མི་རོ་རྩེ་སྒྲུང་
དོན་ཚན་བཞི་པ། རོ་ལངས་ཀྱི་སྒྲུང་ཉེར་ལྔ་པ་དང་བོད་ཀྱི་རོ་སྒྲུང་ཡུལ་གཞན་ལ་དར་བ། 《རོ་ལངས་ཀྱི་སྒྲུང་ཉེར་ལྔ་པས》འཛམ་གླིང་ཤར་ནུབ་ཀྱི་ཡུལ་གྲུ་མང་པོ་ལ་ཤན་ཆེན་པོ་ཐེབས་འདུག་སྟེ། དེ་བོད་དུ་ཇི་ལྟར་དར་བའི་ཚུལ་ནི་གོང་དུ་སོང་བ་ལྟར་དང་། དུས་རབས་བཅུ་གསུམ་པའི་ཕྱེད་ཕྱི་མ་ནས་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་སོག་ཡུལ་དུ་དར་བའི་འགོ་ཚུགས་ཤིང་། དུས་རབས་བཅུ་བཞི་པ་ནས་བཅོ་ལྔ་པའི་སྐབས་ཙམ་ཞིག་ལ། བོད་ཡིག་གི《རོ་སྒྲུང》སོག་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར།  སོག་ཡིག་གི《རོ་སྒྲུང》ལ་འགྱུར་མི་འདྲ་བ་ཉུང་མཐའང་བདུན་དང་། པར་གཞི་མི་འདྲ་བ་སུམ་ཅུ་ལྷག་ཡོད་ཅིང་། དེ་དག་ཀྱང་བྲིས་མ་རྐྱང་ལས་ཤིང་དཔར་དུ་བཏབ་པ་ཞིག་ད་བར་དུ་མ་ཪྙེད། དེ་ཡང་ལེའུའི་གྲངས་ཀ་བཅུ་གསུམ་ཅན་དང་།  ཉེར་གཅིག་ཅན།  ཉེར་གཉིས་ཅན།  ཉེར་དྲུག་ཅན།  སུམ་ཅུ་ཅན།   སོ་ལྔ་ཅན་སོགས་མི་འདྲ་བ་དུ་མ་ཡོད་པ་ལས། ལེའུ་བཅུ་གསུམ་ཅན་དང་།  ཉེར་གཅིག་ཅན་དང་། ཉེར་དྲུག་ཅན་གསུམ་ཁྱབ་གདལ་ཆེ་ཞིང་།  དེ་ལས་ཀྱང་དར་ཁྱབ་དང་ཤན་ཤུགས་ཆེས་ཆེ་བ་ནི་ལེའུ་ཉེར་དྲུག་ཅན་ཁོ་ནའོ།། པར་གཞི་མི་འདྲ་བ་ཡོད་དོ་ཅོག་གི་ལེའུ་སྔ་མ་བཅུ་གསུམ་འདྲ་མཚུངས་ཡིན་པ་སྔོན་ཨ་མདོའི་ཕྱོགས་སུ《རོ་སྒྲུང》ལེའུ་བཅུ་གསུམ་ཅན་ཞིག་དར་ཁྱབ་ཆེ་བར་གྲགས་པ་དེ་ཇི་བཞིན་དུ་བོད་ཡིག་ནས་སོག་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་བར་སྣང་།  ལེའུ་གཞན་མ་རྣམས་ནི་རྒྱ་གར་དང་བོད་ཀྱི་གཏམ་རྒྱུད་གཞན་ལས་བླངས་པ་དང་། སོག་པོ་རང་གི་གཏམ་རྒྱུད་འདིའི་གྲས་སུ་བཙུད་པའང་ཡོད།    བོད་ལ《རོ་སྒྲུང》ལེའུ་ཉེར་གཅིག་ཅན་དེ་དར་ཆེ་ཡང་། སོག་ཡུལ་དུ་པར་གཞི་དེ་ཕལ་ཆེར་དར་ཁྱབ་མ་བྱུང་། གོང་དུ་སོག་ཡིག་གི《རོ་སྒྲུང》ལེའུ་ཉེར་གཅིག་ཅན་ཞིག་གླེང་བ་དེ་ནི་བོད་ཀྱི《རོ་སྒྲུང》ལེའུ་ཉེར་གཅིག་ཅན་དང་མི་འདྲའོ། ། བོད་ཀྱི《རོ་སྒྲུང》སོག་ཡུལ་དུ་དར་རྗེས་གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་དང་པོའི་སྒྲོམ་གཞི་ལ་རྩ་བའི་ཆ་ནས་བཟོ་བཅོས་མ་བྱས་ཀྱང་།  ཅུང་ཟད་གཞན་དུ་འགྱུ་ར་བ་ཡོད་དེ།   དུས་རབས་ཉི་ཤུ་པའི་དུས་མགོར་ཡི་གེར་བཀོད་པའི་སོག་ཡིག་གི《རོ་སྒྲུང》ཞིག་ཏུ། རོ་དངོས་གྲུབ་ཅན་མི་འབྱུང་ཞིང་།  མིང་ལ་ཀོང་གུར་དུ་གྲགས་པའི་ལྷ་བ་ཞིག་གིས་དེའི་ཚབ་མ་བྱས་འདུག[1] 《རོ་སྒྲུང》ནི་སོག་ཡུལ་དུ་དར་ཁྱབ་ཆེན་པོ་བྱུང་བས། སོག་པོའི་གཏམ་རྒྱུད་དང་སྒྲུང་རབས་ཆེན་མོ་སོགས་ངག་ཐོག་གི་བརྩམས་ཆོས་དག་ལ་ཤན་ཆེན་མོ་བཟོས་འདུག་སྟེ། 