cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
དྲང་བདེན་སྙིང་སྟོབས།
སློབ་གྲྭ་བའི་ད་ལྟའི་བསམ་བློ་དང་། སྤྱོད་ཚུལ། ཀུན་སྤྱོད། བསམ་ འདུན་བཅས་ནི་བོད་ཀྱི་འབྱུང་འགྱུར་གྱི་ཚབ་ཡིན་པས། ད་ལྟ་ནས་ བཟུང་ཁོ་ཚོར་གསོ་སྐྱོང་ཡག་པོ་བྱས་ན་མ་གཏོགས་བོད་ལ་རེ་བ་ཡོད་པ་མ་རེད། ཀུན་གཟིགས་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེས། མིའི་རིགས་ཀྱི་མ་འོངས་རེ་ལྟོས་བྱ་ཡུལ་ནི་བྱིས་པ་རྣམས་ཡིན་ལ། བྱིས་ པའི་མདུན་ལམ་ཕ་མ་དང་།  དགེ་རྒན་དག་གི་གསོ་སྐྱོང་ཇི་ལྟར་བྱེད་་ མིན་ལ་རག་ལས་ཡོད། དེ་བས་བྱིས་པར་སློབ་གསོ་བྱེད་པ་དེ། ཕ་མ་ བྱིས་པའི་མདུན་ལམ་དགེ་རྒན་ཁོ་ནར་བཅོལ་ནས་ཕ་མས་དོ་སྣང་མི་བྱེད་པ་དེ་འདྲ་བྱེད་མི་རུང་ལ་དགེ་རྒན་ནང་ལྟར། ཕ་མ་ལ་ཡང་འགན་འཁྲི་ཡོད་པ་བཞིན་བྱིས་པར་སློབ་གསོ་སྤྲོད་རྒྱུ་སྣང་མེད་དུ་འཇོག་མི་ རིགས་སོ།། དང་དགེ་རྒན་དག་གི་གཡོལ་དུ་མེད་པའི་འགན་འཁྲི་ཞིག་ཡིན་ལ། ཡ་ཧུ་དཱ་པའི་མི་རིགས་ཀྱི་སློབ་གསོའི་ལེགས་བཤད་ལས་འདི་ལྟར་གསུང་་ཡོད་དེ་”ཁྱོད་ཀྱིས་ཉིན་གཅིག་རིང་ཟ་མ་མ་ཟོས་ཀྱང་ཆོག་མོད། བྱིས་པར་ཉིན་རྒྱུན་སློབ་གསོ་བྱེད་དགོས”ཞེས་དང་། ”བྱིས་པར་སློབ་གསོ་མི་བྱེད་པའི་ཁྱིམ་ཚང་ནི་དུས་དང་རྣམ་པ་ཀུན་ཏུ་དབུལ་ཕོངས་ཡིན་”ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་བྱིས་པའི་སློབ་གསོར་རྩི་མཐོང་བྱེད་པ་གལ་ ཆེན་དུ་མཐོང་ནས་དེའི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཐབས་ལམ་གལ་ཆེན་འགའ་ཞིག་བརྗོད་འདོད་དོ།། ༡ བྱིས་པའི་ཆེས་ཐོག་མའི་བློ་སྒོ་འབྱེད་པའི་དུས་སྐབས། ཐོག་མར་བྱིས་པ་་་་་ སྐྱེས་ནས་ལོ་གསུམ་མ་ལོན་པའི་ཡར་སྔོན་ནི། སློབ་གསོའི་ཐབས་ལམ་ སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་བློ་སྒོ་འབྱེད་པའི་དུས་སྐབས་ཆེས་བཟང་ཤོས་དང་། སློབ་ སྦྱོང་གི་དུས་སྐབས་ཆེས་ལེགས་ཤོས་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་འཛམ་གླིང་ གི་མི་རིགས་ཡོངས་ཀྱི་ཆེས་མིག་ལྟོས་སུ་གྱུར་པའི་ཡ་ཧུ་དཱ་པའི་མི་རིགས་ ཀྱི་སློབ་གསོའི་ཆེད་མཁས་པ་ཞིག་གིས། ”མི་སྐྱེས་མ་ཐག་ཏུ་ཚང་མར་ ཁྱད་པར་ཆེན་པོ་མེད་ཀྱང་། བྱིས་པའི་དུས་སུ་འཚོ་སྡོད་བྱེད་སའི་ཁོར་ ཡུག་མི་གཅིག་པའི་དབང་གིས། ལ་ལ་ཞིག་འཇོན་ཐང་ཅན་དུ་གྱུར་པ་ དང་། ལ་ལ་ཞིག་བླུན་རྨོངས་སུ་འགྱུར་འགྲོ་བས། བྱིས་པ་གང་ཞིག་སྐྱེས་ དུས་སུ་ཅི་འདྲའི་ཕལ་པ་ཞིག་ཡིན་རུང་། སློབ་གསོའི་ཐབས་ལམ་ལེགས་ ན་སྤྱིར་བཏང་མ་ཡིན་པའི་མི་འཇོན་པོ་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་ངེས་ཡིན་”ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་མི་གང་ཞིག་འཇོན་ཐང་ཅན་ཞིག་ཏུ་གསོ་སྐྱོང་་ བྱེད་དགོས་ན་བྱིས་པའི་དུས་ནས་བཟུང་སློབ་གསོའི་སྐྱེད་སྲིང་བྱེད་་་་ དགོས་པར་བརྟེན་ཡོད། ང་ཚོའི་བྱིས་དུས་ལོ་ལྔ་ནས་དྲུག་ཙམ་མ་ཕྱིན་བར་སློབ་གསོའི་དོ་སྣང་་ ཙམ་ཡང་བྱེད་ཀྱིན་མེད། དེ་ནི་སློབ་གསོའི་སྐོར་ལ་གོ་མྱོང་རྟོགས་ གསུམ་ཧ་ཅང་དམན་པའི་སྟབས་ཀྱིས་ཡིན་ངེས་ལ། དགེ་རྒན་དང་། ཕ་མ་སུ་ཞིག་ཡིན་ཡང་དེང་རབས་ཀྱི་སློབ་གསོའི་ལག་ལེན་ལ་སློབ་སྦྱོང་་ བྱེད་པ་གལ་ཆེན་དུ་མཐོང་། དེས་ན་ང་ཚོའི་རྗེས་ལུས་ཀྱི་སློབ་གསོའི་ ལྟ་ཚུལ་ལས་ལེགས་བཅོས་བྱ་དགོས་པ་དང་། ཚུར་ལེན་བྱེད་དགོས་པ་ གང་ཞིག་ཡིན་པ་རྟོགས་ངེས་སོ།།
དཔེ་ཁང་ཉུལ་བའི་འཆར་སྣང་།
ངའི་མིག་དཔེ།
 ལུང་ཤར་བས་སྦར་བའི་བསམ་བློའི་མེ་སོན།
གཅིག
བོད་ཀྱི་ཤེས་ཡོན་ཅན་གྱི་ལས་སྐལ།
བོད་ཀྱི་ཤེས་ཡོན་ཅན་གྱི་མི་སྣ་གྲགས་ཅན་ འགའི་མི་ཚེའི་བགྲོད་ལམ་ཀྱག་ཀྱོག
༣     དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ།
དུས་ཀྱི་འཕེལ་ཕྱོགས་དང་བསྟུན་ནས། འཛམ་གླིང་གཅིག་གྱུར། ཆབ་ སྲིད་དམངས་གཙོ། སྤྱི་ཚོགས་ཞི་བདེ་ཡི་ལམ་དུ་འགྲོ་བཞིན་པའི་དུས་ སྐབས་བཟང་པོ་འདིར། ང་ཚོའི་འཚོ་སྡོད་ཁོར་ཡུག་ལ་འཕོ་འགྱུར་ རང་བཞིན་དང་། འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་གོམ་ཁ་མི་ལྷོད་པར། དངོས་ཡོད་ ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ལ་གདོང་གཏོད་ཅིང་། འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་གོམ་སྟབས་མདུན་ ནས་མདུན་དུ་སྤོ་བའི་ཕྱིར་དུ་མི་བུ་བྱེ་བྲག་རེ་རེ་ནས་ཡར་སློང་ཞིང་། མི་བུ་བྱེ་བྲག་རེ་རེ་ནས་འགོ་རྩམ་ཏེ་ལེགས་བཅོས་བྱེད་པའི་ཐབས་ཚུལ་གྱིས། གདོལ་སྤྱོད་དང་། མུན་ནག་གི་དུས་རབས་ལ་རྫོགས་ཚིག་འབྲི་ བ་དང། རང་དབང་དང་། དམངས་གཙོའི་ལམ་བཟང་ལ་དབུ་ཁྱུད་ འབྲི་བའི་ཕྱིར། གཡོལ་དུ་མེད་པའི་འགན་འཁྲི་ཕྲག་ཏུ་བླང་ཏེ་ང་ཚོ་ མི་བུ་རེ་རེ་ནས་བདེན་པ་འཚོལ་བའི་ཕྱིར་དུ་བསམ་བློ་རེ་མི་གཏོང་ དཀའ་མེད་རེད་དོ།། 《དྲང་བདེན་སྙིང་སྟོབས་》ཞེས་པའི་དེབ་ཆུང་འདི་ནི་གནས་བབས་ དེ་དག་གི་འོག་ནས། ལྷག་བསམ་དང་ཕུགས་འདུན་ཞིག་གིས་འགོ་ བརྗོད་བརྩམས་ཤིང་། དགའ་སྐྱོ་དང་རེ་དོགས་ཞིག་གིས་མཇུག་བྱང་ བྲིས་ཏེ་ཀློག་མཁན་སྤུན་ཟླ་གང་མང་ཞིག་གི་སྤྱན་ལམ་དུ་འབུལ་ཐུབ་སོང་བ་འདི་ནི། མང་མང་ཞིག་གི་བྱེད་ཕྱོགས་ལྟར་ལད་མོ་ཙམ་མ་ཡིན་ པར། རང་ལ་མཚོན་ན་བསམ་པའི་རང་སྐྱོང་དང་། སྨྲ་བརྗོད་རང་ དབང་གི་ཐོབ་ཐང་ལོངས་སུ་སྤྱོད་ནས། འགན་འཁྲིའི་འདུ་ཤེས་ཆུང་ ཆུང་ཞིག་གིས་དཀའ་སྡུག་དང་། འབད་འབུང་སྣ་ཚོགས་བརྒྱུད་ནས་ བསྐྲུན་པ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། མིའི་རིགས་སྤྱི་དང་། ལྷག་པར་དུ་ཉམས་ ང་བའི་རང་རིགས་ཀྱི་ལས་དབང་ལ་བསམ་ནས་མ་འོངས་བར་ང་ཚོས་་ཅིས་ཀྱང་། ཟ་ཉལ་ཤེས་པ་ཙམ་གྱིས་ཆོག་ཤེས་མི་བྱེད་པར། འགྲོ་བ་ མིའི་རིགས་སྤྱིའི་གྲལ་དུ་ཚུད་པ་ཞིག་དང་། མི་ཡི་སྤྱོད་པ་སྐྱོང་ཞིང་། མི་སྐད་སྨྲ་བཞིན། ང་ཚོའི་འཚོ་གནས་བདེ་སྐྱིད་ལྡན་པ་ཞིག་བསྐྲུན་ པའི་ཕྱིར་དུ་འཇིག་རྟེན་གྱི་བདེན་ལུགས་མཐའ་དག་ཚུར་ལེན་བྱེད་པར་སྐུལ་མ་གཏོང་བ་དང་། ང་ཚོ་མི་རིགས་ཚང་མ་དཀའ་སྡུག་གི་ གདུང་སེམས་མཉམ་སྐྱེ་མཚོན་པའི་ཕྱིར་དུ་བྲིས་པ་ཡིན་ཞིང་། དེབ་ ཆུང་འདི་ཀློག་པ་པོའི་སྤྱན་ལམ་དུ་འབྱོར་ཚེ། ཁྱེད་ཀྱི་ལྟ་ཚུལ་དང་ མི་མཐུན་ན་སྨོད་ཚིག་གི་མཆིལ་ཞག་མི་འཕེན་པར། དཀྱེལ་ཡང་གི་ བསམ་བློས་བདེན་དོན་དང་། གནས་ལུགས་ཀྱི་དགོངས་འཆར་གནང་ བའི་རེ་བ་ཞུའོ། ། ་       ཞེས་སྤྱི་ལོ་༢༠༡༡ལོའི་ཟླ་༩པའི་ཚེས་༡༠ཉིན་ཟླ་བ་བཟང་པོས་བྲིས་སོ།།
ང་ཚོ་སད་རན།
དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ།
࿑དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱི་སྙན་ངག་ཆེད་སྒྲིག
རྒྱ་ཆེན་དོན་གཉིས་གྲུབ་པའི་དགའ་སྟོན་ལ་རོལ་བའི།།
མ་འདྲིས་འགྲོ་བའི་རྩ་ལག་ཟས་གཙང་གི་སྲས་པོ།།
མཐའ་དང་ཟད་དུ་མེད་པའི་བྱིན་རླབས་ཀྱི་སྦྲང་ཆར། །
ཐུགས་རྗེའི་ཆུ་འཛིན་འཁྲིགས་པའི་གུར་ཁང་ནས་ཕོབ་ཅིག །
ཐང་ཆེན་ཕ་མཐར་བྲལ་བའི་དུད་སྤྲིན་གྱི་སྤྲིས་མ།།
རྐང་གླིང་སྐད་བརྡ་བསྒྱུར་བའི་རྒྱུས་མེད་ཀྱི་གྲོགས་པོ།།
ཁ་དོག་སྣ་ལྔ་ཤར་བའི་ཞིང་ཆེན་གྱི་རེ་མིག།
སྣང་ཡུལ་གང་ལ་བལྟས་ཀྱང་སྐྱོ་ཉམས་ཤིག་འདུག་པ།།
ཉེ་འབྲེལ་འཁོར་གཡོག་འཛོམས་པ་ཚོང་འདུས་ཀྱི་མགྲོན་པོ།།
སྟོབས་འབྱོར་ཁེངས་དྲེགས་དར་བ་རྨི་ལམ་གྱི་ལོངས་སྤྱོད།།
སྐྱིད་སྡུག་སྤེལ་མའི་ཉམས་མྱོང་དབྱར་དགུན་གྱི་འགྱུར་ལྡོག།
བསམ་ཞིང་མ་བཅོས་ཤུགས་པའི་གླུ་དབྱངས་ཤིག་ཤོར་སོང།།
མེད་ན་ལྟོགས་ཀྱིས་དོགས་པའི་བཟའ་བཏུང་གི་རྩོལ་སྒྲུབ།།
ཡོད་ན་ཟད་ཀྱིས་དོགས་པའི་ཁེ་ཚོང་གི་འདུ་འགོད།།
དོན་ཆུང་ལས་ལ་འབད་པའི་ཕྲེང་གོག་དེ་བགྲང་ནས།།
ཡུན་ཐུང་མི་ཚེ་ཕྲ་མོའི་ཕྲེང་ཐག་དེ་ཟད་སོང༌།།
བྱས་ཀྱང་འཛད་དུས་མེད་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་བྱ་གཞག།
བྱས་བྱས་ལས་ཀྱི་མཐའ་ལ་ཡི་ཆད་ཀྱི་སྣོན་པ།།
བྱས་ནས་གྲུབ་པར་རློམས་པའི་བདེ་འབྱོར་ཀུན་བསགས་ཀྱང༌།།
སྡུག་བསྔལ་ཕུང་བོ་འདི་ཡི་བཅུ་ཆ་ལས་མི་འདུག།
ཁྲམ་དང་གཡོ་སྒྱུའི་རྩེད་མོ་དགུ་སྒྲིག་ཏུ་བྱས་ཏེ།།
འབད་པ་བརྒྱ་ཡིས་སྒྲུབ་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་མདུན་མས།།
ཡུན་རིང་བསྒུགས་པའི་མཐའ་ལ་སྟོང་བསླུས་སུ་བྱས་པས།།
ལོ་གསུམ་སྡུག་ལས་བྱས་པའི་ཨ་ཐང་ནི་ཆད་སོང༌།།
