cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ཕ་དམ་པ་སངས་རྒྱས།
ཞི་བྱེད་ཆོས་ལུགས་ཐོག་མར་དར་བར་མཛད་པ་པོ་སྟེ། འདི་ཉིད་བོད་དུ་ལན་ལྔ་བྱོན་ཞིང།དི་ཡང་དང་པོ་མགྲིན་ཐང་ལས་སྒོ་ནས་ཙྰ་རིར་བྱོན། གཉིས་པ་ཁ་ཆེ་ནས་མངའ་རིས་སུ་བྱོན། གསུམ་པ་བལ་པོ་ནས་བྱོན་པ་ན་ཡར་ལུང་གི་སྨང་ར་སེར་པོ་དང་མཇལ་ཏེ་དེ་དང་འགྲོགས་ནས་གཙང་དུ་སྐྱོ་བསོད་ནམས་བླ་མ་དང། སྨང་ར་སེར་པོ་ལ་གཅོད་སྐོར་གནང། བཞི་པ་ཤབ་འུག་ལྟག་སྒོ་ནས་དབུས་སུ་རྨ་སོ་ཀམ་གསུམ་སོགས་ཀྱི་དོན་མཛད། ལྔ་པོ་དེ་ནས་རྒྱ་ནག་དུ་བྱོན། ལོ་བཅུ་གཉིས་བཞུགས་ནས་སླར་དིང་རིར་ཕྱག་ཕེབས་པའོ། ཕ་དམ་པ་བོད་དུ་བྱོན་པའི་ཐ་མ་རབ་བྱུང་གཉིས་པའི་ཆུ་སྤྲུལ（༡༡༡༣）ལོ་ཡིན་ཞིང། འདི་དུས་ཕ་དམ་པའི་མཁྱུད་དཔྱད་དཀར་ནག་ཁྲ་གསུམ་ཁམས་སློང་ཐང་སྒྲོལ་མར་གཏེར་དུ་སྦས། བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་ཤོད་སྲོལ་ལ་དགུང་ལོ་ལྔ་བརྒྱ་ཙམ་བཞུགས་ཟེར་བ་ཡང་སྣང། དེ་ཡང་ཕ་དམ་པ་ནས་བརྒྱུད་པའི་གཅོད་སྐོར་ལ་ཕོ་གཅོད་དང་མོ་གཅོད་གཉིས་ལས། དང་པོ་ནི་སྨང་ར་སེར་པོ་ནས་བརྒྱུད་པ་དང། གཉིས་པ་ནི་མ་གཅིག་ནས་བརྒྱུད་པ་ལ་ཟེར་རོ། ལོ་རྒྱུས་ཅུང་ཟད་ཙམ《དེབ་ཐེར་སྔོན་པོ་》ལྕགས་དཔར་མ་སྨད་ཆའི་ཤོག་གྲངས་༡༠༡༥ནས་༡༠༡༠བར་གསལ། ༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
ÕâÊÇ´úÂë
ཕ་དམ་པ་སངས་རྒྱས་ནི། ཞི་བྱེད་ཆོས་ལུགས་བོད་དུ་ཐོག་མར་དར་བར་མཛད་པ་པོ་ཡིན་ཞིང་། འདི་ཉིད་བོད་དུ་ལན་ལྔ་བྱོན་པ་སྟེ། དེ་ཡང་དང་པོ་མགྲིན་ཐང་ལ་སྒོ་ནས་ཙཱ་རིར་བྱོན། གཉིས་པ་ཁ་ཆེ་ནས་མངའ་རིས་སུ་བྱོན། གསུམ་པ་བལ་བོ་ནས་བྱོན་པ་ན་ཡར་ལུང་གི་སྨང་ར་སེར་པོ་དང་མཇལ་ཏེ་དེ་དང་འགྲོགས་ནས་གཙང་དུ་སྐྱོ་བསོད་ནམས་བླ་མ་དང་། སྨང་ར་སེར་པོ་གཅོད་སྐོར་གནང་། བཞི་པ་ཤབ་འུག་ལྟག་སྒོ་ནས་དབུས་སུ་རྨ་སོ་ཀམ་གསུམ་སོགས་ཀྱི་དོན་མཛད། ལྔ་པ་དེ་ནས་རྒྱ་ནག་ཏུ་བྱོན། ལོ་བཅུ་གཉིས་བཞུགས་ནས་སླར་དིང་རིར་ཕྱག་ཕེབས། ཕ་དམ་པ་བོད་དུ་བྱོན་པའི་ཐ་མ་རབ་བྱུང་གཉིས་པའི་ཆུ་སྦྲུལ(སྤྱི་ལོ1113)ལོ་ཡིན་ཞིང་། འདི་དུས་ཕ་དམ་པའི་མཁྱུད་དཔྱད་དཀར་ནག་ཁྲ་གསུམ་ཁམས་ཀློང་ཐང་སྒྲོལ་མར་གཏེར་དུ་སྦས། བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་ཤོད་སྲོལ་ལ་ཁོང་དགུང་ལོ་ལྔ་བརྒྱ་ཙམ་བཞུགས་ཟེར་བ་ཡང་སྣང་། དེ་ཡང་ཕ་དམ་པ་ནས་བརྒྱུད་པའི་གཅོད་སྐོར་ལ་ཕོ་གཅོད་དང་མོ་གཅོད་གཉིས་ལས། དང་པོ་ནི་སྨང་ར་སེར་པོ་ནས་བརྒྱུད་པ་དང་། གཉིས་པ་ནི་མ་གཅིག་ལབ་སྒྲོན་ནས་བརྒྱུད་པ་ལ་ཟེར་རོ། ལོ་རྒྱུས་ཅུང་ཟད་ཙམ《དེབ་ཐེར་སྔོན་པོ》ལྕགས་པར་མ་སྨད་ཆའི་ཤོག་གྲངས1015ནས1020བར་གསལ།
ལྷ་སྲིན་
ལྷ་ཞེས་པ་ནི། དེ་བ་ཞེས་བརྩེ་བའམ་བདེ་བ་ལ་འཇུག་ཅིང༌། འདིར་བདེ་བར་རོལ་བས་ན་ལྷ་ཞེས་བརྗོད་པ་ཡིན། ཆོས་ལ་དགའ་ཞིང་ལོངས་སྤྱོད་རང་འདོད་ལྟར་ལྡན་པའི་བསོད་ནམས་ཆེ་བའི་མི་མ་ཡིན་གྱི་རིགས་ཤིག་ཡིན་ལ། ལྷ་ཞེས་པའི་མིང་འདི་འཇུག་ཚུལ་ཀྱང༌། འཇིག་རྟེན་གྱི་ལྷ་ནི་རྒྱལ་པོ་དང༌། རྒྱལ་ཆེན་རིས་བཞི་བ་སོགས་ནི་སྐྱེ་བོའི་ལྷ་དང༌། འཕགས་པའི་གང་ཟག་ནི་རྣམ་པར་དག་པའི་ལྷ་ཡིན་པར་འདུལ་བའི་གླེང་འབུམ་གྱི་མིང་བརྡའི་རྣམ་བཤད་ལས་གསུངས།
མི་འམ་ཅི།
མི་འམ་ཅི་ནི། མིའི་ལུས་ལ་མགོ་བརྙན་སྣ་ཚོགས་ཏེ་སྟག་མགོ་ཅན་དང་རྟ་མགོ་ཅན། དོམ་མགོ་ཅན་སོགས་ཀྱི་གཟུགས་བྱད་ལ་བལྟས་ནས་འདི་ནི་མི་ཡིན་ནམ། ཡང་ན་ཅི་ཞིག་ཡིན་ཞེས་ཐེ་ཚོམ་གྱི་སྒོ་ནས་བཏགས་པ་ཞིག་ཡིན།
ཀླུ
ཀླུ་ནི། རྒྱ་མཚོར་གནས་ཤིང་ཁོག་སྟོད་མི་ཡིན་ལ་ཁོག་སྨད་སྦྲུལ་གྱི་མཇུག་མ་ཅན། མགོ་ལ་སྦྲུལ་གྱི་གདེངས་ཀ་དང་ནོར་བུས་བརྒྱན་པ། དར་དང་རིན་ཆེན་གྱི་རིགས་སྣ་ཚོགས་ལྡན་ལ། དབྱེ་ན་ཀླུའི་རྒྱལ་པོ་དུང་སྐྱོང་སོགས་ཀླུ་ཆེན་བརྒྱད་དུ་གྲགས་ཤིང༌། དེ་ལ་ཀླུ་ཕྲན་སོགས་ལས་ཀླུ་གཉན་དང༌། ཀླུ་བཙན་ཏེ་མི་ལ་མཛེ་ནད་སོགས་གཏོང་བའི་ཀླུ་གདུག་རྩུབ་ཅན་ཡང་ཡོད།
གནོད་སྦྱིན་
གནོད་སྦྱིན་ནི། གདོན་འདྲེའི་རིགས་མཐའ་དག་ལ་དབང་བསྒྱུར་དང་གནོད་པར་བྱེད་པའི་རིགས་ཤིག་ཡིན་ལ། རྣམ་སྲས་རྟ་བདག་བརྒྱད་སོགས་གནོད་སྦྱིན་ཆེན་པོ་བརྒྱད་དང་བཅུ་གཉིས་དག་ཀྱང་གནོད་སྦྱིན་གྱི་རིགས་ཏེ་ནོར་ལྷའི་བྱེ་བྲག་ཏུ་འདོད་པ་ཡིན།
འབྱུང་པོ།
འབྱུང་པོ་ནི། བྷཱུཏཿཞེས་པ་སྟེ་གཟུགས་མེད་གནོད་པར་བྱེད་པའི་གདོན་བགེགས་ཀྱི་རིགས་ཤིག་ཡིན་པར་གསུངས།
བདུད།
བདུད་ནི། སེམས་ཅན་གཞན་ལ་འཚེ་ཞིང་དགེ་བའི་ལས་ལ་བར་ཆད་བྱེད་པའི་རིགས་ཤིག་ཡིན། དེ་ལ་གཟུགས་ཅན་དང་གཟུགས་མེད་གཉིས་ཡོད་ཅིང༌། གཟུགས་མེད་ལའང་ཐར་བ་དང་ལྷག་མེད་སོགས་ལ་བར་དུ་གཅོད་པའི་བདུད་བཞི་ཡོད།
གཤིན་རྗེ
གཤིན་རྗེ་ནི། གཤིན་པོ་ཀུན་གྱི་རྗེ་བོ་སྟེ། དམྱལ་བའི་ལས་མཁན་རྣམས་དང་གཤིན་རྗེ་ཕོ་མོ། འཆི་བདག་གཤིན་རྗེ། གཤིན་རྗེ་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ཐམས་ཅད་དེར་གཏོགས་ཤིང་ལས་སུ་གཤིན་རྗེའི་ཁྲམ་ལ་བཏབ་ཅེས་གསོན་པོ་ལ་འཆི་བརྡ་གཏོང་བ་དང༌། མིའི་ཚེ་སྲོག་འཕྲོག་པ། གཤིན་པོ་གཤིན་ཡུལ་དུ་སླེབས་ཚེ་དགེ་སྡུག་གི་ཤན་འབྱེད་ཅིང༌། སྡིག་ཅན་དམྱལ་བའི་གནས་སུ་མནར་གཅོད་ཀྱི་ལས་བྱེད་པའི་རིགས་ཤིག་ཡིན།
བཙན།
བཙན་ཞེས་པ་ནི། མི་མ་ཡིན་གྱི་རིགས་གདུག་རྩུབ་ཅན་ཞིག་ཡིན་ལ། བཙན་རྒོད་འབར་བ་སྤུན་བདུན་སོགས་བཙན་དམག་བྱེ་བ་དུང་ཕྱུར་ལ་སོགས་པའི་དངོས་མེད་ཀྱི་དམག་དཔུང་ཁྲིད་དེ་འགྲོ་ལ། བཙན་རྒྱུ་བའི་ལམ་ཁར་ཁང་པ་དང་མི་སོགས་ཀྱིས་བཀག་ན་བཙན་མདའ་དང་བཙན་དུག་ཕོག་པས་གནོད་པ་འོང་བ་ཞིག་ཡིན།
གཟའ །
གཟའ་ཞེས་པ་ནི། ཁྱབ་འཇུག་ཆེན་པོ་རཱ་ཧུ་ལ་སོགས་ཁོག་སྟོད་མི་ལ་ཁོག་སྨད་སྦྲུལ། མགོ་ལུས་ཡོངས་རྫོགས་མིག་གིས་གང་བ། དབུ་དགུ་བྱ་རོག་གི་གདོང་དང་བཅས་པ། དེའི་ཁ་གཏད་དུ་འཕྲད་ན་གཟའི་ཁ་རླངས་ཕོག་སྟེ་ཀླད་པའི་སྟེང་རྩ་བརྡོལ་ནས་ཁ་ལྐུག་ཅིང་མིག་སླེ་བ་དང༌། གཞོགས་ཀྱི་བྱེད་ལས་ཉམས་པ། ཚོར་བ་ཉམས་པ། བརྒྱལ་བ་སོགས་ཀྱི་ནད་འབྱུང་བར་བྱེད་པའི་རིགས་ཤིག་ཡིན་ལ། གཟའ་མཆོག་རཱ་ཧུ་ལ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པའི་སྲུང་མ་ཆེན་པོའང་ཡིན།
སྲིན་པོ་།
སྲིན་པོ་ནི། ལྷོ་ནུབ་རྔ་ཡབ་གླིང་སོགས་སུ་ཡོད་པའི་སེམས་ཅན་གྱི་རིགས། མིའི་ཤ་ཟ་ཞིང་ཁྲག་འཐུང་བ་དང༌། རྒྱན་དུ་རུས་པ་དང་མི་མགོ་སྐམ་རློན་གྱི་ཕྲེང་བ་སོགས་འདོགས་པ། གོས་སུ་མི་ལྤགས་དང་སྟག་ལྤགས་རློན་པ་གྱོན་ཅིང་སྦྱོར་སྒྲོལ་གྱི་ལས་སོགས་མངོན་སུམ་འཛེམས་མེད་དུ་སྤྱོད་པའི་རིགས་ཤིག་ཡིན།
དྲི་ཟ།
དྲི་ཟ་ནི་འདོད་པའི་བར་སྲིད་དེ་སྐལ་བ་བཟང་ངན་ཀུན་གྱིས་དྲི་ཞིམ་པ་དང་མི་ཞིམ་པ་ཐམས་ཅད་ཟ་བའི་རིགས་ཤིག་ཡིན་པས་མིང་དེ་ལྟར་ཐོགས་ཤིང༌། ལྷའི་གླུ་མཁན་ཡང་ཡིན་ཏེ་དྲི་ཟའི་གླུ་ཞེས་སྙན་པའི་ཚད་དུ་བྱེད། ཡོངས་གྲགས་སུ་དྲི་ཟའི་རྒྱལ་པོ་ཏཁྲི་ར་དང༌། དྲི་ཟའི་རྒྱལ་བོ་ལྗོན་པ་རྟ་མགོ་ཅན་སོགས་ཀྱང་དྲི་ཟའི་རིགས་ཡིན་ནོ།།
གདོན།
གདོན་ཞེས་པ་ནི། མི་མིན་གྱི་རིགས་ཏེ་མིའི་ཁོག་པར་ཞུགས་པའམ། ཡང་ན་ནད་དང་རྐྱེན་ངན་སྣ་ཚོགས་གཏོང་བའི་རིགས་ཤིག་སྟེ། བྱིས་པའི་གདོན་ཆེན་བཅོ་ལྔ་སོགས་ཀྱིས་མཚོན་སྟེང་གདོན་དང༌། བར་གདོན། འོག་གདོན། ཕོ་གདོན་དང་མོ་གདོན་སོགས་གདོན་གྱི་རིགས་མང་པོ་ཡོད་པར་གསུངས།
འདྲེ
འདྲེ་ཞེས་པ་ནི། མི་མ་ཡིན་གྱི་བྱེ་བྲག་ཅིག་སྟེ། མི་ལ་གནོད་འཚེ་གཏོང་བ་དང༌། མིའི་ཁོག་པར་ཞུགས་ཏེ་སྣང་བ་གཞན་དབང་དུ་བསྒྱུར་ནས། གང་ཞུགས་པའི་འདྲེའི་བསམ་བློ་དང་བྱ་སྤྱོད་ཐམས་ཅད་བཤད་པ་ཞིག་ཡིན།
སྲི་
སྲི་ཞེས་པ་ནི། གནོད་བྱེད་ཀྱི་གདོན་འདྲེའི་རིགས་ཤིག་ཏེ། ཀཱི་ལ་ཡའི་སྲི་ཆུང་གི་ལོ་རྒྱུས་སུ། རྒྱལ་བོའི་ཕུང་སྲི་དང༌། བློན་པོའི་ཕུང་སྲི། རྣལ་འབྱོར་བའི་དམ་སྲི། དགྲ་སྲི། གོད་སྲི། སྒོ་སྲི། ཆུང་སྲི། དུར་སྲི། གཡལ་མོའི་གོད་སྲི། སྡང་བོའི་སྲི། ལྟས་ངན་ཆོ་འཕྲུལ་གྱི་སྲི། དེ་རྣམས་ཕ་ཕ་བདུད་དང༌། མ་མ་བདུད་དེ་སྲི་བཅུ་གསུམ་དུ་གསུངས་སོ། །
རོ་ལངས།
རོ་ལངས་ནི། མི་ཤི་རྗེས་ཕུང་པོའི་ནང་དུ་གདོན་གཞན་ཞུགས་ནས་བསྐྱར་དུ་ལངས་པ། གདོན་འདིའི་བཟུང་བའི་ནད་རྟགས་སུ་གཉིད་ལ་དགའ་བ་དང༌། རྒྱན་འདོགས་པ། ལུས་འདར་བ་བཅས་འབྱུར་བར་བཤད།
འགོང་པོ་
འགོང་པོ་ནི། རང་གི་ཆོས་འབྲེལ་ཡོད་པའི་བླ་མ་དང་དམ་ཚིག་འགལ་བའི་མི་དེ་ཤི་རྗེས་འགོང་བོ་ཟེར་བའི་གདོན་འདྲེར་སྐྱེས་པ་ཡིན། དམུ་ཞེས་པ་ནི། འདྲེ་གདོན་རིགས་མི་འདྲ་ཕན་ཚུན་འདུས་ནས་བྱུང་བའི་རིགས་འདྲེས་པའི་གདོན་འདྲེ་ལ་དམུ་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན། གཉན་ཞེས་པ་ནི། ས་ལ་བདག་ཏུ་འཛིན་པའི་ཀླུའི་རིགས་སུ་གཏོགས་པ་ཞིག་སྟེ། ས་གཉན་དང༌། ཆུ་གཉན། ཤིང་གཉན། རྡོ་གཉན་སོགས་གཉན་དང་སྐྱེལ་བའི་ས་བདག་ཅིག་ཏུ་འདོད་པ་ཡིན། ཟོ་དོར་ནི། ཡུལ་འཁོར་སྐྱོང་བའི་ཡུལ་ལྷ་གཞི་བདག་གི་གཙོ་བོའམ་གྲགས་པ་ཆེ་ཤོས་ཀྱི་རིགས་ལ་ཟེར།
