cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
རྒྱལ་ཁང་རྩེ་སྤྲུལ་སྐུ་ངག་དབང་བློ་བཟང་བསྟན་པའི་རྒྱལ་མཚན།
༈ རྒྱལ་ཁང་རྩེ་སྤྲུལ་སྐུ་འདིའི་སྐུ་གོང་མ་སྐྱེ་འཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་མེར་གན་ཧུ་ཐོག་ཐུ་ངག་དབང་བློ་བཟང་བསྟན་པའི་རྒྱལ་མཚན་དཔལ་བཟང་པོ་མཆོག་ནི་ཁམས་རྭ་སྲིར་འཁྲུངས། རིམས་པའི་དགའ་ལྡན་ཤར་རྩེ་ཐོས་བསམ་ནོར་བུའི་གླིང་དུ་ཆོས་བཞུགས་གནང་། བསླབ་པ་སློབ་གཉེར་སོགས་མཐར་ཕྱིན་ནས་མར་ཁམས་ཕྱོགས་སུ་ཕེབས། དུས་གྱུར་སྐབས་ཕེབས་ལམ་དུ་སྐུ་གཤེགས་པ་སོགས་གང་གི་སློབ་མ་དང་ཞབས་གྲས་རྣམས་ཀྱི་ཐོས། སྐྱབས་རྗེ་མཁན་ཟུར་བླ་ཏི་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་དང་འཛིན་གྲྭ་གཅིག་པ་ཡིན་བཅས་བླ་ཏི་རིན་པོ་ཆེ་སྐུ་ངོ་མའི་གསུང་། ༼ ཡང་ལོ་རྒྱུས་གཞན་དུ། རྒྱལ་ཁམས་༼མིན་པར་་་རྒྱལ་ཁང་རྩེ་༽སྤྲུལ་སྐུ་ཞེས་པ་དགའ་ཁྲི་རབས་ཉེར་ལྔ་པ་ཆོས་རྗེ་དཔལ་འབྱོར་རྒྱ་མཚོ་དེ་མཁས་གྲུབ་དགེ་ལེགས་དཔལ་བཟང་པོའི་སྐྱེ་བརྒྱུད་དུ་གྲགས་ལ། མཁས་གྲུབ་རྗེའི་ཕྱག་སྦུག་དང་ཞལ་འདོན་བརྒྱད་སྟོང་གསེར་བྲིས་སོགས་སྐུ་ཕྲེང་རིམ་བྱོན་ངོས་བཟུང་མཛད་པའི་རྟེན་ཁྱད་པར་བ་ཡིན། རིག་པའི་གནས་ཀུན་ལ་གསན་བསམ་ཕྱོགས་མེད་མཛད་པའི་མཁས་པ་པཎྚི་ཏ་ཁོང་རྒྱལ་དབང་བཞི་པའི་ཡོངས་འཛིན་མཛད་མྱོང་བར་གྲགས། བོད་སྡེ་བ་གཞུང་གིས་ཁྲི་ཟུར་ཁོང་འཇམ་མགོན་ཆོས་རྒྱལ་ཙོང་ཁ་བ་ཡི་བསྟན་པ་དར་རྒྱས་ཡོང་ཆེད་ཆེད་དུ་འགན་དཀྲིས་ནས་སྣང་བཟང་དགོན་དུ་མངགས་པས། རྒྱལ་ཁམས་༼རྒྱལ་ཁང་རྩེ་༽སྤྲུལ་སྐུའམ་གཞུང་སྤྲུལ་ཞེས་མཚན་གསོལ། སྤྲུལ་སྐུ་ཁོང་གི་སྐུ་ཕྲེང་རིམ་བྱོན་དུ་བཤད་སྒྲུབ་སྤེལ་བའི་མཛད་རྣམ་མང་དག་ཡོད་ཀྱང་། བླ་ཡིག་སོགས་སྔོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆ་ཀུན་མེད་པར་བཏང་ཟིན་པས་བླ་རབས་སོགས་ཞིབ་མོ་བགྲང་བར་དཀའ། ཀུན་ལ་གསལ་བའི་རྒྱལ་ཁམས་སྤྲུལ་སྐུ་ངག་དབང་བློ་བཟང་བསྟན་པའི་རྒྱལ་མཚན་ནི། ཕྱི་ལོ་1927 དང་། རབ་བྱུང་བཅུ་དྲུག་པའི་མེ་ཡོས་ལོར་འབའ་ར་སྲིད་ཡུལ་སྡེར་སྐུ་བལྟམས། སྐུ་ན་ཆུང་དུ་ནས་དགའ་ལྡན་དུ་སློབ་གཉེར་ལ་ཕེབས། དགུང་ལོ་ཉི་ཤུ་སྐབས་ཆིབས་བསྒྱུར་གནང་ནས་སྣང་བཟང་དགོན་དུ། འཇིགས་བརྒྱད་དཔལ་བོ་རྒྱས་པ་གདུགས་དཀར་སོགས་དབང་ལུང་ཆོས་འཁོར་སྤེལ། གསེར་ཟངས་ལས་གྲུབ་པའི་རྗེ་རིན་པོ་ཆེ་སྐུ་ཚད་མ་དང་། ཞལ་ཐང་གསེར་བྲིས་སོགས་སྐུ་གསུང་ཐུགས་རྟེན་དུ་མ་བཞེངས་པ་བཅས།༽
བློ་བཟང་སེང་གེ
བློ་བཟང་སེང་གེ། བཙན་བྱོལ་བོད་གཞུང་གི་སྲིད་སྐྱོང(2012-)།
ཉི་ཟླ་མཚོ་མོ།
ཉི་ཟླ་མཚོ་མོ་ནི་ཐེ་ཝན་གླིང་ཕྲན་གྱི་དབུས་སུ་ཡོད་ལ། དེ་ནི་གླིང་ཕྲན་ཐོག་གི་རང་བྱུང་རི་མཚོ་ཆེ་ཤོས་ཡིན། མཚེའུའི་དཀྱིལ་དུ་གླིང་ཕྲན་ཆུང་ངུ་ཞིག་ཡོད་པར་གྲུ་ཆུང་བཏང་ཆོག གླིང་ཕྲན་གྱི་བྱང་ལ་ཉི་མ་མཚོ་མོ་དང་ལྷོ་ལ་ཟླ་བ་མཚོ་མོ་ཟེར་བ་བཟོ་ལྟའི་ཐོག་ནས་འདྲ་མིང་ཐོགས་པ་རེད། མཚེའུའི་ལྷོ་འགྲམ་དུ་ཆིང་ལུང་རི་བོ་ཡོད་ལ། རི་བོ་དེ་ན་ཞོན་ཙང་དགོན་པ་ཡོད། དགོན་པའི་ཚི་ཨེན་མཆོད་རྟེན་སྟེང་ནས་ཉི་ཟླ་མཚོ་མོའི་ལྗོངས་ཡོངས་ལག་མཐིལ་གྱི་རི་མོ་ཇི་བཞིན་མཐོང་ཐུབ། དབྱར་ཚ་བའི་དུས་སུ་ཉི་ཟླ་མཚོ་མོ་ནི་གླིང་ཕྲན་ཐོག་གི་ཚ་གཡོལ་གནས་མཆོག་ཡིན་ལ། མི་རྣམས་ཀྱིས་དེ་ལ་"རིན་ཆེན་གླིང་གི་མུ་ཏིག་"ཅེས་ཟེར།
ཀིརྟི་སྐུ་ཕྲེང་དྲུག་པ་དགེ་འདུན་ཆོས་ཀྱི་དབངཕྱུག་
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
དུང་དཀར་བློ་བཟང་འཕྲིན་ལས་
༄༅།།མཁས་མཆོག་དུང་དཀར་བློ་བཟང་འཕྲིན་ལས་གྱི་ངོ་སྤྲོད་མདོར་བསྡུས།
《དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་》ལས་བཏུས།
ཟླ་༤ཚེས་༢༧ཉིན་
ཟླ་༤ཚེས་༢༧ཉིན་ནི་སྤྱི་ལོའི་ལོ་གཅིག་གི་ནང་གི་ཉི་མ་༡༡༧པ་ཡིན། ལོ་མཇུག་ལ་ད་དུང་ཉིན་༢༤༨ཡོད།
ཟླ་༤ཚེས་༢༨ཉིན་
ཟླ་༤ཚེས་༢༨ཉིན་ནི་སྤྱི་ལོའི་ལོ་གཅིག་གི་ནང་གི་ཉི་མ་༡༡༨པ་ཡིན། ལོ་མཇུག་ལ་ད་དུང་ཉིན་༢༤༧ཡོད།
ཕོ་བྲང་ཡུམ་བུ་བླ་སྒང།
ཡུམ་བུ་བླ་སྒང་། ཕོ་བྲང་ཡུམ་བུ་བླ་སྒང་ནི། ལྷོ་ཁའི་རྩེད་ཐང་གྲོང་རྡལ་ནས་ཁྲ་འབྲུག་བརྒྱུད་ན་ལྷོ་ཕྱོགས་སྣེ་གདོང་རྫོང་གི་ཉེ་འདབས་སུ་ཡོད། དེ་ནི་བོད་རྗེ་ཐོག་མ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོའི་དུས་སུ་བཞེངས་པའི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་གི་ཕོ་བྲང་ཆེས་སྔ་ཤོས་ཡིན་ལ། ད་བར་དུ་མི་ལོ་ཉིས་སྟོང་ལྷག་གི་ལོ་རྒྱུས་མཆིས། བོད་རྗེ་ཐོག་མ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་ནས་རྒྱལ་རབས་སོ་གཉིས་པ་གནམ་རི་སྲོང་བཙན་བར་གྱི་བཙན་པོ་རིམ་བྱོན་རྣམས་བཞུགས་སའི་ཕོ་བྲང་ཡིན་སྟབས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་གནས་རྙིང་གྲགས་ཅན་ཞིག་ཡིན། བཤད་རྒྱུན་ལ། འདིའི་ནང་གི་ལྡེབས་རིས་སུ་བོད་རྗེ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་ཇི་ལྟར་བྱོན་ཚུལ་བྲིས་ཡོད་ཚུལ་སོགས་བཤད་ནའང་ད་ལྟ་མཇལ་དུ་མེད་ཀྱང་། ཕྱི་ནང་གི་བཀོད་པ་ལས་དེ་སྔའི་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་དང་ལོ་རྒྱུས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱ་རྒྱུར་རྒྱུ་ཆ་མི་ཉུང་བ་ཡོད། ད་ལྟའི་ཡུམ་བུ་བླ་སྒང་དེ་རྒྱབ་མདུན་ཁག་གཉིས་སུ་དབྱེ་བའི་མདུན་ངོས་ཐོག་བརྩེགས་གསུམ་ཅན་གྱི་ཁང་བ་དེའི་འོག་རྣམས་ལྷ་ཁང་ཡིན་པ་དང་། ནང་རྟེན་གཙོ་བོ་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་དང་། པུར་རྒྱལ་བཙན་པོ་རིམ་བྱོན་ལས་གཉའ་ཁྲི་དང་། ལྷ་ཐོ་ཐོ་རི། སྲོང་བཙན། ཁྲི་སྲོང་། རལ་བ་ཅན་བཅས་གྲགས་ཅན་འགའ་དང་། ད་རུང་སྲོང་བཙན་གྱི་བཙུན་མོ་རྒྱ་བལ་བཟའ་གཉིས་དང་། ཐུ་མི་དང་མགར་སྟོང་བཙན་བཅས་རྒྱལ་བློན་དྲིན་ཆེ་བ་འགའི་ལྡེར་སྐུ་བཞུགས་ཡོད། ཐོག་བརྩེགས་གཉིས་པ་ནི་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་རིམ་བྱོན་གྱི་ཕྱག་འཚལ་ཁང་ཡིན། དེའི་རྒྱབ་ཕྱོགས་བྱང་ངོས་སུ་གསེར་ཟངས་ལས་གྲུབ་པའི་རྒྱལ་བ་བྱམས་པ་དང་། རྗེ་ཙོང་ཁ་པ། སློབ་དཔོན་པད་འབྱུང་། འཇམ་དཔལ་དབྱངས་སོགས་ཀྱི་སྐུ་རྟེན་ཆེ་ཆུང་སྣ་ཚོགས་ཡོད་ལ། དེ་མིན་རྒྱལ་ཆེན་རིགས་བཞི་བཅས་བཞུགས། ཐོག་བརྩེགས་གསུམ་པའི་མདུན་ཕྱོགས་ནི་གཡབ་སྟེང་དང་། རྒྱབ་ངོས་ནི་ཁྱམས་ཡིན། མདུན་ཁང་དང་འབྲེལ་བའི་རྒྱབ་ཕྱོགས་དཀྱིལ་དབུས་མཐོ་ཞིང་གཟར་བའི་ཁང་པ་ཐོག་བརྩེགས་གསུམ་ཅན་ཞིག་ཡོད་པ་དེས་ཡུམ་བུ་བླ་སྒང་ཐོག་མར་སྐྲུན་སྐབས་ཀྱི་འཛུགས་སྐྲུན་དང་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དཔང་རྟགས་མཚོན་པར་བྱས་ཡོད།
ཟླ་༤ཚེས་༢༩ཉིན་
ཟླ་༤ཚེས་༢༩ཉིན་ནི་སྤྱི་ལོའི་ལོ་གཅིག་གི་ནང་གི་ཉི་མ་༡༡༩པ་ཡིན། ལོ་མཇུག་ལ་ད་དུང་ཉིན་༢༤༦ཡོད།
བསམ་ཡས་གཙུག་ལག་ཁང་།
ཀླུ་སྦྱིན་དགེ་བཤེས་རིན་པོ་ཆེའི་རྣམ་ཐར་བཞུགས་སོ།། རླབས་ཕྲེང་དང་པོ། བསམ་ཡས་གཙུག་ལག་ཁང་ནི།བོད་ལྗོངས་ལྷོ་ཁ་ས་ཁུལ་གྲ་ནང་རྫོང་ཁོངས་ཡར་ཀླུང་གཙང་པོའི་བྱང་ངོས་ཀྱི་རི་འདབས་ཤིག་ན་གནས་ཤིང་། བསམ་ཡས་གཙུག་ལག་ཁང་གི་རྒྱས་མིང་དུ་ དཔལ་བྲག་དམར་བསམ་ཡས་མི་འགྱུར་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པའི་གཙུག་ལག་ཁང་ཞེས་ཞུ་བ།དེ་ནི་དུས་རབས་བརྒྱད་པའི་དུས་དཀྱིལ་དུ་རྒྱལ་པོ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་དང་།མཁན་ཆེན་ཞི་བ་འཚོ།སློབ་དཔོན་པདྨ་འབྱུང་གནས་གསུམ་གྱིས་བཞེངས་སུ་བཅུག་པར་གྲགས་ཤིང་།ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་ལྟ་བ་བཞིན་གླིང་བཞི་རི་རབ་ཉི་ཟླ་སུམ་བཅུ་རྩ་གསུམ་གྱི་བཀོད་པ་བཞིན་བཞེངས། དེ་བཞེངས་ནས་ཀྱང་བློན་འབངས་ཀྱི་བུ་བློ་རྣོ་བ་བདུན་(སད་མི་མི་བདུན་)རབ་ཏུ་བྱུང་བས་གཙུག་ལག་ཁང་དེ་ཉིད་རིམ་བཞིན་“སངས་རྒྱས་དང་ཆོས་དགེ་འདུན་གསུམ་”འཛོམས་སུ་གྱུར་པ་རེད།
གཙུག་ལག་ཁང་འདི་ཆོས་འཁོར་གསུམ་གྱི་ཡ་གྱལ།བསྟན་པ་སྔ་དར་ལ་དམ་པའི་ཆོས་དར་ཡུལ།རྒྱ་གར་གྱི་ལོ་པཎ་དུ་མ་བྱོན་ཏེ་དམ་པའི་ཆོས་མང་པོ་བསྒྱུར་བའི་གནས་མཆོག་གཞི་རྒྱ་ཆེ་ལ་འཕང་མཐོ་བ།རྒྱུ་བཟང་ལ་བཀོད་པ་ལེགས་པ་བཅས་སྙན་གྲགས་ཆེ་བ་ཞིག་ཡིན་ནོ།།
ཀའོ་ཞུང་གྲོང་ཁྱེར།
ཀའོ་ཞུང་ནི་ཐའེ་ཝན་གྱི་གྲོང་རྡལ་ཞིག་རེད།
ཟླ་༤ཚེས་༣༠ཉིན་
ཟླ་༤ཚེས་༣༠ཉིན་ནི་སྤྱི་ལོའི་ལོ་གཅིག་གི་ནང་གི་ཉི་མ་༡༢༠པ་ཡིན། ལོ་མཇུག་ལ་ད་དུང་ཉིན་༢༤༥ཡོད།
དགའ་ལྡན་ཁྲི་ཐོག་གྱ་དྲུག་པ་གཙང་ཐོབ་རྒྱལ་བློ་བཟང་རྒྱལ་མཚན་