འབྱོར་ཚེ་ཉེ་བའི་དྲུང་ན་ཞུད་ཞུད་དུ་འགྲོ་ཞིང༌།།
རྒུད་ཚེ་རིང་བོའི་ས་ནས་མཛུབ་ཀེར་གྱིས་འཕྱ་བ།།
དྲིན་བྱས་དྲིན་དུ་མི་གོ་གྲོགས་ངན་གྱི་གཤིས་ལ།།
བསམ་ཞིང་ངུ་མ་དགོད་ཀྱི་སྣང་བ་ཞིག་ཤར་སོང༌།།
བླུན་པོ་ནོར་རྐྱལ་ཁུར་བའི་དབང་ཤེད་ཀྱིས་བཅོམ་སྟེ།།
ཆོས་མཐུན་བཀུར་སྟིའི་བཞུགས་གྲལ་གོ་ལོག་ཏུ་བསྡེབས་ནས།།
སེང་གེ་ཁྲི་ཡི་གཡོག་ཏུ་གྱུར་ཚུལ་འདི་སྐྱོ་བ།།
ཟིན་མེད་དབྱར་དགུན་དུས་བཞིའི་སོ་ཚིས་ལ་འབད་ནས། །
ད་དུང་སྣང་མེད་གཞོན་པའི་འཕྱོར་ཉམས་དེ་ཆེ་བ།།
ལུས་རྒས་སེམས་མ་རྒས་པའི་སྣང་ཚུལ་འདི་སྐྱོ་བ།།
ཚོགས་དྲུག་སྣང་བ་ཡུལ་གྱི་མེ་ཏོག་གི་ཐང་དུ།།
གཏད་མེད་རིག་པའི་བུ་ཆུང་ཕར་ཕར་ལ་འཁྱམས་པས།།
དོན་ཆེན་གནས་ལ་སེམས་པའི་དྲན་འདུན་གྱི་ལམ་སྲོལ།།
ད་ལྟ་རྗེས་མེད་བོར་བའི་སྣང་ཚུལ་འདི་སྐྱོ་བ།།
རི་བོ་སྒང་དྲུག་ལྗོངས་ནས་རི་དྭགས་བཞིན་འཁྱམས་ཏེ།།
ཐག་རིང་རྒྱུས་མེད་མི་ཡི་རྒྱལ་ཁམས་སུ་སླེབས་ནས། །
མདོ་མེད་འཕྱོར་མོའི་ཕྱོགས་ལ་སེམས་ཀྱི་གཤིས་ཤོར་ཏེ།།
དྲིན་ཅན་ཕ་མ་བརྗེད་པའི་བུ་རུལ་ང་སྐྱོ་བ།།
མ་རིག་རྣམ་རྟོག་འདྲེ་མོའི་གར་སྟབས་ཀྱི་རྗེས་སུ། །
མི་བདེན་འཁྲུལ་བའི་ཆོས་འདི་ཡོམ་ཡོམ་དུ་གཡོས་པས།།
དེ་རིང་མཐོང་བའི་སྣང་བ་སོང་ཉིན་ནི་བརྗེད་དེ། །
གང་ལ་གཏད་སོ་མེད་པའི་ངང་ཚུལ་འདི་སྐྱོ་བ།།
བལྟས་ན་སྐྱིད་སྐྱིད་འདྲ་བའི་འཇིན་རྟེན་གྱི་ཕུན་ཚོགས།།
ཐོས་ན་རང་རང་སྐབས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་རེ་འདུག་པ། །
འཕྲལ་སྣང་བདེ་བའི་གནས་སྐབས་རྨི་ལམ་ཙམ་སོང་རྗེས། །
ཅིས་ཀྱང་རང་སེམས་སྐྱོ་བའི་རྐྱེན་སྣ་རེ་འདུག་པ། །
རེ་དོགས་འོག་འགྱུའི་རྣམ་རྟོག་སྡུག་བསྔལ་གྱི་སྐྱུར་རྩི། །
བཟའ་བཏུང་ལོངས་སྤྱོད་ཕྱི་ཡི་སྐྱིད་ཆས་ཙམ་འགྲིགས་ཀྱང༌།།
བློ་བདེ་གུ་ཡངས་ནང་གི་སྐྱིད་ཉམས་དེ་མི་འདུག །
ཆེ་འདོད་རེ་བའི་གཞི་མ་མེ་ནང་དུ་བསྲེགས་ཤིང༌། །
མི་འདོད་ཁྲལ་གྱི་བཙུན་གཟུགས་ཐལ་དོང་དུ་བསྐྱུར་ཏེ།།
གང་དྲན་སེམས་རྗེས་འབྱུང་བ་སྨྱོན་པ་ཡི་སྤྱོད་པས།།
ལྗོངས་དང་ལྗོངས་སུ་རྒྱུ་བའི་གུ་ཡངས་ཤིག་བྱུང་ན།།
ཚུལ་གསུམ་རྟགས་ཀྱི་རྫོང་གོག་རྨེག་མེད་དུ་བཤུག་ཅིང༌།།
མཐའ་བརྒྱད་དམ་བཅའི་མདུད་པ་རང་ས་རུ་ཆད་དེ།།
གང་ཤར་སྣང་བ་གཞི་མེད་རྩ་བྲལ་དུ་གོ་ནས། །
ཞེ་བློ་གཏིང་ནས་བདེ་བའི་དགའ་སྤྲོ་ཞིག་བྱུང་ནས། །
ྟོང་བ་མཐའ་དབུས་མེད་པའི་འོད་གསལ་གྱི་དབྱིངས་སུ།།
འཛིན་མེད་སེམས་ཀྱི་ངོ་བོ་རོ་གཅིག་ཏུ་ཐིམ་སྟེ།།
རང་མྱོང་བརྗོད་དུ་མེད་པའི་ཟག་མེད་ཀྱི་བདེ་བར། །
ཉིན་དང་མཚན་དུ་སྤྱོད་པའི་སྐལ་བཟང་ཞིག་བྱུང་ན།།
སྣང་བ་མི་རྟག་ཨ་མའི་ངོ་འཛུམ་གྱི་དཀར་ནག།
རེས་སྐྱིད་རེས་སྡུག་རང་ཉམས་རྗེས་དྲན་གྱི་སྐྱོ་གླུ། །
རྒྱུས་མེད་ཕྱི་མའི་ཐང་ཆེན་བྷང་ག་ལའི་ཡུལ་དུ།།
མདོ་སྨད་འཁྱམས་པོ་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱིས་བླངས་སོ།།
ཤར་ཕྱོགས་བྷང་ག་ལའི་ཡུལ་དུ་རིའི་བུ་མོའི་གྲོང་དང་ཉེ་བར་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱིས་བྲིས་པའོ།།
སྲས་མོ་ལེགས་སྐྱེས་མས་འོ་ཐུག་ཕུལ་བ་
སེ་ན་ནི (SENANI) ཟེར་བའི་གྲོང་གསེབ་ཅིག་ཏུ་འབྱོར་ཕྱུག་ལྡན་ལ་ལོ་ན་ཆུང་ཞིང་མཛེས་སྡུག་གི་ལང་ཚོ་རབ་ཏུ་རྒྱས་པའི་གཞོན་ནུ་མ་ཞིག་ཡོད་ཅིང་། མོ་རང་གི་བསམ་པར། མ་འོངས་པར་རང་ཉིད་གཉེན་སྒྲིག་བྱས་ཏེ་ཕྲུ་གུ་སྙིང་རྗེ་མོ་ཡིད་དུ་འོང་བ་ཞིག་སྐྱེ་དགོས་སྙམ་ནས་ལོ་ངོ་མང་པོའི་རིང་ངང་སྒུག་གི་རེ་བ་བྱས་ན་ཡང་མོའི་བསམ་པ་ནང་བཞིན་གྱི་གྲུབ་འབྲས་ཤིག་མ་ཐོན། དེར་བརྟེན་ཡུལ་མི་རྣམས་ཀྱིས་མོ་རང་ལ་བཤད་རྒྱུར། ཁྱོད་ངེས་པར་དུ་ཆུ་བོ་ནཻ་རཉྫཱ་ནའི (NERANJARA) ཉེ་འགྲམ་གྱི་ཤིང་ནྱ་གྲོ་དྷའི་རྩར་ཕྱིན་ཏེ་ཤིང་ལྷ་ལ་མཆོད་ཅིང་བསྙེན་བཀུར་བྱས་ཏེ་བདག་ལ་གཏན་གྲོགས་ཤིག་དང་སྙིང་དུ་སྡུག་པའི་བུ་ཕྲུག་ཅིག་གནང་བར་ཞུ་ཞེས་གསོལ་བ་ཐོབ་དང་ཁྱོད་ཀྱི་འདོད་པ་འགྲུབ་ངེས་རེད། ཅེས་བཤད། སྐབས་དེ་དུས་མང་ཚོགས་ཀྱིས་ཤིང་སྡོང་དང་སྐུ་བརྙན་སོགས་ལ་དད་པ་དང་ཡིད་ཆེས་ཞུས་ཏེ་རང་ཉིད་ཀྱི་རེ་བ་འགྲུབ་ཆེད་གསོལ་འདེབས་སྐྱབས་འཇུག་ཞུ་བཞིན་པ་རེད། དེ་ནས་མོ་རང་གིས་ཡུལ་མི་ཚོས་ཇི་ལྟར་བཤད་པ་བཞིན་བྱས་པས། རིང་པོར་མ་ཐོགས་པར་མོས་ཕོ་གཞོན་ཞིག་དང་ལྷན་གཉེན་སྒྲིག་བྱས་ཏེ་ཁོང་ཁྱོ་ཤུག་གཉིས་ལ་ཡིད་དུ་འོང་བའི་ཕྲུ་གུ་ཞིག་ཀྱང་སྐྱེས། དེར་བརྟེན་མོ་རང་ལ་རྨད་དུ་བྱུང་བའི་དགའ་ཚོར་སྐྱེས་ཏེ། སྔོན་གྱི་དམ་བཅའ་བཞིན་རང་ཉིད་ལ་ཡོད་ཚད་གནང་མཁན་གྱི་ཤིང་ལྷར་དྲིན་གཟོ་ཕྱིར་ཉིན་དེ་ག་རིང་དུ། རང་གི་གཡོག་མོ་ཞིག་ཤིང་ནྱ་གྲོ་དྷའི་ཉེ་འཁོར་གཙང་སྦྲ་བྱེད་པར་མངགས། མཛེས་སྡུག་ལང་ཚོའི་མྱུ་གུ་རྒྱས་པའི་གཞོན་ནུ་མ་དེའི་མིང་ལ་ལེགས་སྐྱེས་མ (SUJATA) ཟེར། མོ་རང་ལ་བ་ཕྱུགས་སྟོང་ཕྲག་གཅིག་ཡོད་ཅིང་དེ་རྣམས་ཀྱི་འོ་མ་ཞིམ་མངར་ལྡན་པ་ཡོང་ཆེད་ཝལ་མེ (YALMEE) ཞེས་པའི་འཁྲིལ་ཤིང་མངར་མོས་གསོ་སྐྱོང་བྱས་ཏེ། བ་ཕྱུགས་སྟོང་ཕྲག་དེའི་འོ་མ་བཞོས་ནས་དེ་བ་ཕྱུགས་ལྔ་བརྒྱ་ལ་བླུད། དེ་ལྟར་བ་ཕྱུགས་ལྔ་བརྒྱ་པོ་དེ་ཡི་འོ་མ་བཞོས་ཏེ་བ་ཕྱུགས་ཉིས་བརྒྱ་ལྔ་བཅུ་ལ་བླུད་པ་སོགས་རིམ་བཞིན་བ་ཕྱུགས་བརྒྱད་ཀྱི་བར་དེ་ལྟར་གསོ་སྐྱོང་བྱས། མོ་རང་གིས་དེ་ལྟར་བྱེད་དགོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་ནི་ནྱ་གྲོ་དྷའི་ཤིང་ལྷ་ལ་ཞིམ་མངར་ལྡན་ཞིང་རོ་བཅུད་འཛོམས་པའི་འོ་ཐུག་མངར་མོ་ཞིག་ཕུལ་བའི་ཆེད་ཡིན། དེ་ལྟར་བུ་མོ་ལེགས་སྐྱེས་མས་འོ་ཐུག་བསྐོལ་བཞིན་པའི་སྐབས། རང་གི་ལས་གཡོག་དགའ་སྤྲོའི་ངང་འཚབ་འཚུབ་ཀྱིས་ཚུར་རྒྱུག་ཡོང་བ་མཐོང་བས་མོ་རང་ཡང་ཧང་སང་བར་གྱུར། དེ་ནས་ལས་གཡོག་དེས་སྲས་མོ་ལེགས་སྐྱེས་མ་ལ་སྨྲས་པ། ཨོ། སྲས་མོ་ལགས། ཁྱེད་ནི་ཅི་འདྲའི་བསོད་ནམས་ཆེ་བ་ལ། ཉིད་ཀྱིས་ཤིང་ལྷ་ལ་ཞལ་ཟས་འབུལ་རྒྱུ་ཁོང་གིས་ཞལ་བཞེས་གནང་སྟེ། ད་ལྟ་ཁོང་མངོན་སུམ་དུ་བྱོན་ནས་སྲས་མོ་ཉིད་ཞལ་ཟས་ལ་བསྒུགས་ཏེ་ཤིང་ནྱ་གྲོ་དྷའི་འོག་སྒོམ་རྒྱག་བཞིན་བཞུགས་འདུགཅེས་ཞུས་པས། སྲས་མོ་ལེགས་སྐྱེས་མ་དགའ་མགུ་ཡི་རང་སྟེ་ཁོང་གཉིས་ཀྱིས་དགའ་བའི་བྲོ་འཁྲབ། དེ་ནས་ཁོང་གཉིས་ཀྱིས་མགྱོགས་མྱུར་ངང་འོ་འབྲས་སྐྱོ་ཐུག་བསྐོལ་ཏེ། ཆེས་ཞིམ་མངར་དང་རོ་བཅུད་འཛོམས་པའི་འོ་ཐུག་ཤིང་ནྱ་གྲོ་དྷའི་ཕྱོགས་སུ་ཁྱེར་ཡོང་བ་ན། བུ་མོ་ལེགས་སྐྱེས་མས་ཉམས་འགྱུར་ལྡན་ཞིང་དང་བ་འདྲེན་པའི་ཤིང་ལྷ་ཁོང་ཤིང་ནྱ་གྲོ་དྷའི་གྲིབ་བསིལ་འོག་ཏུ་བཞུགས་ཏེ། སྒོམ་གྱི་རྣལ་འབྱོར་ལ་གཞོལ་བ་དངོས་སུ་མཇལ་བས་ཧང་སང་ཞིང་དགའ་སྤྲོ་ཚད་མེད་སྐྱེས། ངེས་པ་དོན་དུ་ཤིང་ལྷ་ཁོང་དགེ་སྦྱོང་གོ་ཏ་མ་ཡིན་པ་མོ་རང་གིས་ག་ལ་ཤེས། གང་ལྟར་ཡང་མོས་ཞིམ་མངར་རོ་བཅུད་ལྡན་པའི་འོ་འབྲས་ཐུག་པ་ཁོང་གི་ལྷུང་བཟེད་དུ་བླུག་བཞིན་སྨྲས་པ། ཁོ་མོའི་རེ་འབྲས་ཇི་ལྟར་གྲུབ་པ་བཞིན་ཤིང་ལྷ་ཁྱེད་ལ་ཡང་ཐུགས་ཀྱི་སྨོན་པ་གང་ཡོད་བདེ་ལེགས་ངང་འགྲུབ་པར་ཤོག་ཅིགཅེས་སྨོན་ལམ་ཡང་བཏབ། དགེ་སྦྱོང་གོ་ཏ་མས་འོ་ཐུག་བཞེས་གྲུབ་རྗེས། ཕྱག་ཏུ་ལྷུང་བཟེད་སྟོང་པ་དེ་བསྣམས་ཤིང་ཆུ་བོ་ནཻ་རཉྫཱ་ན་འཕྲེད་ཀྱིས་བཅད་ནས་ཡུལ་དབུས་རྡོ་རྗེ་གདན་གྱི་ཕྱོགས་སུ་ཕེབས་སོ། །
གསལ་འདེབས། སྤྱིར་བོད་རང་གིས་བརྩམས་པ་དང་བསྒྱུར་བའི་སྟོན་པའི་མཛད་རྣམ། སྐྱེས་རབས་སོ་བཞི་དཔག་བསམ་འཁྲི་ཤིང་སོགས་སྔ་ཕྱི་མི་ཉུང་བ་ཞིག་བཞུགས། ཡིན་ནའང་འདི་ནི་དེ་དག་དང་མི་འདྲ་བར་ཚིག་གི་སྡེབ་སྦྱོར་གོ་སླ་ཞིང་། དོན་དུ་རྒྱལ་སྲས་གཞོན་ནུ་དོན་གྲུབ་འགྲོ་བ་ཐུན་མོང་གི་མཐོང་སྣང་ལྟར་དངོས་ཡོད་མི་ཞིག་གི་བྱུང་རབས་ལྟར་བརྗོད་ཡོད། མ་ཟད་ལྷ་སྒྲུང་དང་དག་སྣང་རྐྱང་བས་གྱ་ཚོམ་དུ་མ་འཇུག་པར། ཞིབ་འཚོལ་རྩད་གཅོད་ཀྱི་དངོས་བྱུང་ལོ་རྒྱུས་ལ་གཞི་རྐང་བཙུགས། ཁོང་གིས་བྲན་གཡོག་ལམ་ལུགས་ལ་འགོག་རྒོལ་དང་དམངས་གཙོའི་ལམ་ལུགས་བསླངས་པ། རིགས་རུས་མཆོག་དམན་གྱི་ལྟ་བ་དགག་པ། བུད་མེད་ལ་འདྲ་མཉམ་གྱི་ཐོབ་ཐང་ཡོད་པ། ཕྱི་རོལ་བའི་སྟོན་པ་དང་ཆོས་ལུགས་སོགས་ལ་གུ་ཡངས་དང་གུས་ཞབས་བྱེད་སྟངས། ཁོང་གི་རྗེས་འཇུག་པ་ཚོས་རྫུ་འཕྲུལ་སྟོན་པ་ནི་ངོ་ཚ་དགོས་པའི་གནས་ཤིག་ཡིན་པ་སོགས་གདམས་པ་ཁྱད་པར་ཅན་དུ་མ་ཞིག་ཀྱང་མཛད་རྣམ་འདིའི་ཟུར་དུ་མངོན་ཡོད།
