cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
བཙན་མོ་སད་མར་ཀར་གྱི་མགུར།
ལེ་ཚན་གཉིས་པ། བྱང་འབྲོག་གི་ཡ་བི་ན་ཞེས་པ་ནི། སྣར་ཐོགས་ནི་སྣང་ལ་ཐོགས། ཞེས་པའི་བར་གྱིས། ཞང་ཞུང་རྒྱལ་པོ་བྱང་ཐང་གི་བྲོང་གཡག་གསོན་པོ་ཞིག་གིས་གཟུགས་སུ་བསྐྲུན་ཏེ། གལ་ཏེ་འབྲོང་གཡག་དེ་གསོད་འདོད་ན་པུར་རྒྱལ་བཙན་པོའི་མངའ་ཁོང་ན་ཡོད་པའི་རུས་སྡོང་དང་སྟོང་ཤ་དང་སྤུག་ལྷོ་དང་རྔེགས་བཅས་པའི་རྔོན་པའི་རུ་ཚོགས་ཆེན་པོ་ཞིག་གྲ་སྒྲིག་ཨང་གསར་བྱས་ནས་འཛུགས་དགོས་པར་མ་ཟད། བྱང་ཐང་གི་འབྲོག་རྒོད་ནི་རི་དྭགས་སྤྱི་བཏང་པ་ཞིག་མིན་པས། དེ་རྔོན་པར་ལས་སླ་པོ་མིན་པ་དང་། མདའ་སྐྱེན་ལ་གྲི་རྣོ་བ། རྟ་མགྱོགས་ལ་རྩལ་རྒོད་པའི་རྔོན་པ་ཚོས། ལ་དེད་ཐུར་བཀག་དང་། ཤར་དེད་ནུབ་བདས། གཡས་མཆོང་གཡོན་གཟུར། མཐོ་བ་ལ་འཕར། དམག་བ་ལ་བབ་པའི་སྒྱུ་དང་གཡོ། ཐབས་དང་ཇུས་དམིགས་བསལ་བ་དུ་མ་དགོས་པ་དེ། (རི་དྭགས་རྔོན་མཁན་དང་རི་དྭགས་བར་གྱི་ཐབས་ཇུས་བཀོད་སྒྲིག་ནང་བཞིན་བྱས་ནས་བཀོད་པ་)དེ་ལྟར་བྱས་ན་འབྲོང་དར་མའི་ཤ་ཁྲག་རུས་གསུམ་དང་། གློ་སྙིང་བྲང་སོགས་ཐོབ་པ་དང་། གལ་ཏེ་ཐབས་མི་མཁས་ན་རྔོན་པ་ཐབས་ཆག་རི་དྭགས་ཀྱི་རྨིག་པའི་འོག་ཏུ་འཆི་སྲིད་པ་དང་། འབྲོང་དར་པའི་འཚོ་ཤ་གཞན་ལག་འཆོར་སྲིད་པ་བཅས་ཀྱི་བླང་བྱ་རྣམས། རྔོན་པའི་རི་དྭགས་བདར་སྟངས་ཀྱི་ཚིག་སྒྲོམ་ཞིག་བསླངས་པའི་ནང་དུ་འཇུག་སྟེ། མ་པང་གཡུ་མཚོའི་ཁ་ནས་ཡར་ཀླུང་བཙན་པོའི་གྲོས་ར་ལ་ཐོན་པའི་གནའ་བོའི་དམག་ཇུས་ཀྱི་སྙན་ཚིག་གཅིག་རེད། སྐབས་དེའི་རྒྱལ་བློན་ཚོས་མགུར་གླུ་འདིའི་ཚིག་འབྲུ་རེ་རེ་ཚུན་ཆད་ཀྱི་བྲོ་བ་ཞིབ་མོར་མྱངས་ནས་དཔའ་བོའི་ཡ་ཆུང་འཕར་ཞིང་ལྡིང་བ་དང༌། སྡར་མའི་སྒྱུད་པ་འདར་ཞིང་གུག་པའི་རྣམ་པ་རང་དབང་མེད་པར་མངོན་དགོས་པ་ཞིག་བཟོས་པ་དེ་ནི། གནའ་བོའི་སྙན་ཚིག་འདིའི་ཁྱད་པར་དང་ནུས་པ་ཡིན། མེ་ལོང་མའི་གཞུང་ལུགས་ལྟ་ན་འདི་དག་ཕལ་ཆེ་བ་བསྡུས་བརྗོད་རང་བཞིན་ལྡན་པ་ཤས་ཆེ་བ་ཞིག་ཏུ་ངོས་འཛིན་བྱེད་དགོས་པ་འདྲ།
ལན་ཚན་གསུམ་པ་ནི། མཐོ་གནམ་གྱི་དགུ་ཚིགས་དང་དམའ་ས་གཞིའི་ཆུ་མིག་བར་གྲི་ཐབས་མེད་པས། དེ་བས་གནམ་གྱི་ཉི་ཟླ་སྐར་གསུམ་སྟེ། ས་ཆུ་མིག་སྲས་དང་ཉེ་བས། གང་ཉེ་བའི་ས་དེར་འགྲོགས་ན་དགའ་ཞེས། རང་ཉིད་གནམ་ཡིན་པ་དང་། ཞང་རྒྱལ་ས་ཡི་ཆུ་མིག་ཡིན་པས་རང་དང་ཉེ་ཐབས་མེད་ཅིང་། སྲོང་བཙན་རྗེ་བློན་ནི་ཉི་ཟླ་སྐར་གསུམ་ལ་དཔེ་བྱས་ནས་དེའི་ཕྱོགས་དུ་ལངས་ཏེ་བྲག་དཀར་རྫོང་ཐོག་གིས་གཏོར་པར་ལྟད་མོ་བལྟ་འདོད་ཡོད་པའི་བསྡུས་བརྗོད་ཀྱི་ཚིག་སྦྱོར་ཞིག་ཡིན་ལ། ཞང་ཞུང་ཁུལ་དུ་སུན་སྣང་དང་། དབུས་ལྗོངས་སུ་སྤྲོ་སྣང་གི་རེ་སྙེགས་དེ་ཉིད། མཐོ་དམན་ཆེ་ཆུང་རིང་ཆུང་ཚད་མཇལ་གྱིས་སྣ་འཐོན་ནས་ཁ་ལ་མི་སླེབས་པའི་གནས་ལུགས་དེ། ཧ་ཅང་བརྗོད་དོན་འབྱོར་ཞིང་ཚིག་སྦྱོར་བདེ་ལ་མགུར་དབྱངས་སྙན་པའི་གནའ་བོའི་མེས་པོའི་སྐབས་ཀྱི་མགུར་ཚིག་ཅིག་རེད། ཟེར་ན་ཆོག།
ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་རྒྱབ་ལྗོངས། གནམ་རུ་སྲོང་བཙན་གྱི་སྐུ་རིང་ལ་ཞང་ཞུང་བོད་ཀྱི་མངའ་རིས་སུ་གྱུར་ཅིང༌། བཙན་པོ་འདིའི་རིང་ལའང་ཞང་ཞུང་རྒྱལ་པོ་ལིག་མྱི་སྐྱ་ལ་བཙན་པོའི་སྲས་མོ་སད་མར་ཀར་བག་མར་བརྫངས་པས་གློ་བ་ཉེ་ནའང༌། སྲོང་བཙན་སྐབས་ཞང་ཞུང་རྒྱལ་པོས་བཙུན་མོ་ཆེ་བར་གཤིན་ཆེས་པས་སྲས་མོ་སད་མར་ཀར་དང་མ་འདུམ་པའི་སྐྱོན་ལས། ཞང་བོད་བར་གྱི་འཁོན་བྱུང་སྟེ། ཞང་ཞུང་ལ་དམག་དྲངས་ནས་དབང་དུ་བསྡུས།
སྲོང་བཙན་གྱི་དུས་སུ་ཞང་ཞུང་བཏུལ་ཚུལ་ནི། དགེ་ཆོས་ཀྱིས་གོ་བདེ་རུ་བཏང་ནས། དེབ་ཐེར་དཀར་པོའི་ལྡེབ་༡༢༢ལས། ཞང་ཞུང་ལྟ་བུ་གཉེན་མཛད་ནས་བཏུལ་ལོ། ཐབས་ཀྱིས་ཀྱང་བརྒལ་ཏེ། ཞང་ཞུང་བདག་མཛད་དུ། རྒྱལ་པོའི་སྲིང་མོ་བཙན་མོ་སད་མ་ཀར། ལིག་མི་རྐྱ་ལ་ཆབ་སྲིད་ལ་གཤིགས་སོ། བཙན་མོ་ནི་ལིག་མི་རྐྱའི་སོ་ནམ་དང་བུ་སྲིང་དུ་མི་མཛད་ཅིང་། ལོགས་ཤིག་ནང་བཞུགས་པར། བཙན་པོ་དྲལ་གྱི་སྙན་སུ་བསན་ཏེ། བཙན་མོ་དེ་ལྟར་ལོག་པར་མཛད་ན། ཆབ་སྲིད་ཀྱི་དཀྲུག་མར་འགྱུར་བས། དེ་ལྟར་མ་མཛད་པར་ལིག་མི་རྐྱ་ཡི་སོ་ནམ་དང་བུ་སྲིད་ཟུངས་ཤིག་ཅེས། སྤུག་གྱིམ་བཙན་རྨང་ཆུང་ལ་བཀའ་བསྩལ་ཏེ། ཕོ་ཉར་བཏང་སྟེ། རྨ་ཆུང་མཁར་ཁྱུང་ལུང་དུ་མཆིས་ན། བཙན་མོ་མི་བཞུགས་ཏེ། ཆབ་ཉ་ལ་རོལ་ཞིང་། མཚོ་མ་པང་སུ་གཤེགས་འདུག་ནས། རྨང་ཆུང་མ་པང་དུ་སོང་སྟེ་བཙན་མོའི་སྤྱན་སྔར་ཕྱག་བགྱིས་ཚེ། བཙན་མོའི་ཞལ་ནས་བཙན་པོ་དྲལ་གྱི་ཐུགས་བདེ་འམ་མི་བདེ། ཞེས་དྲི་བ་མཛད་པར། ཐུགས་བདེ་ཞེས་གསོལ་ཏོ། རྨང་ཆུང་གློ་བ་བདེ་འམ་མི་བདེ། ཞེས་སྨྲས་ན། གློ་བ་བདེ་འོ་ཞེས་གསོལ་ཏོ། དེར་བཙན་མོ། རྨང་ཆུང་ཁྱེད་ནི། བཙན་པོ་དྲལ་གྱི་ཞལ་སྔ་ནས་འདྲ་བས། མགྲོན་གྱི་ཕྱག་ལེན་ལོངས་ཤིག་ཅེས། ཕྱག་ལེན་བཙལ་ནས་བཙན་མོས་མགུར་བླངས་པ། ཡུལ་གྱི་སྐལ་ཕོག་པ། ཁྱུང་ལུང་ནི་རྔུལ་མཁར་ཞིག་སོགས་སོ། མགུལ་བླངས་པའི་རྗེས་སུ། རྨང་ཆུང་མཆི་ཕྱག་བགྱིས་པ་ལས། བཙན་མོའི་ཞལ་ནས། བཙན་པོ་དྲལ་ལ། བཀའ་ལན་ཡི་གེར་གསོལ་བ་ཅུང་མ་མཆིས་སོ། བཙན་པོ་ཞལ་སྔ་ནས་ཐུགས་བདེ་ཞིང་བཞུགས་པ་ལ་གློ་བ་དགའ་བོ། བཙན་པོས་བཀའ་བསྩལ་པ་ནི། རྔོ་ཅི་ཐོགས་ཀྱིས་འཚལ་ཞིང་མཆིས་སོ། བཙན་པོའི་ཕྱག་ཏུ་འདི་ཕུལ་ཅིག་ཅེས་ཞུ་གཡག་གཅིག་ཕྱག་རྒྱས་བཏབ་ནས་བཀུར་རོ། རྨང་ཆུང་སླར་བཙན་པོའི་སྤྱན་སྔར་མཆིས་ནས། བཙན་མོས་བཀའ་ལན་ཡི་གེར་གསོལ་བ་ཅང་མ་མཆིས། མགུར་བླངས་པའི་ཚིག་འདི་ཞེས་མཆིས། ཕྱག་རྒྱས་བཏབ་སྟེ་བཀུར་བ་ནི་འདི་ལགས་ཞེས་གསོལ་བ་ལས། བཙན་པོས་རྒྱ་ཕྱེས་ནས་གཟིགས་ན། གཡུ་རྙིང་བཟང་པོ་སུམ་ཅུ་ཙམ་ཞིག་བྱུང་སྟེ། བཙན་པོས་དགོངས་ནས་ཡུ་བུས་ལིག་མི་རྐྱ་ལ་རྒོལ་ཕོད་ན་ནི་གཡུ་ཐོགས་ཤིག རྒོལ་མ་ཕོད་ན་ནི་བུད་མེད་དང་འདྲ་བས་ཞུ་གྱོན་ཟེར་བ་ལྟ་ཞེས་བཀའ་སྩལ་ནས། རྗེ་བློན་ཀུན་བློང་བློང་སྟེ། ལིག་མི་རྐྱའི་སྲིད་བརླག་གོ ཞེས་ལིག་མི་རྐྱ་ཡི་སྲིད་བརླག་ཞང་ཞུང་ཐམས་ཅད་འབངས་སུ་བཀུག་གོ[26]ཞེས་གསུངས།
ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་ལྟར་ན། ཞང་ཞུང་གི་རྒྱལ་པོ་ལིག་མིན་རྐྱ་ཡི་ཁབ་ཀྱི་ཆུན་མར་གྲགས་པའིབོད་བཟའ་སད་མར་ཀར་བྱ་བ་འདི་ཉིད། བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོའི་ལྕམ་སྲིང་ཡིན་པར་གསལ་མོད། འོན་ཀྱང་ཁོང་གི་དྲལ་པོའམ་སྐུ་ཡི་གཅེན་པོ་དེ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོ་དང་། ཁྲི་སྲོང་ལྡེའུ་བཙན་གཉིས་སུ་ཡིན་མིན་ཐད་ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་གི་གོ་རིམས་སྒྲིག་སྟངས་དང་། གཡུང་དྲུང་ཚད་ཐུབ་མཁས་པ་ཚོའི་གཞད་སྲོལ་ལ་ཞིབ་དཔྱད་གནང་པ་ཡང་ཡོད་དེ། སད་མར་ཀར་སྲོང་བཙན་སྐབས་འཇོག་མཁན་སྔ་ཤོས་དེ། དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་ཡིན། ཁོང་གིས་ཏུན་ཧོང་གི་ཤོག་དྲིལ་གོ་བདེར་སྒྲིག་སྐབས། སད་མར་ཀར་གྱི་སྐོར་རྣམས་སྲོང་བཙན་གྱི་མཛད་པའི་གྲས་སུ་བཅུག་ཡོད། དེ་ལ་མཁར་རྨེའུ་བསམ་གཏན་རྒྱལ་མཚན་གྱིས། ད་ལྟ་མིག་སྔར་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད་པའི་ཧྥ་རན་སིའི་འགྲེམས་སྟོན་ཁང་དུ་བཞུགས་པའི་ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་(Pelliot Tibetain 1287)རྟགས་ཅན་རང་ནའང་སད་མར་ཀར་གྱི་སྐོར་དེ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེའུ་བཙན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་འཆད་པའི་ཁོངས་སུ་བསྒྲིགས་སྦྱར་བྱས་ཡོད་ཀྱང་། དོན་དངོས་སུ་སད་མར་ཀར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་འདི་ཉིད་ཀྱིས་གཙོས་པའི་ཤོག་དྲིལ་རྙིང་པ་ཕལ་མོ་ཆེ་རྣམས་གནའ་བོའི་རྒྱ་དཔེ་སྲིབ་ཕྱོགས་སྟོང་པ་ཡིན་པའིཤོག་དྲིལ་དག་གི་སྟེང་དུ་བྲིས་ཡོད་པ་ཤ་སྟག་ཡིན་སྟབས། རྒྱ་ཡིག་ལ་བྱང་ཆུབ་པའི་ཉི་ཧོང་གི་མཁསདབང་Yoshiro Imaedaལགས་ཀྱིས་ཞིབ་དཔྱོད་མཛད་པའི་སྐབས། རྒྱ་ཡིག་དེ་རྣམས་ཆོས་པའི་ཕར་ཕྱིན་ཡིན་ཞིང་། དེར་གཞི་བཅོལ་ན། སད་མར་ཀར་གླེང་བའི་ཤོག་དྲིལ་རྒྱབ་ཕྱོགས་ཀྱི་རྒྱ་ཡིག་རྣམས་འཁྲུགས་ཡོད་པས། དེ་ཉིད་སྲོང་བཙན་སྐབས་དང་བསྟུད་ནས་ཞིབ་སྐབས། རྒྱབ་ཕྱོགས་ཀྱི་རྒྱ་ཡིགཏུ་ཡོད་པའི་ཕར་ཕྱིན་དེ་ཡང་གོང་འོག་འཆུག་མེད་དུ་འགྲིག་གི་ཡོད་པར་བརྟེན། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་བསྐྲུན་པའི་ཏུན་ཧོང་ནས་ཐོན་པའི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆ་ཞེས་པ་སྒྱུར་སྒྲིག་བྱེད་པོ་དབང་རྒྱལ་དང་བསོད་ནམས་སྐྱིད་ཟུང་གིས་ཀྱང་། སད་མར་ཀར་གྱི་སྐོར་དེ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེའུ་བཙན་གྱི་མཛད་པའིསྐབས་སུ་ཡོང་བར་མཐོང་སྐབས། འདི་མན་གྱི་དུམ་བུ་དེ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོའི་མཛད་པ་ཡིན་ཞིང་། འདིར་བཅུག་ནོར་བ་འདྲ། ཞེས་པའི་མཆན་བུ་ཞིག་ཀྱང་བཏབ་ཡོད། ཅེས་ཏུན་ཧོང་གཏེར་ཡིག་རྣ་བས་གོ་བ་དང་པེད་བྲིས་མཐོང་བ་ཙམ་མིན་པར། མིག་སྔོན་པོས་དངོས་སུ་མཐོང་། ལག་དྲོན་པོས་དངོས་སུ་རེག་མྱོང་མཁན། ད་དུང་བོད་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་བཙན་པོའི་སྐབས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ལ་མཁྱེན་རྒྱ་ལྡན་པའི་མི་ཞིག་གིས། གང་ཞིག་མཐོང་བ་དང་ཐོས་པའི་ཚུལ་སྲང་པོར་བཀོད་པ་འདི་དང་། གཏེར་མགུར་གྱི་མ་ཡིག་དཔེ་སྐྲུན་དང་ཞིབ་འཇུག་ཐེངས་དང་པོའི་སྐབས་ཀྱི་མ་ཡིག་ཞིབ་གཤེར་བ། དབང་རྒྱལ་དང་བསོད་ནམས་སྐྱིད་གཉིས་ཀྱིས་ཀྱང་། བར་འཇུག་མཆན་འགོད་གནང་བའི་རྒྱུ་མཚན་འདི་ཚོ་རིན་ཐང་ཆེས་ཆེར་ལྡན་པས་སྣང་མེད་དུ་བསྐྱུར་རུང་བ་ཞིག་མིན། ཡང་སྙིང་སད་མར་ཀར་སྲོང་བཙན་དང་ཁྲི་སྲོང་སུ་ཞིག་གི་སྲིང་མོ་ཡིན་པ་དང་། འདི་ནས་བཤད་པའི་ལིག་མི་རྐྱ་བཀྲོངས་མཁན་གྱི་བཙན་པོ་དེ་སུ་ཡིན་པའི་སྐོར་ལ་སྔ་ནས་བཤད་པ་མི་འདྲ་བ་ཁག་གཉིས་ཡོད་པ་གསལ། ཁོ་བོ་ནི་སྟག་སེང་ཁ་འཐབ་པའི་བར་དུ་ཝ་མོའི་གཅེར་བྲོ་འཁྲབ་འདོད་མི་འདུག་པས། སུ་ཞིག་འཐད་མིན་གང་ཡང་བཤད་པར་མི་བྱའོ། །
