cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ཚ་བ་སྒང་ཡེ་ཆེན་དགོན་པའི་ལོ་རྒྱུས།
༢༽ ཚ་བ་ཡེ་ཆེན་དགོན་པའི་བཤད་གྲྭ །
སྤྱིར་ཡེ་ཆེན་དགོན་པར་སྔ་མོ་ནས་སྐྱེས་ཆེན་རྣམས་ཀྱིས་འདུས་མང་ལ་བཀའ་ཁྲིད་སྩོལ་སྲོལ་ཡོད་ཀྱང་བཤད་གྲྭ་ཞེས་ལོགས་སུ་བྱུང་མེད།  ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༤ ལོར་ཡེ་སྤྲུལ་ཀརྨ་སྒྲུབ་བརྒྱུད་ཀྱི་ཐུགས་བཞེད་ལྟར་གདན་ས་བར་པའི་མཁན་རྣམ་སྲས་བསོད་ནམས་གདན་དྲངས་ཤིང་། ཁོང་གིས་སྡོམ་གསུམ་སོགས་འཆད་ཁྲིད་གནང་སྟེ་བཤད་གྲྭའི་དབུ་ཚུགས། ལོ་དེའི་བོད་ཟླ་ ༡༡ པའི་ནང་མཁན་ཆེན་བསྟན་པ་རབ་རྒྱས་ཕེབས་ཏེ་གྲྭ་མང་དག་ལ་དགེ་ཚུལ་སློང་གི་སྡོམ་པ་བསྩལ། རིགས་ལམ་བསླབས་ཏེ་ཆོས་རར་རྩོད་པའི་སྲོལ་ཡང་ཚུགས། དེ་རྗེས་མཁན་པོ་འགས་རེས་མོས་སུ་ཐུན་མོང་དང་ཐུན་མིན་གྱི་རིག་གཞུང་ཅི་རིགས་ཁྲིད་དེ་བཤད་གྲྭའི་རྒྱུན་བསྐྱངས་ཤིང་། འབྲི་ཀློག་གཙོས་པའི་ཐུན་མོང་རིག་གནས་ཀྱི་གཞི་རིམ་འཛིན་གྲྭ་ཞིག་གསར་དུ་ཚུགས། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༧ ལོར་སྟག་གཡག་སྤྲུལ་སྐུའི་གདན་ས་དཔལ་སྤུངས་ནས་མཁན་རྒྱ་མཚོ་གདན་དྲངས་ཤིང་། ཁོང་གིས་བཤད་གྲྭ་འདི་ཉིད་ལོ་ངོ་བཅུ་ཕྲག་གི་རིང་དུ་ལེགས་པར་བསྐྱངས་པས། བཤད་གྲྭའི་མཚན་སྙན་རྒྱས་ཏེ་དགོན་ཁག་གཞན་ནས་གྲྭ་རྒྱུན་ཡང་འདུས་པས་བཤད་གྲྭའི་སློབ་གཉེར་པ་མང་དུ་ཕྱིན། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༡ ལོར་འཛིན་གྲྭ་གོང་རིམ་དག་བཀའ་བརྒྱུད་དགུན་ཆོས་སུ་ཕེབས་ནས་དགོན་སྤྱི་ཡིས་ཨང་དང་པོ་དང་། མི་སྒེར་གྱིས་ཨང་རིམ་ཚད་ལྡན་དུ་མར་བླངས་པས་ཡུན་ཐུང་ལ་ཡར་རྒྱས་ཆེ་བ་ཞེས་ཀུན་གྱིས་བསྔགས་བརྗོད་འཐོར་བའི་བཤད་གྲྭ་ཞིག་ཏུ་གྱུར། མཁན་རྒྱ་མཚོ་གཙོས་པའི་མཁན་པོ་རྣམ་པས་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༧ ལོར་བཀའ་པོད་མཐར་ཕྱིན་པ་དག་ལ་མཐར་ཕྱིན་ཕྱག་ཁྱེར་དང་། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༨ ལོར་དམིགས་བསལ་སྦྱངས་འབྲས་འབུར་དུ་ཐོན་ཅིང་ཀུན་སྤྱོད་ལེགས་པའི་གྲྭ་པ་དག་མཁན་ཁྲིར་མངའ་གསོལ་གནང་། སློབ་མ་རྣམས་ཀྱིས་ལོ་ལྟར་འཆད་རྩོད་རྩོམ་གསུམ་སོགས་ཀྱི་རྒྱུགས་ཐེངས་གཉིས་སྤྲད་དེ་ལོ་མཇུག་ཏུ་ཨང་རིམ་ལྟར་གཟེངས་རྟགས་འབུལ་བ་བཅས་ཀྱི་སྲོལ་ཚུགས། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༩ ལོར་འཛིན་གྲྭ་གོང་རིམ་རྣམས་བཀའ་བརྒྱུད་དགུན་ཆོས་སུ་ཕེབས་ཏེ་དགོན་སྤྱི་ཡིས་ཨང་གཉིས་པ་དང་། མི་སྒེར་དག་གིས་ཨང་རིམ་དང་པོའི་དང་པོ་སོགས་མང་དུ་བླངས་པས་བཤད་གྲྭར་བསྟོད་བསྔགས་ཆེན་པོར་ཐོབ། ད་སྐབས་མཁན་སྤྲུལ་རྣམས་ཀྱིས་བཤད་གྲྭའི་རྒྱུན་སྐྱོང་གནང་བཞིན་ཡོད་ལ། བླ་གྲྭ་བརྒྱ་ཡས་མས་ཀྱིས་བཀའ་བརྒྱུད་པའི་རང་ལུགས་ཡིག་ཆའི་ཐོག་ནས་ཐོག་མར་སུམ་རྟགས་དག་གསུམ་ནས་བཟུང་ཐུན་མོང་རིག་གནས་སྤྱི་དང་། མདོ་སྔགས་གཞུང་ཆེན་བརྒྱད་སོགས་ལོ་ཡི་ཚད་གཞི་ལྟར་རིམ་བཞིན་གསན་སྦྱོང་བྱ་དགོསོ། །
༣༽ ཚ་བ་ཡེ་ཆེན་དགོན་པའི་སྒྲུབ་ཁང་།
སྤྱིར་ཚ་བ་ཡེ་ཆེན་དགོན་ནི་སྔོན་ཆད་བཤད་སྒྲུབ་གཉིས་ལས་སྒྲུབ་པར་རྩལ་འདོན་མཛད་པ་ཞིག་ཡིན་གཤིས། དགོན་འདི་ཆགས་ནས་སྒོམ་སྒྲུབ་ཉམས་ལེན་གནང་མཁན་བགྲང་ལས་འདས་པ་ཞིག་བྱུང་ཡོད་པར་སྨོས་མ་དགོས་ལ། དམིགས་བསལ་དུ་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༠༡ ཡས་མས་སུ་གྲུབ་དབང་བླ་མ་བསོད་ནམས་རང་གྲོལ་སོགས་ཀྱིས་སྒྲུབ་ཁང་གསར་བཞེངས་གནང་ཏེ། ནཱ་རོའི་སྒྲུབ་ཁང་གི་ཕྱག་བཞེས་ལྟར་སྒྲོལ་དཀར་ཚེ་སྒྲུབ་དང་། གཏོར་མ། བསང་། གཏོར་བསྔོ། གསུར་བཅས་རྒྱུན་ཁྱེར་གནང་ཐོག ཕུར་པ། སྔོན་འགྲོ། ཐུན་བཞི། མགོན་པོ། པཀྴི་བླ་སྒྲུབ། འོད་དཔག འཕོ་བ། མར་མི་དྭགས་གསུམ་གྱི་བླ་སྒྲུབ། ཕག་མོ། ཆོས་དྲུག  བདེ་མཆོག རྒྱལ་བ་རྒྱ་མཚོ། གཅོད་བཅས་ཀྱི་རིམ་བཞིན་བསྙེན་སྒྲུབ་ལས་གསུམ་གྱི་ཕྱག་ལས་གནང་སྲོལ་བཙུགས། དེ་ཡང་དུས་འགྱུར་གོང་དུ་བྱ་རིགས་དགའ་དགའ་འོག་མིན་ཀརྨའི་སྒྲུབ་ཁང་དུ་ལོ་དགུ་ཡས་མས་བཞུགས་ཏེ། ཕྱིས་རང་དགོན་དུ་ཕེབས་ནས་སྒྲུབ་ཐེངས་གཉིས་ཀྱི་སྒྲུབ་དཔོན་མཛད། ཁོང་གིས་མཐོང་བ་བརྒྱུད་པའི་ཕྱག་བཞེས་མ་ནོར་བའི་སྒོས་སྒྲུབ་གྲྭ་མང་དུ་བསྐྱངས་ཤིང་བློ་བཟང་དཔལ་ལྡན་སོགས་གྲུབ་པའི་རྟོགས་པ་བརྙེས་པའི་སྐྱེས་ཆེན་ཡང་བྱོན། དུས་འགྱུར་སྐབས་ཉམས་ཆག་སོང་ཡང་། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༨༤ ལོར་ཡེ་སྤྲུལ་རིན་པོ་ཆེས་སྒྲུབ་ཁང་གསར་བཞེངས་མཛད་དེ། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༩༢ ཆུ་སྤྲེལ་ལོར་གདན་ས་བར་པའི་བླ་མ་བསོད་བསྟན་སྒྲུབ་དཔོན་དུ་གདན་འདྲེན་ཞུས་ནས། ལོ་དེའི་བོད་ཟླ་ ༤  ཚེས་ ༢༩ ཉིན་སྒྲུབ་སྒོ་བསྡམས། དེ་ནས་བླ་མ་ལྷ་རྡོ་དང་། བཀྲ་ཤིས་རྒྱལ་མཚན། རྒྱ་རི་སྙི་དགའ་རྒྱལ་མཚན། ཤེས་རབ་འོད་གསལ་བཅས་ཀྱིས་ད་བར་སྒྲུབ་ཐེངས་དགུའི་རིང་ལ། མང་སྐབས་སྒྲུབ་གྲྭ་བཅུ་གཉིས་གསུམ་ནས། ཉུང་དུས་བདུན་བརྒྱད་ཡས་མས་ལ་ལོ་གསུམ་ཕྱོགས་གསུམ་དུ་ནཱ་རོའི་སྒྲུབ་ཁང་གི་ཕྱག་བཞེས་མ་ཚང་བ་མེད་པའི་དབང་ལུང་མན་ངག་གནང་ཞིང་། ཆོ་ག་ཕྱག་ལེན་ཡང་ལེགས་པར་བསླབས་ཏེ། ད་བར་སྒྲུབ་བླ་བརྒྱད་ཅུ་ལྷག་བསྐྱེད་བསྲིངས་བྱས་ནས་སྒོམ་སྒྲུབ་ཉམས་ལེན་གྱི་བསྟན་པ་བསྐྱངས་དང་སྐྱོང་བཞིན་པ་ལགས་སོ། །
ཚ་བ་ཡེ་ཆེན་དགོན་པའི་ཕྱོགས་བཞིའི་རི་ཁྲོད་བཞི་ཡི་ནང་ནས་ནུབ་ཀྱི་རི་ཁྲོད་དེ། ཕྱི་ལོ་ ༡༨༩༣ ཡས་མས་སུ་རྒྱ་རི་གྲགས་པ་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་ཚ་བ་སྒང་ལྟོ་ཆེན་ལུང་པའི་ཁྲིབ་ལུང་ཕུ་རུ་ཕྱག་བཏབ། མཚན་ལ་ཁྲིབ་ལུང་རི་ཁྲོད་ཅེས་གསོལ། སྐབས་དེར་ཁོང་གིས་ལྷ་ཁང་དང་མཚམས་ཁང་ཆུང་ཆུང་ཞིག་བཞེངས་ཤིང་། བླ་མ་ཐོས་དགའ་དང་གཏེར་སྟོན་ཀརྨ་བསྟན་འཛིན་སོགས་ཀྱིས་ཀྱང་རི་ཁྲོད་འདིར་སྒྲུབ་པའི་རྒྱུན་བསྐྱངས་ནས་ཡུན་དུ་བཞུགས། དུས་འགྱུར་སྐབས་མིང་ཤུལ་ཙམ་དུ་སོང་བས། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༨༤ ཤིང་བྱི་ལོར་ཡེ་སྤྲུལ་ཀརྨ་སྒྲུབ་བརྒྱུད་ཀྱིས་གཙུག་ལག་ཁང་དང་། རྟེན་གསུམ་གསར་བཞེངས་མཛད་དེ་མར་མི་དྭགས་གསུམ་གྱི་བླ་སྒྲུབ། ཕག་བདེ་རྒྱལ་གསུམ་དང་། མ་མགོན་མགར་གསུམ་གྱི་དབང་ལུང་སོགས་གནང་།  ཁོང་གི་ཐུགས་བཞེད་ལྟར་ལོ་དེ་ནས་ཡེ་དགོན་བླ་མ་ཀརྨ་ཡེ་ཤེས་(ནི་ཚ་བ་སྒང་སྨད་མ་དཔོན་ཚང་བུ་མོ་པདྨ་དབང་མོའི་བུ་ཡིན། མཆན།)གནས་འདིར་དབུ་བླར་བཞུགས་ཏེ། བཙུན་མ་དག་ལ་ཆོ་ག་ཆོས་སྤྱོད་སོགས་བསླབས་པ་དང་། བསྐང་གསོལ་དང་དུས་མཆོད་སྨྱུང་གནས་སོགས་མ་ཆག་པར་གནང་། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༩༣ ལོར་བླ་མ་སྙན་པའི་འབྲུག་གྲགས་(ནི་ནང་ཆེན་རི་པ་བག་ཡོད་རིན་པོ་ཆེའི་སློབ་མ་ཕྱིས་ཚ་བ་རོང་པའི་ཡུལ་མིའི་རེ་བ་ལྟར་དུ་བསྟན་འགྲོའི་མཛད་ཕྲིན་བསྐྱངས། མཆན།)གནས་འདིར་ཕེབས་ཏེ་ལོ་ཤས་ལ་ཆོས་དང་ཟང་ཟིང་གི་བཀའ་དྲིན་ཆེ་བར་གནང་།  ཕྱི་ལོ་༢༠༡༠ ལོར་ཡེ་སྤྲུལ་ཀརྨ་སྒྲུབ་བརྒྱུད་ཀྱིས་སེ་རྒྱལ་དབང་གདན་དྲངས་ནས། ཁོང་རྣམ་པས་མེ་རྡོ་རི་མགུལ་ལ་ས་འདུལ་ལས་ཆོག་སོགས་མཛད་དེ་རི་ཁྲོད་གསར་སྤོ་བྱས། སེ་རྒྱལ་དབང་མཆོག་གིས་དགོན་པའི་མཚན་ལ་བདེ་ཆེན་ཐར་ལམ་གླིང་ཞེས་གསོལ། ཡེ་སྤྲུལ་རིན་པོ་ཆེས་བླ་མ་བཀྲ་ཤིས་རྒྱལ་མཚན་དགོན་འདིའི་བསྟན་བདག་ཏུ་བསྐོས་བཞག་མཛད་ཅིང་། ད་སྐབས་བཙུན་མ་བཅུ་ཕྲག་གསུམ་ལྷག་བཞུགས་ཤིང་། བླ་མ་བཀྲིས་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་དགོན་པའི་ཕྱི་ནང་བར་གསུམ་གྱི་ཐུགས་འགན་བཞེས་ཏེ་ཆོས་དང་ཟང་ཟིང་གི་གནང་སྦྱིན་སྩོལ་བཞིན་པའོ། །
༦༽ ཚ་བ་ཡེ་ཆེན་སྟག་གཡག་རི་ཁྲོད།
ཡེ་ཆེན་དགོན་པའི་ཕྱོགས་བཞིའི་རི་ཁྲོད་བཞི་ལས་ཤར་གྱི་རི་ཁྲོད་ཡིན་ལ། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༣༠ གཡས་གཡོན་དུ་སྟག་གཡག་བླ་མ་ཤེས་རབ་དཔལ་བཟང་གིས། ཚ་བ་སྨུག་མོའི་རི་མགུལ་སྟག་གཡག་སྐེ་ཞེས་པ། སྟག་དང་གཡག་གི་ས་དབྱིབས་གསལ་བར་ཡོད་པའི་གཤམ་གྱི་ས་དཔྱད་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་གནས་དེར་ཕྱག་བཏབ། ས་མིང་དགོན་ལ་ཐོགས་ཏེ་མཚན་སྟག་གཡག་རི་ཁྲོད་ཅེས་གསོལ།  ཕྱིའི་གཙུག་ལག་ཁང་ལ་འདུ་ཁང་དང་། བླ་མའི་བཞུགས་ཤག  ཇ་ཁང་། སྒོམ་ཁང་མང་པོ་བཅས་ཡོད་ལ། ནང་རྟེན་དུ་གསེར་ཟངས་ལས་གྲུབ་པའི་སྟོན་པ་གཙོ་འཁོར་གསུམ་དང་། སྒྲོལ་མ་ཉེར་གཅིག་གི་གསེར་སྐུ།  མར་མི་དྭགས་གསུམ་དང་། ཀར་རབས་རིམ་བྱོན་གྱི་སྐུ་འདྲ། རྒྱལ་བའི་བཀའ་འགྱུར་རིན་པོ་ཆེ་དང་། མཛོད་ཆེན་རྣམ་ལྔ། རྒྱུད་སྡེའི་སྐོར་སོགས་མང་དུ་བཞུགས། སྒོམ་གྲྭ་རབ་བྱུང་ཕོ་མོའི་སྡེ་གཉིས་ལ་གྲྭ་བཙུན་བཅུ་ཕྲག་གསུམ་བཞི་ཡས་མས་ཀྱིས་ནམ་རྒྱུན་དུས་མཆོད་དང་སྒྲུབ་ཆེན་གྱི་རྒྱུན་སྲོལ་མ་ཆག་པའི་ཁར། ཐུན་མོང་དང་ཐུན་མིན་གྱི་སྔོན་འགྲོས་རྒྱུད་སྦྱངས་ཤིང་། མར་ལུགས་རྒྱུད་སྡེའི་སྐོར་དང་། ཕྱག་ཆེན། ནཱ་རོའི་ཆོས་དྲུག་བཅས་ཉམས་བཞེས་མཛད། ས་དཔྱད་ཀྱི་རྟེན་འབྲེལ་དང་བླ་མའི་ཐུགས་རྗེ་སོགས་གཅིག་ཏུ་འདུས་པའི་མཐུ་ལས། ཟང་ཟིང་གི་འབྱོར་པ་དང་ཆོས་ཀྱི་ཉམས་རྟོགས་གང་ས་ནས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་དར་རྒྱས་ཅུང་བྱུང་ཡང་། དུས་འགྱུར་སྐབས་གཏོར་བཤིག་ཐེབས་ཏེ་ད་བར་ཉམས་གསོ་བྱུང་མེད།
