cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ཟླ་བ་བཅུ་གཉིས་པ
ཟླ་༡༢ཚེས་༣
༣ ཤེས་རབ་ཡོད་ན་ཕྱོགས་གང་ནས་ཀྱང་གནད་ཆེན་པོ་རེ་རྙེད་ནུས་པས། ཧྲིལ་གྱིས་འདོར་བ་དང་ཧྲིལ་གྱིས་ལེན་པ་འདི་གཉིས་ཀ་ཡང་རྣམ་དཔྱོད་ཀྱི་ལམ་མ་ཡིན་ནོ།། ---དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ།
༤ མཐོང་ན་འཇིགས་པའི་བདེན་པ་གཅེར་བུ་ལ།།རང་མགོ་བསྐོར་བའི་གོས་ཀྱིས་མི་གཡོགས་པ།།འདི་ནི་མཁས་པའི་དམ་ཚིག་དང་པོ་སྟེ།།སྲོག་ལ་བབས་ཀྱང་འབད་པས་བསྲུང་བར་འཚལ།། ---དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ།།
༥ ལ་རྒྱ་ནི་རང་རའི་བླ་སྲོག་ཡིན་པ་དང་། ང་རྒྱལ་ནི་རང་གི་གཟི་བརྗིད་རེད། ཕ་མས་སྤྲད་པའི་མགོ་བོ་མཐོན་པོ་དེ། གཞན་གྱི་རྐང་འོག་ཏུ་མི་འཇོག་པ་དང་། ཁ་བ་ཅན་གྱི་ལ་རྒྱའི་དཔུང་བ་དེ། གཞན་གྱི་མགོ་ཐོག་ཏུ་བསྒྲེངས་ནུས་ན། རང་རིགས་ཀྱི་གཟི་བརྗིད་དང་། མེས་རྒྱལ་གྱི་ལ་རྒྱ་ཡང་རེད།---དཔལ་དོན་གྲུབ་རྒྱལ།
པཎ་ཆེན་སྐུ་ཕྲེང་བཞི་པ་བློ་བཟང་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་མཚན་
འཁྲུངས་ཡུལ་ནི་གཙང་སྟོད་ལྷན་དྲུག་བརྒྱ་བའི་སྤེའུ་ཞེས་པའི་ཡུལ་དུ་ཡབ་དྲུང་འཚོ་བ་ཀུན་དགའ་འོད་ཟེར་དང་ཡུམ་འཚོ་རྒྱལ་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་བོད་ཀྱི་རབ་ཆུང་བཅུ་པའི་ལྕགས་རྟ(༡༥༧༠)ལོར་འཁྲུངས་ཤིང་རབ་ཆུང་བཅུ་གཅིག་པའི་ཆུ་སྟག(༡༦༦༢)ལོ་བར་དགུང་ལོ་གོ་གསུམ་བཞུགས། དགུང་ལོ་ལྔ་ལ་ཕེབས་སྐབས་དབེན་ས་པ་བློ་བཟང་དོན་གྲུབ་ཀྱི་སློབ་མ་མཁས་གྲུབ་སངས་རྒྱས་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་དབེན་ས་པའི་སྤྲུལ་སྐུར་ངོས་འཛིན་ཞུས་ཏེ་མཚན་ལ་བློ་བཟང་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་མཚན་ཞེས་གསོལ། དགུང་ལོ་བཅུ་བཞིའི་ཐོག་དབེན་དགོན་གྱི་ཁྲིར་བཀོད། དགུང་ལོ་སོ་གཅིག་པ་རབ་ཆུང་བཅུ་པའི་ལྕགས་གླང(༡༧༠༡)ལོར་བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོར་མཁན་པོ་མཛད། དགུང་ལོ་སོ་གཅིག་པ་རབ་ཆུང་བཅུ་པའི་ལྕགས་གླང(༡༧༠༡)ལོར་བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོའི་མཁན་པོ་མཛད། དགུང་ལོ་ཞེ་བཞི་པ་ཆུ་གླང་(༡༧༡༣)ལོ་ནས་ལོ་དྲུག་གི་རིང་ལྷ་ས་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོའི་ཚོགས་དབུར་ཕེབས་ཤིང་། སེ་འབྲས་དགེ་གསུམ་གྱི་སློབ་གཉེར་ཐོན་པའི་དགེ་བཤེས་ཆུ་ཚད་མཐོ་ཤོས་རྣམས་ལྷ་ས་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོར་དམ་བཅའ་འཇོག་རྒྱུ་དང་། ཨང་རིམ་བྱ་དགའ་གནང་རྒྱུ་སོགས་དགེ་བཤེས་ལྷ་རམས་པའི་ལུགས་སྲོལ་ཐོག་མར་གསར་གཏོད་གནང་ཞིང་། གཞུང་ཆེན་པོ་ལྔའི་སློབ་གཉེར་གོང་འཕེལ་གཏོངའགྲོ་རྒྱུར་བསྐུལ་མ་ཆེན་པོ་ཐེབས་བྱུང་། རབ་ཆུང་བཅུ་པའི་ཆུ་ཁྱི(༡༧༢༢)ལོར་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པ་ངོས་འཛིན་མཚན་གསོལ་མཛད་དེ་འཕྱོང་རྒྱས་ནས་འབྲས་སྤུངས་སུ་གདན་གྲངས་ཤིང་སྐུ་གོང་མའི་ཁྲིར་བསྐོས་པའི་འགན་བཞེས་གནང་། སེ་འབྲས་གཉིས་ཀའི་མཁན་པོ་གཅིག་ལྕོགས་ལོ་དྲུག་རིང་མཛད། བོད་ཀྱི་རབ་ཆུང་བཅུ་གཅིག་པའི་ལྕགས་འབྲུག(༡༦༤༠)ལོར་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པ་དང་གྲོས་མོལ་གནང་སྟེ་སེ་ཆེན་ཆོས་རྗེ་གདོང་བྱང་ཤར་ཧྲིན་ཡང་དུ་མན་ཆུའི་གོང་མ་དང་པོ་ཧྲུན་ཀྲི(顺治)ལ་འཚམས་འདྲིའི་ཡེ་གེ་དང་རྟེན་བཅས་བསྐུར་བ་གནང་ཞིང་། རབ་ཆུང་བཅུ་གཅིག་པའི་ཤིང་སྤྲེལ(༡༦༤༤)ལོར་གོང་་མ་ཧྲུན་ཀྲི་ཁྲིར་འཁོད་རྗེས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་དང་པན་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ་གཉིས་ཀར་བསྔགས་བརྗོད་ཡེ་གི་དང་མཚམས་རྟགས་བཅས་ཕུལ། གསུང་རྩོམ་རང་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་ཐར་སོགས་པོད་ལྔ་ཡོད།
ཧང་བུག་
བསྒྲིག་ཏུ་མི་རུང་བ་དང། བར་ན་སྐྱོན་ཞུགས་པ། ཀླན་ཀ་ཞུགས་པ་སོགས་ལ་འཇུག་གོ།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
ཁྲོམ་གཞུང་གི་གད་དར་བ་སུ་ནི་ཏ་
རྒྱ་གར་གྱི་མཉན་ཡོད་ཅེས་བྱ་བའི་གྲོང་ཁྱེར་ན་མིང་ལ་སུ་ནི་ཏ (SUNITA) ཟེར་བའི་གད་དར་བ་ཞིག་ཡོད་ཅིང་། ཁོང་ནི་ཁྲོམ་གཞུང་ཕྱག་དར་བྱེད་མཁན་ཞིག་ཡིན་སྟབས། ལས་གླ་ཡང་ཆུང་ངུ་རེ་ལས་རག་གི་མེད་པས་རང་ཉིད་ཀྱི་གྱོན་གོས་དང་གསོལ་སྨན་གྱི་རིན་པ་སྤྲོད་མི་ཐུབ་པར་མ་ཟད། ཉིན་རེའི་འཚོ་བའི་འགྲོ་གྲོན་དེ་ཡང་འདང་ངེས་ཤིག་མེད།
སུ་ནི་ཏ་ལ་མཚོན་ན་མཚན་མོ་ཉལ་སའི་སྡོད་ཁང་ཞིག་ཀྱང་མེད་པས་ནམ་རྒྱུན་ལམ་ཟུར་དུ་ཉལ་ཏེ་དུས་ཚོད་སྐྱེལ་གྱི་ཡོད། ད་དུང་ཡུལ་མི་རྣམས་ཀྱིས་ཁོང་ལ་མི་འདི་ནི་རིགས་ངན་རེད་ཅེས་བཤད་པར་བརྟེན། ཁོང་གིས་སྐྱེ་བོ་གཞན་རྣམས་དགའ་བདེའི་དཔལ་ལ་མཉམ་རོལ་བྱེད་བཞིན་པ་མཐོང་ན་ཡང་ཁོང་དེ་ཚོའི་ཁྲོད་དུ་ཞུགས་ནས་དགའ་སྐྱིད་ལ་ལོངས་སུ་སྤྱོད་དབང་ག་ལ་ཡོད། དེ་ལྟར་རིགས་རུས་མཐོ་བར་རློམ་པའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་སྲང་ལམ་དེར་ཕེབས་སྐབས། སུ་ནི་ཏ་ནི་ཁོང་ཚོ་དང་ཐག་རིང་བའི་སར་ཕྱིན་ཏེ་སྡོད་དགོས་པ་མ་གཏོགས། གལ་སྲིད་ཁོང་གི་གྲིབ་མ་ཙམ་ཡང་རིགས་རུས་མཐོ་བའི་སྐྱེ་བོ་དག་ལ་ཕོག་ཚེ། ཁོང་ཚོས་སུ་ནི་ཏ་ལ་ལུས་པོ་ནས་ཟུངས་ཁྲག་མ་ཐོན་བར་རྡུང་རྡེག་དང་བཀའ་བཀྱོན་སོགས་གཏོང་རྐྱང་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། སུ་ནི་ཏ་ནི་ཧ་ཅང་གིས་དབུལ་ཞིང་ཕོངས་པ་ཞིག་ཡིན་སྟབས། ཆོས་ཀྱི་ཉམས་ལེན་དང་སློབ་སྦྱོང་གི་གོ་སྐབས་སོགས་ཡེ་ནས་རག་མྱོང་མེད། དེར་བརྟེན་ཁོང་གིས་དུས་རྒྱུན་དུ་ཆེས་ཐབས་རྡུགས་ཤིང་ཡིད་མུག་པ་སྟེ། དབུལ་ཞིང་ཕོངས་པའི་འཚོ་བར་རོལ་དགོས་བྱུང་།
ཉིན་གཅིག་ཁོང་གིས་ལུས་ལ་རལ་ཧྲུལ་དུ་སོང་བའི་གྱོན་གོས་ཆུང་ངུ་ཞིག་གོན་ཏེ། དྲི་ངན་གྱིས་ཁྱབ་པའི་སྲང་ལམ་དེ་དག་ན། གཟུགས་པོར་དྲེག་པས་ཁེངས་ཤིང་རྡུལ་ནག་འཛར་བཞིན་ཐལ་རྡུལ་དང་གད་སྙིགས་བསྒྲུགས་ཏེ་གཙང་སྦྲ་བྱེད་སྐབས། གློ་བུར་དུ་ཁོང་གིས་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་འཁོར་དགེ་སྦྱོང་སྟོང་ཕྲག་དང་བཅས་སྲང་ལམ་དེ་ན་ཕེབས་བཞིན་པ་མཇལ་བས། ཁོང་གིས་མྱུར་སྟབས་ངང་སྲང་ལམ་གྱི་གད་སྙིགས་དང་ཐལ་རྡུལ་རྣམས་བསྒྲུགས་ཏེ་སླེ་པོར་བླུགས་ནས་དེ་མགོ་ལ་འཁུར་བཞིན་གད་སྙིགས་གཡུག་སར་ཕྱིན།
སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་འཁོར་དགེ་སྦྱོང་སྟོང་ཕྲག་དང་བཅས་པ་རང་ཉིད་ཀྱི་ཕྱོགས་སུ་ཞལ་གཏད་དེ་ཕེབས་ཡོང་བ་མཐོང་བས་སེམས་ལ་དགའ་སྐྱོ་ཟུང་གི་ཚོར་བ་རྒྱས་ཤིང་། ལམ་ཟུར་ནས་ཡིབ་སའི་གནས་མ་རག་པར་སྒལ་བ་གྱང་ཟུར་གྱི་རྩིག་པ་ལ་སྦྱར་ཏེ་ཡར་ལངས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་དད་གུས་ཀྱིས་ཐལ་མོ་སྦྱར་ནས་བསྡད།
སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་སུ་ནི་ཏ་དང་ཐག་ཉེ་བར་ཕེབས་པ་ན་བྱོན་མཚམས་བཞག་སྟེ། ཁོང་གིས་སྙན་ཞིང་འཇེབས་པའི་གསུང་དབྱངས་ཀྱི་གདངས་ལ་དྲངས་ཏེ་སྨྲས་པ། བརྩེ་བའི་གྲོགས་པོ། ཁྱོད་ཀྱིས་ལས་ཀ་འདི་མཚམས་བཞག་སྟེ་རབ་ཏུ་བྱུང་བར་འདོད་དམ་ཞེས་བཀའ་འདྲི་གནང་བར། སུ་ནི་ཏ་ལ་མཚོན་ན་དེ་སྔོན་མི་སུ་གཅིག་གིས་ཀྱང་དེ་འདྲའི་གླེང་མོལ་བྱེད་མྱོང་མེད་སྟབས། ཁོང་གི་སེམས་ལ་བླ་ན་མེད་པའི་དགའ་བདེ་ཡིས་ཁེངས་ཤིང་མིག་ཟུང་
དེ་སྔོན་སུ་ནི་ཏ་ཡིས་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་དེ་འདྲའི་བྱམས་བརྩེའི་རང་བཞིན་ཅན་ཞིག་ཡིན་པ་གཏན་ནས་ཤེས་མྱོང་མེད་ལ། དུས་ནམ་ཡིན་ཡང་ཁོང་གིས་སྐྱེ་བོ་གཞན་གྱི་དྲུང་ནས་བཀའི་བཀོད་ལ་ཉན་རྐྱང་བྱེད་པ་ལས་བྱམས་བརྩེའི་ཚིག་གཅིག་ཀྱང་ཐོས་མྱོང་མེད་པས། ཁོང་གིས་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཞུས་པ། བཙུན་པ་ལགས། ངས་དུས་རྒྱུན་བཀའི་བཀོད་ལ་སྒུག་རྐྱང་བྱེད་པ་ལས་ང་ལ་བྱམས་བརྩེའི་ཚིག་གིས་སྐྱོང་མཁན་གཅིག་ཀྱང་མེད། གལ་སྲིད་ཁྱེད་ཀྱིས་མདོག་མི་སྡུག་ཅིང་སྙིང་རྗེའི་ཡུལ་དུ་གྱུར་པའི་གད་དར་བ་ང་ཡང་རབ་ཏུ་བྱུང་རྒྱུར་ཞལ་བཞེས་གནང་ན། ངས་ཅིའི་ཕྱིར་ལས་ཀ་འདི་མཚམས་འཇོག་མི་ཐུབ་པ་ཡིན། ཞེས་ཞུས་པ་ན། སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཞུགས་ས་དེ་ཉིད་དུ་སུ་ནི་ཏ་ལ་རབ་བྱུང་གི་སྡོམ་པ་གནང་སྟེ། དགེ་སྦྱོང་གཞན་རྣམས་དང་ལྷན་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་ཕྱག་ཕྱིར་ཁྲིད་ནས་བྱོན་ནོ། །དུས་དེ་ནས་བཟུང་དགེ་སྦྱོང་སུ་ནི་ཏ་ཡི་རིགས་རུས་ཅི་ཞིག་ཡིན་མིན་ཤེས་མཁན་སུའང་མེད་ཅིང་། ཐ་ན་རྒྱལ་པོ་དང་། བློན་པོ་སོགས་སྐྱེ་བོ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཁོང་ལ་དད་ཅིང་བཀུར་སྟི་བྱས་སོ། །