ཡི་དྭགས།
ཡི་དྭགས་ནི། པྲེཏཱ་ཞེས་ཟས་སྐོམ་ཡིད་ལ་བཏགས་པའམ་དེར་སོང་བ་རྣམས་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པས་ན་ཡི་དྭགས་ཞེས་བརྗོད་ལ། བྱིངས་ན་གནས་པ་དང༌། ཁ་འཐོར་བའི་རིགས་གཉིས་ཡོད། ཕྱིའི་སྒྲིབ་པ་ཅན་དང༌། ནང་གི་སྒྲིབ་པ་ཅན་སོགས་ནང་གསེས་བྱེ་བྲག་མང་ལ་རྫུ་འཕྲུལ་ཆེ་བའི་རིགས་ཀྱང་ཡོད་པར་གསུངས་ཤིང༌། ཁ་འཐོར་གྱི་རིགས་ནི་ལྷ་མིའི་གནས་ནའང་ཡོད་པར་བཤད།
ཤ་ཟ་
ཤ་ཟ་ཞེས་པ་ནི། པིཤཙཿ སྟེ་མི་སོགས་ཀྱི་ཤ་ཟ་བའི་འདྲེ་དང་སྲིན་པོའི་རིགས་ལ་དེ་ལྟར་འབོད་པ་ཡིན། གོང་དུ་བཤད་པའི་འཇིག་རྟེན་པའི་ལྷ་སོགས་ལས་ཁྱད་པར་བ་འགའ་ཞིག་ཟུར་དུ་བརྗོད་པ་ཙམ་ལས་ཞིབ་པར་བརྗོད་ཀྱིས་མི་ལང་ལ། དེ་དག་ལས་ཀྱང་ལ་ལ་ནི་རིགས་ཀྱིས་དབྱེ་བ་དང༌། ཁ་ཤས་ནི་བྱེད་ལས་ཀྱིས་བཀར་བ། འགའ་ཞིག་ནི་སྟོབས་དང་ནུས་པ་སོགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ཐ་དད་དུ་དབྱེ་བའང་ཡོད་པས། མདོར་ན་སྲིད་པོ་ཕོ་རྒྱུད་མོ་རྒྱུད་དང༌། ལྷ་མ་སྲིན་དྲེགས་པ་སྡེ་བརྒྱད་སོགས་ཀྱང་དེ་དག་དང་མཚུངས་པའི་སྒོ་ནས་ངེས་པར་བྱ་དགོས་སོ། །
གནམ་རིག་ཁང་།
གནམ་རིག་ཁང་
ཕྱི་ཕྱོགས་དྲ་མཐུད།
WPD (Worldwide Planetariums Database)
གཞས་གཏོང་བ།
གཞས་གཏོང་བ་ནི་སྒྲ་དབྱངས་དག་གསུང་གིས་མངོན་པར་བྱས་འཁྲབ་སྟོན་བྱེད་པ་ཞིག་ལ་ཟེར།
དྲུང་སྤྱི་དབྱར་སྐྱིད་
དྲུང་སྤྱི་དབྱར་སྐྱིད་ནི་ལྷ་སའི་སྐུ་དྲག་རྣམས་ཀྱིས་བོད་ཟླ་བརྒྱད་པའི་ནང་ཤོད་སྐོར་ཛ་ཐའི་ནས་རིམ་བཞི་དང་། སྲས་རྣམ་པ། རིམ་པ་ལྔ་བའི་ནང་མའི་ལས་ཚན་ཡན་ཁྱིམ་ཚང་གཉིས་རེ་ཟླ་བསྒྲིལ་རེས་འཁོར་གྱིས་དྲུང་སྤྱི་གླིང་ག་དང་ཕྱག་མཛོད་གླིང་ག འཕྲལ་བདེ་གླིང་ག་སོགས་ལ་གུར་བརྒྱབ་ནས་གཏོང་བ་ཞིག་ཡིན།
ཐོག་མའི་དར་སྲོལ།
བོད་ས་སྤྲེལ་སྤྱི་ལོ1848ལོར་ནོར་གླིང་དབུ་གཡབ་གསར་བཞེངས་གནང་བའི་ཕྱི་ལོ་ནས་གཟིམ་ཆུང་ཆབ་ཞུགས་དང་འབྲེལ་ནོར་གླིང་ཆོས་རའི་སྡིངས་ཆའི་ཐོག་ཏུ་གར་དང་ལྷ་མོ་འཁྲབ་མགོ་ཚུགས་པར་བརྟེན། དུས་དེ་ནས་བཟུང་དཔེ་སྲོལ་བཟང་བོ་ཞིག་ཏུ་བསམས་ནས་ལོ་རེ་བཞིན་རྒྱུན་འཁྱོངས་བྱས་ཏེ། ལོ་རེའི་ཟླ་བརྒྱད་པར་ཐོན་དུས་ཆབ་ཞུགས་དང་ནོར་གླིང་ཞོ་སྟོན་གཏོང་སྲོལ་དར་བྱུང་། འདིར་བརྗོད་པའི་ཆབ་ཞུགས་ནི་དགོན་སྡེ་ཁག་གི་དབྱར་གནས་གྲོལ་རྗེས་ཀྱི་དགའ་སྟོན་སྤྲོ་གསེར་བྱེད་པ་ལ་ཟེར། དེ་ནས་རིམ་བཞིན་བཀའ་ཤག་དང་ཡིག་ཚང་རྩེ་ཤོད་དྲུང་སྤྱི་དབྱར་སྐྱིད་དང་ལས་ཁུངས་ཁག་གི་སྤྲོ་སྐྱིད་གཏོང་སྲོལ་རྣམས་རྒྱ་ཁྱབ་ཏུ་དར་མགོ་ཚུགས་པ་རེད།  ས་སྟག་སྟེ་སྤྱི་ལོ1878ལོར་ཆབ་རྫིང་གླིང་གར་ཤོད་སྐོར་སྤྱི་ནས་འགྲོ་གྲོན་བཏང་སྟེ་སྤྲོ་ཁང་གསར་བ་བརྒྱབ་རྗེས་དེ་ལ་དྲུང་སྤྱི་གླིང་ག་ཞེས་གཅིག་གྱུར་གྱི་མིང་གཏན་ཁེལ་བྱས་པ་དང་། ལོ་ལྟར་དྲུང་སྤྱི་གླིང་ག་རུ་དབྱར་ཁའི་སྤྲོ་སྐྱིད་གཏོང་བའི་སྐབས་སུ། སྤྲོ་སྐྱིད་སྤྱི་མི་གཉིས་ཀྱི་རོགས་ཟླར་གཡོག་འཁོར་འགའ་དང་སྤྱི་ཁྱབ་ལས་བྱེད་པ་དུ་མ་སྦྲན་ཏེ། སྤྲོ་སྐྱིད་གསོལ་སྟོན་གྱི་དགོས་མཁོའི་རིགས་སྔ་ས་ནས་གྲ་སྒྲིག་བྱེད་པ་དང་། དངོས་གཞི་གཏན་ཁེལ་བྱས་པ་ན། སྤྱི་པ་གཉིས་ཀྱིས་རང་རང་གི་གོ་ཐོབ་ལས་གོས་གཟབ་མཆོར་སྤྲས་ཏེ་རྩིས་ཁང་དུ་རྩིས་དཔོན་རྣམ་པ་བཞི་དང་ཡིག་ཚགས་རྩིས་ཕྲུག་ངོ་གཡོག་བཅས་གདན་འདྲེན་ཞུ་བར་བསྐྱོད་ཅིང་། སྤྲོ་སྐྱིད་ཁང་སྟེང་ནས་ལྷ་བསང་གཏོང་བ་དང་བཀྲ་ཤིས་ཁྲ་རིང་དཔྱང་བ། གཡུང་དྲུང་རི་མོའི་དཀར་ཐིག་འབྲི་བ་སོགས་བྱས་ཏེ། གཞུང་ཞབས་ཀྱི་སྤྱི་ཁྱབ་ལས་བྱེད་པ་ཆེ་འབྲིང་ཆུང་གསུམ་དང་རྒྱན་བཟང་མ་གཉིས། འཁྲུང་གཡོག་གཉིས་བཅས་གོ་རིམ་བཞིན་ཕེབས་བསུར་གཅར་བ་ཡིན།
བར་གྱི་གསོལ་སྟོན།
དེ་ནས་རྩིས་དཔོན་རྣམ་པ་ཆིབས་བཤོལ་མཚམས་གྲ་སྒྲིག་ལེགས་པར་ཟིན་པའི་ཚོགས་ཁང་ཆེན་མོར་ཕེབས་ཏེ་རྩིས་དཔོན་རྣམ་པ་དང་རྩིས་པ། ཡིག་ཚགས་བཅས་བཞུགས་གྲལ་དུ་འཁོད་འཕྲལ་གསོལ་ཇ་དང་བཞེས་འབྲས། མར་ཟན། ཞིམ་ཐུད་ལ་སོགས་བོད་ཟས་སྣ་ཚོགས་བཏེགས་འབུལ་ཞུས་ནས། དཔོན་གཡོག་སྐུ་འཁོར་ཐམས་ཅད་ཐུགས་དགྱེས་པར་བྱེད། ཉིན་གུང་དང་དགོང་དྲོ་ཡང་བབ་མཚུངས་ཀྱི་སྟོན་མོ་བཤམས། དེ་ལྟར་ཉིན་འགའི་རིང་ལ་བཀའ་ཤག་མགྲོན་དྲུང་དང་རྩེ་སྐོར་ནང་མ་མཁན་སྡེ་ཆེ་ཆུང་སོགས་ཀྱང་སྐུ་མགྲོན་ལ་ཕེབས་ནས་མཉམ་དུ་གསོལ་ཇ་མཆོད་ཆང་། མཉེས་ཟས་བཞེས་སྤྲོ་བཅས་རང་རང་གང་མོས་གསོལ་ཏེ་དགའ་སྐྱིད་ཀྱི་དཔལ་ལ་རོལ་བ་དང་། ནང་གཞས་འབུལ་མཁན་དང་གར་རོལ་གཟུགས་བཟང་མ་དག་གིས་སྒྲ་སྙན་དང་། གླིང་བུ་ལ་སོགས་པའི་རོལ་ཆས་དཀྲོལ་བའི་དབྱངས་སྙན་དང་བསྡོངས་ནས། ནང་གཞས་སྣ་མང་དང་རྐྱང་གཏོང་གླུ་གར་སོགས་འཁྲབ་སྟོན་བྱེད།
མཇུག་མཐའི་མཇུག་སྒྲིལ།
སྤྲོ་སྐྱིད་མཇུག་བསྒྲིལ་ལ་ཉེ་སྐབས། རྩིས་དཔོན་རྣམ་པ་བཞི་དང་ཛ་ཐའི། རིམ་བཞི་བཅས་ཀྱིས་སྤྲོ་སྐྱིད་སྤྱི་པ་གཉིས་ལ་སྐུ་ཚེགས་མྱངས་པའི་གཏང་རག་ཏུ་མཇལ་དར་ནང་མཛོད་རེ་དང་། དེ་བྱིངས་སྤྱི་ཁྱབ་ལས་བྱེད་པ། རྒྱན་བཟང་མ་བཅས་ལ་གོ་རིམ་བཞིན་མཇལ་དར་བསྒྲོན་ཟིན་པ་དང་བསྟུན། རྡོ་གཅལ་ནད་བསང་རྩི་ཕྱེ་མར་ཆང་ཕུད་བཅས་གྲ་སྒྲིག་ཡོད་སར་ཕེབས་ཏེ་རྩེ་ཕོ་བྲང་ལ་ཞལ་ཕྱོགས་བཞིན་རྩམ་ཕྱེ་སྤར་མོས་གཏོར་ཞོར་སྐད་གསེང་མཐོན་པོས་ཀི་ཀི་བསྭོ་བསྭོ་ལྷ་རྒྱལ་པོ་ཞེས་ལྷ་རྒྱལ་དབྱར་རྔ་ལྡིར་བ་ལྟར་འཐེན་ཏེ།  དེར་ཡོད་ཚང་མས་ཕྱེ་མར་དང་ཆང་ཕུད་གཏོར་བའི་འདུ་འཛི་ཡོ་ལང་དང་མཉམ་དུ། ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་ངང་དྲུང་སྤྱི་དབྱར་སྐྱིད་ཀྱི་མཇུག་བསྡུ་བ་ཡིན། དེའི་སྐབས་སུ་སྤྱི་པ་ཁ་མགོ་གཉིས་ལ་དྲུང་སྤྱིའི་སྤྲོ་སྐྱིད་ཀྱི་མཐུན་རྐྱེན་ལྟ་བུར་ལོ་ལྟར་མར་ཁལ་ཉིས་བརྒྱ་ཙམ་བསྡུ་སྲོལ་ཡོད་པ་དང་། དྲུང་སྤྱི་སྤྲོ་སྐྱིད་གྲོལ་བའི་ཕྱི་ཉིན་དེར་སྡུག་སྤོའི་ཚུལ་དུ་སྤྱི་པ་གཉིས་དང་ལས་བྱེད་པ་བཅས་ནང་འཁོར་རྣམས་ཀྱིས་ཁ་གསབ་ལྟ་བུའི་སྤྲོ་སྐྱིད་གནང་སྲོལ་ཡང་ཡོད།
ཨག་སམ་
འདི་ནི་ཨ་ཙ་མ་ཞེས་པའམ་ཀྱེ་མ་ཞེས་སེམས་སྐྱོ་བའི་ཚིག་ཡིན་ནམ་སྙམ་སྟེ་དཔྱད་པར་ཞུ།
བྱང་གི་ལྡོག་ཐིག
བྱང་གི་ལྡོག་ཐིག་
ཨག་སམ་
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
བྱང་གི་ལྡོག་ཐིག
ཕྱི་ཕྱོགས་དྲ་མཐུད།
Wendekreis (Breitenkreis)
ཨ་ལགས་འཇིགས་མེད་བསམ་གཏན་
གྲུབ་པའི་དབང་ཕྱུག་འཇིགས་མེད་བསམ་གཏན་རིན་པོ་ཆེ་རབ་བྱུང་བཅུ་བཞི་པའི་ཤིང་ཁྱི（༡༨༡༤）ལོར་མདོ་སྨད་རེབ་གོང་སྟོད་ཀྱི་ཆར་གཡུ་འབྲོང་ཁྱུང་གསུམ་གྱི་ལྷ་ཞོལ་ལྟེ་ཐང་དུ་ཡབ་མགོ་རྒས་མཁར་བྱམས་དང་ཡུམ་སྙིང་མོ་སྐྱིད་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་སྐུ་བལྟམས་། བྱིས་པའི་དུས་ནས་རྫོང་དཀར་གྱི་ཆོས་གྲྭར་ཞུགས་ཏེ་ཀློག་དང་ཆོས་སྤྱོད་མང་པོ་ཚེགས་མེད་པར་ཐུགས་སུ་ཆུད།  རྫོང་ཆུང་པཎྜི་ཏ་འཇིགས་མེད་ལུང་རིགས་རྒྱ་མཚོ་སྔ་ཕྱིའི་མཁན་པོར་གསོལ་ཏེ་སོ་ཐར་གྱི་སྡོམ་རྒྱུན་བཞེས།  དེ་ཉིད་ལས་མདོ་སྔགས་ཀྱི་ཆོས་བཀའ་མང་དུ་གསན་ཅིང་རིག་གནས་ཀྱི་དཔེ་ཁྲིད་ཀྱང་མོད་མི་དམའ་བ་ཞུས།  རོང་པོ་བློ་བཟང་ཆོས་དར་ལས་སྒྲ་ཉན་ངག་སྨན་རྩིས་སོགས་རིག་གནས་དང་།  རབ་འབྱམས་པ་བློ་བཟང་ཉི་མ་ལས་བསྡུས་རྟགས་བློ་གསུམ་སློབ་སྦྱོང་རྡོ་རུས་ཐུག་པ་མཛད།  གཞན་ཨ་རོལ་རིན་པོ་ཆེ།  བསེ་སྐུ་ཕྲེང་གསུམ་པ།  བྲག་ལུང་མཚོ་ཁ་བ་རྣམས་ལས་ཀྱང་སྔ་ཕྱིར་ཆོས་ལུང་མང་དུ་མནོས།  དགུང་ལོ་ཉེར་དྲུག་པ་ས་ཕག（༡༨༣༩）ལོར་སྒྲུབ་བརྒྱུད་བསྟན་པའི་བདག་པོ་རྗེ་གསེར་ཁང་བ་བློ་བཟང་བསྟན་འཛིན་རྒྱ་མཚོ་མཇལ་ཏེ་སྲད་དབོན་གྱི་སྙན་བརྒྱུད་མཐའ་དག་ལྷག་ཆད་མེད་པར་ཐུགས་ཀྱི་བུམ་བཟང་དུ་བསྐྱིལ།  དེ་ནས་བཟུང་ལོ་ངོ་བཅུ་བདུན་གྱི་རིང་དབེན་པའི་གནས་གང་འགོལ་དུ་དཀའ་སྤྱད་ཤ་སྟག་གིས་སྒྲུབ་པ་ཉམས་ལེན་མཛད།  གཞན་ཡང་ཤིང་བཟའ་རིན་པོ་ཆེ་བློ་བཟང་དར་རྒྱས་དང་གྲུབ་ཆེན་སྐལ་བཟང་གྲགས་པ།  རྡོ་རམས་པ་འཇིགས་མེད་བཟང་པོ་སོགས་ལས་ཀྱང་ཆོས་བཀའ་དང་མན་ངག་གི་རིགས་མཐའ་ཡས་པ་གསན།  ཁྱད་པར་ཕྱི་མ་ལས་འཇམ་དབྱངས་བཞད་པ་ཡབ་སྲས་ནས་བརྒྱུད་པའི་མན་ངག་རྣམ་གསུམ་གྱི་གདམས་པ་རྣམས་ཚང་བར་མནོས་པས་དུས་འདིར་སྲད་དབོན་གྱི་གདམས་པའི་བང་མཛོད་གཅིག་པུར་གྱུར།  དགུང་ལོ་ཞེ་བཞི་པ་མེ་སྦྲུལ（༡༨༥༧）ལོ་ནས་གཞན་དོན་མཁའ་ཁྱབ་ཏུ་སྐྱོང་བའི་དབུ་བཙུགས་ཏེ།  སྒོ་མེ་མཆོད་རྟེན་སྐེ་དང་།  བིས་ཐང་།  རྫོང་དཀར།  སྐུ་འབུམ།  རྩེ་གཞུང་།  ཀ་རིང་བཅས་དགོན་སྡེ་མང་པོར་དབང་ལུང་རྗེས་གནང་མཐའ་ཡས་པ་གནང་།  ཁྱད་པར་དུ་བླ་མ་ཆེ་དགུ་ཤར་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་བློ་བཟང་སྐལ་ལྡན་བསྟན་པའི་རྒྱལ་མཚན་དང་།  ཁྲི་རྒན་འཇམ་དཔལ་དབྱངས་རྒྱལ་བའི་ཡོངས་འཛིན་ཞྭ་དམར་པཎྜི་ཏ།  བདེ་ཡངས་ནོ་མོན་ཧན།  མཚན་སྒྲོགས་ཧོ་ཐོག་ཐུ་རྗེ་སྤྱན་སྔ་དཀོན་མཆོག་ཕུན་ཚོགས་སོགས་ཀྱིས་མཚོན་སྣོད་ལྡན་གྱི་སློབ་མ་མི་ཉུང་བ་མན་ངག་རྣམ་གསུམ་གྱི་ཁྲིད་བརྒྱ་ལྷག་བརྒལ་བ་གནང་།  གསུམ་འབུམ་པོད་གཉིས་ཙམ་ལྗགས་རྩོམ་མཛད།  གཞན་ཡང་མགོན་པོའི་གཏོར་ཆེན་དང་།  ལྕགས་མཁར་ཟུར་དགུ་པ།  ཆོས་རྒྱལ་གཏོར་ཆེན།  ལྕམ་སྲིང་།  ཀྵེ་ཊ་པལའི་གཏོར་ཆེན།  ཡ་མ་ར་ཛའི་སྒོ་ནས་དྲག་པོའི་ལས་སྦྱོར་གྲངས་ལས་འདས་པ་མཛད།  ཆུ་ཕག（༡༨༦༣）ལོར་གཙང་མིག་དམར་དགེ་བཤེས་དང་མཇལ།  ཆོས་བཀའ་གང་མང་གསན།  རབ་བྱུང་བཅོ་ལྔ་པའི་ས་གླང（༡༨༨༩）ལོར་ཚེ་ཏན་དགོན་དུ་ཕེབས་ཏེ་ཆོས་བཀའ་མང་པོ་གསུངས།  དེ་ལྟར་བསྟན་འགྲོའི་དོན་ཁོ་ན་ལ་དམིགས་པའི་མཛད་པ་རླབས་ཆེ་ཞིང་མཐའ་ཡས་པ་སྤེལ་ཏེ་དགུང་ལོ་གྱ་བཞི་པ་རབ་བྱུང་བཅོ་ལྔ་པའི་མེ་བྱ（༡༨༩༧）ལོའི་ཟླ་བདུན་པའི་ཚེས་གཅིག་ལ་ཀ་རིང་དུ་སྐུ་གཤེགས།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
