cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་པས་ཤ་ཆང་སྤྱོད་རུང་མི་རུང་སྐོར་
སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་པས་ཤ་ཆང་སྤྱོད་རུང་མི་རུང་དང་།གྲྭ་རྟགས་འཛིན་པའི་འདོད་ཆེན་ཡི་དྭགས་ཀྱི་རིགས་ཀྱི་བཟོ་ལྟ་བཤད་པ། དོར་ཞི་གདོང་དྲུག་སྙེམས་བློ། དང་པོ།སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་པས་ཤ་བཟའ་རུང་མི་རུང་གི་དོན་བཤད་པ། བཟའ་བཏུང་ནི་མི་རྣམས་ཀྱི་སྲོག་འཚོ་བའི་ཆ་རྐྱེན་དང་བོ་ཡིན་ལ།ཆོས་ལུགས་དད་མོས་ནི་མི་རྣམས་ཀྱི་ཉེར་མཁོ་རིམ་པ་གསུམ་པར་ཐེ་ཡོད།མི་རྣམས་སྲོག་འཚོ་བའི་གཞི་རྩའི་སྟེང་ནས་ཆོས་ལུགས་ལ་དད་པ་བྱེད་དགོས་པས།བཟའ་བཏུང་ནི་མི་རྣམས་ཀྱི་ཉེར་མཁོ་ཨང་དང་པོ་ཡིན།དེ་ཡང་བཟའ་བཏུང་ནི་མི་རྣམས་ཀྱི་ཐོན་བསྐྱེད་དང་འཚོ་བའི་ཆ་རྐྱེན་གནས་པའི་འཁོར་ཡུག་གི་ཆ་རྐྱེན་རྟེན་འབྲེལ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་པས།ནགས་ཚལ་དུ་གནས་པའི་གདོད་མའི་མི་རྣམས་རྔོན་པའི་ལས་བྱེད་ཅིང་།ཟས་སུ་རི་དྭགས་ཀྱི་ཤ་དང་ཤིང་ཐོག་ཟ་བ་དང་།གོས་སུ་པགས་རིགས་དང་ཤིང་ལོ་སོགས་གྱོན་པ་ཡིན་ལ།ཆུ་བོ་དང་མཚོ་འགྲམ་དུ་གནས་པའི་མི་རྣམས་ཉ་བ་བྱེད་ཅིང་ཉ་ཤ་ཟ་བ་ཡིན།རྔོན་པས་འཚོ་བའི་གདོད་མའི་མི་རྒྱུད་དེ་དག་ལས་མཆེད་པའི་མི་རྣམས་ཐོན་བསྐྱེད་དང་འཚོ་གནས་ཀྱི་ཆ་རྐྱེན་ལ་བརྟེན་ནས་རྩྭ་ཐང་དུ་གནས་པའི་འབྲོག་པ་དང་།ནགས་སུ་གནས་པའི་རྔོན་པའི་རིགས་བྱུང་ཞིང་།ཆུ་བོའི་འགྲམ་དུ་གནས་པ་རྣམས་ཞིང་འདེབས་ས་ཡོད་པ་རྣམས་ཞིང་ལས་བྱེད་པ་དང་།ཞིང་ས་མེད་པ་རྣམས་ཉ་བ་བྱེད་ཅིང་།ཞིང་པ་རྣམས་འབྲུ་རིགས་དང་སྔོ་ཚོད་ཟ་བ་དང་།ཉ་བས་ཉ་ཤ་ཟ་བ།འབྲོག་པས་ནོར་ལུག་གི་ཤ་ཟ་དང་།རྔོན་པས་རི་དྭགས་ཀྱི་ཤ་ཟ་བ་ནི་ཐོན་བསྐྱེད་ཀྱི་ཆ་རྐྱེན་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་བ་ཡིན་པས།འོས་མི་འོས་དང་སྔོན་ཐོན་ཡིན་མིན་སོགས་ཀྱི་དབྱེ་བ་འོས་པ་ཞིག་མིན།
སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ནི་ཐབས་མཁས་ཐུགས་རྗེ་ལ་བརྟེན་ནས་ཆོས་གསུངས་ཤིང་། ཐབས་མཁས་ཐུགས་རྗེས་འགྲོ་དོན་བྱེད་པ་ཡིན་ལ།ཐབས་མཁས་ཐུགས་རྗེ་རྒྱ་ཆེན་པོ་ཟེར་བ་རེད།དེ་ནི་མི་རིགས་སོ་སོ་དང་།རིག་གནས་སོ་སོའི་སྤྱི་ཚོགས་སུ་གནས་པའི་མི་རྣམས་ཀྱི་ཁམས་དང་མོས་པ་བསམ་པ་དང་མཐུན་ཞིང་།ཚང་མས་ཁས་ལེན་ཐུབ་ཅིང་།དང་ལེན་བྱེད་བདེ་བའི་ངོས་ནས་འདུལ་འདྲེན་བྱེད་པ་ཞིག་ཡིན། དཔེར་ན།འདུལ་བའི་ཀུན་སྤྱོད་ཕྱོགས་ནས་ཀྱང་ཡུལ་མི་འདྲ་བའི་དབང་གིས་སྡོམ་ཁྲིམས་མི་འདྲ་བ་བཅས་པ་རེད།དགེ་སློང་དང་དགེ་ཚུལ་མི་འདྲ།ཁྱིམ་པ་དང་རབ་བྱུང་མི་འདྲ།ཕོ་མོ་མི་འདྲ།ལྷོ་རྒྱུད་ཐེག་དམན་དང་བྱང་རྒྱུད་ཐེག་ཆེན་གཉིས་མི་འདྲ།མདོ་སྔགས་གཉིས་མི་འདྲ།སྔགས་ཀྱི་ནང་གསེས་རྒྱུད་སྡེ་འོག་མ་དང་གོང་མ་གཉིས་མི་འདྲ། རྩ་བཞི་ཆང་བཅས་དགེ་བསྙེན་གྱི་སྲུང་སྡོམ་ལྔ་ལས་སྣ་གཅིག་སྲུང་བ་དང་།ཆ་ཚང་ལེན་པ་དང་། གཏན་ཁྲིམས་ལེན་པ་དང་།དུས་ཆོས་བྱེད་པ་སོགས་ཅི་རིགས་ཡོད།སྡོམ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཁྱད་པར་དག་ལས་ཀྱང་།གང་ལ་གང་འདུལ་གྱི་རྒྱལ་བའི་ཐབས་མཁས་ཀྱི་མཛད་པ་དེ་བསྟན།རྒྱུད་སྡེ་འོག་མ་ལ་ལར་ཤ་དང་སྒོག་བཙོང་ཟ་བ་སོགས་མངོན་གསལ་དུ་བཀག་པ་མ་གཏོགས།སྡོམ་པ་བསྟན་པའི་རྒྱལ་བའི་གསུང་རབ་གང་གི་ནང་དུ་ཡང་ཤ་བཟའ་མི་ཆོག་པའི་ཚིག་མེད།དེ་ཡང་ཁྲིམས་བཅས་པའི་ཚེ་རྗེས་འཇུག་རྣམས་ཀྱི་འཚོ་བའི་ཆ་རྐྱེན་དང་རབ་བྱུང་རྣམས་སློང་མོའི་ཟས་ལ་བརྟེན་པར་དགོངས་པ་རེད་སྙམ།གལ་ཏེ་ཟས་སུ་ཤ་ཁྲག་ཟ་བ་དང་།གོས་སུ་ཀོ་པགས་གྱོན་པའི་རྩ་ཐང་གི་འབྲོག་པ་དང་།གླིང་ཕྲན་དང་ཀླུང་འགྲམ་གྱི་ཉ་བ་དང་།རྔོན་པའི་ཟས་ཀྱིས་འཚོ་བའི་རི་བ་རྣམས་ལ།སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་པས་ཤ་ཟ་མི་ཆོག་པགས་རིགས་གོན་མི་ཆོག་སོགས་སུ་ཆོས་སྒྲོགས་བྱས་ན་མི་དེ་རྣམས་ཆོས་ལ་འཇུག་ཁ་དཀའ་བར་སྙམ་མོ།དེའི་རྒྱུ་མཚན་ཡང་མི་དེ་རྣམས་ཀྱི་འཚོ་བའི་ཆ་རྐྱེན་ཀྱི་འབྱུང་ཁུངས་ཐོན་བསྐྱེད་ལས་རིགས་བསྒྱུར་དགོས་པ་དང་།སྲོག་འཚོ་བའི་ཆ་རྐྱེན་བཀག་རྐྱེན་བྱུང་བ་རེད།དེ་ལྟར་བྱས་ན་ཟོག་འཚོས་པ་ལས་ཞིང་འདེབས་པའི་ཆ་རྐྱེན་མེད་པ་རྣམས་སྲོག་ཇི་ལྟར་འཚོ།མཐོ་སྒང་གྲངས་ངར་ཆེ་སར་གནས་པའི་མི་རྣམས་པགས་རིགས་མ་གོན་ན་ཇི་ཞིག་གོན།འདུལ་བར་གྲངས་ངར་སྐྱོབ་པར་དགོངས་ནས་ཀོ་པགས་ཀྱི་གཞི་གསུང་ལ།གཏན་ནས་ཟོག་བཤའ་མ་ཆོག་ན་གོས་སུ་གནང་བའི་ཀོ་པགས་དེ་དག་ག་ནས་འབྱུང་།ཉ་བ་དང་རྔོན་པ་རྣམས་ཀྱང་འདྲ།དེ་དག་གིས་ཞིང་བཏབ་ན་ཞིང་ས་མེད་ལ།ཚོང་བྱེད་ན་ཚོང་བྱེད་ས་ཡང་མེད་པས།མི་དེ་དག་ལ་སངས་རྒྱ་རུང་གི་རྒྱུ་གཏན་ནས་མེད་པས་ཆོས་བསླབ་མི་ཆོག་པ་ཡིན་ནམ།མཐོ་སྒང་འཁྱག་སར་གནས་པའི་མི་རྣམས་ཀྱི་ལུས་གནས་པ་ལ་ཟས་དྲོད་བཅུད་ཆེ་བ་ལ་ངེས་པར་བརྟེན་དགོས་པས།དེ་དག་གིས་དྲོད་བཅུད་ཆེ་བའི་ཟས་གང་ལ་བརྟེན།
མི་ལ་རས་པའི་རྣམ་ཐར་ནང་དུ།མི་ལ་སྒོམ་སྒྲུབ་ལ་ཕེབས་ཁར།བླ་མ་མར་བས་དམ་སྦྱར་བྱས་པའི་གདམས་ངག་ཡི་གེ་གསུམ་གནང་ནས་དཀའ་འཁག་ཐུག་དུས་རིམ་པར་ཡིག་ཁ་ཕྱེ་ནས་ལྟོས་གསུང་ཞིང་།མི་ལས་ཟྭ་ཚོད་ཟོས་པས་ལུས་སྟོབས་ཇེ་ངན་དུ་སོང་ནས་ལུས་ཤ་སྐམ་ཞིང་ཤ་མདོག་ཀྱང་སྔོན་པོར་གྱུར་ནས།ཉམས་ལེན་ལ་བོགས་ཐོན་མ་བྱུང་བས།ཡིག་ཐུམ་དང་བོ་དེ་ཁ་ཕྱེ་ནས་བལྟས་ཚེ།ཉམས་ལེན་བོགས་ཐོན་མ་བྱུང་ན།ཤ་ཆང་བསྟེན་ནས་ལུས་སྟོབས་གསོ་དགོས།ཞེས་གསུང་བ་ལྟར་བེ་ཏ་མགོན་སྐྱིད་ཀྱིས་ཤ་ཆང་བསྐྱལ་འོངས་པ་བཞེས་པས་བོགས་བསྐྱེད་ཆེན་པོ་བྱུང་ཞེས་འབྱུང་།དེ་ཡང་རྩ་རླུང་སོགས་སྦྱངས་ན་ལུས་སྟོབས་རྒྱས་པའི་ཟས་བཅུད་ཅན་བསྟེན་དགོས་པས། སྔགས་བླ་མེད་ལ་ཤ་ཆང་མ་བཀག་པའི་སྟེང་ཤ་ལྔ་བདུད་རྩི་ལྔ་དང་ཆང་སོགས་དམ་ཚིག་གི་རྫས་སུ་བཞགརྒྱ་གར་གྲུབ་ཆེན་བརྒྱད་ཅུའི་ནང་གི་ལི་ཨུ་བ་ཉའི་རྒྱུ་མ་ཟ་པ་དང་།དཔལ་ལྡན་ཤ་པ་རི་རྔོན་པ་ཞིག་ཡིན་པ་ལྟ་བུ་རེད། དགེ་སློང་ཞེས་པ་ཡང་སློང་མོའི་ཟས་ལ་བརྟེན་པའི་དགེ་སྦྱོང་གི་དོན་རེད།ལྷུང་བཟེད་བཏེགས་ནས་ཟས་སློང་བ་ཡིན་པས།སྦྱིན་བདག་གིས་ཟས་གང་བྱིན་ན་དེ་ཟ་བ་ལས།ཟས་འདི་ཟ་དང་འདི་དགོས་ཞེས་འདེམས་པའི་དབང་ཆ་ཡོད་པ་མ་རེད།དེའི་གནད་ཀྱིས་ཆོས་འདུལ་བ་ལས་།ཟས་གོས་གནས་མལ་ངན་ངོན་ཙམ་གྱིས་ཆོག་ཤེས་པ་དང་།ཅི་རྙེད་པའི་ཟས་ལ་བསྟེན་པ་དང་།རྣམ་གསུམ་དག་པའི་ཤ་བཟའ་བར་གནང་།ཤ་ཟ་མི་ཆོག་འོ་མ་འཐུང་མི་ཆོག་ཅེས་དེ་སྟོན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ངོ་ཡ་བྱེད་པའི་ལྷས་སྦྱིན་གྱིས་ཁྲིམས་ལོག་བྱས་པ་རེད།
རྒྱ་རྒྱུད་ནང་བསྟན་དུ་ཤ་བཀག་པའི་ཁྲིམས་དེ་འདུལ་ཁྲིམས་མ་རེད།རྒྱ་རྒྱལ་ལྱིང་བུ་ཏིས་བཟོས་པའི་རྒྱལ་ཁྲིམས་ཤིག་རེད།རྒྱ་ནག་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནི་ཆོས་ཁྲིམས་ལས་རྒྱལ་ཁྲིམས་བཙན་པ་ཞིག་རེད།ལྱིང་བུ་ཏིས་ཞེས་པ་དེ་གཙུག་ལག་ཁང་བཞེངས་ཤིང་།རབ་བྱུང་མང་བོར་བསོད་སྙོམས་དྲངས་པ་དང་།རང་ཡང་རྒྱལ་སྲིད་སྤངས་ཏེ་རབ་བྱུང་ལན་གསུམ་བསྒྲུབ་ཅིང་།ཁོ་བོས་དགེ་བ་མང་དུ་བྱས་པ་འདི་དགེ་བར་སོང་ངམ་ཞེས་རྒྱ་གར་གྱི་སློབ་དཔོན་དྷརྨ་ཞེས་པར་དྲིས་པས།འདི་དོན་དམ་པའི་དགེ་བ་མིན་ཞེས་གསུངས།ཁོ་བོས་བལྟས་ན་ཡང་དྷརྨའི་གསུངས་དེ་དོན་ལ་ཁེལ། རྒྱ་རྒྱལ་དེས་དགེ་བ་བྱས་པ་དེ་བདེན་འཛིན་གྱི་དབང་དུ་སོང་ཞིང་དམིགས་མེད་ཀྱིས་ཤེས་རབ་ཀྱིས་མ་ཟིན་པའི་སྐྱོན་འདུག ཁ་ཅིག་ན་རེ།ཤ་ཟ་བ་ནི་སྙིང་རྗེ་མེད་པའི་རྟགས་རེད།ཤ་ཟོས་ན་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་མི་སྐྱེ་སོགས་ཟེར་རོ། སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་འདི།ཟས་སུ་ཤ་ཟ་ཞིང་།གོས་སུ་པགས་རིགས་གྱོན་པའི་བོད་ཁམས་མཐོ་སྒང་དུ་གནས་པའི་བོད་མི་རིགས་འདི་ལ་དར་ནས་མི་ལོ་སྟོང་དང་བཞི་བརྒྱ་ལྷག་སོང་ཞིང་།ལྷོ་རྒྱུད། རྒྱ་རྒྱུད།བོད་རྒྱུད་ཅེས་འཛམ་གླིང་གི་ནང་བསྟན་རྒྱུད་པ་ཆེན་པོ་གསུམ་གྱི་ནང་གི་ཡ་གྱལ་ཞིག་ཏུ་གྱུར།སྔོན་དང་ད་ལྟར་གྱི་མཁས་པ་ཆེན་པོ་དང་།གྲུབ་བརྙེས་ཀྱི་སྐྱེས་བུ།དད་པའི་གང་ཟག་གྲངས་ཀྱིས་མི་ཟིན་པ་ས་སྟེང་ཁྱབ་ནས་ཡོད།ཟས་སུ་ཤ་དང་གོས་སུ་པགས་རིགས་གྱོན་པའི་མཁས་གྲུབ་ཀྱི་སྐྱེས་ཆེན་དམ་པ་དེ་དག་ཚང་མ་ལ་སྙིང་རྗེ་དང་བྱམས་སེམས་མེད་པར་སྨྲར་ནུས་སམ། རང་རེས་ཤ་ཆང་གི་ནང་མཆོད་འབུལ་ཡུལ་གྱི་ཡི་དམ།མཁའ་འགྲོ།ཆོས་སྐྱོང་དེ་དག་ཐམས་ཅད་སྙིང་རྗེ་མེད་པའི་ཕྱི་རོལ་པའི་ལྷ་ཡིན་ཞེས་སྨྲ་རྒྱུ་ཡིན་ནམ།ང་རང་དཀར་ཟས་བསྟེན་པ་ལ་ངོ་རྒོལ་བྱེད་པ་མིན།མི་ཐམས་ཅད་ལ་ཟས་གང་བསྟེན་ཐད་ལ་རང་དབང་ཡོད།ངས་བསམ་ན་ཐོན་བསྐྱེད་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་དང་།འཚོ་བའི་འཁོར་ཡུག་གི་ཆ་རྐྱེན།ལུས་ཕུང་གི་ཁྱད་པར་སོགས་ལ་མ་བསྟུན་པར་མཐའ་གཅིག་ཏུ་དམར་ཟས་བཀག་པ་དང་།ལྷག་པར་དུ་འབྲོག་རིགས་མི་དམངས་ཀྱི་ཐོན་བསྐྱེད་དང་།འཚོ་བའི་གནས་བབས།དཔལ་འབྱོར་གྱི་འབྱུང་ཁུངས་སོགས་ལ་གནོད་པ་བྱུང་ན།སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཐབས་མཁས་སྤྱོད་པ་དང་ཤེས་རབ་ཟབ་མོའི་ལྟ་བ་དང་འགལ་ལམ་སྙམ་མོ།
