒྱད་ཅུ་ཟིན་ཡོད། གློ་གཅོང་གི་ངོ་བོ་ནི་ཁྲག་གི་ལྡང་ཚད་དམའ་བར་གྱུར་བས་གློ་བའི་བརླན་ཁམས་ཚད་ལས་བྲི་སྟེ་གློ་བ་སྐམ་ནས་ཇེ་ཆུང་དུ་སོང་བའི་རྐྱེན་གྱིས་དབུགས་ལམ་ཕྲ་མོར་གྱུར་བ་དང་དེས་ལུས་ཀྱི་ཟུངས་སྟོབས་ཇེ་ཞན་དུ་འགྲོ་བའི་ནད་ཅིག་ཡིན།
གློ་གཅོང་ནད་འདི་ཅི་ལྟར་འགོ་བ་ཡིན།
གཅོང་ནད་ནི་དབུགས་ལམ་གྱི་འགོས་ནད་ཅིག་ཡིན་པ་དང་། གློ་གཅོང་ནད་པ་ཚང་མར་འགོ་བའི་རང་བཞིན་ལྡན་པ་ཡིན།  ཡིན་ན་ཡང་གློ་གཅོང་ནད་པ་རེ་རེའི་འགོ་བའི་རང་བཞིན་གྱི་ཚབས་ཆེ་ཆུང་དེ་མི་འདྲ་བ་ཡིན། གློ་གཅོང་ནད་དེ་གཙོ་བོ་གློ་གཅོང་ནད་པས་ལུ་བ་དང་སྣ་སྦྲིད་རྒྱག་པ།  ཤུགས་ཆེན་པོས་སྐད་ཆ་བཤད་པ་བཅས་ཀྱི་སྐབས་སུ་གློ་བ་དང་གློ་སྦུག་ཕྲ་མོའི་ནང་གི་འདུས་འདྲིལ་དབྱིག་དབྱིབས་འབུ་ཕྲ་ཡོད་པའི་མཆིལ་མ་མཁའ་དབུགས་ནང་གཏོར་བ་དེ།  བདེ་ཐང་ཅན་གྱི་མིས་འབྱིན་རྔུབ་བྱས་པ་ལས་ཕན་ཚུན་ལ་འགོས་བ་རེད།  གཞན་ད་རུང་འཇུ་ལམ་དང་རྨ་ཁ་ལས་ཀྱང་ནད་དེ་འགོ་སྲིད།   གལ་ཏེ་ཕ་མ་སོགས་ལ་གཅོང་ནད་ཡོད་ཚེ།  ཁོ་ཚོར་འབྲེལ་འདྲིས་དམ་པོ་བྱས་པའི་བྱིས་པར་གཅོང་ནད་འབྱུང་སླ་བ་ཡིན།  མཁའ་དབུགས་རྒྱུ་མི་ཐུབ་པའི་ཁོར་ཡུག་དང་ཁྱད་པར་དུ་ཐུན་མོང་གི་འཚོ་བ་དང་སྡོད་གནས་འཚང་ཁ་ཆེ་བའི་མི་ཚོགས་ཀྱི་ཁྲོད་དུ།   གལ་ཏེ་མི་ཞིག་ལ་གློ་གཅོང་ནད་བྱུང་ཚེ།  རྒྱུན་པར་གཅོང་ནད་འགོ་བ་དང་མཆེད་དུ་འཇུག་སྲིད།
གློ་གཅོང་ནད་ལ་རྒྱུན་མཐོང་གི་ནད་རྟགས་གང་དག་ཡོད།
གློ་གཅོང་ནད་ཀྱི་རྒྱུན་མཐོང་གི་ནད་རྟགས་ནི་ལུ་བ་དང་ལུད་པ་ཐོན་པ།  ལུད་པའི་ནང་དུ་ཁྲག་འདྲེས་བ།   ཐང་ཆད་པ།   ཡི་ག་མེད་པ།   བྲང་ཁ་ན་བ།    ལུས་ཕུང་ཇེ་སྐམ་དུ་འགྲོ་བ།  ཕྱི་དྲོ་ཚ་ཅུང་ལངས་བ།   དགུང་མོར་རྔུལ་ཆུ་བཞུར་བ།   གཞན་ད་རུང་སྐྱེས་མ་ཚོར་ཟླ་མཚན་རྒྱུན་ལྡན་མིན་པ་སོགས་ཀྱི་སྣང་ཚུལ་འབྱུང་གི་ཡོད།   མྱུར་ལངས་རང་བཞིན་གྱི་གློ་གཅོང་ནད་བྱུང་བའི་ནད་པ་ཉུང་ཤས་ལ་ཚ་ཆེན་པོ་རྒྱས་བ་སོགས་ཀྱི་ནད་རྟགས་ཚབས་ཆེན་འབྱུང་བ་རེད། གློ་བར་གནོད་པ་ཐེབས་པ་ལས་བྱུང་བའི་དབུགས་ལམ་གྱི་ནད་རྟགས་དེ་གཙོ་བོ་ལུ་བ་དང་། ལུད་པ་ཐོན་པ།  ནད་པ་གསུམ་ཆའི་གཅིག་ལ་ཚད་མི་འདྲ་བའི་ཁྲག་ལུ་བ་དང་།  བྲང་ཁ་ན་བ།  དབུགས་ལེན་དཀའ་བ་སོགས་ཀྱི་སྣང་ཚུལ་འབྱུང་སྲིད།  གློ་གཅོང་ནད་ཀྱི་ནད་རྟགས་དེ་གཅོང་ནད་ལ་དམིགས་གསལ་དུ་ཡོད་པ་ཞིག་མིན་ལ།  ནད་རྟགས་ཀྱི་ཚད་རིམ་དེ་ནད་འགྱུར་གྱི་ཁྱབ་ཁོངས་དང་འཕེལ་ཚད།  ལུས་ཁམས་ཀྱི་འགྱུར་ལྡོག་རང་བཞིན་བཅས་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན།   གཟའ་འཁོར་གཉིས་ཡན་ལ་ལུ་བ་དང་ལུད་པའི་ནང་ཁྲག་འདྲེས་ཚེ་གློ་གཅོང་ནད་འབྱུང་བའི་ངེས་བ་ཆེ་བས།   གློ་གཅོང་ནད་ལ་དོགས་པ་ཟ་བའི་ནད་རྟགས་ལ་གཏན་ཁེལ་བྱེད་དགོས།
གློ་གཅོང་ནད་ནི་དལ་བའི་རང་བཞིན་གྱི་ནད་ཅིག་ཡིན་པས། ནད་རྟགས་མང་ཆེ་བ་དེ་ཡང་མོ་ནས་ལྗིད་མོ་དང་།  ནད་རྟགས་མི་གསལ་བ་ནས་གསལ་བར་གྱུར་ནས་རིམ་བཞིན་ཇེ་སྡུག་ཏུ་འགྲོ་བ་དང་།  དུས་ཐོག་མའི་ནད་པ་མང་ཆེ་བ་ཞིག་གི་ནད་རྟགས་ཅུང་ཡང་བས་རྒྱུན་པར་དོ་སྣང་བྱེད་ཀི་མེད་ཅིང་།  ཡང་ལ་ལ་ཆམ་ནད་དང་གློ་ཡུའི་གཉན་ཚད་ལ་གོ་ནོར་འབྱུང་གི་ཡོད་པ་རེད།  དེར་བརྟེན་གལ་ཏེ་གློ་གཅོང་ནད་ཀྱི་འབྲེལ་ཡོད་ནད་རྟགས་དང་ཁྱད་པར་དུ་གློ་གཅོང་ནད་ལ་དོགས་པ་ཟ་བའི་ནད་རྟགས་ཡོད་ཚེ་དུས་ཐོག་ཏུ་ཞིབ་བཤེར་བྱེད་དགོས།
མི་གང་དག་ལ་གློ་གཅོང་ནད་འབྱུང་སླ་བ་ཡིན།
གཅོང་ནད་འབུ་ཕྲ་འགོས་མེད་པའི་མི་ཚོགས་ལ་མཚོན་ན། གལ་ཏེ་གཅོང་ནད་འབུ་ཕྲ་མཆེད་པའི་ཁོར་ཡུག་དུ་འཚོ་བ་རོལ་བ་དང་བྱ་བ་སྒྲུབ་ན།  ཡོངས་ཁྱབ་ཏུ་ནད་དེ་འགོ་སླ་བ་ཡིན།  དེའི་ནང་ད་རུང་ཤེས་མེད་པ་དང་གསོ་བཅོས་བྱས་ནས་ནད་དྲག་མེད་པའི་གློ་གཅོང་ནད་པ་དང་འབྲེལ་འདྲིས་དམ་པོ་བྱས་པའི་མི་ལ་གཅོང་ནད་འབུ་ཕྲ་འགོ་སླ་བ་ཡིན།   དཔེར་ན་གློ་གཅོང་ནད་པའི་ཁྱིམ་མི་དང་ནང་སྒོས་སུ་བྱིས་པ།  གློ་གཅོང་ནད་པར་འབྲེལ་འདྲིས་བྱས་པའི་སྨན་བཅོས་མི་སྣ་བཅས་ཡིན།
ཅི་ཞིག་ལ་གློ་གཅོང་ནད་ཀྱི་དོགས་གཞི་ཡོད་མཁན་ཟེར།
ནད་རིགས་གཞན་པ་དང་འདྲ་བར་ཐོག་མའི་དུས་རིམ་གྱི་གློ་གཅོང་ནད་དེར། ནད་གཞིར་འགྱུར་ལྡོག་ཆུང་བར་བརྟེན་ནས་མངོན་གསལ་གྱི་ནད་རྟགས་མེད་པ་རེད།   གལ་ཏེ་ནད་རྟགས་ཡོད་ན་ཡང་།   གློ་གཅོང་ནད་ཀྱི་ནད་རྟགས་ལ་ཆེས་མངོན་གསལ་གྱི་ཁྱད་ཆོས་མེད་པའི་དབང་གིས་ནད་པ་དང་སྨན་པས་ནད་གཞན་པར་གོ་ནོར་བྱུང་ནས་གློ་གཅོང་ནད་ལ་བསམ་བློ་གཏོང་གི་མེད།  གློ་གཅོང་ནད་ཀྱི་དོགས་གཞི་ཡོད་པའི་ནད་རྟགས་ནི་གཟའ་འཁོར་གཉིས་ཡན་ལ་ལུ་བ་དང་ལུད་པའི་ནང་ཁྲག་འདྲེས་བ།  ཚ་རྒྱས་བ།  བྲང་ཁ་ན་བ་སོགས་ཡིན།
