cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ཐེ་བོ།
ཐེ་བོ་ (དབྱིན་ཇིའི་སྐད་དུ་ Thewo) རྒྱ་སྐད་དུ་(迭部县) དེང་སྐབས་རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་ཐེ་བོ་རྫོང་དུ་འབོད་པ་འདི་ནི་སྔོན་ཆད་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་གི་ཐེ་བོའི་ཕྱེད་ཀའི་ཕྱེད་ཀ་ཡང་ལྡང་གི་མེད། ཐེ་བོ་སྟོད་མ་ཚང་མ་རྔ་བ་་ཁུལ་གྱི་མངའ་ཁོངས་སུ་བཅད་པའི་མཛོད་དགེ་རྫོང་ཁོངས་སུ་བཅུག་ཡོད་པ་རེད། ཐེ་སྨད་ཚང་མ་ལོགས་སུ་བཅད་ནས་འབྲུག་ཆུ་རྫོང་ཞེས་བཏགས་ཡོད་པ་རེད། འདི་ཚང་མས་གསལ་པོ་ཤེས་དགོས་པ་རེད། དེང་སྐབས་འབྲུག་ཆུ་རྫོང་དུ་འབོད་པ་འདི་ཐེ་བོའི་ཆ་ཤས་ཤིག་རེད། བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་གི་གུང་གུ་རྨེ་རུ་རྡོ་རིང་འཛུགས་ས་དེ་ཡང་ཐེ་བོ་དང་རྒྱའི་ས་མཚམས་སུ་ཡོད་པ་རེད། ཐེ་བོ་ལ་སྟོད་སྨད་བར་གསུམ་ཡོད། ཐེ་སྟོད་མང་ཆེ་བ་དེང་སང་མཛོད་དགེ་རྫོང་ཁོངས་དང་། ཐེ་བོ་བར་མ་མང་ཆེ་བ་ཐེ་བོ་རྫོང་ཁོངས་སུ་གཏོགས། ཐེ་སྨད་ཕལ་ཆེར་འབྲུག་ཆུ་རྫོང་ཁོངས་སུ་བགོས་པ་བཅས་འདས་པའི་ཐེ་བོ་ནི་དེང་སང་རྫོང་ཁག་གསུམ་དུ་ཆ་བགོས་བྱས་འདུག
འབྲེལ་ཡོད་ལོ་རྒྱུས།
དེ་བཞིན་ཐེ་བོ་ཞེས་པའི་མིང་འདི་ཇི་ལྟར་བྱུང་བའི་ཐད་ལ་བཤད་ཚུལ་མ་འདྲ་བ་འགའ་མཆིས་ལ།མདོ་སྨད་ཆོས་འབྱུང་[1] ལས།བོད་རྒྱལ་ཁྲི་རལ་གྱི་སྐབས་སུ་གཅེན་དར་བ་བྱ་བ་བོད་རྒྱའི་ས་མཚམས་སྲུང་བའི་དམག་དཔོན་དུ་བསྐོས་ཤིང་།ཁོང་གིས་གཡག་ཆེན་པོ་གཉིས་མཆན་ཁུང་གཡས་གཡོན་དུ་འཁུར་བས་གཅེན་དར་བ་གཡག་འཁུར་དང་།དམག་སྡེ་ཐམས་ཅད་ལས་དེ་བུད་པས་དེ་བུད་དུ་ཐོགས་ཞེས་འཁོད་འདུགགཞན་ཡང་བཤད་ཚུལ་ཁག་ཅིག་མཆིས་མོད་གང་བདེན་ནི་ཐག་མི་ཆོད།གང་ལྟར་ཡུལ་མིང་འདི་ནི་གཞན་གྱིས་ཚུར་འབོད་པ་ཙམ་མིན་པར།ཐེ་བོའི་མི་སྡེ་དག་གིས་རང་གིས་རང་ལའང་དེ་བཞིན་འབོད་དོ།དེ་ལ་མིའི་རིགས་རིག་པ་ལས་རང་གི་འབོད་སྟངས（self-refrent）ཞེས་བྱའོ།
ཐོན་ཁུངས།
ཡུལ་འདི་ནི་ས་ཁམས་གྱི་ཐོག་ནས་བཤད་ན།ཐེ་བོ་རོང་ནི་བྱང་ཐིག་33-34ཤར་ཐིག་102-104ཡི་མཚམས་སུ་ཡོད་ལ།ནུབ་བྱང་ནས་ཤར་ལྷོའི་ཕྱོགས་སུ་གྲུབ་པའི་རོང་ཆེན་ཞིག་ཡིན་ལ།ཐེ་ཆུའམ་འབྲུག་དཀར་གཙང་བོ[1] ་ནི་རོང་མཐིལ་དུ་དལ་གྱིས་འབབ་ཞིང་།གཙང་པོའི་ངོགས་གཉིས་སུ་ལྗོན་ཤིང་དང་།ཞིང་ས་གཤིན་པོ་དག་གིས་ཁྱབ་ཅིང་།རི་བོའི་ངོས་ནི་སྲིབ་ལ་ནགས་ཚལ་སྟུག་པོ་ལེ་དབར་བརྒྱ་ཕྲག་ལ་སྦྲེལ་བ་དང་།ཉིན་ལ་སྤང་རི་དང་རྫ་རི་དག་གིས་ཁྱབ་ཡོད།རིམ་པར་སྨད་ཕྱོགས་སུ་ཕྱིན་པས་ས་དྲོ་བའི་མཐུས།ཤིང་འབྲས་སྣ་ཚོགས་དང་།སྟར་ཀ།མ་རྨོས་ལོ་ཏོག་དང་རྒུན་འབྲུམ་སོགས་ཀྱང་སྐྱེས།
ཁྱད་པར་གསོམ་སྡོང[2] ་གི་རིགས་མང་བོ་མཆིས་ཤིང་།དུས་རབས་ཉི་ཤུ་བའི་འགོ་སྟོད་དུ་ཡུལ་འདི་སླེབས་པའི་ཕྱི་གླིང་བ་ཇོ་སེ་ཧྥོ་རོ་ཁེ་（Joseph F·Rock l884-1962）ཡིས་གསོམ་སྡོང་རིགས་བཅུ་ཡི་ས་བོན་དང་མ་དཔེ་ཨ་རིར་འཁྱེར་ཞིང་།ཨར་ནོལ་དྷྀ་སྐྱེ་དངོས་ར་བ་（Arnold Arboretum）[3] ནས་འདེབས་འཛུགས་གསོག་ཉར་བྱས་ཤིང་།ཐེ་བོའི་སྐོར་གྱི་པར་རིས་སོགས་1928ལོའི་ཟླ་11པའི་ནང་དུ་འགྲེམས་སྤེལ་བྱས་པའི་ཨ་རིའི་དུས་དེབ་རྒྱལ་ཡོངས་ས་རྒྱུས་（National Geographic）[4] ཀྱི་ནང་དུ་བཀོད་ཡོད།སྐབས་དེར་ཀྲུང་གོའི་རྒྱལ་ཡོངས་སུའང་གསོམ་སྡོང་གི་རིགས་བཅུ་བདུན་ལས་མེད་པར་བཤད།དེ་མིན་ཐང་ཤིང་དང་།ཤུག་པ།སྒྲོན་ཤིང་།སྟག་དཀར།སྟག་དམར།ཚིས་པ།བྲག་གདན།འོ་ཇོ།སྤ་ངུ།ཤུག་ཚེར།གཡར་བ།ཚར་རུ།སྨྱུག་མ།ལྕང་མ།སུ་དཀར།སུ་ནག།བེ་ལོ།རྫས་རྐྱང་།ལ་སྡོང་།གླང་མ།བྲ་མ།སྤེན་མ།སྐྱེར་བ།གདོང་དྲུགཤིང་རྩེ་དཀར་དཀར་སོགས་མང་དུ་ཡོད།
འཚོ་སྟངས།
གོང་དུ་བཤད་པ་ལྟར། ཡུལ་འདི་ནི་ས་བབ་ཅུང་དམའ་ལ། ཤིང་སྣ་འཛོམས་ས་ཞིག་ཡིན་ལ། ཐེ་བོའི་སྨད་ཕྱོགས་སུ་ས་དྲོ་བའི་མཐུས། སྟར་ཀ་དང་། མ་རྨོས་ལོ་ཏོག རྒུན་འབྲུམ་སོགས་ཀྱང་སྐྱེས་ལ། ལོ་གཉིས་འདེབས་བྱེད་ཅིང་། སྒོ་ཟོག་ལ་བ་གླང་དང་ཕག བྱ་སོགས་གསོའོ། གཡི་བའི་ཡུལ་འདིར་རྫ་ཅུང་མཐོ་ཞིང་སྤང་རི་དག་གིས་ཁྱབ་པས། འབྲི་གཡག་འཚོ་སྐྱོང་བྱེད་ལ། སྔ་མོར་ཡུལ་འབྲོག་གཉིས་ཀ་འཛིན་པ་མང་དུ་ཡོད། དེ་མིན་འབྲུ་རིགས་ལ་གྲོ་ནས་སྲན་གསུམ་དང་། ཀེ་ཚེ་སོགས་མང་དུ་སྐྱེས་ལ། ཚོད་མའི་རིགས་གསར་བ་དག་ཀྱང་གང་འཚམས་སྐྱེས། དེ་མིན་ནགས་སྤང་སོགས་ལ་ཤ་མོ་དང་བཟའ་རུང་བའི་ཤིང་འབྲས་སོགས་མང་དུ་ཡོད།
ཡུལ་འདིར་གཙོ་བོ་ཞིང་ལས་དང་། ཞོར་དུ་ཕྱུགས་ཟོག་འཚོ་སྐྱོང་དང་། ཚོང་ལས་གཉེར་བ་ནི་མང་ཤས་ཡིན། སྔ་མོར་རྔོན་ལས་བྱེད་པའང་ཡོད། ཁྱད་པར་ད་ལྟའི་ཆར་ཡུལ་སྐོར་ལས་རིགས་ཀྱང་འཕེལ་རྒྱས་ཅུང་ཟད་འགྲོ་བཞིན་ཡོད། ཁྱད་པར་ཉེ་བའི་ཆར་ཡུལ་འདི་རང་རྒྱལ་གྱི་སྲོལ་རྒྱུན་ཞིང་ལས་ཀྱི་ཤུལ་བཞག་རིག་གནས་(传统农业文化遗产)ཞེས་པར་བདམས་ཐོན་བྱུང་ཞིང་། ཞིང་ཕྱུགས་ནགས་གསུམ་ལྷན་གཅིག་ཏུ་འཛོམས་པའི་མ་ལག་ཞེས་པར་ངོས་འཛིན་དང་། འདི་ནས་ཡར་ལ་བརྩིས་པའི་མི་ལོ་སྟོང་གསུམ་གྱི་སྔོན་རོལ་ནས་འདི་གར་ཡུལ་འབྲོག་འཛིན་པའི་མི་སྡེ་བྱུང་ཞིང་། སྐྱེ་ཁམས་ཀྱི་ཁོར་ཡུག་དང་། སྐྱེ་དངོས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་སོགས་གང་ཐད་ནས་ཤིན་ཏུ་རིན་ཐང་ཆེ་ཞིང་། ངོ་མཚར་ཆེ་བ་ཞིག་ཏུ་ངོས་འཛིན་ཞིང་ཡོད། ཁྱད་པར་2017ལོར་འཛམ་གླིང་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་འབྲུ་རིགས་སོ་ནམ་སྡེ་ཚན(FAO)་གྱིས་འཛམ་གླིང་གི་ཞིང་ལས་ཤུལ་བཞག་རིག་གནས་རྩ་ཆེན（GIAHS）ཁྲོད་དུ་བགྲངས་ཤིང་། འཛམ་གླིང་ཡོངས་ལ་གནས་48ཡོད་ལ་རང་རྒྱལ་དུ་ས་གནས་15ཡོད། བོད་ཡུལ་ནས་བཤད་ནའང་། ཤར་ཐེ་བོ་རོང་ཞེས་རོང་ཆེན་དག་ཏུ་བགྲངས་པའང་ངེས་པར་དོན་ལ་གནས་སོ། །ལྔ། ཐེ་བོའི་ཡུལ་སྐད་གྱི་གནས་སྟངས།
དཔྱད་གཞིའི་དཀར་ཆག
[1] མིང་འདི་ཐོགས་སྟངས་ལ་བཤད་སྲོལ་མི་འདྲ་བ་ཁག་ཅིག་འདུག་མོད།གཙོ་བོ་ཆུ་བོ་འདིའ་འབྱུང་ཁུངས་སྟག་ཚང་ལྷ་མོ་ཡིན་ལ།དེར་སྟག་ཚང་དང་འབྲུག་ཚང་ཞེས་འཔི་བྲག་ཕུག་གཉིས་མཆིས་ཤིང་།ཆུ་བོའི་འགོ་ཁུངས་དེ་ལ་ཐུག་པས་མིང་འདི་ཐོགས་པར་ངོས་འཛིན་ནོ།
[2] ལ་ཊིན་སྐད་ཀྱི་མིང་Picea asperata Mast
[3] དྲ་གནས་ https://www.arboretum.harvard.edu སུ་འཚོལ་ཆོག་ལ།རོ་ཁེ་ཡིས་བྲིས་པའི་ཉིན་ཐོ་དང་།ལྗོན་ཤིང་གི་པར་སོགས་གསལ་བོར་མཆིས་སོ།།
[4] ཨ་རིའི་རྒྱལ་ཡོངས་ས་རྒྱུས་（National Geographic）ཞེས་པའི་དྲ་གནས་ https://www.nationalgeographic.com ནས་འཚོལ་ཆོག
བོོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་རིམ་བྱོན་
བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རྒྱུན་ཤེས་ལས་རྒྱལ་རབས་རིམ་བྱོན་སྐོར།
བོད་རྒྱལ་དང་པོ།
གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོས་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་གནང་བ་ནས་བཟུང་སྤུར་རྒྱལ་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་འགོ་ཚུགས། རྒྱལ་པོ་འདི་ཉིད་བོད་ཤིང་བྱིསྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་ལོ༢༣༧ལོར་ཡར་ལུང་དུ་བྱོན། རྒྱལ་པོ་འདིས་མཁར་གྱི་དང་པོ་ཡུམ་བུ་བརླ་སྒང་བརྩིགས། རྒྱལ་ཕྲན་བཅུ་གཉིས་དང་སིལ་མ་བཞི་བཅུ་འབངས་སུ་བསྡུས། བོན་གྱི་ཤེས་པ་ཅན་བཅུ་གཉིས་ལས་སྨན་དཔྱད་དང༌། རྩིས་འདེབས། གཏམ་རྒྱུད། སྒྲུང་རྒྱུད། སྡེབ་སྦྱོར། བཀའི་ཀུགས། བྲོ་གར། གླུ་གཞས་སོགས་བྱུང༌།
གཉིས་པ།
