cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ཤར་སྤྲུལ་རིན་པོ་ཆེ།
།གང་ལ་གནོད་པ་བྱས་ཀྱང་དེ་འབྲེལ་བ། །བདེ་བའི་འབྱུང་གནས་རྒྱལ་སྲས་བྱང་སེམས་རྣམས། །དགོས་འདོད་ཀུན་སྩོལ་བཀའ་དྲིན་འགྲན་ཟླ་བྲལ། །བསྟན་འགྲོའི་གཙུག་རྒྱན་མཆོག་རྣམས་རྒྱལ་གྱུར་ཅིག།
། དེ་ལྟར་ཤར་སྤྲུལ་སྐུ་ཕྲེང་གསུམ་གྱི་མཛད་རྣམ་རག་བསྡུས་འདི་དག་ལས་ཤར་སྤྲུལ་སྐུ་ཕྲེང་གོང་མ་གཉིས་ཀྱི་རྣམ་ཐར་མདོ་ཙམ་ཡིག་ཆ་ཉུང་ཤས་དང་མཁྱེན་ལྡན་འགའ་ཤས་ཀྱི་གསུང་གསལ་ལྟར་དང་ཤར་སྤྲུལ་གསུམ་པའི་མཛད་རྣམ་དག་ཁོང་རང་གི་མ་ཡུམ་གྱིས་གཙོས་སློབ་འབངས་དག་དང་ཁོང་རང་གི་གསུང་རྒྱུན་ལྟར་མ་ཟད།
མི་ལོ་ཉི་ཤུ་ལྷག་ཙམ་ཁོང་དང་འབྲེལ་འདྲིས་ལྷན་འགྲོགས་སྐབས་དངོས་ཡོད་དངོས་མཐོང་རྣམས་བྲིས་བཀོད་ཞུས་པ་དག་ཕལ་ཆེར་མཁྱེན་ལྡན་རྣམས་ཀྱི་སྤྱན་ལམ་དུ་ལྷམ་མེར་གཟིགས་གསལ་ལྟར་ལགས།
ཐུན་མིན་གྱི་མཁྱེན་ཡོན་དག་སྔོན་སྦྱང་གི་སྟོབས་ཀྱིས་ཤེས་བྱ་གང་ཅིར་མཁྱེན་དཔྱོད་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་མཁས་པའི་ཡོན་ཏན་དང་། ཕྲ་ཞིབ་ལས་འབྲས་སོགས་ལ་རྩི་སྲུང་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བ་བཙུན་པའི་ཡོན་ཏན།
ཐུགས་རྒྱུད་བྱམས་སྙིང་རྗེ་སོགས་ཀྱིས་བརླན་ཞིང་མཆོག་དམན་ཀུན་ལ་བབ་ལྷིང་གཏན་གསུམ་གྱིས་བརྩེ་བས་སྐྱོང་མཁས་པ་བཟང་པོའི་ཡོན་ཏན་དང་འདྲིས་གཞུང་ཆེ་བ་སོགས་ལ་ལོ་མང་རིང་རྒྱུས་མངའ་ཆེ་བ་དང་བཅས། རིང་ནས་འདྲིས་ཤིང་སྐྱབས་འབངས་སུ་གཏོགས་པ་དུས་མཐའི་ཨཙརྱ་མིང་སྐམ་ཅན་གཅོང་འཁྱམས་པ་གུས་བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས་ཀྱིས་བསྡུས་སྒྲིགས་བཀོད་བྲིས་ཞུས་པ་གང་ཅིར་ནོར་འཁྲུལ་ལ་བཟོད་གསོལ་དང་དགེ་ཆ་མཆིས་ན་འགྲོ་ཀུན་གཏན་བདེར་དབུག་དབྱུངས་བའི་རྒྱུར་གྱུར་ཅིག། སརྦ་ད་ཀལྱཎཾ་བྷ་ཝནྟུ།།‏
༄༅། །ཞབས་བརྟན་གསོལ་འདེབས་ཀ་ལིའི་གོ་ཁྲབ་ཅེས་བྱ་བ་བཞུགས་སོ།།
༄༅།།ཀ་དག་ཀུན་བཟང་དབྱིངས་ལས་མ་གཡོས་བཞིན། །ག་ལ་བ་དེར་སྣ་ཚོགས་སྐུར་སྟོན་པ། །ཅ་ཅོའི་གསུང་རྣམས་འདི་ཕྱི་གཏན་བདེ་ཞིང་། །ཇ་མར་རོ་བཅུད་འབུམ་དང་ཟླ་བྲལ་བ། །ཏ་ཐཱ་ག་ཏའི་བསྟན་འཛིན་སྐྱེས་ཆེན་ཁྱེད། །ད་དུང་ཐ་མལ་མཛད་ཚུལ་སྟོན་མཁས་པ། ། པ་ཏྲ་ལྟ་བུ་མཁྱེན་བརྩེ་རབ་འཁྱིལ་བ། །བ་དན་ལྟར་མཐོ་མཚན་བཟང་ཡོངས་ཁྱབ་སྟེ། །ཙ་རིའི་གྲུབ་ཆེན་དགོངས་བརྒྱུད་རབ་འཕོས་པས། །ཛ་ནུའི་རྒྱུན་ལྟར་དགོངས་ཀློང་རྡོལ་བཞིན་དུ། །ཞ་ལྟར་བཀུར་འོས་བཀའ་དྲིན་གསུམ་ལྡན་ཁྱེད། །འ་འུར་བཞེངས་བཞིན་བསྟན་འགྲོ་སྨིན་མཛད་དེ། །ར་རིའི་དྲི་མས་གསང་གསུམ་མ་བག་པས། །ཤ་ཟ་སྲིན་པོའི་གཤེད་པོ་དེད་དཔོན་ཆེ། །ཧ་ཅང་དད་གུས་ཅན་གྱི་སློབ་འབངས་རྣམས། །ཨ་ལ་ལ་ཧོ་སྐུ་མཚན་རྟག་བརྟན་ནས། །ཁ་དོག་གསལ་གདངས་འགགས་མེད་ཡོངས་འཆར་བས། །ང་ཚོའི་བླ་མ་སྐུ་ཚེ་རྟག་བརྟན་གསོལ། །ཆ་ལུགས་ཚུལ་མཐུན་དམ་ཆོས་བདུད་རྩིའི་དཔལ། །ཉ་སོགས་སྐྱེ་འགྲོའི་མགོན་ཁྱེད་བརྟན་བཞུགས་གསོལ། །ཐ་སྙད་ཀུན་ལ་གཟིགས་པའི་སྤྱན་ཡངས་ཤིང་། །ན་ཚོད་བགྲེས་རྒུད་བྲལ་བཞིན་འཚོ་བཞེས་གསོལ། །ཕ་མཐའ་མི་མངོན་ནུས་རྩལ་མཆོག་ལྡན་ཞིང་། །མ་ལུས་འགྲོ་མགོན་ཁྱེད་ཞབས་བརྟན་བཞུགས་གསོལ། །ཚ་གྲངས་ན་ར་ཀ་སོགས་སྟོང་མཛད་དེ། །ཝ་ལེར་ཡིད་ཡུལ་མ་གཡེལ་རྟག་བཞུགས་གསོལ། །ཟ་ཧོར་མཁན་པོའི་སྲོལ་བཟང་འཛིན་པ་ལ། །ཡ་མཚན་མཆོག་ལྡན་ཁྱེད་ཞབས་རྟག་བཞུགས་གསོལ། །ལ་ལ་ཙམ་མིན་ཀུན་གྱིས་ཡོངས་བཀུར་ཞིང་། །ས་ཐོབ་སེམས་དཔའ་མཆོག་ཁྱེད་རྟག་བཞུགས་གསོལ། །ཨ་དོན་རྟོགས་ཕྱིར་རྒྱལ་ཀུན་ཞལ་སྐྱིན་གང་། །ཨ་ཏིའི་དགོངས་ཀློང་ཕྱམ་གཅིག་འུབ་ཆུབ་ཤོག།
༄༅། ༀ་སྭསྟི།།ཚེ་ལྷ་རབ་འབྱམས་རྒྱ་མཚོའི་བྱིན་རླབས་དང་། །ཚེ་སྲུང་སྤྲུལ་འཁོར་ཡོངས་ཀྱི་མཐུ་སྟོབས་ཀྱིས། །ཚེ་རབས་གཏན་གྱི་སྐྱབས་གནས་བླ་མ་མཆོག །ཆོས་སྐུ་ཀུན༵་བཟ༵ང་རྒྱལ་བས་བྱིན་བརླབ་ཅིང་། །སང་གྷ་རྒྱ༵་མཚོ༵་མི་ཕྱེད་སྨོན་འདུན་གྱིས། །འཆི་མེད་མཚོ་སྐྱེས་རྡོ་རྗེས་བྱིན་བརླབས་པའི། །ཚེ་མཐའ་ཡས་པའི་ངོ་བོར་རྟག་བཞུགས་གསོལ། །ཆོས་ཉིད་ད༵མ་ཆོ༵ས་ཟབ་མོའི་བདེན་སྟོབས་དང་། །སྐྱབས་མཆོག་བླ་མའི་སྐུ་མཛད་མཐར་ཕྱིན་ཤོག །འཆི་མེད་ལམ་སྟོན་དྷརྨ་ས་གར་མཆོག་ །འཆི་མེད་རྡོ་རྗེའི་ངོ་བོར་རྟག་བཞུགས་ནས། །འཆི་མེད་ཕུན་ཚོགས་བྱེ་བས་ཡོངས་མཛེས་ཤོག།
ཅེས་གྲུབ་དབང་ཉི་ཤར་མཆོག་སྤྲུལ་རིན་པོ་ཆེ་ཡང་སྲིད་གསུམ་པའི་སྐྱབས་འབངས་པ་བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས་མིང་པས་དད་ གུས་སྤྲོ་གསུམ་གྱིས་བོད་རབ་གནས་ལྕགས་ཡོས་ལྷ་བབས་དུས་བཟང་ཉིན་བྲིས་ཤིང་སྨོན་པ་སརྦ་མངྒལཾ།།
༄༅། དཔལ་ལྡན་བླ་མའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་ལ། །སྐད་ཅིག་ཙམ་ཡང་ལོག་ལྟ་མི་སྐྱེ་ཞིང་། །ཅི་མཛད་ལེགས་པར་མཐོང་བའི་མོས་གུས་ཀྱིས། །བླ་མའི་བྱིན་རླབས་སེམས་ལ་འཇུག་པར་ཤོག །དཔལ་ལྡན་བླ་མའི་སྐུ་ཚེ་བརྟན་པ་དང་། །མཁའ་མཉམ་ཡོངས་ལ་བདེ་སྐྱིད་འབྱུང་བ་དང་། །བདག་གཞན་མ་ལུས་ཚོགས་བསགས་སྒྲིབ་སྦྱངས་ནས། །མྱུར་དུ་སངས་རྒྱས་ས་ལ་འགོད་པར་ཤོག །སྐྱེ་བ་ཀུན་ཏུ་ཡང་དག་བླ་མ་དང་། །འབྲལ་མེད་ཆོས་ཀྱི་དཔལ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་ཅིང་། །ས་དང་ལམ་གྱི་ཡོན་ཏན་རབ་རྫོགས་ནས། །དཔལ་ལྡན་བླ་མའི་གོ་འཕང་མྱུར་ཐོབ་ཤོག །དཔལ་ལྡན་བླ་མའི་སྐུ་ཚེ་རབ་བརྟན་ཅིང་། །བསྟན་པའི་སྦྱིན་བདག་མངའ་ཐང་དར་བ་ཡིས། །ཆོས་སྲིད་མི་ནུབ་ནོར་བུའི་རྒྱལ་མཚན་བསྒྲེངས། །མཚོ་སྐྱེས་རྒྱལ་བའི་བསྟན་པ་རྒྱས་གྱུར་ཅིག།
ཁེཡོ་ཐྲོ།
ཁེཡོ་ཐྲོ་ནི་རི་པིན་གྱི་གྲོང་རྡལ་གཅིག་རེད།
འཇིགས་མེད་རྒྱ་མཚོ།
དྲ་ཐོགས་ཀྱི་འཚོ་བ།
http://blog.sina.com.cn/jinjia36
རྒྱ་ཡིག་ཟིན་བྲིས་སྟེགས་བུ།
http://jinjia136.tibetcul.com/
རྩ་རྫས་ཀྱི་དུས་འཁོར་རེའུ་མིག།
ངེད་ཚོའི་མཐའ་ཁོར་གྱི་དངོས་པོ་ཡོད་ཚད་ནི། རྩ་རྫས་དང་འདུས་རྫས། ཡང་ན། འདྲེས་རྫས་ཀྱི་རྣམ་པར་གནས་པའི་སྐོར་སྦྱངས་ཡོད། སྤྱིར་རྩ་རྫས་ཞེས་པ་ནི་དངོས་རྫས་ཇི་སྙེད་པ་དེ་དག་ཚང་མའི་གཞི་རྩར་འགྱུར་པའི་རྫས་ཤིག་ཏུ་འདོད་ཀྱང། བྱེ་བྲག་ཏུ་རྩ་རྫས་ཞེས་པ་ནི་མ་རྡུལ་རིགས་ཅིག་ཁོ་ནས་གྲུབ་པའི་དངོས་རྫས་ལའང་གོ་བ་ཡིན། ཕྱི་ལོ་ 1800 ཡས་མས་སུ་ངོས་འཛིན་ཐུབ་པའི་རྩ་རྫས་ཀྱི་གྲངས་ 30 ལས་མེད་ཀྱང། ད་ཆ་རྩ་རྫས་གྲངས་ 118 ལྷག་ངོས་འཛིན་ཐུབ་ཡོད། རྩ་རྫས་འདི་དག་གི་ཁྱད་ཆོས་ཕན་ཚུན་མི་འདྲ་བ་ཡོད། ངོས་འཛིན་ཐུབ་པའི་རྩ་རྫས་ཀྱི་གྲངས་ཇི་ཙམ་གྱིས་མང་དུ་སོང་བ་དེ་ཙམ་གྱིས་དེ་དག་སོ་སོའི་བང་རིམ་སྒྲིག་ཐབས་ལ་དཀའ་ངལ་གང་མང་བ་ཕྲད་བཞིན་ཡོད། དེར་བརྟེན། ཚན་རིག་པ་ཚོས་རྩ་རྫས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ལ་ཞིབ་ཕྲའི་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པ་བརྒྱུད། རྩ་རྫས་དེ་དག་གི་ཁྱད་ཆོས་ལ་རང་བྱུང་གི་རིམ་པ་ཞིག་ཡོད་པ་ངོས་འཛིན་ཐུབ་ཡོད་རྐྱེན། རྩ་རྫས་ཀྱི་གོ་རིམ་སྒྲིག་སྟངས་དང་ཁྱད་ཆོས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་ཐབས་སླ་རུ་སོང་ཡོད།
གནའ་རབས་སུ་རྩ་རྫས་དབྱེ་ཐབས།
རྒྱུན་གཏན་དངོས་རྫས་དང་སྐྱེ་དངོས་སོ་སོའི་དབྱེ་བ་འབྱེད་དགོས་ཚེ། དེ་དག་གི་ཁྱད་ཆོས་ལ་ལྟོས་ཏེ་དབྱེ་བ་འབྱེད་པ་ཡིན། དཔེར་ན། ཚོང་ཁང་ནང་དུ་ཚོང་ཟོག་སྒྲིག་གཤོམ་བྱེད་སྐབས། ཁྲུས་རྫས་ཀྱི་རིགས་ལོགས་ཤིག་ཏུ་སྒྲིག་པ་དང། བཟའ་བཅའི་རིགས་ལོགས་གཞན་ཞིག་ཏུ་སྒྲིག་པ་མ་ཟད། ཁྲུས་རྫས་ཀྱི་རིགས་ཀྱང་འདག་ཆལ་དང་ཡི་ཙི་སོ་སོར་སྒྲིག་པ་ཡིན། དེ་བཞིན་ཚན་རིག་པ་ཚོས་ཀྱང། རྩ་རྫས་སོ་སོའི་ཁྱད་ཆོས་ལ་ལྟོས་ཏེ་གོ་རིམ་སྒྲིག་ཐབས་གནང་ཡོད། ཆེས་ཐོག་མར་རྩ་རྫས་ཤིག་ལྕགས་རིགས་ཡིན་དང་མིན་གྱི་ཁྱད་ཆོས་གཞི་རྩར་བཟུང་སྟེ་དབྱེ་འབྱེད་བྱས་ཡོད་ཀྱང། རིམ་བཞིན་རྩ་རྫས་ཀྱི་གྲངས་འབོར་ཇེ་མང་དུ་ཕྱིན་པ་ཆབ་ཅིག་རྩ་རྫས་སོ་སོའི་ཞིབ་ཕྲའི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱི་གོ་རྟོགས་ཟབ་ཏུ་སོང་སྟེ། གོ་རིམ་སྒྲིག་ཐབས་ཀྱང་ལེགས་སུ་སོང་ཡོད།
ཌོ་བྷེ་རེའི་ནེར་གྱི་སུམ་ཚན། Döbereiner’s Triads