༧༽ ཚ་བ་ཡེ་ཆེན་ཟུར་ལུང་རི་ཁྲོད།
ཚ་བ་ཡེ་ཆེན་དགོན་པའི་ཕྱོགས་བཞིར་རི་ཁྲོད་བཞི་ཡོད་པའི་བྱང་གི་རི་ཁྲོད་དེ། དུས་རབས་བཅུ་དགུ་པའི་ནང་དུ་ཇོ་བླ་སྐུ་ཕྲེང་དང་པོས་ཚ་བ་སྒང་ཇོ་ཟུར་ལུང་དུ་ཕྱག་བཏབ་ཅིང་མཚན་ལའང་བཀྲ་ཤིས་ཆོས་གླིང་ཞེས་གསོལ། དེ་ནས་རིག་གསར་ལ་མ་ཐུག་གོང་ལ་ཁོང་དང་སྲས་མཁྱེན་དགའ་རྣམ་གཉིས་གནས་དེར་ཡུན་དུ་བཞུགས་ཤིང་། ཁོང་རྣམ་གཉིས་རིང་ལ་ཡུལ་མི་རྒན་རྒོན་འདུས་ཏེ། སྨྱུང་གནས་འཛུགས་པ་སོགས་ཆོས་ལྡན་གྱི་བྱ་བ་སྣ་ཚོགས་པའི་གནས་གཞིར་བྱས། བར་སྐབས་ཤིག་ཏུ་བླ་མ་བདེ་ཆེན་གྱིས་ལོ་ལྟར་ཡུལ་མི་ཚོར་སྨྱུང་གནས་ཆ་བརྒྱད་རེར་སྲུང་བའི་ཕྱག་སྲོལ་བྱུང་ལ། དེའི་ཚེ་བླ་མ་ཡབ་སྲས་ཀྱིས་འཚོ་བ་སྦྱོར་བ་སོགས་མཛད། རྒྱུན་དུ་ཁོང་ཡབ་སྲས་དང་རྒན་རྒོན་འགའ་ཤས་ཀྱིས་ཆོས་མཐུན་གྱི་བྱ་བར་འབད་པ་ལས། དགེ་འདུན་གྱི་འདུས་པ་ཆེར་མ་བྱུང་། དུས་འགྱུར་སྐབས་ཉམས་ཆག་བྱུང་སྟེ་ད་བར་སླར་གསོ་བྱུང་མེད།
༨༽ཚ་བ་ཡེ་ཆེན་སྲ་རི་ཁྲོད།
བླ་མ་ཡེ་ཤེས་བསྟན་འཛིན་གྱིས་ཚ་བ་སྒང་ལག་སྡེ་པ། སྲ་ཡུལ་ཚོའི་གཅན་ཚལ་ཞེས་པའི་གནས་དེར་ཕྱག་བཏབ། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༨༢ ལོ་ནས་བླ་མ་ནམ་མཁའ་ཚེ་དབང་རི་ཁྲོད་དེར་བསྙེན་སྒྲུབ་མཛད་དེ་ལོ་གསུམ་བཞུགས་ཤིང་། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༨༧ ལོར་བླ་མ་ཡེ་ཤེས་བསྟན་འཛིན་གྱིས་འདུ་ཁང་ཆུང་ཆུང་གཅིག་དང་། ཁོང་གི་བཞུགས་ཤག ཕྱག་ཁང་། ཇ་ཁང་བཅས་གསར་བཞེངས་མཛད། ནང་རྟེན་དུ་སྨན་འདམ་ལས་གྲུབ་པའི་སྟོན་པ་གཙོ་མཁོར་གསུམ་དང་། རྒྱལ་བའི་བཀའ་འགྱུར་རིན་པོ་ཆེ་སོགས་བཞུགས་སུ་གསོལ། ཡུལ་མི་འདུ་འཛོམས་ཀྱིས་སྤྱིར་ཆོས་ཀྱི་མཛད་སྒོ་ཅི་རིགས་དང་། ཁྱད་པར་དུ་སྔོན་འགྲོ་བསགས་སྦྱང་བཅས་བྱེད་སའི་གནས་གཞིར་མཛད། ཡུལ་ལུང་གི་གྲྭ་པ་རྣམས་ལ་ཆོ་ག་ཆོས་སྤྱོད་སོགས་བསླབས་ཏེ་ཚེས་བཅུར་དཀོན་མཆོག་སྤྱི་འདུས་དང་། ཉི་ཤུ་ལྔ་ལ་རྒྱལ་བ་རྒྱ་མཚོ། ཉི་ཤུ་དགུ་ཉིན་བེར་ཅན་སོགས་དུས་མཆོད་དང་། ནམ་རྒྱུན་གསོལ་ཀ་མ་ཆག་པར་འཚོགས།  དེ་ནས་བླ་མ་གཤེགས་པ་དང་ཡུལ་སྡེ་གནས་སྤོ་སོགས་ཀྱིས་ད་སྐབས་དགོན་ཤུལ་ཙམ་ལས་མེད།
༩༽ ཚ་བ་ཡེ་ཆེན་རང་གྲོལ་སྐུ་ཕྲེང་དང་པོ།
ཁོང་ནི་ཡེ་སྤྲུལ་སྐུ་ཕྲེང་དང་པོ་ཡིན་ལ། ཕྱི་ལོ་ ༡༨༤༠ གཡས་གཡོན་དུ་ཚ་བ་སྒང་སྟོད་ལམ་ལུང་མདའ་རུ་སྐུ་འཁྲུངས། མཚན་ལ་གྲགས་པ་ཞེས་གསོལ། ཆུང་དུས་བྱིས་པ་ཕལ་པ་ལྟར་འཚོ་བ་རོལ་ཞིང་ནར་སོན་རྗེས་ཁྱིམ་ཐབ་བསུས་ཏེ་སྲས་ཀྱང་བྱུང་། ཚོང་ལ་འགྲོ་སྐབས་སྤུ་ཇག་དང་འཕྲད་དེ་དམར་འཛིང་ཐུག་པས་ཇག་པ་གཅིག་ལག་ཉེས་ཤོར། དེར་འགྱོད་སེམས་དྲག་པོའི་ངང་སྤྱིར་འཁོར་བ་ལ་ཡིད་འབྱུང་དང་། ཁྱད་པར་གསད་བྱའི་ཇག་པར་སྙིང་རྗེ་དྲག་པོས་ཁྱིམ་གཞིས་བུ་སྨད་དང་བཅས་པ་དོར་ཏེ་དགུང་གྲངས་ཉེར་ལྔ་པར་རབ་ཏུ་བྱུང་། སྡེ་དགེར་ཕེབས་ནས། མཁྱེན་ཀོང་མཆོག་གསུམ་གཙོས་པའི་དམ་པ་དུ་མའི་ཞབས་ལ་གཏུགས་ཏེ། བཀའ་རྙིང་གི་ཟབ་ཆོས་མཐའ་ཡས་པ་མནོས། སྒྲུབ་པར་སྙིང་རུས་བསྐྱེད་པས་ཉམས་རྟོགས་མི་དམན་པར་འཁྲུངས། ཚ་བན་སྟོབས་རྒྱལ་ལས་ཀྱང་གདམས་པ་མང་པོར་ཞུས་ཤིང་། ཕྱིར་ཕ་ཡུལ་དུ་ཁོང་དང་ལྷན་དུ་ཕེབས། དེ་སྐབས་མཚན་དུ་བླ་མ་དམར་དམར་ཞེས་འབོད། གྲོང་ནག་སྤངས་པས་ཁྱིམ་ཟུར་དུ་མཚམས་ཁང་ཆུང་ངུར་བཞེངས་ཤིང་། ལམ་མདའ་དང་ལུང་འཁོར་ཕུ་རྣམས་སུ་གང་འཚམ་བཞུགས་ལ་ཆུ་བྲག་ཨོ་རྒྱན་སྒྲུབ་ཕུག་ཏུའང་བཞུགས། ཕྱིས་འགྲོ་གླིང་རི་ཁྲོད་གསར་དུ་བཏབ་ཅིང་པདྨ་བཛྲའི་བསྙེན་པ་དུང་ཕྱུར་དུ་མར་བསགས་པ་སོགས་སྒྲུབ་པ་མཛད་དེ་ཡུན་རིང་བཞུགས་པས་གྲུབ་པའི་གོ་འཕང་བརྙེས། ཡེ་ཆེན་དགོན་རྒྱ་བསྐྱེད་པ་དང་འཚོགས་ཀྱི་གཙོ་བོར་སོགས་མཛད། ཆགས་སྤྲུལ་དྲུག་པ་ཚ་སྒང་དུ་ཕེབས་པར་མཇལ་དུ་བྱོན་པས། མཉེས་པ་ཆེན་པོས་ཆགས་སྤྲུལ་ལྔ་པའི་ཕྲིན་ལས་ཀྱི་སྤྲུལ་པར་མངའ་གསོལ་ཅིང་། མཚན་ལ་གྲུབ་དབང་བསོད་ནམས་རང་གྲོལ་ཞེས་གསོལ་ཏེ་ཁོང་གི་གསོལ་འདེབས་ཤིག་ཀྱང་བརྩམས། གྲུབ་པའི་མཚན་སྙན་ཆེར་རྒྱས་ཏེ་རི་ཆེ་བཙན་པོ་ལྷ་རྒྱས་ཀྱིས་གདན་དྲངས་ཤིང་གསེར་བྲིས་ཀྱི་འདུལ་པོད་བཅུ་བཞི་ཕུལ་བ་དང་། དཔའ་ཤོད་རྟ་ཚག་རིན་པོ་ཆེས་དབང་བསྐུར་གྱི་བླ་མར་གདན་དྲངས་པ། ཕྱག་མཛོད་སྐྱོང་བླས་སྨིན་གྲོལ་གྱི་གདམས་པ་མནོད་སའི་རྩ་བའི་བླ་མར་འཛིན་པ་སོགས། ཡུལ་གྱི་བླ་ཆེན་དང་མི་ཆེན་དག་གིས་ཁོང་གི་ཞབས་ལ་མ་གཏུགས་པ་མེད་པ་ལྟ་བུར་གྱུར། ཇོ་བླ་མ་དང་། དབུས་པ་བརྩོན་འགྲུས། ཀརྨ་བསྟན་འཛིན་སོགས་སློབ་ཚོགས་མི་ཉུང་བར་བསྐྱངས་མཐར་དགུང་གྲངས་གྱ་ལྔར། ༡༩༢༥ ཡས་མས་སུ་འགྲོ་གླིང་རི་ཁྲོད་དུ་ཞག་བདུན་གྱི་བར་མཚམས་ཁང་སྒོ་གཏན་ནས་མ་འབྱེད་གསུངས་ནས་སྐུ་གཤེགས། ཞག་གསུམ་ཐོག་ཡེ་ཆེན་དགོན་པའི་མི་དྲག་ལས་སྣེས་སྐུ་གདུང་དགོན་པར་གདན་འདྲེན་ཞུ་དགོས་ཟེར་ཏེ་སྒོ་ཕྱེས་པས་གདུང་བྱིས་པ་ལོ་བརྒྱད་ཀྱི་ཚད་ཙམ་ལས་མེད་པར་མཇལ་ཞིང་། ཞལ་ཆེམས་བཞིན་བསྒྲུབས་ན་འཇའ་ལུས་སུ་འགྲོ་བར་འདུག་ཅེས་གླེང་བར་བྱུང་།
༡༠༽ཚ་བ་ཡེ་ཆེན་རང་གྲོལ་སྐུ་ཕྲེང་གཉིས་པ།
ཡབ་སྐྱ་ཤུས་ཨ་མཆོད་ཚེ་རིང་བཀྲ་ཤིས་དང་། ཡུམ་སྨད་མ་དཔོན་ཚང་བུ་མོ་ཤེས་དགའ་སྒྲོལ་མ་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༣༢ ལོར་ཚ་བ་སྒམ་འཛོང་དུ་སྐུ་འཁྲུངས། དགུང་ལོ་ལྔའི་ཐོག་བྱམས་མགོན་སི་ཏུ་པདྨ་དབང་མཆོག་གིས་བསོད་ནམས་རང་གྲོལ་གྱི་ཡང་སྲིད་དུ་ངོས་འཛིན་གནང་ཏེ་མཚན་ལ་ཀརྨ་སྒྲུབ་བརྒྱུད་ཕྲིན་ལས་བསྟན་འཛིན་ཅེས་གསོལ། དེ་ནས་ཡི་གེ་འབྲི་ཀློག་སོགས་བསླབས། དགུང་ལོ་བཅུ་གསུམ་པར་ཀར་ཁུང་གཞུང་ཏུ་བླ་མ་ཐོས་དགའི་མདུན་ནས་ཐུན་མོང་གི་སྔོན་འགྲོ་དང་རིག་པ་ངོ་སྤྲོད་ཀྱི་གདམས་པ་སོགས་མནོས།  རྒྱལ་དབང་ཀརྨ་པ་བཅུ་དྲུག་པ་ཆེན་པོ་མཆོག་དང་། ཀར་སྲས་ཀོང་སྤྲུལ་དཔལ་ལྡན་མཁྱེན་བརྩེ་འོད་ཟེར་གཙོས་སྐྱེས་ཆེན་མང་པོའི་ཞབས་ལ་གཏུགས་ནས་དབང་ལུང་མན་ངག་མང་དུ་ཞུས། ཁྱད་པར་དྲུང་པས་ཕྱག་ཆེན་གྱི་ངོ་སྤྲོད་གནང་བས་ལྟ་བ་ངོ་འཕྲོད་ཅིང་། དགུང་ལོ་བཅོ་བརྒྱད་པར་ཀརྨའི་གདན་ས་སྒྲུབ་ཁང་དུ་བཞུགས། ཉེར་གཅིག་པར་རང་དགོན་དུ་ཕེབས་ནས་བསྟན་པའི་རྒྱུན་བསྐྱངས། ཉེར་དགུ་པར་དུས་འགྱུར་བྱུང་སྟེ་ཕྱག་ཞབས་ལྕགས་སྒྲོག་གིས་བསྡམས་པ་སོགས་འོ་རྒྱལ་ཚད་མེད་མྱངས་ཀྱང་། སྐྱེན་ངན་རང་ཐོག་ཏུ་བླངས་ཏེ་ལས་ཀྱི་ལྷག་མ་སྦྱངས།  བཙོན་ཁང་དུ་བསྙེན་སྒྲུབ་གནད་སྨིན་མཛད་ནས་གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེ་དང་མ་མགོན་སོགས་ཞལ་གཟིགས་ཤིང་འབྱུང་འགྱུར་གྱི་ལེགས་ཉེས་སྣ་ཚོགས་ཐུགས་ལ་ཤར། དགུང་ལོ་ལྔ་བཅུའི་སྐབས་ཀློད་གྲོལ་ཐོབ་ནས་འཕགས་ཡུལ་དུ་གནས་སྐོར་ཕེབས། གོང་ས་བཅུ་བཞི་པ་མཆོག་དང་། བཀའ་བརྒྱུད་རྒྱལ་བ་ཡབ་སྲས་རྣམས་ཀྱི་དབུས་རིས་མེད་བསྟན་འཛིན་སྐྱེས་ཆེན་དུ་མར་མདུན་ནས་དབང་ལུང་མན་ངག་མང་དུ་ཞུས། དེ་ནས་དཔལ་ཀརྨའི་གདན་ས་རུམ་བཏེག་ནས་རྒྱལ་བ་ཡབ་སྲས་རྣམ་པའི་བཀའ་ལུང་བཞིན་རྒྱལ་དབང་བཅུ་དྲུག་པ་མཆོག་གི་སྡེ་དགེ་བཀའ་འགྱུར་མ་ཕྱིར་བསྐྱར་པར་གནང་བ་དེ་བསྣམས་ནས་རང་ཡུལ་དུ་ཕེབས། ལྷ་སར་ཀློག་ཤེས་མཁན་དག་བསྡུ་རུབ་གནང་སྟེ་བཀའ་འགྱུར་དག་ཚར་བཀླགས། བསྟན་པ་ཡང་དར་སྐབས་ལྷ་སར་བཀའ་འགྱུར་ཞལ་ཕྱེས་པ་ཐོག་མ་རུ་གྲགས་ཤིང་། འཇམ་མགོན་ཀོང་སྤྲུལ་རིན་པོ་ཆེ་བཀའ་དགོངས་ལྟར་སྒྲུབ་དཔོན་བདེ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེའི་ལྷན་དུ་མཚུར་ཕུར་བྱོན་ནས་སྒར་བསང་དང་དར་ཆེན་ཐོག་མར་སྒྲོན། དགུང་ལོ་ང་གཉིས་སྐབས་ཕ་ཡུལ་དུ་ཕེབས་ཏེ་ཡེ་ཆེན་དགོན་གསར་སྤོ་མཛད་ཅིང་རྟེན་དང་བརྟེན་པ་བཅས་གསར་བཞེངས་གནང་། གདན་ས་བར་ལུགས་ལྟར་འཛིན་སྐྱོང་སྤེལ་གསུམ་མཛད་ནས། བླ་ཆེན་མང་པོ་གདན་དྲངས་ཏེ་དབང་ལུང་མན་ངག་དང་བཤད་གྲྭའི་སྲོལ་གསར་དུ་ཕྱེས་པ་སོགས། མདོར་ན་སྐུ་ཚེ་གང་པོར་བསྟན་འགྲོའི་དོན་འབའ་ཞིག་མཛད་དེ་མཐར་དགུང་གྲངས་གྱ་ལྔ་པ་ ༢༠༡༥ ལོར་སྐུ་གཤེགས་སོ།  །
༡༡༽ ཚ་བ་ཡེ་ཆེན་སྟག་གཡག་སྤྲུལ་སྐུ་ན་རིམ།
