cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
སྨོན་ལམ་བོད་ཡིག་ཡིག་གཟུགས།
ནང་གསེས་ཡིག་གཟུགས།
སྨོན་ལམ་ཨང་སྒྲིག་འཁྱུག་ཡིག
དྲྭ་ཐག
སྨོན་ལམ་བོད་ཀྱི་བརྡ་འཕྲིན་ཞིབ་འཇུག་ཁང་གི་གཞུང་ཕྱོགས་ཀྱི་དྲ་ཚིགས་ལས་སྨོན་ལམ་བོད་ཡིག་གི་དྲྭ་ངོས། https://monlamit.com/app-store/monlam-bodyig.html
རྒྱལ་རོང་རྒྱལ་ཁག་བཅོ་བརྒྱད་
འདིར་རྒྱལ་རོང་རྒྱལ་ཁག་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་གྲངས་འདྲེན་པ་ཙམ་ལས་དོན་དུ་རྒྱལ་རོང་ཡུལ་དུ་རྒྱལ་ཁག་ཉི་ཤུ་སུམ་ཅུ་ཙམ་བྱུང་འདུག བཙན་ལྷ་ངག་དབང་གིས་གསུང་རྒྱུར། རྒྱལ་ཁག་བཅོ་བརྒྱད་ཅེས་པ་ནི་སྔོན་ཞང་ཞུང་གི་བཀྲ་ཤིས་པའི་གྲངས་ཀ་མཚོན་བྱེད་ཅིག་སྟེ་ངག་ཏུ་བརྗོད་བདེ་བས་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་གྲངས་བགྲང་བ་ལས། རྒྱལ་རོང་ཡུལ་དུ་དོན་དངོས་སུ་རྒྱལ་ཁག་བཅོ་བརྒྱད་ཁོ་ན་ཡིན་དགོས་པའི་ངེས་པ་མ་མཆིས། །
ཆུ་ཆེན་རབ་བརྟན་རྒྱལ་པོ ་
ཆུ་ཆེན་རབ་བརྟན་རྒྱལ་པོ་ Chuchen Rabten Gyalpo 齐钦然登土司 རྒྱལ་རབས་ཉེར་ལྔ་བ་ཁྲོ་བོ་འབུམ་གྱི་སྐབས་སུ་བོད་བཙན་པོའི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པའི་ས་གནས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ཞིག་ཡིན། དེ་ནས་ཆུ་ཆེན་དེ་གོང་མ་ཆན་ལུང་གིས་ཕམ་བཅུག་པའི་བསོད་ནམས་དབང་རྒྱལ་གྱི་བར་དུ་རྒྱལ་རབས་ཞེ་ལྔ་བྱུང་ཡོད་ཅེས་བཀོད་འདུག  ལོ་རྒྱུས་ཁ་ཤས་ཐོག་རྒྱལ་རབས་ལྔ་བཅུ་ང་དགུ་ཞེས་ཀྱང་བཀོད་འདུག  འདིའི་རྒྱལ་ས་ནི་ལྷ་སྟེང་སྟེ་དེང་སང་རྔ་བ་ཁུལ་གྱི་ཆུ་ཆེན་རྫོང（金川）དུ་ཡོད།
བཙན་ལྷ་བདག་ཆེན་རྒྱལ་པོ་
བཙན་ལྷ་བདག་ཆེན་རྒྱལ་པོ་ Tsanlha Dakchen Gyalpo 赞拉土司 མདོ་སྨད་ཆོས་འབྱུང་ལས། ཆུ་ཆེན་གྱི་ཉིན་ངོས་སུ་བསྟན་པ།  རབ་བརྟན།  བཙན་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱལ་ས་ཡོད།  ཕྱི་མ་འདི་གཉིས་སྟོབས་དང་དཔའ་རྩལ་ཆེ་བས་ཧོར་རྒྱལ་པོའི་དུས་མངའ་ཞབས་སུ་མ་ཆུགས་པར་གྲགས་ཞེས་གསུངས་པ་དང་།  མ་གཞི་བཙན་ལྷ་དང་རབ་བརྟན་རྒྱལ་པོ་གཉིས་ནི་རྒྱལ་པོ་གཅིག་གི་རུས་རྒྱུད་ལས་ཆད་པ་ཡིན།  རྒྱལ་ས་ནི་རྔ་བ་ཁུལ་གྱི་བཙན་ལྷ་རྫོང（小金）དུ་ཡོད།
སོ་མང་རྒྱལ་པོ་
སོ་མང་རྒྱལ་པོ། Somang Gyalpo梭磨土司 ཡིག་ཐོག་ཏུ་འཁོད་ཡོད་པ་ནི། ད་ར་དཀོན་མཆོག་སྐྱབས་ནས་རྡོ་རྗེ་དཔལ་བཟང་གི་བར་སྤྱི་ལོ1183ལོ་ནས་བཅིངས་འགྲོལ་བཏང་བའི་བར་རྒྱལ་རབས་ཉི་ཤུ་ཙམ་བྱུང་ཡོད་ལ། རྒྱལ་ས་ནི་རྔ་བ་ཁུལ་གྱི་འབར་ཁམས་རྫོང་གི（马尔康县梭磨乡）མངའ་ཁོངས་སུ་ཡོད།
རྫོང་འགག་རྒྱལ་པོ་
རྫོང་འགག་རྒྱལ་པོ་ Dzong-kag Gyalpo松岗土司 འགའ་ཤས་ཀྱིས་རྫི་འགག་དང་། གཟི་འགག་ཏུའང་བྲིས་འདུག ཡིག་ཐོག་ཏུ་གསལ་བ་འཕན་བཞེར་ནས་མགོན་པོ་རྣམ་རྒྱལ་གྱི་བར་ཏེ་སྤྱི་ལོ634ནས་བཅིངས་འགྲོལ་བཏང་བའི་བར་རྒྱལ་རབས་ཉེར་བཞི་ཙམ་བྱུང་ཡོད་ལ། རྒྱལ་ས་ནི་དེང་གི་རྔ་བ་ཁུལ་འབར་ཁམས་རྫོང་གི（马尔康县松岗镇）མངའ་ཁོངས་སུ་ཡོད།
ཅོག་ཙེ་རྒྱལ་པོ་
ཅོག་ཙེ་རྒྱལ་པོ་ Choktse Gyalpo 卓克基土司 འགྱེར་ཙ་ཡང་ཟེར། བྲེལ་ཡོད་ལོ་རྒྱུས་ནང་བཀོད་པ་ལྟར་ན། གསལ་བ་སྟག་འབུམ་ནས་ཚེ་དབང་ཕུན་ཚོགས་བར་ཏེ་སྤྱི་ལོ1286ནས་བཅིངས་འགྲོལ་བཏང་བའི་བར་རྒྱལ་རབས་བཅོ་བརྒྱད་ཙམ་བྱུང་འདུག  རྒྱལ་ས་ནི་རྔ་བ་ཁུལ་འབར་ཁམས་རྫོང་གི（马尔康县卓克基镇）མངའ་ཁོངས་སུ་ཡོད།
བསྟན་པ་པོ་
བསྟན་པ་པོ Tenpa Gyalpo 党坝土司 དེདམ་པའང་ཟེར། བ་ཐེར་དུ་བཀོད་པ་ལྟར་ན། དགེ་ལེགས་ནས་བསོན་ནམས་དབང་མོའི་བར་ཏེ་སྤྱི་ལོ1658ནས་བཅིངས་འགྲོལ་བཏང་བའི་བར་རྒྱལ་རབས་བཅུ་གཉིས་ཙམ་བྱུང་ཡོད་ལ། རྒྱལ་ས་ནི་རྔ་བ་ཁུལ་འབར་ཁམས་རྫོང་གི（马尔康县党坝乡）མངའ་ཁོངས་སུ་ཡོད།
ཁྲོ་སྐྱབས་རྒྱལ་པོ་
ཁྲོ་སྐྱབས་རྒྱལ་པོ Trokyap Gyalpo 卓斯甲土司 ཆོས་རྒྱལ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེའུ་བཙན་སྐབས་ཀྱི་ཚ་རོང་ཁོ་འཕན་ཟེར་བ་ནས་ཡུན་མི་རིང་ཙམ་ན་ཁོང་གི་གདུང་རྒྱུད་དུ་རྒྱལ་པོ་ཁྲོ་བོ་སྐྱབས་ཟེར་བ་བྱུང་ཞིང་དེས་ཕོ་བྲང་བརྩིགས་ཤིང་སྲིད་བསྐྱངས་པ་ནས་ཁྲོ་སྐྱབས་རྒྱལ་པོ་ཐོགས། ཁོ་འཕན་ནས་རྟིང་མའི་རྒྱལ་པོ་རྒྱལ་མཚན་བར་དུ་རྒྱལ་རབས་ཞེ་གཅིག་ཙམ་བྱུང་ཡོད། རྒྱལ་ས་ནི་རྔ་བ་ཁུལ་གྱི་ཆུ་ཆེན་（金川）དུ་ཡོད།
རྒྱལ་ཁ་བཀྲ་ཤིས་གླིང་
རྒྱལ་ཁ་བཀྲ་ཤིས་གླིང་། Gyalka Tashi Ling འ杂谷土司 དི་ལ་བྲག་སྒམ་ནང་དང་། ཁོག་སྲུང་སྟག་མོ་རྫོང་།  རྒྱལ་ཁ་རྒྱལ་པོ་སོགས་སུ་འབོད་ལ། འདིའི་རྒྱལ་རབས་གསལ་ཆ་ཅན་ཡིག་ཆར་མི་འདུག་ཀྱང་།  རྫོང་འགག་རྒྱལ་བོའི་རྒྱལ་རྒྱུད་དང་འདྲ་ཟེར། མིང་རྒྱལ་རབས་ཡན་ནས་རྒྱལ་རབས་དུ་མ་ཞིག་སོང་ཡོད་པ་སོགས་ལ་གཞིགས་ན་རྒྱལ་རོང་གི་རྒྱལ་ཁག་གཞན་དང་ལས་མ་མང་ཡང་མི་ཉུང་བ་ནི་གདོན་མ་ཟའོ། རྒྱལ་ས་ནི་རྔ་བ་ཁུལ་གྱི་ལིས་ཞན（里县杂谷脑镇）ན་ཡོད།
འོག་གཞི་རྒྱལ་པོ་
འོག་གཞི་རྒྱལ་པོ་ Oakzhu Gyalpo 沃日土司 འདི་ལ་དུས་ཡུན་ཤིན་ཏུ་རིང་མོའི་ལོ་རྒྱུས་ཡོད་མོད་ཀྱང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ཡིག་ཆ་ལག་ཏུ་མ་སོན་པས་གནས་སྐབས་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་གྲངས་བགྲངས་མི་ནུས། རྒྱལ་ས་ནི་རྔ་བ་ཁུལ་བཙན་ལྷ་རྫོང（小金）དུ་ཡོད་ལ། ཕོ་བྲང་གི་ཤུལ་ཡང་དེང་སང་བསྐྱར་གསོ་ཡང་དག་བྱས་ཡོད།
མདོ་ལུང་རྒྱལ་པོ་
མདོ་ལུང་རྒྱལ་པོ་ Dolong Gyalpo 瓦寺土司 མདོ་ནང་དང་། མདོ་ལིང་།  མདོ་གླིང་།  ལོང་རྒུ།  ལུང་དགུ།  ཝ་སི་སོགས་བྲིས་འདུག རྒྱལ་པོའི་གདུང་རྒྱུད་ནི་ཁྱུང་པོའི་རྒྱལ་རྒྱུད་ཀྱི་ནང་ཚན་ཁྱུང་དཀར་གྱི་རིགས་ཡིན་ཟེར།  རྒྱལ་རབས་ནི་མདོ་ལིའི་ཞེས་པའི་རྒྱལ་རབས་མ་མཐོང་ཡང་ཝ་སི་རྒྱལ་པོར་རྒྱལ་རབས་ཉེར་ལྔ་ཙམ་བྱུང་ཡོད་པའི་ལོ་རྒྱུས་གསལ་བས།  དེ་གཉིས་གཅིག་མཚུངས་ཡིན་པ་འདྲ་ཞིང་།  ཝ་སིའི་རྒྱལ་རབས་དེ་གཡུང་དྲུང་བློ་གསལ་ནས་སའོ་གའོ་ཀང་བར་རྒྱལ་རབས་ཉེར་ལྔ་ཙམ་བྱུང་འདུག  རྒྱལ་ས་ནི་རྔ་བ་ཁུལ་ཝུན་ཁྲོན་རྫོང（汶川县威州镇）གི་མངས་ཁོངས་སུ་ཡོད།
དགེ་ཤིས་ཙ
དགེ་ཤིས་ཙ། Geshe Tsa 革什杂土司 འདི་ལ་དེང་གི་ཡིག་ཆ་ཁ་ཤས་སུ་མདའ་མདོ་དང་ཁ་ཁར་བགྲངས་ནས་བཀོད་འདུག་ཀྱང་དགེ་ཤིས་ཙ་ནི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མིང་དང་། མདའ་མདོ་ནི་རྒྱལ་སའི་མིང་སྟེ་དེ་གཉིས་ནི་རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་གི་མིང་ཡིན།  སྤྱི་ལོ1269ལོ་ཡན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆར་མི་གསལ་ཞིང་།  བདེ་ཆེན་འབྱུང་གནས་ནས་དབང་རྒྱལ་བར་ཏེ་སྤྱི་ལོ1269ནས་བཅིངས་འགྲོལ་བཏང་བའི་བར་རྒྱལ་རབས་ཉེར་ལྔ་ཙམ་བྱུང་ཡོད་ལ། རྒྱལ་ས་ནི་དཀར་མཛེས་ཁུལ་གྱི་རོང་བྲག་རྫོང（丹巴县革什杂乡）དུ་ཡོད།
བྲག་སྟེང་རྒྱལ་པོ་
བྲག་སྟེང་རྒྱལ་པོ་ DragTang Gyalpo 巴底土司 ཡིག་ཆར་འགོད་ཐུབ་པ་ཀུན་དགའ་ནོར་བུ་ནས་ཉི་མ་དབང་འདུས་བར་ཏེ་ཕལ་ཆེར་དུས་རབས་བཅུ་གསུམ་པ་ཡས་མས་ནས་བཅིངས་འགྲོལ་བཏང་བའི་བར་རྒྱལ་རབས་ཉེར་གཉིས་ཙམ་བྱུང་ཡོད་ལ། རྒྱལ་ས་དཀར་མཛེས་ཁུལ་གྱི་རོང་བྲག་རྫོང（丹巴县巴底乡）དུ་ཡོད།
པ་ཝཾ་རྒྱལ་པོ་
པ་ཝཾ་རྒྱལ་པོ་ Bawam Gyalpo 巴旺土司 དཔའ་བོ་དང་། པ་བོ།  པ་ཝམ་སོགས་བྲིས་འདུག  ཡིག་ཆར་འགོད་ཐུབ་པ་སངས་རྒྱས་འབུམ་ནས་ཀུན་བཟང་སྐྱབས་ཀྱི་བར་ཏེ་བཅིངས་འགྲོལ་བཏང་བའི་བར་དུ་རྒྱལ་རབ་ཉེར་བཞི་ཙམ་བྱུང་ཡོད་ལ།  རྒྱལ་ས་ནི་དཀར་མཛེས་ཁུལ་གྱི་རོང་བྲག་རྫོང（丹巴县巴旺乡）དུ་ཡོད།
ལྕགས་ལ་རྒྱལ་པོ་
ལྕགས་ལ་རྒྱལ་པོ་ Chakla Gyalpo 康定明证土司 ངག་དབང་རྒྱལ་མཚན་ནས་རྒྱལ་མཚན་མཆོག་འཕེལ་བར་ཏེ་སྤྱི་ལོ1407ནས1922བར་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་དུ་བཀོད་ཡོད་པ་ལྟར་ན༼སྤྱི་ལོ1511ནས་1666བར་གྱི་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ཡིག་ཆ་ལག་སོན་མ་བྱུང་བས༽རྒྱལ་རབ་བཅོ་ལྔ་བྱུང་ཡོད་ལ། རྒྱལ་ས་ནི་དཀར་མཛེས་ཁུལ་གྱི་དར་མདོ་རྫོང（康定县）དུ་ཡོད།
འགུ་ཐང་རྒྱལ་པོ་
འགུ་ཐང་རྒྱལ་པོ་ Guthang Gyalpo 鱼通土司 འདི་ལ་འགག་ལ་དང་། མགོ་ཐང་། མགོ་དུམ།  ཡུ་ཐང་སོགས་འབྲི་ཚུལ་མང་དག་བྱུང་འདུག་ཀྱང་ཡིག་རྙིང་ནང་འགུ་ཐང་ཞེས་བྲིས་འདུག  «དར་མདོ་རྫོང་གི་ལོ་རྒྱུས»དང«ཐན་ཆོན་རྫོང་གི་ལོ་རྒྱུས»སོགས་སུ་སྔོན་གྱི་ཡོན་རྒྱལ་རབས་དུས་ནས་འགུ་ཐང་དང་གཡག་རྔ་སོགས་བོད་རིགས་ཡིན་པ་དང་།  སྤྱི་ལོ1279ཙམ་ནས་ཡུལ་དེར་ཡུལ་ཕྱོགས་ཀྱི་འགོ་དཔོན་མང་དག་བྱུང་བའི་ལོ་རྒྱུས་འདུག རྒྱལ་པོ་ཞེས་པའི་མིང་ཐོག་མར་ནི་མུ་ཕྱི་རྒྱལ་པོའི་སྲས་རྒྱལ་ཆེན་འགོན་ཡབ་རྒྱལ་པོ་དང་ནང་མ་མཐུན་ནས་འགུ་ཐང་དུ་གནས་སྤོས།  1833ལོར་རྒྱལ་ཆེན་མགོན་གྱི་ཚ་བོ་རྒྱལ་མཚན་ཕུན་ཚོགས་ཀྱིས་དངོས་སུ་འགུ་ཐང་གི་རྒྱལ་སྲིད་བསྐྱངས་ནས་འགུ་ཐང་རྒྱལ་པོའམ་འགུ་སྟོད་རྒྱལ་པོ་ཐོགས། ཆིང་རྒྱལ་རབས་སྐབས་སུ་ད་ལྟའི་འགུ་ཐང་དང་ཅིང་ཐང་བར་གྱི་འགུ་ཐང་ཆུ་བོའི་སྟོད་ལ་འགུ་སྟོད་དང་།  མེ་སྤུངས་མན་ཆོད་ནས་རྒྱལ་མོ་རྔུལ་ཆུའི་ངོགས་གཉིས་སུ་འགུ་སྨད་ཟེར།  ད་ལྟའི་དར་མདོའི་འགུ་ཐང་ནས་ཐན་ཆོན་བར་འགུ་ཐང་རྒྱལ་པོའི་མངའ་འོག་ཡིན་ཞེས་རྒྱའི་ཡིག་ཚང་དུ་བཀོད་འདུག  རྒྱལ་ས་ནི་དཀར་མཛེས་ཁུལ་དར་མདོ་རྫོང་གི（鱼通乡）མངའ་ཁོངས་སུ་ཡོད།