ཕྱི་ལོ་ 1817 ལོར་འཇར་མན་གྱིི་རྫས་འགྱུར་རིག་པ་བ་ཌོ་བྷེ་རེའི་ནེར་གྱིས་རྩ་རྫས་ཀྱི་འདྲ་བའི་ཁྱད་ཆོས་གཞི་རྩར་བཟུང་སྟེ་དབྱེ་འབྱེད་གནང་སྐབས། རྩ་རྫས་གསུམ་རེར་འདྲ་བའི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པའི་ངོས་འཛིན་བྱུང་ཡོད་རྐྱེན། ཁོང་གིས་རྩ་རྫས་དེ་རིགས་ལ་སུམ་ཚན་ཞེས་འབོད་པ་དང། རྩ་རྫས་དེ་དག་སོ་སོའི་རྡུལ་གྲངས་གཞིར་བཟུང་སྟེ་གོ་རིམ་སྒྲིག་སྐབས། རྩ་རྫས་བར་མ་དེའི་མ་རྡུལ་གྱི་གདོས་ཚད་ནི་རྩ་རྫས་གཞན་དེ་གཉིས་ཀྱི་ཆ་སྙོམས་ཀྱི་གདོས་ཚད་དང་ཕལ་ཆེར་ མཉམ་པ་བྱུང་ཡོད། དཔེར་ན། རྡོ་རྫས་དང། བུལ་རྫས། དུག་སེལ་བཅས་གསུམ་ནི་སུམ་ཚན་(Triad)ཞིག་ཡིན་ཞིང། དེ་ དག་སོ་སོའི་མ་རྡུལ་གྱི་གདོས་ཚད་ནི་ 6.9 དང། 23.0 དང། 39.0 བཅས་རིམ་པ་བཞིན་ཡིན་རྐྱེན། རྡོ་རྫས་དང་དུག་སེལ་གྱི་མ་རྡུལ་གྱི་གདོས་ཚད་ཀྱི་ཆ་སྙོམས་ནི་བུལ་རྫས་ཀྱི་མ་རྡུལ་གདོས་ཚད་དང་ཕལ་ཆེར་མཉམ་པ་ཡིན། གཤམ་གྱི་རེའུ་མིག་ནང་དུ་རྩ་རྫས་གསུམ་རེ་བྱས་པའི་རྩ་རྫས་ཀྱི་རིགས་ཁ་ཤས་ཤིག་བྲིས་ཡོད་ལ། རྩ་རྫས་དེ་དག་ནི་རེའུ་མིག་གི་གཞུང་དུ་མ་རྡུལ་གྱི་གདོས་ཚད་ཆུང་བ་ནས་ཆེ་བའི་བར་བསྒྲིགས་ཡོད། རྩ་རྫས་ཀྱི་རིགས་དེ་དག་ནས་ཌོ་བྷེ་རེའི་ནེར་གྱི་སུམ་ཚན་གང་དག་ཡིན་པ་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཐུབ་བམ། གོང་གི་རེའུ་མིག་ནས་རྩ་རྫས་ཀྱི་རིགས་ཁ་པ་དང་ག་པ་གཉིས་ནི་ཌོ་བྷེ་རེའི་ནེར་གྱི་སུམ་ཚན་ཡིན་པ་ཤེས་ཐུབ། རེའི་མིག་ནང་དུ་གསལ་བ་བཞིན། ཌོ་བྷེ་རེའི་ནེར་གྱིས་དེའི་སྐབས་སུ་སུམ་ཚན་གསུམ་མ་གཏོགས་ངོས་འཛིན་ཐུབ་མེད་རྐྱེན། དབྱེ་འབྱེད་བྱེད་ཐབས་འདི་ནི་འོས་འཚམས་ཤིག་མིན་པ་མཐོང་ཡོད།
ནེའུ་ལེན་ཌེ་ཡི་བརྒྱད་ཚན་གཏན་སྲོལ། Newlands’ Law Octaves
ཌོ་བྷེ་རེའི་ནེར་གྱི་བྱེད་ཐབས་དེས་རྫས་འགྱུར་རིག་པ་བ་མང་པོ་ཞིག་ལ་རྩ་རྫས་སོ་སོའི་མ་རྡུལ་གྱི་གདོས་ཚད་ (Atomic mass) དང་ཁྱད་ཆོས་ཕན་ཚུན་འབྲེལ་བའི་བློ་བསྐྱེད་ཆེན་པོ་བྱུང་ཡོད། ཕྱི་ལོ་ 1866 ལོར་ཨིན་ཇིའི་ཚན་རིག་པ་ཇོན་ནེའུ་ལེན་ཌེ་ཡིས་དེའི་སྐབས་སུ་ངོས་འཛིན་ཐུབ་པའི་རྩ་རྫས་ཀྱི་མ་རྡུལ་སོ་སོའི་གདོས་ཚད་ཀྱི་མཐོ་དམར་ལྟོས་ཏེ་བང་རིམ་སྒྲིག་ཡོད། ཁོང་གིས་མ་རྡུལ་གྱི་གདོས་ཚད་དམའ་ཤོས་ཡང་རླུང་ནས་འགོ་བརྩམས་ཏེ་དེའི་སྐབས་ཀྱི་མ་རྡུལ་གྱི་གདོས་ཚད་མཐོ་ཤོས་ཐཱོ་རིམ་བར་བསྒྲིགས་ཡོད། དེའི་སྐབས་སུ་ཐཱོ་རིམ་ནི་རྩ་རྫས་གྲངས་ 56 པ་དེ་ཡིན། ཁོང་གིས་བསྒྲིགས་པའི་རྩ་རྫས་ཀྱི་བང་རིམ་དེའི་ནང་དུ་རྩ་རྫས་བརྒྱད་རེའི་མཚམས་ཀྱི་རྩ་རྫས་བརྒྱད་པ་དེ་དང། རྩ་རྫས་དང་པོ་དེ་གཉིས་དབར་འདྲ་བའི་ཁྱད་ཆོས་ཡོད་པ་ངོས་འཛིན་ཐུབ་ཡོད། ཁོང་གིས་དེ་ནི་རོལ་མོའི་གདངས་རྟགས་བརྒྱད་ཚན་རེ་དང་བསྡུར་ཏེ། བརྒྱད་ཚན་ (Octaves) གྱི་གཏན་སྲོལ་ཞེས་འབོད་པ་དང། ཕྱིས་སུ་དེ་ལ་ནེའུ་ལེན་ཌེ་ཡི་བརྒྱད་ཚན་གཏན་སྲོལ་ཞེས་འབོད་བཞིན་ཡོད། ནེའུ་ལེན་ཌེ་ཡི་བརྒྱད་ཚན་ནང་དུ། རྡོ་རྫས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་དང་བུལ་རྫས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་གཉིས་ཕན་ཚུན་འདྲ་བ་སྟོན་ཡོད། གང་ལགས་ཟེར་ན། བུལ་རྫས་ནི་རྡོ་རྫས་ནས་བརྩིས་པའི་རྩ་རྫས་བརྒྱད་པ་དེ་ཡིན། དེ་བཞིན་དཀར་གཡའ་ནི་བེ་རི་ལིམ་ནས་བརྩིས་པའི་རྩ་རྫས་བརྒྱད་པ་དེ་ཡིན་རྐྱེན། བེ་རི་ལིམ་དང་དཀར་གཡའ་གཉིས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ཕན་ཚུན་འདྲ་པོ་ཡོད། ནེའུ་ལེན་ཌེ་ཡི་བརྒྱད་ཚན་གྱི་མ་དཔེའི་ཆ་ཤས་ཤིག་གཤམ་གྱི་རེའུ་མིག་ནང་དུ་བྲིས་ཡོད། གོང་གི་རེའུ་མིག་ལ་ཞིབ་བལྟ་བྱས་ཚེ། གཤམ་གྱི་གནད་དོན་དེ་དག་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཐུབ། དེར་བརྟེན། ནེའུ་ལེན་ཌེ་ཡི་བརྒྱད་ཚན་གཏན་སྲོལ་ནི་གདོས་ཚད་དམའ་བའི་རྩ་རྫས་ཁོ་ནར་འཇུག་པ་ཡིན།
མེན་ཌེ་ལི་ཧྥེ་ཡི་དུས་འཁོར་རེའུ་མིག Mendeléeve’s Periodic Table
ནེའུ་ལེན་ཌེ་ཡི་བརྒྱད་ཚན་གྱི་གཏན་སྲོལ་ལ་དགག་བྱ་ཕྲད་ནས་རྒྱུན་མཐུད་མི་ཐུབ་པར་འགྱུར་ཡོད་ཀྱང། ཚན་རིག་པ་ཁག་ཅིག་གིས་རྩ་རྫས་སོ་སོའི་མ་རྡུལ་གྱི་གདོས་ཚད་ལ་ཞིབ་འཇུག་རྒྱུན་མཐུད་དེ་བྱས་ཏེ་རྩ་རྫས་ཀྱི་གོ་རིམ་སྒྲིག་པར་འབད་བརྩོན་གནང་ཡོད། ཨུ་རུ་སུའི་རྫས་འགྱུར་རིག་པ་བ་མེན་ཌེ་ལི་ཧྤེ་ནི་རྩ་རྫས་སོ་སོའི་མ་རྡུལ་གྱི་གདོས་ཚད་དང། རྫས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་གཙོས་པའི་གཞི་རྩའི་ཁྱད་ཆོས་གཞི་རུ་བཟུང་སྟེ་གོ་རིམ་བསྒྲིགས་པའི་རྩ་རྫས་ཀྱི་དུས་འཁོར་རེའུ་མིག་གྱི་སྲོལ་ཐོག་མར་གཏོད་མཁན་ཡིན་དེ་རྐྱེན། ཁོང་ནི་རྩ་རྫས་དབྱེ་འབྱེད་བྱེད་པའི་མིང་གྲགས་ཆེ་ཤོས་ཡིན། མེན་ཌེ་ལི་ཧྤེ་ཡིས་རྩ་རྫས་ཀྱི་བང་རིམ་སྒྲིག་སྐབས། ངོས་འཛིན་ཐུབ་པའི་རྩ་རྫས་ 63 ལས་མེད། ཁོང་གིས་རྩ་རྫས་སོ་སོའི་མ་རྡུལ་གྱི་གདོས་ཚད་དང། གཟུགས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས། རྫས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ཕན་ཚུན་བར་གྱི་འབྲེལ་བར་ཞིབ་འཇུག་གནང་ཡོད། འཚོ་རླུང་དང་ཡང་རླུང་ནི་ཧ་ཅང་རྫས་འགྱུར་བྱེད་ཤུགས་ཆེ་བ་ཞིག་ཡིན་རྐྱེན། ཁོང་གི་ཞིབ་འཇུག་གནང་གཞི་གཙོ་བོ་ནི། རྩ་རྫས་ཤིག་གིས་འཚོ་རླུང་ངམ། ཡང་ན། ཡང་རླུང་མཉམ་དུ་གྲུབ་པའི་འདུས་རྫས་ཡིན། རྩ་རྫས་ཤིག་གིས་ཡང་རླུང་ངམ། ཡང་ན། འཚོ་རླུང་མཉམ་དུ་འདུས་ཏེ། རྩ་རྫས་ཡང་ལྡན་ནམ། ཡང་ན། རྩ་རྫས་འཚོ་ལྡན་ནི་རྩ་རྫས་དབྱེ་འབྱེད་ཀྱི་གཞི་རྩའི་ཁྱད་ཆོས་སུ་ངོས་འཛིན་གནང་ཡོད། དེའི་སྐབས་སུ་ཁོང་གིས་ཤོག་བྱང་ 63 རེའི་རྒྱབ་ཏུ་རྩ་རྫས་རེའི་ཁྱད་ཆོས་བྲིས་རྗེས། འདྲ་བའི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པའི་རྩ་རྫས་དེ་དག་ལོགས་སུ་དགར་ཏེ་གྱང་སྟེང་དུ་སྦྱར་བའི་ སྐབས། རྩ་རྫས་སོ་སོའི་མ་རྡུལ་གྱི་གདོས་ཚད་རིམ་འཕར་ (Increasing order) ངང་དུས་མཚམས་རེར་རེའུ་མིག་ནང་གོ་རིམ་དུ་གྲུབ་པའི་ངོས་འཛིན་ཐུབ་པ་མ་ཟད། གཟུགས་དང་རྫས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་འདྲ་བའི་རྩ་རྫས་དེ་དག་དུས་མཚམས་རེ་རེའི་ནང་བསྐྱར་འཁོར་བྱུང་བ་ངོས་འཛིན་ཐུབ་ཡོད། མེན་ཌེ་ལི་ཧྤེ་ཡིས་ཞིབ་འཇུག་གི་གྲུབ་འབྲས་འདི་དག་ལ་བརྟེན་ནས་ དུས་འཁོར་གྱི་གཏན་སྲོལ་གཏན་འབེབས་གནང་ཡོད། དུས་འཁོར་གྱི་གཏན་སྲོལ་དེས་‟རྩ་རྫས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ནི་རྩ་རྫས་སོ་སོའི་མ་རྡུལ་གྱི་གདོས་ཚད་དང་དུས་མཚམས་ཀྱི་བྱེད་ལས་ཤིག་ཡིན།”ཞེས་བརྗོད། གཤམ་གྱི་རེའུ་མིག་ནང་དུ་གསལ་བ་ལྟར། མེན་ཌེ་ལི་ཧྤེ་ཡི་དུས་འཁོར་རེའུ་མིག་གི་གཞུང་སྟར་ལ་རིགས་ཚན་དང་འཕྲེད་སྟར་ལ་འཁོར་ཚན་ཟེར། མེན་ཌེ་ལི་ཧྥེ་ཡི་དུས་འཁོར་རེའུ་མིག་ནི་ཕྱི་ལོ་ 1872 ལོར་འཇར་མན་གྱི་གསར་ཤོག་ནང་དུ་པར་འགྲེམས་བྱས་ཡོད། མེན་ཌེ་ལི་ཧྤེ་ཡི་རེའུ་མིག་ཡི་འཕྲེད་སྟར་གཉིས་པའི་ནང་དུ་རྩ་རྫས་འཚོ་ལྡན་དང་ཡང་ལྡན་གྱི་ཆོ་ག་བྲིས་ཡོད། འདིར་ཨིན་ཡིག་ R ནི་ཡང་རླུང་ངམ་འཚོ་རླུང་མཉམ་དུ་འདུས་པའི་རྩ་རྫས་ཀྱི་མ་རྡུལ་མཚོན་པ་ཡིན། གོང་གི་ཆོ་ག་འབྲི་སྟངས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱས་ཚེ། ཡང་ལྡན་གྱི་སོལ་རྫས་ CH4 ལྟ་བུར་མཚོན་ན། RH4 ལྟར་བྲིས་ཡོད་པ་དང། འཚོ་ལྡན་གྱི་སོལ་རྫས་ CO2 ལྟ་བུ་ནི། RO2 ལྟར་བྲིས་ཡོད།
མེན་ཌེ་ལེ་ཧྥེ་ཡི་དུས་འཁོར་རེའུ་མིག་གི་གྲུབ་འབྲས། Achievement of Mendeléev’s Periodic Table
མེན་ཌེ་ལེ་ཧྤེ་ཡིས་དུས་འཁོར་རེའུ་མིག་བཟོ་སྒྲིག་བྱེད་སྐབས། གདོས་ཚད་དམའ་བའི་མ་རྡུལ་གྱི་སྔོན་དུ་གདོས་ཚད་ཅུང་མཐོ་བའི་མ་རྡུལ་གྱི་རིགས་བཞག་དགོས་པ་ཐེངས་ཁ་ཤས་བྱུང་བ་དེའི་རིམ་པ་ལྡོག་ཚེ། ཁྱད་ཆོས་མཚུངས་པའི་མ་རྡུལ་དེ་དག་རིགས་གཅིག་ཏུ་འདུ་ཐུབ། དཔེར་ན། མ་རྡུལ་གྱི་གདོས་ཚད་ 58. ཡིན་པའི་ཀོ་བཱལ་ནི་མ་རྡུལ་གྱི་ གདོས་ཚད་ 58.7 ཡིན་པའི་གཤའ་དཀར་གྱི་སྔོན་དུ་བཞག་ཡོད། དེ་བཞིན་རེའུ་མིག་ལ་ཞིབ་བལྟ་བྱས་ཚེ། འདི་ལྟ་བུའི་རིགས་ཁ་ཤས་མཐོང་ཐུབ། མ་ཟད། མེན་ཌེ་ལེ་ཧྤེ་ཡིས་དུས་འཁོར་རེའུ་མིག་གི་ཤག་ (Cell) ཁ་ཤས་སྟོང་པར་བཞག་ཡོད། ཁོང་གིས་སྟོང་པ་དེ་དག་ནི་དེའི་སྐབས་སུ་ངོས་འཛིན་ཐུབ་མེད་པའི་རྩ་རྫས་ཀྱི་གནས་ས་ཡིན་པ་ངོས་འཛིན་གནང་ཡོད། ཁོང་གིས་རེའུ་མིག་གི་ཤག་སྟོང་པ་དེ་ཚོའི་ནང་དུ་རིགས་སྟར་གཅིག་པའི་རྩ་རྫས་སྔོན་མ་དེའི་མིང་གི་སྔོན་དུ་ལེགས་སྦྱར་སྐད་ཀྱི་ཨེཀ་(Eka)༼གཅིག་༽ཞེས་པ་དེ་སྦྱར་ཏེ་བཀང་ཡོད། དེ་ནས་རིམ་བཞིན་སཀེན་ཌིམ་དང། གྷེ་ལེམ། འཇེར་མི་ནིམ་བཅས་ ངོས་འཛིན་ཐུབ་པའི་སྐབས་སུ། ཨེཀ་ཚ་ནག་དང། ཨེཀ་ཧ་ཡང། ཨེཀ་སྭི་ལི་ཀོན་བཅས་རིམ་པ་བཞིན་ཁྱད་ཆོས་ཕན་ཚུན་མཚུངས་པ་བྱུང་ཡོད། དཔེར་ན། མེན་ཌེ་ལི་ཧྤེ་ཡིས་ཚོད་བགམ་གནང་བ་བཞིན་ཨེཀ་ཧ་ཡང་གི་ཁྱད་ཆོས་དང་གྷེ་ལིམ་གྱི་ཁྱད་ཆོས་ཕན་ཚུན་མཚུངས་པ་བྱུང་ཡོད་རྐྱེན། ཨེཀ་ཧ་ཡང་གི་ཚབ་ཏུ་གྷེ་ལིམ་བཅུག་ཡོད། གཡས་ཀྱི་རེའུ་མིག་ནང་དུ་ཨེཀ་ཧ་ཡང་དང་གྷེ་ལིམ་གྱི་ཁྱད་ཆོས་བཀོད་ཡོད། གནད་དོན་འདིས་མེན་ཌི་ལི་ཧྤེ་ཡི་དུས་འཁོར་རེའུ་མིག་ ནི་གནད་ལ་སྨིན་ཞིང་སྤྱོད་སྒོ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཞིག་ཡིན་པའི་ར་སྤྲོད་བྱས་ཐུབ་ཡོད་པ་མ་ཟད། ཚན་རིག་པའི་ཁྲོད་དུའང་ཁོང་ནི་རྩ་རྫས་ཀྱི་དུས་འཁོར་རེའུ་མིག་གི་རིག་འགྲོས་གསར་གཏོད་པ་དེ་ཡིན་པའི་གོང་བཀུར་ཡང་ཐོབ་ཡོད། ཧེ་རླུང་དང། གསར་རླུང། དེ་བཞིན་གཉུག་རླུང་ལྟ་བུའི་བརྟན་རླུང་ནི་རྫས་འགྱུར་བྱེད་ཤུགས་ཧ་ཅང་ཞན་པས་ན། ཕྱིས་སུ་མ་གཏོགས་ངོས་འཛིན་ཐུབ་མེད་ཀྱང། རྩ་རྫས་འདི་རིགས་ངོས་འཛིན་ཐུབ་པའི་སྐབས་སུ་མེན་ཌེ་ལི་ཧྤེ་ཡི་གཞི་རྩའི་དུས་འཁོར་རེའུ་མིག་འགྱུར་བ་མི་དགོས་པར། རིགས་ཚན་གསར་པ་ཞིག་གི་ནང་དུ་བཅུག་ཐུབ་པ་བྱུང་ཡོད།
