cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
གནམ་ས་གོ་འབྱེད།
བོད་རྣམས་ཀྱིས་དུས་ཡུན་རིང་པོར་གཞི་ཁྱོན་ཆེན་པོའི་ཆབ་སྲིད་གྱེན་ལོག་བྱས་མྱོང་མེད་ཅིང་། དེ་བཞིན་དུ་ཆབ་སྲིད་འོས་ལངས་དང་། ཆབ་སྲིད་འཐབ་རྩོད། ཆབ་སྲིད་གསར་བརྗེ་གང་ཡང་བྱས་མྱོང་ཡོད་པ་མ་རེད། ཁོ་བོས་བསམ་ན་དེ་ལ་རྒྱུ་རྐྱེན་གསུམ་ཡོད་དེ། གཅིག་ནི་ས་ཁོངས་དང་མངའ་དབང་གི་ཆབ་སྲིད་འདུ་ཤེས་མེད་པ་དང་། གཉིས་ནི་ཆོས་དང་ཆོས་ལུགས་མ་གཏོགས་དོན་གཉེར་མེད་པ། གསུམ་ནི་སྡེ་བ་དང་ཚོ་བའི་ཁ་ཐོར་སྤྱི་ཚོགས་ཆུང་ངུ་མ་གཏོགས་འདུས་སྡོད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ཆེན་པོ་ཆགས་མ་མྱོང་བ་བཅས་ཀྱིས་རེད་འདོད། ད་ལྟའི་མི་རྣམས་ཀྱིས་གྱེན་ལོག་དང་། འོས་ལངས། འཐབ་རྩོད། གསར་བརྗེ་སོགས་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་བརྡ་ཆད་དུ་སོང་བའི་མིང་འདི་དག་ཐོས་ཚེ། ཁ་སྙེར་སྣ་སྙེར་བྱེད་ཅིང་འཇིགས་སྐྲག་དངངས་སྐྲག་ཏུ་འགྲོ་བ་ནི་དམར་པོའི་གསར་བརྗེ་ཞེས་པའི་མཇུག་འབྲས་ཏེ། དམར་པོའི་གསར་བརྗེའི་སྒང་ལ་མི་རྣམས་གསར་བརྗེའི་ངོ་ལོག་པ་དང་ཇག་པར་བཏགས་ནས་འཐབ་རྩོད་དང་། རྡུང་རྡེག འཚིར་གནོན། ཉམ་ཉེས། རྩ་གཏོར། རྨེག་མེད། ཁ་བཏགས་པར་བྱས་སོང་བས། ད་དུང་ཡང་འཇིགས་སྣང་གི་རྒྱུན་མ་ཡལ་བར་ཡོད་པས་རེད། དེ་ལྟ་བུའི་འཐབ་རྩོད་ལ་འཐབ་རྩོད་དང་དེ་ལྟ་བུའི་གསར་བརྗེ་ལ་གསར་བརྗེ་རུ་འབོད་ནའང་། དེ་ནི་དྲག་པོའི་འཐབ་རྩོད་དང་དྲག་པོའི་གསར་བརྗེ་སྟེ་དྲག་པོའི་འཐབ་རྩོད་དང་དྲག་པོའི་གསར་བརྗེ་ཡིས་རྒྱལ་ཁ་ལོན་པའི་དབང་དུ་བཏང་རུང་། སླར་ཡང་དྲག་པོའི་དབང་སྒྱུར་བྱེད་པ་ཆོས་ཉིད་རེད། ས་བྱི་ལོའི་གསར་བརྗེ་ནི་ཞི་བའི་གསར་བརྗེ་དང་། ཞི་བའི་འཐབ་རྩོད། ཞི་བའི་གྱེན་ལོག་ཡིན་ཞིང་། མི་བུའི་གནས་ལུགས་དང་མ་འགལ་བའི་གསར་བརྗེ་ཞིག་སྟེ། འདི་འདྲའི་གསར་བརྗེ་ནི་དབང་སྡེམ་སྒེར་གཅོད་རིང་ལུགས(集权专制主义)པ་ཞིག་མིན་ཚེ། རླབས་ཆེ་ལ་གཟི་བརྗིད་ལྡན་པའི་གསར་བརྗེ་ཞིག་ཏུ་འཛམ་གླིང་ཤར་ནུབ་ཀུན་གྱིས་ཁས་ལེན་སྲིད་པ་རེད།
དེ་ལྟར་ཞིབ་ཏུ་བསམ་ན། ཁོ་བོ་དགའ་བའི་ཚོར་པ་སྐྱེས་པ་ལ་རྒྱུ་མཚན་བཞི་ཡོད་དེ། གཅིག་ནི་གསར་བརྗེའི་དོན་སྙིང་དང་། གཉིས་ནི་གསར་བརྗེའི་ཤུགས་རྐྱེན། གསུམ་ནི་གསར་བརྗེའི་དམིགས་ཡུལ། བཞི་ནི་བདེན་མཐའ་གསལ་རྒྱུའི་རྟགས་མཐོང་བ་བཅས་སོ།།
གཅིག གསར་བརྗེའི་དོན་སྙིང་ལ་སྙིང་སྟོབས་དང་། རྟོགས་སད། གྱེན་ལོག ཟིན་ཐོ།
དྲིལ་བསྒྲགས་བཅས་ལྔ་ཡོད་དེ།
1.སྙིང་སྟོབས་ཞེས་པ་ནི་གསར་བརྗེ་འདིར་དཔའ་བོའི་སྙིང་སྟོབས་མ་ཉམས་པའི་དགེ་མཚན་དོན་སྙིང་ཡོད་པ་ལ་གོ་བ་ཡིན། བཙན་པོའི་སྐབས་ཀྱི་སྟག་འདྲ་གཟིག་འདྲའི་དཔའ་བོའི་སྙིང་སྟོབས་བག་ལ་ཞ་བ་དེ་རྐྱེན་དང་ཕྲད་པས་དགུང་དུ་འཕྱོ་ཞིང་། རྒོད་ཀྱི་སྟོང་སྡེ་དྲུག་ཅུ་རྩ་གཅིག་གི་སྤྲུལ་པ་དང་ཡང་སྤྲུལ་ལྟ་བུར་སོང་བའི་གསར་བརྗེའི་ནང་ཞུགས་ཀྱི་ཤི་གསོན་བཙོན་བཞུགས་གནང་མུས་ཀྱི་མི་བུ་རྣམས་ནི་དཔའ་བོ་དང་དཔའ་མོར་མ་གྱུར་པ་མེད་པ་དང་། དཔའ་བོའི་སྙིང་སྟོབས་གཟུགས་ཡིན་ན། ས་གཞི་འདིའང་སྣོད་དུ་ཆུང་བའི་ཚུལ་འདི་ནི། མི་ལོ་སྟོང་ཕྲག་ཡུན་གྱི་བདག་མེད་དང་སྟོང་ཉིད་བཤད་པའི་ཆོས་ཀྱི་ཞི་བས་མ་ཐུབ་ཅིང་། མི་ལོ་ལྔ་བཅུའི་རིང་གི་བཙན་གནོན་དང་ཚ་གཅུན་རྒོད་པའི་སྲིད་ཀྱི་དྲག་པོས་མ་ཐུལ་བར། བྲག་རི་རྦད་ཀྱིས་ཉིལ་བའི་རྔམ་བརྗིད་དང་། འབྲུག་སྟོང་ཅིག་ཅར་ལྡིར་བའི་ཟིལ་ཤུགས། རྦབ་ཆུ་དྲག་ཏུ་རྒྱུག་པའི་འཁྱོམ་སྒྲ། རིམ་པ་དགུ་རུ་གཡོ་བའི་ས་འགུལ་གྱི་ཤུགས་ཀྱིས་སྟོད་ནས་སྨད་ལ་སྦར་ཞིང་སྨད་ནས་སྟོད་ལ་མཆེད། གནམ་ནས་ས་ལ་བབས་ཤིང་ས་ནས་གནམ་ལ་འཕྱོ། རི་རབ་བཞིན་ལྕི་བའི་གནོན་ཤུགས་དང་། ཡང་སོས་བཞིན་གཟིར་བའི་མནར་གཅོད། ཡི་དྭགས་བཞིན་གདུང་བའི་བཀྲེས་སྐོམ་ཡོད་པ་ཤེས་བཞིན་དུ། དོན་སྙིང་ལྷོག་ལྷོག་དང་། ཁྲག་དམར་འཛར་འཛར། དཔུང་རྡང་ཤིག་ཤིག་གིས་འཕྱུར་བའི་སྙིང་སྟོབས་ས་བོན་དགུ་འགྱུར་འདི་ནི་བཙན་པོའི་སྙིང་སྟོབས་ཀྱི་བག་ཆགས་རྨང་ནས་སད་པ་ཡིན་ཏེ། སྟག་གི་སྤྱིལ་པོ་ཕུབ། འོག་རྟ་གཡུལ་དུ་བསད། གདོང་ཁྲག་གིས་བྱུགས་ཏེ་སླར་མི་ལྡོག་པའི་རྩིས་སུ་བྱས་པའི་སྟོད་ཀྱི་དཔའ་ཚན་དང་། རལ་གྲི་ལ་རི་མོ་བྲིས། དུར་རྒྱགས་ལྟོར་ཟོས། ཚེ་སློག་རྒྱབ་ཏུ་གོན་ཏེ་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་རྩིས་སུ་བྱས་པའི་བར་གྱི་དཔའ་ཚན་དང་། རལ་གྲིའི་ཤུབས་བཅག ཁ་ཆེམས་ཉེ་བ་ལ་ཕོག བུ་སྨད་ཉེ་དྲུང་ལ་བཅོལ་ནས་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་རྩིས་སུ་བྱས་པའི་སྨད་ཀྱི་དཔའ་ཚན་ཇི་བཞིན། ཚེ་སྲོག་གཏའ་མ་ལ་བཞག མི་ཚེ་རིན་དོད་དུ་ཕུལ། བདེ་སྡུག་ལ་ཅི་སྙམ་པར་རང་དབང་དང་ཐོབ་ཐང་གི་རྒྱལ་ས་དམིགས་པའི་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་ལམ་ལ་རྩ་བརྟན་རྦད་ཆོད་ཀྱིས་འཇུག་པའི་དབུ་བརྩམས་པ་ཡིན་ཞིང་། འདི་ལ་ཕོ་བ་དང་ལྟོ་བ་འགྲངས་པ་ཙམ་གྱིས་ཡིད་ཚིམ་དུ་སྡོད་པའི་ཙི་ནའམ་རྒྱ་ནག་པས་བསྒྲུན་དུ་མེད་ཅིང་། འབྱོར་པ་དང་ཁེ་ཕན་རག་པ་ཙམ་གྱིས་གནས་ལུགས་དབྱུགས་བཞག་པའི“སྐྲ་སེར་སྤྲེའུས”ཀྱང་དོ་བ་མིན། ལོ་རྒྱུས་མཁན་དག་གིས་དཔའ་བོ་དཔའ་མོ་རྣམས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་གནས་ཚུལ་དང་ཐ་ན་རུས་མིང་ཙམ་ཡང་ཟིན་ཐོར་འགོད་པ་བརྗེད་མི་རུང་བའི་གསར་བརྗེའི་ནང་ཞུགས་ཀྱི་སྙིང་སྟོབས་ཅན་ཁོང་ཚོས་སྣེ་དྲངས་པ་ནས་བཟུང་། བོད་མིའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཤོག་ལྷེ་གསར་པ་ཞིག་གི་མཆོད་བརྗོད་བརྩམས་སོང་བ་དང་། བོད་མིའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་རྡོ་རིང་གསར་པ་ཞིག་གི་རྨང་གཞི་བཏིངས་སོང་བས་ན། སྙིང་སྟོབས་སྲོག་ཏུ་བྱས་པའི་མི་རིགས་ཤིག་དང་སྙིང་སྟོབས་སྲོག་གིས་བཟུང་བའི་མི་བུ་ཞིག འཛམ་གླིང་འདིར་སུ་དང་གང་གིས་ཀྱང་གཞོམ་གཞིག་མེད་པའི་ཆོས་ཉིད་བདེན་པ་དྲན་པས་དཔའ་བོའི་སྙིང་སྟོབས་མ་ཉམས་པའི་དོན་སྙིང་འདི་ཡིས་མི་དགའ་གང་གིས་དགའ།
2.རྟོགས་སད་ཅེས་པ་ནི་གསར་བརྗེ་འདིར་ཁྱིམ་སྲིད་ཀྱི་འདུ་ཤེས་གང་རུང་རྙེད་ཅིང་ཁྱིམ་སྲིད་ཀྱི་གོ་རྟོགས་གང་རུང་སད་པའི་དགེ་མཚན་དོན་སྙིང་ཡོད་པ་ལ་གོ་བ་སྟེ། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་འདུ་ཤེས་དང་། མངའ་དབང་གི་འདུ་ཤེས། ཆབ་སྲིད་ཀྱི་འདུ་ཤེས། ས་ཁོངས་ཀྱི་འདུ་ཤེས། མི་རིགས་ཀྱི་འདུ་ཤེས། མི་བུའི་འདུ་ཤེས་སོགས་རྙེད་པ་དང་། རང་དབང་གི་གོ་རྟོགས་དང་། འདྲ་མཉམ་གྱི་གོ་རྟོགས། ཐོབ་ཐང་གི་གོ་རྟོགས། བདག་ཉིད་ཀྱི་གོ་རྟོགས། དམངས་གཙོའི་གོ་རྟོགས་སོགས་སད་པའི་འགོ་བརྩམས་པ་ཡིན་ཞིང་། བོད་རྣམས་ལ་འདུ་ཤེས་དང་གོ་རྟོགས་དེ་དག་སད་པ་ནི་ཕྱི་ཕྱིར་རྗེས་ལ་འོངས་པ་ཞིག་སྟེ། ད་ལྟ་ལ་ཐུག་གི་བར་དུ་ཁོ་ཚོར་སངས་རྒྱས་བྱང་སེམས་དང་། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད། བསྐལ་པ་འཇིག་རྟེན། སྐྱབས་འགྲོ་ཕྱག་འཚལ། རྒྱལ་པོ་གོང་མ། ལྷ་ཆོས་འདྲེ་ཆོས་སོགས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་དང་གོ་རྟོགས་ཡོད་པ་མ་གཏོགས། གོང་གསལ་ཁྱིམ་སྲིད་ཀྱི་འདུ་ཤེས་དང་གོ་རྟོགས་དེ་རིགས་ཡོད་པ་མ་རེད། བརྒྱ་ལ་ཡོད་པའི་དབང་དུ་བཏང་ནའང་རེ་འགའ་ཙམ་ལས་མེད། དལ་ཅིང་འགོར་བའི་ངང་ལ་ཕྱིན་པའི་འདུ་ཤེས་དང་གོ་རྟོགས་རྣམས་ད་ནི་ཚང་མ་དང་། ཧྲིལ་པོ་དང་། ཡོད་ཚད་དང་། ཡོངས་རྫོགས་དང་། ཀུན་ཁྱབ་ཀྱི་ཚུལ་གྱིས་བོད་དུ་རྙེད་དང་རྙེད་བཞིན་ལ། ག་ལེ་ག་ལེར་འབྱོར་བའི་འདུ་ཤེས་དང་གོ་རྟོགས་འདི་དག་ཧ་ལས་པ་སྟེ། འདི་ཡི་དབང་གིས་དུས་རྣམ་ཀུན་ཏུ་བྲན་གཡོག་ལྟར་དབང་སྒྱུར་འདོད་པའི་སྒེར་གཅོད་དབང་སྒྱུར་པ་ལ་ན་ཟུག་བཟོད་གླགས་མེད་པ་བྱིན་ཡོད་པ་དང་། འདི་ཡི་དབང་གིས་རྒྱལ་ཁབ་དང་མི་རིགས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་རྗེས་ལུས་ཡིན་པར་སྒྲོག་པའི་ཕྱི་གླིང་གི་མཁས་པ་དེ་ཚོར་བསམ་ཞིབ་ཡང་བསྐྱར་གཏོང་བའི་གསལ་བཏབ་ཡོད་པ་དང་། འདི་ཡི་དབང་གིས་ཁོ་ཚོ་རང་དབང་དང་དམངས་གཙོར་ཕྱིན་ཀྱང་གཞན་གྱི་བདེ་སྡུག་ལ་ཁ་ཡ་མི་བྱེད་པའི་ཕྱི་གླིང་གི“མིའི་རིགས་ཀྱི་ཕུ་ནུ”དེ་ཚོ་ཁ་སྐྱེངས་ངོ་སྐྱེངས་བཟོས་ཡོད་ལ། འདི་ཡི་དབང་གིས་སྒེར་གཅོད་དབང་སྒྱུར་འོག་སྟག་འཛུམ་དྲུག་ཉིལ་ལེར་འཆི་བ་ལས་ཝ་རྔ་མ་ཤལ་ལེར་གསོན་ན་དགའ་ཟེར་བའི་ཙི་ནའི་རིགས་རྣམས་ཧ་ལས་ཧང་སང་དུ་བཏང་བ་དང་། འདི་ཡི་དབང་གིས་འཁོར་པ་སྙིང་པོ་མེད་པར་སྒྲོག་པའི་རང་རེའི་སྤྲུལ་སྐུ་དང“རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རིགས་གཞུང་ལས་གཞི”སྒྲིག་པར་བརྩོན་པའི་རང་རེའི་མཁས་པ་དེ་ཚོ་དགོས་མེད་དོན་མེད་དུ་བྱས་སོང་བ་དང་། འདི་ཡི་དབང་གིས་སྒེར་གཅོད་དབང་སྒྱུར་པའི་བྲན་གཡོག་རྒྱུག་ཅིང་ལྐོག་ཟ་རུལ་སུངས་ཀྱིས་མགུ་ཁ་མ་ཁེངས་པའི་རང་རེའི་དཔོན་པོ་དེ་ཚོ་ཅི་དཀའ་གང་དཀའ་རུ་བཏང་སོང་ལ། འདི་ཡི་དབང་གིས་ཁོ་བོ་ཐེ་བའི་ལར་ཞེན་གདུང་སེམས་བསམ་གཞིག་མེད་ཀྱང་ཡོད་མདོག་སྟོན་པའི་རང་རེའི་ཡི་གེ་རྩོམ་པ་པོ་རྣམས་སྨྲ་མེད་དགུན་གྱི་ཁུ་བྱུག་ལྟར་བཟོས་པ་ནི། ཡ་མཚར་རྟོགས་སད་གཅིག་གི་དོན་སྙིང་གིས་ཏེ། འདི་ཡིས་མི་དགའ་གང་གིས་དགའ།