མུ་ཁྲི་བཙན་པོ་ནི་ཡབ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་དང༌། ཡུམ་མུ་ཚོ་བཟའ་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་འཁྲུངས། བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ལྟར་ན་བཙན་པོ་འདིས་ཞང་ཞུང་ནས་མཁས་པ་ཆེན་པོ་བརྒྱ་དང་རྩ་བརྒྱད་གདན་དྲངས། བོན་གྱི་གནས་བཞི་བཅུ་རྩ་ལྔ་བཙུགས། བོན་གྱི་གདུང་རབས་པོ་ཏི་མང་པོ་བསྒྱུར། བོད་དུ་གཡུང་དྲུང་བོན་དར་རྒྱས་མཛད།
གསུམ་པ།
དེང་ཁྲི་བཙན་པོ་འདི་ཉིད་ཡབ་མུ་ཁྲི་བཙན་པོ་དང་ཡུམ་ས་དིང་དིང་གི་སྲས་སུ་འཁྲུངས།
བཞི་པ།
སོ་ཁྲི་བཙན་པོ་ནི་ཡབ་དིང་ཁྲི་བཙན་པོ་དང་ཡུམ་སོ་ཐམ་ཐམ་གྱི་སྲས་སུ་འཁྲུངས།
ལྔ་པ།
མེར་ཁྲི་བཙན་པོ། འདི་ཉིད་ཡབ་སོ་ཁྲི་བཙན་པོ་དང་ཡུམ་དོག་མེར་མེར་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་འཁྲུངས།
དྲུག་པ།
གདགས་ཁྲི་བཙན་པོ་འདི་ཉིད་ཡབ་མེར་ཁྲི་བཙན་པོ་དང་ཡུམ་གདགས་ལྷ་དཀར་མོའི་སྲས་སུ་འཁྲུངས།
བདུན་པ།
སྲིབས་ཁྲི་བཙན་པོ་འདི་ཉིད་ཡབ་གདགས་ཁྲི་བཙན་པོ་དང་ཡུམ་སྲིབས་ཁྲི་ལྷ་སྔོན་མོའི་སྲས་སུ་འཁྲུངས། གོང་གསལ་བཙན་པོ་ལྔ་ཡི་དུས་སུ་བོན་གྱི་བསྟན་པ་དར་ཞིང་རྒྱས། བླ་ན་རྒྱལ་ཆེ། གོང་ན་གཤེན་གཉན། བར་ན་ཁྲིམས་དམ། འོག་ན་འབངས་སྐྱིད་དོ།།
བརྒྱད་པ།
གྲི་གུམ་བཙན་པོ་ནི་ཡབ་སྲིབས་ཁྲི་བཙན་པོ་དང་ཡུམ་ས་བཙུན་རླུང་རྗེའི་སྲས་སུ་འཁྲུངས། བཙན་པོ་དེའི་དུས་སུ་གོ་ཁྲབ་རལ་གྲི་ཐོག་མར་དར།
དགུ་པ།
པུ་དེ་གུང་རྒྱལ་འདི་ཉིད་ཡབ་གྲི་གུམ་བཙན་པོ་དང་ཡུམ་གླུ་སྲིང་མེར་ལྕམ་གྱི་སྲས་སུ་འཁྲུངས། རྒྱལ་པོ་དེའི་དུས་སུ་འཕྲུལ་བློན་མཛངས་མི་བདུན་གྱི་དང་པོ་རུས་ལས་སྐྱེས་ཀྱིས་གསེར་དང་ཟངས་ལྕགས་བཏོན། ཆུ་ལ་ཟམ་པ་བཙུགས། ས་ཞིང་རྨོ་འདེབས་ཇེ་མཁས་སུ་བཏང༌། ལྷག་པར་དུ་ལྷོ་རྒྱུད་ཡར་ལུང་ཁུལ་གྱི་རྒན་མོ་བལ་མ་ཞེས་པ་ལས་ཟླ་བའི་དཀར་ཆའི་འཕེལ་འགྲིབ་ལ་བརྟེན་ནས་ཟླ་ཚེས་རྩིས་སྲོལ་ཐོག་མར་དར།
བཅུ་པ།
ཨེ་ཤོ་ལེགས།
བཅུ་གཅིག་པ།
དེ་ཤོ་ལེགས།
བཅུ་གསུམ་པ།
གུ་རུ་ལེགས།
བཅུ་བཞི་པ།
འབྲིང་ཞིང་ལེགས།
བཅུ་དྲུག་པ།
ཟ་ནམ་ཟིན་ལྡེ།
བཅུ་བདུན་པ།
ལྡེ་འཕྲུལ་ནམ་གཞུང་བཙན།
བཅྭོ་བརྒྱད་པ།
སེ་སྣོལ་ནམ་ལྡེ།
བཅུ་དགུ་པ།
སེ་སྣོལ་པོ་ལྡེ།
ཉི་ཤུ་པ།
ལྡེ་སྣོལ་ནམ།
ཉེར་གཅིག་པ།
ལྡེ་སྣོལ་པོ།
ཉེར་གཉིས་པ།
ལྡེ་རྒྱལ་པོ།
ཉེར་གསུམ་པ།
ལྡེ་སྤྲུན་བཙན། གོང་གསལ་བོད་རྒྱལ་བཅུ་དྲུག་ནས་ཉེར་གསུམ་བར་གྱི་རྒྱལ་པོ་བརྒྱད་ལ་ལྡེ་བརྒྱད་ཅེས་གྲགས་པ་དེ་དག་བོད་རྒྱལ་བཅོ་ལྔ་པ་ཨེ་ཤོ་ལེགས་ཀྱི་སྐུ་བརྒྱུད་ཡིན། རྒྱལ་པོ་དེ་རྣམས་ཀྱི་བཙུན་མོ་ཕལ་ཆེ་བ་ཞང་ཞུང་ནས་ཁབ་ཏུ་བཞེས། ཞང་ཞུང་གི་མཁས་དབང་དུ་མ་སྐུ་བོན་དུ་གདན་ཞུ་མཛད།
ཉེར་བཞི་པ།
རྒྱལ་ཏོ་རེ་ལོང་བཙན།
ཉེར་ལྔ་པ།
ཁྲི་བཙན་ནམ།
ཉེར་དྲུག་པ།
ཁྲི་སྒྲ་སྤུངས་བཙན།
ཉེར་བདུན་པ།
ཁྲི་ཐོག་རྗེ་ཐོག་བཙན།
ཉེར་བརྒྱད་པ།
ལྷ་ཐོ་ཐོ་རི་གཉན་བཙན་ནི་ཡབ་ཁྲི་ཐོག་རྗེ་ཐོག་བཙན་དང་ཡུམ་རུ་ཡོང་ཡོང་བཟའ་སྟོང་རྒྱལ་མོ་མཚོར་བོད་ཤིང་ཁྱི་སྤྱི་ལོ（༢༥༤）ལོར་འཁྲུངས། རྒྱ་གར་ནས་སྨན་པ་བི་བྱི་དང་བེ་ཧ་མ་གཉིས་བོད་དུ་ཕེབས་ནས་གསོ་རིག་སྨན་གྱི་བསྟན་པ་དར་ཞེས་གྲགས།
ཉེར་དགུ་པ།
ཁྲི་གཉན་གཟུང་བཙན་ནི་ཡབ་ལྷ་ཐོ་ཐོ་རི་གཉན་བཙན་དང་ཡུམ་རྣོ་ཟ་མང་དགར་གྱི་སྲས་སུ་བོད་ཆུ་སྦྲུལ་སྤྱི་ལོ（༣༣༣）ལོར་འཁྲུངས། རྒྱལ་པོ་དེའི་དུས་སུ་ཞིང་འབྲོག་འབྲེལ་མཐུད་དང༌། མཚོ་དང་མཚེའུ་ལས་ཞིང་ཆུ་འདྲེན།
སུམ་ཅུ་པ།
འབྲོང་གཉན་ལྡེ་རུ་ནི་ཡབ་ཁྲི་གཉན་གཟུང་བཙན་དང་ཡུམ་འབྲོང་བཟའ་མོ་དུར་ཡངས་གཞེར་གྱི་སྲས་སུ་བོད་ཤིང་རྟ་སྤྱི་ལོ（༣༩༤）ལོར་འཁྲུངས།
སོ་གཅིག་པ།
སྟག་རི་གཉན་གཟིགས་ནི་ཡབ་འབྲོང་གཉན་ལྡེ་རུ་དང་ཡུམ་མཆིས་བཟའ་ཀླུ་རྒྱལ་གྱི་སྲས་ཡིན། རྒྱལ་པོ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་བན་པ་རྗེ་དང༌། འ་ཞ་རྗེ། དྲང་གར་རྗེ། ཟིང་པོ་ཇེ། ཞང་ཞུང་རྗེ་རྣམས་བཏུལ་ནས་མངའ་འོག་ཏུ་འདུས། ཚོང་ལས་དང་འཇལ་བྱེད་བྲེ་སྲང་སོགས་གསར་དུ་བཏོད།
སོ་གསུམ་པ།
གྲགས་སྙན་སྲིད་གསུམ་ཁྱོན་ལ་ཁྱབ་པའི་མི་རིགས་ཀྱི་དཔའ་བོ་སྟེ་ཆོས་རྒྱལ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོ་མཆོག་ནི་ཡབ་གནམ་རི་སྲོང་བཙན་དང་ཡུམ་འབྲི་བཟའ་ཐོད་དཀར་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་སྤྱི་ལོ（༦༡༧）ལོར་དབུས་ཀྱི་ཕོ་བྲང་བྱམས་པ་མི་འགྱུར་གླིང་དུ་སྐུ་འཁྲུངས། སྤྱི་ལོ（༦༢༩）ལོར་རྒྱལ་སར་བཞུགས་ཏེ་དཔའ་མཛངས་དང་ཐབས་འཕྲུལ་གྱིས་བོད་ཁམས་གཅིག་འགྱུར་བྱས་ཏེ། རྒྱལ་ས་ལྷ་སར་སྤར་ནས་བོད་ཆེན་པོའི་སྲིད་དབང་དངོས་སུ་བཙུགས་ཤིང་མཐའ་བཞིའི་རྒྱལ་ཁབ་སོགས་དབང་དུ་བསྡུས་པས་ཁོང་གི་མཚན་སྙན་ཨེ་ཤ་ཡི་གླིང་ལ་ཁྱབ། ད་དུང་དམག་གི་སྒྲིག་གཞི་བཙུགས་ཏེ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་བདེ་འཇགས་སྲུང༌། དཔོན་རིགས་བསྐོ་བཞག་བྱས་ཏེ་ནང་ཁུལ་བདེ་ལ་བཀོད། ཆོས་ཁྲིམས་སྲིད་ཁྲིམས་བཙུགས་ཏེ་རྒྱལ་ཁམས་ཁྲིམས་ཀྱིས་བསྐྱངས། བྲེ་སྲང་གཏན་ལ་ཕབ་སྟེ་དཔལ་འབྱོར་གོང་དུ་སྤེལ། ཡི་གེ་གསར་བཏོད་མཛད་དེ་གཙུག་ལག་རིག་གནས་སྤེལ། རྒྱ་བལ་གཉེན་དུ་བསྡེབས་ཏེ་ཕྱི་འབྲེལ་མཛའ་མཐུན་བཙུགས་པ་སོགས་རྨད་དུ་བྱུང་ཞིང་བླ་ན་མེད་པའི་མཛད་ཕྲིན་གྱིས་བསྐྱངས་ཏེ། སྲིད་འབྱོར་རིགས་གསུམ་གྱི་མངའ་ཐང་དར་པའི་བོད་རྒྱལ་ཁབ་ཅེས་སྙན་གྲགས་འཛམ་གླིང་དུ་ཁྱབ་པར་བྱས་སོ། །
སོ་བཞི་པ།
གུང་སོང་གུང་བཙན་ནི་ཡབ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོ་དང་ཡུམ་མོང་བཟའ་ཁྲི་ལྕམ་གྱི་སྲས་སུ་བོད་ས་སྦྲུལ་སྤྱི་ལོ（༦༦༨）ལོར་འཁྲུངས། དགུང་ལོ་བཅུ་གསུམ་ལ་ཕེབས་སྐབས་ཁྲིར་བཞུགས། རྒྱལ་པོ་དེའི་དུས་སུ་རྒྱ་ནག་ནས་ཇ་དང་རོལ་མོ་བོད་དུ་དར་ཞེས་གྲགས། རྒྱལ་སྲིད་ལོ་ལྔ་བསྐྱངས་ཏེ་དགུང་ལོ་བཅོ་བརྒྱད་ལ་ཕེབས་པ་བོད་མེ་ཁྱི་སྤྱི་ལོ（༦༨༦）ལོར་ཡབ་ཀྱི་སྔོན་དུ་སྐུ་གཤེགས།
སོ་ལྔ་པ།
མང་སྲོང་མང་བཙན་ནི་ཡབ་གུང་སྲོང་གུང་བཙན་དང་ཡུམ་འ་ཞ་བཟའ་མང་མོ་རྗེ་ཁྲི་དཀར་གྱི་སྲས་སུ་བོད་མེ་ཁྱི་སྤྱི་ལོ（༦༨༦）ལོར་འཁྲུངས། རྒྱལ་པོ་འདི་ཉིད་དགོང་ལོ་བཅུ་གསུམ་ལ་ཁྲིར་འཁོད། རྒྱལ་པོ་དེའི་སྐུ་དུས་སུ་བལ་བོད་དབར་གྱི་རི་རོང་དུ་གནས་པའི་ཡུལ་སྡེ་རྣམས་ཆབ་འབངས་སུ་བཅུག འབྲོག་ཁྲལ་གཏན་ལ་ཕབ། ས་ཞིང་ཞིབ་བཤེར་བྱས། དངོས་ཟོག་བརྗེ་ཚོང་གི་འབྲེལ་བ་བཙུགས། རྒྱའི་དམག་དཔུང་བོད་དུ་ཡོང་བའི་སྦིར་གྲགས་ཀྱིས་རྒྱ་བཟའི་རྟེན་སྐལ་ཇོ་བོ་ཤཱཀྱ་མུ་ནིའི་སྐུ་བརྙན་དེ་སླར་ཡང་རྒྱ་ཡུལ་དུ་འཁྱེར་དོགས་ཀྱིས་ར་མོ་ཆེ་ནས་ར་ས་གཙུག་ལག་ཁང་གི་ལྷོ་སྒོ་མེ་ལོང་ཅན་དུ་གདན་དྲངས་ཤིང༌། སྒོ་ལ་ཞལ་བ་བྱས་ཏེ་འཇམ་དབྱངས་ཀྱི་སྐུ་བརྙན་བྲིས། རྒྱ་དམག་ཕོན་ཆེ་བོད་དུ་ལྷགས་ནས་ཕོ་བྲང་ཁྲི་རྩེ་དམར་པོ་མེར་བསྲེགས། ཇོ་བོ་མི་སྐྱོད་རྡོ་རྗེ་ཁྱེར་ཏེ་ཤར་ཕྱོགས་འོ་མའི་ཐང་དུ་ཞག་བདུན་ལུས་པས་ཇོ་བོ་འོ་རྒྱལ་ཐང་དུ་གྲགས། ཇོ་བོ་རྣམས་གཉིས་ཀྱི་བཞུགས་གནས་རྒྱལ་པོ་འདིའི་དུས་སུ་ཕན་ཚུན་བརྗེས། དེ་རྗེས་བློན་པོ་མགར་གྱིས་དམག་འབུམ་ཚོ་ཁྲིད་ནས་རྒྱ་རྣམས་ཕམ་པར་བྱས། མང་སྲོང་དགུང་ལོ་ཉི་ཤུ་རྩ་བདུན་ལ་ཕེབས་སྐབས་བོད་ཆུ་བྱི་སྤྱི་ལོ（༧༡༢）ལོར་གཙང་གི་བར་སྣང་སྒང་དུ་སྐུ་གཤེགས།
སོ་དྲུག་པ།
འདུས་སྲོང་མང་པོ་རྗེ་ནི་ཡབ་མང་སྲོང་མང་བཙན་དང་ཡུམ་འབྲོ་བཟའ་ཁྲི་མ་ལོད་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་བོད་ཆུ་བྱི་སྤྱི（ལོ༧༡༢）ལོར་འཁྲུངས། རྒྱལ་པོ་འདིའི་སྐུ་དུས་སུ་ཕོ་བྲང་ལྡན་དཀར་བརྩིགས། སོལ་ནག་ཐང་པོ་ཆེར་དཀར་ཡོལ་དར་སྣོད་དང་དར་ཚེ་བྱ་བ་བོད་རང་ནས་བཟོས། དར་ཚེ་ལ་རྣམ་པ་དྲུག་ཏུ་གྱེས་པ་སྟེ། ཤབ་ཚེ་དང༌། ལན་ཚེ། ཤང་ཚེ་ཞེས་བཏགས། ཕལ་པ་གསུམ་པོ་ལ་ཐེག་ཚེ། དེས་ཚེ། རྡོ་ཚེ་ཞེས་བཏགས། དེ་ནས་སྔ་རྗེས་སུ་བཙན་པོ་སྐུ་ངོ་མས་བཀོད་འདོམས་མཛད་ནས་ཐོག་མར་སུང་ཀྲའུ་དང༌། ཐའི་ཀྲའུ་སོགས་ལ་དམག་དྲངས། དེ་རྗེས་འཇང་ཡུལ་དུ་དམག་དྲངས་ཏེ་འཇང་པ་ཆམ་ལ་ཕབ། དེའི་ཕྱི་ལོར་ལྕགས་འབྲུག་སྤྱི་ལོ（༧༤༠）ལོར་བཙན་པོ་འཇང་ཡུལ་དུ་སྐུ་གཤེགས།
