cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
རྡོ་ཆས་རྙིང་མའི་དུས་སྐབས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་
རྡོ་ཆས་རྙིང་མའི་དུས་སྐབས་ཞེས་པ་ནི་ལོ་ངོ་དུང་ཕྱུར་གསུམ་ལྷག་གི་གོང་དུ་ཨ་ཧྥེ་རི་ཁ་ཤར་མར་གནས་འཆའ་བའི་གནའ་སྔ་མོའི་ཡོ་བྱད་བཟོ་བའི་གདོད་མའི་མིའི་དུས་སྐབས་ནས་འགོ་བརྩམས་པ་དང་། ལོ་ངོ་ཁྲི་གཅིག་དང་སྟོང་གཅིག་ནས་ལོ་ངོ་ཁྲི་གཅིག་གི་གོང་དུ་མི་རྣམས་ཀྱིས་རྨོ་འདེབས་བྱེད་ཤེས་པ་ནས་མཇུག་སྒྲིལ། རང་ཅག་གི་རྡོ་ཆས་རྙིང་མའི་མེས་པོ་རྣམས་ཀྱིས་རྨོ་འདེབས་མི་རྟོག་པ་དང་གཏན་སྡོད་ཀྱི་དུད་ཁྱིམ་བྱུང་མེད་པས། རྔོན་པ་དང་ཟས་རིགས་འཚོལ་བསྡུའི་རྣམ་པས་འཚོ་གནས་བྱེད། ཁོ་ཚོས་ཟས་རིགས་རྫོགས་དུས་བྲག་ཕུག་དང་རྩྭ་སྤྱིལ་བསྐྱུར་ཏེ་གནས་ཡུལ་གཞན་ཞིག་འཚོལ་བར་བྱེད།
ལོ་ངོ་དུང་ཕྱུར་གསུམ་རིང་གི་རྔོན་ལས་དང་ཟས་རིགས་འཚོལ་བསྡུས་མིའི་རིགས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་འཕེལ་རྒྱས་གྲུབ་ཅིང་། འཚོ་གནས་ཀྱི་ཆེད་དུ་མི་སུམ་ཅུ་ལྷག་གི་རིགས་རྒྱུད་ཚོགས་པས་རུ་ཁག་ཅིག་གྲུབ་པ་དང་། སོ་སོས་འཆར་གཞི་དང་སྒྲིག་འཛུགས་བཟོ་བ། མཉམ་ལས་བྱེད་པ་བཅས་བྱས་ཏེ་ཕན་ཚུན་ལ་ཡིད་རྟོན་དང་དངོས་ཟོག་མཉམ་སྤྱོད་བྱེད་ལ། སྐྱེས་པ་རྣམས་ཀྱིས་རྔོན་བརྒྱབ་ཏེ་ཤ་འཚོལ་བ་དང་བུད་མེད་རྣམས་ཀྱིས་བྱིས་པར་བདག་སྐྱོང་དང་། མེ་གསོ་བ། སིལ་ཏོག་དང་འབྲུ་རིགས་བསྡུ། རྔོན་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཕན་ཚུན་ལ་གྲོགས་བགྱིས་ཏེ་བརྔོན་བྱར་རྗེས་འདེད་དང་མདས་སྣུན་པར་མ་ཟད། ཕན་ཚུན་མཉམ་འབྲེལ་གྱི་འབྲས་བུ་ནམ་རྒྱུན་མི་སྒེར་གྱི་འཇབ་རྒོལ་ལས་ལེགས་འགྲུབ་ཀྱི་སྲིད་ཕྱོད་ཆེ་བ་ཡོད། ཁོང་ཚོས་འཚོལ་བསྡུ་བྱས་པའི་ཟས་རིགས་གནས་གཞིའི་ཚོགས་པར་མཉམ་བགོ་བྱེད་པས་རུ་ཁག་སྲ་བརྟན་ཡོང་བར་ཕན་མོད། རུ་མི་སུ་ཞིག་གིས་རྔོན་ལས་ཁྲོད་དུ་མཉམ་ལས་མི་བྱེད་པ་དང་། ཚང་མར་རྔོན་ཤ་མཉམ་བགོ་མི་བྱེད་མཁན་དག་འཚོ་ཐབས་བྲལ་བ་ཞིག་ཏུ་སྣང་།
རྔོན་ལས་དང་ཟས་རིགས་འཚོལ་བསྡུས་ད་དུང་མིའི་ལུས་ཕུང་དང་རྣམ་དཔྱོད་འཕེལ་བར་སྐུལ་འདེད་བྱེད་པ་དང་། ཟས་རིགས་འཚོལ་བསྡུ་བྱེད་མཁན་གྱིས་སྐྱེ་དངོས་གནས་ཡུལ་དང་གང་ཞིག་ལུས་པོར་གནོད་སྐྱོན་མེད་པའང་རྟོག་དགོས། རྔོན་ལས་ལ་ལུས་སྟོབས་ཆེ་དགོས་པར་མ་ཟད་མིག་ཤེས་དང་རྣ་ཤེས། མྱུར་བུལ། དེ་མིན་རིག་ཤེས་ནུས་པ་བཟང་པོ་ཞིག་མཁོ་ལ། རྔོན་པས་བརྔོན་བྱ་གང་ཞིག་གི་གོམས་སྲོལ་ལ་ཞིབ་འཇུག་དང་དབྱེ་ཞིབ་བྱེད་དགོས་པ་དང་། གནམ་གཤིས་ཆ་རྐྱེན་ལ་ཐག་གཅོད་ཤེས་པ། བརྔོན་བྱའི་ཚང་དང་ཆུ་བཏུང་ཡུལ་གྱི་གནས་ཡུལ་དྲན་དགོས་པར་མ་ཟད། གོ་མཚོན་གང་ལེགས་བཟོ་དགོས། ལུས་སྟོབས་ཞན་པ་དང་རིག་ཤེས་མི་ཡག་པ་ཞིག་གིས་སྲོག་ཆགས་རྗེས་འདེད་བྱེད་མི་ཐུབ་ལ། གནད་དོན་གསར་བ་ཐག་གཅོད་བྱེད་མི་ཐུབ་པས་ལམ་སེང་འཇིག་རྟེན་དང་ཁ་འབྲལ་ངེས་པ་སྨྲས་ཅི་འཚལ། ཡང་མི་སྒེར་རིག་ཤེས་ཡག་པ་དང་ལུས་སྟོབས་བཟང་བ་དག་ཡུན་རིང་འཚོ་གནས་བྱེད་ཐུབ་པར་མ་ཟད། འཁྲིག་སྤྱོད་གོ་སྐབས་གཞན་དག་ལས་མང་ལ་ཁོ་ཚོའི་ཁྱད་ནུས་མི་རབས་ནས་མི་རབས་སུ་བརྒྱུད་དེ་རིམ་གྱིས་མིའི་རིགས་རྒྱུད་ལ་ཡར་སྐུལ་བྱེད།
རྡོ་ཆས་རྙིང་མའི་དུས་རབས་མངིདཇདཧདཧདཧདཧཙཙཧ་པོར་མིའི་རིགས་ཀྱི་འཕེལ་རིམ་ཤིན་ཏུ་དལ་ཡང་། འཕེལ་རྒྱས་དེ་དག་གིས་འབྱུང་འགྱུར་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེན་པོ་ཐེབས་ཡོད་དེ། རྡོ་ཆས་རྙིང་མའི་དུས་སྐབས་ཀྱི་མི་རྣམས་ཀྱིས་སྐད་ཆ་བཤད་པར་འཕེལ་རྒྱས་བསྐྲུན་པར་མ་ཟད། ཡོ་བྱད་བཟོ་བ་དང་བེད་སྤྱོད་བྱེད་སྟངས་ཀྱང་སྦྱངས་པས། གྲུབ་འབྲས་ཆེན་པོ་འདི་གཉིས་ནི་མིའི་རིགས་ཀྱི་གཤིས་སྤྱོད་སྲོག་ཆགས་གཞན་དག་དང་མ་འདྲ་བའི་བདེན་དབང་ཞིག་ཏུ་གྱུར། ད་དུང་སྤྲ་དང་སྤྲ་མི་ལྟ་བུའི་སྲོག་ལྡན་དག་གིས་སྐད་ཕྱི་རུ་ཕྱུང་ནས་རྣམ་འགྱུར་དང་སེམས་ཁམས་སྟོན་མོད། ཁོ་ཚོས་བྱ་དངོས་གང་ཞིག་ལ་མིང་གདགས་མི་ཐུབ་པར་མ་ཟད་བྱ་དངོས་དེ་དག་རྒྱས་བཤད་ཀྱང་བྱེད་མི་ཐུབ་ལ། ཡང་སྤྲ་རིགས་ཀྱིས་ཁོ་ཚོའི་ཡན་ལག་ཡོ་བྱད་ཀྱི་ཚུལ་དུ་སྤྱད་དེ་འབུ་སྲིན་དག་ཁ་ཟས་སུ་བྱེད་ཀྱང་། ཁོ་ཚོས་ཟས་རིགས་དེ་དག་གསོག་ཉར་བྱེད་མི་ཤེས་པ་དང་ཡོ་བྱད་བཟོ་སྟངས་ཀྱི་བརྒྱུད་རིམ་མི་རབས་ཕྱི་མར་བརྒྱུད་སྤྲོད་ཀྱང་བྱེད་མི་ཐུབ།
ཕྱོགས་གཞན་ནས་རྡོ་ཆས་རྙིང་མའི་དུས་སྐབས་ཀྱི་མི་རྣམས་ཀྱི་ཀླད་པའི་ནང་རུས་པ་དང་། ཤིང་རིགས། རྡོ་ཆས་ཀྱིས་ཡོ་བྱད་བཟོ་སྟངས་རྟོགས་པ་སོགས་གསར་གཏོད་དེ་དག་གསོག་ཉར་དང་། མི་གཞན་དག་ལ་ཡོ་བྱད་སྤྱོད་སྟངས་ཁྲིད་པས། མི་རབས་རྗེས་མ་དག་གིས་ཁོང་ཚོའི་མེས་པོ་ནས་བརྒྱུད་པར་འཕེལ་རྒྱས་བཏང་། རྡོ་ཆས་རྙིང་མའི་དུས་སྐབས་ཀྱི་མི་རྣམས་ཀྱིས་སྤྱིར་བཏང་ཡིན་ཡང་སྤྱོད་སྒོ་ཆེ་བའི་ཡོ་བྱད་འདི་དག་སྤྱད་དེ་ཤིང་སྡོང་གི་རྩ་བ་བསློག་པ་དང་། ཤིང་ཤུན་དགོག་པ། སྲོག་ཆགས་བསད་དེ་པགས་པ་བཤུས་ནས་གྱོན་ཆས་དང་ཉ་རྒྱ་བཟོ་བར་མ་ཟད། མེ་ལ་སྟངས་འཛིན་བྱེད་ཤེས་པ་དང་མེ་སྤྱད་དེ་ཟས་སྐོལ་གཡོ་སྐོལ་བྱེད་པ་ལས་གཞན་དྲོད་ཚད་སྲུང་འཛིན་དང་སྲུང་སྐྱོབ་ལ་ཕན་ནུས་བསྐྲུན།
ཁུ་སྟག་ཚབ་
ཁུ་སྟག་ཚབ་	ཁོང་ནི་སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་བརྒྱད་པའི་དུས་དཀྱིལ་ཙམ་དུ་སྐུ་འཁྲུངས་ཤིང་། སྐུ་ལུས་ཀྱི་ཆ་ཚད་མཉམ་པ་དང་སྐྱེ་འབྲས་བཟང་བའི་ལས་དག་གི་མི་ཞིག་ཡིན། རྒྱལ་པོ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་གྱིས་བསམ་ཡས་གཙུག་ལག་ཁང་བཞེངས་པའི་སྐབས་སུ་ཐོག་མར་ལྷོ་ངོས་ཨརྱ་པ་ལོའི་གླིང་བརྩིགས་ཏེ་ཐོག་ཕུབ་པ་དང་། དེའི་ནང་དུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྐུ་བཞེངས་སྐབས་ལྷ་བཟོ་རྒྱ་མཚལ་བུ་ཅན་གྱིས་རྒྱལ་པོ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་ལ་ “ལྷ་རྒྱ་གར་དང་རྒྱའི་ལུགས་གང་བགྱི་ཟེར། གྲོས་བགྱིས་པས་མཁན་པོའི་ཞལ་ནས་སངས་རྒྱས་རྒྱ་གར་དུ་བྱོན་པ་ཡིན་པས་རྒྱ་གར་ལུགས་སུ་གྱིས་གསུངས། བཙན་པོའི་ཞལ་ནས་བོད་ཀྱི་ལུགས་སུ་བགྱིས་ན་བོད་ནག་པོ་ལ་ཞེན་པ་རྣམས་དད་པ་སྐྱེད་རེ་བ་ཡིན་པས་ལྷ་བོད་ལུགས་སུ་བྱ་བར་ཅི་གནང་ཞེས་ཞུས་པས། འོ་ན་བོད་འབངས་ཀུན་སྡུས་ཤིག་ལྷ་བོད་ལུགས་སུ་བྱའོ་གསུངས། བོད་མིའི་གཟུགས་སུ་བགྱིད་པའི་དཔེ་བོད་འབངས་ཚོགས་པ་ལས་དེའི་ནང་ནས་གཟུགས་བཟང་བ་ཁུ་སྟག་ཚབ་ལ་དཔེ་བགྱིས་ཏེ་གཙོ་བོ་ཨརྱ་པ་ལོའི་ཁཪྶ་པཱ་ཎི་བཞེངས།” ཞེས《ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན》དུ་གསུངས་སོ།།
རྡོ་ཆས་རྙིང་མའི་དུས་སྐབས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་
ཡོ་བྱད་བཟོ་བ་དང་སྐད་ཆ་ནི་མིའི་རིགས་ཀྱི་གྲུབ་འབྲས་རླབས་ཆེ་བ་ཞིག་སྟེ། སྐད་ཆས་ཕན་ཚུན་ལ་མི་སྒེར་གྱི་ཡོན་ཏན་དང་ཉམས་མྱོང་། ཚོར་བ་བརྗེ་རེས་བྱེད་ཐུབ་པ་བྱས་པས། སྐད་ཆ་ནི་མི་རབས་ནས་མི་རབས་བར་གྱི་རིག་གནས་འཕེལ་རྒྱས་དང་དེའི་བརྒྱུད་སྤྲོད་ཀྱི་ཁྱད་ནུས་མངོན་གསལ་དོད་པ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་བ་དང་། སྐད་ཆས་ཕ་མ་དག་གིས་རང་གི་བྱིས་པར་སྤྱོད་ལམ་དང་། ཆོས་ལུགས་དད་མོས། ད་དུང་ཡོ་བྱད་བཟོ་སྟངས་དང་མེ་གསོ་བ་བཅས་ཁྲིད་སྟོན་བྱེད་པར་རོགས་འདེགས་བྱས།
དེ་ལས་གཞན། རང་རེའི་རྡོ་ཆས་རྙིང་མའི་དུས་སྐབས་ཀྱི་མེས་པོ་དག་གིས་ལྐོག་གྱུར་ཆེ་བའི་ཆོས་ལུགས་དད་མོས་སྤྱད་དེ་རང་བྱུང་ཁམས་ཀྱི་ངོ་མཚར་དང་། སྐྱེ་རྒ་ན་འཆིར་འགྲེལ་བཤད་བྱེད་པ་ཡར་རྒྱས་སུ་བཏང་བ་དང་། གཞིས་སྡོད་མི་ལ་མཚོན་ན་ཉི་མ་དང་རླུང་ཆར་ཐོག་གློག་བཅས་འབྱུང་བཞི་ཐམས་ཅད་གསོན་པོའི་ངོ་བོའི་གནས་པ། རང་བྱུང་ཁམས་ཀྱི་འབྱུང་བཞིར་ཚོར་བ་དང་དམིགས་པ་གཏད་པའི་འགུལ་སྤྱོད་བཅས་ཤེས་པ་ཡོད་པར་འདོད་པས། རྔོན་པ་དང་ཟས་རིགས་འཚོལ་བསྡུ་བྱེད་མཁན་གྱིས་དེ་དག་གི་འདོད་དོན་བསྐོང་ཆེད་རང་བྱུང་ཁམས་ཀྱི་ཚུར་རྒོལ་གསོལ་མཆོད་བྱས་པ་དང་བསྟུན་ནས། རིམ་བཞིན་ལྷ་བ་དང་འཚོ་བྱེད་བྱུང་བ་དང་དེ་དག་གིས་ཆོ་ག་དང་བྱིན་འབེབ་པ། ཆོས་འདོན་པ་བཅས་བརྒྱུད་དེ་འབྱུང་ཁམས་དེ་དག་དང་འབྲེལ་འདྲིས་བྱེད་ཐུབ་པར་སྣང་བ་ལྟ་བུ་བྱུང་། དེར་མ་ཟད། རྡོ་ཆས་རྙིང་མའི་དུས་སྐབས་ཀྱི་མི་རྣམས་ཀྱིས་ཤི་བོ་དུར་སྦས་བྱེད་སྟངས་བསླབས་པ་དང་། སྐབས་རེར་གསོལ་མཆོད་བྱེད་པ་དེས་སྐྱེ་བ་ཕྱི་མ་འདོད་པའི་དད་མོས་བསྟན། དད་མོས་རིགས་གཞན་ཞིག་ནི་གནའ་དཔྱད་པས་ཡོ་རོབ་དང་ཨེ་ཤ་ནས་གསར་རྙེད་བྱུང་ཞིང་། ལོ་ངོ་ཁྲི་བཞི་ནས་ཉིས་ཁྲི་ལྔ་སྟོང་གི་གོང་དུ་བཞེངས་པའི་བུད་མེད་ཀྱི་འདྲ་གཟུགས་ཆུང་ངུ་མང་པོ་ཡོད་པ་དེ་ཡིན་ལ། འདྲ་གཟུགས་དེ་དག་ལྕགས་རིགས་དང་ཤིང་རིགས། འདམ་གྱིས་གྲུབ་ཅིང་ནམ་རྒྱུན་ཕོ་བ་སྟས་ཤིང་ནུ་མ་ཕྱི་རུ་དོད་ཡོད་པ་དང་། གསོན་ཉམས་དོད་པའི་འདྲ་གཟུགས་དེ་དག་གིས་ཚེ་སྲོག་དང་ཟ་མ་སྦྱིན་པའམ། མགོན་སྐྱབས་གནང་བའི་སྐྱེད་ཡུམ་ལྷ་མོ་མཚོན།