ཁོང་ནི་ཡབ་རྒྱ་རི་ཚེ་ལྷུན་དང་། ཡུམ་ཚུལ་ཁྲིམས་དཔལ་མོ་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༠༢ ཆུ་སྟག་ལོར་གྱང་དམར་ལྐོག་བར་ལྷས་ཁ་རུ་ངོ་མཚར་བའི་ལྟས་དང་བཅས་སྐུ་བལྟམས་ཤིང་མཚན་ཀརྨ་དབང་ལྡན་ཞེས་གསོལ། ཆུང་དུས་ནས་ཡབ་ཚེ་ལས་འདས་པས་དྭ་ཕྲུག་གི་འཚོ་བ་སྐྱོ་མོ་མི་འདོད་བཞིན་དང་དུ་བླངས་ཏེ། ནར་ཅུང་སོན་རྗེས་ཚ་བ་ཡེ་ཆེན་དགོན་དུ་འཚོགས་ཞུགས་མཛད། དེར་ལོ་ཤས་བཞུགས་ནས་དིལ་ཡག་དགོན་དུ་ཕེབས་ཏེ། ཟླ་སྤྲུལ་རིན་པོ་ཆེ་དང་། ས་བཅུ་རིན་པོ་ཆེ་སོགས་བླ་མར་བསྟེན་ནས། སྔོན་འགྲོ་འབུམ་བཞིའི་བསགས་སྦྱང་ལེགས་པར་གནང་ཐོག  རྒྱུད་སྡེ་སྐོར་གྱི་བསྙེན་སྒྲུབ་དང་།  ནཱ་རོའི་ཆོས་དྲུག །ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ་སོགས་སྒྲུབ་པ་ཉམས་ལེན་གྱི་སྒོ་ནས་ལོ་དགུར་མཚམས་འདག་སྦྱར་དུ་བཞུགས་པས་གྲུབ་པའི་རྟོགས་པ་མཐོན་པོར་གཤེགས་ཤིང་། ཚ་བ་རྟོགས་ལྡན་ཞེས་བླ་མ་བཟང་བའི་ཚད་དུ་བྱེད་པར་བྱུང་། དེ་ནས་ཟླ་སྤྲུལ་རིན་པོ་ཆེས། ཕ་ཡུལ་དུ་སོང་ན་བསྟན་འགྲོའི་དོན་ཆེན་འགྲུབ་པའི་བཀའ་ལུང་བཞིན་ཕ་ཡུལ་དུ་བྱོན། སྟག་གཡག་རི་ཁྲོད་ཕྱག་བཏབ་སྟེ་སྒོམ་སྒྲུབ་ཉམས་ལེན་དང་། སློབ་མར་བཀའ་ཆོས་གསུང་བ། ཡུལ་སྡེར་གཤིན་གསོན་གྱི་འགྲོ་དོན་སོགས་མཛད་ནས་ཡུན་རིང་བཞུགས། གནས་དེ་ནས་སྟག་གཡག་བླ་མ་ཞེས་པའི་མཚན་སྙན་ཆེར་རྒྱས་ཏེ་བཀུར་སྟི་དང་འབུལ་བ་བླ་ན་མེད་པར་བྱུང་ཞིང་། ནོར་མ་ལ་དབྱར་རེར་བཞོན་མ་སུམ་ཅུར་བརྒལ་བ་སོགས་འབྱོར་པ་ཤིན་ཏུ་ཆེ་ཡང་། དཀོར་རྫས་རྣམས་ཁྱིམ་མི་ཉེ་འབྲེལ་གྱི་ཁར་གཏན་ནས་མི་གཏོང་བར་བདག་གིར་དམ་པོར་མཛད། ཕྱོགས་གང་ས་ནས་སློབ་འབངས་ཀྱང་མང་པོར་འདུས་པས། ཚངས་སྤྱོད་ཕོ་མོ་རྣམས་སྒོམ་གྲྭ་ཁག་གཉིས་སུ་ཕྱེས་ཤིང་། སྨིན་གྲོལ་ཟབ་ཆོས་ཀྱི་བགོ་སྐལ་བསྩལ་བས། བློ་བཟང་དཔལ་ལྡན་སོགས་སེམས་རྒྱུད་ཆོས་དང་འདྲེས་པའི་སློབ་མ་ཡང་མི་ཉུང་བ་བྱུང་། དུས་འགྱུར་སྐབས་ལྟོ་ཆེན་ཕུ་དང་ཆུ་བྲག་ཕུ་རྣམས་སུ་གང་འཚམས་བཞུགས་མཐར་བཟུང་ནས། བཙོན་ཁང་ནང་དུ་ཀ་བར་བསྡམས་ནས་བཞག་ཀྱང་མཚན་མོར་ཐག་པ་རང་གྲོལ་དུ་གྱུར་ཏེ་བྲོས་ཤིང་སྟག་གཡག་སྐེར་ཕེབས། དེར་སྐུ་འདའ་གྲབས་མཛད་པས་ཝ་ཞིག་གིས་གཟན་སྣེ་ལྡག་པ་སོགས་བྱས་ཏེ་འདའ་མ་བཅུག་གསུངས། དེ་ནས་ཐལ་ཁ་དང་། བྱ་གྲགས་མ་དཀྱིལ་ཁ་སོགས་བརྒྱུད་ནས་སྲའི་གྲུ་ཁར་ཕེབས། གྲུ་པ་ཞིག་ལ་རྒྱལ་མོ་རྔུལ་ཆུ་ལས་བསྒྲལ་བའི་རེ་ཞུ་བྱས་ཀྱང་དེས་དང་ལེན་མ་ཕོད། ཕྱིས་བླ་མ་དེ་འདྲ་བ་ཞིག་ཆུ་ཕར་ཁ་ནས་བྱོན་འགྲོ་བར་མཐོང་བས་ཡ་མཚན་སྐྱེས། དེ་ནས་རིམ་གྱིས་ཁ་སེའུ་རུ་ཕེབས་ཏེ་མཐར་བྲག་ལ་སྐྱ་བོའི་རི་མགོར་སྐུ་གཤེགས་པར་གྲགས་ཤིང་། ཡང་སྤྲུལ་རིན་པོ་ཆེས་ད་སྐབས་ཡེ་ཆེན་དགོན་གྱི་བསྟན་པའི་དོན་ཆེན་མཛད་བཞིན་པ་ལགས་སོ།།
༡༢༽ ཚ་བ་ཡེ་ཆེན་གྲུབ་དབང་ཚ་བན་སྟོབས་རྒྱལ།
ཡེ་སྤྲུལ་སྐུ་ཕྲེང་དང་པོའི་བླ་མ་དང་མཆེད་པོ་གཉིས་ཆར་གྱུར་པ། སྒྱུ་ལུས་ཀྱི་གྲུབ་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་ཆེན་པོ་ཞིག་སྟེ། ཡབ་དམར་ཡོན་བཀྲ་ཏེ་དང་། ཡུམ་ཀླུ་དཀར་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་ཕྱི་ལོ་ ༡༨༤༠ ཡས་མས་སུ་ཚ་བ་སྒང་སྟོད་ཇོ་ལུག་རྫི་སྒལ་དུ་སྐུ་འཁྲུངས། ཆུང་དུས་སུ་འབྲོག་ཕྲུག་དཀྱུས་མའི་འཚོ་བ་རོལ་ཞིང་ཕྱུགས་རྫི་སོགས་མཛད། ནར་སོན་རྗེས་ཚོང་ལ་འགྲོ་སྐབས་ཁལ་མ་ཐམས་ཅད་ཆུ་དུག་གིས་ཤི་ཤོར་བས། གདང་སྟོང་རོགས་པར་ཁྱིམ་དུ་བསྐུར་ནས་སྡེ་དགེར་ཕེབས་ཏེ་རབ་ཏུ་བྱུང་། སྐུ་མཆེད་བླ་མ་ཆོས་འཛིན་དང་ལྷན་དུ་ཙྭ་འདྲར་བཞུགས་ནས། འཇམ་མགོན་ཀོང་སྤྲུལ་ལས་གཞུང་ལུགས་ཆེ་ཕྲ་དུ་མ་དང་། ཁྱད་པར་རྒྱུད་སྡེའི་སྐོར་གྱི་དབང་ལུང་མན་ངག ཆོས་དྲུག་དང་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་ཟབ་ཁྲིད་བཅས་བུམ་པ་གང་བྱོའི་ཚུལ་དུ་ཞུས་ཤིང་། ཉམས་ལེན་གྱི་རྡོ་རུས་གཏུགས་པས་གྲུབ་པའི་རྟོགས་པ་མངོན་དུ་གྱུར། མཁན་རཏྣཱ་དང་ཁྲི་གཅིག་གི་ཐོག་ཏུ་བཞུགས་ཏེ་ཆོས་ཀྱི་གསུང་གླེང་མཛད། སྐུ་ཟང་ཐལ་དུ་གཤེགས་པ་དང་། གྲུབ་ཐོབ་ཀྱི་སྤྱོད་པས་སྡེའི་ཁྱིམ་ཆས་བཅག་གཏོར་བྱས་པ་ཀུན། བླ་མ་བྱོན་རྗེས་གནོད་སྐྱོན་མེད་པར་སྔར་བཞིན་རང་སོར་ཆུད་པ་སོགས་རྫུ་འཕྲུལ་ལ་མངའ་བརྙེས་ཤིང་། ནོར་ལ་སྲེད་ཞེན་བྲལ་བའི་ངེས་དོན་གྱི་བྱ་བཏང་པར་གྱུར་ནས་ཅ་དངོས་ཁབ་སྐུད་ཙམ་ཡང་བདག་གིར་མི་མཛད། མཚོ་གར་ཕུག་ཏུ་སྒྲུབ་པ་མཛད་དེ་ཡུན་རིང་བཞུགས་ཤིང་། རྩྭ་ཐོ་སྡོང་ལ་ཞབས་རྗེས་ཤིག་ཀྱང་བཞག རང་གྲོལ་གྱིས་བླ་མ་དཀྱིལ་ནང་དུ་བྱོན་པར་ཐོས་ནས་མཇལ་དུ་ཕེབས་པར། ཐང་ཟུར་ལྷས་ཐོག་ཏུ་མཇལ་ནས་གདམས་ངག་ཅིག་གནང་བར་ཞུས་པས། ཁྱོད་རང་ཕ་བོང་འདིར་ནམ་མ་ལངས་བར་དུ་ལྟོས། དེ་ལས་གདམས་ངག་གཞན་གང་ཡང་མེད་ཅེས་གསུངས་ནས་བྱོན། རྡོ་དེར་ཨ་རང་བྱོན་ད་ལྟའང་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད་ལ། རང་གྲོལ་ཁོང་གདམས་ངག་གཞན་ལས་ཀྱང་དེ་བོགས་ཆེ་བར་བྱུང་གསུངས། དཀྱིལ་ནང་དུ་འཚོ་བ་ཤུག་ཐོག་ཁོ་ནར་བརྟེན་ནས་གང་འཚམས་བཞུགས། དགུང་གྲངས་སུམ་ཅུ་པ་ཕྱི་ལོ་ ༡༨༦༩ ཡས་མས་སུ་དཀྱིལ་འབོ་ཧོ་བྲག་ཏུ་སྐུ་གཤེགས་ཤིང་། སྐུ་གདུང་ཕྱི་ནང་སྒྲིབ་མེད་ཤེལ་གོང་ལྟར་གྱུར། གྲུབ་པའི་གྲགས་པ་ཆེ་བས་དཔའ་ཤོད་ཚང་གིས་སྐུ་གདུང་གདན་འདྲེན་ཞུས་ཏེ་གསེར་གདུང་བཞེངས་རྒྱུར་བྱས་ཀྱང་། ཇོ་སྒང་རུ་ཚང་སྦྱིན་པས་སྐུ་གདུང་ངས་གདན་འདྲེན་ཞུ་དགོས་ཟེར་ཏེ་ཁྱེར་ནས། ཇོ་བླས་ཇོ་མཁར་རྫོང་དུ་སྤུར་སྦྱངས་གནང་ཞིང་། གནས་དེར་ད་ལྟའང་རིང་བསྲེལ་རྙེད་རྒྱུ་ཡོད་འདུག སློབ་མ་གྲུབ་དབང་བསོད་ནམས་རང་གྲོལ་སོགས་འགའ་ཤས་ཡོད་པ་ལས། སློབ་ཚོགས་བསྡུ་བའི་མཛད་པ་ཆེར་མ་བསྐྱངས། གསུང་རྩོམ་ལ་མཁན་ཆེན་བཀྲ་ཤིས་འོད་ཟེར་དང་གསུང་གླེང་གནང་བའི་མགུར་སོགས་མགུར་འགའ་ཤས་བཞུགས།
༡༣༽ ཚ་བ་ཡེ་ཆེན་ཇོ་བླ་སྤྲུལ་སྐུ་ན་རིམ།
ཇོ་བླ་སྐུ་ཕྲེང་དང་པོ་ནི་དུས་རབས་བཅུ་དགུ་པར་ཚ་བ་སྒང་སྟོད་ཇོ་ནང་དུ་འཁྲུངས་ཤིང་། ཡེ་ཆེན་དགོན་དུ་ཚོགས་ཞུགས་དང་ཟུར་ལུང་རི་ཁྲོད་ཕྱག་བཏབ་པ་སོགས་མཛད། མཐར་དུས་རབས་ཉི་ཤུ་པར་ཇོ་ཟུར་ལུང་དུ་སྐུ་གཤེགས།  ཇོ་བླ་སྐུ་ཕྲེང་གཉིས་པ་ནི། ཡབ་ཉག་རོང་སྤྲུལ་སྐུ་ཀུན་དགའ་དང་ཡུམ་ནོར་ཡག་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་ཚ་བ་སྒང་དུ་སྐུ་འཁྲུངས། མཚན་ལ་ཆོས་རྒྱལ་རྡོ་རྗེ་ཞེས་གསོལ། ཆུང་དུས་ནས་སྔོན་གནས་རྗེས་དྲན་གྱིས་ཁོང་ཇོ་བླ་སྤྲུལ་སྐུ་ཡིན་ཚུལ་གསུངས་ཤིང་། ཕྱིས་ཇོ་བླ་སྤྲུལ་སྐུ་ཡང་སྲིད་དུ་ཁྲི་འདོན་མཛད་དེ་འབྲི་ཀློག་སོགས་ལེགས་པར་བསླབས་རྗེས་ཡེ་ཆེན་དགོན་པར་གདན་དྲངས། སྐུ་གོང་མའི་ཤར་རྩེ་གཟིམ་ཤག་བསྐྱར་གསོ་བྱས་ཏེ་དེར་བཞུགས། སྐབས་ཤིག་ནས་སྐུ་གོང་འོག་གི་ཡུལ་སྡེ་དང་ཉེ་འབྲེལ་སོགས་ཀྱི་བར་འཐེན་འཁྱེར་ཅུང་བྱུང་ཡང་རྒྱལ་དབང་ཀརྨ་པའི་ཇོ་སྤྲུལ་ཡང་སྲིད་འཁྲུལ་མེད་དུ་ཐུགས་ཐག་བཅད།  ཡབ་དང་། དྲུང་པ་རིན་པོ་ཆེ་སོགས་ཀྱི་མདུན་ནས་སྨིན་གྲོལ་གྱི་ཟབ་ཆོས་མི་ཉུང་བར་མནོས་ཏེ་སྒོམ་སྒྲུབ་ཉམས་ལེན་དང་བསྟན་འགྲོ་དོན་མཛད། མཐར་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༨༠ ལོར་སྤུག་ཆུང་དུ་གདན་ཕྱིང་དཀར་གྱི་སྟེང་དཀྱིལ་ཀྲུང་གཡོ་མེད་དུ་བཞུགས་ཤིང་ངོ་མཚར་བའི་ལྟས་དང་བཅས་སྐུ་གཤེགས།  སྐུ་འཚོ་བཞུགས་སྐབས་སྤྱིར་བཏང་གི་བྱ་སྤྱོད་ཙམ་ལས་ཆོས་པའི་མཛད་སྤྱོད་ཆེར་མི་མངོན་པའི་སྦས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་ཞིག་ཡིན་གཤིས། དད་ལྡན་འགའ་ཞིག་ལས་ཕལ་མོ་ཆེས་དེ་ཙམ་དད་འདུན་གྱི་ཡུལ་དུ་མ་བཞག་མོད། འདས་རྟགས་ཡ་མཚན་ཆེ་བ་དག་མཐོང་བས་ཀུན་གྱིས་ཐལ་མོ་སྦྱོར་བའི་ཡུལ་དུ་གྱུར་ཅིང་། ཆེས་མི་མཐུན་པའི་ཡུལ་མི་དག་གིས་ཀྱང་འགྱོད་བཤགས་སྒོས་སྐུ་གདུང་ལ་ཕྱག་སྐོར་དབང་མེད་དུ་ཤོར་བར་བྱུང་ལ། ཡང་སྲིད་རིན་པོ་ཆེས་ད་སྐབས་ཡེ་ཆེན་དགོན་གྱི་བསྟན་པའི་དོན་ཆེན་མཛད་བཞིན་པ་ལགས་སོ།  །
སྦེ་ག
སྦེ་ག་ནི་ལུས་རྩལ་གྱི་རིགས་གཅིག་རེད།
ཞྭ་ལྷ་ཁང
མཚན་རྒྱས་པར་དབུ་རུ་ཞྭ་ཡི་ལྷ་ཁང་ཞེས་ཞུ། མ་ར་དགོན་ནས་སྤྱིར་བཏང་འཁོར་ལམ་བརྒྱུད་སྤྱི་ལེ་༢ཙམ་མར་ཡོང་ན་དགོན་དེར་སླེབས་ཀྱི་རེད། དགོན་དེ་ནི་མྱང་བན་ཏིང་འཛིན་བཟང་པོའམ་བན་དེ་མྱང་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཞེས་པས་ཕྱག་འདེབས་གནང་མཛད། མྱང་བན་ཏིང་འཛིན་བཟང་པོ་ནི་ཆོས་རྒྱལ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་གྱི་སྐུ་དུས་སུ་རབ་ཏུ་བྱུང་ཞིང་། པཎ་ཆེན་བི་མ་ལ་མི་ཏྲས་སྙིང་ཐིག་གི་མན་ངག་ཡོངས་རྫོགས་གནང་། བོད་རྒྱལ་ཁྲི་ལྡེ་སྲོང་བཙན་སད་ན་ལེགས་མཇིང་ཡོན་སྐུ་ན་བྱིས་པའི་དུས་སུ་བུ་རྫི་དང་རྗེས་སུ་ཆོས་བློན་མཛད་དེ་བན་དེ་བཀའ་ཆེན་པོ་ཞེས་པར་གཏོགས་ཏེ་བཙན་པོ་དང་ཆབ་སྲིད་ལ་སྲི་ཞུ་བླ་ན་མེད་པ་གནང་བའི་བདག་རྐྱེན་དུ་བཙན་པོས་ཞྭ་ལྷ་ཁང་གི་རྡོ་རིང་དུ་《བཀའ་བཙིགས》ཞེས་བྱས་རྗེས་དང་སླད་བཙན་པོ་རིམ་བྱུང་ནས་དམིགས་བསམ་གཟིགས་རྟོགས་གནང་དགོས་སྐོར་རྡོ་རིང་ལ་བྲིས་པའི་མི་ཡིག་དེབ་ཐེར་ལའང་འཁོད་ཡོད། དེ་རྗེས་རིམ་བཞིན་ཉམས་རྒྱུད་དུ་སོང་བ་ལ་རྒྱལ་བ་ཀློང་ཆེན་པས་ཉམས་གསོ་གནང་ནས་ཀློང་ཆེན་སྙིང་ཐིག་ཕྱག་བཞེད་མཛད་ཡུལ་དུ་འགྱུར། སྔོན་ལྷ་ཁང་དེའི་འཁྱམས་ཀྱི་དབུས་སུ་ཁྲ་མེན་མཆོད་རྟེན་ཞེས་པ་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་ནི་ཞྭ་ཡི་ལྟེ་གནས་སུ་ཡིན་པ་དང་དེའི་འོག་ཏུ་དམ་སྲི་སྡུག་པ་ཅན་གནན་ཡོད་པ་ཀློང་ཆེན་པས་སླར་ཡང་གནན། གླང་དར་དུས་འགྱེལ་བའི་རྡོ་རིང་ཡང་བསླང་། ཇུན་གར་དམག་གི་སྐབས་སུ་འབྲི་གུང་རིག་འཛིན་ཆོས་གྲགས་ཀྱིས་མཐུ་བསྐྱོན་པས་སོག་དམག་གིས་དགྲ་བྱེད་མི་ཐུབ་ཅེས་གསུངས། གཞན་ཡང་དགོན་དེར་ཕྱོགས་བཞིར་དར་ཆེན་བཞི་དང་། དུར་ཁྲོད་བཞི། བླ་ཤིང་བཞི། མཆོད་རྟེན་བཞི་སོགས་ཡོད། ད་ལྟ་སྔོན་གྱི་རྡོ་རིང་དང་། གཡུ་སྒྲོན་མའི་བླ་ཤིང་སོགས་དང་། འདུ་ཁང་དང་མཆོད་རྟེན་གསར་བཞེངས་གནང་བ་སོགས་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད།
ཁ་སི་ཐྲིས།
ཁ་སི་ཐྲིས་(Castries)ནི་སེན་ཊ་ལུ་ཤི་ཡ་ཡི་རྒྱལ་ས་རེད།
སེ་ར་ཆོས་སྡིངས་
སེ་ར་དགོན་པའི་ཤར་ངོས་རི་སྟེང་དུ་ཡོད་པའི་ཆོས་སྡིངས་ནི་རྗེ་ཙོང་ཁ་པའི་སྒྲུབ་ཁང་ཡིན་། རབ་བྱུང་བདུན་པའི་མེ་ཕག(་༡༤༠༧)ལོར་མཁས་གྲུབ་དགེ་ལེགས་དཔལ་བཟང་(པཎ་ཆེན་སྐུ་ཕྲེང་དང་པོ་)རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་མཇལ་བར་ཕེབས་ས་ཡང་དེ་གར་ཡིན་པ་དང་། རྗེ་ཙོང་ཁ་་པས་《དབུ་མ་རྩ་ཤེའི་ཊཱིཀ་ཆེན་》སོགས་གསུང་ས་ཡང་དེ་གར་ཡིན་། སེ་ར་ནས་དཀོན་གཉེར་མི་གཅིག་གཏོང་སྲོལ་ཡོད་།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
ཚུལ་བཞིན་བགྱིས་པ
སྤྱི་ཡོངས་ཀྱི་ལུགས་སྲོལ་དང་བཐུན་པར་བྱེད་དགོས་པ།
༄༅།། མད་ཐཱ་བྲིས་པའི་འཕྲིན་བཟང་བཞུགས་སོ།།
མད་ཐཱ་བྲིས་པའི་འཕྲིན་བཟང་བཞུགས་སོ་ཞེས་པ་ནི་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་དཔེ་ཆ་ཞིག་རེད།
ཚེ
སྲོག་གི་མིང་གི་རྣམས་གྲངས་ཏེ། གཤམ་དུ་ས་སྡེའི་ནང་སྲོག་ཆགས་ཞེས་པ་དེར་གཟིགས
ཨོ་གོ་ཏ།
ཨོ་གོ་ཏ་(༡༡༨༦-༡༢༤༡)(སོག་པོའི་སྐད།: )ནི་སོག་ཡུལ་ཀྱི་ག་གན་ཞིག་རེད།
ཚུལ་བཞི
ཡི་གེའི་ཚུལ། སྤྱིའི་ཚུལ། སྦས་པའི་ཚུལ། མཐར་ཐུག་གི་ཚུལ་ལོ། །ཡང་ན་རང་བཞིན་གྱི་ཚུལ། གབ་པའི་ཚུལ། སྦས་པའི་ཚུལ། མི་བསྟན་པའི་ཚུལ་རྣམས་སོ། །དེ་ལ་གསལ་བར་དབྱེ་ན། ཡི་གེའི་ཚུལ་ནི། ཨེ(མེ། དྲག) བཾ(ཆུ། དབང) ལཾ(ས་ རྒྱས) མ(རླུང་། ཞི)བཞིས་འཁོར་ལོ་བཞི་སྟོན་པ་ལྟ་བུའོ། །སྤྱི་ཚུལ་ནི། ཕར་ཕྱིན་གྱི་ལམ་སྔགས་ཀྱིས་ཀྱང་བརྗོད་བྱར་བསྟན་པས་ཐུན་བ་ཡིན་པས་སོ། །སྦས་པའི་ཚུལ་ནི། གོང་མའི་ཡུལ་དུ་གྱུར་པ་ལ་འོག་མའི་ཡུལ་དུ་མ་གྱུར་བའོ། །མཐར་ཐུག་གི་ཚུལ་ནི་། དེ་ལས་གོང་དུ་བོང་དབྱུང་དུ་མེས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་སོ། །ཡང་ཚུལ་བཞི་ལ་འདྲེན་ཚུལ་གཞན་ཞིག་སྟེ། སྤྱིའི་དོན། གཞུང་གི་དོན། རྒྱས་པའི་དོན། མཐར་ཐུག་གི་དོན་རྣམས་མངོན་གསུམ་དུ་གྱུར་པ་བཅས་བཞིའོ། །
ཚུལ་གསུམ
རྟགས་ཡང་དག་གི་ཚུལ་གསུམ་ནི། ཕྱོགས་ཆོས(ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད) རྗེས་ཁྱབ(མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཉིད་ལ་ཡོད་པར་ངེས་པ) ལྡོག་ཁྱབ་ཀྱི་ཚུལ(མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ལ་མེད་པ་ཉིད་དུ་ངེས་པ)
འཛམ་གླིང་རྒྱ་མཚོའི་ཉིན་མོ།
མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱིས་སྐབས་༦༣པའི་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་ཆེན་ཐོག་ལོ་རེའི་ཟླ་༦པའི་ཚེས་༨ཉིན་དེ་འཛམ་གླིང་གི་རྒྱ་མཚོའི་ཉིན་མོར༼རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་རྒྱ་མཚོའི་དྲིལ་བསྒྲགས་ཉིན་མོར༽གཏན་ཁེལ་བྱས་ཡོད།དེ་སྔའི་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་དྲུང་ཡིག་ཆེན་མོ་བ་ཧྥན་ཅི་ཝེན་གྱིས་ཤིས་ཚིག་སྒྲོན་སྐབས་མིའི་རིགས་ཀྱིས་རྒྱ་མཚོའི་ཁོར་ཡུག་ལ་སྦགས་བཙོག་ཚབས་ཆེན་གཏོང་བཞིན་ཡོད་པས་མི་སྒེར་དང་ཚོགས་པ་ཚང་མར་རྒྱ་མཚོའི་ཁོར་ཡུག་ལ་སྲུང་སྐྱོང་དང་ནན་ཏན་གྱིས་རྒྱ་མཚོའི་ཐོན་ཁུངས་དོ་དམ་བྱེད་པའི་འོས་འགན་ཡོད་ཅེས་གསལ་སྟོན་བྱས་ཡོད།
༢༠༠༩ལོའི་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱིས་ཐེངས་དང་པོའི་འཛམ་གླིང་གི་རྒྱ་མཚོའི་ཉིན་མོའི་གཙོ་བརྗོད་དུ༼ང་ཚོའི་རྒྱ་མཚོ།ང་ཚོའི་འགན་འཁྲི༽ཞེས་པར་གཏན་ཁེལ་བྱས་ཡོད་པ་མ་ཟད་ཉིན་དུས་དེ་ཡང་ཟླ་༦པའི་ཚེས་༨ཉིན་མོར་བསྒྱུར་བཅོས་བྱས་ཡོད།
གནམ་མཆོད་པ་
སོག་པོའི་སྐད་དུ་ལྷ་མཆོད་པ་ལ་གནམ་མཆོད་པའམ་གནམ་ལྷ་མཆོད་པ་ཟེར་ཞིང། དེ་ནི་བོན་པོའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་བཤད་སྲོལ་ཡོད་ལ། ཡང་བཤད་སྲོལ་གཅིག་ལ་རྒྱལ་པོ་ནི་གནམ་གྱི་ལྷས་འཇིག་རྟེན་གྱི་བདག་པོར་བསྐོས་པ་ཡིན་པས་རྒྱལ་པོས་ངེས་པར་དུ་གནམ་གྱི་ལྷ་མཆོད་དགོས་པ་ཡིན་ཟེར།
སུབ་ནད་
དེ་ནི་སིབ་འབྲུམ་ནད་དུག་གིས་བསྐྱེད་པའི་མྱུར་བའི་རང་བཞིན་གྱི་དབུགས་ལམ་གྱི་འགོ་ནད་ཅིག་ཡིན། དེའི་ནད་རྟགས་ནི་ཚ་ལངས་པ་དང་དབུགས་ལམ་གྱི་འབྱར་སྐྱི་དང་རྒྱུ་མའི་འབྱར་སྐྱི། འགྲམ་པའི་ནང་སྐྱི་བཅས་ལ་ཚད་མི་འདྲ་བའི་འབྲུམ་ཐོར་འབྱུང་ཞིང་། ལུས་ཡོངས་ལ་དམར་འབྲུམ་འབྱུང་ངེས། འབྲུམ་ཐོར་ཡལ་རྗེས་སྨུག་མདོག་གི་རྨ་ཤུལ་ཡོད་ཅིང་། རྒྱུན་དུ་གློ་བའི་གཉན་ཚད་ཞོར་དུ་འབྱུང་བ་ཡིན། ནད་དེ་བྱིས་པའི་བདེ་ཐང་ལ་གནོད་པ་ཧ་ཅང་ཆེ་ཞིང་ཟླ་བརྒྱད་ཡན་གྱི་བྱིས་པར་འབྱུང་ཚད་ཆེས་མཐོ།
ཨེ་ལི། (གསུང་རབ།)
ཨེ་ལི་(עֵלִי)ནི་གསུང་རབ་ནང་གི་མི་སྣ་གཅིག་རེད།
༡༨༢༢ལོ།
༡༨༢༢ལོ་ནི་ཀེ་ལུའོ་ཀེ་ལི་ཡའི་ལོ་ཐོའི་ནང་བཀོལ་སྤྱོད་བྱས་པའི་ལོ་ཞིག་ཡིན།
གནམ་ལྕགས་
ནམ་མཁའ་ནས་བབས་པའི་ཐོག་ལ་གནམ་ལྕགས་ཟེར་བ་ཡིན་ཀྱང། སྤྱིར་བཏང་ལ་གནམ་ལྕགས་ཟེར་བ་ཐོག་ས་ལ་བབས་པའི་མདེའུ་ལ་ཟེར་སྲོལ་གཅིག་དང། མེ་མདའ་དང། མེ་སྒྱོགས་ལ་གནམ་ལྕགས་ཀྱི་མདའ་པོ་ཆེ་ཟེར་སྲོལ་ཡང་ཡོད་པས་སྐབས་དང་སྦྱར་ནས་ཤེས་པར་དགོས།
གནམ་སྟོང་
ཚེས་སུམ་ཅུ་ཐམ་པའི་མིང་སྟེ་བོད་ཟླའི་ཚེས་སུམ་ཅུའི་དགོང་མོ་གནམ་ལ་ཟླ་བ་མཐོང་རྒྱུ་མེད་པའི་སྟོང་སངས་ཡིན་པའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་མིང་དེ་ལྟར་བཏགས་པ་ཡིན།
ཨལ་ཕཱ།
ཨལ་ཕཱ་ནི་གསུང་རབ་ནང་གི་མི་སྣ་གཅིག་རེད།
གནམ་དུ་བྱོན་
གནའ་རབས་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་བཤད་སྲོལ་ལ། ཡུལ་གྱི་རྒྱལ་པོ་དང་བཙུན་མོ་རྣམས་འདས་པ་ལ་ཞེ་ས་བྱེད་ཚེད་གནམ་དུ་གཤེགས་ཞེས་བརྗོད་སྲོལ་འདུག དེ་ནི་ཐོག་མར་རྒྱལ་པོ་རྣམས་གནམ་ནས་མི་ཡུལ་གྱི་བདག་པོར་ཕེབས་པ་དང། འདས་པའི་ཚེ་སྔར་གང་ནས་ཕེབས་པའི་གནམ་གྱི་ལྷ་ཡུལ་དེ་རང་དུ་ཕྱིར་ཕེབས་པ་ཞེས་པའི་གོ་དོན་ཡོད།
མོང་གལ་ཁན།
མོང་གལ་ཁན་(༡༢༠༩-༡༢༥༩)ནི་སོག་ཡུལ་ཀྱི་ག་གན་ཞིག་རེད།
སུང་རྒྱལ་རབས།
སུང་རྒྱལ་རབས་
སུ་མོ་སྦེ་ག
རི་པིན་གྱི་སུ་མོ་སྦེ་གར་རི་པིན་དུ་"རྒྱལ་ཁབ་གྱེད་རྩལ་"ཞེས་པའི་མིང་ཡོད། དེ་སྔ་མོའི་དུས་སུ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཆོ་ག་ཞིག་ཡིན་ལ། རྗེས་སོར་ལུས་རྩལ་སྦྱོང་བརྡར་དུ་གྱུར་ནས་འཕེལ་རྒྱས་བྱུང་བ་རེད། སུ་མོ་སྦེ་གའི་འགྲན་སྡུར་ལ་ཞུགས་པའི་ལུས་རྩལ་པ་ཚང་མར་ཡུན་རིང་པོའི་སྦྱོང་བརྡར་ནན་པོ་ཐོབ་ཡོད་ལ། གཟུགས་གཞི་ལེགས་པོ་ཡོད་ཅིང་ལྷག་པར་ལུས་པོའི་ལྗིད་ཚད་དེ་ཚད་དང་ལྡན་པ་ཡོད་དགོས། དེའི་ཕྱིར་རི་པིན་གྱི་སུ་མོ་སྦེ་གའི་ལུས་རྩལ་པ་ཚང་མ་ཤ་རྒྱགས་ཡིན​།
ཁིན་སི་ཐོན།
ཁིན་སི་ཐོན་(Kingstown)ནི་སེན་ཊི་བིན་སེན་ཊི་དང་གི་རི་ན་ཌིན་སི་ཡི་རྒྱལ་ས་རེད།
གེབ་རི་ཨེལ།
གེབ་རི་ཨེལ་ནི་གསུང་རབ་ནང་གི་མི་སྣ་གཅིག་རེད།
སུང་ཐའེ་ཙུའུ།
སུང་ཐའེ་ཙུའུ་(༩༢༧-༩༧༥)(རྒྱ་སྐད།: 宋太祖)ཀྲའོ་ཁོང་དབྱིན་(རྒྱ་སྐད།: 赵匡胤)ནི་སུང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་འཛུགས་ལཁན་གོང་མཡིན​། ཁོང་ནི་མ་གཞིར་ཀྲོའུ་ཕྱི་མའི་དམག་དཔོན་ཆེན་མོ་ཞིག་ཡིན་ལ་ཀྲོའུ་ཧྲི་ཙུང་གིས་ཡིན་ཆེས་བརྟན་པོ་བྱེད། ཀྲོའུ་ཧྲི་ཙུང་གྲོངས་རྗེས། ཁོང་གིས་ཁྲེན་ཆའོ་ས་ཆར་དམག་འགྱུར་བསླངས་ནས་རང་ཉིད་གོང་མ་མཛད་དེ་སུང་རྒྱལ་རབས་བཙུགས། ཁོང་གིས་དམག་འགྱུར་ལ་བརྟེན་ནས་སྲིད་དབང་བླངས་པ་ཡིན་པས། སྲིད་དབང་བཅད་བཟུང་དང་དམག་དཔོན་གྱིས་སྒེར་གཅོད་བྱེད་པ་སོགས་ཀྱི་ཉེན་ཁ་གསལ་བོར་མཁྱེན་གྱིན་ཡོད་པར་བརྟེན། གོང་མརྒྱལ་པོ་བྱས་ནས་ལོ་ངོ་གཅིག་ཀྱང་མ་འགོར་པར། གསོལ་སྟོན་མཚན་གསོལ་ལམིང་གཡར་ནས་དྲིན་གཟོ་དང་དྲག་ཤུལ་སྦྲགས་མར་སྤྱད་དེ་དམག་དཔོན་འགའ་ཞིག་ལ་དམག་དབང་སྤྲོད་དུ་བཅུག་པ་ལ། ལོ་རྒྱུས་སྟེང་དུ་"ཆང་ཕོར་བཏེགས་ནས་དམག་དབང་བླངས་"ཞེས་སུ་བརྗོད། དུས་དེ་ནས་བཟུང་སྲིད་དབང་དང་དམག་དབང་། ནོར་དབང་སོགས་ཚང་མ་དབུས་སྲིད་དུ་དབང་བར་མཛད་དེ་དབུས་སྲིད་དུ་དབང་ཆ་གཅིག་སྡུད་བྱེད་པའི་ལམ་ལུགས་ལ་ཤུགས་སྣོན་མཛད།
གོ་པེ་ཆེན་ཁན།
གོ་པེ་ཆེན་ཁན་(༡༢༡༥-༡༢༩༤)(སོག་པོའི་སྐད།: Сэцэн хаан)ནི་སོག་ཡུལ་ཀྱི་ག་གན་དང་ཡོན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ཧྭང་ཏེ་ཞིག་རེད།
དགེ་རྒན་དུས་ཆེན་