3.གྱེན་ལོག་ཅེས་པ་ནི་གསར་བརྗེ་འདིར་དབང་སྡེམ་སྒེར་གཅོད་རིང་ལུགས་ཀྱི་དབང་སྒྱུར་ལ་འདོད་མོས་མེད་པ་དང་ཁས་ལེན་མེད་པའི་གྱེན་ལོག་གི་དགེ་མཚན་དོན་སྙིང་ཡོད་པ་ལ་གོ འདི་ལ་དེང་དུས་ཀྱི་ཡིག་ཆའི་སྐད་དུ་ན་ངོ་རྒོལ་ཞེས་འབྲི་བ་རྒྱུགས་ཆེ་ཡང་དོན་ལ་བསམ་ན་གནའ་སྐད་དུ་ཡོད་པ་དེ་སྤྱད་པས་འཚམ། དུས་དང་རྣམ་པ་ཀུན་ཏུ་ཁོ་ཚོའི་དབང་ཆ་དང་ཁེ་ཕན་བསམ་པ་མ་གཏོགས་མང་ཚོགས་ཀྱི་རང་དབང་དང་ཐོབ་ཐང་ལ་ཅི་མི་སྙམ་པ་ནི་དབང་སྡེམ་སྒེར་གཅོད་རིང་ལུགས་དང་དབང་མཐའ་སྒེར་གཅོད་རིང་ལུགས(极权专制主义)ཀྱི་ཁྱད་གཤིས་རེད། ཁོ་ཚོས་མི་རྣམས་རྟག་ཏུ་བསླུ་བྲིད་དང་། མགོ་སྐོར། རྨོངས་འཐོམས་ཀྱིས་འཚོ་བར་བྱེད་པ་དང་། སུ་དང་གང་ཞིག་ཁོ་ཚོའི་དབང་སྒྱུར་ལ་འདོད་མོས་མེད་པ་དང་ཁས་ལེན་མེད་པ་ཡིན་ན། གང་དེ་དྲག་གནོན་དང་བཙན་ཤུགས། འཇིགས་སྐུལ་གྱིས་ཚར་གཅོད་པ་རེད། ཁོ་བོས་བལྟས་ན། སྒེར་གཅོད་དེ་དག་གི་དབང་སྒྱུར་མཇུག་སྒྲིལ་བ་ལ་ཐབས་ལམ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། གཅིག་ནི་དབང་སྒྱུར་འཕྲུལ་འཁོར་ཁོ་ལས་ཆེ་བའི་སྟོབས་ཤུགས་ཅན་དང་ཕྲད་པས་དྲག་པོས་དྲག་པོ་འདུལ་བའི་ཚུལ་གྱིས་ཕམ་པར་གྱུར་པ་དཔེར་ན། ན་ཙི་དབང་མཐའ་སྒེར་གཅོད་རིང་ལུགས་དང་། ཧྥ་ཤི་སི་དབང་མཐའ་སྒེར་གཅོད་རིང་ལུགས་ལྟ་བུ་དང་། ཅིག་ཤོས་ནི་རང་དབང་དང་དམངས་གཙོའི་གོ་རྟོགས་སད་པའི་མང་ཚོགས་ཀྱི་སྟོབས་ཤུགས་ཆིག་སྒྲིལ་གྱིས་ཞི་བའི་ཐབས་ལམ་ལ་བརྟེན་ནས་སྒེར་གཅོད་དབང་སྒྱུར་མཇུག་སྒྲིལ་བར་བྱེད་པ་དཔེར་ན། གོང་དུ་སོང་བའི་ཁ་དོག་གསར་བརྗེའི་རྒྱལ་ཁ་ལྟ་བུ་རེད། དེ་དག་ལས་གཞན་པའི་ཐབས་ལམ་གསུམ་པ་ཞིག་མཐོང་དཀོན་ཏེ། རང་དབང་དང་དམངས་གཙོ་ལ་མོས་པའི་རྒྱ་ནག་གི་མཁས་པ་ལིའུ་ཞའོ་པོ་སོགས་ཀྱིས་ད་ལོར 《08རྩ་འཛིན》ཞེས། རྒྱ་ནག་དེ་རྒྱལ་ཕྲན་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཆགས་རྒྱུའི་དམངས་གཙོའི་རྩ་འཛིན་དོན་ཚན་བཅུ་དགུ་ཅན་སྤེལ་པར་དྲ་ཐོག་མིང་རྟགས་འགོད་མཁན་མི་གྲངས་ཁྲི་ལ་ཉེ་བ་ཡོད་ནའང་། དབང་སྡེམ་སྒེར་གཅོད་པས་འབྲེལ་ཡོད་མི་སྣ་འཛིན་བཟུང་བཀག་ཉར་དང་འགུག་འབོད་འདྲི་གཅོད་བྱས་དང་བྱེད་བཞིན་པས་རེ་བ་འཆང་རྒྱུ་ཡོད་པ་མ་རེད། རྒྱ་ནག་འདི་ཞི་བའི་ལུགས་འགྱུར(和平转型)དང་དམངས་གཙོའི་ལུགས་འགྱུར(民主转型)གྱི་དུས་སྐབས་སུ་ཡོད་ཟེར། ཚུལ་དེ་དོན་ལ་གནས་པ་བདེན་དུ་ཆུགས་ཀྱང་། མང་ཚོགས་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་འདུ་ཤེས་དང་ཐོབ་ཐང་གོ་རྟོགས་མ་སད་ཚེ། ཤེས་ཡོན་ཅན་ཉུང་ཤོས་ཀྱི་རེ་ཞུས་ཙམ་གྱིས་རྔོ་ཅི་ཡང་མི་ཐོགས་པ་བདེན་རྒྱབ་ར་འཕྲོད་ཡོད། སྒེར་གཅོད་དབང་སྒྱུར་པས་མི་བུ་མི་བུར་མི་བརྩི་ཞིང་ཚེ་སྲོག་ཚེ་སྲོག་ཏུ་མི་མཐོང་གཤིས། མི་བུའི་ཐོབ་ཐང་རྣམས་འདོད་མོས་བཞིན་རང་བསམ་གྱིས་སྤྲོད་མི་སྲིད་པས་ན། ཁོ་ཚོའི་དབང་སྒྱུར་མཇུག་སྒྲིལ་མིན་ནི་མང་ཚོགས་ཀྱི་གོ་རྟོགས་སད་མིན་ལ་རག་ལས་འདུག ས་བྱི་ཞི་བའི་གསར་བརྗེ་ནི་ཐབས་ལམ་སྔ་ཕྱི་གཉིས་ལས་ཕྱི་མར་གཏོགས་ཤིང་། མང་ཚོགས་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་འདུ་ཤེས་དང་ཐོབ་ཐང་གོ་རྟོགས་སད་པའི་འབྲས་རྟགས་སུ་མཐོང་འོས་ལ། འབྲས་རྟགས་ཡོད་པ་དེ་བཞིན་གསར་བརྗེ་ལ་རྒྱལ་ཁའི་འབྲས་བུ་རེ་ཞིག་མ་ལོན་ནའང་དོན་སྙིང་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བ་མིག་མཐོང་ལག་ཟིན་རེད། བོད་རྣམས་ཀྱིས་དུས་ཡུན་རིང་པོའི་ནང་ལ་གྱེན་ལོག་བྱས་མྱོང་མེད་པ་སྟེ། བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་མཇུག་རྫོགས་པ་ན་འབངས་གྱེན་ལོག་བྱུང་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཤིག་འདུག་པ་མ་གཏོགས། ད་ལྟ་ལ་ཐུག་གི་བར་དུ་ཆབ་སྲིད་གྱེན་ལོག་བྱས་མེད་ཅིང་། ཁྱད་པར་དུ། རང་དབང་དང་འདྲ་མཉམ། ཐོབ་ཐང་དང་དམངས་གཙོ་ཞེས་པའི་དེང་རབས་རང་བཞིན་གྱི་གྱེན་ལོག་དེ་བས་ཀྱང་བྱས་ཡོད་པ་མ་རེད། 2008ལོར་སླེབས་དུས། སྒེར་གཅོད་དབང་སྒྱུར་ལ་འདོད་མོས་མེད་པའི་གྱེན་ལོག་བྱས་པར་མ་ཟད། རང་དབང་དང་དམངས་གཙོར་བགྲོད་པའི་གསར་བརྗེ་བྱས་སོང་བ་འདི་ཤིན་ཏུ་རབ་ཏུ་རྩ་ཆེ་བའི་དོན་སྙིང་སྟེ་འདི་ལས་དགའ་བ་གཞན་ཡོད་དམ།
4.ཟིན་ཐོ་ཞེས་པ་ནི་གསར་བརྗེ་འདི་རྒྱལ་སྤྱིའི་འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་ཀྱི་རང་དབང་དང་དམངས་གཙོའི་ལོ་རྒྱུས་ཟིན་ཐོ་ལ་ཐེབས་པའི་དགེ་མཚན་དོན་སྙིང་ཡོད་པ་ལ་ཟེར། བོད་རྣམས་ཀྱིས་འཛམ་གླིང་ལོ་རྒྱུས་འཕེལ་རྒྱས་དང་། ཆབ་སྲིད། དཔལ་འབྱོར། རིག་གནས་སོགས་མདོར་ན་མིའི་རིགས་ཀྱི་དཔལ་ཡོན་ཡར་རྒྱས་ལ་ཕན་པའི་དགེ་མཚན་དོན་སྙིང་ཅན་གྱི་ལས་ཤིག་ད་ལྟའི་བར་དུ་བྱས་ཡོད་པ་མ་རེད་ལ། གཞན་གྱི་གྲུབ་འབྲས་ལ་སྤྱོད་རྐྱང་གིས་ཚེ་རབས་ནས་མི་རབས་རྫོགས་པ་ནི་གནས་ཚུལ་ངོ་མ་རེད། བརྒྱ་ལ་དགེ་མཚན་དོན་སྙིང་ཅན་གཅིག་རྩི་བའི་དབང་དུ་བཏང་ནའང་། རང་ཉིད་ཀྱི་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་རྩ་བ་ནས་འཇིག་པར་བྱས་ཤིང་སོག་པོའི་བཙན་རྒྱལ་སྐེད་པ་ནས་ཆད་པར་བྱས་པའི་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་སམ་ནང་ཆོས་མ་གཏོགས་ཡོད་པ་མ་རེད། ད་ལྟའི་དུས་སུ། བོད་རྣམས་ཀྱིས་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཤེས་པ་རྒྱུ་མཚན་དུ་བྱས་ནས། བོད་ལ“འོད་སྟོང་ལྡན་པའི་རིག་གནས་ཡོད” “རིན་ཐང་བྲལ་བའི་ཆོས་ལུགས་ཡོད” “འཛམ་གླིང་ཞི་བདེར་ཕན་པ་ཡོད”སོགས་ཟེར་ནས་རང་སེམས་གསོ་བྱེད་ཀྱི་ཚིག་ཁ་ལ་མ་ཎི་བཞིན་ཟློ་ཞིང་ཤོག་བུར་རི་མོ་བཞིན་འབྲི་ནའང་། ཁོ་བོས་བལྟས་ན་ད་དུང་བསྡོམས་ཚིག་ཁ་ཚོན་གཅོད་སྔ་བར་ཡོད། དེ་ལ་ལྟོས་པས་ད་ལོའི་ཞི་བའི་གསར་བརྗེ་འདིས་འཛམ་གླིང་གི་མིའི་རིགས་ཀྱི་རང་དབང་དང་དམངས་གཙོའི་ལོ་རྒྱུས་སུ་འོད་སྟོང་ལྡན་ལ་རིན་ཐང་བྲལ་བའི་ཤོག་ལྷེ་གསར་པ་ཞིག་སྣོན་པ་བརྒྱབ་ཡོད་སྙམ། བོད་རྣམས་མི་ལོ་ལྔ་བཅུའི་ཡུན་ལ་རང་དབང་དང་འདྲ་མཉམ་དང་དམངས་གཙོ་དང་ཐོབ་ཐང་སོགས་ཡོངས་ཁྱབ་རིན་ཐང(普世价值)མི་འདོད་པ་དང་མི་མཁོ་བ་དང་མི་དགོས་པ་ལྟར་བསྡད་པ་ནི། དོན་གྱིས་ཁོ་ཚོས་དེ་དག་གི་རིན་ཐང་མ་རྟོགས་པ་དང་དེ་དག་གི་རྟོགས་པ་མ་སད་པ་ཙམ་མ་གཏོགས། “གལ་ཏེ་མི་རིགས་ཤིག་གཞན་གྱིས་དབང་དུ་བསྡུས་ཀྱང་། གང་ལ་ངན་ལྟུང་བྱུང་མེད་པ་ཡིན་ན། དེའི་གནས་སྟངས་ལེགས་བཅོས་འབྱུང་བའི་སྲིད་པ་ཡོད་ཅིང་། ལམ་འགྲོ་རྒྱུག་པའི་གོ་སྐབས་ཤར་ཙམ་གྱིས་གང་དེས་གོ་སྐབས་དེ་རིགས་ཆུད་ཟོས་སུ་གཏོང་མི་སྲིད།……”(《古代人的自由与现代人的自由》［法］贡斯当贡斯当著商雾印书馆出版 1999年12月第1版 P294 )ཅེས་པ་ལྟར་རྒྱུ་རྐྱེན་དང་དུས་སྨིན་ཚེ་འདོད་པ་གང་གི་ཕྱིར་དུ་གཅེས་པའི་སྲོག་ཀྱང་ཕངས་མེད་དུ་སྦྱིན་པའི་སྤོབས་གདེང་ཡོད་པ་འདི་བཞིན། སྔོན་ཆད་ཆོས་ལུགས་ལ་གཞོལ་ཆེ་བས་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མངའ་དབང་ཡང་སྟོངས་པར་བྱས་སོང་བ་ལྟ་བུ་རེད། རང་དབང་དང་འདྲ་མཉམ་འཐོབ་རེ་བྱེད་པ་དང་། ཐོབ་ཐང་དང་དམངས་གཙོ་དོན་གཉེར་བྱེད་པའི་མི་དམངས་དང་མི་རིགས་དང་མི་བུ་གང་ཡང་རླབས་ཆེན་གྱི་མི་དམངས་དང་མི་རིགས་དང་མི་བུར་བགྲང་འོས་ཞེས་བཤད་ཕོད་ནའང་། དེ་སྐད་དུ་ཞིབ་འཇུག་ཆེད་མཁས་པ་དག་གིས་གསུངས་ན་བློ་འགུག་གོ་སྐོན་འབྱུང་བ་མ་གཏོགས། ཁོ་བོའི་ངག་ལ་ཡིད་ཆེས་མཁན་དུ་ཡོད། ངས་ཤེས་པ་ནི། བོད་འདིས་བསམ་དོན་མ་གྲུབ་པར་ནམ་ཞིག་འཇིག་པར་གྱུར་པའི་དབང་དུ་བཏང་ནའང་། མིའི་རིགས་ཀྱི་རང་དབང་དང་དམངས་གཙོའི་ལོ་རྒྱུས་སུ། དེ་དུས་བོད་ཅེས་པའི་རི་སུལ་གྱི་མི་རིགས་ཤིག་གིས་ཀྱང་རང་དབང་དང་དམངས་གཙོ་སོགས་འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་ཀྱི་གལ་འགངས་ཆེ་བའི་ཡོངས་ཁྱབ་རིན་ཐང་གི་ཕྱིར་དུ་དཀའ་ལས་བརྒྱབ། བརྩོན་པ་བསྐྱེད། སྲོག་ལ་བསྡོས་མྱོང་ཕྱིར། མིའི་རིགས་ཀྱི་དཔལ་ཡོན་ཡར་སྐྱེད་ཀྱི་རྒྱུ་རུ་གྱུར་ཡོད་ཅེས་པ་ལྟ་བུའི་ཚིག་འབྱུང་སྲིད་པས་དགེ་མཚན་དང་དོན་སྙིང་ཆེ་བར་སྙམ་སྟེ་དགའ་འོས་པ་དང་། ཡང་གཅིག་བཤད་ན། དེང་དུས་རང་དབང་དང་དམངས་གཙོར་བགྲོད་པའི་ལམ་ཇེ་ཆེ་དང་། ཁོད་ཇེ་ཡངས། ཐབས་ཇེ་མང་། ཡུན་ཇེ་རིང་ཡིན་ལ། རང་དབང་དང་དམངས་གཙོ་དེ་རྒྱུགས་ཆེ་བའི་ཆབ་སྲིད་ལམ་ལུགས་སུ་ཆགས་འདུག་ཕྱིར། ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་ལམ་དུ་ཞུགས་པའི་བོད་མི་རེ་རེས་ཁ་ཏོན་མ་ཎིའི་ཞར་ལ་རང་དབང་དང་དམངས་གཙོ་བཟླ་བ་ཡིན་ན། ཁ་ཏོན་མ་ཎིའི་ཕན་ཡོན་མི་ཤེས་པ་དེ་བཞིན་རང་དབང་དང་དམངས་གཙོའི་ཕན་ཡོན་མི་ཤེས་ཀྱང་ནམ་ཞིག་བདེན་དོན་མཐའ་གསལ་འོང་བར་ཁོ་བོར་ཡིད་ཆེས་བརྟན་པོ་ཡོད་པ་ཡིན། རྒྱུ་མཚན་ནི། ཡ་ཧུ་དཱ་པ་རྣམས་ཀྱིས་མི་ལོ་ཉིས་སྟོང་གི་རིང་ལ་གསོད་གཏུབ་དང་། མནར་གཅོད། སྤྲང་འཁྱམས། ཁ་ཐོར། ཆག་འཇིག་མྱངས་མཐར། 1948ལོ་ལ་སླེབས་དུས། ཤར་དབུས་སུ་རྐང་ཚུགས་ཤིང་རང་དབང་དང་དམངས་གཙོའི་རྒྱལ་ས་ཟིན་ཏེ་འདུག་པས་སོ།།