གཉིས་པ།སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་པས་ཆང་འཐུང་ཆོག་མི་ཆོག་བཤད་པ།སྲོག་གཅོད།མ་བྱིན་ལེན།མི་ཚངས་སྤྱོད།རྫུན་བཅས་ལ་རྩ་བ་བཞི་ཟེར་ཞིང་།དེ་ལ་ཆང་བཞག་པས་རྩ་བཞི་ཆང་དང་ལྔ་ཟེར་རོ།དེའི་ནང་གི་སྔ་མ་བཞི་ནི་ཉེས་པ་ཤིན་ཏུ་ལྗི་ཞིང་མ་བསྲུང་ན་དམྱལ་བར་ལྟུང་བས་རྩ་ལྟུང་བཞི་ཟེར་ཞིང་།ཆང་འཐུང་ན་དྲན་པ་འཐོར་བས་སྤང་ལྟུང་འབྱུང་ཉེན་ཆེ་བས་བཀགའདུལ་བར་སྨན་གྱི་རུ་རྟར་འཐུང་རུང་བར་བཤད།འོན་ཀྱང་སྔགས་བླ་མེད་ལ་ཤ་ཆང་སྤྱོད་ཆོགཐེག་དམན་གྱི་སྡོམས་ཁྲིམས་རྣམས་བྱང་སེམས་ཀྱི་སྡོམ་པར་འགྲོ་དོན་དུ་གྱུར་ན་སྤྱོད་ཆོག་པའི་གནང་བ་ཡོད།དཔེར་ན་འདབ་ཆགས་ཕལ་བ་བཙན་དུག་ཟོས་ན་འཆི་ཡང་།རྨ་བྱས་བཙན་དུག་ཟོས་ན་ལུས་སྟོབས་རྒྱས་པ་ལྟ་བུ་རེད།ཆང་འཐུང་རུང་མི་རུང་གང་ཟག་གི་ཁྱད་པར་ལ་ལྟོས་དགོས་པ་རེད།རབ་བྱུང་རྣམས་ཆང་མི་འཐུང་བ་འདུལ་ཁྲིམས་རེད།ཁྱིམ་པ་རྣམས་དྲན་པ་མི་ཉམས་པའི་ཚོད་ཟིན་ན་འཐུང་མི་ཆོག་པ་ག་ལ་ཡིན།ལྷ་བླ་མ་ཡིད་དམ་ཆོས་སྐྱོང་ལ་འབུལ་ཆོག གྲུབ་རིག་རྣམས་ཀྱིས་སྤྱད་ཆོག་ན།ཆོས་དད་ཁྱིམ་པ་ཕོ་མོ་ཕལ་བ་རྣམས་ལ་འཐུང་མི་ཆོག་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཤོད་དཀའ་ཞིང་དགོས་གལ་ཆེན་པོ་ཡང་མེད་སྙམ།
གསུམ་པ།ཆོས་ལ་དད་པའི་མི་རྣམས་དུ་བ་འཐེན་ཆོག་མི་ཆོག་བཤད་པ། དུ་བ་འཐེན་ཆོག་མི་ཆོག་སོ་ཐར་གྱི་མདོ་དང་།སྔགས་དང་བྱང་སེམས་ཀྱི་སྡོམ་པར་གནང་བཀག་བྱེད་པའི་ཚིག་གཅིག་ཀྱང་བཤད་མེད་ལ།དེའི་གནད་ཀྱིས་ལྷོ་རྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་དགེ་སློང་རྣམས་ཤོག་དུ་འཐེན་པ་ཉེས་སྤྱོད་དུ་མི་བརྩི་བར་འདུགབོད་སོག་གི་གྲྭ་བ་རྣམས་སྣ་དུད་འཐེན་པའི་སྲོལ་དར་ཞིང་།འདུལ་བར་དུ་བ་བཀག་མེད་པས།དུ་བ་གཅོད་པའི་རྒྱལ་བའི་གསུང་རབ་ཀྱི་ལུང་འདྲེན་རྒྱུ་མེད་པས་ཆོས་ཕྱོགས་ནས་བཀག་དཀའ་བར་འདུག འཁོར་ཡུག་སྦགས་རྒྱབ་པ་དང་ལུས་ལ་གནོད་པའི་ཆ་ནས་བཤད་ན།ཁ་དུད་དང་སྣ་དུད་གང་ཡང་མི་འཐེན་པ་དང་ཉུང་འཐེན་བྱས་ན་བཟང་། དཔེར་ན།རྒྱལ་ཁབ་ཕྱི་ནང་གང་དུའང་མི་མང་འཚོགས་སར་ཁ་དུད་བཀག་པ་ལྟར།རང་རེ་བོད་རྒྱུད་ནང་བསྟན་དུ་ཡང་།ལྷ་ཁང་།འདུ་མཆོད་ཁང་དང་།ཆོས་ཚོགས་བྱེད་སར་སྔོན་ནས་ཁ་དུད་འཐེན་མི་ཆོག་ལ།དེ་ཡང་ཁ་དུད་ཀྱིས་འཁོར་ཡུག་སྦགས་རྒྱབ་པ་དང་།གློ་སྙིང་ལ་གནོད་པའི་ཚན་རིག་ལྟར་དྲིལ་སྒྲོགས་བྱས་ན་འགྲིག ལ་ལས་ཐ་མ་ཁ་འཐེན་ན་དམྱལ་བར་ལྟུང་ཞེས་བཤད་པ་ལ་བཀའ་སྡེ་སྣོད་ཀྱི་ཁུངས་མེད་ཅིང་།ཐ་མ་ཁ་ནི་བདུད་མོ་ཞིག་གི་ཟླ་མཚན་ཁྲག་ཐིག་ས་ལ་ལྷུང་ནས་སྐྱེས་པ་རེད་ཅེས་བཤད་པ་ནི་ཚན་རིག་གི་ཁུངས་མེད་པའི་བཤད་ཚུལ་དུ་སྣང་ངོ།ཚན་རིག་དར་རྒྱས་ཆེ་བའི་དུས་རབས་འདིར།ཆོས་བཤད་ན་ཡང་ཚན་རིག་དང་མཐུན་པར་བཤད་པ་ལས། ཟབ་ཁུལ་གྱིས་འོལ་ཚོད་མུན་སྤྲུལ་བྱེད་མི་རུང་ངོ།
བཞི་བ།ཚེ་ཐར་གཏོང་བ་སོགས་ཀྱི་གནད་དོན་བཤད་པ།ཚེ་ཐར་བཏང་ན་ཀུན་སློང་།དམིགས་ཡུལ།སྦྱོར་བ།མཐའ་འབྲས་བཅས་ལ་བསམ་བློ་བཏང་བ་སྔོན་འགྲོའི་སྦྱོར་ཆོས་སུ་དགོས་ཏེ།དུད་འགྲོ་གང་ཡང་འཚོ་གནས་ཀྱི་འཁོར་ཡུག་ལ་བརྟེན་པ་ཡིན་ལ།དཔེར་ན།ཉ་ལ་ཡང་དྲོ་སའི་ཉ་དང་འཁྱག་སའི་ཉ།ཆུ་ལན་ཚ་ཅན་དུ་འཚོ་བའི་ཉ་དང་ཆུ་མངར་མོའི་ཉ།རྒྱ་མཚོའི་གཏིང་གི་ཉ་དང་ཆུ་ཁར་གཡེང་བའི་ཉ་སོགས་རིགས་ཀྱི་དབྱེ་བ་མང་ཞིང་།ཉའི་རིགས་ཀྱི་འཚོ་གསོན་ཆུའི་དྲོ་འཁྱག་དང་།ཉོག་དྭངས།ཚྭ་ཡོད་མེད་སོགས་འཚམས་མི་འཚམས་ཅི་རིགས་ཡོད་པས།ཚེ་ཐར་བཏང་ན་ཀུན་སློང་དགེ་སེམས་ཡོད་པ་ཙམ་གྱིས་མི་ཆོགདེའི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཤེས་བྱ་དུ་མ་འཛོམས་དགོས་ཏེ།ཚེ་ཐར་བཏང་བའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་འཚོ་གསོན་གྱི་ཆ་རྐྱེན།སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ཁེ་ཕན།འཁོར་ཡུག་གི་ཕན་གནོད་བཅས་ལ་འདང་རྒྱག་ཡག་བྱེད་དགོས།དཔེར་ན།ས་དྲོ་སའི་ཉ་རྣམས་ཆུ་འཁྱག་ཏུ་བཏང་བ་དང་།ཚྭ་ཆུའི་ཉ་རྣམས་ཚྭ་མེད་པའི་ཆུར་བཏང་ནས།ཆུ་མ་འཕྲོད་པས་ཤི་ན།ཚེ་ཐར་བཏང་བ་ཡིན་ནམ་སྲོག་བཅད་ཡིན།དེ་ནི་ཀུན་སློང་དགེ་བས་སྦྱོར་བ་དང་འབྲས་བུ་མི་དགེ་བ་བྱེད་པར་འགྲོ།གལ་ཏེ་འཁོར་ཡུག་ཆ་རྐྱེན་འཚམས་མི་འཚམས་དང་མཐའ་འབྲས་སོགས་ལ་བསམ་བློ་མ་བཏང་བར་ཉ་སོགས་ཚེ་ཐར་བཏང་ན།ཆུ་མ་འཕྲོད་པས་ཉ་མང་བོ་ཤི་བ་དང་།ཉ་རོ་རུལ་བས་འཐུང་ཆུ་སོགས་སྦགས་པར་བྱས་བས་འཁོར་ཡུག་ལ་གནོད་པར་སོང་ན་དགེ་བ་བྱས་པར་འགྲོ་འམ་ཅི།
གནས་ཚུལ་གཞན་ཞིག་ཀྱང་སྲིད་དེ།ཉ་ཚོང་རྒྱག་མཁན་རྣམས་ཉ་ཚེ་ཐར་གཏོང་མཁན་ལ་ཚོང་ལོག་རྒྱག་པའི་ཆེད་དུ་ཉ་འབོར་ཆེན་འཛིན་པ་དང་།དུས་བཟང་སོགས་སུ་ཚེ་ཐར་གཏོང་བར་ཤེས་ནས་སྒུག་བསྡད་ནས་ཉ་རྒྱ་ཆེན་པོ་འགྲེམ་པ་དང་།དགོན་པའི་ཉེ་འདབས་སུ་ཚེ་ཐར་ལ་ཚོང་ལོག་རྒྱག་པའི་ཆེད་དུ་རི་བོང་དང་ཕུག་རོག་འདབ་ཆགས་སོགས་མང་དུ་བཟུང་ནས་གསོས་ཤིང་།བཙོང་ནས་ཚེ་ཐར་བཏང་བའི་རྗེས་སུ་སླར་བསྡུས་ནས་ཡང་བཙོང་འོར་བཙོང་བྱེད་པའི་སྤྱོད་ངན་སོགས་བརྟག་པ་མཐའ་བཟུང་མིན་ལ་མངོན་སུམ་དུ་ཡོད་པས།ཚེ་ཐར་བཏང་བ་གཡོ་སྒྱུའི་ཚོང་ལོག་སྤེལ་བའི་མཐུན་རྐྱེན་དུ་སོང་ན་ཚེ་ཐར་གཏོང་བའི་དགེ་སེམས་དང་མཐུན་ནམ།གལ་ཏེ་སྤྱང་ཁུ་ཚེ་ཐར་བཏང་སྟེ།ནོར་ལུག་མང་དུ་བསད་པ་དང་།གདུག་སྦྲུལ་མང་དུ་བཏང་བས་མི་ཟོག་གི་གནོད་འཚེ་རུ་གྱུར་བ་དང་།ཙིག་གུ་མང་དུ་བཏང་བས་ཞིང་བའི་ལོ་ཏོག་ལ་གནོད་པར་སོང་ན་མང་མང་གིས་ཆོས་དགེ་བ་བྱེད་པ་ལ་ལོག་ལྟ་སྐྱེ་བ་དང་མི་དགའ་བའི་རྒྱུ་རུ་མི་འགྱུར་རམ།མ་བརྟག་ཉམས་དགས་ཚེ་ཐར་བཏང་བ་སོགས་ཆོས་ཀྱི་སྤྱོད་པར་སྤྱི་ཚོགས་སྟེང་ན་མི་འདོད་གཏམ་ངན་མང་དུ་བྱུང་འདུག་པས།ཚེ་ཐར་གཏོང་བར་རྩ་འཛུགས་བྱེད་མཁན་དང་རྗེས་འབྲང་ཐམས་ཅད་ལ་ལེགས་ཉེས་འབྱེད་པའི་རྣམ་དཔྱོད་དང་།ཚན་རིག་གི་ཤེས་བྱ་དང་།སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ཁེ་ཕན་ལ་འགན་འཁུར་བའི་ལྷག་བསམ་བཅས་ཉུང་དྲག་པས་དེ་དག་གི་རྗེས་སུ་འབྲང་བར་མི་བྱའོ།བོད་ཀྱི་ས་ཆ་ན་ཡང་འཁོར་ཡུག་ལ་སྦགས་རྒྱག་པའི་མང་ཁྲོད་ཀྱི་གོམས་སྲོལ་མང་དུ་འདུག་སྟེ།དཔེ་ན་བླ་མཚོ་དག་ལ་སྨ་སྣ་དང་འབྲུ་དྲུག་བསྲེ་བའི་གཏེར་བུམ་དང་ཁ་དག་འབོར་ཆེན་དྲངས་པ་དང་། ཤོག་གུར་དཔར་བའི་རླུང་རྟ་ས་ཁྱབ་རྡོ་ཁྱབ་ཏུ་གཏོར་བ་སོགས་ཀྱིས་བླ་མཚོ་འབག་རྩོག་ཏུ་བཏང་བ་དང་།གནས་ཁམས་ཆེན་རྣམས་ཤོག་ལུད་ཀྱིས་འབག་རྩོག་ཏུ་བཏང་བ་སོགས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་གོམས་སྲོལ་ཡིན་ཀྱང་ཉེས་སྐྱོན་མང་བས་སྤང་བྱ་ཡིན་ནོ།སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ནི་རྣམ་དཔྱོད་དཔལ་གྱིས་བརྒྱན་པའི་ཆོས་ལུགས་ཡིན་པས།བྱ་བ་གང་ལ་ཡང་རྣམ་དཔྱོད་མིག་གིས་དགེ་སྡིག་ལེགས་ཉེས་ཕྱེ་སྟེ་བླང་དོར་བྱེད་དགོས་སོ། ལྔ་བ།སངས་ཆོས་ལུགས་པས་ཆོས་ཀྱི་རྩ་དོན་ཤེས་ནས་བླང་བྱ་དང་དོར་བྱ་མ་ནོར་བ་ཞིག་དགོས། སངས་རྒྱས་ཆོས་ཀྱི་དོན་རྩ་སེམས་ཀྱི་དྲི་མ་དག་གཙང་བྱེད་པ་དེ་ཡིན་པས།ཚན་རིག་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ནི་སེམས་ཀྱི་ཚན་རིག་ཡིན་ཞེས་གསུངས།སེམས་ཀྱི་དྲི་མ་དག་བྱེད་ཀྱི་འཁྲུད་སྨན་མཆོག་ཏུ་གྱུར་བ་ནི་ཆོས་ཉིད་རྟོགས་པའི་ཤེས་རབ་བམ།རྟེན་འབྱུང་སྟོང་བར་ཤེས་པའི་ཤེས་རབ་ཡིན་ལ།ཤེས་རབ་དེ་རྩ་བ་ནི།སྟོང་དང་མི་སྟོང་གང་ཡང་བདེན་པར་མི་འཛིན།དགེ་མི་དགེ་གང་ཡང་བདེན་པར་མི་འཛིན་པའི་དབུས་ལ་གནས་པ་ཡིན་ལ།དབུ་མ་ནི་མཐའ་གཉིས་སེལ་བའི་དོན་ཡིན་ལ།དེ་ཡང་བདེན་ཡོད་ཀྱི་ཡོད་མཐའ་དང་།གཏན་མེད་ཀྱི་མེད་མཐའ་སེལ་བ་དང་།ཡོད་པ་ནི་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་ཡོད་པ་དང་།སྟོང་བ་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་བའམ་རང་བཞིན་མེད་པ་ཞེས་པ་ཡིན། དངོས་གཤིས་ལྟོས་བཅས་སུ་སྨྲ་བའི་ཚན་རིག་གི་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་ཀྱི་ནུས་པ་ཕན་ཚུན་འགྱུར་བའི་རྣམ་བཞག་དང་། ཁོན་ཐིན་ལུགས་ཀྱི་རྡུལ་ཕྲན་དང་རྡུལ་མེད་འོད་རླབས་མ་ངེས་པའི་རྣམ་བཞག དངོས་པོའི་རྣམ་འགྱུར་པི་ཝང་གི་རྒྱུད་གདངས་དང་མཚུངས་པར་སྨྲ་བ་སོགས་ཚན་རིག་གི་དཔྱད་འབྲས་སོ་མ་མང་བོ་ཞིག་གིས་དངོས་བོ་ཀུན་ལ་རང་བཞིན་མེད་པར་བསྟན་པ་དེ།རྟེན་འབྱུང་སྟོང་བའི་ཤེས་བྱེད་གལ་ཆེན་དུ་འགྲོའོ།