དགེ་རྒན་དུས་ཆེན་ཞེས་པ་ནི་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་ལ་ཐུགས་རྗེ་ཞུ་བའི་དུས་ཆེན་ཞིག་ཡིན་པ་དང་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་གི་དགེ་རྒན་དུས་ཆེན་གྱི་དུས་ཚེས་འདྲ་ཡི་མེད། ་ཧྭ་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་སྐམ་ས་ཆེན་པོའི་ས་ཁུལ་གྱི་དུས་ཆེན་ནི་ཟླ་༩པའི་ཚེས་༡༠ཉིན་མོར་ཡིན།ཀྲུང་གོའི་ཉེ་རབས་དང་དེང་རབས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་དགེ་རྒན་དུས་ཆེན་གྱི་དུས་ཚེས་མི་འདྲ་བ་མང་པོ་ཐོན་མྱོང་ཡོད།༡༩༨༥ལོར་སྐབས་དྲུག་པའི་རྒྱལ་ཡོངས་མི་དམངས་འཐུས་ཚོགས་རྒྱུན་ལས་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་གི་ཚོགས་འདུ་ཐེངས་དགུ་པའི་ཐོག་རྒྱལ་སྲིད་སྤྱི་ཁྱབ་ཁང་གིས་དགེ་རྒན་དུས་ཆེན་གཏན་ཁེལ་བྱེད་པའི་གྲོས་གཞིར་གྲོས་འཆམ་བྱུང་སྟེ་༡༩༨༥ལོའི་ཟླ་༩པའི་ཚེས༡༠ཉིན་དེ་དངོས་སུ་ཀྲུང་གོའི་དགེ་རྒན་དུས་ཆེན་ཐེངས་དང་པོར་གཏན་ཁེལ་བྱས་ཡོད།
དགེ་རྒན་དུས་ཆེན་གཏོང་དགོས་པའི་དོན་སྙིང་ནི་མི་དམངས་དགེ་རྒན་གྱི་ཆབ་སྲིད་གནས་བབས་དང་སྤྱི་ཚོགས་གནས་བབས་གོང་མཐོར་བཏང་སྟེ་དགེ་རྒན་གྱི་ལས་ཀ་དེ་དོན་ངོ་མའི་སྒོ་ནས་སྤྱི་ཚོགས་ཐོག་མི་གཞན་གྱིས་བརྩི་བཀུར་ཐོབ་པ་དང་ཡིད་སྨོན་སྐྱེས་པའི་ལས་རིགས་ཤིག་ཏུ་གྱུར་ནས་དགེ་རྒན་ལ་བརྩི་བཀུར་དང་སློབ་གསོར་མཐོང་ཆེན།ཤེས་བྱར་དོ་བཀུར།ཤེས་ལྡན་མི་སྣར་བརྩི་བཀུར་བཅས་བྱེད་པའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་རྣམ་པ་བཟང་པོ་ཞིག་ཆགས་རྒྱུར་ཕན་པ་ཡོད་པ།སྤྱི་ཚོགས་ཡོངས་སུ་སློབ་གསོའི་བྱ་གཞག་ལ་དོ་ཁུར་གྱིས་ཀྲུང་ཧྭ་མི་རིགས་ཡོངས་ཀྱི་ཚན་རིག་རིག་གནས་བྱང་ཚད་གོང་མཐོར་འགྲོ་རྒྱུར་ཕན་པ་ཡོད།
གནམ་གྱི་ཁྲི་བདུན་
དེ་ཡང་སྤྲེའུ་དང་བྲག་སྲིན་ལས་འཆད་པའི་སྤེའུ་དྲུག་པོ་ཇེ་མང་དུ་སོང་ནས་བོད་ཡུལ་འདི་མིའི་གླིང་ཕྲན་དུ་གྱུར།  དེ་ནས་རུས་ཆེན་བཞི་རུ་གྱེས།  རིམ་བཞིན་བོད་ཡུལ་འདི་མིའི་རྒྱལ་ཁམས་སུ་གྱུར་བ་དེ་ལ་ཡང་ཐོག་མར་གཅིག་གྱུར་མིན་པའི་རྒྱལ་ཕྲན་སིལ་མ་བཅུ་གཉིས་དང་བཞི་བཅུ་ལྟ་བུ་མང་དུ་བྱུང་ཞིང་། ཁྱད་པར་ལྗོངས་འདིར་མངའ་བསྒྱུར་བའི་རྒྱལ་བོ་མེད་ན་རིགས་རུས་ཆེན་པོ་འདི་གནས་དཀའ་བར་དགོངས་ནས་སྤོ་བོའི་ཡུལ་དུ་བྱ་མོ་བཙུན་བྱ་བའི་བུད་མེད་ཅིག་ལ་བུ་སྤུན་དགུ་སྐྱེས་པ་ལས་ཆུང་ཤོས་ཨུ་བེ་ར་ཟེར་བ་བཞིན་མཛེས་པ།  ལག་སོར་དྲ་བས་འབྲེལ་བ།  མཐུ་རྩལ་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བ་ཞིག་བྱུང་བ་དེ་ཡུལ་མི་ཀུན་གྱིས་གདོན་འདྲེར་རྩིས་ཏེ་ཡུལ་དེ་ནས་ཕུད་པ་རིམ་གྱིས་ཡར་ལུང་དུ་སླེབས་པ་ན།  ཡར་ལུང་གི་མི་བསམ་ཤེས་མཁན་བཅུ་གཉིས་བོད་སྤྱིའི་རྒྱལ་བོ་འཚོལ་བའི་སྐབས་དང་ཁེལ་ཏེ་བྱང་ལམ་གཡའ་མོ་གོང་ཟེར་བ་དེར་ཕྲད།  ཁོ་ཚོས་ཁྱེད་སུ་ཡིན།  གང་ནས་འོངས་ཞེས་དྲིས་པས་ལན་དུ་ང་སྤོ་བོའི་ཡུལ་ནས་ཡོང་།  ད་བོད་ལ་འགྲོ་ཟེར།  དེ་ན་ཁྱེད་ལ་མཐུ་རྩལ་གང་འདྲ་ཡོད་ཞེས་པས་ང་ནུས་པ་ཆེ་དྲག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཡུལ་ནས་ཕུད་པ་ཡིན་ཞེས་སྨྲས།  འོ་ན་ཁྱེད་བོད་ཀྱི་རྗེ་ཨེ་ནུས་ཞེས་པས།  ལན་དུ་ཁྱེད་རྣམས་ཀྱི་ང་གཉའ་པར་ཁྲི་ལ་བཏེག་གྱིས་དང་།  མཐུ་སྟོབས་རྫུ་འཕྲུལ་རིམ་གྱིས་ཤེས་འོང་ཞེས་སྨྲས་བ་བཞིན་འབངས་རྣམས་ཀྱིས་དེ་ལྟར་བྱས་ནས་རྗེ་རུ་བཀུར་བས་མཚན་ལའང་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་ཞེས་སོ།།  ཞེས་གསལ་བར་བརྟག་ན།  གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་ནི་ཡུལ་སྤོ་བོ་ནས་བྲོས་བྱོལ་དུ་ཕེབས་ཤིང་བོད་སྐད་ཤེས་པའི་བོད་མི་རང་ཡིན་པ་མཐོང་ཐུབ་ན།  གཞན་ཆོས་འབྱུང་མང་པོའི་ནང་།  རྒྱ་གར་སོགས་ནས་འོང་བར་བཤད་པའང་མང་མོད།  ཆོས་ཀྱི་འབྱུང་ཁུངས་རྒྱ་གར་ཡིན་ན་རྗེ་བོའི་འབྱུང་ཁུངས་ཀྱང་རྒྱ་གར་ཡིན་དགོས་པའི་ངེས་པ་ཡེ་ནས་མེད།  འགྲོ་སྟངས་འདི་ནི་མཛུབ་མོ་གང་སྟོན་ཤར་ཞེས་པའི་དཔེ་ལས་དཔྱོད་ཤེས་ཀྱི་འགྲོ་སྟངས་ཤིག་མ་རེད་དོ།།  ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་སྐབས་སུ་དེ་ལྟར་སོང་ཚེ་དོན་ངོས་དང་ཐག་རིང་བར་མི་འགྱུར་རམ།  དེ་ནས་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོས་བོད་ཁམས་གཅིག་གྱུར་མཛད་དེ་སྐུ་མཁར་ཐོག་མ་ཡུམ་བུ་བླ་སྒང་བཞེངས།  སུན་པའི་དཔོན་པོ་ཨ་ཡོངས་རྒྱལ་བ་བཏུལ།  སྣུབས་རྗེས་སྲིད་པའི་རྒྱལ་ཕྲན་འབངས་སུ་འདུས།  དེ་བས་གཉའ་ཁྲི་ནི་བོད་སྤྱི་ལ་དབང་བའི་རྒྱལ་བོའི་ཐོག་མར་གྱུར་རོ།།
གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་དང་གནམ་མུག་མུག་གི་སྲས་མུ་ཁྲི་བཙན་པོ་ནི་བོད་དུ་གཡང་དྲུང་བོན་དར་རྒྱས་མཛད་མཁན་གཙོ་བོ་ཡིན།  བོན་རྣམས་ཀྱིས་ཁོངས་ལ་བརྩི་བཀུར་ཆེན་པོ་བྱེད།  བོན་ལུགས་ལྟར་ན་བཙན་པོ་འདིས་གསས་མཁར་ཁོ་མ་ནེའུ་ཆུང་བཞེངས།  ཞང་ཞུང་ནས་མཁས་པ་ཆེན་པོ་གཤེན་ནམ་མཁའ་སྣང་བ་མདོག་ཅན་ལ་སོགས་པ་བརྒྱ་དང་བརྒྱད་གདན་དྲངས།  བོད་དུ་བོན་གྱི་འདུ་གནས་སམ་དགོན་ཆེན་པོ་བཞི་ཅུ་རྩ་ལྔ་བཙུགས།  བོན་གྱི་གསུང་རབ་མདོ་འབུམ་རྒྱུད་མཛོད་སོགས་པོ་ཏི་མང་པོ་བསྒྱུར།  དེ་ཡང་།  དག་པ་ལྷའི་ཡི་གེ་སྟག་གཟུགས་སྤུངས་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར།  སྟག་གཟུགས་སྤུངས་ཡིག་ཞང་ཞུང་གི་ཡིག་རྒན་དུ་བསྒྱུར།  ཡིག་རྒན་སྨར་སྦྲག་ཏུ་བསྒྱུར།  དེ་སྨར་ཆེ་ཆུང་དུ་བསྒྱུར།  སྨར་ཆེན་དབུ་ཆེན་ནམ་གཟབ་ཏུ་བསྒྱུར།  ཡིག་སྣ་འབྲུ་མ་ལས་བརྩམས་སོ་ཞེས་སྐབས་དེ་དུས་སུ་བོད་ལ་ཡི་གེ་ཡོད་པར་གསུངས་འདུག  བཙན་པོ་མུ་ཁྲིའི་སྐུ་གཤེན་(སྐུ་གཤེན་ནི་སྔར་བོད་ཀྱི་བཙན་པོ་རིམ་བྱོན་གྱི་དུས་སུ་རྒྱལ་བོའི་སྐུའི་རིམ་གྲོ་བྱེད་མཁན་གྱི་བོན་པོ་རྣམས་ལ་ཞེ་སའི་ཚིག་གིས་འབོད་ཚེ་སྐུ་གཤེན་དང་སྐུ་བོན་ཟེར)ཅོའུ་ལན་ཚས་མཛད་ཅེས་གསལ།
མུ་ཁྲི་བཙན་པོ་དང་ས་དིང་དིང་གི་སྲས་དིང་ཁྲི་བཙན་པོ།  སྐུ་གཤེན་ཅོའུ་སྨིན་དཀར་གྱིས་བྱས།  བཙན་པོ་འདིས་གསས་མཁར་ཁོ་མ་ཡོངས་རྩེ་བཞེངས་ཞེས་གསལ།   ༈ དིང་ཁྲི་བཙན་པོ་དང་སོ་ཐམ་ཐམ་གྱི་སྲས་སོ་ཁྲི་བཙན་པོ།  སྐུ་གཤེན་ཅོའུ་འོད་དཀར་གྱིས་བྱས།  གསས་མཁར་དགུ་ར་དགུ་འཁྱུད་བཞེངས།  ༈ སོ་ཁྲི་བཙན་པོ་དང་དོག་མེར་མེར་གྱི་སྲས་མེར་ཁྲི་བཙན་པོ།  སྐུ་གཤེན་ཅོའུ་ཤངས་དཀར་གྱིས་བྱས།  གསས་མཁར་ཟོ་བོ་ཁྱུང་ལག་བཞེངས།  ༈ མེར་ཁྲི་བཙན་པོ་དང་གདགས་ཀྱི་ལྷ་མོ་དཀར་མོའི་སྲས་གདགས་ཁྲི་བཙན་པོ།  སྐུ་གཤེན་ཅོ་ན་མི་ཆེན་གྱིས་བྱས།  གསས་མཁར་གཡུང་དྲུང་ལྷ་རྩེ་བཞེངས།  ༈ གདགས་ཁྲི་བཙན་པོ་དང་སྲིབ་ཀྱི་ལྷ་མོ་དཀར་མོའི་སྲས་སྲིབ་ཁྲི་བཙན་པོ།  སྐུ་གཤེན་ཅེའུ་ཞལ་དཀར་གྱིས་བྱས།
མུ་ཁྲི་བཙན་པོ་ནས་འདིའི་བར་གསང་སྔགས་ཀྱི་བོན་རྣམས་དང་ཁྱད་པར་སྤྱི་སྤུངས་ཀྱི་བོན་རྣམས་དར་ཞིང་རྒྱས་པ་བྱུང་ཟེར།  འདི་ཡན་གདུང་རབས་བདུན་རྣམས་འདྲ་སྟེ།  སྲས་རྣམས་ཀྱིས་རྟའི་ཆིབས་ཁ་ཐུབ་པ་ན་ཡབ་རྣམས་གཤེགས་སྐབས་རྨུ་ཐག་ལ་འཇུས་ནས་གནམ་དུ་ཡལ་སོང་བས་པུར་དང་བང་སོ་མེད་ཅེས་བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་སུ་གྲགས།  འོན་ཀྱང་ཡབ་རྣམས་རྨུ་ཐག་ལ་འཇུས་ནས་གནམ་དུ་ཡལ་སོང་ཟེར་བ་ནི་བོན་གཏམ་ཁོ་ན་སྟེ།  འདི་ནི་སྲས་རྣམས་ཀྱིས་ཆིབས་ཁ་ཐུབ་པ་ན་རྒྱལ་སྲིད་སྲས་ལ་གཏད་དེ་རྒྱལ་བོ་རང་ཉིད་རྒྱལ་ས་དང་བྲལ་ནས་སྲིད་ལ་ཐེ་གཏོགས་མི་བྱེད་པར་གནས་ཤིང་།  གཤེགས་སྐབས་པུར་མེ་རུ་སྒྲོན་པའམ་ཡང་ན་བྱ་ལ་མཆོད་པ་སོགས་བྱས་པས་བང་སོ་ཡང་མེད་པར་ངེས་པ་ལས།  རྨུ་ཐག་འཇུས་ནས་ལྷའི་ཡུལ་ལ་ཆས་སོང་ཟེར་བ་དེ་བཙན་པོ་ལྷ་ཡིན་སྙམ་པའི་རྨོངས་དད་ཀྱིས་དེ་ལྟར་བཤད་པར་སྣང་ངོ་།།
མུ་འགོད།༢༠༡༦-༩-༢༡
ཀུན་མཁྱེན་ཇོ་མོ་ནང་པ་
མཚན་དངོས་ཤེས་རབ་རྒྱལ་མཚན། མཚན་གཞན་ཀུན་མཁྱེན་དོལ་པོ་བ་ཡང་ཞུ། གངས་ཅན་གྱི་ལྗོངས་སུ་བྱུང་བའི་དབུ་མ་གཞན་སྟོང་གི་ལྟ་བའི་བཞེད་སྲོལ་ཐོག་མར་གཏོད་པར་མཛད་པ་ཡིན། འཁྲུངས་ཡུལ་མངའ་རིས་དོལ་པོ་བན་ཚང་ཀ་ཡོ་རིའི་གྲོང་ཁྱེར་དུ་ཡབ་ཡེ་ཤེས་དབང་ཕྱུག་དང་། ཡུམ་ལྷ་མོ་ཚུལ་ཁྲིམས་རྒྱན་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་རབ་བྱུང་ལྔ་པའི་ཆུ་འབྲུག་(༡༢༩༢)ལོར་སྐུ་འཁྲུངས། བླ་མ་སྐྱི་སྟེང་པ་སོགས་བསྟེན་ནས་གསང་སྔགས་སྔ་འགྱུར་སྐོར་དང་། དབུ་མ་རིགས་ཚོགས། རིག་གནས་ཆུང་བའི་རིགས་བཅས་གསན་སྦྱོང་མཛད། དགུང་ལོ་བཅུ་གཅིག་ལ་ཕེབས་སྐབས་མཁན་པོ་ཚུལ་ཁྲིམས་སྙིང་པོ་སོགས་ལས་དགེ་ཚུལ་གྱི་སྡོམ་པ་བཞེས་པའི་མཚན་ལ་ཤེས་རབ་རྒྱལ་མཚན་ཞེས་གསོལ། དགུང་ལོ་བཅུ་དྲུག་ནས་ལོ་ཤས་བར་སྐྱི་སྟོན་འཇམ་དབྱངས་གྲགས་པ་ལས། ཚད་མ་དང་། ཕར་ཕྱིན། མངོན་པ། སྔགས་ཕྱོགས་ཀྱི་ཕྲེང་བ་སྐོར་གསུམ་སོགས་མང་པོ་གསན། སློབ་དཔོན་རིན་ཆེན་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དྲུང་ནས་བྱམས་ཆོས་སྡེ་ལྔ་སོགས་ཕར་ཕྱིན་དང་དབུ་མའི་སྐོར་གསན་ནས་མཁྱེན་རྩལ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་གྱུར་ཏེ་ཀུན་མཁྱེན་ཞེས་པའི་བསྔགས་བརྗོད་ཀུན་གྱིས་སྒྲོགས་པར་གྱུར། རབ་བྱུང་ལྔ་པའི་མེ་སྟག(༡༣༢༦)ལོར་གདན་ས་པའི་ཁྲིར་ཕེབས་ཏེ། མདོ་སྔགས་དབང་ལུང་ཁྲིད་བཤད་སོགས་གདུལ་བྱའི་དད་མོས་དང་མཐུན་པར་ཆོས་འཁོར་རྒྱ་ཆེར་བསྐོར་ཞིང་སེང་དབར་ལ་རིས་མེད་ཀྱི་བླ་མ་མང་པོའི་དྲུང་ནས་ཆོས་བཀའ་གསན་བཞེས་དང་། ཉམས་བཞེས་ཟུང་འབྲེལ་དུ་བསྐྱངས་པས་གཞན་སྟོང་དབུ་མ་ཆེན་པོའི་ལྟ་སྒོམ་ཐུགས་ལ་འཁྲུངས་ཏེ་དེའི་སྐོར《ངེས་དོན་རྒྱ་མཚོ》ལ་སོགས་པའི་གྲུབ་མཐའི་ཆོས་བཅུ་དྲུག་དུས་འཁོར་སྐོར་ཆོས་ཚན་བཅོ་བརྒྱད་སོགས་གསུང་རྩོམ་མང་དུ་མཛད་དེ་རང་ཉིད་ཀྱི་བཞེད་སྲོལ་ངེས་དོན་དབུ་མའི་ལྟ་སྒོམ་ལུང་རིགས་གཉིས་ཀྱི་སྒོ་ནས་གསལ་བཤད་མཛད། གདན་སར་ལོ་བཅུ་བདུན་བཞུགས་རིང་སྐུ་འབུམ་ཆེན་མོ་གསར་བཞེངས་མཛད་པ་སོགས་སྐུ་གསུང་ཐུགས་ཀྱི་མཛད་འཕྲིན་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པས་སྐུ་ཚེ་མཐར་འཁྱོལ་པར་མཛད། དགུང་ལོ་བདུན་ཅུར་ཕེབས་པ་རབ་བྱུང་དྲུག་པའི་ལྕགས་གླང(༡༣༦༡)ལོར་དགོངས་པ་མྱ་ངན་ལས་འདས། རྣམ་ཐར་ཞ་ལུ་ལོ་ཙཱ་བ་དང་། འགའ་རོང་པས་མཛད་པ་ཞིག་ཡོད་ཚོད་འདུག་ཀྱང་བདག་གིས་མ་མཇལ་ཞིང་། འདིར་བཀོད་པ་ནི་མདོ་སྨད་འཛམ་ཐང་གི་མཁས་དབང་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་ངག་དབང་བློ་གྲོས་གྲགས་པས་མཛད་པའི《ཇོ་ནང་ཆོས་འབྱུང་ཟླ་བའི་སྒྲོན་མེ》ནས་གནད་བསྡུས་བྱས་པ་ལགས་པས་ཞིབ་པར་དེར་གཟིགས།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