སྨན་རི་ཡོངས་འཛིན་རིན་པོ་ཆེ་བསྟན་འཛིན་རྣམ་དག་གིས། ཁྲི་སྲོང་གི་དུས་སུ་ཞང་རྒྱལ་བཅོམ་ཚུལ་ནི། ཞང་ཞུང་གི་རྒྱལ་པོ་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོས་མངོན་དུ་འདུལ་བ་མི་ཐུབ་པས། བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོས་ངན་གཡོས་འདུལ་སྙམ་ནས། ཞང་ཞུང་རྒྱལ་པོ་ལ་བཙུན་མོ་གསུམ་ཡོད་པའི་ཆུང་ཤོས། གུ་རུབ་ཟ་སྣང་སྒྲོན་ལེགས་བྱ་བ། ལོ་བཅོ་བརྒྱད་ལོན་པ་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་ལ། བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པའི་འཕྲིན་བློན་ཞེ་ངན་ལ་ཁོང་གདུག་པ། སྣང་ནམ་ལེགས་གྲུབ་བྱ་བ་ཞིག་གིས། གསེར་ཕྱེ་འབྲོང་རུ་གང་ཁྱེར་ཏེ། སྣང་སྒྲོན་ལེགས་ལ་བྱིན་ནས་འདི་སྐད་སྨྲས་སོ། སྣང་སྒྲོན་ལེགས་མ་ཁྱོད་ལྟ་བུ། ཞང་ཞུང་རྒྱལ་པོའི་ཁབ་ཀྱི་ཡང་ཆུན་བྱེད་པ། ཁྱོད་རང་ཨ་ཅང་ཆེས་ཏེ། བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོས་ཀྱང་མི་བཟོད་པར་འདུག་པས། འདི་སྨད་པའི་ཐབས་ཡོད་དམ། ཡོད་ན་ཁྱོད་རང་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོའི་ཁབ་ཀྱི་ཡང་ཆེན་མ་བྱ། བོད་ཀྱི་མངའ་རིས་ཀྱི་སུམ་གཉིས་སྟེར་བར་འདུག་གོ སྨྲས་པས། སྒྲོན་ལེགས་མས་ན་རེ། ཞང་ཞུང་རྒྱལ་པོ་ལ་དམག་ས་ཁེབ་པར་ཡོད། བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ལ་དམག་བ་བྲེ་མོའི་གཞུང་ཙམ་ལས་མེད་པས། མངོན་དུ་བཏུལ་དུ་མི་ཐུབ་པས། ངན་དང་ཐབས་ཀྱིས་འདུལ་ན། ཞང་ཞུང་རྒྱལ་པོ་ནི་ཟླ་བ་ཕྱི་ཏ་ལ། ཞང་ཞུང་ཡུལ་ནས། སུམ་པ་གླང་གི་གྱིན་ཤོད་དུ། སྐུ་རྐྱེན་དང་ཆས་ནས་མདུན་མ་ལ་བཞུད་ཀྱི། དེར་སྒུགས་ལ་བཀྲོང་མཛོད་ཅིག དེའི་བྱ་གཏོང་བདག་གིས་བྱ་ཟེར་ཏེ། བུད་མེད་ཀྱི་བློ་ལ་ལྟོས་པ་ཅི་ཡང་མེད་པས་དེ་སྐད་སྨྲས་སོ། ཚེས་དུ་ལ་འོང་བའི་བརྡ་ལ་བཙས་ཀྱི་ཁར་འཇོག་པར་ཆད་དོ། དེ་ནས་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་བློན་རྣམས་དམག་མི་སྟོང་མང་པོ་དང་ཆས་འོང་། སྣ་ནམ་ལེགས་གྲུབ་དང་རྒྱལ་པོ་སྔོན་ལ་ལ་བཙས་ཀྱི་ཁར་བྱོན་ནས་བལྟས་པས། ས་དེར་ཆུ་སླ་ང་གང་གི་ནང་ན། གསེར་ཆུང་གཅིག དུང་ཆུང་གཅིག་དུག་མདེལ་གཅིག་དང་གསུམ་གདའ་འོ། བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོའི་ཞལ་ནས། ཆུ་སླ་ང་གང་ནི་ཟླ་བ་ཕྱི་མའི་ཉ་ལ་འོང་བྱ་བ་ཡིན། གསེར་ཆུང་དང་། དུང་ཆུང་ནི་དྭང་རའི་གསེར་ཕུག་དུང་ཕུག་གཉིས་སུ་དམག་ཆས་ལ་སྒུགས་ཤིག་བྱ་བ་ཡིན། དུག་མདེལ་ནི། བརྣག་པ་བསྐྱེད་ལ་བསྒུགས་ནས་སོད་ཅིག་བྱ་བ་ཡིན་ཟེར་ཏེ། བསྒུགས་སོ། དེར་རྒྱལ་པོ་གཉིས་མཇལ་ནས། བོད་ཀྱི་དམག་མིས་ཞང་ཞུང་གི་རྒྱལ་པོ་བཀྲོངས་སོ། དེར་ཞང་ཞུང་འབུམ་སྡེ་ནི་ཕམ། བོད་ཀྱི་ཁྲི་སྡེ་ནི་རྒྱལ་ལོ། ཞེས་པས་དེ་ནས་བཟུང་ཞང་ཞུང་གིས་བོད་ལ་ངོ་ལོག་བྱེད་མ་ནུས་པར་བོད་ཀྱི་འོག་ཏུ་བཙུད་དོ། དུས་ཚིགས་ནི་རགས་ཙམ་བོད་རྒྱལ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་གྱི་སྐུ་དུས་ཡིན་པར་ཤེས་པ་ལ་དཔགས་ནས་ཤེས་སོ། ། ཞེས་གསུངས།
ཞང་ཞུང་ལ་རྒྱའི་ཡིག་ཚང་ཏུ“羊同”ཞེས་འབོད་ཅིང༌། དེར་ཡང་ཞང་ཞུང་ཆེ་བ(大羊同)དང་ཞང་ཞུང་ཆུང་བ(小羊同)ཞེས་ཡུལ་ཁག་གཉིས་སུ་བགོས་ཡོད་པར་བཤད། 《ཐང་གི་སྲིད་དོན་གནད་བསྡུས》ལས’ཞང་ཞུང་ཆེ་བའི་ཤར་མཐའ་བོད་དང་འབྲེལ་ཞིང༌། ནུབ་མཐའ་ཞང་ཞུང་ཆུང་བར་འབྲེལ་ལ། བྱང་མཐའ་འུ་ཐེན་དང་འབྲེལ་ནས་ཡོད་པ་དང༌། ཤར་ནུབ་ལ་ལེ་དབར་སྟོང་ཕྲག་མཆིས་ཤིང་ཧྲགས་དམག་བརྒྱད་ཁྲི་ནས་དགུ་ཁྲི་ཡོད། … …ཀྲིན་ཀོན་ཁྲི་ལོའི་ལོ་མཇུག་ཏུ། བོད་ཀྱིས་ཕབ’[27]ཅེས་ཞང་ཞུང་ཆེ་བ་དེ་བོད་དང་ཞང་ཞུང་ཆུང་བ། འུ་ཐེན་བཅས་ཀྱི་བར་དུ་གནས་པར་བརྗོད་པས། ཞང་ཞུང་ཆེ་བ་བྱ་བ་དེ་བོད་ཀྱི་ནུབ་མཐར་གནས་པ་གསལ། འོན་ཀྱང་ཞང་ཞུང་ཆུང་བ་བྱ་བ་དེ་རྒྱའི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་དུའང་གསལ་པོ་ཞིག་བརྗོད་མི་འདུག
ཧོང་པུའུ་ཧྥན་ལགས་ནས་ཞང་ཞུང་ཆུང་བའི་གནས་ཡུལ་ཞང་ཞུང་ཆེ་བའི་ནུབ་ཏུ་མཆིས་པར་བརྗོད་པ་འདི་ནོར་འདུག་སྟེ། ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་དག་བསྡུར་ན་ཞང་ཞུང་ཆུང་བ་ནི་བོད་ཀྱི་ནུབ་ལྷོར་མཆིས་ཤིང༌། བལ་པོའི་བྱང་མཐར་གནས་ཡོད་པར་བཤད། [28]
ཞང་ཞུང་བོད་ཀྱི་མངའ་རིས་སུ་གྱུར་དུས་ནི་སྤྱི་ལོ(644)ལོ་ཡིན་ཏེ། བརྡ་རྙིང་ཡིག་ཆར། དེ་ནས：ལོ：གསུམ：ན། བཙན：པོ：ཁྲྀ་སྲོང་རྩན་གྱྀ：རིང་ལའ། ལྀག：སྙ：ཤུར：བརླག་སྟེ：ཞང་ཞུང：ཐཾས་ཅད：འབངསུ：བཀུག：སྟེ：མངའོ’[29]ཞེས་པ་ལྟར། ལོ་དེར་ཞང་ཞུང་དངོས་སུ་ཆབ་འོག་ཏུ་བཀུག་པ་ཡིན།
ལྀག་མྱི་རྷྱའི་མཚན་གྱི་འབྲི་སྟངས་ལ། 《ཏུན་ཧོང་ནས་ཐོན་པའི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས》ལས། [30]ལྀག་མྱི་རྷྱ། 《བསྟན་པའི་རྣམ་བཤད་དར་རྒྱས་གསལ་བའི་སྒྲོན་མེ》ལས། [31] ལིག་མིན་རྒྱལ། [32] ལིག་མིན་རྐྱ། 《ཞང་བོད་ལོ་རྒྱུས་ཏི་སེའི་འོད》ལས། [33] ལིག་མི་རྐྱ་ལྡེ་བུ། [34]ལིག་མི་སྐྱ་ལྡེ་བུ། 《བོན་སྒོ》དེབ་བཅུ་བདུན་པ་ལས། [35]ལི་མིག་རྒྱ། ལིག་མི་རྐྱ། ལིག་མི་རྒྱ། ལིག་མི་སྐྱ། ལིག་མྱི་རྷྱལ་ལྡེ་བུ། 《ལེགས་བཤད་རིན་པོ་ཆེའི་གཏེར་མཛོད》ལས། [36]ལི་མི་རྒྱ། 《བོན་སྒོ》དེབ་བཅུ་བཞི་བ་ལས། [37]ལྀག་མྱྀརྱ། ལྀ་རྷྱམྱྀ་ཧྱ། ལྀག་སྙ་ཤུར། ལེག་སྙ་ཤུར་ལ་སོགས་པའི་འབྲི་སྟངས་མི་འདྲ་བ་མང་བོ་ཡོད་པས་རེ་རེ་ལ་རྒྱུ་མཚན་མི་འདྲ་བ་རེ་ཡོད་པ་སྨོས་མ་དགོས་མོད། 《ཏུན་ཧོང་ནས་ཐོན་པའི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས》ལས། [38] “ལྀག་མྱི་རྷྱ”ཞེས་བྲིས་ཡོད་པ་འདི་ཡིས་ངེས་ཤེས་གསར་བ་ཞིག་བསྐྱེད་པ་ནི། དུས་རབས་བཅུ་བའི་མཇུག་གི་སྐད་གསར་བཅས་ཐེངས་གསུམ་པའི་རྗེས་ནས་བོད་ཀྱི་གནའ་བོའི་ཡིག་རྙིང་མང་བོའི་ནང་གི་དབྱངས་ཡིག་གུག་གུ་ཕྱིར་ལོགས་པ་རྣམས་ཐད་ཀར་གུག་གུ་ཕྱིར་མ་ལོགས་པར་བསྒྱུར་བ་དང་མགོ་འདོགས་སྐོར་ཞིག་ཀྱང་བླངས་ཏེ་བོད་ཡིག་གི་ཡིག་གཟུགས་གཅིག་གྱུར་ལ་བཀས་བཅད་ཞིབ་ཚགས་ཚད་ལྡན་ཞིག་བྱས་ཀྱང༌། དོན་གྱི་སྟེང་ནས་འགྱུར་བ་བྱུང་མེད་པར། རྡོ་རིང་དང་ཏུན་ཧོང་གི་ཡིག་རྙིང་རྣམས་སུ་“གྱྀ”ཞེས་པ་དེ་འབྲེལ་སྒྲའི་དོད་ལས་དོན་གཞན་མེད་མོད། སྐད་གསར་བཅད་ཐེངས་གསུམ་པའི་རྗེས་སུ་“གྱི” རུ་བསྒྱུར་རྗེས་ཀྱང་འབྲེལ་སྒྲའི་སྐད་དོད་ལས་དོན་གཞན་མེད་པ་དང༌། དེ་བཞིན་《བོད་བཙན་པོའི་སྐབས་ཀྱི་གནའ་རྩོམ་གཅེས་བསྡུས》ལས། [39] “འདྀ་ལྟར་བོད་རྒྱ་གཉྀས་གྱྀ་རྗེ་བློན་གྱྀས་ཞལ་གྱྀསབཤགས་མནའ་བོརཏེ། ། གཙྀགས་ཀྱྀ་ཡྀ་གེ་ཞྀབ་མོར་བྲིས་ནས། ། རྒྱལ་བོ་ཆེན་པོ་གཉྀས་གྱྀ་ནི་ཕྱག་རྒྱས་བཏབ། ། ”ཞེས་པ་དང༌། “འདི་ལྟར་བོད་རྒྱ་གཉིས་ཀྱི་རྗེ་བློན་གྱིས་ཞལ་ནས་མནའ་བོར་ཏེ། གཙིགས་ཀྱི་ཡི་གེ་ཞིབ་མོར་བྲིས་ནས། རྒྱལ་བོ་ཆེན་པོ་གཉིས་ཀྱིས་ཕྱག་རྒྱས་བཏབ”ཅེས་པ་སོགས་ལ་གཞིགས་ཚེ། དེང་སྐབས་ཅུང་རྒྱ་ཁྱབ་ཏུ་སྤྱོད་བཞིན་པའི་“ལིག་མི་རྐྱ”ཞེས་པ་དེ་ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་ནང་གི་“ལྀག་མྱི་རྷྱ”ཞེས་པ་ལས། “ལྀག”ནི་“ལིག”དང༌། “མྱི”ནི་“མི”ལ་སྐད་གསར་བཅད་ཐེངས་གསུམ་པའི་རྗེས་སུ་འགྱུར་བ་ཐེ་ཚོམ་མེད། “རྐྱ”ནི་གནའ་བོའི་ལག་བྲིས་ཀྱི་ཡིག་རྙིང་ཕལ་ཆེ་བའི་ནང་དུ་“རྷྱ”དང་དབྱིབས་འདྲ་སྟེ་“རྐྱ”ལྟར་བྲིས་ཡོད་པས་རྗེས་སུ་“རྷྱ”རུ་འབྲི་འཇོལ་བྱུང་བ་ཐག་ཆོད་རེད་སྙམ། དེ་བཞིན་《ཞང་བོད་ལོ་རྒྱུས་ཏི་སེའི་འོད》ལས། [40] “དུས་དེའི་རྒྱལ་བོའི་མཚན་ལ་ལིག་མྱི་རྷྱལ[41]ལྡེ་བུ་ཟེར་བའང་ཤེས་ཐུབ། ལིག་མྱི་རྷྱལ་ནི་དེ་དུས་ཀྱི་རྒྱལ་བོ་རྣམས་ཀྱི་སྤྱིའི་མཚན་ལྟ་བུ་ཞིག་ཏུ་ཆགས་ཡོད་པ་སྟེ། ཞང་ཞུང་གི་སྐད་དུ“ལིག”ཅེས་པ་ནི་སྲིད་པའི་དོན་ཡིན་ལ། “མྱིའམ་མི”ཞེས་པ་ནི་དྲང་པོའམ་མཛངས་པ་ལ་འཇུག་པ་དང“རྷྱའམ་རྐྱ”ཞེས་པ་ནི་རྗེའི་དོན་ཏེ། གཅིག་ཏུ་དྲིལ་བས་“སྲིད་པའི་དྲང་རྗེ”ཞེས་བྱ་བ་ཡིན། ”ཞེས་བྲིས་ཡོད། [42]
[1]      སྐལ། བགོས་པའི་ཐོབ་སྐལ།
[3]      བོད་བཙན་པོའི་སྐབས་ཀྱི་གནའ་རྩོམ་གཅེས་བསྡུས། 74-76
[4]      ཁྱུང་ལུང་རྔུལ་མཁར། ཞང་ཞུང་རྒྱལ་པོ་ལྀག་མྀ་ཧྱའི་ཕོ་བྲང་ཁྱུང་ལུང་དངུལ་མཁར་དགུ་བརྩེགས་ཏེ། དེང་སང་གི་མངའ་རིས་ས་ཁུལ་རྩ་མདའ་རྫོང་དུ་ཡིན།
[5]      མུ་སུ། བཀའ་བདམས་བཅེས་བསྡུས་ཀྱི་བཀའ་མིང་ལས། མུ་སུ་བ་ནི་མུ་ཏོ་བའམ༎སྤྲང་གྲོང་༌༌༌ཞེས་གསུངས།
[8]      གཡར་སྔ། མིང་སྔའམ། མིང་ལམ་དུ་ཞེས་པའོ།
[9]      མ་ཐོ། མ་དོ་བའི་དོན་ཏེ་ཡིག་རྙིང་རྣམས་སུ་མིང་གཞི་སྡེ་བ་གཅིག་པའི་ཕོ་དང་མ་ནིང་གདམ་ང་ཆོག་པ། མ་ནིང་དང་མོ་གཉིས་གདམ་ང་ཆོག་པ་མང་བས་སོ། གཞན་དུ་མ་ལོ་བ་དང་མ་ཉན་པའི་དོན་དུ་འགྲེལ་བའང་རྒྱུ་མཚན་ཆེ་སྙམ།
[10]     པྲན། བྲན།
[11]     བཙའ། འདྲོགས་མགོ་སློང་ཆོག་ཆོག།
[12]     ཡ་བི། ཡ་ཀི་དང་དོན་འདྲ།
[13]     པུ། ཕུ།
[14]     སྟོང་དང་ཐང་། རུས་སྟོང་དང་ཐང་ཡིན་པའི་བློན་པོ་གཉིས། ་
[15]     གཡབ་དོར་བ། ་གཡབ་མོ་བྱེད་པ།
[16]     སྲོང་བཙན་གྱི་གསོལ་དཔོན་གཉིས།
[17]     ཁུས། ་ཀི་ཤར་བྱེད་པ།
[19]མལ་ཏྲོ། མལ་གྲོ་གུང་ཁ། དེང་སང་སྟག་རྩེ་རྫོང་ཁོངས།
[20]སྐྱི་བསེར། ་རླུང།
[23][23]སྐྱིའུ། ་སྐྱིད་ཆུ།
[25]དཔལ་དོན་གྲུབ་རྒྱལ་གྱི་གསུང་འབུམ་པོགསུམ་པ་། ༣༨༩ནས་༣༩༥བར།
[27]（宋）王溥：唐会要，卷九九.