སོ་བདུན་པ།
ཁྲི་ལྡེ་གཙུག་བརྟན་ནི་ཡབ་འདུས་སྲོང་མང་པོ་དང་ཡུམ་མཆིས་བཟའ་བཙན་མེ་ཏོག་གི་སྲས་སུ་ལྕགས་ཕོ་འབྲུག་སྤྱི་ལོ（༧༤༠）ལོར་ཕོ་བྲང་ལྡན་དཀར་དུ་འཁྲུངས། བཙན་པོ་འདིའི་སྐུ་དུས་སུ་རྒྱ་ཡུལ་ནས་ཧ་ཤང་མང་པོ་དྲངས། བོད་རྒྱ་གཉིས་ཀྱི་ས་མཚམས་ཁྲི་ལིང་ལ་རྡོ་རིང་བཙུགས་ནས་བཀའ་གཙིགས་ཀྱི་མདོ་ཡི་གེར་བཀོད། རྒྱ་བོད་ཚོང་འབྲེལ་བཙུགས། བཙན་པོ་འདི་དགུང་ལོ（༦༣）བོད་ཆུ་ཕོ་རྟ་ལོར་ཡར་འབྲོག་སྤྲ་ཚལ་མཁར་ཆིབས་རྟ་འདྲོགས་ནས་སྐུ་གཤེགས།
སོ་བརྒྱད་པ།
ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་ནི་ཡབ་ཁྲི་ལྡེ་གཙུག་བརྟན་གྱི་སྲས་སུ་བོད་ལྕགས་རྟ་སྤྱི་ལོ（༧༤༢）ལོར་འཁྲུངས། དགུང་ལོ་བཅུ་གསུམ་ལ་སྲིད་ཁྲིར་གསོལ། བོད་ཆུ་ཡོས་སྤྱི་ལོ（༧༦༣）ལོར་ཞང་རྒྱལ་གཟིགས་དང༌། བློན་སྟག་སྒྲ་ཀླུ་ཁོང༌། ཞང་སྟོང་སྩན་ལ་སོགས་པས་བོད་དམག་འབུམ་ཕྲག་ཁྲིད་དེ་ཐང་གོང་མའི་རྒྱལ་ས་ཁྲང་ཨན་ལ་ཕར་རྒོལ་བྱས་ནས་གོང་མ་ཐང་ཏའེ་ཙུང་རི་ཤིག་ཤིན་ཅུར་བྲོས། བོད་དམག་གིས་ཁྲང་ཨན་ཉིན་བཅོ་ལྔ་བཟུང༌། བཙན་པོས་བློན་སྟག་སྒྲ་ཀླུ་ཁོང་གི་དམག་འཐབ་བྱས་རྗེས་བསྔགས་བརྗོད་མཛད་ཕྱིར་ཞོལ་ལྕགས་རི་ཕྱི་མའི་རྡོ་རིང་བཙུགས། དེ་སྐབས་རྒྱ་གར་བྱང་ཕྱོགས་དང་བལ་པོ་སོགས་བོད་ཀྱི་ཆབ་འོག་ཏུ་བཙུད། ནུབ་ཕྱོགས་ཏ་ཟིག་དང༌། བྱང་ཕྱོགས་ལི་ཡུལ་བཅས་གཏུགས་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཤོད་རྒྱུན་ཡང་མང་དུ་མཆིས། གཞན་ཡང་རྒྱལ་པོ་འདིའི་དུས་སུ་བཀའ་ཁྲིམས་ཞལ་ལྕེ་གཏན་ལ་ཕབ་པ་དང༌། འབངས་མི་ཁྱིམ་རེ་ལ་སྒོ་ཕྱུགས་ཁ་གྲངས་གཏན་ཁེལ་གནང༌། དེ་རྗེས་རྒྱ་གར་ནས་མཁན་ཆེན་ཞི་འཚོ་དང༌། སློབ་དཔོན་པདྨ་འབྱུང་གནས་གདན་དྲངས་ནས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་དར་སྤེལ་གནང༌། བོད་ཀྱི་དགོན་པ་དང་པོ་བསམ་ཡས་གཙུག་ལག་ཁང་བཞེངས། བཙན་པོ་འདིའི་སྐུ་དུས་སུ་རིག་གནས་མང་པོ་ཞིག་ཡིག་རིགས་སྣ་ཚོགས་ལས་བོད་རང་གི་ཡི་གེར་བསྒྱུར་བའི་མཐོ་རླབས་འཕྱུར། སྤྱི་ལོ（༧༩༧）ལོར་སྐུ་གཤེགས།
ཞེ་གཅིག་པ།
ཁྲི་གཙུག་ལྡེ་བཙན་ནི་ཡབ་ཁྲི་ལྡེ་སྲོང་བཙན་དང་ཡུམ་ཆེ་མ་འབྲོ་བཟའ་ཁྲི་མོ་ལེགས་ཀྱི་སྲས་སུ་བོད་མེ་ཁྱི་སྤྱི་ལོ（༨༦༦）ལོར་འཁྲུངས། དགུང་ལོ་བཅུ་གསུམ་ལོར་སྲིད་ཁྲིར་གསོལ། རྒྱལ་པོ་འདིའི་སྐུ་དུས་སུ་བོད་རྒྱའི་དབར་དམག་འཁྲུག་ལན་མང་བྱུང་མཐར་རྒྱ་བོད་གཉིས་ཀྱི་ཆོས་པ་ཚོས་དཔང་པོ་མཛད་དེ་རྒྱའི་གོང་གུ་རྨི་རུ་བྱ་བའི་ས་ཆ་བོད་རྒྱའི་ས་མཚམས་བྱས་ཏེ་ད་ནས་བཟུང་ཕན་ཚུན་གཉིས་པོས་རང་གི་ས་མཚམས་ལས་མི་བརྒལ་བའི་དམ་བཅའ་བཞག རྒྱ་གར་དང་བལ་བོའི་པཎྚི་ཏ་མང་པོ་དང༌། ལོ་ཙཱ་བ་སྐ་ཅོག་ཞང་གསུམ་སོགས་གདན་འཛོམས་ནས་གྲོས་མོལ་མཛད་དེ་བཀས་བཅད་རྣམ་པ་གསུམ་མཛད། བཙན་པོ་འདི་ཉིད་ཆོས་ལ་ཐུགས་གཙིགས་ཆེ་སྟབས་ཆོས་ལ་མི་དད་པའི་བློན་པོ་དབས་སྟག་རྣ་ཅན་དང༌། ཅོག་རོ་ལྷ་ལོད། ལེགས་སྡུག་བཙན་བཅས་ཀྱིས་བོད་ལྕགས་བྱ་སྤྱི་ལོ（༩༠༡）ལོར་མལ་གྲོ་ཞམ་པའི་ཕོ་བྲང་དུ་རྒྱལ་པོའི་དབུ་ལྟག་ཏུ་བསྐོར་ནས་བཀྲོངས།
ཞེ་གཉིས་པ།
ཁྲི་དར་མ་འུ་དུམ་བཙན་ནི་ཡབ་ཁྲི་ལྡེ་སྲོང་བཙན་དང་ཡུམ་འབྲོ་བཟའ་ཁྲི་མོ་ལེགས་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་བོད་ཆུ་ལུག་སྤྱི་ལོ༨༣༦ལོར་འཁྲུངས། རྒྱལ་པོའདིས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྐུ་དང་ཆོས་རྣམས་གཙང་པོར་སྐྱུར་མེར་བསྲེགས། ཆོས་ཁང་དང་དགོན་པ་དུ་མ་བཤིག སྐྱེས་བུ་དམ་པ་དུ་མ་བཀྲོངས་པ་བཅས་ཀྱི་སྒོ་ནས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་བསྣུབས་པས། ཡེར་པ་བྲག་ལྷར་སྒོམ་དུ་བཞུགས་པའི་ལྷ་ལུང་དཔལ་གྱི་རྡོ་རྗེས་མཁྱེན་ནས་བོད་ཆུ་ཁྱི༩༠༢ལོར་གླང་དར་མ་ལྷ་སའི་རྡོ་རིང་གི་ཡི་གེ་ཀློག་པའི་སྐབས་དང་བསྟུན་ནས་མདའ་འཕངས་པས་སྨིན་མཚམས་སུ་ཕོག་སྟེ་མདེའུ་ལྟག་པར་ཕྱུང༌།
རྩོམ་པ་པོའི་སྔོན་གླེང་མདོར་བསྡུས།
རྩོམ་པ་པོའི་སྔོན་གླེང་མདོར་བསྡུས།
འཇོ་མདའ་རྫོང་།
འཇོ་མདའ་རྫོང་
རི་བོ་ཆེ་རྫོང་།
རི་བོ་ཆེ་རྫོང་‎
གོ་འཇོ་རྫོང་།
གོ་འཇོ་རྫོང་（）ནི་ཀྲུང་ཧ་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབས་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཆབ་མདོ་ས་ཁུལ་གྱི་རྫོང་ཅིག་ཡིན་. རྒྱ་ཁྱོན་ལ་སྤྱི་ལེ་ངོས་སྙོམས་གྲུ་བཞི་མ་6256ཡོད་，2000ལོར་མི་གྲངས་43160ལྷག་ཙམ་ཡོད་. ཁུངས་འོག་ལ་ཤང་༡༢ཙམ་ཡོད་（འབོ་ལོ་ཤང་、འབུམ་སྐྱེས་ཤང་、བྱང་གསུམ་ཤང་、མིག་མདོ་ཤང་、ཚྭ་དེའུ་ཤང་、གླང་སྨད་ཤང་、འཁའ་རེ་ཤང་、སྐྱ་འབེལ་ཤང་、ལྷ་རྒྱལ་ཤང་、རྩེ་པ་ཤང་、ལྷ་ཐོ་ཤང་、ཨ་དབང་ཤང་），གྲོང་ཨུད་162ཙམ་ཡོད་
གཞན་དག
གོ་འཇོ་རྫོང་‎
གནའ་རྩོམ་དང་དེང་རབས་ཀྱི་ཚིགས་བཅད་སྙན་ངག་བར་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ཁྱད་པར་དང་འབྲི་ཐབས།
བེ་རི་དགེ་བཤེས་འཇིགས་མེད་དབང་རྒྱལ།
ཞུས་དག་ཟིན།
ཝཱ་ཎའི་བོད་ཀྱི་གཙུག་ལག་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་རིག་རླབས་རྩོམ་སྒྲིག་ཁང་གིས་གོ་སྒྲིག་གནང་བའི་བོད་ཀྱི་གཙུག་ལག་རིག་པའི་ཟབ་སྦྱོང་ཚོགས་ཆེན་ཐོག་ཕུལ་བའི་གཏམ་བཤད། སྤྱི་ལོ་༢༠༡༠ཟླ་༣ ཚེས་ ༥ ཉིན།
སྔོན་དུ་གླེང་བ།
ཉམས་འགྱུར་རླབས་རིས་རྒོད་པའི་རྩོམ་གྱི་མཚོར།། སྒྱུ་རྩལ་འཁྱུག་འགྲོས་རྩེན་མཁས་གསེར་མིག་ཉ།། གནའ་དང་དེང་གི་ཚོར་བའི་འགྱུ་བག་ལས།། རྣམ་པར་འགྱུར་བའི་ཁྱད་པར་སུས་བརྗོད་ནུས།།
གངས་ཅན་ནི་སྙན་ངག་གི་རྒྱ་མཚོ་འཁྱིལ་སའི་ཁོར་ཡུག་ཅིག་ཡིན་ལ། སྒྱུ་རྩལ་གྱི་རླབས་ཕྲེང་འཕྱུར་སའི་རྒྱ་མཚོ་ཞིག་ཀྱང་ཡིན་ཞེས་བརྗོད་ན། ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་བདེན་དཔང་འཕེར་བའི་དངོས་ཡོད་ཀྱི་རང་བཞིན་ལྡན་པས་ཅིས་ཀྱང་ངོ་གནོང་དགོས་དོན་མེད། ནགས་ཀྱི་སྤྲ་སྤྲེལ་མི་རུ་གྱུར་པ་ནས་ཤིང་འབྲས་ཟས་སུ་རོལ། ཤིང་ལོ་གོས་སུ་གྱོན་པའི་གདོད་མའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་དབུ་ཁྱུད་བྲིས་པ་དང༌། ལྷོ་འདུལ་བྱང་འཐབ་ཀྱི་གཡུལ་ས་ནས་རྟ་གཡག་སྒོ་ཟོག་ཏུ་ཕབ་པའི་དུས་རབས་ནས་གནམ་གྲུ་དང་ཆུ་གྲུས་འཛམ་གླིང་ཡུད་ཀྱིས་བསྐོར་བའི་དེང་དུས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་བར། འགྲོ་བ་མིའི་སྤྱི་ཚོགས་སྤྱི་དང་ཡང་སྒོས་གངས་ཅན་པའི་སྣོད་བཅུད་ཆ་ལག་ཏུ་གཏོགས་པའི་གྲུ་ག་འདིར། མེ་རི་འགད་པ་དང་རྒྱ་མཚོ་འཕྱུར་བ་ལྟ་བུའི་འཕོ་འགྱུར་དང་འཕེལ་འགྲིབ་ཅི་རིགས་ངེས་མེད་བྱུང་བའི་བརྒྱུད་རིམ་ཁྲོད། མིའི་བསམ་བློའི་སྒུལ་ཤུགས་ལ་རང་བྱུང་ཁོར་ཡུག་གི་སྒེག་ལྡེམ་འཛུམ་བག་དང་ཁྲོས་འཁྲུག་སྡང་ཟུག་གིས་བསླུ་བྲིད་དང༌། འཇིགས་སྐུལ་གྱི་རྩེད་མོ་བརྩེས་ཏེ། སྐབས་རེ་བྱིས་པ་བཞིན་ངུ་བ་དང༌། ལན་རེར་དཔའ་བོ་བཞིན་ཁྲོས་པའི་རྩེད་སྤྱད་རང་དུ་བྱས་ཏེ། སེམས་ཀྱི་ཚོར་སྙེགས་ལ་ངོས་བཟུང་དང་སྟངས་འཛིན་ཀྱི་ཁ་ལོ་མེད་པར་གང་སར་འཕྱོ་འགྲོ་བ་ནི། ཆོས་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་ལྡན་པའི་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་འབྱུང་ཁུངས་དེ་ཡིན་ལ། རྒྱ་མཚོ་ལས་རྦ་རླབས་འཕྱུར་བ་དང་སྤྲིན་པ་ལས་དྲག་ཆར་འབབ་པ་བཞིན། རྟོག་པའི་འོག་འགྱུ་འདི་ནས་དགོད་པའི་འཛུམ་ཀོང་དང་ངུ་བའི་མིག་ཆུ། ཁྲོ་བའི་གཉེར་མ། ཆགས་པའི་ཟུར་མིག སྐྲག་པའི་འདར་སིག་སོགས་དང་འབྲེལ་བའི་ལུས་ངག་གི་རྣམ་པར་ཅི་ཡང་འགྱུར་འགྲོ་བ་དེ། ངག་ཐོག་ཏུ་བླངས་པའི་སྙན་ངག་དང་། ལུས་ཐོག་ཏུ་ལེན་པའི་ཟློས་གར་ལ་གཏིང་མཐའ་མུ་མཐའ་མེད་དེ། དེ་དག་གི་རྒྱུ་རྟོག་འཆར་གྱི་བསམ་བློ་ལ་མཐའ་དང་དབུས་མེད་པས་སོ།