གཉིས། གསར་བརྗེའི་ཤུགས་རྐྱེན་ལ་བཞི་ཡོད་དེ། དཔེ་བརྗོད་དང་། ཐ་ཚིག
གསལ་འདེབས། སྐུལ་མ་བཅས་སོ།། 
2.ཐ་ཚིག་ཅེས་པ་ནི་སྒེར་གཅོད་དབང་སྒྱུར་པའི་དབང་སྒྱུར་ནག་ཉེས་དང་དབང་སྒྱུར་སྲིད་ཇུས་ལ་ཐ་ཚིག་ཅིག་བསྒྲགས་ཏེ། ལྟ་སྤྱོད་ཡོད་ཚད་ལ་འགྱུར་བ་གཏོང་དགོས་པའི་ཤུགས་རྐྱེན་བག་ཆགས་བཞག་སོང་བ་དེ་རེད། བོད་རྣམས་ལ་དུས་ཡུན་རིང་པོའི་བར་དུ་མངའ་དབང་གི་འདུ་ཤེས་དང་རང་དབང་གི་གོ་རྟོགས་སོགས་འཁྲུངས་མ་མྱོང་བའི་རྐྱེན་ལས་སྒེར་གཅོད་པའི་དབང་འོག་ཏུ་ཚུད་པ་ནས་བཟུང་། 1959ལོའི་འོས་ལངས་དང་། 1989ལོའི་ལྷ་སའི་ཟིང་ཆ་ཟེར་བ་མ་གཏོགས་གཞི་ཁྱོན་ཆེན་པོས་ངོ་རྒོལ་དང་གྱེན་ལོག་བྱས་པ་མེད་ཅིང་གསར་བརྗེ་དེ་བས་ཀྱང་བྱས་མྱོང་ཡོད་པ་མ་རེད། ལྡོག་སྟེ་བྲན་གཡོག་ཡར་ལངས་ཀྱི་སྤྲོ་དགས་བཏང་བའི་གླུ་གཞས་ལ་གསན་བཞིན་སྣང་བ་སྐྱིད་པ་གཅིག་གཉིས་གསུམ་བཞི་ལ་བཅིབས་ཏེ་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་ལམ་བུར“བྱ་འཕུར་བ་ལྟར་རྒྱུག”པ་ཟེར་མོད། ཡིན་ནའང་། སྙིང་སྟོབས་དང་རྟོགས་སད་ལས་བྱུང་བའི2008ལོའི་ཞི་བའི་གསར་བརྗེ་འདིས། སྒེར་གཅོད་པའི་དབང་སྒྱུར་ནག་ཉེས་དང་དབང་སྒྱུར་སྲིད་ཇུས་ལ་ཐ་ཚིག་ནན་མོ་ཞིག་བསྒྲགས་སོང་བ་མངོན་སུམ་རེད།
སྒེར་གཅོད་པས་བོད་མི་རྣམས་ནི་ཁ་ལ་ཐལ་བ་བཏབ་ཀྱང་ཕུ་འདེབས་མི་ཤེས་པ་དང་། རུམ་ལ་མེ་མུར་བླུགས་ཀྱང་ཚ་ཟེར་མི་ཤེས་པ། རྒྱབ་ལ་སྒ་ཆས་བསྟད་ཀྱང་འདྲོགས་ལངས་མི་ཤེས་པའི་ཁ་ལོ་རྟ་ལ་སྒྱུར་བ་དང་། སྣ་ལོ་གཡག་ལ་འདུལ་བ་ལྟ་བུའི་ཟོག་ནང་བཞིན་ཅི་འདོད་གང་འདོད་དུ་དབང་སྒྱུར་རུང་བའི་སེམས་ཅན་རིགས་ཤིག་ཏུ་མཐོང་བ་ཡིན་གྱི་མ་རེད་མོད། བོད་རྣམས་ས་ཁོངས་དང་མི་རིགས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་ཆུང་བ་རྒྱུ་མཚན་དུ་བྱས་པ་ཡིན་གྱི་རེད་དེ། ཞིང་ལྗོངས་ལྔ་རུ་བགོས་ཏེ་ཁ་ཕྲལ་དབང་སྒྱུར་བྱས་འདུག་པ་དང་། ཡང་བོད་རྣམས་མི་ཆོས་དང་མི་ཚུལ་རིག་གནས་ལ་མི་དད་པ་རྒྱུ་མཚན་དུ་བྱས་པ་ཡིན་གྱི་རེད་དེ། སློབ་གྲྭ་ཐམས་ཅད་དགོན་པ་ལྟར་འགྱུར་བ་དང་དགོན་པ་ཐམས་ཅད་སྤྲུལ་སྐུས་ཁེངས་པའི་མཐུན་རྐྱེན་སྦྱར་འདུག་པ་དང་། ཡང་བོད་རྣམས་སྐད་བརྡ་དང་ཡིག་རིགས་ལ་མི་མོས་པ་རྒྱུ་མཚན་དུ་བྱས་པ་ཡིན་གྱི་རེད་དེ། རང་གི་སྐད་དང་ཡི་གེ་གཏིང་བརྗེད་དུ་འགྲོ་བའི་སློབ་གསོའི་མ་ལག་བཙུགས་འདུག་པ་དང་། ཡང་བོད་རྣམས་སྟོང་ཉིད་བདག་མེད་སྨྲ་བ་དང་མགྲོན་བསུ་འགྲུལ་བར་དགའ་བ་རྒྱུ་མཚན་དུ་བྱས་པ་ཡིན་གྱི་རེད་དེ། མི་འབོར་ཕོན་ཆེ་སྐོང་བསགས་ཀྱིས་བོད་ཡུལ“གསར་སྤེལ”ཕྱིར་དུ་གནས་སྤོ་བྱེད་པའི་འཆར་གཞི་བཟོས་འདུག་པ་དང་། ཡང་བོད་རྣམས་ཐོབ་དང་གོ་ས་མི་འདོད་པ་རྒྱུ་མཚན་དུ་བྱས་པ་ཡིན་གྱི་རེད་དེ། རང་སྐྱོང་ཟེར་ཡང་མཐོ་དཔོན་དབང་ཡོད་ཀྱི་ཁྲི་སྟེགས་ཅི་རིགས་བོད་མིར་མི་དབང་བའི་ལུགས་སྲོལ་བཙུགས་འདུག་པ་དང་། ཡང་བོད་རྣམས་འདོད་པ་ཁོག་བཙོས་ཡིད་ཆེས་མི་རུང་བ་རྒྱུ་མཚན་དུ་བྱས་པ་ཡིན་གྱི་རེད་དེ། ལས་སྒོ་གལ་གནད་ཆེ་རིགས་བོད་མི་འཛུལ་བའི་སྒོ་བསྡམས་འདུག་པ་དང་། ཡང་བོད་རྣམས་འདོད་ཆུང་ཆོག་ཤེས་ལེ་ལོ་སྒྱིད་ལུག་ཆེ་བ་རྒྱུ་མཚན་དུ་བྱས་པ་ཡིན་གྱི་རེད་དེ། ཐོན་ཁུངས་གཏེར་ཁུངས་སྔོག་བཞིན་དབུལ་སྐྱོར་མུག་སྐྱོབ་ཀྱི་སེར་སྣའི་གནང་སྦྱིན་སྩོལ་བཞིན་པ་དང་། ཡང་བོད་རྣམས་དམུ་རྒོད་ཆོས་ཅན་ཀླ་ཀློའི་ངང་ཚུལ་འདུག་པ་རྒྱུ་མཚན་དུ་བྱས་པ་ཡིན་གྱི་རེད་དེ། དྲག་པོའི་གོ་མཚོན་དང་འཇིགས་སྐུལ་ཞེད་སྟེར་གྱི་ཚ་གཅུན་མངོན་དུ་བསྟར་བ་སྟེ། དེ་དང་དེ་ལ་སོགས་པ་ནི་སྒེར་གཅོད་པའི་དབང་སྒྱུར་བྱེད་ཕྱོགས་དང་དབང་སྒྱུར་སྲིད་ཇུས་རེད། དོན་དམ་དུ་ཐབས་ཞི་དྲག་དང་། ཡུན་རིང་ཐུང་། རྣམ་པ་མངོན་ལྐོག་གཉིས་ལས་མཐོང་བའི་བྱེད་ཕྱོགས་དང་སྲིད་ཇུས་དེ་སོགས་ནི་བོད་ཀྱི་ཐུན་མིན་ཁྱད་ཆོས་ལ་དམིགས་ནས་བཟོས་པ་ག་ལ་ཡིན་ཏེ། རྟག་བརྟན་གྱི་དབང་སྒྱུར་ཞིང་ས་ལེབ་ལེབ་ཅིག་བཟོ་འདོད་ཀྱིས་ཡིན་པ་སུས་མི་ཤེས།
ཁོ་ཚོས་ལྟོ་བ་ཁོ་ན་མ་གཏོགས་བསམ་པ་འདུན་པ་གཞན་མེད་པའི་ཁོ་ཚོའི་རིགས་ལ་དབང་སྒྱུར་བའི་རིགས་ལམ་གྱིས་བོད་རྣམས་ཀྱང་ད་ལྟའི་བར་དབང་བསྒྱུར་པ་རེད་ལ། མི་ལོ་ལྔ་བཅུའི་རིང་ལ་རྒྱུན་བསྐྱངས་པའི་དབང་སྒྱུར་བྱེད་ཕྱོགས་དང་སྲིད་ཇུས་ཅི་རིགས་རང་དབང་དང་འདྲ་མཉམ་དང་ཐོབ་ཐང་དང་དམངས་གཙོའི་ལམ་ལུགས་དང་རྩ་བ་ནས་འགལ་འདུག་ཕྱིར། བོད་མི་རྣམས་ཀྱིས་བློ་སྤོབས་དང་དཔའ་ངར་ཆེན་པོས་གསར་བརྗེ་བྱས་བྱུང་ལ། གསར་བརྗེའི་འབྲས་བུ་ཅི་འབྱུང་ཆ་མི་འཚལ་ནའང་། དབང་སྒྱུར་པ་ལ་ཏན་ཏན་བསམ་རྒྱུ་ཞིག་དང་སྒོམ་རྒྱུ་ཞིག གོ་རྒྱུ་ཞིག་སྤྲད་ཡོད་ཅིང་། བོད་ལ་ལྟ་སྟངས་དང་། བྱེད་ཕྱོགས། སྲིད་ཇུས་སོགས་ལ་འགྱུར་བ་མི་གཏོང་རང་གཏོང་ཆགས་ཡོད། ཁོ་བོས་བལྟས་ན། དབང་སྒྱུར་པས་ད་རག་བར་དུ་བོད་འདི་རྒྱུས་ལོན་མི་འདུག་ལ་ཤེས་རྟོགས་ཀྱང་མི་འདུག དེང་ནས་བཟུང་། གལ་ཏེ་དབང་སྒྱུར་པའི་ནང་དུ་བོད་འདི་རྒྱུས་ལོན་དང་ཤེས་རྟོགས་ཡོད་པ་དང་། ཆབ་སྲིད་བློ་གཤོག་ཆེ་ཞིང་ཆབ་སྲིད་མིག་རྒྱང་རིང་བའི་ཁ་ཆེན་དབང་ཆེན་རེ་བྱུང་བ་ཡིན་ན། གཉིས་ཕན་འགྲོ་སྐྱོབ་ཀྱི་དམངས་གཙོའི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ལམ་དུ་འབྱོན་ལས་ཆེ་མོད། རྒྱུ་འབྲས་ཁྲེལ་བག་མེད་པའི་ཁོ་ཚོའི་སྲོལ་རྒྱུན་ལ་བསམ་ན། དབང་སྒྱུར་བྱེད་ཕྱོགས་དང་སྲིད་ཇུས་གང་ཡང་སྔར་ལས་རྩུབ་ཅིང་དྲག་པོ་དང་། གཉན་ཞིང་བཙན་པ། དོག་ཅིང་འཕྲང་བ། གཏུམ་ཞིང་རྒོད་པར་འགྱུར་བའི་སྲིད་པ་ལོས་ཆེ་ཨང་སྙམ་པ་འདུག གང་ལྟར། ཞི་བའི་གསར་བརྗེ་འདིས་སྒེར་གཅོད་དབང་སྒྱུར་པའི་ནག་ཉེས་བསམ་སྤྱོད་ལ་ཐ་ཚིག་ནན་མོ་བསྒྲགས་ཤིང་། ལྟ་སྤྱོད་ཡོད་ཚད་ལ་འགྱུར་བ་གང་རུང་ངེས་ཅན་དུ་གཏོང་དགོས་པའི་ཤུགས་རྐྱེན་བག་ཆགས་བཞག་སོང་ཕྱིར། འདི་ཡང་ཁོ་བོ་དགའ་བའི་ཚོར་པ་སྐྱེས་པའི་རྒྱུ་རྐྱེན་དུ་བགྲང་འོས་པ་ཡིན།
3.གསལ་འདེབས་ཞེས་པ་ནི་བོད་རྣམས་རང་དབང་དང་དམངས་གཙོ་ལ་མོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས། བོད་དུ་གནད་དོན་ལྷགས་འདུག་ཅིང་གནད་དོན་དེ་ཡང་ཛ་དྲག་ཚབས་ཆེན་གྱི་ངང་ལ་ཡོད་པ་འཛམ་གླིང་ཀུན་ལ་གསལ་འདེབས་བྱས་ཏེ། གནད་དོན་ངེས་པར་དུ་ཐག་གཅོད་བྱེད་དགོས་སུ་ཡོད་པའི་ཤུགས་རྐྱེན་བག་ཆགས་བཞག་པ་ལ་ཟེར། སྤྱིར་བཤད་ན། བོད་ཀྱི་དཀའ་ཉོག་གམ་གནད་དོན་སེལ་མིན་ནི་བོད་རང་ཉིད་མ་གཏོགས་རེ་བ་རྒྱག་ས་གཞན་མེད་མོད། འོན་ཀྱང་ཕྱི་རྐྱེན་དང་ནང་རྐྱེན་གྱི་དབང་དུ་བཏང་ནས་བཤད་ན། ནང་རྐྱེན་དུ་གྱུར་པའི་བོད་ཕུད། ཕྱི་རྐྱེན་དུ་སོང་བའི་རྒྱལ་སྤྱིའི་སྤྱི་ཚོགས་ལའང་རག་ལས་འདུག་པ་བསྙོན་མེད་རེད། ཁོ་བོས་རྒྱུན་དུ་འདི་ལྟར་སེམས་ཏེ། མི་བུ་གཉིས་བར་ལ་འགལ་བ་ཡོད་པར་ཆ་བཞག་ན། ཁ་འཛིང་ཙམ་གྱིས་ནི་གྱོད་དོན་དུ་མི་ཆགས་ལ་གྱོད་དོན་མེད་ཚེ་གཟུ་བཤད་རྒྱུ་ཡོད་པ་མ་རེད། ནམ་ཞིག་རྨས་སྐྱོན་ཁྲག་སྦྱོར་གྱི་འཐབ་འཛིང་བྱུང་ན་དེ་དུས་གྱོད་དོན་དུ་སོང་ཞིང་ད་གཟོད་གཟུ་པ་ཞེས་པའམ་དཔང་པོ་ཞེས་པའི་གྱོད་འདུམ་མཁན་ཞིག་འབྱུང་སྟེ། བརླ་མི་རྒྱལ་བ་དང་དཔྱི་མི་ཁིས་པའི་གཟུ་བཤད་ངེས་ནའང་། བོད་རྣམས་ཀྱིས་གྱོད་དོན་མ་བཟོས་དོན་རྐྱེན་མ་བསླངས་པས། སྔ་དྲོ་གྱོད་པའི་གྱོད་ཡིན། ཕྱི་དྲོ་གཟུ་པའི་གྱོད་ཡིན་ཞེས་དམེ་ཤོར་འཁྲུག་པ་སྡུམ་པའི་གཟུ་པའམ་དཔང་པོ་ཞིག་ཅི་ལྟར་རྙེད། དེས་ན་བོད་དོན་བདེན་མཐའ་གསལ་ངེས་དང་བསམ་དོན་མྱུར་འགྲུབ་སྨྲ་བ་སོགས་ནི་རང་སེམས་གསོ་བྱེད་ཀྱི་སྨོན་ལམ་ཞིག་མིན་ན་ཁ་སྟོང་ནང་གི་ཚིག་སྟོང་ཞིག་ཡིན་པར་སེམས་ཀྱི་ཡོད། ད་ལོའི་ཞི་བའི་གསར་བརྗེ་ནི་ཏག་ཏག་གྱོད་དོན་བཟོས་པའི་ཚད་དུ་སོན་ཞིང་། གལ་སྲིད་འཛམ་གླིང་སྒང་འདིར་རྒྱུ་འབྲས་དྲང་སྙོམས་ཀྱི་གཟུ་པ་ཞིག་བཞུགས་ན། བོད་དོན་འདི་བཞིན་ཐུགས་ཁུར་དོ་སྣང་དང་གྲོས་རིམ་ཉིན་ཐོར་འགོད་པའི་དུས་སུ་ཁེལ་འདུག