ཧན་གྱི་རྒྱལ་རབས་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞི་པ་ཧན་ཧེན་ཏི་རྒྱལ་པོ་
（汉献帝刘协）ཚལ་པའི་《དེབ་དམར་》ནང་ཧན་གྱི་རྒྱལ་རབས་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞི་པ་ཧན་ཧེན་རྟི་རྒྱལ་པོ་ཞེས་འཁོད་པ་ཡིག་ནོར་ཡིན་ཏེ། ཤིས་ཧན་རྒྱལ་རབས་ལ་གོང་མ་གསུམ་བཙུན་མོ་ལུའི་ཧ་དང། བརྒྱད་པ་ཁྲང་ཡེ་ཝང་ཧོ་གཉིས་མ་བརྩིས་པའི་དབང་དུ་བྱས་ཀྱང་ཤིས་ཧན་རྒྱལ་རབས་ལ་གོང་མ་བཅུ་གཉིས་དང་ཏུང་ཧན་（东汉）རྒྱལ་རབས་ལ་གོང་མ་བཅུ་བཞི་ཡོད་པ་བསྡོམས་པའི་གོང་མ་ཉི་ཤུ་རྩ་དྲུག་ཡོད་ཅིང། ཏུང་ཧན་རྒྱལ་རབས་རང་ལ་གོང་མ་བཅུ་བཞི་བྱུང་བའི་བཅུ་བཞི་པ་ཧན་ཧེན་རྟི་ཡིན་པས། འདིའི་སྐབས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞི་པ་ཞེས་པ་བཅུ་བཞི་པ་ཟེར་རྒྱུ་ཡིན་པ་ལོ་རྒྱུས་དཔྱད་གཞི་གཞན་གྱི་ཐོག་ནས་གསལ་པོར་ར་འཕྲོད་པ་ཡིན།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
པཎ་ཆེན་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པ་བློ་བཟང་ཡེ་ཤེས་
རབ་ཆུང་བཅུ་གཅིག་པའི་ཆུ་ཡོས་(༡༦༦༣)ལོའི་བོད་ཟླ་བདུན་པའི་ཚེས་བཅོ་ལྔ་ཉིན་ཡབ་ཞབས་དྲུང་བསོད་ནམས་གྲགས་པ་དང་ཡུམ་ཚེ་བརྟན་བུ་ཁྲིད་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་གཙང་ཐུབ་རྒྱལ་བྲུལ་ཚང་དུ་སྐྭ་གཏམས། ལདུང་རྒྱུད་བོན་ཡིན་པར་གྲགས། ཤིང་འབྲུག(༡༦༦༤)ལོར་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པ་ཆེན་པོས་པན་ཆེན་སྐུ་ཕྲེང་བཞི་པའི་ཡང་སྲིད་དུ་ངོས་འཛིན་མཛད། མེ་ལུག(༡༦༦༧)ལོར་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པ་ཆེན་པོའི་བཀའ་དགོངས་བཞིན་བཀྲས་ལྷུན་དུ་གདན་དྲངས་ཏེ་གསེར་ཁྲིར་མངའ་གསོལ། དགུང་ལོ་བརྒྱད་ལ་ཕེབས་པ་ལྕགས་ཁྱི(༡༦༧༠)ལོར་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པ་ཆེན་པོས་དགེ་ཚུལ་གྱི་སྡོམ་པ་བསྩལ། དགུང་ལོ་ཉི་ཤུ་རྩ་གཉིས་ལ་སྔགས་ཆེན་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པ་དཀོན་མཆོག་རྒྱལ་མཚན་གྱི་དྲུང་ནས་བསྙེན་རྫོགས་ཀྱི་སྡོམ་པ་བཞེས། གོང་མ་ཁང་ཤིས་ཕོ་ཉ་མངགས་ཏེ་གདན་ཞུ་ལན་དུ་མ་བྱུང་རུང་ཡང་ཕེབས་མ་ཐུབ། རབ་ཆུང་བཅུ་གཉིས་པ་མེ་གླང(༡༦༩༢)ལོར་རྒྱལ་དབང་དྲུག་པ་ཚངས་དབྱངས་རྒྱ་མཚོ་མཆོག་ལ་དགེ་བསྙེན་དང་། རབ་ཆུང་། དགེ་ཚུལ་བཅས་ཀྱི་སྡོམ་པ་འབོགས་པར་མཛད། དགུང་ལོ་ང་གཅིམ་པ་རབ་ཆུང་བཅུ་གཉི་ས་པའི་ཆུ་སྤྲུལ(༡༧༡༣)ལོར་གོང་མས་པཎ་ཆེན་ཨིར་ཏི་ནི(པཎ་ཞེས་པ་ལེགས་སྦྱར་གྱི་སྐད་པཎྜི་ཏའི་དསྡུས་མིང་། བོད་སྐད་དུ་མཁས་པའི་དོན་དང་། ཨེར་ཏེ་ནི་ཞེས་པ་སོག་སྐད། བོད་སྐད་དུ་རིན་པོ་ཆེ་ཞེས་པའི་དོན)ཞེས་པའི་མཚན་འཕར་དང་འཇའ་ས་ཐམ་ག་ཕུལ། དེ་ནས་བཟུང་སྐུ་ཕྲེང་རིམ་བྱོན་ལ་ཐ་སྙད་དེ་ལྟར་གྲགས། མེ་བྱ(༡༧༢༠)ལོར་སོག་པོ་ཇུན་གར་ཚེ་དབང་རབ་བརྟན་གྱིས་དམག་ཁྲིད་དེ་ཤིན་ཅང་ནས་བོད་དུ་འཛུལ་དུས་པན་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ་ལྷ་སར་བར་འདུམ་བྱེད་དུ་ཕེབས་ཀྱང་དོན་འབྲས་མ་བྱུང་བས་བཀྲས་ལྷུན་དུ་ཕྱིར་ཕེབས། ལྕགས་བྱི(༡༧༢༠)ལོར་རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་བདུན་པ་བསྐལ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་མཆོག་ལ་དགེ་ཚུལ་གྱི་སྡོམ་པ་འབོགས་པར་འཛད། རབ་ཆུང་བཅུ་གཅིག་པའི་ལྕགས་ཁྱི(༡༦༧༠)ལོ་བར་བཀྲས་ལྷུན་གདན་ས་ལོ་དྲུག་ཅུ་རེ་བརྒྱད་བསྐྱངས། ལམ་རིམ་མྱུར་ལམ་དམར་ཁྲིད་དང་རང་རྣམ་སོགས་བཀའ་རྩོམ་པོད་བཞི་བཞུགས། དགུང་ལོ་དོན་ལྔ་ལ་ཕེབས་པ་མི་སྦྲུལ(༡༧༣༢)ལོར་བླ་བྲང་ཡིད་དགའ་ཆོས་འཛིན་དུ་དགོངས་པ་ཆོས་དབྱིངས་སུ་ཐིམ། སྐུ་གདུང་རིལ་པོ་བཞུགས་པའི་མཆོད་སྡོང་ཆེན་པོ་བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོར་རབ་ཆུང་བཅུ་དྲུག་པའི་མེ་རྟ་ལོ་བར་བཞུགས།
ཧང་ཏི་
སོག་པོ་གུང་མགོན་པོ་སྐྱབས་ཀྱིས་བརྩམས་པའི་《རྒྱ་ནག་ཆོས་འབྱུང་》གི་ཤོག་གྲངས་༤པར་ཧང་ཏི་ཟེར་བའི་ཧང་（皇)ནི་བོད་སྐད་དུ་བསྒྱུར་ན། ལེགས་པ། ཆེན་པོ། བདག་པོ། མགོན་སྐྱབས་བཅས་ཀྱི་དོན་ཡིན་པ་དང་། ཏི་（帝）ནི་དབང་དུ་བསྡུ་བ་དང་བདུད་པའི་དོན་ཡིན་པས། རྗེས་སུ་གོང་མ་ཆིན་ཧྲི་ཧོང་གིས་ཀྲུང་གོ་གཅིག་གྱུར་བྱས་རྗེས་སྔོན་དུ་བྱུང་ཟིན་པའི་རྒྱལ་པོ་ཧང་གསུམ་དང། ཏི་ལྔ་ལས་ཀྱང་རང་ཉིད་ཡོན་ཏན་ཆེ་བར་རློམ་པའི་ང་རྒྱལ་སྐྱེས་ཏེ་ཡོན་ཏན་ཧང་གསུམ་དང་མཉམ་ཞིང། བྱས་རྗེས་ཏི་ལྔ་ལས་ཀྱང་ལྷག་པ་ཡིན་པར་མཚོར་ཕྱིར་། ཧང་དང་ཏི་མིང་གཉིས་མཉམ་དུ་གཤིབས་ནས་བཏགས་པ་དེ་ནས་བཟུང་རྒྱལ་པོ་རིམ་བྱུང་ཚང་མར་ཧང་ཏི་ཞེས་པའི་མིང་ཆགས་པ་ཡིན་ཞེས་བཤད་སྲོལ་ཡོད།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
ཕ་སྐད་གཙང་མའི་ལས་འགུལ་
སྔོན་འགྲོའི་གཏམ།
ཇི་སྐད་དུ། ཀུན་དང་མཐུན་པ་རྩ་བ་ཡིན་མོད་ཀྱང་།
སྐད་རིགས་སྣ་ཚོགས་ཤེས་ན་བཟང་མོད་ཀྱང་།
རང་གི་ཕ་སྐད་བརྗེད་ན་ངོ་ཚ་ཡིན།
ཞེས་པ་སྔོན་མེས་པོའི་གསུང་རྒྱུན་ལ་འདང་རྒྱག་ཞིག་བྱས་ནས། ང་ཚོས་ཉེ་བ་ནས་འགོ་འཛུགས་པ། ཆུང་བ་ནས་འགོ་འཛུགས་པ། རང་ཉིད་ནས་འགོ་འཛུགས་པ་བཅས་བྱས་ནས་ངེད་ལང་ཚོའི་སྙོམ་ལག་རྒྱས་པའི་རིགས་མཐུན་གྱི་འགྲིམ་སློབ་བོད་རིགས་སྤུན་ཟླ་ཡོངས་ཀྱིས་ཕ་སྐད་གཙང་མ་གང་ལེགས་སྨྲ་ཐུབ་པར་བྱ་བའི་དམིགས་བསལ་གྱི་ལས་འགུལ་ཞིག
ལས་འགུལ་གྱི་རྒྱབ་ལྗོངས།
ཚང་མས་ཤེས་གསལ་ལྟར་མི་རིགས་ཞིག་གི་སྐད་ཡིག་ཉམས་རྒུད་དུ་གྱུར་ཚེ། མི་རིགས་འདིའི་བསམ་བློའི་འཁྱེར་ཕྱོགས་དང་སྤྱོད་ལམ་སོགས་རང་ཤུགས་ཀྱི་མི་རིགས་གཞན་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་འགྲོ་བ་དང། གཞན་དབང་ཅན་དུ་འགྱུར་སྲིད་པ། དེང་སྐབས་འུ་ཅག་བོད་ལ་མཚོན་ན་བོད་སྐད་ཀྱི་ཕྱོགས་ནས་ཉམས་རྒུད་དུ་འགྲོ་བ་ཆེས་ཚབ་ཆེ། དཔེར་ན། ཀ ： རང་ག་པར་འགྲོ་ག “ཤའ་འུ”སློབ་ཚན་ཡོད་པས། ཁ ：“ཤའ་འུ”སློབ་ཚན་མེད། ང“ཡིང་ཧང”ལ“ཇུས་བྱན”བྱེད་ཀ་འགྲོ་དགོས་ཡོད་ལྟ་བུ་ཕ་སྐད་གཙང་མའི་ཐོག་ནས་ལས་སླ་པོས་སྨྲ་ཐུབ་ཀྱང་། རང་གི་སྐད་ལ་མཐོང་ཆེན་དང་བཀོལ་སྤྱོད་རྒྱུན་སྐྱོང་མི་བྱེད་པར་སྣང་མེད་དུ་བོར་ཏེ་གཞན་གྱི་གཡམ་ལ་བརྒྱུགས་པའི་རྐྱེན་གྱི་རེད་བསམ།
ལས་འགུལ་གྱི་དམིགས་ཡུལ།
“ཕ་སྐད་གཙང་མའི་ཟུར”གྱི་ལས་འགུལ་འདི་ནི་རང་སློབ་བོད་རིགས་སྤུན་ཟླའི་ནམ་ཀུན་གྱི་འཚོ་བ་དང་སློབ་སྦྱོང་གྱི་ཞོར་དུ་བོད་པ་ནང་ཁུལ་གཏམ་གླེང་བྱེད་སྐབས་རང་ཉིད་ནས་འགོ་བརྩམས་སྟེ་བསྲེས་སྐད（ར་མ་ལུག་གི་སྐད）སྨྲ་བ་དག་ཇེ་ཉུང་དུ་བཏང་ནས། རང་རིགས་ཁ་བ་ཅན་གྱི་སྙིང་གི་འཕར་ལྡིང་དང་དབུགས་ཀྱི་འབྱིན་རྔུབ་དུ་འགྱུར་པའི་ཕ་སྐད་གཙང་མ་ཞིག་ངེད་སྤུན་ཟླ་ཡོངས་ཀྱི་ངག་ནས་སྨྲ་ཐུབ་པའི་དམིགས་པ་ཕྲན་བུའི་དོན་དུ།
ལས་འགུལ་གྱི་ནང་དོན།
༡.ནམ་ཀུན་གཟའ་མཇུག་སྐབས་ཀྱི་སྒོར་གཞས་འཁྲབ་ས། ༢.ལོ་མགོའི་གསར་བསུ་འདུ་འཛོམས། ༣.ལོ་མཇུག་གི་དགའ་བསྐྱེལ་འདུ་འཛོམས། ༤.དགའ་ལྡན་ལྔ་མཆོད་ཀྱི་འདུ་འཛོམས་བཅས་བཞི་གཙོ་གནས་སུ་འཛིན་ནས་བོད་པ་ནང་ཁུལ་ཕན་ཚུན་གཏམ་གླེང་བྱེད་སྐབས་གཟབ་ནན་དང་དོ་སྣང་ཡོད་དགུ་བྱས་ནས་ཕ་སྐད་གཙང་མ་ཞིག་བཤད་དགོས་པ་དང། མ་ཤེས་པ་རྣམས་ཕན་ཚུན་རོགས་རམ་དང་སློབ་སྦྱོང་གི་རྣམ་པའི་ཐོག་ནས་མཐུན་སྒྲིལ་དང་མདུན་བསྐྱོད། ཡར་རྒྱས་གྱི་གོམ་ཁ་དམ་པོར་སྤོས་ནས་ལས་འགུལ་མཉམ་སྤེལ་བྱེད་དགོས།
མཇུག་བསྡུ་པའི་གཏམ།
མཇུག་མཐར་ཞུ་རྒྱུ་ཞིག་ལ། ཤ་དང་རུས་པའི་གྲུབ་ཆ་གཅིག་ཅིང་སྐད་དང་ཡི་གེ་སོ་སོར་དབུལ་པའི་ངེད་ཚོས་འཚོ་བ་རོལ་སྟངས་ཀྱི་ཐད་ལ་དོ་སྣང་རེ་བྱས་ནས་ཤེས་རིག་གི་རྩ་ཐང་སྟེང་དུ་ཡོན་ཏན་གྱི་བང་ཁ་འགྲན་པར་བསྐྱོད་ཞོར་དུ་ཕ་སྐད་གཙང་མའི་བཞུར་རྒྱུན་ལ་ནུས་ཤུགས་གང་ལེགས་འབོངས་བའི་རེ་བ་དང་སྨོན་ལམ་ཕྲན་བུ་འཚལ།
གོ་དང་དཀྱི་ར།
རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་གྱོན་ཆས། གོ་དང་དཀྱི་ར།
འབྲུག་གི་ངོ་རྟགས་ཚུའི་གྲས་ལས་ རང་ལུགས་ཀྱི་གྱོན་ཆས་འདི་གལ་ཅན་ཅིག་སྦེ་བརྩིཝ་དགོ་མི་དེ་ཡང་ འཛམ་གླིང་ག་ཏེ་ཡང་མེད་པའི་གྱོན་ཆས་མཛེས་ཆ་ཅན་ཅིག་ཨིན། སྤྱིར་འཛམ་གླིང་ནང་འགྲོ་བ་མི་རིགས་འགོ་ཐོག་བྱུང་པའི་སྐབས་ལུ་ གཟུགས་ཁར་གོ་ལ་ཟེརཝ་གྱོན་སྲོལ་མེད་རུང་ ཤུལ་ལས་རིམ་གྱིས་ ཕོ་མོའི་མཚན་རྟགས་སྦ་ཚུགཔ་ཙམ་ཅིག་སྦེ་ ཤིང་གི་ཤོམ་འདབས་ཀྱིས་ གྱོན་ཆས་ཀྱི་ཚུལ་སྦེ་བཟོ་ཡོདཔ་མ་ཚད། བར་སྐབས་ཅིག་ལས་ སེམས་ཅན་གྱི་པགས་ཀོ་དང་བལ་གྱིས་འཐག་འཐག་པའི་གོ་ལ་གྱོན་སྲོལ་ཡོདཔ་བཟུམ་སྦེ་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ཡང་ འཛམ་གླིང་སྤྱིར་བཏང་གི་བྱུང་ཚུལ་དང་མ་འདྲཝ་ཆེནམོ་ཅིག་མེདཔ་ཨིན།