བྱེས་འབྱོར་བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་གི་འཕེལ་རིམ། བེ་རི་འཇིགས་མེད།
བེ་རི་འཇིགསམེད་དབང་རྒྱལ།
སྔོན་གླེང༌། ཟླ་ཞལ་དཀྱུས་རིང་ཨུཏྤལ་མཐིང་གའི་ཟུར་མིག་བརྡ་ཐབས་གཡོ་ཙམ་གྱིས།། ཕྱོགས་དུས་རྒྱལ་ཀུན་ཐུགས་ཀྱི་བརྟན་པ་ལྷོ་ཡི་རླུང་གིས་ཤིང་ལོ་བཞིན།། གཡོ་མཛད་སྒྲ་ལྡན་ངག་གི་ལྷ་མོ་རིག་བྱེད་རྒྱ་མཚོའི་དཔྱིད་གྱུར་མ།། ཚེ་རབས་ཕྲེང་བར་བདག་མགྲིན་འོ་མཚོར་ངང་མོ་ཇི་བཞིན་རྩེན་པ་མཛོད།། མཚན་གྱི་སྙན་པ་དབྱར་སྐྱེས་གཞོན་ནུའི་དཔལ།། ཐོས་པ་འཛིན་པའི་ནགས་ཀླུང་འགྲིམས་པའི་མོད།། སྤྲོ་དགའི་སེམས་ཀྱི་དཔྱིད་དཔལ་འདྲེན་མཛད་པའི།། མ་ཧཱ་པཎ་ཆེན་བློ་བཟང་བསྟན་འཛིན་མཆོད།། ལས་དབང་སྔས་སུ་བྱས་པའི་མི་ཡུལ་ནས།། རང་ཡུལ་རིག་པའི་ཕ་ནོར་སྲུང་བའི་སླད།། གངས་ཅན་རྩོམ་རིག་རྒྱ་མཚོའི་འཕེལ་རིམ་རླབས།། མཐོང་ཐོས་དྲན་པའི་ཆ་ཤས་རགས་ཙམ་གླེང༌།། བྱེས་འབྱོར་སྤྱི་ཚོགས་ནི་བསམ་བཞིན་ཆེད་འཛུགས་བྱས་པའི་སྤྱི་ཚོགས་ཤིག་མིན་པར། གཞན་དབང་སྟབས་བསྟུན་གྱིས་མི་ཡུལ་དུ་ཡུལ་གྱར་བའི་ཚོར་བ་ལ་ལས་དབང་སྔས་སུ་བསྡད་དགོས་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན། རི་བོ་རལ་བ་དང་རྒྱ་མཚོ་འཁྲུག་པ་ལྟ་བུའི་དུས་འགྱུར་གྱི་ཡོ་ལངས་སྐྱུར་མོའི་མཇུག་སྣེ་ནས་ལས་དབང་གི་བྱིན་པའི་ས་མཐའི་འཚོ་བ་འདིའི་རྒྱུད་རིམ་ནང༌། བོད་རང་གི་ཕ་མེས་ཡང་མེས་ཀྱི་སྐབས་ནས་བཞག་པའི་ཆོས་དང་རིག་གཞུང་གོམས་སྲོལ་དང་བཅས་པའི་རླབས་རྒྱུན་གྲ་མ་ཉམས་ཤིང་གྲུ་མ་ཆགས་པའི་སྒོ་ནས་ཉམས་པ་སོར་ཆུབ་དང་མི་ཉམས་རྒྱུན་འཛིན་བྱས་པའི་ལོ་རྒྱུས་འགོང་ཆེ་བ་དེ་དག་ལས། འདིར་རྩོམ་རིག་སྤྱི་དང་སྒྱུ་རྩལ་རྩོམ་རིག་གི་འཕེལ་རིམ་རགས་ཙམ་གླེང་བར་བྱའོ།།
༡༽ བྱེས་འབྱོར་དུ་རྩོམ་རིག་སྤྱིའི་རླབས་རྒྱུན་གྱི་འཕེལ་རིམ། བོད་ཀྱི་བསྟན་སྲིད་ལ་ས་གས་རི་ཉིལ་བའི་དུས་ཟིང་བྱུང་སྟེ་མི་ཡུལ་ལ་སྐྱབས་བཅོལ་དུ་སླེབས་པའི་རྗེས་ཀྱི་རྩོམ་རིག་གི་ཐོག་མ་ནི་ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་མཛད་པའི་༼ངོས་ཀྱི་ཡུལ་དང་ངོས་ཀྱི་མི་མང་༽ཞེས་པ་འདི་ཡིན་ཞིང༌། ལྗགས་རྩོམ་འདི་ནི་དུས་ཐོག་ཆར་པ་དང༌། ནད་ཐོག་སྨན་བཞིན་བོད་བསྟན་སྲིད་མི་རིགས་དང་བཅས་པ་ཆགས་འཇིག་གི་འགག་ལ་སླེབས་པའི་གཉན་ཕྲང་ཆེ་བའི་དུས་སྐབས་ལ་འཁེལ་ཡོད། ལྗགས་རྩོམ་འདིའི་ནང་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་དང་ལོ་རྒྱུས། ཡུལ་སྲོལ་དང་གོམས་གཤིས། ལྷག་དོན་ཉེ་རབས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཐད་རྒྱ་བོད་ཀྱི་གནས་སྟངས་མཚོན་པའི་གལ་ཆེ་གནས་ཚུལ་མང་པོ་ཞིག་འཁོད་ཡོད། ལྗགས་རྩོམ་འདི་བཞིན་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་སྡིང་ཆ་དང་གཞན་ཡང་སྐད་རིགས་དང་ཡིག་རིགས་མི་འདྲ་བ་དུ་མའི་ཐོག་ནས་འཛམ་གླིང་གང་སར་ཁྱབ་བརྡལ་དུ་སོང་བ་འདི་ཉིད། བྱེས་འབྱོར་ཁྲོད་ཀྱི་རྩོམ་ཡིག་དཔེ་འགྲེམས་ཐེངས་དང་པོ་དེ་ཡིན་རྒྱུ་རེད་སྙམ། ལྗགས་རྩོམ་འདིའི་ནུས་པ་ལས་འཛམ་གླིང་ཤར་ནུབ་ཀྱི་སྐད་དང་ཤ་མདོག་མི་གཅིག་པའི་མི་རིགས་འདྲ་མིན་སྣ་ཚོགས་པའི་ཁྲོད་བོད་དོན་གནས་སྟངས་ངོ་མ་དེ་མཁྱེན་རྟོགས་བྱུང་བའི་གྲངས་འབོར་ཉིན་རེ་ནས་ཉིན་རེར་ཇེ་མང་དུ་སོང་ཞིང༌། སྤྱི་ལོ་ ༡༩༩༥ ལོར་བཞུགས་སྒར་དྷ་རམ་ས་ལར་ཨ་མྱེས་རྨ་ཆེན་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་ཁང་གིས་གོ་བསྒྲིགས་བྱས་པའི་བོད་རྒྱལ་ཡོངས་རྩོམ་པ་པོའི་ཚོགས་ཆེན་ཐེངས་པོའི་ཐོག རྩོམ་ཡིག་འདིའི་སྟེང་ནས་ྋགོང་ན་མཆོག་ལ་བྱབྱདགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱི་བྱ་དགའ་བྱབྱགཟེངས་བསྟོད་ཀྱང་སྐབས་དེའི་ཚོགས་ཞུགས་པ་ཀུན་སྤྱི་མོས་ཀྱིས་འབུལ་བཞེས་མཛད། བཙན་བྱོལ་སྤྱི་ཚོགས་ནང་རྩོམ་རིག་གི་བྱ་དགའ་འབུལ་སྲོལ་ཐེངས་དང་པོ་ཡང་ཕལ་ཆེར་འདི་ཉིད་ཡིན་རྒྱུ་རེད། ད་ལྟ་དང་ད་དུང་ཡང་མུ་མཐུད་ལྗགས་རྩོམ་འདིའི་ཆུ་ཆེན་ཆུ་རླབས་ལྟ་བུས་བོད་དོན་ཐོག་ཤུགས་མ་ཐུབ་ཀྱིས་དོ་སྣང་དང་རྒྱབ་སྐྱོར་གནང་མཁན་དབྱར་ཁའི་ཆུ་མཚོ་དང༌། སྟོན་ཀའི་ཟླ་བ་བཞིན་གོང་འཕེལ་དུ་འགྲོ་བཞིན་པ་ཡིན།
༢༽ བཙན་བྱོལ་དུ་ནང་ཆོས་རིག་པའི་རྩོམ་རིག་གི་འཕེལ་རིམ། གཞིས་སུ་བསྟན་སྲིད་ཉམས་རྒུད་སོང་བ་དང་སྟབས་བསྟུན་བཙན་བྱོལ་སྤྱི་ཚོགས་ནང་ྋགོང་ས་སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོས་སྔ་ཕྱི་བཀའ་ནན་གཞིར་བཟུང་གིས་ནང་ཆོས་རིག་པའི་ལྗགས་རྩོམ་གནང་མཁན་ཡང་མི་ཉུང་བ་ཞིག་བྱུང་འདུག་པའི་ནང་ནས། ཧ་ལམ་ཐོག་དང་པོ་ནི་ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་ལྗགས་རྩོམ་གནང་བའི་༼ལེགས་བཤད་བློ་གསར་མིག་འབྱེད༽ཞེས་བསླབ་པ་གསུམ་གྱི་སྐོར་ལས་རྩོམ་པའི་ལེགས་བཤད་ད་ལྟའི་ཆར་གཞི་རིམ་སློབ་གྲྭ་ཁག་གི་སློབ་དེབ་ཏུ་བདམས་པ་དེ་ཉིད་ཡིན་རྒྱུ་རེད་སྙམ། ལྗགས་རྩོམ་འདིའི་ནང་དུ་ནང་བསྟན་སྤྱིའི་རྣམ་བཞག་སྙིང་པོ་བསྡུས་ཤིང་དོན་ཚང་བའི་ཁྱད་ཆོས་དུ་མ་ལྡན་པས། མདོ་སྔགས་ཀྱི་དཔེ་ཆ་མང་དུ་བཀླག་པར་མ་ནུས་ཀྱང༌། དེབ་ཆུང་འདི་ཉིད་བཀླག་ན་ནང་བསྟན་གྱི་སྤྱི་ཆིངས་ལ་བག་ཆགས་ངེས་ཅན་རེ་བཞག་ཐུབ་པ་སྨོས་ཅི་ལ་དགོས། རྒྱལ་བའི་ཡོངས་འཛིན་རིན་པོ་ཆེདགའ་ལྡན་ཁྲི་བྱང་སྤྲུལ་པའི་སྐུ་རིན་པོ་ཆེའི་༼གསུང་འབུམ་༽པོད་ཆེན་བཅུ་གཉིས་བཞུགས་པ་དེ་དག་ལས། བཙན་བྱོལ་དུ་ཕེབས་པའི་རྗེས་སུ་ལྗགས་རྩོམ་གནང་བའི་གསུང་རྩོམ་མང་ཞིང༌། རྩོམ་ཡིག་དེ་དག་གི་ནང་དོན་ཐད་མདོ་སྔགས་རིག་གནས་དང་བཅས་པའི་རྣམ་བཞག་རྒྱ་ཆེན་ཚུལ་དང་གཏིང་ཟབ་ཚུལ་བཤད་མ་དགོས་པའི་ཐོག ཚིག་སྦྱོར་གྱི་ཆ་ནས་བཤད་ནའང་ཚིགས་བཅད་རྣམས་ནི་རྡོ་སྦིས་དགེ་བཤེས་ཤེས་རབ་རྒྱ་མཚོའི་རྩོམ་གཤིས་དང་མཐུན་ལ། ཚིགས་ལྷུག་རྣམས་ནི་གཞུང་བྲིས་དང་མཐུན་པའི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པས། དེང་སང་རྩོམ་ཡིག་འབྲི་མཁན་ཚོས་ལྗགས་རྩོམ་འདི་དག་གི་ཟུར་ཆ་ཙམ་ལའང་འགྲན་ཐབས་མེད། དེ་བཞིན་གཡུ་དྲུང་བོན་གྱི་སྨན་རི་ཁྲི་འཛིན་རིན་པོ་ཆེའི་ཡོངས་འཛིན་དཔོན་སློབ་བསྟན་འཛིན་རྣམ་དག་གིས་གཡུ་དྲུང་བོན་གྱི་མདོ་སྔགས་ཟུང་གིས་བསྡུས་པའི་གསུང་རྩོམ་སྔ་ཕྱིར་བསྡོམས་ན་༼གསུང་འབུམ་༽པོད་བཅུ་གསུམ་ཙམ་ལྗགས་རྩོམ་གནང་བ་ད་ལྟར་མཇལ་དུ་ཡོད་ཅིང༌། དཔལ་ལྡན་ས་སྐྱ་བའི་༼གདོང་ཐོག་སྤྲུལ་སྐུ་བསྟན་པའི་རྒྱལ་མཚན་རྩོམ་ཆོས་༽དཔེ་དེབ་ཆེ་ཆུང་དུ་མ། ༼རིག་སློབ་འགན་འཛིན་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོའི་གསུང་རྩོམ་༽དཔེ་དེབ་དགུ། དགའ་ལྡན་༼འཛེ་སྨད་བསྟན་འཛིན་ཡར་ལྡན་གྱི་གསུང་རྩོམ་༽པོད་དྲུག བྱ་བྲལ་སངས་རྒྱས་རྡོ་རྗེའི་གསུང་རྩོམ་༽པོད་ཆེན་དུ་མ། ༼མཁན་ཟུར་པདྨ་རྒྱལ་མཚན་གྱི་གསུང་རྩོམ་༽པོད་ལྔ༌། ༼སྒོ་མང་མཁན་ཟུར་བསྟན་པ་བསྟན་འཛིན་གྱི་གསུང་རྩོམ་༽པོད་གྲངས་དུ་མ། ༼མཁས་པའི་དབང་པོ་རྣམ་རྒྱལ་དབང་ཆེན་གྱི་གསུམ་རྩོམ་༽པོད་གྲངས་དུ་མ། ༼དགེ་བཤེས་དཔལ་ལྡན་གྲགས་པའི་གསུང་རྩོམ༽པོད་གྲངས་དུ་མས་མཚོན། ཐམས་ཅད་བརྗོད་པས་མི་ཚར་ཞིང༌། བཙན་བྱོལ་ནང་རྩོམ་རིག་ཐོག་འཚག་ཚུད་ཤོས་དང་གྲ་རྒྱས་ཤོས་ནི་ནང་ཆོས་རིག་པའི་རྩོམ་རིག་ཁག་ཆགས་བསྡད་ཡོད། རྩོམ་ཆོས་དེ་དག་ཀྱང་ལུང་གི་ཁུངས་བཙན་པ། རིགས་པའི་དབལ་ཚ་བ། གོ་བའི་གཏིང་ཟབ། ཉམས་མྱོང་གིས་གཏན་ལ་ཕབ་པ། འཆད་ཉན་གྱི་རྒྱུན་གནསཔ་བཅས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པས། དེང་སང་གཞིས་བྱེས་ཀྱི་ཕོ་གསར་རྐྱལ་སྟོང་འགའ་རེས་ཁུངས་ལུང་རྒྱུ་མཚན་འཚོལ་ལོང་མེད་པར་ཤོག་ལྷེ་བརྒྱ་སྐོར་ཁ་ཤས་རེ་བྲིས་ནས་ནང་ཆོས་རིག་པའི་རྣམ་གཞག་ཐོག་ཆ་རྒྱུས་ཡོད་མདོག་བྱེད་པ་དེ་དག་དང་ནམ་ཡང་མི་འདྲ་བས། བཙན་བྱོལ་ཁྲོད་དུ་ནང་ཆོས་ཀྱི་འཕེལ་རིམ་རྒྱུན་འབྱམས་སུ་གནས་པ་འདི་ནི། རྩོམ་རིག་གཞན་དག་ལས་འབུར་དུ་འཐོན་པའི་ཆེ་བ་ལྡན་པ་གསུང་རབ་དང་རྩོམ་རིག་གི་མིག་ཟུང་ལ་ལིང་ཏོག་གིས་མ་སྒྲིབ་པའི་སྐྱེ་བོ་བློ་གྲོས་གཟུ་བོ་གནས་པ་ཞིག་ཡིན་ཕྱིན་ཆད་ཅིས་ཀྱང་མཁྱེན་ངེས་སྙམ།
༧༽ བཙན་བྱོལ་དུ་བོད་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པའི་རྩོམ་རིག་གི་འཕེལ་རིམ། དུས་འགྱུར་བྱུང་ནས་བཙན་བྱོལ་སྤྱི་ཚོགས་ཁྲོད་བོད་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པའི་རྩོམ་རིག་ཆེས་ཐོག་མ་སྤེལ་མཁན་ནི་བྲག་གཡབ་སྐྱབས་མགོན་རིན་པོ་ཆེ་ཡིན་ལ། ཁོང་གིས་བོད་ཀྱི་བརྡ་དག་ཚིག་མཛོད་ཀྱི་དེབ་ཆེན་དེ་ཉིད་གསར་རྩོམ་དང་དཔེ་སྐྲུན་གནང་བ་ནས། མི་ཡུལ་དུ་གསར་འཛུགས་བྱས་མ་ཐག་པའི་སྲིད་གཞུང་གི་ལས་ཁུངས་ཁག་ཏུ་བརྡ་དག་འདི་ཉིད་མིག་དང་འདྲ་བ་བྱུང༌། བརྡ་དག་གི་གཞུང་འདི་ཁོག་སྒྲིག་སྟངས་སོག་པོ་དགེ་བཤེས་ཆོས་གྲགས་ཀྱིས་མཛད་པའི་༼བོད་ཀྱི་བརྡ་དག་མིང་ཚིག་གསལ་༽བ་དང་འདྲ་བར་ཀ་ཁོངས་སྦྱོར་ཀློག་གི་སྔ་ཕྱི་བང་རིམ་བཞིན་བསྒྲིགས་པའི་སྲོལ་གསར་གཏོད་མཛད་པ་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་བསྒྲིགས་བོད་གཞུང་དཔེ་མཛོད་ཁང་ནས་དཔེ་སྐྲུན་བྱསའདུག ཚིག་མཛོད་འདིའི་ནང་མིང་ཚིག་ཁྲི་ཕྲག་ལྷག་བསྡུས་ཤིང་མདོ་སྔགས་ཀྱི་གསུང་རབ་དང་སྨན་རྩིས་སོགས་ཐ་སྙད་ཀྱི་སྐོར། ལི་ཤིའི་གུར་ཁང་དང་བརྡ་གསར་རྙིང་གིས་མཚོན་པའི་ཁུངས་ལྡན་ཡིག་རྙིང་མང་པོ་གཞིར་བཅོལ་ནས་བསྒྲིགས་པས་ཁུངས་བཙུན་པ་དང༌། སྒྲིག་སྟངས་ལྟ་ཀློག་བདེ་བའི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན། ད་དུང་ཁོང་གིས་བརྩམས་པའི་༼དུས་གསུམ་རེའུ་མིག་༽དུས་ཕྱིས་ཤེས་རིག་ལས་ཁུངས་ནས་བ་གཞིས་པའི་མིང་ཐོག་ནས་བཏོན་པ། གཞན་ཡང་བ་གཞིས་ཕུན་ཚོགས་དབང་རྒྱལ་གྱིས་༼སྙན་སུམ་གྱི་སྐོར་༽དུ་མ་དང༌། ཝཱར་དགེ་པདྨ་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་གླེང་བརྗོད་ཆེན་པོ། འཛེ་མེད་བསྟན་འཛིན་ཡར་རྒྱས་ཀྱིས་༼སུམ་རྟགས་སྐོར༽། བདུད་འཇོམས་ཡེ་ཤེས་རྡོ་རྗེས༼བརྡ་སྤྲོད་ཀྱི་སྐོར༽། འབྲས་སྤུངས་ཁྲི་པ་བསྟན་པ་བསྟན་འཛིན་གྱིས་༼སུམ་རྟགས་སྐོར༽། རག་ར་ཐུབ་བསྟན་ཆོས་དར་གྱིས་༼གནས་བརྒྱད་འགྲེལ་བ༽། ཨ་མདོ་དགེ་འདུན་སྦྱིན་པས་༼སུམ་རྟགས་ཀྱི་སྐོར༽། ན་ག་སངས་རྒྱས་བསྟན་དར་གྱིས་༼ནག་ཊིཀ་༽། ཆབ་མདོ་ཤེས་རབ་ཀྱི་༼སུམ་རྟགས་གཉིས༽། ཕྲན་གྱི་༼རྟགས་ཀྱི་འཇུག་པའི་དཀའ་གནད་འགའ་ཞིག་གི་དོགས་སེལ་གཟུ་གནས་དགྱེས་པའི་གཏམ༽སོགས། རིམ་པར་བརྩམས་པས་བྱེས་འབྱོར་ཁྲོད་དུ་བོད་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པའི་རྩོམ་རིག་གི་འཕེལ་རིམ་གྱི་རླབས་རྒྱུན་དགུང་ལ་འཕྱོ་བའི་ཟེགས་མ་འཛམ་གླིང་ཤར་ནུབ་གང་སར་འཐོར་དང་འཐོར་བཞིན་པ་འདིའི་ཐོག་ནས་ཀྱང་ང་ཚོའི་སྤྱི་ཚོགས་ཁོར་ཡུག་ཆུང་ཆུང་འདིས་ཕྱིས་འབྱུང་བུ་རབས་ཚ་རྒྱུད་ཚོར་ངོ་ནོངས་མི་དགོས་པའི་རྩོམ་རིག་འཕེལ་རིམ་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ས་བོན་བརྟན་པོ་བཞག་འདུག་སྙམ།
༩༽ བོད་ཀྱི་སྨན་རྩིས་རིག་པའི་རྩོམ་རིག་གི་འཕེལ་རིམ། བྱེས་འབྱོར་སྤྱི་ཚོགས་ནང་བཞུགས་སྒར་རྡ་རམ་ས་ལར་དབུས་སྨན་རྩིས་ཁང་གསར་འཛུགས་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་སྨན་རྩིས་རིག་པའི་རྒྱུན་སྲོལ་མི་ཉམས་སླར་གསོའི་རླབས་ཆེན་གྱི་མཛད་རྗེས་མཐོང་ཆོས་སུ་ཡོད་ལ། འདི་ཉིད་མགོ་བཙུགས་པ་ནས་ྋགོང་ས་མཆོག་གི་བླ་སྨན་རིམ་བྱོན་ཚོས་སྨན་རྩིས་ཀྱི་འཆད་ཉན་རྒྱ་ཆེར་བསྐྱངས་པའི་ལོ་རྒྱུས་ལས། སྨན་གཞུང་དང་རྩིས་གཞུང་གི་གསར་རྩོམ་གྱི་འཕེལ་རིམ་ཐོག་དེ་ཙམ་ཆ་རྒྱུས་མེད། ཤེས་རབ་གླིང་སྡེ་དགེ་ཚེ་རྣམ་དང༌། ཝཱར་ཎ་སིར་རག་རྡོ་སྤྲུལ་པའི་སྐུ་བློ་བཟང་བསྟན་འཛིན་ཟུང་གིས་སྨན་དང་རྩིས་ཀྱི་རྒྱུན་སྲོལ་བཟང་པོ་བསྐྱངས་དང་སྐྱོང་བཞིན་པའི་ཐོག ཕྱི་མས་དེ་དག་དང་འབྲེལ་བའི་རྩོམ་ཐུང་༼གསོ་བ་རིག་པ་དང་ཚེའི་རིག་བྱེད་ཀྱི་ཁྱད་པར་ལ་ཅུང་ཟད་དཔྱད་པ་ངང་པའི་བཞེད་སྒྲ༽། ཞེས་བོད་ཀྱི་གསོ་བ་རིག་པའི་བྱུང་རིམ་དང་ལྟ་གྲུབ་རྣམས་རང་འདོད་ལྟར་རང་གི་སྲིད་དོན་དང་ཆབ་སྲིད་ཀྱྀ་དགོས་མཁོ་བསྐོང་སླད༌། འགའ་ཞིག་གིས་མནའ་བོའི་རྒྱ་ནག་གི་སྨན་གཞུང་རྒྱ་བཟས་བོད་དུ་ཁྱེར་བ་སོགས་ལས་གཞི་ནས་ཡུལ་དེར་དར་བས་རྒྱ་ནག་གི་སྨན་གཞུང་ཡིན་པར་འདོད་ཅིང་སྒྲུབ་བྱེད་ལྟར་སྣང་དུ་མ་འགོད་པ་དང༌། འགའ་ཞིག་གིས་རྒྱ་གར་ནས་དར་བ་ཡིན་ཞིང་རྒྱ་གར་གྱི་ཚེའི་རིག་བྱེད་ཡུལ་དེར་མ་དར་སྔོན་དུ་བོད་ལ་སྨན་བཅོས་མེད་པར་བཤད་ཅིང་དེ་ལ་ཕྱོགས་རེའི་རིག་པ་དང་ལུང་དོན་རང་ཕྱོགས་སུ་འཐེན་ནས་བཤད་སྒྲོས་དུ་མ་བྱེད་པ་མནའ་དེང་གཉིས་ཀར་སྣང་བར་བརྟེན་བློ་གྲོས་ཀྱི་ལང་ཚོ་མ་བརྟས་པ་རྣམས་ལྟར་སྣང་གི་གཟུགས་བརྙན་དང་གཟུགས་དངོས་གཉིས་འཁྲུལ་ནས་རེ་དོགས་སྣ་ཚོགས་ཡོང་གི་ཡོད་པ་དང་ཡོང་སྲིད་པ་དེ་དག་གི་ལོག་རྟོག་དང་འཁྲུལ་སྣང་བསལ་བའི་སླད། བོད་ཀྱི་གསོ་བ་རིག་པའི་བྱུང་རིམ་དངོས་དང༌། དེའི་ལག་ལེན་གྱི་ཕན་ནུས་ཤེས་པའི་ཕྱིར༌། དབྱེ་ཞིབ་བྱེད་དགོས་པའི་རྒྱུ་རྐྱེན་དང༌། དཔྱད་པ་ཞུགས་པར་ངེས་པར་ཚང་དགོས་པ། དཔྱད་འོས་པ། ཐོག་མའི་བྱུང་རིམ། ཚེའི་རིག་བྱེད་ཀྱི་བྱུང་བ། བོད་ཀྱི་གསོ་བ་རིག་པའི་བྱུང་བ། བར་དུ་ལྟ་གྲུབ། ལུས་གྲུབ་ཚུལ་སོགས་ཀྱི་ཁྱད་པར། གྲུབ་པའི་ལུས་ཀྱི་ཆ་ཤས་འགའི་ཁྱད་པར། ཀླད་པ༌།Central nervous system སྙིང་ཁམས། བསམ་སེའུ། རེག་པའི་རྩ་ལ་བརྟག་པ། རྩ་བརྟག་ཐབས་ཀྱི་རིག་པ། མཐོང་བ་ཆུ་ལ་བརྟག་པ། ཕྱི་ནང་གི་འབྱུང་བའི་འབྲེལ་ཚུལ། ནད་བཅོས་ལག་ལེན། སྦྱོར་བ་སྨན། བཅས་དོན་ཚན་ཆུང་ངུ་བཅུ་བདུན་ཕྱེས་ཏེ་དཔྱོད་པའི་ལམ་ནས་གསོ་རིག་དང་ཚེའི་རིག་བྱེད་ཀྱི་བྱུང་རིམ་དང་ཁྱད་པར་གསལ་བཤད་གནང་བ་སོགས་འགའ་ཞིག་ཀྱང་བྲིས་སྣང་བ་དེ་ཀོ། མཐོང་ཐོས་ཉམས་མྱོང་གིས་རྒྱུད་ཕྱུག་པ་དང༌། བརྗོད་གཞིའི་ཁུངས་བཙན་ཞིང་རྗོད་བྱེད་ཚིག་སྦྱོར་སྙན་འཇེབས་ལྡན་པའི་ཁྱད་ཆོས་དུ་མ་ལྡན་པ་མཐོང༌། གཞན་བོད་ཀྱི་སྨན་རྩིས་ཁང་ནས་བཏོན་པའི་སྨན་རྩིས་ཀྱི་གཞུང་༼བཻཌཱུརྱ་དཀར་སྔོན་༽དང༌། ཟུར་མཁར་བ་བློ་གྲོས་རྒྱལ་པོའི་༼རྒྱུད་བཞིའི་འགྲེལ་བ་མེས་པོའི་ཞལ་ལུང་༽། སྨན་རམས་པ་བསྟན་དར་གྱི་༼རྒྱུད་བཞིའི་བརྡ་སྤྲོད་ཨ་རུ་རའི་ཕྲེང་བའི་མཛེས་རྒྱན༽། ཁྲོ་རུ་ཚེ་རྣམ་གྱི་སྒྲ་སྨན་རྩིས་གསུམ་གྱི་གཞུང་སོགས་གནའ་དེང་བོད་ཀྱི་མཁས་པ་མང་པོའི་གསུང་རྩོམ་བསྐྱར་པར་གནང་བ་དུ་མ་མཐོང་ཐོང་བྱུང་བ་ལས། གསར་རྩོམ་གང་ཞིག་གནང་ཡོད་པ་ནི་མཐོང་ཐོས་མ་བྱུང༌།
༡༠༽ བཙན་བྱོལ་དུ་བོད་ཀྱི་བྲིས་འབུར་དང་ཐིག་རྩ་རིག་པའི་རྩོམ་རིག་གི་འཕེལ་རིམ། བཙན་བྱོལ་ནང་རི་མོ་དང་ཐིག་རྩ་སྐོར་གྱི་རྩོམ་རིག་གི་དེབ་འགའ་ཞིག་ལས་མཐོང་ཐོས་བྱུང་མྱོང་མེད་ནའང༌། དེ་དག་གི་རྩོམ་པ་པོ་དང་རྩོམ་དེབ་ཀྱི་ཆེ་བ་དེ་སྔོན་དོ་སྣང་ཞུ་མྱོང་མེད། དྲན་ངོས་སུ་ཡོད་པ་ཞིག་ནི་སེར་བྱེས་འདན་མ་ཁང་ཚན་གྱི་གྲྭ་ཟུར་ད་ལྟ་མ་ཇུ་ཊི་ལ་རིན་ཆེན་ཟ་ཁང་གི་སྦྱིན་བདག་ཁོང་ཉིད་ཀྱིས་བརྩམས་པའི་༼ཐིག་རྩལ་གྱི་དེབ་༽གཅིག་རྩོམ་པ་པོ་རང་ཉིད་ཀྱིས་འགྲེལ་བརྗོད་ཟབ་རྒྱས་གནང་བྱུང་བ་དེའི་བྲོ་བ་ཆ་ཚང་མི་ཤེས་ཀྱང༌། དེབ་དེ་བཙན་བྱོལ་ནང་ཐིག་རྩ་རྩོམ་དེབ་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན་པ་ར་འཕྲོད་ཞུ་ཐུབ་ངེས་སྙམ། དེ་རྗེས་༼ལྷ་བཟོ་སངས་རྒྱས་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མི་ཚེའི་ལོ་རྒྱུས་༽ཕྲན་ལ་བྲིས་སྐུལ་དུ་མངགས་པར་ཨ་མྱེས་རྨ་ཆེན་མཁས་དབང་བཀྲ་ཤིས་ཚེ་རིང་གི་ལམ་སྟོན་དང་རྒྱུད་སྐུལ་ལྟར་ལྷ་བྲིས་པ་ཁོང་གི་ཁྲིད་རྒྱུད་སྡེ་སྲིད་ཀྱི་གཡའ་སེལ་གཞིར་བཟུང་ནས་ད་ལྟར་འབྲི་བཞིན་པའི་ཐིག་རྩ་མ་དཔེ་འདི་བཞིན་བཙན་བྱོལ་ནང་གཡའ་སེལ་དང་འབྲེལ་བའི་ལྷ་བྲིས་ཀྱི་ཐིག་རྩ་ཐེར་འདོན་བྱས་པའི་རྩོམ་རིག་ཐེངས་དང་པོ་དེ་ཡིན་སྲིད། ད་དུང་གཞན་དང་གཞན་གྱི་ཐིག་རྩལ་རྩོམ་རིག་མི་ཉུང་བ་ཞིག་ཡོད་སྲིད་ཀྱང་ཕྲན་ལ་མཐོང་ཐོས་ཉམས་མྱོང་དེ་ཙམ་ལ་མེད་པས་བཤད་མ་སྤོབས། བཙན་བྱོལ་ནས་འབུར་སྐུའི་ཐིག་རྩ་རྩོམ་ཐོག་མའི་འཕེལ་རིམ་ནི། ནོར་གླིང་རྟེན་བཞེངས་ཆེན་མོ་རྩེ་གདོང་སྤེན་པ་རྡོ་རྗེ་ལགས་ཀྱིས་བརྩམས་པའི་༼བོད་ཀྱི་མཆོག་གི་ལུས་བཟོ་འབུར་སྐུའི་མདོ་རྒྱུད་ཐིག་ཡིག་གྱིས་བརྒྱན་ཅིང་རྩེ་གདོང་རིག་པའི་འབྱུང་གནས་ཀྱི་བཟོ་རྩལ་གྱི་བྱུང་བ་མཐོང་རྒྱུད་ལག་ལེན་མན་ངག་གཅིག་ཏུ་བཀོད་པའི་དེབ་ཐེར་རིན་ཆེན་སྣ་བདུན་གྱི་ཕྲ་ཚོམ་༽ཞེས་པ་འདི་རེད་སྙམ། དེ་ཡང་དོ་བདག་དངོས་དང་བཀའ་མོལ་བྱུང་དོན་བཞིན། བྲིས་འབུར་གྱི་ཐིག་རྩ་གཉིས་ཀ་གཞི་རྩའི་ཆ་ནས་གཅིག་པ་ཡིན་ཡང༌། བྲིས་ཐིག་གིས་འབུར་ཐིག་ཡོངས་རྫོགས་ཀྱི་གོ་ཆོད་མི་ཐུབ་པ། དཔེར་ན། བྲིས་སྐུར་མདུན་ཐིག་མ་གཏོགས་གཡས་གཡོན་རྒྱབ་གསུམ་གྱི་ཐིག་རྩ་མི་དགོས་ཀྱང༌། འབུར་སྐོས་གཡས་གཡོན་རྒྱབ་མདུན་བཞི་ཀའི་ཐིག་ཚད་ངེས་པར་དུ་དགོས་པས། བྲིས་ཐིག་ལས་འབུར་ཐིག་མགོ་ཉོག་པ་དང་ཞིབ་ཚགས་པ་བཤད་མ་དགོས་པ་དང༌། འབུར་སྐུ་ནི་གང་ཞིག་དཔེ་མཚོན་དུ་བྲིས་ཚར་བ་གཞིར་བཟུང་གིས་བརྡུང་བ་དང་བླུག་པ་སོགས་ཀྱི་ཆོ་ག་གཞན་ཤིན་ཏུ་མང་སྟབས་བྲིས་ཐིག་དང་རྒྱ་ཆེ་ཆུང་གཏིང་ཟབ་མིན་ཁྱབ་པར་ངེས་ཅན་ཡོད་པར་གསུངས། དེ་ལྟ་ནའང་བཙན་བྱོལ་དུ་བྲིས་ཐིག་ལས་གཞན་འབུར་ཐིག་དང༌། དེའི་ལག་ལེན་གྱི་མཛུབ་ཁྲིད་འཕེར་བའི་རྩོམ་རིག་གསར་པ་གཞན་སུས་ཀྱང་བྲིས་མེད་པ་འདྲ། གོང་ལྟར་ལྗགས་རྩོམ་འདི་ཉིད་ད་ལྟར་ནོར་གླིང་རྟེན་བཞེངས་སློབ་གྲྭར་ལག་ལེན་དང་འགྲོགས་ནས་སློབ་ཁྲིད་གནང་བཞིན་པ་རེད། ད་ལྟའི་རྡ་སའི་གཙུག་ལག་ཁང་གི་རྟེན་གཙོ་ཁག་གིས་མཚོན་འཛམ་གླིང་ཤར་ནུབ་གང་སར་རྩོམ་པ་པོ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་གསར་བཞེངས་གནང་བའི་འབུར་སྐུ་འདྲ་མིན་སྙན་གྲགས་དང་མཉམ་དུ་ཁྱབ་བཞིན་པ་ཡིན། དེས་ན་བྱེས་འབྱོར་ཁྲོད་ནས་མ་འོངས་པའི་བུ་རབས་ཚ་རྒྱུད་ཚོར་བཤད་ན་བཤད་རིན་ཡོད་པ་དང༌། བསྟན་ན་བསྟན་རིན་ཡོད་པའི་བཟོ་རིགས་ཀྱི་རྩོམ་ཆོས་ཡང་ངེས་ཅན་ཞིག་འཕེལ་རྒྱས་བྱུང་ཡོད་ཅེས་མགྲིན་པ་གཟེངས་སུ་བཏེགས་ནས་བཤད་ཆོག་སྙམ།
༡༡༽ བོད་ཀྱི་སློབ་དེབ་རིག་པའི་རྩོམ་རིག་གི་འཕེལ་རིམ། ས་ཕག་དུས་འགྱུར་མ་བྱུང་བའི་སྔོན་དུ་བོད་ལ་སློབ་གྲྭ་ཁ་ཤས་ཡོད་པ་འདྲ་ཡང༌། དེ་དག་ལ་དེང་སང་ནང་བཞིན་ཚགས་ཚུད་རང་བཞིན་གྱི་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་སྒྲོམ་གཞི་ལྡན་པའི་སློབ་དེབ་ཅིག་ཡོད་རབས་གོ་མྱོང་མེད་ཀྱང༌། ས་ཕག་དུས་འགྱུར་བྱུང་ནས་མི་རིང་བར། སྤྱི་ལོ༡༩༦༥ལོར་བཙན་བྱོལ་དུ་ྋགོང་ས་མཆོག་གི་ཐུགས་བསྐྱེད་བླ་ན་མེད་པའི་དང་རྒྱ་གར་གཞུང་གི་བཀྲིན་ལ་བརྟེན་ནས། བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་རིག་གཞུང་གི་རྨང་གཞི་ཡོད་པའི་སློབ་གྲྭ་ཟུར་འཛུགས་ཀྱི་གོ་སྐབས་བྱུང་བ་དང་བསྟུན། སྐབས་དེའི་ཡུལ་དུས་དང་མཚམས་པའི་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་སྒྲོམ་གཞི་ངེས་ཅན་ལྡན་པའི་སློབ་དེབ་ཀྱང་གཏན་འབེབས་གནང་ལུགས་སྐབས་དེའི་སློབ་དེབ་རྩོམ་སྒྲིག་གནང་མཁན་ཆོས་དོན་བཀའ་ཟུར་ཐུབ་བསྟན་ནོར་བཟང་དང༌། པད་བཀོད་བདུད་འཇོམས་སྤྲུལ་སྐུ། དགའ་ཤར་མཛེ་སྨད་སྤྲུལ་སྐུ། རྭ་སྟོད་སྐྱོང་ལྟ་སྤྲུལ་སྐུ། ངོར་ཐར་རྩེ་མཁན་པོ། ཁེ་སྨད་བསོད་ནམས་དབང་འདུས། རྙིང་འཐུས་དཔལ་ཡུལ་སྤྲུལ་སྐུ། ཁམས་སྤྲུལ་དོན་བརྒྱུད་ཉི་མ་བཅས་རེད་འདུག ཁོང་རྣམ་པས་རྩོམ་སྒྲིག་བྱས་པའི་སློབ་དེབ་ཁག་ཏུ་མདོ་རྒྱུད་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་ནང་ནས་འབྱུང་བའི་ལེགས་བཤད་གལ་ཆེ་རིགས་དང༌། བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་ལོ་རྒྱུས། ཆོས་རྒྱུད་ཁག་གི་ཆོས་འབྱུང༌། བྱིས་སྒྲུང་དང་གནའ་སྒྲུང་སུམ་རྟགས་དག་གསུམ་དང་སྡེབ་སྦྱོར་མངོན་བརྗོད་བཅས་རྒྱས་བསྡུས་འཚམས་པའི་བསྡུ་སྒྲིག་གནང་ནས། ༼སྐད་ཡིག༽དང༌། ༼རྒྱལ་རབས༽། ༼ཆོས་འབྱུང་༽། ༼ནང་ཆོས༽། ༼ཚད་མ༽བཅས་ཀྱི་སློབ་དེབ་གསར་བཟོ་གནང་འདུག གང་ཞིག་བསྡུས་བསྒྲིགས་ཀྱིས་སློབ་དེབ་གསར་བཟོ་གནང་འདུག་པ་དེ་དག་དེང་སང་བྱིས་པ་ཚོའི་བསམ་བློ་དང་དུས་ཚོད་ལ་འཚམ་མིན་ཇི་ལྟར་ཡང༌། སྐབས་དེར་ཕན་ཐོགས་ངེས་ཅན་ཞིག་བྱུང་འདུག་པ་དེ་དག་ནི་བྱེས་འབྱོར་བོད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ཁྲོད་སློབ་དེབ་རིག་པའི་རྩོམ་རིག་གི་འཕེལ་རིམ་ཐོག་མ་མགོ་འཛུགས་གནང་བར་ངོས་འཛིན་གནང་ན་མི་འགྲིགས་པ་མེད་སྙམ། དེ་ནས་རིམ་པ་བཞིན་གོམ་གང་མདུན་སྤོས་ཀྱིས་ཡུལ་དུས་གནས་བབ་དང༌། ཕྲུ་གུའི་བསམ་བློ་བཅས་ལ་ཉམས་མྱོང་ཟབ་མོའི་ལུགས་ཀྱིས་སྒོ་བསྟུན་ནས་ལེགས་བཅོས་སྔ་ཕྱི་རིམ་པར་བྱས་འདུག ལྷག་པར་ལོ་ཤས་སྔོན་ནས་མཁས་དབང་ཟམ་གདོང་རིན་པོ་ཆེའི་རླབས་ཆེན་གྱི་མཛད་བཟང་འོག ཤེས་ཡོན་སྲིད་ཇུས་གསར་འཛུགས་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་རིག་པའི་རྨང་གཞི་བརྟན་ལྷིངས་སུ་འཇགས་པའི་ཆེད། འཕགས་བོད་མཁས་པ་མང་པོ་སྔ་ཕྱིར་གདན་དྲངས་ནས་བགྲོ་གླེང་དང་གཏན་འབེབས་བྱུང་དོན་གཞིན། དེང་སང་ནི་༼ཨང་རྩིས་༽དང་༼ཚན་རིག་༽སོགས་ཀྱང་བོད་བསྒྱུར་གྱིས་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ཐོག་ནས་བསླབ་པའི་ཁོར་ཡུག་གསར་འཛུགས་གནང་བ་འདི་ཚོ་བཙན་བྱོལ་དུ་བོད་ཀྱི་སློབ་དེབ་རིག་པའི་རྩོམ་རིག་གི་འཕེལ་རིམ་གྱི་ཆ་ལག་གལ་ཆེ་ཞིག་ཏུ་ངོས་འཛིན་ཞུ་ཆོག་སྙམ།
༡༥༽ བཙན་བྱོལ་ནང་སྒེར་གྱི་རྩོམ་དེབ་སྤེལ་བའི་རྩོམ་རིག་གི་འཕེལ་རླབས། བྱེས་འབྱོར་ཁྲོད་སྒེར་གྱི་ངོས་ནས་སྒྱུ་རྩལ་རྩོམ་རིག་སྤེལ་མཁན་ཐེངས་དང་པོ་དེ་ཧོར་གཙང་འཇིགས་མེད་རེད། ཁོང་གིས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༩༤ ལོར་བརྗོད་གཞི་ངེས་མེད་ཀྱི་སྙན་ངག་འདྲ་མིན་ཕྱོགས་བསྡུས་བྱས་པའི་དེབ་ཆུང་བཞི་བཏོན། སྐབས་དེར་བཙན་བྱོལ་ཁྲོད་སྒྱུ་རྩལ་རྩོམ་རིག་གི་དཔེ་དེབ་མེད་པའམ་དཀོན་པོ་ཡིན་སྟབས། དེབ་ཆུང་འདི་ཚོར་མང་ཚོགས་ཀྱིས་འཚང་ཀ་བྱས་ནས་ཀློག་མཁན་བྱུང་བས། བྱེས་འབྱོར་ཁྲོད་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་རྩོམ་རིག་ཐོག་ཕན་རླབས་རྒྱ་ཆེར་བྱུང་ཡོད། དེ་རྗེས་ཤ་བོ་འགྱུར་མེད་ཀྱི་ལྷོ་རུ་འཁྱམས་པའི་རྣམ་ཤེས་དང༌། ཕྲན་བེ་རི་འཇིགས་མེད་ཀྱི་༼ཟུངས་ཁྲག༽ ཀླུ་སྨྱོན་ཧེ་རུ་ཀའི་༼ཤམྦྷལའི་དུད་སྤྲིན་༽དང་༼ཟང་ཟིང་གི་འཇིག་རྟེན་༽། བྱ་འཕར་ནམ་མཁའ་རྒྱལ་མཚན་གྱི༼རྩོམ་ཆོས་ཕྱོགས་སྒྲིག༽།རྣམས་ཡིན། བཙན་བྱོལ་ནང་སྙན་རྩོམ་དེབ་ཆུང་འདི་དག་ཕལ་ཆེར་སྒེར་ངོས་ནས་བཏོན་པའི་སྒྱུ་རྩལ་དཔེ་དེབ་ཐེངས་དང་པོ་གྲས་ཡིན་སྲིད། སྐབས་དེར་བཙན་བྱོལ་ནང་སྤྱིར་བོད་ཀྱི་དཔེ་དེབ་སྐོར་ཧ་ཅང་དཀོན་པས། དེབ་ཆུང་འདི་ཚོས་སྟེས་དབང་ལྟ་བུས་བྱེས་འབྱོར་ཁོར་ཡུག་ཆུང་ཆུང་འདིའི་ནང་རྩོམ་རིག་གི་མདུན་ལྗོངས་ལ་གོམ་ཁ་སྤོ་བའི་སྐུལ་འདེད་ངེས་ཅན་ཞིག་བྱས་ཡོད་སྙམ། དེ་ནས་རིམ་པར་བཞིན་དཔལ་ལྡན་རྒྱལ་གྱི་༼མཆོད༽དང༌། ཆབ་བྲག་ལྷ་མོ་སྐྱབས་ཀྱི་༼དབྱངས་ཅན་སྤྲུལ་པའི་གླེགས་བམ༽། ཆབ་མདོ་ཤེས་རབ་ཀྱི་༼འབྲིང་རིམ་ཆུ་བོ་དལ་འབབ༽། ཨ་ཚོགས་བསྟན་འཛིན་འཇམ་དབྱངས་ཀྱི་༼སྙན་ངག་རྒྱབ་ཤ་དཀར་པོ༽། ཀླུ་སྨྱ྄ོན་ཧེ་རུ་ཀ༔འི་༼བདག་དང་འབྲོང་གི་ཕ་ས༽། སྐལ་བཟང་མཁས་གྲུབ་ཀྱི་༼རྩོམ་ཡིག་ཕྱོགས་སྒྲིག༽། དྲང་སྲོང་རྣམ་རྒྱལ་གྱི་༼སྙན་ངག་ཕྱོགས་སྒྲིག༽། བསྟན་འཛིན་ཤེས་རབ་ཀྱི༼ཀུན་རྟོག་སྒྱུ་མའི་ཤུགས་གླུ༽། ལྷ་ལྡན་གནམ་ལོ་ཡག་གི་༼མཁའ༽། རྔ་པ་ཚེ་རྒྱལ་གྱི༼ཟ་ཚོད་༽། རྔ་པ་ཆོས་གྲགས་ཀྱི༼གཡག་གུའི་ཧལ་སྒྲ༽སོགས་དེབ་ལྔ༌། ཀ༔བྲག་དངོས་གྲུབ་བསོད་ནམས་ཀྱི་༼གངས་ལྗོངས་གསེར་གྱི་ཕོ་བྲང་པོ་ཏ་ལ༽། རྨོག་རུ་བསྟན་པའི་༼་བསམ་གཞིགས་ཀྱི་རླབས་ཕྲེང་༽། བྱ་འཕུར་ལྷུན་གྲུབ་ཀྱི་༼སྙན་ངག་ཕྱོགས་སྒྲིག༽། དོལ་ཤུལ་རྒྱ་མཚོའི་༼སྙན་ངག་ཕྱོགས་སྒྲིག༽། རྔ་པ་བསོད་དེའི་༼གཉིད་མ་ཁུག༽། ཤོག་དྲུག་བློ་བཟང་དམ་ཆོས་ཀྱི༼གཡུ་འབྲུག་གི་གད་རྒྱངས༽དང་༼གངས་དཀར་ལྷ་མོའི་རྣམ་ཤེས༽། ཆུ་སྐྱེས་དགའ་བའི་ལང་ཚོའི༼གཉུག་མའི་སེམས་ཀྱི་རང་སྒྲ༽། ཡཱ་མ་ར་ཛཱའི༼མི་ཡུལ་གྱི་སྐྱོ་གདུང་༽དང་༼མི་ཡུལ་གྱི་འབོད་སྒྲ༽། གཤེར་ཚེ་འོད་ཟེར་རྒྱལ་མཚནགྱི༼གསང་གཏམ་དམར་པོ༽། ཕྲན་གྱི་༼གངས་ལྷ་སྒེག་མོའི་སྤྱན་ཆབ༽དང་༼གངས་ལྷ་སྒེག་མོའི་ངུ་རྒྱངས༽། བེ་རི་དཔལ་ལྡན་རྣམ་རྒྱལ་གྱི་༼གངས་དཀར་སེམས་ཀྱི་རང་མདངས༽། ཉེ་ཆར་བཀྲ་ཤིས་རྒྱལ་པོའི་༼ཁ་བའི་འདབ་མ་༽སོགས་རིམ་པར་སྤེལ་ཞིང༌། ཐམས་ཅད་བརྗོད་ཀྱིས་མི་ལངས་མོད། རྩོམ་ཡིག་དེ་དག་གི་ནང་རྩོམ་པ་པོའི་བསམ་བློའི་རྣམ་དཔྱོད་དང་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་གནས་བབ་ལ་བརྟེན་ནས་རྩོམ་རིག་གི་རིན་ཐང་ཐོག ལྕི་ཡང་དང༌། ཆེ་ཆུང༌། རིང་ཐུང༌། དཀར་ནག་སོགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ལ་མ་བལྟོས་པར་བྱེས་འབྱོར་ཁྲོད་དུ་སྒྱུ་རྩལ་རྩོམ་རིག་གི་འཕེལ་རིམ་ཐོག་ཉི་མ་དང་མེ་ཤེལ་གྱི་དཔེ་ལྟར་གྱུར་པ་མ་ཟད། དྲང་པོ་བཤད་ན་བཙན་བྱོལ་ནང་རྩོམ་རིག་གི་འཕེལ་རིམ་ཐོག་མདུན་མཆོངས་བྱེད་པར་ཕན་ཐོགས་ཆེ་ཤོས་དེ་སྒེར་གྱིས་སྤེལ་བའི་སྒྱུ་རྩལ་རྩོམ་རིག་དེ་དག་ཆགས་འདུག་སྙམ།