དེང་རབས་ཀྱི་དུས་འཁོར་རེའུ་མིག The Modern Periodic Table
ཕྱི་ལོ་ 1913 ལོར་ཧེན་རི་མོ་སེ་ལེས་(Henry Moseley) ཀྱིས་མ་རྡུལ་ཞིག་གི་རྡུལ་གྲངས་ནི་མ་རྡུལ་དེའི་གདོས་ཚད་ལས་གཞི་རྩའི་ཁྱད་ཆོས་ཆེ་བའི་སྐོར་འགྲེལ་བརྗོད་བྱས་ཏེ། མེན་ཌེ་ལི་ཧྤེ་ཡི་དུས་འཁོར་གཏན་སྲོལ་ལ་འགྱུར་བ་བཏང་ཡོད་རྐྱེན། དེང་རབས་ཀྱི་དུས་འཁོར་རེའུ་མིག་ནི་རྩ་རྫས་སོ་སོའི་རྡུལ་གྲངས་ལ་གཞི་བཅོལ་ཏེ་གཏན་འབེབས་བྱས་པ་མ་ཟད། དེང་རབས་ཀྱི་དུས་འཁོར་རེའུ་མིག་གཏན་སྲོལ་གྱིས་‟རྩ་རྫས་སོ་སོའི་ཁྱད་ཆོས་ནི་དེ་དག་སོ་སོའི་རྡུལ་གྲངས་ཀྱི་དུས་འཁོར་བྱེད་ལས་ཤིག་ཡིན།” ཞེས་བརྗོད་པ་ཡིན། ང་ཚོས་དྲན་གསོ་ཞིག་བྱས་ཚེ། རྩ་རྫས་ཤིག་གི་རྡུལ་གྲངས་ནི་རྩ་རྫས་དེའི་མ་རྡུལ་གྱི་ལྟེ་ཉིང་དུ་ཕོ་རྡུལ་གྲངས་ཇི་ཙམ་ཡོད་པས་མཚོན་པ་དང། གྲངས་འདི་ནི་རྩ་རྫས་གཅིག་ནས་གཅིག་ཏུ་རིམ་པ་བཞིན་གཅིག་སྙོམས་ཀྱིས་འཕར་བ་ཡིན། རྡུལ་གྲངས་རིམ་འཕར་ལ་གཞི་བཅོལ་ཏེ་རྩ་རྫས་རྣམས་གོ་རིམ་སྒྲིག་ཚེ། རྩ་རྫས་སོ་སོའི་ཁྱད་ཆོས་ལ་ཚོད་དཔག་ཏག་ཏག་བྱེད་ཐུབ་ཀྱི་ཡོད། དེས་ན། རྡུལ་གྲངས་རིམ་འཕར་གྱི་ཁྱད་ཆོས་ལ་གཞི་བཅོལ་ཏེ་རྩ་རྫས་རྣམས་རིམ་པ་བཞིན་དབྱེ་བ་འབྱེད་པའི་རེའུ་མིག་ལ་དེང་རབས་ཀྱི་དུས་འཁོར་རེའུ་མིག་ཟེར། མེན་ཌེ་ལི་ཧྤེ་ཡི་དུས་འཁོར་རེའུ་མིག་གི་སྐྱོན་ཆ་གསུམ་པོ་དེ་ནི་དེང་རབས་ཀྱི་དུས་འཁོར་རེའུ་མིག་གིས་སེལ་ཐུབ་ཡོད། ཡང་རླུང་གི་གནས་ས་ནི་དེང་རབས་ཀྱི་དུས་འཁོར་རེའུ་མིག་གི་གཞི་བཅོལ་ཡུལ་གང་ཡིན་པ་དེ་གསལ་རྟོགས་བྱུང་ཚེ། རང་བཞིན་གྱིས་ཐག་གཅོད་ཐུབ་པ་ཞིག་ཡིན།
དེང་རབས་ཀྱི་དུས་འཁོར་རེའུ་མིག་ནང་དུ་རྩ་རྫས་སོ་སོའི་གནས་གཞི།
དེང་རབས་ཀྱི་དུས་འཁོར་རེའུ་མིག་ལ་གཞུང་སྟར་བཅོ་བརྒྱད་ཡོད་པ་དེ་དག་ལ་རིགས་ཚན་ཞེས་འབོད་པ་དང། འཕྲེད་སྟར་བདུན་ཡོད་པ་དེ་དག་ལ་འཁོར་ཚན་ཞེས་འབོད། དེས་ན། ཁྱད་ཆོས་ཅི་འདྲ་ཞིག་ལ་གཞི་བཅོལ་ཏེ། རིགས་ཚན་དང་འཁོར་ཚན་ངེས་ཅན་ཞིག་གི་ནང་དུ་རྩ་རྫས་ཤིག་ཇི་ལྟར་འཇོག་ཆོག་གམ། འཁོར་ཚན་ཞིག་གི་རྩ་རྫས་དེ་དག་སོ་སོའི་མ་རྡུལ་གྱི་སྡེབ་བྱེད་གློག་རྡུལ་གྲངས་མི་མཚུངས་ཀྱང། དེ་དག་སོ་སོའི་སྡེབ་བྱེད་འཁོར་ལམ་གྱི་གྲངས་མཚུངས་པ་རྟོགས་ཐུབ། དེ་བཞིན། འཁོར་ཚན་གྱི་གཡོན་ཕྱོགས་ནས་གཡས་ཕྱོགས་སུ་ཕྱིན་ཚེ། རྩ་རྫས་དེ་དག་སོ་སོའི་སྡེབ་བྱེད་གློག་རྡུལ་གྲངས་ནི་རྡུལ་གྲངས་བཞིན་གཅིག་སྙོམས་ཀྱིས་རིམ་འཕར་བྱུང་བ་རྟོགས་ཐུབ། ཕྱོགས་གཞན་ཞིག་ནས་བརྗོད་ན། འཁོར་ལམ་གྱི་གྲངས་མཚུངས་པའི་རྩ་རྫས་མི་འདྲ་བ་སོ་སོའི་མ་རྡུལ་ནི་འཁོར་ཚན་གཅིག་གི་ནང་དུ་འཇོག་པ་ཡིན། དཔེར་ན། བུལ་རྫས་དང། དཀར་གཡའ། ཧ་ཡང། སི་ལི་ཀོན། འོད་མ། མུ་ཟི། ཚྭ་རླུང། གཉུག་རླུང་བཅས་ནི་དེང་རབས་ཀྱི་དུས་འཁོར་རེའུ་མིག་གི་འཁོར་ཚན་གསུམ་པའི་ནང་དུ་བཞག་ཡོད། རྩ་རྫས་འདི་དག་གི་མ་རྡུལ་གྱི་འཁོར་ལམ་ K,L,M བཅས་ཀྱི་ནང་དུ་གློག་རྡུལ་གནས་ཡོད། དེང་རབས་ཀྱི་དུས་འཁོར་རེའུ་མིག་གི་འཁོར་ཚན་དང་པོ་དང་གཉིས་པ། གསུམ་པ་བཅས་སོ་སོའི་ནང་དུ་རྩ་རྫས་ཇི་ཙམ་གནས་པའི་ཚོད་དཔག་བྱེད་ཐུབ་བམ། འདིར་ང་ཚོས་འཁོར་ལམ་འདྲ་མིན་ནང་དུ་གློག་རྡུལ་ཇི་ལྟར་གནས་པའི་རང་བཞིན་ལ་ལྟོས་ཏེ་འཁོར་ཚན་དེ་དག་ནང་དུ་རྩ་རྫས་ཇི་ཙམ་གནས་པ་བརྗོད་ཐུབ། ཆོ་ག་2n2 སྤྱད་དེ་འཁོར་ལམ་ཞིག་གི་ནང་དུ་གློག་རྡུལ་ཇི་ཙམ་གནས་མིན་འཚོལ་འདུག། འདིར་ཨིན་ཡིག་གི་ཚིག་n ནི་འཁོར་ལམ་གྱི་གྲངས་ཡིན། དཔེར་ན། འཁོར་ལམ་K→ 2 x (1)2 = 2 ཡིན་ན། འཁོར་ཚན་དང་པོའི་ནང་དུ་རྩ་རྫས་གཉིས་ཡོད། འཁོར་ལམ་L→ 2 x (2)2 = 8 ཡིན་ན། འཁོར་ཚན་གཉིས་པའི་ནང་དུ་རྩ་རྫས་བརྒྱད་ཡོད། འཁོར་ལམ་M→ 2 x (3)2 = 18 ཡིན་ན། འཁོར་ཚན་གསུམ་པའི་ནང་དུ་རྩ་རྫས་བཅོ་བརྒྱད་ཡོད་དགོས་ཀྱང། འདིར་འཁོར་ལམ་ཆེས་ཕྱི་མའི་ནང་དུ་གློག་རྡུལ་གྲངས་བརྒྱད་ཁོ་ན་ལས་གནས་མི་ཐུབ་རྐྱེན། འཁོར་ཚན་གསུམ་པའི་ནང་དུ་རྩ་རྫས་བརྒྱད་ལས་མེད། སྡེབ་བྱེད་གློག་རྡུལ་ནི་རྩ་རྫས་ཤིག་གིས་རྫས་འགྱུར་བྱེད་སྐབས། ཆིངས་ཇི་ཙམ་གྲུབ་པ་དང། ཆིངས་ཇི་ལྟར་ གྲུབ་པའི་ལྟོས་གཞི་གཙོ་བོ་དེ་ཡིན་རྐྱེན། དུས་འཁོར་རེའུ་མིག་ནང་གི་རྩ་རྫས་ཀྱི་གནས་གཞིས་རྩ་རྫས་དེའི་རྫས་འགྱུར་ བྱེད་ཤུགས་སྐོར་གསལ་བཤད་བྱེད་ཐུབ། གནད་དོན་འདི་ལ་ལྟོས་ཚེ། མེན་ཌེ་ལེ་ཧྤེ་ཡིས་དུས་འཁོར་རེའུ་མིག་ནང་དུ་རྩ་ རྫས་སོ་སོའི་གནས་གཞི་ནི་འདུས་རྫས་ཀྱི་ཆོ་གར་ལྟོས་པའི་བྱེད་ཐབས་དེ་ལེགས་པོ་ཞིག་ཡིན་པ་རྟོགས་ཐུབ།
དེང་རབས་དུས་འཁོར་རེའུ་མིག་གི་འགྲོས། Trends in the Modern Periodic Table
"སྡེབ་ནུས།"རྩ་རྫས་ཤིག་གི་སྡེབ་ནུས་ནི་རྩ་རྫས་དེའི་མ་རྡུལ་གྱི་འཁོར་ལམ་ཆེས་ཕྱི་མའི་སྡེབ་བྱེད་གློག་རྡུལ་གྲངས་ཀྱིས་ཚོད་འཛིན་བྱེད་པ་ཡིན། "མ་རྡུལ་ཆེ་ཆུང།" མ་རྡུལ་ཆེ་ཆུང་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་འདི་ནི་མ་རྡུལ་ཧྲིལ་པོའི་ཆེ་ཆུང་ལ་གོ་བ་མིན་པར་མ་རྡུལ་གྱི་ཚངས་ ཕྱེད་ལ་གོ་དགོས་ཤིང། མ་རྡུལ་ཞིག་གི་ལྟེ་ཉིང་གི་དབུས་ནས་མ་རྡུལ་དེའི་འཁོར་ལམ་ཆེས་ཕྱི་མའི་བར་གྱི་རྒྱང་ཐག་རིང་ཐུང་ལ་ངོས་འཛིན་ཆོག ཡང་རླུང་གི་མ་རྡུལ་གྱི་ཚངས་ཕྱེད་ནི་ 37pm ཡིན། ༼འདིར་ pm ནི་པི་ཀོ་མི་ཊར་(picometre)ཟེར་ཞིང། 1pm=10-12m༽
ལྕགས་རིགས་དང་ལྕགས་རིགས་མིན་པའི་ཁྱད་ཆོས།
དེང་རབས་ཀྱི་དུས་འཁོར་རེའུ་ནང་དུ་ཚ་ནག་དང། སྭི་ལི་ཀོན། འཇར་མི་ནིམ། བ་བླ། མིག་སྨན། ཊེ་ལུ་རིམ། པོ་ལོ་ནིམ་བཅས་ཀྱིས་སྐས་དབྱིབས་ལྟ་བུའི་དབྱིབས་ཀྱག་ཀྱོག་ཅིག་གྲུབ་སྟེ་ལྕགས་རིགས་དང་ལྕགས་རིགས་མིན་པའི་མཐའ་མཚམས་ཀྱི་དབྱེ་བ་ཕྱེས་ཡོད། རྩ་རྫས་འདི་རིགས་ཀྱིས་ལྕགས་རིགས་དང་ལྕགས་རིགས་མིན་པའི་ཁྱད་ཆོས་གཉིས་ཀ་སྟོན་པ་ཡིན་རྐྱེན། རྩ་རྫས་འདི་རིགས་ལ་ཆོས་མཐུན་ལྕགས་རིགས་ཟེར་བ་ཡིན། འཁོར་ཚན་གྱི་གཡོན་ཕྱོགས་ནས་གཡས་ཕྱོགས་སུ་མ་རྡུལ་སོ་སོའི་ལྟེ་ཉིང་གི་ཁུར་ཤུགས་ཇེ་ཆེར་སོང་སྟེ། སྡེབ་བྱེད་གློག་རྡུལ་འདུ་ཤུགས་ཇེ་ཆེར་སོང་བ་ཡིན་རྐྱེན། གློག་རྡུལ་དོར་ནུས་ཇེ་ཞན་དུ་འགྲོ་བ་དང། རིགས་ཚན་གྱི་གོང་ནས་འོག་ཏུ་འགྲོ་སྐབས། ལྟེ་ཉིང་དང་མ་རྡུལ་གྱི་སྡེབ་བྱེད་འཁོར་ལམ་རྒྱང་ཐག་རིང་དུ་སོང་བ་ཡིན་རྐྱེན། ལྟེ་ཉིང་གི་ཁུར་ཤུགས་ཇེ་ཆུང་དུ་སོང་སྟེ། སྡེབ་བྱེད་གློག་རྡུལ་ལས་སླ་པོའི་ངང་དོར་ཐུབ། དེས་ན། འཁོར་ཚན་གྱི་གཡོན་ཕྱོགས་ནས་གཡས་ཕྱོགས་སུ་ལྕགས་རིགས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཇེ་ཆུང་དུ་འགྲོ་བ་དང། རིགས་ཚན་གྱི་གོང་ནས་འོག་ཏུ་ལྕགས་རིགས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཇེ་ཆེར་འགྲོ་བ་ཡིན། ལྕགས་རིགས་མིན་པ་ནི་མོ་བསྐྱེད་རྫས་ཡིན་རྐྱེན། རྫས་འགྱུར་བྱེད་སྐབས་གློག་རྡུལ་བླངས་ཏེ་ཆིངས་གྲུབ་པས་ན། དེ་དག་གི་ཁྱད་ཆོས་ལ་འཁོར་ཚན་དང་རིགས་ཚན་ནང་དུ་འགྱུར་བ་ཅི་འདྲ་ཞིག་ཡོད་དམ། རྩ་རྫས་སོ་སོའི་མོ་རྡུལ་འབྲིད་ནུས་ལ་ལྟོས་ཏེ་དུས་འཁོར་རེའུ་མིག་གི་གོ་རིམ་སྒྲིག་པ་དེས་ལྕགས་རིགས་མིན་པའི་རྩ་རྫས་རྣམས་དུས་འཁོར་རེའུ་མིག་གི་གཡོན་སྟེང་དུ་ཡོད་པ་མ་ཟད། ལྟོས་གཞི་འདིས་འཚོ་རླུང་དང་རྫས་འགྱུར་བྱས་པའི་རྩ་རྫས་དེའི་འདུས་རྫས་ཀྱི་རང་བཞིན་སྟོན་ཐུབ། དེ་ཡང། སྤྱིར་ལྕགས་རིགས་ཀྱི་རྩ་རྫས་དང་འཚོ་རླུང་གི་འདུས་རྫས་ཀྱི་རང་བཞིན་ནི་བུལ་དང། ལྕགས་རིགས་མིན་པའི་རྩ་རྫས་དང་འཚོ་རླུང་གི་འདུས་རྫས་ཀྱི་རང་བཞིན་ནི་སྐྱུར་བཞིན།
མཱོན་ཊི་རེ།
མཱོན་ཊི་རེ་ནི་མེག་སི་ཀོ་གྱི་གྲོང་རྡལ་གཅིག་རེད།
སྟོང་གསུམ་གྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་
སངས་རྒྱསམཆོས་ལུགས་ཀྱི་གཞུང་༼མངོན་པ་མཛོད་༽ནས་བཤད་སྲོལ་ལ་གླིང་བཞི་གླིང་ཕྲན། ཉི་ཟླ། རྒྱུ་སྐར་བཅས་ཆ་ཡོངས་སུ་ཚང་བའི་འཇིག་རྟེན་ཁམས་སྟོང་ཕྲག་གཅིག་ལ་སྟོང་དང་པོའི་འཇིག་རྟེན་ཟེར་ཞིང། སྟོང་དང་པོ་དེ་འདྲ་བ་སྟོང་ཕྲག་གཅིག་ལ་ སྟོང་གཉིས་པ་བར་མའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་དང་། སྟོང་གཉིས་པ་དེ་འདྲ་བ་སྟོང་ཕྲག་གཅིག་ལ་སྟོང་གསུམ་གྱི་སྟོང་ཆེན་པོའི་འཇིག་རྟེན་ཁམས་ཞེས་བཤོད་སྲོལ་ཡོད་།