ཨའི་ཅི།
སྔོན་བོད་ཡིག་དུ་བསྒྱུར་བའི་མིང་དག་གི་ཁྲོད་དུ། ཨའི་ཅི , ཨེ་ཟིབ , ཨེད་ཅི , ཨེད་ཟི , ཨེ་ཅི ་སོགས་ནི་ནོར་འཁྲུལ་ཡིན་པ་དང་། རྒྱལ་སྤྱིའི་སྒྲ་གདངས་ལ་བསྟུན་པའི་བསྒྱུར་ཚུལ་ནི་ཨེ་ཅིབ་ཡིན་པ་རེད།
ཨ་རབ་ཨེ་ཅིབ་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་སྟེ་བསྡུས་མིང་ལ་ཨེ་ཅིབ་ཅེས་འབོད་པ་ནི་གནའ་བོའི་ཤེས་རིག་དར་བའི་རྒྱལ་ཁབ་ཆེན་མོ་བཞིའི་ཡ་གྱལ་ཡིན་ལ། ནུབ་སི་རི་ཡ་དང་ལྷོ་སུའུ་དན། བྱང་སྐོར་དཀྱིལ་རྒྱ་མཚོ་དང་ས་དི་ཨ་རབ་བཅས་དང་འདབ་འབྲེལ་དུ་གནས་ཤིང་། མཁའ་དབུགས་སྐམ་ཤས་ཆེ་ཞིང་ཆར་བ་འབབ་ཚད་ཉུང་བའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན། ཨེ་ཅིབ་ཏུ་ཡུལ་སྐོར་བའི་དང་བ་འདྲེན་པའི་མཛེས་ལྗོངས་དང་ཁྱད་མཚར་གྱིས་ཕྱུག་པའི་རིག་གནས་ཤུལ་བཞག་མང་པོ་ཞིག་ཡོད་པས་ཡུལ་སྐོར་ལས་རིགས་ནི་ཨེ་ཅིབ་ཀྱི་རྒྱལ་དམངས་དཔལ་འབྱོར་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་སྒུལ་ཤུགས་གཙོ་བོ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད།
ས་བབ་དང་གནམ་གཤིས་ཀྱི་དབང་གིས་ཨེ་ཅིབ་ཀྱི་རྒྱལ་ཁོངས་ས་ཁུལ་ཆེན་མོ་བཞིར་དབྱེ་ཡོད་དེ། ཉི་ལའོ་གཙང་པོའི་བཞུར་རྒྱུད་དང་ཉི་ལའོ་གཙང་པོའི་ཟུར་གསུམ་གླིང་ཁུལ། ནུབ་རྒྱུད་ཀྱི་བྱེ་ཐང་ས་ཁུལ། ཤར་རྒྱུད་ཀྱི་བྱེ་ཐང་ས་ཁུལ། ཞི་ནེ་ཕྱེད་གླིང་བཅས་སོ།། ཁེ་རོ་ལྷོ་རྒྱུད་ནི་ཞེང་གི་རིང་ཚད་ལ་སྨི་ཁྲི་3ནས་16ཡོད་པའི་ཉི་ལའོ་གཙང་པོའི་ལྗང་མདོག་བར་ཁྱམས་ཡིན་ལ། འདིར་ཨེ་ཅིབ་སྟོད་རྒྱུད་ཅེས་འབོད། ཁེ་རོའི་བྱང་རྒྱུད་ལ་ཨེ་ཅིབ་སྨད་རྒྱུད་ཅེས་འབོད། ཉི་ལའོ་གཙང་པོའི་ཟུར་གསུམ་གླིང་ནི་ཨེ་ཅིབ་ཀྱི་གནའ་བོའི་ཤེས་རིག་གི་འབྱུང་ཁུངས་ཡིན་པར་མ་ཟད་ཨེ་ཅིབ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་ཁུལ་གཙོ་བོ་ཞིག་ཀྱང་ཡིན། ཨེ་ཅིབ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མི་མང་ཆེ་བ་དེར་འདུས་སྡོད་བྱས་ཡོད་གཤིས་འཛམ་གླིང་གི་མི་འདུས་སྡོད་ཆེས་ཆེ་བའི་ས་ཁུལ་དུ་ངོས་འཛིན།
གཞན་དང་མི་མཚུངས་པའི་འཚོ་སྡོད་ཁོར་ཡུག་དང་རིག་གནས་སེམས་ཁམས་ཀྱིས་ཨེ་ཅིབ་མི་དམངས་ལ་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་བསམ་བློའི་འདུ་ཤེས་དང་འཚོ་བའི་གོམས་གཤིས་ཤིག་གྲུབ་ཡོད། ཨེ་ཅིབ་མི་ཁ་དོག་དཀར་པོ་དང་ལྗང་གུར་དམིགས་བསལ་གྱི་འདངས་རྩིས་ཡོད་དེ། ཁོ་ཚོས་ཁ་དོག་དེ་གཉིས་ནི་བདེ་སྐྱིད་དང་བཀྲ་ཤིས་མཚོན་པའི་རྟགས་སུ་ངོས་འཛིན་བྱེད་པ་དང་། གྲངས་ཀ་དག་ལས་བདུན་པ་དང་ལྔ་པ་ནི་རྟེན་འབྲེལ་བཟང་པོ་དང་བཀྲ་ཤིས་པའི་གྲངས་ཀར་ངོས་འཛིན་བྱེད། ཨེ་ཅིབ་མིའི་བསམ་བློའི་འདུ་ཤེས་ཁྲོད་གཡས་གཡོན་གཉིས་ལས་གཡས་ནི་དགེ་བ་དང་གུས་ལུགས་མཚོན་ལ། གཡོན་ནི་བཀྲ་མི་ཤིས་ཤིང་སྡིག་པ་མཚོན་པའི་ཁ་ཕྱོགས་ཤིག་ཏུ་ངོས་འཛིན་བྱེད་དེ། དཔེར་ན། མགྲོན་པོར་ལག་འཇུ་བྱེད་པ་དང་བཟའ་བཏུང་ལ་རོལ་བ། མི་གཞན་ལ་དངོས་པོ་སྤྲོད་སྐབས་སུ་ངེས་པར་དུ་ལག་པ་གཡས་པ་བཀོལ་བ་དང་མི་གཙང་བའི་ལས་ལ་འཇུག་སྐབས་ལག་པ་གཡོན་པ་བཀོལ་བའི་གོམས་སྲོལ་མ་ཉམས་པར་གནས་ཡོད།
ཨེ་ཅིབ་ཀྱི་རྒྱལ་ས་ཁེ་རོའི་བཅིངས་གྲོལ་ཐང་ཆེན་ལྟེ་གནས་སུ་འཛམ་གླིང་ན་མིང་དུ་གྲགས་ཤིང་གཞི་རྒྱ་ཆེས་ཆེ་བའི་རིག་དངོས་བཤམས་སྟོན་ཁང་ཞིག་ཡོད་ཅིང་། དེ་མིང་ལ་ཨེ་ཅིབ་དངོས་མང་བཤམས་སྟོན་ཁང་ཞེས་འབོད། བཤམས་སྟོན་ཁང་དེ་ནི་སྤྱི་ལོ་1902ལོར་ལེགས་པར་བཞེངས། བཤམས་སྟོན་ཁང་དེར་ལོ་ངོ་ལྔ་སྟོང་སྔོན་གྱི་གནའ་བོའི་ཨེ་ཅིབ་དང་ཧྥ་ལོ་（གནའ་བོའི་རྒྱལ་པོའི་སྤྱི་མིང་། ཨེ་ཅིབ་སྐད་དང་ཞི་པོ་ལེ་སྐད་ལས་ཟུར་ཆག་པ་རེད།）དུས་སྐབས་ནས་དུས་རབས་དྲུག་པའི་བར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་རིག་དངོས་ཁྲི་25ཉར་ཚགས་བྱས་ཡོད།
འཛམ་གླིང་སྟེང་མིང་དུ་གྲགས་པའི་གཏོར་གཟུགས་མཆོད་རྟེན་ནི་སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི་2600ལོར་བསྐྲུན་འགོ་ཚུགས་ཤིང་ད་ལྟའི་བར་ཁྱོན་བསྡོམས་གཏོར་གཟུགས་མཆོད་རྟེན་བརྒྱ་ལ་ཉེ་བ་གསར་རྙེད་བྱུང་། དེ་ནི་འཛམ་གླིང་ཐུན་མོང་གི་ཁས་ལེན་པའི་གནའ་བོའི་འཛམ་གླིང་གི་ངོ་མཚར་ཆེན་པོ་བརྒྱད་ཀྱི་གཅིག་གྲས་ཡིན། གཏོས་ཆེ་ཞིང་མིང་དུ་གྲགས་པ་ནི་མི་རབས་གསུམ་གྱི་གཏོར་གཟུགས་མཆོད་རྟེན་ཏེ་ཧོ་ཧྥོ་གཏོར་གཟུགས་མཆོད་རྟེན་དང་ཧ་ཧྥོ་ལ་མཆོད་རྟེན་ཆེན་མོ། མེན་ཁ་ཝོ་ལ་གཏོར་གཟུགས་མཆོད་རྟེན་བཅས་ཡིན། དེ་ལས་རྔམ་བརྗིད་ལྡན་ཞིང་མིང་དུ་གྲགས་པ་ནི་ཧོ་ཧྥོ་གཏོར་གཟུགས་མཆོད་རྟེན་ཆེན་མོ་ཡིན། གཏོར་གཟུགས་མཆོད་རྟེན་འདིའི་རྨང་མཐའི་རིང་ཚད་ལ་སྨི་270དང་མཐོ་ཚད་ལ་སྨི་157.1ཡོད་ལ། བརྩེགས་རྡོ་ཆེན་པོ་ཁྲི་230ཡིས་གྲུབ་ཅིང་རྡོ་ལེབ་རེའི་ལྗིད་ཚད་ལ་ཆ་སྙོམས་ཀྱི་ཏུན་205ཡོད་པ་རེད། བཟོ་བཀོད་ཀྱི་གཏོས་ཆེ་ཞིང་སྒྲིག་གཞིའི་ཚགས་དམ་པའི་གནའ་བོའི་ཤེས་རིག་གི་བསྡུས་གཟུགས་འདི་ཚན་རིག་ཆེད་མཁས་པ་མང་པོ་ཞིག་གི་མཚར་འཛིན་གྱི་བློ་ཁ་ཕྱོགས་ཡུལ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད། གནའ་བོའི་ཨེ་ཅིབ་མིའི་བཤད་རྒྱུན་ལྟར་ན་གཏོར་གཟུགས་མཆོད་རྟེན་ནི་གནའ་བོའི་ཨེ་ཅིབ་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་སོ་སོའི་རྒྱལ་པོ་དག་གི་བང་སོ་ཡིན་པ་དང་། རྒྱལ་པོ་དང་འབྱོར་ལྡན་སྐུ་དྲག་དག་ཚེ་ལས་འདས་རྗེས་ཀྱི་འདོད་རྒུ་ལོངས་སུ་སྤྱོད་སའི་གནས་ཤིག་ཀྱང་ཡིན་པར་གྲགས།
ཚན་རིག་ཉམས་ཞིབ་པ་དག་གིས་མིང་དུ་གྲགས་པའི་གནའ་བོའི་བཟོ་བཀོད་དེ་གཏོར་གཟུགས་མཆོད་རྟེན་ད་ལ་གནམ་དཔྱད་རིག་པའི་ཤེས་བྱ་མང་པོ་འདུས་པར་བཞེད། གནའ་བོའི་ཨེ་ཅིབ་མིས་མིའི་ལུས་པོ་ནི་རྣམ་ཤེས་ཀྱི་སྦྲུམ་གནས་ཤིག་ཏུ་ངོས་འཛིན་བྱེད་པ་དང་། རྣམ་ཤེས་དུས་གཏན་དུ་གནས་པར་བྱེད་འདོད་ན་ངེས་པར་དུ་བེམ་པོར་བདག་གཉེར་བྱ་དགོས་ཏེ། ཐོག་མར་སྐུ་གཤེགས་པའི་རྒྱལ་པོ་དང་སྐུ་དྲག་གང་ཞིག་གི་ཀླད་པ་དང་གློ་སྙིང་སོགས་བྲུས་ཏེ་ཁོག་པར་ཚྭ་ཆུས་བཀྲུས་ཤིང་ཚྭ་ཆུ་སྐམ་རྗེས་ཁོག་པའི་ནང་བྲོ་རྫས་བརྫངས་ནས་ལུས་པོའི་ཕྱི་ངོས་སུ་ཤིང་སྤྱིན་བླུག་རྗེས་རས་ཀྱིས་དམ་པོར་དཀྲིས་ཚེ་བེམ་པོ་རང་བཞིན་གྱིས་སྐམ་པོར་འགྱུར་ངེས། བེམ་རོ་སྐམ་འགྱུར་ནི་གནའ་བོའི་ཨེ་ཅིབ་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་དང་པོ་ནས་འགོ་བརྩམས་ཤིང་སྤྱི་ལོ་1991ལོར་ཚན་རིག་པ་མོ་ཧན་མོ་ཏི་སད་པི་ཐི་ཡིས་གནའ་བོའི་ཨེ་ཅིབ་མིས་བཟོས་པའི་བེམ་མོ་སྐམ་འགྱུར་ལས་འགྱེད་འཕྲོ་རང་བཞིན་གྱི་དངོས་པོ་ཡོད་པ་གསར་དུ་རྙེད། འདི་ལས་གནའ་བོའི་ཨེ་ཅིབ་མིས་ལོ་ངོ་4000ལྷག་གི་སྔོན་དུ་འགྱེད་འཕྲོ་རང་བཞིན་གྱི་དངོས་པོ་སྤྱད་དེ་རྒྱལ་པོ་དང་སྐུ་དྲག་དག་གི་བེམ་པོ་ཉར་ཚགས་དང་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་ཤེས་པ་ར་སྤྲོད་བྱུང་།
ཉི་ལའོ་གཙང་པོ་ནི་ཨེ་ཅིབ་མི་དམངས་ཀྱིས་ཚེ་སྲོག་གི་གཙང་པོར་ངོས་འཛིན་བྱེད། གཙང་པོ་འདིའི་མགོ་ཁུངས་ནི་ཨ་ཧྥེ་རི་ཁའི་ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་པའོ་ལོན་ཏི་མཐོ་སྒང་ཡིན་ལ། པུ་རུན་དི་དང་རུ་ཝང་ཏ། ཐན་ཟ་ཉི་ཡ། ཡུ་གེན་ད། སུའུ་དན། ཨེ་ཅིབ་རྒྱལ་ཁབ་སོགས་བརྒྱུད་དེ་མཇུག་མཐར་ས་དབུས་རྒྱ་མཚོར་བཞུར་པ་རེད། ཉི་ལའོ་གཙང་པོའི་སྤྱིའི་རིང་ཚད་ལ་སྨི་སྟོང་6670ཡོད་པས་འཛམ་གླིང་གི་བཞུར་རྒྱུན་ཆེས་རིང་བའི་གཙང་པོར་ངོས་འཛིན་བྱེད་བཞིན་ཡོད། ཉི་ལའོ་གཙང་པོ་ནི་ཁ་གེད་ལ་གཙང་པོ་དང་ཉི་ལའོ་གཙང་པོ་དཀར་པོ། ཉི་ལའོ་གཙང་པོ་ལྗང་གུ་བཅས་མཉམ་དུ་འདྲེས་པ་ལས་གྲུབ་ཅིང་། ཨེ་ཅིབ་མི་དམངས་ཀྱི་མ་ཡུམ་ལྟ་བུའི་གཙང་པོ་འདིས་ཨེ་ཅིབ་མི་དམངས་ཀྱི་ཚེ་སྲོག་གི་རྒྱུན་བསྐྱངས་ཞིང་ངོ་མཚར་གྱིས་བརྟས་པའི་ཤེས་རིག་མང་པོ་བསྐྲུན་པར་མ་ཟད། སྣ་མང་དཀྱེལ་ཡངས་ཀྱི་རིག་གནས་ཁོར་ཡུག་ཅིག་ཀྱང་བསྐྲུན་པ་རེད།