གློ་གཅོང་ནད་ཀྱི་དོགས་གཞི་ཡོད་པའི་ནད་རྟགས་བྱུང་ན་ཅི་ལྟར་ཐག་གཅོད་དགོས།
མི་སུ་ཡིན་རུང་གལ་ཏེ་གློ་གཅོང་ནད་ཀྱི་དོགས་གཞི་ཡོད་པའི་ནད་རྟགས་བྱུང་ན། རང་ཉིད་ལ་གློ་གཅོང་ནད་བྱུང་ཡོད་མེད་ལ་བསམ་བློ་བཏང་ནས་མྱུར་དུ་གཅོང་ནད་འགོག་བཅོས་ལྟེ་གནས་སུ་སོང་ནས་ཞིབ་བཤེར་བྱེད་དགོས།   ཞིབ་བཤེར་བྱེད་ཐབས་གཙོ་བོ་ནི་ནད་པའི་ལུད་པར་བརྟག་དཔྱད་དང་བྲང་ཁོག་ལ་Xགློག་འོད་ཀྱིས་འདྲ་པར་ལེན་པ་དེ་ཡིན།   གལ་ཏེ་ཞིབ་བཤེར་བྱས་ནས་ལུད་པའི་ནང་གཅོང་ནད་འབུ་ཕྲ་ཡོད་ཚེ།  འགོས་ཁྱབ་རང་བཞིན་ལྡན་པས།   མྱུར་དུ་གཅོང་ནད་འགོག་པའི་གསོ་བཅོས་བྱེད་དགོས།
གློ་གཅོང་ནད་དེ་མི་རབས་རྗེས་མར་འགོ་སྲིད་དམ།
གཅོང་ནད་ནི་དལ་བའི་རང་བཞིན་གྱི་འགོ་ནད་ཅིག་ཡིན་པ་ལས་རྒྱུད་འཛིན་རང་བཞིན་གྱི་ནད་རིགས་ཤིག་མིན།    དེར་བརྟེན་མི་རབས་རྗེས་མར་གཅོང་ནད་འགོ་མི་སྲིད་པ་ཡིན།   ཁྱིམ་ཚང་ལ་ལར་དུས་མཉམ་དུ་གཅོང་ནད་བྱུང་བའི་ནད་པ་ཁ་ཤས་ཡོད་པ་དེ།  གཙོ་བོ་ཁྱིམ་ཚང་དུ་འགོས་ཁྱབ་རང་བཞིན་ལྡན་པའི་གློ་གཅོང་ནད་པ་ཡོད་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཕན་ཚུན་ལ་འགོ་བ་ཡིན་པ་ལས།   རྒྱུད་འཛིན་ལ་འབྲེལ་བ་མེད།
སྔོན་འགོག་བྱེད་ཐབས།
༡ དམངས་ཡོངས་ལ་འཕྲོད་བསྟེན་གྱི་འདུ་ཤེས་ཆགས་པ་དང་། མི་སྒེར་གྱི་འཕྲོད་བསྟེན་ལ་མཉམ་འཇོག་བྱེད་པའི་སློབ་གསོ་གཏང་དགོས། ༢ འཇུ་ལམ་ལ་གཉན་ཚད་རྒྱས་པར་གཡོལ་ཏེ། ཟས་གང་འདོད་དུ་ཟ་བ་དང་ཟས་སོགས་ཆེད་སྤྱོད་བྱེད་དགོས། ༣ གློ་གཅོང་ནད་དུ་གཏན་ཁེལ་བྱས་པའི་ནད་པ་ལོགས་སུ་བགར་དགོས། ༤ ཉལ་གོས་དང་ཉལ་གདན་རྒྱུན་དུ་ཉི་མར་གཡེང་བ་དང་། ཁང་བའི་ནང་མཁའ་དབུགས་གསར་པ་རྒྱུ་རུ་འཇུག་དགོས། ༥ བྱིས་པར་ཁ་ཅེ་མེའོ་ཞེས་པའི་རིམས་འགོག་སྨན་ཁབ་རྒྱག་དགོས།
སེ་བདར་གྱིས་བདར་འཚའ་བ་
སག་བདར་གྱི་བདར་དགོས་པ་ལྟར་རྟག་པར་རྩུབ་པོས་བསྐུལ་དགོས་ཞེས་པར་གོ་།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
ཀྱི་རི་ལྗོན་སྔོན་
འདི་ལ་ཏུན་ཧོང་གི་ཡིག་རྙིང་གྲས་རྒྱལ་ཕྲན་བཅུ་བདུན་གྱི་སྐོར་བཤད་པའི་ཐད་ཡུལ་སྐྱེ་རི་ལྗང་སྔོན་ན་ཞེས་དང་། 《མཁས་པ་ལྡེའུའི་ཆོས་འབྱུང》ནང་ཡུལ་གྱི་རི་ལྗོངས་སྔོན་ཞེས་ཕྲན་བུ་མི་འདྲ་ཙམ་སྣང་ཞིང་། རྒྱལ་པོའི་མིང་ལ་ཆོས་འབྱུང་གསུམ་ཀར་རྒྱལ་པོ་སྐྱི་རྗེ་རྨང་པོ་ཞེས་མཐུན་པར་བྱུང་བ་དང་། བློན་པོའི་མིང་ལ་《ལྡེའུ་ཆོས་འབྱུང》དང《མཁས་པའི་དགའ་སྟོན》གཉིས་ཀར་བློན་པོ་ངམ་དང་འབྲོ་ཞེས་མཐུན་ཀྱང་། 《ཏུན་ཧོང་གི་ཡིག་རྙིང》ལས་བློན་པོ་ཤེའུ་དང་སྤུག་ཅེས་མི་འདྲ་བ་སྣང་། གོང་གསལ《ལྡེའུའི་ཆོས་འབྱུང》《མཁས་པའི་དགའ་སྟོན》གཉིས་ཀ་ལས་རྒྱ་སྐྱི་རི་ལྗང་སྔོན་ཞེས་པའི་ཡུལ་དེ་བོད་དབུས་གཙང་རུ་བཞིའི་རུ་ལག་གི་ཁོངས་སུ་ཡོད་ངེས་ཏེ། བཙན་པོ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོས་ཡུལ་གྱི་དབང་རིས་རྣམ་པ་བཅོ་བརྒྱད་བཀས་བཅད་མཛད་སྐབས“གཙང་སྟོད་གཙང་སྨད་འབྲོ་དང་ཁྱུང་པོའི་ཡུལ”ཞེས་སྔོན་དུས་རྒྱལ་ཕྲན་སིལ་མའི་དུས་སྐབས་སུ་ཡུལ་སྡེ་ཁག་རྣམས་རུས་རྒྱུད་ཚོ་པ་མི་འདྲ་བའི་རྗེ་བློན་སོ་སོས་དབང་འཛིན་བྱས་པའི་དབང་རིས་རྣམས་སྔར་ཡོད་རང་འཇགས་སུ་འཇོག་གནང་ཐོག། ཁོང་ཚོར་རང་ཁོངས་ཀྱི་ཡུལ་སྡེ་ནས་དཔོན་རིགས་ཀྱི་གོ་གནས་བསྐོ་གཞག་གནང་ཡོད།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
རྗེ་རིན་པོ་ཆེའི་ལོ་ཚིགས་
༧རྗེའི་ལོ་ཚིགས་རབ་གསལ། སྤྱི་ལོ་1357 (དགུང་ལོ 1) རྗེ་བླ་མ་ཙོང་ཁའི་ཡུལ་དུ་སྐུ་འཁྲུངས། སྤྱི་ལོ1359 (དགུང་ལོ3 ) ཀརྨ་པའི་མདུན་ནས་དགེ་བསྙེན་བསྒྲུབས། སྤྱི་ལོ1363 (དགུང་ལོ7 ) ཆོས་རྗེ་དོན་རིན་པའི་མདུན་ནས་དགེ་ཚུལ་བསྒྲུབས། སྤྱི་ལོ1364 (དགུང་ལོ8 ) རྒྱལ་ཚབ་དར་མ་རིན་ཆེན་སྐུ་འཁྲུངས། སྤྱི་ལོ1372 (དགུང་ལོ16 ) དབུས་སུ་ཕེབས། སྤྱི་ལོ1373 (དགུང་ལོ17 )དབུས་སུ་འབྱོར། སྤྱི་ལོ1375 (དགུང་ལོ19 ) དབུས་སུ་ཐོག་མའི་གྲྭ་སྐོར་མཛད། སྤྱི་ལོ1378 (དགུང་ལོ22 ) རྗེ་རེད་མདའ་བ་དང་ཐོག་མ་མཇལ། བློ་གསལ་བགྲོད་པའི་ཐེམ་སྐས་མཛད། སྤྱི་ལོ1385 (དགུང་ལོ28 )མཁས་གྲུབ་རྗེ་སྐུ་འཁྲུངས། སྤྱི་ལོ1388 (དགུང་ལོ31 )ལེགས་བཤད་གསེར་ཕྲེང་བརྩམས། སྤྱི་ལོ1392 (དགུང་ལོ36 ) འོལ་ཁར་བྱ་བྲལ་ལ་ཕེབས། སྤྱི་ལོ1393 (དགུང་ལོ38 ) འོལ་ཁར་རྫིང་ཕྱི་བྱམས་པ་ཞིག་གསོ་མཛད།མཛད་ཆེན-1 སྤྱི་ལོ1395 (དགུང་ལོ39 )ལྷོ་བྲག་གྲུབ་ཆེན་ནམ་མཁའ་རྒྱལ་མཚན་དང་མཇལ། སྤྱི་ལོ1396 (དགུང་ལོ40 )རྒྱབ་ཚབ་རྗེ་ལ་ཐོག་མ་མཇལ། གཉལ་གྱི་ལུང་ར་ཚུགས། མཛད་ཆེན།-2 སྤྱི་ལོ1397 (དགུང་ལོ41 )རྟེན་འབྲེལ་བསྟོད་པ་བརྩམས། སྤྱི་ལོ1402 (དགུང་ལོ46 )རྭ་སྒྲེང་དུ་ལམ་རིམ་ཆེན་མོ་དང་། ལམ་མཆོག་སྒོ་འབྱེད། ལམ་རིམ་ཆུང་ངུ་བརྩམས། སྤྱི་ལོ1403 (དགུང་ལོ47 )རྭ་སྒྲེང་དུ་བྱང་སའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ལེའུ་དང་། རྩ་ལྟུང་དང་བླ་མ་ལྔ་བཅུ་པའི་རྣམ་བཤད་མཛད། སྤྱི་ལོ1405 (དགུང་ལོ49 ) འོལ་ཁ་བྱམས་པ་གླིང་དུ། སྔགས་རིམ་ཆེན་མོ་དང་ཀླུ་བྱང་གི་རྣམ་གཞག་པའི་ཊཱིཀ་མཛད། སྤྱི་ལོ1408 (དགུང་ལོ52 ) མཁས་གྲུབ་རིན་པོ་ཆེ་རྗེ་ལ་ཐོག་མར་མཇལ།དྲང་ངེས་དང་རྩ་ཤེའི་ཊཱིཀ་ཆེན་མཛད། སྤྱི་ལོ1409 (དགུང་ལོ53 )དགའ་ལྡན་དགོན་ཕྱག་བཏབ། ལྷ་ལྡན་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོ་དབུ་འཛུགས། མཛད་ཆེན།-3 སྤྱི་ལོ1410 (དགུང་ལོ54 ) དགའ་ལྡན་དུ་ཡེ་ཤེས་རྡོ་རྗེ་ཀུན་བཏུས་ཀྱི་རྣམ་བཤད། བཤད་རྒྱུད་ལྷ་མོ་བཞིས་ཞུས་པ་མཛད། སྤྱི་ལོ1411 (དགུང་ལོ55 ) དགའ་ལྡན་དུ་རིམ་ལྔ་གསལ་སྒྲོན་མཛད་པ་དང་རིམ་ལྔ་གདན་རྫོགས་མཛད། སྤྱི་ལོ1412 (དགུང་ལོ56 )རྗེ་རེད་མདའ་བ་སྐུ་བཤེགས། སྤྱི་ལོ1414 (དགུང་ལོ58 ) རྗེ་དགེ་འདུན་གྲུབ་མཇལ། འགྲེལ་བ་བཞི་སྦྲགས་མཛད། སྤྱི་ལོ1415 (དགུང་ལོ59 )ལམ་རིམ་འབྲིང་པོ་མཛད། དགའ་ལྡན་སྒྲུབ་མཆོད་བཙུགས། མཛད་ཆེན-4 སྤྱི་ལོ1418 (དགུང་ལོ62 ) མཇུག་ཊཱིཀ་དགོངས་པ་རབ་གསལ་དང་བདེ་མཆོག་རྩ་རྒྱུད་ཀྱི་ཊཱིཀ་མཛད།(སྦུས་དོན་ཀུན་གསལ་ཞེས་ཀྱང་ཟེར) སྤྱི་ལོ1419 (དགུང་ལོ63 )རྗེ་སྐུ་ཞི་བར་བཤེགས་སོ།། རྩོམ་སྒྲིག་པ།:མཁའ་ཚེ།
མཆིན་ཚད།
མཆིན་ཚད་ནི་རིམས་ནད་གཅིག་རེད།
ལྕགས་རི་དགོན།
མཚན་གཞན་ལ་རྒྱ་ལྕགས་རི་དགོན་ནམ་ལྕགས་རི་གོང་དཀར་ཞེས་ཞུ། དགའ་ལྡན་ཆོས་འཁོར་ནས་སྤྱིར་བཏང་འཁོར་ལམ་བརྒྱུད་སྤྱི་ལེ་བདུན་ཙམ་སོང་ན་ཆོས་ཉིད་རྩེ་ཞེས་པའི་རི་བོའི་པང་དུ་དགོན་དེ་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད། དགོན་དེ་ཕྱག་འདེབས་པ་པོ་ནི། རྒྱ་ལྕགས་རི་བ་ཡོན་ཏན་གྲགས་ཞུ་བ་དེ་ཡིན། རྒྱ་ལྕགས་རི་བ་ཡོན་ཏན་གྲགས་ནི། རབ་བྱུང་དང་པོའི་སྨད་ཙམ་དུ་འཁྲུངས་པར་གྲགས། དེའང་ཁམས་རྒྱ་ལྕགས་རི་ཞེས་པར་མ་གསོན་འདྲེ་ཞིག་ལ་བུ་ལྔ་ཡོད་པ་ལ་ཕྲུ་གུའི་ཕ་ནི་སྔ་ས་ནས་གྲོངས། ཕྲུ་གུ་གསུམ་རིམ་བཞིན་མ་ཡིས་ཤ་སྐལ་དུ་བསྐྱལ། དེ་ནས་བུ་གཅིག་དང་བུ་མོ་གཅིག་ལྷག་མ་དེ་རྟག་ཏུ་ས་སྲོས་ཀྱི་མཚམས་སུ་བུད་མེད་གཉིས་ཀྱིས་བསུས་ཏེ་སྒམ་ཞིག་བཞོན་ནས་གཅིག་གིས་ཁྲིད་གཅིག་གིས་དེད་ནས་འགྲོ་བ་དང་། ནམ་སྨད་དུ་ཚུར་ལོག་ཡོང་བ་བུ་དེས་མཐོང་། ཕྱི་ཉིན་ས་དྲོས་མཚམས་བུ་དེས་མས་མ་ཤེས་པར་སྒམ་གྱི་ནང་དུ་འཛུལ་ཏེ་མ་གསོན་འདྲེ་ཚོགས་སར་སོང་། མ་ནི་གསོན་འདྲེའི་རྒྱལ་མོ་ཡིན་ཅིང་གསོན་འདྲེ་ཚོགས་པའི་སྐབས་སྐྱེས་པ་ཞིག་གི་རོ་ཞིག་ཁུར་ནས་ཡོང་། ཀླད་པ་གཙོ་མོ་ལ་ཕུལ་བས་ཐུར་མ་ལུས་སྟབས་ཨ་མ་ལགས་ཕྱག་རིང་རྐྱོང་བར་ཞུ་ཞུས་པས་མ་ཡིས་ལག་རིང་བརྐྱངས་ཏེ་ཁྱིམ་ནས་ཐུར་མ་བླངས་ཏེ་ཀླད་པ་ལྡག དེ་ནས་གསོན་འདྲེ་གྲོལ། སླར་ཡང་སྒམ་བཞོན་ཏེ་རང་ལོག་ཁྱིམ་དུ་འོང་ནས་མི་མངོན་པར་རང་གི་མལ་དུ་ཉལ། དེ་དག་ཚང་མ་བུས་མཐོང་། ཕྱི་ཉིན་མ་ཐོག་གར་བལ་འཁེལ་བཞིན་པའི་སྐབས་ཕང་ཤོད་དུ་ལྷུང་བས་མ་ཡིས་བུ་ལ་ཕང་ཡར་སྤྲོད་དང་ཅེས་བརྗོད་པས་བུས་ཨ་མ་ལགས་ཕྱག་རིང་རྐྱོང་བ་གནང་ཞེས་བཤད་པས་མ་ཡི་གསང་བ་བུས་རྟོགས་པ་ཤེས་ནས་དེ་མར་བུའི་སྤྱི་གཙུག་ནས་འཐེན་པས་བུ་དེ་ཁྱི་མོ་ཞིག་གི་ལུས་སུ་གྱུར། བུ་དེ་ཁྱི་ལུས་སུ་གྱུར་སྟབས་ཤིན་ཏུ་བློ་འགྱོད་བྱུང་སྟེ་ཆུ་ལ་མཆོངས་པར་བསྐྱོད་པ་ན་མི་མང་པོ་ཞིག་གིས་གླང་ཐང་པའི་ཡོན་ཏན་བརྗོད་པ་གོ་ནས་དེ་མར་དད་གུས་དང་བཅས་ཚོང་པ་ཞིག་དང་མཉམ་དུ་གླང་ཐང་པ་མཇལ་དུ་བསྐྱོད། གླང་ཐང་པས་དེ་མཁྱེན་ཏེ་ཉེ་གནས་ལ་དེ་རིང་འགྲུལ་པ་སུ་སླེབས་ཀྱང་དེའི་མགོ་ལ་བགེགས་གཏོར་འདི་རྒྱོབས་ཤིག་གསུངས་པས། ཉེ་གནས་ཀྱི་བླ་མས་གསུངས་པ་ལྟར་གཏོར་མ་ཁྱི་མགོར་བརྒྱབས་པས་ཁྱི་མོ་དེ་མི་ལུས་སུ་གྱུར། སྔོན་གནས་དེར་ཁྱི་མོ་འབུམ་པ་ཞེས་པ་ཞིག་ཀྱང་ཡོད། ཡང་གསུངས་སྲོལ་གཞན་ཞིག་ཡོད་པ་ནི། གླང་ཐང་པས་ངས་ཁྱོད་མི་ལུས་སུ་བསྒྱུར་མི་ཐུབ་པས་བླ་མ་རྭ་ལོའི་སྐུ་མདུན་དུ་སོང་ཞེས་གསུངས་ཏེ་རྭ་ལོའི་མདུན་ནས་མི་ལུས་སུ་གྱུར་ཞེས་ཀྱང་གསུངས་སྲོལ་ཡོད། བུ་མི་ལུས་སུ་གྱུར་བ་མ་ཡིས་ཤེས་ཏེ་ཆོས་རྒྱག་ཡིན་ཞེས་ཐོག་མ་སྨད་དགུ་བླུགས་པའི་སྒམ་ཆུང་ཞིག་བསྐུར་བ་དེར་འབྱོར་བས་བླ་མས་སྒམ་དེ་ཁ་འབྱེད་མ་བཅུག་པར་དེར་བླ་མའི་ཆོས་གོས་གཡོགས་གནང་ནས་མདུན་ངོས་སྤང་ལྗོངས་ཀྱི་སྟེང་དུ་ཁ་འབྱེད་བཅུག་གནང་བས་དེའི་ནང་ནས་ཐོག་མ་སྨད་དགུ་ཐོན་ནས་སྤང་ལྗོངས་ལ་མེ་མཆེད་དེ་བྲག་རྡོར་འགྱུར། ཁོ་རང་ལ་བླ་མའི་སྐུ་ཆོས་ཀྱིས་མི་གནོད་པ་དང་། དེ་ནས་མར་ཕེབས་སྐབས་ད་ལྟའི་དགོན་པ་ཆགས་ཡུལ་དེར་བུད་མེད་ཉེར་གཅིག་གིས་བྲོ་གར་འཁྲབ་བཞིན་ཡོད་པ་གཟིགས་པ་དང་དེ་དག་གཅིག་ལ་གཅིག་ཐིམས། མཐར་ཐམས་ཅད་ཡལ་སོང་བ་བླ་མར་ཞུས་པས་དགོན་དེ་ཕོ་དགོན་ཞིག་ཆགས་ན་བསམ་ཡང་ད་མོ་དགོན་བྱེད་དགོས་ཀྱི་རེད་གསུངས་ནས་སྤྱི་ལོ་༡༡༠༠ཙམ་ལ་དགོན་དེ་ཕྱག་འདེབས་གནང་མཛད། མཉམ་མེད་དྭགས་པོ་ལྷ་རྗེའང་ལྕགས་རི་བའི་མཚན་སྙན་གསན་ཏེ་ལྕགས་རི་བའི་དྲུང་དུ་ཕེབས་ནས་བསྙེན་པར་རྫོགས། མཚན་ལའང་བསོད་ནམས་རིན་ཆེན་ཞེས་གསོལ། ཐོག་མར་དགོན་དེ་བཀའ་གདམས་པ་ཡིན་པ་ལ་བཀའ་གདམས་པའི་དགོན་པ་ས་སྐྱ་དང་། དགེ་ལུགས་སུ་འགྱུར་སྐབས་དགོན་དེ་ནི་ས་སྐྱར་འགྱུར་ཏེ་ས་སྐྱ་ངོར་ལུགས་ཕྱག་བཞེད་མཛད་པ་རེད། སྔོན་འདུ་ཁང་ཀ་བ་དྲུག་གི་ནང་རྟེན་གཙོ་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཕྱག་སྟོང་སྤྱན་སྟོང་དང་སྒྲོལ་དཀར་སོགས་ཀྱི་སྐུ་བརྙན་དང་། བཙུན་མ་ལྔ་བཅུ་སྐོར་ཡོད། ད་ལྟ་སྔོན་གྱི་གྱང་གོག་སྟེང་གསར་བཞེངས་གནང་བའི་འདུ་ཁང་ནང་སྔོན་གྱི་སྐུ་བརྙན་དེ་དག་གི་སྐུ་ཚབ་གསར་བཞེངས་གནང་བ་དང་། དགོན་དེའི་ལྟག་གི་མཆོད་རྟེན་རྣམ་གསུམ་ཡང་གསར་བཞེངས་གནང་བ་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད།
ལྷ་བཙུན།
ལྷ་བཙུན་ཞེས་པའི་དོན་ནི། ལྷ་ནི་རྒྱལ་པོའི་དོན་ཡིན་པས་སྐབས་འདིར་རྒྱལ་རྒྱུད་དམ་དཔོན་རྒྱུད་ལ་གོ བཙུན་པ་ནི་རབ་བྱུང་ལ་གོ་བས་ལྷ་བཙུན་ཞེས་པ་རྒྱལ་རྒྱུད་དམ་དཔོན་རིགས་སུ་སྐྱེས་པའི་མི་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ལ་གོ དཔེར་ན་ལྷ་བཙུན་པདྨ་ཕྲིན་ལས་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །
འབྲས་སྐྲན།
འབྲས་སྐྲན་ནི་རིམས་ནད་གཅིག་རེད།
ཨོ་ལི་ཝེར་.རྒོ་རྡི་སིམ་སི།
ཨོ་ལི་ཝེར་.རྒོ་རྡི་སིམ་སི་(དབྱིན་ཇིའི་སྐད།: Oliver Goldsmith)(༡༧༢༨–༡༧༧༤)
ཆ་ག་
ཆ་ག་ཡི་འགྲེལ་པ།
གོས་ཀྱི་མཐའ་མི་ཟེག་པའམ་མ་ཟད་པའི་ཆེད་སོར་གཉིས་ཀྱི་ཚད་ཀྱི་རས་མས་གླན་པ་ལ་ཆ་ག་བཏབ་པ་ཟེར་ཏེ་ལྕགས་རི་བཞིན་ཆུང་ངུའི་མིང་།
ཀྱབ་ཀྱོབ་པོ་
གཤོང་བུ། (ཙ)
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
ཀྱིམ་
ཁྱིམ། (ཙ)
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
སེ་སྣོལ་ནམ་ལྗེ་
（སེ་སྣོལ་གནམ་ལྡེ་ཞེས་པའང་སྣང་）བོད་རྒྱལ་བཅོ་བརྒྱད་པ་། ལྡེ་བརྒྱད་ཀྱི་ཡ་གྱལ་། ཡབ་ལྡེ་འཕྲུལ་ནམ་གཞུང་བཙན་དང་ཡུམ་སེ་གཉན་མེར་མོའི་སྲས་། ཀླུ་མོ་མེར་མོའང་ཀླུ་ཐང་མེར་མོ་ཁབ་ཏུ་བཞེས་པར་སྲས་སེ་སྣོལ་པོ་ལྡེ་འཁྲུངས་།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
སེ་ན་བཞི་
པཱ་ལའི་རིགས་ཀྱི་རྒྱལ་རྒྱད་ཐ་མ་ཡཀྵ་པཱ་ལས་སྲིད་དབང་བཟུང་ནས་ལོ་གཅིག་མ་ཟིན་ཙམ་ལ་དའི་བློན་པོ་ལ་ཝ་སེ་ནས་སྲིད་དབང་ཕྲོགས་རྗེས་སེ་ནའི་རིགས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་བཞི་སྟེ་། ༡.ལ་ཝ་སེ་ན་། ༢.དེའི་བུ་ཀ་སེ་ན་། ༣.དེའི་བུ་མ་ཎི་ཏ་སེ་ན་། ༤.དེའི་བུ་ར་ཐི་ཀ་སེ་ན་བཅས་ཡིན་། རྒྱལ་པོ་འདི་དག་གི་རིང་ལ་སྲིད་དབང་བཟུང་བའི་ལོ་གྲངས་བསྡོམས་པའི་ལོ་བརྒྱད་ཅུ་མ་ཟིན་ཙམ་ལམ་མ་སོང་ཞེས་《རྒྱ་གར་ཆོས་འབྱུང་》ལས་གསལ་། རྒྱལ་པོ་འདི་དག་གི་རིང་ལ་རྒྱ་གར་ཡུལ་དབུས་མ་གྷ་ངྷར་ཡང་སྟག་གཟིག་གི་ཆོས་ལུགས་དར་སྤེལ་ཤིན་ཏུ་ཆེ
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
[[Category:དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་ ན་པོ་བྱུང་ངོ་།
ཀྱིན་ཐཱ་ཟི་