དགའ་ལྡན་ཁྲི་ཐོག་གྱ་དྲུག་པ་གཙང་ཐོབ་རྒྱལ་བློ་བཟང་རྒྱལ་མཚན་ནི། ཡོངས་གྲགས་སུ་སྲིད་སྐྱོང་ལ་མོ་ཤར་ཞེས་ཞུ་སྲོལ་ཡོད་པ་དེ་ཡིན། གཙང་ཐོབ་རྒྱལ་དུ་སྐུ་འཁྲུངས། སེར་བྱེས་གྲྭ་ཚང་གཙང་པ་ཁང་ཚན་དུ་ཆོས་ཞུགས་མཛད། གཞུང་ཆེན་པོའི་སློབ་གཉེར་མཐར་ཕྱིན་པ་གནང་སྟེ་དགེ་བཤེས་ལྷ་རམས་པའི་མཚན་བཏགས་གྲུབ། དེ་ནས་རྒྱུད་སྨད་དུ་ཞུགས་ནས་གསང་སྔགས་ཀྱི་སློབ་གཉེར་དང་མདོ་སྔགས་ཀྱི་ཆོས་རྒྱུན་གསན་བཞེས་བཅས་ཆབས་ཅིག་ཏུ་མཛད། རིམ་བཞིན་བླ་མ་དབུ་མཛད་དང༌། མཁན་པོ། བྱང་རྩེ་ཆོས་རྗེ་བཅས་ཀྱི་ཁྲི་ལ་ཕེབས། རབ་བྱུང་བཅོ་ལྔ་པའི་ལྕགས་གླང་༡༩༠༡ལོར་དགའ་ལྡན་གྱི་ཁྲིར་ཕེབས། ཁྲི་ལོ་བདུན་གྱི་བར་བསྐྱངས་མུས་སུ་ཁྲི་ལོ་བཞི་པ་ཤིང་འབྲུག་༡༩༠༤ལོར་དབྱིན་ཇི་བཙན་འཛུལ་དམག་དཔུང་ལྷ་སའི་ཉེ་འདབས་སུ་འབྱོར་བར་བརྟེན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་མཆོག་མཚོ་སྔོན་བརྒྱུད་ནས་པེ་ཅིན་དུ་ཕེབས་རྒྱུའི་དགོངས་བཞེད་ཀྱིས་ཕེབས་ཁར་ཁྲི་ཆེན་འདི་ཉིད་ལ་བཀའ་མངགས་དང་བཅས་སྐུ་ཚབ་ཏུ་བསྐོ་གཞག་གནང་བ་བཞིན་ལོ་བདུན་རིང་སྲིད་སྐྱོང་གི་འགན་བཞེས་གནང༌། ཞྭ་སྒབ་པ་༡༢༣ ༡༣༣ རབ་བྱུང་བཅོ་ལྔ་པའི་མེ་ལུག་༡༩༠༧ལོར་དགའ་ལྡན་གྱི་ཁྲིར་ལས་ཟུར་ནས་སྲིད་སྐྱོང་གི་ལས་འགན་མུ་འཐུད་ནས་བཞེས་ཏེ། ཚེ་སྨོན་གླིང་རྣམ་ཐར་ དགའ་ལྡན་ཁྲི་པའི་ལོ་དུས་གཙང་ནས་ཟུར་བཞུགས་ཐོག་སྲིད་སྐྱོང་རྐྱང་པའི་འགན་བཞེས་གནང༌། ས་བྱ་༡༩༠༩ལོ་ཟླ་བ་བཅུ་པའི་ནང་ྋགོང་ས་མཆོག་རྒྱ་ནག་ནས་བོད་དུ་ཆིབས་བསྒྱུར་གྱིས་ནག་ཆུ་ཆུ་མགོ་རིང་མོར་ཕེབས་འབྱོར་བཞུགས་སྒར་སར་པཎ་ཆེན་ཆོས་ཀྱི་ཉི་མ་སྟོན་འཁོར་དང༌། ཁྲི་ཟུར་རིན་པོ་ཆེ་འདི་ཉིད་ཀྱི་འཚམས་འབུལ་སྐུ་ཚབ་གསོལ་དཔོན་དང་སྐུ་གཅར་གཟིམས་དཔོན་བར་ཞི་བ། མཁན་དྲུང་བསྟན་འཛིན་ཆོས་རྒྱལ་སོགས་གཞུང་བླའི་ཕེབས་བསུ་ཆེད་བཅར་ཐོག་པཎ་ཆེན་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པས་མཎྜལ་རྟེན་གསུམ་འདེགས་འབུལ་གྱིས་སྣེ་དྲངས་འབུལ་བ་བཏོས་ཆེ་ཕུལ་བ་དང༌། ཆོས་སྲིད་དང་འབྲེལ་བའི་བཀའ་མཆིད་ལྷུག་པོར་གནང༌། བོད་ཟླ་བཅུ་གཅིག་པའི་ནང་ལྷ་སར་ཞབས་སོར་འཁོད་པ་དང་ཁྲི་ཟུར་རིན་པོ་ཆེ་འདི་ཉིད་སྐུ་གཟུགས་ཐང་པོ་མེད་པས་ཕེབས་གསུ་སྐུ་ཚབ་བཏང་གནང་མཛད། དེ་རྗེས་རྗེ་འདི་ཉིད་སྐུ་ན་སྨིན་ཞིང་སྐུ་གཟུགས་ཐང་པོ་མེད་པའི་མེད་པའི་བབ་ལ་བརྟེན་ནས་སྲིད་སྐྱོང་དགོངས་འཁྲོལ་ཞུས་པ་ལྟར། ཁྱི་༡༩༡༠ལོར་ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་བསྔགས་བརྗོད་དང་སྦྲགས་དགོངས་འཁྲོལ་གནང་ཐོག་སྲིད་ཚབ་བཤད་ཞོལ་ཆང་གསུམ་བསྐོ་བཞག་གནང༌། སྐུ་གཤེགས་པའི་ལོ་ཚིགས་མི་གསལ་ཞིང༌། རྣམ་ཐར་ཟུར་འཁོད་ཀྱི་ཡིག་ཆ་མི་སྣང༌། །
གཤིན་རྗེ།
གཤིན་རྗེ་ནི་ནང་པ་སངས་རྒྱངས་ཀྱི་ལྷ་གཅིག་རེད།
སན་ཡ་གྲོང་ཁྱེར།
སན་ཡ་
མ་སྐྱེས་དགྲ།
མ་སྐྱེས་དགྲ་ནི་ཧིན་དུ་ཡི་ལྷ་རེད།
ཟླ་༥ཚེས་༡ཉིན་
ཟླ་༥ཚེས་༡ཉིན་ནི་སྤྱི་ལོའི་ལོ་གཅིག་གི་ནང་གི་ཉི་མ་༡༢༡པ་ཡིན། ལོ་མཇུག་ལ་ད་དུང་ཉིན་༢༤༤ཡོད།
ཀིརྟི་སྐུ་ཕྲེང་བདུན་པ་ཀུན་ངགའ་ཆོས་འཕགས་ཐུབ་བསྟན་ཉི་མ་
མདོ་སྨད་ཀིརྟི་དགོན་གྱི་ཉེ། འདབས་སུ་ཡབ་མཛོད་དགེ་བཟོད་པ་དང་ཡུམ་བཀྲ་ཤིས། སྐྱིད་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་རབ་བྱུང་བཅུ་གསུམ་པའི་མེ་སྦྲུལ། (༡༧༩༧)ལོར་འཁྲུངས། དགུང་ལོ་བདུན་ལ་ཕེབས། སྐབས་གཡེར་གཤོང་དགེ་འདུན་ཟླ་བ་གྲགས་པའི་དྲུང་ནས། རབ་བྱུང་གི་སྡོམ་པ་བཞེས། དགུང་ལོ་བརྒྱད་ལ་རང་། དགོན་གྱི་གདན་སར་བརྐོད་དེ་གཞུང་ཆེན་མོར་སྦྱངས་པ། མཛད། འཇམ་བཞད་འཇིགས་མེད་རྒྱ་མཚོའི་དྲུང་ནས་། མདོ་སྔགས་ཀྱི་ཆོས་མང་དུ་གསན། དགུང་ལོ་བཅུ་གཉིས་། པ་ས་འབྲུག(༡༨༠༨)ལོར་དབུས་གཙང་དུ་ཕེབས་ནས་། རྒྱལ་བ་ཡབ་སྲས་དང་མཇལ། པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ་སྐུ་ཕྲེངུ། བདུན་པ་བསྟན་པའི་ཉི་མའི་དྲུང་ནས་བསྙེན་རྫོགས་ཀྱི་སྡོམ། པ་བཞེས། བཀའ་འགྱུར་བ་དཀོན་མཆོག་དཔལ་འཛིན། ། ཁྲི་ཆེན་བྱང་ཆུབ་ཆོས་འཕེལ། ཁྲི་ཟུར་ངག་དབང་སྙན། གྲགས། ཚ་རྡོར་ཁྲི་ཆེན་འཇམ་དཔལ་ཚུལ་ཁྲིམས་སོགས་ཀྱི། དྲུང་ནས་མདོ་སྔགས་ཀྱི་ཆོས་བཀའ་རྒྱ་ཆེར་གསན། དགུང་། ལོ་ཉི་ཤུ་རྩ་གཉིས་པ་ས་སྟག(༡༨༡༨)ལོར་འབྲས་སྤུངས་བློ། གསལ་གླིང་གི་ཡིག་ཆ་གཙོ་བོར་བཟུང་བའི་མཚན་ཉིད་གྲྭ་། ཚང་གསར་འཛུགས་གནང་། མདོ་སྔགས་ཀྱི་ཆོས་འཆད། ཉན་རྒྱ་ཆེར་གནང་བའི་ཕྱག་རྗེས་སུ་བརྩམས་ཆོས་པོ་ཏི། གཅིག་ནས་བཅུའི་བར་ཡོད་པའི་སློབ་མ་ཉི་ཤུ་ལྷག་ཙམ་ཐོན། ། དགུང་ལོ་ང་གསུམ་བཞེས་པ་རབ་བྱུང་བཅུ་བཞི་པའི་ས་སྤྲེལ(༡༨༤༨)ལོར་སྐུ་གཤེགས། 《སྟག་ཚང་ལྷ་མོ་ཀིརྟིདགོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས》གསར་རྩོམ་ནང་སྐུ་གཤེགས་པའི་ལོ་ཆུསྦྲུལ་ཡིན་ཞེས་གསལ་བ་ལྟར་ན༡༽༣༣ལོ་ཡིན་པ་དང་། ཡང༡༨༥༥ལོ་ཡིན་པར་བཤདཔ་ལྟར་ན་རབ་བྱུང་བཅུབཞི་པའི་ཤིང་ཡོས་ཡིན་དགོས་པ་བཅས་ཚིག་སྔ་ཕྱི་མིམཐུན་པའི་སྐྱོན་བྱུང་འདུགསྐུ་གདུང་རིལ་པོར་བཞུགས་ཡོད་པ་དང་། གསུང་རྩོམ་གྱི་སྐོར་མི་ཉུང་བ་ཞིག་ཡོད་ཚོད་འདུག་ཀྱང་དཔྱད་གཞི་གསལ་པོ་ཞིག་མ་རྙེད། རྣམ་ཐརལོ་རྒྱུས《མདོ་སྨད་ཆོས་འབྱུང》ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེབསྐྲུན་ཁང་གིས་ལྕགས་དཔར་མ་ཤོག་གྲངས༧༡༩དང《སྟག་ཚང་ལྷ་མོ་ཀིརྟི་དགོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས》ཤོག་གྲངས༣༩ནས༤༣བར་བཅས་ལ་གསལ་ལོ། །
༡༨༥༤ལོ།
༡༨༥༤ལོ་ནི་ཀེ་ལུའོ་ཀེ་ལི་ཡའི་ལོ་ཐོའི་ནང་བཀོལ་སྤྱོད་བྱས་པའི་ལོ་ཞིག་ཡིན།
ཟླ་༥ཚེས་༢ཉིན་
ཟླ་༥ཚེས་༢ཉིན་ནི་སྤྱི་ལོའི་ལོ་གཅིག་གི་ནང་གི་ཉི་མ་༡༢༢པ་ཡིན། ལོ་མཇུག་ལ་ད་དུང་ཉིན་༢༤༣ཡོད།
ཧ་ནུ་མན།
ཧ་ནུ་མན​་(हनुमान्)ནི་ཧིན་དུ་ཡི་ལྷ་རེད།
ཀིརྟི་སྐུ་ཕྲེང་དགུ་པ་བསྐལ་བཟང་བློ་གྲོས་ཀུན་དགའ་ལུང་རྟོགས་རྒྱ་མཚོ་
སྟག་ཚང་ལྷ་མོ་དགོན་གྱི་ཉེ་འདབས་ཡབ་སྦྱིན་པ་དང་ཡུམ་མཁའ་འགྲོ་འཚོ་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་རབ་བྱུང་བཅོ་ལྔ་པའི་ཤིང་སྦྲུལ(༡༩༠༥)ལོརའཁྲུངས། (དེང་སྐབས་གསར་རྩོམ《སྟག་ཚང་ལྷ་མོ་ཀིརྟིདགོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས》ཞེས་པའི་ནང་འཁྲུངས་ལོ་ཆུ་སྟག་ཡིནཔར་བཤད། )དགུང་ལོ་ཆུང་དུས་ནས་སྟག་ཚང་ལྷ་མོའི་དགོན་པ་རང་དུ་གཞུང་ཆེན་མོ་ལྔ་ལ་གསན་བསམ་སློབ་གཉེར་ཕུལ་དུ་ཕྱིན་པ་གནང་སྟེ་གྲྭ་སློབ་ཀུན་གྱིས་སྐུ་ཕྲེངགོང་མ་རྣམས་དང་འདྲ་བར་བསྟན་འཛིན་གྱི་སྐྱེས་ཆེནམཚན་དོན་མཐུན་པ་ཞིག་ཡོང་རྒྱུའི་རེ་བ་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བའི་མུར་དགུང་ལོ་བཅུ་དྲུག་ལ་ཕེབས་པ་ལྕགས་སྤྲེལ(༡༩༢༠)ལོར་གློ་བུར་དུ་སྐུ་གཤེགས།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན།
ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་ནི་སྤྱི་ལོ་༧༥༥ལོར་སྐུ་འཁྲུངས་པ་དང་༧༩༧ཡང་ན་༨༠༤ལོར་ཚེ་ལས་འདས། ཡབ་ཁྲི་ལྡེ་གཙུག་བརྟན་རེད། བཙན་པོ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་ནི་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་ཨང་༣༨ཡིན་པ་དང་ཆོས་རྒྱལ་མེས་དབོན་རྣམ་གསུམ་གྱི་ཡ་གྱལ་ཡིན་ཞིང་ ཆོས་རྒྱལ་མི་དབོན་རྣམ་གསུམ་ནིི་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་དང་ཁྲི་རལ་པ་ཅན་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོ་བཅས་ཡིན། ཁོང་གིས་དབང་བསྒྱུར་བྱེད་པའི་དུས་སུ་བོེད་ཀྱི་དམག་ཤུགས་དྲག་ཤོས་མཚམས་ཡིན།
མི་ཚེ།
ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན	ཁོང་ནི་བོད་ལུགས་ཆུ་ཕོ་རྟ་ལོ་སྟེ་སྤྱི་ལོ 742 ལོར་ཕོ་བྲང་བྲག་དམར་དུ་ཡབ་རྒྱལ་པོ་ཁྲི་ལྡེ་གཙུག་བརྟན་མེས་ཨག་ཚོམ་ཅན་དང་། ཡུམ་སྣ་ནམ་བཟའ་མང་མོ་རྗེ་བཞི་སྟེང་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་སྐུ་འཁྲུངས། བོད་ལུགས་མེ་ཕོ་བྱི་ལོ་སྟེ་སྤྱི་ལོ 796 ལོར་སྐུ་གཤེགས། ཁོང་དགུང་ལོ་བཅོ་ལྔ་པ་བོད་ལུགས་མེ་ཕོ་སྤྲེལ་ལོ་སྟེ་སྤྱི་ལོ 756 ལོར་མི་འཇིགས་གདོང་ལྔའི་ཁྲི་ལ་བཞུགས་ནས་ལོ་ངོ་བཞི་བཅུ་ཞེ་གཅིག་རིང་དུ་རྒྱལ་སྲིད་བསྐྱངས་ཏེ་བོད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་མཐའ་བཞིར་བཀྱེད་དེ་འཛམ་གླིང་སུམ་གཉིས་ས་ཡི་དཀྱིལ་འཁོར་དབང་དུ་བཟུང་བར་གྲགས། སློབ་དཔོན་པདྨ་འབྱུང་གནས་དང་མཁན་པོ་ཞི་བ་འཚོ་སོགས་བོད་དུ་གདན་འདྲེན་ཞུས་ཏེ། བསམ་ཡས་གཙུག་ལག་ཁང་སོགས་བཞེངས་ནས་སད་མི་བདུན་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་དང་རྒྱལ་བའི་གསུང་རབ་སྒྲ་བསྒྱུར་མཛད་ཅིང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་དར་བར་མཛད། ལྷག་པར་དུ་གསོ་རིག་གི་བསྟན་པ་ཉིན་མོ་ལྟར་མཛད་ནས་འགྲོ་བའི་ནད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་འཇོམས་པར་མཛད། ཁོང་གིས་མཆིམས་བཟང་ལྷ་མོ་བཙན་དང་། མཁར་ཆེན་བཟའ་མཚོ་རྒྱལ། འབྲོ་བཟའ་ཁྲི་རྒྱལ་མོ་བཙན། ཚེ་སྤོང་བཟའ་མེ་ཏོག་སྒྲོན། ཕོ་ཡོང་བཟའ་རྒྱལ་མོ་བཙུན་བཅས་ཁབ་ཏུ་བཞེས་ཤིང་རིགས་སྲས་མུ་ཁྲི་བཙན་པོ་སོགས་སྐུ་འཁྲུངས། ཁོང་གི་བློན་པོ་གྲགས་ཆེ་བ་ནི་སྣང་བཞེར་ཟླ་བཙན་དང་། མཆིམས་རྒྱལ་གཟིགས་ཤུ་ཏིང་། བློན་སྐྱེས་བཟང་རྒྱལ་ཀོང་། ཞང་སྟོང་བཙན། སྦྲང་རྒྱལ་སྒྲ་ལེགས་གཟིགས། དབས་བཙན་བཞེར་མདོ་ལོད། བློན་ཁྲི་སྒྲ་སྟག་ཚབ། སྟག་སྒྲ་ཀླུ་ཁོང་། འགོས་ཁྲི་བཟང་ཡབ་ལྷག གཉེར་སྟག་བཙན་གདོང་གཟིགས། མ་ཞང་གྲོམ་པ་སྐྱེས་བཅས་ཡིན་ནོ། དེ་ལྟར་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ལས་དབང་གྲུབ་སྟེ་[188]དགུང་ལོ་ལྔ་བཅུ་ང་ལྔ་པར་དགོངས་པ་ཆོས་དབྱིངས་སུ་གཤེགས་སོ། 《དེབ་ཐེར་ཀུན་གསལ་མེ་ལོང》ལས་ལྐོག་མདའ་བརྒྱབ་སྟེ་བཀྲོངས་ཞེས་འཁོད་འདུག  བང་སོ་མུ་ར་རི་ལ་བརྩིགས་ཤིང་མདུན་དུ་རྡོ་རིང་ཡི་གེ་ཅན་ཞིག་བཙུགས་སོ།།
གཉེན་སྒྲིག
ཡི་ཤེས་མཚོ་རྒྱལ་ནི་མགར་ཆེན་གྱི་སྲས་མོ་དང་བཙན་སྲོང་ལྡེ་བཙན་གྱི་བཙུན་མོ་དང་སློབ་དཔོན་པདྨ་འབྱུང་གནས་ལ་མནྡྲལ་གྱི་སྟེན་དུ་འཕུལ་བ་ཡིན་ལ་རྗེས་སུ་གུ་རུ་སློབ་མ་ཉེར་ལྔ་ནང་གཅིག་ཡང་ཡིན་ལ་གུ་རུ་དང་གཉིས་སུ་མེད་པ་ཆགས་ཡོད་། བཙུན་མོ་གཞན་རྨ་རྒྱལ་མཚོ་སྐར་མ་ནི་བཙན་པོ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་གྱི་ལུགས་མཐུན་གྱི་བཙུན་མོ་སྟེ་རྒྱལ་སྲིད་ཤུལ་འཛིན་མཁན་གྱི་རྒྱལ་སྲས་ཀྱི་ཡུམ་ཡིན། ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་གྱི་སྲས་གཞན་ཞིག་མཚན་ལ་པདྨ་གསལ།
སྲིད་དང་དམག་དོན་གྱི་བྱེད་སྒོ།
སྤྱི་ལོ་༧༦༣ལོར་རྒྱ་ཡིས་བོད་ལ་བཙན་གནོན་བྱས་པས་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་གྱི་དམག་མི་༢༠༠༠༠༠ལྷག་གཏང་ནས་རྒྱ་དང་དམག་འཛིངས་བྱས་། དེའི་སྐབས་བོད་དམག་ལ་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་པ་དང་མུ་ཐུད་ཧྲང་ཨན་དང་པེ་ཅིང་ལ་དམག་སྐྱོད་བྱས་པ་དང་བཙན་ཤེད་ཀྱི་ཐང་རྒྱལ་པོ་རྒྱལ་ས་ནས་ཁ་གྲལ་དགོས་བྱུང་པ་རེད།   དེ་ནས་ཁོང་གིས་སི་ཨམ་དང་གནའ་འབྲེལ་བྱས། སི་ཁྲོན་དབང་དུ་བསྡུས་པ་དང་སྤྱི་ལོ་༧༨༧ལ་རྒྱ་དང་བཞི་བདེའི་འཆིངས་ཡིག་ཞིག་བཞག་པ་རེད་།
ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་དང་ཁོང་གིས་ནང་ཆོས་ཀྱི་རྒྱབ།
སད་མི་མི་བདན་རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་རྗེས་ལ་ལོ་རྩ་བ་རྣམས་རྒྱ་གར་འཕགས་པའི་ཡུལ་ཏུ་བཏང་ཏེ་མདོ་སྒྱུས་བསྟན་བཅོས་གྱི་རྒྱ་དཔེ་མང་པོ་བོད་དུ་གདན་དྲངས་ཡོད།
རྒྱས་བྱེད་དགོན
མཚན་གཞན་ལ་རྒྱལ་བྱེད་ཚལ་ཞེས་ཀྱང་ཞུ། ཚ་རགས་ནས་སྤྱི་ལེ་༤༥ཙམ་སྙེ་མོའི་ཕྱོགས་སུ་སོང་ན་ལྷུན་སྒང་ཞེས་པའི་གྲོང་དབུས་སུ་དགོན་དེ་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད། ལྷུན་སྒང་ཞེས་པ་ནི། ལྷུན་གྱིས་འགྲུབ་པའི་སྒང་གི་དོན་དང་། རྒྱལ་བྱེད་ཅེས་པ་ནི། རྒྱལ་པོ་རྒྱལ་བྱེད་ཀྱི་མཚན་དུ་ཐོགས། དགོན་དེ་ཐོག་མར་འབྲོམ་སྟོན་རྒྱལ་བའི་འབྱུངགནས་རྔོག་བྱང་ཆུབ་འབྱུང་གནས་ཀྱིས་ཕྱག་བཏབ་གནང་བའི་གཞུ་ཀུན་རར་བླ་མ་སེར་བཙུན་པ་མཇལ་བར་ཕེབས་སྐབས་ས་ཆ་དེ་མཚན་ཉིད་ལྡན་པ་ཞིག་ཏུ་གཟིགས་ནས་སྤྱི་ལོ་༡༠༥༩ལོར་བྲག་སྟེང་གི་དབུ་རྩེ་དམར་པོ་ཞེས་པ་ཕྱག་བཏབ་གནང་ནས་ཁོང་གི་ཞང་པོ་སྐུ་ཞང་ཆོས་རྗེ་ཞུ་བ་སྐུ་ཚབ་ཏུ་འཇོག་གནང་མཛད། བཀའ་གདམས་པའི་ཆོས་འཁོར་རྒྱ་ཆེར་བསྐོར། རྒྱལ་བ་དགེ་འདུན་གྲུབ་པའང་གནས་དེར་ཞབས་བཅགས་མྱོང་ཡོད། དེ་རྗེས་ཐོན་པ་ཚང་ཞེས་པཎ་ཆེན་བློ་བཟང་ཆོས་རྒྱལ་གྱི་ཡོངས་འཛིན། རྒྱལ་བ་ལྔ་པའི་དབུ་བླ་གནང་བ་མཁས་བཙུན་ཡོན་ཏན་རྒྱ་མཚོ་ཞུ་བས་འདུ་ཁང་མཐིལ་ཞེས་ཀ་བ་ཉི་ཤུ་ཅན་གསར་བསྐྲུན་གནང་སྟེ་དགེ་ལྡན་ལུགས་ཕྱག་བཞེད་མཛད། ལྷག་ཏུ་དགོན་འདིའི་མཁན་ཆེན་ངག་དབང་ཆོས་གྲགས་ཞུ་བའི་སྐབས་མཛད་འཕྲིན་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་ཏེ་དགེ་འདུན་གྲངས་ལྔ་བརྒྱ་བར་འཕེལ། གཙོ་བོ་གཞི་གསུམ་གྱི་ཕྱག་ལེན་མི་ཉམས་པའི་ཐོག་རི་བོ་དགེ་ལུགས་ཀྱི་གསང་སྔགས་གྲྭ་ཚང་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཏེ་གཞུང་དགོན་ཨང་གཉིས་པའི་གྲས་ཤིག་ཡིན། སྔོན་འདུ་ཁང་མཐིལ་ཀ་བ་ཉི་ཤུའི་གཙང་ཁང་སྦུག་མར་རྒྱལ་བ་བྱམས་པ་ཐོག་སོ་གཉིས་ལྷག་ཙམ་དང་། འདུ་ཁང་ནང་གཙང་ཁའི་ཇོ་བོ་ཞུ་བ་གསེར་ཟངས་ཀྱི་ཇོ་བོ་ཁྲུ་གང་པ་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་ནི་སྔོན་རྒན་མོ་ཞིག་ཡར་ཀླུངས་གཙང་པོ་དང་སྙེ་མོའི་རྨ་ཆུ་འདུས་པའི་ཁར་འབུད་ཤིང་འཐུ་སྐབས་ཕྱག་ལ་འཇོར་ཐེབས་པས་ཨ་ཚ་ཞེས་གསུངས་བྱོན་པ་དང་། རྒན་མོས་སྐུ་དེ་ཆོས་སྡེ་དགོན་པར་འབུལ་དགོས་བསམ་པ་ལ། ཆོས་སྡེ་དགོན་ལས་རྒྱལ་བྱེད་གླིང་ན་དགའ་ཞེས་གསུངས། འདུ་ཁང་ནང་གདན་དྲངས་རྗེས། ལེགས་སོ་ཞེས་གསུངས་ལན་གསུམ་བྱོན་པར་གྲགས་པའི་སྐུ་བརྙན་དང་༡༩༤༨ལོར་འགོ་བརྩམ་ཏེ་འཇིམ་བཟོ་མི་བདུན་གྱིས་དུས་ཡུན་ལོ་གཉིས་ཙམ་སྤྱད་པའི་ཐོག་སོ་ཕྱེད་གསུམ་གྱི་རྗེ་ཡབ་སྲས་གསུམ། མགོན་ཁང་ནང་འཇིགས་བྱེད་དཔའ་གཅིག་དང་། མགོན་པོ་ཕྱག་དྲུག དམ་ཅན་ཆོས་རྒྱལ། དཔལ་ལྡན་ལྷ་མོ། རྣམ་སྲས་གནོད་སྦྱིན་བཞི། གཞིས་བདག་རྫོང་བཙན་སོགས་དང་། བཀའ་བསྟན་འགྱུར་སོགས་བཞུགས། དབུ་རྩེ་དམར་པོར་སྐུ་ཞང་ཆོས་རྗེའི་གསུང་རྟེན་དང་། སྟོན་པའི་སྐུ་བརྙན་ཐོག་ཚད་མའི་ཐུགས་ཀར་འབྲོམ་སྟོན་པར་རྙེད་གནང་བའི་སྟོན་སྐུ་མཁྱིད་གང་པ། དཔལ་ལྡན་སྨྲ་བའི་སེང་གེའི་སྐུ་གདུང་། གནས་བརྟན་བྲག་རི། བཀའ་གདམས་པའི་བླ་བརྒྱུད་ཁྲུ་གང་ཙམ། མཁས་གྲུབ་རྗེ་དང་། ལེགས་ལྡན་རྗེ། རབ་འབྱོར་གྱི་སྐུ་བརྙན་མི་ཚད་མ་སོགས་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད། ད་ལྟ་དབུ་རྩེ་དམར་པོ་ཉམས་གསོ་ཞུ་ཐུབ་མེད་ཀྱང་། འདུ་ཁང་མཐིལ་ཉམས་གསོ་ཞུས་པའི་ནང་སྔོན་གྱི་རྒྱལ་བ་བྱམས་པའི་སྐུ་གཟུགས་རང་འཇགས་ལ་དབུ་གསར་བཞེངས་གནང་བ་དང་། མགོན་ཁང་སྔོན་གྱི་དེ་རང་། རྗེ་ཡབ་སྲས་གསུམ་གྱི་སྐུ་ཚབ་མི་ཚད་མ་སོགས་གསར་བཞེངས་གནང་བ་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད། ཡང་དགོན་དེའི་རྒྱབ་རིར་ཀརྨ་དུས་གསུམ་མཁྱེན་པའི་སྒྲུབ་ཕུག་དང་། སྙེ་མོ་གཞུའི་ནང་དགོན་དེའི་དགོན་ལག་ཀུན་རྭ་ཞེས་པ་དང་། ཡང་རབ་རྒྱས་གླིང་ཞེས་དགེ་ལུགས་པའི་དགོན་ཞིག རྟའུ་དགོན་ཞེས་བཀའ་བརྒྱུད་པའི་དགོན་ཞིག ཁ་ཆེ་པཎ་ཆེན་དང་། མཁན་ཆེན་བྱང་ཆུབ་དཔལ། ཚད་མེད་བསོད་ནམས་བཟང་པོ་སོགས་བཞུགས་མྱོང་བའི་དགེ་འདུན་སྒང་ཞེས་པའི་དགོན་སོགས་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད།
རྡོ་རྗེ་འཇིགས་བྱེད།
རྭ་ལུགས།
རྭ་ལུགས་ལྟར་ན་རྡོ་རྗེ་འཇིགས་བྱེད་ཀྱི་རྒྱུད་ནི། སྔོན་ལྷ་དབང་ཕྱུག་ཆེན་པོའི་བུ་གཞོན་ནུ་གདོང་དྲུག་དང་ལྷ་མིན་གདོལ་བ་དྲག་པོ་གཉིས་འཛམ་བུའི་གླིང་གི་བདག་པོ་སུ་བྱེད་ལ་མ་འཆམ་པར་འཐབ་པས་གཞོན་ནུ་གདོང་དྲུག་ཕམ། དེའི་ཚེ་ལྷ་དབང་ཕྱུག་ཆེན་པོས་ནམ་མཁའ་ལ་སྤྱོད་པའི་ལྷ་རྣམས་དང་། ས་སྟེང་གི་ནད་བརྒྱད་གདོན་བརྒྱད། ལྷ་མ་ཡིན་དང་ཀླུ་ལ་སོགས་པ་ས་གསུམ་གྱི་དམག་དཔུང་དང་བཅས་ཏེ་འོང་བ་ན་གདོལ་བ་དྲག་པོ་འཇིགས་ཤིང་སྐྲགས་ཏེ་རྗེ་བཙུན་འཇམ་པའི་དབྱངས་ལ་སྐྱབས་སུ་སོང་བས། འཇམ་པའི་དབྱངས་ཀྱིས་དེ་རྣམས་འདུལ་བའི་དུས་ལ་བབས་པར་གཟིགས་ནས་རྡོ་རྗེ་འཇིགས་བྱེད་ཞལ་ཕྱག་ཡོངས་རྫོགས་ཀྱི་སྐུར་བཞེངས་ཏེ། རྩ་ཞལ་དང་ལིངྒས་དབང་ཕྱུག་ཆེན་པོ་བཏུལ། ཞལ་གཞན་བརྒྱད་ཀྱིས་ཕྱོགས་མཚམས་ཀྱི་འཇིགས་བྱེད་བརྒྱད་བཏུལ། མ་ཧྭེའི་རྭ་གཉིས་ཀྱིས་ལྷ་མ་ཡིན་གྱི་རྟ་བ་རྣམས་བཅོམ། གླང་པགས་འཛིན་པའི་ཕྱག་གཉིས་ཀྱིས་བརྒྱ་བྱིན་དང་། ཕྱག་གཞན་སོ་གཉིས་ཀྱིས་ཉེ་དབང་སོ་གཉིས་ཚར་བཅད། ཞབས་གཡས་བརྒྱད་ཀྱིས་གདོན་བརྒྱད་དང་། གཡོན་བརྒྱད་ཀྱིས་ནད་བརྒྱད་མནན། ཀླུ་རྣམས་རྒྱན་དུ་བཅིངས་ཏེ་གདུག་པ་ཅན་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཚར་བཅད་ཅིང་བསྒྲལ་ནས་སྙིང་ཁྲག་གསོལ་བ་ལ་སོགས་པ་འཇིགས་པ་ཆེན་པོ་བསྟན་ནས་སླར་ཡང་གསོས་ཤིང་རྗེས་སུ་བཟུང་སྟེ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར་དུ་དབང་བསྐུར། ཡང་དག་པའི་ལམ་ལ་བཀོད། གདོད་ནས་གྲུབ་པ་དང་གསར་དུ་ཐོབ་པའི་དཔའ་བོ་རྣལ་འབྱོར་མ་རྣམས་དང་། སངས་རྒྱས་བྱང་སེམས་ནམ་མཁའ་གང་བའི་དབུས་སུ་རྒྱུད་གསུངས་པ་ནི་རྭ་ལུགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སོ།།