《དཔལ་ལྷ་ཀུན་བཟང་གི་གཏམ་རྒྱུད》དུ་ཡོད་པའི་“རྒྱལ་པོ་ལ་ཏ་ན་གནམ་ལ་བསྐྱལ་བ”ཞེས་པ་ནི“ལྷ་བཟོ་ཀུན་དགའ་དང་ཤིང་བཟོ་ཀུན་དགའ་”ལས་འོངས་པ་གསལ་ལ། སོག་ཡིག་གི《གེ་སར་གྱི་སྒྲུང》ལས་བྱུང་བའི་གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་ས་བོན་མང་པོ་ཞིག《རོ་སྒྲུང》ལས་བླངས་ཤིང་།“མ་སང་ཡ་རུ་ཁ་ཁྲའི”གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་བྱུང་རིམ 《གེ་སར་གྱི་སྒྲུང》དང《ཇང་གུར་གྱི་སྒྲུང》གཉི་ག་ལས་མཐོང་ཐུབ། 《རོ་སྒྲུང》གིས་སོག་པོའི་མཁས་པས་མཛད་པའི་ཡིག་ཐོག་གི་བརྩམས་ཆོས་ལའང་ཤན་བཟོས་ཡོད་དེ། ཁལ་ཁ་ངག་དབང་རྒྱ་མཚོས 《རོ་སྒྲུང》ལས་བྱུང་བའི་“ཉི་མ་འོད་ཟེར་དང་ཟླ་བ་འོད་ཟེར”ལ་སྦྱར་བའི་སྙན་ངག་རིང་པོ་མཛད་ཡོད་པ་ལྟ་བུའོ །[2]སློབ་འབྲིང་གི་སོག་ཡིག་སློབ་དེབ་ཏུ“མོ་སྟོན་ཕག་མགོའི”གཏམ་རྒྱུད་བདམས་ཡོད་པས། ད་ལྟའི་ཚེ་ནའང་སོག་པོ་རྣམས《རོ་སྒྲུང》གླེང་ན་མོ་སྟོན་ཕག་མགོ་དྲན་པ་དང་། མོ་སྟོན་ཕག་མགོ་གླེང་ན 《རོ་སྒྲུང》དྲན་པ་ཙམ་དུ་འདི་ལ་རྒྱུས་མངའ་ཆེ།“རྫུན་མི་སྨྲ་བའི་རྟ་རྫི”དང་།“རྐྱལ་པོ་ཆོས་བཟང་བསམ་གཏན་དང་མེ་ཏོག་ས་ལེ་སྒྲོལ་མ”སོགས་སོག་ཡིག་གི《རོ་སྒྲུང》དུ་མ་བསྡུས་པའི་བོད་ཀྱི《རོ་སྒྲུང》ལས་བྱུང་བའི་གཏམ་རྒྱུད་དག་ཀྱང་སོག་པོ་རྣམས་ཀྱི་ངག་རྒྱུན་དུ་དར་ཁྱབ་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བར་གྲགས། བོད་ཀྱི《རོ་སྒྲུང》ནི་སྔོན་མཉྫུའི་སྐད་དུའང་འགྱུར་ཞིང་། མཉྫུའི་ཡུལ་ལའང་དར་ཁྱབ་བྱུང་། མཉྫུའི་ཡི་གེའི《རོ་སྒྲུང》གི་མིང་ལ《མཉྫུའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྒྲུང་ཉེར་གཅིག》ཅེས་བྱ་ཞིང་། བྲིས་མ་ལས་མི་འདུག་ལ། ཉི་ཆར་རྒྱའི་མཁས་པ་ཅི་ཡུན་ཧེ་བྱ་བས་རྒྱ་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་ནས་དཔེ་སྐྲུན་བྱས་འདུག །   མཉྫུའི་ཡེ་གེའི《རོ་སྒྲུང》 ནི་སོག་ཡིག་གི 《རོ་སྒྲུང》གཞིར་བྱས་ནས་མཉྫུའི་སྐད་དུ་བསྒྱུར་བར་ངེས་པས།  འབྱུང་ཁུངས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ན་དང་པོར་ཨ་མདོའི་ཡུལ་དུ་དར་ཆེ་བའི《རོ་སྒྲུང》ལེའུ་བཅུ་གསུམ་ཅན་དེ་སོག་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་ཅིང་།  དེ་གཞིར་བྱས་ནས་སོག་ཡིག་གི 《རོ་སྒྲུང》ལེའུ་ཉེར་གཅིག་ཅན་དེ་བྱུང་། ཡང་སོག་ཡིག་གི 《རོ་སྒྲུང》ལེའུ་ཉིར་གཅིག་ཅན་དེ་མཉྫུའི་སྐད་དུ་བསྒྱུར་བ་ལས་མཉྫུའི་ཡེ་གེའི《རོ་སྒྲུང》ལེའུ་ཉེར་གཅིག་ཅན་དེ་བྱུང་བ་ཡིན་ནོ །  