བསྟན་སྲུང་ཡེ་ཤེས་དཔལ་ལྡན་ལྷ་མོ་
ཡེ་ཤེས་དཔལ་ལྡན་ལྷ་མོ་  Yeshe Paldan Lhamo
བསྟན་སྲུང་ཡེ་ཤེས་དཔལ་ལྡན་ལྷ་མོ་ནི་རྨ་ལྷོ་ཁུལ་རྨ་ལྷོ་སོག་རྫོང་མཐོ་ཡུལ་མ་ཡུལ་ཚོའི་ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་སྤྱི་ལེ37ཆོད་པའི་མཚམས་སུ་ཡོད། མཐོ་ཚད་ལ་མཚོ་ངོས་ལས་སྨི3627ཡོད། མཚོ་འདིར་མ་ཅིག་དཔལ་ལྡན་ལྷ་མོ་གནས་པས་ལབ་ཙེ་དང་གཞི་བདག་གཉིས་ཀའི་མཚན་ལ་ལྷ་མོའི་བླ་མཚོའམ་བླ་མཚོ་ཞེས་འབོད། ལྷ་མོ་འདི་གྲུབ་མཐའ་རིས་མེད་ཀྱིས་བསྟེན་ཅིང་དེ་ལུགས་ཀྱི་ལྷའི་འབག་སྐུ་དང་ཙ་ཀ་ཡོད། ཐུ་མེད་ཐོར་གོད་དམ་མདོ་གསུམ་ཞང་སྡེ་གཞུང་གིས་མཆོད་བཀུར་བྱེད་པའི་གནས་བདག་ཅིག་ཡིན། གནས་བདག་ནི་ལྷ་མོ་དབྱངས་ཅན་མ་དྲག་པོའི་སྐུར་བཞེངས་པ་དཔལ་ལྡན་ལྷ་མོ་ཡིན། བསྟན་སྲུང་ཡེ་ཤེས་པ་ཡིན་པས་ཚེ་འདི་ཕྱི་གཉིས་ཀའི་མགོན་སྐྱབས་དང་། རྒྱལ་བའི་བསྟན་དང་བསྟན་འཛིན་སྐྱེས་བུ་སྐྱོང་བའི་བསྟན་སྲུང་གི་གྲས་ཡིན། དེ་བས་ལས་རྒྱུ་འབྲས་ཚུལ་བཞིན་སྲུང་སྟེ་ལྷ་བཤོས་དང་དཀར་གསུམ་མངར་གསུམ་དང་བཟང་དྲུག་ལ་སོགས་ཀྱིས་མཆོད་ན་ཕྱི་ནང་གསང་བའི་བར་ཆད་ཐམས་ཅད་བཟློག་པ་དང་ཚེ་རབས་ཀུན་ཏུ་རྗེས་སུ་འཛིན། སྐུ་མདོག་མཐིང་ནག་ཞལ་གཅིག་ཕྱག་གཉིས་མ། ཕྱག་གཡས་རྡོ་རྗེས་མཚན་པའི་བེ་གྱོན་འཕྱར་བ། གཡོན་པས་ཞལ་ཐོད་ཐུགས་ཀར་འཛིན་པ། སྤྱན་གསུམ་གློག་ལྟར་འཁྱུག་ཅིང་ཞལ་གདངས་མཆེ་བཞི་གཙིགས། རེ་ནག་སྟོད་གཡོགས་ཅན་ཤོ་རྡེའུ་དཀར་ནག་རྔ་ཤ་ལ་འཕྱང་བའི་ཆ་བྱད་ཅན་དྲེའུ་གྭ་བ་སྲིན་པོའི་ཐོད་སྒ་དང་པགས་པས་གཡོགས་པ། གོང་རྨེད་སྲབ་མཐར་གདུག་པའི་སྤྲུལ་ལས་བྱས་པ་ལ་བཅིབས་པ། ནག་མོ་འབུམ་ཤ་ཟ་སྟོང་གིས་བསྐོར་བའི་འཁོར་ཚོགས་ཅན་ཞིག་ཡིན་པ་ལྷ་མོའི་བསྐང་བཤགས་དང་ལས་ཚོགས་སོགས་སུ་གསལ། ཡུལ་འདིར་ཀུན་འཁྱེན་སྐུ་ཕྲེང་གཉིས་པས་མཆོད་བཀུར་ལབ་ཙེ་ཐོག་　　མར་བརྩིགས་པ་དང་། རིག་གསར་རྗེས་སུ་ཡང་ཀུན་མཁྱེན་སྐུ་ཕྲེང་དྲུག་པ་དང་ཤིང་བཟའ་སྐལ་བཟང་སོགས་སྐྱེས་ཆེན་དམ་པ་མང་བོས་བཀའ་བསྒོས་བྱིན་རླབས་མཛད། ལོ་རེའི་ཉིན་བཟང་སྐར་བཟང་ལ་མཆོད་བསྟོད་བྱེད་པ་ཡིན།
ཚིགས་བཅད་གཅིག་
ཚིག་རྐང་བཞི། རྒྱ་གར་སྐད་དུ་ཤོ་ལོ་ཀ་གཅིག་ཟེར། ཚིགས་བཅད་སྦྱོར་ཚུལ་བཞི། གྲོལ་བ། རིགས། མཛོད། འདུས་པའོ།
ཚིགས་ཆེན་བརྒྱད་
ལག་པའི་དཔུང་མགོ་གཡས་གཡོན་གཉིས་དང་། གྲུ་མོ་གཡས་གཡོན་གཉིས། དཔྱི་གཡས་གཡོན་གཉིས་དང་། པུས་མོ་གཡས་གཡོན་གཉིས་བཅས་བརྒྱད།
ཏི་ཀི་ཀུ།
ཏི་ཀི་ཀུ་ནི་གསུང་རབ་ནང་གི་མི་སྣ་གཅིག་རེད། (ཐེ་ཏུ། ༣་༡༢)
གུ་ཝེ་ཐི་མ་ལ་གྲོང་ཁྱེར།
གུ་ཝེ་ཐི་མ་ལ་གྲོང་ཁྱེར་(Guatemala City)ནི་གུ་ཝེ་ཐི་མ་ལ་ཡི་རྒྱལ་ས་རེད།
ཚུ་རོལ་མཐོང་བའི་དངོས་པོ་
ཀ་བ། བུམ་པ། ནམ་མཁའ་ལྟ་བུ་ཀུན་རྫོབ་པའི་ཆོས་ཞིག་ལ་འཇོག་པ་ཡིན། ཚུ་རོལའཇོག་པའི་རྒྱུ་མཚན་ནི་སེམས་ཅན་རྒྱུད་ཀྱི་སེམས་ནི་འཕགས་པའི་མཉམ་བཞག་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་དངོས་ཡུལ་ལས་ཚུ་རོལ་དུ་གྱུར་པའི་གནད་ཀྱི་ཡིན།
ཚེས་གཅིག་སྐྱེ་བ་གཉིས
སྐུ་ཚེ་གཅིག་ལ་མི་རབས་གཉིས་ཀྱི་དུས་ཡུན་ཡོད་པ་ལ་ཟེར། སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་བཤད་སྲོལ་ལ། སངས་རྒྱས་ཤཱཀྱ་མུ་ནེ་འཇིག་རྟེན་དུ་བྱོན་སྐབས་མི་ཡི་ཚེ་ཚད་ཆ་སྙོམས་ལོ་བརྒྱ་ལོན་པའི་དུས་དང་། རྒྱལ་པོ་ལྷ་ཐོ་ཐོ་རིའི་དུས་མིའི་ཚེ་ཚད་ཆ་སྙོམས་ལོ་དྲུག་ཅུ་ཡས་མས་ཀྱི་དུས་ཡིན་རུང་། ཁོང་དགུང་ལོ་བརྒྱ་དང་ཉི་ཤུའི་བར་དུ་བཞུགས་པ་དེའི་རིང་ལ་མི་རབས་གཉིས་ཀྱི་དུས་ཡུན་ལོངས་པའི་དབང་གིས་སྐྱེ་བ་གཉིས་ལེན་པ་དང་འདྲ་བའི་དོན་ཡིན།
ཚུགས་ཐུང་
བོད་ཡིག་དབུ་མེད་ཀྱི་ཡིག་གཟུགས་རིགས་ཤིག་ཡིན།
ཐེ་ཇི་བང་སོ།
ཐེ་ཇི་བང་སོ་(རྒྱ་གར་སྐད།: ताज महल)ནི་རྒྱ་གར་གྱི་རྒྱལ་ས་ཏི་ལི་གསར་པའི་ཤར་ལྷོ་ན་ཡོད་ཅིང་། སྤྱི་ལོ་༡༦༣༡ལོར་བཞེང་མགོ་བརྩམས། དེ་ནི་རྒྱ་གར་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་གི་རྒྱལ་པོ་རཱ་ཛ་ཧན་གྱིས་བརྩེ་འདང་ཟབ་པའི་ལྕམ་མོ་ཐེ་ཇི་ལ་ཆེད་དུ་བཞེངས་པ་ཡིན། ཐེ་ཇི་བང་སོའི་བཟོ་བཀོད་གཙོ་བོ་ཚང་མ་རྡོ་ཀ་མ་རུ་དཀར་པོ་བརྩིགས་ནས་གྲུབ་ལ། རྨང་རྡོའི་ཕྱོགས་བཞིར་པྲ་ཚིལ་སྒྲོན་མའི་དབྱིབས་ཅན་གྱི་མཚོད་རྟེན་རིང་ཞིང་སྣེ་འབིག་པ་བཞི་ཀྲོང་ངེར་ལངས་ཡོད་པ་ནི་བང་སོ་སྲུང་བའི་སྲུང་དམག་བཞི་དང་མཚུངས།
ལུང་སྟོན་པ་ཟེ་ཀ་རི་ཡཱ།
ཟེ་ཀ་རི་ཡཱ་ནི་གསུང་རབ་ནང་གི་མི་སྣ་གཅིག་རེད།
ཚུང་དབང་
(賨王)ཐང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་གོང་མ་ཐང་ཀའོ་ཙོང་གིས་རྒྱལ་པོ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོར་གོ་སའི་མིང་ཐེངས་གཉིས་ཕུལ་བའི་རྗེས་མ་ལ་ཙུང་ཝང་ཞེས་པའི་ཆོ་ལོ་འདི་ཕུལ་བ་དང་ཕོ་ཉ་ལྷ་སར་འབྱོར་སྐབས་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོ་འདས་ཞེས《ཐང་དེབ》(唐书)ལས་གསལ།
ཚུར་མཐོང་
སོ་སོ་སྐྱེ་བོའི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་ཤིག་སྟེ་ཚེ་འདི་ཙམ་གྱི་བདེ་བ་མཐོང་ནས་དོན་དུ་གཉེར་བ་ལས། འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་དུ་རྟོག་དཔྱོད་གང་ཡང་མི་འཇོག་པ།
ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕན་ཡོན་བཞི་
མདོ་ལས། ཚུལ་ཁྲིམས་འདི་ནི་བདེ་བའི་མཆོག ཐར་པའི་ལམ། ཡོན་ཏན་གྱི་གཞི། སངས་རྒྱས་ཀྱི་རྒྱུ་ཞེས་པ་ལྟར་རོ། །
སི་མེ་ཡོན། (གསུང་རབ།)
སི་མེ་ཡོན་ནི་གསུང་རབ་ནང་གི་མི་སྣ་གཅིག་རེད།
འོད་དཔག་མེད་ཀྱི་བསྟོད་པ་ཞིང་མཆོག་སྒོ་འབྱེད་མ།རྩོམ་སྒྲིག་བྱེད་བཞིན་པ།
༄༅། ། ན་མཿཤྲྰི་གུ་རུ་མཉྫུ་གྷོ་ཥྰ་ཡ། བདེ་གཤེགས་ཀུན་གྱིས་བསྔགས་པའི་བདེ་བ་ཅན། །རྣམ་དག་ཞིང་གི་དབང་ཕྱུག་བཅོམ་ལྡན་འདས། །ལྷ་མིའི་སྟོན་པ་མགོན་པོ་ཚེ་དཔག་མེད། །རྒྱལ་བའི་དབང་པོས་འགྲོ་ལ་འཆི་མེད་སྩོལ༑༑སྣ་ཚོགས་སྣོད་ཀྱི་དབྱེ་བ་མཐའ་ཡས་པའི། །དང་བའི་ཆུ་ལ་སྤྲིན་བྲལ་ཟླ་གཟུགས་བཞིན། །སྐལ་ལྡན་གྲངས་མེད་འགྲོ་ལ་ཅིག་ཅར་དུ། །རྣམ་པ་དུ་མར་སྟོན་པ་ཁྱོེད་ཀྱི་སྐུ། །མཐའ་ཡས་གདུལ་བྱའི་སོམ་ཉིའི་དྲ་བ་རྣམས། །སྐད་གཅིག་ཉིད་ལ་སོ་སོར་གཅོད་མཛད་ཅིང་། །ཡང་དག་དོན་ལ་བློ་གྲོས་མིག་འབྱེད་པའི། །རྒྱུན་མི་འཆད་པར་སྒྲོག་པ་ཁྱོད་ཀྱི་གསུང་། །ཤེས་བྱ་ཀུན་ལ་རབ་འབྱམས་མཁྱེན་པ་འཕྲོ། །རྒྱུད་ལྔའི་འགྲོ་ལ་ཐུགས་བརྗེའི་གཞན་དབང་གྱུར། །མཁྱེན་བརྩེ་ནུས་པས་སྲིད་ཞིའི་འཇིགས་ལས་སྐྱོབ། །འབད་རྩོལ་མཚན་མས་མི་གཡོ་ཁྱོད་ཀྱི་ཐུགས། །ཉིན་བྱེད་ཟེར་གྱིས་ལྷ་ཡི་ལམ་ལ་བཞིན། །དཔག་ཡས་ཞིང་ཀུན་མཐའ་མེད་འོད་དཔུང་གིས། །ཡོངས་སུ་འགེངས་པའི་གཟི་བརྗིད་ཕུང་པོའི་སྐུས། །སྐལ་ངན་བདག་གི་མིག་གི་དགའ་སྟོན་སྒྲུབས། །སྙན་པའི་འབྲུག་སྒྲ་རྨ་བྱའི་སྙིང་ལ་བཞིན། །ཐོས་པ་ཙམ་གྱིས་བདེ་བའི་མཆོག་སྟེར་བའི། །ཡན་ལག་ལྔ་དང་ལྡན་པའི་ཚངས་དབྱངས་ཀྱིས། །རྣ་བའི་ལམ་དུ་བདུད་རྩིའི་ཟེགས་མ་ཐོར། །ནམ་མཁའི་དབྱིངས་སུ་སྤྲིན་ཕུང་ཞི་བ་བཞིན། །སྟོང་པའི་ངང་དུ་རིག་པ་ཞུགས་གྱུར་པའིས།༑༑སྤྲོས་ཀུན་ཉེར་ཞི་ཞི་བའི་ཐུགས་མཆོག་གིས། །ཀུན་རྟོག་ཡིད་ཀྱི་དམིགས་གཏད་ཐམས་ཅད་ཞི། །རྒྱལ་བ་ཀུན་གྱིས་དཔག་མེད་བསྐལ་པ་རུ༑༑བརྗོད་ཀྱང་ཕ་མཐའ་རྙེད་པར་མི་སླ་བའི། །ཁྱོད་ཀྱི་ཡོན་ཏན་ཕུང་པོ་ཅི་འདྲ་བ། །དེ་འདྲ་བདག་གིས་བརྗོད་པའི་ཡུལ་ལས་འདས། །དེ་ཕྱིར་མི་ཟད་ཡོན་ཏན་གཏེར་གྱུར་ཅིང་། །ཉེས་པའི་ས་བོན་མཐའ་དག་གཏན་སྤངས་པ། །ཁྱོད་དང་མཚུངས་པའི་སྟོན་པ་གཞན་ཡོད་མིན། །དེ་སླད་ཁྱོད་ཉིད་གཅིག་པུ་འགྲོ་བའི་སྐྱབས། །སྐྱོབ་པ་ཁྱོད་ཀྱིས་སྨོནལམ་བྱེ་བ་བརྒྱས། །ལེགས་པར་བསྒྲུབ་པའི་ཞིང་མཆོག་དམ་པ་གང་། །སྡུག་བསྔལ་རྣམས་ཀྱི་མིང་ཡང་མ་འབྱུང་བས། །བདེ་བ་ཅན་ཞེས་ཡོངས་སུ་གྲགས་པ་དེར༑༑ཚེ་འདིའི་སྣང་བ་ནུབ་པར་གྱུར་ཙམ་ན། །འདབ་སྟོང་པདྨའི་སྦུབས་སུ་སྐྱེས་མ་ཐག། །ཆུ་སྐྱེས་དབུས་ནས་ཐོགས་པ་མེད་བྱུང་སྟེ། །ཁྱོད་སྐུ་མཐོང་ནས་གསུང་གིས་ཚིམ་པར་ཤོག། །མགོན་པོ་ཁྱོད་ལས་ཐེག་མཆོག་གཏམ་ཐོས་ནས། །སྲིད་པའི་འདམ་དུ་བྱིང་རྣམས་བསྒྲལ་ཕྱིར་དུ། །སྤྱན་རས་གཟིགས་དང་མཐུ་ཆེན་ཐོབ་གཉིས་ཀྱིས། །ཇི་ལྟར་སྤྱོད་པ་དེ་ལྟར་བདག་གྱུར་ཅིག། །