རྡོ་ཆས་རྙིང་མའི་དུས་སྐབས་ཀྱི་མི་རྣམས་ཀྱིས་ལོ་ངོ་ཁྲི་གསུམ་ནས་ཆིག་ཁྲི་ཉིས་སྟོང་གི་གོང་དུ་མུན་ནག་ཁུ་སུམ་གྱི་བྲག་ཕུག་ནང་རོལ་རྙེད་པ་དང་། ཁོ་ཚོས་དཔལ་འབར་ཁོ་ནའི་འོད་ལ་བརྟེན་ནས་བྲག་ཕུག་གི་ངོས་སུ་བྱང་ཆ་ལྡན་ཞིང་གསོན་ཉམས་དོད་པའི་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་གཟུགས་རིས་བྲིས། ངག་བརྒྱུད་ལོ་རྒྱུས་དུས་སྐབས་ཀྱི་སྒྱུ་རྩལ་བ་འདི་དག་གིས་སྲོག་ཆགས་མདས་བསྣུན་པ་འབྲི་སྐབས། བྱེད་སྟངས་དེས་གཅིག་བྱས་ན་རྔོན་ལས་ལེགས་འགྲུབ་ཡོང་བར་བྱེད་སྲིད་པར་ཡིད་ཆེས་བྱེད་པ་དང་། ཕྱུགས་སྐྱོང་རྫི་བོ་ཞིག་འབྲི་སྐབས་བྱེད་སྟངས་དེས་ཕལ་ཆེར་ཕྱུགས་ཟོག་འཕེལ་ཁ་དར་བར་བྱེད་སྲིད་པར་རེ་བ་བྱེད།
བོད་ཀྱི་ལོ་ཐོ།
བོད་ཀྱི་ལོ་ཐོ་ནི་ཉི་མ་དང་ཟླ་བའི་སྐོར་བ་ལ་བརྟེན་ནས་བཟོས་པ་ཞིག་དང་། དེ་ནི་བོད་དུ་དུས་འཁོར་ཕེབས་པའི་དུས་ཏེ་སྤྱི་ལོ༡༠༢༧ ནས་བཟུང་ལག་ལེན་བྱས་པ་རེད།
ལོ་རྒྱུས།
ལོ་ཐོ་2017ཟླ་8ཚས་29
རྡོ་ཆས་རྙིང་མའི་དུས་སྐབས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་
གསལ་འདེབས། རྩོམ་འདིའི་པར་དབང་ངེད་བཙན་པོ་ཚང་ལ་དབང་བས་ཆོག་མཆན་མ་ཐོབ་པར་གང་འདོད་དུ་བརྒྱུད་འགོད་མི་བྱེད་པའི་རེ་བ་ཆེ། གལ་ཏེ་བརྒྱུད་འགོད་བྱེད་དགོས་བྱུང་ཚེ་རྩོམ་ཁུངས་དང་སྦྲེལ་ཐག་གསལ་པོར་འགོད་དགོས། རྩོམ་ཁུངས། བཙན་པོ་ཚང་། རྩོམ་འདིའི་སྦྲེལ་ཐག http://www.tsanpo.com/debate/23666.html
ཤིས་ས་སྤང་མ།
ཤིས་ས་སྤང་མ་ནི་བོད་ཀྱི་རི་གཅིག་ཡིན་ཞིང་དེའི་མཐོ་ཚད་ནི་རྨིད་༨༠༡༣རེད།
ཕུག་མོ་ཆེ་དགོན་པ།
ཕུག་མོ་ཆེ་རི་ཁྲོད་ཀྱི་སྐོར།
ཕུག་མོ་ཆེ་རི་ཁྲོད་ནི་ཉང་རིགས་བླ་མ་སེར་པའི་གདུང་རབས་སུ་བྱོན་པའི་སྐྱེས་མཆོག་ཁྱབ་བདག་ཀརྨ་ངེས་དོན་དང་། པདྨ་ཚེ་དབང་དང་། ངག་དབང་ཡོན་ཏན་རྒྱ་མཚོ་སོགས་ཀྱིས་སྒྲུབ་པ་ཉམས་བཞེས་མཛད་སའི་སྒྲུབ་གནས་ཤིག་ཡིན།
གཉན་ཆེན་ཐང་ལྷ།
གཉན་ཆེན་ཐང་ལྷ་ནི་བོད་ཀྱི་རི་གཅིག་ཡིན་ཞིང་དེའི་མཐོ་ཚད་ནི་རྨིད་༧༡༦༢རེད།
== མི་འབྱུང་ཚུལ། =
ཨ་མདོ་བྱམས་པ།
ཨ་མདོ་བྱམས་པ།
ཇོ་མོ་ལྷ་རི།
ཇོ་མོ་ལྷ་ར་ནི་བོད་ཀྱི་རི་གཅིག་ཡིན་ཞིང་དེའི་མཐོ་ཚད་ནི་རྨིད་༧༣༡༤རེད།
ཨ་མདོ་བྱམས་པ།
བོད་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་རི་མོ་བ་མཁས་ཆེན་ཨ་མདོ་བྱམས་པ་ནི་སྤྱི་ལོ༡༩༡༤ལོར་མཚོ་ སྔོན་གཅན་ཚ་རྫོང་དུ་འཁྲུངས།  ཁོང་ལ་བོད་ལྗོངས་ཀྱི་པིས་ཅའ་སའོ་ཞེས་པའི་མཚན་སྙན་ལྡན་པ་དང༌།  ཁོང་གིས་བརྩམས་པའི་རི་མོ་དག་ལས་ང་ཚོས་བོད་ཀྱི་ཆོས་ལུགས།  ཁོར་ཡུགམི་སྣའི་ལས་དབང་བཅས་མངོན་སུམ་དུ་ཚོར་ཐུབ།  སྤྱི་ལོ༡༩༢༡ལོར་ཁོང་གཅན་ཚ་རྫོང་གི་ངང་རུང་དགོན་པར་ཞུགས་ནས་རབ་ཏུ་བྱུང༌།  སྐབས་དེ་ནས་བཟུང་དགོན་པའི་ལྡེབས་རིས་དང་ལྷ་སྐུ་དག་ལ་བརྟེན་ཏེ་བོད་ཀྱི་སྲོལ་ རྒྱུན་རི་མོ་རང་སྦྱོང་བྱས།  ༡༩༣༦ལོར་ཁོང་བླ་བྲང་བཀྲ་ཤིས་འཁྱིལ་གྱི་ཆོས་གྲྭར་ཞུགས།  ༡༩༤༢ལོར་དགུང་ལོ་༢༨སྟེང་ལྷ་སར་གནས་མཇལ་དུ་སོང་སྟེ་འབྲས་སྤུངས་དགོན་པའི་ཆོས་ གྲྭར་ཞུགས༡༩༥༥ལོར་དགུང་ལོ་༤༡སྟེང་ཕོ་བྲང་པོ་ཏ་ལར་སླེབས་ནས་དེ་གའི་རི་མོ་ བའི་འགན་བཞེས།  ༡༩༥༦ལོར་ཕོ་བྲང་ནོར་བུ་གླིང་ག་རུ་མིང་གྲགས་ཅན་གྱི་རི་མོ་《སྟོན་པའི་ཆོས་གསུང་པ་དང་》《ཁམས་གསུམ་ལ་བསམ་གཞིགས་གཏོང་བ》གཉིས་ ཕྱག་བྲིས་གནང༌།  ༡༩༨༡ལོར་རིག་རྫས་དོ་དམ་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་དུ་ཕྱག་ལས་གནང་ཞིང༌།  བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཞིབ་འཇུག་པ་དང༌།བོད་ལྗོངས་རྩོམ་རིག་སྒྱུ་རྩལ་མཉམ་འབྲེལ་ ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་སྐབས་དང་པོའི་ཀྲུའུ་ཞི་བཅས་ཀྱི་འགན་བཞེས།  ༡༩༨༡ལོར་རྒྱ་གར་ནས་《བོད་ཀྱི་བཙན་པོ་རྣམ་གསུམ》ཞེས་ པའི་རི་མོ་ཕྱག་བྲིས་གནང་༡༩༩༩ལོར་ཁོང་གིས་ལྷ་སའི་ཨ་མདོ་བྱམས་པའི་སྒེར་བཙུགས་ མཛེས་རྩལ་སློབ་གྲྭ་གསར་དུ་བཙུགས་པ་དང༌།དགུང་ལོ༨༥ལོན་པའི་ཁོང་ཉིད་ཀྱིས་སློབ་ གྲྭ་དེའི་འགོ་འཛིན་དང་དགེ་རྒན་གྱི་འགན་བཞེས༢༠༠༢ལོའི་ཟླ༣པའི་ཚེས༢༨ཉིན་ལྷ་སར་ འགྲོ་བའི་ལམ་བར་དུ་སྐུ་གཤེགས།
ཁ་ཟས་སྤྱོད་ཚུལ་ཉེར་གཅིག་
ཁ་ཟས་སྤྱོང་ཚུལ་ཉེར་གཅིག
དགེ་འཕེལ།
དགེ་འཕེལ་ནི་བོད་ཀྱི་རི་གཅིག་ཡིན་ཞིང་དེའི་མཐོ་ཚད་ནི་རྨིད་༤༦༤༥རེད།
ཁ་ཟས་སྤྱོད་ཚུལ་ཉེར་གཅིག་
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
ཁ་ཟས་མྱི་འཇུ་མྱི་ཆུད་པ་
ལྟོ་ཆས་མི་ཞུ་བ་དང་མི་ཆུད་པར་གོ།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
༡༩༡༡ལོ།
༡༩༡༡ལོ་ནི་ཀེ་ལུའོ་ཀེ་ལི་ཡའི་ལོ་ཐོའི་ནང་བཀོལ་སྤྱོད་བྱས་པའི་ལོ་ཞིག་ཡིན།
ཁ་ཟས་བསིལ་བ་
རང་བཞིན་བསིལ་བའི་ལྟོ་ཆས།(ཙ)
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
ཁ་ཟེར་བ་
ལྐོག་ཏུ་འཕྱ་སྨོད་ཀྱི་གཏམ་གླེང་བྱུང་བ།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
ཁ་ཟས་བསོད་པ་
ཁ་ཟས་བཟང་པོ་དང་ཞིམ་པོ།
བློ་བཟང་དགེ་འདུན།
ལྷ་རམས་པ་བློ་བཟང་དགེ་འདུན་ནི་ཨ་མདོ་གཅན་ཚ་ནས་༡༩༦༥ལོར་འཁྲུངས་ཤིང་།དགུང་ལོ་བཅུ་དྲུག་སྟེང་རབ་ཏུ་ བྱུང་བ་དང་བླ་བྲང་བཀྲ་ཤིས་འཁྱིལ་ནས་མདོ་སྔགས་གཉིས་ཀྱི་གཞུང་ལ་འཇུག་པའི་མགོ་ བརྩམས། དགུང་ལོ་ཉི་ཤུར་ཉེ་བའི་སྐབས་སུ་ཆོས་ཀྱི་ཡིད་ཡེ་ནས་མ་ཚིམ་པར་རྒྱ་གར་ལ་འགྲོ་ བའི་རེ་འདུན་དང་བཅས་འཕགས་ཡུལ་གྱི་འབྲས་སྤུངས་སྒོ་མང་གྲྭ་ཚང་ནས་སྔ་གཞུག་ཏུ་ ཚོགས་རམས་པ་དང་ལྷ་རམས་པའི་དམ་བཅའ་མཛད་ནས་གཞུང་བཀའ་པོད་ལྔ་ལ་གཞན་ལས་ལྷག་པར་ སྦྱངས། ༢༠༠༥ལོར་ལཱ་མོ་ཡོངས་འཛིན་ལུང་རྟོག་རྒྱ་མཚོ་མཆོག་གི་བཀའ་ལུང་ལྟར་མདོ་སྨད་ ཁྲི་ཤོར་རྒྱལ་མོའི་ཉེ་འདབས་ཐར་ཤུལ་དགོན་རྣམ་དག་ཁྲིམས་ལྡན་གླིང་དུ་ཕེབས་ནས་ གདུལ་བྱ་མང་དུ་སྐྱོང་བ་དང་དགོན་པ་དོ་དམ་བྱེད་པའི་འགན་གཉིས་གཅིག་ལྕོགས་སུ་ བཞེས།ལོ་ངོ་གཉིས་རིང་ལ་ལཱ་མོ་བདེ་ཆེན་དགོན་དང་ཐར་ཤུལ་དགོན་གཉིས་སུ་རེས་མོས་ ངང་སློབ་ཁྲིད་མཛད་དེ་གདུལ་བྱ་མང་པོའི་སྐོམ་པའི་གདུང་བ་ཡོངས་སུ་སེལ་བར་བྱས། ཡིན་ནའང་སྙིང་རྗེ་དང་བྲལ་བའི་འཆི་བདག་གིས་ལོ་ངོ་གཉིས་རིང་ཁོང་ཉིད་ལ་གཙེས་ ནས་མ་བཏང་བས་མཐར་སྨན་བཅོས་སོགས་བྱེད་ཐབས་སྣ་ཚོགས་སྤྱད་ཀྱང་མ་ཕན་པས།ཡིད་ སེམས་ཕངས་པ་ཞིག་ལ་སྤྱི་ལོ༢༠༠༨་ལོའི་ཟླ་༥་པའི་ཚེས༢༡་ཉིན(ལུགས་རྙིང་ཟླ༤པའི་ཚེས༡༧)རྒྱལ་ནང་གི་ཏ་ལེན་གྲོང་ཁྱེར་དུ་ང་ཚོ་དང་གཏན་དུ་བྲལ་སོང་ངོ་།
ལིས་ཆི་ཝེ་ལིས་ས།
ལིས་ཆི་ཝེ་ལིས་ས་(ཕོ་ལན་སྐད།: Lech Wałęsa)ནི་(སྤྱི་ལོ་༡༩༤༣ལོའི་ཟླ་བ་༩པའི་ཚེས་༢༩ཉིན་འཁྲུངས་པ་དང་) ཁོང་ནི་ཕོ་ལན་གྱི་ཆབ་སྲིད་མཁན་ཅན་དང་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་ལས་འགུལ་མཁན་ཞིག་རེད། ཁོང་ལ་སྤྱི་ལོ་༡༩༨༣ལོར་ནོའོ་ལྦེལ་བྱ་དགའ་རག་པ་རེད། དེའི་རྗེས་ཁོང་གིས་སྤྱི་ལོ་༡༩༩༠ལོ་ནས་སྤྱི་ལོ་༡༩༩༥བར་ཕོ་ལན་གྱི་ཙུང་ཐུང་གི་གོ་གནས་བཞེས་པ་རེད།
ཨ་མཆོད་འཇམ་དཔལ་ཚུལ་ཁྲིམས།
ཨ་མཆོད་འཇམ་དཔལ་ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་བོད་མདོ་ཁམས་རྫ་ཆུ་ཁ་བའི་འབུམ་གསར་སྡེ་བར་འཁྲུངས། ཡབ་ཀྱི་མཚན་ལ་སྦྱིན་པ་དང་ཡུམ་གྱི་མཚན་ལ་ནམ་མེ། ཆུང་དུས་འབུམ་གསར་དགོན་པའི་ཆོས་སྒོར་ཞུགས། དགོན་པའི་ཆོ་ག་ཕྱག་ལེན་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་མཁས་པར་གྱུར། ༡༩༩༡་ལོར་བོད་ནས་རྒྱ་གར་དུ་འབྱོར་རྗེས་བྷིར་སུ་ཇ་སློབ་གྲྭར་ཨིན་ཡིག་སྦྱོང་བ་བྱས། དེའི་སྐབས་སུ་ཨ་མྱེ་རྨ་ཆེན་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་ཞིབ་འཇུག་ཁང་གི་གོ་སྒྲིག་ཞུས་པའི་བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་རྩོམ་པ་པོའི་ཚོགས་ཆེན་ཐེངས་དང་པོ་ལ་ཞུགས། ༡༩༩༤་ལོར་མཚན་ཉིད་གྲ་ཚང་དུ་དགེ་འོས་སྐབས་གཉིས་པར་ཚུད་རྒྱུགས་འཕྲོད་ནས་ལོ་གཉིས་དེར་དགེ་འོས་སློབ་སྦྱོང་བྱས། ༡༩༩༦་ལོར་ཆོད་གན་བཞིན་མེའོ་དབུས་བོད་མིའི་སློབ་གྲྭར་དགེ་རྒན་གྱི་ལས་ཀ་བྱས། དེའི་སྐབས་སུ་སྒྲ་སྒྲུབ་རིག་པ་ཞེས་པའི་གསར་གཏོད་རང་བཞིན་གྱི་དཔེ་དེབ་དེ་དབུ་བརྩམས། ༢༠༠༣་ལོར་རྒྱ་གར་ལྷོ་ཕྱོགས་ཧུན་སུར་དབུས་བོད་མིའི་སློབ་གྲྭར་གནས་སྤར་ཐོབ་ནས་ད་ལྟ་བར་དུ་དགེ་རྒན་གྱི་ཕྱག་ལས་གནང་བཞིན་ཡོད། ཁོང་ནི་རྒྱལ་སྤྱིའི་བོད་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་ཚོགས་པའི་གདམ་འདེམས་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་ཡོད་པའི་ཚོགས་མི་ཡིན་ཞིང་། ༢༠༡༣་ལོར་སོག་ཡུལ་དང་། ༢༠༡༦་ལོར་ནོར་ཝེ། ༢༠༡༩་ལོར་ཕ་རན་སི་བཅས་སྔ་རྗེས་སུ་རྒྱལ་སྤྱིའི་བོད་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་ཚོགས་ཆེན་ཐེངས་༡༣་པ་དང་། ༡༤་པ། ༡༥་པ་བཅས་ལ་མཉམ་ཞུགས་གནང་།