རྒྱལ་ཁབ་ནང་ ཧེ་མ་གི་དུས་ལུ་ གཡག་གི་སྤུ་དང་ལུག་གི་བལ་ སེམས་ཅན་གྱི་པགས་ཀོ་ཚུ་གིས་བཟོ་བའི་གོ་ལ་ཚུ་ རྒྱབ་གདོང་གཉིས་ལས་པུས་མོ་ཚུན་བཏང་སྟེ་ མཆན་གློ་འོག་དང་ སྐེད་པ་ལས་སྒྲོ་འཐག་བསྡམས་ཏེ་གྱོན་སྲོལ་ཡོད་མི་འདི་ དུས་ད་ལྟོའི་བར་ན་ཡང་ འབྲུག་གི་གཡུས་སྒོ་ལ་ལུ་ཅིག་ནང་ གོ་དང་དཀྱི་ར་གི་ཕྱི་ལས་ ལུག་པགས་སྦྱར་ཏེ་གྱོན་སྲོལ་མ་ཉམས་པར་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ བར་སྐབས་ཅིག་ལས་ རྒྱལ་ཁབ་གོང་འཕེལ་དང་བསྟུན་ཏེ་ ཕོ་སྐྱེས་ཚུ་གིས་ ཁ་ཤ་ཅིག་ཁོད་སྟོད་གུ་ལས་དཀྱི་ར་ཅག་ཅིགཔོ་སྦེ་ ཕྱག་ལྟག་ཁར་འཛིན་བཏབ་ཞིན་ན་ སྐེ་རགས་བཅིངས། ཁོད་སྨད་ལུ་ གོ་གི་སྡེབ་བྱ་བཟུམ་སྦེ་བཟོ་སྟེ་གྱོན་སྲོལ་ཡོད་མི་དེ་ དཔའ་རྩལ་གྱི་གྱོན་ཆས་དང་དབྱེ་བ་ཆེནམོ་ཅིག་མེདཔ་ཨིན་པས། དང་ཕུགས་ ཨམ་སྲུ་ཚུ་གིས་ ཟོང་བུབ་གཉིས་སྐེད་པ་ལས་བལྟབས་ཏེ་ ཕྱག་ལྟག་གཡས་གཡོན་གཉིས་ལས་ རྐང་མའི་ཚིག་ཏོ་ཚུན་བཏང་། བྱང་ཁོག་དང་རྒྱབ་གཞུང་ལས་ ཟོང་མཐའ་གཉིས་གཅིག་ཁར་བཙེམས་ཏེ་ མཆན་གློ་འོག་ལས་སྒྲོ་འཐག་བཏབ་སྟེ་ གྱོན་སྲོལ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ རས་ཆ་གུ་ མེ་ཏོག་གི་ཁྲ་ལྷམ་པ་མ་འདྲཝ་སྦེ་བཙུགས་ཏེ་འཐག་སྲོལ་ཡོད་མི་འདི་ རྡིག་རྡིགམ་སྦེ་བརྩིཝ་ཨིན་པས། ད་རུང་ཤུལ་ལས་རིམ་གྱིས་འབད་ ཨམ་སྲུའི་གྱོན་ཆས་དེ་ཡང་ རྒྱུ་ཆས་མ་འདྲཝ་གྱིས་འཐག་སྟེ་ དཀྱི་ར་དཀྱིས་སྲོལ་དར་ཁྱབ་སོང་ཡོད་རུང་ ད་རིས་ནངས་པ་དུས་ཀྱི་འགྱུར་བ་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ དཀྱི་རའི་བཟོ་བཀོད་དུམ་གྲ་རེ་ འགྱུར་བཅོས་འབད་མི་དེ་ལུ་ དག་སྣང་བསྐྱེད་དེ་ལག་ལེན་འཐབ་མི་དེ་བ་འདི་ སྔོན་མ་གི་བཟོ་བཀོད་དང་ལྡན་པའི་དཀྱི་ར་འདི་ལུ་ བརྩི་མཐོང་བསྐྱེད་དགོཔ་དེ་ གལ་ཆེ་བས་ཟེར་ཞུ་ནི་ཨིན།
ཀ༽གོ་དང་དཀྱི་ར་དར་ཚུལ།
གཙོ་བོ་རང་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ལུ་ དུས་ཀྱི་འགྱུར་བ་དང་བསྟུན་ཏེ་ མི་འདི་ཚུ་གི་མནོ་བསམ་བཏང་ཐངས་ལས་འབད་རུང་ རིག་རྩལ་ལས་འབད་རུང་ ཉིནམ་གཅིག་བ་ཉིནམ་གཅིག་ ཡར་རྒྱས་གོང་ཕེལ་འགྱོ་མི་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ གཟུགས་ཁར་ལུ་གྱོན་ནི་གི་གོ་ལ་འདི་ཚུ་ཡང་ གནས་སྟངས་་དང་བསྟུན་ཏེ་ བསྒྱུར་བ་འགྱོཝ་ཨིན་པས།
ཁ༽ གོ་དང་དཀྱི་རའི་གོ་དོན་བརྡ་བཤད་སྐོར།
དང་པ་གོ་གི་གོ་དོན་བརྡ་བཤད།  གོ་ལུ་མ་གསུམ་ཡོད་མི་འདི།
འབྲས་བུ།༽ གནས་སྐབས་དང་མཐར་ཐུག་ཕན་བདེའི་བརྡ་མཚོན།
ཁ༽ གོ་ལུ་ལག་རྒྱན་གཉིས་ཡོད་མི་འདི། ཆོས་སྲིད་ཀྱི་བྱ་བ་ག་ར་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་ཟུང་འབྲེལ་གྱི་སྒོ་ནས་སྒྲུབ་པའི་བརྡ་ཨིན།
ག༽ གོ་ལ་ཕྱི་ཤབས་དང་ནང་ཤབས་ཡོད་མི་འདི་་་་་་་་་་་ཕྱི་དགྲ་ཐབས་ཀྱིས་བཏུལ་ཤིང་ནང་གཉེན་བྱམས་པས་སྐྱོང་བའི་བརྡ།
ང་༽ འཇའ་གཅིག་གིས་སྐོར་མི་འདི་་་་་་་་་འབྲུག་མི་ག་ར་གི་རྒྱུད་ལུ་ཚད་མེད་བཞིའི་ལྟ་བ་གཅིག་གིས་ཁྱབ་པའི་བརྡ་ཨིན།                 མཐུན་ལམ་དམ་ཚིག་གཅིག་གིས་ཁྱབ་པའི་བརྡ་ཨིན།
ཚད་མེད་བཞི་ནི་་་་་་་་་་་་་་་་་བྱམས་པ་ཚད་མེད། སྙིང་རྗེ་ཚད་མེད། དགའ་བ་ཚད་མེད། བཏང་སྙོམས་ཚད་མེད།
༼འབྲི་གུང་སྐྱ་རའི་གདུང་། སྟག་ལུང་ག་ཟིའི་གདུང་། ས་སྐྱ་འཁོན་གྱི་གདུང་། འོད་གསལ་ལྷའི་གདུང་། ཆོས་རྒྱས་བྱའི་གདུང་། སྡེ་གདོང་གོང་མའི་གདུང་།༽
ཇ༽ སྒྲོག་ཐག་གཉིས་ཀྱིས་བསྡམས་མི་འདི་་་་་་དམ་ཚིག་དར་གྱི་མདུད་ཕོད་བཟུམ་དམ་པོར་གནས་པའི་བརྡ་ཨིན།
ཉ༽ གོང་སློག་དགོ་མི་འདི་་་་་་་་ཕོའི་དཔའ་རྩལ་ཕྱི་ཁར་ངོམས་པའི་བརྡ་དང་གོ་གནས་ཀྱི་དབྱེ་བ་སྟོནམ་ཨིན།
ཏ༽ ལག་རྒྱན་སློག་དགོ་མི་འདི་་་་་་ནང་གི་ལྷག་བསམ་དཀརཔོ་ཕྱི་ཁར་ངོམས་པའི་བརྡ་དང་གོ་གནས་ཀྱི་དབྱེ་བ་སྟོནམ་ཨིན།
ཐ༽ རྒྱབ་ལུ་སྡེབ་བྱ་གཉིས་ཡོད་མི་འདི་་་་་ཆོས་དང་སྲིད་ཀྱི་བྱ་བ་ག་་ཅི་རང་ཨིན་རུང་ཉེ་རིང་མེད་པར་ཟུང་དུ་འབྲེལ་བའི་བརྡ་སྟོནམ་ཨིན།
ད༽ སྐེ་རགས་བཅིངས་མི་འདི་་་་་་་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མི་རིགས་ཚུ་དམ་ཚིག་གཅིག་གི་སྒོ་ནས་དམ་པོར་གནས་པའི་བརྡ་ཨིན།
ན༽མ་དང་ཟུར་ཚིག་འདི་ཚུ་གོང་གཅིག་གི་འོག་ལུ་བསྡུ་མི་འདི་་་་་འབྲུག་མི་ཡོངས་དཔལ་ལྡན་འབྲུག་པའི་ཆོས་སྲིད་ཀྱི་ཁྲིམས་ལུགས་གཅིག་གི་འོག་ལུ་གནས་པའི་བརྡ་དང་། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་འབངས་གཞུང་གེ་ར་ཆོས་སྲིད་གཉིས་ཀྱི་བདག་ཉིད་མངའ་བདག་རྒྱལ་པོ་གཅིག་གི་འོག་ལུ་བསྡུ་བའི་བརྡ་ཨིན།
པ༽མདུན་ཕྱོགས་གཉིས་བརྩེགས་ཡོད་མི་འདི་་་་་གཟུགས་ཀྱི་རྒྱབ་ཕྱོགས་ལས་མདུན་ཕྱོགས་ཉེན་ཁ་ཆེ་བའི་ཉེན་སྲུང་དང་གྲང་བའི་གནོད་པ་སྐྱོབ་པའི་བརྡ་ཨིན།
ཕ༽ གོ་གི་མཐའམ་ཡར་འཐུ་སུ་ཅིག་སྦེ་གྱོན་མི་འདི་་་་་་་བྱ་དཀའ་བའི་ལཱ་ཚུ་མང་ཆེ་བ་ཕོ་རྒྱ་གིས་འབད་བའི་བརྡ། འདི་ཡང་ལཱ་འབད་བའི་སྐབས་སུ་བདེ་ཏོག་ཏོ་འོང་ནིའི་དོན་ལུ་ཨིན་པས།
གཉིས་པ་ དཀྱི་རའི་གོ་དོན་བརྡ་བཤད།
ཀ༽ རལ་པ་ཡོད་མི་འདི་་་་་་་་་་་་་་་་་བུམོ་ཚུ་ཤེས་རབ་ལྷག་པའི་བརྡ།
ཁ༽ཀོ་མ་གཉིས་དང་རྒྱབ་ཐག་ཡོད་མི་འདི་་་་་་་་་་་་་་་་་་ནང་ཁྱིམ་འཛིན་སྐྱོང་གི་བྱ་བ་ག་ཅི་རང་འབད་རུང་ཉེ་རིང་མེད་པར་སྐྱོང་བཞག་འབད་བའི་དོན་དང་ལེགས་ཕྱོགས་མ་ལུས་པའི་གཞི་བཟུང་བའི་བརྡ།
ང་༽ དཀྱི་རས་ཀྱི་མཐའམ་རྐང་ཚིགས་མི་མཐོང་ཙམ་དུ་དམའ་བར་གྱོན་མི་འདི་་་་་་་་་མཛེས་ཆོས་དང་འབྲེལ་བའི་གུས་བཀུར་ཡོད་པའི་བརྡ།
ཅ༽ འོན་འཇུའི་གོང་དང་ལག་རྒྱན་ཕྱི་ཁར་སློག་མི་འདི་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་བྱམས་སེམས་ཀྱིས་གཞན་རྣམས་སྐྱོང་བའི་བརྡ།
ཆ༽ ཁ་འཇགས་གཉིས་ཡོད་མི་འདི་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་ཐབས་ཤེས་ཟུང་འབྲེལ་གྱི་ཁྱད་ཆོས་ཚང་བའི་བརྡ།
ཉ༽ རྒྱབ་བལྟབ་གཉིས་བརྩེགས་དང་མདུན་བལྟབ་གསུམ་བརྩེགས་ཡོད་མི་དང་། སྐེ་རགས། མ་གསུམ་གྱི་གོ་དོན་འདི་ཚུ་གོང་གི་གོ་གི་སྐབས་དང་འདྲ།
མགྱོགས་ཡིག་
མགྱོགས་ཡིག་གི་འབྱུང་ཁུངས།
འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ཡིག་རིགས་ཐོག་མར་ དུས་རབས་༨པའི་ནང་ གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེ་བུམ་ཐང་ལུ་བོད་ལས་མར་ བྱོན་ཐེངས་གཉིས་པའི་སྐབས་ལུ་ ཕྱག་ཞུ་སྟེ་ལོ་རྩྭ་བ་ལྡན་མང་རྩེ་མང་ཟེར་མི་འདི་ འཁྱིད་བྱོནམ་ལས་ ལོ་རྩྭ་བ་ལྡན་མང་རྩེ་མང་གིས་ལྷོ་ཡིག་ཟེར་ དབུ་ཅན་དང་དབུ་མེད་ག་དང་ཡང་མ་འདྲ་བའི་ ད་ལྟོའི་མགྱོགས་ཡིག་དེ་བརྩམས་ཏེ་གནང་ནུག །  གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེ་གིས་ རྒྱལ་པོ་སིན་ཏུ་ར་ཛ་ལུ་ བཀའ་བརྒྱད་ཀྱི་དབང་གནང་སྟེ་ ཆོས་འཁོར་བསྐོར་གནངམ་ད་གི་ཕྱག་དཔེ་ཚུ་ཡང་ག་ར་ ཡི་གུ་དེ ནང་བྲིས་ཏེ་གཏེར་ལུ་སྦ་སྟེ་བཞག་ས་ལས་ བཏོན་པའི་ཤོག་གསེར་ཅིག་ རྒྱལ་ཡུམ་སྐུ་བགྲེས་ཀྱི་རྟེན་སྒམ་ནང་ལུ་ བཞུགས་ཡོད་པའི་འདྲ་པར་ད་ལྟོ་དངོས་སུ་མཇལ་ནི་ཡོད་པའི་ལོ་བརྒྱུད་འདུག
ལ་ལོ་གིས་སླབ་དོ་བཟུམ་འབད་བ་ཅིན་ ལོ་རྩྭ་བ་ལྡན་མང་རྩེ་མང་གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེ་གི་ཕྱག་ཞུ་སྟེ་ བཏང་དགོ་མི་དེ་རྒྱལ་པོ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེའུ་བཙན་ལུ་བཀའ་འགྱུར་དང་བསྟན་འགྱུར་ འབྲི་ནིའི་དལ་ཤོག་ག་ར་ལྷོ་མོན་ལས་ཕུལ་ཡོདཔ་ལས་ འདི་གི་དྲིན་གསོའི་དོན་ལུ་ ལྷོ་ཡིག་བརྩམས་ཏེ་གནང་ནིའི་དོན་ལུ་བཏང་བཏངམ་ཨིན་ཟེར་ སླབ་མི་ཡང་ཡོད་ ག་དེ་སྦེ་ཨིན་རུང་མགྱོགས་ཡིག་དེ་འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་གི་ཡི་གུ་ དར་བའི་ཧ་ཤོས་ཅིག་ཨིནམ་མ་ཚད་ ཡི་གུ་འདི་འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་རྐྱངམ་ཅིག་མ་གཏོགས་ རྒྱལ་ཁབ་གཞན་ག་སྟེ་ལུ་ཡང་འབྲི་སྲོལ་མེདཔ་ལས་ འདི་ལུ་ལྷོ་ཡིག་ཟེར་ཡོངས་གྲགས་ཡོདཔ་ཨིན།