ཅེས་མགོན་པོ་འོད་དཔག་མེད་ཀྱི་བསྟོད་པ་ཞིང་མཆོག་སྒོ་འབྱེད་ཅེས་བྱ་བ་འདི་ནི་མང་དུ་ཐོས་པའི་རྒྱལ་ཁམས་པ་བློ་བཟང་གྲགས་པའི་དཔལ་གྱིས་གངས་ཅན་ཁྲོད་ཀྱི་གངས་རིའི་དབང་པོ་འོ་དེ་གུང་རྒྱལ་གྱི་ལྷ་ཞོལ་དུ་སྦྱར་བའོ༑༑
ཨོལ་ཇ་ཐུལ།
ཨོལ་ཇ་ཐུལ་(༡༢༦༥-༡༣༠༧)(སོག་པོའི་སྐད།: Өлзийт)ནི་སོག་ཡུལ་ཀྱི་ག་གན་དང་ཡོན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ཧྭང་ཏེ་ཞིག་རེད།
ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་བའི་ཉེས་དམིགས་བཅུ་
སྟོན་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་སྨད་པ། ལྷ་རྣམས་ཀྱིས་སྨད་པ། གྲོགས་ཚངས་པ་མཚུངས་པར་སྤྱོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྨད་པ། ཚུལ་བཞིན་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་ཚེ་བདག་ཉིད་ཀྱིས་སྨད་པ། ཆོས་ཉིད་ཀྱིས་སྨད་པར་འོས་པ། ཕྱོགས་དང་ཕྱོགས་མཚམས་སུ་མི་སྙན་པ་འཕེལ་བ། ཆོས་མ་ཐོས་པ་ཐོས་པར་མི་འགྱུར་བ། སྔར་ཐོས་པ་བརྗེད་པར་འགྱུར་བ། ས་ལམ་གྱི་རྟོགས་པ་སྐྱེ་བར་མི་འགྱུར་བ། འགྱོད་བཞིན་དུ་འཆི་ཞིང་ཤི་ནས་ངན་འགྲོར་འགྲོ་བ་རྣམས་སོ། །
ཨ་ཡུ་པར་པ་ཏ།
ཨ་ཡུ་པར་པ་ཏ་(༡༢༨༥-༡༣༢༠)(སོག་པོའི་སྐད།: Аюурбарбад)ནི་སོག་ཡུལ་ཀྱི་ག་གན་དང་ཡོན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ཧྭང་ཏེ་ཞིག་རེད།
ཙོ་ལུའུའི་སྐད།
ཙོ་ལུའུའི་སྐད་ཡིག་ནི་ལྷོ་ཨ་ཧྥེ་རི་ཁ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྐད་ཡིག་རེད།
༄༅༎ ཡོངས་ཁྱབ་གསལ་བསྒྲགས་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང༌།
དོན་ཚན་དང་པོ།
ཐང་སྐྱབས་དགོན
ཐང་སྐྱབས་ལྕགས་ཟམ་ནས་སྤྱིར་བཏང་འཁོར་ལམ་བརྒྱུད་སྤྱི་ལེ་གཅིག་ཙམ་སོང་ན་ཐང་སྐྱབས་གྲོང་དབུས་སུ་དགོན་དེ་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད། དགོན་དེ་ནི་ཐོག་མར་བཀའ་གདམས་པའི་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་ཀོ་ཤམ་པ་ཆེན་པོས་ཕྱག་འདེབས་གནང་མཛད། ཀོ་ཤམ་པས་དགོན་དེ་ཕྱག་མ་བཏབ་གོང་གནས་དེར་ཉི་མ་ལྷ་ཁང་ཞེས་ལྷ་ས་གཙུག་ལག་ཁང་མ་བཞེངས་གོང་ཡང་འདུལ་གྱི་གཙུག་ལག་ཁང་ཞེས་ཆུ་རྡོ་གྲམ་རིལ་གྱིས་བཞེངས་ཤིང་རྟེན་དུ་དུས་གསུམ་སངས་རྒྱས་ཉེ་སྲས་བརྒྱད་ཀྱིས་བསྐོར་བ། གཙོ་སྐུ་རྣམ་སྣང་གི་སྐུ་བརྙན་བྱེ་མ་ཨ་འཁྲུངས་ལས་གྲུབ་པ་སོགས་ཡོད་གསུངས། དེ་རྗེས་ཀོ་ཤམ་པས་རྒྱ་རྡོ་ལས་བརྩིགས་པའི་འདུ་ཁང་བཞེངས། ཐང་སྐྱབས་ཞེས་པ་ནི། སྔོན་ཇུན་གར་གྱི་དམག་གནས་དེར་ལྷགས་ཏེ་མེ་རྒྱག་སྐབས་སྐུ་གཉེར་གྱིས་མགོན་པོ་བེང་གི་ཞལ་ཐང་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་བསྟན་པས་མེ་ཤི་སྟབས་ཐང་སྐྱབས་དགོན་ཞེས་དང་། ཕག་མོ་དགོན། བ་དགོན་པ། ཉི་མ་དང་། བེ་གསེར། རྣམ་རྒྱལ་སེར་ཁང་བཅས་ཀྱིས་རྒྱུན་ཆོས་གནང་དགོས། དགོན་དེར་གཙོ་བོ་ཉི་མ་ལྷ་ཁང་ཀ་རིང་བཞི་དང་། འདུ་ཁང་ཀ་བ་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞིར་དགེ་འདུན་བརྒྱ་ལྷག་གིས་རི་བོ་དགེ་ལྡན་ཕྱག་ལེན་མཛད་པ་ཡིན། ད་ལྟ་སྔོན་གྱི་ཉི་མ་ལྷ་ཁང་དང་། འདུ་ཁང་རྙིང་པའི་ལྡེབས་རིས། གཞན་ཡང་སྐུ་བརྙན་གསར་བཞེངས་གནང་བ་སོགས་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད། ཡང་དགོན་དེ་ནས་རྐང་ཐང་མར་ཆུ་ཚོད་གསུམ་ཙམ་སོང་ན་སྐམ་སྐམ་ཞེས་པར་རྭ་སྒྲེང་གི་དགོན་ལག་གཅིག་དང་། ཡང་མུ་མཐུད་སོང་ན་གཡག་སྡེ་པཎ་ཆེན་གྱི་སློབ་མས་ཕྱག་བཏབ་གནང་བས་འོད་སྣ་དགོན་ཞེས་པ་སོགས་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད།
ཚེ་གླིང་དོ་དམ
བོད་རབ་བྱུང་བཅུ་བཞི་པའི་ས་ཡོས་ཆིང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་གོང་མ་རེན་ཙུང་ཅ་ཆིང་ཁྲི་ལོ་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞི་པའི(༡༨༡༩)ལོར། སྐབས་དེའི་བོད་ས་གནས་ཀྱི་སྲིད་སྐྱོང་དེ་མོ་འཇིགས་མེད་རྒྱ་མཚོ་འབྲུམ་ནད་ཀྱིས་འདད་ཚབ་ཏུ་ཚེ་སྨོན་གླིང་ཧོ་ཐོག་ཐུ་སྐུ་ཕྲེང་གཉིས་པ་བཇམ་དཔལ་ཚུལ་ཁྲིམས(དགའ་ལྡན་ཁྲི་ཐོག་དོན་གསུམ་པ)སྲིད་སྐྱོང་དུ་བསྐོས་ཏེ་ལོ་ཉི་ཤུ་རྩ་ལྔའི་རིང་སྲིད་དབང་བཟུང་ཞིང་། དེའི་རིང་ཆོས་ཁྲིམས་དང་སྲིད་ཁྲིམས་གཉིས་ཀར་ཧ་ཅང་དམ་དྲགས་པ་དང། ལྷག་པར་དུ་བཀའ་ཤག་སོགས་མཐོ་རིམ་དཔོན་རིགས་དང་། པཎ་ཆེན་ཨེར་ཏེ་ནེའི་ཞབས་གྲས། བོད་དུ་བཅའ་སྡོད་ཨམ་བན་བཅས་དང་མཐུན་པོ་མ་བྱུང་བའི་རྐྱེན་གྱིས། བོད་ཀྱི་རབ་བྱུང་བཅུ་བཞི་པའི་ཤིང་འབྲུག་ཆིང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་གོང་མ་ཞོན་ཙུང་ཏའོ་ཀོང་ཁྲི་ལོ་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞི་པའི(༡༨༤༤)ལོར། སྐམས་དེའི་ལྷ་སར་རྒྱུན་སྡོད་ཨམ་བན་ཆིས་ཧྲན(琦善)གྱིས་གོང་མར་སྙན་ཞུ་ཕུལ་རྗེས་བཀའ་ཕབ་པ་ལྟར། བོད་ཟླ༨པའི་ཚེས༣ཉིན་གློ་བུར་དུ་ཚེ་སྨོན་གླིང་གི་ཛ་སག་བསྐལ་བཟང་རྣམ་རྒྱལ་ཨམ་བན་གྱི་ཡཱ་མོན་དུ་བསྐོངས་ཏེ་འཕྲལ་དུ་འཛིན་བཟུང་ཐོག། རྩེ་པོ་ཏ་ལའི་ལྟག་སྒོ་རྒྱབ་དུ་བཙོན་འཇུག་བྱས། སྲིད་སྐྱོང་ཚེ་སྨོན་གླིང་རང་ཉིད་སྐབས་དེར་གླིང་ཁར་སྤྲོ་སྐྱིད་གཏོང་བཞིན་པའི་མུར་བཀའ་བློན་ཟུར་ཁང་པ་ཡོང་ནས་སྲིད་སྐྱོང་གྱི་ཐམ་ཀ་རྩིས་ལེན་བྱས་ཤིང་། ཚེས་དྲུག་ཉིན་སྲིད་སྐྱོང་གི་ལས་ཐམ་པཎ་ཆེན་ཨེར་ཏེ་ནི་བསྟན་པའི་ཉི་མར་ཕུལ་ཏེ་སྲིད་སྐྱོང་ལས་ཚབ་དུ་བསྐོས། བོད་ཟླ༡༢ཆེས་གསུམ་ཉིན་ཚེ་སྨོན་གླིང་སྲིད་སྐྱོང་འཛིན་བཟུང་བྱས་ཐོག། རྩེ་པོ་ཏ་ལའི་ལྟག་སྒོ་རྒྱབ་ཏུ་བཙོན་འཇུག་དང་། ཛ་སག་བསྐལ་བཟང་རྣམ་རྒྱལ་ལྷ་ས་སྣང་རྩེ་ཤག་གི་བཙོན་ཁང་དུ་བཙོན་འཇུག་བྱས་རྗེས། ཚེ་སྨོན་གླིང་བླ་བྲང་ལ་སྒོ་ཐེལ་བརྒྱབ། དེ་ནས་དུས་ཚོད་རིང་པོ་མ་སོང་བརཚེ་སྨོན་གླིང་དང་། ཛ་སག་བསྐལ་བཟང་རྣམ་རྒྱལ་བཅས་ཟི་ལིང་ལ་རྒྱང་ཕུད་བཏང་སྟེ། ཡང་སྲིད་རྩད་གཅོད་མི་ཆོག་པའི་རྡོ་རིང་གི་ཡི་གེ་ཡང་བསླངས། ཚེ་སྨོན་གླིང་བླ་བྲང་དང་དགོན་པའི་རྒྱུ་ནོར་རྣམས་དབུས་གཙང་ཁུལ་གྱི་དགོན་པ་ཁག་ལ་བགོ་བཤའ་དང་། མཆོད་གཞིས་ཁག་རྣམས་གཞུང་བཞེས་བཏང་སྟེ། དེའི་དོ་དམ་བྱེད་མཁན་དཔོན་རིགས་ཟུར་དུ་བསྐོས་པ་ལ། ཚེ་སྨོན་གླིང་དོ་དམ་པ་ཟེར་ཞིང་། དོ་དམ་རྩེ་དྲུང་མཁན་ཆུང་གཅིག་དང་། དྲུང་ཡིག་གཅིག། གད་པ་ཁང་གཉེར་མི་གཉིས་བཅས་ཡོད།
ཡོན་རྒྱལ་རབས།
ཡོན་རྒྱལ་རབས་
ཙོ་ལུའུ་པ།
ཨ་ཧྥེ་རི་ཁ་ལྷོ་མའི་མི་ནག་ལས་ཙོ་ལུའུ་པ་ནི་ཨ་ཧྥེ་རི་ཁ་ལྷོ་མའི་མིང་གྲགས་ཆེ་བའི་རིགས་རྒྱུད་ཅིག་རེད། ཙོ་ལུའུ་པ་ནི་རྫ་སྨུག་མདོག་གི་ལུས་སྟོད་སྒྲེན་མོར་འདུག་པ་ལ་དགའ་ཞིང་སྐེ་ལ་རང་གིས་བསྐྲུན་པའི་སྐེ་རྒྱན་འདོགས། སྐྱེས་ཕོ་ཚོས་ད་རུང་རྔོན་གཤོར་བྱས་ནས་ཐོབ་པའི་གཅན་གཟན་གྱི་པགས་པས་རང་ཉིད་ལ་རྒྱན་སྤྲོ་བར་བྱེད།
ཀུའོ་ཧྲོའུ་ཅིང་།
ཡོན་རྒྱལ་རབས་དུས་ཀྱི་སྐད་གྲགས་ཆེ་བའི་གནམ་དཔྱད་རིག་པ་བ་དང་གྲངས་རྩིས་རིག་པ་བ་ཀུའོ་ཧྲོའུ་ཅིང་(༡༢༣༡-༡༣༡༦)(རྒྱ་སྐད།: 郭守敬)ནི། ཆུ་བེད་མགས་པ་དང་འཕྲུམ་ཆས་གསར་གཏོད་པ་ཞིག་ཀྱང་ཡིན། ཁོང་གིས་ལོ་གཅིག་གྲངས་ཐང་ནི་༣༦༥.༢༤༢༥ཡོད་པ་ཚད་འཇལ་གཏན་འཁེལ་བྱས་པ་དེ་ནུབ་ཕྱོགས་པ་ལས་ལོ་ངོ་༣༠༠ཡིས་སྔ།
གོ་ལུག།
གོ་ལུག་(༡༢༨༡-༡༣༡༡)(སོག་པོའི་སྐད།: хүлэг)ནི་སོག་ཡུལ་ཀྱི་ག་གན་དང་ཡོན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ཧྭང་ཏེ་ཞིག་རེད།
ཚུལ་ཁྲིམས་གསུམ་
དགེ་བ་ཆོས་སྡུད་ཀྱི་ཚུལ་ཁྲིམས། སེམས་ཅན་དོན་བྱེད་ཀྱི་ཚུལ་ཁྲིམས། ཉེས་སྤྱོད་སྡོམ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་སོ། །ཡང་ན། འཇིགས་སྐྱོབས་ཀྱི་ཚུལ་ཁྲིམས། ལེགས་སྨོན་གྱི་ཚུལ་ཁྲིམས། ངེས་འབྱུང་གི་ཚུལ་ཁྲིམས།
ཚུལ་མིན་བྱ་སྤྱོད་
ཁྲིམས་དང་མི་མཐུན་པའི་བྱ་སྤྱོད།
སི་ཏི་ཕ་ལ།
སི་ཏི་ཕ་ལ།(༡༣༠༣-༡༣༢༣)(སོག་པོའི་སྐད།: Шадбал)ཡུང་ན་སིདྔྷི་ཕ་ལ།ནི་སོག་ཡུལ་ཀྱི་ག་གན་དང་ཡོན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ཧྭང་ཏེ་ཞིག་རེད།
༡༨༢༠ལོ།
༡༨༢༠ལོ་ནི་ཀེ་ལུའོ་ཀེ་ལི་ཡའི་ལོ་ཐོའི་ནང་བཀོལ་སྤྱོད་བྱས་པའི་ལོ་ཞིག་ཡིན།
ཚུལ་སྤྱོད་བདེ་འཇགས་
ཚུལ་དང་མཐུན་པའི་བྱ་སྤྱོད་ལ་བརྟེན་ནས་སྤྱི་ཚོགས་བདེ་འཇགས་སུ་གནས་པ།
ཚུལ་ཁྲིམས་ཉམས་པའི་སྡུག་བསྔལ་བཅུ་གཉིས་
ཉོན་མོངས་པས་གདུངས་པའི་སྡུག་བསྔལ། ཀུན་ཏུ་འཆོལ་བའི་སྡུག་བསྔལ། གནོད་པའི་སྡུག་བསྔལ། འདོད་པའི་སྡུག་བསྔལ། ཕོངས་པའིསྡུག་བསྔལ། དགོས་པའི་སྡུག་བསྔལ། གླེང་བའི་སྡུག་བསྔལ། ཀུན་ཏུ་སྤོང་བའི་སྡུག་བསྔལ། བཀུར་སྟི་མེད་པའི་སྡུག་བསྔལ། རྣམ་པར་སྨད་པའི་སྡུག་བསྔལ། ཡིད་ལ་བཅགས་པའི་སྡུག་བསྔལ། ཚེ་ཕྱི་མར་ངན་སོང་དུ་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་སྡུག་བསྔལ། བདེ་འགྲོར་ཡང་ཚངས་སྤྱོད་དགའ་བའི་རྒྱུ་མཐུན་སྡུག་བསྔལ་བཅས་སོ། །