མིའི་གདོང་སེང་གེའི་ལུས་ཅན་གྱི་སྐུ་བརྙན་ནི་ལོ་ངོ་4500སྔོན་དུ་བསྐྲུན་འགོ་ཚུགས་ཤིང་། དེ་ནི་འཛམ་གླིང་གི་ལོ་རྒྱུས་ཆེས་རིང་བའི་རྡོ་བརྐོས་སྐུ་བརྙན་ཡིན། སྐུ་བརྙན་འདིའི་རིང་ཚད་ལ་སྨི་57དང་མཐོ་ཚད་ལ་སྨི་21ཡོད། སྐུ་བརྙན་འདི་བཞེངས་པའི་ཐོག་མའི་དམིགས་ཡུལ་ཐད་ལ་ཆེད་མཁས་པ་དག་གི་ལྟ་དགོངས་གཅིག་མཚུངས་མིན་ཏེ། ལ་ལས་སྐུ་བརྙན་དེ་དག་གིས་སྐབས་དེའི་དབང་སྒྱུར་བ་དག་གི་རྔམ་བརྗིད་དང་ཟིལ་ཤུགས། དབང་དྲག་མཚོན་པར་བཞེད་ཅིང་། རྟོག་ཞིབ་པ་ལ་ལས་སྐུ་བརྙན་དེ་དག་དང་ཆ་འདྲ་བ་མང་པོ་རོ་མའི་གནའ་བོའི་བཟོ་བཀོད་དང་བང་སོ། ཕབ་ངོས་སུ་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད་པ་དང་དེ་ནི་མི་གཙང་བ་དང་བར་ཆད་སོགས་སེལ་བའི་ཆེད་དུ་བསྐྲུན་པར་འགྲེལ། །
ལྷོའི་ལྡོག་ཐིག
ལྷོའི་ལྡོག་ཐིག་
ཕྱི་ཕྱོགས་དྲ་མཐུད།
Wendekreis (Breitenkreis)
ཀ་ན།
ཀ་ན་(Ghana)ནི་ཨ་ཧྥེ་རི་ཁའི་རྒྱལ་ཁབ་ཞིག་རེད། དེའི་རྒྱལ་ས་ནི་ཨ་ཁ་ར་རེད།
ལུ་ཛེར་ན།
ལུ་ཛེར་ན་ངམ་ལུ་སེར་ན་(འཇར་མན་སྐད།: Luzern ཧྥ་རན་སིའི་སྐད།: Lucerne ཨི་ཏ་ལིའི་སྐད།: Lucerna)ནི་སུད་སིའི་གྲོང་རྡལ་ཞིག་རེད།
འཕྲེད་ཐིག
འཕྲེད་ཐིག་
གསལ་བཤད།
སའི་གོ་ལའི་དཔྱད་ཆས་སྟེངས་ཤར་ནས་ནུབ་ལ་རྒྱུད་ནས་ཆགས་པའི་སྒོར་ཐིག་ལ་འཕྲེད་ཐིག་ཟེར། འཕྲེད་ཐིག་ཚང་མ་གཞུང་ཐིག་དང་དྲང་འཕྱང་དུ་གནས་པ་དང་མཉམ་བཤིབ་ཏུ་ཆགས་ཏེ་ཕན་ཚུན་སྣོལ་ཐབས་བྲལ། འཕྲེད་ཐིག་གིས་ཤར་ནུབ་ཀྱི་ཁ་ཕྱོགས་སྟོན་ཐུབ།  འཕྲེད་ཐིག་ནི་གཞུང་ཐིག་དང་མི་འདྲ་སྟེ་སྒོར་མོའི་ཆེ་ཆུང་ནི་གཅིག་མཚུངས་མིན། ཐིག་དམར་(equator)ནི་འཕྲེད་ཐིག་སྒོར་མོའི་ནང་ཆེ་ཤོས་ཤིག་ཡིན། ཐིག་དམར་ནས་གོ་ལའི་ལྷོ་བྱང་སྣེ་གཉིས་ཀྱི་ཕྱོགས་སུ་འཕྲེད་ཐིག་སྒོར་མོ་རིམ་པར་ཆུང་ངུར་འགྱུར། སྣེ་གཉིས་ལ་སླེབས་དུས་སྒོར་མོ་ནི་ཚེག་ལ་གུམ།
༡༨༩༧ལོ།
༡༨༩༧ལོ་ནི་ཀེ་ལུའོ་ཀེ་ལི་ཡའི་ལོ་ཐོའི་ནང་བཀོལ་སྤྱོད་བྱས་པའི་ལོ་ཞིག་ཡིན།
ལྷ་མོ་སྒྱུ་འཕྲུལ་མ།
ལྷ་མོ་སྒྱུ་འཕྲུལ་མ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་ཡུམ་རེད།
ལུམ་བི་ནི་
ལུམ་བི་ནི་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་སྐུ་འཁྲུངས་ས་རེད། （ལུ་མྦི་ཚལ）རྒྱ་གར་གྱི་གནས་ཆེན་ཞིག་སྟེ་མཁས་དབང་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱིས། གོ་རག་པུར་ནས་རེལ་ལི་ཞུགས་ནས་ནའོ་ཏན་བ་དང་དེ་ནས་མལ་ལེ་བདུན་བརྒྱད་ཙམ་སོང་བས་ལུམ་བི་ནི་ལ་སླེབས། དེང་སང་མིང་ལ་རུ་མན་དི་ཞེས་ཟེར། དེ་ནི་སྟོན་པ་སྐུ་འཁྲུངས་པའི་གནས་ཡིན་ཅིང་། དེར་སྒྱུ་འཕྲུལ་མའི་སྐུ་བརྙན་དང་ཆོས་རྒྱལ་མྱ་ངན་མེད་ཀྱི་རྡོ་རིང་ལ་རྒྱལ་པོ་ཁྲི་ལོ་ཉེར་གཅིག་པར་ཕྱོགས་དེར་སླེབས་ནས་ཕྱོགས་འདིར་སངས་རྒྱས་འཁྲུངས་སོ་ཞེས་རྡོ་རིང་བསླངས་པ་ཡིན་བྱ་བའི་ཡི་གེ་ཅན་ཡོད། ལུམ་བི་ནིའི་ནུབ་ཕྱོགས་མལ་ལེ་ལྔ་དྲུག་ཙམ་ན（ཀཔི་ལ་བསྟུ）སེར་སྐྱའི་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ཤུལ་ཡོད་ཅིང་དེང་སང་གི་མིང་ལ་ཏི་ལོ་ར་ཀོ་ཊི་ཟེར། དེ་ནས་མལ་ལེ་གཅིག་ཙམ་ན་དིག་ལི་ཝ་བྱ་བར་སངས་རྒྱས་འཁོར་བ་འཇིག་གི་ཁྲོན་པ་སྔོན་གྱི་ཁ་བྱང་བཏབ་པ་ཡོད་ཅེས་གསུངས་སོ། །
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
རྒྱལ་པོ་ཟས་གཙང་།
རྒྱལ་པོ་ཟས་གཙང་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས།གྱི་ཡབ་རེད།
མ་མོ་
མ་མོ་ནི། སྲིད་པའི་བེམས་ལས། མ་མོ་འབུམ་ཕྲག་བསམ་ཡས་ཀྱང༌། །ལས་དང་ཡེ་ཤེས་གཉིས་སུ་འདུས། །ཞེས་གསུངས་པ་བཞིན་དཔལ་ལྡན་ལྷ་མོ་སོགས་ནི་མ་མོ་རྦོད་གཏོང་གི་ལྷ་ཚོགས་ཐམས་ཅད་འདུས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཆེན་མོ་རུ་བཞེད་ལ། ལས་ལས་གྲུབ་པའི་མ་མོ་ཞེས་པ་ནི་ཤ་ཟ་འབྱུང་བོའི་རིགས་སུ་གཏོགས་པ་ཞིག་ཡིན། ཐེའུ་རང་ཞེས་པ་ནི། མཁའ་ལ་རྒྱུ་བའི་འབྱུང་བོའི་རིགས་ཤིག་སྟེ། དེའི་རིགས་ལས་སྟོབས་དང་རྫུ་འཕྲུལ་ཆེ་བ་ནི་དམ་ཅན་རྡོ་རྗེ་ལེགས་པ་སྟེ། གསང་སྔགས་ཀྱི་སྲུང་མ་ཆེན་པོ་འདི་ཉིད་ཡིན་ལ་དེའི་འཁོར་དམ་ཅན་མགར་བ་ནག་པོ། མོན་པ་སེར་སྐྱ། མཆེད་འཁོར་སུམ་བརྒྱ་དྲུག་ཅུས་བསྐོར་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཕལ་ཆེ་བ་ཐེའུ་རང་གི་རིགས་ཡིན་ནོ། ། གཟའ་ཞེས་པ་ནི། ཁྱབ་འཇུག་ཆེན་པོ་རཱ་ཧུ་ལ་སོགས་ཁོག་སྟོད་མི་ལ་ཁོག་སྨད་སྦྲུལ། མགོ་ལུས་ཡོངས་རྫོགས་མིག་གིས་གང་བ། དབུ་དགུ་བྱ་རོག་གི་གདོང་དང་བཅས་པ། དེའི་ཁ་གཏད་དུ་འཕྲད་ན་གཟའི་ཁ་རླངས་ཕོག་སྟེ་ཀླད་པའི་སྟེང་རྩ་བརྡོལ་ནས་ཁ་ལྐུག་ཅིང་མིག་སླེ་བ་དང༌། གཞོགས་ཀྱི་བྱེད་ལས་ཉམས་པ། ཚོར་བ་ཉམས་པ། བརྒྱལ་བ་སོགས་ཀྱི་ནད་འབྱུང་བར་བྱེད་པའི་རིགས་ཤིག་ཡིན་ལ། གཟའ་མཆོག་རཱ་ཧུ་ལ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པའི་སྲུང་མ་ཆེན་པོའང་ཡིན། སྲིན་པོ་ནི། ལྷོ་ནུབ་རྔ་ཡབ་གླིང་སོགས་སུ་ཡོད་པའི་སེམས་ཅན་གྱི་རིགས། མིའི་ཤ་ཟ་ཞིང་ཁྲག་འཐུང་བ་དང༌། རྒྱན་དུ་རུས་པ་དང་མི་མགོ་སྐམ་རློན་གྱི་ཕྲེང་བ་སོགས་འདོགས་པ། གོས་སུ་མི་ལྤགས་དང་སྟག་ལྤགས་རློན་པ་གྱོན་ཅིང་སྦྱོར་སྒྲོལ་གྱི་ལས་སོགས་མངོན་སུམ་འཛེམས་མེད་དུ་སྤྱོད་པའི་རིགས་ཤིག་ཡིན།
གྲུབ་ཐོབ་དངོས་གྲུབ་
གཏེར་སྟོན་གྲུབ་ཐོབ་དངོས་གྲུབ། ཡང༌། འཛིམ་གྱི་བྱ་ར་འདབས་འདྲ་དཀོན་མཆོག་མཚན༔ སྡེ་དགོན་ཟ་འོག་ཁ་ཕྱེ་འདྲ་བ་འབྱུང༔ གཙང་གི་རི་བོ་ཆེར་སྦས་གཏེར་ཁ་འདི༔ མི་བཞག་འདོན་པའི་རྟགས་དེ་བསྟན་ནས་འབྱུང༔ གཏེར་སྟོན་གྲུབ་ཐོབ་དངོས་གྲུབ་ཅེས་བྱ་འབྱུང༔ ཞེས་པའི་གཏེར་སྟོན་གྲུབ་ཐོབ་དངོས་གྲུབ་ནི། ལོ་ཆེན་བཻ་རོའི་རྣམ་འཕྲུལ་གཙང་དུ་འཁྲུངས། རྟེན་སྔགས་འཆང་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པ་ཆེན་པོར་སྣང༌། མི་ཡུལ་དུ་ལོ་སུམ་བརྒྱར་བཞུགས་ཤིང་འཆི་མེད་ཚེའི་རིག་འཛིན་ཆེན་པོར་གྲགས། མངའ་བདག་ཉང་གིས་ཀྱང་བཀའ་བརྒྱད་བཀའ་མ་རྫོང་འཕྲང་གསན་ཅིང་དེའི་རྒྱུན་ད་ལྟའི་བར་བཞུགས། གཏེར་གྱི་ཁ་བྱང་འགའ་ཞིག་ཀྱང་གནང་བར་གསུངས། འདིས་གཙང་རི་བོ་ཆེ་ནས་ཀྱང་གཏེར་ཁ་མང་དུ་བཞེས་ཤིང༌། ཁྱད་པར་ཆོས་རྒྱལ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོས་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོའི་མདོ་རྒྱུད་ཞལ་གདམས་སྒྲུབ་སྐོར་དང་བཅས་པ་རྣམས་ར་ས་འཕྲུལ་སྣང་གི་གཙང་ཁང་བྱང་གི་རྟ་མགྲིན་ཞབས་འོག་དང་ནཱ་ག་ཀུ་བེ་རའི་བརླ་གཡོན་པར་སྦས་པ་ཨོ་རྒྱན་ཆེན་པོས་གཟིགས་ཤིང་ཁྲི་སྲོང་ལའང་རྗེས་སུ་བསྟན། སླར་ཡང་གཏེར་དུ་སྦས་པ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་ཐོག་མར་བཞེས། དེ་ནས་མངའ་བདག་ཉང་དང་ལྷ་རྗེ་དགེ་བ་འབུམ་གྱིས་ཀྱང་ཆ་ལག་རིམ་པར་བཏོན་པའི་གླེགས་བམ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་མ་ཎི་བཀའ་འབུམ་དང་རྒྱལ་པོ་བཀའ་ཆེམས་སུ་གྲགས་པ་གཏེར་སྟོན་གསུམ་གྱི་གཏེར་ཆོས་ཡིན་ཀྱང་གཙོ་བོའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་གྲུབ་ཐོབ་དངོས་གྲུབ་ཀྱི་གཏེར་ཆོས་སུ་འདྲེན་ཅིང་ཕྲིན་ལས་རྒྱ་ཆེ་ལ་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་ཡོངས་སུ་གྲགས་ཤིང༌། ཁོ་བོས་ཀྱང་དབང་ལུང་ཁྲིད་དང་བཅས་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་ཐོབ་པའི་སྐལ་བཟང་དུ་གྱུར། བོན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་བཞོད་སྟོན་དངོས་གྲུབ་ཟེར་ཞིང་མཁོ་མཐིང་རྣམ་སྣང་སྐུ་རྒྱབ་ནས་བཏོན་པའི་བསྒྲགས་པ་སྐོར་གསུམ་དང་རྫོགས་ཆེན་ཡང་རྩེ་ཀློང་ཆེན་སོགས་ད་ལྟའི་བར་ཡོད་པར་སྣང༌།༼ཀོང་སྤྲུལ་གཏེར་སྟོན་བརྒྱ་རྩའི་རྣམ་ཐར་ལས་དྲངས།༽
ཨ་ཁ་ར།
ཨ་ཁ་ར་(Accra)ནི་ཀ་ན་ཡི་རྒྱལ་ས་རེད།
ཝུའུ་ཧན་གྲོང་ཁྱེར།
ཝུའུ་ཧན་(རྐྱ་མི་: 武汉)གྲོང་ཁྱེར་ནི་ཧུའུ་པེ་ཞིང་ཆེན་གི་ལྟེ་བའི་གྲོང་ཁྱེར་རེད།
ཅིང་མི།
ཅིང་མི་ནི་ཀྲུང་ཧྭ་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཞེས་པའི་མི་རིགས་ཀྱི་མི་རེད།
རོ་ལངས་
