cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
གློ་སྨོན་ཐང་
ཞར་བྱུང་
གསང་སྔགས་སྔ་འགྱུར་གྱི་རིག་འཛིན་དམ་པའི་སྐྱེས་མཆོག་ཅིག་སྟེ་མཚན་ཡོངས་གྲགས་སུ་ཀ་ཐོག་རིག་འཛིན་ཆེན་པོར་ཞུ་ཞིང་། མཚན་གཞན་ཚེ་དབང་ནོར་བུ་ཞེས་ཀྱང་འབོད། རབ་བྱུང་བཅུ་གཉིས་པའི་ས་སྟག་（༡༦༩༨）ལོར། མདོ་སྨད་ས་ངན་བསོ་བ་ཞེས་པའི་གྲོང་དུ་ཡབ་རྔུ་བ་ཨ་ཏི་མགོན་པོའམ་ཇོ་བོ་སྐྱབས་དང་། ཡུམ་སྒོ་བཟའ་རྡོ་རྗེ་འཚོ་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་འཁྲུངས། སྟག་བླ་པདྨ་ནོར་བུའི་ཡང་སྲིད་དུ་ངོས་བཟུང་། དགུང་ལོ་ལྔ་ནས་བཅུ་བདུན་བར་དུ་གྲུབ་དབང་པདྨ་བདེ་ཆེན་གླིང་པ་སོགས་མཁས་གྲུབ་ཀྱི་བླ་མ་མང་པོར་བསྟེན་ནས་མདོ་སྔགས་ཀྱི་ཆོས་མང་དུ་གསན་། དགུང་ལོ་བཅོ་བརྒྱད་པ་ཤིང་ལུག(༡༧༡༥)ལོར་སྤོ་བོ་དང་། ཀོང་པོ་བརྒྱུད་ནས་དབུས་གཙང་དུ་ཕེབས། གྲུབ་མཐའ་རིསམེད་ཀྱི་ཆོས་སྐོར་མང་པོ་གསན་ནས་ལོ་ཤས་བཞུགས། དགུང་ལོ་ཉེར་དྲུག་པ་ཆུ་ཡོས(༡༧༢༣)ལོར་ཁམས་ཀ་ཐོག་ཏུ་ཕྱིར་ཕེབས་ནས་དགོན་པའི་གདན་ས་མཛད། ལོ་དེའི་སྟོན་མཇུག་ལ་སླར་ཡང་དབུས་གཙང་དང་། ལ་སྟོད་དིང་རི་བརྒྱུད་ནས་བལ་ཡུལ་དུ་ཕེབས། དགུང་ལོ་སུམཅུའི(༡༧༢༧)ལོར་མངའ་རིས་མང་ཡུལ་དུ་ཕེབས་ནས་ལོ་ཤས་བཞུགས། དགུང་ལོ་སོ་གཅིག་པར་མཆོད་རྟེན་བྱ་རུང་ཁ་ཤོར་གྱི་རབ་གནས་ལ་བྱོན། དགུང་ལོ་ཞེ་བརྒྱད་པ་ཤིང་གླང(༡༧༤༥)ལོར་གཙང་ཁུལ་ནས་དྭགས་པོ་བརྒྱུད་དེ་ཀོང་པོར་ཕེབས། ཉང་ཁ་ལྗོན་ས་ལུང་དུ་བཞུགསསྐབས《བོད་རྗེ་ལྷ་བཙན་པོའི་གདུང་རབས་ཚིག་ཉུང་དོན་གསལ》ཞེས་པའི་གསུང་རྩོམ་རིན་ཐང་བྲལ་བ་དེ་བརྩམས་གནང་མཛད། དགུང་ལོ་ང་གཅིག་པ་ས་འབྲུག(༡༧༤༨)ལོར་སི་ཏུ་རིན་པོ་ཆེ་ཆོས་ཀྱི་འབྱུང་གནས་དང་ལྷན་དུ་བལ་ཡུལ་ལ་ཕེབས། བལ་པོའི་རྒྱལ་པོས་ཞུས་པ་ལྟར་མཆོདརྟེན་བྱ་རུང་ཁ་ཤོར་གྱི་ཉམས་གསོ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་གནང་། དེ་ནས་ཕྱིར་ལོག་ཕེབས་པའི་ལམ་བར་གློ་བོ་སྨན་ཐང་ངམ་མངའ་རིས་གུང་ཐང་དུ་འབོད་པའི་ནང་གསེསགུང་ཐང་ཟ་འོག་ཕུག་ཏུ་ལོ་གཅིག་ལྷག་ཙམ་བཞུགས་རིང་མངའ་རིས་གུང་ཐང་གི་རྒྱལ་རབས་ཡིག་རྙིང་མང་པོར་ཞིབ་འཇུག་ཐོག《གུང་ཐང་རྒྱལ་རབས》རྩོམ་སྒྲིག་གནང་། དགུང་ལོ་ང་ལྔར་ཕེབས་པ་ཆུ་སྤྲེལ(༡༧༥༢)ལོར་ལདྭགས་སྟོད་སྨད་གཉིས་ནང་འཁྲུག་ཤོར་བ་བོད་ས་གནསསྲིད་གཞུང་ལ་བར་ཆིངས་ཡོང་བའི་རེ་འདུན་ཞུས་སྐབས། ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་བདུན་པ་བསྐལ་བཟང་རྒྱ་མཚོས་རིག་འཛིན་ཆེན་པོ་ཉིད་ལ་བཀའ་ཡིག་ཕེབས་པ་ལྟར། དྭགས་སུ་ཕེབས་ནས་ལོ་ཕྱེད་གཉིས་ཙམ་བཞུགས་ཏེ་ཆིངས་སྒྲིགས་མཛད་པ་ཕན་ཚུན་གཉིས་ཀས་གུས་བཀུར་ཞུས། དགུང་གྲངས་ང་བདུན་པ་ཤིང་ཁྱི(༡༧༥༤)ལོར་སླར་ཡང་བལ་ཡུལ་དུ་ཕེབས། དེའི་ཕྱི་ལོ་མངའ་རིས་མང་ཡུལ་སྐྱིད་གྲོང་དུ་ཕེབས་ནས་གནས་དེར་དགོངས་པ་རྫོགས། གསུང་རྩོམ་པོད་ཆེན་པོ་བཞི་ཡོད་ཅེས《ལ་དྭགས་རྒྱལ་རབས》སུ་གསལ་ཡང་དཀར་ཆག་ཞིབ་གསལ་བདག་གིས་མ་མཐོང་། རིག་འཛིན་ཆེན་པོ་འདིའི་རྣམ་ཐར་རྒྱས་པ་སྤྲུལ་སྐུ་བྱངཆུབ་རྡོ་རྗེས་མཛད་པ་ཞིག་ཡོད་འདུག་ཀྱང་མ་མཇལ། མདོར་བསྡུས་ཙམ་སྟག་དགེ་གུ་རུ་བཀྲ་ཤིས་ཀྱིས་མཛད་པའི《གུ་བཀྲ་ཆོས་འབྱུང》ཤོག་གྲངས༥༧༦དང《གཏེརསྟོན་བརྒྱ་རྩའི་རྣམ་ཐར》ཤོག་གྲངས༦༧《ལ་དྭགས་ཀྱིསྔོན་རབས་ཀུན་གསལ་མེ་ལོང》ཤོག་གྲངས༣༢༣བཅས་སུ་གསལ། ༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
ཞོལ་གྲོང་ཚོ་
ཞོལ་གྲོང་ཚོ། བོད་ལྗོངས་ལྷ་ས་གྲོང་ཁྱེར་ཆུ་ཤུར་རྫོང་ཆུ་ཤུར་གྲོང་བརྡལ་ཁོངས་སུ་གཏོགས།
ལོ་ཆེན་དྷརྨ་ཤྲཱི་
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
ཚིག་ཚན་
ཚིག་ཚན་ནི་ཝེ་ཁེ་རིག་མཛོད་ཀྱི་ཆེས་རྨང་གཞིའི་ཚན་པ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། ཤེས་བྱ་དང་ཆ་འཕྲིན་ཕྱོགས་བསྡུས་བྱེད་པའི་ཚན་པ་ཞིག་ལགས། གནད་ལ་འཁེལ་བའི་ཚིག་ཚན་ལ་དམིགས་བསལ་གྱི་བརྗོད་བྱ་དང་ལྡན་པ་མ་ཟད་གཙོ་གནད་དེར་ཕྱོགས་ཡོངས་ནས་གནད་བསྡུས་རང་བཞིན་གྱི་ཕྱོགས་བསྡོམས་དང་ལུང་འདྲེན་བྱས་ཡོད།
ཨཡིསུ་ལེན་ཌ།
ཨཡིསུ་ལེན་ཌ་ངམ་འཁྱགས་རུམ་གླིང་ཕྲན (Lýðveldið Ísland)ནི་ཡོ་རོབ་གླིང་གི་རྒྱལ་ཁབ་ཞིག་རེད། དེའི་རྒྱལ་ས་ནི་རེཀ་ཇ་བིཀ་རེད།
སྐྱོ་མ་
སྐྱོ་མ་ནི། རྩམ་པས་བཟོས་པའི་བཏུང་བྱའི་རིགས་ཤིག་སྟེ། རྩམ་སྐྱ་དང་ཆུར་བ་༼ཁག་ཅིག་གིས་མར་ཉུང་ཙམ་འཕེན་སྲོལ་ཡོད་༽གཉིས་བསྲེས་སྦྱོར་བྱས་པའི་ནང་ཇ་བླུགས་རྗེས་དཀྲུགས་ཏེ་འཐུང་བའི་གཤེར་ཁུ་ལ་ཟེར་གྱི་ཡོད། དེར་མིང་འདོགས་སྟངས་མི་འདྲ་བ་འགའ་ཡོད་དེ། ཡུལ་ལུང་ལ་ལ་ནས་ཕྱེ་ཁུ་ཟེར་བ་དང༌། ལ་ལ་ནས་སྤྲུགས་ཀ་དང་ཇ་འདུར་སོགས་ཟེར་གྱི་ཡོད།
མར་ཟན་
མར་ཟན། སྤགས་ལེབ་མོར་གླེབ་པ་གཉིས་ཀྱི་བར་དུ་མར་དང༌། བུ་རམ་སོགས་བཅུག་སྟེ་ཁ་སྤྲོད་དུ་ལེབ་མོར་བྱས་ཏེ་སྐམ་བཅུག་པའི་ཟས་རིགས་ཤིག་ལ་ཟེར།
རྩམ་ཐུག་
རྩམ་ཐུག་ནི། སྔོ་ཚད་སོགས་གཏུབ་སྟེ་ཆུའི་ནང་བཙོས་རྗེས་ནང་དུ་རྩམ་པ་བླུགས་ཤིང་བསྐོལ་ནས་བཏུང་བའི་ཟས་རིགས་ཤིག་སྟེ། ཟས་རིགས་དེ་ནི་བོད་ཡུལ་སྤྱི་ཁྱབ་ཏུ་སྤྱོད་སྲོལ་མེད་པར། མདོ་སྨད་ཀྱི་ས་ཁུལ་འགའ་དང་གཙང་ཁུལ་གྱི་ས་ཆ་འགར་བཀོལ་སྤྱོད་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད་ལ། དེར་རྩམ་ཐུག་ཅེས་བརྗོད་ཀྱི་ཡོད།