འགག་སྟོད་རྒྱལ་པོ་
འགག་སྟོད་རྒྱལ་པོ་ Gakthod Gyalpo 冷边土司 འདི་ལ་མགོ་ཐོན་དང་། མགོ་སྟོད་དང་།  འགུ་སྟོད་སོགས་བྲིས་འདུག  མིང་དང་ཆིང་རྒྱལ་རབས་ནས་ས་གནས་རྒྱལ་པོས་དབང་བསྒྱུར་བའི་བར་ཏེ་བཅིངས་འགྲོལ་བཏང་བའི་བར་ལོ542ཙམ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡོད།  གོང་མ་ཆན་ལུང་སྐབས་སུ་ལྕགས་ཟམ་གྱི་ཟམ་པ་ད་དུང་བརྒྱབ་མེད་པས་ལིང་ཅི་གྲོང་ནི་རྒྱ་བོད་ཚོང་ལམ་གྱི་གལ་ཆེའི་ཚོང་ལམ་ཞིག་ཡིན་པས་སྐབས་དེར་དར་མདོ་ལས་ཀྱང་ཚོང་ལམ་གྲིམ། རྒྱལ་པོ་དེའི་མངའ་འོག་ནི།  ད་ལྟའི་ལྕགས་ཟམ་རྫོང་གི་ཝ་ཇོ་དང་།  དར་པ།  ཅ་ཆིང་།  ལ་ངན།  ངག་འུ།  ངག་ནིང་།  ཙ་ལི་སོགས་ཡིན།  རྒྱལ་ས་ནི་དཀར་མཛེས་ཁུལ་གྱི་ལྕགས་ཟམ་རྫོང་གི་ལིང་ཅི་གྲོང（泸定冷集镇）དུ་ཡོད།
འགག་སྨད་རྒྱལ་པོ་
འགག་སྨད་རྒྱལ་པོ Gakmed Gyalpo 天全六番土司 མགོ་སྨད་དང་། འགག་སྨད།  འགུ་སྨད་ཀྱང་ཟེར།  ལྕགས་ཟམ་རྫོང་གི་རྒྱ་ཡིག་གི་ལོ་རྒྱུས་དཔྱད་ཡིག་ནང་བཀོད་པ་ལྟར་ན།  ཀྲུའུ་དང་ཆིང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་དུས་སུ་ཆང་ལས་ས་ཆ་སོགས་ནི་གནའ་བོའི་བོད་ཀྱི་བྱང་མི་ཡིན་པ་དང་།  ཧན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་དུས་སུ་ད་ལྟའི་ལྕགས་ཟམ་གྱི་ཧྲེན་ཚུན་ས་ཆ་དེ་ཆེས་དར་རྒྱས་བྱུང་ནས་མངའ་འོག་ཏུ་ད་ལྟའི་གཡག་རྔའི་ཧན་ཡོན་དང་།  རོང་ཅིན།  ཐན་ཆོན་གྱི་སི་དབྱང་།  ལུའུ་ཧྲན།  པའོ་ཞིན།  ཡོན་ཡོན།  ཧྲི་མན་དང་།  ལིའང་ཧྲན་ཁུལ་གྱི་ཡོན་པད།  མུ་ལི།  དཀར་མཛེས་ཁུལ་གྱི་བརྒྱད་ཟིལ་དང་།  ཉག་སྨད། དར་མདོ།  རྟའུ་སོགས་རྫོང་བཅུ་བཞི་ཙམ་ཧྲེན་ཚུན་གྱི་མངའ་འོག་ཡིན་ནོ། ། ཡོན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་དུས་སུ་ད་ལྟའི་ལྕགས་ཟམ་རྫོང་གི་ནིང་ཀྲུའུ་དང་། ཏུའོ་ཆིན།  ལིང་ཅི།  ཧྲེན་ཚུན།  ཚ་ཏའོ།  ངག་ཀྲུའུ་སོགས་ཀྱི་ས་གནས་མང་པོ་ཞིག་ཐན་ཆོན་གྱི་འགག་སྨད་རྒྱལ་བོའི་མངའ་འོག་ཏུ་གྱུར་ཅིང་།  ལྕགས་ཟམ་གྱི་རྒྱལ་མོ་རྔུལ་ཆུའི་ཤར་རྒྱུད་ནས་ཐན་ཆོན（天全）བར་འགག་སྨད་རྒྱལ་བོའི་མངའ་འོག་ཏུ་གྱུར།  འགུ་ཐང་དང་།  རྒྱལ་མོ་རྔུལ་ཆུའི་ནུབ་རྒྱུད（长河西）།  ནིང་ཡོན（天全饶吉乡）སོགས་ནི་འགག་ལ་རྒྱལ་བོའི་མངའ་འོག་ཏུ་གྱུར།  རྒྱལ་བོ་འདིའི་རྒྱལ་ས་ནི་ད་ལྟ་ཐན་ཆོན་གྱི་རབ་རྒྱས་ཤང་དུ་ཆགས་ཡོད། གོང་གི་རྒྱལ་པོ་དྲུག་ནི་དེང་སྐབས་དཀར་མཛེས་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་གྱི་མངའ་ཁོངས་སུ་ཡོད།
མུ་ཕྱི་རྒྱལ་པོ་
མུ་ཕྱི་རྒྱལ་པོ་ Musho Gyalpo 穆平土司 མུ་ཕྱིའི། མུ་ཕྱིས།  མི་ཕམ་སོགས་བྲིས་འདུག  རྒྱལ་པོ་དེ་ནི་སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་ལོ་ཉིས་བརྒྱ་ཉི་ཤུའི་སྐབས་ནས་གཡག་རྔ་ས་ཆར་གནས་བཅས་ཡོད་ཅིང་།  ཆེས་དར་སྐབས་ད་ལྟའི་གཡག་རྔ་སོགས་ཀྱི་རྫོང་ཁག་དྲུག་ཙམ་གྱི་ས་ཆ་མངའ་འོག་ཏུ་ཚུད་ཡོད།  སྔོན་ཆད་འགུ་ཐང་རྒྱལ་པོ་ཡང་དེའི་མངའ་འོག་ཡིན་པར་གྲགས།  དེའི་རྒྱལ་རབས་ཡིག་ཐོག་ཏུ་བཀོད་ཡོད་པ་རྒྱལ་པོ་ནམ་མཁའ་ནོར་བུ་ནས་རྒྱལ་མཚན་རྡོ་རྗེའི་བར་ཏེ་སྤྱི་ལོ1373ནས1929ཡི་བར་རྒྱལ་རབས་ཉི་ཤུ་རྩ་བརྒྱད་ཙམ་བྱུང་ཡོད།  རྒྱལ་ས་ནི་ཐོག་མར་གཡག་རྔ་ནས་རིམ་བཞིན་ཡར་སྤོས་ནས་མཐར་པའོ་ཞུན（宝兴）དུ་ཆགས་ཡོད།  གོང་གི་རྒྱལ་པོ་གཉིས་ནི་དེང་སྐབས་གཡག་རྔ་ཀྲོན་ཆུས་ཀྱི་མངའ་ཁོངས་སུ་ཡོད།
མའོ་ནན་མི།
མའོ་ནན་མི་ནི་ཀྲུང་ཧྭ་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཞེས་པའི་མི་རིགས་ཀྱི་མི་རེད།
ལ་ཧུའུ་མི།
ལ་ཧུའུ་མི་ནི་ཀྲུང་ཧྭ་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཞེས་པའི་མི་རིགས་ཀྱི་མི་རེད།
ཨོ་ཝུན་ཁེ་མི།
ཨོ་ཝུན་ཁེ་མི་ནི་ཀྲུང་ཧྭ་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཞེས་པའི་མི་རིགས་ཀྱི་མི་རེད།
གཡོ་འཁྲུལ།
གཡོ་འཁྲུལ། (ཨིན་སྐད།: Aberration) ― དྭངས་ཤེལ་ལམ་མེ་ལོང་ལ་བརྟེེན་ནས་གྲུབ་པའི་གཟུགས་བརྙན་གྱི་གཟིར་སྐྱོན། འདི་ནི་འོད་ རིག་ཡོ་བྱད་ཚང་མའི་ནང་དུ་ཚད་མི་འདྲ་བའི་སྒོ་ནས་རང་བཞིན་གྱིས་ཡོད་པའི་ཚད་བཀག་ ཁྱད་ཆོས་ཤིག་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་།
སྡེ་བཞིའི་ལུང་
སྡེ་བཞིའི་ལུང་ནི་སྟོན་པ་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པས་གསུངས་པའི་ཐེག་དམན་གྱི་འདུལ་བའི་སྡེ་སྣོད་ཀྱི་གཞུང་བཞིའོ། །
ཏའེ་མི།
ཏའེ་མི་ནི་ཀྲུང་ཧྭ་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཞེས་པའི་མི་རིགས་ཀྱི་མི་རེད།
ངེས་ཏིག་ལོ་རྩིས།
ངེས་ཏིག་ལོ་རྩིས།(ཨིན་སྐད།: absolute dating) ―― འགྱེད་འཕྲོའི་ཁར་སྦོན་ལོ་རྩིས་ལྟ་བུ་སྤྱད་དེ་དངོས་པོའམ་རྫས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ལ་བརྟེན་ནས་ གནའ་དངོས་ཤུལ་རྫས་རྙེད་ས་ཞིག་གམ། གདོད་མའི་སྐྱེ་དངོས་རྙེད་ས་ཞིག ཡང་ན་སྒྱུ་རྩལ་ དངོས་རིགས་ཤིག་གི་ལོ་ཚོད་ཏག་ཏག་ཐག་གཅོད་བྱེད་པ་ལ་གོ
སྟོང་ཆེན་ཡིག་ལྔ་
སྟོང་ཆེན་ཡིག་ལྔ་ནི་ཝཾ་ཡིག་སྟོང་པ་ཆེན་པོ་འགྱུར་མེད་ལྔའི་བདག་ཉིད་དོ། །
སྟོང་ཆེན་ཡིག་ལྔ་ནི་ཝཾ་ཡིག་སྟོང་པ་ཆེན་པོ་འགྱུར་མེད་ལྔའི་བདག་ཉིད་དེ། སྟོང་ཆེན་འགྱུར་མེད་དང་པོ། དབུས་སུ་ཨ་ཡིག་གྲི་གུག་གི་རྣམ་པ་བརྗོད་དུ་མེད་པའི་རི་མོས་མཚོན་པ་ཆོས་དབྱིངས་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་བདག་ཉིད། སྟོང་ཆེན་འགྱུར་མེད་གཉིས་པ། ཤར་དུ་ཨི་ཡིག་དབྱུག་པའི་རི་མོ་བྱ་བ་གྲུབ་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་བདག་ཉིད། སྟོང་ཆེན་འགྱུར་མེད་གསུམ་པ། ལྷོར་རྀ་ཡིག་ཚེག་དྲག་གི་རི་མོ་མཉམ་ཉིད་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་བདག་ཉིད། སྟོང་ཆེན་འགྱུར་མེད་བཞི་བ། བྱང་དུ་ཨུ་ཡིག་ཐིག་ལེའི་རི་མོ་སོར་རྟོག་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་བདག་ཉིད། སྟོང་ཆེན་འགྱུར་མེད་ལྔ་བ། ནུབ་ཏུ་ལྀ་ཡིག་ཐོང་བའི་རི་མོ་མེ་ལོང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅན་ནོ། །
མངལ་རླུག
མངལ་རླུག (ཨིན་སྐད།: abortion) ―― མངལ་གནས་ཕྲུ་གུ་མ་གྲུབ་པའི་སྔོན་དུ་བུ་སྣོད་ནས་སྦྲུམ་སྲིང་ཕྱིར་འབུད་པའམ་ཕྱིར་འདོན་པ་ལ་ཟེར་ཞིང་། རྒྱུན་ལྡན་སྦྲུམ་མ་ཆགས་རྗེས་ཀྱི་བདུན་ཕྲག་ ༢༤ པའི་སྔོན་དུ་འབྱུང་གི་ཡོད།
ཐིག་སྟོང་ཡི་གེ་དྲུག་
ཐིག་སྟོང་ཡི་གེ་དྲུག་ནི་ཨེ་ཡིག་ཐིག་ལེ་སྟོང་པ་འགྱུར་མེད་དྲུག་གི་བདག་ཉིད་དོ། །
ཚུགས་ཐུབ་གསལ་ཆ།
ཚུགས་ཐུབ་གསལ་ཆ་( ཨིན་སྐད་: absolute magnitude ) ―― རྒྱང་ཐག་གཞུ་ཁུག་སྐར་ཆ་ ༡༠ འམ་འོད་ལོ་༣༢.༦གི་སར་གནས་པའི་རྟོག་བཏགས་ཀྱི་རྟོག་ ཞིབ་པ་ཞིག་ལ་མངོན་པའི་སྐར་མའི་གསལ་ཆ།
ཚུགས་ཐུབ་ཀླད་ཀོར།
ཚུགས་ཐུབ་ཀླད་ཀོར་(ཨིན་སྐད་: absolute zero) ―― དངོས་རྫས་ཤིག་ལ་ཡོད་སྲིད་པའི་དྲོད་ཚད་དམའ་ཤོས་ཡིན་པ་དང་། དྲོད་ཚད་འདིའི་སྐབས་སུ་ དངོས་རྫས་དེའི་རྡུལ་ཕྲན་ལ་འགུལ་སྐྱོད་ནུས་པ་ཉུང་ཤོས་དེ་ཡོད། ཚུགས་ཐུབ་ཀླད་ཀོར་གྱི་ དྲོད་ཚད་ནི་ -༢༧༣.༡༥°C ཡིན་པ་དང་། དེ་ནི་ -༤༥༩.༧°F དང་ ༠ K བཅས་ཀྱང་ཡིན།
ཚུགས་ཐུབ་ཀྱི་དུས།
ཚུགས་ཐུབ་ཀྱི་དུས་(ཨིན་སྐད་: absolute time) ―― འཇིག་རྟེན་ཁམས་ཀྱི་བྱུང་བ་དང་རྒྱུད་རིམ་གང་རུང་དང་འབྲེལ་མེད་རང་དབང་གི་སྒོ་ནས་ཡོད་ པའི་དུས་ལ་གོ་ཞིང་། ཚུགས་ཐུབ་ཀྱི་བར་སྣང་དང་མཚུངས་པར་ཚུགས་ཐུབ་ཀྱི་དུས་ནི་ནེའུ་ ཊོན་ལུགས་ཀྱི་དངོས་ཁམས་ཚན་རིག་ནང་གི་གཞི་རྩའི་ལྟ་ཚུལ་ཞིག་ཡིན།
ཧྲོའུ་སི།
ཧྲོའུ་སི་(ཉི་ཧོང་སྐད།: 寿司)ནི་ཞེས་པ་སྒྲ་སྒྱུར་བྱས་པ་སྟེ། དེ་ནི་རི་པིན་གྱི་རྒྱུན་ཟས་ཤིག་ཡིན། རྒྱུ་ཆ་ལ་ཕག་ཤ་བསྙལ་མ་དང་། འབྲས། སྒོ་ང་། ཚྭ་ཁུ། ཚུའུ་སོགས་ཡོད། རྒྱུ་ཆ་དེ་དག་ལེགས་པོར་བསྡེབས་རྗེས། གློག་ཟངས་ནང་དུ་བཙོ་བར་བྱེད་ལ། དེ་ནས་སྒོང་ལེབ་སྲེག་མའམ་ཡང་ན་སྨུག་ཚལ་གྱི་ཕྱི་ཤུན་གྱིས་རྒྱུ་ཆ་དེ་དག་དང་སྔོ་ཚལ། ཡང་ན་སིལ་ཏོག་སོགས་བསྒྲིལ་ནས་ཟ་བ་རེད།
ཚུགས་ཐུབ་རིན་ཐང་།
ཚུགས་ཐུབ་རིན་ཐང་(ཨིན་སྐད་: absolute value ) ―― གྲངས་ཀ་ངེས་ཅན་ཞིག་གི་འབོར་ཚད་དང་མཉམ་པའི་ཕོ་གྲངས་དེ་ལ་གོ དེར་བརྟེན། ༦ གི་ ཚུགས་ཐུབ་རིན་ཐང་ནི་ ༦ དང་། -༦ གི་ཚུགས་ཐུབ་རིན་ཐང་ནི་ ༦ རེེད། གྲངས་ཀ་ a ཡི་ ཚུགས་ཐུབ་རིན་ཐང་ནི་མཚོན་རྟགས་ |a| སྤྱད་དེ་འབྲི།
ཧྲོའུ་སི།
ཟིན་ཐོ་འམ་དཔྱད་གཞི།
Miam miam sushi
པུ་ཏིང་།
པུ་ཏིང་ནི་སྒྲ་སྒྱུར་བྱས་པ་ཡིན། དེ་ནི་ནུབ་ཟས་ནང་ནས་མི་རྣམས་ཟ་དགའ་ཤོས་ཀྱི་མངར་ཟས་ཤིག་སྟེ། རྒྱུ་ཆ་གཙོ་བོ་ལ་ཀ་ར་དང་བེ་ཏའི་ཁུ་བ། འོ་མ། སྒིང་སོར། ཟོག་ཚིལ་སོགས་ཡོད།
མོན་པ།
༄༅།།མོན་པ