[28]黄布凡、马德：敦煌藏文吐蕃史文献译注【G】甘肃教育出版社，2000.P81.
[29]དབང་རྒྱལ་དང་བསོད་ནམས་སྐྱིད། ཏུན་ཧོང་ནས་ཐོན་པའི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆ། 【G】མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང༌། 1992. P12.
[30]《ཏུང་ཧུང་ནས་ཐོན་པའི་བབོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆ། 》       p.        57        མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་བསྒྲིགས།
[31]《བསྟན་པའི་རྣམ་བཤད་དར་རྒྱས་གསལ་སྒྲོན། 》       p.162        p.169        སྤ་བསྟན་རྒྱལ་བཟང་བོས་བརྩམས། ཀྲུང་གོའི་བོད་ཀྱི་        ཤེས་རིག་དཔེ་སྐྲུན་ཁང༌། 1991.12
[33]     《བསྟན་པའི་རྣམ་བཤད་དར་རྒྱས་གསལ་སྒྲོན། 》        p.162        p.169        སྤ་བསྟན་རྒྱལ་བཟང་བོས་བརྩམས། ཀྲུང་གོའི་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་དཔེ་སྐྲུན་ཁང༌། 1991.12
[34]     《ཞང་བོད་ལོ་རྒྱུས་ཏི་སེའི་འོད། 》        p.339-340        ནམ་མཁའི་ནོར་བུས་བརྩམས། ཀྲུང་གོའི་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་དཔེ་སྐྲུན་ཁང༌། 1996.5
[35]     《ཞང་བོད་ལོ་རྒྱུས་ཏི་སེའི་འོད། 》        p.339-340        ནམ་མཁའི་ནོར་བུས་བརྩམས། ཀྲུང་གོའི་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་དཔེ་སྐྲུན་ཁང༌། 1996.5
[36]     《བོན་སྒོ། 》དེབ་བཅུ་བདུན་པ། p.53        བོན་མཐུན་འབྲེལ་ལྷན་ཁང་གི་ལོ་དེབ།
[37]     《ལེགས་བཤད་རིན་པོ་ཆེའི་གཏེར་མཛོད། 》        p.        208        ཤར་རྫ་བཀྲ་ཤིས་རྒྱལ་མཚན། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང༌། 1985.9
[38]《ཏུང་ཧོང་ནས་ཐོན་པའི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆ། 》       p.57        མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་བསྒྲིགས།
[39]     《བོད་བཙན་པོའི་སྐབས་ཀྱི་གནའ་རྩོམ་གཅེས་བསྡུས། 》        p.5        གོ་ཤུལ་གྲགས་པ་འབྱུང་གནས་ཀྱིས་གཙོ་སྒྲིག་བྱས། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང༌།
[40]《ཞང་བོད་ལོ་རྒྱུས་ཏི་སེའི་འོད། 》       p.        340        ནམ་མཁའི་ནོར་བུ། ཀྲུང་གོའི་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་དཔེ་སྐྲུན་ཁང༌། 1996.5
[41]《ཞང་བོད་ལོ་རྒྱུས་ཏི་སེའི་འོད་》ཀྱི་ཤོག་ངོས་339-340ན་གསལ་བའི་ལུང་འདི་ཏུང་ཧོང་ནས་ཐོན་པའི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆ་ལ་ཁུངས་གཏུགས་པ་རེད།
[42]ཞང་ཞུང་རྒྱལ་བོ་ལྀག་མྱི་རྷྱའི༼ལིག་མི་རྐྱ༽སྐོར་ལ་དཔྱད་པ། [རྩོམ་གྱི་ཡོང་ཁུངས། ངེད་དྲ་བ། ]       [རྩོམ་པ་པོ། རྒན་གྱའི་གཡུང་དྲུང་སྐྱབས།
མཛོ་སྒང་རྫོང་།
མཛོ་སྒང་རྫོང་‎
ལྷོ་རོང་རྫོང་།
ལྷོ་རོང་རྫོང་
གྲ་ཤ་ལེན་པའི་ཆེད་དུ་ལམ་རིམ་བློར་བཟུང་བའི་དགེ་བཤེས་
སྔོན་ཆད་བླ་བྲང་བཀྲ་ཤིས་འཁྱིལ་གྱི་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་ཆེན་མོ་ཨ་ཁུ་གུང་ཐང་བློ་གྲོས་ཚང་ལ་གྲགས་པ་མཐའ་ཡས་ཟེར་བའི་དགེ་ཕྲུག་ཅིག་ཡོད། དེ་ནི་བུ་རྒོད་ཅིག་ཡིན་ཚོད་རེད། ཁོ་ལ་ཕུ་བོ་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་སྟབས་མ་ལེགས་པར་གཞན་གྱིས་བསད་པས། སྡུག་བསྔལ་བཟོད་གླགས་མེད་པ་ཞིག་སྐྱེས་ཤིང་། མཐར་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན་ནའང་ཞེ་སྡང་དྲག་པོ་སྐྱེས་ཏེ་བཟོད་མ་ཐུབ་པར་དགྲ་ཤ་ལེན་རྒྱུའི་སེམས་ཐག་བཅད། དེ་ནས་ཁོང་ཨ་ཁུ་གུང་ཐང་བློ་གྲོས་ཚང་ལ་རྒྱུ་མཚན་རྣམས་ཞིབ་པར་ཞུས་ཤིང་རང་ཉིད་སྐྱ་སར་བབས་ནས་ཕུ་བོའི་དགྲ་ཤ་ལེན་རྒྱུ་ཞེས་ཞུས་པ་ན། བསམ་ཡུལ་ལས་འདས་པ་ཞིག་ལ་ཁོང་ཨ་ཁུ་རིན་པོ་ཆེས་ཀྱང་དེ་འགྲིག་གི་གསུངས། འོན་ཀྱང་དགེ་རྩ་སྔོན་ལ་བསྒྲུབས་རྗེས་དགྲ་ཤ་ལེན་དུ་སོངས། བསྒྲུབ་རྒྱུའི་དགེ་རྩར་ལམ་རིམ་ཆེན་མོའི་སྐྱེས་བུ་ཆུང་ངུའི་ཆོས་སྐོར་དེ་བློ་ལ་བྱང་བར་ཟུངས་གསུངས། དེ་ནས་ཁོས་ལམ་རིམ་ཆེན་མོའི་སྐྱེས་བུ་ཆུང་ངུའི་ཆོས་སྐོར་རྣམས་རྫོགས་པར་བློར་བཟུང་རྗེས་སེམས་ལ་འགྱུར་བ་ཐེབས་སྟེ། ཁོང་ཨ་ཁུ་རིན་པོ་ཆེའི་མདུན་དུ་སོང་ནས་ད་ང་ཕུ་བོའི་དགྲ་ཤ་ལེན་དུ་མི་འགྲོ། དེར་མ་ཟད་ལམ་རིམ་ཆེན་མོ་རྫོགས་པར་བློར་འཛིན་རྒྱུ་ཞེས་ཞུས་སྟེ་སྔར་ལས་ལྷག་པའི་་ལྷག་པར་དཀའ་སྤྱད་འབད་བརྩོན་གྱིས་ལམ་རིམ་ཆེན་མོ་རྫོགས་པར་བློར་བཟུང་བར་མ་ཟད། མདོ་སྔགས་ཐམས་ཅད་ལ་དཔྱིས་ཕྱིན་པ་བསླབས་པས་མཐར་བླ་བྲང་བཀྲ་ཤིས་འཁྱིལ་གྱི་དགེ་བཤེས་ཆེན་མོ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་པ་དང་། དབལ་མང་རིན་པོ་ཆེའི་ཡོངས་འཛིན་དུའང་གྱུར་པ་རེད།
ཚོང་དཔོན་ནོར་བུ་བཟང་པོ་
ཚོང་དཔོན་ནོར་བུ་བཟང་པོ་ནི་མིང་དུ་གྲགས་པའི་ཚོང་བ་ཞིག་ཡིན་ལ།ད་ལྟའི་མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་གཞོང་ཐང་རྫོང་གི་མི་ཡིན། ཁོང་སྐུ་བལྟམས་དུས་ཡ་མཚན་པའི་རྟགས་མང་པོ་བྱུང་ཞིང་། དེ་ལས་ཀྱང་ཁྱད་མཚར་བ་ནི་ཁོང་གིས་ལག་གཡས་པར་ནས་རྡོག་ཅིག་བཟུང་ཡོད། ནོར་བུ་བཟང་པོ་དགོང་ལོ་ཉེར་དྲུག་སྟེང་མཚོ་སྔོན་དང་ཉིན་ཞ། ཞི་ཨན་སོགས་ནས་ཚོང་ལས་གཉེར་མགོ་བརྩམས་ཤིང་མ་འགྱངས་པར་མ་རྩ་མང་པོ་བསགས་ནས་ཚོང་བའི་ཁྲོད་དུ་སྐད་གྲགས་ཆེས་ཆེར་རྒྱས། དུས་མཚུངས་སུ་ཁོང་ཉིད་བོད་སྐད་དང་རྒྱ་སྐད་ཧོར་སྐད་སོགས་ལའང་བྱང་ཆུབ་པར་འདུག
དགོང་ལོ་སོ་བརྒྱད་སྟེང་ཁོང་གི་ཚོང་ལས་ནང་སོག་དང་ཕྱི་སོགཞིན་ཅང་སོགས་སུ་རྒྱ་བསྐྱེད།སྐབས་དེར།ཚོང་རྒྱག་དུས་རྔ་མོང་དང་དྲེལ་བརྟེན་ནས་ཚོང་ཟོག་སྐྱེལ་འདྲེན་བྱེད་དགོས་ཤིང་། ལམ་ཐག་རིང་བའི་རྐྱེན་གྱིས་ས་རུབ་དུས་གང་ལ་ཐོན་ན་དེར་སྒར་བཏབ་ནས་ངལ་གསོ་དགོས་པ་རེད། རྔ་མོང་དང་དྲེལ།གཡག་དང་འཁོར་གཡོག་སོགས་ཁྲི་ཕྲག་དུ་མས་བསྐོར་བས་བརྗིད་ཉམས་ཆེ་བ་དང་ཚོང་བ་མང་པོ་རང་འགུལ་གྱིས་ཁོང་དང་མཉམ་འབྲེལ་བྱས་ཏེ་ཚོང་ལས་གཉེར་བའི་རེ་བ་ཞུས། དུས་དེ་ནས་བཟུང་ནོར་བུ་བཟང་པོར་རྒྱུ་ནོར་མང་པོ་ཐོབ།ཁོང་གིས་རྔ་མོང་སྟོང་ཕྲག་ལ་གསེར་དངུལ་རིན་ཆེན་མང་པོ་བཀལ་ནས་སྡོད་གནས་བསྐྱར་སྐྲུན་བྱས་ཏེ་མིང་ལ་ཕོ་བྲང་ནོར་བཟང་གླིང་ག་ཞེས་བཏགས། དེར་བརྟེན་ནས་ནོར་བུ་བཟང་པོའི་མཚན་སྙན་འབྲུག་སྒྲ་ཇི་བཞིན་ཕྱོགས་ཡོངས་ལ་ཁྱབ། བལ་བོའི་རྒྱལ་པོས་རོགས་སྐྱོར་གནང་འོག་ནོར་བུ་བཟང་པོ་འབྱོར་ཕྱུག་ཀླུ་ཡུལ་ལ་འགྲན་པ་དང་སྙན་གྲགས་བོད་ཡུལ་ཡོངས་སུ་ཁྱབ་ནས་ཚོང་དཔོན་ནོར་བུ་བཟང་པོར་གྱུར།
ནོར་བུ་བཟང་པོ་ལྷ་སར་ཐེངས་གསུམ་ལ་སོང་པ་དེ་ནི་ཆེད་དུ་རྗེ་ཙོང་ཁ་པར་མཇལ་དུ་སོང་བ་རེད། རྒྱུ་ནོར་དང་མཆོད་རྫས་གྱ་ནོམ་པ་ཁྱེར་བས་ཁོང་རང་རྗེ་ཙོང་ཁ་པའི་ཡོན་བདག་གཙོ་བོའི་གྲས་ཤིག་ཡིན། ཚོང་དཔོན་ཁོང་ཐེངས་བཞི་བར་ལྷ་སར་མ་སོང་གོང་རྗེ་ཙོང་ཁ་པའི་མ་ཡུམ་ལ་མཇལ་དུ་སོང་། ཡུམ་གྱིས་རང་གི་བུ་ཆུང་དྲན་པས་སྐྲ་དཀར་ཉག་ཅིག་སྐུར་ཞོར་སྐད་ཅིག་བཏང་། རྗེ་ཙོང་ཁ་པས་ཨ་མས་བསྐུར་བའི་སྐྲ་དཀར་དང་སྐད་ལ་ཉན་རྗེས་སེམས་སྡུག་ཚད་མེད་བྱུང་ཡང་ཨ་མར་བལྟ་རུ་འགྲོ་མི་ཐུབ་པས་ཁོང་གིས་རང་གི་སྐུ་འདྲ་ཞིག་བྲིས་ནས་དེ་ནོར་བུ་བཟང་པོར་བསྐུར་ཞོར་སྐུ་འདྲ་འདི་མཐོང་ན་ང་དང་ངོ་ཐུག་པ་དང་གཅིག་འདྲ་ཡིན། སྐུ་འདྲ་འདིས་ཁྱེད་ལ་ཨ་མ་ཞེས་འབོད་སྲིད་ལ་ད་དུང་ཉིན་ཞག་དྲུག་ལ་ཁ་བརྡ་ཡང་བྱེད་ངེས་ཞེས་པའི་སྐད་ཅིག་བསྐུར།
ནོར་བུ་བཟང་པོ་དགུང་ལོ་དགུ་བཅུ་ལ་སླེབས་སྐབས་རྗེ་ཙོང་ཁ་པའི་དགེ་ཕྲུག་ཆེ་བ་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོས་ཁོང་ལ་ཚེ་དབང་བསྐུར།དབང་བསྐུར་ཚར་རྗེས་ཁོང་གཉིས་ཀ་ནོར་བཟང་གླིང་ག་ནས་འཆམ་འཆམ་དུ་ཕྱིན་དུས་ཙན་དན་གྱི་སྡོང་མགོ་ནས་ཁྭ་ཏ་བསྟུད་མར་ཐེངས་གསུམ་གྲགས་རྗེས་ཁ་ནས་གསེར་མདོག་གི་འོད་བསྐྱུགས་ནས་གླིང་ག་ཧྲིལ་བོ་འོད་ཀྱིས་བཀང་། ནོར་བུ་བཟང་པོ་ཡ་མཚན་ནས་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ལ་རྒྱུ་མཚན་དྲིས། ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོས་འདི་ནི་ཁྱེད་ཀྱི་གླིང་ག་མི་འགྱང་བར་དགོན་པར་འགྱུར་བའི་བཀྲ་ཤིས་ལྟས་བཟང་ཡིན་པར་བཤད། ནོར་བུ་བཟང་པོ་དགའ་ནས་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ལ་མིང་ཞིག་སྩོལ་བའི་རེ་བ་ཞུས།ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོས་འདི་ནི་ཁྭ་ཏ་དེར་རག་ལས་པས་མིང་ལ་ཁྭ་ཏའི་ཁ་བབས་ཞེས་བཏགས།དེང་སྐབས་གཞོང་ཐང་རྫོང་གི་ཁྭ་ཏའི་ཁ་བབས་དགོན་པ་རེད།