མཉྫུའི་ཡི་གེའི《རོ་སྒྲུང》བྱུང་བའི་དུས་ཚིགས་ནི་མཉྫུའི་གོང་མ་ཁང་ཤིའམ་བདེ་སྐྱིད་རྒྱལ་པོ་ཁྲིར་བཞུགས་ནས་ཆེར་མ་འགྱངས་པའི་དུས་སམ་དེ་ལས་ཀྱང་ཅུང་སྔ་བའི་དུས་ཤིག་ཡིན་པ་ཡིག་གཟུགས་དང་ཚིག་སྦྱོར་སོགས་ལས་དཔོག་ནུས[1]པས་སོག་ཡིག་གི 《རོ་སྒྲུང》ལས་འཕྱི་ལ། སོག་ཡིག་གི 《རོ་སྒྲུང》ལེའུ་ཉེར་གཅིག་ཅན་ནི་སོག་པོ་ཤར་ཕྱོགས་པས་བྲིས་པ་དང་།   དེ་གཙོ་བོ་སོག་པོའི་ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་ཡུལ་དུ་དར་ཆེ་ཞིང་།  སོག་པོའི་ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་ཡུལ་མཐའ་ནི་མཉྫུའི་ཡུལ་དང་འདབས་འབྲེལ་དུ་ཡོད་པས།  དེ་འདྲའི་ས་ཁམས་བརྒྱུད་ནས་ཕར་དར་བར་ངེས།  མཉྫུ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་འདི་ལ་བཟོ་བཅོས་ཅུང་ཟད་བྱས་ཡོད་དེ།  མིའི་མིང་དང་ཡུལ་གྱི་མིང་སོགས་ཁོ་རང་ཚོའི་སྐད་དུ་བཅོས་པ་དང་།  ལྷག་པར་རོ་དངོས་གྲུབ་ཅན་གྱི་ཚབ་ཏུ་འཕྲུལ་སྨན་གྱི་ལྷ་ཨེར་ཏི་ནི་བྱ་བ་བཅུག་ཡོད། འོན་ཀྱང་མཉྫུའི་ཡུལ་དུ་གཏམ་རྒྱུད་འདི་སོག་ཡུལ་དུ་དར་བ་ཙམ་ཞིག་དར་ཁྱབ་ཏུ་སོང་ཡོད་ཚོད་མི་འདུག གཞན་ཡང་རྒྱ་དང་། ཁྲའོ་ཞན། ཧོར། ཡུས་ཀུའུ། འཇང་། ཡུ་གུར། ཏའེ་རིགས། དབྱིས་རིགས། ཏ་ཝོར། ཝུའུ་ཙི་པིའེ་ཁེ། ཁོར་ཁེ་ཙི། པའོ་ཨན། ཏུང་ཞང་། ཧོ་ཀྲེ། ཡའོ་རིགས། ཏུང་རིགས། ཅིང་ཕོ། ཅིང་རིགས། ལི་སུའུ། མུའུ་ལའོ།  ལི་རིགས། ཐུའུ་ཅ། ཧུའེ་རིགས་སོགས་མི་རིགས་གཞན་པ་དེ་དག་གི་ཁྲོད་དུའང 《རོ་སྒྲུང》ལས་བྱུང་བའི་གཏམ་རྒྱུད“གསེར་གཡུ་སྐྱུག་པ”དང་།“མ་སང་ཡ་རུ་ཁ་ཁྲ”།“མོ་སྟོན་ཕག་མགོ”ལྷ་བཟོ་ཀུན་དགའ་དང་ཤིང་བཟོ་ཀུན་དགའ་”“དྲིན་ལན་འཇལ་བ”སོགས་ཁྱབ་གདལ་ཆེ་མོད།  དེ་ནི་གཙོ་བོ་སྐྱེ་བོའི་ཁ་ངག་བརྒྱུད་ནས་དར་བ་ཙམ་སྟེ།  སོག་པོ་དང་མཉྫུ་བཞིན 《རོ་སྒྲུང》ཆ་ཚང་བར་མི་རིགས་དེ་དག་གི་སྐད་དུ་འགྱུར་བ་ནི་མེད་དོ ། སྔར《རོ་སྒྲུང》སོག་ཡུལ་དུ་དར་ཚུལ་བཤད་པའི་སོག་ཡུལ་བྱ་བ་ནི་སོག་ཡུལ་ཕྱི་ནང་གཉི་ག་དང་། ཨུ་རུ་སུའི་མངའ་སྡེར་གཏོགས་པའི་སྦེར་ཡ་ཐེ་དང་། ཁར་མེ་ཁེ། ཐུ་བ་དང་བཅས་པའོ། ། ཤར་ཕྱོགས་ཉི་མའི་ཁབ་བམ་ཉི་ཧོང་གི་ཡུལ་དུའང 《རོ་སྒྲུང》 ལས་བྱུང་བའི་གཏམ་རྒྱུད་དུ་མ་ཞིག་སྔོན་ཡུལ་དེ་ལ་ནང་པའི་བསྟན་པ་དར་བར་བརྩམས་པ་ནས་རིམ་གྱིས་ཁྱབ་གདལ་དུ་སོང་ཞིང་། ཉི་ཧོང་གི་ཡིག་ཆ་འགའ་ཞིག་ཏུ་གཏམ་རྒྱུད་དེ་དག་ཡི་གེར་བཀོད་འདུག ། དེ་དག་ལས་གཏམ་རྒྱུད་ཁ་ཤས་ནི་ཡུལ་དེ་ལ་ཐོག་མ་ནས་ཡོད་པའི་གཏམ་རྒྱུད་ལྟ་བུར་གྱུར་འདུག་སྟེ།“ཉི་མ་འོད་ཟེར་དང་ཟླ་བ་འོད་ཟེར”ཞེས་པའི་གཏམ་རྒྱུད་དེ་ཉི་ཧོང་དུ་དར་བའི་རྗེས་སུ་ཉི་ཟླའི་བྱུང་ཚུལ་དང་འབྲེལ་བའི་གཏམ་རྒྱུད་དུ་གྱུར་ནས་ཡུལ་དེ་ལ་ཀུན་ཏུ་གྲགས་པར་གྱུར་འདུག་པ་བཞིན་ནོ། །  