སྔོན་དུས་ཡོན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ཕོ་བྲང་ལང་གྲུ(凉州)མཁར་ཡོད་ས་ནས་ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་ལེ་དབར་སུམ་ཅུ་ཕྱིན་པ་ན་ཧེ་མོ་ཏུང་སྟེ་ཕག་མོ་སྡེ་ཡོད་པ་དང་། དེ་ནས་ལེ་དབར་ལྔ་སོང་བ་ན་ཡོན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་གོང་མ་གསེར་གྱི་སྐ་རགས་ཅན(ཧུ་པི་ལི་ཡིན་མིན་བརྟག)གྱི་དུར་ས་ཡོད་སར་དགོན་པ་བཞེངས་པའི་མིང་ལ་རྒྱ་སྐད་དུ་ཀྱིན་ཐཱ་ཟི་སྟེ་བོད་སྐད་དུ་དབང་གི་སྡེ་ཟེར་བ་ལྷ་ཁང་དབུས་མར་ས་སྐྱ་པཎ་ཆེན་གྱིས་བཞེངས་པ་གནང་བའི་ཐུབ་དབང་གི་སྐུ་དང་། མགོན་པོ་གུར་གྱི་སྐུ་བརྙན། རྒྱལ་པོ་གོ་དྭན་འཁོར་བཅས་ལ་དབང་གནང་སྐབས་ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར་སྟེགས་བུ་གྲུ་བཞི་རྡོ་ལས་བྱས་པ། འགྲོ་མགོན་འཕགས་པས་བཞེངས་པར་གྲགས་པའི་དུས་གསུམ་སངས་རྒྱས་ཉེ་སྲས་བརྒྱད་དང་བཅས་པ། ད་དུང་ཉེ་འདབས་ལྷ་ཁང་གཞན་འགའ་ཞིག་ཡོད་ཚུལ་སོགས《མདོ་སྨད་ཆོས་འབྱུང》ཤོག་གྲངས་གོང་གསལ་དེར་གཟིགས།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
སྙན་ངག་གི་བསྟན་བཅོས་རྒྱ་མཚོའི་སྙིང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་བཞུགས་སོ།།
དངུལ་ཆུ་ཆོས་བཟང་གི་གསུང་རྩོམ་ལས། བེ་རི་འཇིགས་མེད་ཀྱིས་བཏུས་བསྒྲིགས་ཞུས།
ཐན་ཅིན ་གྲོང་ཁྱེར།
ཐན་ཅིན་(རྐྱ་མི་:天津)ནི་ཀྲུང་གོའི་གྲོང་ཁྱེར་ཞིག་རེད།
ཆོས་པ་ཝེལ་ཁི་ཧྥེལ་རྡིའི་རྟོགས་བརྗོད།
༼ཆོས་པ་ཝེལ་ཁི་ཧྥེལ་རྡིའི་རྟོགས་བརྗོད་༽(དབྱིན་ཇིའི་སྐད།: The Vicar of Wakefield)
སེ་སྣོལ་པོ་ལྡེ་
（ལྡེ་གོལ་ཞེས་པའང་སྣང་）བོད་རྒྱལ་བཅུ་དགུ་པ་། ལྡེ་བརྒྱད་ཀྱི་ཡ་གྱལ་། ཡབ་སེ་སྣོལ་ནམ་ལྡེ་དང་ཡུམ་ཀླུ་མོ་མེར་མོའི་སྲས་། ཞང་ཞུང་ཨ་སོ་གཙུག་ཕུད་ཀྱིས་སྐུ་བོན་བྱས་། འོ་བཟང་རི་མོ་མཚོའམ་འོ་ཟ་ཏེ་མོ་མཚོ་ཁབ་ཏུ་བཞེས་པར་སྲས་ལྡེ་སྣོལ་ནམ་འཁྲུངས་།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
[[Category:དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་]
ཆ་མཐུན་དགེ་བ་གསུམ་
ཆ་མཐུན་དགེ་བ་གསུམ།
བསོད་ནམས་ཆ་མཐུན། ཐར་པ་ཆ་མཐུན། ངེས་འབྱེད་ཆ་མཐུན།
ལ་ཏིན་སྐད།
ལ་ཏིན་སྐད་(ལ་ཏིན​་སྐད།: lingua latīna)
ཆ་མ་ཡིན་
ཆ་མ་ཡིན།
འོས་མ་ཡིན་པ།
ཆ་མ་འཚལ་
ཆ་མ་འཚལ།
ཆ་མ་རྟོགས་པའམ་གང་ཡིན་མ་ཤེས་པ།
ཆ་རྫས་ཀྱང་ཟླ་ལ་བགྱིས་སྟེ་
ཆ་རྫས་ཀྱང་ཟླ་ལ་བགྱིས་སྟེ།
ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱང་ཚང་མ་ཟད་དེ།
མཱ་རེ་ལཱར་ཟི་ཆི།
མཱ་རེ་ལཱར་ཟི་ཆི་(འཇར་མན་སྐད།: Marie Larisch von Moennich)
སེ་འབྲས་དགའ་གསུམ་
སེ་ར་དང་། འབྲས་སྤུངས་། དགའ་ལྡན་ཏེ་གསུམ་།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
ཆ་
བོད་ཡིག་གསལ་བྱེད་དྲུག་པ།
འདིའི་ང་རོ་འདོན་ཚུལ་ལ་སྐྱེ་གནས་རྐན་དང༌། བྱེད་པ་ལྕེ་དབུས། ནང་གི་རྩོལ་བ་མགྲིན་པ་ཕྱེ་བ་དང༌། ཕྱིའི་རྩོལ་བ་སྲོག་ཆེན་སྒྲ་མེད།
མིང་གཞིའི་མ་ནིང་ཡི་གེ་ཞིག
བརྗོད་བདེའི་དབང་གིས་དྲངས་པའི་མིང་གི་ཆ་ཤས་ཤིག (དཔེར་ན།)སྐད་ཆ། རྒྱན་ཆ། དཔེ་ཆ། མཚོན་ཆ། ཡིག་ཆ། རས་ཆ། ལག་ཆ་ལྟ་བུ།
ཟུང༌ངམ་གཉིས་ཀྱི་དོན་ཏེ།
(དཔེར་ན།) ཆ་སྒྲིག་པ། ཆ་འགྲིག་པ། ཆ་མིན་ཡ་མིན། ལྷམ་ཆ་གཉིས། གདུང་མ་རིང་ཐུང་ཕྲ་སྦོམ་ཆ་མ་ཡིན་པ་ལྟ་བུ།
བིར་སྒྲེལ།
བིར་སྒྲེལ་(ལ་ཏིན​་སྐད།: Publius Vergilius Maro)
ཆ་
དུམ་བུའམ་ཚན་ཁག་གི་དོན་ཏེ།
(དཔེར་ན།) བརྒྱ་ཆ། སྟོང་ཆ། སྟོད་ཆ། སྨད་ཆ། ཐོབ་ཆ། ཆག་ཆ། འཕར་ཆ། ཟླ་བའི་དཀར་ཆ། བྱི་ལ་ནི་གཅན་གཟན་གྱི་ཆར་གཏོགས་པ་རེད་ཅེས་པ་ལྟ་བུ།
ངག་འཕྲིན་དང་ཡིག་བསྐུར་གྱི་དོན་ཏེ།
(དཔེར་ན།) ཆ་སྐུར་བ། ཕན་ཚུན་གྱི་བར་དུ་ངག་ཐོག་ནས་ཆ་འབུལ་བ་ལྟ་བུ།
ཞེང་ཚད་དམ་ཚད་ཀྱི་དོན་ཏེ།
(དཔེར་ན།) ལྷའི་ཆ་ཚད་ལྟ་བུ།
ཆ་ཡི་རྒྱན་བཞི་
ཆ་ཡི་རྒྱན་བཞི།
དོན་རྒྱན་སུམ་ཅུ་སོ་ལྔའི་ནང་གསེས་བཅོ་ལྔ་པ་ཆ་ཡི་རྒྱན་ནི་བསྒྲིབ་བྱའི་དངོས་པོ་དེའི་རང་བཞིན་མ་མཛེས་པར་མཐོང་བ་དེ་ཉིད་དངོས་པོ་གཞན་ཞིག་ལ་བསྙད་བཏགས་པའི་ཟོལ་གྱིས་ཁ་བསྒྱུར་ནས་སྒྲིབ་པར་བྱེད་པའི་རྒྱན་ཞིག་སྟེ། དེའི་ནང་གསེས་བཞི་ནི། འོས་པའི་ཆ། མ་འོས་པའི་ཆ། ཟོལ་གྱིས་སྨད་པའི་ཆ་དང་ཟོལ་གྱིས་བསྟོད་པའི་ཆ།
སེ་སྤྱིལ་བུ་བ་
རྗེ་འདི་ཉིད་རབ་བྱུང་གཉིས་པའི་ལྕགས་གླང་（༡༡༢༡）ལོར་གཉལ་སྡོད་དར་མ་སྒང་དུ་སྐུ་འཁྲུངས་། གདུང་རྱས་སེ་ཡིན་ཞིང་། མཚན་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་མཚན་ཞུ་། སློབ་དཔོན་འཆད་ཁ་བ་ལོ་མང་བསྡེན་། སློབ་དཔིན་གྱིས་ལུང་བསྟན་ལྟར་ཤིང་སྤྲེལ་（༡༡༦༤）ལོར་འཆད་ཁ་གསར་མ་བཏབ་། སྤྱིལ་བུར་ཡང་དགོན་པ་མཛད་། འཆད་ཁ་བ་གཤེགས་རྗེས་དགོན་པ་ཕན་ཚུན་དུ་ལོ་བཅུ་བཞི་བཞུགས་། དགུང་ལོ་དྲུག་ཅུ་རྩ་དགུ་པ་རབ་བྱུང་གསུམ་པའི་ས་བྱ་（༡༡༨༩）ལོར་སྤྱིལ་བུར་ཞི་བར་གཤེགས་། ཁོང་གི་སློབ་མ་རྣལ་འབྱོར་བྱང་སེང་དང་། རྒྱ་སྤང་ས་ཐང་པ་། ལྷ་དགེ་འདུན་སྒང་པ་། ཉན་ལྷ་སྡིངས་པ་རྣམས་ཀྱིས་གྲོ་ས་དང་། སྤང་ས་དང་། དགེ་འདུན་སྒང་དང་། ཉན་ལྷ་སྡིངས་རྣམས་བཏབ་།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