རོ་ལངས་ནི། མི་ཤི་རྗེས་ཕུང་པོའི་ནང་དུ་གདོན་གཞན་ཞུགས་ནས་བསྐྱར་དུ་ལངས་པ། གདོན་འདིའི་བཟུང་བའི་ནད་རྟགས་སུ་གཉིད་ལ་དགའ་བ་དང༌། རྒྱན་འདོགས་པ། ལུས་འདར་བ་བཅས་འབྱུར་བར་བཤད། བསེ་རག་ནི། ཟས་ནོར་གྱི་བཅུད་ཟ་བའི་འབྱུང་བོའི་བྱེ་བྲག་པ་ཞིག་ཡིན། འགོང་པོ་ནི། རང་གི་ཆོས་འབྲེལ་ཡོད་པའི་བླ་མ་དང་དམ་ཚིག་འགལ་བའི་མི་དེ་ཤི་རྗེས་འགོང་བོ་ཟེར་བའི་གདོན་འདྲེར་སྐྱེས་པ་ཡིན། དམུ་ཞེས་པ་ནི། འདྲེ་གདོན་རིགས་མི་འདྲ་ཕན་ཚུན་འདུས་ནས་བྱུང་བའི་རིགས་འདྲེས་པའི་གདོན་འདྲེ་ལ་དམུ་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན། གཉན་ཞེས་པ་ནི། ས་ལ་བདག་ཏུ་འཛིན་པའི་ཀླུའི་རིགས་སུ་གཏོགས་པ་ཞིག་སྟེ། ས་གཉན་དང༌། ཆུ་གཉན། ཤིང་གཉན། རྡོ་གཉན་སོགས་གཉན་དང་སྐྱེལ་བའི་ས་བདག་ཅིག་ཏུ་འདོད་པ་ཡིན། ཟོ་དོར་ནི། ཡུལ་འཁོར་སྐྱོང་བའི་ཡུལ་ལྷ་གཞི་བདག་གི་གཙོ་བོའམ་གྲགས་པ་ཆེ་ཤོས་ཀྱི་རིགས་ལ་ཟེར། རྒྱལ་བསེན་ནི། གདུག་རྩུབ་ཅན་གྱི་འདྲེ་གདོན་ཕོ་མོ། བྱིས་པ་དང་བཙས་མ་ཐག་པའི་ཕྲུ་གུ་ལ་གནོད་པར་བྱེད་པའི་གདུག་འདྲེ་སྟེ་རྒྱལ་བསེན་དང་བསེན་མོ་རུ་གྲགས།
དྲི་ཟ་
དྲི་ཟ་ནི་འདོད་པའི་བར་སྲིད་དེ་སྐལ་བ་བཟང་ངན་ཀུན་གྱིས་དྲི་ཞིམ་པ་དང་མི་ཞིམ་པ་ཐམས་ཅད་ཟ་བའི་རིགས་ཤིག་ཡིན་པས་མིང་དེ་ལྟར་ཐོགས་ཤིང༌། ལྷའི་གླུ་མཁན་ཡང་ཡིན་ཏེ་དྲི་ཟའི་གླུ་ཞེས་སྙན་པའི་ཚད་དུ་བྱེད། ཡོངས་གྲགས་སུ་དྲི་ཟའི་རྒྱལ་པོ་ཏཁྲི་ར་དང༌། དྲི་ཟའི་རྒྱལ་བོ་ལྗོན་པ་རྟ་མགོ་ཅན་སོགས་ཀྱང་དྲི་ཟའི་རིགས་ཡིན་ནོ།། གདོན་ཞེས་པ་ནི། མི་མིན་གྱི་རིགས་ཏེ་མིའི་ཁོག་པར་ཞུགས་པའམ། ཡང་ན་ནད་དང་རྐྱེན་ངན་སྣ་ཚོགས་གཏོང་བའི་རིགས་ཤིག་སྟེ། བྱིས་པའི་གདོན་ཆེན་བཅོ་ལྔ་སོགས་ཀྱིས་མཚོན་སྟེང་གདོན་དང༌། བར་གདོན། འོག་གདོན། ཕོ་གདོན་དང་མོ་གདོན་སོགས་གདོན་གྱི་རིགས་མང་པོ་ཡོད་པར་གསུངས། འདྲེ་ཞེས་པ་ནི། མི་མ་ཡིན་གྱི་བྱེ་བྲག་ཅིག་སྟེ། མི་ལ་གནོད་འཚེ་གཏོང་བ་དང༌། མིའི་ཁོག་པར་ཞུགས་ཏེ་སྣང་བ་གཞན་དབང་དུ་བསྒྱུར་ནས། གང་ཞུགས་པའི་འདྲེའི་བསམ་བློ་དང་བྱ་སྤྱོད་ཐམས་ཅད་བཤད་པ་ཞིག་ཡིན། སྲི་ཞེས་པ་ནི། གནོད་བྱེད་ཀྱི་གདོན་འདྲེའི་རིགས་ཤིག་ཏེ། ཀཱི་ལ་ཡའི་སྲི་ཆུང་གི་ལོ་རྒྱུས་སུ། རྒྱལ་བོའི་ཕུང་སྲི་དང༌། བློན་པོའི་ཕུང་སྲི། རྣལ་འབྱོར་བའི་དམ་སྲི། དགྲ་སྲི། གོད་སྲི། སྒོ་སྲི། ཆུང་སྲི། དུར་སྲི། གཡལ་མོའི་གོད་སྲི། སྡང་བོའི་སྲི། ལྟས་ངན་ཆོ་འཕྲུལ་གྱི་སྲི། དེ་རྣམས་ཕ་ཕ་བདུད་དང༌། མ་མ་བདུད་དེ་སྲི་བཅུ་གསུམ་དུ་གསུངས་སོ། །
རྭ་ཁ་བྲག
རྭ་ཁ་བྲག་ནི། ཀེའུ་ཚང་ནུབ་ནས་ཆུ་ཚོད་སྐར་བཅུ་གྲངས་ཙམ་གྱེན་དུ་འཛེགས་ན་རི་ཁྲོད་དེར་སླེབས། རི་ཁྲོད་དེ་ནི། སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་༡༤པར་རྗེ་ཙོང་ཁ་པས་ཕྱག་བཏབ་གནང་མཛད་《དྲང་ངེས་ལེགས་བཤད་སྙིང་པོ》དག་གནས་དེར་མཛད། གཡས་གཡོན་དུ་མཁས་གྲུབ་རྗེ་དང་། རྒྱལ་ཚབ་རྗེའི་སྒྲུབ་ཕུག་ཀྱང་ཡོད། རྭ་ཁ་བྲག་ཅེས་པ་ནི། རྗེ་ཙོང་ཁ་པར་གོང་མ་ཏཱ་མིང་གི་གདན་ཞུ་འབྱོར་བར། རྗེ་ཙོང་ཁ་པས་གོང་མའི་ཕོ་ཉ་གཡོལ་བའི་ཆེད་དུ་རི་ཁྲོད་དེའི་ནུབ་ངོས་རི་སྟེང་དུ་བྲག་རི་གཡང་གཟར་ཅན་ཞིག་ཡོད་པ་དེའི་ནང་དུ་སྐུ་མཚམས་སུ་བཞུགས། དམ་ཅན་ཆོས་རྒྱལ་གྱིས་རྗེ་ཙོང་ཁ་པའི་རྗེས་སྙེགས་ཏེ་འོང་བས་གནས་དེར་སླེབས་སྐབས་བྲག་རི་སྒོ་མེད་དེའི་ནང་བཞུགས་ཡོད་པ་ཤེས་ཏེ་བྲག་རི་དེའི་གཤམ་དུ་དབུ་རྭ་བརྡར་ཤུལ་དང་། དེ་ནས་བྲག་བཤགས་ཏེ་རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་མཇལ་སྟབས་རྭ་ཁ་བྲག་ཅེས་པའི་མཚན་དེ་ལྟར་བྱུང་གསུངས། དེ་ནས་རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་སྐུ་གཤེགས་པའི་ཕྱི་ལོ་སྟེ་༡༤༢༠ལོར་བྱམས་ཆེན་ཆོས་རྗེས་དགའ་ལྡན་ལྔ་མཆོད་དང་པོ་སྟེ་རྗེའི་དགོངས་རྫོགས་དང་པོ་དེ་གནས་དེར་གཏོང་གནང་མཛད། ལྔ་མཆོད་ཁང་ཞེས་པའི་ལྷ་ཁང་དེའང་དེ་ལྟར་བྱུང་། དེ་རྗེས་སྒྲུབ་ཁང་དགེ་ལེགས་རྒྱ་མཚོ་ནས་ཨ་དགའ་བསོད་ནམས་བཟང་པོ་སོགས་ཀྱིས་བསྐྱངས། སྔོན་དགེ་འདུན་ཞལ་གྲངས་བཅུ་དགུ་ཙམ་ཡོད། སེ་ར་སྒྲུབ་ཁང་རྩེའི་ཁོངས་ཡིན། ད་ལྟ་གསར་བཞེངས་གནང་བའི་སྒྲུབ་ཁང་ནང་ཡི་གེ་ཨའི་རང་བྱོན་དང་། སྔོན་གྱི་སྒྲུབ་ཕུག་ཁག་དང་སྐུ་བརྙན་གསར་བཞེངས་གནང་བ་སོགས་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད།
ཨ་བྲ་ཡང་ན་ཨབ་ར།
ཨ་བྲ་ཡང་ན་ཨབ་ར་ནི་འོ་འཐུང་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་རིགས་གཅིག་རེད།
ཕྱི་ལྦགས།
ཕྱི་ལྦགས་ནི་འུ་འཐུང་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་རིགས་གཅིག་རེད།
ཡི་དྭགས་
ཡི་དྭགས་ནི། པྲེཏཱ་ཞེས་ཟས་སྐོམ་ཡིད་ལ་བཏགས་པའམ་དེར་སོང་བ་རྣམས་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པས་ན་ཡི་དྭགས་ཞེས་བརྗོད་ལ། བྱིངས་ན་གནས་པ་དང༌། ཁ་འཐོར་བའི་རིགས་གཉིས་ཡོད། ཕྱིའི་སྒྲིབ་པ་ཅན་དང༌། ནང་གི་སྒྲིབ་པ་ཅན་སོགས་ནང་གསེས་བྱེ་བྲག་མང་ལ་རྫུ་འཕྲུལ་ཆེ་བའི་རིགས་ཀྱང་ཡོད་པར་གསུངས་ཤིང༌། ཁ་འཐོར་གྱི་རིགས་ནི་ལྷ་མིའི་གནས་ནའང་ཡོད་པར་བཤད། ཤ་ཟ་ཞེས་པ་ནི། པིཤཙཿ སྟེ་མི་སོགས་ཀྱི་ཤ་ཟ་བའི་འདྲེ་དང་སྲིན་པོའི་རིགས་ལ་དེ་ལྟར་འབོད་པ་ཡིན། གོང་དུ་བཤད་པའི་འཇིག་རྟེན་པའི་ལྷ་སོགས་ལས་ཁྱད་པར་བ་འགའ་ཞིག་ཟུར་དུ་བརྗོད་པ་ཙམ་ལས་ཞིབ་པར་བརྗོད་ཀྱིས་མི་ལང་ལ། དེ་དག་ལས་ཀྱང་ལ་ལ་ནི་རིགས་ཀྱིས་དབྱེ་བ་དང༌། ཁ་ཤས་ནི་བྱེད་ལས་ཀྱིས་བཀར་བ། འགའ་ཞིག་ནི་སྟོབས་དང་ནུས་པ་སོགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ཐ་དད་དུ་དབྱེ་བའང་ཡོད་པས། མདོར་ན་སྲིད་པ་ཕོ་རྒྱུད་མོ་རྒྱུད་དང༌། ལྷ་མ་སྲིན་དྲེགས་པ་སྡེ་བརྒྱད་སོགས་ཀྱང་དེ་དག་དང་མཚུངས་པའི་སྒོ་ནས་ངེས་པར་བྱ་དགོས་སོ། །
ཇིང་གུར་རྒྱལ་པོ་
༡༽སྤྱིར་ན་འཛམ་གླིང་གི་དམག་འཁྲུག་རབས་དང་རིམ་པ་བྱུང་ཞིང་རྒྱལ་ཕམ་ལེགས་ཉེས་ཀྱི་གནའ་གཏམ་དང་། ཆབ་སྲིད་པ་ཞིག་གི་ངོས་ནས་བསམ་བློ་བཏང་ན་དམག་ ཇུས་ཀྱང་གྲངས་ཀྱིས་མི་ལང་བ་ཞིག་ཏུ་སོན་ཡོད་པ་དང་ བརྗོད་ཀྱང་མི་ཚར་བ་ཞིག་ཏུ་སླེབས་ཡོད། ཡིན་ན་ཡང་། ཆབ་སྲིད་པ་མང་བོ་ཞིག་གིས་དུས་རབས་བཅུ་གསུམ་པའི་དུས་སྐབས་ནི་སོག་པོའི་དུས་རབས་ཞེས་ཁྲེལ་མདོག་མེད་པའི་སྒོ་ནས་བཤད་དགོས་དོན་དེ་གང་ཡིན་ནམ། དེ་ལུགས་བཞིན་དམག་དོན་མཁས་པ《ཧྲང་ཅང་མེ་ཁུ་ཟེ་ཡིས་གསུང་ན། གལ་ཏེ་གཡུལ་འཐབ་དང་འབྲེལ་བའི་ཟིན་ཐོ་ལས་ཇིང་གིར་རྒྱལ་པོའི་ཟིན་ཐོ་ཕུད་ནས་གཞན་ཐམས་ཅད་ལོ་རྒྱུས་ཁྲོད་ནས་མེད་དབང་དུ་བཏང་ནས་ཇིང་གུར་རྒྱལ་པོའི་འཐབ་འཁྲུགས་གནས་ཚུལ་གྱི་ཞིབ་བཀོད་ཟིན་ཐོ་ཁོ་ནས་དམག་གིས་བཀོལ་སྤྱོད་ལྡན་པའི་ཤེས་བྱ་རེ་བླངས་ན། འབྱུང་འགྱུར་གྱི་དམག་དཔུང་ཞིག་བསྐྲུན་ཆོག་པ་མ་ཟད་མི་རྣམས་ཧང་སངས་པར་བྱེད་པའི་འཐབ་འབྲས་ཡོད།》ཅེས་བསྙད་པ་ལ་དེ་འདྲའི་ཐག་རིང་ཞིག་ཏུ་ལྟ་ཐུབ་པ་ནི་དོན་དམ་པར་སོག་པོའི་དམག་ལ་ཁྱད་ཆོས་དམིགས་གསལ་བ་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་གང་ཡིན་ནམ།
༢༽ཇིང་གིར་རྒྱལ་པོ་ཞེས་པའི་མཚན་སྙན་དེ་རྣ་ལམ་དུ་ཐོས་ཚེ་ང་ཚོས་གློ་བུར་དུ་ཁོ་རང་ནི་རླབས་ཆེན་གྱི་མི་སྣ་ཞིག་སྟེ་ཁྲི་སྟེང་ན་འགྱིང་བའི་ཐོབ་ཐང་ཅན་ཞིག་ཡིན་པ་འཆར་སྲིད་ངེས། སྐྱེ་རྒ་ན་འཆི་རིམ་པ་བཞིན་བརྩིས་ཏེ་དུས་བཞི་ཡི་འགྱུར་འགྲོས་དེ་རིམ་གྱིས་འདེད་ཚེ་རྒྱལ་པོ་ཁོང་ནི་དེ་འདྲའི་ལས་སླ་མོ་ཞིག་ཀྱང་མ་ཡིན་མོད། སྤྱིར་ན་བྱེ་ཐང་ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་ཚོ་བ་ཧ་ཅང་མང་བ་དང་བྱེ་བྲག་ཙྭ་ཏ་ལེན་དང་སོག་པོའི་ཚོ་བ་སོགས་རྒྱལ་ཕྲན་ཆེན་པོ་ལྔ་ཙམ་ཆགས་ཡོད་པ་རེད།  ཤར་ཕྱོགས་པ་ཅིན་རྒྱལ་གྱི་སྲིད་ཇུས་ངན་པའི་འོག་ནས་ཚོ་བ་དེ་དག་ཁ་བྲལ་དུ་བཏང་བ་དང་ནང་འཁྲུག་གི་རྒྱུན་མ་ཆད་པར་བྱུང་བས་ཚོ་བའི་བར་གྱི་འགལ་རྐྱེན་མ་རུང་བ་ཞིག་ལ་བརྩིས་ཡོད།  ཕྱོགས་གཞན་གཞན་ཞིག་ནས་གླེང་ན་སོག་པོས་གཅིག་གྱུར་གྱི་དུས་འགོ་བརྩམ་པ་རེད།  ཐེན་ཆེན་སྐྱེས་མ་ཐག་ཏུ་ཡབ་ཆེན་གྱི་དམག་འཁྲུག་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་ཅིང་སོག་པོའི་ཚོ་བ་ལ་མཚོན་ན་དགའ་སྤྲོ་གཉིས་འཛོམས་ཀྱི་ཉིན་མོ་ཞིག་ཏུ་ཆགས་ཡོད།  དེའང་སྐྱིད་སྡུག་སྔ་ལྟས་ཀྱི་ལུང་བསྟན་ཞིག་ཀྱང་ཅི་མི་འདྲ།   ཐེན་ཆེན་ལོ་ན་བརྒྱད་ཙམ་སོན་དུས་ཡབ་ཆེན་ལ་ཚོ་བ་གཞན་གྱིས་དུག་དྲངས་ནས་འདས་སོང་བས་ཤུལ་དུ་ལྷག་ཡོད་པ་ནི་སྐྱེས་མ་གསུམ་དང་བྱིས་པ་བདུན་པོ་དེ་ཙམ་ཡིན།  གཏམ་དཔེ་ཞིག་ལ་དགོས་དུས་སུ་བུ་དང་མི་དགོས་གཡོག་ཅེས་པ་ལྟར་ཁོ་ཚོ་མ་བུ་སོག་པོའི་འབྱོར་ལྡན་ཁྱིམ་རྒྱུད་ལས་ཕུད་ནས་མཐའ་ན་ཡབ་ཀྱིས་བསགས་པའི་སྒོ་ཕྱུགས་ཙམ་ཡང་མ་བཞག་པ་ཚང་མ་འཕྲོགས་ནས་འཚོ་བ་དེ་ཡ་ང་བའིི་གནས་སུ་ལྷུང་།ལོ་ངོ་དྲུག་ཙམ་གྱི་རིང་དུ་རྩྭ་ལྡུམ་དང་གཙང་ཉ་ཟོས་ཏེ་མུ་གེས་མ་འཆི་བ་ཙམ་ལས་གསོན་ཐུབ་པ་བྱུང་།