བོད་ཀྱི་གདོད་མའི་གནའ་རྩོམ་ཚིགས་བཅད་དང་དེའི་ཁྱད་ཆོས།
བརྩེ་དུང་མཚོན་པའི་དམངས་གླུ། གསེར་སེར་པོའི་ཚིགས་ཁོག་ཕྲ་ལྡན་འདི།། ངས་ལྷ་སའི་ཁྲོམ་ནས་ཉོས་ལེ་ཡིན།	། རོགས་ཁྱོད་ལ་ཕུལ་ན་ལོས་ཆོག་སྟེ།	། སྡེ་གཞན་ལ་གཡར་པོ་མ་གནང་རོགས།། ལྟ་བུ་ནི་ཕོ་མོའི་བརྩེ་དུང་མཚོན་པའི་ལ་གཞས་ཤིག་ཡིན། ལ་གཞས་འདིའི་འབྲུ་དོན་ནི་ཕོ་གཞོན་ཞིག་གིས་རང་ཉིད་སེམས་པ་སོང་སའི་མོ་གཞོན་ཞིག་ལ་ཚིགས་ཁེབས་ཤིག་སྤྲོད་པའི་ཟོལ་གྱིས་རྒྱབ་ལྗོངས་སུ་ཇི་ཙམ་གྱི་སེམས་ཐག་ཉེ་བོ་དང་བརྩེ་དུང་ཟབ་ཚུལ་དེ་མཚོན་ཐབས་བྱས་ཡོད། དེ་ཡང་ངས་ཁྱོད་ལ་ཕུལ་བའི་ཚིགས་ཁེབས་དེ་ཁྱེད་ཁོ་ནས་བེད་སྤྱོད་གཏོང་རོགས། ཞེས་པ་དེ་ཡིན་ཡང༌། བཤད་སྟངས་ཀྱི་ཐོག་ནས། ཚིགས་ཁོག་དེ་ལ་རིན་ཐང་ཇི་ཙམ་ཡོད་པ་དེ་གསལ་བཤད་བྱེད་པའི་ཆེད། རྒྱུ་གསེར་ལས་གྲུབ་པས་རང་བཞིན་གྱིས་རིན་ཐང་ཆེ་བའི་ཐོག ཅ་ལག་གཞན་གྱི་རྣམ་པར་མ་བཅོས་པར། ཚིགས་ཁོག་གི་རྣམ་པར་བཅོས་པ་དེས་རིན་ཐང་ཅན་དེ་གང་གི་མཚོན་དོན་ཡིན་པ་དང༌། དེ་ཡང་ཐག་ཉེ་ནས་སྒྲུག་འོང་བ་མ་ཡིན་པར་ཐག་རིང་ནས་ཉོས་འོང་བ་དང་། ཐག་རིང་དེ་ཡང་སྤྱི་སྟངས་ཀྱི་ཐག་རིང་ཙམ་མིན་པ། མཐའ་མཚམས་སུ་ཡོད་པའི་བོད་རིགས་ཚོས་དབུས་ཉི་མ་ལྷ་ས་ནས་སྒྲུག་འོང་བའི་ས་ཧྲུག་ཧྲུག་གཅིག་དང་རྡོ་རྡོག་རྡོག་རེར་ལག་པས་རེག་ཙམ་བཟོ་རྒྱུ་བྱུང་ནའང་སྐལ་བ་བཟང་པོ་བརྩི་སྲོལ་ཡོད་ན། གསེར་སེར་པོའི་ཚིགས་ཁོག་ཅིག་ཉོས་ནས་ཁུར་བྱུང་ན། དེ་ལ་རིན་ཐང་ཇི་ཙམ་ཞིག་ལྡན་མིན་ཀློག་པ་པོ་ཁྱེད་ཀྱིས་ཚོད་ཐིག་ཅིག་རྒྱོབས་དང༌། རིན་ཐང་ཅན་གྱི་དངོས་པོ་དེ་གང་ལ་སྟེར་སའི་ཡུལ་དེར་ཡང་སྟེར་མཁན་གྱི་ངོས་ནས་རིན་ཐང་ཇི་ཙམ་ཞིག་ལ་རྩིས་ཡོད་ཅེ་ན། གནམ་སྔོན་པོ་འདིའི་འོག	ས་དོག་མོ་འདིའི་ཐོག	ཚིགས་ཁེབས་དེ་སྟེར་འདོད་ས་དང་སྟེར་ལོ་ས་གཅིག་ལས་མེད་ཅིང༌། གཞན་དག་ལ་སྟེར་རྒྱུ་ལྟ་ཞོག གཡར་ནའང་སེམས་ཀྱིས་མི་ཐོངས་པའི་ཐ་ཚིག་བཀོད་པ་དེས། ཚིགས་ཁོག་གང་ལ་སྟེར་ས་དེར་རིན་ཐང་ཇི་ཙམ་ཞིག་སྤྲོད་པའི་བརྩེ་དུང་གི་ཟབ་མཚམས་དེ། མགུར་གླུ་འདིའི་བརྡ་རླབས་ཀྱི་བརྒྱུད་ནས་སེམས་པའི་ཁང་བཟང་ནང་གོམ་པ་གང་རེ་གང་རེ་བྱས་ནས་འཛུལ་འོང་དུས། ཉན་མཁན་གྱི་མོ་གཞོན་དེའི་ཚོར་སྣང་རླབས་ཀྱིས་གཡོ་བའི་གྲུ་རྫིང་དང་རླུང་གིས་དད་པའི་ཤིང་ལོ་བཞིན། གཡོ་འོང་ལ་སྤུར་འོང་བ་ཡང་ཐེ་ཚོམ་མི་དགོས། འདི་དང་འདིས་མཚོན་པའི་དམངས་ཁྱོད་ཀྱི་མཛའ་གཞས་ནི། ཕྱི་གླིང་པ་ཚོས། བོད་ནི་གླུ་གར་ཀྱི་རྒྱ་མཚོ་རེད། ཅེས་པའི་སྡོམ་ཚིག་བཀོད་པ་དོན་ལ་གནས་པས། བཤད་ཚར་བ་དང་འབྲི་ཚར་བ་ནམ་ཡང་མེད།
འདིར་གླིང་སྒྲུང་ལས་བྱུང་བའི་ཚིགས་བཅད་རེ་གཉིས་བགྲང་ན།	འབྲུག་མོ་རང་གི་སྐྱེས་ཡུལ་ངོ་སྤྲོད་དུ། ཤར་ཁྲ་མོ་གླིང་གི་ས་ཆ་ན།། འབྲུག་ལྷང་ལྷང་ནོར་བུའི་གདན་སྟེང་ན།། སྙན་ལྷང་ལྷང་ཁུ་བྱུག་གྲགས་ས་རེད།། སྐྱིད་ལྷང་ལྷང་ཅོ་ཀ་འགྱུར་ས་རེད།། ལྟ་བུ་དང༌། གླིང་གེ་སར་གྱིས་གླིང་གི་འདུ་ར་ཚོགས་པའི་ས་གནས་ངོ་སྤྲོད་སྐབས། ས་འདི་ས་ངོ་མ་ཤེས་ན།། སྟག་མ་ཤི་པགས་པ་བཤུས་འདྲ་བ།། རྨ་དིང་ཡག་སྟག་ཐང་ཁྲ་མོ་རེད།། ལྟ་བུ་དང་། ཧོར་ཤན་པས་མགར་ཕྲུག་ཐང་རྙེད་གེ་སར་གྱི་ངོ་སྤྲོད་བྱེད་སྐབས། ད་གེ་སར་ཉི་མ་ཤར་ཤར་རེད།། ཧོར་སེར་པོས་ལག་པས་ཁོག་ལེ་མིན།། ད་གེ་སར་ཆུ་ལོག་རྒྱུག་རྒྱུག་རེད།། ཧོར་སེར་པོས་བྱེ་མས་ཁོག་ལེ་མིན།། ལྟ་བུ་མི་རིགས་རང་ཉིད་ཀྱི་ལྷན་སྐྱེས་སུ་འཇགས་པའི་ངག་རྒྱུན་དང་ཤིན་ཏུ་འབྱོར་ཞིང་བརྗོད་པ་བདེ་བ་དང་། ཚིག་དོན་གྱི་འབྲེལ་ཆགས་པ་འདི་རིགས་ཀྱང་། གདོད་མའི་རྩོམ་སྲོལ་ལས་ཆད་པའི་བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་གི་སྒྱུ་རྩལ་དང་ཉམས་འགྱུར་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་རྩོམ་སྲོལ་ཞིག་ཏུ་ངོས་འཛིན་བྱེད་འོས་པ་སེམས་སོ།། དེང་སང་ནི་འཛམ་གླིང་ཐོག་སྒྲུང་གཏམ་རིང་ཤོས་དང་མང་ཤོས་གླིང་སྒྲུང་ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་བྱེད་བཞིན་ཡོད་ཅིང་། གླིང་སྒྲུང་འདི་རྩོམ་ལུས་དང་ཚིག་སྒྲོས་ཕལ་ཆེ་བ་ནི་གདོད་མའི་རྩོམ་སྲོལ་དེ་ག་རང་ཡིན་པས་སོ།། རྒྱལ་དབང་དྲུག་པ་ཚངས་དབྱངས་རྒྱ་མཚོ་མོན་ལ་འོག་ཡུལ་གསུམ་དུ་འཁྲུངས། དབུས་ཉི་མ་ལྷ་སར་ཕེབས། སྨད་ཀུན་དགའ་ནོར་དུ་ཞི་བར་མ་གཤེགས་པའི་བར་གསུངས་པའི་མགུར་གླུ་ཧ་ཆང་མང་ལ། དེ་རིགས་སྔོན་གྱི་མགུར་གླུ་ཁག་དང་རྩོམ་ལུས་ཀྱི་ཁྱད་པ་མི་འདྲ་བར་ཚེག་པ་དྲུག་ཅན་ཁོ་ནར་སྤྱོད་པའི་མགུར་རྩོམ་གྱི་ཤིང་རྟའི་སྲོལ་ཆེན་པོ་ཞིག་གསར་དུ་འབྱེད། སྤྱི་ཚོགས་ནང་ཚངས་དབྱངས་རྒྱ་མཚོའི་མགུར་གླུ་ཞེས་ད་ལྟའི་བར་རླུང་ལྟར་གྲགས། རྩོམ་སྲོལ་དེ་ཉིད་སྐྱེས་ཆེན་དམ་པ་ཚོས་དམ་པའི་ཆོས་དང་སྦྱར་ནས། རྙེད་དཀའ་དལ་འབྱོར་ཐོབ་ཀྱང༌། ། ཚེ་འདིའི་བྱ་བར་གཡེངས་བས། ། འདི་ཕྱི་གཉིས་མེད་བདག་ལ། ། བླ་མའི་ཐུགས་རྗེས་གཟིགས་ཤིག།ལྟ་བུ་དང༌། ཟུར་ཟ་དང་འབྲེལ་བ། སྤྲུལ་སྐུ་ཁྲི་སྟོན་བྱེད་དུས། ། རྣམ་དཔྱོད་འདྲ་ཞིག་འདུག་ཀྱང༌། ། གོང་མའི་ཞབས་འདྲེན་ཞུས་དུས། ། སེམས་པ་གཏིང་ནས་སྐྱོ་བྱུང༌། །ལྟ་བུ། དམག་དོན་དང་འབྲེལ་བ། ང་ཕོད་ངར་ནས་ཕྱིན་སོང༌། ། ཆབ་མདོ་བསྐྱལ་ནས་སླེབས་སོང༌། །ལྟ་བུ། དམའ་འབེབས་དང་འབྲེལ་བ། མི་བྱེད་དགུ་བྱེད་བྱེད་མཁན། ། བསྟན་རྒྱས་གླིང་གི་གྲྭ་པ། ། རྟ་ཤ་བོང་ཤ་ཟ་དགོས། ། རང་གིས་བྱས་པའི་ལས་རེད། ། འཁོན་འཛིན་དང་འབྲེལ་བ། ཁྱུང་རམས་མདའ་དཔོན་སྩེབས་བྱུང༌། ། མདའ་ཆད་སྨན་ཆད་ཁུར་ཐལ། ། བདེ་སྨན་སྲས་པོ་སྩེབས་བྱུང༌། ། བདེ་བདེ་ཉིན་གཅིག་མ་བྱུང༌། །ལྟ་བུ། བསྟོད་ར་དང་འབྲེལ་བ། སྐྱེ་འགྲོ་ཡོངས་ཀྱི་འདྲེན་པ། ། གངས་ཅན་བོད་ཀྱི་ལྷ་སྐལ། ། འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཡི་ཉི་མ། ། སྐྱབས་མགོན་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ། །ལྟ་བུ། བརྩེ་དུང་དང་འབྲེལ་བ། ཆུང་འདྲེས་བྱམས་པའི་ཞལ་རས། ། ཐེངས་ཅིག་མཇལ་རྒྱུ་བྱུང་ན། ། བཅོ་ལྔའི་དུང་ཟླ་དཀར་པོ།། མ་མཇལ་ན་ཡང་འགྲིགས་སོང་།།ལྟ་བུ་སྟེ། རྩོམ་ལུས་འདི་ནི་དེང་སང་ཤིན་ཏུའང་ཁྱབ་ཆེ་བས་མཐའ་དག་པ་ནི་བརྗོད་ནུས་མིན། ཅུང་ཟད་རེ་ནི་ཁོ་བོས་གཞན་དུ་བརྗོད་པས་དེར་གཟིགས་དགོས། །
དེང་རབས་ཚིགས་བཅད་སྙན་ངག་དང་དེའི་ཁྱད་ཆོས།
རྩོམ་འབྲིའི་ཐབས་ལམ།
ཝཱ་ཎའི་བོད་ཀྱི་གཙུག་ལག་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་རིག་རླབས་རྩོམ་སྒྲིག་ཁང་གིས་གོ་སྒྲིག་གདན་ཞུས་ལྟར། སྤྱི་ལོ་༢༠༡༠ཟླ་༣པའི་ཚེས་༤ཉིན་ནཻརུ་མགྲོན་ཁང་དུ་བྲིས་པའི་མ་ཟིན་ལ། སླར་ཡང་སྣོན་འཕྲི་གང་འཚམ་བྱས་པ་དགེའོ། །
ཡོངས་ཁྱབ་ཀྱི་ཁས་ལེན་པའི་འཇིག་རྟེན་ཆགས་ཚུལ་
༡ འཛམ་གླིང་གྲུབ་ཚུལ།
ལོ་གྲངས་ཐེར་འབུམ་༡༣་༧གྱི་གོང་དུ་རྒྱུ་མཚན་གང་ཡིན་ང་ཚོས་ད་དུང་ཡང་མི་ཤེས་ཀྱང་གས་ཐོར་ཆེན་མོ་ཐོག་མར་བྱུང་སྟེ་རྡུལ་ཕྲན་ལས་ཀྱང་ཆུང་བའི་ནུས་ཤུགས་དེ་ཉིད་ཀྱིས་སྐར་ཆ་ལས་ཀྱང་ཐུང་བའི་དུས་ཚོད་ཀྱི་ནང་དུ་འཇིག་རྟེན་ཁམས་ཧྲིལ་པོར་ཁྱབ་པར་གྱུར། རིམ་པས་གློག་ལྡན་ཕྲ་རྡུལ་དང་། གློག་མེད་ཕྲ་རྡུལ། གློག་རྡུལ་སོགས་རྡུལ་ཕྲན་དག་བྱུང་སྟེ་འཐེན་ཤུགས་ལ་བརྟེན་ནས་རྡུལ་ཕྲན་གྱི་རིགས་ཀྱང་ཇེ་མང་དུ་གྱུར་པ་མ་ཟད་དེ་དག་གི་རྙོག་འཛིང་ཡང་ཇེ་ཆེར་གྱུར་ནས་ལོ་གྲངས་ཐེར་འབུམ་བཅུ་གསུམ་དང་ཚག་བཞི་ཙམ་གྱི་གོང་དུ་གཟའ་སྐར་རྣམས་ཐོག་མར་བྱུང་། དེ་ནས་ལོ་གྲངས་ཐེར་འབུམ་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་གོང་དུ་སླར་ཡང་གཟའ་སྐར་གྱི་གས་ཐོར་ཆེན་པོ་ཞིག་བྱུང་ནས་སྔར་མེད་པའི་ཁམས་རྫས་མང་པོ་ཞིག་གསར་བསྐྲུན་བྱས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ཡུ་ར་ནི་ཡམ་དང་། གསེར་དང་ཟངས། ལི་སོགས་ཀྱི་རྒྱུ་ཆ་རྣམས་ཐོག་མར་བྱུང་། ད་ལྟ་ང་ཚོའི་གཟུགས་པོའི་ནང་དུ་ཡང་ལྕགས་སོགས་ཁམས་རྫས་དེ་དག་གིས་གྲུབ་པས་གལ་སྲིད་དེ་དག་མེད་ན་ད་ལྟ་ང་ཚོའི་འཛམ་གླིང་དང་འཚོ་བ་དེ་ཅི་འདྲ་ཡིན་མིན་བཤད་ཐབས་བྲལ། ང་ཚོའི་སྟོབས་བསྐྱེད་སྨན་གྱི་ནང་དུ་ཡོད་པའི་རྫས་དང་བཅུད་མང་པོ་ཞིག་ཀྱང་སྐབས་དེའི་supernova 超新星 ཁྱད་འཕགས་སྐར་མའི་གས་འཐོར་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་བ་ཞིག་རེད།