ཁ་ར་འུ་སུ་
ནག་ཆུ་ནས་མཚོ་སྔོན་བརྒྱུད་དེ་འགྲོ་བའི་ལམ་ཐོག་གི་ས་ཆ་ཞིག་གི་མིང༌།
ཁ་ཟས་རག་པ་
འབྲུ་རིགས་དང༌། ཤིང་ཏོག ཤ་རིགས་སོགས་ཟོས་རྗེས་དྭངས་མ་རྣམས་ལུས་ཀྱི་བཅུད་དུ་འགྱུར་བ་དང་སྙིགས་མ་རྣམས་གཤང་གཅིར་འགྱུར་བའི་རིགས།
མྱི་ཟུར་
མྱི་ཟུར Nizu  尼汝 ཡུན་ནན་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་གྱི་གྲོང་སྡེ་ཞིག་ཡིན་
ལྗོངས་རྒྱུ་
གླུ་རྒྱལ་བཙན་འཁོར་རྦབ་ཆུ་། རྒྱས་ཆུ་དང་། རྡོ་རྗེ་ཕག་མོའི་གནས་ཁང་སོགས་ད་དུང་བྲག་རི་དང་། སྤང་རི་དང་། ནགས་རི་སོགས་མཛེས་ལྗོངས་བསམ་གྱི་མི་ཁྱབ་པ་ཡོད
གནས་རི
གཞི་བདག་ཞལ་དཀར་བཀྲ་ཤིས་དཔལ་ལྡན་
དུས་སྟོན་
རི་སྐྱབས་རྟ་རྒྱུག་ནི་མྱི་ཟུར་ཡུལ་གྱི་ཆེས་གཟབ་རྒྱས་ལྡན་པའི་དུས་སྟོན་ཞིག་ཡིན། སྤྱི་ཟླ11པའི་ཚེས3ཉིན། རྒྱལ་ཐང་གྲོང་ཁྱེར་རམ་ཤམྦྷ་ལ་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ལུའོ་ཅི་ཤང་མྱི་ཟུར་གྲོང་ཚོ་ནས་ལོ་རེར་ཐེངས་རེ་སྒྲུབ་བཞིན་པའི་རི་སྐྱབས་རྟ་རྒྱུག་གི་དམངས་སྲོལ་རིག་གནས་བྱེད་སྒོ་སྤེལ་ཞིང་། ཞོགས་པའི་དུས་ཚོད་བརྒྱད་ཀྱི་སྟེང་གྲོང་མི་ཚོས་ལུས་ལ་གཟབ་ཆས་སྤྲས་ཤིང་ཞིམ་མངར་ལྡན་པའི་ཟས་རིགས་སྣ་ཚོགས་འཁྱེར་བཞིན་ཁྱིམ་ཚང་རེ་རེ་ནས་ཞོན་རྟ་ཁྲིད་དེ་གཞི་བདག་ཞལ་དཀར་བཀྲ་ཤིས་དཔལ་ལྡན་གྱི་འདབས་སུ་འཛོམས་པར་བྱེད། ཐོག་མར་ཞོགས་ཇ་འཐུང་པ་དང་དེ་ནས་མཚམས་པས་ཞལ་འདོན་གནང་ཚར་རྗེས། མྱི་ཟུར་གྲོང་ཚོའི་གཉའ་གྲོང་དང་བར་གྲོང་། ཐང་འབྲོག་ཕུ་ལག་སོགས་གྲོང་མི་ཚོ་ཆུང་གི་བོད་རིགས་མང་ཚོགས་ཚོས་ལུས་ལ་བཀྲག་མདངས་ལྡན་པའི་དུས་ཆེན་གྱི་གཟབ་ཆས་སྤྲས་ནས་གཞི་བདག་ཞལ་དཀར་ཉེ་འདབས་སུ་འཛོམས་ཏེ་བསང་མཆོད་གཏོང་བ་དང་། ལབ་རྩེ་འཛུགས་པ། རྟ་རྒྱུག་པ། སྐོར་བྲོ་རྩེད་པ་སོགས་ཀྱི་བྱ་འགུལ་སྣ་ཚོགས་སྤེལ་ནས་སྤྲོ་སྐྱིད་ལྡན་ཞིང་གཟབ་རྒྱས་ཆེ་བའི་དུས་ཆེན་ཞིག་རོལ་ཡོད་པ་རེད།
འཛམ་གླིང་སྐྱེ་ཁམས་ཀྱི་གྲོང་ཚོ་དང་པོ་མྱི་ཟུར་ཡུལ་གྱི་མཐོང་ཐོས་
མྱི་ཟུར་གྲོང་ཚོའི་སྡེ་དམངས་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་གི་ཀྲུའུ་རེན་དབྱང་ཧྲི་རོང་ནི་ང་ཚོས་བཅར་འདྲི་བྱེད་སའི་མི་དང་པོ་དེ་ཡིན། ཁོང་གིས་མྱི་ཟུར་གྲོང་ཚོའི་སྔོན་ཆད་ཀྱི་འཚོ་བ་དང་ད་ལྟའི་འགྱུར་ལྡོག་སྐོར་ནས་གནས་ཚུལ་མང་པོ་གླེང་། མྱི་ཟུར་ནི་རྒྱལ་ཐང་གྲོང་ཁྱེར་རམ་ཤམྦྷ་ལ་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་བྱང་ཤར་རྒྱུད་དུ་ཆགས་ཡོད་ཅིང་། གཙང་གསུམ་མཉམ་བཞུར་འཛམ་གླིང་རང་བྱུང་ཤུལ་བཞག་གི་རི་དམར་ཡུག་སྦྲེལ་ས་ཁུལ་གྱི་དཀྱིལ་སྙིང་དུ་གནས་ཡོད། སྐྱེ་ཁམས་ལྗོངས་རྒྱུའི་མདུན་ལྗོངས་ཤིན་ཏུ་ཡངས་པས་འཛམ་གླིང་སྐྱེ་ཁམས་ཀྱི་གྲོང་ཚོ་དང་པོ་ཞེས་པའི་མིང་ཐོགས་ཡོད། སྡེ་དམངས་ཨུ་ལྷན་གྱི་རྩ་འཛུགས་བརྒྱུད་ནས་གྲོང་མི་ཚོས་དུས་ངེས་ཅན་ནང་རེས་མོས་འཁོར་ནས་སྤྱི་ལེ་སོ་ལྔ་ཡོད་པའི་ལམ་ངོས་གཙང་སེལ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་མ་ཟད། རང་གི་ཁྱིམ་ཕྱི་ནང་ལ་ཡང་གར་བདར་གཙང་མ་བྱེད་དགོས་པའི་སྒྲིག་ལམ་བཞག་ཡོད། གྲོང་ཚོའི་ཉེ་འགྲམ་གྱི་ནགས་ཤིང་བཅད་མི་ཆོག་པ་དང་། རྡོ་བྱེ་སོགས་ཀྱང་སྡེ་བ་ཕྱི་ནས་ནང་འདྲེན་བྱེད་དགོས་ཀྱི་ཡོད། ཡང་དག་པའི་ཁོར་ཡུག་སྲུང་སྐྱོང་ཀྱི་དྲིལ་བསྒྲགས་བྱས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་གྲོང་མི་ཚོས་ཀྱང་རང་གི་ཕ་ཡུལ་ལ་གཅེས་སྐྱོང་ལེགས་པར་བྱེད་པའི་རིན་ཐང་ཤེས་ཡོད། ཡུལ་འདིའི་སྐྱེས་པ་རྣམས་ནི་འཚེམ་བཟོ་ལ་མཁས་ཤིང་སྐྱེས་མ་རྣམས་ནི་འཐག་ལས་ལ་མཁས། མྱི་ཟུར་བོད་རིགས་སྲོལ་རྒྱུན་རིག་གནས་སྐྱེ་ཚུལ་སྲུང་སྐྱོང་ཁྲིད་སྦྱོང་ལྟེ་གནས་སུ་འཐག་ལས་དང་། སྣོད་ཀྱི་རིགས།ཐོང་གཤོལ། གྱོན་གོས་སོགས་རོང་འབྲོག་ཐོན་སྐྱེད་འཚོ་བའི་སྐོར་གྱི་ཡོ་བྱད་མང་པོ་འགྲེམ་སྟོན་བྱས་ཡོད་ཅིང་གནའ་བོའི་ལག་ཤེས་ཐོན་རྫས་འདི་དག་ལས་སྔོན་བྱོན་མེས་པའི་བློ་གྲོས་དང་མྱི་ཟུར་བས་རིག་གནས་ཀྱི་རིན་ཐང་ལ་བརྩི་མཐོང་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པ་ཤེས་ཐུབ། ཟས་རིགས་སྐོར་ལ་རྒྱུན་དུ་མཐོང་བ་མར་རྩམ་དང་ཕྱུར་བ། སྐམ་ཤ། མ་རྨོས་ལོ་ཏོག ནས་ཆང་སོགས་ཡོད། གྱོན་རྒྱུའི་ལྭ་བ་སོགས་ཀྱང་རང་ས་རང་ཡུལ་ནས་ཐོན་པ་ཤ་སྟག་ཡིན་པས་ཅི་ནུས་ཀྱིས་འཐག་ལས་རྒྱུན་འཛིན་པ་དང་སྐོར་བྲོའི་རྒྱུན་འཛིན་པ། བོད་ཆང་བསྙལ་བའི་ལག་རྩལ་རྒྱུན་འཛིན་པ། མཚམས་པ་སོགས་རྩ་འཛུགས་བྱས་ནས་ཕྱི་རབས་པར་བརྒྱུད་དེ་རྒྱུན་འཛིན་དང་དར་སྤེལ་གཏོང་བའི་ལས་ལ་གཞོལ་གྱི་ཡོད།
རི་སྐྱབས་རྟ་རྒྱུག་ནི་མྱི་ཟུར་ཡུལ་གྱི་ཆེས་གཟབ་རྒྱས་ལྡན་པའི་དུས་སྟོན་ཞིག་ཡིན། སྤྱི་ཟླ11པའི་ཚེས3ཉིན། རྒྱལ་ཐང་གྲོང་ཁྱེར་རམ་ཤམྦྷ་ལ་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ལུའོ་ཅི་ཤང་མྱི་ཟུར་གྲོང་ཚོ་ནས་ལོ་རེར་ཐེངས་རེ་སྒྲུབ་བཞིན་པའི་རི་སྐྱབས་རྟ་རྒྱུག་གི་དམངས་སྲོལ་རིག་གནས་བྱེད་སྒོ་སྤེལ་ཞིང་། ཞོགས་པའི་དུས་ཚོད་བརྒྱད་ཀྱི་སྟེང་གྲོང་མི་ཚོས་ལུས་ལ་གཟབ་ཆས་སྤྲས་ཤིང་ཞིམ་མངར་ལྡན་པའི་ཟས་རིགས་སྣ་ཚོགས་འཁྱེར་བཞིན་ཁྱིམ་ཚང་རེ་རེ་ནས་ཞོན་རྟ་ཁྲིད་དེ་གཞི་བདག་ཞལ་དཀར་བཀྲ་ཤིས་དཔལ་ལྡན་གྱི་འདབས་སུ་འཛོམས་པར་བྱེད། ཐོག་མར་ཞོགས་ཇ་འཐུང་པ་དང་དེ་ནས་མཚམས་པས་ཞལ་འདོན་གནང་ཚར་རྗེས། མྱི་ཟུར་གྲོང་ཚོའི་གཉའ་གྲོང་དང་བར་གྲོང་། ཐང་འབྲོག་ཕུ་ལག་སོགས་གྲོང་མི་ཚོ་ཆུང་གི་བོད་རིགས་མང་ཚོགས་ཚོས་ལུས་ལ་བཀྲག་མདངས་ལྡན་པའི་དུས་ཆེན་གྱི་གཟབ་ཆས་སྤྲས་ནས་གཞི་བདག་ཞལ་དཀར་ཉེ་འདབས་སུ་འཛོམས་ཏེ་བསང་མཆོད་གཏོང་བ་དང་། ལབ་རྩེ་འཛུགས་པ། རྟ་རྒྱུག་པ། སྐོར་བྲོ་རྩེད་པ་སོགས་ཀྱི་བྱ་འགུལ་སྣ་ཚོགས་སྤེལ་ནས་སྤྲོ་སྐྱིད་ལྡན་ཞིང་གཟབ་རྒྱས་ཆེ་བའི་དུས་ཆེན་ཞིག་རོལ་ཡོད་པ་རེད།
བསང་བརྒྱ་བཏང་ནས་དུང་དཀར་འབུད་པ་དང་རིམ་བཞིན་ལ་ཙེ་བཙུགས་ཏེ་རི་མཆོད་དང་གནས་བསྟོད་རྒྱ་ཆེན་པོ་བྱེད་པ་རེད། ལྷག་པར་ཞོགས་པའི་དུས་ལ་བཀྲ་ཤིས་པའི་སྦྲང་ཆར་སིལ་མ་ཞིག་ཀྱང་བབས་པས་རྟགས་དང་རྟེན་འབྲེལ་བཟང་པོ་བྱུང་། ཀི་ཀི་བསྭོ་བསྭོའི་འབོད་སྒྲའི་ཁྲོད་གྲོང་མི་ཚོས་རྟ་གཞོན་་ནས་གནས་རི་བསྐོར་བ་ཐེངས་གཅིག་བྱེད་ཅིང་། སྔར་གྱི་ས་གནས་སུ་སླེབས་དུས་ཞོན་རྟ་སྟེ་ལབ་རྩེ་ལ་བསྐོར་བ་ལན་གསུམ་བྱས་ཏེ་མཚམས་པའི་གནང་བའི་མཆོད་ཆུ་བཞེས་པ་དང་མགོ་ལ་མར་བྱུགས་ནས་བཀྲ་ཤིས་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་ཁ་གཡང་སྒྲོག་པ་རེད། ཉིན་གོང་གི་དུས་ཚོད་ལ་སླེབས་དུས་རྒན་པ་རྣམས་ནི་གོང་དུ་བཞུགས་པ་དང་གཞོན་པ་རྣམས་ནི་གྲལ་མཇུག་ཏུ་བསྡད་དེ་ཞིམ་མངར་ལྡན་པའི་གུང་ཟས་ལ་རོལ་བ་རེད། རིམ་བཞིན་སྡེ་ཕོ་མོ་རྣམས་གཞི་གཅིག་ཏུ་འཛོམས་ནས་བཀྲ་ཤིས་པའི་སྐོར་བྲོ་འཁྲབ་བཞིན་དུས་ཆེན་གྱི་མཇུག་རྫོགས་པ་རེད།
རྡོ་ཆས་རྙིང་བའི་དུས་མཇུག་ནས་མྱི་ཟུར་ཡུལ་དུ་མིའི་རིགས་འཚོ་སྡོད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་ཡོད། དེང་གི་ཆར་སྡེ་འདི་ནི་རོང་འབྲོག་གཉིས་ཀ་འཛོམས་ཡོད་ཅིང་དུད་ཁྱིམ123དང་མི་གྲངས660ལྷག་ཡོད་པའི་སྐྱེ་ཁམས་གྲོང་སྡེ་ཞིག་ཏུ་ཆགས་ཡོད། དུས་ཡུན་རིང་བའི་འཚོ་བའི་ཁྲོད་མྱི་ཟུར་མི་དམངས་ཀྱིས་རང་གི་བློ་གྲོས་དང་དཔའ་ངར་ལ་བརྟེན་ནས་ཁྱད་ཆོས་མངོན་གསལ་ལྡན་པའི་སྲོལ་རྒྱུན་རིག་གནས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཞིག་བཞེངས་བསྐྲུན་བྱས་ཡོད། དེར་མ་ཟད་ཡུལ་འདི་ནི་རྒྱལ་ཐང་གི་ས་གནས་གཞན་དག་དང་མི་འདྲ་བར་བོན་ཆོས་ཀྱི་ཤན་ཤུགས་ཟབ་མོ་ཐེབས་ཡོད་པའི་ས་ཆ་ཞིག་ཀྱང་རེད།
ལོ་ན་བདུན་ཅུ་དོན་དགུ་སོན་པའི་རྒན་པོ་བཀྲ་ཤིས་དོན་འགྲུབ་ཀྱང་ང་ཚོས་བཅར་འདྲི་བྱེད་སའི་མི་སྣ་གཅིག་ཡིན། ཁོང་གིས་སྔོན་ཆད་ཀྱི་འཚོ་བའི་རྣམ་པ་དང་རང་གི་ཕ་ཡུལ་ལ་གཞན་གྱིས་འཕྲོག་བཅོམ་གྱི་གནོད་འཚེ་གཏོང་དུས་ཅི་ལྟར་རྒོལ་ལན་སྤྲད་པའི་གནས་ཚུལ་ཞིབ་བར་འཆད་ཅིང་། དེང་གི་སྲིད་ཇུས་བཟང་པོ་དང་འཆམ་མཐུན་གྱི་བདེ་སྐྱིད་འཚོ་བར་བསྟོད་བསྔགས་ཡང་ཡང་བྱས། ཁོང་ཚང་ཡང་ཞིང་ཕྱུགས་གཉིས་ཀ་གཉེར་མཁན་ཞིག་ཡིན་ལ་ཁོང་གི་ཆུང་མ་དང་ཚ་མོ་གཉིས་ཀྱིས་རི་ན་རྟ་ནོར་ལུག་གསུམ་འཚོ་སྐྱོང་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། ལོ་ངོ་དུ་མའི་དཀའ་སྤྱད་འབད་བརྩོན་ལ་བརྟེན་ནས་ཕྱུགས་ཟོག་གི་ཁ་གྲངས་ཀྱང70ལྷག་ལ་འཕར་ཡོད།