སྙིང་རྗེ་དང་ཤེས་རབ་ཟུང་འཇུག་ཡིན་པས།དགེ་བ་བྱེད་ནའང་ཤེས་རབ་མེད་མི་རུང་བས། སྦྱིན་པ་བཏང་ན་ཡང་ཤེས་རབ་གྲོགས་སུ་མེད་ན་སྦྱིན་པའི་ཕར་ཕྱིན་དུ་མི་འགྲོ།སྦྱིན་ཚུལ་བཟོད་བརྩོན་བསམ་གཏན་ཤེས་རབ་དྲུག་ལས་ཤེས་རབ་གཙོ་བོ་དང་གཞན་རྣམས་འཁོར་གཡོག་ཡིན་ལ།དེའི་ཕྱིར་སྦྱིན་པ་བཏང་ན་ཡང་འཁོར་གསུམ་མི་དམིགས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་རྒྱས་འདེབས་བྱེད་དགོས། འཁོར་གསུམ་ནི་སྦྱིན་པའི་བྱ་བ།སྦྱིན་མཁན།སྦྱིན་པ་ལེན་མཁན་གྱི་འཁོར་གསུམ་ཡིན།འཁོར་གསུམ་གྱིས་སྟོང་བ་ནི།འཁོར་གསུམ་ལ་བདེན་པར་མི་འཛིན་པའི་དོན་ཡིན།བདེན་འཛིན་ནི་རང་གིས་སྦྱིན་པ་བཏང་བ་བདེན་ཞེན་གྱིས་བཟུང་ནས་དགའ་བ་སྐྱེས་པ་དང་།སྦྱིན་པའི་འབྲས་བུར་རེ་བ་དང་།སྦྱིན་པ་བཏང་བ་མིང་སྙན་གྲགས་ཐོབ་པར་རེ་བའི་བདེན་ཞེན་མི་གཏོང་བ་སོགས་སོ།དགེ་སྡིག་ནི་ལྟོས་བཞག་ཡིན་པས།རང་བཞིན་གྱིས་གྲུབ་པའི་དགེ་བ་དང་སྡིག་པ་མེད།དགེ་སྡིག་གི་ལས་ནི་ཀུན་སློང་དང་དམིགས་ཡུལ་ལ་ལྟོས་པ་ལས་གཞན་འབྲས་བུའི་ངོ་བོ་ལ་ཡང་ལྟ་དགོས།དགེ་བ་ལ་ཡང་ཀུན་སློང་དགེ་བ་དང་ངོ་བོ་མི་དགེ་བ།སྦྱོར་བ་མི་དགེ་བ་དང་ངོ་བོ་དགེ་བ།ཀུན་སློང་འབྲས་བུ་གཉིས་ཀ་དགེ་བ།ཟོལ་གྱིས་དགེ་བ་དང་དོན་གྱི་སྡིག་པ་ཡིན་པ་སོགས་དབྱེ་བ་མང་ངོ།
དེ་ཡང་འཇིག་རྟེན་དགེ་བའི་ལས་ཕར་ཆེར་ཞིག་ལ་ཆགས་སྲེད་ཀྱི་ཀུན་སློང་དང་མ་འདྲེས་པ་མེད་ལ།དཔེར་ན།དབང་ཆ་ཐོབ་ཕྱིར་དང་རྒྱུ་ནོར་ཐོབ་པའི་དོན་དུ་ལྷ་ལ་ཕྱག་འཚལ་བ་དང་སྤོས་སྒྲོན་པ་ལྟ་བུ།དེའི་སྤོས་ཐུར་ཇི་ལྟར་སྦོམ་ཞིང་རིང་བ་སྒྲོན་པ་དེ་ལྟར་འདོད་ཧམ་ཆེ་བར་བསྟན།རྒྱ་ལོའི་ཚེས་གཅིག་ལ་སྤོས་ཐུར་ཨང་དང་བོ་སྒྲོན་ཕྱིར་ཤོག་སྒོར་ཁྲི་ཚོ་བརྒྱ་ལ་ཉེ་བ་གཏོང་ཕོད་པའི་ཕྱུག་པོ་རྣམས་ཀྱི་འདོད་ཧམ་ཆེ་བ་ཚོད་མེད་ཅིང་།དེ་དག་གིས་གྲྭ་རྟགས་འཛིན་པའི་འདོད་ཆེན་ཡི་དྭགས་རྣམས་ཀྱི་འདོད་ཧམ་ཆེར་བསྐྱེད་བྱེད་ཅིང་དམྱལ་བའི་གཏིང་རྡོ་བསྒྲུབ་པ་ལས་དགེ་བའི་ཕྱོགས་སུ་ཇི་ལྟར་འགྲོ།མི་ལ་ལས་བྱ་དགའ་ཐོབ་པའི་ཆེད་དུ་སྡུག་སྐྱོབ་ཀྱི་ཐེབས་དངུལ་འཇོག་པ་དང་།ལ་ལས་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དཔྱ་ཁྲལ་བཤོལ་བའི་ཆེད་དུ་སྙིང་རྗེའི་ཐེབས་རྩ་འཇོག་པ་སོགས་དོན་གྱི་དགེ་བར་འགྲོའམ།ཆོས་ཁྲིད་བཀའ་ཆོས་གནང་བ་ནི་དགེ་བ་ཡིན་མོད།ཆོས་ཁྲིད་དང་དབང་སྐུར་བྱེད་པའི་མིང་བཟུང་སྟེ།དོན་གྱིས་རྒྱུ་ནོར་སྡུད་པའི་ཆོས་ཚོང་རྒྱག་མཁན་དེ་དག་གི་བྱ་སྤྱོད་ཆོས་སྦྱིན་དུ་འགྲོའམ།བཤད་པའི་ཆོས་ལྷད་མེད་ཡིན་ཀྱང་འདོད་ཆགས་དུག་གིས་རྒྱུད་བསླད་པས་ཆོས་མི་གཙང་བར་བྱས།
དགོན་སྡེ་ནི་དམངས་མང་ལ་དགེ་བའི་སློབ་གསོ་གཏོང་ས་དང་སྡིག་བཤགས་བྱེད་ས་ཡིན་ལ།གྲྭ་བ་རྣམས་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་རྒྱུན་སྡོམ་རྒྱུན་འཛིན་ཅིང་དགེ་སྦྱོར་བྱེད་མཁན་ཡིན།དེང་སང་གི་དགོན་པ་མང་བོ་ཞིག་ནི།དངུལ་སྡུད་ས་ཚིགས་དང་།ཚོང་ལོག་རྒྱག་པའི་ཚོང་ཁང་ནག་པོར་གྱུར་ཅིང་།གྲྭ་རྟགས་འཛིན་པའི་འདོད་ཆེན་ཡི་དྭགས་རིགས་ཀྱི་དངུལ་སྡུད་ལག་ཆ་ཞིག་ཏུ་གྱུར།དཔེར་ན་སྒོར་འཇུག་པའི་སྒོ་ཡིག་ཉོ་དགོས་པར་མ་ཟད།ལྷ་ཁང་སོ་སོ་དང་།ལྷ་སྐུ་སོ་སོའི་རྟེན་མཇལ་གྱི་རིན་གོང་བཅད་དེ་མཇལ་རྟེན་ལེན་པ་དང་།གསོན་པོའི་སྐུ་རིམ་དང་།ཤི་བོའི་དགེ་རྩའི་ཆོས་འདོན་ཆོས་ཀློག་གི་རིན་ཐང་བཅད་ནས་འབུལ་དངུལ་མཐོན་པོ་ལེན་པ་དང་།སྤོས་ཐུར་དང་མཆོད་མེ་གོང་ལོག་ལེན་པ་དང་།མཐའ་ན་སྤོས་སྒྲོན་པ་དང་ཅོང་བརྡུང་བ་ལའང་སྔ་ཕྱིའི་ཨང་གུ་བསྒྲིགས་ཏེ་ཨང་གྲངས་ལྟར་གོང་ལོག་ལེན་པ་སོགས་ཚོད་མེད་བྱེད་ཅིང་།དགོན་པར་མཆོད་མཇལ་བྱས་བས་ཉོན་མོངས་སྡིག་སྒྲིབ་མ་དག་ཀྱང་།རྟེན་མཇལ་བྱེད་མཁན་གྱི་དངུལ་ཁུག་འཕྲོག་བཅོམ་བྱས་ཏེ་སྟོང་བར་བཏང་བ་ཁོ་ཐག་རེད།དེ་འདྲའི་དགོན་པར་བདུད་ཡོད་ལ་ལྷ་མེད།དངུལ་ཡོད་ལ་ཆོས་མེད།འདྲེ་ཡོད་ལ་གྲྭ་བ་མེད།རྒྱུ་ནོར་སྡུད་ཐབས་སུ་ལྷ་ཁང་བཞེངས་པ་ལྟ་བུ་དགེ་བའི་ལས་སུ་འགྲོའམ་ཅི།དེ་འདྲའི་ལྷ་ཁང་རྣམས་ནི་ཕྱིའི་རྣམ་པ་ལྷ་ཁང་ཡིན་ཀྱང་།དོན་གྱིས་མི་གསོད་པའི་བདུད་ཀྱི་བཤས་རྭ་ཡིན་ལ།ཕྱིའི་རྣམ་པ་ལྷ་སྐུ་ཡིན་ཀྱང་དོན་གྱིས་གྲྭ་རྟགས་འཛིན་པའི་ཁ་ལ་མེ་འབར་རིགས་ཀྱི་དངུལ་སྡུད་ལག་ཆར་གྱུར་འདུག འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཆོས་དཀོན་མཆོག་གི་དོན་ཡིན་པས།དགོན་པ་འདིའི་རིགས་ཆོས་སྤེལ་ས་དང་།གྲྭ་བ་འདིའི་རིགས་ཤཀྱའི་དགེ་སློང་ཡིན་ནམ།གནས་ཚུལ་འདིའི་རིགས་ནི།ཅོང་སྒྲ་དང་སྤོས་དུད་འཐིབ་པའི་ཡོལ་བས་བསྒྲིབ་པའི་འོག་གི་སྤྱོད་ངན་བདུད་ལས་ཡིན་པས།མི་རྣམས་རིག་པ་སྒྲིམ་པོ་བྱེད་དགོས་ཤིང་།རྒྱུ་ནོར་ཕུད་ནས་གླེན་པའི་ཐོབ་ཐང་ཉོ་མི་རིགས་སོ།
གཞན་ཡང་སྲོག་གཅོད་པ་ཡང་སྡིག་པ་ཡིན་མིན་བསམ་པའི་ཀུན་སློང་དང་ངོ་བོ་འབྲས་བུ་བཅས་ཀྱི་སྟེང་ནས་འབྱེད་དགོས་ཏེ།དཔེར་ན་གསུང་རབ་ནང་གི་དེད་དཔོན་སྙིང་རྗེ་ཅན་གྱིས་ཚོང་བ་མང་བོའི་ཚེ་སྲོག་དང་རྒྱུ་ནོར་བསྲུང་བའི་དོན་དུ་མཚོ་ཇག་མི་ནག་མདུང་ཐུང་ཅན་བསད་པའི་ལོ་རྒྱུས་ལྟ་བུ།རྗེས་སུ་དེད་དཔོན་སྙིང་རྗེ་ཅན་སྟོན་པའི་དྲུང་དུ་སྡིག་བཤགས་བྱེད་པར་སོང་བའི་ཚེ།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཁྱོད་ཀྱི་སྤྱོད་པ་འདི་དགེ་བ་ཡིན་སྡིག་པ་མིན་གསུངས་སོ།བྱང་སེམས་ཀྱི་སྡོམ་པར་འགྲོ་བའི་ཕན་དོན་འགྱུར་ན་རྫུན་དང་སྲོག་གཅོད་སོགས་བྱེད་ཆོག་པའི་དམིགས་བསལ་གནང་ཡོད།གསང་སྔགས་ཀྱི་ནང་དུ་ཞི་རྒྱས་དབང་དྲག་གི་ལས་བཞི་ཡོད།རྭ་ལོས།དམ་ཉམས་བསྒྲལ་བ་སྔགས་ཀྱི་དམ་ཚིག་ཅེས་གསུངས་པས།འགྲོ་བའི་ཕན་བདེ་ལ་དམིགས་ནས་ཞིང་བཅུ་ཚང་པའི་དམ་ཉམས་བསྒྲལ་བ་ལྟ་བུ་སྦྱོར་སེམས་མི་དགེ་ཡང་།ཀུན་སློང་དང་ངོ་བོ་དགེ་བ་ཡིན།སེམས་ཅན་གསོད་པ་ཡང་ཀུན་སློང་དང་དམིགས་ཡུལ་སྟེང་ནས་དགེ་སྡིག་འབྱེད་དགོས་ལ།གཏན་ནས་སྲོག་བཅད་མི་ཆོག་པ་མིན།དཔེར་ན་མི་སྐྱ་རྣམས་སེམས་ཅན་གསོད་པ་འགོག་པའི་ཚེ།དེ་དག་འཚོ་བའི་ཆ་རྐྱེན་གནང་སྦྱིན་སྦྱོར་སྒྲུབ་མ་བྱས་པར།འབྲོག་པ་དང་ཉ་བ་རྣམས་ཀྱི་ཐོན་བསྐྱེད་འབྱོར་བ་དང་།འཚོ་བར་གནོད་རྐྱེན་དུ་གྱུར་ན།མི་དམངས་ཀྱི་ཕན་བདེ་གཙོ་བོར་འཛིན་པའི་ཐབས་ཤེས་ཀྱི་སྤྱོད་སྟངས་མིན་ནོ། དེ་ཡང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་ཇི་ལྟར་རྒྱ་ཆེ་ཡང་དོན་རྩ་དང་།རྩ་བ་དང་ཡན་ལག་གི་དབྱེ་བ་མེད་པ་ཞིག་མིན་ལ།ཆོས་ཀྱི་རྩ་བ་ནི་སེམས་ཀྱི་དྲི་མ་དག་པར་བྱེད་པ་དང་།གཙོ་བོ་ནི་སེམས་ཀྱི་ནང་དུ་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྒྲོན་མེ་སྦར་ནས་མ་རིག་མུན་པ་བསལ་བ་དེའོ།ཟས་གང་ཟ་དང་མི་ཟ།དུ་བ་འཐེན་དང་མི་འཐེན་སོགས་འཇིག་རྟེན་གོམས་གཤིས་སུ་གཏོགས་པའི་རིགས་རྣམས་སྙིང་བོའི་དོན་འགྲུབ་པ་ལ་འབྲེལ་བ་དེ་ཙམ་མི་ཆེ་བར་བསམས་སོ།དེང་སང་ཆོས་ཀྱི་རྗེས་འཇུག་མང་བོ་ཞིག་གིས་ཆོས་ཀྱི་རྩ་བ་བོར་ནས།ཕྱི་ཡི་རྣམ་འགྱུར་དང་བཟོ་ལྟ་སྟེང་ནས་རྒྱས་སྤྲོས་བྱེད་པ་དང་།དོན་ཕྲན་བུར་སྤར་འཛིན་བྱེད་པ་སོགས་ནི།ཚོང་བ་གཡོ་སྒྱུ་ཅན་རྣམས་ཚོང་རྫས་ཀྱི་ཕྱི་ཐུམ་ལ་གང་མཛེས་བཟོས་ཤིང་ནང་གི་དངོས་རྫས་ཀྱི་རྒྱུ་སྤུས་ལ་མཉམ་འཇོག་མི་བྱེད་པ་བཞིན་ནོ། ཞེས་དོར་ཞི་གདོང་དྲུག་སྙེམས་བློས་མང་མང་གིས་དྲིས་ལན་དུ་བྲིས།
ཇ་རྟའི་ཚོང་ལམ་
