cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ལྷ་ས།
ཁྲོམ་ལམ་
སྐོར་ལམ་གཡས་གཡོན་གྱི་ཚོང་ཁྲོམ་ནི་བོད་ཁུལ་དུ་ཁྱད་ཆོས་མངོན་པར་གསལ་བའི་ཚོང་དོན་གཉེར་སའི་ལྟེ་བ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཅིང་། དེའི་ནང་གི་ཚོང་པ་མང་དག་ཅིག་ནི་ཁམས་པའི་ཚོང་དཔོན་ཡིན་ཞིང་གཞན་དག་ནི་རྒྱ་གར་དང་བལ་ཡུལ། ཀན་སུའུ་དང་སི་ཁྲོན་སོགས་ཀྱི་ཚོང་པ་ཡིན་པ་རེད། ལྷ་སའི་ཁྲོམ་གཟིགས་ཁང་དུ། ། བསྐོར་བ་ལན་གསུམ་རྒྱག་དུས། ། འཛམ་བུ་གླིང་དུ་བསྐོར་བའི། ། སྣང་བ་ཡིད་ལ་ཤར་བྱུང་། ། ཞེས་པའི་གླུ་ཚིག་བཞིན་ལྷ་སའི་བར་སྐོར་ཁྲོམ་ལམ་དུ་རྒྱ་གར་དང་། འབྲུག་པ། རྒྱ་ནག གཞན་ཡང་མདོ་དབུས་ཁམས་གསུམ་གྱི་ཚོང་རྫས་རིགས་སྣ་ཚོགས་ཡོད་།
འགྲིམ་འགྲུལ་ཡོ་བྱད་
བདལ་གཏོང་རླངས་འཁོར་དང་།རྒྱལ་གཉེར་སྤྱི་སྤྱོད་རླངས་འཁོར།གླ་བྱེད་རླངས་འཁོར།འཁོར་ལོ་གསུམ་ལྡན་རྐང་འཁོར།རྐང་འཁོར་སོགས་ཡོད་ལ་གཞན་ཡང་གནས་སྐོར་ཀུང་སིའི་ཚོང་དོན་རླངས་འཁོར་ཡང་གླས་ཆོག ལྷ་ས་གྲོང་ཁྱེར་ནང་གི་རྒྱལ་གཉེར་སྤྱི་སྤྱོད་རླངས་འཁོར་གྱི་བདལ་གླ་སྒོར་མོ1ཡིན་པ་དང་།སྤྱི་སྤྱོད་རླངས་འཁོར་བསྡད་ཚེ་ངེས་པར་དུ་འབབ་ཚུགས་ཡོད་སར་བབ་དགོས། ལྷ་ས་གྲོང་ཁྱེར་ནང་གི་གླ་བྱེད་རླངས་འཁོར་གང་དུ་ཡོད་ཀྱང་དེར་བཀག་ཆོག་ཅིང་ལྷ་ས་ས་ཁུལ་གྱི་གླ་བྱེད་རླངས་འཁོར་གྱི་བདལ་གླ་སྤྱིར་སྒོར་མོ་10ཡིན་པ་དང་། དེ་ལས་ཐག་རིང་བའི་སར་བསྐྱོད་དགོས་ཚེ་ཆུ་ཚོད་བཀག་སྟེ་སྒོར་བཅུ་ལྷག་ཙམ་དང་ཉི་ཤུ་ཡས་མས་ཐོབ་ཀྱི་ཡོད།ལྷ་སའི་འཁོར་ལོ་གསུམ་ལྡན་རྐང་འཁོར་གྱི་གླས་གླ་སྒྲིག་ཆོག་ཅིང་སྤྱིར་ཉིན་པར་ལམ་ཐག་རིང་ཐུང་ལ་བརྟེན་ནས་སྒོར་3ནས་8བར་ཡིན་པ་དང་།མཚན་མོ་སྒོར་མོ་1ནས་2བར་མཐོ་བ་ཡོད། མགྲོན་ཁང་དང་འགྲུལ་བཞུད་ཁང་མང་པོ་ཞིག་ལ་རྐང་འཁོར་གླས་ཆོག་པ་དང་། གླས་གླ་ཉིན་རེར་སྒོར་20ནས་30བར་ཡིན།
ས་འོག་རླངས་འཁོར་འཇོག་གནས།
གྲོང་ཁྱེར་གྱི་རླངས་འཁོར་སྤྱི་གྲངས་མགྱོགས་མྱུར་ངང་ཇེ་མང་དུ་སོང་ནས་། རླངས་འཁོར་འཇོག་དཀའ་བའི་གནད་དོན་གྱིས་གྲོང་མི་རྣམས་དཀའ་ཚེགས་ལ་གཏད་ཡོད། ནང་སྒོས་པེ་ཅིང་དཀྱིལ་ལམ་གྲོང་མཁར་རྙིང་པའི་ཁུལ་དུ་འཁོར་འཇོག་དཀའ་བའི་གནད་དོན་ཧ་ཅང་ཚབས་ཆེན་ཡིན། བར་སྐོར་ཚོང་རའི་རྣམ་གྲངས་ཀྱིས་ས་འོག་འཁོར་འཇོག་གནས༦༠༠ལྷག་བཙུགས་པ་དང་། རྣམ་གྲངས་གྲུབ་རྗེས་ཚད་ངེས་ཅན་ཞིག་གི་ཐོག་ནས་པེ་ཅིང་དཀྱིལ་ལམ་དང་གྲོང་མཁར་རྙིང་བའི་འཁོར་འཇོག་དཀའ་བའི་གནད་དོན་ཞི་ལྷོད་དུ་གཏོང་ཡོད། ཚེ་སྨོན་གླིང་དུས་རབས་ཐང་ཆེན་ས་འོག་རླངས་འཁོར་འཇོག་གནས་སོགས་འཛུགས་ཡོད།
ནམ་ཟླ།
ནམ་ཟླ་དུས་བཞིར་ཉི་འོད་འཕྲོ་ཤུགས་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བ་དང་། ལོ་འཁོར་གཅིག་ནང་ཉི་འོད་འཕྲོད་ཚད་ཆུ་ཚོད་༣༠༠༠ཙམ་ཟིན་གྱི་ཡོད། གྲོང་ཁྱེར་དེའི་ས་ནང་བབ་ཀྱི་མཐོ་ཚད་རྒྱ་མཚོའི་ངོས་ལས་སྤྱི་ཁྲི་༣༦༥༠ཙམ་ཟིན་ཡོད་པ་དང་མཁའ་རླུང་ཤིན་ཏུ་གཙང་བ་མ་ཟད། དབྱར་དུས་ཆར་ཆུ་འབབ་ཚད་སྙོམ་པ། ལོ་རེའི་ཧོར་ཟླ་༧、༨、༩གསུམ་གྱི་ནང་ཆར་ཆུ་འབབ་ཚད་ཆ་སྙོམས་ལྟར་ན་ཧའོ་རྨིད་༤༥༠ཙམ་དང་། ལོ་རེའི་ཆ་སྙོམས་དྲོད་ཚད་ནི་དྲོད་ཚད་ཨང་གྲངས་༨ཡས་མས་ཡིན། དབྱར་དཀྱིལ་དྲོད་ཚད་མཐོ་ཤོས་ལ་དྲོད་ཚད་ཨང་གྲངས་༢༩ཙམ་ཡོད།
ལོ་རྒྱུས་ཡུན་རིང་ལྡན་པའི་འཛུགས་སྐྲུན།
འུ་སྡོད་སྦུག་ཞེས་པ་སྔར་འུ་ལག་སྡོད་སའི་སྦུག  གསོ་ར་སྦུག་ཞེས་པ་རྒྱལ་པོ་སྲོང་བཙན་སྐབས་གསོལ་རྫོ་ར་བ།   ཀླུ་སྒུག་ཇོ་བོ་རིན་པོ་ཆེ་ཀླུ་ཡུལ་དུ་གདན་ཞུར་སྒུག་བསྡད་ཡོད་པ།  གཏུགས་ར་སྦུག་ཞེས་པ་གྱོད་གཞི་ཞུ་གཏུགས་བྱེད་སའི་སྦུག   ལྷ་སར་ད་དུང་ལོ་རྒྱུས་ཡུན་རིང་ལྡན་པའི་གནའ་ཤུལ་ཞི་ཁྲོ་ལྷ་ཁང་།   སྙུང་གནས་ལྷ་ཁང་།   ཚེས་བཅུ་ལྷ་ཁང་།  མ་ཎི་ལྷ་ཁང་།   དར་པོ་གླིང་།   བདེ་ཆེན་རབ་བརྟན་འབྲངས་རྒྱས་ཤག   རག་ཁ་ཤག   སྣེའུ་ཤག་སོགས་ལོ་རྒྱུས་ལྡན་པའི་ཁང་པ་མང་དག་ཅིག་དང་།   སྡེ་དཔོན་མི་དྲག་སེར་སྐྱ་དཔོན་རིགས་ཀྱི་གཟིམ་ཤག་དང་།  བླ་བྲང་།   གཞུང་ཁང་།   གྲོང་མིའི་སྡོད་ཁང་སོགས་མང་པོ་ཡོད།   ཡབ་གཞིས་བསམ་གྲུབ་ཕོ་བྲང་།   ཡབ་གཞིས་ཕུན་ཁང་།   ཡབ་གཞིས་ལྷ་ཀླུ།   ཡབ་གཞིས་གླང་མདུན།   ཡབ་གཞིས་སྟག་འཚེར་སོགས་ཡོད་པ་རྣམས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་རིམ་བྱོན་གྱི་ཡབ་ཡུམ་བཞུགས་ཡུལ་ཡིན་པས་ཡབ་གཞིས་ཞེས་གྲགས།   ལྷ་ས་གྲོང་ཁྱེར་ན་གོ་བ་ཁང་སེར་བཅས་པའི་ཁང་པར་ཀ་རག་སེར་པོ་གསོ་བ་དམིགས་བསལ་ ཅན་འགའ་ཡོད་པར་དེ་ནི་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་དྲུག་པ་ཚང་དབྱངས་རྒྱ་མཚོ་ཕྱི་ཚུལ་ཙམ་གྱིས་འཇིག་རྟེན་མ་སྐྱེས་ཨ་མ་དང་མཉམ་དུ་བཞུགས་ཁང་རེད་ཅེས་བརྗོད་སྲོལ་ འདུག  ཡིན་ནའང་དོན་དམ་པར་ཨེ་འདྲ་མིན་པར་གྲགས།   ད་ལྟ་ལྷ་ས་གྲོང་ཁྱེར་ནང་ལོ་རྒྱུས་སུ་བྲིས་མེད་པའི་སྐད་གྲགས་ཡོད་པའི་བླ་བྲང་དང་།  གཟིམ་ཤག   འབྱོར་པ་ཅན་གྱི་ཁང་ཁྱིམ་ཁག་ཅིག་བསྡད་ཡོད་པ་སྟེ།   བར་སྐོར་ནང་དུ་གཟིམ་ཤག་ཐོན་པ་དང་།   བར་སྐོར་ལྷ་ངོས་སུ་སྤོམ་མདའ་ཚང་།   བསམ་གྲུབ་ཕོ་བྲང་།   གླིང་ཚང་བླ་བྲང་།   གཟིམ་ཤག་བཤད་སྒྲ།  ཁྲི་བྱང་བླ་བྲང་སོགས་དང་།    བར་སྐོར་བྱང་ངོས་སུ་ཡབ་གཞིས་ཕུན་ཁང་དང་།   ཡབ་གཞིས་སྟག་འཚེར།   ལྷ་ཀླུ་དགའ་ཚལ་སོགས་ཀྱི་ཁང་པ་མ་ཚང་བསྡད་ཡོད།   ཡབ་གཞིས་མང་ཆེ་བ་ཁང་རུལ་དུ་གྱུར་ནས་གྲོང་མི་སྡོད་ལོས་མི་བཟོད་པར་སྔར་གྱི་ རྨང་གཞིའི་སྟེང་གསར་རྒྱག་རྒྱ་བསྐྱེད་བྱས་ཡོད།
ཞིང་ལས་ཐོན་འབབ།
བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ལྷ་ས་གྲོང་ཁྱེར་སྔོ་ཚལ་ལས་རིགས་ཀྱིས་ཚོང་རར་ཁ་ཕྱོགས་ནས་རོང་འབྲོག་པའི་ཡོང་སྒོ་ཇེ་མང་དུ་གཏོང་བ་དེ་དམིགས་ཡུལ་དུ་བཟུང་ནས། ཐོན་ཁུངས་ཀྱི་བཟང་ཆ་འདོན་སྤེལ་བྱས་ཏེ། དུས་ཚིགས་ལས་ལྡོག་པའི་སྔོ་ཚལ་དང་སྟོན་དཔྱིད་བར་གྱི་སྔོ་ཚལ་འདེབས་པར་ཤུགས་བསྣན་པས། ལྷ་སའི་སྔོ་ཚལ་ལས་རིགས་རིམ་བཞིན་ས་ཁུལ་ཅན་དང་། ཐོན་ལས་ཅན། ཁྱབ་ཁོངས་ཅན། དེང་རབས་ཅན་བཅས་ཀྱི་ཕྱོགས་སུ་གོང་འཕེལ་བྱུང་སྟེ། ཞིང་ལས་ལ་ཁེ་ཕན་ཐོབ་པ་དང་། ཞིང་བའི་ཡོང་སྒོ་འཕར་བ་མངོན་འགྱུར་བྱས། འཆར་གཞི་ལྟར་ན། 2015ལོར་བསླེབ་དུས། ལྷ་ས་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་སྔོ་ཚལ་འདེབས་འཛུགས་གཞི་ཁྱོན་མུའུ་ཁྲི8.52ལ་ཇེ་ཆེར་འགྲོ་རྒྱུ་ཡིན་ཞིང་ཐོན་ཚད་ཏུན་ཁྲི35ལ་བསླེབ་ངེས།
དུས་ཆེན།
ཞོ་སྟོན་དུས་ཆེན་ ཧོར་ཟླ་བདུན་པའི་ནང་སྔར་སྲོལ་དུས་སྟོན་འབྲས་སྤུངས་ཞོ་སྟོན་ཡིན་པ་དང། ཉིན་དེའི་ཞོགས་ཕར་འབྲས་སྤུངས་དགོན་དང། སེ་ར་དགོན་གཉིས་སུ་གུ་གེ་ཞལ་ཐང་འགྲེམ་སྤེལ་བྱེད། དེ་རྗེས་ཉིན་བདུན་རིང་ནོར་བུ་གླིང་ག་དང་། རྫོང་རྒྱབ་ཀླུ་ཁང་སོགས་སུ་ལྷ་མོ་འཁྲབ་པ་དང་། གཞན་ཡང་དུས་དེ་ནི་རྒྱལ་ཁབ་ཕྱི་ནང་ནས་ཕེབས་པའི་ཡུལ་འཁོར་སྤྲོ་འཆམ་པ་དང་། གནས་མཇལ་བ། འཚོང་གཉེར་བ།རིག་གནས་སློབ་གསོའི་ལས་གཉེར་བ་སོགས་ཕྱོགས་མང་པོའི་མཐུན་གྲོགས་མཉམ་འཛོམས་ཐོག་དགའ་སྤྲོའི་ངང་ནས་གྲོང་ཁྱེར་དེ་ཡི་འབྱུང་འགྱུར་བྱ་གཞག་གང་དང་གང་གི་ཐད་ལ་གདུང་སེམས་མཉམ་སྐྱེས་ཀྱིས་ལག་སྦྲེལ་གོང་འཕེལ་གཏོང་རྒྱུའི་ཆོད་སེམས་མཐུན་ལམ་འཛུགས་པའི་གོ་སྐབས་བཟང་ཤོས་ཤིག་ཡིན། དཔལ་ལྷའི་དུས་ཆེན་ ལྷ་ས་གྲོང་ཁྱེར་དུ། ལྷ་ས་དཔལ་ལྷའི་རི་ཁྲོད།། ཞོལ་པ་དགའ་ལྡན་ལྔ་མཆོད།།ཅེས་བཤད་སྲོལ་ཡོད། དེའི་དོན་ནི། དཔལ་ལྷའི་རི་ཁྲོད་ཀྱི་ཉིན་དེར། ལྷ་སའི་གཡས་གཡོན་དུ་བཞུགས་མཁན་གྱི་གྲོང་མི་དང་སྤུན་མཆེད་རྣམས། ལྷ་སའི་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་མཆོད་མཇལ་ཞུ་བ་དང་དཔལ་ལྷ་མོ་མཇལ་དུ་ཕེབས་ཀྱི་ཡོད་པ་དང༌། སྐབས་དེར་ལྷ་ས་བ་ཚོས་ཞོལ་བ་རྣམས་སྐུ་མགྲོན་དུ་ཞུ་ནས་གསོལ་ཚིགས་འདེགས་སྲོལ་ཡོད། དབུས་ཁུལ་དང༌། ལྷག་པར་དུ་ལྷ་སའི་གཡས་གཡོན་གྱི་བོད་མི་ཚོར་མཚོན་ན། དཔལ་ལྷ་རི་རབ་ཀྱི་དུས་ཆེན་འདི་ནི་ཆེས་སྤྲོ་སེམས་འཁོལ་བའི་དུས་ཆེན་གྱི་གྲས་ཤིག་ཡིན། དཔལ་ལྷའི་རི་ཁྲོད་ཀྱི་དུས་ཆེན་དངོས་གཞི་དེ་ནི། ལོ་རེའི་བོད་ཟླ་བཅུ་པའི་ཚེས་བཅོ་ལྔའི་ཉིན་ཡིན་ཞིང༌། ཉིན་དེར། ལྷ་ལྡན་གཙུག་ལག་ཁང་གི་གནས་སྲུང་དཔལ་ལྷ་དྲག་མོར་ལྷ་གསོལ་ཞུ་བའི་དུས་ཆེན་ཞིག་ཆགས་ཀྱི་ཡོད། ལྷ་ལྡན་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོ། སྔོན་འཕགས་པའི་ཡུལ་དུ་སྟོན་པ་བཀའ་དྲིན་ཅན་གྱིས་ཆོ་འཕྲུལ་དུས་སྟོན་མཛད་པར་དྲན་གསོ་ཞུ་ཕྱིར་བོད་ཁ་བ་ཅན་གྱི་ཡུལ་དུ་རྒྱལ་བསྟན་ཉིན་མོར་བྱེད་པའི་དཔལ་མགོན་དམ་པ་ྋཤར་རྒྱལ་བ་ཙོང་ཁ་པ་མཆོག་གི་མཛད་ཆེན་བཞིར་གྲགས་པའི་ཡ་གྱལ་ལྷ་ལྡན་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོ་འདི་བཞིན་སྤྱི་ལོ་ ༡༤༠༩ ལོར་གསར་འཛུགས་མཛད། དེ་ནས་བཟུང་སེ་འབྲས་དགའ་གསུམ་གྱིས་གཙོས་དགེ་འདུན་སྟོང་ཕྲག་མང་པོས་ལོ་ལྟར་ བོད་ཟླ་དང་པོའི་ཚེས་འགོ་ནས་ཉིན་ཉེར་གཅིག་རིང་སྨོན་ལམ་གསུང་འདོན་གྱིས་མཚོན་ ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་མཛད་པ་སྣ་མང་སྤེལ་ཏེ་གངས་ཅན་རི་བོའི་ཁྲོད་དུ་ཕན་བདེའི་གཞི་མ་ རྨད་དུ་བྱུང་བ་ཞིག་འཇོག་གནང་མཛད། དེ་ རྗེས་སྤྱི་ལོ་ ༡༤༩༨ ནས་ ༡༥༡༨ བར་མི་ལོ་ཉི་ཤུ་རིང་ལྷ་ལྡན་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོར་བཀའ་བརྒྱུད་པ་དང་ས་སྐྱ་བ་སོགས་ ལས་སེ་འབྲས་ཀྱི་དགེ་འདུན་ཞུགས་མི་ཆོག་པའི་གནས་སྟངས་བྱུང་ཞིང།། སྤྱི་ལོ་ ༡༥༡༨ ལོར་ཕག་གྲུ་སྡེ་སྲིད་ངག་དབང་གྲགས་པས་སྲིད་དབང་བཟུང་པ་ནས་སྔར་ལྟར་ཆོ་འཕྲུལ་ སྨོན་ལམ་ཆེན་མོ་དེ་སེ་འབྲས་དགའ་གསུམ་གྱི་དགེ་འདུན་རྣམས་ཀྱིས་གཙོ་སྐྱོང་གནང་ཡོད། སྤྱི་ལོ་་ ༡༦༤༢ ལོར་ྋགོང་ས་ལྔ་པ་ཆེན་པོས་བོད་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྲིད་དབང་བདག་གིར་བཞེས་པ་ནས་ལོ་རེར་ཆོ་འཕྲུལ་སྨོན་ལམ་སྔར་སྲོལ་ཉམས་མེད་ཐོག་དུས་སྟོན་གྱི་ཆེ་བ་འདེགས་ཆེད་ སྲིད་ཕྱོགས་ཀྱི་མཛད་སྒོ་སྣ་མང་ཞིག་ཀྱང་སྐབས་བསྟུན་གསར་འཛུགས་གནང༌། སྨོན་ལམ་ཆེན་མོར་མང་ཇ་ཚོགས་ཐེངས་གསུམ་དང།། སྨོན་ལམ་གྱི་འདུས་ཚོགས་དངོས་གཞིར་དགའ་ལྡན་ཁྲི་རིན་པོ་ཆེ་ཚོགས་མགོན་དུ་ཕེབས་ ཏེ་སྲས་བཅས་རྒྱལ་བའི་སྤྱན་སྔར་མཆོད་སྤྲིན་སྤྲོ་འབུལ་དང་འབྲེལ། མཆོད་བསྟོད་སྨོན་གསུམ་གྱི་རིམ་པ་ཁག་མཛད། ཞོགས་པ་གསུང་རར་དགའ་ལྡན་ཁྲི་རིན་པོ་ཆེ་ནས་སྐྱེས་རབས་སོ་བཞི་པའི་གསུང་ཆོས་ དང།། དེ་རྗེས་ལྷ་རམས་དགེ་བཤེས་དམ་འཇོག་པ་ནས་ཚད་མ་ལས་འཕྲོས་པའི་བརྒལ་བརྟག་གི་ གསུང་ལན་གནང་རྒྱུ་དང༌། གུང་ཚིགས་གྲོལ་བསྟུན་དབུ་ཕར། དགོང་ཇ་གྲོལ་མཚམས་འདུལ་མཛོད་བཅས་ཀྱི་དམ་འཇོག་མཛད་རྒྱུ་དང།། སྐབས་སོ་སོར་གདན་ས་གསུམ་གྱིས་གཙོས་མཁས་མང་ཡོན་ཏན་བྱེ་བས་མངོན་པར་འཕགས་པ་ རྣམས་ཀྱིས་བརྒལ་བརྟག་གཏན་ཚིགས་ཀྱི་ལམ་ནས་རྩོད་པའི་གྲགས་པས་ཕྱོགས་ཀྱི་འཁོར་ ལོ་འགེངས་པ་མཛད།
མཚན་སྲིན་
མཚན་སྲིན་
སྲིན་ནད་ལས་བསྐྱེད་པའི་ཕོ་མོའི་གསང་མཚན་གྱི་གཅིན་ལམ་གཉན་ནད་འགོ་སླ་བ་ཞིག་གོ །
ཁབ་སྦྲིད་
ཁབ་སྦྲིད་
རྒྱ་སྐད་དུ༼针刺麻醉༽ཟེར། སྦྲིད་ཐབས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ཅིག་སྟེ། གཤག་བཅོས་ཀྱི་སྐབས་སུ་ནད་པའི་གསང་མིག་གང་རུང་ལ་ཁབ་ཀྱིས་གཙག་ནས་ཟུག་གཟེར་གྱི་ཚོར་བ་གཅོག་པའི་ཐབས་ཤིག་གོ །
ཆམ་ཡམས་
ཆམ་ཡམས་
ཆམ་པའི་ཡམས་ནད་ཞེས་པའི་ཚིག་སྡུས་དོ།
ཚྭའི་མཚོ
མིང་ཚིག ཆོས་ལུགས།   མདོ།  མངོན་པ།  མངོན་པ་མཛོད་ལས་བཤད་པའི་རོམ་མཚོ་བདུན་གྱི་ནང་གསེས་དང་པོ་སྟེ། རི་རབ་དང་གཉའ་ཤིང་འཛིན་གྱི་བར་གྱི་རོལ་མཚོའོ། །དེའི་ཁ་ཚོན་དཔག་ཚད་བརྒྱད་ཁྲི་དང་། ཁ་ཞེང་དུ་དཔག་ཚད་སྟོང་ཕྲག་བརྒྱད་ཅུའོ། །དེའི་ངོས་ནི་གཉའ་ཤིང་འཛིན་གྱི་ཉེ་འགྲེམ་ནས་བགྲངས་ན་སུམ་འགྱུར་ཏེ། དཔག་ཚད་ཉིས་འབུམ་བཞི་ཁྲི་ཡོད་དོ། །ཡང་དེ་ནི་ནང་གི་རྒྱ་མཚོ་དང་ཕྱིའི་རྒྱ་མཚོ་གཉིས་ལས་ནང་གི་རྒྱ་མཚོ་ཡིན་ཏེ་ནང་ཁོ་ནར་ངེས་པའི་ཕྱིར་དང་། གཟའ་སྐར་ལ་སོགས་པའི་གཟུགས་བརྙེན་འཆར་བ་དང་། ཆུའི་གཏེར་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །
མཆན། སྨོན་ལམ་བོད་ཀྱི་ཀུན་བཏུས་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོའི་རྩོམ་སྒྲིག་བྱེད་སྟངས་དང་མཐུན་པར་བྲིས་ཁུལ་བྱས་པ་ཡིན། འོན་ཏེ་འགྲེལ་བཤད་ཐད་ནོར་འཁྲུལ་མཆིས་ངེས་ཡིན་པས་དཔྱོད་པར་བྱ། །
སྡེ་སྲིད་ཕག་མོ་གྲུ་པ
བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་དུས་རབས་བཅུ་བཞི་བ་ནས་བཅུ་དྲུག་པའི་བར་ཕག་མོ་གྲུ་པའི་ཡུལ་སྡེའི་སྲིད་དབང་འཛིན་མཁན་ཏེ། ཁྲི་རབས་དང་པོ་ཏའི་སི་ཏུ་བྱང་ཆུབ་རྒྱལ་མཚན། གཉིས་པ་འཇམ་དབྱངས་གུ་ཤྲི། གསུམ་པ་གྲགས་པ་བྱང་ཆུབ། བཞི་བ་གུ་ཤྲི་བསོད་ནམས་གྲགས་པ། ལྔ་བ་དབང་གྲགས་པ་རྒྱལ་མཚན། དྲུག་པ་དབང་གྲགས་པ་འབྱུང་གནས། བདུན་པ་སངས་རྒྱས་རྒྱལ་མཚན། བརྒྱད་པ་དབང་ཀུན་དགའ་ལེགས། དགུ་བ་དཔལ་ངག་གི་དབང་པོ། བཅུ་བ་དབང་ངག་དབང་བཀྲ་ཤིས་གྲགས་པ་རྒྱལ་མཚན། བཅུ་གཅིག་པ་ཞབས་དྲུང་ངག་དབང་གྲགས་པ་བཅས་ཀྱིས་རིམ་པར་བསྐྱངས་པའོ། །
ཨ་མྱེས་མཚོ་རྒན
ཨ་མྱེས་མཚོ་རྒན་ནི་ཚྭ་མེད་མཚོ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། རྨ་ལྷོ་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་རྩེ་ཁོག་རྫོང་ཆ་སྐོར་ཡུལ་ཚོ་སྲིད་གཞུང་ནས་ཤར་ཕྱོགས་སུ་སྤྱི་ལེ7ཙམ་ཕྱིན་པའི་མཚམས་ཀྱི་མཚོ་རྒན་ཚོ་བའི་ས་ཐོག་ཏུ་ཡོད་ལ། མཚོ་ངོས་ལས་མཐོ་ཚད་སྨི3681དང་། རྒྱ་ཁྱོན་ལ་སྨི་གྲུ་བཞི་མ500ལྷག་ཡོད།
ཨ་མྱེས་མཚོ་རྒན་ནི་ཚྭ་མེད་མཚོ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། རྨ་ལྷོ་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་རྩེ་ཁོག་རྫོང་ཆ་སྐོར་ཡུལ་ཚོ་སྲིད་གཞུང་ནས་ཤར་ཕྱོགས་སུ་སྤྱི་ལེ7ཙམ་ཕྱིན་པའི་མཚམས་ཀྱི་མཚོ་རྒན་ཚོ་བའི་ས་ཐོག་ཏུ་ཡོད་ལ། མཚོ་ངོས་ལས་མཐོ་ཚད་སྨི3681དང་། རྒྱ་ཁྱོན་ལ་སྨི་གྲུ་བཞི་མ500ལྷག་ཡོད། མཚོ་དབྱིབས་གྲུ་བཞི་ནར་མོའི་གཟུགས་སུ་སྣང་ཞིང་། ངག་རྒྱུན་ལ་མཚོ་སྔོན་མོ་གཡུ་ཡི་མེ་ལོང་། རི་རྨ་རྒྱལ་སྦོམ་རའི་ལྟེ་ཁྲག་ཟེར་སྲོལ་ཡོད་ལ། མཚོ་འདིར་འཕེལ་འགྲིབ་སྣ་ཚོགས་ཤིག་བྱུང་མྱོང་ཞིང་། ཤར་སྐྱབས་མགོན་དང་ཁྲི་རྒན་འཇམ་པའི་དབྱངས། ཨ་ལགས་གྲུབ་དབང་རྣམ་པ་སོགས་ཀྱིས་གྲིབ་སེལ་གནང་ནས་ཕན་ཆེན་པོ་ཐོགས་པར་བཤད། མཚོ་འདིར་ཡང་དབྱར་གྱི་དུས་སུ་ངང་ངུར་སོགས་ཆུ་བྱའི་རིགས་དང་། སྦལ་ལྕོང་སོགས་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་རིགས་མང་པོ་ཡོད།
གུང་ཐང་བསྟན་པའི་སྒྲོན་མེ།
=གུང་ཐང་བསྟན་པའི་སྒྲོན་མེ།=
ཁོང་ནི་རབ་བྱུང་བཅུ་གསུམ་པའི་ཆུ་ཕོ་རྟ་ལོར（སྤྱི་ལོ་༡༧༦༢）མདོ་སྨད་ཤར་ལྷོའི་མཛོད་དགེའི་སྨད་ཀྱི་ཡུལ་དུ་ཡབ་ཐེ་བོ་ལྕགས་པོ་བྱམས་པ་དང་། ཡུམ་བོ་ཆོག་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་སྐུ་འཁྲུངས། རབ་བྱུང་བཅུ་བཞི་པའི་ཆུ་མོ་ལུག་ལོར་（སྤྱི་ལོ་༡༨༢༣）སྐུ་གཤེགས། ཁོང་དགུང་ལོ་བདུན་པར་ཕེབས་དུས་ཀུན་མཁྱེན་འཇིགས་མེད་དབང་པོས་ཁྲི་ཆེན་དགེ་འདུན་ཕུན་ཚོགས་ཀྱི་ཡང་སྲིད་དུ་ངོས་འཛིན་མཛད་དེ་བླ་བྲང་བཀྲ་ཤིས་འཁྱིལ་དུ་གདན་དྲངས། ཁོང་གིས་ཀུན་མཁྱེན་འཇིགས་མེད་དབང་པོའི་དྲུང་ནས་དགེ་བསྙེན་དང་རབ་བྱུང་དགེ་ཚུལ་བཅས་དཀྱུས་གཅིག་ཏུ་ཞུས་ཤིང་མཚན་ལ་དཀོན་མཆོག་བསྟན་པའི་སྒྲོན་མེ་ཞེས་གསོལ། དེ་ནས་རྡོ་རམས་པ་བློ་བཟང་རིན་ཆེན་སློབ་དཔོན་དུ་བསྟེན་ནས་ཡི་གེའི་སྦྱོར་ཀློག་དང་བློ་འཛིན་སོགས་ལེགས་པར་སྦྱངས་བ་མ་ཟད། རིམ་གྱིས་རྒྱ་དང་སོག་པོའི་སྐད་ཡིག་སྦྱངས་བས་ཐུགས་སུ་ཆུད། དགུང་ལོ་བཅུ་བདུན་པར་དབུས་སུ་ཕེབས་ནས་འབྲས་སྤུངས་སྒོ་མང་གྲྭ་ཚང་གི་ཆོས་གྲྭར་ཞུགས། ཧོར་སྐལ་བཟང་དངོས་གྲུབ་དགེ་རྒན་དུ་བསྟེན་ནས་དབུ་མ་དང་། མཛོད། འདུལ་བ། ཚད་མ། ཕར་ཕྱིན་བཅས་གཞུང་བཀའ་པོད་ལྔ་ལ་བརྡར་ཤ་ཆོད་པར་སྦྱངས། དགུང་ལོ་ཉེར་གཅིག་པར་རྒྱལ་བ་བློ་བཟང་འཇམ་དཔལ་རྒྱ་མཚོའི་སྐུ་མདུན་ནས་བསྙེན་རྫོགས་ཀྱི་སྡོམ་པ་མནོས། དགུང་ལོ་ཉེར་གཉིས་པར་དགེ་བཤེས་ལྷ་རམས་པའི་མཚན་བཏགས་བླངས། དབུས་སུ་ལོ་བརྒྱད་ཙམ་བཞུགས་པའི་རིང་ལ་མདོ་སྔགས་རིག་གནས་ཀྱི་གཞུང་ཀུན་ལ་མཁྱེན་པ་ཐོགས་མེད་དུ་གྱུར་ཅིང་། དབུས་གཙང་གི་མཁས་མང་དཀྱིལ་ན་རྒྱལ་མཚན་གྱི་ཏོག་ལྟར་ཀུན་གྱིས་གཙུག་ཏུ་བཀུར་བའི་གནས་སུ་གྱུར། དགུང་ལོ་ཉེར་ལྔ་བར་ཡུལ་མདོ་སྨད་བླ་བྲང་བཀྲ་ཤིས་འཁྱིལ་དུ་ཕེབས། དགུང་ལོ་སུམ་ཅུ་བར་ཆོས་སྡེ་ཆེན་པོ་བླ་བྲང་བཀྲ་ཤིས་འཁྱིལ་གྱི་གདན་སར་འཁོད་པས་གདན་རབས་ཉེར་གཅིག་པ་ཡིན། དེ་ནས་བཟུང་ཡུལ་མདོ་སྨད་ལྷོ་བྱང་གི་ཆོས་གྲྭ་ཆེན་པོ་རྣམས་སུ་འཆད་རྩོད་རྩོམ་གསུམ་གྱི་བྱ་བའི་ཡོ་ལང་ཁོ་ནས་དུས་འདའ་བར་མཛད་ཅིང་། དབལ་མང་པཎྜི་ཏ་དཀོན་མཆོག་རྒྱལ་མཚན་སོགས་སློབ་མ་མཁས་ཆེན་མང་དུ་བྱུང་ངོ་། ཁོང་གི་གསུང་རྩོམ་ནི་ཕར་ཕྱིན་སྡོམ་དང་། མཛོད་སྡོམ། འདུལ་བ་སྡོམ། སྒྲ་དང་སྙན་ངག སྨན་དང་རྩིས། ལྷ་རིས་ཐིག་ཚད་སོགས་སྒྱུ་རྩལ་སྐོར་གྱི་བསྟན་བཅོས་རྣམས་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ཏེ་པོ་ཏི་བཅུ་གཉིས་བྱས་ནས་ཤིང་པར་དུ་བརྐོས་ཡོད།
ཙ་ཡུས་ནམ་མཁའ་རྒྱལ་མཚན