ཡིན་ནའང་། རྒྱལ་སྤྱིའི་སྤྱི་ཚོགས་ནི་བོད་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་རིག་གནས་ཀྱི་སྲོག་ཤིང་ཡིན་པའི་བྱམས་སྙིང་རྗེ་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ། སྟོང་ཉིད་བདག་མེད། བདག་གཞན་མཉམ་བརྗེ་ཡི་ཉམས་ལེན་མཁན་མ་ཡིན་ལ། ཁོ་ཚོའི་རིག་གནས་སུའང་གདུང་སེམས་མཉམ་སྐྱེད་དང་ནང་མི་ཕུ་ནུ་སོགས་ཀྱི་བསམ་བློ་ལྟ་བ་འདུག་ནའང་། “བདག”ལ་ཁེ་ཕན་མེད་ཚེ་གཞན་ལ་རོགས་གྲོགས་མི་བྱེད་ཅིང་། རྟག་ཏུ་རང་དབང་དང་འདྲ་མཉམ་དང་ཐོབ་ཐང་དང་དམངས་གཙོ་སོགས་ཡི་གེར་བྲིས་ཤིང་ཁ་ལ་ཁྱེར་ཏེ་རྒྱུག་ནའང་། སྔོན་འགྲོ་ནི“བདག”གི་ཁེ་ཕན་ཁོ་ན་ལས་མ་འདས། བོད་ནང་བཞིན་རང་གི་མངའ་དབང་དང་ས་ཁོངས། མི་རིགས་ཀྱང་མི་སེམས་པར་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་བྱེད་མཁན་ནི་ཁོ་ཚོའི་གྲས་སུ་སྔར་བྱུང་མ་སོང་ལ་ཕྱིས་ཀྱང་འབྱུང་མི་སྲིད། “བདག”ལ་ཁེ་ཕན་འདུག་ན་ཨ་རབ་འཇིག་རྟེན་ཧྲིལ་པོ་ཁོང་ཁྲོས་སྦོས་ཀྱང་རྒྱལ་སྤྱིའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱིས་དབྱི་རག་དང་ཨབ་གྷན་གྱི་སྒེར་གཅོད་སྲིད་གཞུང་མགོ་རྟིང་བསློགས་ཏེ་དམངས་གཙོར་ཁྲིད་སོང་ལ། “བདག”ལ་ཁེ་ཕན་མེད་ན་རུ་ཝང་ཏ་རུ་རིགས་རྒྱུད་གཙང་སེལ་བཟོ་རྩིས་ཀྱིས་མི་མགོ་ས་ཡར་ལོངས་པ་དམར་གསོད་བྱས་ནའང་རྒྱལ་སྤྱིའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱིས་ཁ་ཡ་བྱས་མྱོང་མེད། “བདག”གི་ཁེ་ཕན་སྲོག་ཏུ་བྱས་ཏེ་གཞན་གྲོགས་བྱེད་མཁན་སྔར་བྱུང་མྱོང་ལ་མ་འོངས་པ་ནའང་འབྱུང་སྲིད་པ་རེད་མོད། འོན་ཀྱང་ད་སྔའི་བོད་དུ་མེད་ན་སེམས་ཅན་གྱི་འཚོ་གནས་སྐྱིད་སྡུག་ཉམས་པར་འགྱུར་བའི་འབྱོར་པའི་ཐོན་ཁུངས་ནུས་ཁུངས་རྡོ་སྣུམ་ཕོན་ཆེ་ལྟ་བུ་སྔོག་རྙེད་མ་བྱུང་བས་གྲོགས་དན་མཛད་མི་དཀོན་ཞིང་། འཐབ་ཇུས་དོན་སྙིང་ཆེ་ཟེར་ཡང་གློག་རྡུལ་དུས་རབས་སུ་སྐམ་ས་ལས་རྒྱ་མཚོ་དང་མཁའ་དབྱིངས་ཀྱི་དོན་ནུས་ཆེ་བས་རོགས་ར་མདར་རྒྱུག་པའི་གྲོགས་པོ་ག་ལ་ཡོད། ནམ་ཞིག་བོད་མིས་བཞེད་པ་ལྟར། ས་འོག་ཐམས་ཅད་གཏེར་མཛོད་དང་། ས་སྟེང་ཐམས་ཅད་སྨན་མཛོད་ཡིན་པའི་བདེན་ཐག་ཆོད་ཚེ། “སྐྲ་སེར་སྤྲེའུའི”རིགས་ཀྱི་སྤྲུལ་བའི་ལྷ་དམག་དགུ་འབུམ་དགུ་ཁྲི་འབྱོན་ལས་ཆེ་ཡང་། དེ་དུས་ཁོ་ཚོས་སྔར་བཞིན་བོད་ཡུལ་འདི་ཚོང་གི་མ་རྩ་དང་གཏའ་མར་འཇོག་སྲིད་དེ། སྔོན་ཆད་ཚོང་གི་མ་རྩ་དང་གཏའ་མར་བཞག་མྱོང་བ་དེ་བཞིན་ནོ།། བོད་དོན་བདེན་མཐའ་གསལ་མིན་ནི་ནམ་ཡང་བོད་མི་རང་ཉིད་ལ་རག་ལས་པ་དང་། བོད་མིའི་སེམས་རྩ་བརྟན་ན། 《གདུགས་དཀར》གྱི་ཚབ་ཏུ《མདོ》ཀློག་པ་ལྟ་བུ་དང་། ཡ་ལགས་སོ་ཡིས་མ་ལེགས་སོ་མནན་པ། འཇིག་ལོ་ཡི་རྗེས་སུ་བཤིག་ལོ་འབྲངས་པ་ལྟ་བུ་འདི་ཆོས་ཉིད་བདེན་པ་དང་བཀའ་ལུང་ཚད་མ་མ་ཡིན་ལ། བོད་མིའི་སེམས་རྩ་བརྟན་ན། བདུད་སྡེའི་དཔུང་ཚོགས་ལ་ཞི་བའི་སེམས་ངོ་ཟིན་པའི་དུས་ཡོད་ཅིང་རྒྱལ་སྤྱིའི་སྤྱི་ཚོགས་ལ་རྒྱུ་འབྲས་བློ་མིག་སད་པའི་ཉིན་ཡོད་པ་ཁོ་བོས་རྗེས་དཔག་རིགས་འདེད་ཀྱིས་ཤེས། གང་ལྟར། ཞི་བའི་གསར་བརྗེ་འདིས་རྒྱལ་སྤྱིའི་སྤྱི་ཚོགས་ལ་བོད་དོན་ཛ་དྲག་ཚབས་ཆེན་ཡིན་པ་བསྟན་ཅིང་། གྱོད་དོན་གཟུ་པས་བཤད་རྒྱུ་ཡོད་པ་དང་གནད་དོན་ཐག་གིས་གཅོད་རྒྱུ་ཡོད་པའི་ཚུལ་གསལ་འདེབས་བྱས་སོང་ཕྱིར། ཁོ་བོ་དེར་ཡང་དགའ་ནས་ཡོད།
4.སྐུལ་མ་ཞེས་པ་ནི་རང་རིགས་སྒེར་གཞུང་གཉིས་དང་མི་རབས་ཕྱི་མ་རྣམས་ལ་རང་དབང་དང་དམངས་གཙོའི་ཕྱིར་དུ་འཐབ་རྩོད་བྱེད་དགོས་ཀྱི་སྐུལ་མའི་ཤུགས་རྐྱེན་བག་ཆགས་བཞག་སོང་བ་ལ་ཟེར། གོང་དུ་བཤད་པ་ལྟར། བོད་རྣམས་ཀྱིས་ཁྱིམ་སྲིད་ཀྱི་འདུ་ཤེས་སྤངས་ཏེ་ཁ་རུབ་སྒོ་བསྡམས་ཀྱི་ངང་ལ་བསྡད་ཅིང་། རང་ངོ་དང་གཞན་ངོ་གང་ཡང་མ་ཤེས་པར་དུས་ཡུན་རིང་པོ་འགོར། ཁོ་ཚོས་ཁྱིམ་སྲིད་ཀྱི་ཕྱིར་དུ་འཐབ་རྩོད་བྱས་པའི་བྱུང་རབས་མེད་ཅིང་ཡུལ་ལུང་གི་ཆེད་དུ་ཧུར་བརྩོན་བྱས་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱང་མེད། གང་ཞིག་གི་ཕྱིར་དུ་འཐབ་རྩོད་བྱས་པའི་བྱུང་རབས་དང་ཅི་ཞིག་གི་ཆེད་དུ་ཧུར་བརྩོན་བྱས་པའི་ལོ་རྒྱུས་བརྗོད་པའི་དབང་དུ་བཏང་ན། དེ་ནི་གྲུབ་མཐའ་བརྩད་པའི་འཐབ་རྩོད་ཀྱི་བྱུང་རབས་ཡོད་པ་དང་ཆོས་གཞིས་བརྩད་པའི་ཧུར་བརྩོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡོད་པ་ཙམ་རེད། བརྩད་པས་མ་གྲུབ་པ་ནི་འཚང་རྒྱ་བའི་གནད་དོན་དང་ཐག་གིས་མ་ཆོད་པའང་འཚང་རྒྱ་བའི་གནད་དོན་རེད། ཁོ་ཚོ་སྔར་བཞིན་ལས་ངན་ཏེ་བོད་ཡུལ་དུ་སྐྱེས་ཤིང་ཁོ་ཚོ་སྔར་བཞིན་བསོད་ཟད་དེ་འཁོར་པ་རུ་འཁྱམས། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་བདེ་བ་དང་བདེ་བའི་རྒྱུ་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ཅིག སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་སྡུག་བསྔལ་དང་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྒྱུ་དང་བྲལ་བར་གྱུར་ཅིག སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་སྡུག་བསྔལ་མེད་པའི་བདེ་བ་དང་མི་འབྲལ་བར་གྱུར་ཅིག སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཉེ་རིང་ཆགས་སྡང་གཉིས་དང་བྲལ་བའི་བཏང་སྙོམས་ལ་གནས་པར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་སྨོན་ལམ་རླབས་པོ་ཆེ་བརྒྱབ་ནའང་། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་སྔར་བཞིན་བདེ་སྡུག་འདྲེས་མར་ཡོད་ཅིང་ཉེ་རིང་ཆགས་སྡང་གི་ངང་ལ་འདུག སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བསམ་བློ་ཡོད་མཁན་ནི་སྡུག་བསྔལ་མེད་པའི་བདེ་བ་དང་ལྡན་པར་ཡོད་པ་ལྟར་ཡང་། བདག་ཉིད་རང་རིགས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་ཡོད་མཁན་རྣམས་ནི་བདེ་བ་མེད་པའི་སྡུག་བསྔལ་དང་ལྡན་པར་ཡོད། སྟོང་ཉིད་བདག་མེད་ཀྱིས་དགའ་བ་སྒོམ་མཁན་རྣམས་ནི་སེམས་པ་ལྷོད་གྱིལ་ལེར་འདུག་ནའང་། སྟོང་མིན་བདག་ཡོད་ཀྱི་ཉེ་རིང་ཆགས་སྡང་ཅན་རྣམས་ནི་སེམས་པ་གྲིམས་རིལ་ལེར་ཡོད། འཐབ་རྩོད་ལ་ཉེས་པ་ཡོད། འཐབ་རྩོད་ལ་སྡིག་པ་ཡོད། འཐབ་རྩོད་ལ་རྒྱུ་མཚན་མེད། འཐབ་རྩོད་ལ་སྙིང་པོ་མེད། ཅི་དང་གང་ལའང་འཐབ་རྩོད་མེད་པས་དགའ། རང་དབང་གི་ཕྱིར་དུའང་འཐབ་རྩོད་མེད་པས་དགའ་བའི་བསམ་བློ་ཡིས། སེང་གེ་དཀར་མོའི་ཁོག་པ་དེ། ནང་ནས་སྐྱེས་པའི་འབུ་ཡིས་ཟོས་ཟོས་མཐར། ཡོད་ཚད་གཞན་ལག་ཏུ་བརྫངས་ཤིང་ཉེས་མེད་ཀྱི་ཚེ་སྲོག་ཁྲི་སྟོང་མང་པོ་ཤི་འདས་སུ་ཕྱིན་པ་དང་ད་ལྟའང་དེ་དང་དེ་ལྟ་བུའི་རྒྱུན་མཐུད་དེ་འགྲོ། གལ་ཏེ་ཉེས་མེད་ཀྱི་མི་རྣམས་དོན་མེད་དུ་ཤི་བ་ལ་འགན་འཁུར་མཁན་ཞིག་བཙལ་དགོས་ཚེ། དེ་ནི་འཐབ་རྩོད་ལ་མི་མོས་པའི་བསམ་བློ་བག་ཆགས་དེ་ལས་གཞན་ལ་བཙལ་དུ་མེད། ཉེ་རིང་ཆགས་སྡང་བྲལ་བའི་རིག་གནས་བསམ་བློ་དེས་གཞི་ནས་བོད་མིའི་ལོ་རྒྱུས་ལ་འགན་འཁུར་དགོས་པར་འདོད།
ཡིན་ནའང་། བསམ་བློ་དེ་དང་དེ་ལྟ་བུས་ཆེས་མཐའ་མཇུག་གི་མཐའ་ལ་དེད་པའི་བོད་མི་ཉམ་ཐག་རྣམས་ད་ལྟ་སྙིང་སྟོབས་རྒྱས་ཏེ་གོ་རྟོགས་སད་ཏེ་རང་དབང་གི་ས་ལ་སྐྱོད་འགོ་བརྩམས་པ་འདིས། བསམ་བློ་དེ་རིགས་རྩིས་མེད་དུ་བཏང་བ་ཡིན་ཞིང་། ཁ་བཤད་རིག་གནས་ཆོས་ལུགས་དང་དམིགས་ཡུལ་རང་དབང་དམངས་གཙོ་ཡིན་འོས་པ་འདིས་དོན་ལ་བདག་དོན་འཁྱོངས་པའི་གཟི་བརྗིད་ཀྱི་ལས་བྱེད་པ་དང་། ལུས་ཕུང་འབེན་ལ་བཞག དོན་སྙིང་གཏའ་མར་བཞག ཚེ་སྲོག་རིན་དོད་དུ་ཕུལ་ཏེ། བློ་སྟོབས་ཆེན་པོས། འགྱུར་མེད་བརྟན་པོས། ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་ཚུལ་གྱིས་བྱས་པའི་གསར་བརྗེ་ཡིས་བོད་མི་གཞིས་བྱེས་གཉིས་དང་། སྒེར་གཞུང་གཉིས། ཁྱད་པར་དུ་ཕྱི་རབས་པ་རྣམས་ལ་ཕྱིས་འབྱུང་འཐབ་རྩོད་ཀྱི་དམིགས་ཡུལ་དང་ཁ་ཕྱོགས་བསྟན་པར་མ་ཟད། རང་དབང་དང་དམངས་གཙོའི་ལམ་དུ་འཇུག་པའི་ཡར་སྐུལ་གྱི་ཤུགས་རྐྱེན་བག་ཆགས་ཟབ་མོ་ཞོག་སོང་ཕྱིར། ཁོ་བོ་དགའ་བ་དང་སྤྲོ་བ་ལྷན་དུ་རྒྱས།