ཆ་(ཕྱྭ)གཤེན་ཇུ་ཐིག་ཅན་
ཆ་(ཕྱྭ)གཤེན་ཇུ་ཐིག་ཅན།
ཕྱྭ་གཤེན་ཇུ་ཐིག་ཅན་ཞེས་པའི་ཕྱ་ནི་ཕྱྭ་གཡང་གི་ཕྱ་ལ་གོ་རྒྱུ་མིན་པར། འདིའི་ཕྱ་ནི་མོ་ཕྱ་སྟེ་ཇུ་ཐིག་ལ་བརྟེན་ནས་མོ་བཏབ་མཁན་མོ་བོན་ལ་ཟེར། 《བོན་གྱི་ཆོས་འབྱུང》ལས་ཇུ་ཐིག་གི་ཐག་པ་ནམ་མཁའ་ལ་འཕངས་ཏེ་འཕུར་བ་དང་ས་ཐོག་ཏུ་འབབ་ཤེས་པ་ཞིག་ཡིན་ཞེས་བཤད།
ཁ་ཆེ་པཎ་ཆེན་ཟླ་བ་མགོན་པོ་
ཁ་ཆེ་པཎ་ཆེན་ཟླ་བ་མགོན་པོ།
རྒྱ་གར་གྱི་པཎ་ཆེན་ནཱ་རོ་པའི་སློབ་མ་འགོས་ལོ་ཙཱ་བ་ཁུག་པ་ལྷས་བཙས་ཀྱིས་གསང་བ་འདུས་པའི་སྐོར་གསན་སའི་བླ་མ་དེ་ཡིན་ཞིང༌། བོད་དུ་བྱོན་ནས་གྲ་པ་མངོན་ཤེས་དང༌། ལྕེ་གྲལ་སྒང་པ་གཉིས་ལ་དུས་འཁོར་གྱི་སྐོར་གསུང་མཁན་དེ་ཡིན། ཚིགས་བཅད་ཚིག་རྐང་བཅུ་དྲུག་ལན་གཅིག་གཟིགས་པ་ཙམ་གྱིས་བློ་ལ་འཛིན་ནུས་པའི་མཁྱེན་རབ་ཀྱི་རྩལ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་མངའ་ཞིང༌། ཁམས་འཛག་མེད་དུ་འཆིང་ནུས་པའི་རྟོགས་པའི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་ཞིང༌། བོད་དུ་དུས་འཁོར་ཙམ་མ་ཟད། དཔལ་ལྡན་ཟླ་བ་གྲགས་པའི་《སྒྲོན་གསལ》དང《དབུ་མ་རྩ་བ་ཤེས་རབ》ཀྱི་བཤད་པ་ཡང་མཛད། བོད་སྐད་བྱང་ཆུབ་པར་མཁྱེན་པས《དོན་དམ་བསྙེན་པ》དང《དུས་ཀྱི་འཁོར་ལོའི་དབང་མདོར་བསྟན་གྱི་འགྲིལ་པ》གཉིས་ཀྱང་རང་འགྱུར་མཛད་པ་བསྟན་འགྱུར་སྡེ་དགེ་དཔར་མའི་རྒྱུད[ཐ]དང[ན]གཉིས་སུ་བཞུགས་ཡོད། ལོ་རྒྱུས་འདི《དེབ་སྔོན》ལྕགས་དཔར་མའི་དེབ་གཉིས་པའི་ཤོག་གྲངས༨༩༩པར་གསལ་བ་ནས་དྲངས།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
ཆ་གསུམ་
ཆ་གསུམ།
མཆོད་ཡུལ་གོང་མ་སྤྱིར་གཏོར་མ་ཆ་གཅིག རིགས་དྲུག་སྤྱི་དང་ཁྱད་པར་གདོན་བགེགས་ལ་གཏོར་མ་ཆ་གཅིག་སྟེ་ཆ་གསུམ། ཡང་ན། དུམ་བུ་གསུམ་མམ། ཆ་ཤས་གསུམ། ཟུང་དུ་གྱུར་པའི་ཆ་གསུམ།
དཔལ་ཆེན་ཆུ་བོ་རི་
（ལྕགས་ཟམ་ཆུ་བོ་རི་）ལྷ་ས་གྲོང་ཁྱེར་ནས་ལྷོ་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་རྟ་ལམ་ཉིན་གཉིས་ཀྱི་སར་（ལྷོ་ཁ་གོང་དཀར་རྫོང་ཁོངས་）ཡོད་པའི་རི་ཆུང་དུ་ཞིག་སྟེ།  ལོ་རྒྱུས་ཐོག་ཤོད་སྲོལ་ལ། རྒྱལ་པོ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་སྐབས་གནས་འདིར་གྲུབ་པ་ཐོབ་པའི་སྒོམ་ཆེན་མང་པོ་བྱུང་བ་དང།  དུས་རབས་བཅོ་ལྔ་པ་དང་བཅུ་དྲུག་པ་གཉིས་ཀྱི་རིང་སྐུ་བཞུགས་པའི་བཀའ་བརྒྱུད་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་གྲུབ་ཐོབ་མཚན་སྙན་ཅན་ཐང་སྟོང་རྒྱལ་པོའམ་བརྩོན་འགྲུས་བཟང་པོས་གནས་འདིར་ཡུན་རིང་དུ་བཞུགས་ཤིང།  ལྕགས་ཟམ་ཞིག་ཀྱང་འཛུགས་པར་མཛད་པས་ཡོངས་གྲགས་སུ་གནས་འདིར་ལྕགས་ཟམ་ཆུ་བོ་རི་ཞེས་འབོད་པ་ཡིན།།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
དཔལ་ཆེན་འོད་པོ་
（དཔལ་ཆེན་འོད་པོ་ཆེ་）རབ་བྱུང་གསུམ་པའི་ལྕགས་རྟ་（༡༡༥༠）ལོ་ནས་རབ་བྱུང་གསུམ་པའི་ཆུ་ཕག་（༡༢༠༣）ལོ་བར། ས་ཆེན་ཀུན་དགའ་སྙིང་པོའི་སྲས་ཆུང་ཤོས་ཡིན།  ཡབ་དགུང་ལོ་ང་དགུ་པ་ལ་འཁྲུངས།  ས་སྐྱའི་ཆོས་ལུགས་མཁས་ཤིང་ལྷག་པར་དུ་གསོ་བ་རིག་པ་ལ་མཁས་པས་སྐུ་ཚེ་གཅིག་རིང་སྨན་པ་མཛད།    （གསོ་བ་རིག་པའི་བསྟན་བཅོས་བརྒྱད་ཆུང་ཉི་མའི་འོད་ཟེར་）ཞེས་བྱ་བ་ཞིག་ཀྱང་བརྩམས་པ་གནང།  དགུང་ལོ་ང་བཞི་པར་སྐུ་གཤེགས། །
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
སེ་འབྲས་ལྷ་ས་སྨོན་ལམ་ལ་ཕེབས་མི་ཆོག་པ་བཟོས་སྐོར་
ཕག་གྲུའི་དུས་རབས་སུ་ཕག་གྲུའི་སྡེ་སྲིད་ངག་དབང་བཀྲ་ཤིས་གྲགས་པ་སྐུ་ན་མ་སོན་པའི་བར་རིན་སྤུངས་ནོར་བུ་བཟང་པོ་དང་། སྲས་མཚོ་སྐྱེས་རྡོ་རྗེ་གཉིས་ཀྱིས་ལོ་ངོ་འགུའི་རིང་སྲིད་འཛིན་དཔོན་ཚབ་བྱེད་རིང་ཀརྨ་ཞྭ་ནག་སྐུ་ཕྲེང་བདུན་པ་ཆོས་གྲགས་རྒྱ་མཚོའི་བཀའ་བཀོད་འོག་རབ་བྱུང་བརྒྱད་པའི་ས་རྟ་（༡༤༩༨）ལོ་ནས་བཟུང་ལྷ་ས་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོར་སེ་འབྲས་ཡོང་མི་ཆོག་པ་བཟོས་ཏེ་ལོ་ཉི་ཤུའི་རིང་ལྷ་སའི་ཉེ་འདབས་ཀྱི་བཀའ་བརྒྱུད་པ་དང་ས་སྐྱ་བ་སོགས་ཀྱི་དགོན་པའི་གྲྭ་པས་སྨོན་ལམ་འཚོག་རྒྱུ་བྱས་། སྡེ་སྲིད་ངག་དབང་བཀྲ་ཤིས་གྲགས་པས་སྲིད་དབང་བཟུང་ནས་ལོ་ཉི་ཤུ་སོང་བའི་ས་སྟག་（༡༥༢༨）ལོ་ནས་སེ་འབྲས་སྨོན་ལམ་དུ་ཚོགས་ལ་ཕེབས་རྒྱུ་བསྐྱར་གསོ་བྱུང་།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