དེ་ཡང་ལོ་ངོ་སྟོང་ཚོ་གཅིག་ཙམ་གྱི་སྔོན་ན་གླིང་གེ་སར་རྒྱལ་པོས་གཡུལ་འགྱེད་བྱེད་སའི་གནས་དེ་ད་ལྟའི་ས་ཁུལ་འདི་རེད་ཅེས་མཛུབ་མོ་བཙུགས་ནས་ཁ་ཚོན་གཅོད་དགོས་ན།  ངེས་པར་དུ་སྔོན་རབས་ཀྱི་ཡིག་ཚང་དང་དམངས་ཁྲོད་ཀྱི་ངག་རྒྱུན། གནའ་བོའི་དུས་ཀྱི་རྗེས་ཤུལ་བཅས་ལ་བརྟེན་པ་ནི་སྨོས་མ་དགོས་པ་རེད།
དེ་ན་སྔོན་རབས་པ་རྣམས་ཀྱིས་མོན་ཞེས་པ་དེ་གང་ཡིན་པར་བསྟན་ཡོད་ཅེ་ན།  སྤྱི་ལོ823ལ་བཙུགས་པའི་ལྷ་སའི་གཙུག་ལག་ཁང་མདུན་གྱི་དབོན་ཞང་རྡོ་རིང་ངོས་སུ། ལྷོ་ཕྱོགས་ཀྱི་མོན་རྒྱ་གར་དང་།། ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་ཏ་ཟྀག་དང་།། བྱང་ཕྱོགས་ཀྱྀ་དྲུ་གུ་ནེ་སྨེལ་ལ་སྩོགས་པ། ། ཞེས་བཀོད་པ་དང་། ཚལ་པའི《དེབ་དམར》ལས་ཀྱང་། བོད་དུ་བཞི་སྟོང་སྡེར་ཕྱེ། ལྷོ་ནས་བློ་དང་མོན།  ནུབ་ནས་ཞང་ཞུང་།  བྱང་ནས་ཧོར། ཤར་རྩ་མི་ཤིང་མི་རྣམས་མངའ་འོག་ཏུ་བསྡུས། ཞེས་བོད་ལྗོངས་ཀྱི་ལྷོ་ཕྱོགས་ན་མོན་ཞེས་པ་ཞིག་ཡོད་པར་བསྟན་ཡོད།  དེས་ན་གནའ་བོའི་བོའི་ཡིག་ཚང་དུ་བཀོད་པའི་མོན་ཞེས་པ་དང་གླིང་སྒྲུང་དུ་བཀོད་པའི་མོན་ཞེས་པ་གཉིས་ཡུལ་གཅིག་ཡིན་ནམ་མིན་ཟེར་ན། 《མོན་གླིང་གཡུལ་འགྱེད》ལས་ཀྱང་། གནའ་བོའི་ཡིག་ཚང་ལྟར་ལྷོ་ཕྱོགས་མོན་གྱི་རྒྱལ་པོ་ཤིང་ཁྲི་འདུལ་བའི་གཡུལ་འགྱེད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཞེས་མོན་ཡུལ་ནི་ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་ཡོད་པར་བཀོད་ཅིང་། བོད་ལྗོངས་ལྷོ་མོན་གྱི་མཚོ་སྣ་རྫོང་དུ་སྟག་ལུང་རྫོང་ངམ་སེང་ཟེར་བའི་གྲོང་བརྡལ་ཡོད་པ་དེ་གླིང་སྒྲུང་ལས། ཤར་དུ་རི་བཀྲ་སྟག་མོ་རྫོང་།། ཟེར་བ་དང་། འདམ་བུ་དཔའ་གྲོང་སེང་རྫོང་ནས།། ཞེས་པ་དང་མཐུན་ཞིང་། 《མོན་གླིང་གཡུལ་འགྱེད》ལས།  ལྷོ་མོན་མོན་གྱི་རྒྱལ་ས་ལ། ལྷོ་ལ་ལུང་ཆེན་བཅོ་བརྒྱད་ཡོད།  དེ་ལ་སྡེ་ཁག་བཅོ་བརྒྱད་ཡོད།  ཟེར་བ་དང་།  མོན་སྡེ་ཁག་བདུན་གྱི་ཡ་གྱལ་སྤ་གྲོ་ཞེས་པའང་ད་ལྟ་ལྷོ་མོན་ཕྱོགས་སུ་ངོས་འཛིན་རྒྱུ་ཡོད་པ་རེད། དེ་བཞིན་དུ་བོད་ཀྱི་མོན་ཡུལ་དང་དེ་དང་འབྲེལ་བའི་ལྷོ་ཡུལ་དང་འབྲུག་ཡུལ་སོགས་ཀྱང་གླིང་སྒྲུང་དུ།
ས་འདི་ས་ངོ་མ་ཤེས་ན།།
མོན་ཡུལ་མཐིལ་ཐང་ཁྲ་མོ་རེད།།
དབྱར་དགུན་ནམ་ཟླ་བརྗེ་རྒྱུ་མེད།།
སྦྲང་ཆར་ཟིལ་མ་དྭངས་དུས་མེད།།ཟེར་བ་དང་།
སིམ་ཞུགས།
སིམ་ཞུགས་ (ཨིན་སྐད་: absorption ) ―― བརྒྱུད་ལམ་ཞིག་བརྒྱུད་ནས་འགྲོ་སྐབས་གློག་ ཁབ་ལེན་གྱི་འགྱེད་འཕྲོ་དང་། སྒྲ། རྡུལ་གྱི་རྒྱུན་བཅས་ཀྱི་ནུས་པ་སོགས་ནུས་པ་གཞན་གྱི་ ངོ་བོར་འགྱུར་བ། དཔེར་ན། འོད་ཀྱི་འཕྲོ་ཟེར་ཞིག་བརྒྱུད་ལམ་ཞིག་བརྒྱུད་ནས་འཕྲོ་སྐབས་ བརྒྱུད་ལམ་དེ་རུ་ཡོད་པའི་རྡུལ་ཕྲན་ནམ་འདུས་རྡུལ་ལ་བརྟེན་ནས་འོད་རྡུལ་གྱི་དྲག་ཚད་ བརླག་འགྲོ་བ་ཡིན།
མོན་པ།
སྐྱིད་མོ་མོན་གྱི་ས་ཆ་རེད།།
སྟག་དང་སེང་གེ་འཐབ་པའི་ས།།
རྨ་བྱ་ནེ་ཙོ་རྩེ་བའི་ས།།
ཆར་ཟིལ་དྲི་མེད་ཐར་ཐོར་ལ།།
གཡུ་འབྲུག་གསུང་སྐད་སྒྲོག་པའི་ས།།ཞེས་པ་ལྟར་ད་བབ་དམའ་ཞིང་གནམ་གཤིས་དྲོ་བ་དང་། ཆར་ཆུ་མོད་པས། ལོ་གཅིག་གི་དུས་ཚིགས་བཞིར་འབྲས་དང་ཀའོ་ལེང་། ཁྲེ། ཨ་ཤོམ་སོགས་ལོ་ཏོག་སྐྱེས་པ་དང་། རི་རོང་དོག་ཅིང་གདོད་མའི་ནགས་ཚལ་སྟུག་པོས་ཁེབས་པ། འབྲས་ལྡན་ལྗོན་ཤིང་དང་སྨན་རྫས་རྩ་ཆེན་རྣམས་རི་ལུང་ཀུན་ལ་སྐྱེས་ཤིང་དུས་བཞིར་སྔོ་མཐིང་ངེར་འདུག་པ། ཁྱད་པར་དུ་དབྱར་དུས་དང་སྟོན་ཀར་སྨན་ཏོག་དང་ལྗོན་ཤིང་རྣམས་ལ་མེ་ཏོག་བཞད་ཅིང་འབྲས་བུ་སྨིན་པ་དང་། མཛེས་སྡུག་བྱ་རིགས་སྣ་ཚོགས་ངང་གིས་འཁོར་ནས་སྙན་པའི་སྐད་སྒྲ་ལྷང་ལྷང་དུ་སྒྲོག་བཞིན་འཕུར་ལྡིང་གར་ལ་རོལ་པ། སེང་གེ་དང་སྟག་དོམ་སོགས་གཅན་གཟན་དང་རི་དྭགས་སྣ་ཚོགས་ཀྱང་ས་དེའི་བཅུད་དང་རྒྱན་དུ་འཛོམས་ཤིང་རྩེན་པར་བྱེད། མོན་ཡུལ་ལ“མོན་ཡུལ་སྐྱིད་མོ་ལྗོངས”སུ་འབོད་པ་ཡང་ས་དེའི་ཡུལ་གྱི་བཀོད་པ་ལེགས་ཤིང་ཐོན་ཁུངས་འཛོམས་པོ་ཡོད་པའི་རྐྱེན་ཡིན་པ་བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་པར་དུ་བཏབ་པའི《མོན་པ་རིགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་མདོར་བསྡུས》དང་། མོན་པའི་ཡུལ་ནས་སྐྱེས་ཤིང་ནར་སོན་པའི་ཡེ་ཤེས་འཕྲིན་ལས་ལགས་ཀྱིས་བརྩམས་པའི《མོན་ཡུལ་གྱི་གཞི་རྩའི་གནས་ཚུལ》ལས་གསལ། དེ་མིན་བོད་ལྗོངས་སྤོ་བོ་ཁུལ་གྱི་ཙ་རིའི་མཆོད་རྟེན་ནག་འབལ་ཞེས་པ་ནི་ཐེའུ་རང་བླ་མ་རྐང་གཅིག་བཏུལ་བའི་མཆོད་རྟེན་དུ་བགྱིས་པ་དང་། སྤོ་བོ་རྫོང་རྣ་ཟེར་བ་ནི་མོན་ཤིང་ཁྲི་རྒྱལ་པོའི་བློན་པོ་སྐུ་ལྷ་ཐོག་རྒྱལ་བཟུང་བའི་གནས་ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་ཞིང་གནས་དེའི་མིང་ལའང་དང་ཐོག་བཟུང་སྣ་ཟེར་ཡང་། ཕྱིས་སུ་སྒྲ་ཟུར་ཉམས་ནས་རྫོང་སྣར་འབོད་པ་ཡིན་ཟེར་བ་དང་།  བཟུང་སྣའི་ཕུ་ལ་ཐང་ཞིག་ཡོད་པ་སྔར་གླིང་གི་དམག་སྒར་འདེབས་ས་ཡིན་པས་གླིང་ཐང་ཟེར་བ་དང་། བཟུང་སྣ་ཕ་རིའི་ངོགས་ལ་ཐང་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་མོན་སྐུ་ལྷ་ཐོག་རྒྱལ་ངལ་གསོ་བའི་ཐང་ཡིན་པས་སྐུ་ཐང་ཞེས་བགྱིས། ཆུ་མདོའི་ཐང་གཤམ་དུ་མོན་སྐུ་ལྷ་ཐོག་རྒྱལ་གྱི་ཕུང་བོ་མནན་པར་བགྱིས་པའི་མཆོད་རྟེན་ཞིག་ཡོད་པ་དེའང་རིག་གནས་གསར་བརྗེའི་དུས་བཤིབས་པ་ན། མིའི་རྐང་དུང་རིང་པོ་སྐྱེ་བོ་ཕལ་བའི་སྐེད་པའི་མཚམས་སུ་སླེབས་པ་ཞིག་ཡོད་པ། དངོས་སུ་མཐོང་མྱོང་བའི་མི་ཡོད་ཟེར་བ་དེ་དག་ཀྱང《མོན་གླིང་གཡུལ་འགྱེད》དུ་བཀོད་པ་དང་ཕལ་ཆེར་གཅིག་ཏུ་མཐུན་པ་རེད།
དེ་ལྟར་གནའ་བོའི་ཡིག་ཚང་དུ་བསྟན་པའི་མོན་དང་། གླིང་སྒྲུང་དུ་བསྟན་པའི་མོན་གཉིས་མིང་དང་ཆགས་ཡུལ། ཡུལ་གྱི་བཀོད་པ་སོགས་ཀུན་ནས་མཐུན་ལ།  ས་དེར་ཡོད་པའི་གནའ་ཤུལ་དང་ངག་རྒྱུན་ཡང《མོན་གླིང་གཡུལ་འགྱེད》ཀྱི་བརྗོད་བྱའི་ནང་དོན་དང་མཐུན་པར་གཞིགས་ན། གླིང་སྒྲུང་དུ་བསྟན་པའི་མོན་ཞེས་པ་ནི་གནའ་བོའི་ཡིག་ཚང་དུ་བཀོད་པའི་ལྷོ་མོན་ཏེ་བོད་ལྗོངས་དང་རྒྱ་གར་འདྲེས་མཚམས་ཀྱི་མོན་ཡུལ་དེ་ཡིན།
མི་འབོར།
=༣༥༠༠༠=
ཆོས་ལུགས།
གདོད་མི་བོན་ཆོས་དང་བོད་རྒྱུད་ནང་བསྟན་
མྱུར་སྣོན།
མྱུར་སྣོན་ (ཨིན་སྐད་: acceleration ) ―― དུས་ལ་ལྟོས་ཏེ་དངོས་པོ་ཞིག་གི་མྱུར་ཚད་ལ་འགྱུར་བ་འགྲོ་བའི་ཚད། མྱུར་ཚད་ལ་ཐེེབས་པའི་ འགྱུར་བ་ནི་དེའི་འབོར་ཚད་ (མགྱོགས་ཚད་) དམ་ཁ་ཕྱོགས་གང་རུང་དང་། ཡང་ན་གཉིས་ ཀའི་སྟེང་དུ་བྱུང་ཆོག
མྱུར་སྣོན། = མྱུར་ཚད་ཀྱི་འགྱུར་བ། / དུས་ཡུན།
བསྡུ་ཐིག
བསྡུ་ཐིག(ཨིན་སྐད་: absorption line) ―― ཐིམ་པའི་འོད་ཤལ་གྱི་ནང་དུ་མངོན་པའི་ཐིག་ནག་པོ་དག་ལ་གོ ཁམས་རྫས་མི་འདྲ་བར་བསྡུ་ ཐིག་གི་བཀོད་རིས་མི་འདྲ་བ་ཡོད།
ལོ་རྒྱུས་ཞེས་པར་ངེས་ཚིག་ཇི་ལྟར་འགྲེལ་
འདས་ཟིན་པའི་ལོ་ཟླ་ཡི་ནང་གི་བྱུང་བ་རྣམས་མུ་ཏིག་བསྟར་ལ་རྒྱུས་པ་ལྟར་བཀོད་པས་ན་ལོ་རྒྱུས་ཞེས་ཟེར་རོ།
འཐེན་ཤུགས་ལ་བརྟེན་པའི་མྱུར་སྣོན།
འཐེན་ཤུགས་ལ་བརྟེན་པའི་མྱུར་སྣོན་ (ཨིན་སྐད་: Gravitational acceleration) ―― རང་ལྷུང་གི་དངོས་པོ་ཞིག་གི་མྱུར་སྣོན། སའི་གོ་ལའི་ཕྱི་ངོས་ཀྱི་ཉེ་འགྲམ་དུ་མྱུར་སྣོན་གྱི་གྲངས་ འབོར་ནི་ 	༩.༨m/s༢ ཡིན།
ལོ་རྒྱུས་སྦྱོང་བ་ལ་དགོས་པ་ག་འདྲ་ཡོད
ལོ་རྒྱུས་ལ་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་པ་ནི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཉམས་མྱོང་ལེན་ཆེད་ཡིན།ལོ་རྒྱུས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པ་ནི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་བསླབ་བྱ་ལེན་ཆེད་ཡིན།འོན་ཀྱང་ལོ་ལ་སྐྱབས་བཅོལ་བ་ནི་ལོ་རྒྱུས་མཇུག་རྫོགས་པའི་སྔ་ལྟས་ཡིན།དེས་ན་ང་ཚོས་ཁ་སང་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱས་ནས་མེས་པོ་ཚོར་རྒྱུས་ལོན་བྱེད་པ་ནི་དེ་རིང་གི་ང་ཚོའི་སྐྱིད་སྡུག་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་མ་ཟད།སང་ཉིན་གྱི་བུ་ཚ་དག་གི་འཚོ་གནས་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་དོ།
དངུལ་ལོར།
དངུལ་ལོར་ནི་དངུལ་ཡིན། མིའི་རིགས་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ཐོག་མའི་དུས་སུ། མི་རྣམས་ཀྱིས་རང་ཉིད་ཀྱི་དངོས་ཟོག་དང་མི་གཞན་གྱི་དངོས་ཟོག་བརྗེ་རེས་བྱེད་ལ། དེའི་དུས་སུ་ད་དུང་དངུལ་དགོས་པ་མ་རེད། སྤྱི་ཚོགས་ཡར་རྒྱས་བྱུང་བ་དང་སྦྲགས་ནས་རིམ་བཞིན་དངུལ་བྱུང་བ་རེད། དེ་ཡང་མི་རྣམས་ཀྱིས་ངལ་རྩོལ་བྱས་པ་བརྒྱུད་ནས་དངུལ་གསོག་པ་དང་། དེ་ནས་དངུལ་གྱིས་སོ་སོར་མཁོ་བའི་དངོས་ཟོག་ཉོ་སྲོལ་བྱུང་། དང་ཐོག་མི་རྣམས་ཀྱིས་པད་ཤག་དང་གྲི་དངུལ་སྤྱད་པ་དང་། དེ་ནས་རིན་ཆེན་གསེར་དངུལ་སྤྱད་ལ། དེང་སང་ནི་ཤོག་སྒོར་གསར་གཏོད་བྱས་ནས་སྤྱོད་ཀྱི་ཡོད།
མྱུར་སྣོན་སྐྱེད་བྱེད་ ཀྱི་ཡོ་ཆས།
མྱུར་སྣོན་སྐྱེད་བྱེད་ ཀྱི་ཡོ་ཆས་ (ཨིན་སྐད་: accelerator) ―― ཉིང་རྡུལ་དང་ཕྲ་རྡུལ་དངོས་ཁམས་ཚན་རིག་གི་ཞིབ་འཇུག་ཏུ་སྤྱོད་ཅིང་། འཁུར་ལྡན་རྡུལ་གྱི་ འགུལ་སྐྱོད་ནུས་པ་ཇེ་མཐོར་སྤར་བྱེད་ཀྱི་ཡོ་ཆས་ཤིག
བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དུས་རིམ་ལ་དབྱེ་ན་ཧ་ལམ་གང་འདྲ་ཡིན་
དེ་ཡང་དུས་རིམ་བརྒྱད་ལ་དབྱེར་ཆོག་སྟེ། ཀ ཡ་ཐོག་སྐབས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས། ཁ སྤུར་རྒྱལ་གདུང་རབས་ཀྱི་སྐབས།ག བོད་བཙན་པོའི་དུས་སྐབས། ང  བོད་སིལ་བུའི་དུས་སྐབས། ཅ ས་སྐྱ་བའི་དུས་སྐབས།ཆ ཕག་མོ་གྲུ་པ་དང་རིན་སྤུངས་པའི་དུས་སྐབས།ཇ དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་དས་སྐབས།ཉ དེང་རབས་ཀྱི་སྐབས་བཅས་སོ།
བོད་མིའི་འགྲོ་བ་བྱུང་ཚུལ་ཅི་འདྲ་ཡིན་
རང་ཅག་རྣམས་ཀྱི་བཤད་རྒྱུན་ལ་ཕ་སྤྲེལ་རྒན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དང་།མ་བྲག་སྲིན་མོ་གཉིས་འདུས་པ་ལས་སྤྲེལ་ཕྲུག་མང་དུ་འཕེལ་ཏེ་དེ་དག་གི་རྒྱུད་པ་ལས་བོད་མི་རྣམས་བྱུང་བར་གྲགས་སོ།
བོད་ཁམས་ཆགས་ཚུལ་ཅི་འདྲ་ཡིན་
སྟོད་མངའ་རིས་ཀྱི་ཆ་ནི་རྫིང་དང་འདྲ།བར་དབུས་གཙང་རུ་བཞི་ཡུར་བ་འདྲ།སྨད་མདོ་ཁམས་སྒངས་དྲུག་ཞིང་ལྟ་བུ་ཞེས་སྔོན་གྱི་ཡིག་ཚང་དུ་མར་བར་ལྟར་ན་བོད་ཁམས་ནི་སྟོད་གཡའ་རི་དང་གངས་ཀྱི་ཡུལ།བར་བྲག་དང་སྤང་ལྗོངས།སྨད་རྩི་ཤིང་དང་ནགས་ཚལ་སྟུག་པོས་ཁྱབ་པར་བཤད་དོ།
ཆ་ལག་དབང་རྩ།
ཆ་ལག་དབང་རྩ་(ཨིན་སྐད།: accessory nerve) ―― བྲང་སྟོད་དང་། རྒྱབ། དཔུང་པ་བཅས་ཀྱི་ཤ་སྒྲིམ་དང་། མཚུལ་པ་ལ་འགུལ་སྐྱོད་ཀྱི་འཕར་བརྡ་ སྤྲོད་མཁན་ཐོད་རུས་དབང་རྩ་ཆ་བཅུ་གཅིག་པའི་ནང་གི་གང་རུང་ཞིག
དཔལ་སྤུངས་དགོན།
དཔལ་སྤུངས་ནི་བོད་ཀྱི་གྲུབ་མཐའི་བཀའ་བརྒྱུད་པའི་དགོན་སྡེ་གཅིག་རེད།
ཟིན་ཐོ་འམ་དཔྱད་གཞི།
དཔལ་སྤུངས་དགོན་པ། ཐུབ་བསྟན་ཕུན་ཚོགས་ཀྱིས།
བོད་ཅེས་པའི་མིང་བྱུང་ཚུལ་ཅི་འདྲ་ཡིན་
ཀ འདོད་རྒྱལ་གྱི་མིང་ཡིན་ཟེར་མཁན་ཡོད།ཁ བོན་ཞེས་པ་ལས་ཟུར་ཆགས་པ་བཞེད་མཁན་ཡོད།ག འབོད་པ་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་ལས་བྱུང་ཟེར།ང འོད་གསལ་ལྷ་ལས་ཆད་པའི་འོད་དེ་བོད་ལ་གྱུར་པ་རེད་ཅེས་གསུང་ཚུལ་མི་འདྲ་བ་ཤིན་ཏུ་མང་ངོ་།
བོད་མིའི་གདུང་དྲུག་དེ་གང་ཡིན་ནམ་
སེ་རྨུ་ལྡོང་སྟོང་སྟེ་རུས་ཚན་ཆེན་པོ་བཞིར་ཆགས་པ་དང་།དེའི་སྟེང་དུ་དབྲ་དང་འགྲུ་གཉིས་བསྣན་པའོ།།
རྩེད་ཐང་ཞེས་པའི་མིང་དེ་ཇི་ལྟར་ཐོགས་
སྤྲེལ་ཕྲུག་རྣམས་མགོན་པོ་རི་ནས་ཐང་དུ་བབས་ཏེ་རྩེད་ས་ཡིན་པས་ན་རྩེད་ཐང་ཞེས་ཐོགས་སོ།།
ཨེ་སི་ཊིག་སྐྱུར་རྫས།
ཨེ་སི་ཊིག་སྐྱུར་རྫས་ (ཨིན་སྐད་: acetic acid) ―― ཚུའུ་ལ་རང་ཉིད་ཀྱི་བྲོ་བ་ཁྱད་པར་ཅན་དེ་སྦྱིན་མཁན་གྱི་སྐྱུར་རྫས་དེ་ལ་གོ་ཞིང་། སྐྱུར་རྫས་ ལྷད་མེད་ནི་མདོག་མེད་ཅིང་བག་ཚི་ཅན་གྱི་གཤེར་གཟུགས་སམ་ཤེལ་དང་འདྲ་བའི་མཁྲེགས་ གཟུགས་ཡིན།
བོད་རྒྱལ་ཐོག་མའི་མིང་ལ་གང་ཟེར་
གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་ཟེར།།
གནམ་གྱི་ཁྲི་བདུན་དེ་གང་གང་རེད་
༡ གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ། ༢ མུ་ཁྲི་བཙན་པོ།༣ དིང་ཁྲི་བཙན་པོ། ༤སོ་ཁྲི་བཙན་པོ། ༥མེར་ཁྲི་བཙན་པོ། ༦གདགས་ཁྲི་བཙན་པོ། ༧སྲིབ་ཁྲི་བཙན་པོ།།
ཨེ་སི་ཊིལ།
ཨེ་སི་ཊིལ་ (ཨིན་སྐད་: acetyl) ―― ཨེ་སི་ཊིག་སྐྱུར་རྫས་ནས་བཏོན་པའི་ཨེ་སིལ་བྱིངས་རྫས་ཏེ་ —C(O)CH3 ཡིས་མཚོན་ པའམ། བྱིངས་རྫས་འདི་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་མཚོན།
ཀོང་ཏུང་སྐད།
ཀོང་ཏུང་སྐད་ནི་ཀོང་ཏུང་དུ་བེད་སྤྱོད་བྱེད།
ཅིའི་ཕྱིར་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་ཟེར་
བོད་འབངས་རྣམས་ཀྱིས་རྗེ་ཉིད་གཉའ་བར་བཏེགས་ནས་ཁུར་བས་སོ།།
རྗེ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོའི་འབྱུང་ཁུངས་ཇི་ལྟར་ཡིན་མིན་སྐོར་ལ་བཤད་ཚུལ་མི་འདྲ་བ་ཨེ་ཡོད་
རྒྱ་གར་ནས་བྱུང་བ་རེད་ཟེར་བ་དང་།འོད་གསལ་ལྷ་ལས་བྱུང་བ་རེད་ཟེར་བ་སོགས་བཤད་ཚུལ་མི་འདྲ་བ་མང་པོ་ཡོད་ཀྱང་ད་ལྟའི་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་སྤོ་བོ་དང་ཉིང་ཁྲི་རྫོང་གི་བར་གྱི་སྤོ་བོའི་ཡུལ་ནས་བྱུང་བའི་བོད་རང་གི་མི་ཡིན་ནོ།།
གཉའ་ཁྲིའི་སྐབས་སུ་བོད་ལ་ཆོས་ཨེ་ཡོད།ཆོས་ལུགས་ཀྱི་མིང་ལ་གང་ཟེར་
རྗེ་ཡིས་རྒྱལ་ཆས་སྤྲས་པ་དང་ཕ་ཤུལ་བུ་འཛིན་གྱི་རྒྱལ་རྒྱུད་འཛིན་པའི་སྲོལ་དེ་རྒྱལ་པོ་སུ་ཡི་རིང་དུ་དར།
ཨེ་སི་ཊིལ་ཚྭ་རླུང་གྱེས་རྡུལ།
ཨེ་སི་ཊིལ་ཚྭ་རླུང་གྱེས་རྡུལ་ (ཨིན་སྐད་: acetyl chloride) ―― ཁ་དོག་མེད་ཅིང་། ཆུའི་སེལ་སྦྱོར་བྱེད་སླ་ལ་ལན་ཚྭའི་དྲི་མ་དང་ལྡན་པའི་གཤེར་གཟུགས་ཤིག སྐྱེ་ལྡན་སྡུད་སྦྱོར་གྱི་ནང་དུ་ཨེ་སི་ཊིལ་སྐྱེད་རྫས་སུ་སྤྱོད།
ཀོང་ཀྲོའུ་གྲོང་ཁྱེར།
ཀོང་ཀྲོའུ་(རྐྱ་མི་: 廣州)གྲོང་ཁྱེར་ནི་ཀོང་ཏུང་ཞིང་ཆེན་གི་ལྟེ་བའི་གྲོང་ཁྱེར་རེད།
ཨེ་སི་ཊིལ་ཁོ་ལིན།
ཨེ་སི་ཊིལ་ཁོ་ལིན་ (ཨིན་སྐད་: Acetylcholine) ―― དབང་རྩའི་མཇུག་སྣེ་འགའི་མཐུད་མཚམས་ཀྱི་བར་སྟོང་དང་། དབང་རྩ་དང་ཤ་སྒྲིམ་སྦྲེལ་མཚམས་སུ་གློད་པའི་དབང་རྩ་འཕྲིན་པའི་རྫས་ཤིག་ཡིན་པ་དང་། བྱེད་ལས་གཙོ་བོ་ནི་སྦྲེལ་མཐུད་བྱས་པའི་དབང་རྩ་ཞིག་ཏུ་དབང་རྩའི་འཕར་བརྡ་འགོ་འཛུགས་བྱེད་པའམ། ཡང་ན།ཤ་སྒྲིམ་ཉག་མའི་ནང་དུ་བསྡུ་སྐུམ་འགོ་འཛུགས་བྱེད་པ་ཡིན།
ཨེ་སི་ཊིལ་ཁོ་ལིན་སྣེ་ལེན་པ།
ཨེ་སི་ཊིལ་ཁོ་ལིན་སྣེ་ལེན་པ་ (ཨིན་སྐད་: Acetylcholine receptor) ―― ཨེ་སི་ཊིལ་ཁོ་ལིན་འཆིང་སྡོམ་བྱེད་སྐབས་སུ་རང་ཉིད་ཁ་འབྱེད་པ་ལ་བརྟེན་ནས། རྫས་ཀྱི་ཁྱབ་འགྱེད་དེ་གློག་འབྲེལ་བརྡ་འཕྲིན་དུ་སྒྱུར་བར་བྱེད་པའི་གྱེས་རྡུལ་གྱི་རྒྱུ་ལམ་ཞིག་ལ་ཟེར་ཞིང་། ནི་ཁོ་ཊི་ནིག་ཨེ་སི་ཊིལ་ཁོ་ལིན་སྣེ་ལེན་པའང་ཟེར།
ཕོ་བྲང་ཡུམ་བུ་བླ་སྒང་དེ་ཡུལ་གང་དུ་གནས་ཡོད་
བོད་ལྗོངས་ལྷོ་ཁ་ས་ཁུལ་སྣེ་གདོང་རྫོང་ཕོ་བྲང་ཆུས་ཁོངས་ཇོ་མོ་བཀྲ་ཤིས་ཚེ་རིང་ཞེས་པའི་རི་ནུབ་ཏུ་ཟུར་གཉིས་བརྐྱངས་པའི་གཡོན་གྱི་རི་ཟུར་བྲག་རིའི་སྟེང་ཐོག་ལྟ་བུར་གནས་སོ།ཡུམ་བུ་བླ་སྒང་དང་ཡུམ་བུ་བརླ་སྒང་།ཡུམ་བུ་གླ་སྒང་སོགས་འབྲི་ལུགས་མང་པོ་སྣང་ངོ་།།
ཨེ་སི་ཊིལ་སྨིན་གྲོགས་ཨེ།
ངེས་ཏིག་ལོ་རྩིས་ (ཨིན་སྐད་: Acetyl-CoA) ―― སྐྱེ་དངོས་ཀྱི་ནང་དུ་ཨེ་སི་ཊིལ་སྐྱེད་པའི་རྫས་སྦྱོར་མང་པོའི་ཁྲོད་དུ་སྨིན་གྲོགས་ཀྱི་བྱེད་ལས་ སྒྲུབ་པའི་འདུས་རྫས་ C25H38N7O17P3S ལ་གོ་ཞིང་། ཁར་སྦོ་མངར་རྫས་དང་། ཞག་ ཚིལ། སྤྲི་རྫས་བཅས་འཚོ་རླུང་དང་འདྲེས་སྦྱོར་བྱེད་པའི་སྐབས་སུ་འཚམས་སྦྱོར་རྒྱུ་རྫས་ཀྱི་ ངོ་བོར་གྲུབ།
ཨེ་སི་ཊིལ་ཁོ་ལི་ནེ་སི་ཊེ་རེ་སི་སྨིན་རྫས།
ཨེ་སི་ཊིལ་ཁོ་ལི་ནེ་སི་ཊེ་རེ་སི་སྨིན་རྫས་ (ཨིན་སྐད་: Acetylcholinesterase) ―― ཨེ་སི་ཊིལ་ཁོ་ལིན་དེ་ཨེ་སི་ཊིག་སྐྱུར་རྫས་དང་ཁོ་ལིན་གཉིས་སུ་དུམ་བུར་བསལ་ནས་མགྱོགས་པོར་ཞི་བར་བྱེད་མཁན་གྱི་སྨིན་རྫས་ཤིག འདི་ལ་ཁོ་ལི་ནེ་སི་ཊེ་རེ་སི་རྨེན་རྫས་ཀྱང་ཟེར།
འའདུམ་པར་བྱེད་མཁན་གྱི་ཤེལ།
འའདུམ་པར་བྱེད་མཁན་གྱི་ཤེལ་ (ཨིན་སྐད་: Achromatic lens ) ―― མཐོང་རིག་ཡོ་ཆས་ཀྱི་མ་ལག་ཅིག་གི་མདོག་འཁྲུག་རང་བཞིན་ཚད་མཐོན་པོའི་སྒོ་ནས་ཇེ་ཉུང་དུ་གཏོང་ཐུབ་པའི་གྲུབ་ཆ་གཉིས་ལྡན་གྱི་ཤེལ་ཏེ། དྭངས་ཤེལ་གཉིས་ལྡན་ཞིག
སྐྱུར་རྫས།
སྐྱུར་རྫས་ (ཨིན་སྐད་: Acid ) ―― ཆུ་རྟེན་བཞུ་ཁུའི་གནས་སྐབས་སུ་སྐྱུར་བྲོ་ཞིང་། རམས་ཚོས་སྔོན་པོ་དེ་དམར་པོར་བཟོ་བའི་ནུས་པ་དང་ལྡན་ལ། བུལ་རྫས་དང་ལྕགས་རིག་ཁག་ཅིག་དང་འདྲེས་སྦྱོར་བྱས་ཏེ་ཚྭ་འགྲུབ་པར་བྱེད་པའི་ནུས་པ་དང་ལྡན་པའི་བེམ་རྫས་ཀྱི་སྡེ་ཚན་ཞིག
དཔལ་ལྡན་འབྲུག་པའི་གདུང་རབས་
གྲུབ་ཆེན་གླིང་རས་པ་དང་། གཙང་པ་རྒྱ་རས་པ་ནས་བརྒྱུད་པའི་བཀའ་བརྒྱུད་ཀྱི་གདུང་རབས་ཏེ། འདིའི་ནང་གསེས་ལ་སྟོད་སྨད་བར་གསུམ་ཕྱེ་བའི་བར་འབྲུག་ནི་རྒྱ་རས་ཀྱི་དབོན་བརྒྱུད་ཡིན་ལ། སློབ་མ་གཙོ་བོ་དང་པོར་ཆེ་བ་སྤ་རྐྱང་གཉིས། རབ་དུ་ཆེ་བ་རྒྱ་འབྲས་གཉིས། ཐ་མར་ཆེ་བ་ལོ་རྒོད་གཉིས། གཞན་རས་པ་གསུམ། རྣལ་འབྱོར་གསུམ། ཞིག་པོ་གསུམ་སོགས་མང་དུ་བྱུང་། གདན་སར་དབོན་རས་དར་མ་སེང་གེ་བཞུགས་ཤིང་། དེ་ནས་དབོན་བརྒྱུད་རིམ་པར་བྱོན་པ་ལས་འཕྲིན་ལས་ཆེ་བ་རྒྱལ་དབང་ཆོས་རྗེ་ཡིན་ལ། དེའི་སློབ་མ་ལྷ་རྩེ་བ་ངག་དབང་བཟང་པོ་དང་། དེ་ནས་སྙན་ངག་མཁན་སངས་རྒྱས་རྡོ་རྗེ། བོད་མཁས་པ་སོགས་སློབ་བརྒྱུད་བཟང་པོ་མང་དུ་འཕེལ། ཁྱད་པར་དུ་མཁས་པར་གྲགས་པ་པདྨ་དཀར་པོས་བསྟན་བཅོས་མང་དུ་བརྩམས། དེའི་སྐྱེ་བ་དཔག་བསམ་དབང་པོ་སོགས་བྱོན། གཞན་ཡང་གཙང་སྨྱོན་དབུས་སྨྱོན་དུ་གྲགས་པ་གཉིས་དང་། འབྲུག་སྨྱོན་ཀུན་ལེགས་སོགས་གྲུབ་ཐོབ་ཡ་མཚན་བྱུང་ཞེས《ཐུའུ་བཀྭན་གྲུབ་མཐའ》ལས་གསུངས། སྨད་འབྲུག་ནི། རྒྱ་རས་པའི་སློབ་མ་ཐ་མར་ཆེ་བ་ལོ་རྒོད་གཉིས་ཀྱི་ཡ་གྱལ་རྒྱལ་བ་ལོ་རས་པ་དང་དེའི་སློབ་མ་འཇམ་དབྱངས་མགོན་པོ་སོགས་ལས་རིམ་གྱིས་བརྒྱུད་དེ་དར་བར་གྱུར། སྟོད་འབྲུག་ནི། རྒྱ་རས་པའི་སློབ་མ་ཐ་མར་ཆེ་བ་ལོ་རྒོད་གཉིས་ཀྱི་ཡ་གྱལ་རྒོད་ཚང་པ་མགོན་པོ་རྡོ་རྗེ་དང་དེའི་སློབ་མ་རྒྱལ་བ་ཡང་དགོན་པ་སོགས་ལས་བྱུང་ངོ་། །