ཁོང་ནི་རབ་བྱུང་བཅུ་གཉིས་པའི་ལྕགས་ཕག་སྤྱི་ལོ1731ལོར་མདོ་སྨད་ཙ་ཡུས་ནས་སྐུ་འཁྲུངས། བླ་བྲང་བཀྲ་ཤིས་འཁྱིལ་གྱི་ཆོས་གྲྭར་ཞུགས། བསྡུས་གཞུང་ནས་བཟུང་གཞུང་ཆེན་བཀའ་པོད་ལྔ་དང་བཅས་པར་སྦྱངས་པ་དཔྱིས་ཕྱིན་པར་མཛད་པས། རྡོ་གཅལ་རབ་འབྱམས་པའི་མཚན་བཏགས་བཞེས་ཤིང་། རྒྱུད་སྨད་གྲྭ་ཚང་གི་བླ་མ་དབུ་མཛད་དང་ཁྲི་བ་གཉིས་ཀའི་ཐུགས་འགན་བཞེས་ཤིང་འཆད་ཉན་དང་སྒྲིག་ལམ་གང་ཐད་ནས་དོ་དམ་ལེགས་པར་མཛད། དགེ་བཤེས་ཆེན་པོ་ངག་དབང་ཚུལ་ཁྲིམས་པ་དང་ཁོང་རྣམ་གཉིས་ནས་ཁུར་ལེན་གྱིས་སྐྱབས་མགོན་མཆོག་ལ་བདེ་མཆོག་གི་དབང་དང་།  འགྲེལ་བ་བཞི་སྦྲགས་ཀྱི་གཟབ་བཤད་ཞུས། གྲྭ་ཚང་ལ་བཅའ་ཡིག་ཞུ་བའང་མཛད།  ཁྲི་ཟུར་བཞུགས་མཛད་ནས་ཆེར་མ་འགྱངས་པར་དགུང་གྲངས་དྲུག་ཅུ་བ་ལྕགས་ཁྱི་སྤྱི་ལོ1790ལོར་ཞི་བར་གཤེགས།
ནང་བའི་དུས་ཆེན་བཞི
ནང་པའི་དུས་ཆེན་བཞི་ནི་བདག་ཅག་གི་སྟོན་པ་ཐུབ་པའི་དབང་པོ་དེ་ཉིད་ཀྱི་མཛད་ཆེན་བཞི་ཡིན་ལ། དེ་བཞི་ནི་ཟླ་དང་པོ་ཆོ་འཕྲུལ་དུས་ཆེན་དང་། བཞི་པ་ས་ག་ཟླ་བ། དྲུག་པའི་ཚེས་བཞི་ཆོས་འཁོར་དུས་ཆེན། དགུ་པ་ལྷ་བབས་དུས་ཆེན་བཅས་སོ།།
ཆོ་འཕྲུལ་དུས་ཆེན།
ཆོ་འཕྲུལ་དུས་ཆེན་ནི། སྟོན་པ་ཐུབ་པའི་དབང་བོ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་མཉན་ཡོད་དུ་རྫོགས་བྱེད་ལ་སོགས་པ་མུ་སྟེགས་ཀྱི་སྟོན་པ་དྲུག་བཏུལ་བའི་ཆོ་འཕྲུལ་གྱི་མཛད་པ་ཡང་དག་པར་བསྟན་པ་ལས་རྒྱ་གར་འཕགས་པའི་ཡུལ་དང་བོད་གངས་ཅན་གྱི་ལྗོངས་འདིར་ཡང་ཆོ་འཕྲུལ་གྱི་མཆོད་པའི་སྲོལ་རྒྱ་ཆེར་དར། འཇམ་མགོན་བླ་མ་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་བོ་ཙོང་ཁ་བ་ཆེན་པོས་རབ་བྱུང་དགུ་བའི་ས་གླང་གི་ལོར(1409)ལྷ་ལྡན་སྤྲུལ་བའི་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་ཀུན་ཏུ་བཟང་བོའི་མཆོད་སྤྲིན་ལ་འགྲན་པར་ནུས་པའི་མཆོད་པའི་རྣམ་གྲངས་མཐས་ཡས་པ་དང་། དགེ་འདུན་ཁྲི་ར་ཅན་འཚོགས་པས་ལྷ་སའི་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོར་གྲགས་པའི་ཆོ་འཕྲུལ་གྱི་མཛད་པ་ནི་རྒྱལ་བ་རང་ཉིད་ཀྱིས་མདོ་ལས་ལུང་བསྟན་པའི་མཛད་པ་ཁྱད་པར་ཅན་ཡིན་ནོ།།
ས་ག་ཟླ་བ།
བོད་ཟླ་བཞི་བ་ནས་ས་ག་ཟླ་བ་ཞེས་བདག་ཅག་གི་སྟོན་པ་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་དགའ་ལྡན་གྱི་གནས་ནས་གཟིགས་པ་ལྔས་གླང་བོ་ཆེ་ཐལ་དཀར་མཆེ་བ་དྲུག་ལྡན་གྱི་རྣམ་པར་བརྫུས་ཏེ་ས་ལུག་ཆུ་སྟོད་ཟླ་བ་དྲུག་པའི་ཚེས15ཉིན་ལྷ་མོ་སྒྱུ་འཕྲུལ་མའི་ལྷུམས་སུ་ཞུགས་ནས་ལྕགས་སྤྲེལ་ས་ག་ཟླ་བའི་ཚེས་བདུན་ཉིན་ལུམ་བིའི་ཚལ་དུ་སྐུ་བལྟམས་པའི་དུས་ཆེན་གཅིག་དང་། ཤིང་རྟ་ས་ཟླ་ཡར་ཚེས15ཡི་མཚན་མོ་བྱང་ཆུབ་ཆེན་པོའི་ཤིང་གི་དྲུང་དུ་གཡོ་བ་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་གནས་ཏེ་སྲོད་ལ་བདུད་བཏུལ་བ་དང་ཐོ་རངས་མངོན་པར་སངས་རྒྱས་པའི་དུས་ཆེན་དང་གཉིས། ལྕགས་འབྲུག་ས་ག་ཟླ་བའི་ཚེས15ཉིན་རྩྭ་མཆོག་གྲོང་དུ་གཤེགས་ཏེ་སཱ་ལའི་ཚལ་གྱི་དབུས་ཐ་མ་མལ་གྱི་གཟིམ་ཁྲིར་བཞུགས་ཤིང་ཉན་ཐོས་འོད་སྲོད་ཆེན་པོ་ལ་བསྟན་པ་གཏད། འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་མི་རྟག་པ། ཟག་བཅས་ཐམས་ཅད་སྡུག་བསྔལ་བ། ཆོས་ཐམས་ཅད་བདག་མེད་པ་ཞེས་གསུང་གི་ཐ་མ་བསྩལ་ནས་ཟག་མེད་དབྱིངས་སུ་སྐུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་མཛད་པ་བསྟན་པ་དང་གསུམ་བཅས་ཀྱི་དུས་ཆེན་ཁྱད་པར་བ་ཞིག་ཡིན་ནོ།།
ཆོས་འཁོར་དུས་ཆེན།
བོད་ཟླ6པའི4ཉིན་ཆོས་འཁོར་བསྐོར་བའི་དུས་ཆེན་ཡིན། དེ་ནི་སྔོན་སྟོན་པ་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་སངས་རྒྱས་ནས་ཉིན་ཞེ་དགུ་སོང་བ་ན་ཡུལ་ཝ་ར་ན་སིའི་དྲང་སྲོང་ལྷུང་བ་རི་དྭགས་ཀྱི་ནགས་སུ་ཀུན་ཤེས་ཀོོའུ་ཌི་ནྱ་དང་། རྟ་ཐུལ། རླངས་པ། མིང་ཆེན། བཟང་ལྡན་བཅས་འཁོར་ལྔ་སྡེ་བཟང་བོར་བཀའ་དང་བོ་བདེན་བཞིའི་ཆོས་འཁོར་སྐོར་བའོ།།
ལྷ་བབས་དུས་ཆེན།
བོད་ཟླ་དགུ་བའི་ཚེས་ཉེར་གཉིས་ཉིན་ལྷ་བབས་དུས་ཆེན་ཞེས་སྔོན་སྟོན་པ་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པའི་ཡུམ་སྒྱུ་འཕྲུལ་མ་ལྷ་ཡུལ་དུ་སྐྱེ་བ་བཞེས་པར་ཆོས་གསུང་ཕྱིར་སྟོན་པ་ལྷ་གནས་སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་དུ་ཕེབས་ནས་ལྷ་རྣམས་ལ་ཆོས་གསུངས་ཤིང་དབྱར་ཞལ་བཞེས་ཀྱིས་བཞུགས་པར་རྒྱལ་བོ་གསལ་རྒྱལ་གྱིས་སྟོན་པ་དྲན་དྲག་ནས་མོའུ་འགལ་བུ་རྒྱུད་སྟོན་པ་མི་ཡུལ་དུ་བྱོན་པར་གསོལ་བ་ན་སྟོན་པ་ལྷ་མིའི་འཁོར་དང་བཅས་ཏེ་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་སྐས་འཛེག་ལ་བརྟེན་ནས་འཕགས་ཡུལ་གསལ་ལྡན་དུ་བབས་པར་མཛད་པའི་དུས་ཆེན་ཡིན་པའོ།།
ཤ་བ་ནོག་ལྡན།
ཤ་བ་ནོག་ལྡན་ནི་འུ་འཐུང་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་རིགས་གཅིག་རེད།
བཟོ་ལས་གསར་བརྗེ་ཐེངས་གཉིས་པ
བཟོ་ལས་གསར་བརྗེ་ཐེངས་གཉིས་པ Second Industrial Revolution
བཟོ་ལས་གསར་བརྗེ་ཐེངས་གཉིས་པ་ནི་དུས་རབས19དཀྱིལ། ཡོ་རོབ་རྒྱལ་ཁབ་དང་ཨ་རི། འཇར་པན་སོགས་འབྱོར་ལྡན་གྲལ་རིམ་གྱིས་གསར་བརྗེའམ་བཅོས་བསྒྱུར་ལེགས་འགྲུབ་བྱུང་བ་དང་། དཔལ་འབྱོར་འཕེལ་རྒྱས་ལ་སྐུལ་འདེད་ཐོབ་པའི་ལས་འགུལ་ཞིག་ཡིན།
བཟོ་ལས་གསར་བརྗེ་ཐེངས་གཉིས་པ་ནི་དུས་རབས19དཀྱིལ་ཡིན། ཡོ་རོབ་རྒྱལ་ཁབ་དང་ཨ་རི། འཇར་པན་སོགས་འབྱོར་ལྡན་གྲལ་རིམ་གྱིས་གསར་བརྗེའམ་བཅོས་བསྒྱུར་ལེགས་འགྲུབ་བྱུང་བ་དང་། དཔལ་འབྱོར་འཕེལ་རྒྱས་ལ་སྐུལ་འདེད་ཀྱི་ནུས་པ་བཏོན། དུས་རབས19བའི་ལོ་རབས70ནང་ཐེངས་གཉིས་པའི་བཟོ་ལས་གསར་བརྗེ་འགོ་བཙུགས། མིའི་རིགས་གློག་རླངས་དུས་རབས་ལ་ཞུགས་པ་རེད། བཟོ་ལས་གསར་བརྗེ་ཐེངས་གཉིས་པས་སྤྱི་ཚོགས་ཐོན་སྐྱེད་འཕེལ་རྒྱས་ལ་སྐུལ་འདེད་སྔར་མེད་གནང་ཡོད། མིའི་རིགས་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར། ཆབ་སྲིད། རིག་གནས། དམག་དོན། ཚན་རྩལ་དང་ཐོན་སྐྱེད་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཟབ་མོ་ཐེབས་ཡོད། མ་རྩ་རིང་ལུགས་ཀྱི་ཐོན་སྐྱེད་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ཅན་ལ་ཤུགས་བསྣན་པ་དང་། སྒེར་སྡེམ་རྩ་འཛུགས་ཡང་དུས་མཉམ་དུ་བྱུང་། བཟོ་ལས་གསར་བརྗེ་ཐེངས་གཉིས་པ། མ་རྩ་རིང་ལུགས་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་སོ་སོའི་དཔལ་འབྱོར་དང་རིག་གནས། ཆབ་སྲིད་དང་དམག་དོན་སོགས་གང་ཅིའི་ཐད་ནས། འཕེལ་རྒྱས་དོ་མི་མཉམ་དང་། བཙན་རྒྱལ་རིང་ལུགས་ཀྱིས་ཚོང་རའི་དཔལ་འབྱོར་དང་འཛམ་གླིང་བཙན་དབང་འཕྲོག་རྩོད་གྱི་འཐབ་རྩོད་སྔར་ལས་ཛ་དྲག་ཏུ་གྱུར། བཟོ་ལས་གསར་བརྗེ་ཐེངས་གཉིས་པ་ལས་འཛམ་གླིང་མི་སེར་སྤེལ་བའི་མ་ལག་ཆགས་པར་སྐུལ་བ་དང་། འཛམ་གླིང་མ་རྩ་རིང་ལུགས་ཀྱི་མ་ལག་དེ་བཙུགས་པ་དང་། འཛམ་གླིང་རིམ་་གྱིས་གོང་བུ་གཅིག་ཏུ་གྱུར།
རྨེན་གཤེར་
༄༅།། དལ་གཤིས་རྨེན་བུའི་ཕྲ་ཕུང་རིགས་ཀྱི་ཁྲག་རིལ་དཀར་པོའི་ནད།
རྩོམ་སྒྲིག་པ།ཚེ་དཔལ། ཡོང་ཁུངས།མཚོ་སྔོན་བོད་ཡིག་གསར་འགྱུར། སྤེལ་དུས། ༢༠༢༡ལོའི་ཟླ་བ་༡༡ཚེས་༢༢ཉིན།
རྨེན་བུའི་ཕྲ་ཕུང་ནི་ཁྲག་རིལ་དཀར་པོའི་ནད་ཀྱི་ཕྲ་ཕུང་ཞིག་རེད།ཕྲ་ཕུང་གཅིག་གམ་ཡང་ན་ཕྲ་ཕུང་འགའ་ནད་འགྱུར་བྱུང་རྗེས།དལ་གཤིས་རྨེན་བུའི་ཕྲ་ཕུང་རིགས་ཀྱི་ཁྲག་རིལ་དཀར་པོའི་ནད་བྱུང་བ་དང་།རྨེན་བུའི་ཕྲ་ཕུང་གི་འཚར་ལོངས་འབྱུང་ཚད་དང་ཤི་ཚད་སོགས་རྒྱུན་ལྡན་མིན་པར་གྱུར་ཏེ།ཁྲག་རིལ་དཀར་པོའི་ནད་ཀྱི་རྨེན་བུའི་ཕྲ་ཕུང་འབོར་ཆེན་སྐྱེ་འཕེལ་བྱེད་པ་དང་རིགས་མཚུངས་ཅན་གྱི་ཕྲ་ཕུང་བྱུང་ནས།དུས་ཡུན་ངེས་ཅན(ལོ་འགའ་རེ་འགོར་བ)ཞིག་འགོར་རྗེས།ཁྲག་རིལ་ནད་ཀྱི་ཕྲ་ཕུང་གི་གྲངས་འབོར་རིམ་གྱིས་རྨེན་བུའི་གཤེར་རྨེན་ནང་གི་རྒྱུན་ལྡན་གྱི་ཕྲ་ཕུང་དཀར་པོ་ལས་བརྒལ་ན།བདེ་ཐང་ཕྲ་ཕུང་གི་རེད་ནད་འགོག་ཤུགས་ཇེ་ཆུང་དུ་འགྲོ་བ་རེད། ཁྲག་རིལ་དཀར་པོའི་ནད་ཀྱི་ཕྲ་ཕུང་དེ་ད་རུང་རྨེན་བུའི་གཤེར་རྨེན་བརྒྱུད་དེ་ཁྲག་རྩའི་ནང་དུ་རྒྱུ་བ་དང་།ཁྲག་རྒྱུན་དང་འགྲོགས་ཏེ་མཚེར་བ་དང་མཆིན་པ།རུས་རྐང་སོགས་ཀྱི་ནང་དུ་ཞུགས་པ་རེད།གལ་ཏེ་རུས་རྐང་ནང་གི་ཁྲག་རིལ་དཀར་པོའི་ནད་ཀྱི་ཕྲ་ཕུང་ཇེ་མང་དུ་སོང་ན། རུས་རྐང་གི་ཁྲག་གི་ཕྲ་ཕུང་བཟོ་བའི་ནུས་པ་ཇེ་ཞན་ནས་ཇེ་ཞན་དུ་འགྲོ་བ་དང་།དེས་ཟུངས་ཁྲག་ཉམས་པ་དང་རེད་སླ་བ།ཁྲག་རྡོལ་བ་སོགས་ཀྱི་གནད་དོན་མང་པོ་མང་པོ་ཞིག་བཟོ་སྲིད། ནད་རྟགས། དང་པོའི་དུས་སུ་ནད་རྟགས་གང་ཡང་མི་མངོན་པས། རྒྱུན་དུ་ནད་རིགས་གཞན་པ་ལ་བརྟག་དཔྱད་བྱེད་པའི་སྐབས་སུ་ཁྲག་གི་ནང་དུ་ཁྲག་རིལ་དཀར་པོ་ཡོད་པ་ཚོར་བའི་གནས་ཚུལ་ཧ་ཅང་མང་། ལན་རེར་སྐེ་དང་མཆན་འོག གསུས་ཁོག་སོགས་ཀྱི་རྨེན་བུ་སྐྲངས་པའི་གནས་ཚུལ་འབྱུང་བ་དང་།ཡང་ན་མཚེར་བ་སྐྲངས་ཏེ།ལུས་གཟུགས་ཡོངས་མི་བདེ་བ་དང་ཟས་ལ་ཡི་ག་མེད་པ།ལུས་པོའི་ལྗིད་ཚད་ཇེ་ཡང་དུ་འགྲོ་བ།ཚ་རྒྱས་པ།རྔུལ་ཆུ་མང་པོ་འབྱུང་བ་སོགས་ཀྱི་ནད་རྟགས་འབྱུང་སྲིད། གསོ་བཅོས། སྨན་ཁང་དུ་སོང་ནས་བརྟག་དཔྱད་བྱས་རྗེས།གལ་ཏེ་ཁྲག་རིལ་དཀར་པོའི་ནད་ཡོད་པ་ཤེས་ན།འབྲས་འགོག་སྨན་རྫས་འཐུང་སྟེ་ནད་རྟགས་འགོག་པའམ་ཡང་ན་འགོག་བཅོས་ནུས་ལྡན་བྱེད་དགོས།གལ་ཏེ་སྨན་རྫས་དེའི་རིགས་ཀྱིས་གོ་མི་ཆོད་པའམ་ཡང་ན་སྨན་བཅོས་དེའི་རིགས་དུས་ཡུན་ངེས་ཅན་ཞིག་བྱས་རྗེས་ནུས་པ་མེད་པར་གྱུར་ན།འབྲས་འགོག་སྨན་རྫས་གཞན་དག་དང་བསྡེབས་ཏེ་གསོ་བཅོས་བྱེད་དགོས་པ་དང་།དེ་ལྟར་བྱས་ན་ནད་གཞི་ཇེ་ཡང་དུ་གཏོང་བར་ཕན་པ་ངེས་ཅན་ལྡན། དལ་གཤིས་རྨེན་བུའི་ཕྲ་ཕུང་རིགས་ཀྱི་ཁྲག་རིལ་དཀར་པོའི་ནད་པ་གསོ་བཅོས་མ་བྱས་ནའང་ལོ་འགའ་རེར་གསོན་ཐུབ་ལ།གསོ་བཅོས་བྱས་རྗེས་མུ་མཐུད་དུ་ལོ་འགའ་རེར་བདེ་ཐང་གི་གནས་བབ་རྒྱུན་འཛིན་བྱེད་ཐུབ། །