དགའ་ལྡན་ཁྲི་ཐོག་གོ་བརྒྱད་པ་འཇམ་དཔལ་གཞན་ཕན་
དགའ་ལྡན་ཁྲི་ཐོག་གོ་བརྒྱད་པ་འཇམ་དཔལ་གཞན་ཕན་ནི། རབ་བྱུང་བཅོ་ལྔ་པ་ཆུ་ཁྱི་༡༩༢༢ལོར། ཁམས་འབའ་ཐང་དུ་དྲོད་ཐུམ་བྱས་ཏེ་འཁྲུངས། ཁང་པར་འཇའ་ཟུག་པ་སོགས་ལྟས་བཟང་པོས་བྱུང༌། དགུང་གྲངས་བཅུ་གཉིས་སོན་པར་འབའ་ཆོས་སྡེ་དགོན་དུ་སྒྲིག་ཞུགས་ཀྱིས་ཡི་གེ་ཀློགསྦྱངས་བྱས། དེ་ནས་བཟུང་ཉིན་རེ་ལྟུང་བཤགས་ཚར་བདུན་རེ་དང་ལོ་བཅུ་གསུམ་ནས་འཇམ་དཔལ་མཚན་བརྗོད་ཚར་རེ་བཅས་འཆར་ཅན་བཏོན། དགུང་གྲངས་བཅུ་བཞི་དབུས་སུ་བྱོན་ཏེ་དགའ་ལྡན་རྣམ་པར་རྒྱལ་བར་བྱང་རྩེ་ནོར་གླིང་གྲྭ་ཚང་དུ་ཞུགས། ཧར་གདོང་དགེ་བཤེས་ཆེན་པོ་ངག་དབང་ཆོས་འབྱོར་ཅེས་བཤེས་གཉེན་བཅུ་ཕྲག་ཙམ་བརྟེན་ཏེ་སློབ་སྦྱོང་མཐར་ཕྱིན་པར་མཛད། དགུང་གྲངས་སོ་ལྔ་ལ་ལྷ་རམས་དམ་འཇོག་དང་དེ་ནས་དཔལ་ལྡན་སྨད་རྒྱུད་གྲྭ་ཚང་དུ་སྒྲག་ཞུགས་མཛད། མཁན་རིན་པོ་ཆེ་ངག་དབང་ལེགས་ལྡན་གྱི་དྲུང་ནས་རྒྱུད་པའི་འཆད་ཉན་ཡོངས་རྫོགས་ཞུས། དགུང་གྲངས་ཞེ་དྲུག་ལ་དཔལ་ལྡན་སྨད་རྒྱུད་གྲྭ་ཚང་གི་བླ་མ་དང༌། ཞེ་དགུའི་ལོར་མཁན་ཁྲིར་བྱོན་ཏེ་ལོ་གསུམ་རིང་འཆད་ཉན་ཆ་ཚང་མཛད་དེ་ཟུང་བཞུགས་ཐོག་དཔལ་རྡོ་རྗེ་འཇིགས་བྱེད་ཀྱི་གཞི་བསྙེན་ཆེན་མོ་ཆ་ཚང་བ་དམ་པའི་ཕྱག་བཞེས་བཞིན་བསྐྱངས། དགུང་གྲངས་ང་དྲུག་ལ་བཀའ་འབྲེལ་སླར་ཡང་རྒྱུད་སྨད་པར་འཆད་ཉན་ལོ་གཅིག་བྱས། དགུང་གྲངས་རེ་གཉིས་ལ་བྱང་རྩེ་ཆོས་རྗེ་དང༌། དགུང་གྲངས་རེ་གསུམ་རབ་བྱུང་བཅུ་དྲུག་པའི་ཤིང་བྱི་༡༩༨༤ལོར་དགའ་ལྡན་གསེར་ཁྲིར་ལས་ཐོག་པ་མཛད་དེ་ཁྲི་པའི་མཛད་སྒོ་རྣམས་རིམ་བཞིན་བསྐྱངས། རབ་བྱུང་བཅུ་བདུན་པའི་ལྕགས་རྟ་༡༩༩༠ལོར་དུས་ཐིམ་པར་ལོ་དེའི་བོད་ཟླ་བཅུ་པའི་ནང་ཁྲི་གཤོལ་གྱིས་དགའ་ལྡན་ཆོས་སྒར་དུ་ཀུན་སྤངས་མཛད། མཐར་རབ་བྱུང་བཅུ་བདུན་པ་༡༩༩༤ལོར་དགོངས་པ་ཆོས་དབྱིངས་སུ་ཐིམ།
མདོ་སྨད་དུ་འཁྲུངས་པའི་མི་སྣ་གལ་ཆེན་ཁག་ཅིག་
སྟོང་གསུམ་འཛིན་མའི་དགེ་ལེགས་ཀུན་གྱི་གཞི།། སྐྱེས་མཆོག་པདྨ་དཀར་པོའི་འཛུམ་བརྒྱ་བ།། མདོ་སྨད་ས་ལའི་ལྗོངས་སུ་བཞད་པ་གང་།། དད་གསུམ་སྙིང་གི་དབུས་སུ་དྲན་དུ་བརྐོས།།
བླ་ཆེན་དགོངས་པ་རབ་གསལ།
བླ་ཆེན་དགོངས་པ་རབ་གསལ། དུང་དཀར་བློ་བཟང་འཕྲིན་ལས། འདི་བསྒྲིགས་པ་པོ། སུ་རུ་མེ་ཏོག རྗེ་འདི་ཉིད་ འཁྲུངས་ལོར་བཞེད་ཚུལ་མི་འདྲ་བ་རེ་ཡོད་དེ། གངས་ཅན་མཁས་གྲུབ་རིམ་བྱོན་མིང་མཛོདདུ་ཁོང་ནི་རབ་བྱུང་མ་ཚུགས་གོང་གི་མེ་མཁའ་ རྒྱ་མཚོའི་ལོ་སུམ་བརྒྱ་ཉེར་དགུ་བར་བབས་པ་ཆུ་ཕོ་བྱི་ལོ་སྟེ་སྤྱི་ ལོ་(༩༥༣)ལོར་མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་ཧྭ་ལུང་རྫོང་གི་མངའ་ཁོངས་རི་བོ་དན་ཏིག་དང་ཁད་ ཤིན་ཏུ་ཉེ་བའི་རྨ་འགྲམ་དུ་ཆགས་པའི་རྒྱ་ཞུར་གྲོང་ཚོར་སྐུ་འཁྲུངས། རབ་བྱུང་དང་པོའི་བགྲང་བྱ་དགུ་བ་ཤིང་མོ་ཕག་ལོ་སྟེ་སྤྱི་ལོ་(༡༠༣༥)ལོར་སྐུ་མྱ་ ངན་ལས་འདས་སོ། དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་དུ་རྗེ་འདི་ཉིད་བོད་ཆུ་བྱི་(༨༩༢)ལོར་ཙོང་ཁ་བདེ་ཁམས་སམ་ འཕན་ཡུལ་ཞོགས་པར་སྐུ་འཁྲུངས། འདི་ཉིད་སྐྱ་བོའི་སྐབས་མཚན་ཀ་ར་འཕན་དང་། བོན་བསླབས་པས་བོན་མིང་མུ་གཟུ་གསལ། རབ་ཏུ་བྱུང་སྐབས་མཁན་སློབ་ཀྱི་མཚན་ལས་དྲངས་པས་དགེ་བ་རབ་གསལ་དང་ཕྱིས་ཐུགས་ རབ་ཆེ་བས་དགོངས་པ་རབ་གསལ། བསྟན་པའི་མེ་རོ་བླངས་པས་བླ་ཆེན་དུ་གྲགས་པ་བཅས་མཚན་གྱི་རྣམ་གྲངས་མང་། སྐུ་ནར་སོན་རྗེས་ཞིང་དབོན་སར་ནོན་འཇམ་དཔལ་ལ་བཟླས་ལུང་ཞུས། ཁང་རིན་ཆེན་རྡོ་རྗེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་བྱང་ཆུབ་མཆོག་ཏུ་སེམས་བསྐྱེད། སྐྱི་རྒྱལ་བའི་གཙུག་ཏོར་ལས་དབུ་ཚད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་གསན། ནམ་དགའ་ལྡན་བྱང་ཆུབ་ལས་ཡོ་ག་གསན། དེ་རྗེས་དམར་གཡོ་གཙང་གསུམ་དང་མཇལ་ཏེ་རབ་བྱུང་བསྙེན་རྫོགས་ཚིག་རྫོགས་གནང་ སྐབས་དགུང་ལོ་ཞེ་དགུ་པའམ་ཉེར་གཉིས་ལ་ཕེབས་སོགས་གསུང་ཚུལ་མང་། བུ་སྟོན་གྱི་བཞེད་པ་ལྟར་ན་ལྕགས་མོ་བྱ་ལ་བསྟན་པ་ནུབ་ནས་བདུན་ཅུ་རྩ་གསུམ་པ་ ཆུ་མོ་བྱ་ལ་བླ་ཆེན་དགོངས་པ་རབ་གསལ་གྱིས་བསྙེན་རྫོགས་ཀྱི་སྡོམ་པ་བཞེས་པ་དེ་ ནས་བསྟན་པ་ཕྱི་དར་འགོ་ཚུགས་པར་གསུངས། དེ་ནས་བྱང་ཕྱོགས་སུ་ཕེབས་ཏེ་ཅང་ཨིན་རྩེ་མཁར་མི་ཉག་གྷའི་ཡུལ་དུ་བྱོན་ནས་གོ་ རོང་སེང་གེ་གྲགས་ལས་འདུལ་བ་གསན་པས་འདུལ་བ་ལུང་སྡེ་བཞི་བསྟན་བཅོས་དང་བཅས་པ་ བླ་ཆེན་པོ་ལ་གནང་ནས། བུ་ཁྱོད་ཀྱིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་བསྟན་པ་ཚུལ་བཞིན་དུ་གསལ་བར་གྱིས་ཤིག ཁོ་བོ་ནི་རྒས་པས་ཡུན་རིང་མི་འཚོའོ་གསུངས་སྐད། ཀྭ་འོད་མཆོག་གྲགས་པའི་ས་ནས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འབུམ་ཊིཀ་ལ་སོགས་ པ་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་ལ་སོགས་པ་མངོན་པའི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལོ་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་བར་ གསན། དེ་སྐབས་ཅིག་ཆར་འཇུག་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་ཞེས་བྱ་བ་དགེ་བའི་ཕྱོགས་ཅི་ཡང་མི་ བྱེད་པའི་ལོག་རྟོག་ཅན་མང་བས་དེ་དག་གི་ལྟ་བ་བསུན་འབྱིན་པའི་ཆེད་ལྷ་ཁང་དང་ བཟོ་ལ་སོགས་པ་ཡང་རང་མེད་པ་བཞེངས་ཏེ་ཚོན་དང་བཟོ་ལ་སོགས་པ་ཡང་རང་གིས་མཛད་དེ་ འདུས་བྱས་ཀྱི་དགེ་བའི་རྩ་བར་བརྩོན་པར་མཛད། དམ་པ་སྤྱོད་པ་འདི་ལྟ་བུས་དད་པ་སྐྱེས་ནས་སྤ་གོར་ཡེ་ཤེས་གཡུང་དྲུང་ཞེས་བྱ་བ་ དེ་འཁོར་མང་པོ་དང་བཅས་དན་ཏིག་ཏུ་བྱོན་པ་དང་། བླ་ཆེན་པོའི་དྲུང་ནས་དམ་ཆོས་འདུལ་བ་ལས་གསུངས་པའི་བསླབ་པའི་གཞི་རྣམས་གསན་པས་ རང་ཉིད་ཀྱི་སྤྱོད་ལམ་འདི་ལྟ་བུར་གནོད་ཞིང་འགྱོད་ནས་ཚུལ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ བྱུང་། བླ་ཆེན་པོ་དགུང་ལོ་ང་བཞི་པའམ་ཉེར་བདུན་པར་དབུས་གཙང་མི་བཅུའི་རབ་བྱུང་བསྙེན་ རྫོགས་ཀྱི་མཁན་པོ་མཛད་པ་དེ་ནས་བཟུང་དབུས་གཙང་དུ་འདུལ་བའི་བསྟན་པ་དར་རྩ་ལག་ ཆེན་པོར་གྱུར། འབྲོམ་སྟོན་པས་བདུན་ཅུ་རྩ་བརྒྱད་པ་ས་ཕོ་སྟག་ལ་དབུས་གཙང་མི་བཅུས་བླ་ཆེན་གྱི་ སྐུ་མདུན་ནས་སྡོམ་པ་བླངས་པ་དེ་ནས་བསྟན་པ་ཕྱི་དར་དབུ་བརྙེས་པར་བཞེད། མཐར་བླ་ཆེན་པོ་དགུང་ལོ་བརྒྱད་ཅུ་གྱ་བཞི་པ་ཤིང་ཕག་ལོར་སྐུ་གཤེགས། བླ་ཆེན་པོའི་སློབ་མ་མཆོག་དྲུག་ནི། སྤ་གོར་ཡེ་ཤེས་གཡུང་དྲུང་དང་བར་གནས་བརྟན་གྲགས་པ་གཉིས་ལ་སྤ་བར་གཉིས་དང་། ཇ་བ་གྲགས་པ་དང་བཙུན་ཆེན་ཤེས་རབ་འབྱུང་གནས་གཉིས་ལ་ཇ་ཅོག་གཉིས། འལ་པ་རྡོ་རྗེ་དབང་ཕྱུག་དང་བསྣུབས་གཉིས་བཅས་དང་། དེ་བཞིན་བཞད་སྲགས་གཉིས། ཟོང་འཚུར་གཉིས། དབུས་གཙང་མི་བཅུ་ལ་སོགས་པ་སློབ་མ་མང་དུ་བྱུང་ངོ་། །
འ་ཞའི་སྨན་པ།
འ་ཞའི་སྨན་པ།
བྱམས་པ་འཕྲིན་ལས།
འ་ཞའི་སྨན་པ་ནི། བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་སྟག་རི་གཉན་གཟིགས་དུས་སུ་བྱུང་། 《གསོ་རིག་ཁོག་འབུགས་དྲང་སྲོང་དགྱེས་པའི་དགའ་སྟོན།》《ཤོག་གྲངས་༧༧ ན་༦》དེ་ནས་རྒྱལ་རབས་གསུམ་པ་འབྲོང་སྙན་ལྡེའུ་ས་གདོན་གྱིས་ཟིན་པ་རྒྱལ་བརྒྱུད་ཕྱི་མ་རྣམས་ལ་དེ་ལྟར་མི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་གསོན་པོར་དུར་དུ་ཞུགས་ཁར། སྲས་དམུས་ལོང་དཀོན་པ་བཀྲར་ཞལ་ཆེམས་སུ། བསམ་པ་བཟང་པོ་གསེར་དང་འདྲ་བ་སྟེ། །བཟང་པོའི་གྲོས་ནི་བདུད་རྩི་ཡིན་ཞེས་ཉོན། །ངན་པ་རྣམས་ཀྱང་མེ་དང་འདྲ་བས་གསོས། །མི་ཆོས་རྟོག་པ་ཡིན་གྱི་རྣམ་རྟོག་སྐྱུངས། །ཞེས་གཉན་པོ་(1)གསང་བ་ལ་མཆོད་པ་བྱ་བ་དང་།  འ་ཞའི་ཡུལ་(2)ནས་སྨན་པ་བོས་ལ་མིག་ཕྱེ་སྟེ་རྒྱལ་ཐབས་ཀྱི་བྱ་བ་བྱེད་ཚུལ་གསུངས་པ་ལྟར། རྒྱལ་ཕྲན་འ་ཞ་རྗེ་བྱ་བ་སྨན་པ་མཁས་པ་ཞིག་སྤྱན་དྲངས། རྒྱལ་བུའི་མིག་གསེར་གྱི་ཐུར་མས་ཕྱེ། སྐྱིད་ཤོད་སྟག་མོ་རི་ལ་གཉན་འདུག་པ་གཟིགས་པས་སྟག་རི་གཉན་གཟིགས་སུ་གྲགས། ཞེས་གསུངས་པ་དང་།  《རྒྱལ་རབས་གསལ་བའི་མེ་ལོང་》ནང་འ་ཅིའི་ཡུལ་ནས་སྨན་པ་བོས་ལ་མིག་ཕྱེ་ནས་རྒྱལ་སྲིད་ཟུངས་ཤིག་ཅེས་པ་དང་།  ལྔ་པ་ཆེན་པོའི་《དཔྱིད་ཀྱི་རྒྱལ་མོའི་གླུ་དབྱངས་》སུ་ཁྱེད་ཡབ་མེས་ཀྱི་གཉན་པོ་གསང་བར་མཆོད་པ་གྱིས། འ་ཞའི་ཡུལ་ནས་སྨན་པ་བོས་ལ་མིག་ཕྱེ། མིག་མ་བྱུང་ན་སུམ་པའི་ཡུལ་ན་བོན་པོ་ཞིག་གི་ཆུང་མ་རྒྱ་མོ་རྒྱ་ལྕམ་བྱ་བ་ལ་ནུབ་གཅིག་འགྲོགས་པའི་ཤག་མོ་ཙམ་པ་ལ་སྐྱེས་པའི་སུམ་རི་རིང་མོ་བྱ་བ་ཡོད་པས་དེ་བོས་ལ་གཅེན་ཆོལ་རྒྱལ་སར་ཆུག་གསུངས་ནས་བང་སོ་ཞང་མདར་བརྩིགས་པར་ཡབ་ཡུམ་གསོན་པོར་བཞུགས་སྐད་དོ། །དེ་ནས་སྲས་ཀྱིས་ཡབ་ཀྱི་གསུང་བཞིན་བྱས་པས་མིག་ཕྱེ་སྟེ། སྐྱིད་ཤོད་སྟག་མོ་རི་ལ་གཉན་འདུག་པ་གཟིགས་པས་སྟག་རི་གཉན་གཟིགས་སུ་གྲགས། ཞེས་གསུངས།