སྐྱོ་ལུགས།
སྐྱོ་ལུགས་ལུགས་ལྟར་ན་ཡང་སྔོན་སྟོན་པ་རྡོ་རྗེ་འཆང་གིས་གཤིན་རྗེ་རྣམས་འདུལ་བའི་དུས་ལ་བབས་པར་གཟིགས་ནས་རི་རབ་ཀྱི་རྩེ་མོར་རྡོ་རྗེ་འཇིགས་བྱེད་ཀྱི་སྐུར་སྤྲུལ། ལྷོ་ཕྱོགས་རྒྱ་མཚོའི་ཕ་རོལ་ཐོད་པ་ལྕགས་ཀྱི་གྲོང་ཁྱེར་དུ་བྱོན་ནས་ལྕགས་མཁར་བཅུ་དྲུག་ཞབས་བཅུ་དྲུག་གིས་མནན། དབུས་ཀྱི་ལྕགས་མཁར་ལིངྒ་རྒྱས་པས་བསྐྱེལ་ཞིང་། གཤིན་རྗེ་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་བོ་གནད་ནས་གཟིར། བདུད་ཚོགས་ཐམས་ཅད་རྨེག་མེད་དུ་བཅོམ་པས་སྡེ་བརྒྱད་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་སྲོག་སྙིང་ཕུལ། མནའ་དོར། གཤིན་རྗེ་དང་མ་མོ་ཐམས་ཅད་སྒྲོལ་བའི་གྱིང་ཕོ་མོར་བྱིན་གྱིས་བརླབས། བསྟན་པ་སྲུང་བར་བཀའ་བསྒོས། སྲོག་གི་སྙིང་བོ་ཕུལ་བ་སྔགས་སུ་བྱིན་གྱིས་བརླབས་ནས་རྒྱུད་གསུངས་པ་ནི་སྐྱོ་ལུགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སོ།།
དོགས་གཅོད།
དེ་ཡང་རྒྱུད་རྒྱས་པ་འབུལ་ཕྲག་གསུལ་ཨོ་རྒྱན་གྱི་ཡུལ་ན་བཞུགས་པ་ལས་རྟོག་བདུན། བཤད་རྒྱུད་རྟོགས་གསུམ། རྟོག་པ་བཞི་བ། གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་རྟོག་པ་རྣམས་ལཱ་ལི་ཏས་རྒྱ་གར་དུ་སྤྱན་དྲངས་པར་རྭ་སྐྱོ་ཞང་གསུམ་མཐུན་ཀྱང་ལོ་རྒྱུས་ཅུང་ཟད་མི་འདྲ་བ་རེ་ཡོད་པ་རྣམས་གཞན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ།།
རྒྱུད་ཀྱི་བྱུང་བ།
ལཱ་ལི་ཏ་བཛྲ་ནས་རིམ་བཞིན་ཨ་མོ་གྷ་བཛྲ་རམ་དོན་ཡོད་རྡོ་རྗེ་ཆེ་བ། ཡེ་ཤེས་འབྱུང་གནས་སྦས་པ་སྟེ་ཛྙཱ་ནཱ་ཀ་ར། པདྨ་བཛྲ་རམ་ཤྲཱི་རཀྵི་ཏ། དཱི་བཾ་ཀ་ར་རཀྵི་ཏའམ་མེ་ཙ་གླིང་པ་བར་དུ་བརྒྱུད་ཅིང་དེ་ལས་རྭ་ལོ་ཙཱ་བ་རྡོ་རྗེ་གྲགས་ཀྱིས་གསན་པ་ལ་རྭ་ལུགས་སུ་གྲགས། དོན་ཡོད་རྡོ་རྗེ་ཆེ་བའི་སློབ་མ་དོན་ཡོད་རྡོ་རྗེ་ཆུང་བ་ལ་སྐྱོ་འོད་འབྱུང་གིས་གསན་པ་ལ་སྐྱོ་ལགས་སུ་གྲགས། ཡང་ལཱ་ལི་ཏ་བཛྲ་ནས་ཡེ་ཤེས་ཞབས་དང་། དེས་མར་མེ་མཛད་བཟང་བོ་དང་། དེས་ལཱ་ལི་ཏ་བཛྲ་ཆུང་བ། དེས་བདེ་སྦྱིན་ཞབས། དེས་སེ་ན་པ། དེས་མཁའ་ལྡིང་ཞབས། དེས་གུ་ན་ཨ་ཀ་ར་བྷ་དྲ། དེས་ངག་དབང་གྲགས་པ། དེས་དེ་བ་ཨ་ཀ་ར་ཙནྟྲ། དེ་ལ་ཞང་ཅོག་གྲུ་བླ་མས་གསན་པ་ལ་ཞང་ལུགས་སུ་གྲགས། བོད་ཀྱི་འགར་ལྡོང་རྒྱ་གསུམ་དུ་གྲགས་པ་ནི་རྭ་སྐྱོའི་ལུགས་འཛིན་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ།། རྭ་ལོའི་དབོན་པོ་རྭ་ཆོས་རབ་ལ་སློབ་མ་རྭ་ཡེ་ཤེས་སེངྒེ་དང་། རྭ་ངྷརྨ་སེངྒེ་བྱ་བ་གཉིས་བྱུང་སྟེ། སྔ་མ་ནས་བརྒྱུད་པ་ལ་རྭ་ནུབ་པ་དང་། ཕྱི་མ་ནས་བརྒྱུད་པ་ལ་རྭ་ཤར་བར་གྲགས་ཤིང་། ཡེ་ཤེས་སེངྒེ་ནས་རིམ་བཞིན། རྭ་འབུམ་སེང་། རྒྭ་ལོ་རྣམ་རྒྱལ་རྡོ་རྗེ། རོང་བ་ཤེས་རབ་སེངྒེ་། བླ་མ་ཡེ་ཤེས་དཔལ་བ། ཆོས་རྗེ་དོན་གྲུན་རིན་ཆེན་ལ་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་བོ་ཙོང་ཁ་པ་ཆེན་པོས་གསན། རྗེ་བདག་ཉིད་རིན་པོ་ནས་སྲད་རྒྱུད་དབེན་ས་སོགས་སུ་རིམ་པར་བརྒྱུད་པའི་གཤེད་སྐོར་གྱི་དབང་དང་གདམས་པ་མཐའ་ཡས་པ་མཆིས་པ་སོགས་གཞན་དུ་ཤེས་བར་བྱའོ།།
ཉེ་རྒྱུད།
ཉེ་བརྒྱུད་ནི་འཇམ་པའི་དབྱངས་ཞི་དྲག་གཉིས་ཀས་རྒྱལ་བ་ཙོང་ཁ་པ་ཆེན་པོ་ལ་དངོས་སུ་དབང་བསྐུར་ཞིང་ཟབ་པ་དང་རྒྱ་ཆེ་བའི་གདམས་པའི་བདུས་རྩི་བསྩལ་པས། གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་རྟོགས་པ་དང་ཕྱག་རྡོར་གྱི་རྒྱུད་ལས། ང་ཡི་བསྟན་པ་བྱུང་བའི་དུས།། ཞེས་གསུངས་པའི་རྗེ་བཙུན་འཇམ་པའི་དབྱངས་ཀྱི་བསྟན་པ་དང་། རྡོ་རྗེ་འཇིགས་བྱེད་ཀྱི་བསྟན་པ་དང་། རྗེ་རིན་པོ་ཆེའི་བསྟན་པ་གསུམ་དོན་གཅིག་ཏུ་བཞེད་དོ།།
དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆ།
རྡོ་རྗེ་འཇིགས་བྱེད་ནི་ནང་པ་སངས་རྒྱངས་ཀྱི་ལྷ་གཅིག་རེད།
ཧའེ་ཁོའུ་གྲོང་ཁྱེར།
ཧའེ་ཁོའུ་
ཀིརྟི་སྐུ་ཕྲེང་བརྒྱང་པ་བློ་བཟང་འཕྲིན་ལས་བསྟན་པ་རྒྱ་མཚོ་
རབ་བྱུང་བཅུ་བཞི་པའི་ལྕགས་ཁྱི(༡༨༥༠)ལོར་ཡབ་ཇོ་མོ་ཐར་དང་ཡུམ་བདེ་ཆེན་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་འཁྲུངས། དེང་སྐབས་གསར་ཐོན《སྟག་ཚང་ལྷ་མོ་ཀིརྟི་དགོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས》ནང་འཁྲུངས་ལོ་རབ་བྱུང་བཅུ་བཞི་པའི་ལྕཀས་འབྲུག་ཡིན་པར་བཤད། དགུང་ལོ་བའི་ལཕེབས་སྐབས་འཇམ་དབྱངས་བཞད་པ་སྐལ་བཟང་ཐུབ་བསྟན་དབང་ཕྱུག་རིན་པོ་ཆེ་ནས་བཀྲ་ཤིས་འཁྱིལ་གྱི་བཙན་ཁང་དུ་གསེར་ཁྲི་རྣམ་གཉིས་སོགས་གདན་སའི་བླ་སྤྲུལ་གྲྭདམངས་ཚང་མ་འཛོམས་སར་ཀིརྟི་སྐུ་ཕྲེང་བདུན་པའི་ཡང་སྲིད་ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་ཐག་གཅོད་དང་མཚན་གསོལགནང་སྟེ་ཀིརྟི་དགོན་པའི་གདན་ཁྲིར་མངའ་གསོལ། དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་དཀོན་མཆོག་སྨོན་ལམ་དང་ཐུབ་བསྟན་མཐའ་ཡས་སོགས་བླ་མ་མང་དུ་བསྟེན་ནས་གཞུང་ཆེན་པོལྔ་དང་། རིག་གནས་སྐོར། གསང་སྔགས་ཀྱི་དབང་ལུང་ཁྲིད་གསུམ་སོགས་གསན་བསམ་སློབ་གཉེར་མཐར་ཕྱིན་པ་མཛད། དགོན་པ་རང་དུ་རྒྱུན་བཞུགས་གནང་ཡུལ་གཙོ་བོར་མཛད་ཐོགམཛོད་དགེརྔ་བ་སྟོད་སྨད། སྐུ་འབུམ། བཀྲ་ཤིས་འཁྱིལ་སོགས་དགོན་སྡེ་མང་པོར་ཕེབས་ནས་མདོ་སྔགས་ཀྱི་འཆད་ཉན་དང་། རྟེན་གསུམ་གསར་བཞེངས། སྒྲིག་ཁྲིམས་ཉམས་གསོ་སོགས་གང་ལ་གང་འོས་པའི་མཛད་བཟང་ཡུན་རིང་པོར་བསྐྱངས་པས་བསྟན་འགྲོའི་དོན་ཆེན་སྐྱོང་ཐུབ་པའི་སློབ་མ་གྲངས་ལས་འདས་པ་བྱུང་། དགུང་ལོ་ང་དྲུག་པ་རབ་བྱུང་བཅོ་ལྔ་པའི་ཤིང་སྦྲུལ(༡༩༠༥)ལོར་དགོངས་པ་མྱ་ངན་ལས་འདས། (དེང་དུས་གསར་རྩོམ་《སྟག་ཚང་ལྷ་མོ་ཀིརྟི་དགོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས》ནང་སྐུ་གཤེགས་ལོ་ལྕགས་བྱི་ཡིན་པར་བཤད། སྐུའི་དམར་གདུང་དེ་སྔོན་ཀིརྟི་དགོན་གྱི་གདུང་རྟེན་ལྷ་ཁང་ནང་གི་དངུལ་གདུང་ནངབཞུགས་ཡོད་ཅིང་། གསུང་རྩོམ་པོད་གྲངས་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་དཔར་ཤིང་ཡང་དགོན་པར་བཞུགས་ཡོད་ཚུལ་གསལ)རྣམ་ཐར་ལོ་རྒྱུས་སྐོར་གསུང་འབུམ་ནང་དང་མདོར་བསྡུས་ཙམ《མདོ་སྨད་ཆོས་འབྱུང》ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་ལྕགས་དཔར་མའི་ཤོག་གྲངས༧༢༠པར་གསལ།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
ཟླ་༥ཚེས་༣ཉིན་
ཟླ་༥ཚེས་༣ཉིན་ནི་སྤྱི་ལོའི་ལོ་གཅིག་གི་ནང་གི་ཉི་མ་༡༢༣པ་ཡིན། ལོ་མཇུག་ལ་ད་དུང་ཉིན་༢༤༢ཡོད།
ཡུལ་ཏོ་པི་ཡ།
ཡུལ་ཏོ་པི་ཡ་ཞེས་ཏེ་སྟོང་བསམ་གྱི་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས།
ཟླ་༥ཚེས་༤ཉིན་
ཟླ་༥ཚེས་༤ཉིན་ནི་སྤྱི་ལོའི་ལོ་གཅིག་གི་ནང་གི་ཉི་མ་༡༢༤པ་ཡིན། ལོ་མཇུག་ལ་ད་དུང་ཉིན་༢༤༡ཡོད།
སློབ་དཔོན་རྟ་དབྱངས་དང་སློབ་དཔོན་དཔའ་བོ་གཉིས་གང་ཟག་གཅིག་ཡིན་ནམ
ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན་དུ་པཎྜི་ཏ་ནགས་ཀྱི་རིན་ཆེན་བོད་དུ་ཕེབས་པའི་སྐོར་ལ་“པཎྜི་ཏ་ཚད་ལྡན་བོད་དུ་བྱོན་པ་ནི་དེང་སང་ཡན་ལ་འདི་རྟིང་མར་སྣང་ངོ་།”[1]ཞེས་འདི་ནི་རྒྱ་གར་པཎྜི་ཏ་ཚད་ལྡན་བོད་ལ་ཕེབས་པ་མཐའ་མ་ལྟ་བུར་གསུངས། རྩོམ་པ་པོ་དཔའ་བོ་སྐུ་ཕྲེང་གཉིས་པ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བ་(1504-1566)ཡིས་ཆོས་འབྱུང་འདི་ཉིད་ ཕྱི་ལོ་ ༡༥༤༥ ལོར་མགོ་བཙུགས་ཤིང་ཕྱི་ལོ་ ༡༥༦༤ ལོར་མཇུག་གྲུབ་ཅེས་ངོ་སྤྲོད་དུ་འཁོད། ནགས་ཀྱི་རིན་ཆེན་བོད་ལ་ཐོག་མར་ཕེབས་པའི་ལོ་ནི་འགོས་ལོས་མཛད་པའི་རྣམ་ཐར་དུ། “ཉིད་ཀྱི་དགུང་ལོ་བཞི་བཅུ་རྩ་གསུམ་པ་རྟའི་ལོ་ལ་བོད་དུ་བྱོན།”ཞེས་གསལ།[2] འདིའི་རྟ་ལོ་ནི་ ༡༤༢༦ ལོ་རེད།[3] དུས་རབས་བཅུ་གསུམ་པའི་ཡར་སྔོན་དུ་རྒྱ་གར་གྱི་པཎྜི་ཏ་ཕོན་ཆེ་བོད་ལ་ཕེབས་པ་མ་ཟད། ལོ་ཙ་བ་ཡང་མང་པོ་རྒྱ་གར་དུ་ཕེབས་ཡོད། ཕྱི་ལོ་ ༡༤༢༦ ལོར་ནགས་ཀྱི་རིན་ཆེན་བོད་ལ་ཕེབས་སྐབས་རྒྱ་གར་དུ་བསྟན་པ་ནུབ་ཡོད་པ་མ་ཟད་བལ་པོ་སོགས་ནས་བོད་ལ་ཕེབས་མཁན་ཇེ་ཉུང་དུ་ཕྱིན་པའི་རྐྱེན་ལ་བརྟེན་ནས། རྒྱ་གར་གྱི་མཁས་པའི་ལོ་རྒྱུས་དེ་དག་བོད་མིའི་ངག་ཏུ་སླེབས་སྐབས་ས་ཁད་ཀྱི་རྐྱེན་བྱས་ཏེ་རྒྱུས་མེད་པའི་གནས་ལུགས་ཇེ་ཆེར་ཕྱིན་ཡོད་པ་ནི་ཐེ་ཚོམ་མེད་པའི་གནས་སུ་གྱུར། དགེ་དབང་རྒྱལ་པོ་ཡིན་པ་མ་ཟད་ཆོས་རྒྱལ་ཡིན་པའི་གཏམ་དག་ཀྱང་དུས་ཕྱིས་འཕེལ་བར་གྱུར་པའི་སྐོར་ཡང་རྐྱེན་འདི་འདྲ་ལ་བརྟེན་ནས་ཡིན་ནོ།། དེས་ན་སློབ་དཔོན་དཔའ་བོ་དང་རྟ་དབྱངས་གཉིས་གང་ཟག་གཅིག་ཡིན་པའི་གཏམ་དེའི་མཆེད་ཁུངས་ཀྱང་ཕལ་ཆེར་འདི་འདྲ་བ་ཞིག་ཡིན་ལས་ཆེ་ཞེས་ཅིས་ཀྱང་དྲན་ནོ།། དེ་ལ་བུ་སྟོན་རིན་ཆེན་གྲུབ་ཀྱི་སྐུ་དུས་ཙམ་ནས་དུས་བཅད་བྱས་ཏེ་དེ་ལས་སྔ་བའི་བསྟན་བཅོས་དང་། དེའི་ཕྱིས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་དག་ལས་སློབ་དཔོན་འདི་གཉིས་གང་ཟག་གཅིག་ཡིན་མིན་གྱི་བཞེད་མཚམས་ལ་རྟོག་དཔྱོད་ཞུ་རྒྱུ་ནི་ཧ་ཅང་འགངས་ཆེ་བར་མངོན་ནོ།། ཁི་ལེ་ལེགས་སྦྱར་དཔེ་མཛོད་ཁང་(Clay Sanskrit Library)[4]ཟེར་བ་ཞིག་གིས་ཉེ་ཆར་ཨིན་སྐད་དུ་ཕབ་བསྒྱུར་དང་པར་སྐྲུན་བྱེད་བཞིན་པའི་བསྟན་བཅོས་རྣམས་ཀྱི་ཁྲོད་དུ་རང་ཅག་ལ་ཧ་ཅང་རྒྱུས་མངའ་ཆེ་བའི་རྩོམ་པ་པོ་དཔེར་ན་སློབ་དཔོན་རྟ་དབྱངས་དང་སློབ་དཔོན་དཔའ་བོ། ནག་མོ་ཁོལ། དགེ་དབང་། དབྱུག་པ་ཅན་སོགས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ཀྱང་ཚུད་འདུག དེ་དག་གི་རེ་ཟུང་གི་པར་རིས་བཀོད་ན།
༢༠༠༧ ལོར་ མཛེས་དགའ་བོའི་རྟོགས་བརྗོད་སློབ་དཔོན་རྟ་དབྱངས་ཀྱིས་མཛད་པ་ “Handsome Nanda”ཞེས་པ་དེ་པར་སྐྲུན་བྱས་ཤིང་དེའི་ལོ་ཙ་བ་ནི་Linda Covillརེད།
༢༠༠༨ ལོར་སློབ་དཔོན་རྟ་དབྱངས་(Aśvaghoṣa)ཀྱི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ཞེས་པ་དེ་པར་སྐྲུན་བྱས་པའི་མཚན་བྱང་ལ་ Life of the Buddha ཞེས་འཁོད་ཅིང་། དེའི་ལོ་ཙ་བ་ནི་ Patrick Olivelleརེད།
༢༠༠༨ ལོར་སློབ་དཔོན་རྟ་དབྱངས་(Aśvaghoṣa)ཀྱི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ཞེས་པ་དེ་པར་སྐྲུན་བྱས་པའི་མཚན་བྱང་ལ་ Life of the Buddha ཞེས་འཁོད་ཅིང་། དེའི་ལོ་ཙ་བ་ནི་ Patrick Olivelleརེད།[6]
ད་ལྟ་རྒྱ་གར་དང་ཕྱི་རྒྱལ་ཁག་གི་སྐད་ཡིག་ཏུ་ནང་པའི་སྙན་ངག་པ་ཆེན་པོར་གྲགས་པའི་སློབ་དཔོན་རྟ་དབྱངས་དང་། སློབ་དཔོན་དཔའ་བོ་གཉིས་ནི་གང་ཟག་ཐ་དད་པ་ཡིན་པ་དང་། རྟ་དབྱངས་ལ asvaghosaཞུ་ཞིང་ཁོང་ནི་ཕྱི་ལོའི་བརྒྱ་ཕྲག་དང་པོ་ཙམ་དང་། སློབ་དཔའ་བོ་ལ་aryasuraཞུ་ཞིང་ཁོང་ནི་ནི་བརྒྱ་ཕྲག་བཞི་པ་ཙམ་ལ་བྱོན་པར་བཞེད་པ་ནི་ངས་དེབ་འདི་དག་གི་རྩོམ་པ་པོའི་ལོ་རྒྱུས་བཀླགས་སྐབས་དོ་སྣང་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན།[8]ཨཱརྱ་དེ་བས་སློབ་དཔོན་རྟ་དབྱངས་ལ་རྩོད་པ་བྱས་ནས་ཕམ་པའི་རྗེས་སུ་ནང་པར་ཚུད་པ་དང་། དེ་ནས་བསྟན་བཅོས་རྩོམ་པ་མཛད་པ་བཅས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་འདི་ནི་བོད་ཡིག་གི་ཡིག་ཚགས་རྣམས་དང་ཧ་ལམ་གཅིག་མཚུངས་སུ་བཀོད་འདུག ད་ལྟའི་བོད་ཡིག་ཐོག་གི་ཞིབ་འཇུག་ལྟར་ན། བློ་བཟང་ནོར་བུ་ཤཱསྟྲི་དང་བློ་བཟང་རྡོ་རྗེ་རབ་གླིང་གཉིས་ཀྱིས་ “སློབ་དཔོན་རྟ་དབྱངས་ཀྱིས་མཛད་པའི་རྡོ་རྗེའི་ཁབ་”ཅེས་པའི་བསྟན་བཅོས་བསྒྱུར་པའི་གླེང་བརྗོད་དུ་སློབ་དཔོན་འདིའི་སྐོར་ཤོག་ངོས་ ༦༥ ཙམ་བརྩམས་གནང་མཛད་པ་ནི་ཧ་ལམ་རྟ་དབྱངས་ཀྱི་སྐོར་འཆད་པའི་བརྩམས་ཆོས་རྒྱས་ཤོས་དེ་རེད། འདིའི་ནང་དུ་བོད་ཀྱི་ཡིག་ཆ་རྣམས་སུ་གསལ་བའི་རྟ་དབྱངས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་། དེ་བཞིན་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་མཁས་པའི་ཁྲོད་དུ་གྲགས་པའི་ཁོང་གི་ལོ་རྒྱུས་བཅས་གང་གསལ་གསལ་དུ་བཀོད་མོད། སློབ་དཔོན་དཔའ་བོ་དང་རྟ་དབྱངས་གཉིས་ནི་གང་ཟག་གཅིག་ཡིན་པའི་བཞེད་པ་དེ་དོར་མི་འདུག  དེབ་འདི་ནི་ ༢༠༠༦ ལོར་ཝ་རཱ་ཎ་སཱིའི་བོད་ཀྱི་ཆེས་མཐོའི་གཙུག་ལག་ཁང་གིས་པར་སྐྲུན་བྱས་ཡོད།
གོང་གི་རྩོམ་པ་པོ་ཟུང་གིས་“དེ་ལྟར་དཔྱད་པ་ན་བོད་པའི་ཆོས་འབྱུང་ཁག་ཏུ་གསལ་བའི་སློབ་དཔོན་འདིའི་ཡབ་ཡུམ་དང་འཁྲུངས་ཡུལ་ལ་འཁྲུལ་གཞི་ཆེ་བ་ཡོང་བ་ནི།  བོད་རྣམས་ཀྱིས་སློབ་དཔོན་རྟ་དབྱངས་དང་། མཊིཅེཊ་དང་། དཔའ་བོ་གསུམ་མཚན་ཐ་དད་པ་ཙམ་འདོད་པ་མ་ཟད་དོན་ལའང་དེ་རྣམས་སློབ་དཔོན་གཅིག་ཡིན་པར་འདོད་པའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་ཡིན་ནོ།།”(ཤོག་གྲངས་ ༥)ཞེས་གསུངས་ཏེ་སློབ་དཔོན་འདི་དག་གི་འཁྲུངས་ཡུལ་གྱི་འཁྲུལ་གཞི་སྐོར་གསུངས་མོད་རང་ལུགས་འཆད་སྐབས་སུ། རྟ་དབྱངས་ནང་པར་བཙུད་པའི་རྗེས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་འཆད་སྐབས་“དེའི་ཚེ་ན་སློབ་དཔོན་ཀླུ་སྒྲུབ་ཡབ་སྲས་ཀྱི་མན་ངག་གི་མཛོད་འཛིན་པ་མཁས་མཆོག་འཕགས་པ་དཔའ་བོ་སྟེ་ཨཱརྱ་ཤཱུར་ཞེས་སྲིད་པ་གསུམ་ན་ཡོངས་སུ་གྲགས་པར་གྱུར་ཏོ།”(ཤོག་གྲངས་ ༢༢)ཞེས་རྟ་དབྱངས་དང་དཔའ་བོ་གཉིས་གང་ཟག་གཅིག་གི་ཚུལ་དུ་བཀོད་འདུག  འོན་ཀྱང་། “འཕགས་ཡུལ་ན་དེང་སང་ཡང་། སློབ་དཔོན་དཔའ་བོ། རྟ་དབྱངས། མ་ཁོལ་གསུམ་སྙན་ངག་མཁན་གྱི་སློབ་དཔོན་ཆེན་པོ་ཡིན་པ་དོན་ལ་བཞེད་ཀྱང་། གང་ཟག་གཅིག་ཡིན་པ་ཅི་ནས་ཀྱང་མི་འདོད་དོ།།” (ཤོག་གྲངས་ ༢༨)ད་ལྟའི་བོད་ཀྱི་ཕྱི་རོལ་གྱི་མཁས་པ་དག་གི་བཞེད་སྲོལ་འདི་ཡང་འདྲེན་པར་མཛད་འདུག
ཡང་རྒྱ་ཡེ་བཀྲ་བྷོ་ལགས་ཀྱིས་ “སློབ་དཔོན་རྟ་དབྱངས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྐོར་ཅུང་ཟད་བཤད་པ་”ཞེས་དཔྱད་རྩོམ་ཞིག་ ༢༠༠༧ ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དུས་དེབ་འདོན་ཐེངས་གཉིས་པའི་སྟེང་སྤེལ་ཡོད་པ་དེ་རེད། ཁོང་གིས་རྒྱའི་ཡི་གེར་ཡོད་པའི་དཔྱད་གཞི་ལ་དབྱེ་ཞིབ་བྱས་པ་དང་། ད་ལྟའི་ཕྱི་རོལ་གྱི་བོད་རིག་པ་རྣམས་ཀྱི་གླེང་སློང་ཁྲོད་ཡོད་པའི་རྟ་དབྱངས་ཀྱི་སྐོར་ཡང་མདོར་བསྡུས་ཏེ་བཤད་པ་དེ་དག་ཧ་ཅང་ལེགས་པར་མཐོང་། འོན་ཀྱང་དུས་གང་ཞིག་ནས་བོད་ཀྱི་ཡིག་ཚགས་ཀྱིས་སྐྱེ་བོ་འདི་གཉིས་གཅིག་ཡིན་པར་བསྒྲུབས་པའི་ཚུལ་བསྟན་མི་འདུག
རྟ་དབྱངས་ལ་རྟ་སྐད་ཅེས་ཀྱང་བྲིས་པ་བྱེ་བྲག་རྟོགས་བྱེད་ཆེན་མོར་ཡོད་ཅིང་། ཡང་སྟོན་པའི་གཏད་རབས་བགྲངས་སྐབས་སུ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱི་སྔོན་དུ་ཡང་རྟ་སྐད་ཅེས་པ་ཞིག་ཐོན་གྱིན་འདུག་གོ། གཤམ་གྱི་པར་རིས་ལ་གཟིགས།བུ་སྟོན་རིན་ཆེན་གྲུབ་(1290-1364)ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་དུ་འདི་གཉིས་གང་ཟག་ཐ་དད་པ་ཡིན་པ་ལྟ་བུའི་ཚིག་སྦྱོར་སྤེལ་འདུག དེ་ཡང་།
“བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྤྱོད་པ་རླབས་པོ་ཆེ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྐྱེས་རབས་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་སྐོར་ལ། སློབ་དཔོན་དཔའ་བོས་མཛད་པའི་སྐྱེས་རབས་བམ་པོ་བཅུ་གསུམ་འཇམ་དཔལ་གོ་ཆའི་འགྱུར།  དེའི་འགྲེལ་པ་རིགས་ཀྱིས་བྱིན་པ་ཆོས་གྲགས་ཀྱིས་མཛད་པ་ཤཱཀྱ་བློ་གྲོས་ཀྱི་འགྱུར། པཎྜི་ཏ་སེང་གེ་ཞབས་འབྲིང་གིས་མཛད་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྐྱེས་རབས་ཚུལ་ཁྲིམས་འབྱུང་གནས་ཀྱི་འགྱུར།  སློབ་དཔོན་སྙན་ངག་མཁན་དགེ་བའི་དབང་པོས་མཛད་པའི་སྐྱེས་རབས་དཔག་བསམ་འཁྲི་ཤིང་ཤོང་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་མཚན་གྱི་འགྱུར། སློབ་དཔོན་ཙནྡྲ་གོ་མིས་མཛད་པའི་གཞོན་ནུ་གཙུག་ན་ནོར་བུའི་སྐྱེས་རབས་འཇིག་རྟེན་ཀུན་ཏུ་དགའ་བའི་ཟློས་གར་གྲགས་པ་རྒྱལ་མཚན་གྱི་འགྱུར། དཔལ་དགའ་བའི་ལྷས་མཛད་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྤྲིན་གྱི་བཞོན་པའི་སྐྱེས་རབས་ཀླུ་ཀུན་ཏུ་དགའ་བའི་ཟློས་གར་ཤོང་རྡོ་རྒྱལ་མཚན་གྱི་འགྱུར། སློབ་དཔོན་དཔའ་བོས་མཛད་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྐྱེས་པའི་རབས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་གཎྚཱིའི་སྒྲ་བསྒྲགས་པ་བྱམས་པའི་དཔལ་གྱི་འགྱུར། སློབ་དཔོན་རྟ་དབྱངས་ཀྱིས་མཛད་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་སྟོན་པའི་སྙན་དངགས་ཆེན་པོ་ཁམས་པ་དགེ་སློང་བློ་གྲོས་རྒྱལ་པོའི་འགྱུར་ཏེ་བརྒྱད་དོ།།”[9]