འོན་ཀྱང་སྔོན་ཉི་ཧོང་ལའང《རོ་སྒྲུང》ཆ་ཚང་ནི་མ་འགྱུར་བར་སྣང་། 《རོ་སྒྲུང》ལས་བྱུང་བའི་གཏམ་རྒྱུད་མང་པོ་ཞིག་ནུབ་ཕྱོགས་ཡོ་རོབ་ཀྱི་ཡུལ་ལའང་དར་ཁྱབ་བྱུང་འདུག་སྟེ། 《ཀི་ལིན་གྱི་བྱིས་སྒྲུང》བྱ་བ་ནི་འཛམ་གླིང་ཡོངས་ལ་གྲགས་པའི་གཏམ་རྒྱུད་ཅིག་ཡིན་པ་ཀུན་གྱིས་ཤེས་གསལ་ལྟར་ལ། དེ་དང《རོ་སྒྲུང》 གཉིས་བསྡུར་ན། གཏམ་རྒྱུད་མང་པོ་ཞིག་སྤྱི་བབ་ཀྱི་ཆ་ནས་འདྲ་བ་ཤེས་ཐུབ། 《ཀི་ལིན་གྱི་བྱིས་སྒྲུང》ལས་བྱུང་བའི་“བུ་མོ་ཐལ་རིལ་མ”ཞེས་པ་ནི 《རོ་སྒྲུང》 ལས་བྱུང་བའི་“སྲིན་མོས་བུ་མོ་བསླུས་ནས་རང་གི་ཨ་མ་བསད། ཨ་མས་རང་གི་བུ་མོ་བློས་མ་ཐོང་བར་སྲིན་མོ་མ་མད་ལ་ངན་ལན་འཇལ་ཏེ་བུ་མོ་རྒྱལ་པོའི་ཇོ་མོར་གྱུར་པ”ཞེས་པ་གཉིས་གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་བྱུང་རིམ་ཕལ་ཆེར་འདྲ་ལ། “སྒྱུ་མ་མཁན་སྤུན་བདུན་གྱི་གཏམ་རྒྱུད”ནི་ཉེ་ཤར་དང་ཞི་པི་ལི་ཡའི་ལྷོ་ཁུལ་གྱི་དམངས་ཁྲོད་དུ་ཁྱབ་ཡོད་པ་དང་། ཧོ་ལན་གྱི་མངའ་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པའི་རྒྱ་གར་གླིང་ཚོམ་ཤར་མ་དང་།  ཧྥི་ལི་ཕིན།  བྱང་ཨ་ཧྥེ་རི་ཁ་བཅས་སུ་དར་ཞིང་། ཧྥ་རན་སི་རྣམས་བརྒྱུད་ནས་མུས་སུའུ་ལི་དང་། ཕུའུ་ཐའོ་ཡའི་སྐད་སྨྲ་བའི་མི་ནག་རྣམས་ཀྱིས་མ་ས་ཉི་སེའི་ཡུལ་རྣམས་སུ་ཁྱབ་གདལ་དུ་སྤེལ།[1] “སྒྱུ་མ་མཁན་སྤུན་བདུན”གྱི་གཏམ་རྒྱུད་དང 《ཀི་ལིན་གྱི་བྱིས་སྒྲུང》 ལས་བྱུང་བའི“རྐུན་མ་སྤྱང་པོ་དང་དེའི་དགེ་རྒན”བྱ་བ་གཉིས་ཀྱང་གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་སྒྲོམ་གཞི་ནི་གཅིག་ཏུ་འདུག་གོ ། ། མཚོ་སྔོན་ནས་དཔེ་སྐྲུན་བྱས་པའི《མི་རོ་རྩེ་སྒྲུང》གི་གཏམ་རྒྱུད་ཉེར་གཅིག་པ“རྡོའི་སེང་གེ་ཁ་གདངས་པ”ཞེས་པ་དེ་དང་།   གནའ་བོའི་གྷི་རིག་གི 《ཡེ་སོབ་ཀྱི་སྒྲུང》ལས་བྱུང་བའི་“གསེར་གྱི་སྟ་རེ་དང་དངུལ་གྱི་སྟ་རེ”ཞེས་པ་གཉིས་ནི་སྤྱི་བབ་ཀྱི་ཆ་ནས་གཅིག་ཏུ་འདུག་པས། གཏམ་རྒྱུད་དེ་གཉིས་ཀྱང་རྩ་བའི་ས་བོན་ནི་ཆེས་ཤིན་ཏུ་སྔ་མོའི་དུས་ཤིག་ལ་རྒྱ་གར་ནས་ཕྱོགས་ཕྱོགས་སུ་འཐོར་བ་ཡིན་སྙམ། དེས་ན་རྒྱ་གར་གྱི《རོ་ལངས་ཀྱི་སྒྲུང་ཉེར་ལྔ་པ》 ནི་གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་ལྗོན་པ་ཆེན་པོ་དེའི་རྩ་བ་དང་། བོད་ཀྱི《རོ་སྒྲུང》 ནི་སྡོང་པོ་ལྟ་བུ་ཡིན་པ་ལ།  དེའི་ཡལ་ག་དང་ལོ་འདབ་འཛམ་གླིང་གི་ཡུལ་གྲུ་སོ་སོར་བརྐྱངས་པ་ལས་མེ་ཏོག་དང་འབྲས་བུའང་སོ་སོར་བཞད་ཅིང་སྨིན་པ་ཞིག་གོ། ། གཞན་ཡང 《ས་སྐྱ་ལེགས་བཤད》 ལས་བྱུང་བའི་“གཟིག་ལྤགས་བཀབ་པའི་བོང་བུ”དང་། 