༨༡ (གྲངས་ཀ།)
༨༡ནི་རང་བྱུང་གི་གྲངས་ཞིག་སྟེ་༨༠པའི་རྗེས་མ་དང་༨༢པའི་སྔོན་དུ་ཡིན།
ཆགས།
ཆགས་
༨༢ (གྲངས་ཀ།)
༨༢ནི་རང་བྱུང་གི་གྲངས་ཞིག་སྟེ་༨༡པའི་རྗེས་མ་དང་༨༣པའི་སྔོན་དུ་ཡིན།
༨༣ (གྲངས་ཀ།)
༨༣ནི་རང་བྱུང་གི་གྲངས་ཞིག་སྟེ་༨༢པའི་རྗེས་མ་དང་༨༤པའི་སྔོན་དུ་ཡིན།
སྒྲིབ་གཉིས་་
ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་དང། ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་གཉིས་ཏེ། ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་ནི་རྩ་བའི་ཉོན་མོངས་དྲུག་ལྟ་བུ་དང། ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ནི། མི་ཤེས་པའི་རྒྱུ་བཞི་ལྟ་བུ། ཞིབ་ཆ་༼ཕར་ཕྱིན་༽དང་༼དབུ་མའི་གཞུང་༽རྣམས་སུ་གསལ།
རྒྱལ་ཆེན་བཞིའི་རིགས་ཀྱི་ལྷ་
༼མངོན་པ་མཛོད་༽ཀྱི་བཤད་སྲོལ་ལ་གླིང་བཞི་པོའི་དབུས་སུ་རི་ཡི་རྒྱལ་པོ་ལྷུན་པོ་ཞེས་བྱ་བ། ངོས་བཞི་དང་བང་རིམ་བཞི་ཡོད་པ། བང་རིམ་བཞིའི་ཤར་ཕྱོགས་སུ་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་ཡུལ་འཁོར་སྲུང། མདོག་དཀར་པོ། པི་ཝམ་འཛིན་པ། ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་རྒྱལ་པོ་འཕགས་སྐྱེས་པོ། མདོག་སྔོན་པོ། རལ་གྲི་འཛིན་པ། ནུབ་ཕྱོགས་སུ་རྒྱལ་པོ་སྤྱན་མི་བཟང། མདོག་དམར་པོ། སྦྲུལ་ཞགས་དང་མཆོད་རྟེན་འཛིན་པ། བྱང་ཕྱོགས་སུ་རྒྱལ་པོ་རྣམ་ཐོས་སྲས། མདོག་སེར་པོ། རྒྱལ་མཚན་དང་ནེའུ་ལེ་འཛིན་པ། བཞི་པོ་དེ་དག་རང་རང་གི་འཁོར་མང་པོ་དང་ བཅས་པས་འཇིག་རྟེན་འདིའི་ཕྱོགས་བཞིར་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་པ་ཡིན་ཟེར་སྲོལ་དང། ཞིབ་ཆ་༼མངོན་པ་མཛོད་༽ཀྱི་ལེའུ་གསུམ་པ་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་བཤད་པའི་ཐད་དུ་གཟིགས།
རྣམ་པ།
རྣམ་པ།
རྩོམ་པ་པོ། འཇིགས་མེད་རྒྱ་མཚོ།
ཨ་མའི་བུ་ཕྲུག་ཡག་པོ་ང་ཚོ་ནི། །
ཨ་མའི་བློ་བཏད་ཚང་མ་ང་ཚོར་བཅོལ། །
ས་ཡི་ཤར་ཕྱོགས་རྒྱ་ནག་ལུང་པ་འདིར། །
ཤ་ཚའི་དགེ་རྒན་བསླབ་བྱར་མི་ཉན་པར། །
ར་སྨྱོན་ལྟ་བུའི་གང་ས་གང་དུ་ཁྱམ། །
ཡ་རབས་མི་རིགས་སྲོལ་བཟང་ཚང་མ་བརྗེད། །
འ་འུར་སྐད་སྒྲའི་ཁེངས་པའི་འཚོ་བའི་ནང་། །
ཟ་རྒྱུ་གཏུང་རྒྱུ་ཁོ་ན་བསམ་པ་ལས། །
ཞ་ཞོར་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་རྒྱུའི་འོས་འགན་བརྗེད། །
ཝ་མོའི་གཡོ་སྒྱུ་མ་བསླབ་ང་ཚོས་ཤེས། །
ཛ་ར་སེར་སྐྱའི་རྫུན་གཏམ་ང་ཚོས་ཤེས། །
ཚ་ཚ་འུར་འུར་ཤེས་བྱ་མི་སྦྱོང་བར།  །
ཙ་ཙ་ཙིག་ཙིག་དོན་ཆུང་དག་ལ་གཡེང་། །
མ་ཡུམ་ཨ་མའི་བཅོལ་བའི་རེ་བ་བརྗེད། །
བ་བེར་ཅན་གྱི་སྤྱི་ཚོགས་འདི་ཡི་སྟེང་། །
ཕ་མའི་བུ་ཕྲུག་བཟང་པོ་ང་ཚོ་ནི།    །
པ་ཏྲ་ལྟར་འཁྱོགས་མི་ཚེ་ལམ་བུ་འཁྱོག །
ན་གཞོན་བུ་ཕྲུག་ང་ཚོའི་ག་ནས་ཤེས། །
ད་དུང་དར་བཟོའི་གྱོན་གོས་ཁོ་ན་བསམ། །
ཐ་མག་ཨ་རག་གཏུང་བ་ཤེས་ཙམ་ལས། །
ཏ་ལེན་ཤེས་ཡོན་མི་ཤེས་ཡིད་རེ་སྐྱོ། །
ཉ་ཆུང་སྐྱལ་སྦྱོང་ལྟར་གྱི་བརྩོན་འགྲུས་མེད། །
ཇ་ཆང་ལོང་སྤྱོད་བྱེད་རྒྱུ་ཁོ་ན་བསམ། །
ཆ་མེད་ལུང་མེད་ཕོ་མོའི་བརྩེ་དུང་དང་། །
ཅ་ཅོའི་ངང་ནས་མི་ཚེ་འཕྲོ་བརླག་བཏང་། །
ག་ས་ག་རུ་རྣམ་པ་འདི་ཡི་ཁེངས། །
ཁ་ཡི་བསླབ་བྱ་ཁྱེད་ལ་བརྒྱབ་འདོད་ཀྱང་། །
གཏུམ་ཉ།
གཏུམ་ཉ་ནི་སྒོང་སྐྱེས་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་རིགས་གཅིག་རེད།
༨༤ (གྲངས་ཀ།)
༨༤ནི་རང་བྱུང་གི་གྲངས་ཞིག་སྟེ་༨༣པའི་རྗེས་མ་དང་༨༥པའི་སྔོན་དུ་ཡིན།
སྤྱན་སྔ་
༡ མིག་གི་མདུན་ཞེས་པའི་ཞེས་ས་། ༢ བླ་མའི་འཁོར་གཡོག་།  ༣ ཕག་མོ་གྲུ་པའི་མཁན་པོའི་ཐ་སྙད།།
སྤྱན་ལྔ་
ཤའི་སྤྱན་དང་། ལྷའི་སྤྱན་།  ཤེས་རབ་ཀྱི་སྤྱན་།  ཆོས་ཀྱི་སྤྱན་།  སངས་རྒྱས་སམ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྤྱན་ཏེ་ལྔ་།  དེ་དག་རིམ་བཞིན་དུ་།  ༡་ཤའི་སྤྱན་རྒྱལ་ཆེན་བཞི་ལ་ཡོད་དོ་།  རྒྱུ་གང་ལས་བྱུང་ན་ཟག་བཅས་ཀྱི་དགེ་བ་ལས་བྱུང་།  དངོས་པོ་གཅིག་གིས་གཅིག་ལ་སྒྲིབ་པར་གཟིགས་།  ༢་ལྷའི་སྤྱན་ནི་སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་གྱི་ལྟ་བ་ཡོད་དོ་།  ཟག་བཅས་ཀྱི་དགེ་བ་ལས་བྱུང་།  སྣོད་དུས་གཅིག་ལ་གཟིགས་།  ༣་ཆོས་ཀྱི་སྤྱན་ནི་ས་བཅུའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལ་ཡོད་དོ་།  དམིགས་མེད་ཀྱི་དགེ་བ་ལས་བྱུང་།  ཆོས་སོ་ཅོག་ཀུན་སྒྱུ་མར་གཟིགས་།  ༤་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱན་ནི་སངས་རྒྱས་ལ་ཡོད་དོ་།  ལྟ་བ་སྒོམ་ལས་བྱུང་།  ཡུལ་ཀུན་སྐུ་དང་ཡེ་ཤེས་སུ་གཟིགས་།  ༥་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྤྱན་ནི་རྟོགས་པ་དང་ལྡན་པ་ལ་ཡོད་དོ་།  བླ་མའི་དྲིན་ལས་བྱུང་།  ཡུལ་རྣམས་སྟོང་པར་གཟིགས་སོ།།།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
ཨེར་རྟེ་ནི་ཨེར་ཁེ་
འདི་གུ་ཤྲི་ཧན་གྱི་བུ་བཞི་པ། ཏཱ་ལེན་ཐའི་བུ་ཨ་ཆི་བཱ་ཐུར་མགོན་པོ་ལ་བུ（ཨེར་རྟི་ནི་ཨེར་ཁེ་ཐོ་ཝང་།  ཕུན་ཚོགས།  ངག་དབང་གྲགས་པ）གསུམ་ཡོད་པའི་ནང་གི་དང་པོ་དེ་ཡིན་པ་འདྲ།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
ཧིན་ཏུའི་ཆོས་ལུགས།
ཧིན་ཏུའི་ཆོས་ལུགས་ནི་རྒྱ་གར་གྱི་ཆོས་ལུགས་ཞིག་རེད།
ཨེར་ཀ་འུན་གྱི་ཆོས་ལུགས་
（也里可温教）སོག་པོའི་ཡུལ་དུ་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་མ་དར་གོང་གདོད་མའི་ཆོས་ལུགས་དར་ཞིང་། དེ་ཡང་བོད་ཀྱི་བོན་ནག་པོའི་ཆོས་ལུགས་དང་འདྲ་བར་མི་ལ་ན་ཚ་བྱུང་བ་དང་།  འཆི་བ་སོགས་ཀྱི་སྐབས་སུ་ར་ལུག་དང་།  འབྲི་གཡག  རྟ་སོགས་སྟོང་ཕྲག་ནས་བཅུ་ཕྲག་གི་བར་བསད་ནས་ཤ་ཁྲག་གིས་དམར་མཆོད་འབུལ་བའི་ལུགས་ཤིག་ཡོད་ཅིང་།  སོག་ཡུལ་དུ་ཆོས་ལུགས་དེ་ཐོག་མར་གང་ནས་བྱུང་བ་དང་ཁོ་ཚོའི་ལྟ་ཚུལ་གང་ཡིན་པ་སོགས་ཀྱི་དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆ་ད་ཕན་མ་མཐོང་།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
ཏེའུ་ཏེ་རོ།
ཏེའུ་ཏེ་རོ་(༡༧༡༣-༡༧༨༤)(ཧྥ་རན་སེའི་སྐད།: Denis Diderot)ནི་ཧྥ་རན་སིའི་རྩོམ་པ་པོ་ཞིག་རེད།
ཨེལ་ཐི་མུར་ཐ་སྲིས་
（阿铁木尔太师）ཡོན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་མི་ཐོག་ཁ་ཤས་རིང་བློན་ཆེན་བྱེད་མྱོང་བ་ཞིག
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
མོང་རོ་ཝི་ཡ།
མོང་རོ་ཝི་ཡ་ངམ་མཱོན་རོ་བི་ཡ་([Monrovia)ནི་ལི་བེ་རི་ཡ་ཡི་རྒྱལ་ས་རེད།
༄༅།། རིག་གནས་ཤེས་བྱ་ཀུན་ཁྱབ།
35545674pok
རིག་གནས་ཤེས་བྱ་ཀུན་ཁྱབ་(ཧྥ་རན་སེའི་སྐད།: Encyclopédie)
ཤོག་བྱ།
ཤོག་བྱ་
ལི་པི་ཡ།
ལིའི་པི་ཡ , ལི་པི་ཡ
ཨོ་དཀར་མཚོ་
བ་ལོག（བོད་ལྗོངས་མལ་གྲོ་གུང་དཀར་རྫོང་ཁོངས）ཁོངས་སྲིབ་སོའི་ཕུར་ཨོ་དཀར་མཚོ་ཞེས་གྲགས་ཅན་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་ཤོད་རྒྱུན་ལ་ཨོ་རྒྱན་རིན་པོ་ཆེས་སྲིན་མོ་བཏུལ་བའི་གནས་རེད་ཟེར་ཞིང་། བོད་ཟླ་༦པའི་ཚེས་༤ནས་ཚེས༡༥བར་གནས་སྒོ་ཕྱེ་བ་ཟེར་ནས་དེའི་རིང་མཚོ་མཇལ་ཡོད་སྐད་དང་དེང་སང་ཡང་ས་ཁུལ་གང་ས་ནས་མཚོ་མཇལ་དུ་ཕེབས་མཁན་མང་པོ་ཡོད་སྐད།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
ཆུ་སྲིན་ལག་བརྒྱད།
ཆུ་སྲིན་ལག་བརྒྱད་ནི་སྒོང་སྐྱེས་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་རིགས་གཅིག་རེད།
ཐི་རི་ཕོ་ལི
ཐི་རི་ཕོ་ལི
ཨོ་གོ་ཏའི་རྒྱལ་པོ་
（窝阔台）ཇིང་གེར་ཧན་གྱི་བུ་གསུམ་པ། རབ་བྱུང་གསུམ་པའི་མེ་ལུག（༡༡༨༧）ལོར་སྐྱེས།  རང་ལོ་ཞེ་གཉིས་པ་རབ་བྱུང་བཞི་པའི་ས་བྱི（༡༢༢༨）ལོར།  ཇིང་གེར་རང་ཉིད་ཀྱི་ཚབ་ཏུ་སྲིད་དབང་བཟུང་དུ་བཅུག་པ་ནས་རབ་བྱུང་བཞི་པའི་ཆུ་སྦྲུལ（༡༢༣༣）ལོ་བར་ལོ་ངོ་དྲུག་རིང་སྲིད་དབང་བཟུང་།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
ཨོ་རྒྱན་གྱི་བསྙེན་སྒྲུབ་
གྲུབ་ཐོབ་ཨོ་རྒྱན་པ་ནས་བརྒྱུད་པའི་རྡོ་རྗེ་གསུམ་གྱི་བསྙེན་སྒྲུབ།
ནཱ་རོ་ཆོས་དྲུག་
རྒྱ་གར་པཎ་ཆེན་ནཱ་རོ་པ་ནས་བརྒྱུད་པའི་གདམས་ངག་སྟེ། མ་རྒྱུད་ཀྱཻ་རྡོར་དང་བདེ་མཆོག་ནས་བཤད་པའི་གཏུམ་མོ། ཕ་རྒྱུད་གསང་བ་འདུས་པ་ནས་བཤད་པའི་སྒྱུ་ལུས། དེ་ནས་བཤད་པའི་འོད་གསལ་སྟེ་རྩ་བ་གསུམ་དང་། མ་རྒྱུད་གདན་བཞི་ནས་བཤད་པའི་འཕོ་བ། དེ་ནས་བཤད་པའི་གྲོང་འཇུག བར་དོའི་གདམས་ངག་སྟེ་ཡན་ལག་གསུམ་བཅས་སོ།། ཡང་ན། གཏུམ་མོ།། འོད་གསལ། སྒྱུ་ལུས། ཟུང་འཇུག འཕོ་བ། གྲོང་འཇུག་སྟེ་དྲུག་
ཨོ་རྒྱན་རྒྱལ་པོ་ཡིནྷྲ་བྷུ་ཏི་གསུམ་