ཚེ་ཏན་ཞབས་དྲུང་།
ཚེ་ཏན་ཞབས་དྲུང་ནི། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༡༠ ལོའི་ཧོར་ཟླ་བཞི་པའི་ཚེས་ཉེར་གཉིས་ཀྱི་མཚན་མོའི་ཐུན་སྟོད་ཀྱི་ཆར་མཚོ་སྔོན་ཡ་རྫི་ཞེས་པར་ཡབ་གཡང་ཙེ་འམ་བློ་བཟང་བཀྲ་ཤིས་དང་ཡུམ་ལྷ་མོ་ཐར་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་སྐུ་འཁྲུངས།
དགུང་ལོ་གསུམ་ལ་ཕེབས་སྐབས་ཞྭ་དམར་པཎྜི་ཏས་མར་མེའི་བརྟག་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ཚེ་ཏན་ཞབས་དྲུང་སྐུ་གོང་མའི་ཡང་སྲིད་དུ་ངོས་འཛིན་ཞུས་ཏེ་མཚན་བློ་བཟང་ཆོས་འཕེལ་དུ་གསོལ། རྗེ་ངག་དབང་ཆོས་འཛིན་ལས་ཀློག་བསླབ། དགུང་ལོ་བདུན་ལ་ཕེབས་པའི་སྐབས་མཐུ་བ་དགོན་པའི་མཚམས་ཁང་བསམ་གཏན་ཕོ་བྲང་དུ་གསེར་རིའི་མ་ཎི་པཎྜི་ཏ་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པ་དགེ་འདུན་ བསྟན་འཛིན་རྒྱལ་མཚན་གྱི་དྲུང་ནས་དགེ་བསྙེན་དང་། བར་མ་རབ་བྱུང་། དགེ་ཚུལ་གྱི་སྡོམ་པ་ དུས་གཅིག་ཏུ་ཞུས་ཤིང་མཚན་དགེ་འདུན་བཤད་སྒྲུབ་རྒྱ་མཚོ་ཞེས་གསོལ།
དགུང་ལོ་དགུ་པ་ནས་དབུ་བཙུགས་ཏེ་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་བློ་བཟང་ཟླ་བའི་དྲུང་ནས་ རྒྱན་འཇུག་སོགས་རིམ་གྱིས་གསན་སྦྱོང་མཛད། ལོ་དེར་གློ་བུར་དུ་ཡབ་བསྙུན་ཏེ་སྐུ་ཚེ་མ་ཟིན་པས་ཡུམ་ལ་ཐུགས་གསོའི་ཆེད་དུ་ཕེབས་ཏེ་སྐབས་ཤིག་རིང་གཟིམ་ཁང་དུ་བཞུགས། དེ་ནས་རིམ་བཞིན་ཀློག་པའི་སློབ་དཔོན་ངག་དབང་ཆོས་འཛིན་གྱི་དྲུང་ནས་བསྡུས་གྲྭའི་ཁ་ དོག་དཀར་དམར་སོགས་ཀྱི་རྟགས་གསལ་ཁྱབ་བརྡ་གཏོང་ལུགས་ཀྱི་རིག་པ་རྣམས་བསླབ་པའི་ དབུ་ཚུགས། ཡོངས་འཛིན་བློ་བཟང་དཔལ་ལྡན་ལས་ལམ་གཙོ་རྣམ་གསུམ་སོགས་མདོ་སྔགས་ཀྱི་ ཁྲིད་གང་མང་ཐོབ།
དགུང་ལོ་བཅུ་བཞིར་ཕེབས་སྐབས་ཡོངས་འཛིན་རིན་པོ་ཆེའི་དྲུང་ནས་སྙན་ངག་སོགས་རིག་གནས་ཀྱི་སྐོར་དང་། གཞུང་ཆེན་མངོན་མཛོད་སོགས་མདོ་ཕྱོགས་ཀྱི་གཞུང་ཆེན་ཁག་ལ་གསན་བསམ་དང་། སྔགས་ཕྱོགས་ཀྱི་དབང་ལུང་བཤད་ཁྲིད་སོགས་ལེགས་པར་གསན། རྗེ་ འཇིགས་མེད་དམ་ཆོས་རྒྱ་མཚོའི་དྲུང་ནས་སྒྲ་རིག་པ་གསན་ཏེ་ཀུན་བཤད་ཀྱི་མཚན་ལ་ངག་དབང་ དབྱངས་ལྡན་རིག་པའི་འདོད་འཇོ་ཞེས་གནང་།
དགུང་ལོ་ཉི་ཤུར་ཕེབས་སྐབས་རྗེ་འཇིགས་མེད་དམ་ཆོས་རྒྱ་མཚོས་མཁན་སློབ་སྦྲགས་ མ་དང་། ཡོངས་འཛིན་བློ་བཟང་དཔལ་ལྡན་མཆོག་གིས་གསང་སྟོན་མཛད་དེ་དགེ་བའི་བཤེས་ གཉེན་གྲངས་བཅུ་ཚོགས་པའི་དབུས་སུ་དགེ་སློང་གི་སྡོམ་པ་མནོས་ཏེ་མཚན་ལ་འཇིགས་མེད་ རིག་པའི་བློ་གྲོས་ཞེས་གསོལ།
དགུང་ལོ་ཉེར་ལྔའི་སྐབས་ཡོངས་འཛིན་རིན་པོ་ཆེའི་གསུང་པོད་རྣམས་ཤིང་པར་དུ་བརྐོ་ རྒྱུར་པར་རྐོའི་གྲྭ་ཚང་ཞིག་གསར་འཛུགས་གནང་།
དགུང་ལོ་སོ་བརྒྱད་ནས་བླ་མ་རྡོ་རྗེ་འཆང་གི་ བཀའ་འབུམ་སོགས་ཀྱི་བཤད་ལུང་གི་ཆོས་རྒྱུན་སྤེལ་གནང་མཛད། དེ་ནས་རིམ་བཞིན་རབ་བྱུང་དང་བསྙེན་རྫོགས་ཀྱི་སྡོམ་པ་འབོགས་ཆོག་བསྐྱངས།
དགུང་ལོ་ཞེ་གསུམ་པ་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༣ ལོར་མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་རྩོམ་སྒྱུར་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་ གི་འགན་འཁུར་གནང་ཞིང་ཡིག་བསྒྱུར་གྱི་བྱ་བ་མང་དུ་མཛད། ཀྲོའུ་ཙུང་ལིས་ཆོག་མཆན་གནང་བའི་གོ་གནས་ཀྱི་ཡི་གེ་དང་བཅས་མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་ མི་དམངས་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་གི་གཞུང་ལས་ཁང་གི་ཀྲུའུ་རིན་གཞོན་པར་བཞུགས།
དགུང་ལོ་ཞེ་དགུ་ནས་ང་བཞིའི་བར་མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་དགེ་རྒན་དུ་བཞུགས་ཏེ་དགེ་སློབ་མང་པོ་ལ་སློབ་ཁྲིད་གནང་། དེ་རྗེས་གེ་སར་སྒྲུང་གི་བསྟན་བཅོས་པར་འགོད་ལེགས་སྒྲིག་ཞུས་དག་དང་ཞིང་ཆེན་མི་རིགས་སློབ་གྲྭར་སྐྱེས་རབས་སོ་བཞི་པའི་སྟེང་ནས་སྟོན་པའི་རྣམ་ཐར་རྣམས་སྙན་ངག་གི་གཞུང་འགྲེལ་དང་འབྲེལ་ཏེ་སློབ་ཁྲིད་གནང་།
དགུང་ལོ་ལྔ་བཅུར་ཕེབས་པའི་སྐབས་ཡིག་ཆ་འགའ་རེ་སྒྱུར་རྩོམ་དང་ཞུས་དག་གི་དོན་དུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་རེ་འདུན་བཞིན་པེ་ཅིང་དུ་ཕྱག་ལས་གནང་བར་ཕེབས་ཏེ་དེར་མཁས་ དབང་དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་དང་ལྷན་དུ་ཁང་མིག་གཅིག་ནང་ཟླ་གསུམ་ཙམ་བཞུགས། དགུང་ལོ་ང་དྲུག་གི་སྐབས་རྒྱ་མིའི་བཙོན་ཁང་དུ་ལོ་བཅུ་གཉིས་ལྷག་བཞུགས་དགོས་བྱུང་།
དགུང་ལོ་རེ་དགུའི་སྐབས་བཙོན་གྲོལ་ཐོབ་སྟེ་ནུབ་བྱང་མི་རིགས་སློབ་ཆེན་དུ་དགེ་རྒན་གནང་། ༡༩༨༡ ལོར་ནུབ་བྱང་མི་རིགས་སློབ་གྲྭའི་བོད་ཡིག་ཞིབ་འཇུག་འཛིན་གྲྭའི་སློབ་མ་རྣམས་ལ་སྣེ་ཁྲིད་དེ། དབུས་གཙང་ཕྱོགས་ཀྱི་གནས་གྲགས་ཆེ་བ་རྣམས་སུ་ཕེབས་ནས། རིག་གཞུང་རྟོགས་ཞིབ་དང་སྙན་སྒྲོན་སོགས་ཀྱི་མཛད་པ་རྒྱ་ཆེར་བསྐྱངས། སྔ་ཕྱིར་ཀན་སུའུ་ཞིང་ཆེན་ནང་བསྟན་མཐུན་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་གཙོ་གཞོན་པ་དང་། ཀན་སུའུ་ཞིང་ཆེན་སྲིད་གྲོས་ཀྱི་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་གི་ཨུ་ཡོན། ཀྲུང་གོ་མི་རིགས་སྐད་ཡིག་སློབ་ཚོགས་ཀྱི་ལས་འཛིན་པ། རྒྱལ་ཡོངས་སྲིད་གྲོས་ཀྱི་ཨུ་ཡོན། ཀྲུང་གོ་ནང་བསྟན་མཐུན་ཚོགས་ཀྱི་ལས་འཛིན་པ་བཅས་ཀྱི་གོ་གནས་བཞེས་མྱོང་། སྐུ་ཚེ་གཅིག་རིང་མི་རིགས་ཀྱི་སློབ་གསོའི་བྱ་གཞག་ལ་ཞུགས་ཏེ་སློབ་མ་མང་པོ་གསོ་ སྐྱོང་གནང་ཞིང་། དེང་སྐབས་བོད་དུ་བོད་ཡིག་མ་ཤི་བར་གནས་ཡོད་པ་འདི་ཡང་ཁོང་ཉིད་ཐེ་བའི་མཁས་དབང་དམ་པ་ཁ་ཤས་ཤིག་གིས་སྐུ་སྲོག་བློས་གཏོང་གི་དྲིན་ལས་བྱུང་བ་ཡིན། ༡༩༨༥ ལོའི་ཟླ་ ༦ ཚེས་ ༣༠ ཉིན་གྱི་ཞོགས་པའི་ཆུ་ཚོད་ ༥ དང་སྐར་མ་ ༥༠ ཐོག་སྒོར་ཁྲི་ ཕྲག་དུ་མ་སློབ་གྲྭ་དང་དགོན་པར་འབུལ་རྒྱུའི་ཞལ་ཆེམས་བཞག་ནས་བླ་བྲང་བཀྲ་ཤིས་འཁྱིལ་དུ་ སྐུ་གཤེགས།
ཁོང་གི་གསུང་རྩོམ་ལ། རྣམ་ཐར་དང་། ལོ་རྒྱུས། དམ་ཆོས། བསླབ་བྱ། སྐར་རྩིས། སྙན་ ངག །སུམ་རྟགས་དག་གསུམ། ལཉྫ་དང་ཝརྟུའི་མ་ཕྱི་ལ་སོགས་ཡོད་པ་དག་ཕྱོགས་བསྡུས་ཀྱིས་ ༡༩༨༧ ལོར་མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་ནས་ལྕགས་དཔར་མ་དེབ་ལྔར་དཔར་བསྐྲུན་བྱས་ཡོད། དམ་པ་འདིའི་རྣམ་ཐར་ལ་རང་རྣམ་༼མཉམ་མེད་ཤཱཀྱའི་དབང་པོའི་རྗེས་ཞུགས་པ་འཇིགས་མེད་རིག་ པའི་བློ་གྲོས་རང་གི་བྱུང་བ་བརྗོད་པ་བདེན་གཏམ་རྣ་བའི་བདུད་རྩི་ཞེས་བྱ་བ་༽གསུང་རྩོམ་པོད་དང་པོར་ བཞུགས།
དཔལ་འབར་རྫོང་།
དཔལ་འབར་རྫོང་ནས། བོད་ཤར་ཕྱོགས་ཆབ་མདོ་ས་ཁུལ་མངའ་ཁོངས་སུ་ཡོད་ཅིང་། མཐོ་ཚད་རྒྱ་མཚོའི་ངོས། རྨིད་༣༥༠༠/༣༦༠༠ ཙམ་ཡོད། སྤྱིར་ས་མ་འབྲོག་ལས། ཞིང་པ་ཤས་ཆེ་ཙམ་ཡིན། མཛེས་སྡུག་ལྡན་པའི་ཡུལ་ལྗོངས་མང་པོ་ཡོད་པ་ལས། དཔེར་ན། ཕུ་ཡུལ་ཤང་དུ་རིགས་གསུམ་མགོན་པོའི་བླ་མཚོ་གསུམ་ཡོད་པ་ལས། མཚོ་དཀར་པོ་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱི་བླ་མཚོ། སེར་པོ་འཇམ་དཔལ་དབྱངས་ཀྱི་བླ་མཚོ། ནག་པོ་ཕྱག་ན་རྡོ་རྗེའི་བླ་མཚོ་ཞེས། ངོ་མཚར་ཅན་གྱི་མཚོ་གསུམ་ཡོད་པ་དེ། ལོ་རྒྱུས་ཐོག་ཆུ་ལ་རང་བྱུང་གི་ཚོན་ཁྲ་ཡོད་པའི་མཚོ་དེ། རྒྱལ་སྤྱིའི་ཐོག་ཨང་དང་པོ་དེ་ཡིན། གཞན་ཡང་རྔོད་པ་ཤང་ཞེས་པ་དེ། གང་བ་ཕུག་མོ་ཞེས་པའི་དབྱར་དགུན་དུས་བཞིར། ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་དུ་མའི་གངས་རྒན་དེ་དག་དཀར་ཞིང་བརྗིད་ལ་མཐོ་ཞིང་རྔམས། གངས་འདབས་ན་སྔོ་ལྗང་ཅན་གྱིས་སྤངས་ལྗོངས་དང་ནག་ཚལ་མཛེས་ཤིང་ཉམས་དགའ་བ་དེ་དག། དངོས་སུ་སླེབ་ན་མ་གཏོག་བཤད་ན་ཡིད་ཆེས་དཀའ་བའི་མཛེས་ལྗོངས་ཤིན་ཏུ་མང་པོ་ཡོད། དཔལ་འབར་རྫོང་ཁོང་ཆེས་མཛེས་སྡུག་ལྡན་པའི་ཡུལ་ལྗོངས་སུའི་སི་ལི་གཉིས་པ་ཞེས་པ་དེ་ས་སྟེང་ཤང་དུ་ཡོད་པ་དང་། རྒྱལ་སྤྱིའི་ཐོག་ཆེས་སྙན་གྲགས་ལྡན་པའི་མཁས་མཛང་གཉིས་ལྡན་ཤར་སྤྲུལ་སྐུ་ཕྲེང་གསུམ་པ་དམ་ཆོས་རྒྱ་མཚོ་ཞེས་པ་དེ་འཁྲུངས་ཡུལ་ཡང་ས་སྟེང་ཤང་རྐེ་ཉིན་གྲོང་བྱིའུ་ཚང་ཞེས་པའི་མི་ཚང་དེ་དཔལ་འབར་རྫོང་ཁོང་དུ་ཡོད།། །།