དུས་འགྱུར་རླུང་གིས་བདས་པའི་བྱེ་འུའི་ཁྱུ།། ལས་དབང་ལྷོ་ལ་བཅོལ་བའི་ནགས་ཀླུང་ནས།། གསུང་སྙན་དབྱངས་བདུན་རྫོགས་པའི་འགྱུར་ཁུག་གིས།། རྩོམ་རིག་དཔྱིད་ཀྱི་ལང་ཚོ་འདི་ནས་བརྟས།། སྔོན་བྱུང་སྔོན་གྱི་མེས་པོའི་ཤུལ་བཞག་དང༌།། དེང་སང་དེང་གི་གསར་བྱུང་རིག་པའི་འཕྲུལ།། གང་དང་གང་ཞིག་བྱུང་བའི་ལེགས་པའི་ཆ།། དེ་དང་དེ་དག་འདི་ན་གཅིག་ཏུ་བསྡུས།། གངས་ཅན་རྩོམ་རིག་རྒྱ་མཚོའི་འཕེལ་རིམ་རླབས།། འཚུབ་མོའི་རླུང་གིས་གཡོ་བའི་མཚོ་གྲུ་བཞིན།། འཕེལ་གྲིབ་བསྣོལ་མ་འཐབ་པའི་མཇུག་སྣེ་ནས།། ཉམས་ཆུང་ཁོ་བོས་རྙེད་པ་འདི་ཉིད་ཙམ༌།། ཕ་ལ་བུ་སྐྱེས་བུ་ལ་སྙིང་ཡོད་ཅིང༌།། སྙིང་ལ་སྙིང་གི་རུས་པ་ལྡན་གྱུར་ན།། རང་རིག་རང་གིས་གསལ་པའི་རྩོམ་རིག་ལ།། བརྩོན་པའི་མཚོ་རླབས་གཡོས་ཤིག་ན་གཞོན་ཚོ།། མགོན་མེད་ཟས་སྦྱིན་གྱི་ཚོགས་ཁང་ནང་དུ།༢༠༠༧།༠༣།༠༤ ལ་བྲིས། སླར་ཡང་བསྣན་འཕྲི་ཅུང་ཟད་བྱས།
འཇང་
འཇང་ འཇང་། ནི་མིང་གཅིག་དོན་མང་ལ་འཇུག་སྟེ། དེར་དོན་གྱི་འཇུག་ཚུལ2ཡོད།
སྤྱིར་བོད་ཀྱི་ཡིག་ཚང་རྣམས་སུ་འཇང་ངམ་ལྗང་ཅེས་པའི་མིང་འདི་བྱུང་བ་སྔ་ལ། གཙོ་བོ་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་དང་ཏུང་ཧོང་གཏེར་ཡིག་དག་ཏུ་འབྱུང་བའི་འཇང་ཡུལ་བྱ་བ་དང་གླིང་སྒྲུང་གེ་སར་དང་དེང་སང་བོད་མིས་འཇང་རིགས་སུ་འབོད་པའི་འཇང་སྟེ་གོ་དོན་རིགས་གཉིས་སུ་ཡོད།
མིང་ཐོགས་ཚུལ
དེ་ཡང་སྤྱིར་བོད་ཀྱི་ཡིག་ཚང་རྣམས་སུ་འཇང་ངམ་ལྗང་ཅེས་པའི་མིང་འདི་བྱུང་བ་སྔ་ལ། གཙོ་བོ་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་དང་ཏུང་ཧོང་གཏེར་ཡིག་དག་ཏུ་འབྱུང་བའི་འཇང་ཡུལ་བྱ་བ་དང་གླིང་སྒྲུང་གེ་སར་དང་དེང་སང་བོད་མིས་འཇང་རིགས་སུ་འབོད་པའི་འཇང་སྟེ་གོ་དོན་རིགས་གཉིས་སུ་ཡོད་པ་ལས། ང་ཚོས་འདིར་གླེང་བའི་འཇང་ནི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རྣམས་སུ་འཁོད་པའི་བཙན་པོ་ཁྲི་འདུས་སྲོང་སྲིད་ཀྱི་དོན་དུ་འཇང་ཡུལ་དུ་གཤེགས་ནས་སྐུ་འདས་ཞེས་པའི་འཇང་ཡུལ་ཏེ། རྒྱ་ནག་སྐད་དུ་ནན་ཀྲའོ་ཞེས་འབོད་པ་དང་ཏུན་ཧོང་གཏེར་ཡིག་ཏུ་འཇང་ཡུལ་ལམ་མྱྭ་དཀར་ནག་ཅེས་འཁོད་ཡོད་པ་དེ་ཡིན་ལ། བོད་སྐད་ཀྱི་མྱྭ་ཞེས་པ་ནི་རྒྱས་སྔོན་ཆད་ཡུལ་དེའི་མི་རིགས་ལ་ཝུའུ་མན་ཏེ་མན་ནག་པོ་དང་པེ་མན་ཏེ་མན་དཀར་པོ་ཞེས་བཏགས་པའི་སྒྲ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་ནམ་སྙམ། དེའང་འཇང་ངམ་ནན་ཀྲའོ་ནི་དུས་རབས་བདུན་བརྒྱད་ཡས་མས་སུ་ཀྲུང་གོའི་ལྷོ་ནུབ་ཀྱི་མཐའ་མཚམས་སུ་ཆགས་པའི་བོད་དང་འབྲེལ་ཆེ་བའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན།
འཇང་བོད་ཀྱི་འབྲེལ་བ
རྒྱའི་ཐང་རྒྱལ་རབས་སྐབས་སུ་མྱྭ་ནག་པོ་སྟེ་དབྱི་རིགས་ཀྱི་མེས་པོ་གཙོ་བྱས་པ་དང་མྱྭ་དཀར་པོ་སྟེ་ད་ལྟའི་པེ་རིགས་བཅས་འདུས་པའི་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱིས་ད་ལྟའི་ཡུན་ནན་ཞིང་ཆེན་ཁོངས་སུ་བཙུགས་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་སྟེ། སྤྱི་ལོ649ལོར་མོང་ཧྲི་ཀྲའོ་ཚོ་བའི་ཞིས་ལའོ་བྱ་བས་ཝེ་ཧྲན་ཏེ་དེང་གི་ཡུན་ནན་ཞིང་ཆེན་གྱི་ཝེ་ཧྲན་རྫོང་ལྟེ་གནས་བྱས་ཏེ་མོང་ཆེན་པོའི་སྲིད་དབང་ཐོག་མར་བཙུགས་ཤིང་། དུས་རབས་བརྒྱད་པའི་མགོ་ཙམ་ལ་འཇང་ངམ་མྱྭའི་རྒྱལ་པོ་ཕེ་ལའོ་ཀེ་བྱས་བས་ལོའུ་ཀྲའོ་སྟེ་ཚོ་ཁག་དྲུག་གམ་རྒྱལ་ཕྲན་དྲུག་ཏུ་གྲགས་པའི་ཡུལ་སྡེ་རྣམས་གཅིག་གྱུར་བྱས་ནས་རྒྱལ་ས་དེང་གི་ཏཱ་ལིས་མཁར་གྱི་ནུབ་འདབས་སུ་སྤར་ནས་སྲིད་དབང་བསྐྱངས་ཏེ་རྒྱལ་རྒྱུད་རིམ་པར་སྤེལ་བས། ད་ལྟའི་ཡུན་ནན་ཞིང་ཆེན་ཡོངས་དང་སི་ཁྲོན་ལྷོ་རྒྱུད་ནས་ཀོས་ཀྲུའུ་ནུབ་ཕྱོགས་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་གྲུ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་དབང་དུ་བསྡུས་པས་མངའ་ཐང་ཤིན་ཏུ་དར་རྒྱས་བྱུང་བར་གྲགས། སྔ་གཞུག་ཏུ་རྒྱལ་རབས་བཅུ་གསུམ་ཙམ་བྱོན་ནས་དབང་བསྒྱུར་ཏེ་བོད་ཐང་གཉིས་བར་གྱི་འབྲེལ་གཏུག་ཇེ་ལེགས་སུ་སོང་བ་དང་། ཁྱད་པར་དུ་སྤྱི་ལོ704ལ་བོད་ཀྱི་བཙན་པོ་ཁྲི་འདུས་སྲོང་སྐུ་དངོས་ཀྱིས་ཡུལ་དེར་དཔུང་དྲངས་ནས་འཇང་དང་མྱྭ་དཀར་ནག་བཅས་དབང་དུ་བསྡུས་རྗེས་ལོ་ངོ་མང་པོར་བོད་ཆེན་པོའི་ཆབ་འོག་ཏུ་གྱུར་ནས་དཔྱ་ཁྲལ་སོགས་ཕུལ་བ་ཡིན་ཏེ། 《ཏུན་ཧོང་གཏེར་ཡིག》ལས། “ཡོས་བུའི་ལོ་ལ། (704) དགུན་བཙན་པོ(ཁྲི་འདུས་སྲོང)འཇང་ཡུལ་དུ་གཤེག་སྟེ། འཇང་ཕབ་པར་ལོ་གཅིག”ཅེས་དང་ཡང“འུང་གི་འོག་ཏུ་འཇང་ལ་ཆབ་སྲིད་མཛད་དེ་མྱྭ་དཀར་པོ་དཔྱའ་ཕབ། མྱྭ་ནག་པོ་འབངས་སུ་བཀུག་པ་ལ་སྩོག་སྟེ།”ཞེས་འཁོད་པ་ལྟར་དང་། ཡང་འཇང་ནི་བོད་ཐང་རྒྱལ་ཁབ་གཉིས་ཀྱི་བར་དུ་གནས་པས་ན་ཕྱོགས་གཉིས་ཀས་དབང་དུ་བསྡུ་ཐབས་ཀྱི་འཁྲུག་རྩོད་ཀྱང་བྱས་ལ། མྱྭའི་རྒྱལ་པོ་ཀག་ལ་བོང་བྱ་བའི་སྐབས་སུ་བོད་ཀྱི་བཙན་པོའི་ངོར་བལྟས་ནས་རྒྱ་ནག་ཐང་དང་རྒྱབ་འགལ་བྱས་པ་ཡིན་ཏེ། 《ཏུན་ཧོང་གཏེར་ཡིག》དེ་ཉིད་དུ“ལྷོ་ཕྱོགས་ཀྱི་སྨད་ན་འཇང་དུ་མྱྭ་དཀར་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་རྒྱལ་པོ་སྡེ་མི་ཅུང་བ་ཞིག་འདུག་པ། རྒྱལ་པོ་ཐུགས་སྒམ་པོའི་རླབས་དང་ཐབས་ཀྱིས་དཀའ་སྩལ་ཏེ། མྱྭའི་རྒྱལ་པོ་ཀག་ལ་བོང་ཞེས་བྱ་བ། འབངས་སུ་པྱག(ཕྱག)འཚལ་ནས། ཐབས་གཅུང་སྩལ་ཏེ། མྱི་མང་གི་སྣོན་བཏག ། ཡུལ་ཆེའི་ནི་འདབ་བསྐྱེད་དོ།། (འ)ཇང་གི་རྒྱལ་པོ་བོད་ཀྱི་འབངས་སུ་བཞེས་པས། རྒྱའི་ཆབ་སྲིད་ལའང་ཤིན་ཏུ་དམའ་ཞིང་། མྱི་བདེ་བར་བྱས་སོའོ།། འཇང་མྱྭའི་རྒྱལ་པོ་ལྟ་ཞིག་རྒྱ་ལ་ལྟ་ལྟ་བ་ལས། རྒྱ་རྗེས་དགྲར་བླང་སྟེ། བཙན་པོ་ཁྲི་ལྡེ་གཙུག་བརྩན་གྱི་ཞ་སྔར་གློ་བ་ཉེ་ནས།། རྒྱལ་ཡུལ་ཕབ་ཀྱིས་ནི་ཡུལ་དང་།  མཁར་དུ་བཆས(བཅས)ཏེ་ཕུལ།། གཡུས་སྤྲད་ཀྱིས་ནི།། རྒྱ་བཙོན་ལུག་ལྟར་བསྐྱངས་སོའ།།”ཞེས་སོགས་གསལ་བོར་བཀོད་པ་བཞིན་དང་། འདི་དག་ནི་སྐབས་དེར་བོད་ཀྱི་དབང་སྒྱུར་བ་ལ་མཚོན་ན་ཐང་རྒྱལ་རབས་དང་འཕྲོག་རྩོད་བྱས་པའི་གྲུབ་འབྲས་ཤིག་ཡིན་ལ། འཇང་བོད་མི་རིགས་བར་ལ་མཚོན་ན་ཕན་ཚུན་འབྲེལ་གཏུག་བྱས་ཏེ་སྤུན་ཟླ་ལྟར་གྱུར་པར་ཆ་རྐྱེན་བཟང་པོ་ཞིག་འཛོམས་པ་གདོན་མི་ཟའོ།།
འཇང་བསྣུབས་ཚུལ
ཕྱིས་སྤྱི་ལོ902ལ་རང་གི་འཁོར་གྱི་རུས་རྒྱུད་ཀྲིན་ཅན་གྱི་སྐུ་དྲག་ཅིག་གིས་འཇང་རྒྱལ་ཁབ་འཇིག་པར་བྱས་ཤིང་། དེ་རྗེས་སྤྱི་ལོ937ལ་རུས་རྒྱུད་ཏུན་ཅན་གྱི་བློན་པོས་ཏཱ་ལིས་རྒྱལ་ཁབ་བཙུགས་ཏེ་བོད་སིལ་བུའི་སྐབས་སུ་སྔར་གྱི་འཇང་གི་མངའ་རིས་ལས་ཡུལ་གྲུ་མང་ཙམ་བཟུང་སྟེ་ཞིང་ཕྱུགས་ལས་དང་ལག་ཤེས་བཟོ་ལས་སོགས་དར་རྒྱས་བྱུང་ལ། རྒྱའི་སུང་རྒྱལ་རབས་དང་འབྲེལ་གཏུག་ཟབ་ཅིང་ཆོས་དང་རིག་གནས་བཅས་ཀྱང་དར་རྒྱས་བྱུང་ཚུལ་སོགས་རྒྱས་པ་གཞན་ལས་ཤེས་པར་བྱ་ཞིང་། སྤྱི་ལོ1253ལ་ཧོར་ཇིན་གིར་རྒྱལ་པོའི་དཔུང་དམག་གིས་རྩ་བ་ནས་བསྣུབས་པར་གྱུར་ཏོ།།
ལྷ་རྟེན།
གཞན་ཡང་ལོ་རྒྱུས་སྙན་རྩོམ་གེ་སར་སྒྲུང་ནང་གི་འཇང་དང་བོད་མིས་ད་ལྟ་འཇང་དུ་འབོད་པའི་རིགས་དང་ཡུལ་ནི་དེང་གི་ལིས་ཅང་ས་ཁུལ་དང་དེ་གའི་ན་ཞིས་སུ་གྲགས་པའི་རིགས་ལ་གོ་དགོས་ཏེ། སྤྱིར་བོད་དང་ན་ཞིས་གཉིས་རིགས་རྒྱུད་འབྱུང་ཁུངས་ཐད་འབྲེལ་བ་ཡོད་པས་སྐད་དང་གོམས་གཤིས་སོགས་འདྲ་ས་མང་བར་མ་ཟད། ཆོས་དང་རིག་གནས་ཐད་ཀྱང་འབྲེལ་བ་ཟབ་པ་སྟེ་དཔེར་ན་གནའ་སྔ་མོའི་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་སྟོན་ན་གཤེན་རབ་ཀྱི་རིང་ལུགས་ཡུལ་དེར་དར་བས་ཕྱིས་ཡུལ་དེའི་རིག་གནས་ཀྱི་ཆ་ཤས་སུ་གྱུར་པ་དེང་སང“སྟོན་པ་རིག་གནས”ཞེས་སྐད་གྲགས་ཆེ་བ་དང་། དེའི་ཕྱིས་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་ལས་བྱེ་བྲག་བཀའ་བརྒྱུད་པའི་གྲུབ་མཐའ་དར་བས་དེང་སང་ཡང་ལྷ་ཁང་རྣམས་སུ་མར་མི་དྭགས་གསུམ་གཙོས་པའི་བླ་རྒྱུད་ཀྱི་ལྡེབས་རིས་དང་གཞན་ལྷ་རྟེན་མང་པོ་མངོན་སུམ་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད་པ་ལྟ་བུས་མཚོན།
སྒྲའི་འགྱུར་ཚུལ