སྔ་མ་རྒྱལ་པོ་ཛ་སྟེ་གླེགས་བམ་གྱི་ཆར་བབ་པ། བར་པ་ཤཱཀྱ་བྷུ་ཏིའི་ཡབ།  ཕྱི་མ་ཟ་ཧོར་རྒྱལ་པོའོ།  །ཡང་ན།  སྔ་མ་སྟོན་པས་གསང་འདུས་གསུང་བ།  བར་མ་རྒྱལ་པོ་ཛ་སྟེ་རྒྱུད་དེའི་ཆར་བབ་པ།  ཕྱི་མ་ཨོ་རྒྱན་གྱི་ཟ་ཧོར་རྒྱལ་པོ།  ཡང་ན།  བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་རྡོ་རྗེ་འཆང་དུ་བཞིངས་ནས་འདུལ་བ་ཨུ་རྒྱན་གྱི་ཡབ་དོད་ཨིནྟྲ་བྷུ་རི་སྔ་མ་ཆེ་བ།  ཆང་ཚོང་བྷི་ནས་འདུལ་བ་ཨིནྟྲ་བྷུ་ཏི་བར་མ།  ལྕག་ལིཀྨ་ཆེན་མོས་རྗེས་སུ་བཟུང་བའི་ཨ་ཝ་དྷུ་ཏི་པ་ནི་ཨིནྟྲ་བྷུ་ཏི་ཆུང་བའོ།  །
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
ཐོར་སི་ཐའེ།
ཐོར་སི་ཐའེ་(༡༩༢༨-༡༩༡༠)(ཨུ་རུ་སུའི་སྐད།: Лéв Никола́евич Толсто́й​)ནི་ཨུ་རུ་སུའི་སྐུ་དྲག་གི་རྒྱུད་པ་ཡིན་ལ་པོ་ཅུའེ་ཡི་ཆོ་ལོ་ཡོད། འོན་ཀྱང་ཁོང་བྲན་གཡོག་གི་སྡུག་བསྔལ་ལ་སེམས་གདུང་སྐྱེས་པ་དང་སྐུ་ཚེའི་སྨད་ལ་སྐུ་དྲག་གི་འཚོ་བ་ཡལ་བར་དོར་ནས་མི་སེར་ཕལ་བའི་འཚོ་བ་བསྐྱལ། ཁོང་གི་སྒྲུང་རྩོམ་རིང་གྲས་༼དམག་འཁྲུག་དང་ཞི་བདེ་༽(༡༨༦༤-​༡༨༦༩)དང་། ༼ཨན་ན་ཁ་ལི་ཉེ་ན།༽ ༼ཤི་ལོག་༽(༡༨༩༩)སོགས་ནི་འཛམ་གླིང་གི་ཆེས་རླབས་ཆེ་བའི་སྒྲུང་རྩོམ་ཡིན་པ་བགྲོས་མཐུན་ཡིན​།
ནཱ་རོ་གཉིས་པ་
འབྲི་གུང་གདན་རབས་ཉེར་གཅིག་པ་ནཱ་རོ་གཉིས་པ་བཀྲ་ཤིས་ཕུན་ཚོགས་གྲགས་པ་རྒྱན་མཚན་ནི་ཡབ་གདན་རབས་ཉི་ཤུ་པ་ཆོས་རྒྱལ་ཕུན་ཚོགས་བཀྲ་ཤིས་དང་ཡུམ་གཡང་ཁུག་མའི་གསས་སུ་ཤིང་ཁྱི་ལོ་གཞུ་སྨད་སྤྲོ་ལུང་དུ་སྐུ་བལྟམས། སློབ་དཔོན་དཀོན་མཆོག་བཟང་པོ་སོགས་ལས་ཡི་གེ་དང་གསུང་རབ་སོགས་ལ་སྦྱངས་པ་ཕུལ་དུ་ཕྱིན་པ་གནང་། རྒྱ་གར་གྱི་གྲུབ་ཆེན་ནཱ་རོ་པའི་སྤྲུལ་པར་གྲགས། ཡབ་ནས་འབྲི་གུང་གི་ཟབ་ཆོས་ཁག་སོགས་ཆོས་མང་པོ་གསན། གཞན་ཡང་བླ་མ་དུ་མ་བསྟེན་ནས་གསར་རྙིང་གི་ཆོས་མང་པོ་གསན་བསམ་མཛད། སྒམ་པོ་མངྒའི་མཚན་དྲུང་ནས་རབ་ཏུ་བྱུང་། མཚན་བཀྲ་ཤིས་ཕུན་ཚོགས་གྲགས་པ་རྒྱལ་མཚན་དུ་གསོལ། དགུང་ལོ་བརྒྱད་ནས་བཅུ་དྲུག་བར་ཐེལ་བྱང་ཆུབ་གླིང་རིན་པོ་ཆེར་སྤྲོས་བཅས་སྤྲོས་མེད་རིམ་གཉིས་ཉམས་བཞེས་ཀྱི་རྩལ་འདོན་པར་མཛད། བསམ་ཡས་དང་སྟག་ལུང་སོགས་སུ་ཕེབས་ནས་ཆོས་འཁོར་བསྐོར། ཕག་མོ་བའི་དམག་དང་ཆོས་རྗེ་བར་ལེ་བའི་མཐུ་བྱུང་ཡང་ཕྱིར་བཟློག་གདུང་བརྒྱུད་སྤེལ་བར་སྲས་བསྟན་པའི་ནོར་བུ་འཁྲུངས། སྟག་གདོང་རྩེར་གཟིམ་ཁང་ལྕང་ལོ་ཅན་བསྐྲུན། ཡབ་གཤེགས་པའི་དངུལ་གདུང་བཞེངས། མི་རིང་བར་སོག་པོ་ཨ་དན་པཱ་ཐུར་གྱི་ཧོར་སྟོད་པ་དང་བསྡོངས་ནས་བོད་ཡུལ་ ཕལ་ཆེར་དབང་དུ་བསྡུ་བར་བརྩམ་སྟེ་ཀླུང་ཤོད་བརྒྱུད་རྫོང་གི་ཁད་ཉིད་སླེབས་ཀྱང་ཧོར་དཔོན་ཀརྨ་གཡུལ་རྒྱལ་སོགས་འབྲི་གུང་དམག་དང་རྗེ་ཉིད་ཀྱིས་མངོན་སྤྱོད་མཛད་པས་བཟློག ཆུ་བྱི་ལོ་གཞུ་རྟ་འུར་གསང་སྔགས་མཆོག་སྒྲུབ་གླིང་གི་སྒྲུབ་སྡེ་བཏབ། བྱང་ཧོར་བརྒྱུད་ཁམས་སུ་ཕེབས་པས་འགྲོ་དོན་ཆེ་བ་བྱུང་། གདན་སའི་ཁུར་རྗེ་དཀོན་མཆོག་རིན་ཆེན་ལ་ཕུལ་ཏེ་ཀུན་སྤངས་ཀྱིས་གཏེར་སྒྲོམ་དང་། སྤྲོ་ལུང་སོགས་སུ་བཞུགས། སྐབས་ཤིག་མི་ངན་འགའ་ཞིག་དང་རིགས་སྲས་བསྟན་པའི་ནོར་བུ་དང་དཔོན་ས（ལྕམ་）ཕུན་ཚོགས་རྣམ་གཉིས་ཀྱི་མཛད་སྤྱོད་ཀྱིས་ཞལ་ངོ་ནང་ཞིག་བྱུང་བར་ཞྭ་དམར་དྲུག་པ་སོགས་ཀྱི་ལེགས་སྤེལ་མཛད་ཀྱང་དོན་སྨིན་མ་བྱུང་། དུས་དེར་སྐྱིད་ཤོད་སྡེ་པ་ཨ་དཔལ་གྱིས་འཕགས་པ་ལོ་ཀེ་ཤྭ་རའི་སྐུ་སོག་པོར་བརྔན་ནས་སོག་དམག་བོད་ལྷགས་ཀྱིས་རྗེ་འདི་བྱང་དུ་གདན་དྲངས་པར་སོག་ཡུལ་དུ་བྱོན་ནས་བཞུགས་རྗེས་དགུང་གྲངས་ལྔ་བཅུ་ང་ལྔའི་སྟེང་ཞི་བར་གཤེགས།
༄༅།། དམག་འཁྲུག་དང་ཞི་བདེ།
དམག་འཁྲུག་དང་ཞི་བདེ་(ཨུ་རུ་སུའི་སྐད།: Война и мир, Voyná i mir)
ནག་ཆང་
བུད་མེད་དང་ཆང་།
རྣམ་རྒྱལ་སེར་ཁང་
རྣམ་རྒྱལ་སེར་ཁང་ནི། སངས་རྒྱས་དགོན་པ་ནས་སྤྱི་ལེ་ལྔ་ལྷག་ཙམ་སྤྱིར་བཏང་འཁོར་ལམ་བརྒྱུད་ནུབ་ངོས་སུ་སོང་ན་ངང་པ་རི་ཁུག་ཅེས་པར་དགོན་དེ་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད། དགོན་དེ་ནི་ཐོག་མར་སྣེའུ་དཔོན་མོ་ཨ་མཚོའི་སྐུ་འཁོར་གྲྭ་ཚང་ཡིན་པས་རྣམ་རྒྱལ་དང་། སེར་ཁང་ཞེས་པ་ནི། མཁར་རྔ་སེར་པོའམ། གསེར་གྱི་མཁར་རྔ་སྣེའུ་རྫོང་ནས་བརྡུང་ན་དགེ་འཕེལ་རི་ཁྲོད་དུ་ཐོས་པ་ཞིག་ཡོད་པས་སེར་ཁང་ཟེས་མཁར་རྔའི་མིང་དགོན་པར་ཐོགས་ཞེས་གསུངས། དགོན་དེ་ཐོག་མར་སྣེའུ་རྫོང་ཤུལ་རྙིང་པར་ [page 86] ཡོད་པ་ལ་སྣེའུ་རྫོང་ཉམས་རྒུད་དུ་སོང་རྗེས་ས་པཎ་ཀུན་དགའ་རྒྱལ་མཚན་ནམ་འགྲོ་མགོན་ཆོས་རྒྱལ་འཕགས་པས་ད་ལྟའི་དགོན་ཆགས་ཡུལ་ངང་པ་རི་ཟུར་ཞེས་པར་གནས་སྤོས་གནང་ཞེས་གསུངས། ས་རྙིང་ངོར་གསུམ་ཕྱག་བཞེད་གནང་བ་ཡིན། དེ་རྗེས་ཀུན་མཁྱེན་གཡག་རོང་གཉིས་ཀྱང་དགོན་དེར་བཞུགས་ནས་མཛད་འཕྲིན་རྒྱས། རྣམ་སེར་རྒྱང་འཕོ་ཞེས་པའི་རྒྱུན་ཡང་ཀུན་མཁྱེན་གཡག་པ་ལས་བྱུང་། སྐུ་གདུང་གསང་ཕུའི་རྣམ་སེར་གྲྭ་ཚང་དུ་བཞུགས། སྔོན་དགོན་དེར་གྲྭ་ཚང་གཅིག་དང་། ཁང་ཚན་བཞི། བླ་བྲང་གཅིག་བཅས་ཡོད་པ་ལ་ཁང་ཚན་བཞི་ནི། ལྗོན་ཤག་ཁང་ཚན་དང་། གཞི་བཙུན་ཁང་ཚན། རྒྱ་མོ་ཁང་ཚན(འདི་མཚོ་སྣ་ལྷོ་མདོ་མཁར་ཞེས་པར་ཡོད)ཆད་ཁ་ཁང་ཚན(འདི་འབྲི་གུང་དུ་ཡོད)བཅས་ཡོད། སྔོན་འདུ་ཁང་ཀ་བ་༡༦གི་གཙང་ཁང་སྦུག་མའི་ཇོ་ཁང་ནང་ཤར་ལིའི་ཇོ་བོ་མི་ཚད་གསུང་བྱོན་མ་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་ནི་ཐོག་མར་སྐར་ཆུང་གཙུག་ལག་ཁང་གི་ཡིན་པ་ལ་ཇུན་གར་བས་ཞང་ལའི་སྟེང་དབོར་ཏེ་དེ་ནས་མ་ཐེག་སྟབས་རྟ་གྲི་ཞུད་པས“ཨ་ཚ་སྡིག་ཅན་དེ་ལྟར་མ་ཞུ”ཞེས་གསུང་བྱོན་པས་སྐུ་དེ་མ་ཁྱེར་བར་དེ་གར་བཞག དེ་ནས་དེའི་འདབས་ཀྱི་གྲོང་ལ“སྒོ་ཤར་མ་ང་ལོན་དང་”གསུང་པས་གྲོང་དེལའང་སྒོ་ཤར་མ་ཞེས་ཐོགས། ཇོ་བོ་ཐུགས་མཉེས་ནས་ཁྱེད་ཚོར་ཅི་དགོས་ཞེས་གསུངས་པར། ང་ཚོར་ཆུ་དཀོན་པས་ཆུ་ཞིག་གནང་བར་ཞུ་ཞེས་ཞུས་པས་དེ་དང་ཉེ་བར་ཇོ་བོ་ཆུ་མིག་ཞེས་པ་དེ་ཇོ་བོས་གནང་ཞེས་ཟེར། དེ་ནས་ཇོ་བོའི་སྐུ་དེ་ཤེར་དཀར་བྲག་ཁུང་བརྒྱུད་ནས་རྣམ་སེར་དགོན་པར་གདན་དྲངས་ཞེས་གསུངས་པ་དེ་དང་། གསེར་ཟངས་ཀྱི་སངས་རྒྱས་སྟོང་སྐུ་མཐོ་གང་ཙམ། གསེར་བྲིས་ཀྱི་ལྡེབས་བྲིས། འདུ་ཁང་ནང་རིན་ཆེན་ལས་བྲིས་པའི་བཀའ་འགྱུར་གྱི་ཀུན་དགའ་རྭ་བའི་དབུས་སུ་ཤར་ལིའི་ཐུབ་དབང་གི་སྐུ་བརྙན་དང་། བསྟན་འགྱུར་གྱི་ཀུན་དགའ་རྭ་བའི་དབུས་སུ་ཤར་ལིའི་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱི་སྐུ་བརྙན། མཚོན་རིས་ཀྱི་ལྡེབས་རིས་ཟངས་མདོག་དཔལ་རི་དང་ཀུན་རིགས་བླ་བརྒྱུད་ཆ་ཚང་བ་སོགས་ [page 87] གྲགས་ཅན། མགོན་ཁང་ནང་འགྲོ་མགོན་ཆོས་འཕགས་ཀྱི་ཐུགས་དམ་རྟེན་མགོན་པོ་ཞལ་གྱི་སྐུ་བརྙན་དམ་སྦྱར་མ་མཐོ་གང་ཙམ་དང་། འགྲོ་མགོན་གྱི་ཕྱག་བཟོ་གུར་ཞལ་ལྷ་གསུམ། བསེ་ཁྲབ་པའི་སྐུ་གསོབ། རྣམ་སྲས་སོགས་དང་། ཡང་ཐོག་དཔར་ཁང་ནང་ས་རྙིང་ངོར་གསུམ་གྱི་པར་ཤིང་མང་པོ་བཞུགས་སུ་གསོལ་ཡོད། ད་ལྟ་སྔོན་གྱི་འདུ་ཁང་གི་ཤུལ་དུ་གསར་བཞེངས་གནང་བའི་འདུ་ཁང་ཀ་བ་༡༢ནང་སྔོན་གྱི་ཇོ་བོའི་སྐུ་ཚབ་འཇིམ་གྱི་ཇོ་བོ་བརྐྱངས་ཁྲུ་གང་ལྷག་ཙམ་དང་། སྐུ་ཚད་དེ་ལས་ཆུང་ཙམ་གྱི་སྒྲོལ་མ་ཉེར་གཅིག གུ་རུའི་སྐུ་བརྙན་བརྒྱ་ཚར་སོགས་གསར་བཞེངས་གནང་བ་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད་ལ་སྣེའུ་རྫོང་ཤུལ་རྙིང་པའང་དགོན་དེའི་ནུབ་བྱང་མཚམས་ཀྱི་སྤྱི་ལེ་གཉིས་ཙམ་གྱི་ས་ལ་ཡོད། རྫོང་དེ་ནི་ཏཱའི་སི་ཏུ་བྱང་ཆུབ་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་སྤྱི་ལོ་༡༣༤༩ལོར་གུ་ཤྲཱི་བསྟན་འཛིན་ཆོས་རྒྱལ་གྱིས་གཙང་པ་སྡེ་སྲིད་ཀརྨ་བསྟན་སྐྱོང་དབང་པོ་གསོན་བཟུང་བྱས་མཐར་ས་དེ་ནས་ཆུར་བསྐྱུར་བ་རེད་ཅེས་ཟེར།
མོ་རོ་ཁོ།
མོ་རོ་ཁོ་ངམ་མའེ་ལོ་ཀོ་(ཨ་རབ་སྐད།: المملكة المغربية)ནི་ཨ་ཧྥེ་རི་ཁའི་རྒྱལ་ཁབ་ཞིག་རེད། དེའི་རྒྱལ་ས་ནི་ར་བ་ཐེ་རེད།
ལྕགས་རིགས་བསྟན་བཅོས།
རྩ་རྫས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་གཞིར་བཟུང། རྩ་རྫས་རྣམས་ལྕགས་རིགས་དང་ལྕགས་རིགས་མིན་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་ཡོད། ལྕགས་རིགས་ནི་མདངས་དང་ལྡན་ལ། རྡུང་རུང་ཞིང། བསྣར་རུང་མ་ཟད། གློག་དང་དྲོད་བརྒྱུད་ཁྲིད་བྱེད་ཚད་བཟང་བ་ཞིག་ཡིན། དངུལ་ཆུ་མ་གཏོགས་ལྕགས་རིགས་ཚང་མ་རྒྱུན་གཏན་གྱི་དྲོད་ཚད་ཐོག་སྲ་གཟུགས་ཡིན། ལྕགས་རིགས་ཀྱིས་གློག་རྡུལ་ལྕགས་རིགས་མིན་པར་སྤྲད་དེ་གྱེས་རྡུལ་ཕོ་གྲུབ་ཐུབ། འཚོ་རླུང་མཉམ་དུ་འདུས་ཏེ་གཞི་རིམ་གྱི་འཚོ་རླུང་ཅན་གྱི་འདུས་རྫས་ལྕགས་རིགས་འཚོ་ལྡན་གྲུབ་ཐུབ། ཧ་ཡང་འཚོ་ལྡན་དང། ཏི་ཚ་འཚོ་ལྡན་ནི་བུལ་དང་སྐྱུར་གཉིས་ཀའི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་ཡོད་རྐྱེན་མཚན་གཉིས་འཚོ་ལྡན་ཟེར། ལྕགས་རིགས་མིན་པ་དང་ལྕགས་རིགས་གཉིས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ཕན་ཚུན་ལྡོག་པ་ཡིན། ལྕགས་རིགས་མིན་པ་ནི་རྡུང་མི་རུང་ཞིང། བསྣར་ཡང་མི་རུང་བ་མ་ཟད། གློག་དང་དྲོད་བརྒྱུད་ཁྲིད་བྱེད་ཚད་ཧ་ཅང་ཞན་པ་ཡིན། འོན་ཀྱང། རྡོ་ནག་གིས་གློག་བརྒྱུད་ཁྲིད་བྱེད་པ་དེ་ནི་དམིགས་བསལ་ཡིན།