《དཔེ་ཆོས་རིན་ཆེན་སྤུངས་པ》ལས་བྱུང་བའི་“ཁྱིའི་འཁུར་བ”[2]སོགས་ཀྱང་སོ་སོར《ཡེ་སོབ་ཀྱི་སྒྲུང》 གི“བོང་བུ་དང་སེང་ལྤགས”ཞེས་པ་དང་། “ཁ་ལ་ཤ་ཁྱེར་བའི་ཁྱི’སོགས་དང་ཕལ་ཆེར་གཅིག་པར་ངོ་འཕྲོད་ཐུབ། 《རྒྱ་གར་གྱི་རོ་ལངས་ཀྱི་སྒྲུང་ཉེར་ལྔ་པ》 ལས་བྱུང་བའི་གཏམ་རྒྱུད་དྲུག་པ“མགོ་བོ་བརྗེས་པ”ཞེས་པ་དེ་ས་བོན་དུ་བྱས་ནས། འཇར་མན་གྱི་སྒྲུང་རྩོམ་མཁན་གྲགས་ཅན་ཐོ་མ་ཟི་མན་ཞེས་པས“མགོ་བོ་བརྗེས་པ”ཞེས་པའི་སྒྲུང་རྩོམ་བརྩམས་པ་དང་།  ཕྱིས་སུ་ཨ་རིའི་ཟློས་གར་རྩོམ་མཁན་གྲགས་ཅན་ཞིག་གིས་སྒྲུང་རྩོམ་དེ་གཞིར་བྱས་ནས་གླུ་གར་ཞིག་བརྩམས་ཤིང་།  འཁྲབ་སྟོན་ཡང་བྱས།  གཏམ་རྒྱུད་བརྒྱད་པ“ཚོར་ཤེས་རྣོ་བའི་སྤུན་གསུམ”ཞེས་པ་གཞིར་བྱས་ནས་ཏེན་མག་གི་བྱིས་སྒྲུང་རྩོམ་མཁན་ཨན་ཐི་ཧྲིན་གྱིས“སྲས་མོ་སྲན་རིལ་མ”ཞེས་པ་བརྩམས།[1] དེ་བཞིན་ཨ་ར་བྷིའི་གཏམ་རྒྱུད་གྲགས་ཅན 《ཞག་མ་སྟོང་རྩ་གཅིག》ཅེས་པ་ལས་བྱུང་བའི་གཏམ་རྒྱུད་མང་པོ་ཞིག་གི་ཁུངས་ཀྱང་རྒྱ་གར་ལ་ཐུག་པ[2]དང་། ཧྥ་རན་སིའི་རང་ལ་ཧྥང་ཏན་གྱི་གཏམ་རྒྱུད་ཚིགས་བཅད་མ[3]དང་།  ཨུ་ཏ་ལི་ཡའི་ཆོ་བན་ནེ་པུ་ཀ་ཁིའི《ཉིན་མོ་བཅུའི་གཏམ》 དབྱིན་ཇིའི་ཁྲ་ཟིར(Geoffreey Cdhaucer1340~1399)གྱི《ཁན་ཐི་པེ་ལེའི་གཏམ་རྒྱུད》སོ།གས་ལས་ཀྱང་རྒྱ་གར་པའི་གཏམ་རྒྱུད་མང་པོའི་ཤན་མཐོང་ཐུབ།[4]དུས་རབས་བཅུ་དགུ་པའི་དཀྱིལ་ལ་འཇར་མན་གྱི་ཤར་ཕྱོགས་སྐད་ཆ་རིག་པའི་མཁས་པ་པིན་ཧྥ་ཡུ་ཞེས་པས 《པཉྩཏནྡྲ》འམ 《ལུགས་ཆེན་པོའི་གཏམ་རྒྱུད་ལྔ་པ》ལེགས་སྦྱར་ནས་འཇར་མན་གྱི་སྐད་དུ་བསྒྱུར་བའི་གླེང་གཞི་གྲགས་ཅན་དེ་རུ། གཏམ་རྒྱུད་དེ་འཛམ་གླིང་གི་ས་ཁུལ་སོ་སོར་ཁྱབ་གདལ་དུ་སོང་བའི་རྗེས་ཤུལ་མཐའ་དག་བཙལ་ནས་ཪྙེད་ཅིང་། དེ་ལས་བརྩམས་ཏེ་གཤིབ་བསྡུར་རྩོམ་རིག་ལོ་རྒྱུས་བྱ་བའི་རིག་པ་གསར་བ་དེ་བཙུགས།[5] ཁོས་འདི་སྐད་དུ། འཛམ་གླིང་གི་བྱིས་སྒྲུང་མཐའ་དག་གི་ཕ་ཡུལ་ནི་རྒྱ་གར་ཡིན་ལ། གབ་སྒྲུང་མཐའ་དག་གི་ཕ་ཡུལ་ནི་གྷི་རིག་ཡིན་ཟེར། རྒྱའི་མཁས་པ་ཅི་ཞན་ལིན་གྱིས་ཀྱང“འཛམ་གླིང་གི་མི་རིགས་མཐའ་དག་ལས་གབ་སྒྲུང་དང་བྱིས་སྒྲུང་ཆེས་མང་དུ་བྱུང་བ་ནི་རྒྱ་གར་ཡིན། ད་ལྟ་འཛམ་གླིང་གི་ཡུལ་གྲུ་སོ་སོར་དར་ཁྱབ་ཏུ་སོང་བའི་གབ་སྒྲུང་དང་བྱིས་སྒྲུང་དག་ནི་རྒྱ་གར་ནས་བྱུང་བ་མ་ཡིན་པ་ཤིན་ཏུ་ཉུང་། ཚུལ་དེ་མཁས་པ་ཕལ་མོ་ཆེས་ཁས་ལེན”ཞེས་དང“འཛམ་གླིང་གི་གབ་སྒྲུང་དང་བྱིས་སྒྲུང་ཡོད་དོ་ཅོག་རྒྱ་གར་ནས་བྱུང་བ་ཡིན་ཞེས་སྨྲ་མི་སྤོབས་མོད།  དེ་དག་ཕལ་ཆེ་བའི་ཕ་ཡུལ་རྒྱ་གར་ཡིན་ཞེས་སྨྲས་ན།  