གསུམ། གསར་བརྗེའི་དམིགས་ཡུལ་ནི། རང་དབང་དང་འདྲ་མཉམ། ཐོབ་ཐང་དང་དམངས་གཙོ་སོགས་འགྲོ་མིའི་ཡོངས་ཁྱབ་རིན་ཐང་རྣམས་ཡིན་འོས། དེ་ནི་དམིགས་ཡུལ་དང་པོ་ཡིན་ལ་གཉིས་པ་དང་གསུམ་པ་ཡིན་པར་མ་ཟད་ཆེས་མཐར་ཐུག་གི་དམིགས་ཡུལ་ཀྱང་ཡིན་དགོས། འཛམ་གླིང་འདིའི་དཔའ་ངར་གྱི་རྟ་ལ་ཞོན་པའི་མི་དམངས་དང་། ཧུར་བརྩོན་གྱི་གྲོགས་ལ་འགྲོགས་པའི་མི་རིགས། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕྲ་ཕུང་རྒྱས་པའི་མི་བུ་ཀུན་གྱིས་མི་ལོ་བརྒྱ་ཕྲག་དུ་མའི་སྔོན་ནས་བཟུང་། མཐར་ཐུག་གི་དམིགས་ཡུལ་དེའི་ཕྱིར་དུ། ཚེ་སྲོག་འབེན་ལ་བཞག རྔུལ་ཁྲག་ས་ལ་གཏོར། བདེ་སྐྱིད་གཏའ་མར་བཞག་སྟེ་བརྩོན་པ་བརྒྱ་ཕྲག་དང་ངལ་བ་སྟོང་ཕྲག དཀའ་བ་འབུམ་ཕྲག་བརྒྱབ་པ་ནང་བཞིན། འུ་ཚོས་ཀྱང་ད་ལོ་ནས་བཟུང་མཐར་ཐུག་གི་དམིགས་ཡུལ་དེར་བགྲོད་པའི་དབུ་སྒོ་བརྩམས་པ་རེད།
རང་དབང་དང་འདྲ་མཉམ། ཐོབ་ཐང་དང་དམངས་གཙོ། ཐ་སྙད་སྙིང་དུ་སྡུག་པ་འདི་དག་ནི་ཡུལ་དུས་གནས་བབ་གང་དུ་ཕྱིན་ཀྱང་། རྙིང་པ་དང་རུལ་བ་དང་ཟག་པ་དང་ཟད་པ་དང་ཉམས་པ་དང་རྒུད་པ་དང་ཞིག་པ་དང་བྲུལ་བ་དང་ཡལ་བ་དང་ནུབ་པ་མེད་ཅིང་། འཆར་ནུབ་དང་བྲི་གང་དང་འཕེལ་འགྲིབ་དང་སྐྱེ་འཇིག་དང་ཡོད་མེད་མེད་པའི་ཆོས་ཉིད་ལྟར་དང་། རང་དབང་དང་འདྲ་མཉམ། ཐོབ་ཐང་དང་དམངས་གཙོ། མིང་ཚིག་ཡིད་དུ་འོངས་པ་འདི་དག་ནི་ཡུལ་དུས་གནས་བབ་གང་དུ་ཕྱིན་ཀྱང་། གནས་ལུགས་ཡོད་པ་དང་། རྒྱུ་མཚན་ཡོད་པ། ཁས་འཆེས་ཡོད་པ། ཀུན་ལ་ཁྱབ་ཅིང་ཡོངས་ལ་འཚམ་པའི་རིན་ཐང་རྩ་ཆེན་པོ་སྟེ། བདེན་པ་དང་ཚད་མ་ཟེར་བ་ཡོད་པའི་དབང་དུ་བཏང་ན། འདི་ལས་གཞན་ཡོད་སྲིད་པ་མ་རེད། འཇིག་རྟེན་གྱི་གནས་ལུགས་དང་། མི་ཚུལ་གྱི་དགོངས་བཞེས། མི་བུའི་རྒྱུ་འབྲས་དང་ཡང་འགལ་བ་དང་ལྡོག་པ་དང་མི་མཐུན་མེད་པའི་མཐར་ཐུག་གི“སྔོ་ལྗང་རྩྭ་ཐང”དེ་ནི་ཞི་བའི་གསར་བརྗེ་འདིའི་དམིགས་ཡུལ་ཉག་གཅིག་ཡིན་དགོས་པར་འདོད།
དེ་ལྟ་མ་ཡིན་པར། ཆོས་ལུགས་དང་རིག་གནས། དད་པ་དང་དག་སྣང་གི་ཕྱིར་དུ་ཡིན་ན་ནི། གསར་བརྗེ་འདིའི་གཟི་བརྗིད་དང་རིན་ཐང་དང་དོན་སྙིང་ཆུང་དུ་འགྲོ་སྲིད་ཅིང་། མགོ་རྔ་དང་དུས་ཡུན་དང་མུ་རྒྱུན་ཡང་ཐུང་དུ་འགྱུར་སྲིད་པ་རེད། རྒྱུ་མཚན་ནི། ཆོས་ལུགས་དང་རིག་གནས་ནི་འགྱུར་བའི་ཆོས་ཅན་རེད། དད་པ་དང་དག་སྣང་ཡང་འགྱུར་བའི་ཆོས་ཅན་རེད། འགྱུར་བའི་ཆོས་ཅན་ལ་ཕུ་ཐག་མེད་ཅིང་འགྱུར་བའི་ཆོས་ཅན་ལ་མཇུག་མ་མེད། འགྱུར་བའི་ཆོས་ཅན་ལ་ཡིད་ཆེས་ཀྱང་ཡོད་མི་སྲིད་པས། འགྱུར་བའི་ཆོས་ཅན་དེ་དག་གི་ཕྱིར་དུ་ཡིན་ཞེ་ན་ནི་གསར་བརྗེ་འདི་ལ་རྒྱུན་དང་ཡུན་དང་མུ་ག་འདྲ་ཡོད་མེད་རྟོགས་དཀའ་ཞིང་། དེ་བཞིན་གཟི་བརྗིད་དང་རིན་ཐང་དང་དོན་སྙིང་ཡང་ཆེན་པོ་ཡོད་མེད་བཤད་དཀའ་ཚོད་རེད།
དེའི་ཕྱིར། བོད་མི་སྐྱ་སེར་ཕོ་མོ་དང་རྒན་དར་གཞོན་གསུམ་ཀུན་གྱིས་ས་བྱི་ཞི་བའི་གསར་བརྗེའི་དམིགས་ཡུལ་ནི་མི་བུའི་ཡོངས་ཁྱབ་རིན་ཐང་མངོན་འགྱུར་གྱི་ཕྱིར་དུ་ཡིན་པ་བརྗོད་འོས་ལ། དེ་ལྟར་བརྗོད་པས་ཕ་རོལ་པོས་གོ་བ་བདེ་བླག་ཏུ་ལོན་ཞིང་གསལ་བཤད་མཆན་འགྲེལ་མི་དགོས་པ་དང་། དེ་ལྟར་བརྗོད་པས་ནམ་ཞིག་དེ་འདྲའི་དཔལ་ལ་སྤྱོད་པའི་བསྐལ་པ་འཆར་སྲིད་ཕྱིར། མ་འོངས་བློས་བསླངས་འདིས་ཀྱང་ཁོ་བོར་དགའ་བའི་ཚོར་པ་བསྐྱེད་ཡོད།
བཞི། བདེན་མཐའ་གསལ་རྒྱུའི་རྟགས་མཐོང་བ་ནི།ས་བྱི་ཞི་བའི་གསར་བརྗེ་ལས་བོད་མིའི་བདེན་མཐའ་ངེས་པར་དུ་གསལ་རྒྱུ་ཡིན་པ་དང་བོད་མིའི་བསམ་དོན་ངེས་པར་དུ་འགྲུབ་རྒྱུ་ཡིན་པའི་རྟགས་མཐོང་ཡོད་པ་ཡིན། ཞར་དང་ཞོར་ལ་ཁོ་བོའི་བསམ་དོན་འགྲུབ་པའི་རྟགས་ཀྱང་མཐོང་སོང་བ་ཡིན། རྟགས་འདི་མཐོང་བ་ལས2008ལོ་ནི་བོད་མིའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དཀྱོགས་མཚམས་ཆེན་པོ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་སོང་བ་ཤེས་ཐུབ་ཅིང་། དཀྱོགས་མཚམས་ཀུན་ལས་དགེ་མཚན་དོན་སྙིང་ཆེ་བ་དང་བསྐལ་པ་ཡར་འགྲོའི་ཆོས་ཅན་གྱི་དཀྱོགས་མཚམས་ཤིག་ཡིན་པ་ཤེས་ཐུབ། མི་ལོ་སྟོང་ཕྲག་གི་རིང་ལ། བོད་མིའི་ལོ་རྒྱུས་བཟང་ངན་གང་ཡང་ཆོས་དང་ཆོས་ལུགས་དང་། བླ་མ་དང་སྤྲུལ་སྐུས་མ་བཟོས་པ་མེད་ཅིང་། འདི་ལྟར་རང་དབང་བྲལ་བའི་ངང་ལ་ཚེ་སྲོག་གྲངས་མེད་ཤོར་ཏེ་དཀའ་ལས་ཚད་མེད་མྱོང་དགོས་བྱུང་བའང་རིག་གནས་དེ་དང་སྐྱེས་བུ་དེ་དག་གིས་བཟོས་པ་རེད། བོད་མིའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་རྣམ་སྨིན་གྱི་འབྲས་བུ་ཁོང་ཚོས་མྱོང་དགོས་ལ་བོད་མིའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་འགན་འཁྲིའང་ཁོང་ཚོས་འཁུར་དགོས། དེའི་ཕྱིར། ཁོ་བོས་དེ་དག་ལ་འཕག་འཚག་དང་། དོང་སྤྲུག དོགས་སློང་། དགག་སྒྲུབ། སུན་འབྱིན་བྱེད་པའང་རྒྱུ་མཚན་དེ་ལ་ཐུག་ཡོད་ཅིང་། འབྲས་བུ་མཐོང་བས་རྒྱུ་ལ་དམིགས་པ་ཡིན།
བོད་མིའི་ལོ་རྒྱུས་ལ་དཀྱོགས་མཚམས་འབྱུང་མིན་དང་བོད་མིའི་ལོ་རྒྱུས་ལ་འགྱུར་འགྲོས་འབྱུང་མིན་ནི་རིག་གནས་དེ་དང་དེ་འཛིན་གྱི་སྐྱེས་བུ་ལ་རག་ལས་འདུག་པ་མ་གཏོགས་གཞན་གང་གིས་ཀྱང་མི་ནུས། ཁོ་བོ་ཡི་གེ་རྩོམ་པ་པོ་ཞིག་ཡིན་པའི་ཆ་ནས། ཡི་གེ་ཡིས་བོད་མིའི་ལོ་རྒྱུས་ལ་རྔོ་གང་ཡང་མི་ཐོགས་པ་ཤེས་ཡོད་ཅིང་། ཡི་གེ་ཡིས་བོད་མིའི་ལྟོ་རྒྱབ་ལ་གོ་ཅི་ཡང་མི་ཆོད་པ་ཤེས་ཡོད། མིའི་རིགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་འཕེལ་རྒྱས་ལ་ཕན་ཐོགས་པའི་ཡི་གེ་ནི་དབྱིན་ཇིའི་ཐའོ་མ་སི་ཕའིན་གྱི《རྒྱུན་ཤེས》ལྟ་བུ་ཁ་ཤས་ལས་མེད་པའང་ཤེས་ཡོད། 
དེ་ལྟ་མོད་ཀྱི་མིའི་རིགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྐྲུན་མཁན་སུ་ཡིན་ཞེས་པ་ནི་རྩོད་གཞི་ཅན་ཞིག་སྟེ། མི་སྣའམ་སྐྱེས་བུ་གང་རུང་གིས་བསྐྲུན་པ་ཡིན་ནམ་མི་དམངས་ཀྱིས་བསྐྲུན་པ་ཡིན། ཡང་ན་རིག་གནས་ཀྱིས་བསྐྲུན་པ་ཡིན་ཞེས་པ་ནི་གཞི་གཅིག་ཏུ་འབབ་ཐབས་བྲལ་བའི་བརྗོད་གཞི་ཞིག་རེད། ཁོ་བོ་རིག་གནས་ཞེས་པ་བཤད་མཁན་ཞིག་ཡིན་པའི་ཆ་ནས། ཕྱོགས་ལྷུང་ཞེན་ཁོག་ཡིན་ཀྱང་རུང་ལོག་རྟོག་འཁྲུལ་ཤེས་ཡིན་ཀྱང་བླ། མིའི་རིགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྐྲུན་མཁན་ནི་རིག་གནས་རེད་ཅེས་བརྗོད་པར་མོས་པ་ཡིན། རྒྱུ་མཚན་ནི། སྐབས་འདིར་བརྗོད་པའི་རང་དབང་དང་དམངས་གཙོ་སོགས་ཡོངས་ཁྱབ་རིན་ཐང་གི་ངོས་ནས་བཤད་ནའང་། མི་སྣ་གང་ཞིག་དང་མི་དམངས་གང་ཞིག་ལ་རང་དབང་དང་དམངས་གཙོའི་རིག་གནས་བསམ་བློ་ངེས་ཅན་ལྡན་ཚེ། རང་དབང་དང་དམངས་གཙོར་བགྲོད་པའི་ལོ་རྒྱུས་བསྐྲུན་ངེས་པ་རེད། ཁོ་བོས་རིག་གནས་བཤད་ཁུལ་གྱིས་རིག་གནས་བསམ་བློའི་མིག་གིས་བལྟས་ན། བོད་མིའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དཀྱོགས་མཚམས་འདི་ཡང་རིག་གནས་བསམ་བློ་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པར་འདོད་དེ། མི་སྣ་གང་རུང་ལ་རང་དབང་དང་དམངས་གཙོ་སོགས་ཡོངས་ཁྱབ་རིན་ཐང་གི་ཤེས་རབ་མཁྱེན་རྟོགས་མཐོ་བས་མི་དམངས་ལའང་སྙིང་སྟོབས་དང་གོ་རྟོགས་རྒྱས་ཏེ་རང་དབང་དང་དམངས་གཙོའི་ལམ་ལ་བགྲོད་པའི་དབུ་སྒོ་བརྩམས་པ་རེད། དེ་ལས་ལོག་ན་དེ་འདྲའི་ལོ་རྒྱུས་མི་འབྱུང་བ་སྨོས་མ་དགོས། དེས་མིའི་རིགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཀུན་ལ་རིགས་འགྲེ། མིའི་རིགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་བཟོ་སྐྲུན་དེར་ཆེ་ས་དང་མཐོ་ས་ནས་བསམ་བློ་གཏོང་བ་མ་གཏོགས་སྣང་ཚུལ་གང་རུང་དང་དོན་རྐྱེན་གང་རུང་ལ་རྐང་འཛུགས་རྒྱུ་མེད། རྒྱ་ཆེ་ས་དང་དགུང་མཐོ་ས་ནས་བསམ་ན་མིའི་རིགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་བཟོ་སྐྲུན་གང་ཡང་རིག་གནས་བསམ་བློ་ལ་མ་འབྲེལ་བ་མེད་པར་འདོད།