བུ་ཤ་ཟོས་པའི་དགེ་སློང་མ་ཞིག་གི་གཏམ་རྒྱུད་
རྒྱ་གར་གྱི་རྒྱལ་བོ་གསལ་རྒྱལ་འདས་པས་རྒྱལ་སྲིད་བཻཌཱུརྱས་བསྐྱངས་པས་ལུགས་དང་མི་མཐུན་པ་མང་བོ་བསྒྲུབས་ཏེ་མི་རྣམས་ལ་འཚེ་བ་བྱས་པས་རིགས་མཐོ་བའི་བུད་མེད་ལྔ་བརྒྱ་ཙམ་རབ་ཏུ་བྱུང་། ཡིན་ནའང་། མི་མང་བོ་ཞིག་དེ་དག་ལ་དགའ་བས་འདོད་ཡོན་གྱིས་གཡེང་བར་གྱུར་ནས་རང་གི་སྤྱོད་པ་ལ་སྐྱོ་བར་གྱུར་ནའང་རང་དབང་མེད་པར་གྱུར། སྐབས་དེར་དགེ་སློང་མ་ཨུཏྤལའི་མདོག་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ནས་བརྩོན་པ་ཆེན་པོ་བརྟེན་པས་ཅུང་མ་འགོར་བར་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་མངོན་པར་བྱས་ནས་དགེ་སློང་མ་རྣམས་ལ་ཆོས་སྟོན་ཀྱིན་བཞུགས་པའི་སྐབས་ཡིན་པས་ཁོ་མོ་ཚོ་དགེ་སློང་མ་ཨུཏྤལའི་སྤྱན་སྔར་འོངས་ཏེ་ཕྱག་འཚལ་ནས་འདི་སྐད་ཅེས་ཞུས། བདག་ཅག་ཁྱིམ་ན་གནས་པའི་ཚེ་ཁྱིམ་གྱི་བྱ་བས་བསླུས། རབ་ཏུ་བྱུང་ནའང་འདོད་པའི་དབང་དུ་སོང་ནས་ཉོན་མོངས་ལས་མི་ཐར་ན་ཁོ་མོ་ཅག་ལ་ཕན་པའི་ཆོས་ཤིག་གསུང་དུ་གསོལ། དགེ་སློང་མ་ཨུཏྤལའི་མདོག་ཅན་གྱིས་དགེ་སློང་མ་དག་ལ་ཞིབ་ཏུ་གཟིགས་ནས་ཅུང་བསམས་ཏེ་འདི་སྐད་གསུངས།འདིར་ངས་དེ་རིང་ཁྱོད་ཚོར་གཏམ་རྒྱུད་ཅིག་བཤད། གཏམ་རྒྱུད་འདི་ནི་ང་ཚོའི་ས་ཆ་འདིར་བྱུང་བའི་གཏམ་རྒྱུད་ཅིག་ཡིན། ཉིན་གཅིག སྟོན་པས་ཀུན་དགའ་བོ་ལ། དེ་རིང་མགྲོན་པོ་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡོད་པས་ཁྱོད་ཀྱིས་མོ་ལྭ་ཞིག་བཟུང་ནས་འུ་གཉིས་བསུ་བར་འགྲོ་གསུངས། ཀུན་དགའ་བོས་ཀྱང་ལྭ་བ་ཞིག་བཟུང་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་དང་ལྷན་དུ་མགྲོན་པོ་དེ་བསུ་རུ་སོང་། ཀུན་དགའ་བོས་མགྲོན་པོ་དེ་སུ་ཡིན་ནམ།གང་འདྲ་ཞིག་ཡིན་ནམ་སྙམ་བཞིན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་སོང་།
རྒྱལ་བྱེད་ཀྱི་ཚལ་ནས་ཕྱིར་བུད་པ་ན། རྒྱང་རིང་ན་བུད་མེད་གཅེར་བུ་ཞིག་གིས་ངོ་ཚ་སྟེ་ལག་པ་ནུ་མ་ལ་བཀབ་ནས་འདུག་པ་མཐོང། མཐོང་ནས་ཀྱང་ཉེ་སར་ཕྱིན་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། ཀུན་དགའ་བོ།  བུད་མེད་འདི་ལ་གོས་སྐོན་ཅིག  ཀུན་དགའ་བོས་ཀྱང་ཁོ་མོར་གོས་གཏད་ཅིང་ཁོ་མོས་གོས་གྱོན་ཏེ།  ངུ་སྔངས་དང་བཅས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཞབས་ལ་ཕྱག་འཚལ། བཅོམ་ལྡན་འདས་བདག་ནི་རབ་ཏུ་དབྱུང་བར་འདོད་དོ། །ཞེས་སྨྲས་ཤིང་དེ་དང་བསྟུན་ནས་མུ་མཐུད་དུ་ངུ་སྔངས་ཀྱིས། བཅོམ་ལྡན་འདས། བདག་ནི་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་བའི་རིགས་ཆེ་ཞིང་བཙུན་པར་སྐྱེས་ཏེ། ལང་ཚོ་དར་ལ་བབས་ནས་རང་དང་རིགས་མཉམ་པའི་རིག་བྱེད་ལ་མཁས་པ་ཞིག་གི་ཁྱིམ་དུ་བག་མར་ཕྱིན་ཏེ་བུ་ཞིག་ཀྱང་སྐྱེས་སོ།  ། ཕྱིས་གྱོས་པོ་ཚེ་ལས་འདས་ཤིང་། མངལ་དུ་བྱིས་པ་ཞིག་ཀྱང་ཞུགས་སོ༎ནམ་ཞིག་ཁྱོ་དང་ལྷན་ཅིག་བུ་ཆུང་ཁྲིད་དེ་ཕ་ཁྱིམ་དུ་ཕྱིན་པའི་ལམ་དུ་མངལ་མི་བདེ་བར་གྱུར་ནས་ཤིང་དྲུང་གཅིག་ཏུ་གནས་བཅས་ཤིང་ནམ་ཕྱེད་ཙམ་དུ་བུ་ཆུང་ཞིག་བཙས་སོ།  ། ཕྱི་ཉིན་ལོགས་གཅིག་ཏུ་ཉལ་བའི་ཁྱོ་ག་སྦྲུལ་གདུག་པ་ཅན་གྱིས་ཟིན་ནས་ཚེ་འཕོས་པ་མཐོང་ནས་བརྒྱལ་ཏེ་འགྱེལ་ལོ།  །བརྒྱལ་སངས་པ་ན་བུ་ཆེ་བ་རྒྱབ་ཏུ་འཁུར་ཞིང་ཆུང་བ་པང་དུ་འཁྱེར་ནས་ལམ་གྲོགས་ཀྱང་མ་རྙེད་པར་ངུ་བཞིན་དུ་སོང་། ལམ་ཁར་ཆུ་ཆེན་པོ་ཞིག་བརྒལ་དགོས་པ་ལས་བུ་གཉིས་ཀ་མ་ཐེག་ནས། ཆེ་བ་ཚུར་རོལ་ཏུ་བཞག   ཆུང་བ་ཁྱེར་ཏེ་ཕ་རོལ་ཏུ་བསྐྱལ་ནས་ཚུར་འོངས་པ་དང་། བུས་མ་འོངས་པ་མཐོང་ནས་ཆུ་ནང་དུ་ཞུགས་པ་དང་ཆུས་ཁྱེར་ཏེ་ཤི ཕྱིར་ལོག་སྟེ་འོང་ཙ་ན་བུ་ཆུང་བ་དེ་ཡང་སྤྱང་ཀིས་ཟོས་ནས་ཁྲག་ཅུང་ཟད་ཙམ་སྣང་བས་བརྒྱལ་ཞིང་འགྱེལ་ཏོ།    ། རིང་མོ་ཞིག་ནས་བརྒྱལ་བ་ལས་སངས་ཏེ་ངུ་བཞིན་དུ་ལམ་དུ་ཞུགས་པ་ན་སྔར་གྱི་ཉེ་བ་ཞིག་དང་ཕྲད་ནས་གཏམ་དྲིས་པས།  ཕ་མའི་ཁྱིམ་དུ་མེ་ཤོར་ནས་ཕ་མ་དང་ཁྱིམ་གང་གི་མི་རྣམས་ཚིག་སྟེ་ཤིའོ་ཟེར། སླར་ཡང་བརྒྱལ་བར་གྱུར་པ་མི་དེས་བསླངས་ཏེ་ཁྱིམ་དུ་ཁྲིད་ནས་བྱམས་པར་ཡོད་པ་ལ་ཡང་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་ཞིག་གིས་ཆུང་མར་བླངས།
དེ་དང་ལྷན་དུ་གནས་པ་ལས་མངལ་ཆགས་ཏེ་ཟླ་གྲངས་ཚང་བ་ན། ཁྱིམ་ཐབ་དེ་ཆང་སྟོན་ལ་སོང་བའི་ཤུལ་ཏུ་བཙས་ཏེ། དེ་ཆང་གིས་མྱོས་ནས་ཕྱིར་འོང་བ་ན་སྒོ་འབྱེད་མཁན་མེད་པས། ཁྲོས་ཏེ་སྒོ་བཅག་སྟེ་ནང་དུ་འོང་ནས་ཁོ་མོར་བརྡུང་ཞིང་།   བུ་བཙས་སོ་ཞེས་སྨྲས་པས་བུ་བསད་དེ་མར་གྱི་ནང་དུ་བརྔོས་ནས་ཁར་བརྫངས་ཏེ་ཟར་བཅུག་གོ། །
དེ་བས་ཡིད་སྐྱོ་སྟེ། འདི་ལྟ་བུའི་ཁྱིམ་ཐབ་ཀྱི་སར་སྡོད་པ་ལས་འཁྱམ་ན་དགའ་སྙམ་ཏེ། ཁྱིམ་ཐབ་དེ་བོར་ནས་ཡུལ་ཝ་རཱ་ཎ་སིར་བྲོས། ལམ་ཁར་ཤིང་གཅིག་གི་དྲུང་ན་ཁྱིམ་བདག་གཞོན་ནུ་ཞིག་གི་ཆུང་མ་ཤི་ནས།  དེའི་རུས་པ་སྦས་པའི་སྟེང་ན་མྱ་ངན་གྱིས་ངུ་ཞིང་འདུག་པ་དང་འཕྲད་ནས།   ཕན་ཚུན་གཏམ་བྱས་ཏེ་དེའི་ཆུང་མ་བྱས་སོ། ། རིང་བོར་མ་ལོན་པར་ཁྱིམ་ཐབ་དེར་ནད་ལྕི་མོ་ཞིག་ཕོག་སྟེ་ཚེ་ལས་འདས་པ་དང་ཡུལ་དེའི་ལུགས་ཀྱིས་བདག་ཀྱང་གསོན་པོར་ཁྱོ་གའི་རོ་དང་མཉམ་དུ་དུར་དུ་སྦས་སོ།   །དེའི་ནུབ་མོར་དུར་རྐུན་པ་འོངས་ནས་དུར་བྲུས་པ་དང་།   ཁོ་མོ་མཐོང་ནས་དུར་ལས་བླངས་ཏེ་རྐུན་མའི་དཔོན་པོ་དེའི་ཆུང་མ་བྱས་སོ།   །
དེ་སྐད་སྨྲས་པ་དང་མོས་ངུ་སྔངས་ཀྱིས། བཅོམ་ལྡན་འདས།
བདག་རབ་ཏུ་བྱུང་བར་འཚལ་ལོ།།
བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བརྩེ་བས་གཟིགས་ཏེ།
ལེགས་སོ།　།ཤིན་ཏུ་ལེགས་སོ།　།
ཞེས་གསུངས་ནས་རྒྱལ་བྱེད་ཚལ་དུ་ཁྲིད་དེ།
དགེ་སློང་མ་སྐྱེ་དགུའི་བདག་མོ་ལ་གཏད་ནས་རབ་ཏུ་བྱུང་ངོ་།　། དགེ་སློང་མ་ལྔ་བརྒྱས་གཏམ་རྒྱུད་དེ་ཐོས་ནས་སྐྱོ་བ་ཆེན་པོས་ངུ་ཞིང་ངུ་བར་བྱེད་དོ༎ སྐབས་འདིར་དགེ་སློང་མ་ཨུཏྤལའི་མདོག་གིས།
ཁྱོད་ཚོས་སྐབས་འདིར་ཐེངས་གཉིས་ལ་དུར་ལ་བཅུག་ཅིང་དུར་ལས་ཐར་བའི་བུ་མོ་འདི་སུ་ཡིན་ཤེས་སམ། མི་ཤེས་སོ། ། དགེ་སློང་མ་དེ་ད་ལྟ་གང་དུ་བཞུགས་སམ། བདག་ཅག་གིས་བལྟ་བར་འདོད་དོ། ། དགེ་སློང་མ་ཨུཏྤལའི་མདོག་གིས། བཙན་གྱིས་བུའི་ཤ་ཟོས་པའི་བུ་མོ་དེ་ནི་ང་ཡིན་ནོ། ། བུད་མེད་དག་ཧ་ལས་ཏེ་མིག་ཅེར་ནས་མོ་ལ་བལྟས་ནས་བསྡད། ཁྱོད་ཚོས་བདག་གིས་ཅིའི་ཕྱིར་འདི་ལྟ་བུའི་སྡུག་བསྔལ་མྱོང་བ་ཤེས་སམ། མི་ཤེས་སོ།། བདག་ཅག་ལ་ཁྱོད་ཀྱིས་ཅིའི་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་འདི་མྱངས་པ་གསུང་དུ་གསོལ།
དགེ་སློང་མ་ཨུཏྤལའི་མདོག་གིས། སྔོན་ཝཱ་རཱ་ཎ་སིར་རང་སངས་རྒྱས་ཤིག་བསོད་སྙོམས་ལ་གཤེགས་པ་ན། ཁྱིམ་བདག་གི་ཆུང་མ་ཞིག་རང་སངས་རྒྱས་དེ་ལ་རབ་ཏུ་དད་ནས་བསོད་སྙོམས་ཕུལ།  རང་སངས་རྒྱས་དེས་ཀྱང་རྫུ་འཕྲུལ་སྣ་ཚོགས་པ་བསྟན་པས། ཁྱིམ་བདག་གི་ཆུང་མ་དེས།   ཁོ་མོའང་མ་འོངས་པའི་དུས་སུ་ཡོན་ཏན་འདི་ལྟ་བུ་ཐོབ་པར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་སྨོན་ལམ་བཏབ་སྟེ། དེའི་སྐབས་ཀྱི་ཁྱིམ་བདག་གི་ཆུང་མ་དེ་ང་ཡིན་ནོ། །སྐབས་དེར་དེ་ལྟ་བུའི་དགེ་བ་བསགས་པས་སྐྱེ་བ་འདིར་རབ་ཏུ་བྱུང་ནས་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པ་ཡིན། ད་ལྟ་ཁྱོད་ཚོས་ཤེས་སམ། འདོད་ཆགས་ནི་མེ་དང་འདྲ་སྟེ། རྒྱུན་དུ་འཚིགས་ནས་སྡུག་བསྔལ་བར་བྱེད་ཅིང་། དེའི་དབང་གིས་གཅིག་གིས་གཅིག་ལ་འཚེ་ཞིང་ཡུན་རིང་བོར་སྡུག་བསྔལ་མྱོང་བར་བྱེད་དོ། ། ཁྱིམ་ནི་བཙོན་ར་དང་འདྲ་སྟེ།སྡུག་བསྔལ་རྒྱུན་མི་ཆད་པར་མྱང་ཞིང་དེ་ལས་ཐར་དཀའ་འོ། ། ཀུན་ཀྱང་ང་དང་འདྲ་སྟེ།དགེ་བ་བསྒྲུབས་པས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་གོ་འཕང་འཐོབ་ངེས་ལ། མི་དགེ་བ་བསྒྲུབས་པས་ཉམ་ང་བ་མང་བོ་མྱང་བར་འགྱུར་རོ༎