ཨེ་ཁོ་ནི་སྨིན་རྫས།
ཨེ་ཁོ་ནི་སྨིན་རྫས་ (ཨིན་སྐད་: Aconitase) ―― སི་ཊིག་སྐྱུར་རྫས་དེ་སེ་སི་ཨེ་ཁོ་ནི་ཊིག་སྐྱུར་རྫས་དང་ཨེ་སོ་སི་ཊིག་སྐྱུར་རྫས་སུ་བསྒྱུར་བར་སྐུལ་རྐྱེན་བྱེད་མཁན་གྱི་སྨིན་རྫས་ཤིག
སྐྱུར་ཆར།
སྐྱུར་ཆར་ (ཨིན་སྐད་: Acid rain) ―― སྐྱུར་རྫས་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་ཏུ་མུ་ཟིའི་སྐྱུར་རྫས་དང་ཟེ་ཚྭའི་སྐྱུར་རྫས་ཀྱི་འདུས་ཚད་མཐོ་བའི་ཆར་པ་ལ་གོ་ཞིང་། བུད་རྫས་མེར་བསྲེགས་པའི་འབགས་བཙོག་དེ་རླུང་ཁམས་སུ་གློད་པ་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང།
ན་ལནྡྲ་
ན་ལནྡྲ་ནི《རྒྱལ་སྲས་གཅུང་རིན་པོ་ཆེའི་རྣམ་ཐར》ཞེས་པར་བོད་ཀྱི་ན་ལནྡྲ་དགོན་པ་སྟེ། རབ་བྱུང་བདུན་པའི་ཤིང་ཡོས་ལོར་ཀུན་མཁྱེན་རོང་སྟོན་ཤཱཀྱ་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་འཕན་པོར་བཏབ་པའི་དགོན་པ་ཞིག་གོ། །
སྔར་རྒྱ་གར་གྱི་ཡུལ་མ་ག་ངྷ་ན་ཡོད་པའི་དགོན་པ་ཞིག 《རྒྱལ་སྲས་གཅུང་རིན་པོ་ཆེའི་རྣམ་ཐར》ཞེས་པར་བོད་ཀྱི་ན་ལནྡྲ་དགོན་པ་སྟེ། རབ་བྱུང་བདུན་པའི་ཤིང་ཡོས(སྤྱི་ལོ1435)ལོར་ཀུན་མཁྱེན་རོང་སྟོན་ཤཱཀྱ་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་འཕན་པོར་བཏབ་པའི་དགོན་པ་ཞིག་གོ། ། (ཀུན་མཁྱེན་རོང་སྟོན་གྱི་རྣམ་ཐར་དུ་རབ་བྱུང་བདུན་པའི་མེ་འབྲུག་ལོར་བཏབ་ཅེས་གསུངས)
ཆོས་རྒྱལ་ཟླ་བཟང་
ཆོས་རྒྱལ་ཟླ་བཟང་ནི་ཆོས་རྒྱལ་ཟླ་བ་བཟང་པོ་སྟེ། རྒྱལ་པོ་འདི་ནི་བྱང་ཤམྦྷ་ལའི་རྒྱལ་པོ་ཉི་མའི་འོད་དང་བཙུན་མོ་རྣམ་པར་རྒྱལ་བའི་སྲས་སུ་སྐུ་འཁྲུངས། ཕྱག་ན་རྡོ་རྗེའི་སྤྲུལ་པ་ཡིན་པར་གྲགས་སོ། །
བཙན་དུག
བཙན་དུག་ (ཨིན་སྐད་: aconite) ―― སྤྱིར་བཏང་གི་བོང་ང་ནག་པོའི་དུག་ཅན་གྱི་རྩ་བ་སྐམ་པོར་བཟོས་པ་དེ་ལ་གོ་ཞིང་། སྔོན་ཆད་ སྨན་གྱི་ཁྱད་ཆོས་ (ན་ཟུག་འཇོམས་པ་) ལ་བརྟེན་ནས་བེད་སྤྱོད་བཏང་ཡོད།
ཐོས་རུང་གི་རླབས།
ཐོས་རུང་གི་རླབས་ (ཨིན་སྐད་: acoustic wave) ―― སྒྲ་རླབས་ཀྱི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས། རྒྱུ་ལམ་ནང་གི་རྡུལ་གྱི་འདར་འགུལ་ལ་བརྟེན་ནས་མཁྲེགས་གཟུགས་སམ། གཤེར་གཟུགས། ཡང་ན། རླངས་གཟུགས་སུ་ཁྱབ་འགྱེད་བྱེད་པའི་རླབས་ཤིག
སྒྲ་རླབས་རིག་པ།
སྒྲ་རླབས་རིག་པ་ (ཨིན་སྐད་: Acoustics ) ―― སྒྲ་ཡི་ཁྱད་ཆོས་ཏེ་ལྷག་པར་དུ་སྒྲ་ཡི་བརྒྱུད་འདྲེན་བྱ་བ་ལ་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་པའི་རིག་པ།
གྲུང་སྤྲི།
གྲུང་སྤྲི་ (ཨིན་སྐད་: actin) ―― ཤ་གནད་ཕྲ་ཕུང་གི་བསྡུ་འཁུམ་དང་ཕྲ་ཕུང་གཞན་གྱི་གཡོ་འགུལ་ལ་སྟངས་འཛིན་བྱེད་མཁན་སྤྲི་རྫས་གཉིས་ཡོད་པའི་ནང་གི་གཅིག་ལ་གོ་ཞིང་རྐྱང་གཟུགས་ཀྱི་ངོ་བོར་འབྱུང་།
རི་བོ་ཆེ་དགོན།
རི་བོ་ཆེ་ནི་བོད་ཀྱི་གྲུབ་མཐའི་བཀའ་བརྒྱུད་པའི་དགོན་སྡེ་གཅིག་རེད།
ད་དུང་གཟིགས།
བོད་པའི་དགོན་སྡེའི་ཐོ།
རྒྱང་ཆོད་བྱ་བ།
རྒྱང་ཆོད་བྱ་བ་ (ཨིན་སྐད་: Action at a distance) ―― ཁ་ཁར་གནས་པའི་དངོས་གཟུགས་གཉིས་ཀྱི་དབར་དུ་སྣོལ་བྱེད་ཀྱི་བརྒྱུད་ལམ་མེད་ཀྱང་མངོན་ཡོང་བའི་སྦྲེལ་སྦྱོར་ཞིག དེང་རབས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་ཁག་ཏུ་འདི་ལྟ་བུའི་སྦྲེལ་སྦྱོར་ལ་ཤུགས་ཀྱི་ར་བ་ཞིག་མཁོ་བར་འདོད།
གྲུང་སྤྲི་ཉག་ཕྲན།
གྲུང་སྤྲི་ཉག་ཕྲན་ (ཨིན་སྐད་: actin filament) ―― ཤ་ཉག་ཅིག་གི་འཁུམ་ཤས་ཅན་གྱི་ཤ་ཉག་ཉག་ཕྲན་ཕྲ་མོ་སྟེ་གཙོ་བོ་གྲུང་སྤྲིས་གྲུབ་ཅིང་། གྲུང་སྤྲི་ཉག་ཕྲན་རེ་རེ་ནི་གྲིམ་སྤྲི་ཉག་ཕྲན་གསུམ་རེས་མཐའ་ནས་བསྐོར་ཡོད།
རྡོར་རྗེ་བྲག་དགོན།
རྡོར་རྗེ་བྲག་ནི་བོད་ཀྱི་གྲུབ་མཐའ་རྙིང་མ་པའི་དགོན་སྡེ་གཅིག་རེད། ཐ་སྙད་འདི་གསར་བཟོ་བྱེད་མཁན་གྱིས་དགོན་མིང་ལ་ཡིག་ནོར་བྲིས་འདུག་པས་རྡོ་རྗེ་བྲག་དགོན་ལ་གཟིགས་རོགས་ཞུ།
བདེན་དོན་བཅུ་གཉིས་
བདེན་དོན་བཅུ་གཉིས་ནི་བདེན་བཞིའི་རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་ཏེ། 《མཛོད་རང་འགྲེལ》ལས། ཇི་ལྟར་རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་ཡིན་ཞེ་ན། བདེན་པ་རྣམས་ལ་སྡུག་བསྔལ། ཀུན་འབྱུང་། འགོག་པ། ལམ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ། སྤང་བར་བྱ། མངོན་སུམ་དུ་བྱས། བསྒོམ་པར་བྱ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། ཡོངས་སུ་ཤེས། སྤངས། མངོན་སུམ་དུ་བྱ། བསྒོམས་ཞེས་བྱ་བ་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བདེན་བཞིའི་རང་གི་ངོ་བོ་ལ་དམིགས་པ་རྣམ་པ་བཞི་དང་། བྱ་བ་ལ་དམིགས་པ་རྣམ་པ་བཞི་དང་། མཐར་ཐུག་ལ་དམིགས་པ་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ་བཅུ་གཉིས་སོ། །
རྒྱལ་བའི་དམ་ཆོས་
རྒྱལ་བའི་དམ་ཆོས་ནི་སྟོན་པའི་དམ་ཆོས་ཏེ་གང་ལ་དམིགས་ན་ལུས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་ཟད་པའི་ཐབས་སུ་གྱུར་པ་སྟེ། ལུང་དང་རྟོགས་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་ཆོས་སོ། ། ཇི་སྐད་དུ། སྡུག་བསྔལ་དག་ནི་ཐམས་ཅད་དང་། ། སྒྲིབ་ཀུན་སེལ་བྱེད་དམ་པའི་ཆོས། ། ཞེས་དང་། མཛོད་ལས། སྟོན་པའི་དམ་ཆོས་རྣམ་གཉིས་ཏེ། ། ལུང་དང་རྟོགས་པའི་བདག་ཉིད་དོ། ། ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །
སྟོན་པའི་དམ་ཆོས་ཏེ་གང་ལ་དམིགས་ན་ལུས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་ཟད་པའི་ཐབས་སུ་གྱུར་པ་སྟེ། ལུང་དང་རྟོགས་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་ཆོས་སོ། ། ཇི་སྐད་དུ། སྡུག་བསྔལ་དག་ནི་ཐམས་ཅད་དང་། ། སྒྲིབ་ཀུན་སེལ་བྱེད་དམ་པའི་ཆོས། ། ཞེས་དང་། མཛོད་ལས། སྟོན་པའི་དམ་ཆོས་རྣམ་གཉིས་ཏེ། ། ལུང་དང་རྟོགས་པའི་བདག་ཉིད་དོ། ། ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། སྒྲ་དོན་ནི། རྗེ་བུ་སྟོན་རིན་པོ་ཆེའི་ཞལ་ནས། དམ་པ་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཡིན་ལ། དེས་བསྟན་པའི་ཆོས་ཡིན་པས་ན་དམ་པའི་ཆོས་ཞེས་སམ། དམ་པ་ནི་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་ཡིན་ལ་ཆོས་ཡིན་པས་ན་དམ་པའི་ཆོས་ཞེས་སམ། དམ་པ་ནི་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་ཡིན་ལ་ཆོས་ཀྱང་ཡིན་པས་དམ་པའི་ཆོས་ཏེ་གཞི་མཐུན་པའོ། ། ཡང་ན་སྐྱེས་བུ་དམ་པས་སྤྱད་པར་བྱ་བས་དམ་པའི་ཆོས་ཏེ་གཞི་མཐུན་པའོ། ། ཡང་ན་སྐྱེས་བུ་དམ་པས་སྤྱད་པར་བྱ་བས་དམ་པའི་ཆོས་ཏེ་དགེ་སློང་གི་ཆོས་བཞི་བཞིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །
ལས་འཇུག་ནུས་པ།
ལས་འཇུག་ནུས་པ་ (ཨིན་སྐད་: Action potential) ―― དབང་རྩའི་བརྡ་འཕྲིན་གཏོང་ལེན་བྱེད་སྐབས་སུ་ཕྲ་ཕུང་གི་སྐྱི་མོའི་ཕྱི་ནང་གཉིས་ཀྱི་དབར་དུ་བྱུང་བའི་གློག་ཁུར་གྱི་ནུས་པའི་འགྱུར་ལྡོག་ལ་གོ
ཉིས་ཁྲི་ཆིག་སྟོང་དྲུག་བརྒྱའི་སྡེ་
ཉིས་ཁྲི་ཆིག་སྟོང་དྲུག་བརྒྱའི་སྡེ་ཞེས་པ་ནི་རྡོ་རྗེའི་ལུས་གྲུབ་པའི་ཚེ་ཁྱབ་བྱེད་ཀྱི་རླུང་དང་། མཉམ་གནས་ཀྱི་རླུང་། གྱེན་རྒྱུའི་རླུང་། ཐུར་སེལ་གྱི་རླུང་སོགས་རྩ་བའི་རླུང་ལྔ་དང་། ཀླུའི་རླུང་། རུས་སྦལ་གྱི་རླུང་། རྩངས་པའི་རླུང་། ལྷས་བྱིན་གྱི་རླུང་། ནོར་ལས་རྒྱལ་གྱི་རླུང་སྟེ་ཡན་ལག་རླུང་ལྔ་སྟེ་རླུང་བཅུ་རག་པ་གྲུབ་པ་ན། འབྱུང་འཇུག་གི་མཚན་ཉིད་ཅན་དུས་སྦྱོར་གྱི་རླུང་ཞག་གཅིག་ལ་ཉིས་ཁྲི་ཆིག་སྟོང་དྲུག་བརྒྱ་ཕྱི་ནང་དུ་འགྲོ་འོང་བྱེད་པ་ཡིན་ལ། 《ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ངག་དབང་རྣམ་པར་རྒྱལ་བ་ལ་ཕུལ་བའི་ཞུ་འཕྲིན་རིག་འཛིན་ཕོ་ཉ》ཞེས་པར་ཉིས་ཁྲི་ཆིག་སྟོང་དྲུག་བརྒྱའི་སྡེ་ཞེས་པ་ནི་དེ་ལ་ཟེར་བའོ། །
བོད་ས་མཐོ།
བོད་ས་མཐོ་ནི་རྒྱ་ཁྱོན་ཆེ་ལ་ཨེ་ཤེ་ཡའི་དབུས་དང་ཧི་མ་ལ་ཡའི་བྱང་ངོས་སུ་གནས་ཡོད་།
སློབ་དཔོན་རྟ་དབྱངས་
སློབ་དཔོན་རྟ་དབྱངས The Master Asvagosha
སྤྱི་ལོའི་བརྒྱ་སྐོར་དང་པོ་དང་གཉིས་པའི་མཚམས་དེར། རྒྱ་གར་ཡུལ་དབུས་སུ་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ཆོས་ཀྱི་སྲོལ་སྤེལ་བ་ལ་བྱས་རྗེས་ཆེན་པོ་བཞག་པའི་སློབ་དཔོན་ཆེན་པོ་རྟ་དབྱངས་ཞེས་པ་བྱུང་། ཁོང་ནི་ཐོག་མར་ཕྱི་རོལ་བྲམ་ཟེའི་ཆོས་ལུགས་ལ་ཞུགས་ནས་དེའི་གཞུང་ལ་མཁས་པར་སྦྱངས། ལྷག་པར་རོལ་མོ་དང་སྙན་ངག་རྩོམ་པ་ལ་མཁས་པའི་མཚན་སྙན་གྲགས་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བར་གྱུར། རྗེས་སུ་པཱར་སི་བ་སློབ་དཔོན་དུ་བསྟེན་ནས་ནང་བའི་ཆོས་ལ་ཞུགས།
ངོ་སྤྲོད།