དེ་འབད་ཨིན་དགོ་མི་ཡང་ http://www.tsanpo.com   ཟེར་མི་ནང་ལུ་ འབྲུག་ཡུལ་གྱི་ཡི་གུ་འབྲི་སྲོལ་དེ་ཡང་། བོད་ལུ་རྒྱ་གར་ལས་ ཡི་གུའི་དཔེ་བླངས་ཏེ་ བོད་ཡིག་བྱུང་དོ་བཟུམ་སྦེ་ དུས་རབས་༨་པ་ལུ་ གུ་རུ་པདྨ་སམྦྷཝའི་སློབ་མ་ ཡི་གུ་འབྲི་ནི་ལུ་མགྱོགས་དྲགས་ཡོད་མི་ ལོ་ཙཱ་བ་ལྡན་མ་རྩེ་མང་ཟེར་མི་འདི་ དབྱིན་ལོ་༨༠༠་ལུ་ བུམ་ཐང་ལྕགས་མཁར་རྒྱལ་པོའི་བླ་མཆོད་པའི་སྐབས་ལུ་གནང་སྟེ་ ལོ་ཙཱ་བ་ལྡན་མ་རྩེ་མང་གིས་ འབྲུག་ལུ་ཡི་གུ་དང་རིག་གནས་ཀྱི་སྲོལ་ གསརཔ་མཛད་ཡོདཔ་ལས་ བོད་ཡིག་དབུ་ཅན་དབུ་མེད་ག་དང་ཡང་མ་འདྲ་བའི་ ཁྱད་ཆོས་ཅན་གྱི་ཡི་གུ་ལྷོ་ཡིག་ཟེར་མི་འདི་ ད་ལྟོ་ང་བཅས་ལྷོ་འབྲུག་ཕོ་མོ་ཡོངས་ཀྱིས་ ལག་ལེན་འཐབ་ཞིན་དུ་ཡོད། འབྲི་སྲོལ་འདི་དབྱིན་ལོ་༨༠༠་ནང་ལས་དར་ཁྱབ་སོང་སྟེ་ མ་ཉམས་པར་གནས་ཡོད་རུང་ དེང་སང་རང་སོའི་ལགཔ་གི་བཟོ་བཀོད་ལས་བརྟེན་ཏེ་ རིམ་པ་བཞིན་དུ་བསྒྱུར་འགྱོ་མི་འདི་ བློ་རྩལ་གྱི་ནུས་པ་ལུ་རག་ལསཔ་ཨིན་པས། དབྱིན་ལོ་༡༨༠༠་དེ་ཅིག་ཁར་ ཡི་གུའི་བཟོ་དབྱིབས་ཚུ་ ཨ་ཙི་མ་འདྲཝ་བྱུང་དགོ་མི་འདི་ དབུ་ཅན་དབུ་མེད་ལུ་ དུམ་གྲ་བསྒྱུར་བ་འོང་བ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ མགྱོགས་ཡིག་ལུ་ཡང་ བསྒྱུར་བ་འོང་ནུག་ཟེར་ཧ་གོ་ཚུགས་པས། ཤུལ་ལས་ཡི་གུའི་རིགས་དང་ སྒྲ་དང་སྙན་ངག་གི་རིག་གནས་ལུ་ སྦྱངས་བརྩོན་ཆེ་བ་ལས་ མཁས་པ་རིམ་གྱིས་བྱུང་སྟེ་ དེ་ཡང་དྲུང་ཡིག་རྟ་མགྲིན་དབང་རྒྱལ་དང་ བུམ་ཐང་ཆོས་རྗེ་ངག་དབང་བསོད་ནམས། སྡེ་སྲིད་དགུ་པ་སྡེ་པ་དགེ་བཤེར་གྲགས་པ་ངག་དབང་རྒྱ་མཚོ་ཚུ་གི་སྐབས་ལུ་ སྤུངས་ཐང་གྲྭ་ཚང་ནང་ སྒྲ་པའི་སྡེ་བཙུགས། བུམ་ཐང་ལས་སློབ་ཆོས་རྗེ་ངག་དབང་བསོད་ནམས་ སྒྲ་པའི་སློབ་དཔོན་དུ་བསྐོ་བཞག་གནང་སྟེ་ ཡི་གུའི་རིགས་ཚུ་ གཙོ་བོར་བཏོན་གནང་ནུག །  སྒྲ་དང་རྩིས་ཀྱི་རིག་པ་ཚུ་ཡང་ དར་ཁྱབ་ཆེས་སུ་ཅིག་སོང་ནུག ། བུམ་ཐང་ཆོས་རྗེའི་སློབ་མ་ འབྲུག་པ་ལོ་ཙཱ་བ་ངག་དབང་དཔལ་བཟང་ཟེར་མི་འདི་ རིག་པའི་གནས་ལུ་ གནམ་མེད་ས་མེད་མཁས་པ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་ཡོད་མི་འདི་དང་། ད་རུང་རྗེ་མཁན་པོ་ཁྲི་རབས་༡༢་པ་ཀུན་དགའ་རྒྱ་མཚོ་ཟེར་མི་དེ་ཡང་ གཞུང་ལུགས་དང་རིག་པའི་གནས་ཚུ་ མ་ལུས་པ་ཇི་བཞིན་མཁྱེན་པས་ ཐམས་ཅད་མཐར་ཕྱིན་པ་ལས་ སྤུངས་ཐང་གྲྭ་ཚང་གི་སྒྲ་པའི་སློབ་དཔོན་མཛད་ཞིནམ་ལས་འགོ་བཟུང་སྟེ་ སྒྲ་པའི་སློབ་དཔོན་རིམ་པར་བྱོན་ཏེ་ སློབ་སྦྱོང་ཚུ་རྒྱ་ཆེ་དྲགས་སྦེ་སྤེལ་གནང་ནུག ། སྤུངས་ཐང་ནང་ལུ་ སྒྲ་པའི་སྡེ་ཟེར་མི་འདི་ འབྲུག་གི་ཡི་གུ་ལ་སོགས་པའི་ རིག་གནས་ཀྱི་འབྱུང་ཁུངས་ཚུ་ དམ་ཟབ་མཛད་ཡོདཔ་ལས་ ད་ལྟའི་བར་ན་ཡང་ ང་བཅས་འབྲུག་པའི་ཡི་གུ་དང་ རིག་གནས་ཀྱི་འབྱུང་ཁུངས་ལུ་ཆ་འཇོག་ཡོདཔ་ཨིན།
འབྲུག་ཤར་ཕྱོགས་བུམ་ཐང་དང་ཀྲོང་གསར་ལུ་ བླ་མ་དང་དགེ་བཤེས་མཁསཔ་ལེ་ཤཱ་བྱོན་ཞིན་ལས་ བཤད་སྒྲུབ་ཀྱི་བསྟན་པ་བཙུགས་ཏེ་   ཆོས་ཀྱི་འཆད་ཉན་རྒྱ་ཆེར་མཛད་པའི་བཀའ་དྲིན་ལས་ གཞུང་ལུགས་རིག་གནས་ཀྱི་བསྟན་པ་ཤར་ཕྱོགས་སུ་རྒྱས་ནུག ། ད་རུང་གཞན་ཡང་ལག་རྩལ་གྱི་རིགས་ཚུ་ བཀྲ་ཤིས་སྒང་དང་ མོང་སྒར་ འཁན་རིགས་རྣམ་གསུམ་ལས་ཕར་ ལག་རྩལ་ལུ་མཁས་པ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ འབྲུག་རང་གི་ཡིག་བཟོ་ལུ་མཁས་མི་ ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་མི་ཚུ་ཨིནམ་སྦེ་ཆ་བཞགཔ་མས། འབྲུག་རྒྱལ་ཡབ་སྲས་ཚུ་གི་སྐུ་མདུན་ལུ་ཡང་ དྲུང་ཡིག་མང་ཆེ་བ་ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་མི་རིགས་ཨིནམ་སྦེ་ མཁས་པ་རིམ་བྱོན་གྱིས་མཛད་པའི་དཔེ་དེབ་ནང་ལུ་གསུངས་ནུག །
ལྷོ་མོན་འབྲུག་གི་གཡུས་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་གཞན་དང་མ་འདྲེས་པའི་ ཁྱད་ཆོས་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་འདི། མི་རིགས་དང་། གོ་ལ་གྱོན་ཐངས་ཀྱི་གོམས་གཤིས། གཞུང་གི་ཁྲིམས་སྲོལ། སྐད་ཡིག་ཚུ་དང་ ད་རུང་ཆོས་སྲིད་གཉིས་ལྡན་འདི་ འཛམ་གླིང་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་ཚུ་གིས་ངོམས་རུང་ངོམས་ཆོག་པའི་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ རང་གི་རྟགས་མཚན་གཙང་ཏོང་ཏོ་ཡོདཔ་ལས་བརྟེན་ཏེ་  འཛམ་གླིང་སའི་ཐོག་གི་རྒྱལ་ཁབ་ཀུན་གྱིས་ འབྲུག་ཡུལ་འདི་རྒྱལ་བརྒྱུད་ཀྱིས་སྐྱོང་བའི་རང་དབང་རང་བཙན་གྱི་ རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིནམ་སྦེ་  ངོས་འཛིན་གྱིས་ཆ་འཇོག་གནང་དགོ་མི་འདི་ཡང་ དེསྦེ་ཨིན་ཟེར་ཞུ་ནི་ཨིན།
རྒྱབ་རྟེན་དཔེ་དེབ། རྩ་གཞུང་དང་ཁྱད་རིག་རྒྱབ་སྐྱོར་སྡེ་ཚན།
ཐོག་མར་ཕྱི་ལོ་དུས་རབས ༡༧ པའི་ནང་ཞབས་དྲུང་ངག་དབང་རྣམ་རྒྱལ་མཆོག་གིས་ལྷོ་མོན་ནམ་ལྷོ་མོན་ཁ་བཞི་གྲགས་པའི་ཡུལ་སྡེ་དེ་ཡུག་གཅིག་ཏུ་སྦྲེལ་རྗེས་འབྲུག་ཡུལ་ཞེས་ཐོགས། འོན་ཀྱང་ཕྱི་ལོ་དུས་རབས་ ༡༨ བར་འབྲུག་ཡུལ་ནང་ཕྱི་ནང་གི་དུས་ཟིང་མང་པོ་བྱུང་ཡང་། ཕྱི་ལོ་ ༡༨༨༢ ལོར་ཀྲོང་གསར་དཔོན་སློབ་མི་རྗེ་འཇིགས་མེད་རྣམ་རྒྱལ་མཆོག་གི་བུ་ཨོ་རྒྱན་དབང་ཕྱུག་གིས་ཕྱི་ནང་གི་དགྲ་ག་ར་ཚར་བཅད་དེ། འབྲུག་གི་ལྷ་མི་སྲིད་སྡེ་ཡོངས་ཀྱིས་མི་དབང་ཨོ་རྒྱན་དབང་ཕྱུག་མཆོག་འབྲུག་གི་རྒྱལཔོ་སྦེ་བསྐོས། ཡུལ་འདིར་ཕྱི་ལོ་དུས་རབས་ ༨ པ་ནས་ནང་པའི་ཆོས་དར་བ་དང་། དུས་རབས་ ༡༧ པའི་ནང་ཆོས་སྲིད་གཉིས་ལྡན་གྱི་གཞུང་དང་། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༠༧ ལོར་འབྲུག་རྒྱལ་བརྒྱུད་ཀྱི་རིང་ལུགས་དབུ་བརྙེས། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༧༡ ལོར་འཛམ་གླིང་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཁོངས་སུ་འཛུལ་ནས་འཐུས་མི་ ༡༢༨ པ་དེ་ཆགས། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༨ ལོར་མང་གཙོའི་རིང་ལུགས་དབུ་བརྙེས་ནས་ལོ་དེར་འབྲུག་རྒྱལ་ལྔ་པའི་ཁྲི་འདོན་མཛད་སྒོ་དང་། འབྲུག་རྒྱལ་བརྒྱུད་རིང་ལུགས་དབུ་བརྙེས་ནས་ལོ་བརྒྱ་འཁོར་བའི་དུས་དྲན་བརྩི་སྲུང་གནང་ཡི། ནང་པ་མང་གཙོའི་རྩ་ཁྲིམས་ཅན་གྱི་རྒྱལ་བརྒྱུད་རྒྱལ་ཁབ་འདིའི་ངོ་རྟགས།
དང་པོ། རྒྱལ་དར་ནི་ཕྱེད་སེར་པོ་དང་། ཕྱེད་ལི་ཝང་གི་གཞི་ཅན་སྟེང་འབྲུག་དཀར་པོ་ཁ་གནམ་བསྟན། རྐང་ལག་གི་སྡེར་མོས་ཡིད་བཞིན་གྱི་ནོར་བུ་འཛིན་པ། གཉིས་པ་གཞུང་རྟགས་ནི། སྦུག་རྡོ་རྗེ་རྒྱ་གྲམ་གཡས་གཡོན་གཡུ་འབྲུག་ཕོ་མོས་བརྒྱན་པའི་རྩེ་ཏོག་ནོར་བུ་མིག་གསུམ་པ་མཐའ་མུ་ཁྱུད་ཀྱིས་བསྐོར་བ།
རྫེ་འབུམ་སྒང་ལྷ་ཁང་།
རྗེ་འབུམ་སྒང་ལྷ་ཁང་ནི། ར་ས་གཙུག་ལག་ཁང་ནས་ར་མོ་ཆེར་འགྲོ་སའི་ལམ་གྱི་ཤར་ངོས་རྒྱུད་སྨད་གྲྭ་ཚང་གི་ནུབ་ངོས་སུ་ལྷ་ཁང་འདི་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད། ལྷ་ཁང་འདི་ནི་སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་བཅུ་བདུན་པ་སྟེ་རྒྱལ་བ་ལྔ་པའི་དུས་ཕྱག་བཏབ་གནང་མཛད། སྔོན་རྣམ་རྒྱལ་གྲྭ་ཚང་གིས་འཛིན་སྐྱོང་གནང་བ་ཡིན། སྔོན་ལྷ་ཁང་འདིའི་རྟེན་གཙོ་ནི་རྗེ་ཙོང་ཁ་པའི་སྐུ་བརྙན་དང་དེའི་མཐའ་འཁོར་དུ་སྐུ་རྒྱུ་རྫ་ལས་གྲུབ་བའི་རྗེ་ཚེ་འཛིན་མའི་སྐུ་བརྙན་མཁྱིད་གང་ཙམ་འབུམ་ཐེར་གཅིག་ཡོད་པས་རྗེ་འབུམ་སྒང་ལྷ་ཁང་ཞེས་པའི་མཚན་དེ་ལྟར་བྱུང་། གཞན་ཡང་ལྷ་ཁང་འདིའི་དབྱིབས་ནི་བློས་བླངས་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་དབྱིབས་ཅན་ཕྱོགས་བཞིར་སྒོ་བཞི་དང་བཅས་པར་རྟེན་དང་བརྟེན་པར་བཅས་བཞུགས་སུ་གསོལ་ཡོད།
ད་ལྟ་སྔོན་གྱི་ལྷ་ཁང་ལ་ཉམས་གསོ་གནང་བའི་ནང་རྗེ་ཡབ་སྲས་གསུམ་གྱི་སྐུ་བརྙན་སོགས་སྔོན་གྱི་སྐུ་བརྙན་དེ་དག་གི་སྐུ་ཚབ་གསར་བཞེངས་གནང་བ་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད།
ཚེ་དཔག་ལྷ་ཁང་།
ཚེ་དཔག་ལྷ་ཁང་ནི། ར་མོ་ཆེ་གཙུག་ལག་ཁང་གི་ལྷོ་ངོས་སུ་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད། ལྷ་ཁང་དེ་ནི་ར་མོ་ཆེ་གཙུག་ལག་ཁང་བཞེངས་གྲུབ་རྗེས་ས་ལྷག་གིས་ལྷ་ཁང་དེ་བཞེངས་གནང་བ་ཞེས་དང་། རྗེས་སུ་བཞི་སྡེ་དགོན་གྱིས་བདག་སྐྱོང་གནང་བ་ཡིན། ལྷ་ཁང་དེའི་ནང་རྟེན་གཙོ་བོ་ཚེ་དཔག་མེད་ཀྱི་སྐུ་བརྙན་ཐོག་སོ་གཅིག་ལྷག་ཡོད་པ་དེའི་གཟུངས་སུ་ཨ་རུ་རྣམ་པར་རྒྱལ་བ་ཞེས་པ་བཞུགས་སུ་གསོལ་བས་དུས་རྒྱུན་ཞལ་མདངས་འགྱུར་བ་དང་། དེར་སྐོར་བ་བསག་ན་ནད་རིགས་ཀུན་ལས་ཞི་ཞེས་པའི་གསུང་སྲོལ་ཡོད། གཞན་ཡང་སྐུའི་དེའི་གཟུངས་སུ་ཆོས་རྒྱལ་ནོར་བཟང་གི་ཁྲབ་ཀྱང་ཡོད་གསུངས། ཡང་ལྷ་ཁང་དེའི་ནུབ་ཏུ་རྒྱའི་ལྷ་ཞེས་པའི་མདུན་དུ་ཁྲའུ་ཆའན་抽签ཞེས་སྨྱུག་མ་དཀྲུག་སྟེ་མོ་འདེབས་ས་ཡོད།
ད་ལྟ་སྔོན་གྱི་ལྷ་ཁང་ཉམས་གསོ་དང་། རྒྱ་བསྐྱེད་གནང་བའི་ནང་སྔོན་གྱི་ཚེ་དཔག་མེད་ཀྱི་སྐུ་བརྙན་གྱིས་གཙོས་སྐུ་བརྙན་མང་པོ་གསར་བཞེངས་གནང་བ་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད།
རྒྱུད་སྨད་པ།
དགའ་ལྡན་ཁྲི་ཐོག་བདུན་ཅུ་པ་སྟག་བྲག་ངག་དབང་ཆོས་འཕེལ།
པཎ་ཆེན་སྐུ་ཕྲེང་དྲུག་པ་དཔལ་ལྡན་ཡེ་ཤེས།་