ལྕགས་རིགས།
རྒྱུན་དུ་དངོས་རྫས་ཀྱི་དབྱེ་བ་འབྱེད་སྐབས། གཟུགས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ཕན་ཚུན་བསྡུར་ཏེ་དབྱེ་བ་འབྱེད་ཚུལ་དེ་ལས་སླ་ཤོས་རེད། ལྕགས་རིགས་ཀྱི་གཟུགས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ཇི་བཞིན་རྟོགས་པ་ལ། ལྕགས་རིགས་ཀྱི་ངོ་བོ་ལྷད་མེད་ཡིན་པའི་སྐབས་སུ། དེ་དག་གི་ངོས་ནི་འོད་དང་ལྡན་པ་ཞིག་ཡོད། འདི་ལྟའི་ཁྱད་ཆོས་ལ་ལྕགས་རིགས་ཀྱི་བཀྲགས་མདངས་(Metallic lustre)ཟེར། ལྕགས་རིགས་ཀྱི་རང་བཞིན་ནི་སྤྱིར་སྲ་བ་ཡིན་ཡང། ལྕགས་རིགས་ཕན་ཚུན་དབར་གྱི་སྲ་འཐས་(Hardness)ཀྱི་རང་བཞིན་མི་འདྲ་བའང་རྟོགས་ཐུབ། བརྡུང་སྟེ་ལེབ་ལེབ་བཟོ་ཐུབ་པ་རྟོགས་ཐུབ། འདི་ལྟའི་ཁྱད་ཆོས་ལ་རྡུང་རུང་(Malleable)གི་ཁྱད་ཆོས་ཟེར། གསེར་དང་དངུལ་ལ་རྡུང་རུང་གི་ཁྱད་ཆོས་ཆེ་ཤོས་ལྡན་ཡོད། ལྕགས་རིགས་ཤིག་སྐུད་པ་ལྟར་བཟོ་རུང་བའི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་ཚེ། འདི་ལྟའི་ཁྱད་ཆོས་ལ་བསྣར་རུང་(Ductility)གི་ཁྱད་ཆོས་ཟེར། གསེར་ནི་བསྣར་རུང་གི་ཁྱད་ཆོས་ཆེ་ཤོས་ལྡན་པའི་ལྕགས་རིགས་ཤིག་ཡིན། གསེར་གྷ་རམ་གཅིག་གིས་གསེར་སྐུད་རིང་ཐུང་ཀི་ལོ་མི་ཊར་གཉིས་ཙམ་བཟོ་ཐུབ། ལྕགས་རིགས་ཀྱི་རྡུང་རུང་ཞིང་བསྣར་རུང་བའི་ཁྱད་ཆོས་ལ་བརྟེན་ནས་ངེད་ཚོ་དགོས་མཁོ་ལྟར་གྱི་བཟོ་དབྱིབས་བཟོ་ཆོག་པ་ཡིན། ལྕགས་རིགས་ཀྱིས་དྲོད་བརྒྱུད་ཁྲིད་(Conduct)བྱེད་པ་རྟོགས་ཐུབ་ལ། ལྕགས་རིགས་ཀྱི་བཞུ་ཚད་ཀྱང་མཐོ་པོ་ཡིན་པ་རྟོགས་ཐུབ། དངུལ་དང་ཟངས་ནི་དྲོད་བརྒྱུད་ཁྲིད་ཡག་ཤོས་བྱེད་པའི་ལྕགས་རིགས་ཡིན། ཞ་ཉེ་དང་དངུལ་ཆུས་དྲོད་དེ་ཙམ་བརྒྱུད་ཁྲིད་བྱེད་མི་ཐུབ། ནམ་རྒྱུན་ནང་དུ་འཁྲིད་པའི་གློག་སྐུད་དེ་ཚོ་ནི་འདུས་མང་ཝི་ནིལ་ཚྭ་ལྡན་(Polyvinylchloride)ནམ། ཡང་ན། འགྱིག་དང་འདྲ་བའི་དངོས་རྫས་ཤིག་གིས་བཏུམས་ཡོད། ལྕགས་རིགས་ཕན་ཚུན་རྡུང་པའམ། ཡང་ན། ངོས་མཁྲེགས་པོ་ཞིག་གིས་བརྡུངས་ཚེ། སྒྲ་གྲགས་སྲིད། འདི་ལྟའི་ལྕགས་རིགས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ལ་སིང་སྒྲ་ཅན་(sonorous)གྱི་ཁྱད་ཆོས་ཟེར།
ལྕགས་རིགས་མིན་པ།
ལྕགས་རིགས་མིན་པ་ཚང་མ་སྲ་གཟུགས་སམ་ཡང་ན་རླུང་གཟུགས་ཡིན་རུང། སྦོར་མིན་གཅིག་པུ་གཤེར་གཟུགས་ཡིན། ལྕགས་རིགས་མིན་པའི་དཔེ་རུ་སོལ་རྫས་དང། མུ་ཟི། ལྦ་ཚྭ། འཚོ་རླུང། ཡང་རླུང་སོགས་ཡོད། ལྦ་ཚྭ་ནི་ལྕགས་རིགས་མིན་ཡང། བཀྲགས་མདངས་ལྡན་པ་ཞིག་ཡིན། སོལ་རྫས་ནི་རྣམ་པ་འདྲ་མིན་དུ་གནས་པའི་ལྕགས་རིགས་མིན་པའི་རྩ་རྫས་ཤིག་ཡིན། འདི་ལྟའི་རྣམ་པ་མི་འདྲ་བ་རེ་རེ་ལ་ངོ་བོ་ལྡོག་པའི་རྫས་(Allotrope)ཟེར། རྡོ་རྗེ་ཕ་ལམ་ནི་སོལ་རྫས་ཀྱི་ངོ་བོ་ལྡོག་པའི་རྫས་ཤིག་ཡིན། ཕ་ལམ་ནི་སྲ་ཞིང་མཁྲེགས་ལ། བཞུ་ཚད་དང་འཁོལ་ཚད་ཀྱང་ཧ་ཅང་མཐོ་བའི་རང་བྱུང་གི་དངོས་རྫས་ཤིག་ཡིན། དེ་བཞིན། རྡོ་སྣག་ནི་སོལ་རྫས་ཀྱི་ངོ་བོ་ལྡོག་པའི་རྫས་གཞན་ཞིག་ཡིན། རྡོ་སྣག་ནི་སྙི་ཞིང་འཇམ་ལ་གློག་བརྒྱུད་ཁྲིད་བཟང་བའི་དངོས་རྫས་ཤིག་ཡིན། རྡོ་རྫས་དང། བུལ་རྫས། དུག་སེལ་ལྟ་བུའི་བ་ཚྭའི་ལྕགས་རིགས་(Alkli metal)ནི་སྙི་ཞིང་འཇམ་ལ་གྲིས་གཏུབ་ཐུབ་པ་ཞིག་ཡོད། ལྕགས་རིགས་འདི་ཚོའི་བཞུ་ཚད་དམའ་ལ་སྟུག་ཚད་ཀྱང་དམའ་བ་ཡིན། རྩ་རྫས་ནི་རྩ་རྫས་སོ་སོའ་ིརྫས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ལ་བལྟོས་ཏེ་ལྕགས་རིགས་དང་ལྕགས་རིགས་མིན་པའི་དབྱེ་འབྱེད་གསལ་པོར་བྱེད་ཐུབ། ལྕགས་རིགས་མིན་པའི་རྩ་རྫས་ཕལ་ཆེ་བ་ཆུའི་ནང་དུ་བཞུས་ཚེ། སྐྱུར་གྱི་རང་བཞིན་ཅན་གྱི་འཚོ་ལྡན་(Oxide)གྲུབ་ཐུབ། ལྕགས་རིགས་ཕལ་ཆེ་བ་ཆུའི་ནང་དུ་བཞུས་ཚེ། བུལ་གྱི་རང་བཞིན་ཅན་གྱི་འཚོ་ལྡན་གྲུབ་ཐུབ། script html bucinscript html bucin buat pacar
རླུང་ནང་དུ་ལྕགས་རིགས་བསྲེགས་པ།
ལྕགས་རིགས་ཕལ་མོ་ཆེ་འཚོ་རླུང་དང་འདུས་ཏེ་ལྕགས་རིགས་འཚོ་ལྡན་གྲུབ་ཐུབ། དཔེར་ན། ཟངས་མེ་རུ་བསྲེག་ཚེ། འཚོ་རླུང་དང་འདུས་ཏེ་ཟངས་(II)འཚོ་ལྡན་གྲུབ་ཐུབ། ཟངས་འཚོ་ལྡན་ནི་མདོག་ནག་པོ་ཞིག་ཡིན། དེ་བཞིན། ཧ་ཡང་མེ་རུ་བསྲེགས་ཚེ། ཧ་ཡང་འཚོ་ལྡན་གྲུབ་པ་ཡིན། སྤྱིར་བཏང་ལྕགས་རིགས་འཚོ་ལྡན་ཡིན་ན། བུལ་གྱི་རང་བཞིན་ཡིན་ངེས་ཀྱང། ལྕགས་རིགས་འཚོ་ལྡན་ཁག་ཅིག་གིས་སྐྱུར་དང་བུལ་གཉིས་ཀའི་རང་བཞིན་སྟོན་པའང་ཡོད། དཔེར་ན། ཧ་ཡང་འཚོ་ལྡན་དང། ཏི་ཚ་འཚོ་ལྡན་ལྟ་བུ་ཡིན། འདི་ལྟའི་ལྕགས་རིགས་འཚོ་ལྡན་གྱིས་སྐྱུར་དང་བུལ་གཉིས་ཀ་མཉམ་དུ་རྫས་འགྱུར་བྱས་ཏེ་ཚྭ་དང་ཆུ་གྲུབ་ཐུབ། འདི་ལྟའི་ལྕགས་རིགས་འཚོ་ལྡན་ལ་མཚན་གཉིས་འཚོ་ལྡན་(Amphoteric oxide)ཟེར། ཧ་ཡང་འཚོ་ལྡན་ཡིན་ཚེ། སྐྱུར་དང་བུལ་གཉིས་ཀ་མཉམ་དུ་གཤམ་ལྟར་རྫས་འགྱུར་བྱེད་པ་ཡིན། ལྕགས་རིགས་འཚོ་ལྡན་ཕལ་ཆེ་བ་ཆུའི་ནང་དུ་བཞུ་མི་ཐུབ་ཀྱང། ལྕགས་རིགས་འཚོ་ལྡན་ཁ་ཤས་ཆུའི་ནང་བཞུས་ཏེ་བ་ཚྭ་གྲུབ་ཐུབ། བུལ་རྫས་འཚོ་ལྡན་དང་དུག་སེལ་འཚོ་ལྡན་གཉིས་ཆུའི་ནང་བཞུས་ཏེ་གཤམ་གྱི་རྫས་འགྱུར་ལྟར་བ་ཚྭ་གྲུབ་ཐུབ། ལྕགས་རིགས་ཚང་མས་གཅིག་གྱུར་གྱིས་འཚོ་རླུང་མཉམ་དུ་རྫས་འགྱུར་མི་བྱེད་པ་མཐོང་ཡོད། ལྕགས་རིགས་མི་འདྲ་བ་སོ་སོ་འཚོ་རླུང་མཉམ་དུ་རྫས་འགྱུར་བྱེད་ཤུགས་ཀྱང་མི་འདྲ་བ་ཡིན། དུག་སེལ་དང་བུལ་རྫས་ལྟ་བུར་མཚོན་ན། འཚོ་རླུང་མཉམ་དུ་ཤུགས་དྲག་ཆེན་པོས་རྫས་འགྱུར་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། ལྕགས་རིགས་འདི་གཉིས་རླུང་གི་ནང་དུ་ཁ་ཕྱེས་ཏེ་བཞག་ཚེ། འཚོ་རླུང་མཉམ་དུ་རྫས་འགྱུར་བྱས་ཏེ་རང་དགར་མེ་འབར་བ་ཡིན་རྐྱེན། ལྕགས་རིགས་འདི་གཉིས་རྒྱུན་དུ་ས་སྣུམ་ནང་དུ་ཉར་འཇོག་བྱེད་དགོས་པ་ཡིན། དཀར་གཡའ་དང། ཧ་ཡང། ཏི་ཚ། ཞ་ཉེ་ལྟ་བུའི་ལྕགས་རིགས་ནི་རྒྱུན་གཏན་གྱི་དྲོད་ཚད་ཐོག་འཚོ་རླུང་མཉམ་དུ་རྫས་འགྱུར་བྱས་ཏེ། ལྕགས་རིགས་འཚོ་ལྡན་གྱི་བང་རིམ་སྲབ་མོ་ཞིག་ཕྱི་ངོས་སུ་གྲུབ་པ་དེས། ལྕགས་རིགས་དེ་ཉིད་རྒྱུན་མཐུད་དེ་འཚོ་རླུང་མཉམ་དུ་རྫས་འགྱུར་བྱས་ཏེ་རང་བཞིན་མི་ཉམས་པར་ཕན་པ་ཡིན། ལྕགས་མེ་རུ་བསྲེགས་ཚེ། མེ་འབར་མི་ཐུབ་ཀྱང། ལྕགས་ཀྱི་རྡར་ཕྱེ་མེ་རུ་བསྲེགས་ཚེ་མེ་འབར་ཐུབ། དེ་བཞིན། ཟངས་ཀྱིས་མེ་འབར་མི་ཐུབ་ཀྱང། ཟངས་མེ་རུ་བསྲེགས་ཚེ། ཟངས་ཀྱི་ཕྱི་ངོས་སུ་ཟངས་འཚོ་ལྡན་གྱི་བང་རིམ་ནག་པོ་ཞིག་གྲུབ་ཐུབ། དྲོད་ཚད་མཐོ་པོ་ཇི་ཙམ་ཡོད་ཀྱང། གསེར་དང་དངུལ་གྱིས་འཚོ་རླུང་མཉམ་དུ་རྫས་འགྱུར་མི་བྱེད། བུལ་རྫས་ནི་རྫས་འགྱུར་བྱེད་ཤུགས་ཆེ་ཤོས་དེ་ཡིན་པ་རྟོགས་ཐུབ། དཀར་གཡའ་ནི་བུལ་རྫས་ལྟར་རྫས་འགྱུར་བྱེད་ཤུགས་དེ་ཙམ་ཆེན་པོ་མེད། ལྕགས་རིགས་མེ་རུ་བསྲེགས་ཏེ་རྫས་འགྱུར་བྱེད་ཤུགས་ བརྟག་དགོས་ཚེ། ཏི་ཚ་དང་ལྕགས། ཟངས་དང་ཞ་ཉེ་ལྟ་བུའི་ལྕགས་རིགས་ཀྱི་རྫས་འགྱུར་བྱེད་ཤུགས་དབྱེ་བ་འབྱེད་མི་ཐུབ། དེས་ན། བྱེད་ཐབས་གཞན་སྤྱད་དེ་ལྕགས་རིགས་དེ་ཚོའི་རྫས་འགྱུར་བྱེད་ཤུགས་རྟོགས་ཐུབ་པ་བྱེད་རྒྱུ་ཡིན།
ལྕགས་རིགས་དང་ཆུའི་རྫས་འགྱུར།
ལྕགས་རིགས་དང་ཆུ་རྫས་འགྱུར་བྱས་ཚེ། གྲུབ་རྫས་སུ་ལྕགས་རིགས་འཚོ་ལྡན་དང་ཡང་རླུང་བྱུང་བ་ཡིན། ཆུའི་ནང་བཞུ་ནུས་པའི་ལྕགས་རིགས་འཚོ་ལྡན་ཞིག་ཡིན་ཚེ། ཆུའི་ནང་བཞུས་ཏེ་ལྕགས་རིགས་ཡང་འཚོ་ཅན་གྲུབ་ཐུབ། འོན་ཀྱང། ལྕགས་རིགས་ཚང་མས་ཆུ་དང་རྫས་འགྱུར་བྱེད་མི་ཐུབ། དུག་སེལ་དང་བུལ་རྫས་ལྟ་བུའི་ལྕགས་རིགས་དང་ཆུ་གྲང་མོའ་ིརྫས་འགྱུར་བྱེད་ཤུགས་ཧ་ཅང་དྲག་ལ། དྲོད་ནུས་མང་པོ་ཕྱིར་གཏོང་བ་ཡིན་རྐྱེན། འདི་ལྟའི་རྫས་འགྱུར་ནས་གྲུབ་པའི་ཡང་རླུང་ལ་མེ་འབར་བ་ཡིན། དཀར་ཤམ་ལྟ་བུའི་ལྕགས་རིགས་དང་ཆུའི་རྫས་འགྱུར་ནི་ཤུགས་ཆུང་ལ། དྲོད་ནུས་ཀྱང་མང་པོ་ཕྱིར་གཏོང་མི་ཐུབ་རྐྱེན། ཡང་རླུང་ལ་མེ་འབར་མི་ཐུབ། དཀར་ཤམ་དང་ཆུ་རྫས་འགྱུར་བྱས་རྗེས། དཀར་ཤམ་གྱི་ངོས་སུ་ཡང་རླུང་གི་ལྦུ་བ་མང་པོ་འཁོར་བ་ཡིན་རྐྱེན། དཀར་ཤམ་ཆུའི་གཏིང་དུ་བྱིངས་ཏེ་སྡོད་མི་ཐུབ་པར་ཆུ་ཁར་གཡེང་བ་ཡིན། དཀར་གཡའ་དང་ཆུ་གྲང་མོ་རྫས་འགྱུར་བྱེད་མི་ཐུབ། དཀར་གཡའ་དང་ཆུ་ཚ་པོ་རྫས་འགྱུར་བྱས་ཏེ། གྲུབ་རྫས་སུ་ལྕགས་རིགས་ཡང་འཚོ་ཅན་དང། ཡང་རླུང་གྲུབ་པ་དང། དཀར་གཡའི་ངོས་སུ་ཡང་རླུང་གི་ལྦུ་བ་མང་པོ་འཁོར་ཏེ། ཆུའི་ངོས་སུ་གཡེང་བ་ཡིན། ཧ་ཡང་དང། ལྕགས། ཏི་ཚ་ལྟ་བུའི་ལྕགས་རིགས་ཀྱིས་ཆུ་གྲང་མོ་དང་ཚ་པོ་གཉིས་ཀ་མཉམ་དུ་རྫས་འགྱུར་མི་བྱེད། ལྕགས་རིགས་འདི་དག་གིས་རླངས་པ་མཉམ་དུ་རྫས་འགྱུར་བྱས་ཏེ་གྲུབ་རྫས་སུ་ལྕགས་རིགས་འཚོ་ལྡན་དང་ཡང་རླུང་བྱུང་བ་ཡིན། ཞ་ཉེ་དང། ཟངས། གསེར། དངུལ་ལྟ་བུའི་ལྕགས་རིགས་ཀྱིས་ཆུ་མཉམ་དུ་རྫས་འགྱུར་རྩ་བ་ནས་མི་བྱེད་པ་ཡིན།