རྨེན་གཤེར་
གཤེར་རྨེན་ཕྲ་ཕུང་ལས་ཟགས་པའི་སྤྲི་དཀར་རིགས་ཀྱི་སྐུལ་རྩི་ཞིག་སྟེ། དེ་ལ་ལུས་ཕུང་ནང་གི་མངར་ཆ་སྙོམ་པར་བྱེད་པའི་ནུས་པ་ཡོད་པས་ནམ་ཞིག་དེ་ཉམས་ཚེ་ཟ་ཁུའམ་དེང་སང་གཅིན་མངར་དུ་གྲགས་པའི་ནད་དེ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ།
ཆམ་པའི་ཡམས་ནད་
ཆམ་པའི་ཡམས་ནད་
ཆམ་པའི་ནད་དུག་གིས་བསྐྱེད་པའི་མྱུར་བའི་རིམས་ནད་དོ།
གསེར་སྤྲེལ།
གསེར་སྤྲེལ་ནི་འུ་འཐུང་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་རིགས་གཅིག་རེད།
སིབ་བི་
སིབ་བི་
མི་ཚེ་གཅིག་ལ་ཐེངས་གཅིག་ལས་མི་འབྱུང་ཞིང་འགོསམཆེད་སླ་བའི་བྱིས་པའི་འབྲུམ་ནད་ཀྱི་རིགས་ཤིག་སྟེ་སིབ་བིའམ་བེ་གེའི་ནད་དོ།
མཛེ་ནད་
མཛེ་ནད་
ཆུ་སེར་ནག་པོ་དང་སྲིན་བུ་པར་ཏ་གཉིས་འདོམ་ནས་ལུས་ཀྱི་ཕྱི་ནང་བར་གསུམ་དུ་སྲུལ་བའམ་རུལ་བར་བྱེད་པའི་ནད་ཅིག་སྟེ་ ནད་པའི་ལུས་ལ་ཐད་ཀར་རེག་པའམ་གོས་སམ་ཡོ་བྱད་དག་ལས་ཀྱང་གཞན་ལ་འགོ་བར་འགྱུར་རོ།
རྩ་ཚད་
རྩ་ཚད་
མིའི་ལུས་ཀྱི་ཁྲག་རྩ་ཕྲ་མོ་འགའ་རེ་འགག་པའི་དབང་གིས་ལུས་ཀྱི་སྡོད་རྩ་ལ་ཚ་ནད་བྱུང་བའོ།
ཁྲག་ལོང་ཚ་ནད་
ཁྲག་ལོང་ཚ་ནད་
རྒྱུ་མ་དྲང་སྲོང་གི་ཚད་ནད་སོགས་ཀྱིས་བསྐྱེད་པའི་ལོང་གའི་ཚད་ནད་དང་རྒྱུ་མ་དྲང་སྲོང་ལ་ཚ་བ་འཕར་བའོ།
དལ་ནད་ ཡུན་ནད་
དལ་ནད་ ཡུན་ནད་
ནད་ཡུན་རིང་ཞིང་ཡུན་དུ་བཅོས་དགོས་པའམ་དྲག་སྐྱེད་མྱུར་བར་མི་མངོན་པའི་ནད་རིགས་སོ།
གཉིད་ལངས་ནད་
གཉིད་ལངས་ནད་
གཉིད་བཞིན་དུ་ཡར་ལངས་ནས་འགྲོ་བར་བྱེད་པའི་ནད་ཅིག་གོ །
སྐྱེ་ཟུག་
སྐྱེ་ཟུག་
རྒྱ་སྐད་དུ༼阵痛༽ཟེར། མ་ལས་ཕྲུ་གུ་བཙའ་སྐབས་སྐྱེ་བའི་བུ་སྣོད་ཀྱི་ན་ཐུག་གོ །
གླང་ཆེན།
གླང་ཆེན་ནི་འུ་འཐུང་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་རིགས་གཅིག་རེད།
ཤ་བ་སྐེ་རིང་།
ཤ་བ་སྐེ་རིང་ནི་འུ་འཐུང་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་རིགས་གཅིག་རེད།
ལོ་རྒྱུས།
jyguyguygyug--94.138.91.149 ༡༧:༢༢, ༢༥ ཟླ་གཉིས་པ། ༢༠༡༣ (UTC) hej
ཚིལ་སྐྲན་
ཚིལ་སྐྲན་
རྒྱ་སྐད་དུ༼脂肪瘤༽ཟེར། ལུས་པོའི་ནང་གི་ཚིལ་རྣམས་སྐྲན་དུ་གྱུར་པའི་ནད་དོ།
ལས་རིགས་ནད་
ལས་རིགས་ནད་
ལས་རིགས་ཀྱི་ངོ་བོ་དང་དམིགས་བསལ་གྱི་ལས་ཀའི་ཁོར་ཡུག་ལས་བྱུང་བའི་ནད་ཀྱི་མིང་སྟེ། དཔེར་ན་གཏེར་བཟོ་དང་རྫ་བཟོ་པར་བྱུང་བའི་གློ་ནད་ལྟ་བུའོ།
གློའི་སྦུག་གཉན་ཚད་
གློའི་སྦུག་གཉན་ཚད་
རྒྱ་སྐད་དུ༼支气管炎༽ཟེར་ཞིང་། དལ་བའི་རང་བཞིན་དང་མྱུར་བའི་རང་བཞིན་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྲོལ་ཡོད། ཨོལ་ལག་གཉན་ཚད་ཡང་ཟེར། གློ་འདབ་གཡས་གཡོན་དུ་འབྲེལ་བའི་ཨོལ་ཀྲོང་གི་སྦུ་གུའི་ཡན་ལག་ཕྲ་བ་དག་ལ་གཉན་ཚད་ཕོག་ནས་རྒྱུན་དུ་གློ་ལུ་ཞིང་དབུགས་འཚང་བ་སོགས་ཀྱི་རྟགས་འབྱུང་བའི་ནད་ཅིག་གོ །
འཕྱི་བ།
འཕྱི་བ་ནི་འུ་འཐུང་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་རིགས་གཅིག་རེད།
ཁུག་བྱི།
ཁུག་བྱི་ནི་འུ་འཐུང་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་རིགས་ཤིག་དེ། རྐང་པ་གཉིས་རིང་ལ་ལག་པ་གཉིས་ཐུང་བའི་མཆོངས་རྒྱུག་བྱས་ནས་འགྲོ་བའི་སྲོག་ཆགས་ཤིག། དབྱིན་ཇིར་Kangaroo ཟེར།
འཁོན་དཀོན་མཆོག་རྒྱལ་པོ།
=འཁོན་དཀོན་མཆོག་རྒྱལ་པོ།=
ཁོང་ནི་རབ་བྱུང་དང་པོའི་ཤིང་ཕོ་ཁྱི་ལོར（སྤྱི་ལོ་༡༠༣༤）གཡའ་ལུང་མཁར་སྟབས་སུ་འཁོན་ཤཱཀྱ་བློ་གྲོས་སྲས་སུ་སྐུ་འཁྲུངས། རབ་བྱུང་གཉིས་པའི་ཆུ་ཕོ་རྟ་ལོར་（སྤྱི་ལོ་༡༡༠༢）སྒོ་རུམ་དུ་སྐུ་གཤེགས། སྐུ་གཞོན་ནུའི་དུས་སུ་ཡབ་དང་གཅེན་འཁོན་རོག་ཤེས་རབ་ཚུལ་ཁྲིམས་ལས་དབང་བཤད་དང་མན་ངག་མང་དུ་གསན་ཞིང་གསང་སྔགས་རྙིང་མ་ལ་མཁས་པར་སྦྱངས། རྗེས་སུ་གསང་སྔགས་གསར་མ་ལའང་མཁས་པར་བསླབས། དེ་ནས་འཁྱིན་ལོ་ཙཱ་བ་ལས་ཀྱེ་རྡོ་རྗེའི་དབང་ཞུས། རྒྱུད་གསན། འབྲོན་མི་ལོ་ཙཱ་བ་ལས་རྒྱུད་གསུམ་གྱི་བཤད་པ་རྒྱས་པར་གསན་ནས་བཤད་བཀའ་འཛིན་པའི་བུ་ཆེན་ལྔའི་ནང་ནས་མཆོག་ཏུ་གྱུར། འགོས་ལོ་ཙཱ་བ་ལས་གསང་འདུས་ཀྱི་སྐོར་དང་། ཨོ་རྒྱན་གྱི་པཎྜི་ཏ་ཤེས་རབ་ལས་ཐིག་ལེ་ལྔའི་སྐོར། རྨ་ལོ་ཙཱ་བ་ལས་བདེ་མཆོག་དང་གྲུབ་སྙིང་གི་སྐོར་སོགས་གསན། གཞན་ཡང་མལ་ལོ་ཙཱ་བ་དང་། བ་རི་ལོ་ཙཱ་བ། སྤུ་ཧྲང་ལོ་ཙཱ་བ། གནམ་ཁའུ་པ་སྐུ་མཆེད། འཁོན་སྐྱི་ཆུ་བ། སྐྱུ་ར་ཨ་སེང་སོགས་བླ་མ་དམ་པ་མང་པོ་ལས་སེམས་བསྐྱེད་དང་། དབང་བཤད་མན་ངག་མཐའ་ཡས་པ་གསན་ནས་གསང་སྔགས་གསར་རྙིང་མཐའ་དག་གི་བདག་པོར་གྱུར། དེ་ནས་ཞང་ཡུལ་འཇག་གཤོང་དུ་བྱོན་ནས་ཡབ་དང་གཅེན་གྱི་ཕྱི་རྟེན་བཞེངས། བྲ་བོ་ལུང་པར་དགོན་ཆུང་ཞིག་བཏབ་ནས་ལོ་འགར་བཞུགས་པས་དེ་ལ་ས་སྐྱ་གོག་པོར་གྲགས་སོ། དེ་ནས་དཔོན་པོ་རི་གླང་པོ་ཆེ་ཉལ་བ་འདྲ་བའི་མཁལ་ཁུང་གཡས་པའི་ཐད་དུ་ས་དཀར་ཞིང་སྣུམ་པ་ད་ང། ཆུ་བོ་གཡས་སུ་འབབ་པ་སོགས་བཀྲ་ཤིས་དང་དགེ་མཚན་དུ་མ་དང་ལྡན་པར་གཟིགས་ཏེ། དེར་དགོན་པ་ཞིག་འདེབས་པར་དགོངས་ནས་ས་ཆ་སྤྱིའི་བདག་པོ་ཇོ་བོ་གདོང་ནག་པ་ལ་གནང་བ་ཞུས། སྒོས་ཀྱི་བདག་པོ་ཞང་ཞུང་གུ་ར་བ་དང་། བནྡེ་གྲོང་བཞི། ལྷ་མི་གྲོང་བདུན་ཟེར་བ་དེ་རྣམས་ལ། རྟ་རྒོད་མ་དཀར་མོ་གཅིག་དང་། ནོར་བུའི་ཕྲེང་བ། མོ་གོས་གཅིག་སོགས་གནས་ནས་ས་དེ་ཉོས། དགུང་ལོ་སོ་དགུ་པར་（སྤྱི་ལོ་༡༠༧༣）ས་སྐྱའི་དགོན་པ་བཏབ། དེ་ནས་བཟུང་འཆད་ཉན་གྱིས་དུས་འདའ་བར་མཛད། ཁོང་ནི་འཁོན་ས་སྐྱ་པ་ཞེས་གྲགས་པའི་ཐོག་མ་སྟེ་ས་སྐྱའི་བསྟན་པའི་མེས་པོ་ཡིན། །
=ཡོངས་ཁུང= http://www.tibetology.ac.cn/za/2009-07-03-11-34-15/zxxr/4931?view=article&id=4931&catid=196
གཟའ་ཕོག་པ་
གཟའ་ཕོག་པ་
རྒྱ་སྐད་དུ༼中风༽ཟེར། རྒྱའི་གསོ་རིག་གི་ངོས་འཛིན་ལྟར་ན་ཀླད་པའི་ཁྲག་རྩ་འགག་པའམ་བརྡོལ་པ་ལས་བསྐྱེད་པའི་ནད་ཅིག་སྟེ། གློ་བུར་མགོ་བོ་འཐོམ་ལ་ཁ་མིག་ཡོ་ཞིང་ངག་ཐོན་དཀའ་བ། ལུས་ཀྱི་གཞོགས་ཕྱེད་ཞ་བ་སོགས་ཀྱི་ནད་རྟགས་འབྱུང་ཞིང་ཚབས་ཆེ་ན་གློ་བུར་འཆི་བའང་ཡོད་དོ། །
མིའུ་ཐུང་གི་ནད་
མིའུ་ཐུང་གི་ནད་
རྒྱ་སྐད་དུ༼侏儒症༽ཟེར། ཀླད་ནུའི་སྔུན་ཕྱོགས་ཀྱི་བྱེད་ནུས་ཉམས་པས་འཚར་སྐྱེད་རྒྱུན་ལྡན་མ་ཐུབ་པར་ལུས་བོངས་ཤིན་ཏུ་ཆུང་བར་གྱུར་པའི་ནད་ཞིག་གོ །
མངལ་སྐྲན་
མངལ་སྐྲན་
རྒྱ་སྐད་དུ༼子宫瘤༽ཟེར། མངལ་སྣོད་དུ་ཤ་སྐྲན་ཆགས་པའི་ནད་རིགས་ཏེ་ནང་གསེས་བཅོས་སུ་རུང་མིན་གྱི་དབྱེ་བ་ཡོད་དོ། །
མངལ་སྐེའི་གཉན་ཚད་
མངལ་སྐེའི་གཉན་ཚད་
རྒྱ་སྐད་དུ༼子宫颈炎༽ཟེར། མངལ་སྐེ་ལ་བྱུང་བའི་གཉན་ཚད་དེ་མོ་ནད་ཀྱི་རིགས་ཤིག་གོ །
བསེ་རུ།
བསེ་རུ་ནི་འུ་འཐུང་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་རིགས་གཅིག་རེད།
ཆུ་རྟ།
ཆུ་རྟ་ནི་འུ་འཐུང་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་རིགས་གཅིག་རེད།
རྒང་།
རྒང་ནི་འུ་འཐུང་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་རིགས་གཅིག་རེད།
ཕྱོགས་འདུས་ནད་
ཕྱོགས་འདུས་ནད་
རྒྱ་སྐད་དུ༼综合征༽ཟེར། ལུས་སྟེང་གི་ནང་བཅས་ཀྱི་དོན་སྣོད་དུ་མ་ཕན་ཚུན་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་དང་བཅས་ཏེ་ལྷན་དུ་ལྡང་བའི་ཕྱོགས་སྣ་ཚོགས་ཅན་གྱི་ནད་རིགས་སོ། །
ཀླད་ཁྲག་ཤོར་བ་ ཀླད་ཁྲག་འདྲེས་པ་
ཀླད་ཁྲག་ཤོར་བ་ ཀླད་ཁྲག་འདྲེས་པ་
ཁྲག་རྩ་རེངས་པར་གྱུར་པ་དང་ཁྲག་ཤེད་གློ་བུར་དུ་ཇེ་ཆེར་སོང་བ་སོགས་ཀྱིས་བསྐྱེད་པའི་ཁྲག་རྩ་རྡོལ་ནས་ཁྲག་ཕྱིར་ལུད་དེ་ཀླད་པར་ཤོར་བའི་ནད་ཅིག་སྟེ། ནད་རྟགས་སུ་མགོ་གཟེར་ཞིང་དྲན་པ་ཉམས་པ་དང་བརྒྱལ་བ་སོགས་འབྱུང་ངོ་།
འཁུ་བ
སྙིང་རིང་བའི་དོན་ཏེ། འགྲན་པ་དང་འཚེ་བ་དང་ལྡོག་པ་དང་ཡིད་བརྟན་མི་རུང་བ་དང་རྒོལ་བ་སོགས་ལ་འཇུག དབྱངས་ཅན་དགའ་བློས། འཁུ་བ་ནི་ཞེ་སྡང་ཞེས་པའི་བརྡ་རྙིང་དུ་བཤད་ལ། བརྣབ་སེམས་ཀྱི་སྐབས་ཀྱི་འཁུ་བ་ནི་ཡིད་ལ་བཅིངས་པ་དང་། གནོད་སེམས་ཀྱི་སྐབས་ཀྱི་འཁུ་བ་ནི་གནོད་པར་འདོད་པ་ལ་བྱའོ་ཞེས་གསུངས།
འཕར་བ།
འཕར་བ་ནི་འུ་འཐུང་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་རིགས་གཅིག་རེད།
དོམ་ཁྲ།
དོམ་ཁྲ་ནི་འུ་འཐུང་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་རིགས་གཅིག་རེད།
གསའ་གཟིག
གསའ་ནི་འུ་འཐུང་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་རིགས་གཅིག་རེད།
གལ་ཏེ་སྟབས་མ་ལེགས་པར་ཨེ་དུག་འགོས་ན་ཅི་བྱ་
༡ སྤོབས་པ་ཆེན་པོས་གནད་དོན་ལ་གདོང་ཕྱོགས་པ་སྟེ། འགྱོད་པ་དང་ལེ་བདའ། འཁང་ར། སྡུག་ཡུས་སོགས་མི་བྱེད་པར། མཐའ་མཇུག་གི་དུས་ཚོད་དེ་རིན་ཐང་དང་དོན་སྙིང་ལྡན་པ་ཞིག་ཏུ་བསྒྱུར་ཐབས་ལ་བརྩོན་དགོས། ༢ ནམ་རྒྱུན་སྨན་ཁང་ནས་འགོག་གཟུགས་བརྟག་བཤེར་དང་སྨན་པའི་ངག་བཞིན་ནད་ མགོ་གནོན་སྨན་འཐུང་བ་ལས། རང་འདོད་བཞིན་སྨན་ཐུན་ལ་འགྱུར་བ་གཏོང་བ་སོགས་མི་བྱེད་པ། ༣ རིམས་ནད་གཞན་མི་འགོ་བར་དོགས་ཟོན་བྱེད་པ་སྟེ། སྨན་ཁང་དང་མི་ཚོགས་ཆེ་ས། གད་སྙིགས་མང་ས་སོགས་རིམས་ནད་འགོ་ཉེན་ཆེ་ས་རུ་མི་འགྲོ་བར་རང་ལུས་ལ་བདག་གཅེས་ལེགས་པོ་བྱ་བ། ༤ ལུས་འབྲེལ་སོགས་ཀྱི་སྐབས་སུ་རང་གི་ལུས་ཐོག་ཏུ་ནད་དུག་དེ་མི་གཞན་ལ་མི་འགོ་བའི་བདེ་སྲུང་འདུ་ཤེས་དང་ལག་ལེན་ཡོད་པ་སྟེ་སྲུང་ཤུབས་ཡང་དག་པའི་སྒོས་གྱོན་ཏེ་བདེ་འཇགས་ལུས་འབྲེལ་བྱེད་པ། ༥ ཁྲིམས་མཐུན་དང་ཆོས་མཐུན་གྱིས་མི་ཚེ་སྐྱེལ་བ་ལས་མི་གཞན་ལ་འཇིགས་སྐུལ་དང་གནོད་འཚེ་མི་གཏོང་བ། ༦ སྤྲོ་སྣང་དང་སྙིང་སྟོབས་སྐྱེད་པ་སྟེ། དུས་ཐུང་གི་མི་ཚེ་སྐྱིད་ལ་རོལ་ཐབས་སུ་བསམ་བློ་གཏོང་བ་ལས་ནམ་ཤི་འགྲོ་དང་། ཇི་ལྟར་ཤི་འགྲོ་སོགས་ལ་བསམ་བློ་བཏང་སྟེ་དུས་ཚོད་སྟོང་གཟད་མི་བྱེད་པ། ༧ དུས་ལྟར་ཏུ་གཉིད་པ་དང་དུས་ལྟར་ཡར་ལངས་བ། འོས་ཤིང་འཚམས་པའི་རྩལ་སྦྱོང་བྱེད་པ། ༨ ཆང་དང་དུ་བ།  དུད་ནག་སོགས་རང་ཉིད་ཀྱི་བདེ་ཐང་དང་བདེ་འཇགས་ལ་གནོད་པའི་བྱ་སྤྱོད་མི་རྩོམ་པ། ༩ ལུས་ཟུངས་གསོ་བའི་ཟས་རིགས་ཟ་བ། ཤ་མར་སོགས་ཟས་ན་ལུས་ལ་ཕན་རུང་། ཟས་རིགས་སྣ་གཅིག་ཅན་རྐྱང་རྐྱང་ཟོས་ན་ལུས་པོར་བཟང་རྒྱུ་མེད་པས། སྣ་འཛོམས་ཟས་རིགས་ལོངས་སུ་སྤྱོད་པ། ༡༠ གཞན་ཕན་དང་དགེ་སེམས་སྐྱེད་པ་སྟེ། རང་ཉིད་སྐྱེས་པ་དེ་གཞན་པ་བདེ་སྐྱིད་འབྱུང་བའི་མཐུན་རྐྱེན་དུ་འགྱུར་མ་ཐུབ་རུང་། གཞན་པའི་བདེ་སྐྱིད་ཀྱི་བཀག་རྡོ་རུ་མི་འགྱུར་བར་བརྩོན་པ། ༡༡ སྨན་པའི་ངག་བཀོད་བཞིན་ཕྲུ་གུ་སྐྱེ་ཆོག་མིན་བཀའ་འདྲི་ཞུ་བ་དང་། རང་ཉིད་ལ་ཕྲུ་གུར་འགན་འཁུར་བའི་ནུས་པ་ཡོད་མེད་སོགས་ལ་ཞིབ་པར་བསམ་ནས་ཕྲུ་གུ་སྐྱེ་མིན་བསམ་བློ་གཏོང་བ་དང་། ཕྲུ་གུ་ཡོད་ན་ནུ་མ་མི་སྣུན་པ་སོགས་སོ། །
གེ་སར་
གེ་སར Gossampinus malabarica
མོ་ལྕམ་སྡེ་ཡི་ལོ་སྐྱུར་ལྗོན་ཤིང་དཔའ་སྡོང་ཟེར་བ་དང་། སྡོང་ཤུན་ཐལ་མདོག་སྡོང་ཕྲན་དང་སྡོང་རྒན་ཡལ་ག་སྦོམ་ཅིང་མཐའ་དག་ལ་སྦོམ་ཞིང་ཐུང་བའི་སྙུང་རིལ་འདྲ་བའི་ཚེར་མ་མཁྲེགས་པོ་མངའ་བ། རྟིང་བའི་ཆ་ན་ལྷག་ཏུ་མང་། ཡལ་གའི་ལྡེབས་སུ་ཐོག་བུ་རྣམས་ཁ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་བལྟས་ནས་སྐྱེས་པ། ཤིང་ལོ་སྟར་གའི་སྡོང་བོ་དང་འདྲ། མེ་ཏོག་གི་མདོག་དམར་རམ་ལི་དམར་ཡིན་པ་འདབ་མ་ལྔ་སྟེ་ཤ་ཡི་རྒྱུ།
ངོ་སྤྲོད
ནཱ་ག་པུཥྤེའི་སྐྱེ་དབྱིབས་ལ། འདི་ནི་ལོ་སྐྱུར་ལྗོན་ཤིང་དཔའ་སྡོང་ཟེར་བ་དང་། སྡོང་ཤུན་ཐལ་མདོག་སྡོང་ཕྲན་དང་སྡོང་རྒན་ཡལ་ག་སྦོམ་ཅིང་མཐའ་དག་ལ་སྦོམ་ཞིང་ཐུང་བའི་སྙུང་རིལ་འདྲ་བའི་ཚེར་མ་མཁྲེགས་པོ་མངའ་བ། རྟིང་བའི་ཆ་ན་ལྷག་ཏུ་མང་བ་ཡིན། ཡལ་ག་འཁོར་སྐྱེས་སྙོམས་པར་བགྲད་པ་དང་། སྦལ་ལག་སྦྲགས་མའི་ལོ་མ་ཡ་སྐྱེས་ངར་བ་ལྡན་པ་དང་ལོ་ཆུང་ཕལ་ཆེ་བ་ལྔ་སྟེ་བདུན་ལའང་སླེབས་པ་དང་། འཇོང་ནར་དབྱིབས་དང་ལོ་རྩེ་རིང་ལ་རིམ་གྱིས་རྣོ། རྟིང་བ་ཕུར་དབྱིབས་མཐའ་མཉམ་པ་ཡིན།  མེ་ཏོག་གི་མདོག་དམར་རམ་ལི་དམར་ཡིན་པ་དང་། འདབ་མ་ལྔ་སྟེ་ཤ་ཡི་རྒྱུ།       ཏིལ་འབྲས་ཆེ་ལ་ཤིང་གི་རྒྱུ་ཡིན། སྨིན་རྗེས་ལྔ་རུ་གས་འདུག་པ་དང་སོན་འབྲུ་མང་བ་སྒོང་གོ་ལྡོག་དབྱིབས་ཡིན་མདོག་ནག་པོ་དང་འཇམ་འོད་འཁྱུག་པ་ཡིན། བ་སྤུ་དཀར་པོ་ནང་དུ་ཡིབ་པ་ཡིན། གཞན་ཤེལ་ཕྲེང་ལས།  འདི་མོན་ཡུལ་ནས་འབྱུང་ལ།  ཤིང་ལོ་སྡོང་བོ་སྟར་ག་འདྲ་བའི་ཐོག་རྐང་ལ་ཚེར་མ་ཡོད་པ།  དེའི་སྡེབས་སུ་ཐོག་བུ་རྣམས་ཁ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་བལྟས་ནས་སྐྱེས་པའི་ཐོག་བུ་ཁ་བྱེ་བ་སྐམ་ནས་ཟངས་གོག་བཅོམ་འདྲ་བ་དེ་ལ་ནཱ་ག་པུཥྤ་ཟེར།  མེ་ཏོག་ཁ་བྱེ་ཚར་ནས་ནང་གི་ཟེ་བ་རྟ་རྔ་བསྒྲིམས་འདྲ་བ་དེ་ལ་ནཱ་ག་གེ་སར་རམ།  ཨུཏྤལ་གེ་སར་ཟེར།  བར་མ་མེ་ཏོག་གི་འདབ་མ་དམར་པོ་དེ་ལ་པདྨ་གེ་སར།  ཞེས་གསུངས།
སྡེ
མོ་ལྕམ་སྡེ།
རིགས་དབྱེ
མེས་ཞལ་དུ།  གེ་སར་གསུམ་སྟེ།   ནཱ་ག་པཥྭ་དང་།  པདྨ་གེ་སར།  ནཱ་ག་གེ་སར།  ནང་གི་འདབ་མ་དམར་པོ་ནི་པདྨ་གེ་སར་དང་།  དེའི་ནང་གི་སྐྲ་འདྲ་བ་ནི་ནཱ་ག་གེ་སར་དང་།  ཁ་མ་བྱེ་བའི་ཟངས་ཁོག་བཅོམ་པ་འདྲ་བ་ནི་ནཱ་ག་པུཥྭ་ཡིན་པར་འདོད།  ཞེས་དང་།       གཞན་བོད་ཀྱི་གསོ་རིག་གི་གཞུང་མང་པོའི་ནང་དུ་འདི་ལྟར་གསུངས་ཡོད།
དམྱལ་བའི་མིང་
དམྱལ་བའི་མིང་ནི།
༡ངན་སོང་། ༢ངན་འགྲོའི་མཐིལ། ༣བདེ་མེད། ༤སྡུག་བསྔལ་གཏེར། ༥བཟོད་དཀའི་གནས་སོ།།
བྱང་སྣེའི་དོམ་དཀར།
བྱང་སྣེའི་དོམ་དཀར་ནི་འུ་འཐུང་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་རིགས་གཅིག་རེད།
ཀླད་སྐྱིའི་གཉན་ཚད་
ཀླད་སྐྱིའི་གཉན་ཚད་
གཉན་ཚད་ཀླད་སྐྱིར་བབས་སྟེ། སྤྱིར་བཏང་དུ་ཀླད་སྐྱིའི་གཉན་རིམས་སོ།
ཀླད་ཁྲག་འཁར་བ་ ཀླད་རྩ་འགགས་པ་
ཀླད་ཁྲག་འཁར་བ་ ཀླད་རྩ་འགགས་པ་
ངན་ཁྲག་འཁར་ནས་ཀླད་པའི་རྩ་སྦུབས་འགགས་པའོ།
ཀླད་གཅོང་
ཀླད་གཅོང་
ཀླད་པའི་ནང་དུ་གཅོང་སྐྱེད་དབྱུག་སྲིན་ལ་གཉན་ཁ་ཞུགས་ཏེ་ཤ་འབུར་སྐྱེས་པའི་ནད་དོ།
གཟིག
གཟིག་ནི་འུ་འཐུང་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་རིགས་གཅིག་རེད།
ཀླད་མཚོ་འཁྱོམས་པ་ ཀླད་འཁྱོམས་
ཀླད་མཚོ་འཁྱོམས་པ་ ཀླད་འཁྱོམས་
བརྡབས་པ་སོགས་བྱུང་སྟེ་ཕྱི་རྐྱེན་གྱིས་ཀླད་པ་འཁྱོམས་པའམ་གནས་ལས་བསྒུལ་པའོ།
གཅིན་ལམ་ཚ་ནད་
གཅིན་ལམ་ཚ་ནད་
གཅིན་ལམ་ལ་ཕོག་པའི་ནད་དོ།
ཨོག་དཀར།
ཨོག་དཀར་ནི་འུ་འཐུང་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་རིགས་གཅིག་རེད།
ཀླད་ཚད་
ཀླད་ཚད་
ཀླད་པར་ཚད་པ་རྒྱས་པའི་ནད་ཀྱི་སྤྱི་མིང་ངོ་།
གཅིན་དུག་ནད་
གཅིན་དུག་ནད་
མཁལ་མའི་ནུས་པ་ཉམས་ནས་དྲི་ཆུའི་དྭངས་སྙིགས་འབྱེད་མི་ཐུབ་པའི་མཁལ་ནད་ཚབས་ཆེན་ཞིག་གོ །
འདར་ནད་
འདར་ནད་
འདར་སྲིན་གྱིས་རྐྱེན་བྱས་པའི་མྱུར་མཆེད་འགོ་ནད་ཅིག་སྟེ། དུག་སྦྲང་བརྒྱུད་ནས་འགོ་ཞིང་ནད་རྟགས་ཚ་གྲང་ངེས་མེད་འཐབ་ཅིང་ཚ་བ་རྒྱས་ཚེ་རྔུལ་ཆུ་མང་དུ་ཐོན་ལ་མགོ་ན་ཞིང་ཁ་སྐམ་པ་ཞིག་གོ །
ཕ་ཀིན་སན་འདར་ནད་
ཕ་ཀིན་སན་འདར་ནད་
ལུས་དང་ཡན་ལག་འདར་ཞིང་སྦྲིད་ལ་ཚོར་བ་མི་གསལ་བའི་ནད་ཅིག་སྟེ། དབྱིན་ཇིའི་སྨན་པ་ཕ་ཀིན་སན་ཞེས་པས་ཐོག་མར་ནད་འདི་ངོས་བཟུང་སྟེ་གསལ་བཤད་བྱས་པས་དེ་ལྟར་གྲགས་སོ།
ཀ་མད་སུམ་ཅུ་
ཀ་མད་སུམ་ཅུའམ་བོད་ཡིག་གི་གསལ་བྱེད་སུམ་ཅུ་
ཀ་སྡེ།༼སྡེ་པ་དང་པོ༽
ཀ་ཁ་ག་ང་།
འཛུམ་བུ་ལྟག་དགྱེ་
འཛུམ་བུ་ལྟག་དགྱེ་
ངོ་བོ་གཉན་ནད་རྒྱུངས་པར་བབས་པ་ཞིག་ཡིན་ཅིང་འཆི་བའི་ཚེ་འཛུམ་པ་དང་བཅས་ལྟག་པ་དགྱེ་བོར་འགྲོ་བས་དེ་ལྟར་བཏགས་སོ།
ཀ་མད་སུམ་ཅུ་
ཏ་སྡེ།༼སྡེ་པ་གསུམ་པ༽
ཏ་ཐ་ད་ན།
པ་སྡེ།༼སྡེ་པ་བཞི་པ༽
པ་ཕ་བ་མ།
ཙ་སྡེ།༼སྡེ་པ་ལྔ་པ༽
ཙ་ཚ་ཛ་ཝ།
ཞ་སྡེ།༼སྡེ་པ་དྲུག་པ༽
ཞ་ཟ་འ་ཡ།
ར་སྡེ།༼སྡེ་པ་བདུན་པ༽
ར་ལ་ཤ་ས།
ཧ་སྡེ།༼སྡེ་པ་ཕྱེད་བརྒྱད་པ༽
ཧ་ཨ།
རྗེན་ཚལ་
རྗེན་ཚལ་（学名：Lactuca sativa）ཨོ་སུན་རིགས་ཡིན་པ་དང་ཧ་ཅང་རྒྱུན་མཐོང་གི་སྔོ་ཚལ་ཞིག་རེད། ཀྲུང་གོ་དང་འཇར་པན་སོགས་ཀྱི་མི་ཡིས་བཙོས་མ་ཟ་བ་དང་ ནུབ་ཕྱོགས་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མི་ཡིས་རྗེན་ཟ་བྱེད་དགའ་པོ་ཡོད།
ཕྱི་གཟུགས་
རྗེལ་ཚལ་མེ་ཏོག་མ་བཞད་གོང་གཞུང་རྟ་་ཧ་ཅང་ཐུང་བ་དང་། མེ་ཏོག་བཞད་དུས་གཞུང་རྟ་འཚར་ལོང་འགྲོ་བ་དང་ཁ་གྱེར་འགྲོ་བ། མེ་ཏོག་ནི་ཁུར་མང་གི་མེ་ཏོག་དང་འདྲ་བ་ཡོད། མེ་ཏོག་མ་བཞད་གོང་བསྡུ་དགོས། རྗེལ་ཚལ་རིགས་ཁ་ཤས་ཀྱི་ཚོས་གཞི་རྒྱ་སྨུག་ཡིན་པ་རེད་
རིགས་
འདབས་མའི་དབྱིབས་ལ་ལྟས་ནས་རིགས་དབྱེ་བྱས་ན་རྗེལ་ཚལ་གྱི་རིགས་༡༠༠ལྷག་ཙམ་ཡོད་པ་དང་མཐོང་མང་ཤོས་ཀྱི་རིགས་ལྔ་ཡོད་（Boston、Bipp、Butterhead）、Iceburg、（Romaine、Cos）.