དོན་གྱི་གནས་ཚུལ་དང་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མི་འགལ་”[6]ཞེས་གསུངས་པ་བཞིན། རྒྱ་གར་ནི་འཛམ་གླིང་གི་ཡུལ་གྲུ་སོ་སོར་སྒྲུང་གི་རིགས་སྤྲོ་བར་བྱེད་པའི་ཡུལ་གྱི་ལྟེ་བ་ཡིན་པ་ཐག་གིས་ཆོད་དེ། ཧྥིན་ལན་ཏིའི་ལོ་རྒྱུས་ས་ཁམས་ལུགས་སྡེའི་མཁས་པ་ཚོའི་བཞེད་ལུགས་ཀྱང་དེ་དང་མཐུན་ནོ །[1] 《རོ་སྒྲུང》འདི་ཤིན་ཏུ་གྲགས་ཆེ་བས་བོད་ཀྱི་མཁས་པ་ཚོས་འདི་ལས་བྱུང་བའི་གཏམ་རྒྱུད་ལ་སྦྱར་ཏེ་བརྩམས་ཆོས་མཛད་པའང་དུ་མ་ཞིག་ཡོད་དེ། 《གཅུང་པོ་དོན་ཡོད་དང་དོན་གྲུབ་སྐུ་མཆེད་གཉིས་ཀྱི་རྣམ་ཐར་དད་པའི་པདྨོ་འཛུམ་པའི་ཉིན་བྱེད》བྱ་བ་ནི 《ཉི་མ་འོད་ཟེར་དང་ཟླ་བ་འོད་ཟེར》རམ 《ཕུ་ནུ་གཉིས》 ཞེས་པའི་གཏམ་རྒྱུད་ལ་སྦྱར་ནས་བརྩམས་པ་ཤིན་ཏུ་གསལ་ལ། བཤད་རྒྱུན་ལ་དོན་ཡོད་དོན་གྲུབ་ཀྱི་རྣམ་ཐར་ནི་རྒྱལ་བ་པཎ་ཆེན་གཉིས་ཀྱི་སྐྱེས་རབས་ཡིན་ཟེར་ཞིང་། སྐུ་ཞབས་ཐུན་ཅིན་ཧྭས་སྒྲིག་རྩོམ་བྱས་པའི《བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་ལོ་རྒྱུས》སུ་ད་ལྟ་དཔེ་སྐྲུན་བྱས་ཡོད་པའི《དོན་ཡོད་དོན་གྲུབ་ཀྱི་རྣམ་ཐར》ཞེས་པ་དེ་པཎ་ཆེན་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པ་བློ་བཟང་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་མཛད་པའི་ཁོང་གི་གསང་རྣམ་དང་བརྗོད་བྱ་གཅིག་པར་བཤད་མོད། འདི་པའི་གསུང་འབུམ་པོད་བཞི་གའི་ཁྲོད་དུ་དེ་འདྲའི་གསང་རྣམ་ཞིག་མ་མཐོང་ལ། གསུང་འབུམ་པོད་དང་པོར《ཤཱཀྱའི་དགེ་སློང་བློ་བཟང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྤྱོད་ཚུལ་གསལ་བར་བྱེད་པ་འོད་དཀར་ཅན་གྱི་ཕྲེང་བ》ཞེས་པའི་རང་རྣམ་པོད་ཆེན་པོ་ལྡེབས་བཞི་བརྒྱ་ཅན་ཞིག་བཞུགས་པ་དེ་མགོ་ནས་མཇུག་བར་ཞིབ་ཏུ་མཇལ་ཡང་དེ་འདྲའི་སྒྲོས་ཤིག་མ་བྱུང་བས་དེ་ད་དུང་རྩད་གཅོད་རྒྱུར་ལུས། འོན་ཀྱང 《དོན་ཡོད་དོན་གྲུབ་དོན་གྲུབ་ཀྱི་རྣམ་ཐར》རྒྱལ་བ་པཎ་ཆེན་གྱི་སྐྱེས་རབས་ཡིན་ཟེར་བ་ལ་ཁུངས་མེད་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། རྣམ་ཐར་འདིའི་མཆོད་བརྗོད་དུ། བདེ་ལྡན་ཞིང་གི་མགོན་པོ་འོད་དཔག་མེད། ། སྲས་ཀྱི་ཐུ་བོ་འཕགས་མཆོག་སྤྱན་རས་གཟིགས། ། དྲིན་ཅན་རྩ་བའི་བླ་མའི་སྐུར་བཞེངས་པ། །རྒྱལ་མཆོག་ཡབ་སྲས་གཉིས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། ། ཞེས་པ་ལས་ཀྱང་དོན་དེ་ཤུགས་ལ་གོ་ཐུབ། རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་ཆེན་མོའི་རང་རྣམ 《དུ་ཀཱུ་ལའི་པོས་བཟང》ལས།“བླ་ཆེན་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་ཐར་ཕལ་ཆེར་མོ་སྟོན་ཕག་མགོ་བའི་མངོན་ཤེས་སུ་འགྲོ་ཡིན་ཡོད་པ་གདའ”[2]ཞེས་འབྱུང་བ་ལས་ལྔ་པ་ཆེན་མོ་ཁོང་ཉིད 