ལྕགས་རིགས་དང་སྐྱུར་གྱི་རྫས་འགྱུར།
ལྕགས་རིགས་དང་སྐྱུར་རྫས་འགྱུར་བྱས་ཚེ། གྲུབ་རྫས་སུ་ཚྭ་དང་ཡང་རླུང་བྱུང་། ལྕགས་རིགས་དང་ཟེ་འཚུམ་སྐྱུར་(HNO3)རྫས་འགྱུར་བྱས་ཚེ། གྲུབ་རྫས་སུ་ཡང་རླུང་གྲུབ་མི་ཐུབ། གང་ཡིན་ཞེ་ན། ཟེ་འཚུམ་སྐྱུར་ནི་འཚོ་ལེན་བྱེད་པོོ་(Oxidising agent)ཤུགས་ཆེན་ཞིག་ཡིན་རྐྱེན། གྲུབ་རྫས་སུ་བྱུང་བའི་ཡང་རླུང་ལ་འཚོ་དོར་རྫས་འགྱུར་བྱུང་སྟེ་ཆུ་གྲུབ་པ་དང། ཟེ་འཚུམ་སྐྱུར་དེ་ཉིད་ལ་འཚོ་ལེན་རྫས་འགྱུར་བྱུང་སྟེ་ཟེ་རླུང་འཚོ་ལྡན་གང་རུང་(N2O, NO, NO2)ཞིག་ཏུ་འཕྲི་འགྱུར་བྱེད་པ་ཡིན། འོན་ཀྱང། དཀར་གཡའ་དང་མེང་ལྕགས་གཉིས་ཀྱིས་ཟེ་འཚུམ་སྐྱུར་དང་རྫས་འགྱུར་བྱས་ཏེ་གྲུབ་རྫས་སུ་ཡང་རླུང་འབྱུང་ཐུབ། དཀར་གཡའ་དང་སྐྱུར་གྱི་རྫས་འགྱུར་ནི། དྲོད་ཚད་མཐོ་ཤོས་དང། ལྦུ་བ་མགྱོགས་ཤོས་གྲུབ་ཐུབ་། དེས་ན། ལྕགས་རིགས་དེ་དག་དང་སྐྱུར་གྱི་རྫས་འགྱུར་བྱེད་ཤུགས་ནི་དཀར་གཡའ་ཆེ་ཤོས་དང། དེ་ནས་ཧ་ཡང། དེ་ནས་ཏི་ཚ། དེ་ནས་ལྕགས (Mg>Al>Zn>Fe) བཅས་རྫས་འགྱུར་བྱེད་ཤུགས་རིམ་ཆག་བཞིན་སྒྲིག་ཐུབ། ཡང་ཚྭའི་སྐྱུར་དཀྱུས་མའི་ནང་དུ་ཟངས་བླུགས་སྐབས། ལྦུ་བ་མི་འབྱུང་བ་དང། དྲོད་ཚད་ཀྱང་འགྱུར་བ་མེད་པ་ཡིན་རྐྱེན། ཟངས་དང་ཡང་ཚྭའི་སྐྱུར་དཀྱུས་མ་གཉིས་རྫས་འགྱུར་མི་བྱེད་པ་རྟོགས་ཐུབ།
ནག་ཆུ
བོད་ལྗོངས་ཁོངས་ནག་ཆུ་ས་ཁུལ་གྱི་མངའ་ཁུལ་ནག་ཆུ་རྫོང་ཡོད་ས་དེ་ཡི་ལུང་པའི་མིང་དང་ཆུ་གཉིས་ཀར་གོ་དགོས།
༨༥ (གྲངས་ཀ།)
༨༥ནི་རང་བྱུང་གི་གྲངས་ཞིག་སྟེ་༨༤པའི་རྗེས་མ་དང་༨༦པའི་སྔོན་དུ་ཡིན།
ནཱ་རོ་ཏ་པ་ཛྙ་ན་སིངྷིའི་རྣམ་འཕྲུལ་
རྒྱ་གར་གྱི་གྲུབ་ཆེན་ནཱ་རོ་པ་ཡེ་ཤེས་གྲུབ་པའི་རྣམ་འཕྲུལ། འབྲུག་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་མི་ཕམ་པདྨ་དཀར་པོ་པཎ་ཆེན་ནཱ་རོ་པའི་སྤྲུལ་པ་ཡིན་ཟེར། རབ་བྱུང་དགུ་པའི་མེ་ཕག་(༡༥༢༧)ལོར་འཁྲུངས། བཀའ་བརྒྱུད་པའི་ཆོས་ལུགས་སྤྱི་དང་། རིག་གནས་ལ་མཁས་པའི་སྙན་གྲགས་དང་ལྡན་པ་ཞིག་ཡིན། སྤྲུལ་སྐུ་རིམ་པར་བྱོན་ཡོད་ཚོད་འདུག་ཀྱང་ལོ་རྒྱུས་ཞིབ་ཆ་མ་མཐོང་། འདིས་《འབྲུག་པ་བཀའ་བརྒྱུད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་བསྟན་པའི་པདྨ་རྒྱས་པའི་ཉིན་བྱེད་》 《འབྲུག་པ་ཆོས་འབྱུང་》སོགས་བརྩམས་ཆོས་པོད་བཅུ་བཞི་ཙམ་ལྷ་སའི་ཉེ་འདབས་གནམ་འབྲུག་དགོན་དུ་ཡོད།
བུམ་ཐང་གི་ས་ཁོངས།
བུམ་ཐང་ནི་འབྲུག་ཡུལ་གྱི་ས་ཁོངས་གཅིག་རེད།
མིང་འབྱུང་ཚུལ། བརྒྱ་ཕྲག་བདུན་པའི་ནང་ཆོས་རྒྱལ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོའི་སྐབས་སུ། མཐའ་འདུལ་ཡང་འདུལ་གྱི་གཙུག་ལག་ཁང་བཞེངས་པའི་ནང་གི་བུམ་ཐང་ངམ་འབུམ་ཐང་ཞེས་པ་དེ་འདི་ཡིན། སྐབས་དེའི་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་ས་དེ་སྲན་མོ་གན་གྱལ་གྱི་གཟུགས་ལྟ་བུར་འདུག་པ་དེའི་ཕྱག་གཡས་པའི་སྟེང་དུ་བཞེངས། ཚུལ་དེས་སྲན་མོའི་ཁ་མནན་ནས་ཐུར་དུ་སྦུབ་པར་བྱས་པའི་ཚུལ་དུ་བྱས་པའི་གཡོ་རུའི་ཁོངས་སུ་གཏོགས།
ནག་པ་ཟླ་བ་
ཧོར་ཟླ་གསུམ་པ།
ཨོ་ཏན་ཏ་པུ་རི་
རྒྱ་གར་གྱི་གནས་མཆོག་ཅིག་སྟེ་མཁས་དབང་་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱིས“པ་ཌ་ཎ་ནས་ར་ཇི་གི་རི་ལ་འགྲོ་བའི་ལམ་དུ་བི་ཧར་ཤ་རིབ་ཟེར་བའི་གྲུ་ཟན་ལ་སླེབས་ཤིང་དེ་ནས་ནུབ་ཏུ་བལྟས་ན་བྲག་རི་ལེབ་མོ་ཞིག་མཐོང་བ་དེ་ཨོཏནྟཔུརིའི་གཙུག་ལག་ཁང་གི་ཤུལ་ཡིན་ཟེར། སྔོན་གཙུག་ལག་ཁང་དེ་རྒྱ་གར་ན་གྲགས་པ་ཤིག་ཡིན་ཅིང་རང་རེའི་བོད་ཀྱི་བསམ་ཡས་ཀྱང་དེ་ལ་དཔེ་བྱས་ཏེ་བཞེངས་པ་ཡིན།  ས་འདི་ཡིན་ཟེར་བ་ཙམ་ལས་གནས་ཀྱི་ཤུལ་ལ་སོགས་པ་ནི་མི་སྣང་།  རི་འདི་ནི་ནཱ་རོ་པའི་བཞུགས་གནས་ཕུ་ལ་ཧ་རི་བྱ་བ་དེ་ཡིན་པར་ཐེ་ཚོམ་མི་འདུག་སྟེ།  ཆག་ལོའི་རྣམ་ཐར་དུ་ན་ལན་ཌཱའི་བྱང་ངོས་ཚ་འབོག་གཅིག་གི་ས་ན་རི་དེ་ཡོད་གསུངས་ཤིང་།  ན་ལན་ཌཱའི་བྱང་ན་རི་འདི་གཅིག་པུ་མ་གཏོགས་ཡེ་མེད་ལ།  རིའི་དབྱིབས་ཀྱང་བོད་ཀྱི་ཕྱོགས་སུ་མགོ་གུག་པ་ལྟར་ཡོད་པས་མི་ལའི་རྣམ་ཐར་དང་ཡང་འགྲིག”གཅེས་གསུངས་སོ།  །
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
ཨོ་ཏྲེ་
རྒྱ་གར་ལྷོ་ཕྱོགས་རྒྱལ་པོ་ཤིང་རྟ་བཅུ་པའི་ཡུལ་དེ་ཡིན་ཞེས་མཁས་པ་མང་པོས་གསུངས། ཨོ་ཏྲེ་ཞེས་པ་བོད་སྐད་དུ་རོལ་པ་ཅན་གྱི་དོན་ཡིན་པར་སྐད་གཉིས་ཤན་སྦྱར་གྱི་གཞུང་འགར་གསལ།
ཨོ་ཊི་བི་ཤ་
རྒྱ་གར་གྱི་གནས་ཆེན་ཞིག་སྟེ་མཁས་དབང་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱིས་ཀ་ལི་ཀ་ཏ་ནས་མི་རིང་བའི་སར་ཡོད་པ་དང་། ཡུལ་དེ་ནི་ཨོ་ཊི་བི་ཤའམ་ཀ་ལིང་ཀའི་ཡུལ་ཏེ་དེ་སྔོན་གསང་སྔགས་དར་བའི་གནས་ཡིན་ཅིང་ད་དུང་ཡང་དེར་ནང་པའི་སྔགས་ཉམས་སུ་ལེན་པ་ཡོད་ཅེས་ཟེར།  ཡུལདེར་རྒྱ་མཚོའི་འགྲམ་དང་ཉེ་བ་ན（པུ་རི）ཛ་གད་ན་ཐ་བྱ་བའི་ཁྱབ་འཇུག་གི་ལྷ་ཁང་ངོ་མཚར་ཅན་དེ་ཡོད་ཅེས་གསུངས་སོ།  །
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
ཁྱབ་​འཇུག
ཁྱབ་​འཇུག་ནི་ཧིན་དུ་ཡི་ལྷ་རེད།
ནག་པོ་ཆེན་པོ་ཁྲག་འཐུང་གི་རྒྱལ་པོ་
འདི་སྤྱིར་ན་ཁྲོ་བོའི་རིགས་ཕལ་ཆེ་བར་འཇུག་
རྒྱལ་དར།
རྒྱལ་དར།Edit
ང་བཅས་འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྒྱལ་དར་འདི་ ཧེ་མ་ཡོད་པའི་ལོ་རྒྱུས་མིན་འདུག ། འདི་ང་བཅས་དུས་རབས་ཉི་ཤུ་པའི་ནང་གི་བསྒྱུར་བ་ཅིག་ཨིན། དུས་རབས་ཉི་ཤུ་པའི་ནང་ ཡར་སྟོད་ལས་རྒྱ་ནག་གི་རྒྱལ་ཁབ་ འདི་ཡང་འགྱུར་བ་ཆགས། སྨད་ལས་རྒྱ་གར་གི་རྒྱལ་ཁབ་ འདི་ཡང་འགྱུར་བ་ཆགས། རྒྱལ་ཁབ་རང་རང་སོ་སོའི་རྒྱལ་ལུགས་ རྒྱལ་དར་ རྒྱལ་རྟགས་ཚུ་ བཟོ་ཞིནམ་ལས་ ཁོང་སྟོབས་ཅན་གཉིས་ཀྱི་སྦུག་ལུ་ ང་བཅས་ནཱ་ཡང་ ཅོག་ཅིགཔ་སྦེ་བསྒྱུར་བ་བཏང་དགོཔ་བྱུང་ནུག །
དེ་ཡང་ས་སྐྱོང་དབང་ཕྱུག་ཆེན་པོ་ཞིང་གཤེགས་དམ་པ་འབྲུག་རྒྱལ་གསུམ་པ་མཆོག་གི་བཀའ་ལྟར་དུ་ དང་པ་རང་ནང་པའི་རིག་པའི་གནས་ལྔ་ལུ་མཁས་ཤོས་ ད་ལི་ན་སློབ་དཔོན་རྣམ་རྒྱལ་མཆོག་དང་ དྲག་ཤོས་ཤིང་ཁ་བླམ་ དྲག་ཤོས་ཨ་ཁུ་བཀྲོང་མི་ ཁོང་ཕུལ་དུ་ཕྱིན་པའི་མཁས་པ་ལེ་ཤ་ཅིག་ ཕྲི་སྣོན་སྲེ་གསུམ་གྱི་སྒོ་ལས་ རྒྱལ་ལུགས་འདི་བརྩམས་གནང་ནུག ། མཐའ་མེད་མཐའ་དཔྱོད་གྲུབ་འབྲས་འདི་ ཚིགས་རྐང་དྲུག་ལུ་ ཞིང་གཤེགས་དམ་པ་འབྲུག་རྒྱལ་གསུམ་པ་མཆོག་ ཁོ་ར་གིས་གཏན་ཕེབས་གནང་ནུག ། ཚིགས་བཅད་འདི་འབད་བ་ཅིན་་་
འབྲུག་ཙན་དན་བཀོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ནང་།།
དཔལ་ལུགས་གཉིས་བསྟན་སྲིད་སྐྱོང་བའི་མགོན།།
འབྲུག་རྒྱལ་པོ་མངའ་བདག་རིན་པོ་ཆེ།།
སྐུ་འགྱུར་མེད་བརྟན་ཅིང་ཆབ་སྲིད་འཕེལ།།
ཆོས་སངས་རྒྱས་བསྟན་པ་དར་ཞིང་རྒྱས།།
འབངས་བདེ་སྐྱིད་ཉི་མ་ཤར་བར་ཤོག།
རྒྱལ་ལུགས་གཏན་ཕེབས་གནང་ཚརཝ་ཅིན་ རྒྱལ་ལུགས་འདི་གིས་མཚོན་པའི་ རྒྱལ་དར་ཡང་བཟོ་དགོཔ་ལས་ རྒྱལ་དར་འདི་རྒྱལ་ཡུམ་སྐལ་བཟང་མཆོག་གི་སྐུ་མཆེད་ ཨ་ནུ་ལྷ་རྒྱལ་གྱིས་བཟོ་གནང་གནངམ་ཨིན་ཟེར་སླབ་སྲོལ་འདུག ། འདི་ཡང་ག་དེ་འབད་བཟོ་ནུག་དགོ་ཟེར་བ་ཅིན་ ཚོན་མདོག་སེར་པོ་ ཚོན་མདོག་དམར་པོ་ སྦུག་ན་འབྲུག་དཀར་པོ་གཅིག ། མཚོན་སྲོལ་འབད་བ་ཅིན་ སེར་པོ་འདི་གིས་འབྲུག་རྒྱལ་པོ་མཚོན། དམར་པོ་འདི་ བླམ་ཆོསཔ་ཚུ་མཚོན། འབྲུག་འདི་མི་སེར་ཚུ་མཚོན་སྦེ་ དཔེར་ན་འབྲུག་རྒྱལ་པོ་མངའ་བདག་རིན་པོ་ཆེ། །སྐུ་འགྱུར་མེད་བརྟན་ཅིང་ཆབ་སྲིད་འཕེལ། །ཟེར་མི་འདི་ སེར་པོ་འདི་གིས་མཚོན་ ཆོས་སངས་རྒྱས་བསྟན་པ་དར་ཞིང་རྒྱས།། ཟེར་མི་འདི་ ཚོན་མདོག་དམར་པོ་འདི་གིས་མཚོན་ འབངས་བདེ་སྐྱིད་ཉི་མ་ཤར་བར་ཤོག། ཟེར་མི་འདི་ འབྲུག་དཀར་པོ་འདི་གིས་མཚོན། འབྲུག་འདི་སྐད་གྲགས་ཆེ་དྲགས། འབྲུག་དཀར་པོ་འདི་ ནད་དང་མུ་གེ་ཞི་བ། འབྲུག་གི་ལག་པ་ནོརབུ་འཆང་མི་འདི་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་འདི་འབྱོར་ལྡན་ཕྱུགཔོ་འཆང་ནི་ནོར་བུ་ཨིན།
ཧེ་མ་འབད་བ་ཅིན་ རྒྱལ་དར་འདི་གྲུ་བཞི་སྦེ་བཟོ་བཟོཝ་མས་ དེ་ལས་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་མི་ཆ་ཁྱབ་ག་ར་ རིངམོ་སྦེ་ཡོདཔ་ད་ལུ་ འདི་གུ་དཔེ་བླངས་ཏེ་རིངམོ་སྦེ་བཟོ་གནང་ནུག ། དེ་ལས་ཚོན་མདོག་དམརཔོ་འདི་ཡང་ ལི་ཝང་ལུ་བཟོ་གནང་ཞིན་ན་ སེརཔོ་འདི་འབྲུག་རྒྱལ་པོ་དང་ ལི་ཝང་འདི་བློན་པོ་ལུ་མཚོན། ཆོས་ཕྱོགས་ལས་ སེརཔོ་འདི་རྗེ་མཁན་པོ་དང་ ལི་ཝང་འདི་བླ་སློབ་ལུ་མཚོན། དེ་ལས་འབྲུག་དཀརཔོ་འདི་ མི་སེར་བུ་དང་བུ་མོ་ཚུ་ལུ་མཚོནམ་ཨིནམ་སྦེ།