རབ་ཆུང་བཅུ་གཉིས་པའི་ས་རྟ་(༡༧༣༨)ལོའི་བོད་ཟླ་བཅུ་གཅིག་པའི་ཚེས་བཅུ་ཉིན་གཙང་ཤངས་རྣམ་གླིང་རྫོང་ཁོངས་གྲམ་བཀྲ་ཤིས་རྩེ་ཞེས་པའི་ཡུལ་དུ་ཡབ་ཐང་ལྷ་དང་ཡུམ་ལ་དྭགས་རྒྱལ་པོའི་སྲས་མོ་ཉི་ཟླ་དབང་མོ་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་སྐུ་འཁྲུངས། དགུང་ལོ་གསུམ་པར་སློབ་དཔོན་དསྟེན་ནས་ལྗགས་ཀློག་སློབ་སྦྱོང་མཛད། རྒྱལ་དབང་བདུན་པ་བསྐལ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་མཆོག་ནས་པན་ཆེན་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པའི་སྤྲུལ་སྐུར་ངོས་འཛིན་གནང་། དགུང་ལོ་བཞི་ལ་ཕེབས་སྐབས་བཀྲས་ལྷུན་དགོན་དུ་གསེར་ཁྲིར་མངའ་གསོལ། དགུང་ལོ་བདུན་པར་དབུས་སུ་ཕེབས་ནས་རྒྱལ་དབང་བདུན་པ་བསྐལ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་མཆོག་ནས་པན་ཆེན་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པའི་སྤྲུལ་སྐུར་ངོས་འཛིན་གནང་། དགུང་ལོ་བདུན་པར་དབུས་སུ་ཕེབས་ནས་རྒྱལ་དབང་སྐད་བཟང་རྒྱ་མཚོའི་དྲུང་ནས་དགེ་ཚུལ་གྱི་སྡོམ་པ་བཞེས། མཚན་བློ་བཟང་དཔལ་ལྡན་ཡེ་ཤེས་ཞེས་གསོལ། རབ་ཆུང་བཅུ་གསུམ་པའི་ཆུ་སྤྲེལ(༡༧༥༢)ལོར་ཝང་ད་ལས་བ་དུར་གྱིས་གདན་ཞུ་བྱས་པ་བཞིན་དབུས་སུ་ཕེབས་ནས་རྒྱལ་དབང་དྲུང་ནས《དཔལ་དུས་ཀྱི་འཁོར་ལོའི་སྐུ་གསུང་ཐུགས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་རྡུལ་ཚོན་ལ་བརྟེན་པ་རྒྱས་པ་འཐའ་དག》 《རྒྱུད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོའི་འགྲེལ་ཆེན་དྲི་མེད་པའི་འོད་ཀྱི་དགོངས་པ》 《མཁས་གྲུབ་རྗེའི་རྒྱུད་ཀྱི་འགྲེལ་ཆེན》སོགས་གསན་བཞེས་ཀྱིས་དབང་དང་། རྗེས་གནང་། ཁྲིད་ལུང་སོགས་མཐའ་ཡས་པ་ཐོབ། དགུང་ལོ་བཅུ་བདུན་ལ་རྣམ་འགྲེལ་གྱི་ཐལ་ཕྲེང་ཐུགས་གཉེར་གནང་། དགུང་ལོ་ཉི་ཤུ་པ་མེ་གླང(༡༧༥༧)ལོར་ཡོངས་འཛིན་བློ་བཟང་ཆོས་འཕེལ་ལས་བསྙེན་རྫོགས་ཀྱི་སྡོམ་པ་བཞེས། ལོ་དེར་རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་བདུན་པ་བསྐལ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་མཆོག་ཞི་བར་གཤེགས་པས་དེ་འཕྲལ་དགོངས་རྫོགས་མཆོད་འབུལ་རྒྱ་ཆེར་མཛད། རྒྱལ་ཚབ་དེ་མོ་སྤྲུལ་སྐུ་དང་བཀའ་བློན་སོགས་ཀྱིས་སྐུལ་བ་བཞིན་རྒྱལ་དབང་བསྐུལ་བཟང་རྒྱ་མཚོའི་གསེར་གདུང་རིན་པོ་ཆེའི་དཀར་་ཆག་བརྩམས་པར་མཛད། ལྷ་སར་ཕེབས་ནས་རྩེ་ཕོ་བྲང་དུ་གསེར་གདུང་ཆེན་མོ་བཀྲ་ཤིས་འོད་འབར་གསར་བཞེངས་ལ་རབ་གནས་ལེགས་པར་བསྐྱངས། ལྕགས་འབྲུག(༡༧༦༠)ལོར་རྒྱལ་བའི་ཡང་སྲིད་བཙལ་འཚོལ་ངོས་འཛིན་གྱི་འཐུག་འགན་བཞེས། ལྕགས་སྦྲུལ(༡༧༦༡)ལོར་རྒྱལ་བའི་ཆུང་སྲིད་རིན་པོ་ཆེའི་དབུ་སྐྲ་གཙུག་ཕུད་བཞེས་ཏེ་བློ་བཟང་བསྟན་པའི་དབང་ཕྱུག་འཇམ་དཔལ་རྒྱ་མཚོ་ཞེས་པའི་མཚན་གསོལ། མེ་ཁྱི(༡༧༦༦)ལོར་གོང་མས་པེ་ཅིང་དུ་གདན་གྲངས། མེ་བྱ(༡༧༧༧)ལོར་དབུས་སུ་ཕེབས་ནས་ཕོ་བྲང་ཆེན་པོ་པོ་ཊ་ལར་རྒྱལ་དབང་འཇམ་དཔལ་རྒྱ་མཚོ་མཆོག་དང་ཞལ་འཛོམས། རྒྱལ་དབང་ལ་བསྙེན་རྫོགས་ཀྱི་སྡོམ་པ་དང་། དབང་ལུང་རྗེས་གནང་སོགས་ཟབ་ཆོས་འཐའ་ཡས་པ་ཕུལ། དགུང་ལོ་ཞེ་གཅིག་ཐོག་མདོ་སྨད་ཁུལ་དུ་ཕེབས་ནས་སྐུ་འབུམ་དང་། ཧོར་ཡུལ་དགོན་སྡེ་ཁག་ལ་སྐྱེ་བོ་ཁྲི་ཕྲག་དུ་མར་མདོ་སྔགས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་རྒྱ་ཆེར་བསྐོར། དགུང་ལོ་ཞེ་གཉིས་པ་ས་ཕག(༡༧༧༩)ལོའི་ཟླ་དྲུག་པར་རྗེ་ཉིད་སྐུ་འཁོར་དང་བཅས་པ་གོང་མ་ཆན་ལུང་གིས་གདན་དྲངས་པ་ལྟར་རྒྱ་ནག་ཏུ་ཕེབས། པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེས་གོང་མར་ཆོས་དང་རྗེས་གནང་མང་པོ་བསྩལ། 《བཅོམ་ལྡན་འདས་མ་གདུགས་དཀར་མོའི་སྒྲུབ་ཐབས་དངོས་གྲུབ་བདུད་རྩིའི་བུམ་བཟང》ཞེས་པ་བདག་བདུན་དང་བཅས་པ་གསར་རྩོམ་མཛད། གོང་མས་གཡང་ཊིའི་ཐམ་ག་དང་འཇའ་ས་ཕུལ། གསུང་ཆོས《ཤམྦྷ་ལའི་སྨོན་ལམ》དང་། 《ཤམྦྷ་ལའི་ལམ་ཡིག》 《དཔལ་ལྡན་ཡེ་ཤེས་དཔལ་བཟང་པོའི་རྣམ་ཐར་ཉི་མའི་འོད་ཟེར་》 《མ་གཅིག་འདོད་ཁམས་ཀྱི་དབང་མོ་ལ་བརྟེན་པའི་མོ་ཤོ་འདེབས་ཚུལ》 《འདོས་གསོལ་སྨོན་ལམ》 《ཡུལ་ལྷ་གཞི་བདག་རྣམས་ལ་མཆོད་གཏོར་འབུལ་ཚུལ་གྱི་རིམ་པ》སོགས་པོད་འབྲིང་དགུ་ཙམ་མཛད། ལྕགས་བྱི(༡༧༨༠)ལོར་པེ་ཅིན་ཧོང་སེ་ཞེས་པའི་དགོན་པར་སྐུ་གཤེགས། སྐུ་གདུང་གཙང་བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོའི་དགོན་པར་གདན་དྲངས་ཏེ་གསེར་སྡོང་གསར་བཞེངས་ཀྱིས་བཞུགས་སུ་གསོལ།
པཎ་ཆེན་སྐུ་ཕྲེང་བདུན་བསྟན་པའི་ཉི་མ་
གཙང་ཉང་སྨད་པ་སྣམ་སྐྱིད་གཤོངས་སུ་ཡབ་དཔལ་ལྡན་དུན་གྲུབ་དང་ཡུམ་འཆེ་མེད་རྒྱལ་མོ་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་རབ་ཆུང་བཅུ་གསུམ་པའི་ཆུ་སྟག(༡༧༨༢)ལོའི་བོད་ཟླ་བཞི་པའི་ཚེས་བརྒྱད་ཉིན་སྐུ་བལྟམས། ལོ་དེར་རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་བརྒྱད་པ་འཇམ་དཔལ་རྒྱ་མཚོ་མཆོག་ནས་པན་ཆེན་སྐུ་གོང་མ་དཔལ་ལྡན་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྤྲུལ་སྐུ་སྟེ་པཎ་ཆེན་སྐུ་ཕྲེང་བདུན་པར་ངོས་འཛིན་འཛད། ལོ་འཇུག་ཏུ་ཡང་སྲིད་རིན་པོ་ཆེ་སྣམ་ཐར་པ་དགོན་དུ་གདན་དྲངས། ཤིང་སྤྲུལ(༡༧༨༥)ལོར་དབུ་སྐྱེས་གཙུག་ཕུད་བཞེས་ཏེ་བློ་བཟང་དཔལ་ལྡན་བསྟན་པའི་ཉི་མ་ཕྱོགས་ལས་རྣམ་རྒྱལ་དཔལ་བཟང་པོ་ཞེས་པའི་མཚན་གསོལ། དགུང་ལོ་བདུན་པ་ས་སྤྲེལ(༡༧༩༡)ལོར་གོར་ཥ་པས་བོད་དུ་དམག་བཏེགས་པས་དཔའ་བོ་ཨམ་བན་ནས་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ་དབུས་སུ་ཕེབས་རེ་ཞུས་པ་ལྟར་ལྷ་སར་ཕེབས་ཏེ་རྒྱལ་དབང་ཡབ་སྲས་གསེར་ཞལ་ལྷན་དུ་འཛོམས། དགུང་ལོ་ཉི་ཤུ་པ་ལྕགས་བྱ(༡༨༠༡)ལོར་རྒྱལ་དབང་འཇམ་དཔལ་རྒྱ་མཚོ་མཆེོག་ལས་བསྙེན་རྫོགས་ཀྱི་སྡོམ་པ་བཞེས། དེ་ནས་རྒྱལ་དབང་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་དང་། ཡོངས་འཛིན་འབྲོང་རྩེ་བློ་བཟང་ཚུལ་ཁྲིམས། ཡོངས་འཛིན་གོ་གི་བ་བློ་བཟང་བསྟན་བཅས་མཁས་གྲུབ་དང་པ་རྣམས་ལས་མདོ་སྔགས་རིག་གནས་སྐུན་ལ་སྦྱངས་པ་འཛད། དགུང་ལོ་ཉེར་ལྔའི་ཐོག་རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་དགུ་པ་ལུང་རྟོགས་རྒྱ་མཚོ་ངོས་འཛིན་གནང་། དེ་ནས་མ་འགྱངས་པར་རྒྱལ་དབང་དགུ་པར་རབ་ཆུང་སྡོམ་པ་ཕུལ་ཏེ་མཚན་བློ་བཟང་བསྟན་པའི་འབྱུང་གནས་ངག་དབང་ལུང་རྟོགས་རྒྱ་མཚོ་ཞེས་གསོལ། ཆུ་བྱ(༡༨༡༣)ལོར་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེས་མཁན་པོ་མཛད་དེ་རྒྱལ་དབང་ཕྱོགས་ལ་དགེ་ཚུལ་གྱི་སྡོམ་པ་ཕུལ། ཆུ་རྟ(༡༨༢༢)ལོར་རྒྱལ་དབང་ཚུལ་ཁྲིམས་རྒྱ་མཚོ་མཆོག་གི་དབུ་སྐྱེས་གཙུག་ཕུད་བཞེད་ནས་ཡོངས་རྫོགས་དགེ་བསྙེན་གྱི་བསླབ་སྡོམ་ཕུལ་ཏེ་མཚན་ངག་དབང་ངག་དབང་བློ་བཟང་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་ཞེས་གསོལ། དགུང་ལོ་ང་གསུམ་ལ་རྒྱལ་དབང་མཆོག་སྤྲུལ་རིན་པོ་ཆེར་བསྙེན་རྫོགས་ཀྱི་སྡོམ་པ་གནང། ལྕགས་གླང(༡༨༤༡)ལོར་རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གཅིག་པ་ངོས་འཛིན་མཛད། དེ་ནས་རྒྱལ་དབང་ཡང་སྲིད་རིན་པོ་ཆེའི་དབུ་སྐྱེས་གཙུག་ཕུད་བཞེས་ནས་མཚན་ངག་དབང་སྐལ་བཟང་བསྟན་པའི་སྒྲོན་མེ་མཁས་གྲུབ་རྒྱ་མཚོ་དཔལ་བཟང་པོ་ཞེས་གསོལ། དགུང་ལོ་རེ་གསུམ་ལ་ཕེབས་པ་རབ་ཆུང་བཅུ་བཞི་པའི་ཤིང་འབྲུག(༡༨༤༤)ལོར་ཚེ་སྨོན་གླིང་འཇམ་དཔལ་ཚུལ་ཁྲིམས་སྲིད་སྐྱོང་གནས་དབྱུང་གནང་ཚབ་ཟླ་བརྒྱད་པའི་ཚེས་དྲུག་ནས་ཕྱི་ལོའི་ཟླ་བཞི་པའི་ཚེས་ཉེར་དྲུག་བར་ལུགས་གཉིས་ཀྱི་སྲིད་སྐྱོང་ཐུགས་འགན་ཡོངས་སུ་བཞེས། མེ་རྟ(༡༨༤༦)ལོར་རྒྱལ་དབང་མཁས་གྲུབ་རྒྱ་མཚོ་མཆོག་ལ་སོ་ཐར་རབ་བྱུང་གི་བསླབ་སྡོམ་ཕུལ། ལྗགས་རྩོམ《ཤམ་བྷ་ལའི་སྨོན་ལམ་གྱི་འགྲེལ་པ》 《ཡོངས་འཛིན་བློ་བཟང་བྱམས་པའི་རྟོགས་བརྗོད》 《རྗེ་བཙུན་བློ་བཟང་བྱམས་པའི་རྟོགས་བརྗོད》 《རྗེ་བཙུན་བློ་བཟང་དཔལ་ལྡན་ཡེ་ཤེས་དཔལ་བཟང་པོའི་ཟབ་དང་རྒྱ་ཆེ་བའི་ཆོས་ཀྱི་གསན་ཡིག་བེེཌཱུརྱའི་ཕྲེང་བ》 《གསུང་རབ་ཀུན་གྱི་སྙིང་པོ་ལམ་གྱི་གཙོ་བོ་རྣམ་གསུམ་གྱི་ཁྲིད་ཡིག་གཞན་ཕན་གྱི་ཁྲིད་ཡིག་གཞན་ཕན་སྙིང་པོ》 《དཔལ་གསང་བ་འདུས་པའི་དབང་དོན་དངོས་གྲུབ་བང་མཛོད》 《རྣམརྒྱལ་མའི་སྒྲུབ་དཀྱིལ་འཆི་མེད་བདུད་རྩེ》 《ཚད་མའི་ལམ་ཁྲིད་རིག་པའི་སྒོ་བརྒྱ་འབྱེད་པའི་ལྡེ་མིག》 《བསྐལ་བཟང་སངས་རྒྱས་སྟོང་གི་མཆོད་ཆོག་མཆོག་ཐུན་དངོས་གྲུབ་ཀྱི་འདབ་བརྒྱ་མངོན་པར་གྲོལ་བའི་ཉིན་བྱེད་དབང་པོ》 《དྲི་ལན་གྱི་རིམ་པ》སོགས་གཅིག་ཏུ་བསྒྲིགས་པ་སོགས་ཕྱག་རྩོམ་པོ་ཏི་དགུ་ཙམ་མཛད། དགུང་ལོ་བདུན་ཅུ་དོན་གཉིས་ལ་ཕེབས་པ་རབ་ཆུང་བཅུ་བཞི་པའི་ཆུ་གླང་(༡༨༥༣)ལོའི་བོད་ཟླ་དང་པོའི་ཚེས་བརྒྱད་ཉིན་དགོངས་པ་ཆོས་དབྱིངས་སུ་གཤེགས། སྐུ་གདུང་རིལ་པོའི་མཆོད་སྡོང་བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོར་རབ་ཆུང་བཅུ་དྲུག་པའི་མེ་རྟ་ལོ་བར་བཞུགས།
པཎ་ཆེན་སྐུ་ཕྲེང་བརྒྱད་པ་བསྟན་པའི་དབང་ཕྱུག་