ཞེས་སློབ་དཔོན་རྟ་དབྱངས་དང་དཔའ་བོ་གཉིས་གང་ཟག་སོ་སོ་བའི་ཚུལ་དུ་བསྟན་འདུག་ཅིང་། ཁོང་གི་བསྟན་འགྱུར་དཀར་ཆག་ཏུའང་གསལ།[10]བསྟན་བཅོས་འདི་ནི་ཕྱི་ལོ་ ༡༣༢༢ ལོར་བརྩམས་འདུག ཡང་ཨཱརྱ་དེ་ཝའི་སྐོར་འཆད་སྐབས་མུ་སྟེགས་སྟོན་པ་མ་ཁོལ་དང་བརྩད་ལུགས་དང་བཅས་བཀོད་མོད་གཤམ་དུ་དེའི་ལོ་རྒྱུས་མངས་ཀྱིས་དོགས་ནས་མ་བྲིས་གསུངས་འདུག བཅོམ་ལྡན་རིག་རལ་དང་ཀརྨ་པ་རང་བྱུང་རྡོ་རྗེ་ཡི་གསུང་དུ་བཞུགས་པའི་བསྟན་འགྱུར་དཀར་ཆག་ཁག་ནའང་སྐྱེས་རབས་སོ་བཞི་པ་དང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་གཉིས་མཛད་མཁན་གཉིས་དབྱེ་བ་ཕྱེས་ཏེ་ཐ་དད་པའི་ཚུལ་དུ་བཀོད་འདུག
རྗེ་རིན་པོ་ཆེས་ “འཕགས་པའི་ཡུལ་གྱི་སྨྲ་བའི་དབང་པོ་མཆོག། དཔལ་ལྡན་དཔའ་བོ་རྒྱ་གར་ནས་གཤེགས་པ།། གངས་རིའི་ཁྲོད་ཀྱི་སྙན་དངགས་མཁན་གཅིག་པུ།། བློ་བཟང་གྲགས་པའི་དཔལ་དུ་གྱུར་པས་སྦྱར།།”[11]ཞེས་སྤྱན་སྔ་གྲགས་བྱང་བའི་རྟོགས་བརྗོད་ཀྱི་མཇུག་བྱང་དུ་གསུངས་འདུག སྐབས་འདིའི་དཔའ་བོ་ནི་སྐྱེས་རབས་སོ་བཞི་པའི་རྩོམ་པ་པོ་ལ་དགོངས་པ་ཡིན་ནམ་ཡང་ན་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱོད་པའི་རྩོམ་པ་པོ་ལ་དགོངས་པ་ཡིན། ཁོང་གི་གསན་ཡིག་ཏུ། “དེ་ལ་མ་ཏི་གི་ནི། ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱི་ཐུགས་སྲས་བཞི། ཉེ་སྲས་གསུམ་སྟེ་བདུན་གྱི་ནང་ནས་ཐུགས་སྲས་གཅིག་གོ། ཐུགས་སྲས་བཞི་ནི། འཇམ་དཔལ་ཞལ་མཐོང་ཤཱཀྱ་མི་ཏྲ། སྒྲོལ་མ་ཞལ་མཐོང་ནཱ་ག་བྷོ་དྷི། ས་བརྒྱད་ནོན་པ་ཨཱརྱ་དེ་བ། སྤྱན་རས་གཟིགས་ཞལ་མཐོང་བ་མ་ཏཾ་གི་པའོ།། ཉེ་བ་གསུམ་ནི། སངས་རྒྱས་བསྐྱངས། ལེགས་ལྡན་འབྱེད། སློབ་དཔོན་དཔའ་བོའོ།”[12]ཞེས་འབྱུང་བ་ལ་གཞིགས་ཚེ་རྗེས་ཀྱང་རྟ་དབྱངས་ཉིད་དཔའ་བོར་བཞེད་པ་ལྟར་སྣང་མོད་ཞིབ་ཏུ་དཔྱད་དགོས་པར་སྣང་།[13] དེས་ན་དུས་རབས་བཅུ་བཞི་པ་ཡན་གྱི་ཡིག་ཚགས་རྣམས་སུ་བཙལ་ནས་མཁས་པ་འདི་གཉིས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་འཚོལ་དགོས་པར་སྣང་སྟེ། ཕྱིས་ཀྱི་ཡིག་ཆ་རྣམས་ནི་སྐྱེ་བོ་འདི་གཉིས་གང་ཟག་གཅིག་ཏུ་ངོས་འཛིན་པ་ནི་མགྲིན་གཅིག་དབྱངས་གཅིག་གི་ཚུལ་དུ་སྣང་བ་བསྟན་འགྱུར་དཀར་ཆག་རྣམས་ལ་གཟིགས་དང་མཁྱེན་ངེས་རེད། འདིར་དཔེ་མཚོན་དུ་ཞུ་བ་ལ། ཏཱ་ར་ནཱ་ཐ(1575 -1635)འི་རྒྱ་གར་ཆོས་འབྱུང་དུ། “དེ་ལ་སློབ་དཔོན་མ་ཁོལ་ནི་གོང་དུ་ཅུང་ཟད་བརྗོད་པའི་བྲམ་ཟེ་ཐུབ་དཀའ་ནག་པོ་དེ་ཉིད་ཡིན་ཏེ། དཔའ་བོ་དང་། རྟ་དབྱངས།  མ་ཁོལ་དང་། ཕ་ཁོལ་དང་། ཐུབ་དཀའ་དང་། ཆོས་ལྡན་རབ་འབྱོར་དང་། མ་ཏི་ཙི་ཏྲ་རྣམས་མཚན་གྱི་རྣམ་གྲངས་སུ་གྲགས་པ་ཡིན་ནོ།།”[14]ཞེས་གསལ་འདུག་ལ། ཆོས་འབྱུང་འདི་ནི་ཕྱི་ལོ་ ༡༦༠༨ ལོར་བརྩམས། དེ་བཞིན་ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན་དུའང་ལོ་རྒྱུས་འདི་དང་ཆ་འདྲ་བ་བརྩམས་འདུག རྒྱ་གར་གྱི་མཁས་པའི་ལོ་རྒྱུས་འདི་དག་ནི་བོད་ཀྱི་ཡིག་ཚགས་ཁྲོད་ནས་དུས་གང་ཞིག་ལ་རྣམ་པ་ཇི་ལྟར་འགྱུར་བའི་ཚུལ་ལ་ཅི་ནས་ཀྱང་དཔྱད་པར་རིགས་ན། འདི་འབྲེལ་གྱི་ཡིག་ཚགས་མཐོང་རིགས་ནས་གཤམ་མཆན་མདོར་ཙམ་རེ་འགོད་གནང་ཡོང་བ་ཞུའོ།། ལོ་སར་ལ་བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས།
———————– [1]དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བ། ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན། སྟོད་ཆ་ ཤོག་གྲངས་ ༥༢༥ མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་ ༡༩༨༥ ལོའི་པར་མ།
[2]འགོས་ལོ་ཙ་བ་གཞོན་ནུ་དཔལ། ཆོས་རྗེ་པཎ་ཆེན་ནགས་ཀྱི་རིན་ཆེན་གྱི་རྣམ་པར་ཐར་པ། ནང་བསྟན་དཔེ་ཚོགས་ལྟེ་གནས་ཀྱི་དྲ་རྒྱར་བཞུགས་པའི་དབུ་མེད་བྲིས་མ། ཤོག་གྲངས་ ༡༤ བ་ ༤
[3]ཚེ་ཏན་ཞབས་དྲུང་། བསྟན་རྩིས་ཀུན་བཏུས། ཤོག་ངོས་ ༢༡༥ མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༡༩༨༢ ལོའི་པར་མ།
[4]Clay Sanskrit Libraryཞེས་པ་འདི་ནི་སྐུ་ཞབས་ John Clay ཞེས་པས་ ༡༩༩༠ ལོར་གསར་འཛུགས་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། ཁོང་གི་དམིགས་ཡུལ་ནི་ལེགས་སྦྱར་གྱི་བསྟན་བཅོས་ ༥༠ པར་སྐྲུན་བྱེད་རྒྱུའི་འཆར་གཞི་བཟོས་ཏེ་མཐུན་རྐྱེན་སྦྱར་བ་ཞིག་ཡིན་འདུག ད་ལྟའི་ཆར་བསྟན་བཅོས་ལྔ་བཅུ་ལྔ་དྲུག་བརྒལ་ཡོད་སྐད།  དེ་དག་གི་སྐོར་ཁོང་ཅག་གི་དྲ་རྒྱ་འདི་ན་གསལ་ལོ།།  http://www.claysanskritlibrary.org
[5]བསྟན་བཅོས་འདི་ཉིད་དེ་སྔར་བོད་སྐད་དུ་མ་འགྱུར་བ་ལ་དྭགས་པ་བློ་བཟང་འཇམ་དཔལ་ལགས་ཀྱིས་བསྒྱུར་གནང་བའི་ཁ་བྱང་དུ་ “མཛེས་དགའ་བོའི་སྙན་དངགས་ཆེན་མོ།”ཞེས་འཁོད་འདུག
[6]འདིའི་སྐོར་ཕྲན་གྱིས་བྲིས་པའི་ཟིན་ཐོ་ཞིག་ཀྱང་ཡོད་ཅིང་། དུས་རབས་བཅུ་གསུམ་པར་བོད་སྐད་དུ་བསྒྱུར། ལོ་ཙ་བ་ནི་འགྲོ་མགོན་འཕགས་པའི་གཟིམ་གཡོག་པ་མདོ་སྨད་པ་བློ་གྲོས་རྒྱལ་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན།
[7]འདི་ནི་རྒྱ་གར་གྱི་མཁན་པོ་བིདྱཱ་ཀ་ར་སིངྷ་དང་། ཞུ་ཆེན་གྱི་ལོ་ཙཱ་བ་བནྡེ་མཉྫུ་ཤྲི་ཝརྨས་བསྒྱུར་པ་ད་ལྟའི་བསྟན་འགྱུར་སྐྱེས་རབས་ཁྲོད་དུ་བཞུགས།
[9]གསུང་འབུམ། ཞོལ་པར་མ། ཡ། ༡༦༦ ན ༥
[11]གསུང་འབུམ། ཞོལ་པར་མ། ཁ་ ༡༤༢བ༢
[12]གསུང་འབུམ། ཞོལ་པར་མ། ཀ་ ༢བ༡
[13]ལྡེའུའི་ཆོས་འབྱུང་དུ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱི་སྐོར་འཆད་སྐབས་རྟ་དབྱངས་མ་ཐོན་ལ། དེ་བཞིན་ཆོས་འབྱུང་རྙིང་གྲས་ལག་སྣེར་ཡོད་པ་དག་ལས་ཀྱང་གསལ་ཁ་མ་ཐོན། ད་དུང་དཔྱད་འཚལ།
[14]རྒྱ་གར་ཆོས་འབྱུང་། ཤོག་གྲངས་ ༡༡༦  སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༡༩༩༤ ལོར།
སྟོན་པའི་ནམ་ཐར་
གསལ་འདེབས།  སྤྱིར་བོད་རང་གིས་བརྩམས་པ་དང་བསྒྱུར་བའི་སྟོན་པའི་མཛད་རྣམ། སྐྱེས་རབས་སོ་བཞི་དཔག་བསམ་འཁྲི་ཤིང་སོགས་སྔ་ཕྱི་མི་ཉུང་བ་ཞིག་བཞུགས། ཡིན་ནའང་འདི་ནི་དེ་དག་དང་མི་འདྲ་བར་ཚིག་གི་སྡེབ་སྦྱོར་གོ་སླ་ཞིང་། དོན་དུ་རྒྱལ་སྲས་གཞོན་ནུ་དོན་གྲུབ་འགྲོ་བ་ཐུན་མོང་གི་མཐོང་སྣང་ལྟར་དངོས་ཡོད་མི་ཞིག་གི་བྱུང་རབས་ལྟར་བརྗོད་ཡོད། མ་ཟད་ལྷ་སྒྲུང་དང་དག་སྣང་རྐྱང་བས་གྱ་ཚོམ་དུ་མ་འཇུག་པར། ཞིབ་འཚོལ་རྩད་གཅོད་ཀྱི་དངོས་བྱུང་ལོ་རྒྱུས་ལ་གཞི་རྐང་བཙུགས། ཁོང་གིས་བྲན་གཡོག་ལམ་ལུགས་ལ་འགོག་རྒོལ་དང་དམངས་གཙོའི་ལམ་ལུགས་བསླངས་པ། རིགས་རུས་མཆོག་དམན་གྱི་ལྟ་བ་དགག་པ། བུད་མེད་ལ་འདྲ་མཉམ་གྱི་ཐོབ་ཐང་ཡོད་པ། ཕྱི་རོལ་བའི་སྟོན་པ་དང་ཆོས་ལུགས་སོགས་ལ་གུ་ཡངས་དང་གུས་ཞབས་བྱེད་སྟངས། ཁོང་གི་རྗེས་འཇུག་པ་ཚོས་རྫུ་འཕྲུལ་སྟོན་པ་ནི་ངོ་ཚ་དགོས་པའི་གནས་ཤིག་ཡིན་པ་སོགས་གདམས་པ་ཁྱད་པར་ཅན་དུ་མ་ཞིག་ཀྱང་མཛད་རྣམ་འདིའི་ཟུར་དུ་མངོན་ཡོད། གནས་བརྟན་སཱི་རི་དྷམ་མས་བརྩམས། ངེས་དོན་རྒྱ་མཚོས་བསྒྱུར།
ཡབ་རྒྱལ་པོ་ཟས་གཙང་མ་དང་ཡུམ་སྒྱུ་འཕྲུལ་ཆེན་མོ།
གནའ་སྔ་མོ་ཞིག་ན། རྒྱ་གར་བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་སེར་སྐྱའི་གཞི་ཞེས་བྱ་བར་མཚན་ལ་ཟས་གཙང་མ (SUDDHODANA) ཞེས་པའི་རྒྱལ་པོ་ཞིག་ཡོད། རྒྱལ་པོ་དེས་མཛེས་སྡུག་ཡིད་དུ་འོང་བའི་ཀོ་ལི་ཡའི་རིགས་ཀྱི་སྲས་མོ་སྒྱུ་འཕྲུལ་ཆེན་མོ (MAHAMAYA) དང་ལྷན་དུ་གཉེན་སྒྲིག་བྱས་ཏེ། ཁོང་རྣམ་གཉིས་ཀྱིས་ཤཱཀྱའི་རིགས་ཀྱི་མངའ་འབངས་ལ་རྒྱལ་སྲིད་ཆོས་བཞིན་དུ་བསྐྱངས། ཤཱཀྱའི་རིགས་ཀྱི་རྒྱལ་ས་ནི་སེར་སྐྱའི་གཞི (KAPILAVATTHU) ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཡིན་ཞིང་། དེ་ནི་རྒྱ་གར་བྱང་ཕྱོགས་ཀོ་ལི་ཡའི་རྒྱལ་ཕྲན་གྱི་ཉེ་འདབས་སུ་ཆགས་ཡོད། རྒྱལ་པོ་ཟས་གཙང་མ་ནི་ཧ་ཅང་གི་ཡ་རབས་བཟང་སྤྱོད་དང་ལྡན་པ་ཞིག་ཡིན་ལ། ཁོང་གི་བཙུན་མོ་སྒྱུ་འཕྲུལ་ཆེན་མོ་ཡང་དེ་དང་གཅིག་མཚུངས་ཀྱི་ཀུན་སྤྱོད་ལ་ལྷད་མེད་པ་ཞིག་གོ །དེར་བརྟེན་ཕོ་བྲང་དུ་ཡོད་པའི་འཁོར་གཡོག་མཐོ་དམན་ཚང་མ་ཁོང་རྣམ་གཉིས་ལ་སྙིང་ཐག་པ་ནས་དགའ་མོས་དང་བརྩེ་ཞེན་ཆེ། འོན་ཀྱང་རྒྱལ་པོ་དང་བཙུན་མོས་དུས་ཡུན་རིང་མོ་ཞིག་གི་སྔོན་ནས་སྲས་ཤིག་འཁྲུངས་རྒྱུར་ངང་སྒུག་གི་རེ་བ་བྱས་ནའང་སྲས་གཅིག་ཀྱང་མ་འཁྲུངས། གང་ལྟར་དེ་ལྟའི་ལོ་ཟླ་རིམ་བཞིན་བཞུད་འགྲོ་བའི་མུར་ཚེས་ཆེན་བཅོ་ལྔ་ཞིག་གི་མཚན་མོར། བཙུན་མོ་སྒྱུ་འཕྲུལ་ཆེན་མོ་ལ་མཚན་ལམ་ཡ་མཚར་བ་ཞིག་བྱུང་། མཚན་ལམ་དེའི་ནང་ལྷ་དང་ལྷ་མོ་བཞི་ཡིས་བཙུན་མོ་ཁོང་ཧི་མ་ལ་ཡའི་རི་རྒྱུད་ཀྱི་མཚོ་མ་དྲོས (ANOTATTA) ཞེས་པ་དེར་ཁྲིད་ནས། ལྷ་དང་ལྷ་མོའི་ཚོགས་ཀྱིས་མཚོ་མོ་དེར་ཁོང་གི་སྐུ་གཟུགས་འཁྲུད་ཅིང་སྐུ་ཁྲུས་གསོལ་བར་བྱས་ཏེ། རབ་འཇམ་ལྷ་རྫས་ཀྱི་ན་བཟའ་དག་གཡོག་པའི་མཇུག་ཐོག་དེར། དུང་ལྟར་དཀར་བའི་གླང་ཆེན་ཞིག་གི་མཆེ་བའི་དཀྱིལ་པད་དཀར་གྱི་མེ་ཏོག་འགའ་ཁྱེར་ནས། ཁོང་ལ་ལན་གསུམ་གྱི་བར་དུ་བསྐོར་བ་བྱས་ཏེ་མཐར་གླང་ཆེན་དེ་མི་མངོན་པར་གྱུར་ཏོ། །དེ་ནས་ཁོང་མནལ་ལས་སད་པས་དེ་ཚོ་ཚང་མ་རྨི་ལམ་ཡིན་པ་གཞི་ནས་ཤེས། འོན་ཀྱང་ཕྱི་ཉིན་ཞོགས་པ་སྔ་མོ་དེར། བཙུན་མོ་སྒྱུ་འཕྲུལ་ཆེན་མོ་རྒྱལ་པོ་ཟས་གཙང་མའི་མདུན་དུ་བཅར་ནས་མདང་ནུབ་རྨིས་པའི་མཚན་ལམ་གྱི་སྐོར་ཇི་བཞིན་ཞུས་པ་ན། རྒྱལ་པོ་ཆེན་མོས་མཚན་ལམ་དེའི་དོན་གནད་མ་རྟོགས་པར་བརྟེན། ཁོང་གིས་མཁྱེན་རྒྱ་ཆེ་ཞིང་ཤེས་ཡོན་གྱིས་ཕྱུག་པའི་དྲང་སྲོང་འགའ་ཕོ་བྲང་དུ་བོས་ཏེ། མཚན་ལྟས་ལ་བརྟག་དཔྱད་བྱེད་དུ་བཅུག་ནས་དེའི་སྐོར་བཀའ་འདྲི་ཞུས་པར། མཁྱེན་རྒྱ་ཆེ་བའི་དྲང་སྲོང་དག་གིས་མགྲིན་གཅིག་ཏུ་ཞུ་དོན། ཀྱེ་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་ལགས། ལྷ་དང་ལྷ་མོའི་ཚོགས་ཀྱིས་བཙུན་མོ་སྒྱུ་འཕྲུལ་ཆེན་མོ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡུམ་ཆེན་དུ་བདམས་པ་ལགས་ན། ཁྱེད་ནི་ཇི་འདྲའི་སྐུ་བསོད་དང་ལྡན་པ་ཞིག དེས་ན་སྲས་དེ་རིང་པོར་མི་ཐོགས་པར་བླ་ན་མེད་པ་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་བར་ངེས་སོ་ཞེས་ཞུས་པ་ན། བཀྲ་ཤིས་པའི་གཏམ་བཟང་དེས་རྒྱལ་པོ་ཡབ་ཡུམ་གཉིས་ལ་སྤྲོ་སྣང་དང་དགའ་སྐྱིད་ཚད་མེད་པ་ཞིག་བྱིན། བཀྲ་ཤིས་པའི་གཏམ་བཟང་དེས་རྒྱལ་བློན་གཡོག་འཁོར་དང་བཅས་པ་ལ་ནོན་པར་དཀའ་བའི་སྤྲོ་བ་སྟེར་བར་བརྟེན། རྒྱལ་ཕྲན་དེའི་ཡུལ་མི་ཡོད་དོ་ཅོག་ཕོ་བྲང་དུ་མགྲོན་འབོད་བགྱིས་ཏེ་གསོལ་སྟོན་གཟབ་རྒྱས་ཤིག་བཤམས་ཤིང་། བཀྲ་ཤིས་ཤིང་དོན་འགྲུབ་པའི་གཏམ་བཟང་གི་གནས་ཚུལ་དེ་ཡོངས་ཁྱབ་ཏུ་གསལ་བསྒྲགས་གནང་། ཐ་ན་ཡུལ་མི་དབུལ་ཞིང་ཕོངས་པ་དག་ལའང་ཟས་གོས་ཀྱི་སྦྱིན་གཏོང་གནང་རྒྱུ་སོགས་མདོར་ན་དགོས་ངེས་ཀྱི་བྱེད་སྒོ་མཐའ་དག་མ་བརྗེད་པར་བསྒྲུབས་སོ། །
ལུམ་བི་ནིའི་ཚལ་དུ་སྐུ་བལྟམས་པ།
མཚན་ལམ་དེ་བྱུང་ནས་ཟླ་བ་བཅུ་ཙམ་གྱི་རྗེས། བཙུན་མོ་སྒྱུ་འཕྲུལ་ཆེན་མོས་རང་ཉིད་སྲས་བཙའ་བ་ལ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པར་ཤེས་ནས་རྒྱལ་པོ་ཟས་གཙང་མའི་མདུན་དུ་བཅར་ཏེ་ཞུས་པ། མཛའ་ཞིང་བརྩེ་བའི་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་ལགས། ད་ངེད་གཉིས་ཀྱི་སྲས་འཁྲུངས་ལ་ཉེ་བས་ཁོ་མོ་རང་གི་ཡབ་ཀྱི་གཞིས་ཀར་བསྐྱོད་དགོས་སོ། །ཞེས་ཞུས། སྤྱིར་བཟའ་ཟླ་སུ་འདྲ་ཞིག་ཡིན་རུང་། རང་ཉིད་ལ་ཕྲུ་གུ་སྐྱེ་སྐབས་རང་གི་ཕ་ཁྱིམ་དུ་སྐྱེ་དགོས་པ་ནི་སྐབས་དེ་དུས་ཀྱི་རྒྱ་གར་བའི་ཡུལ་སྲོལ་གོམས་གཤིས་ཤིག་ཡིན། རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོས་དེ་ལ་མོས་མཐུན་གནང་སྟེ་ན་རེ། དེ་ནི་བཀྲ་ཤིས་པའི་གཏམ་བཟང་རེད། དེས་ན་ཁོ་བོས་ཁྱེད་ཕ་ཁྱིམ་དུ་ཕེབས་པར་དགོས་ངེས་ཀྱི་གྲ་སྒྲིག་དག་བྱེད་དོ་གསུངས། དང་ཐོག་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོས་བཙུན་མོའི་ཕེབས་ལམ་ལ་གཙང་སྦྲ་བྱེད་མཁན་གྱི་དམག་མི་བཏང་ཞིང་། དྲ་བ་དྲ་ཕྱེད་སོགས་རྒྱན་གྱིས་ལེགས་པར་སྤྲས་པའི་ཕེབས་བྱམས་སུ་བཙུན་མོ་སྒྱུ་འཕྲུལ་ཆེན་མོ་ཕེབས་སྐབས་དགོས་ངེས་ཀྱི་ཡོ་བྱད་དང་སྐུ་སྲུང་དམག་མི་ཁ་ཤས་ཀྱང་གྲ་སྒྲིག་གནང་། དེ་ནས་བཙུན་མོ་སྒྱུ་འཕྲུལ་ཆེན་མོ་སེར་སྐྱའི་གཞི་ནས་ཕེབས་ཐོན་གནང་སྟེ། དམག་མི་དང་ཕེབས་སྐྱེལ་བའི་རུ་སྒྲིག་ཁྲོད་རང་གི་ཡབ་ཆེན་གྱི་ཕོ་བྲང་ཕྱོགས་སུ་གཏད་ནས་བྱོན་ནོ། ། སེར་སྐྱའི་གཞི་ནས་ཀོ་ལི་ཡའི་རྒྱལ་ཕྲན་དུ་ཕེབས་པར་ལུམ་བི་ནིའི་ཚལ་ཞེས་པའི་སྐྱེད་ཚལ་དེ་བརྒྱུད་ནས་ཕེབས་དགོས་པས་ཁོང་ཚོ་དེར་འབྱོར། སྐྱེད་མོས་ཚལ་དེ་ནི་ཧི་མ་ལ་ཡའི་རི་གཤམ་དུ་བལ་པོ (NEPAL) ཞེས་པའི་རྒྱལ་ཕྲན་གྱི་ཉེ་འདབས་སུ་ཡོད་ཅིང་། དེའི་དུས་སུ་ཤིང་སཱ་ལའི་སྡོང་པོ་དག་ནི་ཞིམ་མངར་གྱི་དྲི་མས་ཁེངས་ཤིང་མཛེས་སྡུག་ཡིད་དུ་འོང་བའི་མེ་ཏོག་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་བརྒྱན་འདུགམ་ཟད་བྱ་དང་བྱེའུ་སོགས་མཁའ་ལ་རྒྱུ་བ་དག་དང་། སྦྲང་བུ་དང་ཕྱེ་མ་ལེབ་སོགས་འབུ་སྲིན་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་སྐད་སྙན་སྒྲོག་བཞིན་སྐྱེད་མོས་ཚལ་དེར་ཁེངས་འདུག་གོ ། མཛེས་སྡུག་ཡིད་དུ་འོང་བའི་སྐྱེད་ཚལ་དེ་དང་། དེ་ན་སྐྱེས་པའི་བརྗིད་ཉམས་ཀྱི་སྡོང་པོ། གཞན་ཡང་དྲི་ངད་ཕྱོགས་སུ་ཐུལ་བའི་མེ་ཏོག་སྣ་ཚོགས་དང་། བྲེལ་ཟིང་ཆེ་བའི་བྱ་བྱེའུ་སྦྲང་བུ་དག་གིས་སྐད་སྙན་གྱི་གྲེ་འགྱུར་གླུ་རུ་བླངས་པ་སོགས་ཀྱིས། བཙུན་མོ་སྒྱུ་འཕྲུལ་ཆེན་མོའི་ཐུགས་ཡིད་དབང་མེད་དུ་ཕྲོགས། མ་ཟད་སྐྱེད་མོས་ཚལ་དེ་ནི་སྐུ་ངལ་གསོ་བའི་གནས་མཆོག་ཕུལ་དུ་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན་པར་བརྟེན། བཙུན་མོ་སྒྱུ་འཕྲུལ་ཆེན་མོ་ན་རེ། ང་ཚོས་འགྲོ་མཚམས་བཞག་སྟེ་སྐྱེད་ཚལ་འདི་རུ་ཡུད་ཙམ་རིང་ངལ་གསོ་བྱེད་དོ། །ཞེས་ཕེབས་སྐྱེལ་བ་རྣམས་ལ་བཀའ་བཏང་། འཇིག་རྟེན་འདི་ན་ང་ཉིད་མཆོག་ཡིན་ཏེ། ། འགྲན་པའི་ཟླ་དང་བྲལ་བ་ཉིད་ཀྱིས་སོ། ། སྐྱེ་བ་འདི་ནི་ཐ་མར་ངེས་པས་ན། ། སླར་ཡང་འཇིག་རྟེན་འདི་རུ་སྐྱེ་མི་འགྱུར། ། ཞེས་སོགས་གསུངས་པར་བཞེད། ཡུམ་སྒྱུ་འཕྲུལ་ཆེན་མོ་ལ་སྲས་འཁྲུངས་མ་ཐག་ཁོང་མགྱོགས་མྱུར་ངང་སེར་སྐྱའི་གཞི་ལ་ཕྱིར་ཕེབས་གནང་བས། ཡབ་རྒྱལ་པོ་ཟས་གཙང་མས་བཀྲ་ཤིས་པའི་གནས་ཚུལ་དེ་མཁྱེན་ནས་བླ་ན་མེད་པའི་དགའ་སྤྲོ་སྐྱེས་ཏེ། སླར་ཡང་རྒྱལ་ཕྲན་དེའི་ཡུལ་མི་ཡོངས་རྫོགས་ཕོ་བྲང་དུ་མགྲོན་འབོད་ཀྱིས་དགའ་སྟོན་གཟབ་རྒྱས་ཤིག་བཤམས་སོ། །
རྒྱལ་སྲས་ཀྱི་མཚན་གསོལ་མཛད་སྒོ
ཡབ་རྒྱལ་པོ་ཟས་གཙང་མ་ལ་དགུང་ལོ་བགྲེས་པའི་མཆོད་གནས་སློབ་དཔོན་ཞིག་ཡོད་ཅིང་། ཁོང་ནི་ཧ་ཅང་གི་མཁྱེན་དཔྱོད་དང་ལྡན་པ་ཞིག་ཡིན་སྟབས་ཡུལ་མི་ཀུན་གྱིས་ཁོང་ལ་དྲང་སྲོང་ཆེན་པོ་ཞེས་ཞུ་བཞིན་ཡོད། ཁོང་གི་མཚན་དངོས་གནས་ལ་ཀ་ལ་དེ་ཝ་ལ (KALADEVALA) ཞེས་ཞུ་གི་ཡོད་ན་ཡང་། དུས་རྒྱུན་ཡུལ་མི་ཚང་མས་ཁོང་ལ་དྲང་སྲོང་ཆེན་པོ་ཉོན་མོངས་མེད (ASITA) ཅེས་འབོད་ཀྱི་ཡོད། དྲང་སྲོང་ཉོན་མོངས་མེད་ནི་དབེན་པའི་ནགས་ཀློང་ཁྲོད་དུ་བཞུགས་ཀྱིན་ཡོད་ན་ཡང་། ཁོང་གིས་ཡབ་རྒྱལ་པོ་ཟས་གཙང་མ་ལ་སྲས་ཤིག་འཁྲུངས་པའི་གཏམ་བཟང་དེ་ཐོས་པས་ཧ་ཅང་གི་དགའ་སྤྲོ་སྐྱེས། གང་ཡིན་ཞེ་ན། ཡབ་རྒྱལ་པོ་ཟས་གཙང་མ་ལ་མཚོན་ན་དེ་ནི་ཐོག་དང་པོར་འཁྲུངས་པའི་སྲས་ཡིན་པའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་སོ། །དེའི་ཕྱི་ཉིན་དྲང་སྲོང་ཉོན་མོངས་མེད་ཡབ་རྒྱལ་པོ་ཟས་གཙང་མའི་སྲས་ལ་གཟིགས་པར་ཕེབས་པས། ཡབ་རྒྱལ་པོ་རང་ཉིད་ཀྱི་སློབ་དཔོན་སླར་ཡང་མཇལ་བར་དགའ་སྤྲོ་ཚད་མེད་སྐྱེས་ཏེ་ཁོང་ཕོ་བྲང་དུ་གདན་འདྲེན་ཞུས། དྲང་སྲོང་ཆེན་པོ་བཞུགས་ཁྲིར་འཁོད་རྗེས། ཡབ་ཟས་གཙང་མས་རང་གི་སྲས་དྲང་སྲོང་ཆེན་པོའི་མདུན་དུ་ཁྱེར་ནས་ཁོང་ལ་སྤྱན་འབུལ་དང་སྦྲགས་ཞུ་དོན། ཀྱེ་བླ་མ་རིན་པོ་ཆེ། ཁ་སང་སྐྱེས་པའི་ངའི་བུ་འདི་རེད། དེས་ན་བུ་ཆུང་འདི་ཡི་མ་འོངས་པའི་མདུན་ལམ་སྐོར་ལ་ལེགས་ཉེས་ཀྱི་ལུང་བསྟན་ཞིག་གནང་རྒྱུའི་བཀའ་དྲིན་མི་ཆུང་བ་ཞུ་ཞེས་པ་དང་ཆབས་ཅིགཡབ་རྒྱལ་པོས་ཁོང་གི་སྲས་མ་འབྱར་དེ་ལ་བརྟག་ཞིབ་མཐིལ་ཕྱིན་ཡོང་ཆེད། དྲང་སྲོང་ཆེན་པོའི་མདུན་དུ་ཡར་བཀྱགས་ནས་སྤྱན་འབུལ་ཞུས། དེ་ཙ་ན་ཆེས་ཡ་མཚར་བའི་གནས་ཚུལ་ཞིག་བྱུང་བ་ནི། རྒྱལ་སྲས་ཀྱིས་རང་གི་ཞབས་གཉིས་དྲང་སྲོང་ཉོན་མོངས་མེད་ཀྱི་དབུ་ཐོག་ཏུ་བཞག་པ་དེའོ། ། དེ་ནས་དྲང་སྲོང་ཆེན་པོས་རྒྱལ་སྲས་ཀྱི་ཞབས་གཉིས་ཚུར་བླངས་ཏེ་ཞིབ་ཅིང་ཕྲ་བའི་སྒོ་ནས་མཚན་བརྟག་ཞུས་པ་ན། ཁོང་གིས་རྒྱལ་སྲས་ཀྱི་ཞབས་མཐིལ་དུ་གསལ་བའི་རྟགས་དང་མཚན་མ་རྣམས་གཟིགས་པས། མགྱོགས་མྱུར་ངང་བཞུགས་ཁྲི་ལས་ཡར་བཞེངས་ཏེ་ན་རེ། རྒྱལ་སྲས་འདི་ནི་རིང་པོར་མི་ཐོགས་པར་འཇིག་རྟེན་འདིའི་ཐོག་ཆེས་རྨད་དུ་བྱུང་ཞིང་གོང་ན་མེད་པའི་སློབ་དཔོན་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་བར་ངེས་སོ། །ཞེས་སྤྲོ་སྣང་དང་དགའ་སྤོབས་ཀྱི་ངང་སོར་བཅུའི་ཐལ་མོ་སྙིང་གར་ཟུམ་སྟེ་རྒྱལ་སྲས་ལ་གུས་བཀུར་ཚད་མེད་ཞུས། ཡབ་རྒྱལ་པོས་གནས་ཚུལ་དེ་མཐོང་བས་ཁོང་གིས་ཀྱང་དྲང་སྲོང་དང་གཅིག་མཚུངས་ཀྱིས་རང་གི་སྲས་ལ་གུས་ཕྱག་ཞུས། དེ་ནི་ཡབ་རྒྱལ་པོས་རང་གི་སྲས་ལ་ཕུལ་བའི་ཐོག་མའི་གུས་ཕྱག་དེ་རེད། གང་ལྟར་དྲང་སྲོང་ཆེན་པོའི་མ་འོངས་སྔོན་གཟིགས་ཀྱི་ལུང་བསྟན་དེ་ཡིས་རྒྱལ་ཕྲན་དེའི་མི་ཚོགས་ཐམས་ཅད་དགའ་བདེའི་དཔལ་གྱིས་ཁེངས་བར་བྱས་སོ། ། རྒྱལ་སྲས་སྐུ་འཁྲུངས་ནས་ཉིན་ལྔ་པ་དེ་ལ། ཡབ་རྒྱལ་པོ་ཟས་གཙང་མས་རང་གི་སྲས་ལ་མིང་དོན་མཚུངས་པའི་མཚན་ཞིག་ཐོག་ཆེད་མཚན་གསོལ་མཛད་སྒོ་ཞིག་གྲ་སྒྲིག་གནང་སྟེ། མཛད་སྒོ་དེའི་ཐོག་གྲོས་འགོ་འདོན་པའི་ཕྱིར་མཁྱེན་རྒྱ་ཆེ་བའི་དྲང་སྲོང་ལྔ་གདན་འདྲེན་ཞུས། ཁོང་རྣམ་པས་རྒྱལ་སྲས་ཀྱི་འཁྲུངས་རྟགས་སོགས་རྟགས་དང་མཚན་མ་རྣམས་ལ་ཞིབ་ཅིང་ཕྲ་བའི་བརྟག་ཞིབ་ཞུས་ཏེ་སྨྲས་པ། གལ་སྲིད་རྒྱལ་སྲས་འདིས་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ཐུགས་འགན་བདག་གིར་བཞེས་ན་རྒྱལ་པོ་ལས་ཀྱང་རྒྱལ་པོར་འགྱུར་བར་ངེས་ལ། དེ་མིན་རབ་ཏུ་བྱུང་སྟེ་ཆོས་སྒོར་ཞུགས་ན་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་སུ་འགྱུར་བར་ངེས་སོ། །ཞེས་མཐའ་སྡོམ་ཞུས། འོན་ཀྱང་དྲང་སྲོང་རྣམས་ཀྱི་ཁྲོད་ནས་དགུང་ན་ཆུང་ཤོས་མཚན་ལ་ཀཽཎྜི་ནྱ (KONDNA) ཞུ་བ་དེས་སྨྲས་པ། རྒྱལ་སྲས་འདི་ནི་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བ་མ་གཏོགས་དེ་ལས་གཞན་གང་དུ་ཡང་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས། དེ་ནས་དྲང་སྲོང་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱལ་སྲས་ཀྱི་མཚན་ལ་གཞོན་ནུ་དོན་གྲུབ (SIDDHARTHA) ཅེས་བཏགས་སོ། །