༣༽ཐེན་ཆེན་ལོ་ན་བཅུ་དྲུག་ཏུ་སོན་ཚེ་དམག་འཁྲུག་གི་ལས་ལ་དངོས་སུ་ཞུགས་ཡོད་ལ་ཚོ་བ་རེ་རེ་དང་ཁ་གཏད་བྱས་པས་རང་སྲོག་ཀྱང་ཤོར་བའི་ཉེན་ཚབས་མང་པོ་བརྒྱུད་ནས་མཐར་འབྱོར་ལྡན་ཁྱིམ་རྒྱུད་ཀྱི་ཕ་གཞིས་སླར་གསོ་ལེགས་འགྲུབ་བྱུང་བ་རེད།སྐབས་དུས་དེར་ཁོས་ཕ་བསད་ཀྱི་དགྲ་བོ་ཐར་ཐར་ཚོ་བ་རྩ་མེད་དུ་བཏང་ཞིང་མཐའ་མ་རྩ་ཐང་གི་ཚོ་ཁག་བཅུ་གཉིས་ཀྱིས་ཁོ་ལ་དགྲ་ལེན་བསློག་ཀྱང་བ་དན་མདུང་རིང་གི་སྣེ་ཁྲིད་ནས་ཚང་མ་དབང་འོག་ཏུ་བསྡུས་པས་རྩྭ་ཐང་གི་དགྲ་ལྷ་ཞིག་ཏུ་གྱུར།  ཁོས་རྩྭ་ཐང་ནས་དམག་འཁྲུག་རེ་རེ་ཡང་རྒྱལ་ཁ་ལེན་པ་ནི་ལས་སླ་མོ་ཞིག་མིན་ཏེ་ཕམ་ཐེངས་རེ་ལ་དམག་རྣམས་ཕྱི་འཐེན་བྱས་ཏེ་ལོ་ཟླ་དུ་མ་དམག་བསྡུའི་ལས་ཀ་དང་དམག་སྦྱོང་ཕྱུགས་འཚོ་ལ་བརྟེན་ནས་སྟོབས་ཤུགས་གསོ་སྐྱོང་བྱས་པ་ཡིན།《མོའུ་ཙེ་ཏུང་གིས་ཀྱང་ཐབས་ལམ་འདི་ལ་བསྟེན་ནས་སྐབས་རེར་དམག་ཕྱིར་འཐེན་བྱེད་པ་ནི་རྒྱལ་ཁ་ཡིན་ཞེས་བཀོད་པ་རེད།》 རྩྭ་ཐང་གི་དམག་འཁྲུག་རེ་རེའི་ཁྲོད་ནས་ཐེན་ཆེན་གྱིས་ཉམས་རྟོགས་ལས་བྱུང་བའི་བློ་གྲོས་ལ་བརྟེན་ནས་རྒྱལ་བོ་ཉི་མའི་དམག་དཔུང་གིས་མཚན་མོའི་འཇབ་རྒོལ་ལ་དོགས་སྐབས། རྒྱལ་པོའི་འཆར་གཞི་ལྟར་དམག་མི་རེའི་ལག་ཏུ་མེ་ཤིང་ལྔ་རེ་བཞག་ནས་ཉི་དམག་འཇིགས་སྣང་དུ་ཕབ་པ་ལྟ་བུ་ཇུས་འདོན་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་དག་ལ་གཞིགས་ན་ཁོ་རང་ལ་འཐབ་འཁྲུག་གི་ཉམས་རྟོགས་ཆེན་པོ་ཞིག་སད་ཡོད་པ་དང་མི་གཞན་དང་མི་འདྲ་བའི་འཐབ་རྩལ་ལ་རང་བཞིན་གྱི་མཁས་པ་ཞིག་ཡིན་པ་ཤེས་ཐུབ།
༤༽ཐེམ་ཆེན་ཆུང་ཆུང་དུས་ཏེ་སྐྱེས་མ་ཐག་ཏུ་སྤར་ཁྱིམ་ན་བ་དན་མདུང་རིང་གི་བཟོ་དབྱིབས་ཅན་གྱི་ཁྲག་ནུར་ཞིག་བཟུང་ཡོད་ལ་དེ་ནི་ཁོ་རང་གི་མི་ཚེ་གང་བོ་དམག་འཁྲུག་གི་ལས་ལ་ཡོལ་བ་དང་དམག་འཁྲུག་གི་རྒྱལ་ཁ་ལེན་པའི་དན་རྟགས་ཤིག་ཏུ་བརྩིས་ཡོད། ཁོང་གི་དམག་འཁྲུག་གི་གོ་རིམ་ཁྲོད་ནས་ཚོ་བ་དང་ཚོ་བའི་བར་ནས་བཙན་ཁྲིད་དང་བཙན་བཟུང་བྱས་ཤིང་དགྲ་ཤ་དང་འཁོན་ལེན་སོགས་ཀྱིས་མི་བསད་པ་དང་ཇག་བྱས་པ་དེ་ཉུང་ཉུང་ཞིག་ག་ན་ཡིན།འོན་ཀྱང་།ཁོ་ནི་སྙིང་རྗེ་དང་མཛའ་བརྩེ་མེད་པའི་མི་ཞིག་ཀྱང་མིན། དམག་ཤུགས་ཀྱི་ཆེད་དུ་ཕྱི་བློན་མང་བོ་བསྡུས་པ་དང་མགོ་འདོགས་ཀྱི་མང་ཚོགས་རྣམས་ལ་ཡང་ཆབ་འབངས་སུ་བཀོལ་རྗེས་ཕྱུགས་འཚོ་དང་བགོ་སྐལ་སོགས་ལྷག་མེད་གནང་ཡོད། མ་ཟད།   རང་ཉིད་ཀྱི་ཚོ་བ་ལ་དམག་འཁྲུག་ལེན་གསུམ་བསློག་ནས་དམག་མི་དང་མི་སེར་མང་པོ་བསད་མྱོང་བའི་མནའ་བཅད་ཀྱང་ལེན་མ་གསུམ་ཙམ་ལ་གྲི་ཁ་ནས་གཏོང་མྱོང་བ་དང་བུ་སྐལ་བཞི་སོགས་དྭ་ཕྲུག་མང་བོ་ཡང་གསོ་སྐྱོང་བྱས།ཁོ་རང་དགྲ་ལ་སྡང་ཤིང་གཉེན་ལ་བྱམས་པའི་ཕོ་རྒོད་ཅིག་ཡིན་པས་སོག་པོའི་ཁྱིམ་རྒྱུད་ཀྱི་ཉི་མ་ལྟ་བུ་ཕོ་རབ་ཅིག་ཏུ་ལྷང་ཡོད།
༥༽རྩྭ་ཐང་གཅིག་གྱུར་བྱས་པ་ནས་བཟུང་སོག་པོའི་རྒྱལ་ཁབ་ཉིན་རེ་བཞིན་སྟོབས་འབྱོར་དང་དམག་ཤུགས། མཚན་སྙན་སོགས་ཕྱོགས་བཞི་ཁྱབ་པས་གཞན་དག་རྒྱལ་དག་གིས་ཀྱང་འགྲན་རྩོད་ཀྱི་དུས་མགོ་སླེབས་པ་རེད།   ཆབ་སྲིད་རིག་པ་སྟེ་སྲིད་གཞུང་གི་ཕྱི་ནང་བར་གསུམ་གྱི་ལས་དོན་ལ་ཐེན་ཆེན་གྱིས་དམག་འཁྲུག་ཙམ་ལས་མ་ཡིན་པ་སོག་པོའི་རྒྱལ་ཁབ་ལ་དཔལ་འབྱོར་དང་རིག་གནས་སྐོར་གྱི་བྱ་གཞག་རེ་གནང་ཡོད་དམ་ཞེ་ན།   དེ་ནི་ང་ཚོས་ཤུགས་ལས་གོ་ནུས་ཞིང་གལ་སྲིད་ཁྱིམ་ཚང་གཅིག་ལ་བུ་རྒྱུད་མང་བོ་ཞིག་སྐྱེས་ཚེ་ལས་དོན་ལས་ཀྱང་ལྷག་པར་འཚོ་བའི་ཆ་རྐྱེན་འཛོམས་དགོས་པ་ལྟར་སོག་པོའི་དཔལ་འབྱོར་གྱི་རྨང་གཞི་ནི་སྒོར་ཕྱུགས་འཚོ་སྐྱོང་དང་ཞོར་དུ་རྒྱ་བལ་ཕྱི་གླིང་གི་ཚོང་འབྲེལ་གྱི་རྨང་གཞི་བརྟན་པོ་བཙུགས་ཡོད་ལ་སོག་པོའི་ཚོང་པ་ཉིས་བརྒྱ་སོགས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དུས་མགོ་ནས་ཕྱི་ནང་གི་དཔལ་འབྱོར་ལ་འཕེལ་རྒྱས་ཆེན་པོ་བྱུང་ཡོད།
༦༽དམག་དོན་གྱི་གླེང་གཞི་སློང་བ་ནས་མཐའ་ཡས་པའི་སོག་པོའི་རྩྭ་ཐང་གི་འཐབ་འཁྲུག་ཆེན་པོ་ནི་རྒྱལ་བོ་ཐེན་ཆེན་གྱི་ཞབས་རྗེས་མེད་ས་ཞིག་མེད་དེ། དེའང་རྒྱལ་པོ་རང་ཉིད་ཀྱིས་དམག་གི་རུ་འདྲེན་བྱས་ཏེ་འཛམ་གླིང་བསྡུ་བའི་གཡུལ་འཐབ་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་བྲིས་པ་དང་། རྒྱལ་པོ་ཁོང་ནི་སྐྱེས་སྟོབས་ཀྱི་ཤེས་རབ་རྣོ་ཞིང་སྦྱོང་སྟོབས་ལས་ཐོབ་པའི་གཡུལ་འཐབ་ཀྱི་ཉམས་མྱོང་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པར་མངའ་བ། རྒྱུ་མཚན་དེའི་དབང་གིས་འཛམ་གླིང་དམག་དོན་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་ན་ཕུལ་བྱུང་སྐྱོན་བྲལ་གྱི་དམག་དོན་པའི་མཚན་སྙན་ཡོད་པ་དང་ཁོང་གིས་སྣེ་ཁྲིད་བྱས་པའི་སོག་པོའི་དམག་མི་ཁྲི་ཚོ་ཉི་ཤུ་ནི་སྔོན་ཐོན་དམག་མིའི་བྱང་ཚད་ལྡན་པ་དང་ཆེས་བཙན་པའི་རུ་དཔུང་ཞིག་ཏུ་ཆགས། སོག་པོའི་དམག་འཁྲུག་ནི་དགྲ་བོ་མཐོང་ན་དཔའ་བཀུམ་ཞིང་གཉེན་གྱིས་མཐོང་ན་ཡ་མཚར་བའི་དམག་འཁྲུག་གི་ཁྱད་ཆོས་ཡོད་ལ་དེའང་མདོ་ཙམ་བརྗོད་ན།    《དམག་ཇུས་རླུང་ཆེན་ལྟར་གཡོ་ཞིང་འཆར་གཞི་སྤྲིན་ནག་འདུ་བ། ཕར་རྒོལ་གློག་འོད་ལྟར་ཅི་ཆ་མེད་པར་འཁྱུག་ཅིང་དྲག་ཤུགས་ཀྱིས་དགྲ་བོ་རྩད་ནས་འཇོམས་པ།   དམག་དོན་འགུལ་སྤྱོད་ནི་སེར་བ་ལྟར་ཕབ་ཀྱང་དམག་འཁྲུག་ཐེངས་གཅིག་གིས་རྒྱལ་ས་ཟིན་པས་དྲག་ཆར་བཞིན་དྭངས་སླ་བ།  དྭངས་རྗེས་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད་ཉི་ཟེར་ལྟར་འཕྲོས་པ་སོགས་དཔྱད་ན་ཧ་ཅང་རྒྱ་ཆེ།རྟ་དམག་འགྲོས་ཀྱི་ཚད་དང་དམག་མི་རེ་རེ་ཡིས་ནུས་སྟོབས་དང་སྤོབས་པ་ནི་མ་ལ་ཙི་མོའི་དམག་འཐབ་ལས་གསལ་བོ་རྟོགས་ཤིང་དེའང་བྱང་ཐང་གཤོགས་པ་དང་གངས་རི་བརྒལ་བ།  གཙང་བོ་བཅད་པ་སོགས་མི་རང་ག་བ་ཞིག་གིས་བསམ་མི་ཕོད་པའི་གནས་སྟངས་ཤིག་ཏུ་ཆགས་ཡོད་ཀྱང་ཁོ་ཚོ་ལ་ཞེད་སྣང་དང་ཐེ་ཚོམ་ཞིག་སྐྱེས་མྱོང་མེད་པ་ལྟ་བུ་རེད།
༧༽ཁོང་གིས་དབང་བསྒྱུར་བྱས་པའི་ས་ཁྱོན་ནི་ད་ལྟའི་ཀྲུང་གོའི་ཁྱོན་ལས་ལྡབ་གསུམ་ཙམ་ཆེ་བ་བཤད་ལ་མི་ཁྱོན་ཆེ་ཆུང་དང་བསྡུར་ན་ས་ཁུངས་ཀྱི་རྒྱལ་ཁྱོན་ནི་འགྲན་ཟླ་མེད་པ་ཞིག་ཏུ་ཆགས་ཡོད།  ཁོང་གིས་འབྱོར་ལྡན་ཁྱིམ་རྒྱུད་ཀྱི་ཕ་ཤུལ་འཛིན་པ་ནས་ལྷོ་ཕྱོགས་ཀྱི་རྒྱལ་ཕྲན་ཁོ་ན་ཙམ་མིན་པ་རྟ་དམག་འབུམ་ཁྲག་དུ་མ་དང་ས་ཡ་འཛོམས་པའི་བཙན་ཕྱུག་ལོངས་གསུམ་གྱིས་དྲེགས་པའི་ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་ཅིན་རྒྱལ་ཁབ་དང་ནུབ་འདུལ་གྱི་ཐོག་མ་ཧྭ་ལ་ཙི་མོ་སོགས་འགྲན་སློང་ཞིང་དེ་དག་ལས་རྣམ་པར་རྒྱལ་བ་སོགས་གང་ལྟར་ལོ་རྒྱུས་སུ་འཐབ་ན་མི་རྒྱལ་བ་མེད་པའི་སོག་པོའི་རྟ་དམག་ཅེས་བསྟོད་བསྔགས་དུ་མ་མོད།ཁོང་གིས་དམག་དོན་ལྷན་དུ་སོག་པོའི་བཟོ་རྩལ་རིག་གནས་དར་རྒྱས་སུ་བཏང་ཞིང་ཉི་ཧྲ་པུར་ཕར་རྒོལ་གྱི་སྐབས་སུ་《མེ་མདའི་གཡུལ་འཁོར་ཉིས་སྟོང་ལྔ་བརྒྱ་དང་།  ལྕགས་གཞུ་སུམ་སྟོང་། རྡོ་སྒྱོགས་སུམ་བརྒྱ།    སྐས་རིང་བཞི་སྟོང་།  མཁར་རྒོལ་ཤིང་རྟ་》སོགས་ལོ་རྒྱུས་ཁག་ལས་ཡོ་རོབ་བཞུ་བླུགས་ལ་བསྟེན་ནས་མེ་སྒྱོགས་བསྐྱར་བསྐྲུན་དང་།རས་གུར་དང་གོ་ཁྲབ་སོགས་བཟོ་རྩལ་ལས་འབུར་དུ་ཐོན་ཞིང་གཡུལ་དུ་བཀོལ་ན་སྲ་ཞིང་རྣོ་དབལ་དང་ལྡན་པ་སོགས་ར་སྤྲོད་བྱས་ཡོད།   ཅིན་དང་ཧྭ་ལ་ཙི་མོ་སོགས་རྒྱལ་ཁབ་ཆེ་ཤོས་དག་ལ་རྒོལ་བའི་ཁྱད་ཆོས་དང་ནུས་པ་བླ་ལྷག་བསྟན་ཡོད།
༨༽དམག་དོན་ཇུས་འདོན་གྱི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱང་ཐོག་མ་དགྲ་བོའི་གནས་ཚུལ་གསང་བའི་སྒོ་ནས་འཚོལ་བ་དང་ཕར་རོལ་ལ་རྟོག་ཞིབ་ནན་ཏན་བྱེད་པ། བློ་དཀར་གྱི་དམག་མི་དང་ལྷན་དུ་འཆར་གཞི་གཏན་འབེབས་བྱེད་པ་སོགས་ནི་དམག་དོན་ལ་མཁས་ཤིང་འཆར་གཞི་ཆེ་བའི་གཤིས། སྤྱིར་ན་རྒྱལ་ཁབ་ཇེ་རྒྱས་དང་ཆབ་ཁོངས་ཇེ་ཆེ་རུ་སོང་ཚེ་དམག་དོན་དང་ཚོང་འབྲེལ་གྱི་འབྲེལ་ལམ་ཞིག་ཀྱང་ངེས་པར་མཁོ་བ་བཞིན།    སྐབས་དེར་སོག་པོའི་རྟ་ཟམ་ཞེས་པ་ཞིག་ཡོད་དེ་ཡོངས་གྲགས་ལྟར་ན་ལུ་གུ་རྒྱུད་པ་ལྟར་འཁོར་འགྲོས་མྱུར་བའི་རྟ་ཐོག་འཕྲིན་སྐྱེལ་ཞིག་ཡིན།ཉིན་མ་རེ་ལ་ལེ་དབར་སྟོང་ལྷག་འཕྲིན་སྐྱེལ་ཐུབ་པ་དང་དུས་མཚུངས་སུ་ཆེས་མགྱོགས་པའི་རྟ་ཟམ་ལམ་ཡིག་ཞིག་ཏུ་ཆགས་ཡོད།དྲྭ་རྒྱ་མ་བྱུང་བའི་ལོ་ངོ་བདུན་སྟོང་གི་ཡར་སྔོན་ཇིང་གིར་རྒྱལ་པོས་འཛམ་གླིང་གོ་ལ་ཧྲིལ་བོ་ལ་བརྡ་འཕྲིན་བརྗེ་རེས་ཀྱི་འོད་སྣང་ཞིག་བྱིན་པ་རེད་ཅེས་བཤད་ཆོག་ཆོག་གྱུར།