ཡང་གེ་སར་སྒྲུང་ནང་གི་འཇང་ས་དམ་རྒྱལ་པོ་བྱ་བ་ནི་དེ་གའི་སྔ་མའི་རྒྱལ་པོ་སྟེ་རྒྱ་སྐད་ལ་མའོ་ཐེན་ཝང་ཞེས་འབོད་པ་དེ་ཡིན་པར་བཤད་ཅིང་། དེས་ཁམས་ཕྱོགས་ལ་དམག་དྲངས་ཏེ་བཙན་རྫོང་བརྩིགས་པ་ད་ལྟའང་བདེ་ཆེན་རྒྱུད་ན་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད་ཅིང་འཇང་གླིང་འཁྲུག་པའི་སྒྲུང་ཡང་དེ་ནས་བྱུང་བར་མངོན་ལ། ཡུལ་དེར་དེང་སང་ཡང་བདེ་ཆེན་སོགས་ཁམས་མིས་ས་དམ་མམ་ས་ཏང་ཞེས་རྒྱལ་ཐང་དང་ས་ཐང་ཡངས་ཐང་བཅས་ཀྱི་ཐང་གི་བརྡ་དེ་སྒྲ་དྲག་པོར་ཏང་ཞེས་བཀླགས་སོ།། དེ་མིན་དེང་སང་སི་ཁྲོན་ས་ཆའི་ཆཱང་རིགས་ལ་ཡང་བོད་ལ་ལས་བློ་བཟོའི་མིང་འཇང་ཅེས་འདོགས་པར་འདོད་ཀྱང་དེ་འོས་པར་མ་མཐོང་སྟེ། ཆཱང་ཅེས་པའི་མི་རིགས་གྲངས་ཉུང་འདི་གལ་སྲིད་རྒྱས་སྔོན་ཆད་བརྗོད་པའི་ཆཱང་བྱ་བའི་རྒྱུད་ཡིན་ནའང་དེ་ལ་བོད་མིས་འཇམ་མི་ཟེར་བར་མིང་གཞན་འབོད་ལ་འདིའི་སྐོར《ཆཱང་བོད་བར་གྱི་འབྲེལ་བ》ཞེས་པའི་ཚན་པ་ལས་ཤེས་པར་བྱའོ།།
གཞན་ཡང་
དེའང་འཇང་ངམ་ལྗང་ཞེས་པ་དེ་ལ་གོ་བ་ལེན་ལུགས་གཉིས་ཡོད།གཙོ་བོ་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་ཁག་དང་ཏུན་ཧོང་གཏེར་ཡིག རྒྱའི་ལོ་རྒྱུས་ཐང་ཡིག་གསར་རྙིང་སོགས་ལས་བཤད་པའི་འཇང་ཡུལ་བྱ་བ་དང་།གེ་སར་སྒྲུངས་དང་བོད་ཀྱི་དམངས་ཁྲོད་ནས་བཤད་པའི་འཇང་སྟེ་གཉིས་ཡོད།ཐོག་མར་རྒྱ་བོད་ལོ་རྒྱུས་དང་དེབ་ཐེར་ཁག་ཏུ་གསལ་བའི་འཇང་ཞེས་པ་དེ་ནི་བོད་ཀྱི་བཙན་པོ་ཁྲི་འདུས་སྲོང་མང་པོ་རྗེ་སྲིད་དོན་དུ་འཇང་ཡུལ་ལ་ཕེབས་ནས་སྐུ་འདས་ཅེས་པའི་འཇང་ཡུལ་དེ་ལ་གོ་བ་ལེན་དགོས་།དེའང་རང་རྒྱལ་གྱི་ལྷོ་ཕྱོགས་བོད་དང་འབྲེལ་ཆེ་བའི་མི་རིགས་སམ་ཡུལ་གྲུ་ཅིག་ཡིན།ཀྲུང་གོའི་ལོ་རྒྱུས་རྣམས་སུ་ནན་ཀྲོའུ (南沼)ཞེས་བཀོད་ཡོད།དེ་ལ་ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་སོགས་ལས་འཇང་ངམ་མྱཱ་དཀར་ནག་ཅེས་གྲགས།སྤྱིར་བོད་སྐད་ཀྱི་མྱཱ་དཀར་ནག་ཞེས་པ་དེའང་རྒྱ་ཡིག་ནང་དུ་སྔོན་ཆད་ཡུལ་དེའི་མི་རིགས་ལ་ཝུའུ་མན (乌蛮)ཏེ་མན་ནག་པོ་དང་པེ་མན (白蛮)སྟེ་མན་དཀར་པོ་ཞེས་བཏགས་པའི་སྒྲ་ལས་བྱུང་བར་འདྲ། དེའང་དེང་དུས་དབྱིས་རིགས (彝族)དང་པེ་རིགས (白族)ཞེས་པའི་རིགས་གཉིས་ཀྱི་མེས་པོ་དེ་ཡིན་པར་བཞེད་དེ།རྒྱ་ཡིག་ཀྲུང་གོ་ལོ་རྒྱུས་ཞེས་པ་ལས། (六沼，即今彝族和白族的祖先住在那里) འཇང་ཞེས་པ་དེའང་ཐང་རྒྱལ་རབས་སྐབས་སུ་མི་རིགས་དེ་གཉིས་གཙོས་པའི་མི་རིགས་ཁ་ཤས་ཀྱིས་བཙུག་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན། ཡང་དེ་ཉིད་ལས། ནན་ཀྲོའུ་ཞེས་པ་དེའང་ཐང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་དབུ་ཙམ་ན་ཡུན་ནན་ཨེར་ཧེ (云南洱海)
རྒྱུད་དུ་གནས་པའི་ཚོ་ཁག་ཆེན་པོ་དྲུག་ཡོད་པ་དེ་ལ་ངོས་འཛིན་གནང་བ་དང་། ཚོ་བ་འདི་རྣམས་དེང་དུས་ཀྱི་དབྱི་རིགས་དང་པེ་རིགས་གཉིས་ཀྱི་མེས་པོ་ཐོག་མ་ཡིན། ཀྲོའུ་དྲུག་གི་ནང་ནས་ལྷོ་ངོ་མ་དེ་ལ་ནན་ཀྲོའུ་ཞེས་བརྗོད། ཞེས (六沼)ཞེས་པ་དེ་ནི་ཡུན་ནན་ཨེར་ཧེ་འམ་ཡུན་ནན་ཏྭ་ལེ་ཨེར་ཧེ་ (洱海或大理洱海)ས་ཁུལ་དུ་ཡོད་པའི་ཚོ་ཁག་ཆེན་པོ་དྲུག་གི་མིང་དུ་གྲུབ་ཅིང་། དེ་ནང་ནས་ནན་ཀྲོའུ་ (南沼)ཞེས་པ་དེ་ནི་ཀྲོའུ་དྲུག་གི་ལྷོ་མ་དེ་ཡིན་ཞིང་། དེ་ནི་པེ་རིགས་དང་དབྱིས་རིགས་གཉིས་ཀྱི་མེས་པོ་་དེ་ཡིན་པར་བཤད། ཡང་དེར། ཐང་རྒྱལ་རབས་དང་འབྲེལ་བ་ཆེ་ཞིང་། ཐང་ཞོམ་ཙུང (唐玄宗)སྐབས་ནས་ཕིས་ལོ་ཀེ (皮罗阁)བྱ་བས་ཚོ་བ་དྲུག་པོ་གཅིག་གྱུར་བྱས་ཏེ་རྒྱལ་ཁབ་བཙུག་ཏེ་ཡུན་ནན་རྒྱལ་པོར་ (云南王)སྐོས། ཞེས་སྤྱི་ལོ་647ལོར་ཀྲོའུ་དྲུག་ལས་མོང་ཧྲི་ཀྲོའུ་ཚོ་བ་ནས་ཞིས་ལོའོ་ཞེས་པ་ཞིག་གིས་ཝེ་ཧྲན་ཏེ་དེང་དུས་ཀྱི་ཡུན་ནན་ཞིང་ཆེན་གྱི་ཝེ་ཧྲན་རྫོང (巍山县་ལྟེ་གནས་བྱས་ཏེ་ཏཱ་མོང་ཆེན་པོའི་སྲིད་དབང་ (大勐政府)གསར་ཏུ་བཙུགདེང་གི་ཡུན་ནན་ཞིང་ཆེན་ཤིས་ཧྲང་པན་ལས་ཐེ་མི་རིགས་ས་ཁུལ་ (云南西双版傣族地区旧时的行政区划单位)དུ་ཡོད་པར་བཤད། རྒྱའི་ལོ་རྒྱུས་ལྟར་ན་རྒྱལ་པོ་འདི་ཉིད་ཐང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་སྐོས་པའི་རྒྱལ་པོར་འདོད།སྐབས་དེར་མི་རིགས་དེ་རྣམས་ཐང་གི་སྲིད་འོག་ཏུ་ཡོད་པར་བཤད།དེ་ནས་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐར་དང་།ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་།རྒྱའི་ཐང་་ཡིག་གསར་རྙིང་སོགས་ལྟར་ན།སྤྱི་ལོ704ཙམ་ལ་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་འདུས་སྲོང་མང་པོ་རྗེས་ཡུན་ནན་ཝང་ (云南王བོད་འོག་ཏུ་བསྡུས་ཏེ་ལོ་བརྒྱ་ལྷག་གི་རིང་ལ་བོད་ཀྱི་ཆབ་འོག་ཏུ་གནས་པར་བཤད།ཁོང་གི་སྐད་དང་རིག་གནས།ཆོས་ལུགས་དད་ད་དང་འཚོ་བའི་ཀུན་སྤྱོད་སོགས་བོད་དང་ཧ་ཅང་འདྲ།བོན་ནང་ནས་སྲིད་པའི་རྒྱུ་བོན་སྐོར་ལ་བེད་སྤྱོད་མྱོང་། སྤྱིར་སྐབས་དེར་ཐང་བོད་གཉིས་ཀྱི་ཀྲུ་གུའམ་ཐུའུ་གུ་突厥དང་།འ་ཞ吐谷浑或阿柴། འཇང་དང་སུམ་པ་སོགས་འཕྲོག་རེ་དང་འཐབ་རྩོད་རྒྱུན་རིང་བྱས་ཡོད་པར་རྒྱ་བོད་ལོ་རྒྱུས་སུ་ཞིབ་དུ་དཔྱད་ན་ཤུགས་ལས་རྟོགས་ཐུབ།དུས་རབས་བརྒྱད་པ་ཙམ་ནས་ཕེ་ལོ་ཀིས་ (皮罗阁) བྱ་བས་ཚོ་བ་དྲུག་པོ་གཅིག་གྱུར་བྱས་ཏེ་ཏཱ་ལིས་མཁར་(大里卡)ཀྱི་ནུབ་འདབས་སུ་རྒྱལ་སྲིད་བཙུག་ཏེ་རྒྱལ་རྒྱུད་རིམ་པ་བྱུང་།ཡུན་ནན་ཞིང་ཆེན་ཡོངས་རྫོགས་དང་།སི་ཁྲོན་ཞིང་ཆེན་གྱི་ལྷོ་རྒྱུད་ནས་ཀིས་ཀྲུའུ(贵州)་གི་ནུབ་ཕྱོགས་ལ་སོགས་ཡུལ་གྲུ་ཐམས་ཅད་དབང་དུ་བསྡུད་དེ་མངའ་ཐང་ཤིན་ཏུ་དར་རྒྱས་བྱུང་བར་གྲགས།སྔ་ཕྱི་རྒྱལ་རབས་བཅུ་གསུམ་ཙམ་བྱོན་ནས་ཐང་བོད་གཉིས་ཀ་ལ་འབྲེལ་གཏུག་ཟབ་ཅིང་།རིག་གནས་དང་ལག་རྩལ།ཆབ་སྲིད་དང་དཔལ་འབྱོར་སོགས་དར་རྒྱས་རྩེར་སོན།
དེ་ནས་སྤྱི་ལོ་902ཙམ་ནས་རྒྱལ་པོ་རང་གི་རུས་རྒྱུད་ཀྲིན་ཅན་ཞེས་པའི་སྐུ་དྲག་ཅིག་གིས་འཇང་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྲིད་བརླགས་ཅིང་སྤྱི་ལོ་937ལོ་ཙམ་ནས་རུ་རྒྱུད་ཏུན (段)ཡིན་པའི་བློན་པོ་ཞིག་གིས་ཏཱ་ལིས་རྒྱལ་ཁབ་ (大里国)བཙུགས་ཏེ་བོད་སིལ་བུའི་སྐབས་སུ་སྔར་འཇང་གི་མངའ་རིས་ལས་ཡུལ་གྲུ་མང་ཙམ་བཟུང་ནས་ཞིང་ཕྱུགས་ལས་ཀྱི་བྱ་བ་གཙོ་བོ་དང་།ལག་ཤེས་བཟོ་རྩལ་སོགས་ཤིན་ཏུ་དར་རྒྱས་བྱུང་།རྒྱའི་སུང་རྒྱལ་རབས་ (宋朝)དང་འབྲེལ་བ་ཟབ་ཅིང་རྒྱལ་ཁབ་སྟོབས་ཤུགས་ཤིན་ཏུ་ཆེ།སྤྱི་ལོ་1253པ་ལ་ཧོར་ཇིན་གིར་ཧན (成吉斯汗)གྱིས་དཔུང་དམག་དྲངས་ནས་འཇང་རིགས་ཐམས་ཅད་རྩ་བ་ནས་བརླགས་ཏེ་ཡོན་རྒྱལ་རབས་ཀྱིས་མངའ་དབང་བསྡུས་སོ།དེའང་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་གླེང་བའི་གཏམ་ལས། འཇང་ནི་བོད་ཐང་རྒྱལ་ཁབ་གཉིས་ཀྱི་བར་དུ་གནས་པས།ཕྱོགས་གཉིས་ཀས་དབང་དུ་བསྡུས་ཐབས་ཀྱི་འཁྲུགས་རྩོད་ཀྱང་བྱས་མྱང་ལ།མྱཱའི་རྒྱལ་པོ་ཀེ་ལོ་ཧྥོང (阁罗风)བྱ་བའི་སྐབས་ སུ་བོད་ཀྱི་བཙན་པོའི་ངོར་བལྟས་བས་རྒྱ་ནག་ཐང་རྒྱལ་རབས་དང་རྒྱབ་འགལ་བྱས་པ་ཡིན།ཞེས་པ་ལྟར་ན་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་འདུས་སྲོང་མང་པོ་རྗེས་མྱྰ་དཀར་ནག་བོད་འོག་ཏུ་བསྡུས་པ་ནས་བཟུང་ཐང་རྒྱལ་རབས་དང་རྒྱབ་འགལ་བྱུང་བ་ཤིན་ཏུ་གསལ།བསམ་འགྲུབ་ཚེ་རིང་ལགས་ཀྱི་བོད་ཀྱི་དྲིལ་ལན་བརྒྱ་རྩ་བརྒྱད་ལས། དབྱི་རིགས་ཀྱི་མེས་པོ་ནི་བུའུ་དོ་ཅིན་ཧཱ (五朵金花)ལས་མཆེད་པར་འདོད་ཞེས་དང་།མཚོ་འགྲམ་ཀྱི་རི་ངོས་རྡོ་རིང་ལྟ་བུ་ཞིག་གི་སྟེང་དུ་བོད་ཡིག་གསལ་ལ་མི་གསལ་བ་ཞིག་གིས།རྒྱལ་མོ་ཏཱ་ལིས་མཚོ་ཁ།བུ་མོ་ཚེ་རིང་མཚོ་མོ། ཞེས་བྲིས་པར་བཤད་པ་སོགས་སུ་བརྟགས་ན་བུའུ་ཏོ་ཅིན་ཧྰ་ཟེར་བའི་མི་རིགས་སམ་ཚོ་བ་ཞིག་ཡོད་པའང་ཤུགས་ལས་གསལ་བར།སྔོན་ཆད་ཁོ་ཚོས་བོད་ཡིག་བེད་སྤྱོད་མྱོང་བའང་ཤེས་ཐུབ། ཡང་ཏཱ་ལིས་མཆོད་རྟེན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་དྲན་རྟེན་རི་མོ་དེབ་ཞིག་ལས་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་དར་བར་ར་སྤྲོད་ཀྱི་རི་མོ་དག་མཐོང་བར་ཡང་བཤད།དེ་ལྟར་ན་བོད་དང་འབྲེལ་བ་དམ་དུ་ཟབ་པར་མ་ཟད་བོད་བརྒྱུད་ནད་བསྟན་དང་བོད་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་རིག་གནས་སམ་དར་བར་ར་སྤྲོད་ཐུབ་པ་བྱུང་།ཡུལ་གྲུ་འདི་རྣམས་སུ་བོན་གྱི་ནང་ནས་སྲིད་པ་རྒྱུད་ཀྱི་བོན་སྐོར་དར་རྒྱ་ཤིན་དུ་ཆེ།