རྩམ་ཉོག་
རྩམ་ཉོག་ནི། ཆུའི་ནང་དུ་ཤ་འཐག་སྟེ་བཏབ་ཅིང་དེའི་ནང་རྩམ་པ་བླུགས་ཏེ་གཡོས་སྦྱོར་བྱས་པའི་ཟས་རིགས་ཤིག་སྟེ། དཀར་ཡོལ་ནང་བླུགས་རྗེས་དཀྱིལ་དབུས་སུ་མར་བཞག་ནས་དེ་དང་སྡེབ་ནས་ཟོས་ན་བྲོ་བ་དམིགས་བསལ་དང་ལྡན་པ་ཞིག་ཡིན་ལ། སྤྱོད་ཁྱབ་ཀྱི་ཆ་ནས་ཨ་མདོའི་ས་ཁུལ་འགའ་ཞིག་ཏུ་སྤྱོད་ཀྱི་ཡོད།
སྤགས་
སྤགས་ནི། ཆུ་ཁོལ་མ་དང་ཇའི་ནང་དུ་མར་འཕངས་ཤིང་དེའི་སྟེང་ཆུར་བ་དང་རྩམ་པ་བཏབ་སྟེ་བརྫི་བའི་ཟས་ཤིག
སྤགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས།
སྤགས་ནི། ཆུ་ཁོལ་མ་དང་ཇའི་ནང་དུ་མར་འཕངས་ཤིང་དེའི་སྟེང་ཆུར་བ་དང་རྩམ་པ་བཏབ་སྟེ་བརྫི་བའི་ཟས་ཤིག་སྟེ། དབུས་གཙང་སོགས་སུ་དེ་ལ་སྤགས་ཟེར་བ་དང༌། ཨ་མདོའི་ཁུལ་དུ་རྩམ་པ་ཞེས་བརྗོད་ཀྱི་ཡོད། སྤགས་སམ་རྩམ་པ་བཟོ་སྟངས་སྣ་ཚོགས་ཤིག་ཡོད་པ་སྟེ། དཔེར་ན། རྩམ་པའི་ནང་ཀ་ར་བསྲེས་ཏེ་བརྫི་བའི་ཀར་རྩམ་དང༌། ཞོ་དང་དར་བའི་ནང་བརྫི་བའི་སྐྱུར་རྩམ། མར་མེད་པར་བརྫི་བའི་སྐྱ་རྩམ་བཅས་བཟོས་ནས་བཟའ་བ་དང༌། སྐྱ་རྩམ་ནི་ཕལ་ཆེ་བས་ཙོང་སྒོག་དང་བསིལ་ཕན་སོགས་དང་སྡེབ་ནས་བཟའ་སྲོལ་ཡོད།
སྤགས་བཟོ་སྟངས།
ཆུ་ཁོལ་མ་དང་ཇའི་ནང་དུ་མར་འཕངས་ཤིང་དེའི་སྟེང་ཆུར་བ་དང་རྩམ་པ་བཏབ་སྟེ་བརྫི་བ།
ལོ་ཆེན་ཤེས་རབ་དབང་ཕྱུག
བསྟན་པ་ཕྱི་དར་གྱི་མགོར་ལོ་ཙཱ་བ་རིན་ཆེན་བཟང་པོ་དང་དུས་མཉམ་ཙམ་ལ་བྱུང་བ་ཞིག་འདྲའོ།
ལམ་ངན་སྒྲིགས་འཛིན་
ད་རེས་ཐེངས་འདིར་དམིགས་བསལ་དབང་ཆ་སྤྲད་པ་ལྟར་རྗེས་སུ་སླར་ཡང་བསྐྱར་ཞུ་བྱེད་མི་ཆོག་པ།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
སྤགས་ཆང་
སྤགས་ཆང་། ཟན་ཆང་། ཆང་ལྟར་བསྙལ་ཏེ་ལངས་པའི་སྤགས།
སྤགས་ཆང་གི་བཟོ་སྟངས།
མདོར་བསྡུས་ཞིག་བྲིས་ན། ཐོག་མར་ཡོང་ཚོད་ཀྱི་རྩམ་པ་སྣོད་ནང་བླུགས་ཏེ་ཆུ་ཁོལ་ཏོག་ཙམ་བླུགས་ནས་བརྫི་དགོས། དེ་རྗེས་ནམ་རྒྱུན་གྱི་སྤགས་དང་འདྲ་བ་ཆགས་དུས་ཆང་བསྙལ་བྱེད་ཀྱི་ཁོག་མ་སོགས་ཀྱི་སྣོད་ནང་བླུགས་ནས་དེའི་སྟེང་དུ་ཆང་རྩི་གཏོར་དགོས། ཆང་རྩི་མང་ཉུང་ཡང་ཉམས་མྱོང་ལ་བརྟེན་ནས་གཏོར་དགོས། དེ་ནས་ཆང་བསྙལ་བ་ཇི་བཞིན་སྤགས་བླུགས་ཡོད་པའི་སྣོད་འདི་ཉལ་ཆས་སོགས་ཀྱི་བཏུམས་ནས་བསྙལ་ནས་བཞག་དགོས། ངེས་པར་དུ་དོ་སྣང་བྱེད་དགོས་པ་ཞིག་ཡོད་དེ། དྲོད་ཚད་ཚ་དྲག་ན་སྤགས་ཆང་སྐྱུར་མོ་ཆགས་པ་དང་དྲོད་ཚད་ཆུང་དྲག་ན་སྤགས་ལངས་ཀྱི་མ་རེད། དེར་བརྟེན་སྤྱིར་ཉམས་མྱོང་ནི་རང་ཉིད་ཀྱི་མཛུབ་མོ་སྤགས་ཀྱི་ནང་དུ་བཞག་ན་དྲོད་ཚད་ཏོག་ཙམ་ཡོད་པ་དང་རླངས་པ་མི་བྱེད་པ་དེ་འདྲ་ཞིག་དགོས། དེ་རྗེས་ག་ལ་གང་འཚམས་ཀྱིས་སྤགས་ཆང་གི་དྲི་མ་འཐུལ་ཡོང་གི་རེད། དེ་ནས་སྤགས་ཆང་ཡར་སླང་ན་ཆོག སྤགས་ཆང་ཀྱང་ལངས་ཡོད་ངེས་རེད།
རྩམ་ཞུན་
རྩམ་ཞུན་ནི། མར་བཞུས་པའི་ནང་རྩམ་པ་དང༌། ཀ་ར་ཕྱེ་མ། ཆུར་བ་སོགས་བསྡེབས་གཅིག་ཏུ་བརྒྱབ་ཏེ། སྡེར་མ་དང་དཀར་ཡོལ་སོགས་སྣོད་གང་རུང་ནང་བླུགས་ཏེ་སྐགས་བཅུག་པའི་ཟས་རིགས་ཤིག་ཡིན་ཞིང༌། ཞུན་ནི་དུས་རྒྱུན་སྤྱོད་པའི་ཁ་ཟས་ཤིག་མིན་པར་ལོ་གསར་དང༌། གཉེན་སྟོན་སོགས་ཀྱི་མཛད་སྒོའི་སྐབས་སྤྱོད་པའི་ཟས་རིགས་དམིགས་བསལ་བ་ཞིག་ཡིན་ལ། ལྷག་པར་དུ་ལོ་གསར་སྐབས་ཀྱི་ཟས་སྣ་ལེགས་ཤོས་ཤིག་ཡིན་པ་མ་ཟད། སྐུ་མགྲོན་ལ་འབུལ་བའི་ལག་སྐྱེས་གལ་ཆེན་ཞིག་ཀྱང་ཡིན། ཨ་མདོའི་ཡུལ་དུ་ཞུན་གྱི་ཐོག་གསེར་ཁ་ཞེས་མར་བཞུས་ཏེ་སྲབ་ཙམ་བླུགས་ཤིང༌། དེའི་སྟེང་ཤིང་ཏོག་དང་བྱུ་རིལ་སོགས་ཀྱི་ཕྲ་རྒྱན་མཛེས་པར་བཀོད་སྲོལ་ཡོད། གཞན་ཞུན་ལ་གྲོ་མ་འཐག་སྟེ་བླུགས་པའི་གྲོ་ཞུན་དང༌། གྲོ་ཕྱེ་ཡིས་བླུགས་པའི་ཕྱེ་ཞུན་བཅས་རིགས་འགའ་ཤས་ཡོད།
ལམ་ངན་དོད་རིགས་
ལམ་ལུགས་ངན་པ་བྱུང་བའི་འགོ་ཚུགས་པ།
མར་ཁུ་
མར་ཁུ་ནི། མར་བཞུས་རྗེས་ནང་དུ་རྩམ་པ་བླུགས་ཏེ་དཀྲུགས་ནས་གཤེར་ཁུའི་ཚུལ་དུ་བཏུང་བའི་ཟས་རིགས་ཤིག་ལ་ཟེར། དེ་ནི་དུས་རྒྱུན་བཀོལ་སྤྱོད་མི་བྱེད་པར་ཆོས་ལུགས་དང་འབྲེལ་བའི་དུས་ཆེན་སོགས་ཀྱི་སྐབས་ཐོག་ས་ཁུལ་ལ་ལར་སྤྱོད་སྲོལ་ཡོད། མདོ་སྨད་ཕྱོགས་ཀྱི་ས་ཆ་འགར་ས་ག་ཟླ་བའི་སྨྱུང་གནས་སྐབས་སུ་ལོ་དེའི་སྨྱུང་གནས་སྦྱིན་བདག་རྣམས་ཀྱིས་ལོ་རྗེས་མའི་སྦྱིན་བདག་རྣམས་བོས་ཏེ། གཞུང་གི་རྒྱུ་དངོས་རྩིས་སྤྲོད་ཀྱིས་མགྲོན་བསུ་བྱེད་སྐབས་ནན་གྱིས་མར་ཁུ་ལྡུད་པའི་ལུགས་སྲོལ་ཞིག་དར་ཡོད།
ལོ་མཆོག་
ལོ་ཙཱ་བ་འདི་ཉིད་མང་མཁར་ཁྲ་ཚང་དུ་སྐུ་འཁྲུངས། འཕགས་པ་རིན་པོ་ཆེ་ལས་རབ་ཏུ་བྱུང་། མཚན་མཆོག་ལྡན་ལེགས་པའི་བློ་གྲོས་དཔུང་རྒྱན་མཛེས་པའི་ཏོག་ཅེས་རང་ཉིད་ཀྱིས་འདོགས་པར་ཞུས་པ་བཞིན་བཏགས་ལ། ཕྱིས་ལོ་མཆོག་པ་ཞེས་གྲགས། ཤོང་ལོ་སྐུ་མཆེད་ལས་དབང་རྒྱུད་མན་ངག་གསན། ཀ་ཙན་ལོ་སོགས་པའི་རིག་གནས་མཐའ་དག་ལ་སྦྱངས་པ་མཐར་ཕྱིན་མཛད། བོད་ན་འགྱུར་རོ་འཚལ་གྱི་དབང་གདམས་ངག་བཀའ་བསྟན་བཅོས་ཕལ་མོ་ཆེའི་ལུང་མངས་བས་བོད་ཀྱི་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་མང་པོའི་བླ་མར་གྱུར། འཁྲུངས་འདས་ལོ་ཚིགས་དང་མཛད་རྣམ་ཞིབ་པ་མ་རྙེད།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