བོད་མིའི་དམིགས་བསལ་ལ་བསམ་ན། རང་དབང་ལ་ཕྱི་ཐོབ་ཐང་གི་རང་དབང་དང་ནང་བསམ་བློའི་རང་དབང་གཉིས་སུ་དབྱེ་རུང་བ་འདྲ། དེ་བཞིན་འདྲ་མཉམ་སོགས་ཀྱང་ཕྱི་ནང་གཉིས་སུ་དབྱེ་དགོས་འདུག ཁོ་བོ་སྙིང་སྟོབས་དང་དཔའ་ངར་ཞན་པས་ལག་ལེན་གསེར་གྱི་ཐིགས་པ་ལེན་མཁན་མ་ཡིན་པར་ཁ་བཤད་ཆུ་ཡི་ཝུ་བ་སྟོར་མཁན་ཡིན་ཞིང་། ཧོན་ལོག་ཁ་སྔ་དང་བྱ་རྒན་གྲག་སྔ་ཡི་ཚུལ་གྱིས་ཕྱི་ཆབ་སྲིད་དང་སྤྱི་དམངས་ཀྱི་ཆ་ཡི་རང་དབང་ལ་བརྩོན་པ་བསྐྱུར་བཞག་སྟེ་ནང་བསམ་བློ་དང་འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཆ་ཡི་རང་དབང་བཤད་དེ་མི་རྣམས་སུན་པོ་བཟོས་སོང་། ཁོ་བོས་ད་ཚོད་དུའང་རིག་གནས་ཀྱི་ཆེ་ས་ནས་དང་བསམ་བློ་ཡི་ཟབ་ས་ནས། འདུ་ཤེས་ཀྱི་གཏིང་ས་ནས་འཕག་འཚག་དང་། དོང་སྤྲུག འོས་ལངས། གསར་བརྗེ་བྱས་དང་བྱེད་བཞིན་གྱིས་མི་རྣམས་སུན་པོ་དང་། ཁོང་ཁྲོ། བཟོད་མེད་བཟོས་པ་འདི་འཕྱུགས་སོང་བ་དང་། ནོར་སོང་བ། འཁྲུལ་སོང་བར་བསམ་གྱི་མེད། ཐོག་མར་ནང་བསམ་བློ་ལ་རང་དབང་དང་འདྲ་མཉམ། ཐོབ་ཐང་གི་རྟོགས་པ་སད་རྒྱུ་ནི་དུས་དང་རྣམ་པ་ཀུན་ཏུ་ལས་དོན་ཡོངས་ཀྱི་སྔོན་ལ་འགྲོ་དགོས་པར་འདོད་ཅིང་། རང་དབང་དང་འདྲ་མཉམ། ཐོབ་ཐང་ཀུན་གྱི་རྨང་འདིང་བ་ཡིན་ཕྱིར་གལ་ཆེན་ནང་གི་དོན་ཆེན་རེད་འདོད། ནང་གི་ཐོབ་ཐང་བརྩོན་པའི་ཞི་བའི་གསར་བརྗེ་འདི་ཕྱི་ཡི་ཐོབ་ཐང་བརྩོན་པའི་ད་ལོའི་ཞི་བའི་གསར་བརྗེ་དང་བསྡུར་ན་བཀྲག་དང་འོད་མེད་ཅིང་། མདོག་དང་མདངས་མེད་ལ། ཟུངས་དང་བཅུད་མེད་པ་ལྟར་འདུག་མོད། ནམ་རྩ་ཡུན་རིང་ལ་འདི་ངེས་པར་དུ་བཤད་དགོས་ཤིང་། ནམ་ཞིག་ཕྱི་རང་དབང་གི་རྒྱལ་ས་ཟིན་ཀྱང་ནང་རང་དབང་གི་རྒྱལ་ས་ཟིན་མེད་ཚེ་སྔར་བཞིན་སྒེར་གཅོད་ཡིན་པ་གཅིག་མཚུངས་ཡིན་ཕྱིར། ནམ་དུས་ཡིན་ཀྱང་འདི་ཉིད་མི་བཤད་རང་བཤད་ཆགས་ཡོད་པ་བོད་མིའི་སྤྱི་ཚོགས་དང་བོད་མིའི་སེམས་ཁམས་ཀྱིས་ཐག་བཅད་འདུག མ་འོངས་ཡུན་རིང་ལ་བསམ་གཞིག་གཏོང་མཁན་ཞིག་ཡིན་ན། ཕྱི་ནང་གི་གསར་བརྗེ་གཉིས་ལ་འགལ་བ་ཁྱོན་ནས་མེད་ཅིང་། ཕྱི་ཡི་གསར་བརྗེ་དང་ནང་གི་གསར་བརྗེ་གཉིས་གཅིག་གི་ཟླ་ལ་གཅིག་ཕྱིན་ཏེ་གཤོག་པ་ཡ་མ་བྲལ་བར་འཕུར་སྐྱོད་བྱས་པ་ཡིན་ན། ཐག་རིང་རང་དབང་གི་དག་ཞིང་དེར་ཏན་ཏན་བསླེབ་ངེས་ཡིན་ཞེས་བཤད་སྲིད་པ་རེད། རང་དབང་ཕྱི་ནང་ཡ་མ་བྲལ་བ་དེ་དུས་ནི་ད་གཟོད་མི་བུ་འཐུས་སྒོ་ཚང་བ་ཞིག་དང་། མི་བུ་སྒལ་ཚིགས་ཡོད་པ་ཞིག མི་བུ་མཚན་ཉིད་ཚང་བ་ཞིག་བྱོན་སོང་བ་རེད་དེ། ཁོ་བོས་ནམ་རྒྱུན་དེ་འདྲ་ཞིག་ལ་རེ་བ་རྒྱག་གི་ཡོད།
གཉིས་པ། སྐྱོ་བ་དམ་དྲག་ལྕགས་ཐག་དགུ་སྒྲོག
རང་དབང་དང་འདྲ་མཉམ། ཁེ་དབང་དང་དམངས་གཙོ་སོགས་འདུས་པའི་ཡོངས་ཁྱབ་རིན་ཐང་ནི་ད་ལྟའི་འཛམ་གླིང་སྒང་འདིའི་རྒྱལ་ཁབ་དང་ས་ཁུལ། མི་རིགས་ཀུན་གྱི་གཞི་རྩའི་ལྟ་གྲུབ་ཅིག་དང་མཐར་ཐུག་དམིགས་ཡུལ་ཞིག་ཏུ་ཆགས་འདུག གཞི་རྩའི་ལྟ་གྲུབ་དེ་སྐྱེ་བོ་ཀུན་ལ་མི་འཚམ་པ་མེད་པ་དང་མཆོག་ཏུ་གྱུར་ཅིང་བླ་ན་མེད་པའི་རིན་ཐང་ཞིག་ཏུ་ལྟ་བས་དེ་ལ་ཡོངས་ཁྱབ་རིན་ཐང་ངམ་ཀུན་འཚམ་རིན་ཐང་ཞེས་སུ་འབོད། མི་ཡུལ་གྱི་མངོན་མཐོ་ངེས་ལེགས་དང་མྱང་འདས་ཞི་བ་ལྟ་བུའི་མཐར་ཐུག་གི་དམིགས་ཡུལ་དེར་བགྲོད་ཕྱིར། ཁྱིམ་སྲིད་ཀྱི་གོ་རྟོགས་སད་པ་དང་མི་ཚུལ་གྱི་བློ་རིག་རྒྱས་པའི་མི་རྣམས་ཀྱིས། མི་སྒེར་གྱི་ངོས་ནས་སམ་ཐུན་མོང་གི་ངོས་ནས་སམ་ཤོག་སྡེའི་ངོས་ནས་སམ་སྤྱི་གཞུང་གི་ངོས་བཅས་གང་རུང་ནས་རིན་ཐང་དེ་རྣམས་དོན་གཉེར་དང་འཐོབ་སྙེག བརྩོན་ལེན་བྱེད་ཅིང་། ཐ་ན་ཤི་གསོན་གྱི་འཐབ་རྩོད་ཀྱང་མི་རབས་ནས་མི་རབས་བར་བྱེད་པ་རེད།
དེ་ཡང་ཡོངས་ཁྱབ་རིན་ཐང་དེ་རྣམས་མཆོག་གྱུར་དུ་རྩི་བའི་ལམ་ལུགས་ལ་དམངས་གཙོའི་ལམ་ལུགས་ཟེར་བ་དང་། ཡོངས་ཁྱབ་རིན་ཐང་དེ་རྣམས་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་པའི་སྲིད་གཞུང་ལ་དམངས་གཙོའི་སྲིད་གཞུང་དུ་འབོད། ཁོང་ཚོས་ཁྲིམས་ཀྱི་མདུན་དུ་མི་བུ་ཐམས་ཅད་འདྲ་མཉམ་ཡིན་པ་དང་། མངའ་དབང་དམངས་ལ་བདག་པ། སྤྱི་སྙོམས་རིས་མེད་ཀྱི་འོས་བསྡུ། དབང་དབྱེ་ཚད་སྙོམས། མང་མོས་ཉུང་གིས་བརྩི་ཞིང་ཉུང་མོས་མང་གིས་སྲུང་བ། མི་རིགས་རང་ཐག་རང་གཅོད་སོགས་དམངས་གཙོའི་རྩ་དོན་ལས་འདའ་བ་མེད་པར་མི་ལུས་རང་དབང་དང་། སྨྲ་བརྗོད་རང་དབང་། དད་མོས་རང་དབང་། འདུ་འཛོམས་རང་དབང་། ཤོག་སྒྲིལ་རང་དབང་། དབུལ་ཕོངས་མྱོང་མི་དགོས་པའི་རང་དབང་། འཇིགས་སྐྲག་མྱོང་མི་དགོས་པའི་རང་དབང་སོགས་རང་དབང་གི་རིགས་དང་། མི་བུའི་ཚེ་སྲོག་འདྲ་མཉམ་དང་། མི་བུའི་རྩིས་ཐང་འདྲ་མཉམ། མི་བུའི་མི་གཞི་འདྲ་མཉམ། རྒྱུ་ནོར་ཐོབ་ཐང་འདྲ་མཉམ་སོགས་འདྲ་མཉམ་གྱི་རིགས་རྣམས་ཁ་ཙམ་དང་ཡི་གེ་ཙམ་མ་ཡིན་པར་བརྩི་འཇོག་དང་ཕྱག་བསྟར་གནང་དང་གནང་བཞིན་པ་དང་། དམངས་གཙོ་དམངས་གཙོ་ཟེར་བའང་ལམ་ལུགས་དང་སྲིད་ལུགས་དེ་འདྲའི་སྒང་ནས་མི་བུ་སོ་སོའི་ཐོབ་ཐང་འདི་རྣམས་སྲུང་སྐྱོབ་དང་ཁག་ཐེག་བྱེད་པ་ལས་མ་འདས། ཡོངས་ཁྱབ་རིན་ཐང་དུ་སོང་བའི་ཐོབ་ཐང་དེ་རྣམས་ནི་མི་རྣམས་ལ་ལྷན་སྐྱེས་སུ་མངའ་བ་ཞིག་དང་། ཕན་ཚུན་གནོད་འཚེ་དང་བཤུག་སྤྲོད་མི་རུང་བ་ཞིག་ཡིན་ཕྱིར། དམངས་གཙོའི་ལམ་ལུགས་སུ་ཕྱིན་པའི་ཡུལ་གྲུ་ཁག་ཏུ་དེ་རྣམས་མིག་འབྲས་བཞིན་སྲུང་ཞིང་ཞི་བདེ་མཐུན་འགྲིག་གི་དཔལ་ལ་སྤྱོད་པ་རེད། ཡང་ལྟོས་ས་ལྟོས་འཇོག་གིས་བཤད་ན། ཁྱིམ་སྲིད་འཇིག་རྟེན་གཉེར་བའི་མི་རྣམས་ལ་ཡོངས་ཁྱབ་རིན་ཐང་གི་གོ་རྟོགས་སད་དེ། སོ་སོས་རིན་ཐང་དེ་རྣམས་འཐོབ་སྙེག་དང་བརྩོན་ལེན་བྱས་པའི་འབྲས་བུར། སོ་སོའི་སྲིད་གཞུང་དང་རྒྱལ་ཁབ་གང་ཡང“ངན་པ་ཤ་སྟག་མ་ཡིན་པའི་ལམ་ལུགས”(ཆུར་ཆིལ་གྱི་གསུང་།ཆུར་ཆིལ (W•L•S•Churchill,丘吉尔, 1874-1965) 1940-1945བར་དང་། 1951-1955བར་གྱི་དབྱིན་ཇིའི་སྲིད་བློན)ཏེ་དམངས་གཙོའི་ལམ་ལུགས་སུ་ཕྱིན་པ་དང་། དམངས་གཙོའི་ལམ་ལུགས་དེས་སླར་ཡང་སྤྱི་དམངས་ཀུན་གྱི་ཐོབ་ཐང་མཐའ་དག་འགན་ལེན་ཁུར་འཁྱེར་བྱེད་པ་རེད།
དེ་འདྲའི་དམངས་གཙོའི་ལམ་ལུགས་དེའི་མགོ་ཁུངས་ནི་སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི་གནའ་བོའི་ཀེ་རི་སེའི་སྐབས་སུ་གཏུགས་ཀྱི་འདུག མིའི་རིགས་ལ་མཚོན་ན་དེ་ནི་དམངས་གཙོའི་ས་བོན་ཙམ་ལས་ཡོངས་ལ་མ་ཁྱབ་པས་ན། ཡིན་ངོ་མ་ནི་མི་ལོ་ཉིས་སྟོང་ལྷག་གི་རྗེས་ཏེ། སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས17པའི་ནང་བྱུང་བའི《ཐོབ་ཐང་ཁྲིམས་འཆར》(དབྱིན་ཇི། 1689ལོ)བཀོད་ཁྱབ་བཏང་བ་ལས་དང་། སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས18པའི་ནང་བྱུང་བའི《རང་བཙན་གསལ་བསྒྲགས》(ཨ་རི། 1776ལོ)བཀོད་ཁྱབ་བྱུང་བ་ལས་དང་། ཡང་དུས་རབས་དེར་བྱུང་བའི《མི་བུའི་ཐོབ་ཐང་གསལ་བསྒྲགས》(ཧྥ་རན་སི། 1789ལོ)བཀོད་ཁྱབ་བྱུང་བ་སོགས་ལས་མི་བུའི་ཐོབ་ཐང་སྲུང་བའི་སྲོལ་དེའི་རྩ་བ་ཚུགས་ཤིང་ཡན་ལག་རྒྱས་ཏེ། སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས20པར་སླེབས་པ་ན། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི《འཛམ་གླིང་མི་བུའི་ཐོབ་ཐང་གསལ་བསྒྲགས》(1948ལོའི་ཟླ12པའི་ཚེས10ཉིན)སྤེལ་པར། འདྲ་མཉམ་དང་རང་དབང་སོགས་མི་བུའི་གཞི་རྩའི་ཐོབ་ཐང་རྣམས་སྲུང་བའི“……འཛམ་གླིང་མི་བུའི་ཐོབ་ཐང་གསལ་བསྒྲགས་ནི། མི་དམངས་ཡོངས་དང་རྒྱལ་ཁབ་ཡོངས་ཀྱིས་ཧུར་བརྩོན་དོན་འཁྱོལ་བྱ་རྒྱུའི་སྤྱི་མཐུན་ཚད་གཞི་ཡིན། མི་བུ་སོ་སོ་དང་སྤྱི་ཚོགས་སྒྲིག་གཞི་སོ་སོས་གསལ་བསྒྲགས་ཀྱི་དོན་རྣམས་རྟག་ཏུ་ཡིད་ལ་བཅགས་ཏེ། བསླབ་བྱ་དང་སློབ་གསོའི་ལམ་ནས་ཐོབ་ཐང་དང་རང་དབང་ལ་བརྩི་བཀུར་བྱ་བའི་རེ་བ་ཡོད་ཅིང་། རྒྱལ་ཁབ་དང་རྒྱལ་སྤྱིའི་བྱེད་ཐབས་རིམ་ཅན་དུ་སྤྱད་པ་ལ་བརྟེན་ནས། ཐོབ་ཐང་དང་རང་དབང་འདི་དག་ཚོགས་ཞུགས་རྒྱལ་ཁབ་གང་ཡིན་གྱི་མི་དམངས་དང་གང་དེའི་བདག་སྐྱོང་དོ་དམ་དུ་གནས་པའི་མི་དམངས་ཀྱི་ཁྲོད་དུ་ཡོངས་ཁྱབ་བརྩི་འཇོག་དང་རྩིས་འགྲོ་ཕྱག་བསྟར་བྱ་བའོ”ཞེས་སོགས་སྐྱེ་བོ་ཀུན་གྱི་མི་ཚེའི་འདོད་མོས་གཞི་གཅིག་ཏུ་བབས་པའི་ཡོངས་ཁྱབ་རིན་ཐང་གི་གནད་གང་མང་ཞིག་རྒྱལ་སྤྱིའི་སྒང་ལ་ཁད་དང་ཡུན་གྱིས་སྒྲོགས་སྦྱངས་བྱས་པ་ལས་དང་། ལྷག་པར་དུ། 《འཛམ་གླིང་མི་བུའི་ཐོབ་ཐང་གསལ་བསྒྲགས》ཀྱི་བསམ་མི་ཁྱབ་པའི་ཐུགས་རྗེ་ལས། མི་རྣམས་ལ་ཡོངས་ཁྱབ་རིན་ཐང་གི་གོ་རྟོགས་ཡོངས་ཁྱབ་ཏུ་སད་ནི་ཡིན་གྱི་རེད། དེའི་རྐྱེན་ལས་འཛམ་གླིང་སྒང་འདིའི་སྐྱེ་བོ་གང་ཇི་སྙེད་ཅིག་དང་ཚེ་སྲོག་གང་ཇི་སྙེད་ཅིག་དབུལ་ཕོངས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་དང་། འཇིགས་སྐྲག་གི་སྡུག་བསྔལ། དུས་མིན་འཆི་བའི་སྡུག་བསྔལ་བཅས་ལས་བསྐྱབས་ཡོད་པ་རྗེས་སུ་དཔགས་པས་ཤེས་ནུས།
གང་ལྟར། གོང་དུ་སོང་བའི་ཡོངས་ཁྱབ་རིན་ཐང་སྲུང་བའི་གསལ་བསྒྲགས་དེ་དང་དེ་ལྟ་བུ་ལ་རྒྱལ་ཁབ་གང་རུང་ཞིག་གི་ཁྲིམས་ནང་བཞིན་གྱི་བཙན་ལྗིད་དང་དབང་གྲགས་མེད་ནའང་། ཐོབ་ཐང་དེ་སོགས་ནི་མི་བུ་སོ་སོར་ཀུན་ཁྱབ་ཡོངས་སྤྱོད་ཅིག་དང་རེ་དོགས་ཐོབ་ཤོར་མེད་པའི་གདོད་མ་ལྷན་སྐྱེས་ཀྱི་ཆོས་སུ་སོང་གཤིས། “མི་བུའི་ཐོབ་ཐང་ནི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མངའ་དབང་ལས་མཐོ”(ཧ་ཝེལ་གྱི་གསུང་། ཧ་ཝེལ(Vaclav Havel,瓦茨拉夫•哈维尔,1936-)1993-2002 བར་གྱི་ཅེ་ཁེ་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྲིད་འཛིན།) བའི་ལྟ་བ་ཆགས་ཤིང་། མི་ཚེའི་གོ་རྟོགས་སད་པའི་མི་སྒེར་རྣམས་དང་གནས་ལུགས་རྒྱུ་འབྲས་བརྩི་བའི་སྲིད་གཞུང་ཀུན་གྱིས་སོ་སོའི་ཡོངས་ཁྱབ་རིན་ཐང་དེ་རྣམས་ཚེ་སྲོག་དང་ལྷན་དུ་མིག་འབྲས་བཞིན་སྲུང་བར་མ་ཟད། ཡུལ་གྲུ་གཞན་དང་གཞན་ལའང་སྒྲོགས་སྦྱངས་དང་སྐུལ་སྤེལ་བྱེད་པ་རེད། དེ་སོགས་ལས་ང་ཚོས་ཤེས་ཐུབ་པ་ནི། ཡོངས་ཁྱབ་རིན་ཐང་དེ་ད་ལྟའི་ཆ་ལ་འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ཆེས་གཞི་རྩ་དང་ཆེས་རྩ་དོན་དུ་གྱུར་པའི་རིན་ཐང་ཞིག་ཏུ་ཆགས་འདུག་པ་དེ་རེད།