སྤྱི་ལོའི་བརྒྱ་སྐོར་དང་པོ་དང་གཉིས་པའི་མཚམས་དེར། རྒྱ་གར་ཡུལ་དབུས་སུ་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ཆོས་ཀྱི་སྲོལ་སྤེལ་བ་ལ་བྱས་རྗེས་ཆེན་པོ་བཞག་པའི་སློབ་དཔོན་ཆེན་པོ་རྟ་དབྱངས་ཞེས་པ་བྱུང་། ཁོང་ནི་ཐོག་མར་ཕྱི་རོལ་བྲམ་ཟེའི་ཆོས་ལུགས་ལ་ཞུགས་ནས་དེའི་གཞུང་ལ་མཁས་པར་སྦྱངས། ལྷག་པར་རོལ་མོ་དང་སྙན་ངག་རྩོམ་པ་ལ་མཁས་པའི་མཚན་སྙན་གྲགས་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བར་གྱུར། རྗེས་སུ་པཱར་སི་བ་སློབ་དཔོན་དུ་བསྟེན་ནས་ནང་བའི་ཆོས་ལ་ཞུགས།
བྱུང་བ་བརྗོད་པ།
སྐབས་དེར་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་པའི་ནང་ན་གཞུང་ལུགས་ལ་མཁས་པ་ཉུང་བས་ཆོས་ལུགས་ཉམས་ཆེ་ཞིང་། ཆོས་བཤད་པ་དང་གདུལ་བྱ་རྣམ་གྲོལ་ལམ་ལ་འགོད་མཁས་ཆེས་དཀོན་པར་གྱུར་པས་ཁོང་ནས་ཐུགས་ཤིན་ཏུ་སྐྱོ་བ་བྱུང་། དུས་དེར་རྒྱ་གར་ཡུལ་དབུས་སུ་ཕྱི་རོལ་པ་རྩོད་པ་ལ་ཤིན་ཏུ་མཁས་པ་ཞིག་བྱུང་། དེས་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་གྲྭ་པ་རྣམས་ལ་རྩོད་པ་བྱེད་པའི་བརྡ་སྦྱར་ནས་མཁས་པ་ཡོད་ན་ཁོ་དང་རྩོད་དུ་ཤོག རྩོད་མཁན་མེད་ན་ཕམ་ཁ་ངོས་ལེན་པ་ཡིན་པས་དེང་ཕྱིན་ཆད་གྷནྜིའི་སྒྲ་ཡང་གྲག་མི་ཆོག་ཅེས་བསྒྲགས་སོ། ། སྐབས་དེར་སློབ་དཔོན་པཱར་སི་བ་དགུང་ལོ་ཤིན་ཏུ་མཐོ་ཡང་། ཕྱི་རོལ་པ་འདུལ་དགོས་དགོངས་ནས་རྩོད་ཕྱིར་ཕེབས། ལམ་བར་དུ་ནང་བའི་དགོན་པ་ཞིག་ཏུ་ཞག་བཞུགས་མཛད། དགོན་པ་དེའི་དགེ་ཚུལ་གཞོན་པ་སྐོར་ཞིག་གིས་སློབ་དཔོན་ལ་མ་གུས་པའི་སྤྱོད་པས་ངོ་མཚང་འབྲུ་བ་དང་བརྙས་སྨོད་སོགས་བྱས་ཀྱང་སློབ་དཔོན་གྱིས་འཛུམ་གྱིས་བསུས་ཤིང་ཅི་མི་སྙམ་པར་བཞུགས། དེའི་ནང་གི་ལོ་ཆེ་བའི་དགེ་ཚུལ་ཁ་ཤས་ཀྱིས་དགེ་སློང་རྒན་པོ་འདི་རང་ཁའི་མི་ཞིག་མིན་པར་འདུག་སྙམ་ནས་ཆོས་ཀྱི་དོན་མང་བོ་ཞིག་དྲིས་ཀྱང་། སློབ་དཔོན་གྱིས་ལན་ཐོགས་པ་མེད་པར་བཏབ་པས་དགེ་ཚུལ་རྣམས་ཤིན་ཏུ་དད་པ་སྐྱེས་ཤིང་། ཕྱི་ཉིན་སློབ་དཔོན་ལམ་དུ་ཕེབས་པར་དགེ་ཚུལ་རྣམས་འབྲལ་མི་ཕོད་ཚུལ་གྱིས་ལམ་ཐག་རིང་ཞིག་ཏུ་བསྐྱལ། དེ་ནས་ཡུལ་ལུང་མང་བོ་ཞིག་བརྒལ་ནས་ཡུལ་དབུས་སུ་བསླེབས། ཁོང་གིས་རྩད་བཅད་དེ་ཕྱི་རོལ་པ་དེས་དབང་བཟུང་ནས་བསྡད་པའི་ནང་བའི་དགོན་སྡེ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡོད་པ་དེར་ཕེབས། སློབ་དཔོན་གྱིས་དགེ་འདུན་པ་རྣམས་ལ་ཁྱེད་ཅག་གསོ་སྦྱོང་བྱེད་སྐབས་གྷནྜི་མི་རྡུང་དོན་ཅི་ཡིན་ཟེར་ནས་དྲིས་པས་ལན་དུ་སྨྲས་པ། འདིར་ཕྱི་རོལ་པ་ང་རྒྱལ་ཆེ་ཞིང་གཞན་ལ་ཐུབ་ཚོད་བྱེད་པ་ཞིག་འོངས་ནས་ཁྱོད་ཅག་ཤཱཀྱའི་རྗེས་འཇུག་ཁྲོད་ན་བླུན་པོ་ཤ་སྟག་ལས་རིག་གཞུང་ཤེས་པའི་མཁས་པ་མེད། ཁྱོད་ཅག་གི་ཆོས་དེ་ཡང་རྣམ་དག་མིན། ཁོའི་ཚིག་མི་བདེན་ཟེར་ན། རང་གི་དམ་བཅའ་བཟུང་ནས་རྩོད་པ་བྱེད་ཆོག་ཅེས་རྒྱགས་གཏམ་བཤད། འོ་སྐོལ་གྱི་གྲལ་དུ་རྩོད་མཁན་ཁ་ཤས་བྱུང་ཡང་རྒྱལ་ཁ་མ་ལོན་པས་བསྟན་པ་རྒྱལ་ལ་ཤོར་ཅིང་། གྷནྜི་རྡུང་མི་ཆོག་པར་བྱས། ངེད་ཅག་ཐབས་ཟད་པས་གཉོམ་ཁུར་ནས་མི་སྡོད་པའི་རང་དབང་ཅི་ཡོད་ཟེར་རོ། ། དེ་ནས་སློབ་དཔོན་གྱིས་ཁྱོད་ཅག་སོང་ནས་མཁན་པོ་ལ་གྷནྜི་རྡུངས་ཤིག་ཅེས་བརྡ་སྒྲོན། ཁྱོད་ཅག་སྐྲག་མི་དགོས། རྒོལ་མཁན་བྱུང་ན་ཁོ་བོས་ལན་འདེབས་གསུངས། དགེ་སྦྱོང་རྣམས་ཀྱིས་གཏམ་དེ་ཚོར་ནས་འདི་ནི་འཇིགས་པ་མེད་པའི་སྤོབས་པ་དང་ལྡན་པའི་མཁས་པ་ཆེན་མོ་ཞིག་ཡིན་པར་འདུག ད་ནི་རྒོལ་ལན་བསློག་པའི་དུས་ལ་བབས་སྙམ་ནས་གྷནྜི་བརྡུངས་སོ། །
དེ་ནས་ཕྱི་རོལ་པ་དེས་སློབ་དཔོན་ལ་བྲམ་ཟེའི་གཞུང་ལས་གནད་དོན་ཁ་ཤས་དྲིས་པ་ལ། སློབ་དཔོན་ནི་སྔོན་ཆད་བྲམ་ཟེའི་གཞུང་ལ་སྦྱངས་ཤིང་མཁས་པར་གྱུར་པ་ཞིག་ཡིན་པས། དེས་གང་དྲིས་ནའང་ལན་འདེབས་པ་ལ་ཐོགས་རྡུགས་མེད་པས་ཕྱི་རོལ་པ་སྤ་བཀོང་བར་བྱས་སོ། ། དེ་ནས་ཕྱི་རོལ་པ་དེ་ཁྲི་ལས་བབས་ཏེ་སློབ་དཔོན་གྱི་དྲུང་དུ་གུས་པའི་ཐལ་མོ་སྦྱར་ཏེ་བཤགས་གསོལ་བྱས་ཤིང་། སློབ་དཔོན་གྱི་དྲུང་དུ་སྐྲ་བྲེགས་ནས་རབ་བྱུང་དང་དགེ་ཚུལ་གྱི་སྡོམ་པ་བླངས་པར་བྱས་སོ། ། རྒྱལ་ཕམ་གྱི་ཆིངས་ཡིག་ལྟར་ཕྱི་རོལ་པ་དེ་ནང་བའི་ཆོས་ལ་ཞུགས་ཀྱང་། སེམས་ལ་ཁོ་བོ་རྒྱལ་ཁམས་དུ་མར་རང་གི་གཞུང་ལུགས་ལ་མཁས་ཤིང་རྩོད་ཟླ་མེད་པ་ཞིག་ཏུ་གྲགས་པས་ཁྱབ་ཀྱང་དེ་རིང་ནང་བའི་དགེ་སྦྱོང་རྒན་པོ་འདི་ཙམ་ཡང་མ་ཐུབ་པས་ངོ་རེ་གནོང་སྙམ་ནས་རང་གི་གནས་ཁང་དུ་ཡི་མུག་ནས་སྡོད་པ་ལ། སློབ་དཔོན་གྱིས་མཁྱེན་ནས་དེའི་དྲུང་དུ་ལྷགས་ཏེ་ཞལ་འཛུམ་པ་དང་བཅས་ཏེ་སྨྲས་པ། ངེད་ཅག་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ནི། འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་མི་རྟག་པ་དང་། ཆོས་ཐམས་ཅད་བདག་མེད་པའི་ལྟ་བ་འཛིན། ཁྱོད་ནི་བདག་འཛིན་གྱི་ཞེན་པ་ཆེ་བས་རང་གི་ཁེ་ཕན་བསམ་པ་དང་། ཆོས་སྤྱན་བསྒྲིབས་པས་ཆོས་ཉིད་མ་མཐོང་བ་ཡིན། དཔེར་ན་བདག་ཅག་གི་སྟོན་པ་ཐོག་མར་ཕྱི་རོལ་པའི་ཆོས་ལ་དད་ཅིང་ཆོས་ཉིད་བདེན་པ་འཚོལ་ཕྱིར་རྒྱལ་སྲིད་སྤངས་ཤིང་རྒྱལ་པོའི་ཁབ་ནས་བྱུང་སྟེ་ལོ་དྲུག་ཏུ་དཀའ་བ་སྤྱད། ཕྱི་རོལ་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཐར་ལམ་མིན་པར་མཁྱེན་ནས་བྱང་ཆུབ་ཤིང་གི་དྲུང་དུ་ལོ་ཕྱེད་ཙམ་ལ་བཞུགས་ཞག་མ་གཅིག་ལ་ནམ་མཁའི་སྐར་ཆེན་གཟིགས་པ་དང་མཉམ་དུ་བྱང་ཆུབ་ཤིང་དྲུང་དུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས། ཕྱི་རོལ་པའི་སློབ་མ་མང་བོ་ལ་ཆོས་གསུངས་ནས་ནང་བའི་ཆོས་སུ་བཅུག་པའི་ཚུལ་དེ་ལྟ་ན། ནང་བའི་ཆོས་དེ་ཕྱི་རོལ་པའི་ཆོས་ལས་ཆེས་ཆེར་ཕུལ་དུ་བྱུང་བ་ཡིན་ནམ་གསུངས་ཤིང་རྫུ་འཕྲུལ་ཡང་དུ་མ་བསྟན་མཐར། རྫུ་འཕྲུལ་ནི་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་འབད་བརྩོན་བྱ་ཡུལ་མིན་གསུངས་པ་སོགས་བསླབ་བྱ་མང་དུ་གནང་བས། ཕྱི་རོལ་པ་དེས་སློབ་དཔོན་པཱར་སི་བ་དེ་ལུང་རྟོགས་ཡོན་ཏན་གྱིས་མངོན་པར་མཐོ་བའི་སྐྱེས་ཆེན་དམ་པ་ཞིག་ཡིན་པར་ཤེས་ནས་བཅོས་མིན་གྱི་དད་པ་སྐྱེས་ཤིང་སློབ་དཔོན་དུ་བསྟེན། སློབ་དཔོན་གྱིས་དེ་ལ་ཁྱེད་ནི་སྐྱེས་སྟོབས་ཀྱི་ཤེས་རབ་ཆེ་ཞིང་དགེ་བའི་བག་ཆགས་མཐུག་པ་ཞིག་རེད་མོད་དེ། རེ་ཞིག་ལམ་གོལ་དུ་ལྷུང་ནས་རིན་པོ་ཆེ་དྲི་མ་ཅན་དུ་བྱས་སོ། །ད་ནས་བཟུང་སྟེ་ལམ་ཡང་དག་པར་ཞུགས་ནས་རྒྱལ་བའི་གསུང་རབ་ལ་ཐོས་བསམ་སྒོམ་པའི་བརྩོན་པ་གྱིས་ཤིག་དང་། བྱང་གྲོལ་ལམ་བཟང་རྙེད་པར་འགྱུར་རོ་གསུངས་སོ། །
དེ་ནས་སློབ་དཔོན་གྱི་དྲུང་དུ་ལོ་དུ་མའི་རིང་ལ་སྡེ་སྣོད་ཀྱི་གཞུང་ལ་ཞིབ་པར་སྦྱངས་ཤིང་། འབད་པས་བསམ་སྒོམ་ནན་ཏན་བྱས་པས་ནང་བའི་མཁས་པ་ཆེན་པོར་གྱུར་ཏོ། །
དེ་ནས་སློབ་དཔོན་པཱར་སི་བ་རང་ཡུལ་བྱང་ཕྱོགས་སུ་ཞབས་བསྒྱུར། ཕྱི་རོལ་པ་ལས་འགྱུར་བའི་དགེ་སློང་ཡུལ་དབུས་སུ་བཞུགས་ནས་གཞུང་ལུགས་རྒྱ་ཆེན་པོར་གཟིགས་རྟོག་མཛད། ཞི་དུལ་གྱི་སྤྱོད་པ་དང་མཁས་པའི་ཡོན་ཏན་གྱི་སྙན་པའི་ང་རོ་ཕྱོགས་མཐར་ཁྱབ་ཡུལ་གྱི་རྒྱལ་པོའི་མཐོང་གཟོས་ཆེ་བ་ཞིག་ཏུ་གྱུར།
དེ་ནས་མ་འགྱངས་པར་བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་ཡོ་རུ་རྒྱལ་པོས་ཡུལ་དབུས་སུ་དམག་དྲངས། རྒྱལ་པོའི་ཕོ་བྲང་གི་མཐར་དམག་གི་ར་བ་བསྐོར་ནས་བསྡད། ཡུལ་དབུས་ཀྱི་རྒྱལ་པོས་ཕོ་ཉ་མངགས་ནས་ཡོ་རུ་རྒྱལ་པོར་དྲིས་པ། ཁྱེད་ཀྱིས་དམག་དྲངས་ནས་ཕོ་བྲང་བསྐོར་ཅིང་འབངས་ལ་གནོད་འཚེ་བསྐྱལ་བ་འདིའི་དམིགས་ཡུལ་ཅི་ཡིན་ཟེར་བས། ཁོ་བོར་གསེར་སྲང་དུང་ཕྱུར་གསུམ་དགོས་ཟེར། ཁོ་བོའི་རྒྱལ་ཁབ་ཡོངས་རྫོགས་གསེར་དུ་བསྒྱུར་ཀྱང་དུང་ཕྱུར་གསུམ་གྱི་གྲངས་མི་ལོངས་པས་ཇི་ལྟར་བྱ་ཟེར་བས། ཁྱེད་ཡུལ་དབུས་ན་སྲིད་ན་དཀོན་པའི་རིན་པོ་ཆེ་གཉིས་ཡོད་པས་དེ་ཕུལ་ཀྱང་ཆོག་ཟེར། དབུས་ཀྱི་རྒྱལ་པོས་ཁོ་ལ་རིན་པོ་ཆེ་རྩ་ཆེན་དེ་འདྲ་ག་ལ་ཡོད་ཟེར་བར། ཡོ་རུ་རྒྱལ་པོས་ཁྱོད་ཀྱི་རིན་པོ་ཆེ་རྩ་ཆེ་གཅིག་ནི་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ལྷུང་བཟེད་དང་། གཅིག་ནི་རྩོད་ཟླ་མེད་པའི་དགེ་སློང་ཞིག་ཡིན། དེ་གཉིས་གསེར་སྲང་དུང་ཕྱུར་གཉིས་ཀྱི་རིན་ཐང་ཡོད་པས་ཁོ་ལ་སྟེར་དགོས་ཟེར། དབུས་ཀྱི་རྒྱལ་པོས་དེ་གཉིས་ཁོའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རིན་པོ་ཆེ་ཡིན་མོད། གཞན་ལ་སྟེར་བའི་དཔེ་མེད་ཟེར་ནས་ལན་བཏབ། དགེ་སློང་གིས་གཏམ་དེ་ཐོས་ནས་རྒྱལ་པོའི་དྲུང་དུ་སོང་ནས་ཞུས་པ། ཁྱོད་ཀྱིས་དགྲ་དམག་གི་རེ་འདོད་བསྐང་ཆོག གཅིག་ན་འབངས་རྣམས་དམག་གི་འཇིགས་པ་ལས་ཐར། གཉིས་ན། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ལྷུང་བཟེད་དང་ཁོ་གཉིས་སློང་བ་ལ་བལྟས་ན། ཡོ་རུ་རྒྱལ་པོ་དེ་ཡང་ནང་བའི་ཆོས་ལ་དད་མཁན་ཞིག་ཡིན་པར་འདུག ཁོ་བོ་ས་ཆ་འདིར་བསྡད་ན། ས་འདིའི་མི་མང་ལ་ཆོས་བསྩལ་པས་ཕན་ཡང་། ས་ཆ་གཞན་ལ་མི་ཕན། དེ་བས་ཁོ་བོ་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་དུ་སོང་ན་རྒྱལ་ཁབ་ཕྱོགས་ཕྱོགས་སུ་སོང་ནས་རྒྱལ་བསྟན་སྤེལ་ཆོག་པས་སེམས་ཅན་མང་བོ་ལ་ཕན་པར་འདུག ཁྱོད་ནི་མཆོག་གསུམ་སྤྱི་བོར་བཀུར་བའི་ཆོས་རྒྱལ་ཡིན། ཐུགས་འདང་གནོངས་ཞེས་ཞུས་པས། རྒྱལ་པོ་ནི་དགེ་སློང་དེས་ཅི་གསུང་སྒྲུབ་པ་ཞིག་ཡིན་པས་ཁས་བླངས་སོ། ། ཡོ་རུ་རྒྱལ་པོས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ལྷུང་བཟེད་དང་། དགེ་སློང་མཁས་པ་གདན་དྲངས་ཏེ་དམག་ཕྱིརའཐེན་ནས་རང་ཡུལ་དུ་ལོག་གོ ། ཡོ་རུ་རྒྱལ་སའི་མི་རྣམས་ཀྱིས། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ལྷུང་བཟེད་ནི་རིན་པོ་ཆེ་རྩ་ཆེན་ཡིན་པ་བདེན་མོད། དགེ་སློང་ནི་ས་འདི་ན་ཡང་མང་དུ་ཡོད་པས། གསེར་སྲང་དུང་ཕྱུར་གཅིག་གི་གོང་དུ་ག་ལ་འགྲོ་ཟེར་བར། རྒྱལ་པོས་ཁྱོད་ཅག་གིས་མིག་སྔར་གྱི་རིན་པོ་ཆེ་མ་གཏོགས་རྒྱང་རིང་མི་མཐོང་། དགེ་སློང་འདི་ནི་སྡེ་སྣོད་ཀྱི་གཟིགས་རྒྱ་ཆེ་ཞིང་། ཆོས་འཆད་པ་ལ་ཤིན་ཏུ་མཁས། མཁས་པའི་གྲགས་སྙན་རྒྱ་མཚོའི་མཐར་ཐུག་པར་ཁྱབ་ནས་འདུག མཁས་པ་ཆེན་པོ་པཱར་སི་བའི་དངོས་སློབ་ཀྱང་ཡིན། རང་རེས་གདན་དྲངས་ནས་ཆོས་སྤེལ་དུ་བཅུག་ན་རྒྱལ་སྲིད་དང་རྒྱལ་འབངས་ཀུན་ལ་ཕན་པ་ཆེན་པོ་ཡོད་གསུངས་སོ། ། དེ་ནས་ཟླ་བ་གཅིག་ཙམ་སོང་བ་ན་ཡོ་རུ་རྒྱལ་པོའི་བསམ་པར་འཇིག་རྟེན་གྲགས་ཚོད་ལ་དུད་འགྲོ་ལ་ཡང་རིག་པ་སྤྱང་བོ་ཡོད། འདུལ་བར་ནུས་ཟེར་བས་ད་ཐེངས་ཨེ་བདེན་བརྟག་དགོས་བསམས་ནས། གཡོག་པོ་མངགས་ནས་རྟ་ཅང་ཤེས་བདུན་གྲ་སྒྲིག་བྱས། རྟ་རྣམས་ཉིན་ཞག་ལྔའི་བར་རྩྭ་ཆས་བཀག ཉིན་དྲུག་པར་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ཤཱཀྱའི་དགེ་སློང་དང་། ཕྱི་རོལ་པ་ཐམས་ཅད་ལ་ཆོས་མཉན་དུ་ཤོག་ཅེས་བརྡ་སྦྱར། ཆོས་འཆད་པའི་ཁྱམས་རར་རྟ་ཕུར་བཙུགས་ནས་རྟ་དེ་བདུན་པོ་ཡང་བཏགས། སློབ་དཔོན་གྱིས་ཆོས་འཆད་པའི་སྐབས་སུ་རྟ་རྣམས་ཀྱི་མདུན་དུ་རྩྭ་ཆས་སྣོད་དུ་བཞག་གོ ། ཉིན་དེར་སློབ་དཔོན་གྱིས་གསུངས་པའི་ཆོས་ནི་མདོ་མྱང་འདས་ཡིན་ལ། སློབ་དཔོན་གྱིས་ཚིག་གསལ་ལ་གོ་བདེ་བ་གདངས་སྙན་པོས་གསུངས་པས་ཚང་མས་ཡིད་གཞོལ་ཞིང་ཉན་པས། ཁ་རོག་ཏུ་བསྡད་ཅིང་ཁྲོམ་ཚོགས་འཇམ་ཐིང་ངེར་སོང་། རྟ་རྣམས་རྩྭ་ཆས་མ་ཟོས་པར་རྣ་བ་གྱོལ་ལེ་ཆོས་ལ་ཉན་ནོ། ། དེ་ནས་ཆོས་ཐུན་གྲོལ་མཚམས་སུ་རྟ་ཅང་ཤེས་བདུན་པོ་ལྷན་ཅིག་སྐད་རྒྱངས་སེ་འཚེར་ཞིང་། མི་ཚང་མ་དང་པའི་མིག་ཆུ་ཤོར་ཏོ། །ཚུལ་དེ་མཐོང་ནས་རྒྱལ་པོ་ཡང་ཤིན་ཏུ་དགའ་ཞིང་། དད་པའི་སྤུ་ལོང་གཡོས་པར་གྱུར། ཆོས་གསུང་སྐབས་རྟ་འཚེར་བས་དེ་ནས་བཟུང་སྟེ་སློབ་དཔོན་འདིའི་མཚན་ལ་སློབ་དཔོན་རྟ་དབྱངས་ཞེས་པར་ཐོགས་སོ། །
གསུང་རྩོམ་འགའ།
རྗེས་སུ་སློབ་དཔོན་འདིས་རྒྱལ་པོ་ལ་གནང་བ་ཞུས་ཏེ་འདབས་འབྲེལ་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་རྣམས་སུ་ཡང་ཆོས་སྤེལ་ཞིང་སྐུ་ཚེ་སྨད་ལ་གསུང་རྩོམ་མང་དུ་གནང་བ་ལས། 《ཐེག་པ་ཆེན་པོར་དད་པས་འཇུག་ཚུལ་བད་པ》《སའི་གསང་བའི་རྣམ་བཤད་ཆེན་པོ》《སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྐྱེས་རབས》《མདོ་སྡེ་ཆེན་པོའི་རྒྱན》《མི་དགེ་བཅུའི་ལས་ཀྱི་རྣམ་བཤད》 སོགས་ད་ལྟའི་བར་དུ་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད་དོ། །
བླ་དྭགས་ལམ་གྱི་བར་ཆད
བླ་དྭགས་ལམ་གྱི་བར་ཆད་ཅེས་པའི་བླ་དྭགས་ནི་རང་གི་དངོས་མིང་མ་ཡིན་པའི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་སམ་བཏགས་མིང་ཡིན་པས། བླ་དྭགས་ལམ་གྱི་བར་ཆད་ཅེས་པ་ནི་འཇིག་ལྟ་ལས་གཞན་པའི་ལམ་གྱི་བར་ཆད་ཕལ་བ་དག་ལ་ཟེར་རོ། །
དཔལ་སྟག་ལུང་ཡ་ཐང་
ཕག་མོ་གྲུ་པའི་སློབ་མ་བཀྲ་ཤིས་དཔལ་གྱིས་རབ་བྱུང་གསུམ་པའི་ལྕགས་བྱི(སྤྱི་ལོ1180)ལོར་སྟག་ལུང་དུ་དགོན་པ་བཏབ་སྟེ་སྟག་ལུང་ཐང་པ་ཞེས་གྲགས། དེ་གཤེགས་རྗེ་དབོན་རིན་ཆེན་མགོན་པོ་གདན་སར་བཏོན། འདིས་མཆོད་ཁང་ཆེན་མོ་བཞེངས་ཤིང་དགོན་སྡེ་དར་རྒྱས་མཛད། དེའི་རྗེས་སངས་རྒྱས་ཡར་བྱོན་གདན་ས་བཞུགས། དེ་ལ་གདན་ས་ཕེར་བའི་དབོན་བཀྲ་ཤིས་བླ་མ་དང་སངས་རྒྱས་དཔོན་གཉིས་བྱུང་བའི་སངས་རྒྱས་དཔོན་པོ་གྲགས་པ་དཔལ་ཁམས་སུ་བྱོན་ནས་རབ་བྱུང་ལྔ་བའི་མེ་བྱི(སྤྱི་ལོ1276)ལོར་རི་བོ་ཆེའི་དགོན་པ་བཏབ། དེ་ནས་བཟུང་སྟག་ལུང་ཡ་ཐང་མ་ཐང་གཉིས་སུ་གྱེས་ཏེ་སྔོན་གྱི་སྟག་ལུང་ཐང་པ་དགོན་པ་ནི་སྟག་ལུང་ཡ་ཐང་དུ་གྲགས་སོ། །
ལས་ཞུགས་དགུ་ཚིགས་ལྟེ་ཉིང་།
ལས་ཞུགས་དགུ་ཚིགས་ལྟེ་ཉིང་ (ཨིན་སྐད་: Active galactic nucleus) ―― ཉི་མ་ལས་གདོོས་ཚད་ལྡབ་ས་ཡ་ ༡༠༠ ཙམ་གྱིས་ཆེ་བའི་གདོས་ཚད་འདུས་ཤིང་། ཕོན་ཆེ་ཞིང་འགྱུར་གཤིས་ཅན་གྱི་འགྱེད་འཕྲོ་ཕྱིར་འཕྲོ་བར་བྱེད་པའི་དགུ་ཚིགས་ཁག་ཅིག་གི་ལྟེ་ཁུལ་ལ་གོ དགུ་ཚིགས་བརྒྱ་ཆ་གཅིག་ཙམ་ཞིག་ལ་ཕལ་ཆེར་ལས་ཞུགས་དགུ་ཚིགས་ལྟེ་ཉིང་ ཞིག་ཡོད་པ་ཡིན།
རྫོང་ཆེན་དགོན།
རྫོགས་ཆེན་ནི་བོད་ཀྱི་གྲུབ་མཐའ་རྙིང་མ་པའི་དགོན་སྡེ་གཅིག་རེད།
ཆོས་ལུགས།
༄ སྤྱིར་བཏང་གཏེར་སྟོན་ཉི་མ་གྲགས་པའི་གཏེར་ཆོས་རྣམས་ཉི་གྲགས་ཆོས་བརྒྱུད་ཀྱི་དགོན་པ་ཁག་ནས་མི་ཉམས་རྒྱུན་འཛིན་གནང་མུས་རེད། གཏེར་སྟོན་ཉི་གྲགས་ཡང་སྐུ་ཕྲེང་དྲུག་གི་བར་དུ། ཆག་རི་དགོན་དང་སྟག་མོ་དགོན་གདན་ས་གོང་འོག་གཉིས་གཙོས་བོད་ནང་ལ་དགོན་མ་བུ་བརྒྱ་ལྷག་ཙམ་གྱི་ནང་བཤད་སྒྲུབ་ལས་གསུམ་གྱི་འཁོར་ལོས་དུས་འདས། ད་ལྟ་སྐུ་མཚོ བཞིན་བཞུགས་པ་གཏེར་སྟོན་ཉི་སྤྲུལ་བདུན་པ་ཨོ་རྒྱན་བསྟན་འཛིན་ཕུན་ཚོགས་མཆོག། ༧གོངས་ས་མཆོག་ནས་ངོས་འཛིན་གནང་ཞིང་། ཡོང་འཛིན་༧ ཤར་སྤྲུལ་དམ་ཆོས་རིན་པོ་ཆེའི་བཀའ་བཀོད་ལྟར། སྦིར་རྙིང་དགོན་དཔལ་ཡུལ་ཆོས་འཁོར་གླིང་བཤད་གྲྭའི་ནང་གསན་བསམས་གནང་བཞིན་པ་རེད། ཤར་སྤྲུལ་རིན་པོ་ཆེ་ནས་ཉི་སྤྲུལ་རིན་པོ་ཆེ་གཙོས། དད་ལྡན་འཛམ་གླིང་ཤར་ནུབ་ཀུན་ཏུ་ཉི་གྲགས་ཆོས་བསྐོར་དར་སྤེལ་དང་། ཕྱོགས་མཚུངས་ཅོན་ཏ་ར་རུ། གཏེར་སྟོན་ཉི་གྲགས་དགོན་སྤྱི་ལོ་༢༠༠༩ ནས་རྨང་གཏིང་ནས་སྤྱི་ལོ་྄༢༠༡༢ ལོ་ལེགས་གྲུབ་ཡོང་འཆར་དང་བཅས། ༧གོངས་ས་མཆོག་ནས་དགོན་པའི་མཚན་ལ་ཡང་། ཟབ་གསང་ཆོས་འཁོར་གླིང་ཞེས་གསོལ།
ད་དུང་གཟིགས།
བོད་པའི་དགོན་སྡེའི་ཐོ།
ཕྱི་ཕྱོགས་དྲ་མཐུད།
་
Phodrang Monastery ཕོ་བྲང་དགོན་ནི། བོད་མདོ་ཁམས་ཆབ་མདོ་ས་ཁུལ། དཔལ་འབར་རྫོངས་ རྒྱ་སྟོན་ས་སྟེང་དུ་ཆགས་ཡོད། ཆོས་བརྒྱུད་རྙིང་མ་དང་། གཏེར་སྟོན་ཉི་མ་གྲགས་པའི་ཆོས་སྐོར་ཉམས་ལེན་གནང་གི་ཡོད། བསྟན་བདག་ཤར་སྤྲུལ་ཀརྨ་འོད་གསལ་རང་གྲོལ་ནས། ད་ལྟ་འཚོ་ཞིང་བཞུགས་པ་ཤར་སྤྲུལ་དམ་ཆོས་རྒྱ་མཚོས་བར་སྐུ་འཕྲེང་གསུམ་ཙམ་ཕྱིན་ཡོད། ཞིབ་ཕྲ་གཟིགས་འདོད་ན་དྲྭ་རྒྱ་འདིའི་ནང་ལ་གཟིགས། www.shartulrinpoche.org
བརྟགས་པ་གཉིས་པའི་རྒྱུད་
རྣལ་འབྱོར་བླ་ན་མེད་པའི་རྒྱུད་སྡེ་བརྟག་པ་གཉིས་པ་སྟེ། དགྱེས་པ་རྡོ་རྗེའི་རྩ་བའི་རྒྱུད་རྒྱས་པ་འབུམ་ཕྲག་བདུན་ཡོད་པ་ལས་ཅུང་ཟད་བསྡུས་པ་འབུམ་ཕྲག་ལྔ་བ་དང་། དེ་ལས་ཀྱང་བཏུས་པ་དགྱེས་པ་རྡོ་རྗེ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱུད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ཞེས་པ་རྒྱ་གར་གྱི་མཁན་པོ་ག་ཡ་ངྷ་ར་དང་འབྲོག་མིའི་འགྱུར་ལ་སླར་ཡང་ལོ་ཙཱ་བ་གཞོན་ནུ་དཔལ་གྱིས་འགྱུར་ཆད་བསབས་པའོ། །
གཉེན་སྒྲིག
གཉེན་སྒྲིག་ནི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་མཐུན་འགྲིག་ཚོགས་པའམ་མི་དང་མིའི་བར་ལ་ལུགས་མཐུན་གྱི་གཉེན་ཚན་གི་འབྲེལ་བ་བཙུགས་པ་ཞིག
གསལ་བཤད།
གཉེན་སྒྲིག་ནི་འགྲོ་བ་མིའི་མི་ཚེ་གཅིག་ཆོ་སྒྲུབ་ཀྱི་ནང་དོན་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན་ལ་འཛམ་གླིང་གི་མི་རིགས་སོ་སོར་གཉེན་སྒྲིག་པའི་ཡུལ་སྲོལ་གོམས་གཤིས་ཤིན་ཏུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཡོད་པ་རེད། བོད་ཀྱི་གཉེན་སྒྲིག་སྲོལ་འདི་ལ་ཡང་གཞན་དང་མི་མཚུངས་པའི་ཡུལ་གོམས་གཤིས་ལུགས་མང་དག་ཅིག་མཆིས།
རང་སྐྱེད་ནད་འགོག
རང་སྐྱེད་ནད་འགོག་ (ཨིན་སྐད་: Active immunity) ―― འགོག་ཟུངས་སྐྱེད་རྫས་ཤིག་མངོན་པའི་ཡ་ལན་དུ་ནད་འགོག་མ་ལག་གིས་འགོག་གཟུགས་སྐྱེད་སྐྲུན་བྱེད་པ་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་བའི་ནད་འགོག་ལ་གོ
སེམས་ཁམས་རིག་པ།
ཟིན་ཐོ་འམ་དཔྱད་གཞི།
ཟིན་ཐོ་འམ་དཔྱད་གཞིཟིན་ཐོ་འམ་དཔྱད་གཞིཟིན་ཐོ་འམ་དཔྱད་གཞིཟིན་ཐོ་འམ་དཔྱད་གཞིཟིན་ཐོ་འམ་དཔྱད་གཞིཟིན་ཐོ་འམ་དཔྱད་གཞིཟིན་ཐོ་འམ་དཔྱད་གཞིཟིན་ཐོ་འམ་དཔྱད་གཞིཟིན་ཐོ་འམ་དཔྱད་གཞི
བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་རྒྱལ་པོ་སུ་ལ་མཛེ་ནད་བྱུང་ནས་གསོན་པོ་དུར་དུ་སྦས་པ་ཡིན་ནམ་
བོད་རྒྱལ་སུམ་ཅུ་པ་འབྲོང་གཉན་ལྡེའུ་བཙན་ལ་མཛེ་ནད་བྱུང་ནས་གསོན་པོ་དུར་དུ་སྦས་པ་ཡིན།
པུའུ་དབྱི་མི།
པུའུ་དབྱི་མི་ནི་ཀྲུང་ཧྭ་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཞེས་པའི་མི་རིགས་ཀྱི་མི་རེད།
མིག་ནད་བར་འགྲིབ་ཀྱི་ནད་བྱུང་པའི་རྒྱལ་པོ་
བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་སོ་གཅིག་པ་དམུས་ལོང་དཀོན་པ་བཀྲི་ཤིས་ནི་ཆུང་དུས་ནས་བཟུང་དམུས་ལོང་བ་ཞིག་ཡིན་སྟབས་ཡབ་འབྲོང་ལན།  གཉན་ལྡེའུ་བཙན་གྱི་ཁ་ཆེམས་ལྟར་འ་ཞའི་ཡུལ་ནས་སྨན་པ་འ་ཞ་རྗེ་བོས་ཏེ་སྤྱན་ཐུར་མས་ཕྱེ་པ་ལེགས་གྲུབ་བྱུང་ནས་སྐྱིད་ཤོད་སྟག་མོ་རི་ན་རི་དྭགས་གཉན་གྱིས་རྩ་ཟ་བ་མཐོང་ནས་རྒྱལ་པོའི་མཚན་ལའང་སྟག་རི་གཉན་གཟིགས་ཞེས་གསོལ་བའོ།
མཚོ་རྫོང་དགོན།
མཚོ་རྫོང་ནི་བོད་ཀྱི་གྲུབ་མཐའ་རྙིང་མ་པའི་དགོན་སྡེ་གཅིག་རེད།
ད་དུང་གཟིགས།
བོད་པའི་དགོན་སྡེའི་ཐོ།
པའེ་མི།
པའེ་མི་ནི་ཀྲུང་ཧྭ་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཞེས་པའི་མི་རིགས་ཀྱི་མི་རེད།
འཇིག་རྟེན་པའི་ལྷ་སྐུ་གཟུགས་བརྙན་བྲིས་འབུར་སོགས་ལ་རབ་གནས་བྱ་ཚུལ་
ན་མོ། རྩ་བརྒྱུད་བླ་མ་ཡི་དམ་དཀོན་མཆོག་གསུམ། ། ཁྱད་པར་གཤིན་རྗེ་གཤེད་ཀྱི་ལྷ་ཚོགས་དང་། ། དཔའ་བོ་མཁའ་འགྲོ་ཆོས་སྐྱོང་སྲུང་མའི་ཚོགས། ། སྔགས་དང་ཏིང་འཛིན་བསླུ་མེད་རྟེན་འབྱུང་གི ། བདེན་པའི་མཐུ་ལ་བརྟེན་ནས་རྟེན་འདི་ཉིད། ། གང་ལ་དམིགས་ནས་སྒྲུབ་པའི་མི་མ་ཡིན། ། འཁོར་དང་བཅས་པ་བཀུག་སྟེ་རྟེན་འདི་ལ། ། བླ་སྲོག་ཆགས་ཏེ་འབྲལ་མེད་གནས་པར་གྱུར། ། (ཞེས་དགུག་གཞུག་ལན་གསུམ་བདུན་སོགས་བྱས་ལ། ། ཡི་དམ་གྱི་སྔགས་མཐར། ཏྲི་ཨ་ཀརྴ་ཡ་ཛཿཛཧཱུཾ་བཾ་ཧོཿ   ཞེས་བཏགས་པ་ཙམ་ཅི་འོས་བཟླ། ཨ་ཀཱ་རོས   གཏོར་མ་བསྔོ་བ་མན་ཆད་གོང་དང་འདྲའོ། དེང་སང་འགའ་ཞིག་གིས་གྲོང་རྒྱུ་ཐེའུ་རང་ཡང་ཆད་ཀྱི་གཟུགས་བརྙན་ལ་གཟུངས་འབུལ་རབ་གནས་དཀོན་མཆོག་གི་རྟེན་དང་མཚུངས་པར་བྱེད་པ་འཐད་པར་མ་མཐོང་བས། འདི་ཙམ་ཞིག་བགྱིས་ན་དཔྱད་བཟོད་ཅིང་དོན་འགྲུབ་པར་འགྱུར་རོཉ)
བོད་རྗེ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་ཁྲི་ལ་འཁོད་དུས་སུ་བཏོན་པའི་དོགས་པ་དྲུག་ནི་གང་གང་ཡིན་ནམ་
རྐུ་ལ་ལན་ཡོད། སྡང་ལ་བྱམས་ཡོད། དགྲ་ལ་གཉེན་ཡོད། གཡག་ལ་མཚོན་ཡོད། དུག་ལ་སྨན་ཡོད།  བྱད་སྟེམས་ལ་འགྲོལ་ཐབས་ཡོད་བཅས་སོ།
བོད་ཀྱི་ཇོ་བོ་རིན་པོ་ཆེ་བཞི་
= བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་གི་ཇོ་བོ་རིན་པོ་ཆེ་བཞི་ངོ་སྤྲོད། = སྤྱིར་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་ན་ཇོ་བོ་ཆེན་པོ་བཞི་ཡོད་དེ། དེ་དག་གི་ལོ་རྒྱུས་ཉུང་བསྡུས་སུ་བཀོད་ན།
ལྷ་སའི་ར་ས་འཕྲུལ་སྣང་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་བཞུགས་པའི་ཇོ་བོ་རིན་པོ་ཆེ་སྟེ། སངས་རྒྱས་ཞལ་དངོས་སུ་བཞུགས་པའི་སྐབས་སུ་བཞེངས་པའི་དགུང་ལོ་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་སྐུ་ཚད་ཅན་དེ་ཡིན་ཞིང་། དེ་ལ་དུས་ད་ལྟའི་བར་དུ་ལོ་ངོ་ཉིས་སྟོང་དྲུག་བརྒྱ་ལྷག་གི་ལོ་རྒྱུས་ལྡན་པ་དང་། འདི་ལས་རང་རེའི་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ངོ་བོ་དང་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་ཡོད་པར་མ་ཟད། འཛམ་གླིང་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་རྩ་ཆེ་བའི་རང་བཞིན་ཡང་མཚོན་ཡོད།
ར་མོ་ཆེ་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་བཞུགས་པའི་དགུང་ལོ་བརྒྱད་ཀྱི་སྐུ་ཚད་ཅན་ཇོ་བོ་མི་བསྐྱོད་རྡོ་རྗེ་ཡིན་པ་དང་།གོང་གི་ཇོ་བོ་འདི་རྣམ་གཉིས་ནི་རྒྱ་བཟའ་ཀོང་ཇོ་དང་བལ་བཟའ་ཁྲི་བཙུན་རྣམ་གཉིས་ཀྱིས་བོད་དུ་གདན་དྲངས་པའི་རྟེན་མཆོག་ཏུ་གྱུར་བ་ཞིག་ཡིན་པར་མ་ཟད། དེང་སྐབས་འཛམ་གླིང་སྟེང་གི་རྟེན་གཙོ་བོའི་གྲས་ཡིན།
བསྟན་པ་ཕྱི་དར་གྱི་མགོར་ལོ་ཙཱ་བ་རིན་ཆེན་བཟང་པོས་བཞེངས་པའི་མངའ་རིས་ཇོ་བོ་ཡིན། ཇོ་བོ་འདི་བཞེངས་བྱེད་ཀྱི་རྒྱུ་ཆའི་ཐད་ནས་གསེར་དངུལ་དང་གཡུ་བྱུར། མུ་མེན། མུ་ཏིག་ལ་སོགས་པ་འཇིག་རྟེན་ན་རྙེད་པར་དཀའ་བའི་རིན་པོ་ཆེ་འབའ་ཞིག་ལས་གྲུབ་པས་རིན་ཐང་གཞལ་དུ་མེད་ལ། ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཐད་ནས་བསྟན་པ་ཕྱི་དར་གྱི་མགོ་ནས་ད་ལྟའི་བར་དུ་ལོ་ངོ་ཆིག་སྟོང་ལྷག་གི་ལོ་རྒྱུས་ལྡན་ལ། བྱིན་རླབས་གྱི་ཐད་ནས་བརྗོད་ནའང། ལོ་ཙཱ་བ་རིན་ཆེན་བཟང་བོ་དང་མཉམ་མེད་ཇོ་བོ་རྗེ་ལ་སོགས་པའི་སངས་རྒྱས་དངོས་དང་མཚུངས་པའི་སྐྱེས་ཆེན་དམ་པ་དག་གིས་བྱིན་གྱིས་རླབས་པའི་རྟེན་མཆོག་བླ་ན་མེད་པ་ཞིག་ཡིན།
མདོ་སྨད་ཀྱི་ཁྲི་ཀའི་ཇོ་བོ་ཡིན། ཇོ་བོ་འདི་ནི་འཇམ་མགོན་ས་སྐྱ་པཎ་ཆེན་མཆོག་གོང་མ་གོ་དན་རྒྱལ་པོས་གདན་ཞུས་སྐབས། གོང་མས་ཁོང་ལ་མུ་ཏིག་དྲེལ་ཁལ་གཅིག་ཕུལ་ཏེ། ཕྱིར་ཁྲི་ཀའི་གནས་འདི་བརྒྱུད་ནས་ཕེབས་སྐབས་དྲེལ་ཉལ་བསྡད་ནས་མ་སོང་པར། ཁོང་གིས་རྟེན་འབྲེལ་འགྲིག ཇོ་བོ་རིན་པོ་ཆེའི་གདུལ་བྱ་གནས་འདིར་ཡོད་གསུང་ནས། མུ་ཏིག་རྡོག་པོ་སྦྲེལ་ཏེ་ཇོ་བོ་ཞིག་བཞེངས་པ་དེ་ཡིན་ལ། འདི་ལ་ཕལ་ཆེར་ལོ་ངོ་བརྒྱད་བརྒྱ་ཡས་མས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ལྡན་མོད། ཡིན་ནའང་རིག་གནས་གསར་བརྗེའི་སྐབས་སུ་འཇིག་པར་སོང་ངོ།།
ཀ་ཐོག་དགོན།
ལོ་རྒྱུས།
དགོན་པ་འདི་ནི་རབ་བྱུང་གཉིས་པའི་ཆུ་སྟག༼༡༡༢༢༽ལོར་ཁམས་འབྲི་ཆུའི་འགྲམ་ནས་འཁྲུངས་ཤིང་། ༡༡༩༢་ལོར་འདས་པའི་ཀ་དམ་པ་བདེ་གཤེགས་སམ་བདེ་གཤེགས་སྤོབས་པ་མཐའ་ཡས་སམ་རྗེ་བཙུན་ཤེས་རབ་སེངྒེ་ཡང་ཞུ་བ་དེས་ཁོང་དགུང་ལོ་༣༨ ལ་སོན་པའི་ས་ཡོས་༼༡༡༥༩༽ལོར་ཕྱག་བཏབ། ཁོང་ནི་འགྲོ་མགོན་ཕག་མོ་གྲུ་པའི་སློབ་མ་ཞིག་ཡིན། དགོན་པ་འདི་ནི་བསྟན་པ་ཕྱི་དར་རྗེས་ཀྱི་སྔ་འགྱུར་རྙིང་མ་པའི་གདན་ས་ལོ་རྒྱུས་རིང་ཤོས་ཤིག་ཡིན། དགོན་པ་འདི་ནས་ཀཿཐོག་བླ་རབས་བཅུ་གསུམ་ཞུ་བའི་སྐྱེས་ཆེན་དམ་པ་མང་པོ་ཡང་བྱོན་མྱོང་། ཀཿཐོག་རིག་འཛིན་ཚེ་དབང་ནོར་བུ་ཞུ་བའི་མཁས་པ་ཆེན་པོ་དེ་ཡང་གདན་ས་འདིའི་སྤྲུལ་སྐུ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། ཁོང་ནི་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་བདུན་པའི་བཀའ་འབྲེལ་བཞིན་ལ་དྭགས་སྟོད་སྨད་འདུམ་མཛད་པར་ཡང་ཕེབས་པ་སོགས་སྙན་གྲགས་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན། གདན་ས་འདི་འཛིན་སྐྱོང་བྱེད་མཁན་ནི་གསེར་ཁྲི་ལྔ་ཟེར་བའི་སྤྲུལ་སྐུ་ཆེ་གྲས་ལྔ་ཡོད་དོ། །
ཆོས་ལུགས།
ཀ་ཐོག་ནི་བོད་ཀྱི་གྲུབ་མཐའ་རྙིང་མ་པའི་དགོན་སྡེ་གཅིག་རེད།
ཟིན་ཐོའམ་དཔྱད་གཞི།
ཀཿཐོག་ནི་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་སྔ་འགྱུར་རྙིང་མ་པའི་ལུགས་འཛིན་པའི་དགོན་པ་ཞིག་རེད། དེ་ཡང་ཕྱིས་སུ་ཀཿཐོག་ཏུ་བདུད་འདུལ་དང་ཀློང་གསལ་སྙིང་པོ་ཞེས་པའི་གཏེར་སྟོན་གཉིས་ཀྱི་གཏེར་ཆོས་ཤུགས་ཆེར་དར་ཡོད།
ད་དུང་གཟིགས།
བོད་པའི་དགོན་སྡེའི་ཐོ།
ཀོ་ལའོ་མི།
ཀོ་ལའོ་མི་ནི་ཀྲུང་ཧྭ་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཞེས་པའི་མི་རིགས་ཀྱི་མི་རེད།
ཡུ་ཐོག་པ་ཞེས་པའི་མཚན་འདི་ཐོག་མར་སྨན་པ་སུ་ལ་ཐོགས་པ་དང་དེ་ལྟར་ཐོགས་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཅི་
གཡུ་ཐོག་པ་ཞེས་པའི་མཚན་འདི་ནི་ཐོག་མར་འདྲེ་རྗེ་རྒྱ་གར་བཛྲ་ལ་ཐོགས་པ་ཡིན། དེ་ལྟར་འདོགས་པའི་རྒྱུ་མཚན་ནི་གཡུ་ཐོག་རྙིང་མའི་རྣམ་ཐར་ལྟར་ན།    སྨན་པ་མཁས་པ་འདྲེ་རྗེ་རྒྱ་གར་བཛྲ་ཞེས་པ་དེ་སྟོད་ལུང་སྐྱིད་སྣར་བཞུགས་སྐབས་ནད་པ་ཚབས་ཆེན་ཞིག་ནད་ལས་གྲོལ་བར་མཛད་པའི་བྱ་དགའ་ལ་བུད་མེད་རྐེད་པ་ཡན་ཆད་གསེར་གཡུའི་བརྒྱན་པའི་རོ་གཅིག་ཆུར་བསྐུར་ནས་འདྲེ་རྗེ་རྒྱ་གར་ཛྲ་ལ་གནང་བ་འདྲེ་རྗེ་རྒྱ་གར་ཛྲའི་རྒྱན་ཆ་དེ་དག་རང་གི་ཁང་ཐོག་ལ་སྐམ་པ་ཕྱུགས་རྫི་ཞིག་གིས་མཐོང་སྟེ་རྒྱ་གར་བཛྲས་གཡུའི་ཁང་བ་ཕུབ་འདུག་ཞེས་པ་ལས་གཡུ་ཐོག་པ་ཞེས་པའི་མཚན་ཐོགས་པར་གྲགས།  དེའི་རྗེས་འདྲེ་རྗེ་རྒྱ་གར་བཛྲའི་གདུང་རྒྱུད་ཕྱི་མ་རྣམས་ལ་གཡུ་ཐོག་པ་ཞེས་ཐོགས་པའོ།
ཞེ་ཆེན་དགོན།
ཞེ་ཆེན་ནི་བོད་ཀྱི་རྙིང་མའི་དགོན་ཆེན་དྲུག་གི་ཡ་གྱལ་གཅིག་ཡིན། ཞེ་ཆེན་རབ་འབྱམས་སྐུ་ཕྲེང་དང་པོ་རབ་འབྱམས་བསྟན་པའི་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་༡༦༩༥ལོར་ཁམས་སྡེ་དགེའི་ཕྱོགས་སུ་ཕྱག་བཏབ་པ་ཡིན། དེ་ནས་རབ་འབྱམས་སྐུ་ཕྲེང་རིམ་བྱོན་དང་རྒྱལ་ཚབ་སྐུ་ཕྲེང་རིམ་བྱོན་དབོན་སྤྲུལ་སྐུ་ཕྲེང་རིམ་བྱོན་སོགས་ཀྱིས་བཤད་སྒྲུབ་ཀྱི་བསྟན་པ་རྒྱ་ཆེར་སྤེལ་ནས་མདོ་དབུས་ཁམས་གསུམ་དུ་སློབ་བརྒྱུད་ཀྱིས་ཁྱབ་ཡོད། དུས་འགྱུར་རྗེས་དིལ་མགོ་མཁྱེན་བརྩེ་རིན་པོ་ཆེ་དང་ཞེ་ཆེན་རབ་འབྱམས་བདུན་པ་འགྱུར་མེད་ཆོས་ཀྱི་སེངྒེས་བོད་རྒྱུད་ནང་བསྟན་གང་སར་སྤེལ་བ་དང་མདོ་སྒྱུ་སེམས་གསུམ་སོགས་ཀྱི་གླེགས་བམ་འབོར་ཆེན་སྤར་བསྐྲུན་ཞུས་པ་དང་འཛམ་གླིང་གི་ས་ཆ་སོར་སོར་ཞེ་ཆེན་དགོན་གསར་བ་བཅུ་ཕྲག་འགའ་བཞེངས་ཡོད།
ད་དུང་གཟིགས།
བོད་པའི་དགོན་སྡེའི་ཐོ།
ཨེལ་ཝེ་སི་ཕིར་ཟི་ལཱེ།
ཨཨེལ་ཝེ་སི་ཕིར་ཟི་ལཱེ་ནི་༡༩༣༤ལོའི་ཟླ་༡པོའི་ཚེས་༨ཉིན་འཁྲུངས་ཞིང་༡༩༧༧ལོའི་ཟླ་༨པའི་ཚེས་༡༦ཉིན་སྐུ་བཤེགས་པ་རེད། ཁོ་བོ་ནི་དུས་རབས་༢༠པའི་མིས་དགའ་པོ་བྱེད་པའི་ཨ་མེ་རེ་ཁའི་གཞས་པ་ཞིག་རེད།
ཡོ་རོབ་གི་ལོ་རྒྱུས།
ཡོ་རོབ་གི་ལོ་རྒྱུས་ནི་ལོ་ངོ་༤༥༠༠༠ལྷག་གི་སྔོན་ནས་མགོ་བཙུགས་པ་རེད།