བུ་ད་ཕེ་སིད།
མིང་འབྱུང་ཚུལ།
ངསདངསའམ ངམསང་སད ངའས་ངས་གངོས་ངམསད་གངའས ིངསཚམའསམབསདགམ་དབམ འམ་ིདབའ་གལམ་འ མབ་དིམ་བའམིགལམ་དབང ་སའིཙངཔ ིངུསཆའེཏ ངེུརཕའི་མརེལངམའགརབ་མགརང ིོར་ངམགལའསངིརུ མར་མ ར་འངིོའ་རམར་ིོམ་རམའིད་མཐསའམ འ་མའསི་མསགལའམ་འསིོམ་དརིགོམ་སའ ངམངཕའས་ི་ངལའསགམངའསལངིོའསང་འསདམང་གསདབཔ སངརུཡངའས་ ངས ང་གའསམཕངཡསའིངོམའ ང ཟས ངསག ངམས ངམང མསདབ་གལངམ དགབ་ལང དབ་གལང སདབ་གང མདབང འསདི་གང་འསལཞ ངའསང ངཕསུངཙཕའསུ འ སང ུའསཙ ཞའས་ད མོའསདུམ ོུཕའསོའམི འསམངང ིོཕའ ངམསགོངམའསུཕོང འསོི སིོ སའོངའསམང འསོིམིོ སམངོསིའཕ མསའངསོིཕངམསིོདངམའསོཕངམ འསངིམའསཞོངམ ིོཞའས མཡིཞའོང་ འོངུ འསོཙང ིའསདཞངུ འཆེཙཏིའེརཡ མལ ངམསདརིམཡདོཞངམསརཏ་གལ སཡངམ ེཆམསདངམིལའསདར ངཏིལསད་ང འསིལུ ཡམསད་གལང མའསདིོུཏ ཡའཆེགལངལདག སོའདམདང ཕསེ་ཏལཞསེམ འཆཞམ དངསིོུ ིོངཡུ༩འཆེིདངཏགལསཕམའདས ངམའེགལད ངའསདཆེུསངསད་གལ ང་སདང་གལའསད མངཏས་དང སདངམའསདང འསད་ངམའསད་གགལཞ དམངའསད ཡངིོའསངམའསདམངསདུའངམསའདམ ངོིུའསདངམ ོཕིའསདངཇ
ལམ་ངན་མུ་འབྱམས་
ལམ་ལུགས་ངན་པ་མུ་མཐུད་ནས་རྒྱ་ཆེ་རུ་སོང་བ།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
ལས་སློབ་གསུམ་
དགེ་སློང་མའི་ལས་སློབ། ཚངས་སྤྱོད་གཉེར་གནས་ཀྱི་ལས་སློབ། བསྙེན་རྫོགས་ཀྱི་ལས་སློབ་བོ། །
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
སྟོན་པ་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ཚོགས།
སྟོན་པ་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ཚོགས། འདི་ནི་ཕྱོགས་རིས་མེད་པའི་ཆོས་ཚོགས་ཞིག་རེད། 1917ལོར་ཀྲུ་གོའི་པེ་ཅིང་དུ་དབུ་བརྙེས། ད་ལྟ་རྒྱལ་ཁབ་གསུམ་བཅུ་དང་གླིང་ཆེན་དྲུག་ནང་དད་པ་བྱེད་མཁན་ཁྱོན་མི་གྲངས་ས་ཡ་250ལྷག་ཡོད། ཆོས་ཚོགས་འདི་ནི་དུས་རབས་ཉི་ཤུའི་ཡང་མགོར་ཐོག་མར་བྱུང་བའི་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་Pentecostགྲུབ་མཐའི་ཁོངས་སུ་གཏོགས། ཁོ་ཚོའི་དམིགས་ཡུལ་ནི་སྟོན་པ་ཡེ་ཤུ་ཐེངས་གཉིས་པར་སྐུ་བལྟམས་གོང་འཕྲིན་བཟང་མཛམ་གླིང་ཡོངས་ལ་ཁྱབ་གདལ་གཏོང་རྒྱུ་དེ་རེད། ཆོས་ཚོགས་འདིའི་ཆེས་རྩ་ཆེའི་རྨང་གཞིའི་དམ་ཚིག་ཆེ་བ་བཅུ།
ལོ་རྟགས་ཀྱི་བདུན་ཟུར་
༡.བྱི་རྟ་རྨིག་པའི་བདུན་ཟུར་དང་། ༢.གླང་ལུག་རྭ་ཡི་བདུན་ཟུར། ༣.སྟག་སྤྲེལ་རྩལ་གྱི་བདུན་ཟུར། ༤.བྱ་ཡོས་ཟས་ཀྱི་བདུན་ཟུར། ༥.ཁྱི་འབྲུག་སྐད་ཀྱི་བདུན་ཟུར། ༦.ཕག་སྦྲུལ་ཚང་གི་བདུན་ཟུར།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
ལམ་ངན་གསར་དོད་
ལམ་ལུགས་ངན་པ་གསར་དུ་བྱུང་བའི་འགོ་ཚུགས་པ།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
ལས་གསུམ་
བསོད་ནམས་ཀྱི་ལས་དང་། བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པའི་ལས་། མི་གཡོ་བའི་ལས་གསུམ་མོ། །
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
ལོ་ཆེན་བྱང་ཆུབ་རྩེ་མོ་
དཔང་ལོ་ཙཱ་བའི་དབོན་པོ་འདི་ཉིད་ལ་སྟོད་ལྷོ་ཟུར་ཚོ་ཞེས་པར་ཡབ་གཞོན་ནུ་དཔལ་བཟང་། ཡུམ་དཔང་ལོའི་ལྕམ་མོ་ཡེ་ཤེས་སྨན་ནེ་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་རབ་བྱུང་ལྔ་པའི་ཆུ་ཡོས(༡༣༠༣)ལོར་སྐུ་བལྟམས། དགུང་ལོ་བདུན་པ་ལ་དཔང་ལོའི་དྲུང་དུ་དགེ་བསྙེན་གྱི་སྡོམ་པ་ནོད། དགུང་ལོ་བཅུ་དྲུག་པ་ལ་ཤོང་ལོའི་དབོན་པོ་མཁན་ཆེན་ཆོས་སྐྱོང་དཔལ་ལས་དགེ་ཚུལ་བསྒྲུབས། དཔང་ལོས་མངའ་རིས་གནས་པོ་ཆེ་དང་། ས་སྐྱ་སོགས་སུ་འཁྲིད་དེ་བསླབ་སྦྱངས་གནང་། གུང་ཐང་གནས་པོ་ཆེར་དཔང་ལོ་ལས་མངོན་ཚད་གསན། ཨེའི་གདན་སར་ལོ་བཞི་རོག་གནས་ཕལ་མོ་ཆེ་ལ་སྦྱངས། དགུང་ལོ་ཉེར་གཉིས་པ་ལ་དཔལ་ལྡན་ས་སྐྱའི་མཁན་པོ་འཇམ་དབྱངས་དོན་ཡོད་རྒྱལ་མཚན་དང་། ལས་ཀྱི་སློབ་དཔོན་དཔང་ལོ་དང་། གསང་སྟོན་ཆོས་རྗེ་བླ་མ། གྲིབ་ཚོད་མཁན་ཆེན་བསོད་ནས་བཟང་པོས་མཛད་དེ་བསྙེན་པར་རྫོགས། དེ་ནས་ས་སྐྱར་བཤད་གསར་དང་། ཞ་ལུ་སོགས་སུ་གྲྭ་སྐོར་མཛད། དགུང་ལོ་ཉེར་ལྔ་པ་ལ་ལོ་ཙཱ་བ་མཁས་པར་གྱུར། བཤེས་གཉེན་ཆེན་པོ་ཆེས་རྗེ་བླ་མ་སྐུ་མཆེད་དང་། དཔང་ལོ་ཙཱ་བ། རྒྱལ་སྲས་པ། བུ་དོལ་གཉིས། གངས་ཁྲོད་པ་གྲགས་པ་དཔལ། མ་ཏི་པཎ་ཆེན། མཆིམས་བློ་བཟང་གྲགས་པ་སོགས་མཁས་གྲུབ་ཀྱི་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་ཆེན་པོ་དུ་མའི་ཞབས་ལ་གཏུགས་ཏེ་མདོ་རྒྱུད་ཀྱི་ཟབ་ཆོས་གསན་སྦྱངས་དཔྱིས་ཕྱིན་མཛད་ཅིང་ཉམས་སུ་བཞེས་པས་གྲུབ་པའི་དབང་ཕྱུག་ཏུ་མངའ་གསོལ། རྒྱལ་སྲས་པས་ལོ་ཆེན་འདི་ལ་ཞལ་ཟས་ཀྱིས་བསྙེན་བཀུར་ན་མུ་གེའི་བསྐལ་པ་ལས་ཐར་གསུངས་པའི་སྙན་གྲགས་ཀྱིས་བསྙེན་བཀུར་མཆོད་པའི་མཚོ་བརྡོལ། ཆུ་ལ་མི་འབྱིང་། བུག་པ་ཆུང་ངུ་ལ་སྐུས་བརྟོལ། ཁང་ཆུང་དུ་མི་མང་པོ་ལ་དབང་བསྐུར་བའི་རྫུ་འཕྲུལ་བསྟན། མངོན་པར་མཁྱེན་པ་མངའ། དཔལ་ལྡན་བླ་མའི་བཀས་ཨེའི་གདན་ས་མཛད། སྟག་ལུང་པ་ནམ་མཁའ་དཔལ་བཟང་ལ་དུས་འཁོར་སྒྲ་སྙན་སོགས་གནང་བས་དེའི་བཤད་རྒྱུན་དབུས་སུ་ཆེར་དར། དེ་ནས་དྭགས་པོར་ཆོས་རྗེ་བླ་མའི་དྲུང་དུ་བྱོན། ཀ་ལཱ་པའི་ས་རིས་ཕུལ། དེ་ནས་གཙང་ཕྱོགས་སུ་བཞུགས། དགུང་ལོ་མཐོན་པོར་གྱུར་ཀྱང་སྤྱན་སྔ་གྲགས་བྱུང་བས་གདན་དྲངས་ནས། ཡར་ལུང་། གདན་ས་ཐེལ། གུང་ཐང་རྣམས་སུ་དུས་འཁོར་སྒྲ་སྙན་གྱི་ཆོས་ཆར་ཕབ། མཁས་པ་རྣམས་ཐུགས་ཚིམ་པར་གྱུར། སྟག་ཚང་། ཤངས། འུ་ཡུག་ཉང་སྟོད་རྣམས་སུ་དུས་འཁོར་གྱི་དབང་རྒྱུད་ཁྲིན་མང་དུ་གསུངས། ཀ་ལཱ་པའི་འགྲེལ་པ་སློབ་ཕན་སོགས་འགྱུར་དུ་མ་མཛད། འཆད་རྩོད་རྩོམ་གསུམ་གྱིས་བསྟན་པ་རིན་པོ་ཆེ་བསྐྱངས། དབོན་པོ་ལོ་ཆེན་གྲགས་པ་དང་། སྒྲ་པ་ནམ་མཁའ་བཟང་པོ་སོགས་ཐུགས་སྲས་མང་དུ་བྱུང་། སྐུ་ཚེ་སྨད་དུ་གཙང་ཆུ་མིག་རིང་མོར་བཞུགས་ནས་གདུལ་བྱ་མང་པོ་སྨིན་གྲོལ་ལ་བཀོད་དེ་དགུང་གྲངས་དོན་བརྒྱད་བཞེས་པ་རབ་བྱུང་དྲུག་པའི་ལྕགས་སྤྲེལ(༡༣༨༠)ལོར་དག་པའི་ཞིང་དུ་གཤེགས།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
ལམ་ལྔ་
ཚོགས་ལམ་དང་། སྦྱོར་ལམ། མཐོང་ལམ། སྒོམ་ལམ། མི་སློབ་པའི་ལམ་སྟེ་ལྔ།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
ཟན་ཆང་
*སྤགས་ཆང་ སྤགས་ཆང་། ཟན་ཆང་། ཆང་ལྟར་བསྙལ་ཏེ་ལངས་པའི་སྤགས།
ཞོག་ལྡུར་
ཞོག་ལྡུར། བོད་རིགས་ཞིང་ཁུལ་གྱི་བཟའ་ཆས་ཞིག རྒྱ་སྐད་ལ་土豆泥ཡང་ཟེར།
ཞོག་ལྡུར་བཟོ་སྟངས།
ཞོག་ལྡུར་གྱི་རྒྱུ་ཆ་གཙོ་བོ་ཞོག་ཁོག་རེད། སྔོན་ལ་ཆུ་ཁོལ་ནང་ཚ་ཏོག་ཙམ་བཏབ་ནས་ཞོག་ཁོག་ལེགས་པར་བཙོས་དགོས། ཞོག་ཁོག་ཚོས་རྗེས་ལྤགས་པ་བཤུ་ནས་སྣོད་སྐོང་སྐོང་ཞིག་ནང་ཞིབ་པར་བཟོས་ཏེ་ཚ་དང་སེ་པན། དྲོད་རྙེད་སོགས་ཀྱི་སྨན་སྣ་ཁ་ཤས་བླུགས་རྗེས་དཀྲུག་དཀྲུག་ལེགས་པར་བཏང་ན་ཞོག་ལྡུར་ཆགས་ཀྱི་རེད། སྤགས་དང་མཉམ་དུ་བཟས་ན་ཧ་ཅང་ཞིམ།
ཀེ་རི་སི།
གྷི་རི་སི་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་སྟེ་བསྡུས་མིང་ལ་གྷི་རི་སི་ཞེས་འབོད་པ་ནི་ཡོ་རོབ་གླིང་གི་ཤར་ལྷོའི་མཚམས་སུ་གནས་ཤིང་། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནི་བྷོའོ་ལོ་ནིས་སད་ཕྱེད་གླིང་དང་ཨེ་ལྗིན་རྒྱ་མཚོའི་གླིང་ཕྲན་3000ལྷག་གིས་གྲུབ། གྷི་རི་སི་ནི་ཡོ་རོབ་གླིང་དང་ཨེ་ཤ་ཡ། ཨ་ཧྥེ་རི་ཀ་གསུམ་གྱི་སྦྲེལ་མཚམས་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། ནུབ་ནས་བྱང་བར་རིམ་བཞིན་ཨལ་པ་ཉི་ཡ་དང་དང་མ་སི་དོ་ཉི་ཡ། པུར་ག་རི་ཡ་བཅས་རྒྱལ་ཁབ་གསུམ་དང་འབྲེལ་ཞིང་བྱང་ཤར་གྱི་མཚམས་ཏུར་ཁེ་རྒྱལ་ཁབ་དང་འདབ་འབྲེལ་དུ་གནས། ཤར་ནས་ནུབ་བར་རིམ་བཞིན་ཨེ་ལྗིན་རྒྱ་མཚོ་དང་སྐོར་དཀྱིལ་རྒྱ་མཚོ། ཡེ་ཨོ་ཉི་ཡཱ་རྒྱ་མཚོས་བསྐོར་ཡོད།
ང་ཚོས་གྷི་རི་སིའི་ལོ་རྒྱུས་ལ་ཕྱིར་རྟོག་བྱས་ཚེ། གྷི་རི་སིའི་ལོ་རྒྱུས་དེ་གནའ་བོའི་གྷི་རིའི་སིའི་ཤེས་རིག་དང་འབྲེལ་ཞིང་། ནུབ་གླིང་ཤེས་རིག་གི་ཕ་ས་སྟེ་ནུབ་གླིང་མཚན་ཉིད་རིག་པ་དང་ཨོ་རྩལ་འགྲན་ཚོགས། ནུབ་གླིང་རྩོམ་རིག ལོ་རྒྱུས་རིག་པ། ཆབ་སྲིད་རིག་པ། མང་གཙོའི་ལམ་ལུགས། ཚན་རིག་དང་རྩིས་རིག་གི་གཞུང་ལུགས། དེ་མིན་ནུབ་གླིང་གི་ཟློས་གར་སོགས་ཀྱི་འབྱུང་ཁུངས་སུ་ངོས་འཛིན་བྱེད། གཞན་གནའ་བོའི་གྷི་རི་སིའི་མིས་ཚན་རིག་ལག་རྩལ་གྱི་ཐད་ནས་ཀྱང་འཛམ་གླིང་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེན་པོ་ཐེབས་ཡོད་དེ། གནའ་བོའི་གྷི་རི་སིའི་མིས་ཆེས་ཐོག་མར་ཉི་འཛིན་དང་ཟླ་འཛིན་བྱུང་བའི་རྒྱུ་རྐྱེན་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་བར་མ་ཟད། ཆེས་ཐོག་མར་ཉི་ལྟེ་སྨྲ་བའི་ལྟ་བ་བཏོན། དེ་མིན་རང་བྱུང་ཚན་རིག་གི་གཞུང་ལུགས་ཞིབ་འཇུག་དང་ལག་ལེན་གྱི་ཐད་ནས་ཀྱང་རྨད་དུ་བྱུང་བའི་མཛད་རྗེས་བཞག་ཡོད།
ཡོངས་གྲགས་ཀྱི་བཤད་རྒྱུན་ལྟར་ན་དཔུང་བཅད་ཝེ་ན་སིའི་རྡོ་བརྐོས་ནི། སྤྱི་ལོ་1820ལོར་གྷི་རི་སིའི་ཨེ་ལྗིན་རྒྱ་མཚོའི་སྨི་ལོ་གླིང་ཕྲན་གྱི་བྲག་ཕུག་ཅིག་ལས་གསར་དུ་རྙེད་པར་བཞེད་ལ། རྡོ་བརྐོས་འདི་རྡོ་ཀ་མ་རུས་གྲུབ་ཅིང་སྤྱིའི་རིང་ཚད་ལ་སྨི་2.14ཡོད། ད་ལྟ་རྡོ་བརྐོས་འདི་ཧྥ་རན་སིའི་ལོའོ་ཧྥོའོ་ཕོ་བྲང་དུ་ཉར་ཞིང་། ཕོ་བྲང་འདིའི་རྨད་དུ་བྱུང་བའི་ཁྱད་ནོར་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད། རྡོ་བརྐོས་འདི་གསར་དུ་རྙེད་པ་ནས་བཟུང་ཚང་མས་མགྲིན་གཅིག་ཏུ་གྷི་རི་སིའི་བུད་མེད་ཀྱི་རྡོ་བརྐོས་དག་ལས་ཆེས་མཛེས་པའི་རྡོ་བརྐོས་ཤིག་ཏུ་བསྟོད་ཅིང་། རྣམ་པར་སྨིན་པའི་མྱོས་བུམ་དང་བརྟན་ཞིང་བརླིང་བའི་དཔུང་བ། ཕྲ་ཞིང་མཉེན་པའི་སྐེད་པ་ལས་དར་ལ་བབས་པའི་བུད་མེད་ཅིག་གི་མཛེས་པ་མངོན་པར་མཚོན་ཞིང་། རྡོ་བརྐོས་དེར་བུད་མེད་ཅིག་གི་མཛེས་པ་དང་བབ་ཆགས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པར་མ་ཟད་མིའི་རིགས་ཀྱི་ཨ་མ་ཐུན་མོང་ལ་མངའ་བའི་ལྷད་མེད་རྣམ་དག་དང་བྱམས་བརྩེའི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན། རྡོ་བརྐོས་ཀྱི་ངོ་གདོང་ལ་གཞིགས་ན་གྷི་རི་སིའི་བུད་མེད་ཀྱི་སྐྱེས་དབྱིབས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་མངོན་གསལ་དུ་ལྡན་ཏེ། སྣའི་གཟེངས་མཐོ་ཞིང་གདོང་འཇོང་དབྱིབས་སུ་མངོན་པ། དཔྲལ་པའི་དབྱེས་ཆུང་ཞིང་མ་ནེ་རྒྱགས་པའི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན། འདི་འདྲའི་ཚགས་དམ་ཞིང་མཛེས་སྡུག་ལྡན་པའི་རྡོ་བརྐོས་ཞིག་གསར་དུ་བཞེངས་བ་ལས་གནའ་བོའི་གྷི་རི་སིའི་མིས་མིའི་སྟོབས་ཤུགས་དང་མཛེས་པར་ཁས་ལེན་དང་བསྟོད་བསྔགས་བྱས་པ་མཚོན། ལྷག་པར་དུ་ལྷ་ཡུམ་འདིའི་རྡོ་བརྐོས་ལས་ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་གཉིས་ལྷག་གི་ཡར་སྔོན་གྱི་གནའ་བོའི་གྷི་རི་སིའི་མིའི་མཛེས་དཔྱོད་ཀྱི་འདུ་ཤེས་དེ་རྟོགས་ནུས་ཏེ། ཕྱིའི་སྐྱེས་འབྲས་ཀྱི་མཛེས་པ་དང་ནང་བསམ་བློའི་མཛེས་པ་གཉིས་ཚད་མཐོན་པོའི་སྒོ་ནས་གཅིག་གྱུར་གྱིས་མཚོན་ཡོད།
ཧུ་མཱའི་ལོ་རྒྱུས་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་ནི《ཡེ་ལི་ཡ་ཐི།》དང་《ཨོ་ཏི་སད།》གཉིས་ཀྱིས་གྲུབ་ཅིང་། སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་འདིར་རྗོད་བྱེད་ཀྱི་ཚིག་སྙན་ཞིང་འཇེབས་ལ། བརྗོད་དོན་གསོན་ཉམས་ལྡན་པ་དང་བྱུང་རིམ་ཚགས་དམ་པའི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན། 《ཡེ་ལི་ཡ་ཐི། 》ལས་གྷི་རི་སིའི་མཉམ་འབྲེལ་དམག་དཔུང་གིས་ཡཱ་ཞི་ཡཱ་ཆུང་བའི་གྲོང་ཁྱེར་ཐི་ལོ་ཡེ（Troy）ལ་འཇབ་རྒོལ་བྱས་པའི་གོ་རིམ་ཁྲོད་བྱུང་བའི་དམག་འཁྲུག་གི་གནས་ཚུལ་ཞིབ་ཏུ་བརྗོད་ཡོད་པ་དང་། 《ཨོ་ཏི་སད།》ལས་ཡེ་སཱ་ཁཱ（Ithaca）ཡི་རྒྱལ་པོ་ཨོ་ཐི་ཞུག་སི་ཐི་ལོ་ཡེ་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་དམག་འཁྲུག་ལས་རྣམ་པར་རྒྱལ་ནས་ཕྱིར་ལོག་པའི་ལམ་བར་གྱི་ལོ་ངོ་བཅུའི་འཁྱམ་ཉུལ་གྱི་གཏམ་རྒྱུད་ཞིབ་ཏུ་བརྗོད་ཡོད།
བསང་རྩམ་
བསང་རྩམ་ནི། བོད་མི་རིགས་ལ་མཚོན་ན་གདོད་མ་ནས་ཡུལ་ལྷ་གཞི་བདག་གི་ཚོགས་བསྙེན་བཀུར་མཆོད་བསྟོད་ ཀྱིས་བསྟེན་སྲོལ་ཡོད་པ་དེ་བཞིན། ཡུལ་ལྷ་གཞི་བདག་སོགས་ལ་བཀུར་བསྟིས་གསོལ་ཅིང་ཕུལ་མཆོད་ཀྱི་ཟས་སྣ་ཞིག་སྟེ། མིང་ལ་བསང་རྩིའམ་བསང་རྫས་ཟེར་ཞིང་། དེ་ནི་གཙོ་བོ་བོད་ཟས་རྩམ་པ་དང༌། ཇ་ལོ། མར། ནས་སོགས་དཀར་ཟས་འགའ་བསྲེས་སྦྱོར་གྱིས་གྲུབ་པ་ཞིག་ཡིན།
ཀེ་རི་སི།
མི་རིགས་གཞན་དང་འདྲ་བར་གནའ་བོའི་གྷི་རི་སིའི་ཡབ་མེས་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་ལོ་རབས་གོང་མའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དྲན་པ་གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་ལམ་ནས་ཟིན་ཐོར་བཀོད་ཅིང་། རྗེས་ནས་རིམ་བཞིན་ལོ་རྒྱུས་སྙན་རྩོམ་གྱི་རྣམ་པར་བརྟེན་ནས་ངག་ནས་ངག་བརྒྱུད་དེ་རྒྱུན་འཛིན་བྱས། དེ་ལྟ་བུའི་གཏམ་རྒྱུད་དང་ལོ་རྒྱུས་སྙན་རྩོམ་ནི་དོན་དམ་དུ་དངོས་བྱུང་གི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་བརྩམས་ཆོས་མིན་ནའང་བརྩམས་ཆོས་དེ་དག་ལས་སྐབས་ཐོག་དེའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་རྒྱབ་ལྗོངས་དང་དཔལ་འབྱོར་གྱི་འཕེལ་རྒྱས། རིག་གནས་ཀྱི་གནས་སྟངས་སོགས་ཟུར་ངོས་གང་རུང་ནས་མཚོན་ཐུབ་པས་ན་ཧུ་མཱའི་ལོ་རྒྱུས་སྙན་རྩོམ་གྱིས་གནའ་བོའི་གྷི་རི་སིའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དྲན་པ་སྦྲུམ་ཡོད་པར་བཞེད།
ཧུ་མཱའི་ལོ་རྒྱུས་སྙན་རྩོམ་ནི་ཡུལ་དུས་ངེས་ཅན་ཞིག་ཏུ་རྩོམ་པ་པོ་གང་རུང་གིས་གསར་དུ་བརྩམས་པ་མ་ཡིན་པར། དེ་ནི་གནའ་བོའི་གྷི་རི་སིའི་མི་ཡོངས་ཀྱི་སེམས་པའི་གཏིང་རིམ་དུ་སིམ་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དྲན་པ་ཞིག་ལགས། ཐི་ལོ་ཡེ་དམག་འཁྲུག་མཇུག་རྫོགས་རྗེས་གྷི་རི་སིའི་གནའ་མཁར་གྱི་དམངས་ཁྲོད་གླུ་བ་དང་དམངས་ཁྲོད་སྒྱུ་རྩལ་པས་དམག་འཁྲུག་ཁྲོད་ཀྱི་དཔའ་བའི་མཛད་རྗེས་དང་རྒྱལ་ཁའི་བསྟོད་བསྔགས་གླུ་རུ་བཀུག་ནས་མི་ཚོགས་ཀྱི་འདུ་ལོང་རྒོད་པའི་ཁྲོམ་སྲང་དག་ཏུ་བླངས། དེ་ལྟར་ངག་ནས་ངག་བརྒྱུད་ཅིང་མི་རབས་མང་པོའི་རིང་ལ་ཁ་སྣོན་དང་ལེགས་སྒྲིག་བྱས་ཏེ་ནང་དོན་དང་མཚོན་སྟངས་ཕུན་སུམ་ཇེ་ཚོགས་སུ་བཏང་། རྗེས་སུ་ཧུ་མཱས་ངག་རྒྱུན་སྙན་རྩོམ་དེར་ལས་སྣོན་དང་ལེགས་བཅོས་བྱས་པས་གཏན་འཇགས་ཀྱི་བརྩམས་ཆོས་སུ་གྲུབ། ཧ་ལམ་སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི་དུས་རབས་དྲུག་པའི་དཀྱིལ་དུ་ཕིས་ཞི་ཐི་ལ་ཏའོ་ཡིས་སྲིད་དབང་སྐྱོང་སྐབས་ད་གཟོད་ཡི་གེར་ཕབ་པར་བཞེད། སྤྱིར་ལོ་རྒྱུས་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་འདི་ནི་དོན་བརྗོད་སྙན་ངག་གི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་ལ། 《ཡེ་ལི་ཡ་ཐི།》ལས་གཙོ་བོ་ཞིབ་བརྗོད་ཀྱི་ཐབས་ལམ་གཉིས་སྤྱད་ཡོད་དེ། དང་པོ་ནི་རྩོམ་པ་པོས་ཞིབ་བརྗོད་པའི་ངོས་ནས་གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་བྱུང་རིམ་ཞིབ་ཏུ་བརྗོད་པ་དང་། གཉིས་པ་ནི་རྩོམ་པ་པོས་མི་སྣའི་ངོས་ནས་གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་བྱུང་རིམ་ཞིབ་ཏུ་བརྗོད་པའོ།། ནུབ་གླིང་གི་རྩོམ་གཞུང་དག་ཏུ་སྔོན་མར་ཞིབ་བརྗོད་ཀྱི་ཐབས་ལམ་དང་རྗེས་མར་འཁྲབ་སྟོན་གྱི་ཐབས་ལམ་ཞེས་བརྗོད།