འོན་ཀྱང་ད་དུང་ཡང་ང་ཚོ་འཚོ་གནས་བྱེད་ཐུབ་སའི་འཇིག་རྟེན་ཞིག་མེད་པས་དཔེར་ན་ཁང་པ་ཞིག་བཟོ་བར་དགོས་ངེས་ཀྱི་རྒྱུ་ཆ་དང་ཆ་རྐྱེན་ཚང་དགོས་པ་ལྟར་ང་ཚོའི་འཛམ་གླིང་ལ་ཡང་དེ་མཚུངས་ཡིན་པས་རྒྱུ་ཆ་དེ་དག་འཛོམས་པར་སྐར་མ་རྣམས་གས་ཐོར་མང་དུ་བྱུང་སྟེ་གས་ཐོར་རེ་རེ་བྱུང་རིམ་བཞིན་ཁམས་རྫས་ཀྱང་ཇེ་རག་ཏུ་གྱུར་ཏེ་མཐར་ལོ་གྲངས་ཐེར་འབུམ་༤་༦གྱི་ཙམ་དུ་རྒྱུ་ཆ་ཕལ་མོ་ཆེ་འཛོམས་ནས་སྐར་མ་ཆེན་པོ་ཞིག་བྱུང་བ་ནི་ང་ཚོའི་སྐར་ཁྱིམ་ནང་གི་ཉི་མ་རེད།
ང་ཚོའི་འཛམ་གླིང་གྲུབ་ནས་ཐེར་འབུམ་བཞི་དང་ཕྱེད་ཀའི་གོང་ཙམ་དུ་གཟའ་མིག་དམར་དང་ཚད་མཉམ་པའི་གཟའ་སྐར་ཞིག་ང་ཚོའི་འཛམ་གླིང་ལ་ཕོག ང་ཚོའི་འཛམ་གླིང་གིས་གཟའ་སྐར་དེ་ཉིད་ནང་དུ་བརྔུབས་ན་ཡང་འཐེན་ཤུགས་ལ་བརྟེན་ནས་དེའི་རྡུལ་རྫས་འགའ་ཞིག་ཕྱིར་ཐོན་པ་རྣམས་གོང་བུར་གྱུར་ཏེ་ཕན་ཚུན་འཐེན་ཤུགས་ཀྱི་དབང་གིས་འཛམ་གླིང་ལ་སྐོར་བ་བྱེད་པ་ནི་ཟླ་བ་ཞེས་གྲགས་པ་འདི་རེད། ཟླ་བ་ནི་འཛམ་གླིང་བརྟན་འཇགས་གནས་ཐུབ་པ་དང་ཚེ་སྲོག་གི་འཚོ་གནས་ཡོང་བར་མེད་དུ་མི་རུང་བ་ཞིག་སྟེ་ནམ་ཟླའི་ཁྱད་པར་སོགས་ཏག་ཏག་ཡོང་བར་ཧ་ཅང་གལ་ཆེ། མ་ཟད་ཟླ་བའི་འཁོར་བསྐྱོད་ཀྱིས་འཛམ་གླིང་གི་འཁོར་བསྐྱོད་ལྷོད་དུ་བཏང་ནས་འཛམ་གླིང་གི་ཉིན་རེའི་དུས་ཡུན་ཆུ་ཚོད་དྲུག་ཙམ་དུ་གྱུར། ཐེར་འབུམ་༤་༤འི་གོང་དུ་འཛམ་གླིང་གི་ཚ་བའི་ཚད་མཐོ་བས་གཤེར་ཆུ་གནས་ཐུབ་པ་དཀའ་ན་ཡང་འཛམ་གླིང་གི་ཚ་བ་ལས་རླངས་པ་མང་དུ་འཕྱུར་ཞིང་། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་ལོ་གྲངས་ས་ཡ་མང་པོའི་རིང་དུ་ཆར་པ་བབས་ནས་རིམ་པས་དེ་དག་ལས་འཛམ་གླིང་གི་བརྒྱ་ཆ་དོན་གཅིག་ཙམ་འགེབས་པའི་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོ་དག་བྱུང་།
༢ སེམས་ཅན་བྱུང་ཚུལ།
ཐེར་འབུམ་༣་༨ཀྱི་གོང་དུ་རྒྱ་མཚོའི་འོག་ནས་གསར་བརྗེ་གལ་ཆེན་ཞིག་བྱུང་བ་ནི་གྲུབ་རྫས་དྲུག་འདུས་ནས་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་གཞི་མ་སྟེ་DNA 脫氧核糖核酸 ཞེས་པ་རིགས་རྒྱུན་རྐྱེན་ཕྲེང་གི་དངོས་རྫས་གྲུབ་པའི་མགོ་ཚུགས། དེ་ནི་ང་ཚོའི་རྒྱུ་སྐར་ཐོག་མར་བྱུང་ནས་ལོ་སྟོང་ཕྲག་བདུན་བརྒྱའི་རྗེས་སུ་རེད། DNAལ་བརྟེན་ནས་ཕྲ་སྲིན་གྲུབ་པ་སྟེ་ང་ཚོ་མི་རེ་རེའི་གཟུགས་པོར་ཡོད་པའི་ཕྲ་སྲིན་ནི་འཛམ་གླིང་ཐོག་ཏུ་ཡོད་པའི་མི་འབོར་ཡོངས་ཀྱི་གྲངས་ལས་ཀྱང་མང་། ཐེར་འབུམ་གཉིས་དང་ཕྱེད་ཀའི་གོང་དུ་ཕྲ་སྲིན་འགའ་ཤས་ཤིག་རྒྱ་མཚོ་ནས་ཕྱིར་ཐོན་ཏེ་ཉི་མ་ནས་བྱུང་བའི་ནུས་ཤུགས་བརྔུབས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་འཛམ་གླིང་འདིར་འཚོ་གནས་ལ་དགོས་མཁོ་ཆེ་ཤོས་ཀྱི་མཁའ་དབུག་ཀྱི་རླུང་བྱུང་།
མཁའ་དབུགས་ཀྱི་རླུང་གི་བྱ་བ་ནི་རྒྱ་མཚོའི་ནང་དུ་བཙའ་རུང་བའི་ལྕགས་ཀྱི་རྡུལ་རྫས་མེད་པར་བྱེད་པ་ཡིན་པ་དང་། དེ་བྱས་པའི་རྗེས་སུ་ཕྲ་སྲིན་དེ་ཚོ་ལ་ལས་ཀ་ཞིག་ཡོད་པ་ནི་ཁོ་ཚོས་རྒྱ་མཚོའི་ནང་དུ་མཁའ་དབུགས་རླུང་ཤིན་ཏུ་མང་པོ་བསྐྱེད་པར་བྱ་རྒྱུ་རེད། དེར་བརྟེན་ད་ཆ་ཕྲ་སྲིན་འགའ་ཤས་ཤིག་མཁའ་དབུགས་རླུང་ལ་བརྟེན་ནས་འཚོ་ནུས་པར་གྱུར་ཅིང་། དེ་ནས་བཟུང་འཛམ་གླིང་འདིར་སྲོག་ཆག་གི་ཚེ་སྲོག་ཀྱང་སྔར་ལས་ནུས་པ་ཆེ་བ་དང་སྔར་ལས་རྙོག་འཛིང་ཆེ་བར་གྱུར། དེ་དང་དུས་མཉམ་དུ་ནམ་མཁའི་ཁ་དོག་ཀྱང་སྔོན་པོར་གྱུར་ཅིང་དེའི་རྐྱེན་གྱིས་རྒྱ་མཚོའི་ཁ་དོག་ཀྱང་དེ་བཞིན་ནོ།
འཛམ་གླིང་གི་ཕྱོགས་གང་ས་ནས་ས་གཞིའི་ངོས་དག་ཀྱང་རིམ་པས་ཕྱིར་ཐོན་ནས། ལོ་གྲངས་ས་ཡ་ལྔ་བརྒྱ་བཅོ་ལྔའི་གོང་དུ་ཆུ་ནང་གི་སྲོག་ཆག་ཕྲ་མོ་མང་པོ་གསར་སྐྱེས་བྱུང་། དེ་ནས་ས་ཡ་བཅོ་ལྔའི་རྗེས་སུ་Homo Sapiens ཧོ་མོ་ས་པེན་སི་ཞེས་པའི་ཉའི་རིགས་ཆུང་ཆུང་ཞིག་ཐོག་མར་སྐྱེས་པ་ནི་ང་ཚོའི་མེས་པོ་ཐོག་མ་ཡིན། ཁོ་ཚོའི་གཟུགས་པོ་དང་ང་ཚོའི་གཟུགས་པོ་རྣམས་བསྡུར་ན་འདྲ་མཚུངས་ཆེར་མེད་ཀྱང་ཁོ་ཚོའི་གཟུགས་པོར་ཡོད་པའི་རྡུལ་རྫས་ལ་བརྟེན་ནས་ང་ཚོའི་གཟུགས་པོ་རྣམས་ཀྱི་རྡུལ་རྫས་གྲུབ་པས་རིགས་བརྒྱུད་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཟབ་མོ་ཡོད།
ཐོག་མའི་ལོ་འབུམ་ཕྲག་བཞིའི་རིང་དུ་རྩི་ཤིང་དང་སྲོག་ཆག་ཐམས་ཅད་རྒྱ་མཚོའི་ནང་དུ་གནས་ཡོད་ཀྱང་། བར་སྣང་དུ་མཁའ་དབུགས་རླུང་ཇེ་མང་དུ་གྱུར་ཏེ་མཁའ་དབུགས་རླུང་ལ་བརྟེན་ནས་ཉི་མའི་གནོད་པ་འགོག་བྱེད་ཀྱི་འོད་སྐོར་ཡང་ཐོག་མར་བསྐྲུན། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་རྩི་ཤིང་དང་སྲོག་ཆག་རྣམས་རིམ་པས་རྒྱ་མཚོའི་ཕྱིར་ཐོན་ནས་འཚོ་བ་གསར་པ་ལ་ལོངས་སུ་སྤྱད། ས་ཡ་བཞི་བརྒྱའི་གོང་དུ་སླེབས་པ་ན་སྲོག་ཆག་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་རྒྱ་མཚོའི་འཚོ་བ་ལས་ས་གཞིའི་འཚོ་བར་གནས་སྤོས་བྱས། དེའི་ནང་དུ་ང་ཚོའི་མེས་པོའི་མེས་པོ་ས་པེན་སི་ཞེས་པ་ཡང་ཡོད།
༣ ལྟོ་འགྲོའི་སེམས་ཅན་བྱུང་ཚུལ།
ཡིན་ན་ཡང་སྐབས་དེ་དུས་ཉའི་སྒོ་ང་ནི་སྦལ་པའི་སྒོ་ང་ལྟར་གཤེར་ཁུ་ཡིན་པས་ཆུ་ནང་ཙམ་ལས་ས་གཞིའི་ཐོག་ཏུ་འཚོ་གནས་བྱེད་པར་ད་དུང་དཀའ་ངལ་ཡོད་ན་ཡང་། རིམ་པས་ང་ཚོའི་མེས་པོ་ཉ་རྣམས་ཀྱིས་ཤུན་སྐོགས་ཡོད་པའི་སྒོ་ང་བསྐྱེད་ཐུབ་པ་བྱུང་བར་བརྟེན་ད་ཆ་ང་ཚོའི་མེས་པོ་རྣམས་རྒྱ་མཚོ་དང་འབྲེལ་བ་མེད་པར་གནས་འཚོ་གནས་བྱེད་ཐུབ་པ་བྱུང་ཞིང་། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་ལྟོ་འགྲོའི་རིགས་ཀྱི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཐོག་མར་དར་འཕེལ་བྱུང་། དེ་ནས་ས་ཡ་སུམ་བརྒྱའི་གོང་དུ་རྩི་ཤིང་རྙིང་པ་མང་པོ་བསྐམས་ནས་རུལ་ཞིང་ས་འོག་ཏུ་ཐིམས་པ་ནི་སྐབས་དེ་དུས་འཚོ་གནས་བྱེད་མཁན་གྱི་སྲོག་ཆག་རྣམས་ལ་བེད་སྤྱོད་མེད་ཀྱང་ཉེ་དུས་བྱུང་བའི་ང་ཚོའི་མེས་པོ་རྣམས་ལ་མཚོན་ན་ཐོན་བསྐྱེད་གལ་ཆེ་ཤོས་ཤིག་སྟེ་རྡོ་སོལ་གྱི་རྒྱུ་ཆར་གྱུར།
ད་ཆ་ས་ཐོག་ཏུ་འཚོ་ཐུབ་པའི་སེམས་ཅན་མང་ཙམ་ཡོད་ཀྱང་ལོ་གྲངས་ས་ཡ་ཉིས་བརྒྱ་ལྔ་བཅུའི་གོང་དུ་ཁྲོ་ཆུ་ཁོལ་མ་ཚད་མེད་པ་ཕྱིར་ཐོན་ནས་དེས་བསྐྲུན་པའི་carbondioxide 二氧化碳 ནག་རྫས་རླུང་སོགས་ལ་བརྟེན་ནས་ས་གཞིའི་ཐོག་ཏུ་འཚོ་གནས་བྱེད་པའི་བརྒྱ་ཆ་བདུན་ཅུ་ཙམ་ཤི་ནས་རྩ་མེད་དུ་གྱུར། སྐབས་དེར་མ་ཤི་བ་སེམས་ཅན་གྱི་རིགས་ལྷག་མ་dinosaur恐龍 ཌི་ནོ་སུརརྨིགས་པ་གླང་གཟུགས་ལྟ་བུ་འབྱུང་འགྱུར་གྱི་ལོ་ས་ཡ་བརྒྱ་དང་དྲུག་ཅུའི་རིང་དུ་འཛམ་གླིང་ཐོག་འཚོ་གནས་བྱེད་མཁན་རྣམས་ནས་སྟོབས་ཤུགས་ཆེ་ཤོས་སུ་གྱུར།
དེ་དག་གི་ནང་དུ་ང་ཚོའི་མེས་པོ་རྣམས་ཀྱང་ཡོད་ཅིང་། དེ་དག་ལ་མིག་གཉིས་དང་ལག་པ་གཉིས་ཡོད་པ་ལས་ལག་པ་རེ་རེར་མཛུབ་མོ་ལྔ་རེ་ཡོད། སེམས་ཅན་གྱི་རིགས་གཞན་གྱི་ལག་པས་དངོས་པོ་འདྲ་མིན་འཆང་བ་སོགས་བྱེད་མི་ཐུབ་ཀྱང་ང་ཚོའི་མེས་པོ་དག་གིས་དེ་ཚོ་གང་དགོས་བྱེད་ཐུབ་པས་རྩལ་གཞན་ལས་ཆེ་བར་འགྱུར་བའི་ཆ་རྐྱེན་ཚང་། དེ་ནས་བྱང་ཨ་ཧྥ་རི་ཀ་ཡང་ཡང་རྒྱ་མཚོའི་འོག་ནས་ཐོན་ཏེ་ས་ཡ་བཅུའི་གོང་ཙམ་དུ་ང་ཚོའི་འཛམ་གླིང་འདི་ད་ལྟ་ང་ཚོའི་མཐོང་སྣང་དུ་ཡོད་པ་འདི་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པར་གྲུབ། ཆབ་ཅིག་ཧི་མ་ལ་ཡའི་གངས་རི་དག་ཀྱང་རྒྱ་མཚོ་ལས་རིམ་པས་འཕར་བ་དང་། ལྷོ་ཨ་མེ་རི་ཀ་དང་བྱང་ཨ་མེ་རི་ཀ་གཉིས་ཀྱང་འབྲེལ་མཐུད་བྱུང་། དེ་དག་ལ་བརྟེན་ནས་གནམ་གཤིས་དང་རྒྱ་མཚོའི་རླབས་སོགས་ལ་འཕོ་འགྱུར་ཆེན་པོ་ཐེབས་ནས་གྲངས་ངར་ཇེ་ཆེར་གྱུར།