༩༽རྗེ་བོ་ཁོང་ཉིད་ཀྱི་མི་ཚེ་གང་བོའི་ཟུངས་ཁྲག་སོག་པོའི་མི་རིགས་དོན་དུ་བཞུར་ནས་ས་ཆེན་དཀྱིལ་འཁོར་འདིའི་སུམ་ཆ་དེ་བཟུང་ནས་རྒྱལ་ཁབ་དྲུག་ཅུ་ལྷག་དབང་བསྒྱུར་བྱས་པ་ནི། 《 དེང་གི་སོག་ཡུལ། རྒྱ་ནག།   ཀོ་རི་ཡ།    བོད།   ཨུ་རུ་སུ།  ཧ་ས་ཁི་སི་ཐན།  ཅིས་ཨིར་ཅིས་སི་ཐན།   ཝུ་ཙི་པིས་ཁི་སི་ཐན། ཐ་ཅི་ཁི་སི་ཐན།   ཏུར་མན་སི་ཐན།   པ་ཅི་སི་ཐན།  ཨ་ཧྥུ་ཧན།   དབྱི་ལ་ཁི།  དབྱིས་ལང་། དབྱིས་སི་རལ།  པ་ལི་སི་ཐན།  ཐོ་ཨིར་ཆིས།  རོ་མ་ཉི་ཡ།      པོར་ཅ་ལིས་ཡ་སོགས་བཙན་རྒྱལ་དེའི་མངའ་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པ་ཡིན།》 ཞེས་ལོ་རྒྱུས་སུ་བཀོད་ཡོད་པ་ལྟར་ས་ཆེན་གྱི་བྲང་གཞུང་གཏོར་བའི་སོག་པོའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྗེ་བོའི་གདུང་རྒྱུད་ཕྱི་མ་དག་གིས་ཀྱང་མི་ལོ་ཉིས་བརྒྱ་ལྔ་བཅུ་ཙམ་ལ་ཆབ་སྲིད་བསྐྱང་ཞིང་ཆབ་འབངས་རྒྱ་ཆེ་བོ་བསྐྱེད་པ་སོགས་ལོ་རྒྱས་ཀྱི་མཚན་སྙན་དཀར་པོས་མགུལ་དུ་འཁྱུད་ཡོད།
༡༠༽འཛམ་གླིང་གི་དམག་དོན་ལོ་རྒྱུས་ཁྲོད་ནས་སྐར་ཆེན་ལྟར་འཚེར་བའི་ལྷོ་ཕྱོགས་ཧན་རྒྱལ་ཆེན་མོའམ་འཇིགས་པ་མེད་པའི་རྒྱལ་པོ་ཐེན་ཆེན་གྱིས་བཞག་པའི་མཛད་ཕྲིན་རེ་རེ་ནི་སོག་པོའི་རྗེས་རབས་པའི་སྙིང་དབུས་ཀྱི་ཡབ་མེས་དམ་པ་དང་དྲན་གསོ་ཡི་མི་རིགས་ཀྱི་མི་བུ་རླབས་ཆེན་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད། ཁོང་གིས་མི་ལོ་དུ་མ་གཡུལ་བཤམས་ནས་རྗེས་སུ་དགོང་གྲངས་རེ་དྲུག་ལ་བཞུགས་པ་དང་མི་ཡུལ་ནས་གཞན་ཡུལ་དུ་ཁ་གྱེས་སོང་བའང་སུས་ཀྱང་འགོག་ཐབས་མེད་པ་ཞིག་རེད།  རྗེ་བོ་ཁོང་གི་དུར་ས་ཡང་རང་བཞིན་དཀྱུས་མ་ཞིག་ཏུ་བྱས་ཡོད་པར་གྲགས། ཁོང་གི་མི་ཚེ་ནི་མི་རིགས་ཀྱི་དོན་དུ་ཡོད་ཚད་བློས་བཏང་ཡོད་ལ་གང་ལྟར་ཨེ་ཅིབ་གཏོར་གཟུགས་ཀྱིས་མི་ལོ་གསུམ་གྱི་རིང་ལ་དཀའ་སྤྱད་ལྟ་བུ་མ་ཡིན་པ་མི་བུ་ཞིག་གི་ཟུངས་ཁྲག་ཡོངས་རྫོགས་དེ་རྩྭ་ཐང་དུ་བཏོར་ནས་མི་ཡུལ་དང་གྱེས་པའི་རྫོགས་ཚིག་དེ༡༧/༨/༢༥ཉིན་ལ་ཕྱི་དྲན་གྱི་རྡོ་རིང་གསོན་པོ་ཞིག་ཆེས་མཐོ་ས་ན་བཞེངས་ཡོད།ཡར་སྔོན་གླིང་ཀོང་མས་རེ་བ་ལྟར་འཕྲུལ་དེབ་ཅིག་ཏུ་ཕབས་རུང་ཡིག་ནོར་ཤོར་བ་སོགས་སྐྱོན་འགའ་མཆིས་ཕྱིར་ཁ་རྩང་དེ་རིང་ངལ་གསོའི་དུས་ཚོད་དང་བསྟུན་ནས་བསྐྱར་བཅོས་ཙམ་བྱས་ཁུལ་ཡིན།
ཨན་
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
གླང་ཆེན་དཀར་པོ།
ཕྱི་ཕྱོགས་དྲ་མཐུད།
Weißer Elefant
ཨན་ཆུང་གནམ་རྫོང་
དེང་སང་གཅན་ཚ་རྫོང་ཁོངས་སྔོ་མཁས་པ་མི་གསུམ་གྱི་སྒྲུབ་ཕུག་ཡོད་སའི་ས་གནས།
ཨ་ལགས་ཁྱོམ་ཙཱ་རིན་པོ་ཆེ་
དེ་ཡང་བུ་སྟོན་རིན་ཆེན་གྲུབ་སོགས་ཀྱི་ཞལ་སྔ་ནས་དམ་པ་ཁོང་གི་སྐུའི་སྐྱེ་ཕྲེང་དང་པོ་རིན་ཆེན་ཀུན་བཟང་རྣམ་རྒྱལ་ལ་ཁྱེད་ནི་ཁྲོ་ཕུ་ལོ་ཙཱ་བའི་རྣམ་སྤྲུལ་ཡིན་པས།རང་ཡུལ་དུ་སོང་ནས་དགོན་པ་ཞིག་བཏབ་སྟེ་བསྐྱངས་ན་ལེགས་ཞེས་གསུངས་དོན་བཞིན་ཕྱིར་རང་ཡུལ་དུ་ཞབས་སོར་འཁོད་ནས་དགོན་པ་ཕྱག་བཏབ། དེ་ནས་བཟུང་ཁྱོམ་ཙཱ་སྐུ་ཕྲེང་རིམ་བྱོན་གྱིས་མདོ་སྨད་བསྟན་པའི་ཞབས་ཏོག་དང་།སྒོས་སུ་ཡུལ་ཕྱོགས་འདིའི་བསྟན་དང་འགྲོ་བའི་དོན་ལ་གཡེལ་མེད་བཀའ་དྲིན་ཆེན་པོས་བསྐྱངས་པ་ནི་ཡུལ་འདིའི་སྐྱེ་བོ་ཀུན་གྱི་དད་པའི་སེམས་ངོགས་ན་ལྷམ་མེར་བཞུགས་སོ། འདིར་ཁྱོམ་ཙཱ་ཞེས་པའང་བརྡ་ཟུར་འགྱུར་བ་སྟེ། ཁྲོ་ཕུ་ལོ་ཙཱ་བའི་སྤྲུལ་བ་ཡིན་པས་ཁྲོ་ཙཱ་སྤྲུལ་སྐུ་ཞེས་པ་རིམ་གྱིས་ཡུལ་ཕྱོགས་ཀྱི་སྐད་ལུགས་ལྟར་ཁྱོམ་ཙཱར་འགྱུར་བར་གསུངས། "སྒྲིབ་བྲལ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྤྱན་གྱིས་ལེགས་ཉེས་གསལ་བར་གཟིགས་ཤིང་། རིས་བྲལ་བརྩེ་བ་ཆེན་པོའི་བདག་ཉིད།རང་རེ་རྣམས་ཀྱི་མེ་ཏོག་ཕོག་པའི་ལྷ་སྐལ།"ཁྱོམ་ཙཱ་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གཅིག་པ་འཇམ་དབྱངས་ཀླུ་སྒྲུབ་རྒྱ་མཚོ་མཆོག་སྐུ་ཞི་བར་གཤེགས་པར་དད་ལྡན་སེར་སྐྱ་ཡོངས་ལ་ཞུ་འཕྲིན་དང་། དད་པ་ཅན་ལ་དག་སྣང་གི་རྒྱུར་དམ་པ་ཁོང་གི་མཛད་རྣམ་དང་འབྲེལ་ནས་སྐུ་དག་ཞིང་རྒྱས་པའི་སྐོར་མདོར་ཙམ་ཞུ་བར་བྱ་བ་ལ། ཁོང་ནི་རབ་བྱུང་བཅུ་དྲུག་པའི་ལྕགས་ཕོ་ཁྱི་ལོའི་ཟླ་བ་བདུན་པའི་ནང་དུ་ཚ་རུ་མ་སྡེ་བའི་མགོ་ལོག་གྲུ་བ་ཚང་གི་ཡབ་ཤེར་ཁོ་དང་ཡུམ་གྱད་པུ་ནོར་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་སྐུ་འཁྲུངས་ཤིང་། དགུང་ལོ་བཅུ་དྲུག་ནས་ཨ་མཆོག་མཚན་ཉིད་དགོན་དཔལ་ལྡན་སྨྲ་སེང་གླིང་དུ་ཆོས་གྲལ་ཞུགས་ཏེ་ངེས་དོན་གྱི་བཤེས་གཉེན་མང་པོའི་མདུན་ས་རུ་བསླབ་པ་སློབ་གཉེར་རྡོ་རུས་ཐུག་པ་མཛད་ཅིང་དབང་ལུང་ཁྲིད་གསུམ་མང་བོ་ཐོབ། རབ་བྱུང་བཅུ་དྲུག་པའི་ཤིང་ཁྱི་ལོར་ཁྲི་གུང་ཐང་བསྟན་པའི་དབང་ཕྱུག་གིས་ཨ་ལགས་བླ་ཁོ་རིན་པོ་ཆེའི་སྐུ་གདུང་མདུན་ནས་ཁྱོམ་ཙཱ་སྐུ་སྐྱེར་ངོས་འཛིན་གནང་ཞིང་། སྐྱ་མགོ་དགོན་གྲོང་གཉིས་དང་དགོན་སྡེ་བཅུ་དྲུག་གི་བླ་གྲྭ་མང་པོས་ཁྲི་སྟོན་གཟབ་རྒྱས་བྱས། ཁོང་དབུས་གཙང་སོགས་གནས་ཆེན་མང་བོར་ཕེབས་ནས་ཕྱག་སྐོར་ཁྱད་དུ་འཕགས་པ་གནང་ཞིང་། ནམ་རྒྱུན་འགྲོ་བའི་དོན་ལ་སྐུ་ངལ་མཛད།ལྷག་པར་དུ་རིས་མེད་གྲུབ་མཐའ་འཆམ་མཐུན་དང་།སྐྱ་མགོ་དགོན་དགའ་ལྡན་ཆོས་འཁོར་གླིང་གི་དགོན་ས་གསར་རྒྱག ལྷ་སྡེ་མི་སྡེའི་གཞིས་སྲུང་། ཉམས་ཆུང་འཁོས་ཞན་རྣམས་ལ་རོགས་སྐྱོར་སོགས་དུས་ཀུན་གཡོལ་བ་མེད་པར་སྐུ་དྲིན་བསྐྱངས། ཁོང་རིན་པོ་ཆེའི་མདུན་འདུག་པས་གསུངས་པ་ལྟར་ན། ཁོང་ལ་ཞབས་ཏོག་བསྒྲུབས་ནས་མི་ལོ་བཅོ་བརྒྱད་ཙམ་གྱི་རིང་དུ།ཁོང་གིས་སྐུ་ངལ་ལ་འཛེམས་ནས་ཁྱིམ་ཚང་སོ་སོའི་བཅའ་བ་རིམ་གྲོ་དང་། ཤི་བོའི་སྔས་མགོ དབང་བཀའ་ཆོས་སོགས་ལ་ཐེངས་གཅིག་བྱོལ་བ་ཙམ་ཀྱང་དྲན་རྒྱུ་མི་འདུག ལྷག་པར་དུ་ཁྱིམ་ཚང་སྐྱོ་བོ་དག་ནམ་རྒྱུན་ཐུགས་ལ་བཅངས་ཏེ་སྐབས་ངེས་མེད་དུ་ཕེབས་ཤིང་། ཁོང་གིས་མེ་འབུད་ཇ་སྐོལ་སོགས་ཀྱང་བྱས་ཏེ་མཉམ་དུ་ཇ་འཐུང་ནས་ནས་ཁ་ཏ་སློབ་གསོ་བྱེད་ཅིང་། དཀའ་ཁག་ཅན་ལ་འཚོ་བའི་གསབ་དངུལ་སོགས་ཀྱང་གནངས།  དེ་བཞིན་དགོན་གནས་གསར་བཞེངས་ཀྱི་སྐབས་སུའང་གྲྭ་བ་གཞན་དང་འདྲ་བར་ས་རྡོ་ཡན་ཆད་ཁོང་རང་གིས་ཁུར་ནས་སྐུ་ཚེགས་གནང་། ཁོང་གིས་ནམ་རྒྱུན་བྱིས་པ་སློབ་གྲྭར་བསྐྱལ་ནས་སློབ་སྦྱོང་གི་གོ་སྐབས་སྤྲད་རྒྱུ་དང་སྐྱེ་བོ་ཉམས་ཐག་རྣམས་ལ་དམིགས་བསལ་ལྟ་སྐྱོང་དང་རོགས་འདེགས་བྱེད་རྒྱུ་གལ་ཆེ་བར་གླེང་།   གཞན་ཡང་ཁོང་ནི་ཁྱུང་མཆུ་རྫོང་ནང་བསྟན་མཐུན་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་གཙོ་ཡིན་ཞིང་། ཁོང་གི་ཐུགས་ལ་གྲུབ་མཐའ་འཆམ་མཐུན་མཉམ་གནས་ནི་གནད་ཀྱི་དམ་པར་མཐོང་བས་ན། ནམ་རྒྱུན་གྲུབ་མཐའ་རིས་མེད་ཀྱི་འཆམ་མཐུན་ལ་ཐུགས་འདང་གནང་ཞིང་།དེའི་ཆེད་དུ་བྱ་གཞག་མང་པོ་བསྒྲུབས། དེང་གི་དུས་སུ་ཁྱུང་མཆུ་རྫོང་གི་གྱུབ་མཐའ་གསར་རྙིང་དང་བོན་སྔགས་བཅས་དགོན་ཁག་ཐམས་ཅད་ཐུགས་མཐུན་ཞིང་འདང་ཆེ་བ།ཕན་ཚུན་འགྲོ་འོང་ཟབ་ལ། ཚང་མས་ཕྱར་བ་གྲུ་འདེགས་ཀྱི་ཚུལ་དུ་ཡུལ་ཁམས་འདི་དང་བསྟན་པ་འདིའི་འཕེལ་རྒྱས་ལ་ཕྱག་ལས་གནང་བ་ཕྱོགས་ཀྱི་སྐྱེ་བོས་བསྔགས་བརྗོད་ཀྱི་མེ་ཏོག་འཕོ་བའི་གནས་སུ་འཁུམས་ལགས།
ཨན་ཆུང་གནམ་རྫོང་
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
ཨ་ལགས་ཁྱོམ་ཙཱ་རིན་པོ་ཆེ་
༧ ཁྱོམ་ཙྭ་འཇམ་དབྱངས་ཀླུ་སྒྲུབ་རྒྱ་མཚོ་མཆོག༼༢༽ ཉེ་བའི་ལོ་སྔོན་མའི་ནང་ཞིག་ལ། ཁོང་གིས་མ་ཡུམ་ལ། ཨ་མ། ད་ནས་བཟུང་སྟེ་ངས་ཆོས་རྐྱང་རྐྱང་སྒྲུབ་རྒྱུ་ཡིན། སྒྲུབ་པ་ཉམས་ལེན་ལ་འབད་རྒྱུ་ཡིན། དེ་འདྲ་ཞིག་མ་གཏོགས་ཨེ་འདུག་ཀྱང་མི་ཤེས་ཞེས་གསུངས་ཤིང་། མ་ཡུམ་གྱི་བསམ་པར་ཁོང་རྒྱ་གར་ཞིག་ལ་འགྲོ་འདོད་སྐྱེས་བཞིན་པ་མིན་འགྲོ་སྙམ། དེ་ཡང་སྤྱི་ལོ༢༠༡༧ལོའི་ཟླ༡༡པའི་ནང་ཁོང་ལྷ་སར་ཕེབས་རྒྱུའི་སྟ་གོན་བྱས་ཤིང་། ལམ་བར་ཁྲིན་ཏུའི་རུ་ས་དེར་ཡོད་པའི་ཡུལ་ཕྱོགས་གཅིག་པའི་མི་མང་པོར་བརྡ་བཏང་ནས་མཉམ་དུ་ཇ་བཞེས་ཤིང་། མི་ཞིག་ཡིན་ན་བློ་དཀར་གཞུང་དྲང་བྱེད་རྒྱུ་དང་། དྲང་བདེན་གྱི་ལས་ལ་འབད་རྒྱུ། དེ་བཞིན་མཐུན་སྒྲིལ་གལ་ཆེ་ལུགས་སོགས་ཀྱི་སྐོར་ནས་ཁ་ཏ་སློབ་གསོ་མང་དུ་མཛད་ཅིང་། ཁོང་རང་ངོས་ནས་ད་ནི་སྒྲུབ་པ་ཉམས་ལེན་ཅུང་རེར་འབད་རྒྱུ་ཡིན་ཞེས་གསུངས། དེ་ནས་ཁོང་རིན་པོ་ཆེ་དབུས་ལྷ་ལྡན་གྲོང་དུ་ཕེབས།  དབུས་སུ་འབྱོར་ནས་ཐོག་མར་རྗེ་བཙུན་ཙོང་ཁ་པ་ཆེན་པོས་བཞེངས་པའི་གནས་ཁྱད་པར་ཅན་རྭ་ཁ་བྲག་ཏུ་ཕེབས་ཤིང་། རྗེ་རིན་པོ་ཆེས་དྲང་ངེས་ལེགས་བཤད་སྙིང་པོ་གསུངས་སའི་སྒྲུབ་ཕུག་ཏུ་བདེ་མཆོག་གི་མཚམས་ལ་ཞུགས དེ་ནས་དམིགས་བརྩེ་མའི་མཚམས་ལ་ཞུགས། མཚམས་གྲོལ་རྗེས་ལམ་རིམ་ཆེན་མོ་དང་དྲང་ངེས་ལེགས་བཤད་སྙིང་པོ་སོགས་གསན་གཟིགས་མཛད།  དེ་ནས་ཕྱིར་ལྷ་སར་ཕེབས་ཏེ་གཙུག་ལག་ཁང་དང་ར་མོ་ཆེ་སོགས་ལ་ཕྱག་སྐོར་དང་དབུས་ཀྱི་གནས་ཆེན་ཆེ་ཁག་རྣམས་ལ་མཆོད་མཇལ་ཕེབས། ལོ་གསར་གྱི་སྐབས་སུ་ཁོང་གི་ཐུགས་འདུན་བཞིན་མ་ཡུམ་ལྷ་སར་ཕེབས་ནས་མཉམ་དུ་ལོ་སར་བྱས། དེ་ལྟར་དབུས་ཀྱི་ཐུགས་དགོངས་རེ་ཞིག་གྲུབ་ནས་ཟླ་གསུམ་པའི་ཚེས་བཅུ་གཉིས་ལ་སྐུ་འབུམ་དགོན་དུ་ཆིབས་ཁ་སྒྱུར་ཞིང་། རྗེའི་གསེར་ཁང་ཆེན་མོའི་མདུན་དུ་ཕྱག་ཁྲི་དང་མཎྜལ་འབུམ་ཕུལ་ནས་མཚོ་སྔོན་གྱི་གནས་ཆེན་ཁ་ཤས་ལ་མཆོད་སྐོར་དང་སྦྲགས་བླ་བྲང་བཀྲ་ཤིས་འཁྱིིལ་དུ་ཕེབས་ཤིང་གུང་ཐང་རིན་པོ་ཆེར་མཇལ། དེ་ནས་བླ་བྲང་ཇོ་དགོན་དང་ཁོ་ཚེ་དགོན་སོགས་སུ་གཅོད་ཀྱི་ལུང་མན་ངག་དང་འདོན་རྟ་དབྱངས་སོགས་ཕྱག་ལེན་ཆ་ཚང་གང་བཞུགས་པ་ལྟར་བླངས་ནས་ཕྱིར་རང་དགོན་དུ་ཕེབས།