གཙང་ཐོབ་རྒྱལ་བྲུལ་ཚང་ཞེས་པར་ཡབ་བོན་རིགས་བསྟན་འཛིན་དབང་རྒྱལ་དང་ཡུམ་བཀྲ་ཤིས་ལྷ་མོ་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་རབ་ཆུང་བཅུ་བཞི་པའི་ཤིང་ཡོད་(༡༨༥༥)ལོའི་ཟླ་བརྒྱད་པའི་ཚེས་བརྒྱད་ཉིན་སྐུ་འཕྲུངས། དགུང་ལོ་གསུམ་ཐོག་པན་ཆེན་བསྟན་པའི་ཉི་མ་མཆོག་སྤྲུལ་ཡང་སྲིད་དུ་ངོས་འཛིན་ཞུས་ཏེ་བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོའི་དགོན་པའི་ཁྲིར་ཕེབས་ནས་སྲིད་སྐྱོང་རྭ་སྒྲེང་ཨ་ཆི་ཧོ་ཐོག་ཐུས་ངག་དབང་ཡེ་ཤེས་ཚུལ་ཁྲིམས་རྒྱལ་མཚན་མཆོག་གི་དྲུང་དུ་རབ་ཆུང་གི་སྡོམ་པ་བཞེས། དགུང་ལོ་བདུན་ནས་ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག་བར་གཞུང་ཆེན་བཀའ་པོད་ལྔར་ཐུགས་གཉེར་མཛད། ས་སྐྱའི་འདུལ་འཛིན་ཆེན་པོ་མེ་ཏྲེ་ངྷརྨ་ཝ་རྟ་དཔལ་བཟང་པོའི་དྲུང་ནས་པཎ་ཆེན་ཤཱཀྱ་ཤྲིའི་སྡོམ་རྒྱུན་གྱི་བསྙེན་རྫོགས་སྔ་འགྱུར་གྱི་ཆོས་བཀའ་ཁ་ཤས་གསན། ཤིང་ཕག(༡༨༧༥)ལོར་རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གཉིས་པ་གཤེགས་འཕྲལ་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་གིས་སྤྲུལ་སྐུ་མྱུར་བྱོན་གསོལ་འདེབས་བཀའ་རྩོམ་མཛད། དགུང་ལོ་ཉེར་གསུམ་ལ་ཕེབས་སྐབས་ཕུར་ལྕོག་ཡོངས་འཛིན་བྱམས་པ་རྒྱ་མཚོའི་དྲུང་ནས་བླ་ཆེན་བརྒྱུད་ཀྱི་དགེ་སློང་གི་སྡོམ་པ་བཞེས། དགུང་ལོ་ཉེར་བཞིར་ཕེབས་སྐབས་དབུས་སུ་ཕེབས་ནས་རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པའི་དབུ་སྐྲ་གཙུག་ཕུད་བཞེས་ཏེ། མཚན་ངག་དབང་བློ་བཟང་ཐུབ་བསྟན་རྒྱ་མཚོ་ཞེས་གསོལ། རྡོ་རྗེ་འཆང་བློ་བཟང་བསྟན་པའི་རྒྱལ་མཚན། ཕུར་ལྕོགས་ཡོངས་འཛིན་བློ་བཟང་ཚུལ་ཁྲིམས་སོགས་ཡོངས་འཛིན་དུ་མར་བསྟེན་ནས་མདོ་སྔགས་ཀྱི་ཟབ་ཆོས་མང་དུ་གསན་ཞིང་། ཕྱག་རྩོམ་ཡང《སྙན་དངགས་མེ་ལོང་མའི་ལེའུ་གསུམ་གྱི་དཔར་རྗོད་》 《རྗེ་བཙུན་བློ་བཟང་དཔལ་ལྡན་ཆོས་ཀྱི་གྲགས་པ་བསྟན་པའི་དབང་ཕྱུག་དཔལ་བཟང་པོའི་རྣམ་ཐར་དད་ལྡན་པད་ཚལ་བཞད་པ》 《མྱུར་མཛད་ཡེ་ཤེས་མགོན་པོ་ཕྱག་དྲུག་དང་མགོན་དཀར་བཅས་ཀྱི་བསྐང་གསོ་ཆོག་བསྒྲིགས》 《ཐུབ་པའི་དབང་པོའི་འཁྲུངས་རབས་བཞིའི་གསུང་བཤད་སྔིན་འགྲོ》སོགས་པོད་འབྲིང་གསུམ་ཙང་གཞུགས། རབ་ཆུང་བཅོ་ལྔ་པའི་ཆུ་རྟ(༡༨༨༢)ལོར་བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོའི་དགེ་འདུན་གྱི་འདུལ་ཁྲིམས་དང་། བླ་བྲང་ཞབས་འབྲིང་ལས་བྱེད་པའི་བྱེད་སྒོ་བཅས་ལ་ཞིབ་འཇུག་གནང་། མཐར་ལོ་དེའི་བོད་ཟླ་དྲུག་པའི་ཚེས་བཅུ་དྲུག་ཉིན་སྐུ་མྱ་ངན་ལས་འདས། སྐུ་གདུང་ཧྲིལ་པོ་མཆོད་སྡོང་ཆེན་པོ་བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོར་རབ་ཆུང་བཅུ་དྲུག་པའི་མེ་རྟ་ལོ་བར་བཞུགས།
ཧན་དང་གཡུ་དང་ཅེའུ་
ཧན་（汉）རབས། ཝེད་（魏）རྒྱལ་རབས། ཀྲའུ་（周）རྒྱལ་རབས་གསུམ་ཟེར་བའི་དོན།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
ཧན་ཝན་ཧད་
བོད་རྒྱལ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པིའི་སྙུན་གསོ་ཕྱིར་རྒྱ་ནག་ནས་གདན་དྲངས་པའི་སྨན་པ་མཁས་པ་ཞིག་འདིས་རྒྱ་ནག་གི་གསོ་རིག་གཞུང་《རྒྱ་དཔྱད་ཐོར་བུ་ཆེ་ཆུང་》ཞེས་པ་བོད་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་བ་མ་ཟད། འདི་ཉིད་དང། བྷ་ར་ངྷ་ཛ། ག་ལེས་ནོས་གསུམ་བཀའ་བགྲོས་ཏེ་《མི་འཇིགས་པའི་མཚོན་ཆ་》ཞེས་པ་བམ་པོ་བདུན་ཡོད་པའི་གསོ་དཔྱད་ཀྱི་གཞུང་གསར་པ་ཞིག་བརྩམས་ནས་སྲོང་བཙན་ལ་ཕུལ་ཞིང། གསོ་དཔྱད་ཐམས་ཅད་ལུགས་སྡེ་གསུམ་དུ་བསྡུས་ནས་འཆད་པའི་སྲོལ་གཏོད། དེ་རྗེས་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོས་བྱ་དགའ་ཕུལ་ཏེ་རང་ཡུལ་དུ་བཞུད་དོ།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
ཧན་ཤིའུ་ཚས་
ཚལ་པའི་《དེབ་དམར་》ནང་ཐའི་ཛུང་དུས་ཀྱི་ཡིག་ཚང་པ་བ་སུ་ཁྱི་ཞེས་པས་རྒྱ་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་བརྩམས་པ་དང། རུས་མིང་ཧན་ཡིན་པའི་ཤིའུ་ཚས་ཞིག་ཤིས་བསྡུས་ཏེ་སྡེབས་ཞེས་འཁོད་ཀྱང་དེའི་མིང་ངོ་མ་ཆ་ཚང་བ་བྲིས་མེད་སྟབས་སུ་ཡིན་ད་ཕན་མ་ཤེས་པས་བརྟག།
ཧམ་བཤད་
མ་ཡིན་ཡིན་ཚུལ་སོགས་ཀྱི་རྫུན་གཏམ།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
ཧན་ཤར་མའི་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་བཅུ་བཞི་
གོང་དུ་ཧན་གྱི་བརྒྱུད་པ་གླེའུ་གོང་བུ་ཞེས་པར་གཟིགས།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
ཧབ་ཁྲོ་
དྲུང་འཁོར་སྐྱ་བོའི་རིགས་ཀྱིས་གྱོན་པའི་ལྷམ་འཇའ་སྒྲིགས་མ་སྣ་ཐུང་ཞིང་བཟོ་དབྱིབས་ཤོལ་ཙེ་དང་འདྲ་བ།
ཧམ་ཟོམ་
ཐལ་དྲག་པ།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
ཧའི་ཤན་གུ་ལུག་རྒྱལ་པོ་
（海山曲律汗即元武宗海山）ལྕགས་སྦྲུལ་ལོ་པ། རང་ལོ་ཉེར་བརྒྱད་སྟེང་རབ་བྱུང་ལྔ་པའི་ས་སྤྲེལ་（༡༣༠༨）ལོ་ནས་རབ་བྱུང་ལྔ་པའི་ལྕགས་ཕག་（༡༣༡༡）ལོའི་བར་（ཅི་ཏའི་）ལོ་བཞི་སྲིད་དབང་བཟུང། ཁུ་ལུག་ཧན་ཞེས་ཟེར། འདིས་ས་སྐྱ་ཆོས་སྐུ་འོད་ཟེར་ལ་བཀའ་འགྱུར་སོག་སྐད་ཐོག་སྒྱུར་དུ་བཅུག། རང་ལོ་སོ་གཅིག་པ་རབ་བྱུང་ལྔ་པའི་ལྕགས་ཕག་（༡༣༡༡）ལོར་འདས།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
ཧན་མིན་ཏི་
（汉明帝刘庄）ཏུང་ཧན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་གོང་མ་གཉིས་པ་ཡིན་ཅིང། ཧན་ཀོང་ཨུ་རྟིའི་（汉光武帝）བུ་ཡིན་（སྤྱི་ལོ་༥༨ནས་༧༥）བར་ལོ་བཅོ་བརྒྱད་རིང་སྲིད་དབང་བཟུང་རིང་རང་ཉིད་ཀྱི་་ལག་ཏུ་སྲིད་དབང་དམ་པོར་བཟུང་ཐུབ་སྟབས། བློན་པོ་དང་ཉུག་རུམ་པ་སོགས་ཀྱིས་སྲིད་དབང་བེད་སྤྱོད་བྱས་ནས་ཁྲིམས་ལུགས་དང་འགལ་བའི་ལས་ཀ་མངོན་གསལ་དོད་པའི་ངང་བྱེད་ནུས་ཀྱི་མེད་སྟབས། དུས་སྐབས་དེར་སྤྱི་ཚོགས་བདེ་འཇགས་ཆེན་པོ་བྱུང་ཞེས་ཟེར་སྲོལ་ཡོད། གོང་མ་འདིས་སྲིད་དབང་བཟུང་ནས། ཡུང་ཕིང་ཁྲི་ལོ་བརྒྱད་པའི་ལོར་བང་ཆེན་པ་ཝང་ཙུན་ཞེས་པ་ཞིག་རྒྱ་གར་དུ་ཆོས་འཚོལ་དུ་བཏང་ཞིང། ཁོང་རྒྱ་གར་དུ་མ་སླེབས་ཙམ་ལ་དགྲ་བཅོམ་པ་མ་ཏང་གེ་（འདི་སློབ་དཔོན་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱི་སློབ་མ་མ་ཏང་གེ་ཟེར་བ་དེཡིན་མིན་བརྟག་）དང་པཎྜི་ཏ་ཧྥན་ལན་གཉིས་རྟ་དཀར་པོ་ཞིག་ལ་སངས་རྒྱས་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པའི་བྲིས་སྐུ་ཞིག་དང་གསུང་རབ་འགའ་ཞིག་བཀལ་ཏེ་ཚུར་བྱོན་པ་དང་མཇལ་ཏེ་རྒྱ་ནག་ཏུ་གདན་དྲངས། སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་དར་སྤེལ་བཏང་བས། དེ་གའི་སྔར་ཡོད་གདོལ་མའི་ཆོས་ལུགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ངོ་རྒོལ་བྱས་མཐར་བོན་པོ་ཕམ་ཉེས་བྱུང། ཧོ་ནན་ཞིང་ཆེན་གྱི་གྲོང་ཁྱེར་ལྟེ་བའི་（ད་ལྟའི་ལོའོ་དབྱང་གྲོང་ཁྱེར་）ནུབ་ངོས་སུ་པེ་མཱ་སི་（རྟ་དཀར་དགོན་པ་）ཟེར་བའི་དགོན་པ་བཞེངས། དེ་ནས་བཟུང་མེས་རྒྱལ་ནང་ཁུལ་དུ་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཐོག་མར་དར་བའི་འགོ་ཚུགས་པ་ཡིན་ཞེས་མི་བཟང་མགོན་པོ་སྐྱབས་ཀྱིས་བརྩམས་པའི་《རྒྱ་ནག་ཆོས་འབྱུང་》ལས་བཤད།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
ཧར་གདོང་བྱམས་པ་སྐལ་བཟང་
མཚན་གཞན་དགེ་བཤེས་མགོན་དཀར་སྐྱབས་ནི་སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་བཅུ་དགུའི་ནང་སོག་ཡུལ་དུ་འཁྲུངས། སྐུ་གཞོན་ནུའི་དུས་སུ་དབུས་སུ་ཕེབས་ནས་སེ་རར་ཆོས་ཞུགས་གནང། གཞུང་ཆེན་བཀའ་པོད་ལྔར་གསན་བཞེས་མཛད་དེ་ལྷ་རམས་པའི་མཚན་རྟགས་ཐོབ། རྒྱུད་གྲྭར་ཞུགས། རབ་བྱུང་བཅུ་དྲུག་པའི་ཆུ་བྱ་（༡༩༣༣）ལོར་རྒྱུད་སྨད་བླ་མ་དབུ་མཛད་གནང། དེ་ནས་མཁན་པོའི་ཁྲིར་ཕེབས། མཁན་ཟུར་སྐབས་རབ་བྱུང་བཅུ་དྲུག་པའི་ཤིང་སྤྲེལ་（༡༩༤༤）ལོར་བྲག་ལྷ་ཀླུ་སྒུག་ཏུ་སྐུ་བཤེགས། བཀའ་རྩོམ་《འདུལ་བའི་སྡོམ་ཚིག་གནད་བསྡུས་སྙིང་པོ་ཚིག་དོན་བརྗེད་བྱང་ལས་གཞི་སྨད་ཀྱི་སྐོར་》《འདུལ་བའི་སྡོམ་ཚིག་གནད་བསྡུས་སྙིང་པོ་ཚིག་དོན་བརྗེད་བྱང་ལས་རབ་བྱུང་གཞིའི་སྐོར་》སོགས་མཛད། འཁྲུངས་འདས་དང་ཞིབ་རྣམ་མ་རྙེད།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
ཧར་ལངས་
ཚོས་གྲལ་ནས་གློ་བུར་དུ་ལངས་པའི་དོན།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
ཧར་བ་
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
ཧལ་ཧ་རྗེ་བརྩུན་དམ་པ་བློ་བཟང་ཚུལ་ཁྲིམས་འཇིགས་མེད་བསྟན་པའི་རྒྱལ་མཚན་
ཁལ་ཁ་རྗེ་བཙུན་དམ་པ་སྟེ། གོང་དུ་ཁ་སྡེའི་ནང་ཁལ་ཁ་རྗེ་བརྩུན་དམ་པ་སྐུ་ཕྲེང་རིམ་བྱོན་གྱི་སྐོར་བཀོད་ཡོད་པ་དེར་གཟིགས།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
བསྟན་རྒྱས་གླིང་།
བསྟན་རྒྱས་གླིང་ནི། སྨན་རྩིས་ཁང་གི་བྱང་དང་དེ་མོ་བླ་བྲང་གི་ལྷོ་ངོས་སུ་དགོན་དེ་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད། དགོན་དེ་ནི་ལྷ་སའི་ནང་གི་གླིང་ཁག་བཞིའི་ཡ་གྱལ་ཡིན། སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་བཅོ་བརྒྱད་པར་དེ་མོ་སྤྲུལ་སྐུ་སྐུ་ཕྲེང་དྲུག་པ་ངག་དབང་བདེ་ལེགས་རྒྱ་མཚོས་རྒྱལ་བ་སྐུ་ཕྲེང་དྲུག་པའི་སྲིད་སྐྱོང་དང་ཡང་དེ་མོ་སྐུ་ཕྲེང་བདུན་པ་དཔལ་འབྱོར་དོན་གྲུབ་རྒྱ་མཚོས་རྒྱལ་བ་སྐུ་འཕྲེང་བརྒྱད་པ་འཇམ་དཔལ་རྒྱ་མཚོའི་ཡོངས་འཛིན་དང་། རྗེས་སུ་སྲིད་སྐྱོང་གནང་། ཡང་དེ་མོ་སྐུ་ཕྲེང་བརྒྱད་པ་བློ་བཟང་འཕྲིན་ལས་རབ་རྒྱས་ཀྱིས་རྒྱལ་བ་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པའི་སྲིད་སྐྱོང་མཛད་པ་བཅས་ཀྱིས་དགོན་དེ་ཆགས།འོན་ཀྱང་དེ་མོ་བླ་བྲང་ལ་དབུ་ཉེས་བྱུང་བའི་རྐྱེན་བྱས་རྒྱལ་བ་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་ལུགས་གཉིས་ཐུགས་འགན་བཞེས་རྗེས་དེ་མོ་བླ་བྲང་གཞུང་བཞེས་དང་། སླད་སྐུ་སྐྱེ་འཁྲུལ་མེད་བྱུང་ཚེ་ངོས་འཛིན་ཞུས་ཆོག་ཀྱང་འབྲས་སྤུངས་ཚོགས་ཆེན་སྤྲུལ་སྐུའི་གོ་གནས་མ་གཏོགས། ཧོ་ཐོག་ཐུ་དང་། མཛོད་པར་ཛ་སག་གི་གོ་མིང་ཞུས་མི་ཆོག་པའི་བཀའ་དཔྱད་གནང་བ་མ་ཟད་བསྟན་རྒྱས་གླིང་གྲྭ་ཚང་གི་འགན་འཛིན་བསམ་ཡས་རབ་བྱུང་གྲྭ་ཚང་ནས་གནང་དགོས་པའི་བཀའ་སྩལ་ལ་བསམ་ཡས་རབ་བྱུང་གྲྭ་ཚང་ནས་དགེ་འདུན་དྲུག་རེ་གཏོང་གནང་མཛད། ཙིའུ་དམར་པོ་སྐུ་ཕེབས་སྐབས་སྐུ་རྟེན་དང་བཅས་བསམ་ཡས་ནས་ཕེབས་དགོས། སྔོན་འདུ་ཁང་ཀ་བ་བརྒྱད་ཀྱི་ནང་རྟེན་གཙོ་སྐུ་དམར་གདུང་ལས་བཞེངས་པའི་གནོད་སྦྱིན་ཙིའུ་དམར་པོའི་སྐུ་བརྙན་དང་། རྟ་མགྲིན། ཕུར་པ། གུ་རུའི་སྐུ་བརྙན། པེ་ཧར་རྒྱལ་པོ་སོགས་ཡིན།