ཧུ་མཱའི་ལོ་རྒྱུས་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་ནི་གནའ་བོའི་གྷི་རི་སིའི་རུས་རྒྱུད་སྤྱི་ཚོགས་ནས་བྲན་གཡོག་སྤྱི་ཚོགས་སུ་འཕེལ་བའི་བར་བརྒལ་དུས་སྐབས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་བརྗོད་དོན་དུ་བཟུང་བའི་སྙན་རྩོམ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། དེར་སྤྱི་ཚོགས་ལོ་རྒྱུས་དང་ཡུལ་སྲོལ་ལོ་རྒྱུས། ས་ཁམས་དང་གནའ་རྫས་ཞིབ་འཇུག་བཅས་ཀྱི་དོན་སྙིང་ཆེན་པོ་ལྡན། ལོ་རྒྱུས་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་འདིར་གཙོ་བོ་དངོས་ཡོད་རིང་ལུགས་དང་འཆར་ཡན་རིང་ལུགས་ཀྱི་སྒྱུ་རྩལ་མཚོན་ཐབས་སྤྱད་ཡོད་དེ། བརྗོད་དོན་ཁྲོད་ཀྱི་དམག་འཁྲུག་དང་མི་སྣ་སོགས་ལ་ལྷ་སྒྲུང་གི་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་ནའང་ཟུར་ངོས་གང་རུང་ནས་སྐབས་དེའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་རྣམ་པ་མཚོན་པར་བྱས་ཡོད། གཞན་ལོ་རྒྱུས་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་འདི་ལ་མི་ཇུས་རིང་ལུགས་ཀྱི་བསམ་བློས་བརྒྱན་ཡོད་དེ། དེ་ལས་མིའི་ཁེ་དབང་དང་རིན་ཐང་། སྟོབས་ཤུགས་སོགས་ལ་བསྟོད་བསྔགས་ཀྱི་མེ་ཏོག་གཏོར་ཡོད།
ཨོ་ལིན་ཕིག་ལུས་རྩལ་འགྲན་ཚོགས་ཏེ་མིང་བསྡུས་ན་ཨོ་རྩལ་འགྲན་ཚོགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། རྒྱལ་སྤྱིའི་ཨོ་ལིན་ཕིག་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཚོགས་ཀྱིས་གཙོ་སྒྲུབ་གནང་བའི་ལུས་རྩལ་གྱི་རྣམ་གྲངས་མང་བའི་རྒྱལ་སྤྱིའི་རང་བཞིན་གྱི་འགྲན་ཚོགས་ཤིག་ཡིན། ལོ་བཞིའི་ནང་ཐེངས་རེར་སྡུད་བཞིན་ཡོད་ཅིང་། དེར་དབྱར་དུས་ཀྱི་ཨོ་རྩལ་འགྲན་ཚོགས་དང་དགུན་དུས་ཀྱི་ཨོ་རྩལ་འགྲན་ཚོགས་གཉིས་སུ་དབྱེ་ལ། དེང་རབས་ཨོ་རྩལ་འགྲན་ཚོགས་ནི་འཛམ་གླིང་ན་སྙན་གྲགས་ཆེ་བའི་རྒྱལ་སྤྱིའི་ལུས་རྩལ་འགྲན་ཚོགས་ཆེན་མོ་ཞིག་ཡིན། ཆེས་ཐོག་མར་ཨོ་རྩལ་འགྲན་ཚོགས་ནི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་བྱེད་སྒོ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། དེ་ལ་ཨོ་ལིན་ཕིག་སིའི་ལྷ་ཚོགས་ལ་མཆོད་གུས་དང་ངེས་གཏན་གྱི་ཆོ་གའི་ལམ་ལུགས། ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་ལྷ་སྒྲུང་གི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན།
ཨོ་རྩལ་འགྲན་ཚོགས་དེ་ཐོག་མར་ལོ་སྟོང་གཉིས་གསུམ་ཙམ་གྱི་དུས་ལ་གནའ་བོའི་གྷི་རི་སི་ནས་བྱུང་ཞིང་། སྤེལ་ཡུལ་ཨོ་ལིན་ཕིག་ཡིན་པས་མིང་དེ་ལྟར་ཐོགས། རྗེས་སོར་གནའ་བོའི་གྷི་རི་སི་རྒྱལ་ཁབ་ཉམས་རྒུད་དུ་གྱུར་བས་ལོ་ངོ་1500ཙམ་ལ་འགྲན་ཚོགས་སྤེལ་མ་ཐུབ་པར་ལུས། དེ་ལྟར་དུས་རབས་བཅུ་དགུ་བའི་མཇུག་ལ་ཧྥ་རན་སིའི་ཕེར་ཌེ་ཁའོ་ཊེན（Pierre de Coubertin）ཟེར་བས་ཨོ་རྩལ་གྱི་སྙིང་སྟོབས་མངའ་བའི་དེང་རབས་ཨོ་ལིན་ཕིག་ལུས་རྩལ་འགྲན་ཚོགས་གསར་དུ་བཙུགས། དེ་ནས་བཟུང་། སྤྱི་ལོ་1896ལོ་ནས་འགོ་བརྩམས་ཏེ་ཨོ་རྩལ་འགྲན་ཚོགས་དེ་ལོ་བཞིའི་ནང་ཐེངས་རེར་བསྡུས་ཤིང་། རིམ་བཞིན་ཨོ་རྩལ་འགྲན་ཚོགས་དེ་ཞི་བདེ་དང་མཛའ་མཐུན་གྱི་མཚོན་རྟགས་སུ་གྱུར།
ཨ་ཐེན་སི་སྲུང་མཁར་ནི་གྷི་རི་སིའི་ཆེས་རྨད་དུ་བྱུང་བའི་གནའ་བོའི་བཟོ་བཀོད་ཅིག་དང་ཆབ་སྲིད་དང་ཆོས་ལུགས་བྱེད་སྒོ་སྤེལ་སའི་ལྟེ་གནས་གལ་ཆེན་ཞིག་ཀྱང་ཡིན། ཡོངས་གྲགས་ལྟར་ན་སྲུང་མཁར་འདི་ནི་སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི་ལོ་580ལོར་བསྐྲུན་འགོ་བརྩམས་པར་གྲགས་ལ། ཆེས་ཐོག་མར་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཆོ་ག་སྒྲུབ་ས་དང་བྱེད་སྒོ་སྤེལ་ས་ཡིན། སྤྱི་ལོ་1987ལོར་འཛམ་གླིང་གི་རིག་གནས་ཤུལ་བཞག་གྲས་སུ་ཚུད་དོ།།
ལས་གསུམ་ཚན་
དགེ་མི་དགེ་བར་མའི་ལས། ལུས་ངག་ཡིད་ཀྱི་ལས། བདེ་བ་སྡུག་བསྔལ་བཏང་སྙོམས་མྱོང་འགྱུར་ལས སྡོམ་པ་སྡོམ་མིན་བར་མའི་ལས།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
ཆང་རྩི་
དགའ་བ་འཕེལ་གྱི་དམག་འཐབ་དང་འཛིན་སྐྱོང་།ཆང་བརྩི། ཆང་ཕབས་ཡང་ཟེར། ཆང་བཟོ་བའི་སྐབས་མེད་དུ་མི་རུང་བའི་རྒྱུ་ཆ་ཞིག
ལས་གསོག་དུས་ཀྱི་རྒྱ་གསུམ་
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
ལི་
འདི་མངའ་རིས་ཁོངས་ཀྱི་ས་ཆ་ཞིག་ཡིན་པར་ལོ་རྒྱུས་ཁག་གི་ནང་ལ་གསལ་ཡང་མངའ་རིས་ཁུལ་དུ་དེང་སང་ལི་ཟེར་བའི་ས་ཆ་ཞིག་ཡོད་སྐད་མི་འདུག་པས་དཔྱད་པར་ཚལ།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
ལྷ་བཤོས་
ལྷ་བཤོས་ནི། ནད་གདོན་བགེགས་བར་ཆད་སོགས་སེལ་བའི་ཐབས་སུ་རིམ་གྲོ་སྒྲུབ་སྐབས་མཆོད་བཀུར་བྱེད་སའི་ཡི་དམ་གྱི་ལྷ་དང༌། ཆོས་སྐྱོང་སྲུང་མ། ཡུལ་ལྷ་གཞི་བདག་སོགས་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་གཟིགས་དབྱིབས་རྩམ་པས་བཟོས་ཏེ། མཆོད་བསྟོད་བསྙེན་སྒྲུབ་བྱེད་པའི་མཆོད་རྫས་དེ་ལ་ཟེར་ཞིང༌། དུས་རྒྱུན་འཚོ་བའི་ནང་ཁྱིམ་གྱི་རིམ་གྲོ་སྒྲུབ་པ་དང་དགོན་པའི་འདོན་ཆོག་སོགས་ཀྱི་སྐབས་སུ་ལྷ་བཤོས་བཟོ་སྲོལ་ཡོད།
ལམ་བཅོ་ལྔ་
ཉན་ཐོས་ཀྱི་ལམ་ལྔ། རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ལམ་ལྔ། ཐེག་ཆེན་གྱི་ལམ་ལྔ་བཅས་སོ།།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
རིལ་བུ་
རིལ་བུ་ནི། དེ་ཡང་ཡུལ་ལྷ་གཞི་བདག་སོགས་ལ་ཕུལ་མཆོད་ཀྱི་བསང་རྫས་གཙོ་བོ་ཤིག་སྟེ། རྩམ་པ་བརྫིས་ཏེ་ཆེ་ཆུང་གཅིག་པའི་རིལ་བུ་བཟོ་བ་དེ་ལ་ཟེར་ཞིང་། བསང་རྩི་གཞན་ལས་རིལ་བུ་ནི་ཕན་ནུས་ཆེ་བ་མ་ཟད། རིལ་བུའི་གྲངས་ཅི་ཙམ་མང་ན་དེ་ཙམ་གྱིས་བྱིན་རླབས་ཡོད་པར་རྩིས་ཏེ། དུས་རྒྱུན་དོན་གནོད་གལ་ཆེན་གྱི་སྐབས་སུ་སྐྱེས་པ་དག་གིས་རྩམ་པས་རིལ་བུ་བཟོས་ཏེ་བསང་མཆོད་བྱེད་སྲོལ་ཡོད། གཞན་རིལ་བུ་ནི་བསང་རྫས་ཁོ་ནར་སྤྱོད་པ་མ་ཡིན་པར་ཆོས་ཀྱི་ཆོ་ག་གཞན་དག་ལའང་བཀོལ་སྤྱོད་བྱ་སྲོལ་ཡོད། དེང་སྐབས་སྤྱི་ཚོགས་དར་རྒྱས་ཀྱི་དབང་གིས་རིལ་བུ་བཟོ་བར་དཀའ་སྤྱད་རྩོལ་སྒྲུབ་ཀྱི་ལག་བཟོའི་ངལ་བ་བསྟེན་མི་དགོས་པར། འཕྲུལ་ཆས་སོགས་ཀྱིས་བཟོས་པའི་རིལ་བུ་དགོན་པ་དང་ཚོང་ཁང་སོགས་སུ་ཉོ་རྒྱུ་ཡོད་སྟབས་ཕལ་ཆེ་བས་དེ་ལས་ཉོས་ཏེ་མཆོད་ཀྱིན་ཡོད།
རོ་མ།
ཡེ་རེ་ཝན་(ཡི་ཏ་ལིའི་སྐད།: Roma)ནི་ཨི་ཏ་ལི་ཡི་རྒྱལ་ས་རེད།
ལི་ཁྲིའི་ལྕུག་ཕྲན་
ས་དམར་སེར་ཞིག་ཡོད་པ་དེའི་མིང་ལ་སིནྡུར་དང་ལི་ཁྲི་ཟེར་ཞིང་། དེའི་མདོག་དང་མཚུངས་པའི་ཤིང་གསར་པ་ལྟ་བུ།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
ལམ་མཆོག་འཇུག་སྒོ་གསུམ་
ཆོས་སྤྱིའི་འཇུག་སྒོ་དང་པོ་ངེས་འབྱུང་། གཉིས་པ་བྱུང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས། གསུམ་པ་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
བོད་འབར་སྐད་ཁག་མཚམས་སྦྱོར་མདོར་བསྡུས་
བོད་འབར་སྐད་ Tibeto-Burman ཁག་ནི་རྒྱ་བོད་སྐད་རྒྱུད་ཀྱི་ནང་ཚན་སྐད་ཁག་ཅིག་ཡིན། སྐད་ཁག་དེ་རང་རྒྱལ་གྱི་ལྷོ་ནུབ་ས་ཁུལ་གྱི་ཞིང་ཆེན་དང་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་དུ་མ་དང་། ཧིན་རྡུའི་ཤར་བྱང་ས་ཁུལ། བལ་ཡུལ། ཕ་ཁི་སི་ཐན།འབྲུག་ཡུལ། འབར་མ།ཐེ་རྒྱལ་ཁབ། ཡོ་ནན་སོགས་ས་ཁུལ་དང་རྒྱལ་ཁབ་ཏུ་ཁྱབ་ཡོད། དཔེར་ན། འབར་མའི་སྐད་དང་བོད་སྐད། མན་ཉི་ཕུར་སྐད། འཇང་སྐད། རྒྱ་རོང་སྐད་སོགས་སྐད་ཁག་དེའི་ནང་ཚན་སྐད་རིགས་ཡིན། Ethnologue: Languages of the World (2005) 《 རིགས་རྒྱུད་རིག་པ་སྟེ་འཛམ་གླིང་གི་སྐད་རིགས 》 སོགས་ཡིག་ཆ་ལྟ་ན། མིག་སྔར་སྐད་རིགས389ལྷག་སྐད་ཁག་དེར་གཏོགས་ལ། བོད་འབར་སྐད་ཁག་ནི་ད་ལྟའི་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པ་ཞིབ་འཇུག་ཏུ་རྒྱ་སྐད་དང་ཉེ་འབྲེལ་ཡོད་པར་ཁས་ལེན་པའི་སྐད་ཁག་གཅིག་པུའང་ཡིན། འབར་མའི་སྐད་ནི་བོད་འབར་སྐད་ཁག་ཏུ་སྤྱོད་མཁན་ཆེས་མང་པའི་སྐད་རིགས་ཡིན་ལ། སྤྱོད་མི་ཁྲི3200ལྷག་ཡོད་པ་དང་། དེ་མིན་མི་ཁྲི600ལྷག་གིས་བོད་སྐད་དང་། ཡང་ན་བོད་འབར་སྐད་ཁག་གི་སྐད་རིགས་གཞན་པ་བེད་སྤྱོད་བཞིན་ཡོད། །
ལི་མ་ལྷ་ཁང་
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
བོད་འབར་སྐད་ཁག་མཚམས་སྦྱོར་མདོར་བསྡུས་
མཚམས་སྦྱོར་མདོར་བསྡུས།
བོད་འབར་སྐད་ཁག་གི་ཁྱབ་རྒྱ་ཆེ་བ་མ་ཟད། སྐད་རིགས་མང་ཞིང་ཕན་ཚུན་བར་ཁྱད་པར་ཆེ་བས། བོད་འབར་སྐད་ཁག་ལ་དུས་ཡུན་ཧ་ཆང་རིང་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཡོད་པ་མཚོན། སྐད་ཁག་དེའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དུས་ཡུན་ཕྱོགས་ནས་ཧིན་ཡོ་སྐད་རྒྱུད་དང་གཅིག་མཚུངས་ཀྱི་གོ་གནས་ཡོད་པ་རེད། བོད་འབར་སྐད་ཁག་ཏུ་སྡོམ་པའི་སྐད་རིགས་ཀྱི་གྲངས་ཚད་ཅི་འདྲ་ཡོད་པའི་ཕྱོགས་ནས།ད་ལྟའི་སྐད་རིགས་དབྱེ་འབྱེད་མ་ལག་ཆ་ཚང་མིན་པ་དང་།དེང་རབས་སྐད་རིགས་ཞིབ་དཔྱོད་ཆ་ཚང་མིན་པ་བཅས་ཀྱི་རྐྱེད་གྱིས།གཏན་བཅད་ཀྱི་གྲངས་ཚད་བྱུང་མེད། ། བོད་འབར་ སྐད་ཁག་གི་སྐད་རིགས་མང་ཆེ་བར་ཡི་གེ་མེད་པ་དང། དུས་ཡུན་རིང་པོའི་ཡིག་རྒྱུན་ཡོད་པའི་སྐད་རིགས་ལ་བོད་སྐད་དང་འབར་མའི་སྐད། མི་ཉག་སྐད། རོང （ ལེ་ཕུ་ཚ ） སྐད།དབྱིས་སྐད་བཅས་ཡོད། བོད་ཡིག་ནི་དུས་རབས་བདུན་པར་ཧིན་རྡུའི་ལེགས་སྦྱར་ཡི་གེར་བརྟེན་ནས་གསར་བཏོད་མཛད་པ་ཡིན་ལ། རྒྱ་བོད་སྐད་རྒྱུད་ཀྱི་ཆེས་སྔ་ཞིང་ཆེས་ཚགས་དམ་པའི་སྒྲ་སྦྱོར་ཡིག་རིགས་ཡིན། རྒྱ་བོད་སྐད་རྒྱུད་ལ་རྒྱུས་ལོན་གསལ་བོར་བྱེད་པར་ནུས་པ་གལ་ཆེན་ཐོན་ཡོད། །
བོད་འབར་སྐད་ཁག་ཅེས་པའི་བརྡ་ཆད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་མདོར་བསྡུས།