མྱི་ཟུར་ཡུལ་གྱི་རང་བྱུང་ཁོར་ཡུག་ནི་དངོས་ནས་སུ་ཞིག་གིས་བཀོད་སྒྲིག་ལྟར་བཞེངས་སྐྲུན་བྱས་པ་དང་ཀུན་ནས་མཚུངས་ཤིང་། ནགས་རིའི་རྩེ་ལ་ཁ་བས་གཡོགས་པས་ལྷ་ཡུལ་ཁམས་ནི་འདི་ལྟ་བུ་ཞིག་མིན་ན་ཅི་ཡིན་སྙམ་པའི་བློ་ཡང་ཅིག་ཅར་དུ་སྐྱེས་ཡོང་། སྟོན་མཇུག་གི་དུས་ལ་སླེབས་རན་པས་ནགས་རིའི་བར་གསེང་དུ་གསེར་མདོག་གི་ལོ་མ་གྱོན་པའི་སྡོང་བོ་རེ་འགའ་ཡང་བལྟས་པ་ཙམ་གྱིས་མིག་གིས་ཟིན་ཐུབ། ཡུལ་འདི་ན་གཞན་ད་དུང་མྱི་ཟུར་ཆུ་བོ་དང་(རྒྱས་ཆུ)། གླུ་རྒྱལ་བཙན་འཁོར་རྦབ་ཆུ། འཕགས་མོ་གནས། ས་རྒྱ་ཡངས་པའི་འབྲོག་སའི་ཕྱུགས་ར་ཡང་མང་པོ་ཡོད་པས་ནང་ས་ནས་ཕེབས་པའི་ལྗོངས་རྒྱུ་བ་ཡང་རྒྱུན་མ་ཆད་པར་ཐོན་གྱི་ཡོད།
མཚན་མོའི་དུས་ལ་ཐོན་པ་ན་མིག་མདུན་དུ་སྣང་ཡོང་བ་ནི་ཕར་ཁའི་ནགས་རིའི་རྔམ་བརྗིད་ལྡན་པའི་གཟུགས་བརྙན་དེ་ཡིན་པ་དང་། རིམ་བཞིན་སྒོ་ཁྱིའི་ཟུག་སྐད་ཡང་འཇགས་པ་ན་ངའི་སེམས་ལ་ཡང་འཆར་སྒོ་སྣ་ཚོགས་སྐྱེས།ཕྱོགས་བཞི་ནགས་ཀྱིས་བསྐོར་ཞིང་བར་དང་བར་ལ་རྫ་ཆུ་བསིལ་མའི་བཞུར་སྒྲ་སྙན་པ། མཛེས་སྡུག་ལྡན་པའི་ཡུལ་གྲུ་འདིའི་མི་རྣམས་ནི་དངོས་ནས་བདེ་སྐྱིད་ལྡན་པ་ཁོ་ན་སྟེ། ལུས་ལ་རང་གིས་བཟོས་པའི་བོད་ལྭ་གྱོན་པ་དང་ཟས་ལ་ལྷད་མེད་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་ཟས་རིགས་ལོངས་སུ་སྤྱོད་ཀྱི་ཡོད། གྲོང་མི་ཚོའི་ལྷད་མེད་ཀྱི་འཛུམ་མདངས་ཁོ་ནས་ཀྱང་ང་ཚོའི་སེམས་ལ་བདེ་བ་དང་དགའ་སྣང་སྦྱིན་པར་བྱེད། སྙན་འཇེབས་ལྡན་པའི་དྲིལ་བུའི་སིལ་སྒྲ་སྙན་མོ་ཞིག་གིས་ངའི་ཞོགས་པའི་རྨི་ལམ་དཀྲོགས་པ་དང་། འབྲལ་མི་འདོད་པའི་དད་ཞེན་སྙིང་ལ་བཅང་བཞིན་ང་ཚོ་ཕྱིར་གྲོང་ཁྱེར་དུ་ལོག་པའི་ལམ་ལ་ཆས་པ་ཡིན།
བྷ་ལི་གླིང་ཕྲན་
བྷ་ལི་ Baliནིཨིན་རྡུ་ནི་ཤིས་ཡ་རྒྱལ་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པའི་གླིང་ཕྲན་མངའ་སྡེ་ཞིག་ཡིན་
ནོ་ཟ་ཕན་བདེ་གླིང་ཕྲན Nusa Penida
ནོ་ཟ་ཇན་ནེ་གཱན Nusa Ceningan
ཁ་རག་སྐོར་གསུམ་
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
༡༩༡༠ལོ།
༡༩༡༠ལོ་ནི་ཀེ་ལུའོ་ཀེ་ལི་ཡའི་ལོ་ཐོའི་ནང་བཀོལ་སྤྱོད་བྱས་པའི་ལོ་ཞིག་ཡིན།
ཁ་རག་གི་གྲྭ་པ་ཆེན་པོ་འདུལ་བ་འོད་
གུང་ཐངབླ་མ་ཞང་གི་སློབ་མ་སྐུ་ཚེའི་རིང་ལ་ཁ་རག་ཏུ་སྒྲུབ་པ་མཛད་པས་མཚན་ལ་ཁ་རག་པ་ཞེས་ཐོགས། འཁྲུངས་ཡུལ་ལྷོ་ཁ་གྲ་ནང་ནས་ཡིན་ཅིང༌། གདུང་རུས་ཀྱི་དང༌། གསང་སྔགས་རྙིང་མའི་ཆོས་སྐོར་མང་དུ་མཁྱེན་ཅིང༌། སྐུ་མཆེད༌། གཅིག་ཡོད་པ་མེས་ཚིག་ནས་ཤི་བས་ཐུགས་སྐྱོ་ནས་ཚལ་གུང་ཐང་དུ་བླ་མ་ཞང་རིན་པོ་ཆེའི་དྲུང་དུ་བྱོན། ལོ་ཉི་ཤུ༌རྩ་བདུན་གྱི་བར་འབྲལ་མེད་དུ་བསྟེན་ཏེ་རང་ལ་དངོས་པོ་ཅི་བྱུང་བླ་མའི་ཕྱག་ཏུ་ཕུལ། ཆོས་གསུངས་ཚད་གསན་ཅིང༌། གདམས་ངག་བཀའ་རྒྱ་མ་དང་བཅས་པ་ཡོངས་རྫོགས་ཐོབ་པའི་བུ་ཆེན་ཡིན། ལོ་རྒྱུས་ཅུང་ཟད་ཞིབ་པ《དེབ་དམར》ཤོག་གྲངས༡༣༧ནས༡༣༩དང༌། 《ལྷོ་རོང་ཆོས་འབྱུང》ལྕགས་དཔར་མའི་གྲངས༢༠༡ནས་༢༠༢བར་གསལ་བ་དེར་གཟིགས།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
གཙང་འགྲམ་ལྷ་ཁང་
གཙང་འགྲམ་ལྷ་ཁང་ནི་བོད་རྒྱལ་ཁྲི་སྲོང་བཙན་གྱི་སྐབས་སུ་བཞེངས་ཤིང་། དེ་ནི་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་རླུང་ལྟར་གྲགས་པའི་མཐའ་འདུལ་གྱི་གཙུག་ལག་ཁང་ངམ་རུ་གནོན་གྱི་གཙུག་ལག་ཁང་བཞིའི་ཡ་གྱལ་ཡིན་ཏེ། དུས་རབས་བཅུ་གཉིས་པར་ཉང་ཉི་མ་འོད་ཟེར་（1124-1192）གྱིས་བརྩམས་གནང་བའི་ཆོས་འབྱུང་མེ་ཏོག་སྙིང་པོ་སྦྲང་རྩིའི་བཅུད་དུ་འདི་ལྟར་འཁོད་ཡོད་དེ།   “བོད་ཀྱི་ས་〖གཞི་〗སྲིན་མོ་གན་རྐྱལ་དུ་འགྱེལ་བ་འདྲ་བའི་དཔུང་མགོ་དང་། དཔྱི་མགོ་མནན་པར་བྱ་བའི་ཆེད་དུ་རུ་བཞིའི་གཙུག་ལག་ཁང་ཆེན་བཞི་བཞེངས་སུ་གསོལ་བ་ནི། དཔུང་པ་གཡོན་པ་ལ་གཡུང་དྲུང་〈གཡོ་རུ་〉ཁྲ་འབྲུག་བཞེངས་སོ། དཔུང་མགོ་གཡས་པར་〖དབུ་〗རུ་〖ཀ་ཚལ་〗བཞེངས་སོ། དཔྱི་གཡས་པ་ལ་གཙང་འགྲམ་བཞེངས་སོ། དཔྱི་གཡོན་པ་ལ་རུ་ལག་གྲོམ་པ་རྒྱང་བཞེངས་སོ། ཡང་རྩིག་ཏུ་མ་བཏུབ་ནས་བར་ཚིགས་རྣམས་གནོན་པའི་ཕྱིར་མཐའ་འདུལ་གྱི་གཙུག་ལག་ཁང་〖བཞི་〗བཞེངས་ཏེ། གྲུ་མོ་གཡོན་པ་ལ་ལྷོ་བྲག་ཁོ་འཐིང་བཞེངས་སོ། གྲུ་མོ་གཡས་པ་ལ་ཀོང་པོ་བུ་ཆུ་ཐར་ལེགས་བཞེངས་སོ། པུས་མོ་གཡས་པ་ལ་དྲེའི་ཀ་བྲག  པུས་མོ་གཡོན་པ་ལ་སྤྲ་དུན་ཙེ་བཞེངས་སོ།”(བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2006ལོར། ཤོག་ངོས་242ལ་གསལ། ) ཞེས་པ་དང་། དུས་རབས་བཅུ་གསུམ་པའི་དུས་སྨད་དུ་མཁས་པ་ལྡེའུས་མཛད་པའི་རྒྱ་བོད་ཆོས་འབྱུང་རྒྱས་པར་“རུ་བཞིར་གཙུག་ལག་ཁང་རྩིག་དགོངས་ཏེ། སྲིན་མོ་གན་རྐྱལ་དུ་འགྱེལ་བ་འདྲ་བའི་དཔུང་པ་གཡོན་གནོན་པ་ལ་གཡོན་ཏུ་(གཡོ་རུ་)ཁྲ་འབྲུག་བརྩེགས། (དེའི་ཡན་ལག་ཏུ་)བཀྲ་ཤིས་དགེ་འཕེལ་གཉིས་བརྩིགས། གཡས་པ་ལ་དབུ་རུ་བཀའ་སྩལ། (དེའི་ཡན་ལག་ཏུ་)མི་འགྱུར་དགེ་བའི་གཙུག་ལག་བརྩིགས། དཔྱི་གཡས་པ་ལ་གཡས་རུར་རྩང་འགྲམ་(བྱེ་མའི་ལྷ་ཁང་དེའི་ཡན་ལག་ཏུ་)བྱང་ཆུབ་དགེ་གནས། གཡོན་པ་ལ་རུ་ལག་ཏུ་གྲོམ་པ་རྒྱང་དང་(དེའི་ཡན་ལག་ཏུ་)རྣམ་དག་ཁྲིམས་ཀྱི་ལྷ་ཁང་བཞེངས།” (བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང། 1987ལོར། ཤོག་ངོས་285དུ་གསལ། ) ཞེས་འཁོད་པ་སོགས་ལ་གཞིགས་ན།  གཙང་འགྲམ་གཙུག་ལག་ཁང་དེ་ནི་ཁྲི་སྲོང་བཙན་སྐབས་སུ་བཞེངས་པ་དང་། དེ་ནི་བོད་ཀྱི་ས་གཞི་སྲིན་མོ་གན་རྐྱལ་དུ་འགྱེལ་འདྲ་བའི་ས་པྲ་ཟློག་ཆེད་དུ་བཞེངས་པའི་རུ་གནོན་ནམ་མཐའ་འདུལ་གྱི་གཙུག་ལག་ཁང་སྔ་ཤོས་བཞིའི་ཡ་གྱལ་ཡིན་པར་གོར་མ་ཆག
འོ་ན། སྲིན་མོའི་དཔྱི་གཡས་པར་གནས་པའི་གཙང་འགྲམ་གི་གཙུག་ལག་ཁང་དེ་དེང་གི་ས་ཆ་གང་དུ་ཡོད་དམ་ཞེ་ན། སྔོན་གྱི་ཡིག་རྙིང་དུ་འཁོད་པ་ཇི་བཞིན། དེ་ནི་གཡས་རུའི་ཁོངས་གཏོགས་ཀྱི་གཙང་པོའི་འགྲམ་གྱི་གནས་ཤིག་ཡིན་པར་ཐེ་ཚོམ་མེད་ལ། དེང་གི་མངའ་རིས་ལྟར་ན། གཙང་གཞིས་རྩེ་གྲོང་ཁྱེར་ཁོངས་རྣམ་གླིང་རྫོང་ཨེ་མར་(དབྱེ་མར་རམ་གཡེ་མར་སོགས་པའི་འབྲི་སྲོལ་འདུག)ཤང་སྲིད་འཛིན་སྡོད་གནས་ཡུལ་ནས་ཤར་ལྷོའི་ངོས་སུ་རྨིད་༢༥༠༠ལྷག་ཙམ་གྱི་གཙང་པོའི་བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་བྱེ་ཐང་དུ་གནས་ཏེ། དེའི་ནུབ་འདབས་སུ་ལྷབ་གྲོང་ཚོ་དང་སྦྲེལ། བྱང་ཤར་ངོས་ཀྱི་རྨིད་༤༠༠༠ལྷག་ཙམ་གྱི་སར་རྣམ་རྒྱལ་རྩེ་ཞེས་པའི་རི་བོ་ཞིག་ཡོད་པ་དང་། དེ་ནི་རྩེ་གདོང་གི་ལྷོ་ཕྱོགས་མདོའི་ནུབ་འདབས་སུ་གནས། དམངས་ཁྲོད་ཀྱི་ཤོད་རྒྱུན་དུ་རི་དེའི་རྩེ་མོའི་འདབས་སུ་གནམ་རི་སྲོང་བཙན་གྱི་བང་སོ་ཡོད་པར་གྲགས་ཀྱང་། དོན་དངོས་སུ་གནམ་རི་སྲོང་བཙན་གྱི་བང་སོ་དེར་ཡོད་མི་སྲིད་པ་ཡིན། ཡིན་ཀྱང་། ཤོད་སྲོལ་དེ་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡོད་པ་ནི་རི་བོ་དེ་ནི་བོད་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་དང་འབྲེལ་བའི་གནས་རི་འགངས་ཆེན་ཞིག་ཡིན་པས་མིན་ནམ་སྙམ།
དེང་དུས་གཙང་འགྲམ་གཙུག་ལག་ཁང་ནི་གནའ་ཤུལ་ཙམ་ལས་མ་འདས་ཤིང་། གྱང་གོག་གི་བཀོད་པར་གཞིགས་ན་སྔོན་གྱི་གཙུག་ལག་ཁང་དེ་ནི་ཁང་མིག་གཉིས་ཡོད་པའི་ཐོག་ཁང་ཉིས་བརྩེགས་ཅན་གྱི་བཟོ་སྐྲུན་ཞིག་ཡིན་འདུག དུས་ཀྱི་བགེགས་བར་གང་ཞིག་ལ་རྐྱེན་བྱས་ད་ཆར་བྱེ་ཐང་གི་དབྱིངས་སུ་བདག་མེད་དུ་ལུས་འདུག་པ་མཇལ་དུས། ཕངས་སེམས་གྲངས་མེད་ཅིག་སྐྱེས་འོངས་ཤིང་། གཙུག་ལག་ཁང་འདིའི་སྔར་བྱུང་ལོ་རྒྱུས་འཚོལ་སྡུད་ཙམ་བྱ་བ་ལས་གཞན་ཅི།
འདིར་ཀུན་གྱི་སྤྱན་སྔར་ཞུ་མོས་པ་འགའ་ཡོད་པ་ནི། བོད་ཀྱི་འབྲེལ་ཡོད་དཔྱད་ཡིག་སྔ་ཤོས་སུ། གཙང་འགྲམ་གཙུག་ལག་ཁང་ཞེས་པའི་འབོད་སྲོལ་དར་ཆེ་ཡང་། ཕྱིས་བྱུང་གི་ཡིག་ཆ་དང་དེང་གི་ཁ་རྒྱུན་དུ་གཙང་འགྲམ་བྱེ་མ་ལྷ་ཁང་དུ་འབོད། དེ་ཡང་བོད་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་འཐོར་རྗེས། གཙུག་ལག་ཁང་དེའི་གནས་བབ་དང་ཕྱིའི་ཁོར་ཡུག་གི་ཆ་རྐྱེན་ཇེ་ཞན་དུ་ཕྱིན་ནས་རིམ་པར་མཐའ་འཁོར་བྱེ་མ་ཐང་དུ་གྱུར་བས་ན། གཙང་འགྲམ་བྱེ་མ་ལྷ་ཁང་ཞེས་མིང་གསར་དུ་ཐོགས་པ་ཡིན་ནམ་སྙམ། གཙུག་ལག་ཁང་འདི་ཤིན་ཏུ་འགངས་ཆེ་ཞིང་། དེ་ནི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་རིག་གནས་ལ་མཛད་རྗེས་བླ་མེད་གནང་བའི་བླ་ཆེན་དང་མཁས་གྲུབ་མང་པོར་འབྲེལ་བ་དམ་ཟབ་ཡོད་དེ། ཁྲི་སྲོང་བཙན་གྱིས་གཙུག་ལག་ཁང་དེ་བཞེངས་གྲུབ་རྗེས་ཀྱི་མི་ལོ་བརྒྱ་ཙམ་གྱི་རྗེས་སུ། ཁ་བའི་ལྗོངས་ལ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་སྔར་བས་དར་སྤེལ་མཛད་པོ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་གྱིས་བོད་ཡུལ་དུ་གདན་འདྲེན་ཞུས་པའི་ཨོ་རྒྱན་པདྨ་འབྱུང་གནས་ཀྱིས་གཙང་འགྲམ་གཙུག་ལག་ཁང་འདིར་བོད་ཡུལ་རུ་བཞིར་གཏེར་རིགས་བཅོ་བརྒྱད་སྦས་པའི་ནང་ཚན་ཡབ་གཏེར་དང་རྫས་གཏེར་སྦས་པས་གནས་ཆེན་དུ་འགྱུར་བ་དང་། བསྟན་པ་ཕྱི་དར་ཚུན་ཆད་ནས་བླ་ཆེན་དང་མཁས་གྲུབ་མང་པོས་གནས་འདིར་ཞབས་ཀྱིས་བཅགས་ཤིང་ཆོས་ཀྱི་སློབ་བརྒྱུད་གཉེར་ནས་གནས་འདི་ག་རིམ་པར་ཇེ་རྒྱས་སུ་སོང་ཡོད། དཔེར་ན། རྭ་ལོ་རྡོ་རྗེ་གྲགས་(1016-1123)ཀྱིས་གཙང་འགྲམ་ལྷ་ཁང་ལ་ཞིག་གསོ་གནང་མྱོང་བ་དང་། དུས་རབས་བཅུ་གཉིས་ནས་བཅུ་གསུམ་གྱི་བར་དུ་བཀའ་བརྒྱུད་པའི་སྙན་བརྒྱུད་གདམས་པ་གཙོ་བོར་འཛིན་པའི་བླ་མ་ཆེ་གྲགས་འགའ་ཞིག་གིས་གཙང་འགྲམ་ལྷ་ཁང་གི་གདན་ས་སྐྱོང་མྱོང་བ་དང་། ཞ་ལུའི་མཁན་རབས་གསུམ་པ་ལྕེ་གཡུ་ཐོག་སྒྲ་གསེར་བཟང་གིས་གཙང་གཡས་རུ་ཐོབ་རྒྱལ་བྱེ་མ་གཡུ་ཟུར་ནས་རང་བྱོན་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་མོ་ཁ་སར་པ་ཎི་གཙང་འགྲམ་བྱེ་མའི་ལྷ་ཁང་དུ་བཞུགས་པ་དེ་ཞ་ལུར་སྤྱན་དྲངས་གནང་བ་སོགས་པའི་བྱུང་རབས་བཞུགས། (གོང་གི་ནང་དོན་ཁག་ཅིག་རྡོ་རྗེ་ཚེ་དབང་གིས་བརྩམས་པའི“མཐའ་འདུལ་བཞིའི་ཡ་གྱལ་གཙང་འགྲམ་བྱེ་མའི་ལྷ་ཁང་གི་ལོ་རྒྱུས་བྱུང་འཕེལ་སྐོར་རགས་ཙམ་གླེང་བ་”ཞེས་པར་གསལ། རྩོམ་པ་པོས་མཁོ་འདོན་བྱས། )