“ཇ་རྟའི་ཚོང་ལམ”ཞེས་པ་ནི་བཙན་པོའི་དུས་ནས་ལོ་རབས་དྲུག་ཅུའི་བར་ལ་དར་པའི་ཚོང་དབོར་འདྲེན་བྱེད་སའི་གཞུང་ལམ་རྙིང་པ་ཞིག་རེད། འོན་ཀྱང་གཞུང་ལམ་རེ་འགའ་ད་ལྟའང་མུ་མཐུད་དུ་བེད་སྤྱོད་གཏོང་བཞིན་ཡོད། Image སུང་རྒྱལ་རབས་སྐབས་སུ་ཇ་ཚོང་དང་། དར་ཚོང་།  རྟ་ཚོང་ལ་སོགས་པའི་ཚོང་འབྲེལ་གྱི་བྱེད་སྒོ་དེ་རྒྱ་བོད་མི་རིགས་གཉིས་པོའི་བར་གྱི་འབྲེལ་བ་བྱེད་ཐབས་གལ་ཆེན་ཞིག་ཏུ་གྱུར་པ་རེད།  དེར་བརྟེན་རྒྱ་བོད་བར་གྱི་གཞུང་ལམ་ལའང “ཇ་རྟའི་ཚོང་ལམ”ཞེས་ཐོགས་པ་རེད།  དེ་ལའང་སི་ཁྲོན་ནས་བོད་ལྗོངས་བར་ཆགས་པའི “ཇ་རྟའི་ཚོང་ལམ”གཅིག་དང་།  ཡུན་ནན་ནས་བོད་ལྗོངས་བར་ཆགས་པའི “ཇ་རྟའི་ཚོང་ལམ”གཅིག་ཡོད།  སི་ཁྲོན་གཡག་རྔ་ས་ཁུལ་ནས་ཐོན་པའི་བོད་ཀྱི་ས་གནས་ཁག་ཏུ་དབོར་འདྲེན་བྱེད་སའི་ལམ་བུར“ཁྲོན་བོད་ཇ་རྟའི་ཚོང་ལམ”དང་།  ཡུན་ནན་ཞི་ཧྲོང་པན་ན་དང་སི་མའོ་ནས་ཐོན་པའི་ཇ་རིལ་དག་ཏ་ལི་རུ་བསྡུ་རུབ་བྱས་རྗེས། ས་དམ་དང་།  རྒྱལ་ཐང་།  བདེ་ཆེན་ལ་སོགས་བརྒྱུད་ནས་བོད་ཀྱི་སྤང་མདའ་དང་།  ཀོང་པོ་རྒྱ་མདའ།  ལྷ་ས།  རྒྱལ་རྩེ།  གཞིས་རྩེ།  མངའ་རིས་སོགས་སུ་དབོར་འདྲེན་བྱེད་སའི་ལམ་བུར“ཡུན་བོད་ཇ་རྟའི་ཚོང་ལམ”ཟེར་བ་རེད། Image ས་སྐྱའི་སྐབས་སུ་ཡིག་ཟམ་གྱི་ལམ་བུ་གསར་དུ་བཏོད་ནས་ས་ཚིགས་དུ་མ་བཙུགས། རྒྱ་བོད་ཡིག་ཚང་ནང་འཁོད་པ་ལྟར་ན།  རྒྱ་བོད་འདྲེས་མཚམས་ནས་ལྷ་ས་བར་ལ་ས་ཚིགས་ཆེ་བ་ཉི་ཤུ་རྩ་བདུན་བཙུགས་ཡོད་སྐད་འདུག  མདོ་ཁམས་སྤྱི་ཁྱབ་ཁོ་ནའི་མངའ་འོག་ས་ཚིགས་དགུ་བཙུགས་ཡོད།  ས་ཚིགས་ཆེ་བ་རེའི་མངའ་ཁོངས་སུ་ད་དུང་ས་ཚིགས་ཆུང་བ་མང་པོ་ཡོད་པ་དང་།  ས་ཚིགས་ཁུལ་གྱི་མི་སེར་རྣམ་པས་ཁྲལ་གྱི་རྣམ་པའི་ཐོག་ནས་ས་ཚིགས་ཆེ་བའི་མངའ་ཞབས་ལ་དུད་ཁྱིམ་སྟོང་ཕྲག་ཁ་ཤས་དང་།  ཆུང་བའི་མངའ་ཞབས་ལ་དུད་ཁྱིམ་བརྒྱ་ཕྲག་ཁ་ཤས་ཡོད། ཕག་གྲུའི་སྐབས་སུ་ཡིག་ཟམ་གྱི་ལམ་བུ་མུ་མཐུད་འཛུགས་སྐྲུན་བྱས་པ་རེད། ཕག་གྲུའི་སྐབས་སུ་འཇང་ས་དམ་རྒྱལ་པོས་རྒྱལ་ཐང་བཟུང་བ་དང་། ཡུན་ནན་གྱི་ཚོང་པས་ལོ་ལྟར་ས་དམ་དང་།  ཧེ་ཆིང་།  ཏ་ལི།  ཕུའུ་ཨེར་བཅས་ནས་ཇ་དང་བྱེ་མ་ཀ་ར།  ཟངས་ཆས།  འབྲུ་རིགས།  ཞོར་ཟས་བཅས་རྒྱལ་ཐང་དང།  ཁམས་ཀྱི་ལྷོ་ཕྱོགས།  ཚྭ་ཁ་རོང་སོགས་ལ་དྲངས་ནས་ས་ཁུལ་དེ་གའི་བལ་དང་མར་སྤོས་སྣམ་བུ།  དེ་བཞིན་དབྱར་རྩྭ་དགུན་འབུ་དང་།  གླ་རྩི་སོགས་དང་བརྗེ་རེས་བྱས་པས་སྐབས་དེར་རྒྱ་བོད་ཉོ་ཚོང་གི་འབྲེལ་བ་ཆེན་པོ་ཡོད།  སྤྱི་ལོ༡༤༠༧ལོར་རྒྱ་ནག་གོང་མས་ཁམས་ཁུལ་གྱི་རྒྱལ་པོ་སོ་སོ་དང་བླ་མ་ཆེ་གྲས་རྣམས་ལ་སྔར་གྱི་ས་ཚིགས་རྣམས་བསྐྱར་བཟོ་བྱ་དགོས་པ་མ་ཟད།  གཡག་རྔ་ནས་དབུས་གཙང་བར་གྱི་ས་ཚིགས་འཛུགས་དགོས་པའི་བཀའ་བསྩལ་བས།  མཐར་མེས་རྒྱལ་ནང་ཁུལ་ནས་དབུས་གཙང་ལ་འགྲོ་སའི་ཡིག་ཟམ་གྱི་ལམ་བུ་བྱང་མ་གཅིག་དང་ལྷོ་མ་གཅིག་ཆགས་པ་རེད།  ལྷོ་བྱང་གི་ལམ་བུ་དེ་དུས་ཆབ་མདོའི་རྒྱུད་ལ་ས་ཚིགས་གལ་ཆེན་མང་པོ་ཡོད། མཉྫུ་གོང་མའི་དུས་སུ་ཉིན་གཅིག་ལ་སྲིད་གཞུང་གིས་རྒྱལ་ཐང་དུ་ཚོང་འདུས་བཙུགས་ཆོག་པའི་རེ་བ་བཏོན་པ་དེར་གོང་མའི་ཆོག་མཆན་ཐོབ་པ་རེད། དེ་ནས་བཟུང་རྒྱལ་ཐང་དེ་ཡུན་ནན་དང་བོད་ཀྱི་ཉོ་ཚོང་བྱེད་གནས་གཙོ་བོ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་བ་རེད།  མཉྫུ་གོང་མས་སྐབས་དེའི་ས་ཚིགས་ཀྱི་གཞི་ཁྱོན་དང་མི་འབོར།  དུད་ཚང་གི་ཁ་གྲངས།  ས་བབ་བཅས་ཞིབ་བཤེར་ཐོ་འགོད་བྱས་པ་མ་ཟད།  ཟི་ལིང་ནས་ཡུལ་ཤུལ་དང་ཆབ་མདོ་བརྒྱུད་ལྷ་སར་བསྐྱོད་སའི་ཡིག་ཟམ་བཙུགས།
ཡོངས་འཛིན
མིང་ཚིག ①ཞེ་ས། བླ་སྤྲུལ་ཁག་གི་དགེ་རྒན། ②རྩིས་རིག ཆུ་ཕོ་བྱི། ③ཆོས་ལུགས། མདོ། ཁྱད་པར་གསུམ་དང་ལྡན་པའི་མཆོག་གི་སྤྲུལ་སྐུ་ཆོས་ཅན། བྱང་སེམས་སྦྱོར་ལམ་པའི་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་གདམས་ངག་སྟོན་པའི་བཤེས་གཉེན་ཡིན་པས་སོ། །ཁྱད་པར་གསུམ་ལས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཁྱད་པར་ནི། སེམས་དང་པོར་མི་འགོང་ཞིང། བར་དུ་མི་སྐྲག་པ་དང། སོགས་པས་ཐ་མར་ཀུན་ཏུ་སྐྲག་པ་མེད་པའོ། །ཆོས་སྟོན་པའི་ཁྱད་པར་ནི། ཐབས་ལ་མཁས་པས་གདུལ་བྱའི་བསམ་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་དངོས་པོ་མཐའ་དག་བདག་མེད་པ་དང། དགེ་བའི་རྩ་བ་བླ་མེད་བྱང་ཆུབ་ཏུ་བསྔོ་བ་སོགས་སྟོན་པར་བྱེད་པའོ། །མི་མཐུན་ཕྱོགས་སྤངས་པའི་ཁྱད་པར་ནི། ཕྱིན་དྲུག་གི་མི་མཐུན་ཕྱོགས་སེར་སྣ་ལ་སོགས་པ་དང་མི་ལྡན་པའོ། །ཞེས་ཀུན་མཁྱེན་རོང་སྟོན་གྱི་རྣམ་བཤད་ཚིག་དོན་རབ་གསལ་ལས་སོ། ། ཀུན་མཁྱེན་གོ་རམས་པས། འཕགས་པ་ལྟར་ན། བྱང་སེམས་སྦྱོར་ལམ་པ་ཐེག་དམན་དུ་མི་ལྟུང་བར་ཐེག་ཆེན་དུ་ཡོངས་སུ་འཛིན་པར་བྱེད་པའི་ཁྱད་ཆོས་སོ། །དབྱེ་ན། བྱང་སེམས་སྦྱོར་ལམ་པའི་ནང་གི་ཡོངས་འཛིན་ཐབས་ལ་མཁས་པ་དང་། དེའི་ཕྱིའི་ཡོངས་འཛིན་དགེ་བཤེས་གཉིས་སོ། །སློབ་དཔོོན་ལྟར་ན། མཚན་ཉིད་ནི། བྱང་སེམས་སྦྱོར་ལམ་པ་ལ་ཆོས་སྟོན་པའི་སྒོ་ནས་ཐེག་ཆེན་དུ་ཡོངས་སུ་འཛིན་པར་བྱེད་པའི་ཁྱད་པར་གསུམ་ལྡན་གྱི་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན། ཁྱད་པར་གསུམ་ནི། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཁྱད་པར། ཆོས་སྟོན་པའི་ཁྱད་པར། མི་མཐུན་ཕྱོགས་སྤངས་པའི་ཁྱད་པར་རོ། །ཞེས་སྦས་དོན་རབ་གསལ་ལས་གསུངས་སོ། ། པཎ་ཆེན་ངག་ཆོས་ཀྱིས། ཐེག་ཆེན་སྦྱོར་ལམ་ཐེག་དམན་དུ་མི་ལྟུང་བར། ཐེག་ཆེན་དུ་ཡོངས་སུ་འཛིན་པར་བྱེད་པའི་ཁྱད་པར་གྱི་ཆོས་དེ་འདིར་བསྟན་ཡོངས་འཛིན་གྱི་ངོ་བོ་ཡིན་ཅིང་། དབྱེ་ན། བྱང་སེམས་སྦྱོར་ལམ་པའི་ནང་གི་ཡོངས་འཛིན་ཐབས་མཁས་དང། དེའི་ཕྱིའི་ཡོངས་འཛིན་དགེ་བཤེས་གཉིས་ཡོད། ཅེས་ཤེར་འགྲེལ་དགོངས་དོན་རབ་གསལ་ལས་གསུངས་སོ། །
སྨོན་ལམ་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་ལས།
སེང་གེ་ཤག་
ལྷ་ས་གྲོང་ཁྱེར་ནང་གི་ཤར་ངོས་འོང་སྟོད་ཞིང་ཁར་གྲགས་པ་དེ་ཡི་བྱང་ངོས་སུ་ཡོད་པའི་ཁང་པ་ཞིག་གི་མིང་།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
གཡས་རུ་དབེན་ས་ཁ་
བོན་གྱི་གདན་ས་ཆེན་མོ་གཡས་རུ་དབེན་ས་ཁ་ འདས་སོང་བའི་ལོ་རྒྱུས་ལ་ཕྱིར་མིག་ཐེངས་གཅིག་བལྟས་ཚེ། བོད་ནི་བོན་པོ་དང་བན་དྷེ། གསར་མ་དང་རྙིང་མ། འབྲོག་པ་དང་རོང་བ།གསེར་བ་དང་གཡུ་བ་སོགས་ཀྱི་རྩོད་རྙོག་ཁྲོད་ནས། རང་མི་རིགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་རིག་གནས་མང་པོ་ཞིག་མེད་བརླགས་སུ་བཏང་བ་ཤེས་ཐུབ། འོན་ཀྱང་། ཉེ་ཆར་གོ་ལ་ཧྲིལ་པོར་རིག་གནས་དང་ལོ་རྒྱུས་དོགས་སློང་དང་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པའི་འགོ་ཚུགས་པ་དང་། བོན་གྱི་དགོན་སྡེ་དང་ཡིག་ཆ། དེར་འབྲེལ་གྱི་དམངས་སྲོལ་རིག་གནས་རྣམས་ཀྱང་མ་ཉམས་གོང་འཕེལ་དང་ཉམས་པ་སླར་གསོ་བྱེད་པའི་གོ་སྐབས་རེ་ཟུང་ཐོབ་པ་དང་བསྟུན། ཕྲན་གྱིས་ཀྱང་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རིག་གནས་ལ་ཁ་སྐོང་ཙམ་ཞིག་ཡོང་བའི་ཆེད་དུ། དུས་རབས་བཅུ་གཅིག་པ་ནས་བཅུ་བཞིའི་བར་དུ་བྱུང་བའི་བོན་གྱི་གདན་ས་གཡས་རུ་དབེན་ས་ཁ་ཞེས་པ་དེ་ངོ་སྤྲོད་མདོར་ཙམ་ཞུས་པ་འདིར་ལགས།
ཨོས་ཏྲལིཨན་ཕྱི་རྒྱལ་ཞབས་ཞུ་ཁང་
ཨོས་ཏྲལིཨན་ཕྱི་རྒྱལ་ཞབས་ཞུ་ཁང་ནི་ཁེ་ཕེན་མེད་པིའི་ཚིགས་པ་དང་ཐོག་མར་ཕྱི་ལོ་༡༩༩༨་ལ་ཨན་དིཨས་དང་ ཨན་དིཨས་ཧུ་ཨཏ་ནག་ཨལ་
གནད་དོན་ཁག་
ཨོས་ཏྲལིཨན་རྒྱལ་ཁབ་ཞབས་ཞུ་ཁང་གི་གཞོན་སྐྱེད་ཕོ་རྣམས་ལ་དམག་མི་འཛུལ་བཤུགས་ངས་མེད་ ཐོག་བྱེད་དགོས་ ཨོས་ཏྲལིཨན་རྒྱལ་ཁབ་ཞབས་ཞུ་ཁང་གི་ཧོ་ལོ་ཀོས་མེ་མོ་རེཡལ་ཞབས་ཞུ་མཉམ་དུ་འཛམ་གླིང་ཡོངས་ལ་སྤྱི་ཚོགས་དང་གཞི་བདེ་ལས་འགུལ་བགོ་བསྒྲིགས་བྱེད་བཞེིན་ཡོད་
རྡ་ས་ས་གནས་འགོ་འཛིན་ལས་ཁུངས་སུ་ ཞབས་ཞུ་
ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༢ ནས་ཨོས་ཏྲལིཨན་ཕྱི་རྒྱལ་ཞབས་ཞུ་ཁང་གི་འོག་གཞོན་སྐྱེད་མང་པོའི་ཞབས་སྤྱི་ ཞུ་ཡོད ཁོང་རྣམས་པའི་ལན་རྒན་གཙོ་བོ་ནི་རྡ་ས་ས་གནས་འགོ་འཛིན་ལས་ཁུངས་ལ་ རོགས་རམ་བྱེད་རྒྱུ་དང་དམིགས་གསལ་འཁོར་ཡུག་ཐོག་མི་མང་ལ་སྱོབ་སྟོན་ལམ་གསོ་བྱེད་རྒྱུ་ཡིན།
གནམ་རུ་
གཞུའི་མིང། གཞུ་དང་མདའི་སྟན།
གནམ་རིམ་པ་བཅུ་གསུམ་
བོད་ཀྱི་སྔ་རབས་བོན་གྱི་གཞུང་ནང་གནམ་ལ་རི་པ་བཅུ་གསུམ་ཡོད་པར་བཤད་པ་ལྟར། རྩིས་ཀྱི་གཞུང་མང་པོའི་ནང་བཤད་ཚུལ་དེ་རྒྱུན་འཁྱོངས་བྱས་ཡོད། འོན་ཀྱང་གནམ་རིམ་པ་བཅུ་གསུམ་གྱི་གྲངས་འདྲེན་ཚུལ་བཤད་པ་སྔོན་ཆད་མ་མཐོང།
ཁང་ཞི། (གོང་མ།)
ཁང་ཞི་(༡༦༥༤-​༡༧༢༢)(རྒྱ་སྐད།: 康熙帝)ནི་ཆིང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་གོང་མ་སྐད་གྲགས་ཅན་ཞིག་ཡིན། ཁོང་གིས་དངོས་སུ་སྲིད་བསྐྱངས་རྗེས། ཐོག་མར་ནང་འཁྲུག་ཞོད་འཇགས་སུ་བཏང་བ་དང་ཐའི་ཝན་ཕྱིར་བླངས་ཏེ་ཆིང་གི་སྲིད་དབང་སྲ་བརྟན་དུ་བཏང་། ཐེངས་གསུམ་ལ་སྐུ་དངོས་ཀྱིས་དམག་དཔུང་བཏེགས་ནས་སོག་པོའི་ཇུན་གར་འཁྲུག་ཟིང་མནན། ཆབ་སྲིད་དང་དཔལ་འབྱོར་གྱི་ཐད་ནས། ཁོང་གིས་རྒྱུགས་ལེན་ལམ་ལུགས་ལག་བསྟར་བྱས་པ་དང་། རྒྱ་ནག་གི་མཁས་མཛངས་མི་སྣ་སྲིད་ལ་ཞུགས་པར་ཐུགས་བཀོད་མཛད། དེ་མིན་ད་དུང་ས་རྒོད་སློག་པ་དང་ཆུ་བེད་འཛུགས་སྐྲུན་བྱེད་པ་ལ་བྱ་དགའ་དང་། དཔྱ་ཁྲལ་ཉུང་འཕྲི་སོགས་ཀྱི་བྱེད་ཐབས་སྣ་ཚོགས་དེ་ཡིས། "ཁང་ཆན་རྫོགས་ལྡན་དུས་བཟང་"བསུ་བར་རྨང་གཞི་བཟང་པོ་བཏིངས།