༤ དུད་འགྲོ་ནས་མིར་གྱུར་ཚུལ།
ས་ཡ་བདུན་ཙམ་གྱི་གོང་དུ་ང་ཚོའི་མེས་པོ་མི་རྒོད་ལྟ་བུ་རྣམས་ཤིང་སྡོང་གི་ཐོག་ཏུ་གནས་ནས་འཚོ་སྡོད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་ཀྱང་དེ་རྗེས་གྲངས་ངར་གྱིས་རྩི་ཤིང་མང་པོ་བཅོམ་པ་དང་ལྷན་དུ། འཛམ་གླིང་ཐོག་ལ་འཕོ་འགྱུར་ཆེ་ཤོས་ཤིག་བྱུང་བ་ནི་རྩྭ་སྔོན་སྐྱེས་པ་དེ་རེད། གལ་སྲིད་རྩ་སྔོན་སྐྱེས་མེད་ཚེ་ང་ཚོའི་མེས་པོ་རྣམས་རྟག་ཏུ་ཤིང་སྡོང་ཁོ་ནར་འཚོ་ནས་ད་ལྟ་ང་ཚོའི་རྣམ་པར་ནམ་ཡང་འགྲུབ་མི་ཐུབ་སྲིད། འོན་ཀྱང་རྩྭ་སྔོན་གསར་པ་མང་པོ་སྐྱེས་ཤིང་ལྗོན་ཤིང་ཕལ་མོ་ཆེ་སྐམ་ཟད་དུ་གྱུར་པ་དེས་ཤིང་སྡོང་གི་ཐོག་ཏུ་གནས་པའི་མི་རྒོད་ཀྱི་རིགས་དེ་དག་འཇིག་རྟེན་གསར་པར་འཚོ་ཐབས་མི་སྦྱོང་ཀ་མེད་དུ་གྱུར། དེར་བརྟེན་ཤར་ཨ་ཧྥ་རི་ཀ་ལྟ་བུར་ས་ཆ་ཕལ་མོ་ཆེ་རྩྭ་སྔོན་གྱིས་ཁྱབ་ཅིང་བར་བར་དུ་ཤིང་སྡོང་ཁེར་མ་རེ་ཟུང་ཙམ་ལས་མེད་པས། ཤིང་སྡོང་ཉུང་ཞིང་ཤིང་སྡོང་རེ་རེའི་ཐོག་ཏུ་འཚོ་སྡོད་བྱེད་པའི་མི་རྒོད་ཀྱི་གྲངས་ཀ་ཡང་མང་བར་བརྟེན་ཟས་དང་སྡོད་གནས་གཉིས་ཀའི་དཀའ་ངལ་འཕྲད།
དེར་བརྟེན་ད་ཆ་མི་རྒོད་ཀྱི་རིགས་འདི་དག་ཕྱོགས་གཅིག་ནས་སར་བབས་ནས་རྐང་པ་གཉིས་ཀྱི་འགྲོ་སྟངས་སྦྱོང་བ་དང་ཕྱོགས་གཅིག་ནས་རྩྭ་སྔོན་གྱི་ཁྲོད་ནས་ཟས་གསར་པ་མི་འཚོལ་ཀ་མེད་གྱུར། དེ་ནས་བཟུང་ཁོ་ཚོའི་བཟོ་དབྱིབས་དང་མདོག་ང་ཚོའི་མིའི་རིགས་དང་མི་མཚུངས་ན་ཡང་གནོད་སྐྱེལ་མཁན་གྱི་སེམས་ཅན་གཞན་ཡོད་མེད་ལྟ་བ་དང་། རྩྭ་སྔོན་གྱི་ནང་རོལ་ནས་ཁ་ཟས་འཐུ་བ་སོགས་ཀྱི་དོན་དུ་རྐང་པ་གཉིས་ཀྱི་ཐོག་ཏུ་ལངས་པ་དང་། ལག་པ་གཉིས་པོས་ལས་ཀ་བྱེད་པའི་རྩལ་ཇེ་ཆེར་གྱུར་ནས་ང་ཚོའི་མེས་པོ་རྣམས་ལ་མིའི་བྱ་སྤྱོད་ཀྱི་རང་གཤིས་གསལ་པོར་གྲུབ་མགོ་ཚུགས།
ལོ་གྲངས་ས་ཡ་གཉིས་དང་ཚག་དྲུག་གི་གོང་དུ་ང་ཚོའི་མེས་པོ་མི་རྒོད་དང་འདྲ་བ་དག་གིས་ཤེལ་རྡོ་དཀར་པོ་ལྟ་བུ་རྣམས་བེད་སྤྱད་ནས་ཐོ་བ་སོགས་ལག་ཆའི་རིགས་ཐོག་མར་བེད་སྤྱོད་གཏོང་བའི་མགོ་བཙུགས་ཤིང་། དེ་དང་མཉམ་དུ་འཚོ་སྡོད་བྱེད་སའི་སྟབས་བདེའི་ཁང་པ་ཡང་བཟོ་མགོ་ཚུགས། དེ་རྗེས་འཛམ་གླིང་ཐོག་ཏུ་བྱུང་བའི་འཕོ་འགྱུར་གལ་ཆེ་ཤོས་ནི་མེ་ཐོག་མར་བྱུང་བ་དེ་རེད། གླིང་གཞན་དང་མི་འདྲ་བར་འཛམ་གླིང་འདིར་མེ་འབྱུང་བའི་ཆ་རྐྱེན་བཟང་པོ་ཡོད་པ་ལ་བརྟེན་ནས་མཁའ་དབུགས་རླུང་དང་བུད་ཤིང་དག་ཏུ་ཁྱབ་ནས་ཡོད་པའི་བུད་རྫས་གཉིས་ལ་བརྟེན་ནས་ང་ཚོའི་མེས་པོ་ཚོས་མེ་འབུད་པའི་ཐབས་ཤེས་གསར་གཏོད་བྱས། མེ་འབུད་པའི་ཐབས་ལམ་འདིས་ང་ཚོའི་མེས་པོ་རྣམས་སྲོག་ཆག་གཞན་ལས་ཀྱང་སྔོན་ཐོན་ཆེ་བར་གྱུར།
མེ་འབུད་ཐབས་ལ་བརྟེན་ནས་ང་ཚོའི་མེས་པོ་དག་གིས་ཤ་སོགས་ཟས་ཀྱི་རིགས་མེར་བསྲེགས་པའམ་བརྔོ་བ་སོགས་བྱེད་ཐུབ་ཅིང་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་ཁོ་ཚོའི་གཟུགས་པོའི་ནུས་སྟོབས་དང་ཀླད་པའི་འཁོར་བསྐྱོད་ཀྱང་སྔར་ལས་ཇེ་ཆེར་གྱུར། ལྷག་པར་མེ་ལ་བརྟེན་ནས་མིའི་རིགས་ཀྱིས་རྫ་མ་ལས་བུམ་པ་བཟོ་བ་དང་། ལྕགས་ལས་མཚོན་ཆ་བཟོ་བ་དང་། རྡོ་སོལ་ལས་རླངས་ཤུགས་བཟོས་ཏེ་རིམ་པས་རླངས་འཁོར་དང་མེ་འཁོར་སོགས་དངོས་པོ་ངོ་མཚར་ཅན་སྣ་ཚོགས་པ་འདི་དག་བཟོ་ཐུབ་པ་བྱུང་ཡོད་པས་མེ་སྤར་ཐབས་ཀྱི་རིག་པ་གསར་རྙེད་བྱུང་བའི་ཤུགས་རྐྱེན་ནི་བསམ་ཡུལ་ལས་འདས་པ་རེད།
དེ་ནས་ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་ཉིས་བརྒྱའི་གོང་དུ་ང་ཚོའི་མེས་པོ་རྣམས་ལ་ད་ལྟ་ང་ཚོར་ཡོད་པའི་གཟུགས་པོ་རྣམ་པ་ཆ་ཚང་བ་གྲུབ། དེ་སྔོན་གྱི་མེས་པོ་ཚོར་སྒྲ་སྐད་འབྱིན་བྱེདLarynxཞེས་པ་གྲེ་བའི་དབང་པོ་དེ་ཉིད་མཐོ་ཙམ་དུ་ཡོད་པ་ལ་དུས་སྐབས་འདི་ཙམ་དུ་མགྲིན་པའི་ནང་དུ་མར་བབས་པ་དེས་སྔར་ལས་ཀྱང་སྒྲ་སྐད་འདྲ་མིན་སྣ་ཚོགས་འབྱིན་ཐུབ་པའི་ནུས་པ་བྱུང་། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་ཁོ་ཚོས་གཏམ་བཤད་བྱེད་ཐུབ་པ་བྱུང་ཞིང་། གཏམ་བཤད་ལ་བརྟེན་ནས་ཁོ་ཚོས་གནས་ཚུལ་མང་པོ་ཞིག་ཕན་ཚུན་བརྒྱུད་བསྐུར་བྱེད་ཐུབ་པ་དང་མི་རབས་མང་པོའི་རིང་དུ་རྒྱུན་འཛིན་བྱེད་ཐུབ་པའི་ནུས་པ་བྱུང་། ནུས་པ་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་ད་ཆ་འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་རྣམས་སེམས་ཅན་གཞན་གྱི་རིགས་གང་གིས་ཀྱང་དོ་ཟླ་མི་ནུས་པ་ཡིན།
༥ མིའི་རིགས་ཀྱིས་འཛམ་གླིང་ཁྱབ་ཚུལ།
ལོ་སྟོང་ཕྲག་བརྒྱའི་གོང་དུ་ང་ཚོའི་མེས་པོ་མིའི་རིགས་དེ་དག་ས་ཆ་གཅིག་ཏུ་གཏན་འཇགས་གནས་དགོས་མེད་པར་ཨ་ཧྥ་རི་ཀ་ནས་ས་ཆ་གཞན་དང་གཞན་དུ་འགྲུལ་བཞུད་བྱ་མགོ་ཚུགས། སྐབས་དེ་དུས་གླིང་ཕྲན་འགའ་ཤས་ད་དུང་ཕན་ཚུན་ཐུག་ནས་ཡོད་པས་མིའི་རིགས་དེ་དག་གིས་འཛམ་གླིང་གི་ཐོག་ཏུ་ཡོད་པའི་ས་ཆ་ཕྱེད་ཀ་ཙམ་ལ་རྐང་ཐང་གིས་འགྲོ་ཐུབ་པའི་ཆ་རྐྱེན་ཡོད། སེམས་ཅན་གྱི་རིགས་གཞན་དག་ས་གནས་གཅིག་ཏུ་འཚོ་གནས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་དེས་ཉེན་ཁ་སོགས་འཕྲད་ཚེ་རིགས་ཆ་ཚང་རྩ་མེད་དུ་འགྲོ་ཡི་ཡོད་ཀྱང་མིའི་རིགས་ནི་ད་ཆ་ས་ཆ་གང་སར་ཁྱབ་ཟིན་པས་ཆ་ཚང་རྩ་མེད་འགྲོ་བའི་ཉེན་ཁ་ལས་ཐར་པར་གྱུར།
དེ་ཙམ་དུ་འཛམ་གླིང་འདིར་གྲང་ངར་ཤུགས་ཆེན་བསླེབས་ནས་འཁྱགས་རོམ་གྱི་དུས་སྐབས་ཚེས། འོན་ཀྱང་འབྱུང་འགྱུར་གྱི་ལོ་ས་ཡ་གཅིག་ཙམ་གྱི་རིང་དུ་མི་རྣམས་ས་ཆ་གང་སར་སླེབས་ནས་མིའི་རིགས་དེ་དག་ཁ་ཤས་རྒྱ་ནག་དང་ཨོ་སི་ཏྲི་ལི་ཡ་ལ་སོགས་པར་འབྱོར་ཟིན་ཡོད། དེ་ནས་ལོ་སྟོང་ཕྲག་ལྔ་བཅུའི་ལྷག་གི་གོང་ཙམ་དུ་ཡུ་རོབ་ལ་ཡང་མིའི་རིགས་རྣམས་ཐོག་མར་འབྱོར་ཞིང་། སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་ལོ་གཅིག་ཁྲི་ལྔ་སྟོང་གོང་ཙམ་དུ་མིའི་རིགས་རྣམས་ལྷོ་ཨ་མེ་རི་ཀར་ཡང་འབྱོར་ཡོད། གྲང་ངར་གྱི་ཤུགས་ནི་དེ་སྔོན་འཛམ་གླིང་གི་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་བྱུང་མ་མྱོང་བ་ལྟ་བུ་ཡིན་ཀྱང་མིའི་རིགས་ཀྱིས་ཉེན་ཁ་དེ་ལས་ཐར་བ་ཙམ་དུ་མ་ཟད་རི་མོའི་ལམ་ནས་དངོས་པོ་སྣ་ཚོགས་འབྲི་བའི་སྲོལ་གསར་གཏོད་བྱས་ཏེ་རྣམ་དཔྱོད་སྔར་ལས་ལྷག་པར་གྱུར།
འོན་ཀྱང་འཁྱགས་རོམ་གྱི་དུས་སྐབས་སུ་གླིང་ཕྲན་འགའ་ཞིག་ཕན་ཚུན་མཐུད་པ་དེས་མིའི་རིགས་གང་སར་འགྲོ་ཐུབ་ཀྱང་དེ་རྗེས་སླར་ཡང་འཁྱགས་རོམ་ཞུས་ནས་རྒྱ་མཚོའི་མཐོ་ཚད་ཇེ་མཐོར་གྱུར་ཏེ་གླིང་ཕྲན་དག་གི་བར་མཐུད་ཆད་པ་ལ་བརྟེན་ནས་མིའི་རིགས་དེ་དག་ཕན་ཚུན་འབྲེལ་བ་ཆད་ཅིང་གང་དང་གང་དུ་སླེབས་པའི་གླིང་ཕྲན་དེ་དང་དེར་རྒྱུན་གནས་བྱེད་དགོས་བྱུང་། མ་ཟད་འཁྱགས་རོམ་ཆེན་པོ་དེ་དག་ཞུ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་ཆུ་བོ་དང་རྒྱ་མཚོ་སྣ་ཚོགས་པ་གསར་དུ་བྱུང་།
འཁྱགས་རོམ་གྱི་དུས་སྐབས་རྫོགས་རྗེས་གནམ་གཤིས་ཀྱི་དྲོད་ཚད་ཀྱང་ཇེ་མཐོར་གྱུར་པ་དང་ལྷན་དུ་མིའི་རིགས་རྣམས་གཏན་སྡོད་བྱེད་སའི་གཞིས་ཐོག་མར་ཆགས། ད་ལྟ་མི་འབོར་ཇེ་མང་དང་མིའི་ཟས་ཀྱང་སྔར་ལས་ལྷག་པ་དགོས་པའི་གནད་དོན་ལ་བརྟེན་ནས་མིའི་རིགས་ཀྱིས་ཞིང་འདེབས་པའི་ཐབས་ལམ་གསར་རྙེད་བྱུང་། ཁོ་ཚོས་འདེབས་སྲོལ་ཡོད་པའི་ལོ་ཐོག་ནི་ནས་དང་གྲོ་གཞན་ཡང་བུར་ཤིང་སོགས་རེད།