སྟག
སྟག་ནི་འུ་འཐུང་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་རིགས་གཅིག་རེད།
འཁྲིད་བཤད
འཁྲིད་བཤད་དེ་དཔེ་ཁྲིད་བཤད་པ་ནི་དཔེ་ཁྲིད་ཇུས་འགོད་དང་དེའི་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་རྒྱབ་བརྟེན་བཤད་པར་གོའོ། ། འདི་ནི་སློབ་ཁྲིད་ཞིབ་འཇུག་དང་དགེ་རྒན་གསོ་སྦྱོང་གི་བྱ་འགུལ་གཙོ་བོ་ཞིག་རེད། བཤད་ཡུལ་ནི་མགོ་ཁྲིད་དང་དགེ་གྲོགས། སློབ་གསོ་ཞིབ་འཇུག་པ་སོགས་སོ། ། བཤད་སྟངས་ལ་གསུམ་བཤད་དང་། བཞི་བཤད། ལྔ་བཤད། དྲུག་བཤད། བདུན་བཤད་སོགས་ཡོད། བཤད་པའི་དུས་ཚོད་ལ་འཁྲིད་སྦྱོར་གྱི་རྗེས་དང་། དཔེ་ཁྲིད་ཀྱི་རྗེས། དཔྱད་བརྗོད་ཀྱི་རྗེས་བཅས་གསུམ་ཡོད། འཁྲིད་བཤད་ཀྱི་བྱ་འགུལ་འདི་ནི་གསར་དུ་དར་བའི་སློབ་གསོའི་བྱ་འགུལ་ཞིག་ཡིན་ཕྱིར། བཤད་བྱའི་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་ཐད་ནས་གསུམ་བཤད་དང་བཞི་བཤད་སོགས་མང་པོ་ཞིག་ཡོད་པ་ལས། འདི་ནི་བདེན་གྱི། གཞན་ནི་གཏི་མུག་གོ། ཞེས་སུས་ཀྱང་བརྗོད་དཀའ།
འཁྲིད་བཤད།
འཁྲིད་བཤད་དེ་དཔེ་ཁྲིད་བཤད་པ་ནི་དཔེ་ཁྲིད་ཇུས་འགོད་དང་དེའི་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་རྒྱབ་བརྟེན་བཤད་པར་གོའོ། ། འདི་ནི་སློབ་ཁྲིད་ཞིབ་འཇུག་དང་དགེ་རྒན་གསོ་སྦྱོང་གི་བྱ་འགུལ་གཙོ་བོ་ཞིག་རེད། བཤད་ཡུལ་ནི་མགོ་ཁྲིད་དང་དགེ་གྲོགས། སློབ་གསོ་ཞིབ་འཇུག་པ་སོགས་སོ། ། བཤད་སྟངས་ལ་གསུམ་བཤད་དང་། བཞི་བཤད། ལྔ་བཤད། དྲུག་བཤད། བདུན་བཤད་སོགས་ཡོད། བཤད་པའི་དུས་ཚོད་ལ་འཁྲིད་སྦྱོར་གྱི་རྗེས་དང་། དཔེ་ཁྲིད་ཀྱི་རྗེས། དཔྱད་བརྗོད་ཀྱི་རྗེས་བཅས་གསུམ་ཡོད། འཁྲིད་བཤད་ཀྱི་བྱ་འགུལ་འདི་ནི་གསར་དུ་དར་བའི་སློབ་གསོའི་བྱ་འགུལ་ཞིག་ཡིན་ཕྱིར། བཤད་བྱའི་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་ཐད་ནས་གསུམ་བཤད་དང་བཞི་བཤད་སོགས་མང་པོ་ཞིག་ཡོད་པ་ལས། འདི་ནི་བདེན་གྱི། གཞན་ནི་གཏི་མུག་གོ། ཞེས་སུས་ཀྱང་བརྗོད་དཀའ། ཡིན་ན་ཡང། ཡོངས་གྲགས་ལྟར་ན། སྤྱིའི་སྒྲོམ་གཞི་ནི་གཤམ་གསལ་ལྟར་རོ། །
1_1 སློབ་དེབ་བཤད་པ།
ཀ སློབ་དེབ་དང་སློབ་ཚན་ངོ་སྤྲོད།
ཁ། སློབ་ཁྲིད་ཀྱི་དམིགས་ཡུལ།
ག སློབ་ཁྲིད་ཀྱི་གཙོ་གནད་དང་དཀའ་གནད།
མཚོ་གཟིག
མཚོ་གཟིག་ནི་འུ་འཐུང་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་རིགས་གཅིག་རེད།
འཁྲིད་བཤད
འཁྲིད་བཤད།
1_2 འཁྲིད་ཐབས་བཤད་པ།
a. སློབ་ཚན་ངོ་སྤྲོད། ཆེ་བ་བཞི་ལྡན་གྱི་འཆད་ཐབས་ལས་ཆོས་ཀྱི་ཆེ་བ་བརྗོད་པའི་འཆད་ཐབས་དང་། བཀྲ་ཤིས་རྟགས་བརྒྱད་ཀྱི་འཆད་ཐབས་ལས་སྤྲོ་བ་བསྐྱེད་པའི་ཡན་ལག་ཏུ་ཕན་ཡོན་གྱི་འབྲས་བུ་སྟོན་པ་ཞེས་པའི་འཆད་ཐབས་སོགས་བེད་སྤྱོད་བཏང་ནས་སློབ་ཚན་གྱི་རིན་ཐང་དང་། གལ་ཆེན་རང་བཞིན་ངོ་སྤྲོད་བྱ་དགོས།
b. རྩོམ་པ་པོ་ངོ་སྤྲོད།
ཆེ་བ་བཞི་ལྡན་གྱི་འཆད་ཐབས་ལས་རྩོམ་པ་པོའི་ཆེ་བ་བརྗོད་པའི་འཆད་ཐབས་ལ་བརྟེན་ནས་རྩོམ་པ་པོའི་ཡོན་ཏན་ངོ་སྤྲོད་བྱས་ཏེ། སློབ་མའི་དང་བ་རྩོམ་པ་པོའི་ཕྱོགས་སུ་འདྲེན་དགོས། འདི་ནི་རྩོམ་པ་པོ་ངོ་སྤྲོད་བྱེད་པའི་སྐབས་སུ་འགྲུབ་དགོས་པའི་འགན་ཁུར་གཉིས་ཡིན་ནོ། །
c. རྩོམ་གྱི་རིགས་སམ་ལུས།
འཆད་ཐབས་རྣམ་བཞི་ལས་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་འཆད་པ་ཞེས་པའི་འཆད་ཐབས་ལ་བརྟེན་ནས་རྩོམ་གྱི་རིགས་ཏེ། ཇི་བཞིན་བརྗོད་པའི་རྩོམ་ཡིག་གམ། གསལ་བཤད་རྩོམ་ཡིག ། ཡང་ན་དཔྱད་བརྗོད་རྩོམ་ཡིག་གང་ཡིན་ན་དེ་ཉིད་ངོ་སྤྲོད་བྱ་དགོས། ཡང་ན་རྩོམ་གྱི་ལུས་ཏེ། སྙན་ངག་གམ། སྒྲུང་གཏམ། ལྷུག་རྩོམ། ཟློས་གར་འཁྲབ་གཞུང་། ལེགས་བཤད། བསླབ་བྱ། མགུར་མ་སོགས་ལས་གང་ཡིན་ན་དེ་ཉིད་ངོ་སྤྲོད་བྱ་དགོས་སོ། །
d. སློབ་ཚན་གྱི་འགྲེལ་བ་དང་དབྱེ་ཞིབ། འཆད་ཐབས་ཡན་ལག་གསུམ་ལྡན་ལས་ཚིག་དོན་ངེས་པའི་ཡན་ལག་ཏུ་ངག་དོན་འགོད་པ་ཞེས་པའི་འཆད་ཐབས་དང་། གནད་དོན་ངེས་པའི་ཡན་ལག་ཏུ་སྤྱི་དོན་བཤད་པ་ཞེས་པའི་འཆད་ཐབས། རྩོད་པ་འཕེལ་བའི་ཡན་ལག་ཏུ་མཐའ་དཔྱོད་སྤྲོ་བ་ཞེས་པའི་འཆད་ཐབས། གཞན་ད་དུང་། རྣམ་གྲངས་ཀྱིས་འཆད་པ་དང། མཚན་ཉིད་ཀྱིས་འཆད་པ། ངེས་ཚིག་གིས་འཆད་པ། རབ་ཏུ་དབྱེ་བས་འཆད་པ་སྟེ། འཆད་ཐབས་རྣམ་བཞི་དང་། ལུང་འདྲེན་པའི་འཆད་ཐབས། ཞུམ་རྒོད་རྨུགས་གསུམ་སེལ་བའི་འཆད་ཐབས། གང་ལ་གང་འཚམ་གྱི་འཆད་ཐབས། འཆད་ཐབས་ལུགས་གཉིས་མ་སོགས་སྤྱད་ནས་སློབ་ཚན་ལ་འགྲེལ་བ་དང་དབྱེ་ཞིབ་བྱ་དགོས།
1_3 སློབ་ཐབས་བཤད་པ།
སློབ་སྦྱོང་གི་གྲུབ་འབྲས་ལེགས་མིན་ནི་སློབ་སྦྱོང་གི་གོམས་སྲོལ་ལེགས་མིན་གྱི་རྗེས་སུ་འགྲོ་ལྡོག་བྱེད་པ་ཡིན་ཕྱིར། སློབ་སྦྱོང་ལས་བྱུང་བའི་གོམས་སྲོལ་ཁག་ལ་སྦྱང་བརྩོན་བྱས་ནས་རང་ཉིད་ལ་རང་ཉིད་ཀྱི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་སློབ་སྦྱོང་གི་གོམས་སྲོལ་ཞིག་ཆགས་པར་བྱས་པའི་རྨང་གཞིའི་སྟེང་། སློབ་སྦྱོང་གི་བྱེད་ཐབས་ཡག་ཤོས་དག་བེད་སྤྱོད་གཏོང་དགོས། ང་ཚོས་ཐོག་མར་རྒྱལ་ཁབ་ཕྱི་ནང་གི་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་ཐབས་མང་པོར་སློབ་སྦྱོང་དང་ཞིབ་འཇུག་བྱས་ཏེ། རང་ཉིད་ལ་ཕན་ངེས་ཡིན་པའི་བྱེད་ཐབས་ཏེ། བློ་ངོར་ཤེས་བྱའི་སྒྲོམ་གཞི་ནི། བཟོས་ཏེ་ཤེས་བྱ་གསོག་པར་བྱེད། ། ཅེས་པ་ལྟ་བུ་དང་། རང་གི་རྒྱུད་ལ་རྟོག་ཞོར་དུ། ། རིག་པའི་གནས་ལ་འབད་པས་འཇུག ། ཅེས་པ་ལྟ་བུ། ཉན་པའི་སྐྱོན་རྣམས་ཡོངས་སྤངས་ཏེ། ། ཤེས་འདོད་བསམ་པས་ལེགས་པར་ཉན། ། ཞེས་པ་ལྟ་བུ། ཕྱི་རོལ་སྣོད་བཅུད་སློབ་དེབ་ཏུ། ། བཟུང་ནས་བསླབས་ན་ཕན་ཡོན་ཆེ། ། ཞེས་པ་ལྟ་བུ་སོགས་བདག་གིར་བཟུང་ཞིང་སློབ་སྦྱོང་གི་སྐབས་དང་སྐབས་སུ་གང་འོས་ཀྱིས་བེད་སྤྱོད་གཏོང་དུ་འཇུག་དགོས།
1_4 སློབ་ཁྲིད་ཀྱི་གོ་རིམ་བཤད་པ།
ངག་ཉུང་དོན་འདུས་ཚིག་གསལ་གྱི་ལམ་ནས་སློབ་ཁྲིད་ཀྱི་གོ་རིམ་གཙོ་བོ་དང་། དེའི་ཚན་རིག་རང་བཞིན་སོགས་བརྡ་སྤྲད་པར་བྱའོ། །
1_5 སྒོ་སམ་ཇུས་འགོད་བཤད་པ།
ལྟ་བདེ་བ་དང་མིག་ལ་མཛེས་པ། ཡིད་ལ་གཟུང་སླ་བ་སོགས་སུ་ཇི་ལྟར་བསྒྱུར་ཡོད་པའི་སྐོར་བཤད་དགོས། གཞན་ད་དུང་ཡོལ་རས་ཡོད་ན་དེ་ཉིད་ཇི་ལྟར་སྤྱོད་པའི་ཚུལ་ཡང་བརྗོད་དགོས། གོང་དུ་སྨྲས་པ་ལྟར་དུ་འཁྲིད་བཤད་བྱས་ན་ཁེབས་རྒྱ་ཆེ་ཞིང་གནད་ཀ་ཟིན་ཡོད་པར་འདོད། དེ་ཕྱིར། དགེ་གྲོགས་རྣམས་ཀྱིས་འདི་ལ་བསམ་གཞིག་བཏང་སྟེ། འཐད་ན་ལག་བསྟར་དང་མིན་ན་བཤད་ལུགས་གཞན་ལྟར་བྱ་དགོས།
དྲེད་མོང་།
དྲེད་མོང་ནི་འུ་འཐུང་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་རིགས་གཅིག་རེད།
ལོ་རྒྱུས།
དྲེད་མོང་། བྱང་ཨ་མི་རི་ཀའི་གླིང་ཆེན་དང་བོད་དུ་ཡོད་པའི་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་རིགས་ཤིག བྱང་ཨ་མི་རི་ཀའི་དྲེད་མོང་ལ་གྷྲི་ཛེ་ལི་བྷིར་grizzly bearཟེར་བ་དང་ཟས་སུ་ཉ་དང་གླ་གླང་སོགས་སྤྱོད་ཅིང་གངས་འཁྱགས་ཉེ་འཁྲིས་ཀྱི་བྲག་དང་ནགས་གསེབ་གནས། བོད་དུ་ཡོད་པའི་དྲེད་མོང་ནི་གཡག་དང་བོང་བུ་སོགས་ཕྱུགས་ཀྱི་རིགས་ཟོས་ཤིང་མི་དྲེད་ཀྱིས་མི་ལའང་འཚེ་བ་བྱེད། གངས་རི་ཉེ་འཁྲིས་ཀྱི་བྲག་རི་དང་ཛ་རི་ནགས་ཁྲོད་དུ་འཚོ། ༼དབྱིན་སྐད་ཚིག་མཛོད་ཁ་ཤས་ནང་blue bearདོམ་སྔོན་པོ་ཡང་ཟེར་འདུག༽ བོད་ཀྱི་དམངས་གཏམ་ཁྲོད་དྲེད་མོང་གི་སྒྲུང་གཏམ་ཡང་མང་པོ་བཤད་སྲོལ་ཡོད།
ཨ་མི་རི་ཀའི་དྲེད་མོང་། grizzly bear
ལྷ་སའི་གཅན་གཟན་ཁང་དུ་ཡོད་པའི་དྲེད་མོང་།
པུཎྜ་རི་ཀ
པུཎྜ་རི་ཀCosmos bipinnata
ནྱ་གྲོ་ངྷ་
ནྱ་གྲོ་ངྷ་ནི་བོད་སྐད་ལ་རྐང་མང་ངམ་ཆུ་ཞེང་གབ་པ། ཡང་དཔང་མཉམ་ཞེས་བྱ་ལ། དེའི་ས་བོན་ཡུངས་དཀར་གྱི་བཞི་ཆ་ཙམ་ཡིན་ལ་ལོ་རེ་ལ་ཡལ་ག་རྒྱང་གྲགས་ཙམ་དུ་ཁྱབ་པར་སྐྱེ་བ། མཐོ་དམན་ཚད་མཉམ་པ་བཅས་འཕེལ་སྟོབས་ཧ་ཅང་ཆེ་བའི་ཤིང་ཞིག
པུཎྜ་རི་ཀ
ལོ་མང་སྐྱེ་བའི་སྔོ་སྨན་རིགས་ཀྱི་སྐྱེ་དངོས་ཤིག་ཡིན་པ་དང་། རྩ་བ་སེར་སྐྱ་ཡིན་ལ་རྩ་ཕྲན་མང་བ་དང་སྡོང་པོ་ཕྲ་ཞིང་རིང་བ། ལོ་མ་ཕྲ་སྲིབ་ཉག་ཆེན་ཅན་ཡིན། མེ་ཏོག་དཀར་དམར་སྣ་ཚོགས་ཡོད་དེ་འདབ་མ་བརྒྱད་ལྡན་པ། ཟེའུ་འབྲུ་སེར་པོ་དང་ལྡན་པ་ཞིག་ཡིན།
ནྱ་གྲོ་ངྷ་
ནྱ་གྲོ་ངྷ་ནི་བོད་སྐད་ལ་རྐང་མང་ངམ་ཆུ་ཞེང་གབ་པ། ཡང་དཔང་མཉམ་ཞེས་བྱ་ལ། དེའི་ས་བོན་ཡུངས་དཀར་གྱི་བཞི་ཆ་ཙམ་ཡིན་ལ་ལོ་རེ་ལ་ཡལ་ག་རྒྱང་གྲགས་ཙམ་དུ་ཁྱབ་པར་སྐྱེ་བ། མཐོ་དམན་ཚད་མཉམ་པ་བཅས་འཕེལ་སྟོབས་ཧ་ཅང་ཆེ་བའི་ཤིང་ཞིག་གོ། །
པུཎྜ་རི་ཀ
སྡེ
སོ་ལོ་སྡེ།