སེང་གེ་རྣམ་རྒྱལ་
སྟོད་ཀྱི་མགོན་གསུམ་གྱི་ཡ་གྱལ་རིག་པ་མགོན་གྱི་རྒྱུད་པ་། ཡབ་འཇམ་དབྱངས་རྣམ་རྒྱལ་དང་ཡུམ་རྒྱལདང་ཡུམ་རྒྱལ་མོ་ཁ་ཏུན་གཉིས་ལ་སྲས་གཉིས་བྱུང་བའི་བགྲེས་པ་། འདི་ཉིད་སྐུ་སྟོབས་ཆེ་ལ་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་གནས་ཀུན་ལ་བྱང་ཆུབ་པ་ཞིག་བྱུང་བས་གུ་གེ་ཕྱི་འབྲོག་དང་། གུ་གེ་བཅས་ལ་སྔ་རྫེས་སུ་དམག་དྲངས་ནས་རྟ་ནོར་ར་ལུག་ལ་སོགས་པ་མང་པོ་ལོན་། ལ་དྭགས་སུ་སྟག་ཚང་རས་ཆེན་རས་ཆན་པ་གདན་དྲངས་ནས་ཡབ་ཀྱི་དགོངས་རྫོགས་ལ་གསེར་ཟངས་ཀྱི་བྱམས་པ་དགུང་ལོ་བརྒྱད་པའི་སྐུ་ཚད་ལ་སོགས་པའི་རྟེན་གསུམ་མང་པོ་གསར་བཞེངས་དང་། རྒྱུན་མཆོད་དགེ་སློང་གི་སྡེ་བཙུགས་། པཎ་ཆེན་བློ་བཟང་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་མཚན་གྱི་དྲུང་དུ་ཡུམ་གྱི་སགོངས་རྫོགས་ལ་གསེར་འབུམ་དང་། དངུལའབུམ་ཆ་ཚང་། གཞན་ཡང་རིན་པོ་ཆེའི་རིགས་བརྒྱ་རྩ་། ལྷ་ས་དང་། ཁྲ་འབྲུག་། བསམ་ཡས་སོགས་གཙུག་ལག་ཁང་དང་། ཆོས་སྡེ་ཆེ་ཆུང་ལ་མཆོད་སྤྲིན་དང་། བསྙེན་བཀུར་རྒྱ་ཆེ་བ་། ཝམ་ལེ་། རྒོད་ཡུལ་། ཁ་ནག་། གཙང་དམར་། སྐྱུ་དམར་ནང་། མེ་རུ་། དང་རྩེ་སོགའ་ཀྱི་ས་ཁུལ་དང་། ལ་དྭགས་སྡོད་གཤམ་དང་། མངའ་ཞབས་གང་ཡོད་ནས་མཆོད་གཞིས་སུ་ས་ཕུད་རེ་རེ་བསྐལ་པ་ནམ་གནས་བར་ཕུལ་ཞིང་། སྟག་ཚང་རས་ཆེན་ལ་རང་ཞབསཀྱི་ཁོང་ནས་ས་ཕུད་མཆོད་གཞིས་རྒྱ་ཆེན་ཕུལ་བ་དང་། སྟག་ཚང་རད་ཆེན་གྱིས་ཧེ་མི་བྱས་ཆུབ་བསམ་གླིང་དགོན་དང་། ལྕེ་བདེ་ཐེག་མཆོག་དགོན་། ཝམ་ལེ་བདེ་ཆེན་དགོན་བཅས་དགོན་ཆེན་གསུམ་གྱིས་གཙོས་པའི་གཙུག་ལག་ཁངས་མང་པོ་བཞེངས་པའི་སྦྱིན་བདག་གི་མཐིལ་ལེན་མཛད་། སེང་གེ་རྣམ་རྒྱལ་གྱིས་རུ་ཤོད་བདག་མོ་སྐལ་བཟང་སྒྲོལ་མ་ཁབ་ཏུ་བཞེས་པར་སྲས་བདེ་ལྡན་རྣམ་རྒྱལ་དང་། ཨིནྡྲ་བྷོ་ཏི་། བདེ་མཆོན་རྣམ་རྒྱལ་རྣམས་རིམ་པར་འཁྲུངས་ཤིང་། སྲས་འདི་དག་ལས་བརྒྱུད་པའི་གདུང་རྒྱུད་ཀྱིས་ལ་དྭགས་ཁུལ་ལ་དབང་བརྒྱུར་གནང་བར་མངའ་ཐང་དར་གུད་ཅི་རིགས་བྱུང་སྐོར་སོགས་ལ་དྭགས་རྒྱལ་རབས་རིམ་བྱོན་སྐོར་གོང་དུ་ལ་དྭགས་ཀྱི་སའི་བདག་པོ་ཞེས་པར་གསལ་།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
མཁར་སྐྱ་དགོན
མཚན་རྒྱས་པར་མཁར་སྐྱ་བྱམས་ཆེན་གླིང་ཞེས་ཞུ། བཀྲ་ཤིས་སྒང་ནས་སྤྱི་ལེ་༤ཙམ་གཟི་སྦུག་ནང་སོང་ན་མཁར་སྐྱ་གྲོང་དབུས་སུ་དགོན་དེ་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད། གཟི་སྦུག་ཅེས་པ་ནི། ཡུལ་དེའི་ཕུ་ལ་ནོར་བུ་གཟི་ཡིས་ཕྱུག་པས་གཟི་སྦུག་ཅེས་པའི་མིང་དེ་ལྟར་བྱུང་ཞེས་དང་། དགོན་དེ་ནི་ཐོག་མར་བཀའ་གདམས་པའི་དགེ་བཤེས་ཚུལ་ཁྲིམས་རིན་ཆེན་ཞུ་བས་ཕྱག་བཏབ་གནང་མཛད། དེ་རྗེས་རྗེ་ཙོང་ཁ་པའི་དུས་རི་བོ་དགེ་ལྡན་པར་འགྱུར། ལྷོ་པ་རྒྱལ་སྲས་སྐུ་ཕྲེང་རིམ་པས་དགོན་དེ་བསྐྱངས་གནང་མཛད། སྔོན་འདུ་ཁང་རྙིང་པ་ཀ་བ་བཅུ་གཉིས་ཅན་ནང་གསེར་ཟངས་ཀྱི་ཐུབ་པ་གསུང་བྱོན་མ་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་ནི་འཕན་པོ་ན་ལནྜ་ནས་གདན་དྲངས་ཏེ་ལྷ་ཁང་མདོ་གསུམ་ཞེས་པར་སླེབས་སྐབས་ང་མལ་གྲོ་གཟི་སྦུག་ནང་འགྲོ་གི་ཡིན་ཟེར་གསུང་བྱོན་པས་དགོན་དེར་གདན་དྲངས་ཏེ་བཞུགས་ཞེས་ཟེར། དགོན་དེའི་ཤར་ལྷོའི་མཚམས་སུ་ཨ་མ་རིན་ཆེན་མཚོ་མོ་ཞེས་པའི་མཚོ་ཞིག་ཡོད་པ་ནས་དུང་དཀར་ཞིག་འཕུར་ཡོང་སྟེ་དགོན་དེའི་ཁ་ཁྲོད་གཡས་ལུང་ནང་དུ་ཆོས་སྒང་སྒང་ཞེས་པའི་བཙུན་དགོན་དེར་འཕུར་ཕེབས་པས་བཙུན་མ་ཞིག་གིས་ལྟས་ངན་གྱི་བྱ་ཞིག་འཕུར་སླེབས་བྱུང་གསུངས་པས་དུང་དཀར་དེ་མཁར་སྐྱར་འཕུར་ཕེབས་པ་བླ་མ་རྒྱལ་སྲས་ཉི་མ་འཛིན་གྱིས་བཟུང་གནང་སྟེ་དགོན་དེའི་ནང་རྟེན་དུ་བཞུགས། ནམ་མཁའ་གཡེར་སྐབས་དུང་དེ་བཏང་ན་ཨ་མ་རིན་ཆེན་མཚོ་མོའི་ནང་ནས་དུང་ཕྲུག་མང་པོ་ཐོན་ཡོང་སྟེ་ནམ་མཁར་སྤྲིན་འཁོར་ཞེས་ཟེར། སྔོན་དགེ་འདུན་བདུན་བཅུ་སྐོར་གྱིས་རི་བོ་དགེ་ལུགས་ཕྱག་བཞེད་མཛད། འོན་ཆོས་སྡིངས་བླ་བྲང་གི་ཁོངས་ཡིན། ལོ་ལྟར་བོད་ཟླ་༢ཚེས་༢༩འཕན་པོ་ནས་ཞོལ་ཁ་ཆོས་སྐྱོང་གདན་དྲངས་ཏེ་ཚེས་༣༠ཉིན་སྐུ་ཕེབས་གནང་སྲོལ་ཡོད། ཞོལ་ཁ་ཆོས་སྐྱོང་ནི་ཐོག་མར་བཀའ་གདམས་པའི་བླ་མ་ཞིག་ཡིན་པ་ལ་ཇུན་གར་དུས་ཀོང་པོ་ཞོལ་ཁའི་ནང་བཀྲོངས་པ་གཟུགས་མེད་དུ་སྐྱེས་པ་ས་སྐྱས་དམ་འདོགས་གནང་བ་ཡིན་ཞེས་ཟེར། ད་ལྟ་སྔོན་གྱི་འདུ་ཁང་རྙིང་པའི་ཤུལ་མཁར་སྐྱ་གྲྭ་ཚང་གི་བརྩིག་གདན་སྟེང་གསར་བཞེངས་གནང་བའི་འདུ་ཁང་ནང་སྔོན་གྱི་སྐུ་བརྙན་དེ་དག་གི་སྐུ་ཚབ་གསར་བཞེངས་གནང་བ་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད། ཡང་དགོན་དེ་ནས་རྐང་ཐང་མར་ཆུ་ཚོད་༢ཙམ་སོང་ན་དེ་མོ་དགོན་ནམ་བཀྲ་ཤིས་ཆོས་གླིང་ཞེས་སྔོན་དགོན་དེའི་དགོན་ལག་ཡིན་པའི་བཙུན་དགོན་ཞིག་དང་། ཡང་དགོན་དེའི་ཁ་ཁྲོད་དུ་ཆོས་སྒང་སྒང་ཞེས་རིན་ཆེན་གླིང་གི་དགོན་ལག་ཡིན་པའི་བཙུན་དགོན་ཞིག ཡང་དགོན་དེའི་ལྟག་ཏུ་སེ་ར་རི་ཁྲོད་ཅེས་པ་ཞིག་དང་། དེའི་གཡོན་ངོས་སུ་མཆོད་རྟེན་ཞིག་ཡོད་པ་དེའི་ནང་མཁན་ཆེན་བོ་དྷི་ས་ཏྭའི་སྐུ་སྨད་ཡོད་ཅེས་གསུངས།
ནུའུ་ཨར་ཧ་ཁྲི།
ནུའུ་ཨར་ཧ་ཁྲི་(༡༥༥༩-༡༦༢༦)(Manchu language: ; རྒྱ་སྐད།: 努尔哈赤)
སེང་མགོ་ཅན་
ལྷ་ས་གཙུག་ལག་ཁང་གི་འོག་ཁང་ཁྱམས་ར་ནང་མའི་མཐའ་བསྐོར་དུ་ཡོད་པའི་ཀ་བ་རྟགས་ཅན་ཞིག་གི་མིང་སྟེ་། ཀ་བ་འདི་ཡང་གང་དུ་ཡོད་མེད་ངོས་འཛིན་དཀའ་བར་སྣང་ཞིང་། ཀ་བ་འདི་དང་ཉེ་བའི་སར་ཕྱུགས་ཀྱི་གཡང་ཡིག་སྐོར་སྦས་ཡོད་ཚུལ་ལོ་རྒྱུས་མང་པོར་གསལ་།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
༡༨༡༦ལོ།
༡༨༡༦ལོ་ནི་ཀེ་ལུའོ་ཀེ་ལི་ཡའི་ལོ་ཐོའི་ནང་བཀོལ་སྤྱོད་བྱས་པའི་ལོ་ཞིག་ཡིན།
འཆད་ཀ་དགོན
འཆད་ཀ་དགོན་ནི། བྲག་ལོག་ཟམ་པ་ནས་སྤྱིར་བཏང་འཁོར་ལམ་བརྒྱུད་སྤྱི་ལེ་ལྔ་ཙམ་སོང་ན་ཁྲིད་ལྷ་གྲོང་གི་ལྟག་ཏུ་དགོན་དེ་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད། དགོན་དེ་ནི་བཀའ་གདམས་པའི་དགེ་བཤེས་འཆད་ཀ་བས་ཕྱག་བཏབ་གནང་མཛད། དགེ་བཤེས་འཆད་ཀ་བ་ནི། བླ་མ་ལྔ་བཅུ་པའི་ནང་གི་དགེ་བཤེས་ཨང་གཉིས་པ་དེ་ཡིན། སྔོན་དགོན་དེ་གསང་ཕུ་བླ་བཅུའི་ཁོངས་རྣམ་རྒྱལ་སེར་ཁང་གི་ཁོངས་ཡིན། ད་ལྟ་དགེ་ལྡན་ཕྱག་བཞེད་གནང་བ་རེད། སྔོན་དགེ་འདུན་བདུན་བཅུ་སྐོར་ཡོད། ད་ལྟ་སྔོན་གྱི་འདུ་ཁང་ཀ་བ་གཉིས་ལྡན་གྱི་གྱང་གོག་སྟེང་གསར་བཞེངས་གནང་བའི་ནང་དགེ་བཤེས་འཆད་ཀ་བའི་འཇིམ་གྱི་གདུང་རྟེན་གསར་བཞེངས་གནང་བ་སོགས་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད། ཡང་དགོན་དེའི་མདུན་རིར་བྲག་ལ་ཁུང་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་ནི། རིན་ཆེན་གླིང་གི་སྲུང་མ་མལ་གྲོ་བློན་བཙན་གྱིས་དགོན་དེར་སེར་བ་ཕབ་ནས་ཆུས་ཁྱེར་ལ་ཉེ་བར་དགོན་དེའི་སྲུང་མ་མགར་ནག་ཅེས་པས་ཁྱུང་ལ་སྤྲུལ་ནས་མདའ་རྒྱབ་པས་དགོན་དེའི་ཤར་ལྷོའི་མཚམས་ཀྱི་བྲག་ལ་ཁུང་ཕུག་པའི་རྗེས་ཤུལ་དང་གཤོག་པ་གཉིས་ཀྱིས་ཆུ་བཀག་སྟེ་དགོན་དེ་སྐྱབས་པའི་རྗེས་ཤུལ་རྒྱབ་རིར་གསལ་བ་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད།
སེང་གོ་མི་ཆེན་
བོད་རྒྱལ་གནས་རི་སྲོང་བཙན་གྱི་བློན་པོ་། འདི་ཉིད་ཀྱིས་དམག་དཔོན་་བྱས་ཏེ་དྭགས་པོ་ངོ་ལོག་པ་སླར་ཡང་བཙན་པོའི་མངའ་འབངས་སུ་བཀུག་། དེའི་དུས་སུ་མི་རྣམས་ཀྱི་ཁ་ལ་། སེང་གོ་མི་ཆེན་གྱིས་། དྭགས་ཡུལ་བསེན་མཁར་དུ་། མདུང་གཡུག་ཐེངས་གཅིག་ལ་། འབྲོག་དུད་ཐང་གང་ཐོབ་ཅེབ་པའི་གཏམ་བྱུང་། སེང་གོ་མི་ཆེན་དཔའ་བའི་ཕུལ་དུ་གྱུར་ནས་ཉི་མ་གཅིག་ལ་དྭགས་པོ་མི་བརྒྱ་བསད་ཅེས་གྲགས་། རྒྱལ་པོས་མི་ཆེན་གྱི་བྱ་དགར་གསེར་ཁུང་རེའུ་རྒལ་གྱི་མི་དང་། འབྲོག་ཕྱུགས་བཅས་གནང་།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
གྲངས་འཛིན་འཁོར་སྟེགས།
གྲངས་འཛིན་འཁོར་སྟེགས་ཀྱི་མིང་ཆ་ཚང་ལ་གྲངས་ཐང་གིས་ཚོད་འཛིན་བྱས་པའི་འཁོར་སྟེགས་ཞེས་བརྗོད་པ་དང་དེ་ནི་གོ་རིམ་ཚོད་འཛིན་མ་ལག་གི་རང་འགུལ་ཅན་གྱི་འཁོར་སྟེགས་ཤིག་ཡིན་པ་དང་བཟོ་སྐྲུན་ཟིན་པའི་གྲངས་འཛིན་གོ་རིམ་ལ་གཞིགས་ཏེ་འཁོར་སྟེགས་ཀྱི་འགུལ་སྐྱོད་ལ་ཚོད་འཛིན་དང་ལྷུ་ལག་གི་ལས་སྣོན་ལེགས་འགྲུབ་བྱེད་པ་ཞིག་ཡིན། ༡༩༥༢ལོར་བཀོལ་སྤྱོད་བྱས་པ་ནས་ད་བར་ལོ་༦༠ལྷག་ཙམ་གྱི་ཁྲོད་གྲངས་འཛིན་འཁོར་སྟེགས་དེ་མྱུར་བགྲོད་ཅན་དང་ཞིབ་ཚགས་ཅན།དེ་བཞིན་མཉམ་འདུས་ཅན་དང་རིག་ནུས་ཅན་གྱི་ཁ་ཕྱོགས་སུ་རྒྱུན་ཆད་མེད་པར་འཕེལ་རྒྱས་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་ཅིང་དེའི་དམིགས་ཡུལ་ནི་བཟོ་སྐྲུན་རྒྱུད་རིམ་ཁྲོད་ཆ་ཚང་རང་འཁོར་ཅན་དུ་མངོན་འགྱུར་ཐུབ་པ་བྱེད་རྒྱུ་དེ་ཡིན།གྲངས་འཛིན་འཁོར་སྟེགས་ནི་བཟོ་སྐྲུན་ལས་རིགས་ཁག་གི་ཁྲོད་རྒྱ་ཆེར་སྤྱོད་པ་དང་དེར་སྤྱིར་བཏང་གྲངས་འཛིན་འཁོར་སྟེགས་དང་ལས་སྣོན་ལྟེ་གནས་ཞེས་ཁག་གཉིས་སུ་དབྱེ་ཡོད།སྤྱིར་བཏང་གྲངས་འཛིན་འཁོར་སྟེགས་ཀྱི་རང་འཁོར་ཅན་གྱི་ཚད་གཞི་དེ་ཙམ་མཐོ་པོ་མེད་པས་བསྒར་གྲིའི་བརྗེ་འགྱུར་དང་ལྷུ་ལག་གི་སྒྲིག་སྦྱོར་ཐད་སྔར་མུས་སུ་མི་ཡིས་ལེགས་འགྲུབ་བྱེད་དགོས་ཀྱི་ཡོད།ལས་སྣོན་ལྟེ་བར་བསྒར་གྲིའི་མཛོད་ཁང་དང་རང་འགུལ་གྱིས་བསྒར་གྲི་བརྗེ་འགྱུར་གྱི་སྒྲིག་ཆས་ལྡན་ཡོད་པས་སྒྲིག་སྦྱོར་ཐེངས་གཅིག་གིས་ལས་རིམ་མང་པོའི་ལས་སྣོན་ལེགས་འགྲུབ་ཐུབ་ཀྱི་ཡོད་ཅིང་རང་འགུལ་ཅན་དང་མཉམ་འདུས་ཅན་གྱི་ཚད་གཞི་དེ་བས་མཐོ་བ་ཡོད།
གནའ་ཞིག་
འདི་གནའ་དུས་ཤིག་ཞེས་པའིཚིག་སྡུད་དང། སྔོན་དུས་ཤིག སྔར་ཞིག སྔ་མ་ཞིག སྔ་དུས་ཤིག སོགས་ཀྱི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས།
དགེ་འདུན་རྒྱ་མཚོ།
དགེ་འདུན་རྒྱ་མཚོ་ནི་བོད་པའི་གཞས་པ་ཞིག་རེད།
ཆན་ལུང་། (གོང་མ།)
ཆན་ལུང་(༡༧༡༡-༡༧༩༩)(རྒྱ་སྐད།: 乾隆帝)
གནམ་རི་སྲོང་བཙན་
（གནམ་རི་སློན་བཙན་ནམ་སློན་བརྩན་རླུང་ནམ་ཞེས་པའང་སྣང་）བོད་རྒྱལ་སོ་གཉིས་པ་ཡབ་སྟག་རི་གཉན་གཟིག་དང་ཡུམ་སྟོང་བཙུན་འབྲོ་དཀར་གྱི་སྲས་སུ་ས་སྟག་（༥༥༨）ལོར་འཁྲུངས་སྐད། དབས་སྣང་བཞེར་དང། ཚེ་སྤོང་ན་གནག་སེར། ཉང་ཙེང་གུ་རྣམས་ཀྱིས་བློན་པོ་བྱས་པ་དང། གཙོའི་བོན་པོ་ཁྲི་ཁྱུང་གྲགས་པས་སྐུ་བོན་བྱས། ཚེ་སྤོང་བཟའ་འབྲི་མ་ཐོད་དཀར་ཁབ་ཏུ་བཞེས། གཅུང་པོ་འོལ་གོད་ཚ་སློན་གེར་ལེགས་བྱ་བ་ཐང་མཚམས་སུ་ཕབ། རྒྱལ་པོ་འདིའི་རིང་ལ་རྒྱ་ནག་གི་ཡུལ་ནས་རྩིས་དང་སྨན་དཔྱད་བླངས། མཐའ་ཡི་རྒྱ་དང་གྲུ་གུ་འོག་ཏུ་བཏུལ། སྦྲང་དགའ་བོ་དང་རྨུ་དཔུང་རི་བྱ་བའིགྱད་གཉིས་ཀྱིས་ཞབས་ཏོག་བྱས་ཏེ་ཕུང་གཡག་ཐལ་ཀ་རུ་རིང་བྱ་བའི་བྱང་འབྲོང་སྨྱོན་པ་བསད་ནས་ཤ་རྟ་སྒ་ལ་བཏགས་པ་ལྷུང་བ་ལ་ཚ་འགོས་པས་བྲོ་བ་ཚོར་ཏེ་ལན་ཚྭ་ངོ་ཤེས་ནས་ཚྭ་ལེན་པའི་སྲོལ་བྱུང་སྐད། གཞན་ཡང་དེ་སྐབས་རྒྱལ་པོ་སྐུ་ངོ་མས་དམག་མི་ཁྲི་ཕྲག་ཙམ་ཁྲིད་ནས་གཡུལ་བཤམས་ཏེ་མཁར་ཡུ་སྣ་ནི་གཏོར། དགུ་གི་ཟིང་པོ་རྗེ་ནི་བརླགས། མང་པོ་རྗེ་གསུམ་བུ་ནི་གྲུ་གུའི་ཡུལ་དུ་བྲོས། ཕག་གི་ཡུང་བ་སྣ་མན་ཆད་ཀོང་པོ་བྲེ་སྣ་ཡན་ཆད་བཙན་པོའི་ཕྱག་ཏུ་ལོན་ཞིང། བཙན་པོས་བཀའ་ཕབ་སྟེ་སྔར་ཡུལ་ངས་པོ་ཟེར་བ་ལ་འཕན་ཡུལ་ཞེས་མིང་བརྗེས་སོ།། དེ་སྐབས་མྱང་ཙེང་སྐུ་དང། དབས་དབྱི་ཚབ། མནོན་འདྲོན་པོ། ཚེས་པོང་ནག་སེང་བཅས་ཀྱིས་སྤུར་རྒྱལ་ལ་བློ་དཀར་བྱས་པས་བྲན་གཡོག་ཁྱིམ་དུད་མང་པོ་དང་ཡུལ་ཆེན་པོ་གནང་བ་མ་ཟད། རྒྱལ་པོའི་བློན་པོར་བཅུག་པ་དང། ཁྱུང་པོ་སྤུང་སད་ཀྱིས་རྩང་བོད་ཀྱི་རྗེ་བོ་མར་མུན་ཞེས་པའི་མགོ་བཅད་དེ་རྩང་བོད་ཀྱི་འབངས་མི་ཁྱིམ་དུད་ཁྲི་ཕྲག་གཉིས་སྤུར་རྒྱལ་བཙན་པོའི་མངའ་འབངས་སུ་ཕུལ་བ་དང། སེང་གོ་མི་ཆེན་གྱིས་དྭགས་པོ་ཡོངས་རྫོགས་སླར་ཡང་བཙན་པོའི་མངའ་འབངས་སུ་བཀུག་པ་སོགས་དབུས་གཙང་ཕལ་ཆེ་བ་སྤུ་རྒྱལ་གྱི་མངའ་ཞབས་སུ་ཚུད། སྐབས་དེར་རྒྱལ་པོའི་བཞུགས་གནས་ཀྱང་ཡར་ལུང་གཙང་པོའི་བྱང་ཕྱོགས་སུ་སྤོས་ཏེ་མལ་གྲོའི་ཕོ་བྲང་བྱམས་པ་མི་འགྱུར་གླིང་བཞེངས་པར་སྣང། མཐར་རྒྱལ་པོ་འདི་ཉིད་མོན་དུག་ཕུལ་ནས་བཀྲོངས་པར་གྲགས་ཤིང། བང་སོ་དོན་མཁར་མདར་བརྩིགས་པ་དང། བང་སོ་གྲུ་བཞིར་བརྩིགས་པ་དེ་ནས་བྱུང། གྲལ་ནི་ཁྲི་གཟུང་བང་སོའི་གཡས་ན་ཡོད།། ཕུལ་ཆེ་དབྱིབས་ནི་གྲུ་བཞི་སོག་ཀ་རིས།། མིང་དུ་གུང་རི་སོག་ཀར་བཏགས་སོ་སྐད།།
གནམ་ལྷ་བབས་ཀྱི་བདག་པོ་
གནའ་རབས་བོད་ཀྱི་བོན་ཆོས་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་བཤད་སྲོལ་ལ། བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་དང་པོ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་དེ་གནམ་རིམ་པ་དགུའི་ཡང་སྟེང་གི་ལྷ་ཡུལ་ནས་མི་ཡུལ་དུ་ཕེབས་ཏེ་ཐོག་མར་ལྷ་རི་རོལ་པོའི་རྩེར་བབས་ཤིང་དེ་ནས་བོན་ཤེས་པ་ཅན་བཅུ་གཉིས་ཀྱིས་གདན་དྲངས་ཏེ་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོར་བསྐོས་པ་ཡིན་པས། བོད་ཀྱི་བཙན་པོ་རིམ་བྱུང་རྣམས་གནམ་གྱི་ལྷ་ཡུལ་ནས་མི་ཡུལ་གྱི་བདག་པོར་ཕེབས་པའི་རྒྱལ་པོ་ཡིན་ཟེར། འདི་དང་རྒྱ་ནག་གི་གོང་མ་རིམ་བྱུང་ལ་གནམ་བསྐོས་གོང་མ་ཟེར་བའི་ཤོད་སྲོལ་ཡོད་པ་གཉིས་ཕན་ཚུན་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་པ་མ་ཡིན་ཀྱང་གོ་དོན་གཅིག་མཚུངས་སུ་ཡོད།
གནས་ཀྱི་བླ་མའི་མཚན་ཉིད་བཅུ་
འདུལ་བ་ལས་བཤད་པའི་གནས་ཀྱི་བླ་མའི་མཚན་ཉིད་བཅུ་ནི། བསྟན་པ། མཁས་པ། ལུས་ཐ་མལ་དུ་གནས་པ། ས་རང་བཞིན་དུ་གནས་པ། སྙིང་རྗེ་དང་ལྡན་པ། བཟོད་པ་དང་ལྡན་པ། ནང་གི་འཁོན་དག་པ། ཆོས་ཀྱིས་ཕན་འདོགས་པ། ཟང་ཟིང་གིས་ཕན་འདོགས་པ། དུས་དུ་གདམས་ངག་འདོམས་པ་རྣམས་སོ།།
རྒྱལ་སྟེང་དགོན
མཚན་རྒྱས་པར་མལ་གྲོ་རྒྱལ་སྟེང་དགོན་ཞེས་ཞུ། བྱ་ར་མདོ་གྲོང་ནས་སྤྱིར་བཏང་འཁོར་ལམ་བརྒྱུད་སྤྱི་ལེ་བཅུ་ཙམ་སོང་ན་དགོན་དེ་མཇལ་བ་ཡིན། དགོན་དེ་ནི་མ་ར་དགོན་གྱི་དགོན་ལག་ཡིན་ཅིང་། དགེ་བཤེས་བྱ་ཡུལ་བའི་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་སློབ་མ་ཕུར་བུ་དབང་ཕྱུག་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་ཕྱག་བཏབ་གནང་མཛད། ཐོག་མར་བཀའ་གདམས་པའི་དགོན་ཡིན་པ་ལ་རྗེས་སུ་རི་བོ་དགེ་ལྡན་ཕྱག་བཞེད་མཛད་པར་གྱུར། སྔོན་འདུ་ཁང་ཀ་བ་བཅུའི་ནང་ཤར་ལིའི་གདུང་རྟེན་མི་ཚད་མ་གསུམ་དང་། སྒྲོལ་མ་གསུང་བྱོན་མ། འབུམ་ནག་ཟིལ་པ་ཅན། ཕུར་བུ་དབང་ཕྱུག་རྒྱལ་གྱི་སྐུ་དམར་གདུང་བཞུགས་པའི་གདུང་རྟེན། དགེ་འདུན་ཞལ་གྲངས་ཉི་བརྒྱ་སྐོར་གྱིས་རི་བོ་དགེ་ལྡན་ཕྱག་བཞེད་མཛད་པ་ཡིན། ད་ལྟ་སྔོན་གྱི་དེ་ཤུལ་དུ་གསར་བཞེངས་གནང་བའི་འདུ་ཁང་ནང་དུས་གསུམ་སངས་རྒྱས་དང་། རྗེ་གཟིགས་པ་ལྔ་ལྡན་སོགས་གསར་བཞེངས་གནང་བ་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད།
མཆིན་ནད་ལྡེམ་བུ་
ངོ་སྤྲོད་མདོར་བསྡུས།
མཆིན་ནད་ལྡེམ་བུ་ནི་༼乙肝Hepatitis B༽དེང་དུས་ནུབ་ལུགས་པས་གྲགས་ཆེ་བའི་ནད་གཞི་ཧེ་པ་ཀྲ་ཡེ་ཀྲི་སི་སྦི་ཞེས་པ་བོད་ལུགས་ནས་དྭངས་མ་མ་ཞུ་མཁྲིས་ནད་དུག་ཐབས་ཡིན་པར་འདོད། བོད་ཀྱི་གསོ་བ་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ལྟར་སྨྲས་ན་ནད་གཞི་འདི་གསར་པ་ཞིག་མིན་པར་གནའ་དུས་ནས་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན།
ངོ་བོ།
དེ་ཡང་བོད་ཀྱི་གསོ་རིག་གི་ནད་ཐོག་ལག་ལེན་སྟེང་མཐོང་བ་མང་ལ་བཅོས་པར་དཀའ་བའི་མཆིན་ནད་བཅོ་བརྒྱད་དུ་བགྲང་བ་ལས་མཆིན་ནད་ལྡེམ་བུ་ཟེར་བ་ནི།མཆིན་ཚད་བྱུང་ནས་ཅུང་འགོར་ཡོད་པ་དང་།རང་ཉིད་ལ་གསལ་མི་གསལ་གྱི་ནད་རྟགས་ཚོར་ཤེས་ཅུང་ཡོད་པ།ཟས་སྤྱོད་ལུས་ཁམས་དང་མི་མཐུན་བསྟེན་པ་ལས་བསླངས་པ་སོགས་ཀྱི་མཆིན་ཚད་རང་བཞིན་གྱི་འགོ་ནད་ཅིག་རེད།
རྒྱུ།
ཕྱི་ལུགས་པས་ནད་འདི་རྒྱུ་རྐྱེན་སྲིན་རིགས་ཁོ་ན་ལས་འབྱུང་ཞེས་པ་རང་ལུགས་ལྟར་ན་གཙོ་ཆེར་ཕོ་བའི་བད་མཁྲིས་རླུང་གསུམ་གྱི་མེ་དྲོད་མཐུ་ཞན་པས་ཁ་ཟས་དྭངས་སྙིགས་ཕྱེ་མ་ནུས་ཤིང༌། སྙིགས་མ་དྭངས་མའི་རྩ་སྦུབས་སུ་ཤོར་བ་ཟུངས་སུ་མ་སྨིན་པར་ངན་ཁྲག་རྒྱས་ཏེ་མཆིན་རྩར་གནས་པ་ལྷན་སྐྱེས་སྲིན་དང་བསྡོངས་ནས་ནད་ཀུན་འབྱུང་བར་འགྱུར་ངེས།
སློངས་རྐྱེན།
རྒྱུད་ལས་ནད་སློང་རྐྱེན་གཉིས་དྲན་པས་རྟག་ཏུ་སྤོང་ཞེས་པ་ལྟར་ནད་སློང་རྐྱེན་གཙོ་བོ་ཟས་སྤྱོད་གཉིས་ལས། དང་པོ་ཁ་ཟས་སུ་རྒྱུན་དུ་ཚ་སྐྱུར་ཤས་ཆེ་བ་ཆང་རག་དང༌། ཤིང་ཏོག་མ་སྨིན་པ་དང་སྐྱུར་མོའི་རིགས། འཇུ་དཀའ་བའི་རིགས། འོ་མ་གྲང་མོ། སྔོ་ངད་རྗེན་ཚལ། ཤ་ཤིན་ཏུ་རིད་པའམ་མི་གཙང་བ། ཚིལ་སྣུམ་རིགས་བསྟེན་དྲགས་པ། གཞན་ཡང་མར་དང༌། སྣུམ་ནང་དུ་བརྔོ་བསྲེག་བྱས་པའི་སྒོ་ང་དང་ཤ རྒྱུ་མ་དང་གློ་བ། སྟར་ཁའི་འབྲས་བུ་དང་བ་དམ་ལ་སོགས་པ་སྣུམ་ལྡན་གྱི་རིགས། རུལ་སུངས་ཀྱི་རིགས། ཕྱུར་ར་རྙིང་པའམ་རུལ་པ། ཕག་ཤ་སོགས་བསྙལ་ཤའི་རིགས། གཉིས་པ་སྤྱོད་ལམ་སེམས་ལ་ཞེ་སྡང་དྲག་པོ་སྐྱེས་ནས་ལུས་ཁམས་འཁྲུགས་པའམ་ཡང་ན་དལ་བར་འདུག་དང་མྱ་ངན་སེམས་དུབ་ཀྱིས་ལུས་ཁམས་ཀྱི་ནད་འགོག་ནུས་པ་ཆུང་དུ་ཕྱིན་ཏེ་ནད་དུག་དེ་ཉིད་རིམས་ནད་གཞན་དང་འདྲ་བར་འགོས་ཁྱབ་ཡོང་གི་ཡོད། མདོར་ན་རྒྱུ་རྐྱེན་གཙོ་བོ་ཟས་དང་སྤྱོད་ལམ་གཉིས་ཁོ་ནར་རག་ལས་པ་མཆིན་ནད་ལེའུ་ལས་ཀྱང་རྒྱུ་རྐྱེན་ཚ་སྐྱུར་ཟས་དང་དྲག་ཤུལ་སྐྱེད་ཅེས་གསུངས་སོ།།