སྒོ་ཕྱུག་གི་རིགས་དེ་དག་ལས་མིའི་རིགས་ལ་སེམས་ཅན་གཞན་གྱིས་དོ་ཟླ་མི་ནུས་པའི་ཆ་རྐྱེན་སྤྲོད་མཁན་ནི་རྟའི་རིགས་རེད། སྤྱིར་བཏང་བྱས་ན་རྟའི་རིགས་ནི་ཐོག་མར་བྱང་ཨ་མེ་རི་ཀ་ནས་བྱུང་ན་ཡང་སེམས་ཅན་ཆེ་བའི་རིགས་གཞན་དང་མཉམ་དུ་ས་ཆ་དེར་སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་ལོ་སྟོང་ཕྲག་བཅུའི་གོང་ཙམ་དུ་རྟའི་རིགས་རྣམས་རྩ་མེད་དུ་གྱུར། འོན་ཀྱང་སྟབས་ལེགས་པ་ཞིག་ལ་བྱང་ཨ་མེ་རི་ཀར་རྩ་མེད་མ་སོང་གོང་དུ་རྟའི་རིགས་དེ་དག་ས་ཆ་གང་སར་གྲམས་ནས་མི་ཉུང་བ་ཞིག་ཨེའུ་ར་ཤཡའི་Eurasia 歐亞ས་ཁུལ་དུ་སླེབས་ཟིན་ཡོད་པས་རྟའི་རིགས་རྣམས་རྩ་མེད་གྱུར་མེད། དེར་བརྟེན་སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་ལོ་བཞི་སྟོང་ཙམ་དུ་ཤར་གླིང་དབུས་མའི་འབྲོག་པ་དག་གིས་རྟའི་རིགས་རྣམས་བཏུལ་ནས་བཞོན་རྟར་བེད་སྤྱོད་གཏོང་སྲོལ་བྱུང་། དེ་ནས་བཟུང་རྟའི་རིགས་ཀྱིས་ལས་ཀ་དང་དམག་འཁྲུགས་གང་ལ་ཡང་ཕན་ནུས་ཚད་མེད་པ་ཐོན། སེམས་ཅན་གྱི་རིགས་གཞན་གང་གིས་ཀྱང་མིའི་རིགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ལ་རྟ་ལས་ལྷག་པའི་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་ཐུབ་མེད།
༦ རིག་གནས་ཀྱི་དཔལ་ཡོན་དར་ཚུལ།
སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་ལོ་དྲུག་སྟོང་ཙམ་དུ་སྒོ་ཕྱུག་སེམས་ཅན་གསོ་ཉར་དང་ཞིང་ལས་མཉམ་འདེབས་སོགས་ཀྱི་འཚོ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་Mesopotania兩河流域མེ་སོ་པོ་ཏ་ནའི་ས་ཁུལ་དུ་Sumeria 烏爾 སུ་མེར་ཞེས་པའི་མི་རིགས་སྡེབ་ཆེན་པོ་མཉམ་དུ་སྡོད་པའི་ལམ་སྲོལ་ཐོག་མར་ཚུགས་ནས་སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་ལོ་སུམ་སྟོང་ཙམ་དུ་མིའི་རིགས་ཀྱིས་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་འཛུགས་བསྐྲུན་ཐོག་མར་བྱས། འོན་ཀྱང་དེ་དུས་འཚོ་གནས་ཀྱི་རྟེན་བཟའ་བཅའ་ནི་གཙོ་བོ་ཤ་དང་འབྲུའི་རིགས་གཉིས་ཡོད་པ་ལས་འབྲུའི་རིགས་ནས་དང་གྲོ་གཉིས་ཀྱང་དབྱར་ཁ་ལྟ་བུར་མཉམ་དུ་འདེབས་དགོས་ཤིང་མཉམ་དུ་སྐྱེ་བས་ནས་སྐྱེ་ན་གཉིས་ཀ་སྐྱེ་བ་དང་མ་སྐྱེ་ན་གཉིས་ཀ་མི་སྐྱེ་བས་སྐབས་རེ་ལོ་ཐོག་ལ་སད་ཕོག་པ་སོགས་བྱུང་ན་བཟའ་བཅའི་དཀའ་ངལ་འཕྲད་ཀྱི་ཡོད། དེར་བརྟེན་ལས་དོན་དེའི་སྐོར་དོ་དམ་ནན་པོ་བྱེད་དགོས་བྱུང་བས་འབྲུ་རིག་གི་ལས་དོན་གྱི་མགོ་ལ་ཐད་ཀར་ལྟ་མཁན་དེ་ནི་རྒྱལ་པོ་ལྟ་བུ་ཡིན། དེ་དག་གིས་འབྲུ་རིག་གི་ཡོང་འབབ་རྣམས་ཐོར་འགོད་པའི་དོན་དུ་དེ་དག་གི་ཡི་གེ་འབྲི་བའི་ལུགས་སྲོལ་གསར་གཏོད་བྱས། ད་དུང་དེ་དག་ཁྲིམས་དང་མཐུན་མིན་ལྟ་བའི་དོན་དུ་དམག་དོན་ཐོག་མར་གསར་གཏོད་བྱས་ཤིང་། དེ་ཚོའི་ཁྲིམས་དང་སྒྲིག་གཞི་ལ་བརྟེན་ནས་ཆབ་སྲིད་རིག་པ་ཡང་ཐོག་མར་དར།
དེ་ནས་མིའི་རིགས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་གྲོང་ཁྱེར་ནས་རིག་གནས་ཅན་གྱི་རྣམ་པར་འཕོས་པ་ལ་དེ་ལྟར་འཕོ་བར་རྩ་བའི་རྒྱུ་རྐྱེན་གྲོང་ཁྱེར་དེ་དག་གི་བར་དུ་དངོས་ཟོག་བརྗེ་རེས་ཀྱི་ཚོང་ལས་བྱེད་སྲོལ་བྱུང་ཞིང་སུས་ཚོང་ལས་ལ་ཤུགས་ཆེ་བ་ཞུགས་ཐུབ་པ་དེ་ཙམ་གྱིས་གྲོང་ཁྱེར་དེ་ཉིད་ཡར་རྒྱས་ཀྱི་ཚད་མཐོ་བ་བྱུང་། གྲོང་ཁྱེར་ནས་རིག་གནས་ཀྱི་ལྟེ་བར་འཕོ་བ་ལ་མིའི་རིགས་ཀྱིས་སེམས་ཅན་གལ་ཆེན་ཞིག་གི་རོགས་སྐྱོར་ལ་བརྟེན་དགོས་བྱུང་། སེམས་ཅན་གྱི་རིགས་དེ་ནི་དེ་དུས་ཚོང་ལས་ལ་ནུས་པ་ཆེ་ཤོས་འདོན་མཁན་ཡིན་ཀྱང་མི་ཚོས་ནམ་རྒྱུན་མཐོང་ཆུང་བྱེད་པའི་བོང་བུ་རྣམས་རེད། མི་ཚོས་བོང་བུ་རྣམས་ལ་བརྟེན་ནས་དངོས་ཟོག་མང་པོ་བཀལ་ནས་ཚོང་ལས་བྱེད་ཐུབ་པ་བྱུང་། སྐབས་དེ་དུས་བོང་བུའི་ལམ་ནི་དངོས་ཟོག་འགེལ་སའི་ལམ་ཙམ་མ་ཡིན་པར་ལྟ་གྲུབ་འདྲ་མིན་དང་སྒྲུང་འདྲ་མིན་བརྒྱུད་སའི་ལམ་དུ་གྱུར་པས་དེ་དུས་ཀྱི་བོང་བུའི་ལམ་མང་པོ་ཞིག་རིམ་པས་ཉེ་དུས་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་རྣམས་ཀྱི་བར་དུ་གཞུང་ལམ་གཙོ་བོར་གྱུར། སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་ལོ་ཉིས་སྟོང་ཐམ་པར་འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་རྣམས་རྣམ་དཔྱོད་ཀྱི་རྩལ་གོང་འཕེལ་རྒྱ་ཆེར་ཕྱིན་ཏེ་ལོ་རྒྱུས་རང་བཞིན་འཛུགས་བསྐྲུན་མང་དུ་བྱས་པ་ལས་ཨ་ཧྥ་རི་ཀརPyramidཔི་ར་མིཌ་དང་། དབྱིན་ལན་ཌིའི་ལུང་པར་Stonehengeསི་ཊོན་ཧེན་རྗི་དང་། སུ་མེ་ར་ལ་Zigguratརྫིཀ་རཌ་སོགས་པ་བཞེངས། སུ་མེར་མི་རིགས་ཀྱིས་ལྷ་ཁང་བཞེངས་པའི་སྐབས་སུ་རྡུལ་རྫས་རྙིང་པ་ཞིག་བེད་སྤྱོད་བཏང་བ་ཕྱིས་སུ་འཛམ་གླིང་འདིར་བེད་སྤྱོད་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བར་གྱུར་པ་ནི་རྡོ་སྣུམ་རེད། རྡོ་སྣུམ་ཙམ་དུ་མ་ཟད་ང་ཚོའི་ཨང་རྩིས་ཀྱང་སུ་མེར་གྱི་རིག་གཞུང་ནས་དར་ན་ཡང་ཁོ་ཚོའི་ལུགས་སུ་གྲངས་གནས་ནི་གཅིག་ནས་བཅུའི་བར་དུ་མ་ཡིན་པར་གཅིག་ནས་བཅུ་གཉིས་བར་དུ་བརྩི་སྲོལ་ཡོད། དེར་བརྟེན་ང་ཚོའི་ཆུ་ཚོད་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞི་དང་། སྐར་མ་དྲུག་ཅུ། སྐར་ཆ་དྲུག་ཅུ་སོགས་འཇོག་པ་ཡང་ཁོ་ཚོའི་ལུགས་སྲོལ་ལས་བྱུང་བ་ཞིག་རེད། ད་དུང་སུ་མེར་མི་རིགས་ཀྱིས་འཁོར་ལོ་ཐོག་མར་གསར་གཏོད་བྱས་པ་ལ། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་ཤིང་རྟ་འཁོར་ལོ་དང་རིམ་པས་ཉེ་དུས་སོགས་རླངས་འཁོར་དང་མེ་འཁོར་སོགས་བྱུང་སྟེ་མིའི་རིགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ལ་འཕོ་འགྱུར་ཆེན་པོ་ཐེབས། སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་ལོ་གཅིག་སྟོང་ཉིས་བརྒྱ་ཙམ་གྱི་གོང་དུ་མིའི་རིགས་ཀྱིས་མེ་ལ་བསྲེགས་ཏེ་ལྕགས་ཀྱི་རིགས་རྣམས་མཚོན་ཆ་དང་ལག་ཆར་བཟོ་བསྒྱུར་བྱེད་པའི་རིག་པ་གསར་གཏོད་བྱས་པ་ནི་ལྕགས་ཆས་ཀྱི་དུས་སྐབས་ཞེས་འབོད།
ལ་བའི་སྲས་ཀྱི་ལག་ལེན་སོ་བདུན་མ་
རྒྱལ་བའི་སྲས་ཀྱི་ལག་ལེན་སོ་བདུན་མ་བཞུགས་སོ 佛子行三十七頌 Thirty-Seven Bodhisattva Practices
ན་མོ་ལོ་ཀེ་ཤྭ་ར་ཡ། 那莫羅給秀Ra雅！ Namo Lokeshvaraya !
གང་གིས་ཆོས་ཀུན་འགྲོ་འོང་མེད་གཟིགས་ཀྱང་།། འགྲོ་བའི་དོན་ལ་གཅིག་ཏུ་བརྩོན་མཛད་པའི།། བླ་མ་མཆོག་དང་སྤྱན་རས་གཟིགས་མགོན་ལ།། རྟག་ཏུ་སྒོ་གསུམ་གུས་པས་ཕྱག་འཚལ་ལོ།། 雖見諸法無來去，然唯精勤利眾者，勝師怙主觀音前，三門恒時敬頂禮. At all times I prostrate with respectful three doors to the supreme guru and the Protector Chenrezig who, through realizing that all phenomena neither come nor go, strive solely for the welfare of migrators.
ཕན་བདེའི་འབྱུང་གནས་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་རྣམས།། དམ་ཆོས་བསྒྲུབས་ལས་བྱུང་སྟེ་དེ་ཡང་ནི།། དེ་ཡི་ལག་ལེན་ཤེས་ལ་རག་ལས་པས།། རྒྱལ་སྲས་རྣམས་ཀྱི་ལག་ལེན་བཤད་པར་བྱ།། 利樂之源諸佛陀，修持正法而成就， 亦依了知其行故，於此宣說佛子行. The perfect Buddhas, source of benefit and happiness, arise from accomplishing the sublime Dharma; and as that accomplishment depends on knowing the Dharma practices, I will explain the bodhisattvas’ practices.
དལ་འབྱོར་གྲུ་ཆེན་རྙེད་དཀའ་ཐོབ་དུས་འདིར།། བདག་གཞན་འཁོར་བའི་མཚོ་ལས་བསྒྲལ་བྱའི་ཕྱིར།། ཉིན་དང་མཚན་དུ་གཡེལ་བ་མེད་པར་ནི།། ཉན་སེམས་བསྒོམ་པ་རྒྱལ་སྲས་ལག་ལེན་ཡིན།། 已獲暇滿大舟時，為自他渡輪迴海，日日夜夜不懈怠，聞思修持佛子行. At this time when the difficult-to-obtain ship of leisure and fortune has been obtained, ceaselessly hearing, pondering and meditating day and night in order to liberate oneself and others from the ocean of cyclic existence is the bodhisattvas’ practice.