ད་ཆར་གཙང་གཡས་རུ་ཤངས་ཡུལ་སུམ་མདོར་ཆགས་པའི་གཙང་འགྲམ་གཙུག་ལག་ཁང་ངམ་གཙང་འགྲམ་བྱེ་མའི་ལྷ་ཁང་འདི་ཉིད་ལུས་དང་དབང་པོ་ཉམས་བཞིན་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་རྒད་པོ་ཞིག་དང་མཚུངས་ཀྱང་། དེ་ནི་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་གཙང་གཡས་རུ་ཤངས་ས་ཁུལ་གྱི་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ལྷ་ཁང་ཐོག་མ་ཡིན་པ་དང་། འདིས་བོད་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རིག་གནས་དང་སྲིད་རབས་ལ་ཉམས་ཞིབ་གང་ལེགས་བྱ་ཐུབ་པར་དཔྱད་གཞིའི་རིན་ཐང་ཆེན་པོ་ཞིག་མཁོ་འདོན་བྱས་ཡོད།
སྔ་འགྱུར་མཐོ་སློབ་མཚོ་རྒྱལ་བཤད་སྒྲུབ་ཐོས་བསམ་དགའ་བའི་ཚལ།
སྔ་འགྱུར་མཐོ་སློབ་མཚོ་རྒྱལ་བཤད་སྒྲུབ་ཐོས་བསམ་དགའ་བའི་ཚལ་ (Ngagyur Nyingma Nunnery Institute) ནི། ཐེག་མཆོག་རྣམ་གྲོལ་བཤད་སྒྲུབ་དར་རྒྱས་གླིང་གི་ཡན་ལག་སྔ་འགྱུར་བཙུན་དགོན་མཚོ་རྒྱལ་བཤད་སྒྲུབ་དར་རྒྱས་གླིང་གི་མངའ་ཁོངས་སུ། ༸གྲུབ་དབང་པད་ནོར་རིན་པོ་ཆེ་སྐུ་ཕྲེང་གསུམ་པས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༩༥ ལོར་ཕྱག་བཏབ་པའི་སྔ་འགྱུར་རྙིང་མའི་བཙུན་དགོན་བཤད་གྲྭ་ཞིག་ཡིན། བཤད་གྲྭ་འདིར་མདོ་སྔགས་རིག་གནས་དང་བཅས་པའི་སློབ་ཁྲིད་ལོ་ངོ་དགུའི་རིང་བྱེད་དགོས་པ་ནི་སྔ་འགྱུར་མཐོ་སློབ་མདོ་སྔགས་རིག་པའི་འབྱུང་གནས་གླིང་དང་གཅིག་མཚུངས་ཡིན་ལ། བཙུན་མ་རྣམ་པས་ལོ་དགུའི་སློབ་གཉེར་གྲུབ་རྗེས་དགོན་པའི་རྒྱུན་ལས་ཀྱི་བཀའ་ལྟར་ཕྱོགས་མཐའི་སློབ་གྲྭ་དང་དགོན་སྡེ་ཁག་ཏུ་དགེ་རྒན་གྱི་སྲི་ཞུ་སྒྲུབ་པ་དང་། ལོ་ངོ་ངེས་ཅན་གྱི་རང་དགོན་སྲི་ཞུའི་ལས་དོན་གྲུབ་པའི་རྗེས། བཙུན་དགོན་སྒྲུབ་སྡེ་གྲུབ་གཉིས་དགའ་ཚལ་གླིང་དུ་ལོ་གསུམ་ཕྱོགས་གསུམ་གྱི་སྒྲུབ་པ་ཉམས་བཞེས་ཀྱང་མཛད་གསོལ་ཡོད། དེ་མིན་སྔ་འགྱུར་རྙིང་མའི་ཞིབ་འཇུག་ལྟེ་གནས་ཁང་གི་གོ་སྒྲིག་འོག་རིགས་གཅིག་རྐང་འཛིན་གྱི་ཞིབ་འཇུག་ཐོག་ཆེད་ལས་ཞིབ་འཇུག་པའི་ལས་དོན་གཉེར་བའི་ཆ་རྐྱེན་ཡང་ཡོད་པ་ཡིན། བཤད་གྲྭ་འདི་ནས་བསླབ་པ་མཐར་སོན་པའི་སློབ་དཔོན་མ་དང་ཤོས་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༢ ལོར་ཐོན།
གྲགས་ཅན་གྱི་གློག་བརྙན་འཁྲབ་མཁ།
<h2 style="line-height: 32px; height: 32px; padding: 0; border-bottom: 0; font-size: 120%; color: #fff; font-weight: bold; text-shadow: #000 1px 1px 3px;">རྩོམ་ཡིག་གི་ཁུལ། དགོང་པ་མ་འཚོམ་ང་རང་ལ་དགའ་གིས། ལྷོ་ཁུ་རི་ཡ། ཁོ་བོ་ནི།དགོང་པ་མ་འཚོམ་ང་རང་ལ་དགའ་གིས།ཞེས་པའི་ལྷོ་ཀོ་རི་ཡའི་རྩེ་དུང་གི་གློག་བརྙན་ཞིག་གི་ནང་གི་གཙོ་འཁྲབ་མི་སྣ་ཞིག་ཡིན། དེ་ཡང་ཁོ་བོ་ཆུང་དུས་ཀྱི་ཁྱིམ་ཚང་གི་ཆ་རྐྱེན་གཞན་ཙམ་ཡོད་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཨ་ཁུས་ཁོ་བོའི་ཨ་མའི་ལྐོག་ལ་ཁོ་རང་དང་གཅེན་མོ་གཡུག་པས་ཁོ་བོ་དང་གཅེན་མོའི་འཚོ་བ་འཁྱམས་པོ་ཞིག་དང་དབྱེར་མེད་བསྐྱལ་རྒྱུ་གལ་བ་རེད།ཨ་མ་དེ་ནི་ཕྲུག་གུར་དུང་སེམས་གཟབ་པ་ཞིག་ཡིན་སྟབས་རང་ཉིད་ཀྱི་ཕྲུག་གུ་མེད་ན་འགྲིག་ཐབས་མེད་པ་ཞིག་ཡིན་རྐྱེན་ཡང་ཨ་ཁུས་ཕྲུག་གུ་གཞན་ཞིག་མ་སྒྲུག་དཀའ་མེད་བྱུང་དེ་ནས་ཨ་མས་རང་ཉིད་ཀྱི་མཉམ་གཉེར་ལས་ཀ་ཞིག་བཙུགས་ནས་ཁོ་ཚོའི་འཚོ་བ་ཉིན་རེ་ལས་མ་འདས་པར་ལེགས་སུ་ཕྱིན། ཡིན་ཀྱང་རང་གི་ཕྲུག་གུ་དངོས་གནས་ཡིན་པའི་འཁྱམས་པོ་དེ་གཉིས་ནི་འཚོ་བའི་ཆ་རྐྱེན་ནི་གང་ཡང་མེད་ལོ་འགའ་ཤས་ཀྱི་རྗེས་ལ་ཁོ་བོ་ཕྱི་རྒྱལ་ཡུལ་དུ་ཡུལ་འཁྱམས་སུ་ཕྱིན། ཡ་ང་བའི་ཨ་མ་དེས་རང་གིས་ཕྲུག་གུ་ནི་ཨ་ཁུས་སྒྲུག་པ་དེ་ཡིན་བཞག་མ་གཏོགས་ཁོ་གཉིས་ཡིན་པ་ག་ནས་ཤེས་ལ་ཁོ་གཉིས་ཀྱི་གནས་བབས་ཀྱང་ག་ནས་བཏོགས་སྲིད།ཁོ་བོ་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་ཡུལ་དུ་རང་ཉིད་དང་རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་པའི་དགའ་གྲོགས་ཞིག་བརྙེད་པ་དང་ཁོ་བོ་དེ་མོ་དེ་ལ་ཧ་ཅང་དགའ་པོ་ཡོད།ཁོ་གཉིས་དེ་འདྲ་ཟེར་ལོ་ཁ་ཤས་བསྐྱལ་དེ་ནད་དུས་ཡུན་་རིང་པོ་མ་འགོར་བར་ཁོ་བོའི་དགའ་གྲོགས་དེས་ཁོ་བོར་བཅངས་པའི་རྩེ་དུང་ཡོད་ཀྱང་ཁོ་བོར་རྒྱུ་དང་འབྱོར་པ་མེད་སྟབས་ཁོ་མོའི་སེམས་པ་སྦྱིན་བདག་ཞིག་གི་ཕྱོགས་ལ་བསྒྱུར་སྒོ་བརྩམས།དེ་ནས་རྒྱུན་རིང་མ་འགོར་བར་ཁོ་མོ་དང་སྦྱིན་བདག་དེ་ཆང་ས་བརྒྱབ།ཁོ་བོ་ནི་དགའ་གྲོགས་དེ་གློད་མ་འཐོང་བར་དེ་ལ་འཁོར་ནས་བསྡད།མོ་དང་སྦྱིན་བདག་དེའི་ཆང་སའི་སྐབས་སྦྱིན་བདག་དེ་ལྐོག་གསོད་བཏོང་མཁན་སླེབས་ནས་དེ་ཚོས་མེ་མདའི་ཁ་དེ་ཁོར་མོར་བསྡིར་ནས་བརྒྱབ་གྲབས་ཡོད་པའི་སྐབས་དེར་ཁོ་བོས་དགའ་གྲོགས་དེའི་ཕྱོགས་སུ་འཕྱོངས་ནས་རང་ཉིད་ཀྱི་ལུས་པོས་ཁོ་མོར་བརྒྱབ་པའི་མེ་མདའ་དེ་བཀག ཁྲག་གིས་གཡོག་པའི་ཁོ་བོ་ནི་འགུལ་ཙམ་ཡང་ག་ནས་བྱེད་ཐུབ།མོས་ལམ་སེང་མྱུར་སྐྱོབས་རླངས་འཁོར་སྐད་བཏང་བས་ཁོ་བོ་སྲོག་ཉེན་ལས་གྲོལ་ཙམ་བྱུང་།སྟབས་མི་ལེགས་པ་ཞིག་ལ་ཁོ་བོའི་མགོ་བོའི་སྟེང་ལ་ཡོད་པའི་མེ་མདའི་མདེའུ་དེ་བཏོན་ཐུབ་ཐབས་མེད།མདེའུ་དེས་ཁོ་བོའི་འགུལ་བསྐྱོད་དང་གང་སྤྱིའི་ཐད་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ངེས་ཅན་ཐེབས་ཀྱི་ཡོད་པ་པ་མ་ཟད་ཁོ་བོའི་ཚེ་སྲོག་ལ་དུས་ཀྱི་ཚད་བཀག་བཟོས།ཁོ་བོ་དྲན་པ་གསོས་དུས་དགའ་གྲོགས་དེའི་སེམས་པ་ད་དུང་ཁོ་བོའི་ཕྱོགས་ལ་བསྒྱུར་མེད་པ་མ་ཟད་ཁོ་བོ་རང་རྒྱལ་ལ་ཕྱིར་ལོག་བྱེད་དགོས་པའི་བསྐུལ་མ་ཡང་བཏང་།ཁོ་བོ་ཕྱིར་ལོག་མ་བྱས་ཀྱི་གོང་དུ་ཡང་ཁོ་བོར་རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་པ་ལམ་འཛོལ་བྱུང་བའི་བུད་མེད་ཞིག་དང་འཕྲད་བུད་མེད་དེ་ནི་ཁོ་བོའི་ཨ་མའི་གསོས་ཕྲུག་དེའི་གར་སྟེགས་ཐོག་མ་བསྐྱོད་གོང་གི་ཁོ་བོར་མཛེས་བཟོ་བྱེད་མཁན་ཞིག་ཡིན།སྐབས་དེ་དུས་ཕྲུག་གུ་དེ་ཕྱི་རྒྱལ་དུ་གཞས་བཏོང་བར་བསྐྱོད་པ་དང་ཁོ་མོ་དེ་དུས་རྐྱེན་གཞན་ཕན་འཕྲད་ནས་ལམ་འཛོལ་བྱུང་བ་ལ་ས་ཆ་འདིར་ཆགས་ས་བརྟེན་ས་མེད་པ་ཞིག་ཡིན།དེར་བརྟེན་ཁོ་མོ་ཁོ་བོ་མཉམ་དུ་མི་འགྲོ་རང་འགྲོ་བྱུང་།དེ་ལྟར་བྱས་ཏེ་ཁོ་བོའི་སེམས་པའི་ནང་དུའང་ཁོ་མོར་རྩེ་དུང་ངེས་ཅན་ཞིག་སླེབས་ཡིན་ནའི་མོ་དེས་ཁོ་བོར་འཛིན་པའི་ བལྟ་བ་ནི་ཕ་ཡུལ་གཅིག་པའི་རོགས་ཙམ་རང་ཡིན།  དོན་དངོས་ཐོག་ཁོ་མོའི་སེམས་པའི་ནང་དུ་ཡོད་པའི་དགའ་གྲོགས་དང་པོ་དེ་ཨ་ཁུ་དེས་སྒྲུག་པའི་ཕྲུག་གུ་དེ་ཡིན།ཕྲུག་གུ་དེ་ནི་ལྷོ་ཀོ་རི་ཡའི་གཞས་པ་གྲགས་པ་ཆེ་གྲས་ཞིག་ཡིན།   རྗེས་ཁོ་གཉིས་མཉམ་དུ་རང་རྒྱལ་དུ་ཕྱིར་ལོག་བྱས་
རྐྱང་།
རྐྱང་(ཚན་རིག་གི་མིང་།: Equus kiang)ནི་འུ་འཐུང་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་རིགས་གཅིག་རེད།
ཨ་མྱེས་རྨ་ཆེན།
ཨ་མྱེས་རྨ་ཆེན་ནི་བོད་ཀྱི་རི་གཅིག་ཡིན་ཞིང་དེའི་མཐོ་ཚད་ནི་རྨིད་༧༣༡༤རེད།
ཁབ་ར།
ཁབ་ར་(ཚན་རིག་གི་མིང་།: ibex)ནི་འུ་འཐུང་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་རིགས་གཅིག་རེད།
གདང་ལ་།
གདང་ལ་ནི་བོད་ཀྱི་རི་གཅིག་ཡིན་ཞིང་དེའི་མཐོ་ཚད་ནི་རྨིད་༦༦༢༡རེད།
གྲུམ་བ།
གྲུམ་བ་(ཚན་རིག་གི་མིང་།: ཚན་རིག་གི་མིང་ )ནི་འུ་འཐུང་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་རིགས་གཅིག་རེད།
ཁ་རག་གྲགས་རྒྱལ་བ་
དཀའ་བཞི་པ་ནམ་མཁའ་འོད་ཟེར་གྱི་སློབ་མ་ཡིན། འཁྲུངས་ལོ་མེ་རྟ་དང༌། སྤྱན་སྔ་གྲགས་པ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་གསོལ་ཇ་བ་མཛད་ཚུལ་གསལ་བ་ལྟར་ན་རབ་བྱུང་དྲུག་པའི་མེ་རྟ(༡༣༦༦)ལོར་འཁྲུངས་པ་ཡིན། སྤྱན་སྔ་ཀུན་སྤངས་པའི་དུས་ཇ་དཔོན་མཛད་སྐབས་ཆུ་དབར་བྲོས་ནས་དཀའ་བཞི་པ་ནམ་མཁའ་འོད་ཟེར་སོགས་དང་མཇལ་ཏེ་གདམས་ངག་མང་དུ་གསན། དུས་ཕྱིས་ཁ་རག་ཏུ་རྒྱུན་རིང་སྐུ་མཚམས་ལ་བཞུགས་པས་ཁ་རག་པར་མཚན་ཐོགས། སྐུ་ཚེའི་སྨད་ལ་གདན་ས་ཐེལ་དུ་བཞུགས་ནས་གཞན་དོན་མཛད། དགུང་ལོ་བརྒྱད་ཅུ་གྱ་དྲུག་པ་རབ་བྱུང་བརྒྱད་པའི་ལྕགས་ལུགས(༡༤༥༡)ལོར་སྐུ་གཤེགས། ལོ་རྒྱུས་མདོར་བསྡུས་ཤིག་གོང་གསལ《དེབ་སྔོན》ཤོག་གྲངས༨༠༤ནས ༨༠༥བར་གསལ། ཁ་རག་གྲྭ་པ་འདུལ་བ་འོད། གོང་དུ་སོང་མ་ཐག་པའི་ཁ་རག་གི་གྲྭ་པ་ཆེན་པོ་འདུལ་བ་འོད་ཅེས་པའི་འགྲེལ་བཤད་དེར་གཟིགས།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