ནད་རྟགས།
ནད་རྟགས་ལ།མཆིན་ནད་ལྡེམ་བུ་མི་ཚོར་བས།གཉིད་མེད་ཁོང་སྙོམས་ལུས་ལྕི་ཟས་མི་འདོད།ཁྲག་བྲོས་ཤ་དང་རུས་པ་ཁད་ཀྱིས་སྐམ།ཞེས་པ་ལྟར།ནད་རྟགས་ནི།མཆིན་པར་ན་ཟུག་ཡོད་པ་མི་ཚོར་བ་དང་།གཉིད་མི་ཁུག་པ།ལུས་ཁམས་ལྕི་ལ་ཐང་ཆད་པ།ཟས་ལ་དང་ག་མེད་པ།ཁྲག་ཤེད་མར་ཆག་པ།མགོ་ཡུ་འཁོར་བ།བཤལ་སྐྱུགས་བྱེད་པ།ཤ་མདོག་སྐྱ་སེར་དང་སྨུག་སྐྱའི་མདོག་མངོན་པ།ཟས་མི་འདོད་ཅིང་འཇུ་སྟོབས་ཆུང་བས་རིམ་གྱིས་ཁྲག་འབྲོས་ཤ་རུས་ཁད་ཀྱིས་སྐམ་པ་བཅས་ཀྱི་ནད་རྟགས་མངོན།
སྔོན་འགོག
ནད་མ་ཕོག་སྔོན་ནས་དོ་སྣང་དགོས་པ། དེང་དུས་སྔར་དང་མི་འདྲ་བར་འཕྲུལ་ཆས་ཀྱི་ཆ་རྐྱེན་ལེགས་པས་ནད་གཞི་ཡོད་མེད་བརྟག་དཔྱད་བྱེད་དགོས་པ་དང༌། མེད་ན་སྔོན་འགོག་གི་ཁབ་རྒྱག་དགོས་པ་ཡིན། སྔོན་དུ་བརྗོད་པ་ལྟར་རྒྱུ་རྐྱེན་དང་འགོ་སྟངས་སོགས་ལ་རྒྱུན་དུ་དོ་སྣང་བྱེད་དགོས་པ་མ་ཟད། ནད་གཞི་འདི་ཡོད་པ་ཚོས་གོང་གསལ་ལྟར་རྒྱུན་དུ་ཟས་སྤྱོད་ཀྱི་སྤང་བླང་དང་སྨན་བཅོས་ཚུལ་བཞིན་བྱེད་རྒྱུ་དང༌། རང་གི་ནད་དེ་གཞན་ལ་མི་འགོ་བ་བྱེད་རྒྱུ་ཧ་ཅང་གལ་ཆེ།
གནས་སྐབས་བཞི་
ལས་དང་པོ་པ། ཡེ་ཤེས་ཅུང་ཟད་བབས་པ། ཡེ་ཤེས་ལ་ཅུང་ཟད་དབང་བ། ཡེ་ཤེས་ལ་ཡང་དག་པ་དབང་བ།
གནས་སྐབས་ལྔ་
ཐར་པའི་ཆ་མཐུན་མ་བསྐྱེད་པ། བསྐྱེད་པ། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་ལམ། སློབ་པའི་ལམ། མི་སློབ་པའི་གནས་སྐབས་སོ།
གནས་ཁ་གཉིས་
ལྷ་ས་གཙུག་ལག་ཁང་དང་ར་མོ་ཆེ་གཉིས།
ལན་ཀྲོའུ།
ཀྲོའུ་དང་གྲོང་ཁྱེར་ནི་ ཀྲུང་ཧྭ་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ། ཀན་སུའུ་ཞིང་ཆེན། ཀྱི་ཞིང་ཆེན་ལྟེ་གནས་ཡིན། ཀྲུང་གོའི་ནུབ་རྒྱུད་ས་ཁུལ་གྱི་ལྟེ་བའི་གྲོང་ཁྱེར་གལ་ཆེ་ཤོས་ཀྱི་གྲས་ཤིག་ཡིན། ཀན་སུའུ་ཞིང་ཆེན་གྱི་དབུས་རྒྱུད་དུ་གནས་ཡོད། ས་སེར་མཐོ་སྒང་། མཚོ་བོད་ས་མཐོ ནང་སོག་མཐོ་སྒང་བཅས་ཀྱི་འབྲེལ་མཚམས་སུ་གནས་ཡོད།
གནས་འགྱུར་མཐར་ཕྱིན་པ་གསུམ་
བྲལ་ཐོབ་སེམས་ཀྱི་གནས་འགྱུར། ལམ་གྱི་གནས་འགྱུར། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་གནས་འགྱུར་རོ།།
ལུའོ་དབྱང་།
ལུའོ་དབྱང་(རྒྱ་སྐད།: 洛阳)ནི་ཧའོ་ནན་ཞིང་ཆེན་གྱི་གྲོང་རྡལ་ཞིག་རེད།
གནས་བརྒྱད་
སྒྲ། སྐད། མིང། མཚན་མ། བརྡ། ཐ་སྙད། ཚིག དོན་བཅས་སོ།།
ཅི་ནན།
ཅི་ནན​་(རྒྱ་སྐད།: 济南)ནི་ཧྲན་ཏུང་ཞིང་ཆེན་གྱི་གྲོང་རྡལ་ཞིག་རེད།
གནས་སྒོ་གདོང་བཙུན་དགོན་
མཁར་རྡོ་རི་ཁྲོད་ཀྱི་ཤར་ངོས་（ལྷ་ས་ཤར་ངོས་）རི་གཤམ་དུ་ཡོད་པའི་གནས་སྒོ་གདོང་རི་ཁྲོད་ནི་དུས་རབས་བཅུ་དྲུག་པའི་ནང་སྒོམ་སྡེ་ཤར་ཆེན་ནམ་མཁའ་རྒྱ་མཚན་གྱིས་ཕྱག་བཏབ། ཐོག་མར་གྲྭ་དགོན་ཡིན་ཡང། རྗེས་སུ་གནས་ནང་གི་བཙུན་མ་དང། གྲྭ་བཙུན་སྡོད་གནས་བརྗེས། རབ་བྱུང་བཅུ་དྲུག་པའི་ས་ཕག་ལོར་བཙུན་མ་༧༠ཡོད་པ་དང་དགོན་བདག་མཁར་རྡོ་བླ་བྲང་ནས་བྱེད།
༡༨༡༥ལོ།
༡༨༡༥ལོ་ནི་ཀེ་ལུའོ་ཀེ་ལི་ཡའི་ལོ་ཐོའི་ནང་བཀོལ་སྤྱོད་བྱས་པའི་ལོ་ཞིག་ཡིན།
ཞུས་ཀྲོའུ།
ཞུས་ཀྲོའུ་(རྒྱ་སྐད།: 株洲)ནི་ཧུའུ་ནན་ཞིང་ཆེན་གྱི་གྲོང་རྡལ་ཞིག་རེད།
ཐེག་ཆེན་བཤད་སྒྲུབ་གླིང
ཐེག་ཆེན་བཤད་སྒྲུབ་གླིང་ནི། མལ་གྲོ་གོང་དཀར་རྫོང་ནས་སྤྱི་ལེ་དགུ་ཙམ་སྣུམ་ནག་འཁོར་ལམ་བརྒྱུད་སོང་ན་སྣོན་མདའ་དང་དེ་ནས་སྤྱི་ལེ་བརྒྱད་ཙམ་ཤར་དུ་སོང་ན་སྤུ་ལ་ཞེས་པའི་གྲོང་གི་རི་སྟེང་དུ་དགོན་དེ་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད། ཐོག་མར་ཀ་ཚལ་དགོན་གྱི་དགོན་ལག་བཀའ་བརྒྱུད་ཕྱག་བཞེད་མཛད་པ་ལ། ད་ལྟ་གསར་བཞེངས་འདུ་ཁང་ཀ་བ་བཞི་ཡི་ནང་རྟེན་གསུམ་དང་བཙུན་མ་རྣམས་ཀྱིས་རི་བོ་དགེ་ལྡན་ཕྱག་བཞེད་མཛད་ཀྱི་ཡོད།
གནས་ངན་ལེན་བཅུ་བདུན་
མངོན་པར་བརྗོད་པའི་གནས་ངན་ལེན། ཚོར་བའི་གནས་ངན་ལེན། ཉོན་མོངས་པའི་གནས་ངན་ལེན། ལས་ཀྱི་གནས་ངན་ལེན། རྣམ་པར་སྨིན་པའི་གནས་ངན་ལེན། ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པའི་གནས་ངན་ལེན། ལས་ཀྱི་སྒྲིབ་པའི་གནས་ངན་ལེན། རྣམ་པར་སྨིན་པའི་སྒྲིབ་པའི་གནས་ངན་ལེན། སྒྲིབ་པའི་གནས་ངན་ལེན། རྟོག་པའི་གནས་ངན་ལེན། ཟས་ཀྱི་གནས་ངན་ལེན། འཁྲིག་པའི་གནས་ངན་ལེན། རྨི་ལམ་གྱི་གནས་ངན་ལེན། ནད་ཀྱི་གནས་ངན་ལེན། རྒ་བའི་གནས་ངན་ལེན། འཆི་བའི་གནས་ངན་ལེན། ཡོངས་སུ་ངལ་བའི་གནས་ངན་ལེན་དང་བཅུ་བདུན་ཏེ་གནས་སྐབས་ཅན་གྱི་དབང་དུ་བྱས་པ་བདུན་ནོ།།
དག་པ་དགོན
མཚན་རྒྱས་པར་སེར་སྨད་དག་པ་རྣམ་སྤྲུལ་གླིང་ཞེས་ཞུ། མལ་གྲོ་གོང་དཀར་རྫོང་ནས་སྣུམ་ནག་འཁོར་ལམ་བརྒྱུད་སྤྱི་ལེ་བཞི་ཙམ་སོང་ན་དག་པ་གྲོང་དབུས་སུ་དགོན་དེ་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད། དགོན་དེ་ནི་ཐོག་མར་སྐྱེས་བུ་ཡེ་ཤེས་རྡོ་རྗེས་ཕྱག་བཏབ་གནང་མཛད་པའི་བཀའ་བརྒྱུད་ཀྱི་དགོན་ཡིན་པ་དང་། སྔོན་ཙ་རིར་གནས་སྐོར་དུ་འགྲོ་ཁར་དགོན་དེ་མཇལ་དགོས། གལ་ཏེ་དགོན་དེ་མ་མཇལ་ན་གོས་ལ་གོང་བ་མེད་པ་དང་ཁྱད་མེད་ཅེས་ཟེར། ཇུན་གར་དམག་མ་ལངས་ཙམ་དུ་དགེ་ལྡན་ལུགས་སུ་གྱུར། སེར་སྨད་གྲྭ་ཚང་གི་དགོན་ལག་ཡིན། དག་པ་ཁྲི་སྤྲུལ་སྐུ་ཕྲེང་བདུན་པ་བར་གྱིས་དགོན་དེའི་དགོན་བདག་གནང་། འདུ་ཁང་ཀ་བ་བཅུ་དྲུག་ནང་རྟེན་གཙོ་སྨན་འདམ་གྱི་རྗེ་ཡབ་སྲས་གསུམ་དང་རྟེན་སྐུ་ཇི་སྙེད་བཞུགས། དགེ་འདུན་བརྒྱད་བཅུ་སྐོར་གྱིས་རི་བོ་དགེ་ལྡན་གྱི་སྔགས་ཆོག་ཕྱག་བཞེད་མཛད་པ་ཡིན། ལོ་ལྟར་བོད་ཟླ་༤ཚེས་༡༥མགོན་ཆོས་ལྷ་གསུམ་གྱི་སྒོ་ནས་གར་འཆམ་གནང་སྲོལ་ཡོད། ད་ལྟ་སྔོན་གྱི་འདུ་ཁང་ལ་ཉམས་གསོ་གནང་བའི་ནང་སྔོན་གྱི་སྐུ་བརྙན་དེ་དག་གི་སྐུ་ཚབ་གསར་བཞེངས་གནང་བ་དང་ལྡེབས་རིས་རྙིང་མ་སོགས་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད།
རྩ་གཉིས་རྟགས་རིས་
གྲངས་འཛིན་དུས་རབས་ཀྱི་འགྲོས་དང་བསྟུན་ཏེ་རྩ་གཉིས་རྟགས་རིས་ང་ཚོའི་འཚོ་བའི་ནང་དེ་བས་སྤྱོད་སྒོ་ཆེ་བ་ཡོད།ལས་གནས་མང་པོ་ཞིག་ཏུ་རྩ་གཉིས་རྟགས་རིས་ཡོད་པ་དང་དྲ་ཚིགས་ལ་བལྟ་དུས་རྩ་གཉིས་རྟགས་རིས་བཤེར་དགོས་པ།གྲོགས་པོ་ཕན་ཚུན་འོས་སྦྱོར་ངོ་ཤེས་གཏོང་བར་རྩ་གཉིས་རྟགས་རིས་བཤེར་དགོས།ཚལ་ཁྲོམ་དུ་ཚལ་ཉོ་དགོས་ཚེ་རྩ་གཉིས་རྟགས་རིས་བཤེར་དགོས་པ་བཅས་རྩ་གཉིས་རྟགས་རིས་ཀྱིས་ང་ཚོའི་འཚོ་བར་སྟབས་བདེ་ཆེན་པོ་བསྐྲུན་ཡོད།དུས་མཚུངས་རྩ་གཉིས་རྟགས་རིས་ལ་ཡང་མངོན་མེད་ཀྱི་བདེ་འཇགས་རྐྱེན་ངན་ལྡན་ཡོད་དེ་ཧོལ་རྒྱུག་ཏོག་ཙམ་ཤོར་ཚེ་མི་སྒེར་གྱི་ཆ་འཕྲིན་ཕྱི་ལ་གྱར་འགྲོ་གི་ཡོད།རྩ་གཉིས་རྟགས་རིས་ཀྱི་རྩ་བའི་གཞུང་ལུགས་དེ་ཡང་སྙིང་ཅི་ཞིག་ཡིན་པ་དང་གང་འདྲ་བྱས་ཏེ་རྩ་གཉིས་རྟགས་ལས་རིས་ཀྱི་ཉེན་ཁར་དོགས་ཟོན་བྱེད་དགོས་སམ།
རྩ་གཉིས་རྟགས་རིས་གསལ་རྟོགས་མ་བྱས་གོང་ང་ཚོས་སྔོན་ལ་དེའི་སྔོན་དུ་བྱུང་བའི་—ནར་དབྱིབས་ཨང་རྟགས་ལ་གསལ་རྟོགས་ཞིག་བྱེད་དོ།ནར་དབྱིབས་ཨང་རྟགས་དེས་ཚོང་ཟོག་གང་དེའི་ཨང་རྟགས་བཀོད་པ་དང་སྦོམ་ཕྲ་མི་གཅིག་པའི་མདོག་ནག་ནར་ཐིག་གིས་ཚོང་ཟོག་རྐྱང་པའི་མཛུབ་རིས་གྲུབ་ཡོད།དཔེར་ན།ཚོང་ཟོག་གི་ཐུམ་སྒྲིལ་ཐོག་རྒྱུན་དུ་སྦོམ་ཕྲ་མི་སྙོམས་པའི་དཀར་ནག་ནར་ཐིག་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད་ཅིང་དེའི་ནང་ཁོངས་སུ་ཚོང་ཟོག་ཨང་རྟགས་ཀྱི་ཆ་འཕྲིན་ཡོད་དེ་དཔེར་ན།རིན་གོང་དང་ཚོང་ཟོག་གི་མིང་སོགས་ཡིན།འོན་ཏེ་ནར་དབྱིབས་ཨང་རྟགས་ལ་ཁ་ཕྱོགས་གཅིག་གི་སྟེང་ཨང་རྟགས་བཀོད་ཡོད་པས་དེར་བརྟེན་རྩ་གཅིག་རྟགས་རིས་ཞེས་བརྗོད་ཀྱི་ཡོད།རྩ་གཅིག་རྟགས་རིས་ཀྱི་གྲངས་ཚད་ལ་ཚད་བཀག་ཡོད་པ་དང་ཆ་འཕྲིན་ཤོང་ཚད་ཆུང་བ་མ་ཟད་དངོས་གཟུགས་བཤེར་མདའ་ཁོ་ནས་དངོས་ཟོག་ལ་ཞིབ་བཤེར་བྱེད་ཐུབ་པ་ཙམ་ཡིན་པས་དེར་བརྟེན་ནར་དབྱིབས་ཨང་རྟགས་ཀྱི་རྨང་གཞིའི་ཐོག་རྩ་གཉིས་རྟགས་རིས་གྲུབ་པ་ཡིན།