ཕྱིར་རང་དགོན་དུ་ཕེབས་མ་ཐག་ནས་སྒྲོན་དཀར་གྱི་མཚམས་ལ་ཞུགས་ཤིང་།དེ་ནས་གཅོད་ཀྱི་བདུན་མཚམས་དང་པོའམ་ནང་མཚམས་ཉིན་བདུན་ལ་བཞུགས། མཚམས་གྲོལ་རྗེས་ཕྱི་མཚམས་སུ་ཆུ་མིག་འགྲིམས་པར་ཕེབས། སྤྱིར་ཆུ་མིག་འགྲིམས་རིང་དབང་ལུང་དང་མཇལ་ཁ་གནང་བ་སོགས་བྱས་ན་བཀའ་གཉན་པས་སྐུ་ཚེ་ལ་གནོད་པའི་གསུང་རྒྱུན་ཡོད་མོད། དམ་པའི་མཛད་པ་འགྲོ་བའི་དོན་ལགས་ན། ཁོང་ཆུ་མིག་འགྲིམས་རིང་མདུན་སར་མཇལ་ཁར་བཅར་བའི་ཕྱོགས་ཡོངས་ཀྱི་དད་ལྡན་ཧ་ཅང་མང་པོ་སླེབས་ཤིང་དེ་དག་ལ་ཡང་ཐུགས་བརྩེ་བ་ཆེན་པོས་མཇལ་ཁ་གནང་ཞིང་ཁ་ཏ་སློབ་གསོ་བྱེད་པ་གཙིགས་ཆེར་འཛིན། ཁོང་གིས་ཆུ་མིག་འགྲིམས་དུས་ནས་ད་ལོའི་གེགས་བར་ཆད་འདི་བརྒལ་ཐབས་མེད་པ་འདྲ་ཞེས་གསུངས་ཤིང་། ནམ་རྒྱུན་སྒྲུབ་པ་ཉམས་ལེན་ལ་གཞོལ། གཞན་ཡང་ཁོང་ཆུ་མིག་འགྲིམས་དུས་ཕེབས་ཡུལ་ནི། སྐྱ་མགོ་རོང་རུ། ཚ་རུ་ཚ་ལུང་བཅས་ཀྱི་ས་ཡིན་ཞིང་། དེ་ལྟར་ཕེབས་པའི་མདོ་དོན་ནི་ཡུལ་ཕྱོགས་འདི་འཆམ་མཐུན་དང་ས་ཆར་བཀྲ་ཤིས་པའི་ཐུགས་བསྐྱེད་སྨོན་ལམ་བཏབ་པ་ཡིན་འདུག་ལགས། དེ་ལྟ་དེ་ལྟར་ཆུ་མིག་བརྒྱ་རྩ་བརྒྱད་འགྲིམས་ནས་ནང་མཚམས་དང་ཕྱི་མཚམས་སོགས་དམ་པ་གོང་མའི་ཕྱག་ལེན་ཇི་བཞིན་མཛད་ཅིང་། བདེ་མཆོག་བདག་འཇུག་ཚོགས་དང་བཅས་པ་གནང་པར་མ་ཟད།མཐར་དད་ལྡན་སྟོང་ཕྲག་ཙམ་ལ་གཅོད་ཀྱི་སྦྱིན་སྲེག་དང་བཅས་པ་གནང་ནས་ཟླ་བ་བཞི་དང་ཕྱེད་ཀའི་རིང་གི་ཆུ་མིག་འགྲིམས་པའི་ཐུགས་དགོངས་ཡོངས་སུ་གྲུབ།
ཁོ་ཧྥེ་དང་བུད་མེད
བདེ་ཐང་ཆེད་མཁས་པས། བུད་མེད་ཀྱིས་ཚིག་ཇ་མང་པོ་བཏུང་ན་ལུས་ཁམས་བདེ་ཐང་ལ་གནོད་པ་ལྷག་ཏུ་ཆེ་བའི་སྐོར་གཤམ་གསལ།
གཅིག
སྙིང་ཁྲག་ཆགས་པའི་ཉེན་ཁ་ཡོད་པ་རེད། ཆེད་མཁས་པས་ར་སྤྲོད་བྱས་པ་ལྟར་ན། བུད་མེད་ཞིག་གིས་ཉིན་རེར་ཚིག་ཇ་ཕོར་བ་ལྔ་ཡང་ན་དེ་བས་མང་འཐུང་ན། བུད་མེད་ཀྱི་སྙིང་ཁྲག་འཁྲུགས་པའི་ཉེན་ཁའི་ཚད་ཧ་ཅང་མཐོ་བ་དང་། ཉེན་ཁའི་ཚད་དེ་ཚིག་ཇ་འཐུང་བ་མང་ཉུང་ལ་ལྟོས་ནས་ཚབས་ཆེན་དུ་འགྱུར་ཉེན་ཡོད་པ་རེད་ཟེར།
གཉིས།
གཅིན་སྙིའི་ནད་ཕོག་སླ་བ། འཛམ་གླིང་དུ། འཇར་པན་རྒྱལ་ཁབ་ཏུ་ཚིག་ཇ་འཐུང་མི་ཧ་ཅང་དཀོན་པས། གཅིན་སྙིའི་ནད་པའང་ཧ་ཅང་ཉུང་བ་རེད། ཚན་རིག་པས་བརྟག་དཔྱད་བྱས་པ་ལས། ཚིག་ཇའི་ནང་དུ་ཁོ་ཧྤེན་ཟེར་བའི་རྫས་ཞིག་ཡོད་པ་དེ། དེ་མངལ་ལྡན་མའི་གཤེར་རྨེན་བརྒྱུད་ནས་དྭངས་སྙིགས་ཕྱེས་ནས་མངལ་གནས་ཕྲུ་གུའི་མཆིན་པ་དང་། ཀླད་པར་གནོད་པ་ཕོག་ནས། ཕྲུ་གུ་སྐྱེས་རྗེས་དེའི་ལུས་སུ་གཅིན་སྙིའི་ནད་རྟགས་ཡོད་པ་མཇུག་སྡོམ་བྱས་ཡོད།
གསུམ།
རུས་སོབ་ཀྱི་ནད་ཕོག་ཉེན་ཆེ་བ། ཚན་རིག་པས་བརྟག་དཔྱད་ལས་ར་སྤྲོད་བྱས་པ་ནི། བུད་མེད་གང་རུང་གིས་ཉིན་ལྟར་ཚིག་ཇ་ཕོར་བ་གཉིས་འཐུང་ཞིང་། འོ་མ་ཁམ་གང་ཡང་མི་འཐུང་བའི་བུད་མེད་ཞིག་གི་སྟ་ཟུར་དང་སྒལ་ཚིགས་ཀྱི་ཚགས་དམ་ཚད་ཞན་པ་དང་། དེའི་ཞན་ཚད་ནི་ཚིག་ཇ་འཐུང་ཡུན་དང་མང་ཉུང་ལ་རག་ལས་པ་ཞིག་རེད་ཟེར།
བཞི།
སྦྲུམ་མས། ཚིག་ཇ་བཏུང་ན་མངལ་གནས་ཀྱི་ཕྲུ་གུར་གནོད་པ་ཆེ་བ་རེད། ཚན་རིག་པས་ཚོད་ལྟ་ལས་བདེན་དཔང་བྱས་པ་དཔེར་ན། ཉིན་ལྟར། མངལ་ལྡན་གྱི་ཙི་གུ་དཀར་པོ་ཞིག་ལ་མི་དར་མ་ཞིག་གིས་བཏུང་བའི་ཚིག་ཇ་ཡི་ཚད་བླུད་པས། ཙི་གུ་དེས་ཡ་མ་གཟུགས་ཅན་གྱི་ཕྲུ་གུ་བཙས་ཡོང་བར་རྒྱུས་ལོན་བྱུང་ཡོད་པ་རེད། ད་རུང་སྦྲུམ་མར་ཁྲག་འཁྲུགས་ནད་དང་སྤྲི་དཀར་དྲི་ཆུའི་ནད་ཡང་ཕོག་ཉེན་ཆེ་བ་རེད།
ཨང་མང་ཞེས་པ་བློན་པོ་གཅིག་གིས་ངོ་ལོག་བྱས་
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
ཨོ་སེལ་ཏཱ་མི་ཝིར།
ཨོ་སེལ་ཏཱ་མི་ཝིར་(Oseltamivir)ནི་ཚད་རིམས་འགོག་བྱེད་ཀྱི་སྨན་གཅིག་རེད། དེའི་ཚོང་རྟགས་ཀྱི་མིང་ལ་ཊ་མི་ཧྥུ་ལུ་(Tamiflu)ཟེར་ཞིང་དེ་ནི་ཁ་ལ་བཟའ་བྱེད་ཀྱི་སྦྱིན་ཐུམ་སྨན་ཞིག་རེད།
ཨོ་ལུན་ཁྲུན་མི།
ཨོ་ལུན་ཁྲུན་མི་ནི་ཀྲུང་ཧྭ་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཞེས་པའི་མི་རིགས་ཀྱི་མི་རེད།
བོད་དམག་གིས་བཙུགས་པའི་འཇང་ཡུལ་ལྕགས་ཟམ་རྣམ་གཉིས་
བོད་ཡིག་གི་དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆ་གང་དུའང་མ་འཁོད་པའི་བོད་བཙན་པོའི་སྐབས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་གལ་ཆེ་ཤོས་ཤིག་ནི། རྒྱལ་པོ་མང་སྲོང་མངི་བཙན་སྐབས་སུ་བོད་དམག་གིས་འཇང་ཡུལ་བཟུང་། འཇང་ས་ཐམ་ཡུལ་དུ་འབྲི་ཆུ་ལ་ལྕགས་ཟམ་བཙུགས་ནས་དམག་གིས།   འགྲིམས་འགྲུལ་སྟབས་བདེ་བཟོས་པ་དང་། རྒྱལ་པོ་འདུས་སྲོང་མང་རྗེ་དང་། མ་ཡུམ་ཁྲི་མ་ལོད་གཉིས་ཀྱིས་སྲིད་སྐྱོང་པའི་སྐབས་སུ་འཇང་ཏ་ལི་ཡུལ་དུ་དམག་དྲངས། ཡངས་པི་གཙང་པོ་ལ་ལྕགས་ཟམ་བཙུགས་ཏེ་ཐང་ཅུའུ་ཀྲེན་གྱི་དམག་ལ་ཕར་རྒོལ་བྱས་པའི་ལོ་རྒྱུས་དེ། དེ་ནི་ཐང་ཡིག་དང་། ཡུན་ནན་ལོ་རྒྱུས་སོགས་རྒྱ་ཡིག་དཔྱད་གཞི་ཁག་ལས་གསལ། ནང་ཆོས་དང་འབྲེལ་བ་མེད་པའི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་གལ་ཆེན་མང་པོ་ཞིག་བོད་ཡིག་ནང་ཏུ་འཁོད་མི་འདུག་པས་སླད་ནས་གནའ་བོའི་རྒྱ་ཡིག་སོགས་མི་རིགས་གཞན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་ནང་དུ་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་གལ་ཆེན་རིགས་རྙེད་སྲིད་པ་ཞིག་རེད་འདུག་པས་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཞིབ་འཇུག་པ་རྣམས་ཀྱིས་དོ་སྣང་བྱ་འོས་པ་ཞིག་རེད།
据《唐书》和《滇志》记载：公元七世纪末八世纪初吐番大军为了占领南诏而进攻大唐，在今天的云南地区建立两处铁索桥. 吐番大君王芒松芒赞执政期间为了往东扩展军事领地，在丽江的金沙江上架起了第一座铁索桥；君王杜松芒杰和卓萨赤玛勒母子二人执政期间，吐番大军又在大理的漾濞江建立第二座铁索桥. 这段历史在藏文文献中没有记载，而是在考察、研究汉文文献中发现的. 藏文古代历史文献中忽略了很多与佛教无关的吐番重大历史事件. 为此我们在研究藏族历史时不要只局限于藏族文献资料研究，而应该参考查阅汉文以及周边民族的古代历史文献资料 有责任将藏族历史的真实事件再现.
3. རྒྱལ་པོ་མང་སྲོང་མང་བཙན་ནི། ཡབ་རྒྱལ་པོ་གུང་རི་གུང་བཙན་དང༌། ཡུམ་འ་ཞ་བཟའ་མོང་རྗེ་ཁྲི་དཀར་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་སྤྱི་ལོ་༦༣༨པ་ས་ཁྱི་ལོར་སྐུ་བལྟམས།
སྤྱི་ལོ་༦༥༠པ་ལྕགས་ཁྱི་ལོར་དགུང་ལོ་བཅུ་གསུམ་ལོན་པ་དང་རྒྱལ་སྲིད་ལ་འཁོད། སྐུ་གཤེན་ཁྱུང་པོ་སྟག་སྒྲས་མཛད། འབྲོ་བཟའ་ཁྲི་ལོད་ཁབ་ཏུ་བཞེས། མགར་སྟོང་བཙན་ཡུལ་སྲུང་དང༌། མཆིམས་མང་གཉེར་གྱིས་བློན་པོ་མཛད། སྤྱི་ལོ་༦༥༩པ་ས་ལུག་ལོར་བཙན་པོ་མང་སྲོང་མང་བཙན་སྦྲགས་ཀྱི་ཤར་ན་བཞུགས་ཤིང༌། བློན་ཆེན་མགར་སྟོང་བཙན་གྱིས་བོད་དམག་ཆིག་སྟོང་ཙམ་ཁྲིད་ནས་འ་ཞའི་ཡུལ་དུ་སླེབས། སྤྱི་ལོ་༦༦༧པ་མེ་ཡོས་ལོར་བཙན་པོ་འོར་མང་དུ་ཕེབས་ཏེ། དེ་ལོར་བློན་པོ་མགར་སྟོང་བཙན་ཡང་འབྲས་ནད་ཀྱིས་འདས། མགར་ལ་བུ་བཞི་སྟེ། མགར་བཙན་སྙ་ལྡོམ་བུ། མགར་ཁྲི་འབྲིང༌། མགར་བཙན་བྲོད། བློན་ཟི་མདོ་ཡེ་རྣམས་ལས་ཆེ་བ་མགར་བཙན་སྙ་ལྡོམ་བུས་ཕའི་གོ་ས་བཟུང༌། བུ་གཞན་གསུམ་པོས་དམག་དཔོན་བྱས་ཏེ། ལོ་དེ་རང་ལ་རྒྱའི་ས་མཚམས་སུ་དམག་དྲངས། འཇང་གི་རིགས་ཀྱི་ཞིང་ཆེན་བཅུ་གཉིས་བཅོམ། སྤྱི་ལོ་༦༧༠པ་ལྕགས་རྟ་ལོར་སླར་ཡང་བོད་དམག་སླེབས་ཏེ་རྒྱའི་ཞིང་ཆེན་བཅོ་བརྒྱད་ཙམ་བཅོམ། གུ་ཅིའི་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ལྕགས་རི་ཡང་བཤིགས།
དེ་ནས་རྒྱའི་ཞིང་ཆེན་བཞི་བོད་ཀྱི་ལག་ཏུ་ཤོར། དུས་དེ་ཙམ་ན་དེང་གི་འབའ་ལུང（维西）དང༌། ས་ཐམ（丽江） ཅན་ཁྲོན（剑川）བཅས་ཀྱི་ཕྱོགས་ཐམས་ཅད་བོད་དམག་གིས་བཟུང་བར་མ་ཟད། ཀླུ་འཕེལ་གྱི་འབྲི་ཆུ་ཁ་ནི་དམག་འཁྲུག་གི་ཐབས་ཇུས་འགོད་ཡུལ་གཙོ་བོ་ཡིན་པ་དང༌། ཡུན་ནན་དང་སི་ཁྲོན་ཕྱོགས་སུ་ཕར་རྒོལ་བྱེད་པའི་དམག་མི་གཏོང་ལེན་བྱེད་སའི་ལྟེ་གནས་ཤིག་ཡིན་སྟབས། བོད་དམག་གིས་འབྲི་ཆུའི་ཐོག་ཏུ་ལྕགས་ཟམ་བཙུགས། ཟམ་པ་བཙུགས་ས་དེ་ནི་དེང་དུས་ས་ཐམ་རྫོང་གི་ཐཱ་ཁྲིན་ཆུས（丽江县塔城区）ཀྱི་བྱང་ཕྱོགས་འབྲི་ཆུ་ཁའི་ས་ཆ་དེར་ཡིན། སྤྱི་ལོ་༦༧༦པ་མེ་བྱི་ལོར་མང་སྲོང་མང་བཙན་སྐུ་གཤེགས། བང་སོ་གུང་རི་གུང་བཙན་གྱི་གཡོན་དུ་བརྩིགས་སོ། །
འབྲི་ཆུའི་ལྕགས་ཟམ།
吐番君王芒松芒赞，其父为国王贡日贡赞，母亲是王后吐谷浑妃芒杰赤嘎，他于土狗年即公元638诞生，于铁狗年即公元650年登上王座. 他委任琼布达扎为近身苯教师，迎娶卓萨•赤玛勒为妻，有噶尔东赞和青•蒙念辅佐. 土羊年即公元659年赞普芒松芒赞净居于“卫”沃蒙寝宫，噶尔东赞率领吐蕃千余铁骑抵达吐谷浑. 火羊年即公元662年，赞普净居于山南扎囊寝宫，同年，噶尔东赞因患肿核病逝世. 噶尔东赞生有四子，分别为噶尔贞囊东布、噶尔赤贞、噶尔贞锥、伦日度耶. 长子贞囊东布接任父亲职位，其余三子担任军中大将. 同年，贞囊东布亲帅吐蕃大军攻打南诏，降服南诏十二部. 勒配长江渡口是征战敌国的重要战略之地，是从今和四川调运军队的枢纽隘口，吐蕃大军于是在长江之上架设铁索桥，当年架设铁索桥的地方就在今丽江塔城区北部的长江渡口. 火鼠年即公元676年，芒松芒赞驾崩，葬于赞普陵墓群的其父贡日贡赞墓的左边.