གཞན་ཡང་གེ་སེར་སྒྲུང་ཡིག་ཏུ་བཀོད་པའི་འཇང་དང་བོད་མི་དམངས་ཀྱི་ངག་ནས་བྱུང་བའི་འཇང་དུ་འབོད་པ་དེ་ནི་དེང་གི་ལིས་ཅང་ (丽江)ས་ཁུལ་དུ་ནཱ་ཞིས་ (纳西族)མི་རིགས་སུ་གྲགས་པ་དེ་ལ་གོ་དགོས་ཤིང་།སྤྱིར་བོད་དང་ནཱ་ཞིས་མི་རིགས་གཉིས་ཀྱི་རིགས་རྒྱུད་བྱུང་ཁུངས་ཐད་ལ་འབྲེལ་བ་ཡོད་པས་སྐད་དང་གོམས་གཤིས་སོགས་ཀྱང་འདྲ་ས་ཆེས་མང་བར་མ་ཟད།ཆོས་དང་རིག་གནས་ཐད་ཀྱི་འབྲེལ་བའང་ཤིན་ཏུ་ཟབ་པ་སྟེ།དཔེར་ན་གནའ་སྔ་མོ་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་སྲོལ་མཛད་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་ཀྱི་རིང་ལུགས་སྲིད་པ་རྒྱུད་ཀྱི་བོན་རྣམས་ཡུལ་དེར་དར་བས་ཕྱིས་སུ་ཡུལ་དེའི་རིག་གནས་ཀྱི་ཆ་ཤས་སུ་གྱུར་པ་ལ་སྟོན་པའི་རིག་གནས་ (东巴文化)ཞེས་གྲགས་པ་རེད།དཔེར་ན་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་ལ་སྟོན་པ་ཧྲི་ལོར་（东巴什罗）འབོད་པ་དང་། དེའི་རིག་གནས་རྣམས་ལ་（东巴文化）སྟེ་སྟོན་པ་རིག་གནས་སོགས་ཟེར་བར་སྣང་།འོན་ཀྱང་བོན་ཀྱི་རིག་གནས་ནང་ནས་སྲིད་པའི་རྒྱུ་བོན་གྱི་ཆ་ཤས་ཙམ་ཡིན་པར་ཤེས་དགོས།དུས་ཕྱིས་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་ལས་བྱེ་བྲག་བཀའ་བརྒྱུད་པའི་གྲུབ་མཐའ་དར་བས་དེང་སང་དེར་ཡོད་ལྷ་ཁང་རྣམས་སུ་མར་མི་དགས་གསུམ་གཙོས་པའི་བླ་བརྒྱུད་ཀྱི་ལྡེབ་རིས་དང་གཞན་ཡང་ལྷ་རྟེན་མང་པོ་མཇལ་དུ་ཡོད་པའི་ཚུལ་གྲུབ་ཐོབ་འབྲུག་པ་ཀུན་ལེགས་ཀྱིས་དངོས་སུ་རིག་མྱོངས་ཚུལ་བསྟན་ཡོད།ད་ལྟ་ཁོ་ཚོས་བཀའ་བརྒྱུད་དང་བོན་པོའི་ཆོས་རྣམས་འདྲེས་མར་སྤྱོད་ཀྱིན་ཡོད། དཔེར་ན་བོན་གྱི་དཔེ་རྙིང་གེ་ཁོད་དམ་གསང་གྲགས་དང་དབལ་གསས་སོགས་ཀྱི་སྒྲུབ་གཞུང་དང་ཐང་ག་རི་མོ་སོགས་ཡོད།དེ་བཞིན་དུ་གེ་སར་སྒྲུང་ནང་གི་འཇང་ས་དམ་རྒྱལ་པོ་བྱ་བ་ནི་ཡུལ་དེ་ཀའི་རྒྱལ་པོ་ཞིག་ཡིན་པར་གདོན་མི་ཟ་སྟེ།ལོ་རྒྱུས་ལ་ལར་རྒྱ་སྐད་དུ་མུའུ་ཐན་ཝང (木天王)ཞེས་འབོད་པ་དེ་ཡིན་པར་བཤད།ཁོས་བོད་ཀྱི་ཁམས་ཕྱོགས་སུ་དམག་དྲངས་ཏེ་བཙན་རྫོང་བརྩིགས་པ་སོགས་ད་ལྟའང་བདེ་ཆེན་རྒྱུད་དུ་ (迪庆藏族自治州)མཐོང་རྒྱུ་ཡོད་པས་འཇང་གླིང་འཁྲུགས་པའི་སྒྲུངས་གཏམ་སོགས་ཀྱང་དེ་ནས་བྱུང་བར་ངེས།ཡུལ་དེ་ན་དེང་དུས་སུའང་ཁམས་ཀྱི་ས་དམ་མམ་ས་ཏང་དང་ས་ཐང་ཞེས་རྒྱལ་ཐང་དང་ས་ཐང་ཡང་ཐང་བཅས་ཐང་གི་སྒྲ་དེ་དྲག་པོའི་སྒོ་ཏང་ཞེས་བཀླགས་སོ།ཡང་ཆཱང་ཞེས་པའི་སྒྲ་དེའང་ལྗང་ངམ་འཇང་གི་སྒྲ་ལས་ཆད་པར་བཤད་ཀྱང་དོན་ངོ་མ་ཆཱང་བོད་སྐབས་སུ་འཆད་པར་བྱ་བས་འདིར་མང་པོ་མི་བཤད།། མཁན་པོ་ཚེ་རིང་ནོར་བུས་བརྩམས།
སུམ་བ་བཅུ་པ།
{| id="mp-topbanner" style="width:25%; background:#f9f9f9; margin:1.2em 0 6px 0; border:1px solid #ddd;" {| style="width:280px; border:none; background:none;" ༄༅་། རྒྱ་གར་སྐད་དུ། བྱཱ་ཀ་ར་ཎ་མཱུ་ལ་ཏྲིཾ་ཤད་ནཱ་མ། བོད་སྐད་དུ། ལུང་སྟོན་པ་རྩ་བ་སུམ་ཅུ་པ་ཞེས་བྱ་བ།
ལུས་ཀྱི་དཀའ་སྤྱད་
གསལ་འདེབས། སྤྱིར་བོད་རང་གིས་བརྩམས་པ་དང་བསྒྱུར་བའི་སྟོན་པའི་མཛད་རྣམ། སྐྱེས་རབས་སོ་བཞི་དཔག་བསམ་འཁྲི་ཤིང་སོགས་སྔ་ཕྱི་མི་ཉུང་བ་ཞིག་བཞུགས། ཡིན་ནའང་འདི་ནི་དེ་དག་དང་མི་འདྲ་བར་ཚིག་གི་སྡེབ་སྦྱོར་གོ་སླ་ཞིང་། དོན་དུ་རྒྱལ་སྲས་གཞོན་ནུ་དོན་གྲུབ་འགྲོ་བ་ཐུན་མོང་གི་མཐོང་སྣང་ལྟར་དངོས་ཡོད་མི་ཞིག་གི་བྱུང་རབས་ལྟར་བརྗོད་ཡོད། མ་ཟད་ལྷ་སྒྲུང་དང་དག་སྣང་རྐྱང་བས་གྱ་ཚོམ་དུ་མ་འཇུག་པར། ཞིབ་འཚོལ་རྩད་གཅོད་ཀྱི་དངོས་བྱུང་ལོ་རྒྱུས་ལ་གཞི་རྐང་བཙུགས། ཁོང་གིས་བྲན་གཡོག་ལམ་ལུགས་ལ་འགོག་རྒོལ་དང་དམངས་གཙོའི་ལམ་ལུགས་བསླངས་པ། རིགས་རུས་མཆོག་དམན་གྱི་ལྟ་བ་དགག་པ། བུད་མེད་ལ་འདྲ་མཉམ་གྱི་ཐོབ་ཐང་ཡོད་པ། ཕྱི་རོལ་བའི་སྟོན་པ་དང་ཆོས་ལུགས་སོགས་ལ་གུ་ཡངས་དང་གུས་ཞབས་བྱེད་སྟངས། ཁོང་གི་རྗེས་འཇུག་པ་ཚོས་རྫུ་འཕྲུལ་སྟོན་པ་ནི་ངོ་ཚ་དགོས་པའི་གནས་ཤིག་ཡིན་པ་སོགས་གདམས་པ་ཁྱད་པར་ཅན་དུ་མ་ཞིག་ཀྱང་མཛད་རྣམ་འདིའི་ཟུར་དུ་མངོན་ཡོད།
རྒྱལ་པོ་གཟུགས་ཅན་སྙིང་པོའི་འབུལ་བ་
དགུང་ན་ཆུང་བའི་རྒྱལ་སྲས་གཞོན་ནུ་དོན་གྲུབ་ཀྱིས་ཨ་ནོ་མ་ཞེས་པའི་གཙང་བོའི་འགྲམ་ནས་སྤྲང་པོའི་ཆས་སུ་སྤྲས་ཏེ་ཡུལ་ལུང་གཅིག་ནས་གཅིག་ཏུ་འཁྱམས་ཉུལ་གྱིས་ཕེབས་བཞུགས་གནང་། དུས་ཡུན་གང་འཚམ་ཕྱིན་རྗེས། རྒྱལ་སྲས་ཁོང་གང་དུ་རྒྱལ་པོ་གཟུགས་ཅན་སྙིང་པོས་མངའ་དབང་བསྒྱུར་སའི་རྒྱལ་པོའི་ཁབ (RAJAGAHA) ཀྱི་གྲོང་ཁྱེར་དུ་འབྱོར་བ་ན། ཁོང་གིས་ཀྱང་གྲྭ་པ་གཞན་དང་གཅིག་མཚུངས་ཕྱག་ཏུ་ལྷུང་བཟེད་ཐོགས་ཏེ་གྲོང་ཁྱེར་དེའི་མི་ཚང་རེ་རེའི་སྒོ་བརྒྱུད་ནས་བསོད་སྙོམས་ལ་ཕེབས། དེ་དུས་རྒྱལ་སྲས་ལ་བཞུགས་སའི་གཟིམས་ཁང་མེད་ཅིང་གླེང་མོལ་བྱེད་མཁན་གྱི་གྲོགས་པོའང་མེད་པར་མ་ཟད་ཞལ་དུ་གསོལ་རྒྱུའི་ཟས་ཀྱང་མེད། དེར་བརྟེན་ཁོང་གིས་སྐྱེ་བོ་གཞན་གྱིས་གང་ཕུལ་བའི་ཟས་ལ་ལོངས་སུ་སྤྱད་ནས་བཞུགས། སྐབས་དེར་ཡུལ་མི་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱལ་སྲས་ལ་དྲང་སྲོང་ཞེས་འབོད་ཀྱི་ཡོད་ལ་ཁ་ཤས་ཀྱིས་དཀའ་ཐུབ་པ་ཞེས་ཀྱང་འབོད། གཞན་ཡང་འགའ་ཞིག་གིས་དགེ་སྦྱོང་གོ་ཏ་མ་ཞེས་སོགས་འབོད་པ་ལས། དུས་དེ་ནས་བཟུང་ཁོང་ལ་རྒྱལ་སྲས་གཞོན་ནུ་དོན་གྲུབ་ཅེས་འབོད་མཁན་ནི་གཅིག་ཀྱང་མ་བྱུང་། གང་ལྟར་རྒྱལ་སྲས་ཁོང་ནི་ཧ་ཅང་གི་སྐུ་ཉམས་དོད་ལ་གཞོན་ཤ་ཆགས་པ། གཙང་སྦྲ་ལྡན་ཞིང་ལང་ཚོ་རྒྱས་པ། ཞལ་ནས་གང་གསུངས་ལ་སྙན་འཇེབས་ལྷོད་ངག་གི་འགྱུར་བག་ལྡན་ཞིང་ཕན་སེམས་དང་སྙིང་རྗེའི་གཞན་དབང་དུ་གྱུར་པ་ཞིག་གོ ། རྒྱལ་སྲས་ཁོང་གིས་དུས་ནམ་ཡིན་ཡང་མི་གཞན་པར་ང་ལ་གསོལ་རས་ཤིག་གནང་རོགས་ཞེས་བསོད་སྙོམས་སློང་གིན་མེད་ན་ཡང་། ཡུལ་མི་རྣམས་ཀྱིས་ཁོང་གི་ལྷུང་བཟེད་དུ་བསོད་སྙོམས་འབུལ་རྒྱུར་དགའ་སྣང་དང་སྤྲོ་བ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། དེ་ཙ་ན་ཡུལ་མི་ཁ་ཤས་རྒྱལ་པོ་གཟུགས་ཅན་སྙིང་པོའི (BIMBISARA) སྐུ་མདུན་དུ་བཅར་ནས་ཞུས་པ། ཀྱེ། རྒྱལ་པོ་རིན་པོ་ཆེ། གྲོང་ཁྱེར་འདི་ན་སྤྲང་པོ་གཞན་རྣམས་དང་ཡེ་ནས་མི་མཚུངས་ཤིང་དགུང་ན་ཆུང་བའི་བསོད་སྙོམས་པ་ཞིག་སྟེ། ཁ་ཤས་ཀྱིས་ཁོང་ལ་དགེ་སྦྱོང་གོ་ཏ་མ་ཞེས་ཀྱང་འབོད། གང་ལྟར་ཁོང་ནི་གཙང་སྦྲ་དོད་ཅིང་ཐུགས་སེམས་བཟང་བ། ཞི་ཞིང་དུལ་ལ་གུས་བརྩི་དང་ལྡན་པ་ཞིག་རེད་འདུག ཅེས་ཞུས་པར་རྒྱལ་པོ་གཟུགས་ཅན་སྙིང་པོས་གོ་ཏ་མ (GOTAMA) ཞེས་པའི་ཚིག་དེ་ཐོས་པ་ཙམ་གྱིས་བསོད་སྙོམས་པ་དེ་ནི་རང་གི་མཆེད་གྲོགས་རྒྱལ་པོ་ཟས་གཙང་མའི་སྲས་ཡིན་པ་ཤེས་སོ། ། དེ་ནས་ཁོང་མྱུར་སྟབས་ཀྱིས་རྒྱལ་སྲས་གཞོན་ནུ་དོན་གྲུབ་ཀྱི་རྩར་བཅར་ནས་སྨྲས་པ། རྒྱལ་སྲས་ལགས། ཁྱེད་ཀྱིས་དགོས་པ་ཅི་ཞིག་གི་ཕྱིར་འདི་ལྟར་གནང་བ་ཡིན། ཁྱེད་ཉིད་རང་གི་ཡབ་ཟས་གཙང་མ་དང་ཁ་རྩོད་ཤོར་བ་མ་ལགས་སམ། ད་ཁྱོད་ཀྱིས་འདི་ལྟར་བྱས་ཏེ་གནས་གང་ཞིག་ཏུ་ཕེབས་རྩིས་ཡིན། རྒྱལ་སྲས་ལགས། གང་ལྟར་ཁྱོད་ཀྱིས་དེ་ལྟ་མི་གནང་བར་རྒྱལ་ཕྲན་འདི་རུ་བཞུགས་ཤིག་དང་ངས་ཁྱེད་ལ་རྒྱལ་སྲིད་ཀྱི་ཕྱེད་ཀ་འབུལ་རྒྱུ་ཡིན་གསུངས་པར། དགེ་སྦྱོང་གོ་ཏ་མས། རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་ལགས། ཁྱོད་ཀྱིས་ང་ལ་དེ་ལྟའི་མཐོང་ཆེན་གནང་བར་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞུ། ཁོ་བོ་ནི་རང་གི་ཡབ་ཡུམ་དང་བུ་ཕྲུག་ཆུང་མ་དང་བཅས་པར་ཧ་ཅང་གི་དགའ་པོ་ཡོད་ལ། ཁྱེད་ཀྱིས་གཙོས་སྐྱེ་བོ་མཐའ་དག་ལ་བརྩེ་པོ་ཡོད། འོན་ཀྱང་ང་ནི་ན་རྒ་འཆི་བའི་སྡུག་བསྔལ་དང་མྱ་ངན་སོགས་གཏན་ནས་འགོག་པའི་ཐབས་ལམ་འཚོལ་ཕྱིར་འདི་ལྟར་འགྲོ་བཞིན་པ་ལགས། ཞེས་གསུངས་ཏེ་ཕེབས་སོ། །
གསལ་འདེབས། སྤྱིར་བོད་རང་གིས་བརྩམས་པ་དང་བསྒྱུར་བའི་སྟོན་པའི་མཛད་རྣམ། སྐྱེས་རབས་སོ་བཞི་དཔག་བསམ་འཁྲི་ཤིང་སོགས་སྔ་ཕྱི་མི་ཉུང་བ་ཞིག་བཞུགས། ཡིན་ནའང་འདི་ནི་དེ་དག་དང་མི་འདྲ་བར་ཚིག་གི་སྡེབ་སྦྱོར་གོ་སླ་ཞིང་། དོན་དུ་རྒྱལ་སྲས་གཞོན་ནུ་དོན་གྲུབ་འགྲོ་བ་ཐུན་མོང་གི་མཐོང་སྣང་ལྟར་དངོས་ཡོད་མི་ཞིག་གི་བྱུང་རབས་ལྟར་བརྗོད་ཡོད། མ་ཟད་ལྷ་སྒྲུང་དང་དག་སྣང་རྐྱང་བས་གྱ་ཚོམ་དུ་མ་འཇུག་པར། ཞིབ་འཚོལ་རྩད་གཅོད་ཀྱི་དངོས་བྱུང་ལོ་རྒྱུས་ལ་གཞི་རྐང་བཙུགས། ཁོང་གིས་བྲན་གཡོག་ལམ་ལུགས་ལ་འགོག་རྒོལ་དང་དམངས་གཙོའི་ལམ་ལུགས་བསླངས་པ། རིགས་རུས་མཆོག་དམན་གྱི་ལྟ་བ་དགག་པ། བུད་མེད་ལ་འདྲ་མཉམ་གྱི་ཐོབ་ཐང་ཡོད་པ། ཕྱི་རོལ་བའི་སྟོན་པ་དང་ཆོས་ལུགས་སོགས་ལ་གུ་ཡངས་དང་གུས་ཞབས་བྱེད་སྟངས། ཁོང་གི་རྗེས་འཇུག་པ་ཚོས་རྫུ་འཕྲུལ་སྟོན་པ་ནི་ངོ་ཚ་དགོས་པའི་གནས་ཤིག་ཡིན་པ་སོགས་གདམས་པ་ཁྱད་པར་ཅན་དུ་མ་ཞིག་ཀྱང་མཛད་རྣམ་འདིའི་ཟུར་དུ་མངོན་ཡོད།