ད་ལྟ་སྔོན་གྱི་ཤུལ་དུ་ཉམས་གསོ་གནང་བའི་ནང་སྔོན་གྱི་སྐུ་དམར་གདུང་བཞུགས་པའི་ཙིའུ་དམར་པོའི་སྐུ་བརྙན་དང་གཞན་ཡང་སྔོན་གྱི་སྐུ་བརྙན་རྣམས་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་གསར་བཞེངས་གནང་བ་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད།
ལྷ་སའི་གཙུག་ལག་ཁང་།
དེ་ལྟར་ཕྱིའི་བཀོད་པ་རིམ་བཞིན་རྒྱ་བསྐྱེད་བྱུང་བ་ལ། ནང་དུའང་རྟེན་གསུམ་གཞུགས་སུ་གསོལ་བ་ལ་སྐུའི་རྟེན་དུ་རྒྱལ་བ་རིགས་ལྔ་ཆོས་རྒྱལ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱག་ནས་མ་ཞེས་པའི་ལྡེབས་བྲིས་དང་། གསུང་གི་རྟེན་དུ་ཆོས་རྒྱལ་དུས་ཀྱི་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོའི་གཟུངས་ཡིག་དྲུག་མ། ཐུགས་ཀྱི་རྟེན་དུ་ཆོས་རྒྱལ་གྱི་ཕྱག་ཚྭ་བཞུགས་པའི་བརྟན་པ་མཆོད་རྟེན་ཞེས་པ་བཅས་ཡིན་ཞུ་ཡང་གཙོ་བོ་ནི། ལྷ་ཁང་དབུས་མའི་ནང་བཞུགས་སུ་གསོལ་བའི་ཇོ་བོ་ཤཱཀྱ་མུ་ནེའི་སྐུ་བརྙན་འདི་ཉིད་ཡིན། དེའང་སྐུ་བརྙན་འདི་ཐོག་མར་ལྷའི་དབང་པོ་བརྒྱ་བྱིན་གྱིས་ལྷ་དང་མིའི་རིན་པོ་ཆེ་རྣམ་པ་བཅུ་སྐུ་རྒྱུར་བྱས། བཟོ་ཡི་རྒྱལ་པོ་བི་ཤཱ་ཀརྨས་དེ་རྣམས་བཞུ་བཏུལ་གྱིས་ལུགས་སུ་བླུག རྒྱལ་བ་ཉིད་ཀྱིས་རབ་གནས་མཛད། ལྷ་དང་ཨོ་རྒྱན་ཡུལ་སོགས་ལ་གདན་དྲངས། དེ་ནས་ཡུལ་དབུས་མགྷ་དྷར་བཞུགས་པའི་ཚེ། རྒྱ་ནག་གི་རྒྱལ་པོའི་བསོད་ནམས་ཀྱི་མཐུས་མཚོ་ཐོག་ལས་གདན་དྲངས་ཏེ་རྒྱ་ནག་གི་མཆོད་པའི་ཞིང་དུ་ཡུན་རིང་བཞུགས་པ་ལས་མཐར་གོང་མ་རང་གི་སྲས་མོ་འུན་ཤིང་ཀོང་ཇོ་སྲོང་བཙན་གྱི་བཙུན་མོར་ཕེབས་སྐབས་རྟེན་སྐལ་དུ་གནང་སྟབས་བོད་དུ་གདན་དྲངས་པས་ད་བར་ར་ས་འཕྲུལ་སྣང་གི་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་བཞུགས་སུ་གསོལ། སྐུའི་གཡས་གཡོན་ན་ལི་ལས་གྲུབ་པའི་བྱམས་འཇམ་དབྱངས། སྐུ་རྒྱབ་ཏུ་མི་འགྲོ་གསུང་བྱོན་ཏེ་མར་མེ་མཛད། དེའི་སྐུ་རྒྱབ་ན་ཟངས་མཁར་ལོ་ཙཱ་བས་བཞེངས་གནང་བའི་ཐུབ་པ་གངས་ཆེན་མཚོ་རྒྱལ། གཡས་གཡོན་དུ་སེམས་དཔའ་སེམས་མ་བཅུ་གཉིས། ཁྲོ་བོ་ཀང་ཀིང་བཅས་བཞུགས་པ་ལ་ལྷ་ཁང་དབུས་མ་ཞེས་ཟེར།
མཆོད་མཇལ་ཞུས་ཚར་ཏེ་ཁྱམས་རའི་ནང་མར་ཡོང་དུས་རྡོ་སྦུད་པ་གཟུགས་སྟེང་ནས་བསྔོ་བ་སྨོན་ལམ་འདེབས་དོན་ནི། དེ་ནས་ཇོ་བོ་དང་ཐད་ཀ་ཡིན་པ་དང་གཅིག གཡས་སུ་ཐུགས་སྨོན་ལྷ་ཁང་ཡོད་པ་དང་གཉིས། སྟེང་དུ་ཆོས་རྒྱལ་ཡབ་ཡུམ་གྱི་ལྷ་ཁང་ཡོད་པ་དང་གསུམ། འོག་ཏུ་རིན་པོ་ཆེའི་གཏེར་སྦས་ཡོད་པ་དང་བཞི་བཅས་ཀྱིས་སྨོན་ལམ་བཏབ་ཚད་འགྲུབ་ཅེས་ཟེར། ཁྱམས་རའི་ནང་རྡོ་ཆེན་ཨ་པོ་ལོང་ཁས་གཙོས་རང་བྱུང་གི་རྡོ་ལེབ་གཅལ་དུ་བསྒྲིགས་པའི་རྡོ་གཅལ་དང་ཨ་མོ་ལོང་ཁའི་འགྲམ་དུ་རྒྱལ་བ་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པའི་ཞབས་རྗེས། ལྷོ་སྒོའི་འགྲམ་གྱི་རྡོ་གཅལ་ལ་གཙང་སྨྱོན་ཧེ་རུ་ཀ་སངས་རྒྱས་རྒྱལ་མཚན་དང་། དབུས་སྨྱོན་ཀུན་དགའ་བཟང་པོ་གཉིས་ཀྱིས་རྩེད་མོའི་ཚུལ་དུ་བསྒྲིགས་ཞེས་རྡོ་གཅལ་ལ་རྡོ་རིལ་མཛོག་མགོ་ཙམ་བཞི་སྦྱར་བ། གྲུབ་ཐོབ་གཉིས་རྒྱང་རྡོ་བཞུ་རེས་མཛད་པས་གཙང་སྨྱོན་གྱིས་འཕངས་པའི་རྡོ་སྒྲོལ་མ་ལྷ་ཁང་གི་ཉེ་འགྲམ་ཀ་བའི་ནང་འཛུལ་བ་དང་། དབུས་སྨྱོན་གྱིས་འཕངས་པའི་རྡོ་མར་ཁང་ཉེ་ཁྲིས་ཀྱི་ཀ་བའི་ནང་འཛུལ་བ་ལ་ལྕགས་གཤན་བརྒྱབས་པ་ད་ལྟའང་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད།
སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཉིན་ཞག་ཕྲུགས་གཅིག་གི་མཛད་རིམ་
ཞོགས་པ་ཆུ་ཚོད ༤ ནས་ཉིན་གུང་ཆུ་ཚོད ༡༢ བར། སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཞོགས་པ་ཆུ་ཚོད་བཞི་པའི་ཐོག་གཟིམས་མལ་ལས་ཡར་བཞེངས་ཏེ། སྐུ་གཟུགས་ཁྲུས་གྲུབ་མ་ཐག་བཞུགས་གདན་དུ་འཁོད་ནས་ཆུ་ཚོད་གཅིག་རིང་སྒོམ་ལ་བཞུགས། དེ་ནས་ཆུ་ཚོད་ལྔ་པ་ནས་དྲུག་པའི་བར་ཆུ་ཚོད་གཅིག་རིང་ཁོང་གིས་ཡེ་ཤེས་སྤྱན་གྱིས་འཛམ་གླིང་ཀུན་ཏུ་གཟིགས་ཞིབ་གནང་སྟེ།གྲོགས་དན་ནམ་ཕན་པ་བསྒྲུབ་དགོས་པའི་གང་ཟག་ཡོད་མེད་ལ་གཟིགས་ཀྱིན་ཡོད། ཆུ་ཚོད་དྲུག་པའི་ཐོག་ངུར་སྨྲིག་གི་ན་བཟའ་བཞེས་ཏེ་དགོན་པ་དང་ཐག་ཉེ་ཤོས་ཀྱི་གྲོང་ཚོའམ་གྲོང་ཁྱེར་ཁག་ཏུ་བསོད་སྙོམས་ལ་ཕེབས་ནས་ཕྱིར་རང་ཤག་ཏུ་བྱོན་ཏེ་བཞུགས་པའམ།ཡང་ན་གང་ཟག་གང་ཡང་རུང་བར་ཛ་དྲག་གིས་སྐྱབས་སྦྱིན་ནམ་རོགས་དན་གནང་དགོས་པ་བྱུང་ཚེ། སངས་རྒྱས་མྱུར་སྟབས་ཀྱིས་རང་ཉིད་གཅིག་པུའམ་ཡང་ན་དགེ་འདུན་པ་ཁ་ཤས་དང་ལྷན་ཕེབས་ཀྱིན་ཡོད།
སངས་རྒྱས་ཁྱིམ་ཚང་གཅིག་ནས་གཅིག་ཏུ་བརྒྱུད་དེ་བསོད་སྙོམས་ལ་ཕེབས་དུས་ཁོང་གི་སྤྱན་ཟུང་གིས་ས་ལ་གཟིགས་ཤིང་།ལྷུང་བཟེད་དུ་ཞལ་ཟས་གང་ཞིག་ཕུལ་ཡང་ལེགས་ཉེས་ཀྱི་ཞལ་གསུང་ཅི་ཡང་མི་མཛད་པར་བཞེས་རྐྱང་གནང་གི་ཡོད། དེ་བཞིན་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རང་གི་ཉན་ཐོས་རྣམས་དང་ལྷན་བསོད་སྙོམས་ལ་ཕེབས་སྐབས། ཉན་ཐོས་རྣམས་ཁོང་གི་སྐུ་རྒྱབ་ཏུ་པང་སྒྲིག་ཏེ་གྲལ་གཅིག་བྱས་ནས་ཕེབས་ཀྱི་ཡོད། གལ་སྲིད་ཡུལ་མི་རེས་སངས་རྒྱས་གུང་ཚིགས་སུ་གདན་འདྲེན་ཞུས་ན་ཁྱིམ་ཚང་དེར་ཕེབས་ནས་གུང་ཚིགས་བཞེས་གྲུབ་རྗེས། དེར་ཡོད་ཀྱི་སེར་སྐྱ་ཡོངས་ལ་བདེན་པ་བཞིའི་སྒོ་ནས་གསུང་ཆོས་ཀྱི་གདམས་པ་གནང་བཞིན་པར་མ་ཟད། སྐྱེ་བོ་གང་ཡང་རུང་བ་རེ་རབ་ཏུ་བྱུང་བར་འདོད་ནས་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཞུས་པ་ན། ཁོང་གིས་དེ་ཚོར་རབ་བྱུང་གི་སྡོམ་པ་ཡང་གནང་གི་ཡོད།
བྱང་ཤམྦྷ་ལ་སོགས་རི་གླིང་འགའི་ངོས་འཛིན་སྦས་ཡུལ་ཞིང་ལ་བལྟ་བའི་རྒྱང་ཤེལ་
ཁུ་ནུ་རི་བོའི་རི་རྒྱུད་དམ་བྱང་ཤམ་བྷ་ལའི་གནས་ཡུལ
སོ་ཁི་ཐི་ལའི་གླིང་ཕྲན་ནམ་རྔ་ཡབ་དཔལ་རིའི་གནས་མཆོག
སོ་ཁི་ཐི་ལའི་གླིང་གི་བྲག་རི། སོ་ཁི་ཐི་ལའི་གླིང་གི་བྲག་རིའི་རྣམ་པ།
སོ་ཁི་ཐི་ལའི་མཛེས་ལྗོངས།
སོ་ཁི་ཐི་ལའི་གླིང་གི་མཚོ་དམར་པོ
པན་ཆེན་བདེ་ལེགས་ཉི་མ་
རྗེ་འདི་ནི་བྱང་དུ་ཀྲེ་བའི་རིགས་སུ་སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་བཅུ་དྲུག་པའི་དཀྱིལ་ཙམ་དུ་འཁྲུངས། སྐུ་གཞོན་དུས་བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོའི་ཐོས་བསམ་གླིང་དུ་ཆོས་ཞུགས་མཛད་ནས་གཞུང་ཆེན་བཀའ་པོད་ལྔ་པ་གསན་བསམ་མཛད། དེ་རྗེས་དབུས་སུ་ཕེབས་ནས་ཕར་ཕྱིན་དང་། ཚད་མའི་སྐོར་སོགས་སེ་ར་རྗེ་བཙུན་པའི་དྲུང་དུ་གསན་པས་མཁས་པར་གྱུར། བྱང་པ་རབ་འབྱམས་པ་ཞེས་ཐུགས་རྒྱུད་འབྱོངས་པའི་ཚད་དུ་བྱེད། དེ་ནས་ངམ་རིང་སྤང་འབུལ་གྲྭ་ཚང་གི་བཤད་ཉན་མཛད། སེ་ར་བྱེས་ཀྱི་བླ་མར་ཕེབས་ནས་འདུལ་བའི་སྤྱི་དོན་དང་། མཛོད་ཀྱི་སྤྱི་དོན་དང་། ཕར་ཕྱིན་སྤྱི་དོན་སོགས་ལེགས་བཤད་མང་དུ་བརྩམས། སྙན་པའི་གྲགས་པ་ཕྱོགས་མཐར་ཁྱབ། རྒྱལ་དབང་བསོད་ནམས་རྒྱ་མཚོས་སེ་རའི་ཁྲི་པར་ཕེབས་དགོས་གསུངས་ཀྱང་སྤྱན་མི་གསལ་བས་དགོངས་ཞུ་མཛད་ འཁྲུངས་འདས་དང་མཛད་རྣམ་ཞིབ་པ་མ་རྙེད།
ཧན་གྱི་བརྒྱད་པ་གླེའུ་གོང་བུ་
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
ཨལ་ཧྥིར་ཌི་ནོ་བྷེལ།