རྒྱལ་སྲས་གཞོན་ནུ་དོན་གྲུབ་ཀྱི་སྦྱང་བརྩོན།
རྒྱལ་སྲས་གཞོན་ནུ་དོན་གྲུབ་སྐུ་འཁྲུངས་ནས་ཉིན་བདུན་པ་དེ་ལ་ཁོང་གི་མ་ཡུམ་སྒྱུ་འཕྲུལ་ཆེན་མོ་དགོངས་པ་རྫོགས་ཤིང་།དེའི་ཉིན་མོ་དེར་ཡབ་རྒྱལ་པོ་ཟས་གཙང་མའི་བཙུན་མོ་གཞན་པ་སྐྱེ་དགུའི་བདག་མོ (PRAJAPATI GOTAMI) ལ་སྲས་ཤིག་ཀྱང་འཁྲུངས། སྐྱེ་དགུའི་བདག་མོ་ནི་ཡུམ་སྒྱུ་འཕྲུལ་ཆེན་མོའི་གཅུང་མོ་ཆུང་ཤོས་དེ་ཡིན་སྟབས། ཁོང་གིས་རང་ཉིད་ཀྱི་སྲས་མ་མ་གཞན་ཞིག་ཏུ་གཏད་ནས། རྒྱལ་སྲས་གཞོན་ནུ་དོན་གྲུབ་རང་གི་ཤ་ནས་མཆེད་པའི་བུ་ཕྲུག་ཇི་བཞིན་བྱམས་བརྩེའི་སྒོ་ནས་སྐྱེད་སྲིང་ཞུས། འོན་ཀྱང་རྒྱལ་སྲས་གཞོན་ནུ་དོན་གྲུབ་ཀྱིས་རང་གི་མ་ཡུམ་ངོ་མ་དེ་སུ་ཞིག་ཡིན་མིན་མཁྱེན་གྱི་མེད། རྒྱལ་སྲས་གཞོན་ནུ་དོན་གྲུབ་དགུང་གྲངས་ཁ་ཤས་ལོན་པ་ཙམ་ལས། ད་དུང་ནར་སོན་མེད་ན་ཡང་ཡབ་རྒྱལ་པོས་ཁོང་སློབ་གཉེར་ཁང་ཞིག་ཏུ་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་པར་བཏང་། སློབ་གཉེར་ཁང་དེར་སློབ་ཕྲུག་མང་པོ་ཡོད་ཅིང་ཁོང་ཚོ་ཚང་མ་ཁྱིམ་ཚང་ཆེན་པོའི་ཕྲུ་གུ་འབའ་ཞིག་ཡིན། ཁོང་གི་སློབ་དཔོན་གྱི་མཚན་ལ་ཐམས་ཅད་བཤེས་གཉེན (SARVA MITRA) དུ་འབོད་དོ། ། རྒྱལ་སྲས་གཞོན་ནུ་དོན་གྲུབ་ཀྱིས་སྐད་ཡིག་དང་། ཀློག་རྩལ། འབྲི་རྩལ། ཨང་རྩིས། རྒྱལ་རབས་ལོ་རྒྱུས། ས་ཁམས་རིག་པ། ཚད་མ་རིག་པ་སོགས་སློབ་ཚན་མང་དག་ཅིག་ལ་སྦྱང་བརྩོན་གནང་བཞིན་པར་མ་ཟད། རྩེད་རིགས་ཀྱི་སྐོར་ལའང་དཔེར་ན་མུར་རྫོགས་འགྲན་སྡུར་དང་། མདའ་རྩལ། ཨབ་ཐང་རྩེད་རྒྱུ་སོགས་རྩེད་མོའི་རིགས་ཀྱང་མང་པོ་སྦྱངས། དེ་ལྟར་གཞོན་ནུ་དོན་གྲུབ་ཁོང་ནི་འཛིན་གྲྭའི་དཀྱིལ་ནས་རིག་རྩལ་དང་མཁྱེན་དཔྱོད་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་དེ་ཡིན་སྟབས། ཁོང་གིས་རང་ཉིད་ཀྱི་སློབ་ཚན་དེ་དག་སློབ་ཕྲུག་གཞན་པར་ལྟོས་ཏེ་ཆེས་མགྱོགས་མྱུར་ངང་མཁྱེན་ཐུབ་ཀྱི་ཡོད་ལ། ད་དུང་རྩེད་རིགས་སོགས་སློབ་ཚན་ཡོད་དོ་ཅོག་ནས་རྩེ་ཕུད་དུ་གྱུར། རིམ་བཞིན་རྣམ་དཔྱོད་མཆོག་ཏུ་རྒྱས་ཏེ་རིང་པོར་མ་ཐོགས་པར་རང་ཉིད་ཀྱི་སློབ་དཔོན་ལས་ཀྱང་མཁྱེན་རྒྱ་ཆེ་བར་གྱུར། དེ་ལྟར་རྒྱལ་སྲས་གཞོན་ནུ་དོན་གྲུབ་ནི་བློ་གྲོས་ཀྱི་མཁྱེན་དཔྱོད་ཕུལ་དུ་བྱུང་བ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཏེ། རང་གི་སློབ་དཔོན་དང་རྒན་རབས་པ་དག་ལ་དོགས་གནས་ཀྱི་བཀའ་འདྲི་ཞུ་མཁན་གཅིག་པུ་དེ་ཡིན། མ་ཟད་འཛིན་གྲྭའི་ནང་ནས་རྣམ་པ་མཛེས་ཤིང་ཕོ་ཉམས་དོད་ཤོས་དང་། སྟོབས་ཤུགས་ཆེ་ཤོས། སྐུ་གཟུགས་རིང་ཤོས་དེ་ཡང་ཁོང་ཉིད་ཡིན། ཁོང་གིས་དུས་ནམ་གྱི་ཚེ་ཡང་ལེ་ལོ་ལས་རྒྱང་བསྲིངས་ཤིང་སྤྱོད་ངན་གྱི་བྱ་བ་དག་རྒྱབ་ཏུ་དོར་ཏེ། སློབ་དཔོན་གྱི་བཀའ་གསུང་ཇི་བཞིན་བརྩི་བ་སོགས་ཀུན་ལ་བརྩེ་ཞིང་བྱམས་པས་གཞན་རྣམས་ཀྱང་ཁོང་ལ་དགའ་པོ་ཡོད། དེ་བཞིན་རྒྱལ་སྲས་ཁོང་ནི་སུ་དང་ཡང་མཛའ་གྲོགས་སུ་གྱུར་ཅིང་ཐ་ན་སེམས་ཅན་དུད་འགྲོ་ཚུན་ཆད་ལ་ཡང་གནོད་འཚེ་སྤངས་ཏེ་བྱམས་པས་སྐྱོང་བ་ཞིག་གོ །
རྒྱལ་སྲས་གཞིན་ནུ་དོན་འགྲུབ་ཀྱི་བྱམས་བརྩེ་།
རྒྱལ་སྲས་གཞོན་ནུ་དོན་གྲུབ་ཀྱིས་འགྲོ་བ་མི་དང་སེམས་ཅན་དུད་འགྲོ་སོགས། མདོར་ན་སྲོག་ལྡན་ཡོངས་ལ་ཧ་ཅང་གི་བྱམས་སྐྱོང་གནང་གི་ཡོད། སྤྱི་ཡོངས་ཀྱི་ཆ་ནས་རྒྱལ་སྲས་ལ་ཕྱི་ནང་གི་མཐུན་རྐྱེན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་འཛོམས་པས་དཀའ་སྡུག་དང་ཕམ་ཉེས་སོགས་གང་ཡང་མ་བྱུང་ཞིང་། རྟ་རྒྱུག་འགྲན་སྡུར་སྐབས་སུའང་ཁོང་ལ་རྒྱལ་ཕྲན་དེ་ནས་གཟེངས་རྟགས་མི་ཉུང་བ་ཞིག་ཐོབ། འོན་ཀྱང་ཁོང་གིས་དུས་ནམ་གྱི་ཚེ་ན་ཡང་རྒྱལ་སྲས་རང་ཉིད་ཀྱིས་བདེ་སྐྱིད་ཆེད། ཤུགས་ལས་ངལ་རྩོལ་བྱེད་བཞིན་པའི་མི་མང་ཉམ་ཐག་ཡོད་དོ་ཅོག་གི་དོན་དུ་ཐུགས་དགོངས་ཟབ་བཞེས་གནང་བཞིན་ཡོད་སྟབས། ཁོང་གིས་ཉམ་ཐག་པའི་སྐྱེ་འགྲོ་དེ་དག་ལ་རྒྱལ་སྲས་རང་ཉིད་ལ་ཡོད་པའི་བདེ་སྐྱིད་ནང་བཞིན་ཞིག་བསྐྲུན་འདོད་དང་། དེ་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱལ་སྲས་རང་ཉིད་ཀྱི་སྐུ་དོན་དུ་དཀའ་ཚེགས་སྡུག་བསྔལ་མྱོང་བཞིན་པ་ལ་གནོང་འགྱོད་ཀྱང་གནང་བཞིན་པ་རེད། ཉིན་གཅིག་རྒྱལ་སྲས་གཞོན་ནུ་དོན་གྲུབ་དང་ཁོང་གི་གཅུང་པོ་ལྷས་བྱིན (DEVADATTA) གཉིས་ལྷན་ཅིག་ནགས་ཚལ་ཁྲོད་དུ་རྩེད་འཇོ་རུ་ཕྱིན། ལྷས་བྱིན་གྱིས་མདའ་གཞུ་ཡང་མཉམ་འཁྱེར་བྱས་ཡོད་སྟབས། ཁོས་གློ་བུར་དུ་ནམ་མཁར་ངང་པ་ཞིག་འཕུར་བཞིན་པ་མཐོང་བས་གཞུ་མོ་མདའ་ཡིས་བཀང་སྟེ་འཕངས་པར་དེ་མ་ཐག་ངང་པ་དེ་ས་ལ་གཡུགས། དེ་ནས་ཁོང་གཉིས་ངང་རོ་ལེན་སར་བརྒྱུགས་ནས་ཕྱིན་པ་ན། རྒྱལ་སྲས་གཞོན་ནུ་དོན་གྲུབ་ནི་ལྷས་བྱིན་ལ་ལྟོས་ཏེ་ཆེས་མྱུར་སྟབས་ཀྱིས་བརྒྱུགས་པས་ངང་པ་དེ་ཁོང་གི་ཕྱག་ཏུ་ཐོབ། སྟབས་ལེགས་པ་ཞིག་ལ་ངང་པ་དེ་དབུགས་མ་ཆད་པར་ད་དུང་གསོན་པོར་གནས་པ་མཐོང་བས། ཁོང་གིས་འཇམ་ཞིང་མཉེན་པའི་ཕྱག་ཟུང་གིས་གཤོག་བར་དུ་ཐེབས་པའི་མདའ་མོ་དེ་ག་ལེ་ག་ལེར་ཚུར་བླངས་ཤིང་། བཞུར་བཞིན་པའི་ཟུངས་ཁྲག་དམར་མོ་འགོག་ཕྱིར་གྲང་ཞིང་བསིལ་བའི་ཤིང་གི་ལོ་འདབ་ཅིག་ལས་ཁུ་ཐིགས་འགའ་བླངས་ཏེ་མདའ་མོ་ཕོག་སའི་རྨ་ཁ་དེར་བཅུག རྒྱལ་སྲས་གཞོན་ནུ་དོན་གྲུབ་ཀྱིས་ངང་པ་དེ་ལ་ཕྱག་གིས་རེག་པ་ན་ངང་པས་ཧ་ཅང་གི་ཞེད་སྣང་དང་དངངས་ཚབ་བྱས། དེ་ཙ་ན་ལྷས་བྱིན་འབྱོར་ཏེ་ངང་པ་དེ་ཁོ་རང་ཉིད་ཀྱི་ཡིན་ཚུལ་བཤད་ནས་རྒྱལ་སྲས་ཀྱི་ཕྱག་ནས་ལེན་ཐབས་བྱས་ཀྱང་། རྒྱལ་སྲས་གཞོན་ནུ་དོན་གྲུབ་ཀྱིས་ངང་པ་དེ་ལྷས་བྱིན་ལ་དབང་བའི་ངོས་ལེན་མ་གནང་བར་མ་ཟད། ད་དུང་ཁོང་གིས་ངང་པ་ལ་བདག་སྐྱོང་དང་གཅེས་ཉར་བྱས་པས་ལྷས་བྱིན་ལ་ནོན་པར་དཀའ་བའི་ཁོང་ཁྲོ་སྐྱེས་ཏེ་ན་རེ། ངས་ངང་པ་འདི་ལ་མདའ་བརྒྱབ་ནས་ས་ལ་གཡུག་པ་ཡིན་པས་འདིའི་བདག་པོ་ང་མིན་ན་སུ་རེད། དེས་ན་ངང་པ་འདི་ཚུར་སྤྲོད་ཅིགཅེས་བཤད་པར་རྒྱལ་སྲས་གཞོན་ནུ་དོན་གྲུབ་ན་རེ། མིན་མིན། ངང་པ་འདི་ངས་ཁྱོད་ལ་གཏན་ནས་སྤྲོད་ཀྱི་མིན། གལ་སྲིད་ངང་པ་འདིའི་ཚེ་སྲོག་ཤོར་ཡོད་ན་ངང་རོ་ཁྱོད་ལ་དབང་བ་བདེན་མོད། འོན་ཀྱང་ངང་པ་འདི་ལ་ཁྱོད་ཀྱིས་མདའ་ཕོག་སྟེ་རྨས་སྐྱོན་བྱུང་བ་ཙམ་ལས། ད་དུང་ཤི་མེད་པས་ངང་པ་འདི་རང་བཞིན་གྱིས་ང་ལ་དབང་བ་རེད། དེའི་རྒྱུ་མཚན་ནི། ངས་ངང་པ་འདིའི་ཚེ་སྲོག་སྐྱོབ་ཀྱི་ཡོད་པས་ཡིན། ཞེས་གསུངས་ནའང་ལྷས་བྱིན་གྱིས་ད་དུང་ངོས་ལེན་མ་བྱས་པར་བརྟེན། རྒྱལ་སྲས་གཞོན་ནུ་དོན་གྲུབ་ཀྱིས་ལྷས་བྱིན་ལ་གྲོས་འགོ་འདི་ལྟར་བཏོན། ངེད་གཉིས་རྣམ་དཔྱོད་ཅན་གྱི་མཁས་དབང་འཛོམས་པའི་ཁྲིམས་ཁང་དུ་ཕྱིན་ཏེ། ངང་པ་འདི་ངེད་གཉིས་ཀྱི་ནང་ནས་སུ་ལ་དབང་གི་རེད་ཅེས་བཀའ་འདྲི་ཞུས་ན་གང་འདྲ་འདུགཅེས་གསུངས་པར། ལྷས་བྱིན་གྱིས་དེ་ལ་མོས་མཐུན་བྱས་ཏེ་ཁོང་གཉིས་ཁྲིམས་ཁང་དུ་ཕྱིན་ནས་ཁྲིམས་ཞིབ་པ་རྣམས་ལ་རྩོད་རྙོག་དེའི་སྐོར་བཀའ་འདྲི་ཞུས་པར། མཁྱེན་རྒྱ་ཆེ་བའི་མཁས་དབང་རྣམས་ཀྱིས་གསུང་དོན། ཚེ་སྲོག་ནི་ངེས་པར་དུ་ཚེ་སྲོག་སྐྱོབ་མཁན་གྱི་གང་ཟག་དེ་ལ་དབང་བ་ལས། ཚེ་སྲོག་ལ་གཏོར་བཅོམ་བཏང་སྟེ་གནོད་འཚེ་བྱེད་མཁན་ལ་དབང་བ་མ་ལགས་སོ། །དེས་ན་ཁྲིམས་ཐོག་ནས་བལྟས་ན་རྨས་སྐྱོན་ཕོག་པའི་ངང་པ་འདི་རང་བཞིན་གྱིས་རྒྱལ་སྲས་གཞོན་ནུ་དོན་གྲུབ་ལ་དབང་བ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་གསུངས་སོ། །