《རོ་སྒྲུང》 ལ་རྒྱུས་མངའ་ཆེ་བ་མཚོན་ཞིང་།  ཡང་།  གུང་ཐང་བསྟན་པའི་སྒྲོན་མེས་མཛད་པའི《ཡང་སྤྲུལ་དེ་ཉིད་གསལ་བྱེད》ཅེས་བླ་སྤྲུལ་རྣམས་ཀྱི་ཚུལ་ལུགས་དྲང་པོར་བརྗོད་པའི་རྩོམ་གྲགས་ཅན་ཞིག་ཡོད་པ་དེའང《རོ་སྒྲུང》ལས་བྱུང་བའི《ཤིང་བཟོ་ཀུན་དགའ་དང་ལྷ་བཟོ་ཀུན་དགའ》ཞེས་པའི་གཏམ་རྒྱུད་ལ་སྦྱར་ནས་བརྩམས་ཡོད་ཅིང་། རོ་དངོས་གྲུབ་ཅན་གྱི་གཏམ་བཀླགས་ཚེ། ། དོན་འཆར་ཚུལ་གྱི་གོ་བ་འདི་སྐྱེས་ནས།། རང་སྐལ་མཉམ་བཅས་ལ་ཕན་ཕྱིར་བྲིས། །ཆོས་སྒྲུབ་འབྲས་འཛོལ་བ་མེད་པར་ཤོག། ཅེས་གཏམ་རྒྱུད་དེ་བློ་སྦྱོང་དུ་ཤར་བའི་གོ་བ་ལེན་ལུགས་ཁྱད་པར་བ་དེ་གསུངས་འདུག ། དེའི་སྦྱར་བྱང་དུ། འདི་ནི་ཤིང་ཁྱིའི་ལོར་དབེན་གནས་ཡིད་དགའ་ཆོས་འཛིན་ནས་དབྱར་ཞལ་བཞེས་གནང་སྟེ། དབྱར་ལྗོངས་ཉིན་སྐྱོ་བསངས་ལ་ཕེབས་ས་ནས་རོ་སྒྲུང་འདོན་བཅུག་སྟེ་གསན། དགུང་མོ་ཕྱིར་ཕེབས་འཕྲལ་དེའི་ནང་གི་ལོ་རྒྱུས་ལེ་ཚན་ལ་འཁྲིས་ཏེ་འདི་སམ་ཊའི་ངོས་ལ་ཕྱག་བྲིས་གནང་འདུག་པ། མཚང་ལ་རྒོལ་བའི་གདམས་པ་ཁྱད་འཕགས་ཤིག་ཏུ་སྣང་བས། བདག་རཏྣ་ཨཱ་ནན་ཏས་ཡི་གེར་བཀོད་པའོ། ། ཞེས་འབྱུང་བ་ལ་དཔགས་ན། སྐྱེས་བུ་དམ་པ་དེ་དག་ཀྱང་སྐྱོ་བསངས་དང་སྐུ་ངལ་གསོ་བ་སོགས་ཀྱི་ཚེ《རོ་སྒྲུང》ལ་ཉན་སྤྲོ་བ་དང་། དེའི་བསྟན་བྱ་ལ་གོ་བ་ལེན་ལུགས་སྐབས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་དང་སྦྱར་ནས་གང་སྣང་དཔེ་ཆར་ཤར་བའི་ཚུལ་དུ་འདུག་པ་རྟོགས་ནུས་སོ། ། [1]དམངས་ཁྲོད་རྩོམ་རིག་གི་ཁྲིད་ཡིག(万建中． 民间文学引论[M]. 北京: 北京大学出版社. 2006. 219、 211) [2]དམངས་ཁྲོད་རྩོམ་རིག་གི་ཁྲིད་ཡིག(万建中．民间文学引论[M]. 北京: 北京大学出版社， 2006. 219、 211) [3]གཏམ་གླེང་ཐོར་བུ། (季羡林. 朗润琐言[M]. 上海: 上海文艺出版社 1997. 267~268) [1]དམངས་ཁྲོད་རྩོམ་རིག་གི་ཁྲིད་ཡིག(万建中．民间文学引论[M]. 北京: 北京大学出版， 2006. 219、 211) [1]རོ་ལངས་ཀྱི་སྒྲུང་ཉེར་ལྔ་པ། ([日本]上村胜彦译. 死鬼二十五话 [M].东洋文库，1993. 302) [2]རོ་ལངས་ཀྱི་སྒྲུང་ཉེར་ལྔ་པ། ([日本]上村胜彦译. 死鬼二十五话 [M].东洋文库1993， 289) [1]ཇོ་ནང་ཏཱ་ར་ནཱ་ཐ། རྒྱ་གར་ཆོས་འབྱུང་། སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་།1986. 276         [1]ཇོ་ནང་ཏཱ་ར་ཎ་ཐ། རྒྱ་གར་ཆོས་འབྱུང་། [M]སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1986. 250         [2]པདྨ་བཀའ་ཐང་། [M]སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1987. 461         [1]སྦ་བཞེད།  [M]མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1982. 