ཡིན་ནའང་། འཛམ་གླིང་སྒང་འདིར་ད་ལྟའི་དུས་ནའང་འགྲོ་བ་མིའི་ཡོངས་ཁྱབ་རིན་ཐང་རྣམས་སྣང་ཆུང་རྡོག་བརྫིས་དང་རྩིས་མེད་རྡོག་རོལ་གཏོང་བའི་སྲིད་གཞུང་དང་སྲིད་ཚོགས(སྲིད་དོན་ཚོགས་པ་བསྡུས་པ)ཡོད་པ་དང་། མི་རིགས་གང་རུང་ཞིག་གིས་མི་རིགས་གཞན་གང་རུང་ཞིག་གི་ས་ཁོངས་བཙན་འཛུལ་དང་མི་རྣམས་བསམ་བཞིན་སྡུག་ལ་སྦྱོར་བའང་ཡོད་པ་རེད། ཡང་ཁ་ལ་དམངས་གཙོ(མི་དམངས་དམངས་གཙོའི་སྲིད་དབང་སྒེར་འཛིན་ཟེར་བ་སོགས)ཐོགས་ཏེ་དོན་ལ་རང་རིགས་མ་ཡིན་པའི་གཞན་རིགས་ཚར་གཅོད་དང་། བཏང་འཛིན། དབང་དུ་སྒྱུར་བའི་དབང་སྡེམ་སྒེར་གཅོད་ཀྱི་སྲིད་གཞུང་དང་སྲིད་ཚོགས་ཀྱང་མི་ཉུང་བ་ཞིག་འདུག ཁྱད་པར་དུ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མངའ་དབང་ནི་མི་བུའི་ཐོབ་ཐང་ལས་ཀྱང་རྩིས་ཆེ་བར་རློམ་སྟེ། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མངའ་དབང་གི་ཕྱིར་དུ་འགྲོ་མིའི་ཡོངས་ཁྱབ་རིན་ཐང་ལ་ཅི་མི་སྙམ་ཞིང་། དེ་དག་རྩོད་མཁན་དང་སྒྲོག་མཁན་རྣམས་རེ་རེ་བཞིན་དམར་གསོད་དང་རྨེག་མེད་བཟོ་མཁན་གྱི་སྲིད་གཞུང་དང་སྲིད་ཚོགས་ཀྱང་གང་སར་མཐོང་ཐོས་འབྱུང་། བོད་རྣམས་ནི་ཏག་ཏག་དེ་འདྲའི་གཞན་དབང་གནས་བབ་ཏུ་ཡོད་ཅིང་། ཁྱིམ་སྲིད་ཀྱི་འདུ་ཤེས་སྤངས་ཏེ་ཡུན་རིང་ཕྱིན་པ་དང་། ས་ཁོངས་དང་མི་རིགས། མངའ་དབང་གི་འདུ་ཤེས་མེད་པར་མ་ཟད། རང་དབང་དང་འདྲ་མཉམ་སོགས་ཡོངས་ཁྱབ་རིན་ཐང་གི་ལྟ་ཚུལ་དེ་བས་ཀྱང་ཡོད་མ་མྱོང་ཕྱིར། དེ་འདྲའི་སྒེར་གཅོད་སྲིད་ལུགས་ཀྱི་དབང་སྒྱུར་འོག་ཚུད་དེ་དུས་རབས་ཕྱེད་ཅིག་ཕྱིན་ཡོད་པ་རེད།
དེ་ལྟ་ནའང་། ཕྱི་སྨིན་ལ་ནང་མ་སྨིན་པ་ལྟ་བུའི་མི་རིགས་སམ། ཁྱོན་ཡོངས་ནས་ནི་ད་དུང་རང་བྱུང་གི་མི་བུ་ནས་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་མི་བུ་ལ་ཆགས་མེད་པའི་མི་རིགས་འདིས། དུས་རབས་ཉེར་གཅིག་པའི་དུས་མགོར་སླེབས་ཚེ་ད་གཟོད་རང་དབང་དང་འདྲ་མཉམ་སོགས་ཀྱི་ངེས་ཤེས་རྙེད་དེ་ཐོབ་ཐང་དང་མངའ་དབང་རྩོད་ཤེས་བྱུང་བ་ནི་དགའ་དགོས་ལ་སྤྲོ་འོས་པའི་གནས་ཡིན་པ་ས་བཅད་དང་པོའི་ནང་ལ་བཤད་སོང་བ་ལྟར་དང་། སྐྱོ་ཆེ་བ་ནི་ཆོས་དང་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་རྨི་ལམ་ལྟ་བུའི་འཇིག་རྟེན་ལ་འཁྱམས་ཏེ་ད་རག་བར་གཉིད་ལས་མ་སད་པའི་ཚུལ་དང་། དེ་བས་ཀྱང་སད་འཕྱིས་པའི་དུས་སྐབས་འདིར། ཡོད་ཚད་གཏུམ་དབང་ཚད་མེད་ཆབ་སྲིད(僭主政治)ཀྱི་གཞན་དབང་དུ་གྱུར་ཅིང་། དེ་ཚོའི་སྒེར་གཅོད་གཏུམ་དྲག་དང་ཁ་གཏད་བཅག་སྟེ་མངའ་དབང་དང་ཐོབ་ཐང་རྩོད་དུས། སྣོད་བཅུད་ཚེ་སྲོག་ཁྲི་མ་འབུམ་གྱི་རིན་དོད་མི་འདོད་བཞིན་འབུལ་དགོས་འདུག་པ་འདི་ཤིན་ཏུ་རབ་ཏུ་ཆེས་ཆེར་ཡིད་སྐྱོ་བའི་གནས་རེད།
ད་ནི་འུ་ཚོས་སྔ་མ་རྣམས་ཀྱིས་ཤེས་མ་འདོད་པའི་རྒྱུན་ཤེས་གང་མང་ཞིག་ངེས་པར་དུ་ཤེས་དགོས་པའི་དུས་ལ་བབས་འདུག་སྟེ། ལོ་རྒྱུས་ཕྱིར་རྟོག་དང་། རིག་གནས་དགག་སྒྲུབ། ཆབ་སྲིད་ངེས་ཤེས། འཚོ་གནས་ཐབས་རྩལ་སོགས་ལ་བསམ་གཞིག་དང་ཤེས་རྟོགས་བྱ་བ་གལ་ཆེན་པོ་རེད། དེ་ལས་སྐབས་སུ་བབས་པ་ནི་ཆབ་སྲིད་ངེས་ཤེས་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཤིག་སྟེ། དབང་མཐའ་རིང་ལུགས་དང་སྒེར་གཅོད་རིང་ལུགས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་གང་རུང་ཞིག་ཤེས་དགོས་པ་དེ་རེད། སྔ་མ་རྣམས་ཀྱིས“གོང་མ”ཞེས་འབོད་པ་དང་མང་ཚོགས་ཕལ་གྱིས“གོང་མ་ཚང”ཞེས་འབོད་པ་ནི་དོན་གྱིས་གཅིག་ཆོད་སྒེར་གཅོད(独裁专制)དང་དབང་མཐའ་སྒེར་གཅོད་རེད་དེ། འདིར་གནད་སྟོན་ཕྱིར་ཅུང་ཟད་བཤད་ན།
དབང་མཐའ་སྒེར་གཅོད་རིང་ལུགས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས།
དབང་མཐའ་སྒེར་གཅོད་རིང་ལུགས་ནི་རྒྱ་ཡིག极权专制主义ཞེས་པའི་འགྱུར་ཏེ། དེ་ནི་དབང་མཐའ་རིང་ལུགས་དང་སྒེར་གཅོད་རིང་ལུགས་ཀྱི་བསྡུས་ཚིག་ཡིན། འགྱུར་གཞན་དུ་དབང་སྡེམ་རིང་ལུགས་སུའང་མཐོང་བའི་དབང་མཐའ་རིང་ལུགས་ཞེས་པ་ནི་དབང་ཆ་ཐམས་ཅད་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ཤིང་བཟླུམས་ཏེ་བསྡོམས་ནས་མི་བུ་གཅིག་དང་ཚོགས་པ་གཅིག་གང་རུང་གིས་སྒེར་གཅོད་བྱེད་པའི་བསམ་བློ་དང་ལྟ་གྲུབ་བམ་རིང་ལུགས་དང་ལྡན་པའི་དེང་རབས་སྲིད་ལུགས་རིགས་ཤིག་རེད། སྲིད་ལུགས་གང་དེ་ལ་ནི་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་པའི་དབང་ཆ་གང་དེས་མི་རྣམས་ཀྱི་ལུས་ངག་ཡིད་གསུམ་ཐམས་ཅད་བསྡོམས་ཤིང་སྤྱི་ཚོགས་ཧྲིལ་པོར་མ་ཁྱབ་པ་མེད་པ་ཞིག་རེད། དབང་མཐའ་རིང་ལུགས་ཀྱི་སྲིད་གཞུང་གིས་ཆབ་སྲིད་དང་དཔལ་འབྱོར། རིག་གནས་ཀྱི་ལས་སྒོ་ཀུན་ལ་སྒེར་གཅོད་བཏང་འཛིན་བྱེད་པར་མ་ཟད། ད་དུང་མི་རྣམས་ཀྱི་བློ་གྲོས་དང་དད་པ་ལའང་བཏང་འཛིན་བྱེད་ཅིང་། དེ་ཡང་དྲག་ཤུལ་ལ་བརྟེན་ནས་བཙན་དབང་སྒྱུར་བའི་དབང་མཐར་ལྷུང་བ་ཞིག་གོ། སྒེར་གཅོད་རིང་ལུགས་ཞེས་པ་ནི་དབང་སྒྱུར་པ་རང་ཁོ་ནའི་འདོད་པ་ལྟར་བརྒྱ་ཁ་གཅིག་གཅོད་ཀྱིས་ཡོད་ཚད་ཁ་ལོ་སྒྱུར་བའི་ལྟ་གྲུབ་དབང་བཙན་པ་ཞིག་སྟེ་དེ་གཉིས་བསྡུས་པས་དབང་མཐའ་སྒེར་གཅོད་དུ་གྲུབ་བོ།། 
དེ་ལ་རྒྱ་ནག་གི་མཁས་པ་ཆེན་པོ་ཧུའུ་ཧྲིས་ཁྱད་ཆོས་ཉི་ཤུ་བགྲངས་པ་ནི།
1. རྒྱལ་ཁབ་རིང་ལུགས་ཀྱི་བློ་སྣང་གུ་དོག་པོ་གང་དེ་ཆོས་ལུགས་དད་པའི་ཚད་དུ་བསྐྱོན་པ།
2. དམག་དཔུང་བཞིན་ཚ་གཅུན་ཆེ་བའི་སྲིད་ཚོགས་ཤིག་གིས་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྲིད་དབང་འཛིན་པ།
3. སྲིད་གཞུང་ལ་མི་མཐུན་སྒྲོག་པའི་བསམ་འཆར་ཡོད་རྒུ་བཙན་སྡོམ་གཏན་འགོག་བྱེད་པ།
4. ཆོས་ལུགས་དད་པ་ནི་རྒྱལ་ཁབ་རིང་ལུགས་ཀྱི་དད་པ་ལས་དམན་པ་བཟོ་བ།
5. “གཙོ་འཛིན”ལྷ་རུ་བཀུར་བ་དང་། དེ་ཉིད་དད་ཡུལ་ཀུན་ལས་མཆོག་ཏུ་རློམ་པ།
6.དཔྱོད་ཤེས་དང་ཤེས་བྱ་ལ་རྒོལ་བའི་ལས་སྤེལ་བ་དང་། ཤེས་དམན་གྱི་མང་ཚོགས་ལ་ཁ་གསག་དང་མགོ་སྐོར་གཏོང་བ། ཟོལ་མེད་དྲང་གཞག་གི་བསམ་བློ་ལ་ཉེས་ཆད་དྲག་པོ་གཅོད་པ།
7.དཔེ་ཆ་མེད་བརླག་བཟོ་བ་དང་། ལོ་རྒྱུས་དང་ཚན་རིག་ལས་བྱུང་བའི་བདེན་པ་ལ་ལོག་འགྲེལ་བྱེད་པ།
9. རྩོད་གླེང་རྩད་བསྡུར་གྱི་ཚབ་དེ་ཧམ་ཤེད་བཙན་ཆོད་ཀྱིས་བྱེད་པ་དང་། སྲིད་ཚོགས་ཀྱིས་གསར་འགྱུར་ལ་བཏང་འཛིན་བྱེད་པ།
10.མི་དམངས་རྣམས་རིག་གནས་དང་བརྡ་འཕྲིན་ཐོས་མེད་ཁེར་རྐྱང་དུ་འཕུད་པ་དང་། ཕྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་ཤེས་རྟོགས་མེད་པའི་རྒྱ་འདེབས་པ།
11. སྲིད་ཚོགས་ཀྱིས་སྒྱུ་རྩལ་དང་རིག་གནས་ཡོད་རྒུ་ལ་དབང་སྒྱུར་བ།
12. ཆབ་སྲིད་ཀྱི་འདུན་མོས་གཏོར་བརླག་བྱེད་ཅིང་། ཟོལ་སྦྱོར་དང་རྫུ་བཟང་གིས་མི་དམངས་མགོ་རྨོངས་པར་བྱེད་པ།
13. སྲིད་གཞུང་གིས་འཆར་གཞི་དང་བཅས་ནག་ཉེས་མངོན་བསྟར་སྦྱོར་བ།
14.མི་དམངས་སྐུལ་སློང་གིས“མི་དམངས་སྤྱི་དགྲ”རུ་བཏགས་པ་དག་ལ་མ་ཉེས་ཁག་གཡོགས་དང་མནར་གཅོད་སྡུག་པོ་གཏོང་བ།
15.དམུ་རྒོད་ཆོས་ཅན་གྱི་ལྕགས་ཐག་ལག་སྦྲེལ་ཁྲིམས་ལུགས་སླར་གསོ་བྱས་ཏེ“མི་དམངས་སྤྱི་དགྲ”རུ་བཏགས་པ་གང་གི་ཉེ་དུ་དང་བཅས་པར་ལྟ་ཕྱོགས་འཆང་བ།
16.ནམ་ཞག་རྒྱུན་གཏན་གྱི་དམག་འཁྲུག་གྲ་སྒྲིག་གིས་མི་དམངས་ཐམས་ཅད་དམག་དོན་ཅན་དུ་བཟོ་བ།
17. ཐབས་ངན་སྣ་དགུ་སྤྱད་དེ་མི་གྲངས་ཇེ་མང་དུ་གཏོང་བ།
18. ལས་བཟོ་གྲལ་རིམ་གྱིས་མ་རྩ་རིང་ལུགས་ལ་གསར་བརྗེ་བྱས་པ་གང་སར་བྱུང་རྒྱལ་དུ་སྤྱོད་པ།
19. བཟོ་པས་བཟོ་མཚམས་འཇོག་པ་དང་རྒོལ་གཏམ་གཏོང་བ་གཏན་འགོག་དང་། ངལ་རྩོལ་ལས་འགུལ་གང་ཡང་རྩ་གཏོར་གཏོང་བ།
ཧུའུ་ཧྲིས་ཨ་རིའི་ཆབ་སྲིད་རིག་པ་མཁན་ཞིག་གི་ལྟ་བ་ཕྱོགས་བསྡུས་ཀྱིས་དབང་མཐའ་སྒེར་གཅོད་རིང་ལུགས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ཉི་ཤུ་རུ་བགྲངས་འདུག་པ་འདི་ནི། 1941ལོར་ཨ་རིའི་སློབ་ཆེན་ཞིག་ཏུ་གཏམ་བཤད་གནང་སྐབས་གསུངས་པ་དང་། དུས་དེ་ཙ་ན་འཛམ་གླིང་སྒང་གི་དབང་མཐའ་སྒེར་གཅོད་རིང་ལུགས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་རྣམས་དེ་ལྟར་དུ་ཡོད་ཚོད་རེད་ལ། ཡུལ་དུས་ཀྱི་དབང་གིས་ཁྱད་ཆོས་འགའ་རེ་འགྱུར་བ་བྱུང་བའང་ཡོད་དེ། དཔེར་ན“ཐབས་ངན་སྣ་དགུ་སྤྱད་དེ་མི་གྲངས་ཇེ་མང་དུ་གཏོང་བ”ལྟ་བུ་ཕྱི་ཕྱིར“ཐབས་ངན་སྣ་དགུ་སྤྱད་དེ་མི་གྲངས་ཚོད་འཛིན་བྱེད་པ”སྟེ་འཆར་ལྡན་བུ་སྐྱེའི་ཁྲིམས་བཟོས་ཡོད་པ་ལྟ་བུ་རེད། གང་ལྟར་སྒེར་གཅོད་སྲིད་ལུགས་གང་ལའང་ཁྱད་ཆོས་དེ་དག་ཧ་ལམ་ཚང་བ་ཞིག་ཡིན་ཚོད་དོ།།
དེ་བཞིན་དུ་དབང་མཐའ་སྒེར་གཅོད་རིང་ལུགས་ཀྱི་དབང་སྒྱུར་ཁྱད་ཆོས་དྲུག་ཏུ་བསྡུ་བའང་ཡོད་དེ།