གཉེན་གྱི་ཕྱོགས་ལ་འདོད་ཆགས་ཆུ་ལྟར་གཡོ།། དགྲ་ཡི་ཕྱོགས་ལ་ཞེ་སྡང་མེ་ལྟར་འབར།། བླང་དོར་བརྗེད་པའི་གཏི་མུག་མུན་ནག་ཅན།། ཕ་ཡུལ་སྤོང་བ་རྒྱལ་སྲས་ལག་ལེན་ཡིན།། 貪戀親方如沸水，嗔恨敵方如烈火，遺忘取捨愚暗者，拋棄故鄉佛子行. The mind of attachment to loved ones wavers like water. The mind of hatred of enemies burns like fire. The mind of ignorance, which forgets what to adopt and what to discard, is greatly obscured. Abandoning one’s fatherland is the bodhisattvas’ practice.
ཡུལ་ངན་སྤངས་པས་ཉོན་མོངས་རིམ་གྱིས་འགྲིབ།། རྣམ་གཡེང་མེད་པས་དགེ་སྦྱོར་ངང་གིས་འཕེལ།། རིག་པ་དྭངས་པས་ཆོས་ལ་ངེས་ཤེས་སྐྱེ།། དབེན་པ་བསྟེན་པ་རྒྱལ་སྲས་ལག་ལེན་ཡིན།། 離惡境故惑漸輕，無散亂故善自增， 淨心於法生定解，居於靜處佛子行. When harmful places are abandoned, disturbing emotions gradually diminish. Without distraction, virtuous endeavors naturally increase. Being clear-minded, definite understanding of the Dharma arises. Resorting to secluded places is the bodhisattva’s practice.
ཡུན་རིང་འགྲོགས་པའི་མཛའ་བཤེས་སོ་སོར་འབྲལ།། འབད་པས་བསྒྲུབས་པའི་ནོར་རྫས་ཤུལ་དུ་ལུས།། ལུས་ཀྱི་མགྲོན་ཁང་རྣམ་ཤེས་མགྲོན་པོས་འབོར།། ཚེ་འདི་བློས་བཏང་རྒྱལ་སྲས་ལག་ལེན་ཡིན།། 長伴親友各分離，勤積之財留後世，識客終離身客店，捨棄今世佛子行. Long-associated companions will part from each other. Wealth and possessions obtained with effort will be left behind. Consciousness, the guest, will cast aside the guesthouse of the body. Letting go of this life is the bodhisattva’s practice.
གང་དང་འགྲོགས་ན་དུག་གསུམ་འཕེལ་འགྱུར་ཞིང་།། ཐོས་བསམ་བསྒོམ་པའི་བྱ་བ་ཉམས་འགྱུར་པས།། བྱམས་དང་སྙིང་རྗེ་མེད་པར་སྒྱུར་བྱེད་པའི།། གྲོགས་ངན་སྤོང་བ་རྒྱལ་སྲས་ལག་ལེན་ཡིན།། 交往惡人增三毒，失壞聞思修事業， 令成無有慈悲者，遠離惡友佛子行. When evil companions are associated with, the three poisons increase, the activities of listening, pondering and meditation decline, and love and compassion are extinguished. Abandoning evil companions is the bodhisattvas’ practice.
གང་ཞིག་བསྟེན་ན་ཉེས་པ་ཟད་འགྱུར་ཞིང་།། ཡོན་ཏན་ཡར་ངོའི་ཟླ་ལྟར་འཕེལ་འགྱུར་བའི།། བཤེས་གཉེན་དམ་པ་རང་གི་ལུས་བས་ཀྱང་།། གཅེས་པར་འཛིན་པ་རྒྱལ་སྲས་ལག་ལེན་ཡིན།། 依止正士滅罪業，功德增如上弦月， 殊勝上師較自身，更為珍愛佛子行. When sublime spiritual friends are relied upon, one’s faults are exhausted and one’s qualities increase like the waxing of moon. Holding sublime spiritual friends even more dear than one’s own body is the bodhisattvas’ practice.
རང་ཡང་འཁོར་བའི་བཙོན་རར་བཅིངས་པ་ཡིས།། འཇིག་རྟེན་ལྷ་ཡིས་སུ་ཞིག་སྐྱོབ་པར་ནུས།། དེ་ཕྱིར་གང་ལ་སྐྱབས་ན་མི་བསླུ་བའི།། དཀོན་མཆོག་སྐྱབས་འགྲོ་རྒྱལ་སྲས་ལག་ལེན་ཡིན།། 己尚縛於輪迴獄，世間天神能救誰？故知殊勝無欺處，皈依三寶佛子行. What worldly gods, himself also bound in the prison of cyclic existence, is able to protect others? Therefore, when refuge is sought, taking refuge in the undeceiving triple gem is the bodhisattvas’ practice.
ཤིན་ཏུ་བཟོད་དཀའི་ངན་སོང་སྡུག་བསྔལ་རྣམས།། སྡིག་པའི་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུར་ཐུབ་པས་གསུངས།། དེ་ཕྱིར་སྲོག་ལ་བབ་ཀྱང་མི་དགེའི་ལས།། ནམ་ཡང་མི་བྱེད་རྒྱལ་སྲས་ལག་ལེན་ཡིན།། 佛說難忍惡趣苦，皆為惡業之果報，是故縱遇生命難，永不造罪佛子行. The Subduer said that all the unbearable suffering of the three lower realms is the fruition of wrongdoing. Therefore, never committing negative deeds, even at peril to one’s life, is the Bodhisattvas’ practice.
སྲིད་གསུམ་བདེ་བ་རྩྭ་རྩེའི་ཟིལ་པ་བཞིན།། ཡུད་ཙམ་ཞིག་གིས་འཇིག་པའི་ཆོས་ཅན་ཡིན།། ནམ་ཡང་མི་འགྱུར་ཐར་པའི་གོ་འཕང་མཆོག། དོན་དུ་གཉེར་བ་རྒྱལ་སྲས་ལག་ལེན་ཡིན།། 三有樂如草尖露，乃是瞬間壞滅法， 了知恒時無變法，希求解脫佛子行. The pleasure of the triple world, like a dewdrop on the tip of a blade of grass, is imperiled in a single moment. Striving for the supreme state of never-changing liberation is the bodhisattvas’ practice.
ཐོག་མེད་དུས་ནས་བདག་ལ་བརྩེ་བ་ཅན།། མ་རྣམས་སྡུག་ན་རང་བདེས་ཅི་ཞིག་བྱ།། དེ་ཕྱིར་མཐའ་ཡས་སེམས་ཅན་བསྒྲལ་བྱའི་ཕྱིར།། བྱང་ཆུབ་སེམས་བསྐྱེད་རྒྱལ་སྲས་ལག་ལེན་ཡིན།། 無始時來慈我者，諸母若苦自何樂？是故為度無邊眾，發菩提心佛子行. When mothers who have been kind to one since beginninglesss time are suffering, what’s the use of one’s own happiness? Therefore, generating the mind of enlightenment in order to liberate limitless sentient beings is the bodhisattvas’ practice.
སྡུག་བསྔལ་མ་ལུས་བདག་བདེ་འདོད་ལས་བྱུང་།། རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་གཞན་ཕན་སེམས་ལས་འཁྲུངས།། དེ་ཕྱིར་བདག་བདེ་གཞན་གྱི་སྡུག་བསྔལ་དག། ཡང་དག་བརྗེ་བ་རྒྱལ་སྲས་ལག་ལེན་ཡིན།། 諸苦由求自樂生，圓滿正覺利他成，是故己樂與他苦，真實相換佛子行. All suffering without exception comes from wishing for one’s own happiness. The perfect Buddhas arise from the altruistic mind. Therefore, completely exchanging one’s own happiness for the suffering of others is the bodhisattvas’ practice.
སུ་དག་འདོད་ཆེན་དབང་གིས་བདག་གི་ནོར།། ཐམས་ཅད་འཕྲོག་གམ་འཕྲོག་ཏུ་འཇུག་ན་ཡང་།། ལུས་དང་ལོངས་སྤྱོད་དུས་གསུམ་དགེ་བ་རྣམས།། དེ་ལ་བསྔོ་བ་རྒྱལ་སྲས་ལག་ལེན་ཡིན།། 何人以大貪欲心，奪或令奪我諸財， 自身受用三世善，迴向於他佛子行. Even if others, influenced by great desire, steal all one’s wealth or have it stolen, dedicating to them one’s body, possessions and virtues (accumulated in) the three times is the bodhisattvas’ practice.
བདག་ལ་ཉེས་པ་ཅུང་ཟད་མེད་བཞིན་དུ།། གང་དག་བདག་གི་མགོ་བོ་གཅོད་བྱེད་ནའང་།། སྙིང་རྗེའི་དབང་གིས་དེ་ཡི་སྡིག་པ་རྣམས།། བདག་ལ་ལེན་པ་རྒྱལ་སྲས་ལག་ལེན་ཡིན།། 我雖無有些微錯，何人若斷吾頭顱，然以悲心將彼罪，自身代受佛子行. Even if others are going to cut off one’s head when one is utterly blameless, taking upon oneself all their negative deeds by the power of compassion is the bodhisattvas’ practice.
འགའ་ཞིག་བདག་ལ་མི་སྙན་སྣ་ཚོགས་པ།། སྟོང་གསུམ་ཁྱབ་པར་སྒྲོག་པར་བྱེད་ན་ཡང་།། བྱམས་པའི་སེམས་ཀྱིས་སླར་ཡང་དེ་ཉིད་ཀྱི།། ཡོན་ཏན་བརྗོད་པ་རྒྱལ་སྲས་ལག་ལེན་ཡིན།། 有者百般中傷吾，惡名縱遍三千界， 然我深懷慈愛心，讚其功德佛子行. Even if someone broadcasts throughout the billion worlds all sorts of offensive remarks about one, speaking in turn of that person’s qualities with a loving mind is the bodhisattvas’ practice.
འགྲོ་མང་འདུས་པའི་དབུས་སུ་འགའ་ཞིག་གིས།། མཚང་ནས་བྲུས་ཤིང་ཚིག་ངན་སྨྲ་ན་ཡང་།། དེ་ལ་དགེ་བའི་བཤེས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་ཀྱིས།། གུས་པར་འདུད་པ་རྒྱལ་སྲས་ལག་ལེན་ཡིན།། 何人大庭廣眾中，揭露吾過出惡語， 於彼亦作上師想，恭敬頂禮佛子行. Even if, in the midst of a public gathering, someone exposes faults and speaks ill of one, humbly paying homage to that person, perceiving him as a spiritual friend, is the bodhisattvas’ practice.
བདག་གིས་བུ་བཞིན་གཅེས་པར་བསྐྱངས་པའི་མིས།། བདག་ལ་དགྲ་བཞིན་བལྟ་བར་བྱེད་ན་ཡང་།། ནད་ཀྱིས་བཏབ་པའི་བུ་ལ་མ་བཞིན་དུ།། ལྷག་པར་བརྩེ་བ་རྒྱལ་སྲས་ལག་ལེན་ཡིན།། 吾如自子愛護者，彼縱視我如怨敵， 猶如慈母於病兒，尤為憐愛佛子行. Even if someone for whom one has cared as lovingly as his own child regards one as an enemy, to cherish that person as dearly as a mother does an ailing child is the bodhisattvas’ practice.
རང་དང་མཉམ་པའམ་དམན་པའི་སྐྱེ་བོ་ཡིས།། ང་རྒྱལ་དབང་གིས་བརྙས་ཐབས་བྱེད་ན་ཡང་།། བླ་མ་བཞིན་དུ་གུས་པས་བདག་ཉིད་ཀྱི།། སྤྱི་བོར་ལེན་པ་རྒྱལ་སྲས་ལག་ལེན་ཡིན།། 與我等同或下士，雖以傲慢而凌辱， 然吾敬其如上師，恒時頂戴佛子行. Even if, influenced by pride, an equal or inferior person treats one with contempt; respectfully placing him like a guru at the crown of one’s head is the bodhisattva’s practice.
སྙན་པར་གྲགས་ཤིང་འགྲོ་མང་སྤྱི་བོས་བཏུད།། རྣམ་ཐོས་བུ་ཡི་ནོར་འདྲ་ཐོབ་གྱུར་ཀྱང་།། སྲིད་པའི་དཔལ་འབྱོར་སྙིང་པོ་མེད་གཟིགས་ནས།། ཁེངས་པ་མེད་པ་རྒྱལ་སྲས་ལག་ལེན་ཡིན།། 美名遠揚眾人敬，亦獲財如多聞子， 然見世福無實義，毫無傲慢佛子行. Though one may be famous and revered by many people or gain wealth like that of Vaishravana, having realized that worldly fortune is without essence, to be unconceited is the bodhisattvas’ practice.
རང་གི་ཞེ་སྡང་དགྲ་བོ་མ་ཐུལ་ན།། ཕྱི་རོལ་དགྲ་བོ་བཏུལ་ཀྱང་འཕེལ་བར་འགྱུར།། དེ་ཕྱིར་བྱམས་དང་སྙིང་རྗེའི་དམག་དཔུང་གིས།། རང་རྒྱུད་འདུལ་བ་རྒྱལ་སྲས་ལག་ལེན་ཡིན།། 自嗔心敵若未降，降伏外敵反增強，故以慈悲之軍隊，調伏自心佛子行. If outer foes are destroyed while not subduing the enemy of one’s own hatred, enemies will only increase. Therefore, subduing one’s own mind with the army of love and compassion is the bodhisattvas’ practice.
འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལན་ཚྭའི་ཆུ་དང་འདྲ།། ཇི་ཙམ་སྤྱོད་ཀྱང་སྲེད་པ་འཕེལ་བར་འགྱུར།། གང་ལ་ཞེན་ཆགས་སྐྱེ་བའི་དངོས་པོ་རྣམས།། འཕྲལ་ལ་སྤོང་བ་རྒྱལ་སྲས་ལག་ལེན་ཡིན།། 一切妙欲如鹽水，愈享受之愈增貪， 令生貪戀諸事物，即刻放棄佛子行. Indulging sense pleasures is like drinking salt water – however much one indulges, thirst and craving only increase. Immediately abandoning whatever things give rise to clinging and attachment is the bodhisattvas’ practice.
ཇི་ལྟར་སྣང་བ་འདི་དག་རང་གི་སེམས།། སེམས་ཉིད་གདོད་ནས་སྤྲོས་པའི་མཐའ་དང་བྲལ།། དེ་ཉིད་ཤེས་ནས་གཟུང་འཛིན་མཚན་མ་རྣམས།། ཡིད་ལ་མི་བྱེད་རྒྱལ་སྲས་ལག་ལེན་ཡིན།། 一切境現唯心造，心性本來離戲邊，了達此理於二取，皆不作意佛子行. Appearances are one’s own mind. From the beginning, mind’s nature is free from the extremes of elaboration. Knowing this, not to engage the mind in subject-object duality is the bodhisattvas’ practice.
ཡིད་དུ་འོང་བའི་ཡུལ་དང་འཕྲད་པ་ན།། དབྱར་གྱི་དུས་ཀྱི་འཇའ་ཚོན་ཇི་བཞིན་དུ།། མཛེས་པར་སྣང་ཡང་བདེན་པར་མི་ལྟ་ཞིང་།། ཞེན་ཆགས་སྤོང་བ་རྒྱལ་སྲས་ལག་ལེན་ཡིན།། 逢遇悅意對境時，視如夏季之彩虹，雖顯美妙然無實，斷除貪執佛子行. When encountering pleasing sense objects, though they appear beautiful like a rainbow in summer time, not to regard them as real and to abandon clinging attachment is the bodhisattvas’ practice.