40         [1]ཇོ་ནང་ཏཱ་ར་ཎ་ཐ། བཅོམ་ལྡན་འདས་སྟོན་པ་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པའི་རྣམ་ཐར། [M]མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོས་དཔར་པ། 1989. 66         [2]དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བ། ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན།[M]མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1986. 164         [1]གཏམ་གྱི་ཆུ་བོའི་རྒྱ་མཚོ་བདམས་བསྒྲིགས། (黄宝生等译． 故事海选[M]. 北京: 人民文学出版社，2001 .  373) [1]རོ་སྒྲུང་།[M]བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། .1980. 273         [1]སོག་པོའི་དམངས་ཁྲོད་རྩོམ་རིག་བསྡུར་དཔྱད། (陈岗龙． 蒙古民间文学比较研究[M]. 北京: 北京大学出版社，2001. 92）          [2]སོག་པོའི་གནའ་རྩོམ་བརྒྱ་ཐམ་པ། ([蒙古]呈.达木丁苏伦编. 蒙古古代文学一百篇第三册[M]. 呼和浩特: 内蒙古人民出版， 1979་ 991~1043） [1]སོག་པོའི་དམངས་ཁྲོད་རྩོམ་རིག་བསྡུར་དཔྱད།(陈岗龙． 蒙古民间文学比较研究[M]. 北京: 北京大学出版社. 2001. 105) [1]སོག་པོའི་དམངས་ཁྲོད་རྩོམ་རིག་བསྡུས་དཔྱད། (陈岗龙． 蒙古民间文学比较研究[M].北京:北京大学出版， 2001. 125) [2]གངས་ཅན་རིག་བརྒྱའི་སྒོ་འབྱེད་ལྡེ་མིག་དེབ་བཅུ་བདུན་པ།[M]མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1991. 275         [1]རྒྱ་གར་གྱི་ཤེས་རིག(刘建、 朱明忠、 葛维钧. 印度文明[M]. 北京: 中国社会科学出版，2004. 265) [2]ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་རྩོམ་རིག་བསྡུས་བསྒྲིགས། (朱维之、雷石榆、梁立基主编． 外国文学简编亚洲部分[M]. 北京: 人民文学出版社， 1983. 128) [3]གཤིབ་བསྡུར་རྩོམ་རིག་དང་དམངས་ཁྲོད་རྩོམ་རིག(季羡林． 比较文学与民间文学[M]. 北京: 北京大学出版社，1991. 23) [4]གཤིབ་བསྡུར་རྩོམ་རིག་དང་དམངས་ཁྲོད་རྩོམ་རིག(季羡林． 比较文学与民间文学[M]. 北京: 北京大学出版社， 1991. 177) [5]གཤིབ་བསྡུར་རྩོམ་རིག་དང་དམངས་ཁྲོད་རྩོམ་རིག(季羡林． 比较文学与民间文学[M]. 北京: 北京大学出版社， 1991. 31) [6]གཤིབ་བསྡུར་རྩོམ་རིག་དང་དམངས་ཁྲོད་རྩོམ་རིག(季羡林．比较文学与民间文学[M]. 北京: 北京大学出版社, 1991. 46) [1]དམངས་ཁྲོད་རྩོམ་རིག་གི་ཁྲིད་ཡིག(万建中. 民间文学引论[M]. 北京: 北京大学出版社, 2006. 219) [2]རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་ངག་དབང་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོ། རང་རྣམ་དུ་ཀཱུ་ལའི་གོས་བཟང་གླེགས་བམ་དང་པོ [M]བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1989. 57