དགེ་སློང་མ་དག ཁྱོད་ཚོས་ཅིའི་ཕྱིར་རབ་ཏུ་བྱུང་ནས་ཡང་འདོད་པ་ལ་ཆགས་པར་བྱེད་དམ། དགེ་སློང་མ་ཨུཏྤལའི་མདོག་གིས་དེ་སྐད་གསུངས་པ་དང་། དགེ་སློང་མ་དག་གིས་སྔར་བྱས་པའི་ཉེས་པ་འགྱོད་ཅིང་སེམས་ཁོང་དུ་ཆུད་ནས་འདོད་པའི་གཡེང་བ་ལས་རྣམ་པར་ལྡོག་ནས་དམ་པའི་ཆོས་ལ་གཅིག་ཏུ་གཞོལ་བར་གྱུར་ཏོ། །
བསྐྱུས
མི་དཀྱུས་མ་དང་དོན་གཅིག་མིན་ནམ
མཆོད་པ་བཤམས་ཚུལ་
མཆོད་པ་འབུལ་ལུགས།
ཏིང་ཕོར་ལ་མཛུབ་རྗེས་མ་ཕབ་པར་འོད་འཆར་བར་ཕྱིས་རྗེས། ཀུན་སློང་གཡོ་མེད་ཅིང་བཀོད་པ་མཛེས་པར་ཡོན་ཆབ་བཤམས་དགོས་ཏེ།  དཔེར་ན།  རྒྱ་གར་གྱི་ལུགས་བཞིན།   ཡུལ་དམ་པ་མགྲོན་དུ་སྤྱན་དྲངས་དུས།   ཆུ་གཙང་གིས་ཞབས་བཀྲུ་བ་དང་།  དྲི་ཞིམ་གྱི་ཆུས་སྐུ་ཁྲུས་གསོལ་བ།  མེ་ཏོག་སོགས་ཀྱིས་རྒྱན་འདོགས་པ།   སྤོས་ཀྱིས་དྲི་བསུང་བདུག་པ།  བཟའ་བཏུང་ཞལ་དུ་གསོལ་བ་སོགས།  ཡུལ་དམ་པར་ཐུགས་མཉེས་པར་བྱེད་པ་དང་སྒོ་བསྟུན་ཏེ་འབུལ་ལོ།། ཆུ་རྒྱུན་ལྡུགས་ཚེ། ནས་འབྲུ་མའི་ཚུལ་དུ་ཐོག་མཐའ་གཉིས་ཕྲ་ལ།   དཀྱིལ་སྦོམ་པོར་བྱས་ཏེ།  ངག་ཏུ།  ཨོཾ་ཨཱཿཧཱུཾ།  ཞེས་ཡིག་འབྲུ་གསུམ་གྱི་བྱིན་གྱིས་བརླབས་ཏེ་འབུལ་ལོ།།  དེ་ནི།  རྒྱལ་བ་སྲས་བཅས་ཀྱི་བྱིན་རླབས་ཡིག་འབྲུ་གསུམ་ལ་ཞུགས་ཏེ་ཡོན་ཆབ་ཏུ་ཐིམ་ཞིང་།  ཧཱུཾ་གྱིས་མི་གཙང་བ་ཐམས་ཅད་དག  ཨཱསཿདག་གཙང་བདུད་རྩིའི་རང་བཞིན་དུ་བསྒྱུར།  ཨོཾ་གྱིས་མང་དུ་སྤེལ་བར་བསམ་དགོས་སོ།།
ཏིང་ཕོར་བདུན་འབུལ་བའི་རྒྱུ་མཚན།
སྤྱིར་ན། ཏིང་ཕོར་ལ་རང་གི་ཕོར་བ་ལས་མ་ཆུང་བ་དང་།  གྲངས་ཚད་ལ་ངེས་བཟུང་མེད་པར།  ཇི་ལྟར་མང་ན།  དེ་ལྟར་བཟང་།  འོན་ཀྱང་།   དེང་སང་།  བདུན་ཚར་ཞེས་ཏིང་ཕོར་བདུན་རེ་བཤམས་པ་ནི།  འདོན་ཆོག་མང་བོ་ན་གསལ་བ་ལྟར།   མཆོད་ཡོན།  ཞབས་བསིལ།  མེ་ཏོག  བདུག་སྤོས།  སྣང་གསལ།  དྲི་ཆབ།   ཞལ་ཟས་བཅས།   རྣམ་གྲངས་བདུན་འབུལ་སྲོལ་ཡོད་པ་དང་བསྟུན་ནོ།།  འགའ་ཞིག  སྟོན་པ་ཐུགས་རྗེ་ཅན་སྐུ་བལྟམས་མ་ཐག་ས་ཆེན་འདི་ལ་གོམ་པ་བདུན་བོར་དུས།  མེ་ཏོག་བདུན་འཁྲུངས་པས།  བདུན་ཚར་བཤམས་སྲོལ་བྱུང་ཡང་ཟེར།
ཡོན་ཆབ་ཀྱི་འཛེམ་བྱའི་སྐྱོན་དྲུག
༡ ཡོན་ཆབ་ཁ་མ་གང་ན།  རྒྱུད་ལ་ཡོན་ཏན་གྱིས་མི་གང་བ།  ༢  གང་ཆེས་ན།  སྡིག་སྒྲིབ་ཀྱིས་ཁ་གང་བ།  ༣ གཅིག་ལ་གཅིག་གཏུགས་ན།  སྡིག་གྲོགས་དང་འཕྲད་པ།  ༤  བར་ཁྱད་ཧ་ཅང་རིང་ན།  དགེ་རྒན་དང་གྲོགས་བཟང་རིང་དུ་བཀྱེད་པ།  ༥  ཡ་ཡོ་བྱུང་ན།  ཚེ་རབས་ཀུན་ཏུ་སེམས་མི་དྲང་བ།  ༦ ཡོན་ཆབ་ཕྱི་རོལ་ཏུ་འཕོས་ན།  ཚེ་རབས་ཀུན་ཏུ་མིག་མི་གསལ་ཞིང་མིག་ཆུ་ཤོར་བའོ།།
ཡོན་ཆབ་ཀྱི་ཕན་ཡོན།
ཡོན་ཆབ་ལ་བརྟེན་ནས་དགེ་རྩ་སྒྲུབ་ཚུལ་འདི། ཕྱིའི་དངོས་བོ་ལ་རག་མ་ལས་པར།  ནང་དད་པ་ལ་ཐོགས་ཏེ།  མཐོ་རྒྱལ་བོ་དང་།  དམའ་སྤྲང་ནག་བེར་ཀ་ཐོགས་པ་ཚུད་ཆད་ཀྱིས།   འདི་འབྱོར་དང་དེ་མི་འབྱོར་ཞེས་ཁག་དཀྲི་རྒྱུ་མེད་པར།   མཉམ་ཉིད་དུ་ལས་སུ་རུང་བ་ཡིན།  དཔེར་ན།  རྗེ་མི་ལས་ཟོག་གི་རྨིག་ཀོང་ཞིག་ཏུ་ཆུ་མཆོད་ཞིག་ཕུལ་བར།  རྒྱ་གར་ནས་སངས་རྒྱས་བྱང་སེམས་མང་བོ་མཆོད་མགྲོན་དུ་ཕེབས་པ་ལྟ་བུ་ཡིན།  ཁྱད་པར་དུ།  ཇོ་བོས།  བོད་ཀྱི་ཆུ་ཐམས་ཅད་ཡན་ལག་བརྒྱད་ལྡན་ཡིན་པས།  བོད་ན་མཆོད་པ་ཡོན་ཆབ་གཅིག་པུས་ཆོག་འདུག   གསུངས་པ་བཞིན།  མཆོད་པའི་ཕན་ཡོན་གཞན་དག་ལྟ་ཅི།  ཆུ་བོ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པོའི་ཕན་ཡོན་རེ་རེ་བརྗོད་ནའང་འདི་ལྟ་སྟེ། ༡ ཆུ་བསིལ་བ་ཕུལ་བས།  དཀོར་གྱི་སྒྲིབ་པ་སྦྱངས་ཤིང་ཚུལ་ཁྲིམས་དག  ༢  ཆུ་ཞིམ་པས།  ཟས་མཆོག་རྙེད།   ༣ ཆུ་ཡང་བས།  ལུས་སེམས་ལས་སུ་རུང་།  ༤  ཆུ་འཇམ་པས།  གཤིས་ཀ་འཇམ།  ༥ ཆུ་དྭངས་པས།  རིག་པ་དྭངས་ཤིང་སྙིང་རྗེ་ཆེ།  ༦  ཆུ་དྲི་མི་ང་བས།  སྡིག་སྒྲིབ་སྦྱོངས།  ༧ ཆུ་ལྟོ་བ་ལ་མི་གནོད་པས།  ནད་མི་འབྱུང་།   ༨ ཆུ་མགྲིན་པ་ལ་མི་གནོད་པས།   སྐད་སྙན་པ་བཅས་ཕན་ཡོན་འབྱུང་ངོ་།།
ཁྱིམ་ཞག་གསུམ་
དུས་ཀྱི་ཁྱིམ་ཞག གནམ་ཀྱི་ཁྱིམ་ཞག ས་ཚིགས་ཀྱི་ཁྱིམ་ཞག་གོ།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
ཁྱིམ་ལོ་
ཉི་མས་ཁྱིམ་བཅུ་གཉིས་སུ་རང་འགྲོས་ཀྱིས་བསྐོར་བ་གཅིག་ཐེབས་པའི་ཡུན་ཚད་དེ། ཡོངས་གྲགས་ཀྱི་ལོ་ཞེས་པའི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས།
ཁྱིམ་ཡིག་
དུད་ཐོ། ཐེམ་ཐོ། (ཙ)
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
ཁྱིམ་སྲིད་དམ་པ་
ཁྱིམ་གྱི་འབྱོར་བ་ཉམས་པ།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
ཁྱིམ་སུན་འབྱིན་པའི་དྲུག་སྡེ་
འཆར་ཀ་དང་འདུན་པ༌གཉིས། དགའ་བོ་དང་ཉེར་དགའ་གཉིས། འགྲོ་བཟང་དང་བློ་འགྲོགས་གཉིས་ཏེ་དྲུག་ནི། སངས་རྒྱས་པའི་མཐུན་ཕྱོགས་གཙོ་འཁོར་སྟོན་པའི་ཉན་ཐོས་སྡེ་དྲུག་གོ། ཡང་ལུགས་གཅིག་ལ། དགའ་བོ། ཉེར་དགའ་བོ། ནབས་སོ། འདུན་པ། འགྲོ་མགྱོགས། འཆར་ཀ་དྲུག་གོ།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
ཕྱག་འཚལ་ལུགས་
ཕྱག་གི་མཚོན་དོན།
ལག་གཉིས་ཐལ་མོ་སྦྱར་བས། ཐབས་ཤེས་ཟུང་འཇུག་དང་།  ཐལ་མོ་སྤྱི་གཙུག་ཏུ་སྦྱར་བས།   བདེ་བ་ཅན་དུ་སྐྱེས་པ།  སྨིན་མཚམས་ལ་སྦྱར་བས།   ལུས་ཀྱི་སྡིག་སྒྲིབ་དག  མགྲིན་པར་སྦྱར་བས།  ངག་གི་སྡིག་སྒྲིབ་དག  སྙིང་གར་སྦྱར་བས།  ཡིད་ཀྱི་སྡིག་སྒྲིབ་དག  ཐལ་མོ་སོ་སོར་ཕྱེས་པས།  གཟུགས་སྐུ་གཉིས་ཀྱི་འགྲོ་དོན་བྱེད་པ།  པུས་མོ་སར་བཙུགས་པས།   ངན་སོང་ལས་ཐར་བ།  སོར་བཅུ་ས་ལ་བཙུགས་པས།  ས་བཅུ་ལམ་ལྔ་བགྲོད་པ།  དཔྲལ་བ་ས་ལ་གཏུགས་པས།  བཅུ་གཅིག་ཀུན་ཏུ་འོད་ཀྱི་ས་འཐོབ།  ཡན་ལག་རྐྱོང་སྐུམ་བྱས་པས།  འཕྲིན་ལས་རྣམ་བཞི་འགྲུབ།  རྩ་རྒྱུས་རྐྱོང་སྐུམ་བྱས་པས།  ལུས་ཀྱི་རྩ་མདུད་གྲོལ།  སྒལ་ཚིགས་དགྱེ་སྒུར་བྱས་པས།   རླུང་དབུ་མར་ཚུད་པ།  ཡར་ལྡང་བས།  འཁོར་བ་ལས་འཕགས་པ་མཚོན་ནོ།།
ཕྱག་འཚལ་བའི་ཕན་ཡོན།
ཞེས་སོོ།།
མར་མེ་འབུལ་ཚུལ་
མར་མེ་འབུལ་བའི་ཁུངས།
མདོ་ལས། རྒྱལ་བོ་གསལ་རྒྱལ་གྱིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་མཆོད་ཕྱིར།  སྟོན་ཟླ་ཐ་ཆུང་ཉ་བའི་ཚེས་བཅོ་ལྔ་ལ།  འབྲུ་མར་ཟངས་པོ་ཆེ་སྟོང་བཀང་སྟེ།  དངར་ནས་མར་མེ་སྦར་བའི་འོད་ཀྱིས་ཁོ་ར་ཁོར་ཡུག་ཏུ་དཔག་ཚད་བཞིར་སྣང་བས་ཁྱབ་པར་བྱས་སོ།།  སོགས་མདོ་དང་བསྟན་བཅོས་ལས་མང་དུ་གསུངས་ཡོད་པ་དེའོ།།
མར་མེ་ལག་ལེན་བྱ་ཚུལ།
མར་མེ་ནི།  གཟུགས་ཀྱི་མཆོད་པ་ཡིན་ལ།  ཚོགས་བསགས་ཀྱི་དགེ་བ་སྟོབས་ཆེན་ཞིག་ཡིན།  ལན་ལེན་ནི།  རྐོང་བུ་བྱི་བདར་ལེགས་པར་བྱས་ཏེ།  རབ་ཡིན་ན།  སྡོང་བུ་གསེར་དངུལ་དང་།  མ་འབྱོར་ན།  རྩི་ཤིང་དྲི་བཟང་ཅན།   རྐོང་བུའི་ཚད་ལ་དཔག་སྟེ།  ཕྲ་སྦོམ་རན་པ།   དྲང་ཞིང་རྩེ་མོ་རྣོ་བ་ཅན་ལ།   མ་མོག་གིས་དཀྲི་ཐེངས་གསུམ་བྱས་ནས།  རྐོང་ཕིག་ཏུ་བརྟན་པར་གཟུགས།  ཡང་ཤེས་རབ་རྣོན་པོ་ཡོང་བའི་ཆེད་དུ་རྒྱ་ཁབ་ཀྱི་སྟེང་དུ་རས་བལ་གྱིས་དཀྲི་བའང་ཡོད། མར་ཁུ་ལ། མར་གཙང་ནང་དུ་དྲི་བཟང་བཏབ་སྟེ།  བཙགས་ཐག་ཆོད་པར་བྱས་ནས།  སྙིགས་རོ་བསལ་ཏེ།   རྐོང་བུའི་ནང་དུ་ལྡུགས་ལ།   དེ་ཡང་།   རྒྱུ་མར་རྙིང་རུང་མི་རུང་ལ་གསུངས་ཚུལ་གཉིས་ཡོད་ཀྱང་།  རྣམ་གྲོལ་ལག་བཅངས་ལས།  མར་མེ་འོད་ཕུལ་བ་ཡིན་གྱི།  མར་ཁུ་ཕུལ་བ་མིན་པས།  ཅུང་ཟད་ཁ་ཚ་ཙམ་ཡོད་ཀྱང་ཆོག་པར་གསུངས་སོ།།
ལག་ལེན་མ་དག་པའི་ཉེས་དམིགས།
རྐོང་བུ་དག་གཙང་མ་ཕྱིས་པས། གཟུགས་མི་སྡུག་པར་སྐྱེས།  སེར་སྣ་ཤོར་བས།  ཡི་དྭགས་སུ་སྐྱེས།  ཚགས་མ་བྱས་པ་དང་ས་རྡུལ་གྱིས་སྦགས་པས།  དུད་འགྲོར་སྐྱེས་སོ།། གཞན་ཡང་། དབྱར་དུས་སུ།  མར་མེ་ལ་འོད་ཁང་དང་དྲ་མིག་མེད་པར།  ཕྱེ་ལེབ་སོགས་སེམས་ཅན་མང་བོ་འཚེད་པ་ཡིན་ན།  དཀོན་མཆོག་མཉེས་པ་ལས་ལྡོག་སྟེ།   དེ་ལ་ཐབས་ཤེས་སྣ་ཚོགས་བྱས་ནས།  མཆོད་གཏོར་བཤམས།  ཆབ་ཀྱིས་བྲན་ལ་སྤོས་ཀྱིས་བདུག   གྲིབ་སྲུང་གི་རྫས་ཀུ་ཤ་དང་རྨ་བྱའི་སྒྲོ་སོགས་ཉེ་འཁོར་དུ་བཞག་ལ།  བགེགས་མི་འཇུག་པའི་བྱིན་རླབས་བྱ་དགོས་སོ།།
མར་མེ་སྦར་ཚུལ།
མེ་མ་ཤི་ཙམ་པའི་འོད་ཀྱིས་རྒྱུན་རིང་བོར་བྱེད་པས། ཚེ་རིང་བའི་རྟེན་འབྲེལ་ཡོད་པ་དང་།  སྡོང་བུ་ཧ་ཅང་མི་སྦོམ་པར།   འོད་གསལ་བའི་སྟེང་ནས།  དལ་འབར་བྱས་ན་ལེགས་པར་བསྟན་རིམ་ལས་གསུངས་སོ།།