འདི་ནི་ལོ་གཅིག་ཐེངས་གཅིག་ཡང་ན་ལོ་མང་སྐྱེ་བའི་སྔོ་སྨན་རིགས་ཀྱི་སྐྱེ་དངོས་ཤིག་ཡིན་པ་དང་།      མཐོ་ཚད་ལ་རྨིད1-2བར་ཡོད།         རྩ་བ་འཕང་དབྱིབས་ཡིན་ལ་ཨག་ཚོམ་འདྲ་བའི་རྩ་བ་མང་པོ་ཡོད།        གཞུང་རྟའི་ཐོག་སྤུ་མེད་པའམ་སྤུ་འཇམ་པོ་རེ་གཉིས་ཡོད་པ་ཡིན།         ལོ་མ་ཐེངས་གཉིས་སྐྱེས་པ་དང་གཤོག་སྒྲོའི་དབྱིབས་ཡིན།       མགོའི་དབྱིབས་མེ་ཏོག་ཁེར་རྐྱང་དུ་སྐྱེས་པ་དང་།       ཚངས་ཐིག་ལ་ལི་རྨིད3-6བར་ཡོད།         མེ་ཏོག་གི་ཡལ་གའི་རིང་ཚད་ལ་ལི་རྨིད6-18ཡོད།     ཟེའུ་འབྲུའི་སྔོ་ཐུམ་གྱི་ཕྱི་ཤུན་དུ་ཀོ་རྒྱུ་ཅན་མདོག་ལྗང་སྐྱ་ཁབ་དབྱིབས་ལྟ་བུའི་གཡོགས་ཡོད་པ་དང་།       ཐོག་དུ་མདོག་སྨུག་པོ་ཅན་གྱི་ཁྲ་ཐིག་ཡོད།       ལྕེ་དབྱིབས་ཅན་གྱི་མེ་ཏོག་གི་མདོག་དམར་སྨུག་གམ་ཟིང་དཀར་ཡང་ན་དཀར་པོ་ཡིན།       མེ་ཏོག་གི་འདབ་མ་འཇོང་དབྱིབས་སམ་སྒོང་དབྱིབས་ལྡོག་པ་ཡིན་ལ།       རིང་ཚད་ལ་ལི་རྨིད2-3ཡོད་པ་དང་།      ཞེང་ལ་ལི་རྨིད1.2-1.8བར་ཡོད།        སྦུག་དབྱིབས་ཅན་གྱི་མེ་ཏོག་གི་མདོག་སེར་པོ་ཡིན་ལ།         རིང་ཚད་ལ་ཧའོ་རྨིད6-8བར་ཡོད།        འབྲས་བུའི་མདོག་ནག་སྨུག་ཡིན་པ་དང་རིང་ཚད་ལ་ཧའོ་རྨིད8-12བར་ཡོད།      སྤུ་མེད་པ་ཡིན།       མེ་ཏོག་འཆར་ཡུན་ནི་ཟླ་དྲུག་པ་ནས་ཟླ་བརྒྱད་པའི་བར་ཡིན་པ་དང་།        འབྲས་བུ་སྨིན་པའི་དུས་ནི་ཟླ་དགུ་བ་ནས་བཅུ་བའི་བར་ཡིན། 《རྒྱུན་སྤྱོད་བོད་སྨན་ངོས་འཛིན་གསལ་བའི་མེ་ལོང》ནང་དུ་པཎྜ་རིཀའི་སྐྱེ་དབྱིབས་ལ།        རྩ་བ་སེར་སྐྱ་རྩ་ཕྲན་མང་བ།       སྡོང་པོ་ཕྲ་ཞིང་རིང་བ།       ལོ་མ་ཕྲ་སྲིབ་ཉག་ཆེན་ཅན།      མེ་ཏོག་དཀར་དམར་གཉིས་ཡོད་དེ་འདབ་མ་བརྒྱད་ལྡན་པ།        ཟེའུ་འབྲུ་སེར་པོ་དང་ལྡན་པ་ཞིག་ཡིན་ཅེས་བྲིས་ཡོད།
རིགས་དབྱེ།
མེ་ཏོག་འདི་ལ་རིགས་གང་མང་ཞིག་ཡོད་པ་དང་།     རྒྱུན་མཐོང་རིགས་ལ་མེ་ཏོག་ཆེན་པོ་ཅན་གྱི་པཎྜ་རི་ཀ་དང་།       མེ་ཏོག་དཀར་པོ་ཅན་གྱི་པཎྜ་རི་ཀ       མེ་ཏོག་དམར་སྨུག་ཅན་གྱི་པཎྜ་རི་ཀ་བཅས་ཡོད།        གཞན་མེ་ཏོག་འཆར་ཡུན་གྱི་དུས་ཚིགས་ལྟར་དབྱེ་བའང་ཡོད།
སྐྱེ་གནས།
མེ་ཏོག་འདི་མོ་ཞི་ཁོའམ་མེ་གླིང་ལྷོ་མའི་ས་ཆ་འགའ་ཤས་ནས་ཐོན་པ་དང་། རང་རྒྱལ་དུ་འདེབས་གསོ་བྱེད་པ་ཧ་ཅང་རྒྱ་ཆེ། རྒྱུན་དུ་ལམ་འགྲམ་དང་ཞིང་ཁ། ཆུ་འགྲམ་དུ་སྐྱེ་བ་ཡིན།
འཐུ་བསྡུ་ལས་སྣོན།
སྨན་དུ་རྩ་བ་དང་དགོས་ལ་སྟོན་རྒྱབ་བརྐོས་ནས་ས་དྲེག་གཙང་མར་བཀྲུས་ལ་བསིལ་སྐམ་ལེགས་ཚགས་བྱའོ།།
རོ་ནུས།
རོ་མངར་བསྐ་བ་དང་ངོ་བོ་བསིལ་བ་ཡིན།
ཕན་ཡོན།
ལུས་ཀྱི་ཟུངས་གསོ་བ་དང་།       མདངས་སྐྱེད།       ཁྲག་གཅོད།        ཁྲག་ཚད་སེལ་བ་ལ་ཕན་པ་ཡིན།
གཟན་གྱི་མུ་ཕྲེང་
གཟན་གྱི་མུ་ཕྲེང་ Food Chain
སྐྱེ་ཚུལ་རིག་པའི་ཁྲོད་གཟན་དང་གཟན་དུ་གྱུར་བའི་འབྲེལ་བའམ་ཕན་ཚུན་འབྲེལ་བའི་རིམ་སྟར་ལ་ཟེར།
ངོ་སྤྲོད།
ཤ་གཟན་སྲོག་ཆགས་ཀྱིས་རྩྭ་གཟན་སྲོག་ཆགས་ཟ་བ་དང་། རྩྭ་གཟན་སྲོག་ཆགས་ཀྱིས་རྩྭ་ལྡུམ་དང་རྩི་འབྲས་ཟ་བ་ལྟ་བུའི་སྐྱེ་དངོས་དང་སྐྱེ་དངོས་བར་གྱི་ལྟོ་གཟན་གྱི་འབྲེལ་བ་དེར་གཟན་གྱི་མུ་ཕྲེང་ངམ་འཚོ་བཅུད་ཀྱི་ཕྲེང་བར་ཟེར།
རིགས་དབྱེ།
2.གཅིག་གཅིག་ལ་བརྟེན་ནས་གྲུབ་པའི་གཟན་གྱི་མུ་ཕྲེང་ལ་གཞན་བརྟེན་ཕྲེང་བ་ཟེར་ཏེ། དཔེར་ན་རྟའི་རྒྱུ་འབུ་ནི་རྟའི་ལུས་ནངདུ་གཞན་ལ་བརྟེན་ནས་འཚོ་བ་དང་། གདོད་སྐྱེས་སྲོག་ཆགས་འགའ་ཞིག་རྟའི་རྒྱུ་འབུ་ནང་དུ་གཞན་ལ་བརྟེན་ནས་འཚོ་བ་ལྟ་བུ་རེད།
3. སྲོག་ཆགས་དང་རྩི་ཤིང་གི་རོ་ཁོ་ན་གཟན་ལ་ཟ་བའི་གཟན་གྱི་མུ་ཕྲེང་ལ་རུལ་གཟན་མུ་ཕྲེང་ཟེར་ཞིང་། ཚ་ཁུལ་ཆར་ནགས་ཀྱི་སྐྱེ་ཁམས་མ་ལག་ནང་དུ་རུལ་གཟན་མུ་ཕྲེང་གིས་གོ་གནས་གལ་ཆེན་ཟིན་ཡོད།
སྐྱེ་དངོས་ཀྱི་གཟན་ལེན་པའི་ཐོག་ཚུགས་པའི་འབྲེལ་བ་ནི་གཏན་འཇགས་ཡིན་པ་དང་། དེ་ཉིད་སྤྱིར་བཏང་རྩི་ཤིང་ངམ་རྩྭ་གཟན་སྲོག་ཆགས་ནས་འགོ་ཚུགས་པ་དང་ཤ་གཟན་སྲོག་ཆགས་ནས་མཇུག་དྲིལ་ཡོད་ལ། གཅིག་སྣེ་གཅིག་ལ་འབྲེལ་ཏེ་མུ་འབྲེལ་ཕྲེང་བ་ཆགས་ཡོད། གཟན་གྱི་མུ་ཕྲེང་ནང་དུ་སྣེ་གང་རུང་གཅིག་ལ་འགྱུར་ལྡོག་བྱུང་ན་ཕྲེང་བ་ཡོངས་རྫོགས་ལ་གནོད་པ་སྐྱེལ་འགྲོ་བ་རེད།
གཟན་གྱི་དྲ་བ།
སྐྱེ་ཁམས་མ་ལག་ཅིག་གི་ནང་དུ་སྲོག་ཆགས་དང་རྩི་ཤིང་ཁག་བར་དུ་གཟན་གྱི་འབྲེལ་བའི་ཐོག་ནས་དྲ་བ་ལྟར་འབྲེལ་བ་ཡོད་པས་གཟན་གྱི་དྲ་བ་ཆགས་ཡོད། སྐྱེ་ཁམས་མ་ལག་ནང་གི་སྐྱེ་དངོས་ཀྱི་རིགས་ཇི་ཙམ་མང་ན་གཟན་གྱི་དྲ་བ་དེ་ཙམ་གྱིས་གཏན་ཆགས་ཡོད། གཟན་གྱི་དྲ་བས་སྐྱེ་ཁམས་མ་ལག་དོ་མཉམ་པོ་འཛིན་སྐྱོང་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། སྐྱེ་ཁམས་མ་ལག་གི་ནང་དུ་ཐོན་སྐྱེད་མཁན་ནམ་འཛད་སྤྱོད་མཁན་གང་ཡང་རུང་བའི་རིགས་ཚོགས་ཤིག་ལ་གློ་བུར་གྱི་འགྱུར་ལྡོག་བྱུང་བ་ཡིན་ན་གཟན་གྱི་དྲ་བ་ཡོངས་རྫོགས་ལ་གནོད་པ་བསྐྱལ་བ་ནས་དོ་མི་མཉམ་པ་བཟོས་འོང་གི་རེད། དཔེར་ན་ནགས་ཀྱི་བྱིའུ་ཡི་རིགས་ཇེ་ཉུང་དུ་ཕྱིན་ཚེ་སྲིན་འབུ་ཁག་ཅིག་དྲག་ཏུ་རྒྱས་ཡོང་གི་ཡོད་པ་དང་། དེའི་འབྲས་བུར་ཤིང་གི་འདབ་ལོ་ལ་སྲིན་འབུའི་གནོད་པ་ཆེན་པོ་ཕོག་པས་ནགས་ཚལ་ཧྲིལ་པོའི་སྐྱེ་ཁམས་མ་ལག་དཀྲུགས་འོང་གི་རེད།
གླ་བ།
གླ་བ་ནི་འོ་འཐུང་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་རིགས་གཅིག་རེད། དེ་མདོ་དབུས་མཐོ་སྒང་གི་ས་ཆའི་ནགས་གསེབ་དུ་འཚོ་སྡོད་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད། གླ་བ་ཕོ་རིགས་ཀྱི་གླ་རྩི་སྟེ་ཕོ་མཚན་སྔོན་གྱི་ཁུག་མ་དེ་སྨན་རྩ་ཆེན་ཡིན་ཕྱིར། རྔོན་པས་ལྐོག་བསོད་བྱེད་དྲགས་པས་ད་ལྟ་མེད་པར་འགྲོ་ཉེན་ཡོད་པས་སྲོང་སྐྱོབས་བྱེད་པར་སྐུལ་བ་ཡིན།
གླ་བའི་ངོས་འཛིན།
གླ་བའམ་གླ་བ་སྨུག་ཆུང༌ཟེར། རྩྭ་གཟན་འོ་འཐུང་གི་རིགས་ཡིན། གཟུགས་ནར་མོ་སྒུར་དབྱིབས་ཅན། དེ་ལས་རོ་སྨད་མཐོ་བ། རྣ་ཅོག་རིང་ཤིང་གོར་མོ་ཅན། རོ་སྨད་རྒྱས་ཤིང་འཁྱིལ་བ། རྒྱབ་ནས་བལྟ་བའི་ཚེ་ལུས་ཡོངས་རོ་སྨད་ཀྱིས་སྒྲིབ་པ་ལྟར་བུ། རྔ་མ་ཅུང་ཆུང་བ། ཕོའི་རྔ་མ་ལ་སྤུ་མེད་པ། ཕོ་ཡི་རྔ་མ་འདི་ལས་དབང་ངམ་ན་ཚ་ཅི་ཞིག་གིས་ཟ་འཕྲུག་ཡང་ཡང་ལངས་ནས་ཡར་རྒྱུགས་མར་རྒྱུགས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ། རྡོ་སོ་དང༌། གད་པ། ཤིང་དུམ་སོགས་སུ་ཡང་ཡང་བརྡར་དགོས་བྱུང་བ། དེའི་དབང་གིས་སྤུ་དང་པགས་པ་ཟད་ནས་རྨ་ཤུ་ཐོན་པ། དེ་ལ་དབྱར་གྱི་དུས་སུ་འབུ་སྲིན་ཕྲ་མོ་རྣམས་རྨ་ཁ་དེར་འབབ་ནས་གཏན་དུ་སྡོད་འཇུག་གི་མེད་པ། དགུན་དུས་སུ་རྔ་མ་དེར་སྤུ་མེད་པས་གྲང་ངར་གྱིས་ཕྱིད་ནས་ཁྲག་དང་ཆུ་སེར་འཛག་པ། མདོར་ན་དུས་བཞིར་རྔ་མ་འདི་ཟ་འཕྲུག་ལངས་ནས་སྡོད་དུ་མི་གཅུག་ཅིང་ལྷག་པར་དགུན་ཁ་གྲང་ངར་ཆེ་བ་དང༌། དབྱར་ཀ་ཚ་བ་ཆེ་བའི་དུས་དེར་སྡུག་ཏུ་འགྲོ་བ། དེ་ལྟར་ཟ་འཕྲུག་འདི་མ་བརྡར་ན་ཡེ་ནས་མི་བཟོད་པས་གནས་ཡུལ་གྱི་རྒྱུ་ལམ་ངེས་ཅན་ཞིག་ནས་བྲག་སྣ་དང༌། ཤིང་སོ། གད་སྣ་སོགས་ལ་རྟག་པར་བརྡར་གྱི་ཡོད་པས་དེར་དྲི་མ་ངར་པོ་ཞིག་ཀྱང་འཐུལ་བཞིན་ཡོད་པ། རི་དྭགས་རྔོན་པ་རྣམས་ཀྱིས་རྔ་མ་བརྡར་ས་འདི་གང་དུ་ཡོད་པ་བཙལ་ནས་དེར་ས་རྙི་སོགས་རྒྱ་བཞག་ནས་རི་དྭགས་འདི་སྟབས་ཤིན་ཏུ་བདེ་བོ་ཞིག་གི་ཐོག་ནས་འཛིན་འགྲོ་བ་བཅས་ནི་ཅི་འདྲའི་ལས་ངན་ཞིག་རེད་ཨང༌། མོ་ཡི་རིགས་ལ་རྔ་མའི་དཀའ་ངལ་འདི་མེད། ཡང་ཡུལ་དེའི་ཉེ་སྐོར་དུ་གླ་བ་ཕོ་གཉིས་ཡོད་ན་ཁོང་གཉིས་རྟག་པར་འཛིང་ཤིང་འདེད་རེས་དང༌། སྡིག་རེས་བྱེད་པ། དེ་ལྟར་བག་མེད་དུ་གང་སར་འདེད་རེས་བྱེད་པ་སོགས་ཀྱིས་ཀྱང་རྔོན་པ་ལ་གོ་སྐབས་སྐྲུན་གྱི་ཡོད་པ། འོན་ཀྱང་ཁོ་གཉིས་ཞེ་གཏིང་ནས་འཆི་གསོན་ཐུག་པའི་དམར་འཛིང་བྱེད་ཀྱི་མེད་པ་མ་ཟད་རྩྭ་མཉམ་ཟ་དང༌། ཆུ་མཉམ་འཐུང་བྱེད་པ་སོགས་གཅིག་ཤོས་མེད་ན་གཅིག་ཤོས་དེ་སྡོད་མི་ཐུབ་པ་ལྟར་གང་སར་བཙལ་ནས་འགྲོ་གི་ཡོད། རྔོན་པ་རྣམས་ཀྱིས་གཅིག་ཤོས་དེ་སོད་ན་གཅིག་ཤོས་སྔར་གྱི་གནས་ཤུལ་དེར་སྒུགས་ནས་གསོད་ཆོག་པར་བཤད། འདི་ལ་བོད་རྒན་རྣམས་ཀྱིས་གླ་བ་ཁ་འཐབ་ཟེར། ཡུལ་གྱི་ནང་དུ་ཞེ་ནས་མཐུན་ཞིང་རྟག་པར་ཁ་རྩོད་རྒྱག་མཁན་གྱི་མི་ལ་གླ་བ་ཁ་འཐབ་ཅེས་དཔེ་ཡི་སྒོ་ནས་མཚོན་པར་བྱེད། ཉིན་གུང་དང༌། མཚན་གུང་ལ་བྲག་སྐྱིབས་སོགས་སུ་ཡིབ་སྡོད་བྱེད་པ་དང༌། སྲོད་དང་ཐོ་རེངས་གཉིས་ནི་རྩྭ་དང་ལྕུག་ཕྲན་སོགས་གཟན་ལ་རོལ་བའི་དུས་ཡིན། རིལ་མ་གནས་གཅིག་ཏུ་སྤུངས་པར་བྱེད། གླ་བ་ཕོ་མོ་རིལ་མ་དང༌། གཅིན་པའི་དྲི་ཡིས་འབྱེད་པར་ནུས་ཟེར། གླ་བའི་ཤ་སྤྱི་དང་ལྷག་པར་ཕོ་ཡི་ཤ་ནི་ཡར་སོ་མཆེ་བ་ཅན་གྱི་ཤ་ཡིན་པས་ཁྱི་ཤ་དང་མཚུངས་པར་བཤད་ཅིང་ཕལ་ཆེར་ཟ་མི་མེད། ལྷག་པར་ཤ་འདི་ལ་གླ་རྩི་དྲི་མ་འདྲ་བོ་སྣས་མི་བཟོད་པར་བྲོ་གི་ཡོད་པས་ཟ་མི་ཐུབ་པ་ཡིན། འོན་ཀྱང་གླ་ཕོའི་རྔ་མ་འདི་ནི་ཞིམ་མངར་ཅན་ཞིག་ཡིན་པར་བཤད་ནས་ཟ་མཁན་རེ་གཉིས་ཡོད་སྲིད་པ་འདུག ངག་རྒྱུན་དུ། ཞིམ་པོ་ཁ་གང༌། གླ་བའི་རྔ་མ། ཟེར། འདི་ནི་ཚིལ་དང་མར་ཁུ་རང་བཞིན་ཅན་དྲོད་ཤུགས་ཆེ་བ་ཞིག་སྟེ། རྟ་དབུགས་ཐག་བུད་པ་དགུན་ཁ་ལྷག་གདོང་ཤིན་ཏུ་གྲང་བའི་སྐབས་དེར་སྤྲད་གི་ཡོད། གླ་བའི་སྤུ་ནི་ཤིན་ཏུ་རྩུབ་ཅིང་བཀུག་ན་ཆག་འགྲོ་སྙམ་པ་ལྟར་བུ་ཡོད་ཟེར་བས་སྤུ་དེ་ཇི་ལྟར་ཡོད་པ་ཤེས་ཐུབ། གླ་བ་ཡོད་སའི་གནས་དེར་སྦྲུལ་ཡོད་ན་གླ་བའི་སྤུ་ཟུག་ནས་འཆི་འགྲོ་བར་གྲགས། ཟེར་བ་ལྟར་གླ་ལྤགས་འདི་ནི་པགས་མཉེད་མ་འདི་ནི་ཁྲོག་སྨན་སོགས་ཀྱི་སྨན་ཁུག་ལ་འདི་བཟོ་བ་ཡིན། ཡང་ཕོ་ཡི་ཡ་སོའི་མཆེ་བ་རིང་པོ་ཕྱིར་མངོན་པ། མོ་དེ་ལས་ལྡོག་པ། ཕོ་ཡུ་མོ་ཡུ་ཡིན་པ་བཅས་ནི་གླ་བ་སྤྱི་ཡི་ཁྱད་ཆོས་རེད། མང་ཁྲོད་ཀྱི་ཁེད་དུ། གླ་ཨ་ཐེ་ཞིག་ལ་ཐེ་དགུ་ཡོད།། གླ་ལྤགས་སྐྱ་མོ་དར་ལ་ཐེ།། གླ་རྩི་བཟང་དྲུག་སྨན་ལ་ཐེ།། རྣ་ཅོག་སྨུག་ཆུང་དྲེལ་ལ་ཐེ།། སྤུ་རྩེ་ནག་པོ་ནོར་ལ་ཐེ།། སྤུ་སྐེད་ཚེ་ཚེ་ར་ལ་ཐེ།། སྤུ་རྟིང་གཡང་དཀར་ལུག་ལ་ཐེ།། གཞན་རྣམས་མ་དྲན།