1.མི་བུ་རེ་རེ་ངེས་པར་དུ་གུས་རྗེས་འབྲང་དགོས་པའི་དཔོན་སའི་འདུ་ཤེས་འཛིན་སྟངས་ཤིག་ཡོད་པ།
2. མང་ཚོགས་རང་བཞིན་གྱི་སྲིད་ཚོགས་གཅིག་ལས་མེད་པ།
3. སྲིད་ཚོགས་སམ་གསང་བའི་ཉེན་རྟོག་པས་འཇིགས་རུང་དབང་སྒྱུར་བྱེད་པ།
4.མང་ཚོགས་ཀྱི་གསར་འགྱུར་བརྒྱུད་ལམ་སྒེར་སྡེམ་བྱེད་པ།
5. དེང་རབས་ཀྱི་མི་བུའི་ལུས་སེམས་བཀག་སྡོམ་བྱེད་པའི་ཐབས་རྩལ་མང་བ།
6. དཔལ་འབྱོར་ཧྲིལ་པོ་དབུས་གཞུང་གིས་བཏང་འཛིན་དང་ཁ་ལོ་སྒྱུར་བ་བཅས་སོ།།
གོང་གསལ་ཁྱད་ཆོས་རྒྱས་བསྡུས་དག་ནི་འུ་ཚོར་མྱོང་བ་ཟབ་པས་འགྲེལ་བཤད་མི་དགོས་པའི་ཚོད་རེད། དབང་མཐའ་སྒེར་གཅོད་རིང་ལུགས་ལ་ཁྱད་ཆོས་དེ་ཙམ་ལས་མེད་པ་ཡིན་ནམ་ཟེར་ན། ཅི་ལ་ཡིན་ཏེ་སྒེར་གཅོད་ཆབ་སྲིད་ལ་དོ་སྣང་དང་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་མཁན་རྣམས་ལ་མི་རེར་དབྱེ་བསྡུ་བྱེད་སྟངས་རེ་ཡོད་ཀྱང་སྲིད། ཁོ་ཚོས་མ་གཞི་ནས“ཕུགས་རྒྱང་རིང་པོའི་དམིགས་འབེན་ལ་དོ་སྣང་མི་བྱེད་པར་འཕྲལ་སེལ་ཙམ་ལ་དོ་སྣང་བྱེད་པ་དང་། ནད་རྟགས་བཅོས་པ་ཙམ་ལས་ན་རྐྱེན་ངོ་མ་མི་བཅོས་པ། གསར་འགྱུར་ཡག་གྲས་སྤེལ་བ་ལས་ངན་པ་མི་སྤེལ་བར་མ་ཟད། ཐ་ན་དོན་དངོས་ལ་འཁྱོག་བརྗོད་དང་རྫུན་གཏམ་ཤོད་པ། མི་དམངས་ཀྱི་ཁེ་ཕན་ཁ་ལ་ཁྱེར་ནས་སྒེར་གྱི་ཁེ་ཕན་གཉེར་བ”(འབའ་པ་ཕུན་ཚོགས་དབང་རྒྱལ་གྱི《བོད་མི་གསར་བརྗེ་པ་ཞིག》ལས་དྲངས།)དང་། ཁོ་ཚོ“ཟང་ཟིང་ལ་དགའ་བ། སླ་འཆོས་ལ་དགའ་བ། བསྟོད་བསྔགས་ལ་དགའ་བ། ཀླན་ཀ་འཚོལ་བར་དགའ་བ། རྙོག་དྲ་བཟོ་བར་དགའ་བ། གང་བྱུང་རྡུང་རྡེག་ལ་དགའ་བ་བཅས”(《ཡིག་འབྲུ་ཁྲི་བདུན་གྱི་སྙན་ཞུ》ལས་དྲངས།)ཀྱི་ཕྱིར་ཁྱད་ཆོས་ཐམས་ཅད་རྣམ་གྲངས་ཅི་རིགས་སུ་བསྡུ་བ་དཀའ་མོད། ངས་འདི་ནས་འུ་ཚོའི་མྱོང་བའི་ངོས་ནས་ཁྱད་ཆོས་གཉིས་སྣོན་པ་རྒྱག་འདོད་དེ། གཅིག་ནི་སྒེར་གཅོད་དབང་སྒྱུར་པས་མི་བུ་སྒེར་གྱི་མགོ་གནོན་པ་དང་། ཅིག་ཤོས་ནི་དབང་སྒྱུར་པ་རང་རིགས་མ་ཡིན་པའི་རིགས་རྒྱུད་གཞན་དག་ཚར་གཅོད་གཏོང་བ་དེའོ།།
སྨྱུག་འཛིན་པས་མྱོང་བ་ཟབ་པ་རྒྱུ་མཚན་དུ་བྱས་ནས། དབང་མཐའ་སྒེར་གཅོད་རིང་ལུགས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་དག་རྣམ་གྲངས་ལྔ་ལ་བསྡུས་ཏེ་འདི་ལྟར་ཡིད་ལ་འཛིན་བདེ་བར་བྱེད་ཀྱི་ཡིན་ཏེ། གཅིག་ནི་ཚོགས་གཅིག་ལུགས་གཅིག་གི་རྩ་དོན་ཅན་ཡིན་པ་དང་། གཉིས་ནི་མི་སྒེར་མགོ་གནོན་གྱི་རང་བཞིན་ཅན་ཡིན་པ། གསུམ་ནི་ངག་རྒྱ་དམངས་འཐོམས་ཀྱི་སྲིད་ཇུས་ཅན་ཡིན་པ། བཞི་ནི་དྲག་ཤུགས་དབང་སྒྱུར་གྱི་ཁྱད་ཆོས་ཅན་ཡིན་པ། ལྔ་ནི་གཞན་རིགས་ཚར་གཅོད་ཀྱི་ཧམ་པ་ཅན་ཡིན་པ་བཅས་སོ།།
དེ་ལས་དང་པོ་ནི། ཚོགས་པ་དང་ཤོག་སྡེ་གཞན་དག་སྲིད་དབང་བདག་སྐྱོང་ལ་འཇུག་པའི་གོ་ཐོབ་མི་སྟེར་ཞིང་ཚོགས་པ་གང་རུང་གཅིག་གིས་ཆབ་སྲིད་སྒེར་གཅོད་བྱེད་པ་དང་། དེས་ཀྱང་མི་བུ་སོ་སོས་གུས་བརྩི་དང་རྗེས་འབྲང་མི་བྱེད་ཐུ་མེད་ཀྱི་འདུ་ཤེས་འཛིན་སྟངས་སམ་གཞུང་ལུགས་སྣ་གཅིག་རྒྱལ་མཚན་དུ་འཕྱར་བའམ། ཚོགས་པ་དེ་ཉིད་མ་གཏོགས་ཚོགས་པ་གཞན་རྒྱ་སྡོམ་པ་དང་ལྟ་གྲུབ་གཞན་རྒྱ་སྡོམ་པ་སྟེ། ཚོགས་པ་གཅིག་དང་རིང་ལུགས་གཅིག་གིས་དབང་ཆ་ཐམས་ཅད་སྒེར་སྡེམ་བྱེད་པའི་རྩ་དོན་ཅན་ལ་ཟེར། དཔེར་ན། ཚོགས་པའི་དབང་དུ་བཏང་བས་ན་ཙི་ཚོགས་པ་དང་། ཧྥ་ཤི་སི་ཚོགས་པ་དང་། ཐུན་མོང་ཐོན་སྐྱེད་ཚོགས་པ་ལྟ་བུ་དང་། འདུ་ཤེས་འཛིན་སྟངས་སམ་ལྟ་གྲུབ་ཀྱི་དབང་དུ་བཏང་བས་ན་ཙི་རིང་ལུགས་དང་། ཧྥ་ཤི་སི་རིང་ལུགས་དང་། མར་ལེ་རིང་ལུགས་སོགས་རྩ་དོན་དུ་བྱེད་པ་སྟེ་དེ་དག་གིས་རང་དབང་རིང་ལུགས་དང་མི་སྒེར་རིང་ལུགས་སོགས་ལྟ་གྲུབ་གང་ཡང་འབུར་འཇོམས་དང་རྒྱ་སྡོམ་པ་ལྟ་བུའོ།།
གཉིས་པ་ནི། མི་བུ་སྒེར་གྱི་ཐོབ་ཐང་དང་ཁེ་དབང་རྣམས་སྣང་མེད་རྡོག་བརྫིས་བྱེད་ཅིང་། མི་བུ་རང་མཚན་པ་རྣམས་རྒྱལ་ཁབ་དང་མི་རིགས། གྲལ་རིམ་སོགས་སྤྱི་མཚན་གྱི་བྲན་ལྟ་བུ་དང་འཕྲུལ་འཁོར་ལྟ་བུར་སྤྱོད་པའི་རང་བཞིན་ཅན་ཡིན་པ་སྟེ། དེ་ལྟར་བྱེད་དོན་ནི་ཁོ་ཚོའི་སྲིད་དབང་ལ་གནོད་དོགས་པས་རེད། དཔེར་ན། ཀྲུང་ཧྭ་མི་རིགས་ཟེར་བ་དང་། འབྱོར་མེད་གྲལ་རིམ་ཟེར་བ་དང་། མི་དམངས་ཟེར་བ་དང་། ཐུན་མོང་ཟེར་བ་ལ་སོགས་ཀྱི་ཕྱིར་དུ་མི་བུའི་ཚེ་སྲོག་ཀྱང་ལུད་བཞིན་འདོར་དགོས་པར་འུད་སྒྲོག་ཅིང་། མི་བུ་སྒེར་གྱི་ཐོབ་ཐང་རྩིས་མེད་དང་རང་དབང་རྩ་བརླག་གཏོང་ངོ་།།
གསུམ་པ་ནི། མི་རྣམས་ཀྱི་བསམ་བློ་སྟོན་པ་དང་འདུ་ཤེས་བརྗོད་པའི་རང་དབང་མེད་པར་བཟོ་བ་སྟེ་ངག་རྒྱ་སྡོམ་པ་དང་། གསར་འགྱུར་དང་བརྡ་འཕྲིན། ཡིག་རིགས་སོགས་ཀྱི་ལམ་ནས་དབང་སྒྱུར་ཚོགས་པ་གང་དེའི་ཡོན་ཏན་དང་གྲུབ་འབྲས་བརྗོད་པ་མ་གཏོགས། ཕྱི་རོལ་གྱི་དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་མང་ཚོགས་ཀྱིས་ཤེས་ཐབས་མེད་པའི་སྒེར་སྡེམ་དང་གཏན་འགོག་བྱེད་ཅིང་། རླུང་བརྙན་འཕྲིན་དང་ཚགས་པར་སོགས་གསར་ལམ་ཁག་ཐེ་བའི་གཏམ་བརྗོད་གླེང་ཕྱོགས་ཀུན་ཏུ་རྫུན་གཏམ་ཕྲེང་བར་བསྒྲིགས་ཏེ་མི་རྣམས་མགོ་འཐོམས་ཤིང་རྨོངས་པར་བྱེད་པའི་སྲིད་ཇུས་མངོན་བསྒྲགས་གཏོང་བ་ལ་གོ དཔེར་ན། སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཟེར་བ་དང་། ཐུན་མོང་ཐོན་སྐྱེད་རིང་ལུགས་ཟེར་བ་དང་། འབྱོར་མེད་གྲལ་རིམ་སྲིད་དབང་སྒེར་འཛིན་ཟེར་བ་དང་། མིའི་རིགས་ཡོངས་རྫོགས་བཅིངས་པ་ལས་འགྲོལ་ཟེར་བ་སོགས་བསླུ་བྲིད་ཆེ་བའི་སྟོང་བསམ་དང་སྟོང་གཏམ་མང་བ་ལྟ་བུའོ།།
བཞི་པ་ནི། དབང་སྒྱུར་ཞེས་པ་སྒེར་གཅོད་པ་དང་སྒེར་གཅོད་སྲིད་གཞུང་ཁོ་ན་ལ་སྤྱོད་པ་མ་གཏོགས་དམངས་གཙོའི་ལམ་ལུགས་ལ་མི་སྤྱོད་པའི་ཐ་སྙད་ཅིག་རེད། ཁོ་ཚོའི་སྲོལ་རྒྱུན་ནི་དྲག་སྤྱོད་ལ་རྨོངས་དད་བྱེད་ཅིང་། འཐབ་རྩོད་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་བསམ་བློས་ཁོག་བརླམས་ཏེ་གཤེད་གཏུམ་ལ་བརྟེན་ནས་བཙན་གྱིས་དབང་སྒྱུར་བ་སྟེ། མང་ཚོགས་རྣམས་ཆབ་སྲིད་ཟེར་བའི་དབང་གྲགས་ཀྱི་མངའ་འོག་ཏུ་འཇིགས་སྐྲག་གིས་འཚོ་བར་བྱེད་པ་དང་། དྲག་པོ་སྤྱོད་པས་མི་རྣམས་ཟིང་ཟིང་བཟོ་ཞིང་ཨར་ལ་གཏོད་པའི་འཇིགས་སྐུལ་རིང་ལུགས་དང་རྒྱལ་ཁབ་འཇིགས་སྐུལ་རིང་ལུགས་ཀྱི་མཚན་གཞིར་གྱུར་པའི་ཁྱད་ཆོས་ཅན་ལ་ཟེར། སྒེར་གཅོད་དབང་སྒྱུར་པས་ར་བསད་ན་ལུག་འདར་བའི་དཔེ་ལྟར་བཟོས་པ་དཔེར་ན། ས་ཞིང་བཅོས་སྒྱུར་ལས་འགུལ་དང་། བཟོ་ཚོང་བཅོས་སྒྱུར་ལས་འགུལ། ཆོས་ལུགས་བཅོས་སྒྱུར་ལས་འགུལ། གཡས་རྒོལ་ལས་འགུལ། མཆོང་སྐྱོད་ཆེན་མོའི་ལས་འགུལ། རིག་གནས་གསར་བརྗེ་ཆེན་མོའི་ལས་འགུལ་སོགས་ལས་འགུལ་རབ་དང་རིམ་པའི་ནང་ལ་དམར་གསོད་དང་། རྐྱེན་འདས། རང་ཤི་རྒྱག་པའི་མཐའ་ལ་དེད་པའི་མི་འབོར་བྱེ་བ་མང་པོ་ཡོད་པར་བཤད་པ་ལྟ་བུའོ།། 
དེའི་ཕྱིར། འགྲོ་བ་མི་རྣམས་མིང་དོན་མཚུངས་པའི་རང་དབང་དང་དམངས་གཙོའི་ལམ་དུ་སྐྱོད་འགོ་ཚུགས་ནས་མི་ལོ་བརྒྱ་ཕྲག་རེ་གཉིས་ཕྱིན་པ་དང་། དབང་མཐའ་སྒེར་གཅོད་རིང་ལུགས་པ་ན་ཙི་དང་ཧྥ་ཤི་སི་ལས་རྒྱལ་ཏེ་མི་ལོ་དྲུག་ཅུའི་ཡུན་ཟིན་པ་དང་། ལྷག་པར་དུ་འགྲོ་མིའི་ཡོངས་ཁྱབ་རིན་ཐང་བརྩི་འཇོག་དང་ཕྱག་བསྟར་བྱ་ཕྱིར《འཛམ་གླིང་མི་བུའི་ཐོབ་ཐང་གསལ་བསྒྲགས》སྤེལ་ཏེ་མི་ལོ60ཕྱིན་ནའང་། ཐུན་མོང་ཐོན་སྐྱེད་སྒེར་གཅོད་པས《དཔལ་འབྱོར་དང་སྤྱི་ཚོགས། རིག་གནས་བཅས་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་ཐད་ཀྱི་རྒྱལ་སྤྱིའི་སྤྱི་ཆིངས》དང་། 《སྤྱི་དམངས་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་དང་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་ཐད་ཀྱི་རྒྱལ་སྤྱིའི་སྤྱི་ཆིངས》《རིགས་རྒྱུད་མཐོང་ཆུང་གི་རྣམ་པ་ཡོད་རྒུ་སྤོང་བའི་རྒྱལ་སྤྱིའི་སྤྱི་ཆིངས》སོགས་རྒྱལ་སྤྱིའི་སྤྱི་ཆིངས་གང་མང་ལ་མིང་རྟགས་བཀོད་བཞིན་དུ། ཁ་ཏན་ཚིག་ལ་མི་གནས་པར་ཆིངས་འགལ་བརྡལ་བཤིག་བཏང་སྟེ་ལོ་རེ་བཞིན་རྒྱལ་སྤྱིའི་སྤྱི་ཚོགས་རྣམས་གཡོ་སྒྱུས་ཡང་དང་ཡང་དུ་བསླུས་ཤིང་མགོ་སྐོར་ཡང་དང་ཡང་དུ་བཏང་བ་རྩིས་རྩིས་གྲངས་མེད་རེད། དེ་དང་མཚུངས་པར་དུས་རབས21པའི་དུས་མགོ་འདི་ལ། ཉམ་ཆུང་གི་བོད་རྣམས་ཀྱིས་རང་དབང་དང་འདྲ་མཉམ་སོགས་ཡོངས་ཁྱབ་རིན་ཐང་རྩོད་ལེན་བྱེད་པའི་ཞི་བའི་ལས་འགུལ་བརྩམས་པ་ན། མ་གཞི་ནས་དྲག་སྤྱོད་དབང་སྒྱུར་ལ་གོམས་པ་ཁོ་ཚོས་དམག་དཔུང་དང་ཉེན་རྟོག དྲག་ཆས་དང་མཚོན་ཆའི་དབང་སྒྱུར་འཕྲུལ་ཆས་སྤྱད་དེ། བཙན་ཚོད་མེད་རྡོ་ཐོག་ཕུར་བའི་ཚུལ་གྱིས་དམར་གསོད་དང་གཅར་རྡུང་། ཚ་གཅུན་དང་བཙོན་འཇུག་སོགས་ལུས་ཀྱིས་མྱོང་བ་ལྟ་ཞོག་རྣ་བས་ཐོས་པ་ཙམ་གྱིས་ཀྱང་ན་ཟུག་མི་བཟོད་པའི་ནག་ཉེས་གནམ་གྱིས་མི་ཁེབས་པ་བཟོས་སོང་།