མར་མེ་སྒྲོན་དུས་ཀྱི་འདོན་ཆོག
སྤྱིར་ན།  མར་མེའི་འདོན་ཆོག་རྒྱས་བསྡུས་མང་དུ་ཡོད་ཀྱང་།   ཧ་ཅང་སྟབས་བདེ་འདོན་ན་འདི་ལྟར།
ཨོཾ་ཨཱཿ་ཧཱུཾ།
མར་ཁུ་རྒྱ་མཚོ་ཡོངས་སུ་འཁྱིལ་བའི་རྐོང་།།
ཕུན་ཚོགས་འོད་སྟོང་འབར་བའི་སྒྲོན་མེ་འདིས།།
མུན་པའི་བསྐལ་བ་ཡོངས་སུ་སངས་བྱས་ནས།།
འགྲོ་རྣམས་སངས་རྒྱས་མངོན་སུམ་མཐོང་བར་ཤོག།
མར་མེ་འདི་ཡིས་བསོད་ནམས་ཀྱིས།།
མ་རིག་མུན་པ་སེལ་བར་ཤོག།
ཡེ་ཤེས་སྤྱན་དང་ལྡན་པར་ཤོག།
ཤེས་རབ་རྩ་ཁ་དབྱེ་བར་ཤོག།
ཅེས་བཏོན་ན་ཕན་ཡོན་ཆེའོ།།
མར་མེའི་མཚོན་དོན།
སྡོང་ཤིང་རྣོ་བས། རིག་པ་རྣོ་བ།   སྡོང་བུའི་རྩ་བ་བརྟན་པས།  བསམ་གཏན་དང་།  སྡོང་བལ་རིམ་པ་གསུམ་དུ་དཀྲིས་པས།  ཚུལ་ཁྲིམས།  བཟོད་པ།  བརྩོན་འགྲུས་གསུམ་དང་།  མར་ཁུ་མེར་གྱིས་གང་བས།  སྦྱིན་པ་སྟེ་ཕར་ཕྱིན་དྲུག་མཚོན་ནོ།།
མར་མེ་ཕུལ་བའི་ཕན་ཡོན།
མར་མེ་ཕུལ་བས།  འཆི་བའི་དུས་ཀྱི་སྣང་བ་གསུམ།  ཟང་ཟིང་མེད་པའི་དགའ་བ་བཞི།  འདུན་པ་བཞི།  ཡོངས་སུ་དག་པ་བཞི།   ཆོས་ཀྱི་མཆོག་བརྒྱད།  སོ་སོ་ཡང་དག་བཞི་སོགས་འཐོབ་ལ། དཔེར་ན།  དབུལ་མོ་བསྙེན་དགའ་མོས།  རྒྱལ་བློན་སོགས་ཀྱིས་སངས་རྒྱས་ལ་མར་མེ་འབུལ་བ་མཐོང་ནས།  ཉིན་གཅིག་རིང་སློང་མོ་བྱས་པའི་དོང་ཙེ་གཅིག་པུས་མར་ཉོས་ནས།  བསམ་པ་རྣམ་དག་གིས།   མཆོད་པ་ཕུལ་བས།  བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས།   མ་འོངས་པ་ན།  མཚན་ཡང་།   མར་མེ་མཛད་ཅེས་བྱ་བའི་ངོ་བོར་འཚང་རྒྱ་བར་ལུང་དུ་བསྟན་ཏོ།།
ཁྱུ་མཆོག་ཟས་ལ་ཡན་
བ་ལང་གི་རིགས་རྩྭ་ཡོད་སར་འཚོ་སྐྱོང་བྱེད་པའི་མིང༌།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
ཁྱི་རྒྱལ་པོ་ཀུ་ཀུ་རཱ་ཛ་
གྲུབ་ཆེན་བརྒྱད་ཅུའི་ནང་གསེས་ཀུ་ཀུ་རཱ་ཛ་ཞེས་སུ་གྲགས་པ་དེ་ཡིན་ཅིང༌། མཚན་གཞན་ཀུ་ཀུ་རི་པ་ཡང་ཟེར་ཞིང༌། ལོ་རྒྱུས་འགའ་ཞིག་ཏུ་ཀུ་ཏ་རཱ་ཛ་ཞེས་ཀྱང་འབྱུང༌། རང་ཉིད་ཀྱི་ལས་རྒྱ་ཕྱིར་སྤྲུལ་པ་དང་ལྷན་དུ་བཞུགས་ནས་དཔའ་བོ་དང་མཁའ་འགྲོར་ཆོས་སྟོན་ཅིང༌། མཚན་མོ་མཁའ་འགྲོ་མ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་དུར་ཁྲོད་དུ་གཤེགས་ནས་ཚོགས་འཁོར་དང་དམ་ཚིག་གི་ཀུན་སྤྱོད་མཛད་པས་ལོ་བཅུ་གཉིས་སོང་བ་ན་གྲུབ་པ་ཐོབ། སློབ་དཔོན་འདིས་སངས་རྒྱས་མཉམ་སྦྱོར་གཙོ་བོར་འཆད་སྤེལ་མཛད་ཅིང༌། 《གསང་དོན་རྣམ་དྲུག》སོགས་བསྟན་བཅོས་མང་པོ་མཛད།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
ཁྱིམ་ཞག་
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
ཀོང་པོ་རྒྱ་མདའ་རྫོང་།
ཀོང་པོ་རྒྱ་མདའ་རྫོང་
སྨན་གླིང་རྫོང་།
སྨན་གླིང་རྫོང་།
ཡུང་ཊིང (གོང་མ།)
གོང་མ་ཡུང་ཊིང(༡༦༧༨-​༡༧༣༥)(རྒྱ་སྐད།: 雍正帝)ནི་ཆིང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་གོང་མ་ཞིག་རེད།
མེ་ཏོག་རྫོང་།
མེ་ཏོག་རྫོང་།‎
སྤོ་མེས་རྫོང་།
སྤོ་མེས་རྫོང་
ལུས་ལ་དངུལ་རྒྱན་འདོགས་པའི་རྒྱུ་མཚན་
གནའ་བོའི་དུས་ལ་ཕོ་མོ་དབྱེར་བ་མེད་པར་དངུལ་གྱི་ལག་གདུབ་གོན་སྲོལ་ཡོད་པ་དང་། བུ་མོའི་དངུལ་གདུབ་གོན་པ་ནི་གཉེན་བསྒྲིགས་ཟིན་པའི་རྟགས་དང་། བུས་དངུལ་གདུབ་གོན་པ་ནི་མིང་ཐོབ་ཀྱི་རྟགས་སུ་བརྩི། དེང་གི་གསོ་རིག་པས་ནི་དངུལ་གྱིས་ནད་འབུ་སེལ་བ་དང་གཉན་ཁ་བཅགས་པ། དུག་འདོན་ལུས་ཟུངས་གསོ་བ། ཚེ་བསྲིངས་བ། ཡུན་རིང་བེད་སྤྱོད་བྱས་ན་མགྱོགས་པོར་རྙིང་འདོར་གསར་ལེན་གྱིས་ནད་ཡམས་འགོག་རྒོལ་གྱི་ནུས་པ་མཐོ་རུ་གཏོང་ཐུབ་པར་བཤད། རྒྱུན་པར་དངུལ་རྒྱན་རིགས་བཏགས་ན་གཟུགས་པོ་བདེ་ཐང་ལ་ཕན་པ་བརྒྱ་ལས་གནོད་པ་སྤུ་ཙམ་མེད་དོ།།
བུ་མོས་དངུལ་གྱི་ལག་གདུབ་གྱོན་ན་མཛེས་པ་མ་ཟད་ལུས་ལ་ཡང་ཕན་པ་ཆེ། དངུལ་གྲུང་ལ་ཡ་མཚན་པའི་ཁྱད་ཆོས་ཤིག་ཡོད་པ་ནི། གཟུགས་གཞི་ལེགས་པའི་མི་ཞིག་གིས་དངུལ་རྒྱན་ཇི་ཙམ་བཏགས་ན་དེ་ཙམ་གྱིས་མདངས་གསལ་དུ་འགྲོ། ལྡོག་སྟེ་ལུས་སྟོབས་ཞན་པའི་དུག་རྒྱུ་མང་བ་ཞིག་ཡིན་ན་དངུལ་རྒྱན་ཉིད་ལམ་སང་ནག་ཏུ་འགྲོ་བ་བཅས་དངུལ་རྒྱན་གྱི་དབྱང་འགྱུར་འགོག་པའི་རང་བཞིན་དང་བཀྲག་མདངས་རྒྱུན་སྲིང་གི་ངོ་བོ་གཉིས་ལ་ཐད་ཀར་འབྲེལ་བ་ཡོད། དཔེར་ན་གནའ་སྔ་མོ་ཟས་ལ་དུག་ཡོད་མེད་བརྟགས་པའི་དངུལ་ཁབ་ལྟར་དུག་ཡོད་ན་ལམ་སང་ནག་པོར་འགྲོ་བ་བཞིན་ནོ།། དེར་བརྟེན་དངུལ་རྒྱན་རྒྱུན་དུ་བཏགས་ན་ལུས་ནང་གི་དུག་ཕྱི་རུ་འདོན་པའི་ཕན་ནུས་ཆེའོ།།
སྣང་རྫོང་།
སྣང་རྫོང་‎
ལུས་ལ་དངུལ་རྒྱན་འདོགས་པའི་རྒྱུ་མཚན་
གཅིག  དངུལ་གདུབ་སམ་དངུལ་རྒྱན་བཏགས་ན་ཕན་པ་གང་ཡོད་དམ།
རྫ་ཡུལ་རྫོང་།
རྫ་ཡུལ་རྫོང་‎
ལུས་ལ་དངུལ་རྒྱན་འདོགས་པའི་རྒྱུ་མཚན་
གཅིག དངུལ་གྱི་གྱེས་རྡུལ་ལ་སྲིན་སེལ་གྱི་ནུས་པ་ཤུགས་ཆེན་ཡོད་པ། དངུལ་ནང་དངུལ་གྱི་གྱེས་རྡུལ་ཡོད་པས་སྲིན་སེལ་ནུས་པ་ཤུགས་ཆེན་ཡོད། ལུས་ལ་ཕན་འདྲོང་ཆེ་བ་མ་ཟད། དངུལ་གྱི་ཚ་འདྲེན་རང་བཞིན་དེ་ལྕགས་རིགས་ཀུན་ལས་འབུར་ཐོན་ཡིན་པས་དེ་འདྲའི་མངོན་གསལ་དོད་པའི་ཚ་འདྲེན་ནུས་པས་ལམ་སང་ཁྲག་རྩའི་ཚ་བ་འགྲེམ་པ་དང་བཅག་ཐུབ།
གསུམ། དངུལ་ལ་ལུས་ཁམས་བདེ་སྲུང་གི་ཕན་ནུས་ཡོད་པ། རྒྱུན་པར་དངུལ་རྒྱན་བཏགས་ན་ལུས་ལ་ཡོད་པའི་དུག་རྫས་རིགས་སྙོམས་སྦྱོར་ནུས་པ་མ་ཟད་རྨ་ཁ་མགྱོགས་པོ་དྲག་པ། འགོ་ནད་སྔོན་འགོག་ཐུབ་པ། ཆུ་གཙང་བཟོ་དང་རུལ་འགོག་གསོས་ཉར་གྱི་ནུས་པ་བཅས་ཡོད། སོག་འབྲོག་གིས་འོ་མ་དངུལ་སྣོད་ནང་བླུགས་རྒྱུ་དགའ་པོ་བྱེད། ཚན་རིག་གི་ཁུངས་ཀྱང་ཡོད་འདུག
ཀ འོ་མར་དངུལ་གྱི་གྱེས་རྡུལ་ཏོག་ཙམ་ཐིམ་བསྡད་པ་དེས་འོ་མའི་ནང་གི་ནད་འབུ་བསད་ནས་འོ་མ་རུལ་བ་འགོག་ཐུབ།
ཁ། དངུལ་སྣོད་ནང་འོ་མ་བླུགས་ན་མིའི་ལུས་པོ་ལ་དགོས་ངེས་ཀྱི་དངུལ་རྒྱུ་བསྣོན་ཐུབ།
ག  དངུལ་ནི་ཚ་བ་འདྲེན་སླ་བས་འོ་མ་གྲང་སླ་བ།
ང་།  དངུལ་གྱི་རྫས་འགྱུར་ངོ་བོ་བརྟན་པ་དང་དངུལ་སྣོད་ནི་སྲ་བ་དང་སྤྱོད་ཤན་ཆེ་བའོ།།
གཅིག གཉན་ཁ་འཇོམས་པ། གནའ་ནས་ད་བར་མཛེས་པར་དགའ་བའི་བུད་མེད་ཚོས་རྣ་ཕུག་ནས་རྣ་རྒྱན་འདོགས་རྒྱུར་དགའ་པོ་ཡོད། རྣ་འབིགས་མྱོང་མཁན་ཚོས་ཤེས་གསལ་ལྟར་རྣ་ཕུག་ཚར་མ་ཐག་ལྕགས་ཀྱི་རྣ་རྒྱན་ཞིག་བཏགས་ན་བརྒྱ་ཆ་བརྒྱ་གཉན་ཚད་རྒྱས་པ་དང་། དངུལ་རྒྱན་ཞིག་འདོགས་ན་གཉན་ཚད་མེད་པའི་ཁར་རྨ་ཁ་ཡང་སོས་སླ་མོ་ཡོད། ཨམ་ཆོག་རང་ངོས་ནས་རིན་ཐང་ཆེ་བའི་དངུལ་རྒྱན་ལ་དགའ་ཆེ་བས་མ་ཡིན་ཀྱང་། དངུལ་ལ་གཉན་ཚད་འཇོམས་པ་དང་རྨ་ཁ་གསོ་བའི་ནུས་པ་ཡོད་པས་ཡིན།
གཉིས། གྲུམ་བུ་སེལ་བ། དཔེར་ན་ཀྲུང་ལུགས་ཀྱི་བཅོས་ཐབས་ནང་ནས་ཁབ་བཙའ་ལྟ་བུ་དངུལ་ཁབ་གྱིས་བཅོས་ཐབས། དཔེར་ན། སི་ཁྲོན་གཞོང་དབྱིབས་ས་ཁུལ་དག་ལ་ས་བབས་ཀྱི་དབང་གིས་གཞའ་བརླན་ཆེ་བས། དངུལ་ཆས་ལ་གྲུམ་སེལ་གྱི་ནུས་པ་ཡོད་པར་བརྟེན། ས་ཆ་དེའི་གའི་མི་རྣམས་ཀྱིས་དངུལ་རྒྱན་ལ་དོ་སྣང་ཧ་ཅང་ཆེ། སི་ཁྲོན་ལང་ཧྲིན་ལུང་པར་ས་ཆ་དེ་གའི་དབྱིས་རིགས་ལ་ཆེད་ཕན་བཅོས་ཐབས་ཤིག་ཡོད་པ་རེད། མི་ན་ཡོང་བའི་སྐབས་བྱ་སྒོང་གཅིག་བཙོས་ནས་སྒོང་ཀོག་བཤུ། སྒོ་ངའི་སེར་ཐིག་ཚུར་ལེན་ནས་དེ་མས་ལ་དངུལ་རྡོག་གཅིག་བཏུམ། དེ་ཨ་ཅོར་ཚ་མོ་ཞིག་གི་ནང་བཏུམ་ནས་ནད་པའི་སྲིན་ཁུང་དང་ལྟེ་མིག དེ་བཞིན་ལག་པའི་མཁྲིག་མའི་ནང་ཟུར་ལ་ཕར་ཚུར་འགྲིལ་ན། སྒོ་ང་འཁྱག་པ་ཆགས་པ་དང་ནང་གི་དངུལ་དེ་ལེན་ནས་བལྟས་ན་དངུལ་དེ་ཕྱི་ངོས་ནག་པོར་ཆགས་པ་མཐོང་ཐུབ། དེ་ནི་ནད་པའི་ལུས་ནང་གི་རྔོ་དང་ཆུ་ཐོར་དག་འཐེན་ཡོང་བར་ངོས་བཟུང་།
གསུམ། ཆུ་གཙང་བཟོ་ནུས་པ། དངུལ་གྱི་གྱེས་རྡུལ་གྱིས་དུག་སྲིན་བསད་ནས་ཆུ་གཙང་བཟོ་ཐུབ། ཚོད་བལྟ་བྱས་པ་བརྒྱུད། ལྕགས་མདོང་ཞིག་དང་དངུལ་མདོང་ཞིག་སོ་སོར་ཆུ་གང་རེ་ལྡུག་ནས་ཟླ་བ་གཅིག་རིང་ཁ་འབྱེད་ནས་བཞག་ན་རྗེས་སུ་ལྕགས་མདོང་ནང་ལྷག་པའི་ཆུ་ནི་ལྗང་ཁུ་བཙོག་པར་ཆགས་པ་དང་། དངུལ་མདོང་ནང་ལྷག་པ་ནི་ཆུ་གཙང་རང་འཇགས་སུ་གནས་པ་ཧ་གོ། ད་དུང་དངུལ་གྱི་གྱེས་རྡུལ་དང་ཆང་བཅུད་གཉིས་ཧ་ཅང་སྙོམས་པ་ཡིན་པས་དངུལ་གྱི་བཏུང་སྣོད་ནང་ཨ་རག་བཏུང་ན་བྲོ་བ་ཆེ།