གླ་བའི་དབྱེ་བ།
དེང་དུས་ཚན་རིག་པས་དཔྱད་བརྗོད་དང་བསམ་ཚུལ་ཞིག་སྤེལ་གྱི་ཡོད་པ་འདི་དག་འཛམ་གླིང་གི་གླ་བ་སྤྱི་དང་མེལ་ནས་བཤད་ཀྱི་ཡོད་པས་དབྱེ་བ་འདི་དག་སྐབས་སུ་མ་བབ། བོད་ཡུལ་གྱི་གླ་བ་འདི་ལ་རིགས་གཉིས། གླ་ནག་དང༌། གླ་སྐྱ་གཉིས། འདི་གཉིས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ནི་གཙོ་བོ་གནས་ཡུལ་མི་འདྲ་བའི་དབང་གིས་བྱུང་བ་ཡིན། རྨ་ཆུ། འབྲི་ཆུ། རྫ་ཆུ། རྒྱ་མོ་རྔུལ་ཆུ་སྟེ་ཆུ་བོ་ཆེན་པོ་བཞི་ཡི་འབབ་རྒྱུན་གྱི་སྨད་ཕྱོགས། མདོར་ན་ལྕང་མ་དང་གླང་མ་སོགས་ནགས་རོང་སྟུག་པོའི་གསེབ་ཏུ་གནས་པ། ཤིང་སྡོང་སོགས་སུ་ཅུང་ཙམ་འཛེགས་ཐུབ་པ། མདོག་ཁམ་ནག འཕོང་ཚོས་སེར་ཤས་ཆེ་བ། འདི་ལ་གླ་ནག་ཟེར། ཡང་རྫ་གསེབ་དང༌། བྲག་བར། ས་ཁད་མཐོ་སྒང་དུ་གནས་པའི་རིགས་རྣམས་ལ་གླ་སྐྱ་ཟེར་ཞིང་གླ་ནག་ལས་ཆེ་བ་ཡིན།
གླ་རྩི།
གླ་རྩི་ནི་གླ་བ་ཕོ་ཡི་ཕོ་མཚན་གྱི་སྔོན་དེར་ཁུག་མ་ཞིག་གི་ནང་དུ་ཡོད་པ་ཡིན། དེ་ནི་སེམས་ཅན་གཞན་གྱི་ལྟེ་ཐག་ཆད་པའི་ཐད་དེར་རེད། རྗེ་ས་པཎ་གྱིས། དྲི་ཞིམ་བྱུང་ན་རི་དྭགས་ཀྱི།། ལྟེ་བ་ལས་ཀྱང་གླ་རྩི་ལེན།། གསུངས་པ་ལྟར་ལྟེ་བ་རང་ལ་ཡོད་པ་ཡིན། སྤྱིར་གླ་བ་སྐྱེས་ནས་ལོ་ན་གསུམ་ཙམ་མ་ཟིན་གྱི་བར་དེ་གླ་རྩི་གསོག་ཐུབ་ཀྱིན་མེད་པར་སྐབས་དེ་དག་ཏུ་རྩི་ཁུག་དེ་རྣག་གིས་གང་ནས་ཡོད། ཡང་གླ་ཕོ་ཁ་ཤས་གཏན་ནས་གླ་རྩི་གསོག་མི་ཐུབ་པར་ཡོད་པ་ལ་ཡུལ་མིས་བྱའགོང་པོ་རྩི་སྟོང་ཟེར། དབྱར་ཉི་ལོག་སྐབས་བྱཉི་མ་ལོག་རྩི་ཞེས་གླ་རྩི་ཁུག་མ་དེ་ཕལ་ཆེར་ཆུས་གང་ནས་ལྷུག་ལྷུག་གྱུར་ཅིང་ནང་ནས་གླ་རྩི་རྡོག་རྡོག་ཆེར་ལེན་རྒྱུ་མེད་པ་དེ་འདྲ་བ་ཡོང་བས་དབྱར་རྩི་ངན་པ་དང༌། དགུན་རྩི་བཟང་བ་ཡིན། གནའ་དུས་སུ་གླ་རྩི་ཆེ་ཆུང་འཇལ་ཐབས་ཤིག་ནི་ཁ་ཡི་ནང་དུ་བཅུག་པ་ཡིན། གླ་རྩི་ཆེ་ཤོས་ནི་ཁ་ཡི་ནང་དུ་མི་འགྲོ་བ་ཡོད་པ་ཡིན་ལ་དེ་ལ་བྱཁ་རྩི་མི་འཕྲོད་པ་ཟེར་ཞིང་ཆེས་ཆེའི་མཐར་ཐུག་པར་བཤད། གླ་རྩི་ལེན་སྟངས་ནི་དབོ་འོག་པགས་པ་ཕལ་ཆེར་གོར་མོ་བྱེད་ནས་ལེན་དགོས་པ་མ་ཟད་གཅིན་རྒྱུད་ཀྱང་མཉམ་དུ་བཀོག་དགོས་ཀྱི་འདུག འོན་ཀྱང་རླིག་རིལ་མ་བཀོག་ཀྱང་ཆོག འདི་གླ་རྩི་མ་རེད། དེ་ནས་ཁབ་སྦོམ་པོ་ཞིག་གིས་གཅིན་རྒྱུད་སོགས་རྒྱུས་པའི་རིགས་རྣམས་རྩི་ཁུག་ནང་དུ་དྲངས་ན། དེས་སྲང་ལ་འཇལ་སྐབས་ལྗིད་ཚད་མཐོ་རུ་ཡོང་བ་ཡིན་ཟེར། རྔོན་པ་དང་གླ་རྩི་ཉོ་ཚོང་བྱེད་མཁན་རྣམས་ལ་ལྕགས་ཐུར་སྣེ་མོ་གོར་གོར་ཅན་རྣ་ཅོག་གཤང་བྱེད་འདྲ་བ་ཡོད། འདི་ལ་རྩི་ཁབ་ཟེར། རྩི་ཁབ་ཀྱིས་གླ་རྩི་དག་མིན་ལྟ་སྐབས་ཀྱང་རྒྱུས་པའི་རིགས་རྣམས་ཕྱི་རུ་མཐེན་མི་ཐུབ་པས་རྫུས་མ་ཐོན་གྱིན་མེད་ཟེར། དེ་ནས་གླ་རྩི་དེའི་མཐའ་སྐོར་ནས་ཤིང་ཕྲན་གོར་མོ་ཞིག་གི་མཉམ་དུ་ཚེམས་དགོས། དེ་ལ་རྩི་ར་བཀུག་ཟེར། དེས་སྐམ་སླ་བ་དང༌། མིག་ལ་རྔམས་པ་སོགས་ཀྱིས་ཆེད་ཡིན། གླ་ནག་གི་རྩི་བཟང་བ་དང༌། གླ་སྐྱའི་རྩི་ངན། ནང་དུ་རྩི་རིལ་གཅིག་རྡོག་ཡིན་པར་རབ་དང༌། རྩི་ཕྱེ་ཅན་ཐ་མ། མདོག་དམར་སེར་མཆོག་དང༌། ཁམ་ནག་ངན་པ་བཅས་སོ།། གླ་རྩིའི་ཕན་ཡོན་ནི། གླ་རྩི་མུལ་གྱི་གཤེད་མ་ཡིན་པ་མདོ་རྒྱུད་བསྟན་བཅོས་ཀུན་ལ་ཡོངས་གྲགས་ལྟར་དང༌། སྨན་གཞུང་ལས། གླ་རྩིས་དུག་སྲིན་མཁལ་ནད་གཉན་ཚད་སེལ།། ཞེས་སོ།། ཅེས་པ་འདི་ནི་མི་རྐང་གླིང་བུ་ནས་བྲིས་པའི་གླ་བའི་གཟུངས་ལས་ཅུང་ཟད་བཅོས་དེ་འདིར་བཀོད་པ་ལགས་ཅེས་བསོད་ནམས་ཡེ་ཤེས་ནས།། །།
མཚོ་ཁྱི།
མཚོ་ཁྱི་ནི་འུ་འཐུང་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་རིགས་གཅིག་རེད།
ཕྱི་ཕྱོགས་དྲ་མཐུད།
rtzjkwtziolkewq
ཨེ་ཛི་ནད་པར་མཐོང་ཆུང་བྱ་མི་རུང་བའི་རྒྱུ་མཚན་ཅི་
མི་སུ་ཞིག་ཡིན་རུང་།བསམ་གཟས་ནས་ཨེ་ཛི་བཙལ་བ་ཞིག་མེད། ཨེ་ཛི་བྱུང་བ་དེ་ཁོའམ་ཁོ་མོ་སུར་མཚོན་ནའང་བསམ་ཡུལ་ལས་འདས་པའི་ཆག་སྒོ་ཞིག་ཡིན།ཨེ་ཛི་བྱུང་བ་དེ་ངེས་པར་ཏུ་ལོག་གཡེམ་བྱས་བཞག་པའམ། ཡང་ན་ཉལ་དུད་ཁྲག་འཇུག་བྱས་བཞག་པའམ།ཡང་ན་མཚན་མཐུན་བརྩེ་བ་རོལ་བཞག་པ་ཞིག་ཡིན་པས་མ་ཁྱབ། ཚན་ལྡན་མིན་པའི་སྨན་ཁང་ནས་དུག་སེལ་མ་བྱས་པའི་ཁབ་མགོ་བེད་སྤྱད་པའམ།དུག་སེལ་མ་བྱས་པའི་སྨན་ཆས་བེད་སྤྱད་པ། ཡང་ན་སྐྲ་དང་ཁ་སྤུ་བཞར་གྲི་སོགས་ཀྱིས་ཀྱང་འགོ་བརྒྱུད་བྱ་སྲིད་པས།ངེས་པར་ཏུ་ཚུལ་མིན་གྱི་སྤྱོད་པ་ཞིག་སྤེལ་བཞག་པས་མ་ཁྱབ། བརྒྱ་ལ་ཁོའམ་ཁོ་མོས་སྔོན་ཆད་མ་རུང་བའི་ལས་ཀ་གང་ཞིག་བསྒྲུབས་ཡོད་དུ་ཆུག་ཀྱང་།གནམ་རྒན་མས་ཁོའམ་ཁོ་མོར་ཨེ་ཛི་ཡིས་ཆད་པ་བཅད་ཚར་བ་རེད། དེ་ལས་ཡན་གྱི་ཚད་པ་ཞིག་གཅོད་ཐབས་རྩ་བ་ནས་ཡོད་པ་མ་རེད།གཞན། དེང་སང་ནང་ལོག་དང་ཕྱི་རྒྱལ་སོགས་ན་ཨེ་ཛིའི་ནད་པར་མཐོང་ཆུང་བྱས་པའི་རྐྱེན་གྱིས།ཨེ་ཛིའི་ནད་པས་སྤྱི་ཚོགས་དང་མི་སྒེར་ལ་འཁོན་ལན་སློག་པ་སོགས་ཁྲིམས་འགལ་དང་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་ཀུན་སྤྱོད་དང་འགལ་བའི་བྱ་ངན་སྤེལ་བཞིན་ཡོད།དེས་ན། གནད་དོན་དེ་དག་ལ་གཡོལ་བའི་ཆེད་ཡིན་རུང་ཨེ་ཛིའི་ནད་པར་མཐོང་ཆུང་བྱ་མི་འོས། ཡང་གཅིག་བྱས་ན། ཨེ་ཛིའི་ནད་པ་ནི་རིམས་ནད་ཀྱིས་གདུང་བཞིན་པའི་སྐྱེ་བོ་ཉམ་ཐག་གི་གྲས་ཡིན་པས།དེ་བྱམས་དང་སྙིང་རྗེས་སྐྱོང་ཡུལ་ཞིག་ཡིན་ལ། སྤྱི་ཚོགས་དང་ཁྱིམ་ཚང་གཉིས་པོས་ཨེ་ཛིའི་ནད་པའམ་ཨེ་ཛིའི་ནད་དུག་ཅན་ལ་མཛའ་གཅུགས་དང་བསམ་ཤེས་ངང་བདེ་ཐང་གི་འཚོ་བ་དང་ལས་སྒྲུབ་ཀྱི་ཁོར་ཡུག་ཅིག་བསྐྲུན་ཞིང་།ཁོང་ཚོར་བསམ་པ་ཡར་བསྐྱེད་ཀྱི་འཚོ་བའི་རྣམ་འགྱུར་འཛིན་པ་དང་།གཞན་ལ་འཚེ་བ་མེད་པའི་འདི་ཕྱི་དང་རྒྱུ་འབྲས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་ངོ་སྤྲོད་པ།སྨན་པའི་བཀོད་འདོམ་བཞིན་སྨན་བཅོས་བྱེད་པར་སྐུལ་མ་གཏོང་བ་སོགས་བྱས་ན། ཨེ་ཛིའི་ནད་པའི་ཚེ་སྲོག་གི་རིན་ཐང་མཐོར་འདེགས་བྱེད་པ་དང་།ཚེ་ཐག་ཇེ་རིང་དུ་གཏོང་བ། འཚོ་བའི་སྤུས་ཀ་ཇེ་ལེགས་སུ་གཏོང་བ་སོགས་ལ་ཕན་པར་མ་ཟད། བོད་ཁུལ་ནས་ཨེ་ཛིའི་ནད་ངན་སྔོན་འགོག་དང་སྨན་བཅོས།  ཚོད་འཛིན་བཅས་བྱེད་པ་དང་སྤྱི་ཚོགས་བདེ་འཇགས་ཡོང་བ་སོགས་ལའང་ཕན་པ་རྒྱ་ཆེན་པོ་ཡོད།
ལྷ་སའི་སྐད་
ལྷ་ས་སྐད་ཟེར་བ་ནི་ལྷ་ས་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ཡུལ་སྐད་རེད། ལྷ་ས་ཕྱི་ལ་ཡང་མི་མང་པོ་ལྷ་ས་སྐད་ལབ་ཐུབ་གི་ཡོད་པ་རེད།
མོ་ལྕམ
'''མོ་ལྕམ Malva Sinensis Cavan
འདི་ནི་ལོ་གཉིས་སམ་ལོ་མང་སྐྱེ་བའི་ལྡུམ་རིགས་ཤིག་ཡིན། ཡལ་ག་མང་དུ་གྱེས། ལོ་མ་ཆ་སྡེབ་ཏུ་སྐྱེས་ཡོད་པ་དང་། རྟིང་གི་ལོ་མ་འཁྱོག་པར་སྐྱེས་ཡོད་པ། དབྱིབས་ནི་འཇོང་དབྱིབས་ཟོག་ལེ་ཁ་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡིན། ལོ་མ་སྤྱིའི་དབྱིབས་ནི་སྙིང་དབྱིབས་སམ་མཁལ་མའི་དབྱིབས་ལྟ་བུ། མེ་ཏོག་གསུམ་ནས་བཅུ་གཅིག་རྫོབ་ནས་སྐྱེས་ཡོད་པ་དང་། མེ་ཏོག་འདབ་མ་ལྔ་དང་ལྡེ་མིག་གི་དབྱིབས་ཡིན། མེ་ཏོག་འཆར་ཡུན་ནི་ཟླ་ལྔ་བ་ནས་བཅུ་བའི་བར་ཡིན།
ཙཱུ་ཏའི་འཁྲི་ཤིང་
ཙཱུ་ཏའི་འཁྲི་ཤིང་ནི་ཨ་མྲའི་ཤིང་སྟེ། དེའི་ཤིང་ཐོག་ནི་བསེ་ཡབ་ཀྱི་བཟོ་ལྟ་ཇི་བཞིན་ཡིན་ཞིང་། ཐོག་མཐའ་བར་གསུམ་ཁ་དོག་འདྲ་འདྲ་ཡིན་པས་སྨིན་མ་སྨིན་ཤེས་དཀའ་བ་ཞིག་གོ། །
ཙཱུ་ཏའི་འཁྲི་ཤིང་ནི་ཨ་མྲའི་ཤིང་སྟེ། དེའི་ཤིང་ཐོག་ནི་བསེ་ཡབ་ཀྱི་བཟོ་ལྟ་ཇི་བཞིན་ཡིན་ཞིང་། ཐོག་མཐའ་བར་གསུམ་ཁ་དོག་འདྲ་འདྲ་ཡིན་པས་སྨིན་མ་སྨིན་ཤེས་དཀའ་བ་ཞིག་གོ་ཞེས་གྲགས་ལ། དབྱངས་ཅན་དགའ་བློས། ཙཱུ་ཏའི་ཤིང་ཐོག་ནི་རྒྱ་ནག་ཕྱོགས་ནས་འོངས་པ་ནང་དམར་སེར་རོ་མངར་བ་ཤུན་པ་གོག་ནས་ཕན་ཚུན་མི་འབྱར་བའི་ཕྱིར་ཕྱེ་བསྐུས་ཏེ་བསྐམས་པ་འདིར་ཡུལ་སྐད་ལ་ཚི་ཅི་ཟེར། འདི་ལ་མཆོག་དམན་གཉིས་ལས་ས་ཧ་ཀཱ་ར་སྟེ་ལྷན་ཅིག་བྱེད་པ་ཟེར་ལ། མྱུ་གུའི་དུས་འོ་མས་བྲན་ཏེ་བསྐྱེད་པར་བཤད་དོ་ཞེས་གསུངས།
དྲང་སྲོང་མེ་ཏོག་
དྲང་སྲོང་མེ་ཏོག Hydrangea macrophylla
དྲང་སྲོང་མེ་ཏོག་འདི་ནི་སྡོང་ཐུང་རིགས་ཡིན་པ་དང་། མཐོ་ཚད་ལ་རྨིད1-4བར་ཡོད། ཡལ་ག་ཀ་ཟླུམ་གྱི་དབྱིབས་ཡིན་ལ་སྦོམ། མདོག་སྨུག་སྐྱ། ལོ་མའི་དབྱིབས་ནི་སྒོང་དབྱིབས་སམ་འཇོང་དབྱིབས་ཡིན་པ་དང་ཡུ་བ་ཅུང་སྦོམ་ལ་སྤུ་མེད། ལོ་མ་ཆ་སྡེབ་ཏུ་སྐྱེས་བ་དང་ལོ་མའི་ངོས་མདོག་ལྗང་ཁུ་དང་། རྒྱབ་ངོས་མདོག་ལྗང་སེར་ཡིན། མེ་ཏོག་འཆར་ཡུན་ནི་ཟླ་བ་དྲུག་པ་ནས་བརྒྱད་པའི་བར་ཡིན།
སྡེ
སུམ་ཅུ་ཏིག་སྡེ
ཨུག་ཆོས
ཨུག་ཆོས Incarvillea sinensis