སྐུ་ཞབས་ཨལ་ཧྥིར་ཌི་ནོ་བྷེལ་ལགས་ནི་ཕྱི་ལོ་ 1833 ་ཟླ་10 ཚེས་21 ཉིན་སི་ཌན་གྱི་གྲོང་ཁྱེར་སི་ཊོག་ཁོམ་དུ་འཁྲུངས་ཤིང་། ཕ་མ་གཅིག་པའི་སྤུན་མཆེད་བརྒྱད་ཡོད་པའི་བཞི་བ་དེ་ཡིན། ཁོང་ནི་རྫས་འགྱུར་རིག་པ་བ་དང་། འཆར་འགོད་པ། གསར་གཏོད་པ། གོ་མཚོན་བཟོ་གྲྭའི་བདག་པོ་ཡིན་པར་མ་ཟད། འགྲོ་བ་མིའི་ཚེ་སྲོག་ལ་རྒོལ་བ་དང་སྲུང་སྐྱོབ་གཉིས་དཔེ་མེད་བྱས་མྱོང་བའི་མི་སྣ་རེད་ཟེར་ཆོག ཕྱི་ལོ་ 1842ལོར་ཁོའི་ཕ་མ་གཉིས་དཔལ་འབྱོར་ཡག་པོ་ཆགས་པས་ཁོ་གྲོང་ཁྱེར་དུ་བཏང་བར་མ་ཟད། ཁོ་གཅིག་པུར་ཟུར་བསྟེན་དགེ་རྒན་ཞིག་ཀྱང་གླས་པར་བཤད། ཁོ་ཆུང་དུས་ནས་སློབ་སྦྱོང་ལ་བཟང་བའི་ཐོག་རྫས་འགྱུར་རིག་པ་དང་སྐད་རིགས་ཐད་འབུར་དུ་ཐོན། དབྱིན་ཇི་དང་། ཧྥ་རན་ཆི། རྗར་མན། ར་ཤི་ཡའི་སྐད་རྣམས་རང་རྐྱ་ཐུབ་པར་ཤེས། ཁོ་ལོ་བཅོ་བརྒྱད་ཐོག་ཨ་རིར་བསྐྱོད་དེ་ལོ་ངོ་བཞིའི་རིང་རྫས་འགྱུར་རིག་པར་སློབ་སྦྱོང་བྱས། ཕྱི་ལོ་1867 ལོར་ཁོས་འབར་རྫས་གསར་གཏོད་བྱས་པ་དེ་སྐད་གྲགས་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་བྱུང་བས། རྡུལ་ཕྲན་རང་བཞིན་ཅན་གྱི་རྫས་སྦྱོར་ཁམས་རིགས་ཤིག་ལ་ནོ་བྷེ་ལུམ་ nobelium, ཞེས་མིང་བཏགས་པ་རེད། དེ་བཞིན་ཁོའི་མིང་དེང་རབས་བཟོ་ཚོང་ཁང་ཁག་ལ་ཐོགས་པ་དཔེར་ན།  རྗེར་མན་གྱི་རྫས་འགྱུར་དང་གོ་མཚོན་བཟོ་ཁང་ཌེ་ནམ་མི་ཐྲི་ནོ་བྷེལ་ Dynamit Nobel,ཞེས་པ་དང་། ཨ་ཁཱ་རྫོ་ནོ་བྷེལ་ Akzo Nobel, དེ་རིགས་ཟླ་སྒྲིལ་བཏང་བའི་རོགས་ནོ་བྷེལ་རང་ཉིད་ཀྱིས་བྱས་པ་རེད། སྐབས་དེ་ཤེད་དུ་ཁོང་སི་ཌན་གྱི་བྷོ་ཧྥོར་སི་ Bofors,ཞེས་པའི་གོ་མཚོན་བཟོ་ཚོང་ཁང་གི་བདག་པོ་ཡིན་ལ།  དེ་སྔོན་གྱི་བཟོ་ཚོང་ཁང་དེའི་བྱེད་སྒོ་ལས་ཁ་ཕྱོགས་བསྐྱར་བསྒྱུར་བྱས་པ་དང་། གཞི་རྩའི་ལྕགས་དང་ངར་ལྕགས་རྣམས་ལས་སྣོན་ཐོག་མེ་སྒྱོགས་དང་གོ་ལག་སྣ་ཚོགས་བཟོ་བཞིན་ཡོད། དེའི་ཐོག་ནོ་བྷེལ་ལ་རྣམ་གྲངས་སུམ་བརྒྱ་ལྔ་བཅུ་ཙམ་ལ་བདག་དབང་ཡོད་མྱོང་། ཁོ་ཚོང་དོན་ཆེད་ཡུ་རོབ་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་དང་བྱང་ཨ་རིའི་ནང་ཐེངས་མང་པོར་འགྲུལ་སྐྱོད་བྱས། ཕྱི་ལོ་ 1888 ལོར་ནོ་བྷེལ་གྱི་སྤུན་མཆེད་ལུ་ཌི་ཝིག་ Ludvig, འདས་གྲོངས་ཕྱིན་སྐབས་ཁོང་ཧྥ་རན་སིའི་གྲོང་ཁྱེར་ཁཱན་ནེ་སིར་གཉེན་འཕྲད་དུ་ཕྱིན་སྐབས་གསར་འགོད་པ་ཞིག་གིས་ནོར་བས་ནོ་བྷེལ་གྱི་འདས་ཆོས་གསར་འགྱུར་སྤེལ་བ་རྐྱེན་བྱས་ཏེ། ཁོས་འབར་རྫས་གསར་གཏོད་དེས་མི་ས་ཡ་མང་པོའི་ཚེ་སྲོག་གི་གཤེད་མར་གྱུར་པ་ལ། ཁོང་གིས་རང་གནོངས་འགྱོད་བཤགས་ཆེད་འཛམ་གླིང་ཞི་བདེ་དང་འགྲོ་བ་མིའི་བདེ་རྩ་ལ་བྱས་རྗེས་འཇོག་མཁན་རྣམས་ལ་གཟེངས་རྟགས་འབུལ་དགོས་པའི་ཁ་ཆེམས་ཡི་གེ་སྔ་ཕྱི་དག་བཞག་ཅིང་།  ཕྱི་ལོ་ 1896 ་ཟླ་12 ཚེས་10 ཉིན་ཁོང་སྐུ་གཤེགས་པ་རེད།
ཉམ་ཐག་པའི་བུ་ཆུང་སོ་པ་ཀ་
སྔ་མོའི་དུས་ཤིག་ལ། ཆེས་དབུལ་ཞིང་ཕོངས་པའི་ཁྱིམ་ཚང་ཞིག་ཏུ་སོ་པ་ཀ(SOPAKA)ཞེས་པའི་བྱིས་པ་ཞིག་ཡོད། ཁོང་ལོ་བདུན་ལ་སོན་མ་ཐག་རང་གི་ཕ་ཚེ་ལས་འདས་སྟབས། ཨ་མས་སེམས་གནག་ཅིང་སྤྱོད་པ་རྩུབ་པའི་མི་སྡུག་ཅག་ཅིག་དང་ལྷན་ཡང་བསྐྱར་གཉེན་སྒྲིག་བྱས།
ཕ་ཚབ་དེས་དུས་རྒྱུན་དུ་ཉེས་པ་མེད་ཅིང་གཅེས་པར་འོས་པའི་བུ་ཆུང་སོ་པ་ཀ་ལ་ཚིག་རྩུབ་མོས་ངར་སྐད་སྒྲོག་ཅིང་། ཉེས་རྡུང་དང་གཤེ་གཤེ་སོགས་མནར་གཅོད་ཚད་མེད་གཏོང་གི་ཡོད། མ་ཟད་ཕ་ཚབ་དེའི་སེམས་ལ་དུས་རྒྱུན་དུ། བྱིས་པ་འདི་ནི་ཅི་འདྲའི་ཕན་མི་ཐོགས་ཤིང་སུན་སྣང་སྟེར་མཁན་ཞིག་རེད། འོན་ཀྱང་ཁོང་གི་ཨ་མ་བྱིས་པ་འདི་ལ་ཧ་ཅང་གི་བྱམས་པོ་དང་བརྩེ་བ་ཡོད་སྟབས། ངས་ཁོང་ལ་ཅི་ཡང་བྱེད་ཐུབ་ཀྱི་མི་འདུག དེས་ན་ངས་ཁོང་ལ་བྱ་ངན་ཅི་ཞིག་བྱས་ན་དགའ་སྙམ་བཞིན་ཡོད།
དགོང་མོ་ཞིག་ལ། ཕ་ཚབ་དེས་བུ་ཆུང་སོ་པ་ཀ་ལ།  གཅེས་ཕྲུག འདིར་ཤོག་དང་། ངེད་གཉིས་འཆམ་འཆམ་ལ་འགྲོ། ཞེས་བཤད་པ་ན། སོ་པ་ཀ་ནི་རང་གི་ཕ་ཚབ་ཀྱིས་དེ་ལྟ་བུའི་གཅེས་སྐད་ཀྱི་སྒོ་ནས་སྐད་བཏང་བ་ལ་ཧང་སང་བར་གྱུར་ཏེ་བསམ་པར། ངའི་ཕ་ཚབ་ཀྱིས་དུས་ནམ་ཡང་ང་ལ་དེ་འདྲའི་གཅེས་སྐད་ཀྱི་སྒོ་ནས་འབོད་མ་མྱོང་། འོན་ཀྱང་ད་ལྟ་ཁོང་གིས་ཧ་ཅང་ཡག་མདོག་ཁ་པོ་བྱེད་ཀྱི་འདུག གཅིག་བྱས་ན་ངའི་ཨ་མས་ང་ལ་འཆམ་པོ་བྱེད་རོགས་གྱིས་ཞེས་ཕ་ཚབ་ལ་བཤད་པ་ཡིན་རྒྱུ་རེད་སྙམ་ནས། བུ་ཆུང་སོ་པ་ཀ་ཕ་ཚབ་དང་ལྷན་དུ་འཆམ་འཆམ་ལ་ཕྱིན།
ཕ་ཚབ་དེས་བུ་ཆུང་སོ་པ་ཀ་ཁྲིད་དེ་གཡས་གཡོན་ཀུན་ཏུ་དྲི་ངན་འཐིབ་ཅིང་། མི་རོས་གང་སར་ཁེངས་པའི་དུར་ཁྲོད་ཅིག་ཏུ་བཞག་སྟེ་མི་རོ་ཞིག་ལ་བཏགས་ནས་ཕྱིར་ལོག་པ་ན། བུ་ཆུང་སོ་པ་ཀ་འཇིགས་ཤིང་སྐྲག་སྟེ་ངུ་བཞིན་དུ། པ་ལགས། ཐུགས་རྗེས་གཟིགས། ཁྱོད་ཀྱིས་ང་དྲི་ངན་གྱིས་ཁེངས་པའི་མི་རོ་འདི་ལ་བཏགས་ནས་གཅིག་པུར་མ་གཡུག་རོགས། ང་ནི་ཧ་ཅང་གི་འཇིགས་ཤིང་སྐྲག ཐུགས་རྗེས་གཟིགས། ཞེས་བུ་ཆུང་སོ་པ་ཀས་ཞུ་བ་འཐེན་བཞིན་སྐད་ཤུགས་ཡོད་ཚད་ཀྱིས་ངུས་ན་ཡང་། ཕ་ཚབ་དེ་ལ་ནི་ཡ་ང་སྙིང་རྗེ་དང་ཕངས་སེམས་སྤུ་ཙམ་ཡང་མེད་པར་སོ་པ་ཀ་དུར་ཁྲོད་དེར་གཡུགས་ནས་ཕྱིན།
དེ་ནས་ས་རུབ་སྟེ་མུན་པ་ཡང་ཇེ་ནག་ནས་ཇེ་ནག་ཏུ་ཕྱིན་པ་ན། བུ་ཆུང་སོ་པ་ཀ་ནི་སྔར་བས་ཀྱང་འཇིགས་ཤིང་སྐྲག་པར་གྱུར། གང་ལྟར་དུར་ཁྲོད་དེར་མི་གཅིག་ཀྱང་མེད་པས་ཁོ་རང་སྐྲག་ཐག་ཆོད་དེ་ལུས་ཀྱི་སྤུ་གཟེངས་ཤིང་། གཟུགས་པོའི་ཐོག་ནས་རྔུལ་ནག་གི་ཆུ་རྒྱུན་བཞུར་ཏེ་ལུས་པོ་ཡོངས་རྫོགས་རློན་རྐྱང་དུ་ཆགས། ད་དུང་ཁོས་ཁྱི་སྤྱང་དང་། སྟག་དང་། གཟིགས་དང་། དེ་མིན་གྱི་འཇིགས་སུ་རུང་བའི་གཅན་གཟན་རྣམས་ཀྱིས་ངར་སྐད་སྒྲོག་པ་ཐོས་པས་དེ་ལས་ཀྱང་སྐད་ཤུགས་ཆེན་པོས་ངུས།
ད་གཟོད་ཁོ་རང་གིས་འཇིགས་སུ་རུང་བའི་དུར་ཁྲོད་འདིར་རང་ཉིད་ཁེར་རྐྱང་ཡིན་པ་ལས་མགོན་སྐྱབས་བྱེད་པའི་མི་གཅིག་ཀྱང་མེད་པ་ཤེས། དེ་ཙ་ན་བུ་ཆུང་སོ་པ་ཀས་རང་གི་མདུན་ཐད་ནས་འོད་ཀྱི་གོང་བུ་ཞིག་མཇལ་ཞིང་། དེའི་དཀྱིལ་དུ་ཆེས་ལྟ་ན་སྡུག་ཅིང་བཞིན་རས་ལེགས་པའི་སྐྱེས་བུ་ཞིག་འོད་ཆེམས་ཆེམས་ངང་རང་ཉིད་ཀྱི་ཕྱོགས་སུ་བྱོན་ཏེ། སྙན་ཞིང་འཇེབས་པའི་གསུང་ངག་ཅིག་གི་སྒོ་ནས་སྨྲས་པ། བུ་ཆུང་སོ་པ་ཀ ད་མ་ངུ་དང་། ཁྱེད་ཉིད་སྲུང་ཞིང་བསྐྱབ་པའི་སླད་ཁོ་བོ་ཁྱེད་ཀྱི་འཁྲིས་སུ་བསླེབ་ཡོད། དེས་ན་ཁྱེད་སྐྲག་མི་དགོས། ཞེས་པའི་གསུང་སྒྲ་ཞིག་ཐོས། དེ་འདྲ་ཞིག་གི་ངང་། བུ་ཆུང་སོ་པ་ཀ་ནི་རང་ཉིད་འདོགས་བྱེད་ཀྱི་ཐག་པ་ལས་ཡོངས་སུ་གྲོལ་ཏེ། རྒྱལ་བྱེད་ཚལ་གྱི་ཀུན་དགའ་ར་བ(JETA-WANA TEMPLE)ན་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྐུ་མདུན་དུ་ལངས་འདུག་པས། ཁོ་རང་རང་ཉིད་ཀྱི་མིག་རྣ་སོགས་ལ་ཡང་ཡིད་མི་ཆེས་པ་ཞིག་བྱུང་།
སྤྱིར་ན་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་དུར་ཁྲོད་དེ་ལས་ཧ་ཅང་ཐག་རིང་བའི་སར་བཞུགས་ཡོད་ནའང་། ཁོང་གི་བུ་ཆུང་སོ་པ་ཀའི་སྨྲེ་སྔགས་ཀྱི་ངུ་སྐད་ཐོས་པས་ཚོན་མདོག་རྣམ་པར་བཀྲ་བའི་འོད་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཞིག་བུ་ཆུང་དེའི་རྩར་བསྲིངས་ཏེ། ཁོང་གི་མཐུ་ནུས་ཀྱིས་བུ་ཆུང་སོ་པ་ཀའི་འདོགས་ཐག་བཀྲོལ་ནས། རྒྱལ་བྱེད་ཚལ་གྱི་ཀུན་དགའ་ར་བ་འདིར་ཁྲིད་ཅིང་། གཟུགས་པོ་ལ་གཙང་ཁྲུས་གནང་རྗེས་ཟ་རྒྱུའི་ཟས་དང་གྱོན་རྒྱུའི་གོས་སོགས་གནང་སྟེ་སེམས་གསོའི་ཚིག་གིས་དབུགས་དབྱུང་བར་མཛད་དོ། །
གནག་སེམས་ཆེ་བའི་ཕ་ཚབ་དེ་ཕྱིར་རང་ཁྱིམ་དུ་སླེབས་སྐབས། བུ་ཆུང་སོ་པ་ཀའི་མ་རྒན་གྱིས། ངའི་བུ་གང་དུ་ཡོད། ཅེས་དྲིས་པ་ན། གནག་སེམས་ཅན་གྱི་མི་དེས། ངས་ཤེས་མ་སོང་། ཁོ་ངའི་སྔོན་ལ་ཁྱིམ་དུ་ལོག་སོང་། ངས་བལྟས་ན་ཁོ་ཕལ་ཆེར་གཉིད་ཁུག་བསྡད་ཡོད་རྒྱུ་རེད། ཅེས་བཤད། འོན་ཀྱང་སོ་པ་ཀའི་མ་རྒན་ནི་རང་གི་བུ་ཆུང་ལ་སེམས་ཁུར་གྱིས་མཚན་གང་པོར་གཉིད་ཀྱང་མ་ཁུག
ཕྱི་ཉིན་ཞོགས་པ་སྔ་པོ་དེར་མོ་རང་གི་བསམ་པར། སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འདས་མ་འོངས་ད་ལྟ་དུས་གསུམ་གྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་གྱི་ཡོད་པས་ན། ཁོ་མོ་ངེས་པར་ཁོང་གི་སྐུ་མདུན་དུ་བཅར་ནས་བུ་ཆུང་སོ་པ་ཀ་གང་དུ་ཡོད་མེད་སྐོར་ལ་བཀའ་འདྲི་ཞུ་དགོས་སྙམ་ནས། ངུ་འབོད་བྱེད་བཞིན་རྒྱལ་བྱེད་ཚལ་གྱི་ཀུན་དགའ་ར་བར་ཕྱིན།
དེ་ནས་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སོ་པ་ཀའི་ཨ་མ་ལ་སྨྲས་པ། ཨ་ཅག་ལགས། ཁྱེད་ཅིའི་ཕྱིར་ངུ་བཞིན་པ་ཡིན། ཞེས་བཀའ་འདྲི་གནང་བར། ཨ་མ་རྒན་མོ་དེས། སྐྱབས་མགོན་ལགས། ང་ལ་བུ་གཅིག་ལས་མེད། ཁོ་རང་མདང་དགོང་ངའི་ཁྱོ་གས་འཆམ་འཆམ་དུ་ཁྲིད་སྐབས་བོར་བརླག་ཏུ་སོང་འདུག ཁྱོ་ག་ཚུར་རང་ཁྱིམ་དུ་འབྱོར་དུས་ངའི་བུ་ལ་གནས་ཚུལ་ཅི་ཞིག་ལྷག་སོང་ཞེས་དྲིས་ན་ཡང་ཁོང་གིས་ཤེས་ཀྱི་མེད་ཟེར། ཞེས་ཞུས་པ་ན། སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སླར་ཡང་སྨྲས་པ། ཨ་ཅག་ལགས། ཁྱོད་རང་སེམས་ཁྲལ་མ་བྱེད་དང་། བུ་ཆུང་སོ་པ་ཀ་ནི་བདེ་མོ་འཚམས་པོའི་ངང་ངའི་རྩར་བསྡད་ཡོད། ཅེས་གསུངས་ནས། མོ་རང་ལ་སྔོན་མའི་བུ་ཆུང་གི་ཚུལ་དུ་མེད་ཅིང་རབ་བྱུང་བསྒྲུབས་ཟིན་པའི་བུ་ཆུང་སོ་པ་ཀ་མིག་སྟོན་གནང་བས། ཨ་མ་རྒན་མོ་དེས་སླར་ཡང་རང་ཉིད་ཀྱི་བུ་ཆུང་མཐོང་བར་དགའ་སྤྲོ་ཚད་མེད་སྐྱེས་ཤིང་། སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྐུ་མདུན་ནས་གསུང་ཆོས་ཀྱི་གདམས་པར་ཉན་ཏེ། ཐུགས་རྗེ་བླ་མེད་དུ་ཆེ། ཞེས་ཞུས་ནས་ཕྱིར་རང་ཁྱིམ་དུ་ལོག་གོ །
རྨེ་རུ་དགོན་གསར།
ད་ལྟའི་རྨེ་རུ་དགོན་གསར་ནི། སྔོན་གྱི་ཚངས་པའི་ལྷ་ཁང་ཉམས་གསོ་གནང་བའི་ནང་སྔོན་གྱི་སྐུ་བརྙན་ཁག་ཅིག་གི་སྐུ་ཚབ་གསར་བཞེངས་གནང་བ་དང་། ལྡེབས་རིས་རྙིང་མ་སོགས་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད།
རྒྱལ་པོ་ཧརྵ་ཝརྡྷན་རྒྱལ་པོ་དགའ་འཕེལ་གྱི་རྣམ་ཐར།།
བེ་རི་འཇིགས་མེད།
(སྤྱི་ལོ་588 -647)