གནའ་དུས་ནས་ཀྱང་མི་ཚོས་དངུལ་ནི་ཁོག་ན་བཏུང་བ། ཕྱི་ལ་སྤྱོད་ཆོག་པ་ཧ་གོ་ཡོད། ཕྱི་ལ་སྤྱོད་པ་ནི་དངུལ་ཁབ་གྱིས་ཁབ་བཙའ་བྱེད་པ་དང་དངུལ་ལེབ་མོས་ཀྱིས་རྨ་ཁ་བཀབ་ནས་འགོ་འགོག་བྱེད་པ་ལྟ་བུ་རེད། ཁོག་ན་བཏུང་ཚུལ་ནི་དམར་རྐྱང་དུ་སྲེག་པའི་དངུལ་རྡོག་ཞིག་ཆུ་ནང་བླུགས་ནས་ཆུ་གྲང་བ་དང་བསྟུན་བཏུང་ན་ཕོ་བ་དང་རྒྱུ་མའི་ནད་ལ་ཕན་ནུས་ཧ་ཅང་ཆེའོ།།
ཁྱུང་ནག་ཤཱཀ་དར་
གསང་སྔགས་སྔ་འགྱུར་གྱི་བསྟན་འཛིན་ཆེན་པོ་རིག་འཛིན་ཀུ་མ་ར་ཛཱའི་བླ་མའི་གྲས་སུ་བཞུགས་པ་འདི་བོད་དུ་ནག་རྩིས་ཀྱི་སྐོར་བསྣམས་ཕེབས་མཁན་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་གྱི་སྐབས་སུ་བྱོན་པ་དེ་དང་མཚན༌གཅིག་པ་ཙམ་ལས་དེ་དངོས་མིན་ཏེ། རིག་འཛིན་ཀུ་མ་ར༌ཛ་ནི་ཀུན་མཁྱེན་ཀློང་ཆེན་པའི་རྩ་བའི་བླ་མ་གཙོ་བོ་ཞིག་ཡིན་པས་དུས་མི་མཚུངས། ། ༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
ལྷོ་ཁ་ས་ཁུལ།
ལྷོ་ཁ་ས་ཁུལ
ཏའོ་ཀྭང་། (གོང་མ།)
གོང་མ་ཏའོ་ཀྭང་(༡༧༨༢-​༡༨༥༠)(རྒྱ་སྐད།: 道光帝)ནི་ཆིང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་གོང་མ་ཞིག་རེད།
ཀྭང་ཞུའི། (གོང་མ།)
གོང་མ་ཀྭང་ཞུའི་(༡༨༧༡-​༡༩༠༨)(རྒྱ་སྐད།: 光绪帝)ནི་ཆིང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་གོང་མ་ཞིག་རེད།
གོང་དཀར་རྫོང་།
གོང་དཀར་རྫོང་
སྐྱོབ་པ་རིན་པོ་ཆེ་རིན་ཆེན་དཔལ།
སྐྱོབ་པ་རིན་པོ་ཆེ་རིན་ཆེན་དཔལ་ནི། ཕྱི་ལོ་ ༡༡༤༣ ལོར་སྐུ་འཁྲུངས། སྐུ་ན་ཕྲ་མོ་ནས་འབྲི་ཀློག་ལ་སྦྱངས་པ་ཕུལ་དུ་ཕྱིན།
ཡབ་ལས་རྡོ་རྗེ་འཇིགས་བྱེད་ཀྱི་ཆོས་སྐོར་དང་། གཞན་ཡང་ཁུ་བོ་དར་མ། རྭ་སྒྲེང་སྒོམ་ཆེན་སོགས་ལས་མདོ་སྔགས་ཀྱི་ཆོས་མང་དུ་གསན། ༡༡༦༧ ལོར་དབུས་ཀྱི་གདན་ས་ཕག་མོ་གྲུར་ཕེབས་ཏེ། འགྲོ་མགོན་ཕག་མོ་གྲུ་པ་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་པོ་བླ་མར་བསྟེན།
གྲ་ནང་རྫོང་།
གྲ་ནང་རྫོང་
སྐྱོབ་པ་རིན་པོ་ཆེ་རིན་ཆེན་དཔལ།
བླ་མས་ཁོང་ལ་མཚན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རིན་ཆེན་དཔལ་ཞེས་གནང་། མདོ་སྔགས་ཀྱི་ཟབ་ཆོས་ཐམས་ཅད་བུམ་པ་གང་བྱོའི་ཚུལ་དུ་གསན་ནས་འགྲོ་མགོན་ཕག་མོ་གྲུ་པའི་སློབ་མའི་མཆོག་ཏུ་གྱུར། དགུང་ལོ་སོ་ལྔ་པར་གུང་ཐང་བླ་མ་ཞང་བརྩོན་འགྲུས་གྲགས་པའི་དྲུང་ནས་བསྙེན་པར་རྫོགས།
༡༡༧༧ ལོར་ཕག་གྲུའི་གདན་ས་མཐིལ་སྐྱོང་བར་མཛད། བླ་མའི་དགོངས་རྫོགས་སུ་དམིགས་ནས་གཞི་རྒྱ་ཆེ་བའི་གསེར་ཟངས་ཀྱིས་བཀྲ་ཤིས་སྒོ་མང་མཆོད་རྟེན་བཞེངས།
༡༡༧༩ ལོར་འབྲི་གུང་དུ་ཕེབས། གདན་ས་འབྲི་གུང་མཐིལ་བྱང་ཆུབ་གླིང་ཕྱག་བཏབ་ནས་འདུས་ཚོགས་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་ཤིང་། སྒྲུབ་པ་ཉམས་བཞེས་མཛད་མཁན་ཁྲི་ཕྲག་མང་པོ་བྱུང་བར་བཤད།
དེ་ནས་འབྲི་གུང་སྐྱོབ་པའི་ཆོས་བརྒྱུད་འཛིན་མཁན་རྣམས་ལ་འབྲི་གུང་བཀའ་བརྒྱུད་པ་ཞེས་དང་། ཁོང་ལ་ཡང་འབྲི་གུང་སྐྱོབ་པ་ཞེས་གྲགས།
ཆོས་རྗེ་སྐྱོབ་པ་རིན་པོ་ཆེ་གང་ཉིད་སློབ་མའི་ཚོགས་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་ཏེ་རེ་ཞིག་ཐུགས་སུན་པའི་ཚུལ་བསྟན་ཏེ་གནས་མཆོག་ཚ་འུག་ཅེས་པར་ཕེབས་ནས་ཏིང་འཛིན་ཕུག་པ་དང་། ཚོགས་ཁང་སོགས་ཀྱི་གནས་སྒོ་ཕྱེ་བར་མཛད་དེ། སྐུའི་རྗེས་དང་ཕྱག་ཞབས་ཀྱི་རྗེས་ཧ་ཅང་ངོ་མཚར་བ་འཇོག་པར་མཛད་པ་དུས་ད་ལྟ་ཡང་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད།
འབྲི་མཐིལ་བྱང་གླིང་གི་སྒོ་མང་། གསར་ཁང་སོགས་རྟེན་དང་བརྟེན་པ་བཅས་ལེགས་པར་བསྐྲུན་པ་མཛད་པར་མ་ཟད། དཔལ་བསམ་ཡས་མི་འགྱུར་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པའི་གཙུག་ལག་ཁང་ཉམས་གསོ་མཛད།
སློབ་མ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་དབོན་བསོད་ནམས་གྲགས་པ། སྤྱན་སྔ་གྲགས་པ་འབྱུང་གནས། སྤྱན་སྔ་ཤེས་རབ་འབྱུང་གནས། གཉོས། མགར། ཆོས་གསུམ། དཔལ་ཆེན་ཆོས་ཡེ་སོགས་མཁས་གྲུབ་ཀྱི་སྐྱེས་བུ་མང་དུ་བྱུང་། ༡༢༡༧ ལོར་སྐུ་གཤེགས། གསུང་རྩོམ་ལ། པོད་བཅུ་ཙམ་བཞུགས།
༢༠༡༦.༠༨.༡༡.ལ་སེར་བྱེས་རིག་མཛོད་ཆེན་མོའི་རྩོམ་སྒྲིག་པས་བཏུས་བསྒྲིགས་བྱས།
ཁྱུང་གི་སྡེར་རྗེས་
འཕན་པོ་རྨམ་པ་ཁུལ་དུ་ཕ་བོང་ཆེན་པོ་ཞིག་གི་ཁར་ཁྱུང་གི་སྡེར་རྗེས་ཞེས་པའི་སྡེར་རྗེས་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་ནི། འབྲི་གུང་སྐྱོབ་པ་རིན་པོ་ཆེ་ཞལ་བཞུགས་སྐབས་ཀླུའི་རྒྱལ་པོ་མལ་གྲོ་གཟི་ཅན་རང་གཟུགས་ཀྱིས་ཆོས་ཉན་དུ་ཡོང་བར་མཁྱེན་པས་བུ་སློབ་རྫུ་འཕྲུལ་ཐོབ་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀླུ་རྒྱལ་ལ་ཕར་གནོད་པ་བྱས་ཀྱི་དོགས་པ་དང༌། མ་ཐོབ་པ་རྣམས་ལ་ཀླུ་རྒྱལ་ཆོས་ཉན་པར་གནོད་སེམས་མེད་ཀྱང་ཀླུའི་ཁ་རླངས་ཀྱི་དུག་ཕོག་གི་དགོས་ནས་དོ་ནུབ་འུར་སྡིག་གི་སྒྲ་དྲག་པོ་ཇི་ལྟར་བྱུང་ཡང་མ་བལྟ་ཞིག་ཅེས་ཉེ་གནས་འཕྲིན་སྐྱེལ་དུ་བཏང་བས་གཞན་ཐམས་ཅད་ལ་འཕྲིན་བསྐྱལ་རུང་གྲུབ་ཐོབ་མགར་དམ་པ་གསེར་ཁང་འོག་གི་བླ་གཡེལ་ཕུག་རིང་དུ་བཞུགས་པར་བརྟེན་གསན་མི་ཡོང་སྙམ་ནས་བཏང་སྙོམས་སུ་བཞག་པས་དེ་ནུབ་སྒྲ་ཆེན་པོ་བྱུང་བ་མགར་དམ་པས་གསན་ནས་ཅི་ཡིན་སྙམ་ཕྱིར་བྱོན་ནས་གཟིགས་པས། སྦྲུལ་སྔོ་ནག་འཇིགས་སུ་རུང་བ་ཞིག་གིས་གླིང་ལ་ལན་གསུམ་བསྐོར་ཏེ་མགོ་གཟིམ་ཆུང་གསེར་ཁང་གི་བར་སྣང་གི་ཐད་དུ་འདུག་པར་ཁོས་ངའི་བླ་མར་གནོད་པ་བྱེད་ཡིན་འདུག་པ་དགོངས་ནས་ཁྱུང་ཆེན་པོ་འིག་ཏུ་སྤྲུལ་ཏེ་དེད་པས་རོལ་པ་འཕྲང་གི་མར་ཟུར་ཕ་བོང་ཆེན་པོ་ཞིག་གི་སྟེང་ཁྱུང་བབས་པའི་རྗེས་ཀྱང་ཤིན་ཏུ་གསལ་བ་ཞིག་ཡོད་ཅེས《འབྲི་གུང་གསེར་ཕྲེང》དུ་གསལ་བ་དང༌། ས་གནས་མང་ཚོགས་ཀྱི་བརྗོད་སྲོལ་དང་མཐུན་པའི་རྗེས་ཤུལ་ད་ལྟ་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
ཟངས་རི་རྫོང་།
ཟངས་རི་རྫོང་‎
ཅ་ཆིང་། (གོང་མ།)
གོང་མ་ཅ་ཆིང་(༡༧༦༠-​༡༨༢༠)(རྒྱ་སྐད།: 嘉庆帝)ནི་ཆིང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་གོང་མ་ཞིག་རེད།
འཕྱོངས་རྒྱས་རྫོང་།
འཕྱོངས་རྒྱས་རྫོང་
ཆུ་གསུམ་རྫོང་།
ཆུ་གསུམ་རྫོང་‎
སྣེ་གདོང་རྫོང་།
སྣེ་གདོང་རྫོང་ སྣེ་གདོང་རྫོང་། སྣེ་གདོང་ཞེས་པ་ནི་རི་གླང་ཆེན་ཉལ་བ་ལྟ་བུའི་སྣ་སྟེང་དུ་རྫོང་དེ་ཆགས་སྟབས་སྣེ་གདོང་ཞེས་སྔོན་གྱི་སྣེ་གདོང་རྫོང་གི་མིང་རང་འཇགས་སུ་བཞག་སྟབས་སྣེ་གདོང་རྫོང་ཞེས་དང་། ད་ལྟའི་སྣེ་གདོང་རྫོང་ཆགས་ཡུལ་ཡང་སྔོན་སྣེ་གདོང་རྫོང་ཆགས་ཤུལ་གྱི་རི་གཤམ་དུ་ཡོད། རྫོང་དེའི་སྤྱིའི་རྒྱ་ཁྱོན་ནི་སྤྱི་ལེ་ངོས་སྙོམ་གྲུ་བཞི་མ་༢༢༡༣དང་། ས་ཞིང་མུའུ་ཁྲི་༦.༥རྩ་ཐང་མུའུ་ཁྲི་༡༨.༢ལྕང་གླིང་རྒྱ་ཁྱོན་མུའུ་ཁྲི་༣༨མི་འབོར་ཁྲི་༤.༨ས་བབས་དམའ་ཤོས་ལ་རྒྱ་མཚོའི་ངོས་ལས་སྤྱི་ཁྲེ་༣༥༢༢དང་། མཐོ་ཤོས་ལ་རྒྱ་མཚོའི་ངོས་ལས་སྤྱི་ཁྲེ་༥༠༠༠ཙམ་གྱིས་མཐོ་བའི་རི་བོ་༡༡དང་། ཆེས་མཐོ་ཤོས་ཡར་ལྷ་ཤམ་པོ་ནི་རྒྱ་མཚོའི་ངོས་ལས་སྤྱི་ཁྲེ་༦༦༤༧གྱིས་མཐོ་བའི་གངས་རི་ཡིན་ལ་ཡར་ཀླུངས་ཆུ་བོའི་འབྱུང་རྩའང་ཡིན། “ཡར་ཀླུངས་”ཞེས་པ་ནི་ཡར་ལྷ་ཤམ་པོའི་ཀླུངས་ཐང་དུ་ཆགས་པའི་ཡུལ་ལ་ཡར་ཀླུངས་ཞེས་ཡོངས་གྲགས་དང་། ཡང་གསུང་སྲོལ་གཞན་ལ། མུ་གེ་གནམ་ལ་ཡར་བས་ཡར་དང་། འབྲུ་རིགས་ས་ལ་བཏབ་པའི་ལུང་པ་“ཡར་ལུང་”ཞེས་ཀྱང་ཟེར།
ཁྱུང་པོ་དུམ་ཚུགས་ཀྱི་མཆིད་ནས་
ཁྱུང་གི་དུམ་ཚུགས་ནི་བཙན་པོ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་སྐུ་ན་ཆུང་དུས་ཀྱི་རྩེད་གྲོགས་ཤིག་སྟེ་ཁྱུང་པོའི་རྒྱུད་ནས་བྱུང་ཞིང༌། བཙན་པོས་སྲིད་དབང་བཟུང་རྗེས་བློན་པོར་བསྐོས་པའི་གནས་ཚུལ《བཀའ་ཐང》ནང་དུ་གསལ་ལ། ཁྱུང་པོ་དུམ་ཚུགས་ཀྱི་མཆིད་ནས་ཞེས་པ་ནི་ཁྱུང་པོ་དུམ་ཚུགས་ཀྱིས་ཞུ་དོན་དུ་ཞེས་པའི་དོན།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
མཚོ་སམད་རྫོང་།
མཚོ་སམད་རྫོང་‎
སློབ་དཔོན་ཨཱརྱ་དེ་ཝའམ་སློབ་དཔོན་འཕགས་པ་ལྷ།
སློབ་དཔོན་ཨཱརྱ་དེ་ཝའམ་སློབ་དཔོན་འཕགས་པ་ལྷ་ནི། མགོན་པོ་ཀླུ་སྒྲུབ་དངོས་དང་ཁྱད་མེད་དུ་བརྩིས་ཤིང་། བོད་དུ་ཡོངས་གྲགས་ལྟར་ན། སིངྒ་གླིང་གི་རྒྱལ་པོའི་སྐྱེད་མོས་ཚལ་དུ་པདྨ་ལས་བརྫུས་ཏེ་སྐྱེས་ཤིང༌། རྒྱལ་པོས་ཀྱང་སྲས་ཀྱི་དོད་དུ་བསྐྱངས། མཐར་མགོན་པོ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱི་སློབ་མར་གྱུར་པར་བཤད།