སྲིད་པའི་འཁོར་ལོའི་བྱུང་ཚུལ་
དང་པོ། སྲིད་པའི་འཁོར་ལོའི་བྱུང་ཚུལ།
སྲིད་པའི་འཁོར་ལོའི་བྱུང་ཚུལ་ལ་བཞེད་ཚུལ་སྣ་ཚོགས་ཤིག་ཡོད་ཀྱང་། བདག་ཅག་གི་སྟོན་པ་ཞལ་བཞུགས་པའི་སྐབས་ཡུལ་དབུས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་གཟུགས་ཅན་སྙིང་བོ་ལ། མཐའ་འཁོབ་སྒྲ་སྒྲོགས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ཨིན་ཏྲ་ནས་རིན་པོ་ཆེའི་ཕྲ་རིན་ཐང་བྲལ་བ་ཞིག་བསྐུར་རྒྱུ་མ་རྙེད་པར་བདག་ཅག་གི་སྟོན་པས་འཁོར་འདས་གཉིས་དང་བདེན་པ་བཞིའི་རྣམ་གཞག་མཚོན་བྱེད་རང་ཉིད་ཀྱི་ཞལ་བཀོད་གནང་བ་ལྟར་སྲིད་པའི་འཁོར་ལོའི་རི་མོ་དང་། དེའི་འོག་ཏུ་རྟེན་འབྲེལ་བཅུ་གཉིས་ལུགས་འབྱུང་ལུགས་ལྡོག་བྲིས་ནས་བསྐུར་བ་རྒྱལ་པོས་བཟུང་ནས་ནམ་ལངས་པའི་ཚེ་སྐྱིལ་ཀྲུང་བཅས་ཏེ་ལུས་དྲང་པོར་དྲན་པ་ཕྱོགས་པར་བཞག་ཏེ། རྟེན་འབྲེལ་གྱི་ཚུལ་གཉིས་ལ་རྣམ་པར་བལྟས་པས་འཕགས་པའི་གོ་འཕང་འཐོབ་པར་གྱུར་ཅེས་རྗེ་བདག་ཉིད་ཆེན་པོའི་བྱང་ཆུབ་ལམ་རིམ་ཆེ་བ་དང་། སྐྱབས་རྗེ་ཕ་བོང་ཁ་བའི་ལམ་རིམ་རྣམ་གྲོལ་ལག་བཅངས་སོགས་ལས་གསུངས་པ་ལྟར་རོ།།
གཉིས་པ། སྲིད་པའི་འཁོར་ལོའི་རྣམ་གཞག
འཁོར་ལོའི་དབུས་སུ་ཕག་བྱ་སྦྲུལ་གསུམ་བྲིས་ཡོད་ལ། དེའི་ཕྱི་རུ་ངན་འགྲོ་དང་བདེ་འགྲོ་གཉིས་ཀྱི་བར་སྲིད་བྲིས་ཡོད་པ་དང་། དེའི་ཕྱི་ལ་ཆ་ལྔ་རུ་བཀར་ནས་སྟེང་གི་ཆ་གཉིས་ལ་ལྷ་དང་མི། འོག་གི་ཆ་གསུམ་གྱི་དཀྱིལ་དུ་དམྱལ་བ། གཡས་སུ་དུད་འགྲོ། གཡོན་དུ་ཡི་དྭགས་དང་། དེའི་ཕྱི་ལ་ལོང་བ་དང་རྫ་མཁན། སྤྲེའུ། གྲུ་གཟིངས། ཁང་སྟོང་། མི་གཉིས་འོ་བྱེད་པ།མིག་ལ་མདའ་ཕོག་པ། ཆང་འཐུང་བ། སྤྲེའུས་ཤིང་ཏོག་ལེན་པ། སྦྲུམ་མ། ཕྲུ་གུ་སྐྱེ་བ། མི་རི་འཁུར་བ་བཅས་དང་། འཆི་བདག་གིས་ཁ་དང་རྐང་ལག་བཞིས་བཟུང་བའི་ཕྱི་ནང་རིམ་པ་བཞི་ཅན་གྱི་འཁོར་ལོ་ཟླུམ་པོ་ཞིག་ཡིན།
འཁོར་ལོའི་དབུས་སུ་བྲིས་པའི་བྱ་སྦྲུལ་ཕག་གསུམ་གྱིས་འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་གཏི་མུག་གསུམ་མཚོན། ཕག་གིས་གཏི་མུག་མཚོན་ཏེ། ཕག་ནི་གཏི་མུག་གི་དབང་གིས་གཙང་བཙོག་གི་རིགས་ལ་ཧ་ཅང་བླུན་པོ་ཡིན་པ་བཞིན། གཏི་མུག་མ་རིག་པའང་རང་ཡུལ་ལ་རྨོངས་པ་དང་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ལ་རྨོངས་པས་དེ་ལྟར་དུ་མཚོན་པའོ།། བྱ་ཡིས་འདོད་ཆགས་མཚོན་ཏེ། བྱ་ནི་འདོད་ཆགས་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བ་དང་ངོམས་པ་མེད་པར་འདོད་པ་མང་དུ་སྤྱོད་པས་དེ་ལྟར་དུ་བཞག་པའོ།། སྦྲུལ་གྱིས་ཞེ་སྡང་མཚོན་ཏེ། སྦྲུལ་གྱིས་རང་ལ་གནོད་པ་ཅུང་ཙམ་བྱས་ན་མི་བཟོད་པར་སེམས་ཅན་གྱི་ཚེ་སྲོག་འཇོམས་པ་སོགས་བྱེད་པས་དེ་ལྟར་དུ་བཞག བྱ་དང་སྦྲུལ་གཉིས་ཀྱི་རྔ་མ་ཕག་གིས་ཟ་བ་ནི་སེམས་ཅན་འཁོར་བ་འཆིང་བྱེད་ཀྱི་རྒྱུ་ནི་དུག་སུམ་ཡིན་ལ། དུག་གསུམ་ལས་ཀྱངའཁོར་བའི་རྩ་བ་ནི་མ་རིག་པའམ་གཏི་མུག་ཡིན་པས་དེ་ལྟར་དུ་མཚོན་པའོ།།
དེའི་མཐའ་རུ་ལམ་དཀར་ནག་གཉིས་བྲིས་པ་ནི་བདེ་འགྲོ་དང་ངན་འགྲོ་གཉིས་སུ་འགྲོ་བ་ལས་དཀར་ནག་གཉིས་སུ་ངེས་པ་མཚོན། དེ་ཡང་ལམ་དཀར་པོ་ལ་གྱེན་དུ་འགྲོ་བ་བྲིས་པས་ནི་བདེ་འགྲོའི་བར་སྲིད་མཚོན་ཏེ། བདེ་འགྲོའི་བར་སྲིད་སྐབས་སུ་མཚན་མོར་ཟླ་འོད་ཀྱིས་ཁྱབ་པའམ། གངས་རི་ལ་ཉི་འོད་ཕོག་པ་ལྟར་ལམ་གྱེན་དུ་འགྲོ་བའི་སྣང་བ་ཤར་བར་གསུངས་པས་ཡིན། ལམ་ནག་པོར་མགོ་བོ་ཐུར་དུ་བསྟན་ནས་འགྲོ་བ་བྲིས་པ་ནི་ངན་འགྲོའི་བར་སྲིད་མཚོན་ཏེ་ངན་འགྲོའི་བར་སྲིད་སྐབས་མཚན་མོར་མགོ་བོ་ཐུར་དུ་བསྟན་ནས་འགྲོ་བའི་སྣང་བ་ཤར་བར་གསུངས་པས་ཡིན།
དེའི་ཕྱི་ལ་ཆ་ལྔ་རུ་ཕྱེས་ནས་སྟེང་གི་ཆ་གཉིས་ལ་ལྷ་དང་མི། འོག་གི་ཆ་གསུམ་གྱི་དཀྱིལ་དུ་དམྱལ་བ། གཡས་སུ་དུད་འགྲོ། གཡོན་དུ་ཡི་དྭགས་བཅས་བྲིས་པ་ནི་ལས་ཀྱི་དབང་གིས་འཁོར་བར་གནས་པའི་འགྲོ་བ་རིགས་ལྔའམ་རིགས་དྲུག་མཚོན། སྤྱིར་བཏང་འགྲོ་བ་རིགས་ལྔ་དང་རིགས་དྲུག་སོགས་འབྲི་སྲོལ་ཡོད་ཀྱང་འདིར་ལྷ་མ་ཡིན་དངོས་སུ་མ་བྲིས་པ་ནི་ལྷའི་ཁོངས་སུ་བསྡུས་པ་རེད།
དེའི་ཕྱི་ལ་ལོང་དང་རྫ་མཁན། སྤྲེའུ། གྲུ་གཟིངས། ཁང་སྟོང་། ཕོ་མོ་གཉིས་འོ་བྱེད་པ། མིག་ལ་མདའ་ཕོག་པ། ཆང་འཐུང་བ། སྤྲེའུས་ཤིང་ཏོག་ལེན་པ། སྦྲུམ་མ། ཕྲུ་གུ་སྐྱེ་བ། རྒན་པོས་མི་རོ་འཁུར་བ་བཅས་བྲིས་ཡོད་པ་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བའི་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་མཚོན་ནོ།།
རྒོ་བ།
རྒོ་བ་(ཚན་རིག་གི་མིང་།: Procapra picticaudata)ནི་འུ་འཐུང་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་རིགས་གཅིག་རེད།
ཡར་ལྷ་ཤམ་པོ།
ཡར་ལྷ་ཤམ་པོ་ གངས་རི་ཡར་ལྷ་ཤམ་པོ་ནི། ཡར་མོ་ཀླུང་གི་ཕུ་ལ་གནས་ཡོད་ཅིང་། རྩེད་ཐང་ནས་ལམ་ཐག་སྤྱི་ལེ53ཡོད་པ་དང་། མཐོ་ཚད་རྒྱ་མཚོའི་ངོས་ནས་སྤྱི་ཁྲི6000ཙམ་ཡོད། གངས་རི་འདི་ནི་བོད་མི་དམངས་ཀྱི་གུས་བཀུར་ཞུ་སའི་སྲིད་པའི་ལྷ་དགུའི་གྲས་ཤིག་ཡིན་པ་མ་ཟད། ཆོས་རྒྱལ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོ་དང་། ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་སོགས་ཀྱིས་བསྟེན་པའི་སྲུང་མ་རྗེ་ཡི་མགུར་ལྷ་བཅུ་གསུམ་ཞེས་པའི་གྲས་ཤིག་ཀྱང་ཡིན། གངས་རིའི་བཟོ་དབྱིབས་ནི་ཐོག་མར་མཆོད་རྟེན་བཀྲ་ཤིས་སྒོ་མང་དང་འདྲ་བ་ཞིག་ཡོད་ཀྱང་ས་མཐོའི་ཉི་འོད་ཀྱིས་རིམ་བཞིན་བཞུར་བས་བཟོ་ལྟ་འགྱུར་ཞིང་ཅུང་ཙམ་དམའ་རུ་སོང་ཡོད་ཐོག་རི་སྐེད་ཀྱི་དབྱིབས་ལ་མཐོ་ཞིང་གཟར་བ་དང་། ལ་ལ་སྐས་རིམ་ལྟར་ཆགས་པ་སོགས་ངོ་མཚར་ལྡན་པ་ཞིག་ཡོད་པ་དེའི་མདུན་ཕྱོགས་ནས་ཆུ་བོ་ཡར་ལྷ་ཤམ་ཆུ་ཤང་ཤང་དུ་འབབ་ཀྱི་ཡོད། ཆུ་འགྲམ་གཡས་གཡོན་གྱི་ཡར་ཀླུང་ཞིང་ཐང་ནི་གསེར་གྱི་གཞོང་པ་དང་འདྲ་བའི་འབྲུ་རིགས་ཀྱི་བང་མཛོད་ཅིག་ཡིན་པས་ཡར་ཀླུང་ལ་བོད་ཀྱི་འབྲུ་མཛོད་ཅེས་པའི་མཚན་སྙན་ཐོབ་ཡོད་པ་རེད།
གངས་རི་ཡར་ལྷ་ཤམ་པོ་ནི། ཡར་མོ་ཀླུང་གི་ཕུ་ལ་གནས་ཡོད་ཅིང་། རྩེད་ཐང་ནས་ལམ་ཐག་སྤྱི་ལེ53ཡོད་པ་དང་། མཐོ་ཚད་རྒྱ་མཚོའི་ངོས་ནས་སྤྱི་ཁྲི6000ཙམ་ཡོད། གངས་རི་འདི་ནི་བོད་མི་དམངས་ཀྱི་གུས་བཀུར་ཞུ་སའི་སྲིད་པའི་ལྷ་དགུའི་གྲས་ཤིག་ཡིན་པ་མ་ཟད། ཆོས་རྒྱལ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོ་དང་། ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་སོགས་ཀྱིས་བསྟེན་པའི་སྲུང་མ་རྗེ་ཡི་མགུར་ལྷ་བཅུ་གསུམ་ཞེས་པའི་གྲས་ཤིག་ཀྱང་ཡིན། གངས་རིའི་བཟོ་དབྱིབས་ནི་ཐོག་མར་མཆོད་རྟེན་བཀྲ་ཤིས་སྒོ་མང་དང་འདྲ་བ་ཞིག་ཡོད་ཀྱང་ས་མཐོའི་ཉི་འོད་ཀྱིས་རིམ་བཞིན་བཞུར་བས་བཟོ་ལྟ་འགྱུར་ཞིང་ཅུང་ཙམ་དམའ་རུ་སོང་ཡོད་ཐོག་རི་སྐེད་ཀྱི་དབྱིབས་ལ་མཐོ་ཞིང་གཟར་བ་དང་། ལ་ལ་སྐས་རིམ་ལྟར་ཆགས་པ་སོགས་ངོ་མཚར་ལྡན་པ་ཞིག་ཡོད་པ་དེའི་མདུན་ཕྱོགས་ནས་ཆུ་བོ་ཡར་ལྷ་ཤམ་ཆུ་ཤང་ཤང་དུ་འབབ་ཀྱི་ཡོད། ཆུ་འགྲམ་གཡས་གཡོན་གྱི་ཡར་ཀླུང་ཞིང་ཐང་ནི་གསེར་གྱི་གཞོང་པ་དང་འདྲ་བའི་འབྲུ་རིགས་ཀྱི་བང་མཛོད་ཅིག་ཡིན་པས་ཡར་ཀླུང་ལ་བོད་ཀྱི་འབྲུ་མཛོད་ཅེས་པའི་མཚན་སྙན་ཐོབ་ཡོད་པ་དང་། སྔོ་ལྗང་ལྕང་མའི་རིགས་དང་། ཁྲ་ཆིལ་མེ་ཏོག་གི་རིགས་ནི་ཡར་ཀླུང་ལྕང་གསེབ་གླིང་ཁ་ཞེས་ལྷ་ཡུལ་གྱི་སྐྱེད་ཚལ་དང་གཉིས་སུ་མེད་པ་ལྟ་བུར་སྣང་། ད་དུང་གངས་རི་འདིའི་རྒྱབ་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆུ་ནི་ཨེ་ཆུ་མདོ་གྱང་ལུང་ཤུར་དུ་འབབ་ཀྱི་ཡོད་པས་དེའི་རྒྱུད་དུ་རྩྭ་ཆུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཕྱུགས་རིགས་དཀར་ནག་སྤྲོ་སྐྱིད་གཏོང་སའི་མཛེས་ལྗོངས་ཆེན་པོ་ཞིག་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་ཡོད།
གངས་རི་འདིར་སྔོན་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་ངོ་མཚར་ཅན་གྱི་ལྷ་སྒྲུང་ཡང་མང་པོ་བཤད་རྒྱུ་ཡོད་པ་དཔེར་ན། བོད་རྒྱལ་བརྒྱད་པ་གྲི་གུམ་བཙན་པོ་བློན་པོ་ལོ་ངམ་གྱིས་བཀྲོངས་རྗེས་རྒྱལ་པོའི་བཙུན་མོ་གངས་རི་ཡར་ལྷ་ཤམ་པོ་དང་ཉེ་སར་བྲོས་ཕེབས་པའི་མཚན་མོ་ཞིག(འགའ་ཞིག་གིས་རྟ་འཚོ་བར་ཕེབས་ཞེས་ཀྱང་ཟེར)ལ་ཡར་ལྷ་ཤམ་པོའི་སྤྲུལ་པ་ལྷ་གཡག་དཀར་པོ་ཞིག་དང་འགྲོགས་པ་རྨིས་པས་སྐུ་ལུས་སྦྲུམ་མར་གྱུར་བ་དང་། ཟླ་དགུ་ངོ་བཅུ་སོང་རྗེས་ཁྱེའུ་ཞིག་བཙས་པའི་མིང་ལ་རུ་ལས་སྐྱེས་ཞེས་བཏགས། ཁྱེའུ་དེ་ཆེར་ལོངས་ནས་དགྲ་ཤ་བླངས་པ་དང་། རྒྱལ་སྲིད་སྐྱོང་རོགས་དབྱེ་མཁན་གྱི་བློན་པོ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་མཛངས་མི་བདུན་གྱི་དང་པོ་རུ་ལས་སྐྱེས་ཞེས་བོད་ཡོངས་ལ་གྲགས་པ་སོགས་ཤོད་རྒྱུན་ཤིན་ཏུ་མང་།