ཧྥོའུ་ག་སི།
ཧྥོའུ་ག་སི་(ཧྥ་རན་སིའི་སྐད།: Fougasse)ནི་ཧྥ་རིན་སིའི་བག་ལེབ་རེད།
ཀ་ཚལ་དགོན
ཀ་ཚལ་དགོན་ནི་མལ་གྲོ་གུང་དཀར་རྫོང་ནས་སྣུམ་ནག་འཁོར་ལམ་བརྒྱུད་སྤྱི་ལེ་གཅིག་ཙམ་དང་དེ་ནས་སྤྱི་ལེ་གཉིས་ཙམ་བྱང་ངོས་སུ་སྤྱིར་བཏང་འཁོར་ལམ་བརྒྱུད་སོང་ན་ཀ་ཚལ་གྲོང་དབུས་སུ་དགོན་དེ་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད། དགོན་དེ་ནི་ཐོག་མར་མཐའ་འདུལ་ཡང་འདུལ་གྱི་གཙུག་ལག་ཁང་ཡིན་ཅིང་། དེའང་ཆོས་རྒྱལ་སྲོང་བཙན་གནས་དེར་ཕེབས་སྐབས་ཤྭ་བ་ཡུ་མོ་ཞིག་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་གཟིགས་སྣང་བྱུང་། དེ་ནས་ཡུ་མོ་ཡལ་བ་དང་ཡུ་མོའི་གཙུག་ཏོར་གྱི་ཚུལ་ལྟ་བུ་ཞིག་བཞུགས་པས་ཆོས་རྒྱལ་གྱིས་གནས་དེར་གནས་དེར་ལྷ་ཁང་ཞིག་བཏབ། གཙུག་ལག་ཁང་ནང་ཆོས་རྒྱལ་ཉིད་ཀྱི་འདྲ་སྐུ་དང་། ཕྱག་འཁོར་སོགས་ཡོད ༡༥༥༣ལོར་རྗེ་བཙུན་རིན་ཆེན་ཕུན་ཚོགས་ཀྱིས་དེར་ཡོད་བཀའ་གདམས་ཀྱི་དགོན་ཤུལ་དང་ཀ་ཚལ་ལྷ་ཁང་སྦྲེལ་ཏེ་ཀ་ཚལ་སྒྲུབ་སྡེ་བཏབ། དགོངས་པ་ཡང་ཟབ་དང་། ཛཱ་སྤེར་ཉམས་ལེན་གྱི་སྲོལ་གཏོད་དེ་འབྲི་གུང་པས་བདག་གིར་མཛད། རྗེ་སྐྱོབ་པ་འཇིག་རྟེན་མགོན་དང་། རྗེ་རིན་ཆེན་ཕུན་ཚོགས་སོགས་ཀྱི་སྐུ་བརྙན། རྗེ་རིན་ཆེན་ཕུན་ཚོགས་ཀྱི་སྐུ་གདུང་གི་ཆ་ཤས་བཞུགས་པའི་མཆོད་རྟེན་བཀྲ་ཤིས་འོད་འབར་སོགས་རྟེན་གསུམ་ཁྱད་པར་ཅན་དང་། རྒྱལ་བ་ཚངས་དབྱངས་རྒྱ་མཚོའི་གཟིམས་ཁང་སོགས་ཡོད་ལ་གསེག་ཤང་གནྡིའི་ལྷ་ཁང་ཞེས་པ་ཞིག་ཀྱང་ཡོད་། གསེག་ཤང་ཞེས་པ་ནི་ཐུབ་པ་རྩ་ཆེན་ཞིག་ཡོད་པས་མཚན་དེ་ལྟར་ཐོགས། ད་ལྟ་སྔོན་གྱི་གསེག་ཤང་གི་ཤུལ་དུ་དར་ཆེན་དང་། སྔོན་གྱི་ལྷ་ཁང་ཉམས་གསོ་གནང་བའི་ནང་དུས་གསུམ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྐུ་བརྙན་གསར་བཞེངས་གནང་བ་སོགས་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད།
ཡེ་སུར་ཐེ་མུ་ཙིང་དབང།
ཡེ་སུར་ཐེ་མུ་ཙིང་དབང་(༡༢༩༣-༡༣༢༨)(སོག་པོའི་སྐད།: Есөнтөмөр)ནི་སོག་ཡུལ་ཀྱི་ག་གན་དང་ཡོན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ཧྭང་ཏེ་ཞིག་རེད།
ཚུལ་བཞིན་བགྱིས་པ་
སྤྱི་ཡོངས་ཀྱི་ལུགས་སྲོལ་དང་བཐུན་པར་བྱེད་དགོས་པ།
སེ་ར་རྗེ་བཙུན་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་མཚན་
རྗེ་འདི་ནི་ཉང་སྟོས་ཕྱུགས་པོ་གཞུང་སྨིན་དྲུག་ཁྱུང་རྩེ་ཞེས་པའི་དཔོན་རྒྱུད་དུ་ཡབ་ནང་སོ་བསོད་ནམས་འཕེལ་དང་། ཡུམ་སྒྲོམ་འབུམ་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་རབ་བྱུང་བརྒྱས་པའི་ས་གླང་(༡༤༦༩)ལོར་འཁྲུངས་། དགུང་ལོ་དྲུག་ལ་རྒྱལ་བ་དགེ་འདུན་གྲུབ་ཆབ་ཚན་ལ་ཕེབས་པ་སྐབས་འཁེལ་གྱིས་གདན་དྲངས་ཏེ་གྲུབ་རྒྱལ་ལུགས་ཀྱི་ཚེ་དབང་ཞུ་གནང་མཛད་། དགུང་ལོ་བདུན་ལ་གནས་རྙིང་ཆོས་རྗེ་ཀུན་དགའ་བདེ་གེགས་རིན་ཆེན་གྱི་དྲུང་དུ་དགེ་བརྙེན་གྱི་སྡོམ་པ་བཞེས་། མཚན་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་མཚན་ཞེས་གསོལ་། དེའི་དྲུང་ནས་ཟབ་ཆོས་མང་དུ་གསན་། སྨིན་དྲུག་ཁྱུང་རྩེར་བཞུགས་ནས་དཀའ་ཆེན་བཞིའི་རྩ་གཞུང་དང་། རྩ་འཇུག་གཉིས་། མདོ་སྡུད་པ་། ལམ་སྒྲོན་སོགས་ཐུགས་འཛིན་གནང་ནས་ལོ་ལྔ་བཞུགས་། དགུང་ལོ་བཅུ་གསུམ་ལ་བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོར་གསན་སྤྱོང་ལ་ཕེབས་ནས་པཎ་ཆེན་ལུང་རིགས་རྒྱ་མཚོ་དང་མཇལ་། ཀུན་མཁྱེན་ཆོས་འབྱོར་དཔལ་བཟང་དགེ་རྒན་དུ་བསྟེན་ནས་གཞུང་ཆེན་བཀའ་པོད་ལྔར་གསན་སྤྱོང་མཛད་ དགུང་ལོ་བཅོ་ལྔ་ལ་ཚད་མ་སྡེ་བདུན་གཟིགས་ནས་མཁས་པའི་གྲགས་པ་ཐོབ་། དགུང་ལོ་བཅུ་དྲུག་པ་ལ་པཎ་ཆེན་ཡེ་ཤེས་རྩེ་མོ་བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོའི་ཁྲི་ཐོག་ཏུ་ཕེབས་། དེའི་དྲུང་ནས་འདུལ་བ་མདོ་རྩ་། མངོན་པ་མཛོད་སོགས་གསན་། དགུང་ལོ་བཅོ་བརྒྱད་ལ་ཕེབས་སྐབས་ཕར་ཚད་དབུ་གསུམ་དང་། འདུལ་མཛོད་བཅས་བཀའ་པོད་ལྔར་མཁས་པའི་གཙུག་རྒྱན་དུ་གྱུར་། དགུང་ལོ་ཉེར་གསུམ་ལ་བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོའི་དགེ་སྐོས་མཛད་། དེ་ནས་དཔའ་འཁོར་བདེ་ཆེན་དང་། གནས་རྙིང་གཟུངས་སྒྲུབ་རྣམས་སུ་རབ་འབྱམས་པའི་གྲྭ་སྐོར་མཛད་། དགུང་ལོ་ཉེར་བཞི་པར་དབུས་སུ་ཕེབས་ནས་སེ་རར་ཆོས་རྗེ་དོན་ཡོད་དཔའ་ལྡན་དང་མཇལ་། དེ་ནས་གཉལ་སྡོན་དཔལ་འབྱོར་ལྷུན་གྲུབ་ཀྱི་དྲུང་དུ་རྩ་འཇུག་གཉིས་ཀྱི་ཊཱིཀྐ་། དྲང་ངེས་། ཚུལ་ཁྲིམས་ལེའུའི་རྣམ་བཤད་། ཧོར་སྟོན་གྱི་བློ་སྦྱོང་སོགས་ཀྱི་བཤད་ལུང་གསན་། སེ་ར་རྩེར་དཔེ་མཚམས་ལ་བཞུགས་ནས་ཤེར་ཕྱིན་མདོའི་འགྲེལ་རྐང་ཐུགས་སུ་ཆུད་། རྗེ་ཤེས་རབ་བཟང་པའི་དྲུང་དུ་བསྙེན་རྫོགས་བསྒྲུབས་། དགུང་ལོ་ཉེར་བདུན་ལ་གནས་རྙིང་ཆོས་རྗེའི་བཀའ་བཞིན་སླར་ཡང་གཙང་ཕྱོགས་ལ་ཕེབས་ནས་ལོ་གསུམ་རིང་མདོ་སྔགས་ཀྱི་ཆོས་འཁོར་སྐོར་། དགུང་ལོ་ཞེ་གསུམ་པ་ལྕགས་ལུག་(༡༥༡༡)ལོར་མཁས་གྲུབ་དོན་ཡོད་དཔའ་ལྡན་གྱི་སྐུ་ཚབ་ཏུ་སེ་ར་བྱེས་མཁས་སྙན་གྲྭ་ཚང་གི་མཁན་པོ་མཛད་། མཁས་པའི་གྲགས་པ་ཆེས་ཆེར་གྲགས་སྟབས་སྟེ་པ་སྒར་པས་ས་སྐྱའི་དགེ་བཤེས་མཁས་པ་མང་པོ་བསགས་ནས་པོ་ཏ་ལ་དང་གཞིས་ཀ་སྣེའུ་རྣམས་སུ་སེ་འབྲས་ཀྱི་བླ་མ་རྣམས་ཀྱི་དབུས་སུ་རྗེ་འདིས་ས་སྐྱའི་མཁས་པ་དང་བགྲོ་གླེང་མཛད་དེ་ཕས་ཀྱི་རྒོལ་བར་མཛད་། དགུང་ལོ་ང་ལྔ་ལོ་ལ་སྟག་རྩེ་རིན་ཆེན་སྒང་གི་མཁན་པོར་ཕེབས་། རྗེ་འདི་རྒྱུ་མཚན་ཉིད་དང་འབྲས་བུ་སྔགས་ལ་མཁས་པས་སྔགས་པ་ཆེན་པའི་མཚན་ཐོབ་ཅིང་། དེ་ནས་མི་རིང་བར་སེ་རའི་ཁྲི་ཐོག་བཅུ་གཉིས་པར་ཕེབས་། དགུང་ལོ་བདུན་ཅུར་ཕེབས་པ་ས་ཁྱི་（༡༥༣༨）ལོར་རྒྱལ་བ་དགེ་འདུན་རྒྱ་མཚོའི་ཚབ་ཏུ་སྐྱར་དུ་སེ་རའི་ཁྲི་པ་གནང་། དགུང་ལོ་དོན་གསུམ་ལ་ཚོས་རྗེ་ཤེས་རབ་སེང་གེ་ལ་གྲྭ་ཚང་གི་འཆད་ཉན་འགན་འཁྲི་གནང་ནས་རྗེ་ཉིད་ཟུར་བཞུགས་མཛད་། བཀའ་རྩོམ་སྐོར་། 《བསྟན་བཅོས་མངོན་རྟོགས་རྒྱན་གྱི་མཐའ་དཔྱོད་སྐོར་དང་》《དྲང་ངེས་རྣམ་འབྱེད་ཀྱི་སྤྱི་དོན་རྒོལ་ངན་ཚར་གཅོད་རིན་པོ་ཆེའི་ཕྲེང་བ་》《བསམ་གཟུགས་ཀྱི་མཐའ་དཔྱོད་》《དབུ་མ་འཇུག་པའི་མཐའ་དཔྱོད་》《ཟབ་མོ་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ལྟ་བ་ལོག་རྟོག་འགོག་པར་བྱེད་པའི་བསྟན་བཅོས་ལྟ་བ་ངན་པའི་མུན་སེལ་》ཞེས་གོ་ཤག་གཉིས་ལ་གདམས་པ་སོགས་མང་བུ་མཛད་། སྐུ་ཚེའི་སྨད་དུ་བདེ་ཆེན་གསང་སྔགས་མཁར་གྱི་གདན་སར་ཕེབས་ནས་མཐར་དགུང་ལོ་དོན་དྲུག་ལ་ཕེམས་པ་རབ་བྱུང་དགུ་པའི་ཤིང་འབྲུག་(༡༥༤༤)ལོར་ཞི་བར་གཤེགས་།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
ཐོག་ཐི་མུར་ལྗ་ཡ་དུ།
ཐོག་ཐི་མུར་ལྗ་ཡ་དུ་(༡༣༠༤-༡༣༣༢)(སོག་པོའི་སྐད།: Төвтөмөр Заяат)ནི་སོག་ཡུལ་ཀྱི་ག་གན་དང་ཡོན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ཧྭང་ཏེ་ཞིག་རེད།
ལི་ཧྲང་དབྱིན།
ལི་ཧྲང་དབྱིན་(༨༡༣-༨༥༨)(རྒྱ་སྐད།: 李商隱)
སྙག་ངག
དགོང་ཁར་མི་བདེ་བློ་ཡིས་བསྐུལ།། འཁོར་ལོར་བསྡད་དེ་ཐང་ལ་རྒྱུ།། ནུབ་ཁའི་ཉི་མ་ལྟ་ན་སྡུག། མཛེས་ཀྱང་སྲོད་ཀྱི་སྨག་ལ་ཉེ།།
ལི་ཧྲང་དབྱིན་གྱི་༼ཐང་ལ་རྒྱུ་བ།༽
ར་ཁྱི་ཕག།
ར་ཁྱི་ཕག་(༡༣༢༠-༡༣༢༨)(སོག་པོའི་སྐད།: Ашидхэв)ནི་སོག་ཡུལ་ཀྱི་ག་གན་དང་ཡོན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ཧྭང་ཏེ་ཞིག་རེད།
ཚུལ་བཞི་
ཡི་གེའི་ཚུལ། སྤྱིའི་ཚུལ། སྦས་པའི་ཚུལ། མཐར་ཐུག་གི་ཚུལ་ལོ། །ཡང་ན་རང་བཞིན་གྱི་ཚུལ། གབ་པའི་ཚུལ། སྦས་པའི་ཚུལ། མི་བསྟན་པའི་ཚུལ་རྣམས་སོ། །དེ་ལ་གསལ་བར་དབྱེ་ན། ཡི་གེའི་ཚུལ་ནི། ཨེ(མེ། དྲག) བཾ(ཆུ། དབང) ལཾ(ས་ རྒྱས) མ(རླུང་། ཞི)བཞིས་འཁོར་ལོ་བཞི་སྟོན་པ་ལྟ་བུའོ། །སྤྱི་ཚུལ་ནི། ཕར་ཕྱིན་གྱི་ལམ་སྔགས་ཀྱིས་ཀྱང་བརྗོད་བྱར་བསྟན་པས་ཐུན་བ་ཡིན་པས་སོ། །སྦས་པའི་ཚུལ་ནི། གོང་མའི་ཡུལ་དུ་གྱུར་པ་ལ་འོག་མའི་ཡུལ་དུ་མ་གྱུར་བའོ། །མཐར་ཐུག་གི་ཚུལ་ནི་། དེ་ལས་གོང་དུ་བོང་དབྱུང་དུ་མེས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་སོ། །ཡང་ཚུལ་བཞི་ལ་འདྲེན་ཚུལ་གཞན་ཞིག་སྟེ། སྤྱིའི་དོན། གཞུང་གི་དོན། རྒྱས་པའི་དོན། མཐར་ཐུག་གི་དོན་རྣམས་མངོན་གསུམ་དུ་གྱུར་པ་བཅས་བཞིའོ། །
ཚུལ་གསུམ་
རྟགས་ཡང་དག་གི་ཚུལ་གསུམ་ནི། ཕྱོགས་ཆོས(ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད) རྗེས་ཁྱབ(མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཉིད་ལ་ཡོད་པར་ངེས་པ) ལྡོག་ཁྱབ་ཀྱི་ཚུལ(མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ལ་མེད་པ་ཉིད་དུ་ངེས་པ)
ཚེ་
སྲོག་གི་མིང་གི་རྣམས་གྲངས་ཏེ། གཤམ་དུ་ས་སྡེའི་ནང་སྲོག་ཆགས་ཞེས་པ་དེར་གཟིགས།
ཀུ་ཤ་ལ།
ཀུ་ཤ་ལ་(༡༣༠༠-༡༣༢༩)(སོག་པོའི་སྐད།: Хүслэн)ནི་སོག་ཡུལ་ཀྱི་ག་གན་དང་ཡོན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ཧྭང་ཏེ་ཞིག་རེད།