དོན་དངོས་ཐོག་རྩ་གཉིས་རྟགས་རིས་དེ་ལྐོག་འགྱུར་དེ་ཙམ་མེད་ཅིང་དེ་ནི་ཆ་འཕྲིན་དེ་རྣམས་དཀར་ནག་གྲུ་བཞིར་བསྒྱུར་སྒྲིག་བྱས་ནས་དེ་རྗེས་དེ་དག་གྲུ་བཞི་ཆེ་བ་ཞིག་གི་ནང་སྐོང་འཇུག་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན།ཆ་འཕྲིན་དང་དཀར་ནག་གྲུ་བཞི་གཉིས་གང་འདྲ་བྱས་ཏེ་བལྟོས་བཅས་སུ་གྲུབ་དགོས་སམ་ཞེ་ན།དེ་ནི་དུས་རབས་དབྱེ་འབྱེད་ཀྱི་དོན་སྙིང་ལྡན་པའི་གསར་གཏོད་གཉིས་གོང་འགྲིལ་ལུགས་བརྒྱུད་དེ་ཡི་གེ་དང་གྲངས་ཀ།མཚོན་རྟགས་བཅས༼ ༠ ༽དང་༼ ༡ ༽ལས་གྲུབ་པའི་ཡིག་རྟགས་མུ་སྦྲེལ་སྟར་ཕྲེང་དུ་སྒྲིག་བསྒྱུར་བྱས་ཡོད་པ་དང་། གྲུ་བཞི་དཀར་པོས༼ ༠ ༽མཚོན་པ་དང་གྲུ་བཞི་ནག་པོས༼ ༡ ༽མཚོན་ཡོད།དེ་རྗེས་་ཆོས་ཉིད་ངེས་གཏན་གཞིར་བཟུང་དཀར་ནག་གྲུ་བཞི་དེ་དག་སྟར་སྒྲིག་བྱས་པས་རྩ་གཉིས་རྟགས་རིས་གྲུབ་ཡོད།རྩ་གཉིས་རྟགས་རིས་དོན་དངོས་སུ་ཆ་འཕྲིན༼གཞི་གྲངས༽རྣམས་གཉིས་གོང་འགྲིལ་ལུགས་སུ་སྒྲིག་སྒྱུར་བྱས་ཤིང་སླར་གཉིས་གོང་འགྲིལ་ལུགས་ཨང་རྟགས་དེ་རྩ་གཉིས་རྟགས་རིས་གྲུ་བཞིའི་ནང་སྐོང་འཇུག་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན།འོ་ན་ཟུར་དུ་ལུས་པའི་གྲུ་བཞི་ནག་པོ་གསུམ་པོ་དེར་སྤྱོད་ནུས་ཇི་འདྲ་ཞིག་ཡོད་དམ།ཞེ་ན།དེ་དག་ནི་གནས་གཏན་ཁེལ་བྱེད་པར་སྤྱོད་པ་ཞིག་ཡིན།ཁྱེད་ཀྱིས་འཕྲེད་བཤེར་དང་གཞུང་བཤེར་ཅི་ཞིག་བྱས་ཀྱང་ཚང་མར་རྩ་གཉིས་རྟགས་རིས་ནང་འཁོད་པའི་ཆ་འཕྲིན་ཡང་དག་འཁྲུལ་མེད་དུ་ལེན་ཐུབ།ནར་དབྱིབས་ཨང་རྟགས་དང་བསྡུར་ན་དེ་ནི་ངོས་སྙོམས་ཁ་ཕྱོགས་ཁོ་ནར་ཆ་འཕྲིན་གསོག་ཉར་བྱེད་པ་དང་རྩ་གཉིས་རྟགས་རིས་དེ་རྩ་ཚད་གཉིས་ཀྱི་སྟེང་ཆ་འཕྲིན་བཀོད་ཀྱི་ཡོད་པས་ཆ་འཕྲིན་གྱི་གསོག་ཉར་འབོར་ཚད་མང་དུ་ཕྱིན་ཡོད།
ད་ལྟ།རྩ་གཉིས་རྟགས་རིས་སྟེང་མི་སྒེར་གྱི་ཆ་འཕྲིན་དེ་བས་མང་བ་འདུས་ཡོད་པས་ང་ཚོའི་འཚོ་བའི་ཁྲོད་ཆ་ཤས་གཙོ་བོ་ཞིག་ཏུ་གྲུབ་ཟིན་པ་དང་ཆབས་ཅིག་རྩ་གཉིས་རྟགས་རིས་དེ་ཁྲིམས་འགལ་ཅན་གྱིས་དྲ་ཐོག་ཁ་བསླུས་རྒྱག་པ་དང་ཆ་འཕྲིན་ངན་པ་བརྒྱུད་སྤེལ་བྱེད་པའི་ལག་ཆ་གསར་པ་ཞིག་ཆགས་ཡོད།གང་འདྲ་བྱས་ཏེ་རྩ་གཉིས་རྟགས་རིས་ཀྱི་མངོན་མེད་བདེ་འཇགས་རྐྱེན་ངན་ལ་དོགས་ཟོན་བྱེད་དགོས་སམ།ཞེ་ན།དང་ཐོགཡོང་ཁུངས་གསལ་པོ་མེད་པའི་རྩ་གཉིས་རྟགས་རིས་བཤེར་རྒྱུ་མེད།གང་ཡིན་ཞེ་ན།རྩ་གཉིས་རྟགས་རིས་དེ་ཡོངས་བསྒྲགས་མེད་པའི་ཆ་འཕྲིན་འདྲེན་རྟེན་གྱི་ལག་ཆ་ཞིག་ཡིན་པས་ཤིང་རྟའི་ནད་དུག་གམ་མངོན་མེད་སྦྲེལ་སྣེ་འཁྱེར་ཡོང་བ་མ་ཟད་རྟགས་རིས་བཤེར་བ་དང་དུས་མཚུངས་ནད་དུག་དེ་དག་གིས་ཆ་འཕྲིན་གམ་མི་སྒེར་གྱི་རྒྱུ་ནོར་རྐུ་ལེན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།གཉིས་ནས་ཅ་དངོས་ཉོས་ཏེ་དངུལ་སྤྲོད་སྐབས་དངུལ་སྤྲོད་དབྱིབས་ཨང་ལ་སྲུང་སྐྱོབ་བྱ་རྒྱུར་དོ་སྣང་བྱས་ནས་ཁྲིམས་འགལ་གྱིས་རྐུ་ལེན་བྱེད་པར་སྔོན་འགོག་བྱེད་དགོས།མཇུག་ཏུ་སྔོན་འགོག་འདུ་ཤེས་སྲ་བརྟན་དུ་བཏང་ནས་རྩ་གཉིས་རྟགས་རིས་ལ་ངོས་འཛིན་བྱེད་པའི་ཆུ་ཚད་གོང་མཐོར་གཏོང་བ་དང་རྩ་གཉིས་རྟགས་རིས་བཀོལ་སྤྱོད་ཡང་དག་བྱས་ཏེ་རྩ་གཉིས་རྟགས་རིས་ཀྱིས་ང་ཚོའི་འཚོ་བར་དེ་བས་སྟབས་བདེ་བསྐྲུན་ཐུབ་པ་བྱེད་དགོས།
རྒྱལ་སྤྱིའི༼ལྔ་གཅིག༽ངལ་རྩོལ་དུས་ཆེན།
རྒྱལ་སྤྱིའི༼ལྔ་གཅིག༽ངལ་རྩོལ་དུས་ཆེན་གྱི་མིང་གཞན་དུ༼རྒྱལ་སྤྱིའི་རྔམ་སྟོན་ཡུལ་སྐོར་ཉིན་མོ༽དང་དེ་ནི་འཛམ་གླིང་ཐོག་རྒྱལ་ཁབ་༨༠ལྷག་གི་རྒྱལ་ཡོངས་རང་བཞིན་གྱི་དུས་ཆེན་ཞིག་ཡིན་ཞིང་ལོ་རེའི་ཟླ་༥པའི་ཚེས་༡ཉིན་དགའ་གཏོང་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།དེ་ནི་འཛམ་གླིང་ཡོངས་ཀྱི་ངལ་རྩོལ་མི་དམངས་ལ་དབང་བའི་དུས་ཆེན་ཞིག་ཡིན།
༡༨༨༩ལོའི་ཟླ་༧པར།ཨེན་ཀེ་སིས་འགོ་ཁྲིད་བྱས་པའི་ཐེངས་གཉིས་པའི་རྒྱལ་སྤྱི་ཕ་རི་་་་སིར་འཐུས་མི་ཚོགས་ཆེན་སྐོང་འཚོགས་བྱས་པ་དང་ཚོགས་འདུའི་ཐོག་༡༨༩༠ལོའི་ཟླ་༥པའི་ཚེས་༡ཉིན་དེ་རྒྱལ་སྤྱིའི་ངལ་རྩོལ་པས་ཡུལ་སྐོར་བྱེད་པ་དང་ཆབས་ཅིག་ཟླ་༥པའི་ཚེས་༡ཉིན་མོ་དེ་རྒྱལ་སྤྱིའི་ངལ་རྩོལ་དུས་ཆེན་ལ་གཏན་ཁེལ་བྱ་རྒྱུའི་གྲོས་འཆམ་བྱུང་ཡོད།ཀྲུང་དབྱང་མི་དམངས་སྲིད་གཞུང་སྲིད་དོན་ཁང་གིས་༡༩༤༩ལོའི་ཟླ་༡༢པར་ཟླ་༥པའི་ཚེས་༡ཉིན་མོ་དེ་ངལ་རྩོལ་དུས་ཆེན་ལ་གཏན་འབེབས་བྱས་ཡོད་པ།༡༩༨༩ལོའི་རྗེས།རྒྱལ་སྲིད་སྤྱི་ཁྱབ་ཁང་གིས་ལོ་༥རེའི་མཚམས་སུ་རྒྱལ་ཡོངས་ངལ་རྩོལ་དཔེ་བཟང་ཅན་དང་སྔོན་ཐོན་ལས་དོན་མི་སྣར་གཟེངས་བསྟོད་བྱེད་པ་དང་ཐེངས་རེར་མི་གྲངས་༣༠༠༠གཡས་གཡོན་ལ་གཟེངས་བསྟོད་བྱ་དགའ་སྤྲོད་ཀྱི་ཡོད།
དྲང་སྲོང་དཔའ་བོའི་སྐར་ཚོམ་
དྲང་སྲོང་དཔའ་བོའི་སྐར་ཚོམ་ Perseus དྲང་སྲོང་དཔའ་བོའི་སྐར་ཚོམ་ནི་ནམ་མཁའ་ལྷོ་མའི་སྐར་ཚོམ་ཚོགས་ཀྱི་གཅིག་ཡིན་པ་དང་། དེ་དྲང་སྲོང་བཙུན་མོའི་སྐར་ཚོམ་དང་ལྷ་མོའི་སྐར་ཚོམ་གྱི་ཤར་ཕྱོགས་ན་གནས་ཡོད། སྐར་ཚོམ་འདིའི་རྒྱ་ཁྱོན་ལ་ཏུའུ་གྲུ་བཞི་མ615ཡོད་ལ། ནམ་མཁའ་ཡོངས་ཀྱི་སྐར་ཚོམ་བརྒྱད་ཅུ་གྱ་བརྒྱད་ཁྲོད་སྐར་ཚོམ་འདིའི་རྒྱ་ཁྱོན་ཨང་རིམ་ཉི་ཤུ་ཉེར་བཞི་པ་ཡིན
ངོ་སྤྲོད།
དྲང་སྲོང་དཔའ་བོའི་སྐར་ཚོམ་ནི་ནམ་མཁའ་ལྷོ་མའི་སྐར་ཚོམ་ཚོགས་ཀྱི་གཅིག་ཡིན་པ་དང་། དེ་དྲང་སྲོང་བཙུན་མོའི་སྐར་ཚོམ་དང་ལྷ་མོའི་སྐར་ཚོམ་གྱི་ཤར་ཕྱོགས་ན་གནས་ཡོད། སྐར་ཚོམ་འདིའི་རྒྱ་ཁྱོན་ལ་ཏུའུ་གྲུ་བཞི་མ615ཡོད་ལ།  ནམ་མཁའ་ཡོངས་ཀྱི་སྐར་ཚོམ་བརྒྱད་ཅུ་གྱ་བརྒྱད་ཁྲོད་སྐར་ཚོམ་འདིའི་རྒྱ་ཁྱོན་ཨང་རིམ་ཉི་ཤུ་ཉེར་བཞི་པ་ཡིན།
ངག་རྒྱུན།
ཀེ་རི་སེའི་ལྷ་སྒྲུང་ཁྲོད། ཨན་ཏུའོ་མེ་ཏ་ནི་ཨེ་ཙི་ཨོ་ཕི་ཡའི་རྒྱལ་པོ་ཁོ་ཧྥུ་སི་དང་རྒྱལ་མོ་ཁ་ཞི་ཨའོ་ཕེ་ཡ་གཉིས་ཀྱི་སྲས་མོ་ཡིན། རྒྱལ་མོ་ཁ་ཞི་ཨའོ་ཕེ་ཡ་ནི་རང་གི་མཛེས་སྡུག་ཧ་ཅང་ངོམ་པར་དགའ་བ་ཞིག་ཡིན་སྟབས། མོའི་སྤྱོད་ཚུལ་འདིས་མཚོ་ལྷ་པོ་སའེ་ཏུང་གི་ཆུང་མ་ཨན་ཧྥེ་ཐེ་ལི་ཐུའེ་ལ་ཕོག་ཐུག་བཟོས་པ་ཡིན་པས། ཨན་ཧྥེ་ཐེ་ལི་ཐུའེ་ཡིས་པོ་སའེ་ཏུང་ལ་མོར་དགྲ་ཤ་ལེན་དགོས་ཟེར། པོ་སའེ་ཏུང་གིས་ན་ཀྲའི་སྐར་ཚོམ་ཨེ་ཙི་ཨོ་ཕི་ཡ་ལ་རྡོག་བརྫིས་བྱེད་དུ་མངགས། ཨེ་ཙི་ཨོ་ཕི་ཡའི་རྒྱལ་པོ་ཁོ་ཧྥུ་སི་ཧ་ཅང་སྐྲག་སྣང་སྐྱེས་པ་དང་། ཁོས་ལྷ་ལ་འཇིགས་པ་འདི་ལས་སྐྱོབ་ཐབས་ཀྱི་སྐྱབས་འཇུག་བྱས། ལྷའི་བཀའ་ལུང་ལྟར་ན་གལ་ཏེ་འཇིགས་པ་འདི་ལས་སྐྱོབ་དགོས་ན་ཨན་ཏུའོ་མེ་ཏ་འབུལ་དགོས་ཟེར། ཨན་ཏུའོ་མེ་ཏའི་ཡབ་ཡུམ་གཉིས་ཀྱིས་མོ་རང་ལྕགས་ཐག་གིས་ན་ཀྲའི་སྐར་ཚོམ་གྱི་མཚོན་བྱེད་མཚོ་འདྲེ་བརྒྱུད་སའི་ལམ་གྱི་ཕ་བོང་ཆེན་པོ་ཞིག་གི་སྟེང་བཀྱིག་ནས་བཞག སྟབས་ལེགས་པ་ཞིག་ལ་དཔའ་བོ་ཕོ་ཨེར་ཞིའུ་སིས་སྐྲ་ལོ་སྦྲུལ་ཅན་གྱི་བདུད་མོ་མེ་ཏུའུ་ཧྲ་བསད་ནས་ཕྱིར་ལོག་པའི་ལམ་བར་དུ་ཡ་ང་བའི་ཚུལ་དེ་བལྟས་པ་ཙམ་གྱིས་མཐོང་ནས། ཆིབས་རྟ་བཅིབས་ནས་ཨན་ཏུའུ་མེ་ཏ་ཡོད་སའི་སར་ཡོང་ནས་མྱུར་བ་མྱུར་དུ་སྐྲ་ལོ་སྦྲུལ་ཅན་གྱི་བདུད་མོ་མེ་ཏུའུ་ཧྲ་ཡི་དབུ་བླངས་ནས་ན་ཀྲའི་སྐར་ཚོམ་རྡོ་རུ་འགྱུར་དུ་བཅུག་པ་དང་། ཕོ་ཨེར་ཞིའུ་སིས་མཚོ་འདྲེ་བསད་ནས་ཨན་ཏུའོ་མེ་ཏ་བསྐྱབས།    གནས་ཚུལ་འདིས་ལྷ་ཡུལ་སེམས་འགུལ་ཐེབས་སུ་བཅུག་ནས། ལྷ་ཡུལ་གྱིས་དོན་དེར་ཞུགས་པའི་སྐྱེས་དངོས་ཡོད་ཚད་ནམ་མཁར་དྲངས་ནས་སྐར་ཚོམ་དུ་བསྒྱུར། རྒྱལ་པོ་ཁོ་ཧྥུ་སི་དྲང་སྲོང་རྒྱལ་པོའི་སྐར་ཚོམ་དུ་འགྱུར་བ་དང་རྒྱལ་མོ་ཁ་ཞི་ཨའོ་ཕེ་ཡ་དྲང་སྲོང་བཙུན་མོའི་སྐར་ཚོམ་དུ་འགྱུར། ཨན་ཏུའུ་མེ་ཏ་ལྷ་མོའི་སྐར་ཚོམ་དུ་འགྱུར་བ་དང་དཔའ་བོ་ཕོ་ཨེར་ཞིའུ་སི་དྲང་སྲོང་དཔའ་བོའི་སྐར་ཚོམ་དུ་འགྱུར། ཕོ་ཨེར་ཞིའུ་སི་ཡི་ཆིབས་རྟ་འཕུར་རྟའི་སྐར་ཚོམ་དུ་འགྱུར་བ་དང་མཚོ་འདྲེ་ན་ཀྲ་དེ་ན་ཀྲའི་སྐར་ཚོམ་དུ་འགྱུར་བ་ཡིན།
གློག་འགུལ་སོ་བཀྲུ་
གློག་འགུལ་སོ་བཀྲུ་དང་སྤྱིར་བཏང་སོ་བཀྲུའི་ཁྱད་པར།
༼ ༡ ༽ གློག་འགུལ་སོ་བཀྲུ་དེ་བས་སྟབས་བདེ་དང་ཤུགས་གྲོན་ཆུང་ཐུབ་ཀྱི་ཡོད་ལ་སྤྱིར་བཏང་གི་སོ་བཀྲུ་ལྟར་ཡུན་རིང་སྤྱད་ཚེ་ལག་ངར་ལ་ན་ཟུག་གཏོང་ཀྱི་མེད།
༼ ༢ ༽ གློག་འགུལ་སོ་བཀྲུ་དེ་སྤྱིར་བཏང་སོ་བཀྲུ་ལས་རིན་གོང་དེ་བས་མཐོ་བ་ཡོད་པ་མ་ཟད་ད་དུང་གློག་འགུལ་སོ་བཀྲུ་འགའ་རེར་གློག་རྫས་བརྗེ་ལེན་དང་གློག་གསོག་དགོས་པ་བཅས་མ་རྩ་དེ་བས་མཐོ་བ་ཡོད།
༼ ༣ ༽ གློག་འགུལ་སོ་བཀྲུ་དེ་མི་ཚང་མས་སྤྱད་ཆོག་པ་ཞིག་མིན་ཏེ་གང་ཡིན་ཞེ་ན།གློག་འགུལ་སོ་བཀྲུ་དེ་ལག་པ་བེར་ཤུགས་ཅུང་ཆེ་བ་དང་འཛེར་སྒྲ་ཡང་ཆེ་བས་མི་འགའ་རེར་མགོ་ཡུ་འཁོར་འགྲོ་གི་ཡོད།དེ་མིན་ཕྲུ་གུས་གློག་འགུལ་སོ་བཀྲུ་སྤྱད་ན་མི་འཚམ།
དོན་དངོས་ཐོགཡང་དག་གི་སོ་བཀྲུ་ཐབས་ལྟར་སོ་འཁྲུད་ཚེ་གློག་འགུལ་དང་ལག་འགུལ་གྱི་སོ་བཀྲུ་གཉིས་ཀྱི་གཙང་དག་ནུས་པ་འདྲ་པོ་ཡིན་པ་དང་སོ་བཀྲུ་ནི་སོ་བཀྲུ་བྱེད་ཀྱི་ལག་ཆ་ཙམ་ཞིག་ཡིན་པས་དེར་ཚད་བརྒལ་གྱིས་བློས་འགེལ་མི་རུང་ཞིང་སོ་བཀྲུའི་བསམ་བློ་དང་བྱ་ཐབས་ནི་དེ་བས་གལ་འགངས་ཆེ་བ་ཡིན།སྤྱིར་བཏང་གི་ལག་འགུལ་སོ་བཀྲུས་ཀྱང་སོ་གཙང་མ་བཀྲུ་ཐུབ་ཀྱི་ཡོད།
སོ་ལ་གནོད་སྐྱོན་བྱུང་ཚེ་སླར་གསོ་བྱེད་ཐབས་མིདཔས་སོ་བཀྲུས་སོ་ལ་བརྡར་སྐྱོན་མི་ཐེབས་པའི་ཆེད་གནས་མི་འདྲ་བའི་སོ་ལ་གཞིགས་ཏེ་ཤུགས་ཚད་རན་པོ་ནས་འཁྲུད་དགོས།