གཞན་ཡང་སྔར་ནས་ད་བར་ཡར་ཀླུང་གི་རྒྱ་ཆེའི་ཆོས་དད་པ་སེར་སྐྱ་མང་ཚོགས་ཚོས་ཡུལ་ཡར་ཀླུང་ལ་བསྡད་ན་ལྷ་ཡར་ལྷ་ཤམ་པོ་གསོལ་དགོས་ཞེས་གངས་རི་ཡར་ལྷ་ཤམ་པོ་འདི་ཉིད་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཡུལ་ལྷ་ཞིག་ཏུ་བརྩིས་ནས་དད་གུས་ཚད་མེད་ཞུས་ཏེ་ཡར་ལྷ་ཤམ་པོ་དགྱེས་ན་རང་ཉིད་ཚེ་རིང་ནད་མེད་དང་། བྱ་བ་ལམ་འགྲོ་ཡོང་བ་དང་། ཡར་ལྷ་ཤམ་པོ་ཁྲོས་ན་གེགས་བར་ཆད་ཡོང་བའི་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་མ་ཟད་བོད་ཡུལ་གྱི་ས་ཆ་གཞན་དག་ནས་ཀྱང་ཆེད་མངགས་ཡར་ལྷ་ཤམ་པོ་མཇལ་བར་ཕེབས་མཁན་མང་པོ་ཡོད་པ་དང་། ད་དུང་གངས་བསྐོར་ཐེངས་ལྔ་དང་། བཅུ། སུམ་ཅུ་སོགས་རྒྱག་མཁན་ཡང་མང་པོ་ཡོད།
ཨིན་ཇིའི་གོང་མའི་རིག་ཚོགས་
ཨིན་ཇིའི་གོང་མའི་རིག་ཚོགས The Royal Society
ཨིན་ཇིའི་གོང་མའི་རིག་ཚོགས་ནི་ཨིན་ཇིའི་ཆེས་མཚན་སྙན་ལྡན་པའི་ཚན་རིག་རིག་གཞུང་གི་སྡེ་ཚན་ཡིན་ཞིང་། དེའི་ཁོངས་མི་རྣམས་ཡང་རྩེའི་ཚན་རིག་གི་ཕྱོགས་ལ་ཕྱག་རྗེས་ཤིན་ཏུ་ཆེ།       ལོ་ན་གཞོན་ཞིང་ཏོག་ཏུ་གྱུར་བའི་ཨིན་ཇིའི་ཚན་རིག་པ་དང་བཟོ་བཀོད་པ། ཚན་རྩལ་པ་མི་ཉུང་བ་ཞིག་ལ་སྡེ་ཚན་འདིས་རྒྱབ་སྐྱོར་ཆེན་པོ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་ལ། ཚན་རིག་སྲིད་ཇུས་གཏན་འབེབས་བྱེད་པར་ཡང་སྡེ་ཚན་འདིས་ནུས་པ་ངེས་ཅན་ཞིག་ཐོན་གྱི་ཡོད།      དེས་མ་ཚད།  ཚན་རིག་གནད་དོན་སྟེང་ལ་སྤྱི་ཡོངས་གྲོས་ཚོགས་སུ་བཞུགས་ཀྱི་ཡོད།      ཨིན་ཇིའི་གོང་མའི་རིག་ཚོགས་ནི་དགེ་ལས་ལས་ཁུངས་ཀྱི་དམིགས་བསལ་དབང་ཆ་ཡོད་ཡོད་ཅིང་སྒེར་ཚུགས་ཡིན་པའི་རྩ་འཛུགས་ཤིག་ཡིན་ལ།   ཁོངས་མིར་ཡོའན་ཧྲི༡༤༠༠དང་ཕྱི་རྒྱལ་པའང་ཡོད་པ་ལས་ཡོའན་ཧྲི་རྣམས་ནི་ཨིན་ཇི་རྒྱལ་ཁབ་དང་ཨིན་ཇི་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཕྲན་གྱི་མིང་དུ་གྲགས་པའི་ཚན་རིག་པ་དང་། བཟོ་བཀོད་པ་དང་ཚན་རྩལ་མི་སྣ་ཡིན། ཨིན་ཇིའི་གོང་མའི་རིག་ཚོགས་ནི་རང་བདག་རང་སྐྱོང་ཐུབ་པའི་ཚོགས་པ་ཞིག་ཡིན་པས། རང་གི་སྒྲིག་ཡིག་གཏན་ལ་འབེབ་པའམ་སོ་སོའི་ཁོངས་མི་བསྐོ་བཞག་བྱེད་དུས་སྲིད་གཞུང་གི་ཆོག་མཆན་གང་ཡང་རེག་མི་དགོས་ནའང་།  སྲིད་གཞུང་བར་གྱི་འབྲེལ་བ་ཧ་ཅང་དམ་པོ་ཡིན་ཏེ།     ཪིག་གཞུང་སློབ་ཚོགས་ཀྱིས་ཚན་རིག་བྱ་གཞག་གཉེར་བ་ལ་སྲིད་གཞུང་གིས་ཆེད་དུ་རྒྱུ་དངུལ་སྦྱོར་གྱི་ཡོད།      ཡིན་ནའང་ཪིག་གཞུང་སློབ་ཚོགས་ཀྱིས་སྒེར་གྱི་ཚན་རིག་ཞིབ་འཇུག་བྱ་ཡུལ་བཙུགས་མེད།     དེ་མིན།    ཪིག་གཞུང་སློབ་ཚོགས་ལ་ཚན་རིག་ཞིབ་འཇུག་པ་ཕུལ་བྱུང་བ་ངོས་འཛིན་པ་དང་དང་བྱ་དགའ་སྤྲོད་པ།   རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚན་རིག་བགྲོ་གླེང་དང་།  ཚན་རིག་སློབ་གསོ་དང་ཚན་རིག་ཁྱབ་སྤེལ་བྱ་བ་རྩ་འཛུགས་བྱ་རྒྱུ།  ཚན་རིག་ལོ་རྒྱུས་སོགས་འབད་རྒྱུ་སོགས་ཀྱི་ལས་འགན་ཡོད་པ་རེད།
རྒྱལ་སྤྱིའི་གནས་བབ།
གོང་མའི་རིག་ཚོགས་ནི་ཨིན་ཇི་ཡི་རྒྱལ་ཁབ་ཚན་རིག་སློབ་གླིང་ཡིན་རྒྱལ་ཁབ་ཕྱི་ནང་ཀུན་ནས་ཨིན་ཇིའི་ཚན་རིག་པའི་སྡེ་ཡི་སྐུ་ཚབ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།   ལོ་མང་པོའི་རིང་ལ་རིག་ཚོགས་འདིས་རྒྱལ་ཁབ་ཕྱི་ནང་གི་ཚན་རིག་རྩ་འཛུགས་བར་རང་གཞན་གཉིས་ཀར་ཕན་པའི་མཉམ་ལས་འབྲེལ་བ་བཙུགས།     རིག་ཚོགས་ནི་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚན་རིག་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་(ISCU)འཛུགས་མཁན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་དག་གི་ཡ་གྱལ་ཡིན་ཞིང་།  ཡོ་རོབ་ཚན་རིག་ཐེབས་རྩ་ཚོགས་པ(ESF)པའི་ནུས་པ་གལ་ཆེན་ཐོན་གྱི་ཡོད།   གོང་མའི་རིག་ཚོགས་ཀྱིས་ད་དུང་རྒྱལ་སྤྱིའི་རྩ་འཛུགས་གཞན་དང་འབྲེལ་བ་དམ་ཟབ་བྱེད་ཅིང་།     འཛམ་གླིང་གི་ཚན་རིག་གོང་དུ་འཕེལ་བར་མཛད་རྗེས་འཇོག་བཞིན་ཡོད།
༡༩༠༩ལོ།
༡༩༠༩ལོ་ནི་ཀེ་ལུའོ་ཀེ་ལི་ཡའི་ལོ་ཐོའི་ནང་བཀོལ་སྤྱོད་བྱས་པའི་ལོ་ཞིག་ཡིན།
ཨིན་ཇིའི་གོང་མའི་རིག་ཚོགས་
མཁས་པ་གྲགས་ཅན།
ཨིན་ཇིའི་གོང་མའི་རིག་ཚོགས་ལས་ད་ཆ་སྐད་གྲགས་ཆོད་ཤོས་ནི་རྩིས་རིག་པ་དང་དངོས་ཁམས་མཁས་པ་ཆེན་པོ་ཡིན་པའི་ཡོན་ཧྲི་ཧོ་ཁེན་དང་། སྦྲུམ་རྟེན་རྩ་སྤོས་དང་མཁྲིས་པའི་ཕྲ་ཕུང་ཞིབ་འཇུག་མཁས་དབང་ཨན་ཉི་མེ་ཁ་ལེ་ལུན། སྦྲེལ་དྲ་གསར་དུ་བཏོད་མཁན(Tim Berners-Lee)བཅས་ཡིན།
ཐོག་མའི་ལོ་རབས།
ཨིན་ཇིའི་གོང་མའི་རིག་ཚོགས་དེ་དང་ཐོག་ཚན་རིག་པ༡༢ཙམ་ཡོད་པའི་ཚོགས་པ་ཆུང་ཆུང་ཞིག་ཡིན་ཞིང་དེ་དུས་གཟུགས་མེད་སློབ་གླིང་ཟེར་གྱི་ཡོད། ཁོ་ཚོས་ས་ཆ་མང་པོ་རུ་འདུ་འཛོམས་བྱེད་ཅིང་ཁོངས་མི་རྣམས་སྡོད་པའི་ཀེ་ལི་ཧྲ་མུ་སློབ་གླིང་ཀྱང་ཚུད་ཡོད།    དེའི་ནང་ནས་ཁོངས་མི་སྐད་གྲགས་ཆེ་བ་ནི་ཡོ་ཧན•ཨུས་ཨཱ་ཅིན་སེ(John Wilkins)དང་ཇོ་ན་སན་ཀེ་ཐ་ཏ(Jonathan Goddard) རོ་བྷོ་ཐྲི་ཧོ་ཁི(Robert Hooke)  Sir Christopher Wren། William Petty། Robert Boyleབཅས་ཡོད། ཧ་ལམ༡༦༤༥ལོའི་སྐབས་སུ།    ཁོ་ཚོ་མཉམ་དུ་འཛོམས་ནསFrancis Bacon གྱི《新亚特兰提斯》ནང་དུ་བརྗོད་པའི་ཚན་རིག་གསར་པ་གླེང་བ་དང་།    དང་ཐོག་ཚོགས་པ་དེར་སྒྲིག་སྲོལ་གང་ཡང་གཏན་ཁེལ་བྱས་མེད་དེ།  དམིགས་ཡུལ་ནི་ཚང་མ་མཉམ་དུ་འཛོམས་ནས་ཚོད་ལྟ་ཞིབ་འཇུག་བྱ་རྒྱུ་དང་རང་སོ་སོའི་གསར་རྙེད་བགྲོ་གླེང་གྲོས་བསྡུར་བྱེད་རྒྱུ་དེ་ཡིན།   དུས་ཀྱི་འགྱུར་བ་དང་བསྟུན་ནས༡༦༣༨ལོར་འགྲུལ་སྐྱོད་བར་ཐག་གི་དབང་གིས་ལོན་ཊོན་རིག་ཚོགས་དང་ཉུའུ་ཅིན་རིག་ཚོགས་ཞེས་ཚོགས་པ་གཉིས་སུ་གྱེས་ཤིང་།   དེ་ལས་སློབ་གླིང་གི་མི་སྣ་ཉུའུ་ཅིན་དུ་སྡོད་མཁན་མང་བས་ཉུའུ་ཅིན་རིག་ཚོགས་དེ་ལོན་ཌོན་རིག་ཚོགས་ལས་ཅུང་ཟད་འཁྲུག་པོ་ཡོད་ལ“ཉུའུ་ཅིན་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་རིག་ཚོགས” དབུ་བརྙེས་ཤིང་སྒྲིག་སྲོལ་གསལ་པོར་གཏན་ལ་ཕབ་ཅིང་།   སྒྲིག་ཡིག་གི་རེག་ཟིག་དག་ད་ལྟའང་སྦོ་སྡ་ལི་དཔེ་མཛོད་ཁང་དུ་ཉར་ཚགས་བྱས་ཡོད།
ལོན་ཌོན་རིག་ཚོགས་ནི་སྔར་བཞིན་དགེ་ལི་ཧྲམ་སློབ་གླིང་དུ་འཛོམས་ནས་གྲོས་བསྡུར་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་ཅིང་།    དེའི་སྐབས་ལ་ཚོགས་མི་ཡང་རིམ་གྱིས་མང་དུ་ཕྱིན།     རྒྱལ་སྲུང་བདག་པོ་ཁ་ལུན་ཝི་འར་གྱི་དུས་སྐབས་ཀྱི་དམག་དོན་སྒེར་གཅོད་འོག༡༦༥༨ལོར་རིག་ཚོགས་བཙན་གྱིས་གཏོར།    ཁྲ་ལི་གཉིས་པ་བསྐྱར་ལོག་བྱས་པའི་རྗེས་རིག་ཚོགས་གཞི་ནས་བསྐྱར་དུ་གསོས་ནས་དགེ་ལི་ཧྲའ་མུ་སློབ་གླིང་དུ་འདུས།     ཚོགས་པ་འདིས་ཕྱིས་ཀྱི་གོང་མའི་རིག་ཚོགས་དབུ་ཚུགས་པར་སྐུལ་མ་ཐེབས་པ་རེད་ཅེས་མི་མང་པོ་ཞིག་གིས་འདོད་ཀྱི་ཡོད།
དབུ་བརྙེས་པའི་དུས་སྐབས།
༡༦༦༠ལོར་ཁྲ་ལི་གཉིས་པ་བསྐྱར་ལོག་བྱས་རྗེས་ལོན་ཌོན་སླར་ཡང་ཨིན་ཇིའི་ཚན་རིག་གི་བྱེད་སྒོའི་ལྟེ་བར་གྱུར་ཅིང་། སྐབས་དེར་ཚན་རིག་ལ་མོས་པའི་མི་ཧ་ཅང་མང་པོར་འཕར་བས།   མི་རྣམས་ཀྱིས་ཨིན་ཇི་རྒྱལ་ཁབ་ཏུ་ཚན་རིག་ལས་ཁུངས་ངོ་མ་ཞིག་དབུ་བརྙེས་ན་བསམ་གྱི་ཡོད།      དེ་བས་ལོན་ཌོན་གྱི་ཚན་རིག་པས་སྤྱི་ལོ༡༦༦༠ ལོའི་ཟླ༡༡པའི་ཚེས་ག་གེ་མོ་ཞིག་ལ། དགེ་ལི་ཧྲ་མུ་སློབ་གླིང་དུSir Christopher Wrenགྱི་སློབ་ཚན་མཇུག་སྒྲིལ་རྗེས་ཚོགས་འདུ་ཞིག་བསྐོངས་ཤིང་། དངོས་ཁམས་དང་རྩིས་རིག་ཚོད་ལྟ་གོང་དུ་སྤེལ་བའི་སློབ་གླིང་ཞིག་འཛུགས་རྒྱུའི་གྲོས་མགོ་དངོས་སུ་བཏོན།  ཡོ་ཧན་ཨུས་ཨཱ་ཅིན་སི་ཀྲུའུ་ཞིར་བདམས།   “འཆར་གཞི་འདིར་རང་མོས་ཀྱིས་ཤུགས་ཤིང་འཚམ་པའི”མི་ཞེ་གཅིག་གི་མིང་ཐོ་ཟིན་ཐོར་བཀོད། མི་རིང་བར་ལོ་པོ་ཐ་མུའུ་ལེན་གྱིས་རྒྱལ་པོའི་བཀའ་ཁྱེར་ནས་འོང་སྟེ “སློབ་གླིང” འཛུགས་རྒྱུ་མོས་མཐུན་བྱས།    མུའི་ལེན་འདུ་ཚོགས་དེའི་ཚོགས་གཙོར་འོས་སྦྱོར་བྱས།       ལོ་གཉིས་རྗེས་སུ་ཁྲ་ལི་གཉིས་པས་ཆོག་མཆན་དཔང་ཡིག་ཐོག་ཐམ་ཀ་བརྒྱབ།     “རང་བྱུང་ཤེས་བྱ་འཕེལ་རྒྱས་གཏོང་བ་དམིགས་ཡུལ་བྱས་པའི་གོང་མའི་རིག་ཚོགས”དངོས་སུ་འཛུགས་རྒྱུའི་ཆོག་མཆན་སྤྲད།     སྦུ་ལུ་ཁ་འར་གོང་མའི་རིག་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་གཙོ་དང་པོར་གྱུར་བ་དང་།    རིག་ཚོགས་མགོ་མ་གཉིས་ཀྱི་དྲུང་ཡིག་ནི་ཡོ་ཧན་ཨུས་ཨཱ་ཅིན་སེ་དང་ཧང་ལི་ཨའོ་འར་ཏང་སྦོ་ཀའ་ཡིན། གོང་མའི་རིག་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་མི༡༦༦༠ལོར་དབུ་བརྙེས་སྐབས་མི༡༠༠ཙམ་ཡོད།  ལོ་རབས་བདུན་བཅུ་བར་མི་གྲངས་ཉིས་བརྒྱའི་ཡན་དུ་སླེབས་ཡོད།   ཡིན་ན་ཡང་དུས་རབས་བཅུ་བདུན་མཇུག་ཏུ་མི་རྣམས་ཚན་རིག་ལ་དགའ་ཞེན་བྱེད་ཚད་དམའ་རུ་ཕྱིན་ཙང་།      ༡༧༠༠ལོའི་དུས་སུ་ཚོགས་མི༡༢༥ལས་ལྷག་མེད།    ཡང་དེའི་རྗེས་སུ་ཚོགས་མི་མང་དུ་ཕྱིན་ཡོད་དེ།     ༡༨༠༠བར་མི་གྲངས་ལྔ་བརྒྱ་ཙམ་ཡོད་མོད་དོན་དམ་གྱི་ཚན་རིག་པ་ཕྱེད་ཀ་ཙམ་ཡང་མི་ཟིན་ལ་གཞན་དག་མིང་ཙམ་གྱི་ཚོགས་མི་ཡིན།