ས་སྐྱོང་དབང་ཕྱུག་ཆེན་པོ་ཞིང་གཤེགས་དམ་པ་འབྲུག་རྒྱལ་གསུམ་པ་མཆོག་གི་སྐབས་ལུ་ དམག་སྡེ་དང་ སློབ་གྲྭ་གསརཔ་ལེ་ཤ་ཅིག་བཙུགས་ཞིནམ་ལས་ ཡར་རྒྱ་ནག་ལུ་འབད་རུང་ མར་རྒྱ་གར་ལུ་འབད་རུང་ དམག་གྱལ་ཐིག་རེ་བསྒྲིགས་པ་ཅིན་ དང་པ་རྒྱལ་ལུགས་འདི་བཏང་ རྒྱལ་དར་འདི་འཕྱར་ མི་ཚུ་གིས་གུས་ཞབས་འབད། དེ་བཟུམ་འབད་རང་ང་བཅས་འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ཡང་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མཛད་རིམ་ ག་ཅི་འབད་རུང་ རྒྱལ་ལུགས་འདི་བཏང་ རྒྱལ་དར་འདི་འཕྱརཝ་ད་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་འགོ་ཁྲིདཔ་ རྒྱལ་ཁབ་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལམ་སྲོལ་ འདི་ཚུ་ག་ར་ལུ་ཤ་ཞེན་བསྐྱེད་དགོཔ་ཁག་ཆེ་བས།
༨༦ (གྲངས་ཀ།)
༨༦ནི་རང་བྱུང་གི་གྲངས་ཞིག་སྟེ་༨༥པའི་རྗེས་མ་དང་༨༧པའི་སྔོན་དུ་ཡིན།
རྒྱལ་དར།
རྒྱལ་དར།Edit
དུས་ནམ་ར་འབད་རུང་ རྒྱལ་དར་རལ་རལཝ་འཕྱར་ནི་དང་ ད་རུང་མར་ལས་ཤིང་འབྲས་བསྡམ་ནི་བཟུམ་སྦེ་བཟོ་བ་ཅིན་ མི་འདི་བསོད་ནམས་ར་ཟད་ཚརཝ་ཨིན། རྩ་ཁྲིམས་ནང་ལུ་ཡང་ རྒྱལ་དར་འདི་ས་གཙང་བཞག་དགོ་ རལ་རལཝ་མི་བཏུབ་ གུས་ཞབས་འབད་དགོ་ཟེར་གསུང་ཡོད་དོ་བཟུམ་སྦེ་མཛད་པ་ཅིན་ བུ་དང་བུ་མོ་རེ་རེ་ཞིན་དུ་བསོད་ནམས་ཡར་རྒྱས་འགྱོ་འོང་། རྒྱལ་དར་འདི་ལུ་ འ་ནཱིམ་ཅིག་གནོདཔ་ཅན་དང་ མེདཔ་བཏང་པ་ཅིན་ བསོད་ནམས་ཡང་དམའ་བཀྲག་འགྱོ་འོང་། དེ་འབདཝ་ལས་ རྒྱལ་དར་འདི་འཕྱར་བའི་སྐབས་ ང་གིས་ངེ་གི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་འགོ་ཁྲིདཔ་འདི་ལུ་ གུས་བཀུར་འབད་དགོ ། ངེ་གི་ཆོས་འདི་ལུ་གུས་བཀུར་འབད་དགོ ། ངེ་གི་ཆ་རོགས་འབྲུག་དཀརཔོ་འདི་ལུ་གུས་བཀུར་འབད་དགོ་ཟེར་བསམ་དགོཔ་ཨིན། དེ་སྦེ་འབད་ཡར་སོང་པ་ཅིན་ འབྲུག་རྒྱལ་པོ་ བློན་པོ་ བླ་ཆོསཔ་ མི་སེར་ག་ར་ སེམས་ལུ་འབབ་འོང་ཟེར་ཞུ་ཨིན།
པདྨ་ལས་འབྲེལ་རྩལ་
གཏེར་སྟོན་རིན་ཆེན་ཚུལ་རྡོར་རམ་གསང་མཚན་པདྨ་ལས་འབྲེལ་རྩལ། ༈ ཡང༌། ས་ནང་འཇིགས་བརྒྱད་ཤ་བའི་རྭ་ཅོ་འབྱུང༔ བསོད་ནམས་ཟད་པ་དབུས་སུ་མི་རྒོད་སྡིགས༔ དྭགས་པོ་ལྷང་ལྟ་བྲག་གི་གཏེར་ཁ་འདི༔ མི་བཞག་འདོན་པའི་རྟགས་དེ་བསྟན་ནས་འབྱུང༔ མངའ་བདག་སྲས་མོ་རིན་ཆེན་ཚུལ་རྡོར་འབྱུང༔ ཞེས་པའི་གཏེར་སྟོན་རིན་ཆེན་ཚུལ་རྡོར་རམ་གསང་མཚན་པདྨ་ལས་འབྲེལ་རྩལ་ནི། རྒྱལ་པོའི་སྲས་མོ་ལྷ་ལྕམ་པདྨ་གསལ་ཉིད་དག་པའི་སྐྱེ་བ་ལྔ་བརྒྱུད་པའི་ཐ་མ་སྟེ་རྡོ་བོད་མཚམས་གཉན་རོང་འབྲི་ཐང་ཞེས་བྱ་བའི་ཡུལ་དུ་ཉང་གི་གདུང་རིགས་ལས་ལྕགས་མོ་ཡོས་ཀྱི་ལོར་སྐུ་བལྟམས། ནར་སོན་ནས་ལོ་རོར་རབ་བྱུང་མཛད་པའི་མཚན་ཚུལ་ཁྲིམས་རྡོ་རྗེར་གྲགས། དགུངས་ལོ་བཅུ་དྲུག་བཞེས་པའི་དུས་གུ་རུའི་རྣམ་འཕྲུལ་དགེ་སློང་རྒན་པོ་ཞིག་གིས་ཁ་བྱང་ཤོག་དྲིལ་ཕྱག་ཏུ་གཏད་པ་དང༌། ཉེར་གཅིག་པར་གཏེར་སྟོན་རིན་ཆེན་གླིང་པས་འབྲི་ཐང་ཀོ་རོ་བྲག་ནས་གདན་དྲངས་པའི་ཤོག་སེར་གྱི་ཁྲོད་ནས་འདིའི་ཁ་བྱང་དང་ལུང་བསྟན་བྱུང་བའང་ཕྱག་ཏུ་ཕུལ་བ་ལྟར་དགུང་ལོ་ཉེར་གསུམ་པ་ལ་དྭགས་པོ་ལྡང་ལུང་ཁྲ་མོ་བྲག་ནས་རྫོགས་པ་ཆེན་པོ་མཁའ་འགྲོ་སྙིང་ཐིག་གི་ཆོས་སྐོར་ཟབ་མོ་ཁྱད་པར་འཕགས་པ་དང༌། གཞན་ཡང་བླ་མ་སྤྱི་འདུས་འཁོར་ལོ། ཕྱག་རྡོར་དྲེགས་པ་ཀུན་འདུལ། རྟ་མགྲིན་གཉེན་པོ་ལྷ་གསུམ། གཤིན་རྗེ་ཀིང་ཀང་དགྲ་ཁ་ལ་རྒྱས་འདེབས། གཟའ་དང་ཞིང་སྐྱོང་གཙོས་ཆོས་དང་དྲག་སྔགས་བསྟན་སྲུང་གི་སྐོར་མང་པོའང་གདན་དྲངས། ཚུར་བྱོན་པའི་ལམ་ཁར་གཉལ་སྟོད་ཤོའི་ཚེར་མ་ལུང་དུ་སྔགས་པ་ཞིག་གིས་ཞབས་ཏོག་ཕུལ། དེའི་བུ་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་བྱུང་བ་རྒྱལ་སྲས་ལེགས་པ་རྒྱལ་མཚན་ཡིན། དེ་ནས་རང་ཡུལ་དུ་དད་མོས་ཆུང་བས་ཐུགས་སྐྱོ་ནས་དཔོན་སློབ་ལྔ་དབུས་སུ་བྱོན། བསམ་ཡས་མཆིམས་ཕུར་བཞུགས་སྐབས་རྡོ་རྗེ་ཕག་མོས་ལུང་བསྟན་པ་ལྟར་ལྷ་སར་ཕེབ་པས་རྒྱལ་དབང་ཀརྨ་པ་རང་བྱུང་རྡོ་རྗེ་མཇལ། ཆོས་རྗེ་ཉིད་ལའང་མཁའ་འགྲོས་ལུང་བསྟན་བྱུང་བ་ལྟར། སྙིང་ཐིག་གི་དབང་ལུང་ཤོག་སེར་ཐོག་ནས་གསན། རིམ་པར་གཏེར་ཆོས་རྣམས་གཏན་ལ་ཕབ་སྟེ་རྒྱལ་སྲས་ལེགས་པ་དང༌། སྤྲུལ་སྐུ་རིན་ཆེན་གླིང་པ་གཉིས་ལ་དབང་ལུང་རྫོགས་པར་གནང༌། དགུང་ལོ་ཉེར་ལྔ་པར་བྱར་སྨད་ཕྱིང་དཀར་ཞེས་པའི་ས་ཡི་ཆ་དང་ཉེ་བའི་གཉལ་རྒྱ་འགྲོ་ལ་རྩེར་གཞན་རྐྱེན་གྱིས་སྐུ་གཤེགས། པུར་སྦྱངས་པའི་ཚེ་བུད་མེད་སྔོན་མོ་རུས་རྒྱན་ཅན་དབུ་གཙུག་ནས་ཐོན་ཏེ་ནམ་མཁར་འགྲོ་བ་ཀུན་གྱིས་མཐོང༌། གདུང་རུས་ལ་ཕག་མོའི་སྐུ་དང་རིང་བསྲེལ་དཔག་མེད་བྱོན་ཅིང་ཞག་བདུན་གྱི་བར་ལུང་པ་འཇའ་འོད་ཀྱིས་གང་བ་སོགས་ཀྱིས་འགྲོ་བ་རྣམས་དད་པའི་ས་ལ་བཀོད། སྐུ་ཚེ་འདིར་འགྲོ་དོན་མི་འབྱུང་ཞིང་སྦས་ཚུལ་གྱིས་ཉམས་སུ་ལེན་པའི་དུས་ཡིན་པ་སོགས་ལུང་ནས་བསྟན་པ་ལྟར་འགྲོ་དོན་འཕྲོ་ཅན་ཏུ་གྱུར་པས་ཉིད་ཀྱི་སྐྱེ་བ་ཕྱི་མ་དེ་མ་ཐག་པ་ཀུན་མཁྱེན་དྲི་མེད་འོད་ཟེར་གྱིས་རྒྱ་ཆེར་སྤེལ་བར་མཛད། ཀུན་མཁྱེན་རང་བྱུང་ཞབས་ཀྱིས་རྒྱལ་སྲས་ལེགས་པ་ལས་སྙིང་ཐིག་གི་ཚིག་བརྒྱུད་བསྐྱར་ནས་གསན་ཅིང་འཆད་སྤེལ་རྒྱ་ཆེར་གནང་བའི་སློབ་མའི་གཙོ་བོ་གཡུང་སྟོན་རྡོ་རྗེ་དཔལ་བ་སོགས་བཞི་ལ་གཉེར་གཏད་དེ་དབུས་གཙང་མདོ་ཁམས་རྒྱ་ཧོར་ཡན་ཆད་དུ་དར་བར་མཛད་པའི་རྒྱུན་དེང་སང་ཡང་བཞུགས་ལ། སྒྲ་ཐལ་འགྱུར་རྩ་བའི་རྒྱུད་ལས། ས་ལ་གནས་པའི་བྱང་སེམས་ཀྱིས།། རྒྱ་མཚོའི་བར་དུ་སྤེལ་བར་བྱེད།། ཅེས་པའི་ལུང་དོན་མངོན་དུ་གྱུར། གཏེར་སྟོན་ཆེན་པོ་འདི་ཉིད་ཀྱི་ཟབ་གཏེར་སྙིང་པོ་སྙིང་ཐིག་རྣམ་གཉིས་ཀྱི་ཡ་གྱལ་རྫོགས་ཆེན་མཁའ་འགྲོ་སྙིང་ཐིག་གི་སྨིན་གྲོལ་ཡོངས་སུ་གྲགས་པ་རྒྱལ་བའི་དབང་པོ་རང་བྱུང་རྡོ་རྗེ་དང་ཀུན་མཁྱེན་ཀློང་ཆེན་པ་ལས་ཚིག་དོན་སོ་སོར་བརྒྱུད་པ་ཐ་དད་པ་དང་། གཉེན་པོ་ལྷ་གསུམ། ཕྱག་རྡོར་དྲེགས་འདུལ་གྱི་དབང་ལུང་སོགས་ཁོ་བོས་ཀྱང་ལེགས་པར་ནོས་སོ།།ཀོང་སྤྲུལ་གཏེར་སྟོན་བརྒྱ་རྩའི་རྣམ་ཐར་ལས་དྲངས།
ནག་པོ་སྤྱོད་པ་
རྒྱ་གར་གྱི་གྲུབ་ཆེན་བརྒྱད་ཅུའི་ནང་གི་སློབ་དཔོན་ཀཧྞ་པ་ཞུ་བ་དེ་ཡིན། འདིའི་ལོ་རྒྱུས་《གྲུབ་ཆེན་བརྒྱད་ཅུའི་རྣམ་ཐར་》ནང་གསལ།
ཨོ་མེ་ཧྲན་
ག་སྡེའི་ནང་གླང་ཆེན་འགྱིང་རི་ཞེས་པར་གཟིགས།
ར་བ་ཐེ།
ར་བ་ཐེ་(ཨ་རབ་སྐད།: الرباط)ནི་མོ་རོ་ཁོ་ཡི་རྒྱལ་ས་རེད།
ཨོ་མེ་ཧྲན་
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
ནག་པོ་གཡོགས་འགེལ་
མི་ཐུབ་བཞིན་དུ་བཙན་ཤེད་བྱས་ཏེ་སྒྲུབ་ཏུ་བཅུག་པ།
ནག་པོ་སྤྱོད་པ་ཆུང་བ་
རྒྱ་གར་གྱི་གྲུབ་ཆེན་ནག་པོ་སྤྱོད་པ་སྔ་རྗེས་གཉིས་བྱུང་བའི་རྗེས་མ།
ནག་པོ་བརྩེགས་འཇོམས་
ནག་པོ་བརྩེགས་པ་ཞེས་པ་དུག་གི་མིང་ཡིན་ལ། དེ་འཇོམས་པ་ནི་དུག་འཇོམས་སྟེ་སྨན་ཞེས་པའི་དོན།
ཤེས་རབ་དར་རྒྱས།
ཉམས་ཞིབ་རྩོམ་པ་པོ་ཤེས་རབ་དར་རྒྱས་ནི། བྱིས་དུས་ཀྱི་མིང་ཆ་ཚང་ལ་རྡོ་རྗེ་རབ་བརྟན་དང་ཡོངས་གྲགས་སུ་རབ་བརྟན་ཟེར། དགོན་པར་སོང་བ་ནས་ཤེས་རབ་དར་རྒྱས་ཞེས་འབོད། ལོ་བདུན་ལ་སོན་པ་ནས་སློབ་གྲྭའི་སྒོ་ཐེམ་འགྲིམས་ཏེ་མཐར་གཅན་ཚ་མི་རིགས་སློབ་འབྲིང་དུ་ཞུགས། སྤྱི་ལོ་ 1985 ལོར་སྡི་ཚ་རི་ཁྲོད་བཀྲ་ཤིས་ཆོས་སྡིངས་ཞེས་བྱ་བའི་རི་ཁྲོད་པའི་དགོན་པ་ཆེན་པོ་དེར་བསྐྱོད། བསྡུས་ཚད་ཀྱི་གཞུང་ལ་སྦྱངས། བརྡ་དག་དང་རྩོམ་རིག་སོགས་ལ་ཞོར་སྦྱོང་བྱས། སྤྱི་ལོ་ 1988 ལོའི་དབྱར་ཁར་བྲོས་བྱོལ་གྱིས་ལོ་དེའི་སྟོན་ཁར་རྒྱ་གར་རྡ་རམ་ས་ལ་དང་། དེ་ནས་རྒྱ་གར་ལྷོ་ཕྱོགས་འབྲས་སྤུངས་སྒོ་མང་གྲྭ་ཚང་དུ་ཞུགས་ཏེ་སློབ་གཉེར་གྱི་འཕྲོ་བསྐྱངས། གྲྭ་ཚང་འདི་བཀའ་དྲིན་ཤིན་ཏུ་ཆེ། སློབ་ཞོར་དུ་དགེ་རྒན་དང་དུས་དེབ་ཀྱི་རྩོམ་སྒྲིག་པའི་ལས་དོན་ཡང་བསྒྲུབས། རིག་གནས་འཛིན་གྲྭ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཀྱང་གསར་འཛུགས་བགྱིས། ལས་རོགས་ནི་འགའ་ཞིག་ཡོད། དེ་ལ་༸གོང་ས་རྒྱལ་བའི་དབང་པོ་མཆོག་ནས་ཧིན་སྒོར་ ༢༠༠༠༠ དང་སྐྱབས་རྗེ་དྭགས་པོ་རིན་པོ་ཆེ་ནས་ཧིན་སྒོར་ ༡༠༠༠༠ སྩལ། གདན་སའི་གྲྭ་གཞོན་ཅི་མང་གི་ཐུན་མོང་རིག་གནས་ཀྱི་གོ་རྟོགས་འཕེལ་བཞིན་པའི་མུར་འཛིན་གྲྭ་དེ་ཉིད་རྐྱེན་ལམ་དུ་ཤོར་བ་ཧ་ཅང་ཕངས་ཆེ།
སྤྱི་ལོ་ 1996 ཙམ་ནས་ལྷ་སྲས་རྒྱལ་ལོ་དོན་གྲུབ་མཆོག་གི་སྐུ་ཚེའི་ལོ་རྒྱུས་ཤིག་འབྲི་སྙམ་པ་ཡང་ཡང་ཡིད་ལ་ཤར་ཏེ། ལྷ་སྲས་མཆོག་ལ་སྙན་གསེང་ཕུལ་བར་རྗེས་སོར་ག་ལེར་སྒྲུབ་ཆོག་ཅེས་བཀའ་གནང་། སྐབས་དེའི་དམིགས་དོན་ནི། བོད་ནང་གི་མཐོ་རིམ་སློབ་མ་ཚོས་ལྷ་སྲས་མཆོག་གི་སྐུ་ཚེའི་ལོ་རྒྱུས་རགས་ཙམ་ཞིག་ཡིན་ཡང་མཁྱེན་ཐུབ་ན་མི་རིགས་ཀྱི་དོན་དུ་སེམས་ཤུགས་འཕེལ་བ་ལ་ཧ་ཅང་ཕན་ཆེ་སྙམ་པ་དེ་ཡིན། དེ་ལྟར་ཡུན་རིང་འདས་ཀྱང་དམིགས་དོན་མ་འགྲུབ།