འཕེལ་རྒྱས།
དང་ཐོག་རིག་ཚོགས་ཀྱི་ཡོའན་ཧྲི་ནི་འདེམས་བསྐོ་བྱས་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་སྒྲིག་སྲོལ་གསལ་པོ་མེད།     ཡོའན་ཧྲི་མང་དག་ཅིག་ཚན་རིག་ཆེད་མཁས་པ་མིན།  ༡༧༣༡ ལོར་སྒྲིག་སྲོལ་གཏན་འབེབས་བྱས་ཤིང་ཡོའན་ཧྲི་གདམ་བྱའི་འོས་མི་ཚང་མ་ངེས་པར་དུ་ཡིག་ཐོག་ནས་མིང་འདོན་འཐོབ་དགོས་ཤིང་དེས་མ་ཚད་རྒྱབ་སྐྱོར་མཁན་གྱི་མིང་རྟགས་ཀྱང་ཡོད་དགོས།        ༡༨༤༧ལོར་སླེབས་དུས་རིག་ཚོགས་ཀྱིས་མ་འོངས་པའི་ཡོའན་ཧྲིའི་གདམ་བྱའི་མིང་འདོན་ངེས་པར་དུ་ཁོ་ཚོའི་ཚན་རིག་བྱས་རྗེས་ལ་བལྟ་རྒྱུའི་ཐག་བཅད།
གཏན་འཁེལ་དེས་རིག་ཚོགས་དེ་སྡེ་ཚོགས་ཤིག་ནས་མྱུར་དུ་ངེས་པ་དོན་གྱི་ཚན་རིག་མཁས་པའི་རིག་ཚོགས་སུ་གྱུར་བ་དང་། ༡༨༥༠ལོར་ཨིན་ཇི་སྲིད་གཞུང་གིས་ཚན་རིག་པ་རྣམས་ལ་ཚོད་ལྟ་དང་སྒྲིག་ཆས་ཉོ་བར་རིག་ཚོགས་ལ་ཨིན་སྒོར་ཆིག་སྟོང་གནང་སྟེ་རོགས་སྐྱོར་བྱས་ཤིང་། དེ་ནས་བཟུང་སྲིད་གཞུང་གིས་རོགས་དངུལ་སྟེར་བའི་ལམ་ལུགས་ཚུགས་པ་དང་།    རིག་ཚོགས་དང་སྲིད་གཞུང་བར་གྱི་འབྲེལ་བ་ཡང་དེ་ནས་བཟུང་བརྩམས་པ་རེད། ༡༨༥༧ལོར་རིག་ཚོགས་སླར་ཡང་བི་ཁ་སྡ་ལིའིBurlington Houseདུ་གནས་སྤོས་ཤིང་ལས་བྱེད་པ་གཉིས་ཡོད།    ༡༩༦༧ལོརCarlton House Terrace དུ་སྤོས།     ལས་བྱེད་པ ༡༢༠ ཡོད།
གནའ་གཞུང་རོལ་དབྱངས།
གནའ་གཞུང་རོལ་དབྱངས་ནི་བརྗོད་དོན་རྒྱ་ཁྱབ་ཀྱི་ཐ་སྙད་ཞིག་རེད། དོན་རྒྱ་ཆེ་བའི་ནུབ་གླིང་གི་གནའ་གཞུང་རོལ་དབྱངས་ནི་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་དུས་རབས་བར་མ་ནས་ད་ལྟ་བར་དར་ཞིང་དེ་ནི་ཡོ་རོབ་གླིང་གི་རིག་གནས་འཕེལ་ཕྱོགས་གཙོ་བོའི་རྒྱབ་ལྗོངས་ནང་གསར་རྩོམ་བྱས་པའི་རོལ་དབྱངས་ཞིག་རེད།
རྒྱ་ར།
རྒྱ་ར་(ཚན་རིག་གི་མིང་།: Capricornis milneedwardsii)ནི་འུ་འཐུང་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་རིགས་གཅིག་རེད།
ཀྲུང་ཧྭ་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ།
མིང་གི་འབྱུང་ཁུངས།
འདི་ཐོག་མར་ལེགས་སྦྱར་གྱི་སྐད་ནས་བྱུང་བར་བཤད། གནའ་བོའི་ལེགས་སྦྱར་གྱི་སྐད་དུ་རྒྱ་ནག་ལ་ ཞེས་འབོད་ཀྱིན་འདུག འདི་ནི་སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་དུས་རབས་ལྔ་བའི་ནང་གི་འབོད་སྟངས་རེད་ལ། དེང་སྐབས་རྒྱ་ནག་ལ་དབྱིན་སྐད་དུ་ ཞེས་འབོད་པའི་ཁུངས་ངོ་མ་ཡང་འདི་པར་ཤི་ཡའི་སྐད་ཡིག་ ནས་བྱུང་བ་དང། འདི་ལྟར་ཐོགས་དོན་ནི་རྒྱ་ནག་གི་གོང་མའི་རྒྱལ་བརྒྱུད་དང་པོ་ཆིན་ཞེས་པ་དེ་ཡིན་ལ། རྒྱ་གར་གྱི་ཀློག་ལ་ ཞེས་མཆེད་པར་བཤད། དེ་ནས་རྒྱ་ནག་གི་འདབས་འབྲེལ་རྒྱལ་ཁབ་ཉི་ཧོང་བ་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱ་ནག་ལ་ (སི་ན་) དང་ (ཤི་ན་) ཞེས་འབོད་པ་རེད། དེང་སྐབས་དྲ་ཚིགས་གྲགས་ཅན་ཞིག་གི་མིང་ལ་ཞེས་བཏགས་ཡོད་པ་ལྟ་བུ་རེད། བོད་སྐད་དུ་རྒྱ་ཟེར་བའི་གོ་དོན་ནི་ཐག་རིང་དང་ཞེང་ཁ་ཆེན་པོ་ཡོད་པའི་དོན་ཡིན། ནམ་རྒྱུ་གོས་མདོག་ནག་པོ་གྱོན་པ་ཤས་ཆེ་བས་སོ། དེང་གི་ཆར་ཀྲུང་གོ་ཞེས་འབོད་པ་ནི་དབུས་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་མཚོན་པའི་དོན་ཡིན།
རྒྱལ་རབས་ལོ་རྒྱུས།
ཀྲུང་གོའི་རྒྱལ་རབས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་སྐོར་ཞིབ་ཕྲ་འདིར་གཟིགས་རོགས།
རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ས་མཚམས་དང་འབྲེལ་བ།
ཀྲུང་གོ་ནི་སྐམ་སའི་ཐོག་མཐའ་མཚམས་རིང་ཤོས་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཞིག་དང། རིང་ཚད་ལ་སྤྱི་ལེ་ ༢༢༡༡ ཙམ་ཡོད། རྒྱལ་ཁབ་བཅུ་བཞི་དང་ས་མཚམས་སྦྲེལ་ཡོད། ཤར་ལྷོ་མཚམས་སུ་ཝིཏི་ནམ།། ལའོ་སུ། འབར་མ་དང། ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་རྒྱ་གར། འབྲུག་ཡུལ། འབལ་ཡུལ། པ་ཀི་སི་ཐན ནུབ་ཕྱོགས་སུ་ཨ་ཧྥུའུ་རྒན་སི་ཐན། ཐ་ཇི་ཁེ་སི་ཏན། ཀེ་རེ་གེཛུ་སུཏེན། ཀཛ་ཀིསུ་གཏན།  བྱང་ཕྱོགས་སུ་སོག་ཡུལ་དང། ཨུ་རུ་སུ། བྱང་ཤར་འཚམ་སུ་བྱང་ཀོ་རི་ཡ། ད་དུང་མཚོ་ཐོག་གི་ས་འཚམ་སྦྲེལ་གནས་པ་ནི་ ལྷོ་ཀོ་རི་ཡ། ཉི་ཧོང། ཕི་ལི་པིན། ཝིཏི་ནམ། ཐེ་ཝན་བཅས་ཡིན།
རང་བྱུང་གི་ཕྱིའི་བཀོད་པ།
ཀྲུང་གོའི་སའི་ཆགས་ཚུལ་ནི་འཕྲེད་ཐིག་ ༡༨° ནས ༥༤° N བར་དང། གཞུང་ཐིག་ཤར་མ་ ༧༣° ནས་  ༧༣° བར་ཡིན། ཤར་ཕྱོགས་སུ་ཤར་རྒྱ་ནག་རྒྱ་མཚོ་དང། རྒྱ་མཚོ་སེར་པོའི་མཐའ་ཁོབས་སུ་མི་འབོར་ཧ་ཅང་གི་མང་བའི་ཁུལ་དང། ས་གཤིས་ཀྱང་ཧ་ཅང་གི་བཟང་པོ་ཡོད། བྱང་ཕྱོགས་ཁུལ་དུ་ནང་སོག་གི་ཡངས་ཤིང་རྒྱ་ཆེ་བའི་རྩ་ཐང་གི་ཁྱབ་པ་དང། ཀྲུང་གོའི་ལྷོ་ཕྱོགས་ནི་རི་རྒྱུད་ཆུང་གྲས་ཁ་ཅིག་གི་ཁྱབ་ཡོད། དབུས་ཤར་ཁུལ་དུ་ཆུ་ཆེན་ཁ་ཅིག་གི་ཆུ་འབབ་ཁུལ་འཁེལ་ཡོད། མ་ཟད་ཡར་ཀླུང་གཙང་པོ་དང། སེང་གེ་གཙང་པོ། གླང་ཆེན་གཙང་པོ། སོགས་ཁ་འབབ་རྣམ་བཞི་དང། འབྲི་ཆུ། རྨ་ཆུ། རྒྱལ་མོ་རྔུལ་ཆུ་སོགས་འཛམ་གླིང་གི་མི་འབོར་ཕྱེད་ཀ་ཙམ་ལ་ཉེ་བར་འཁོ་བའི་ཆུ་ཆེན་ཁག་མཚོ་བོད་ས་མཐོ་བརྒྱུད་རྒྱ་གར། རྒྱ་ནག། སོགས་ལ་རྒྱུག་བཞིན་ཡོད། ཧི་མ་ལ་ཡའི་རི་རྒྱུད་ནི་འཛམ་གླིང་ཐོག་གི་ཆེས་མཐོ་བའི་རི་རྒྱུད་མང་དག་ཞིག་གི་རྟེན་གནས་ཡིན། ཇོ་མོ་གླང་མ་ནི་བལ་ཡུལ་དང་བོད་གཉིས་ཀྱི་ས་འཚམ་སུ་ཡོད་པ་དང། དེ་མིན་གི་མཐོ་ཚད་རྨིད་༨༠༠༠ བརྒལ་བའི་རི་ཆེན་ཁག་བཅུ་ཙམ་ཡོད། ཏུར་ཕན་གཤོངས་ Turpan Depression. ཁུལ་གི་ཨའི་ཏིང་མཚོ་སྐམ་ Ayding Lake (−154m) ནི་རྒྱལ་ཁབ་གི་ཆེས་དམའ་ཤོས་གི་ས་ཁུལ་དང། འཛམ་གླིང་གི་ཆེས་དམའ་ཤོས་གསུམ་པར་སླེབས་ཀྱི་ཡོད།
ནམ་དུས་སྐོར།
ཀྲུང་གོའི་ནམ་དུས་ནི་ཕལ་ཆེ་བ་དང་སྐམ་ཤས་ཆེ་བའི་ནམ་དུས་དང། ཡང་ན་ཆར་ཤོད་ཆེ་བའི་ནམ་དུས་ཀྱི་དབང་ཡོད། དེར་བརྟེན་དབྱར་དུས་དང་དགུན་དུས་བར་དྲོད་ཚད་ཁྱད་པར་ཆེན་པོ་ཡོད། དགུན་དུས་སྐབས་བྱང་ཕྱོགས་ནས་ཡོང་བའི་མཐོ་སྒང་གི་ལྷགས་རླུང་ནི་གྲང་ངར་དང་སྐམ་ཤས་ཆེ་ཙམ་ལྡན། དབྱར་དུས་སྐབས་ལྷོ་ཕྱོགས་ནས་ཡོང་བའི་མཐའ་ཁོབས་ཁུལ་གྱི་ལྷགས་རླུང་ནི་རླན་གཤེར་དང་དྲོད་ཆེ་ཙམ་ལྡན། སྤྱིའི་ཆ་ནས་ཀྲུང་གོའི་ཕྱིའི་ཆགས་དབྱིབས་རྙོག་འཛིངས་ཆེ་བས་ཁྱོན་ཡོངས་གི་ནམ་དུས་ནི་ཁྱད་དཔག་ཧ་ཅང་ཆེ། ཁོར་ཡུག་གི་གནད་དོན་ཆེ་ཤོས་ནི་བྱེ་ཐང་རིམ་བཞིན་རྒྱ་ཆེ་རུ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་པ་དང། དམིགས་བསལ་གི་གྰོ་པི་བྱེ་ཐང། དེ་མིན་ཧི་མ་ལ་ཡའི་ཁུལ་དུ་འཁྱགས་རོམ་ཤུགས་ཆེ་བཞུར་བཞིན་ཡོད་པ་དང། གྲོང་ཁྱེར་ཆེ་ཁག་གི་རླུང་འབག་འཙོག་ཅན་དུ་འགྱུར་བ། རྒྱུག་ཆུ་མང་དག་ཞིག་ཀྱང་འབག་འཙོག་ཅན་དུ་འགྱུར་བཞིན་པ། ས་བརྡིབས་སོགས་ཧ་ཅང་མང་དག་ཞིག་ཐོན་བཞིན་ཡོད།
སྐྱ་དངོས་སྣེ་མང།
ཀྲུང་གོ་ནི་སྐྱེ་དངོས་སྣེ་མང་ཧ་ཅང་གི་ཆེ་བའི་རྒྱལ་ཁབ་བཅུ་བདུན་ནས་གཅིག་ཡིན། ཀྲུང་གོར་ཁྱོན་ སྲོག་ཆགས་དང་རྩེ་ཤིང་རིགས་མི་འདྲ་བ་ ཙམ་ཡོད། འཛམ་གླིང་ཐོག་གི་ཆེས་མང་ཤོས་གསུམ་པར་སླེས་ཀྱི་ཡོད། དེ་མིན་སྐྱ་དངོས་རིགས་ཆེས་མང་ཤོས་གཞན་གཉིས་ནི་ སྦར་ཛིལ་དང་ཀོ་ལོམ་བི་ཡ་ཡིན། ཀྲུང་གོ་ནི་ནུ་གསོས་སེམས་ཅན་རིགས་ ༥༥༡ ཙམ་དང། བྱ་རིགས་ ༡༢༢༡ འགོག་འགྲོའི་སྲོག་ཆམས་རིགས་ ༤༢༤  ས་ཆུ་གཉིས་སྤྱོད་ཀྱི་སྲོག་ཆགས་རིགས་ ༣༣༣ སོགས་ཀྱི་ཁྱིམ་གཞིས་ཡིན། འོན་ཀྱང་ཀྲུང་གོ་ནི་འཛམ་གླིང་གི་ཆེས་མི་འབོར་མང་ཤོས་གི་རྒྱལ་ཁབ་ཞིག་ཡིན་པས། གཉམ་གནས་བྱེད་རྒྱུ་ནི་ཧ་ཅང་གི་དཀའ་ཚེགས་ཆེ་བ་ཞིག་ཡིན། ཉུང་མཐར་ཡང་སྲོག་ཆགས་རིགས་ ༨༤༠  ཙམ་སྟོང་ལ་ཉེ་བའི་གནས་ལ་སླེབས་ཡོད། དེ་མིན་རྔོན་རྒྱག་པ་དང། སྤུ་རིགས་ སྲོལ་རྒྱུན་སྨན་སྦྱོར་སོགས་ཆེད་མིའི་བྱ་སྤྱོད་མང་པོས་སྲོག་ཆགས་གི་འཇིག་རྟེན་ཁམས་ལ་གནོད་འཚེ་ཆབས་ཚེན་བཟོ་བཞིན་ཡོད། ༢༠༠༥  རྗེས་སྟོང་ལ་ཉེ་བའི་སྲོག་ཆགས་རྣམས་རྒྱལ་ཁབ་གི་ཁྲིགས་ལུགས་བཞིན་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་བཞིན་ཡོད། རང་བྱུད་སྲུང་སྐྱོབ་ཁུལ་ ༢༣༤༩  ཡོད་པ་འདི་རྒྱལ་ཁབ་གི་སའི་རྒྱ་ཁྱོན་བརྒྱ་ཆ་ ༡༥  ཟིན་ཡོད། ཀྲུང་གོར་ཁྱོན་རྩ་བུག་གི་རྩེ་ཤིང་ ཙམ་ཡོད། ཚ་ཡུལ་ནགས་ཤིང་གི་དབུས་དང་ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་ཁྱབ་ནས་ཡོད། རྒྱན་ལྗང་གི་ནགས་ཤིང་ཡང་ཧ་ཅང་གི་འབོར་ཆེན་ཡོད། ཤ་མོ་དང་མོག་རོའི་རིགས་ ༡༠༠༠༠  ཙམ་དང། རྩེ་ཤིང་ནགས་ཚལ་རིགས་༡༠,༠༠༠  ཙམ་ཡོད།