ཧ་ལམ་1850ལོའི་ཡས་མས་སུ། བརྡ་སྤྲོད་རིག་པའི་མཁས་པས་བོད་ཡིག ( དུས་རབས་བདུན་པར་དར་བ ) དང་འབར་ཡིག ( དུས་རབས་བཅུ་གཉིས་དར་བ ) གི་ཡིག་ཚགས་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་རྒྱུད་རིམ་དུ། སྐད་རིགས་དེ་གཉིས་ལ་ཚད་ངེས་ཅན་ཕྱོགས་ནས་འབྲེལ་བ་དམ་པོ་ཡོད་པ་ངོས་བཟུང་པ་དང་། དེ་ནས་བཟུང་། དབྱིན་ཇིའི་མཁས་པ་དང་དབྱིན་ཇིས་ཧིན་རྡུ་དང་འབར་མར་མངག་པའི་མི་སེར་སྤེལ་ཡུལ་གྱི་དཔོན་རིགས་ལ་སོགས་པས་ཀྱང་། མ་ལག་ལྡན་པའི་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་ཐབས་ལ་བརྟེན་ནས། ས་ཁུལ་དེ་དག་གི་ཕྱི་རོལ་པར་གསང་བར་ལུས་པའི “ ཚོ་ཁག ”(tribal) དུ་མའི་སྐད་རིགས་ལ་བརྟག་དཔྱོད་དང་ཡི་གེར་བཀོད། དེར་བསྟུན་ནས་ས་ཁུལ་དེ་དག་གི་ཚོ་ཁག་གི་སྐད་རིགས་དང་། བོད་སྐད་དང་འབར་སྐད་སོགས་ཡིག་སྲོལ་ཡོད་པའི་སྐད་རིགས་བར་དུ་ཉེ་རྒྱུད་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་ངོས་བཟུང་། ཞིབ་འཇུག་དེ་དག་གི་ནང་། ཇོ་ཇི་ཀི་རེ་སོན་ གྱི George Abraham Grierson 《 ཧིན་རྡུ་སྐད་རིགས་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པའི་བརྟག་དཔྱོད 》 (Linguistic Survey of India) (1903-1928) ཅེས་པའི་བརྩམས་ཆོས་བྱུང་ཞིང་། དེའི་དེབ་གསུམ་དུ་བོད་འབར་སྐད་རིགས་སྐོར་ཞིབ་མོར་བཀོད་ཡོད་ལ། བརྡ་རིགས་མཁས་པ་མང་ཤས་ལྟ་ན། བརྩམས་ཆོས་དེ་དུས་སྐབས་དེའི་བོད་འབར་སྐད་རིགས་ཞིབ་འཇུག་ཕྱོགས་ནས་ཆེས་མཐོ་བའི་ཆུ་ཚད་ལ་སླེབས་ཡོད་པ་རེད། །
བོད་འབར་སྐད་ཁག་གི་རིགས་འབྱེད་མ་ལག
《 རིགས་རྒྱུད་རིག་པ་སྟེ་འཛམ་གླིང་གི་སྐད་རིགས 》 (2005) སུ། བོད་འབར་སྐད་ཁག་ལ་ད་དུང་ཧི་མ་ལ་ཡ་སྐད་ཚན་དང་ཅིང་ཕོ་སྐད་ཚན། ཁི་ལོན་སྐད་ཚན། ཁུ་ཁི་ཆིན་ན་ག་སྐད་ཚན། འབར་མའི་སྐད་ཚན། མན་ཉི་ཕིར་སྐད་ཚན། མི་ཁིར་སྐད་ཚན། ཨ་ས་མིར་བྱང་ཕྱོགས་སྐད་ཚན། ནུའུ་སྐད་ཚན། འཇང་སྐད་ཚན། ཐུའུ་ཅ་སྐད་ཚན། པའེ་སྐད་ཚན། མི་རུ་སྐད་ཚན་བཅས་སྐད་ཚན་བཅུ་གསུམ་དུ་འབྱེད་ཡོད་པ་དང་། སྐད་ཚན་དེ་དག་ལས་ཧི་མ་ལ་ཡའི་སྐད་ཚན་གྱི་སྐད་རིགས་གྲངས་ཀ་ཆེས་མང་ཤས་ཡིན་ལ། དེར་སྐད་རིགས145 གཏོགས།
བོད་འབར་སྐད་ཁག (389)
པའེ་སྐད། (3) ལྷོ་ཕྱོགས་ཁ་སྐད ། ཏ་ལི་སྐད། (bfs) དབུས་ཁུལ་ཁ་སྐད།མེན་ཅ་སྐད། ཅེན་ཁྲོན་སྐད། (bca) བྱང་ཕྱོགས་ཁ་སྐད།པེ་ཅང་གཙང་བོའི་པའེ་སྐད། (bfc) ཧི་མ་ལ་ཡ་སྐད་ཚན Himalayish (145) མ་ཧ་ཁི་རན་ཐེ་སྐད་ཚོགས། Mahakiranti (51) བོད་ཁ་ནའོ་རི་སྐད་ཚོགས། Tibeto-Kanauri (93) ལེ་ཆ་སྐད། Lepcha (1) བོད་སྐད་ཚན། Tibetic (71) བྷོ་ཏི་སྐད། Bodish (1) རྟ་མང་སྐད། Tamangic (15) བོད་སྐད། Tibetan (53) ཧི་མ་ལ་ཡ་སྐད་ཚོགས། ཅིང་ཕོ་ཁོན་ཡ་བྷོ་དོ་སྐད་ཚན། Jingpho-Konyak-Bodo (25) ཅིང་ཕོ་སྐད། (3) ལུའི་སྐད། Luish (1) ཁོན་ཡ་བྷོ་དོ་གྷ་རོ་སྐད། Konyak-Bodo-Garo (21) བྷོ་དོ་གྷ་རོ་སྐད། Bodo-Garo (13) ཁོན་ཡ་སྐད། Konyak (8) ཁ་རེན་སྐད་ཚན། Karen (20) ཕ་ཨོ་སྐད། Pa'o (1) ཕ་ཝོ་སྐད། Pwo (4) ས་ཀོ་པའི་སྐད། Sgaw-Bghai (14) པུ་ཧི་སྐད། Bghai (5) པུ་རེག་སྐད། Brek (1) ཁ་ཡ་སྐད། Kayah (5) ས་ཀོ་སྐད། Sgaw (3) ཁུ་ཁི་ཆིན་ན་གྷ་སྐད། Kuki-Chin-Naga (74) ཁུ་ཁི་ཆིན་སྐད། Kuki-Chin (49) དབུས་ཁུལ་སྐད་ཚན། (10) བྱང་ཕྱོགས་སྐད་ཚན། (26) ལྷོ་ཕྱོགས་སྐད་ཚན། (13) ན་གྷ་སྐད། Naga (25) ཨན་ཁ་མི་ཕོ་ཁྲི་རི་སྐད། Angami-Pochuri (9) ཨོ་སྐད། Ao (4) ཐང་ཁུལ་སྐད། Tangkhul (3) བཟེ་མེ་སྐད། Zeme (8) ལོ་ལོ་འབར་མ་སྐད་ཚན། རྒྱ་ཡིག་ཏུ་འབར་དབྱིས་སྐད་ཚན་ཟེར། Lolo-Burmese (73) འབར་མའི་སྐད་ཚོགས། Burmish (14) བྱང་ཕྱོགས་སྐད་ཚན ( 6) ལྷོ་ཕྱོགས་སྐད་ཚན། (7) ལོ་ལོ་སྐད་ཚོགས། རྒྱ་ཡིག་ཏུ་དབྱིས་ཚོགསཟེར། Loloish (57) བྱང་ཕྱོགས་སྐད་ཚན། (27) ལི་སུའུ་སྐད་ཚོགས། Lisu (2) ལི་སུའུ་སྐད། (lis) ལི་ཕོ་སྐད། (lpo) ས་མེ་སྐད། Samei (smh) དབྱིས་སྐད། Yi (24) ལྷོ་ཕྱོགས་སྐད་ཚན། (19) འཇང་སྐད། (nbf) (1) མའེ་ཐའེ་སྐད། Meitei (1) མན་ཇི་ཕུར་སྐད། (mni) མི་ཁིར་སྐད། (2) ཨམ་རི་སྐད། Amri (ajz) ཁར་པི་སྐད། Karbi (mjw) ཨ་ས་མིའི་བྱང་ཕྱོགས་སྐད་ཚན། North Assam (13) ནུའུ་སྐད་ཚན། Nungish (5) ལྡོང་འཇང་སྐད་ཚན། Tangut-Qiang (15) འཇང་སྐད་ཚོགས། (Qiangic) (11) རྒྱ་རོང་སྐད། (rGyarong) (4) ཐུའུ་ཅ་སྐད། (2) བྱང་ཕྱོགས་ཐུའུ་ཅ་སྐད། (tji) ལྷོ་ཕྱོགས་ཐུའུ་ཅ་སྐད། (tjs) ནུབ་ཕྱོགས་བྷོ་ཏི་སྐད། West Bodish (1) ཏུ་ར་སྐད། Dura (drq) མ་རོ་སྐད། (mro) (1)
དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་ལོ་རྒྱུས་རེའུ་མིག་
དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་ལོ་རྒྱུས་རེའུ་མིག
༡ རྒྱལ་བ་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོ། ༡༦༤༢་་༡༦༧༩ ༢ སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོ། ༡༦༧༩་་༡༧༠༣ ༣ ངག་དབང་རིན་ཆེན། ༡༧༠༤་་༡༧༠༦
༡༧༠༧་་༡༧༡༧ སྐབས་དེའི་རིང་སོག་པོ་ལྷ་བཟང་གིས་རྒྱབ་བ་ཚངས་དབྱངས་རྒྱ་མཚོ་ཁྲི་ལས་ཕབ་ཏེ་ལྷ་བཟང་གིས་ངོས་འཛིན་པའི་ཡེ་ཤེས་རྒྱ་མཚོ་ཞེས་པ་རྒྱལ་བ་སྐུ་ཕྲེང་དྲུག་པའི་ཁྲིར་བཀོད་པ་སོགས་ཀྱི་ཟང་ཟིང་དང་སྤྱི་ལོ་༡༧༡༧ལོ་ལྷ་བཟང་བཀྲོངས་སོ། ། ༤ སྟག་རྩེ་ལྷ་རྒྱལ་རབ་བརྟན། ༡༧༡༧་་༡༧༢༠ ༥ རྒྱལ་བ་བསྐལ་བཟང་རྒྱ་མཚོ། ༡༧༢༠་་༡༧༢༨ ༦ ཕོ་ལྷ་བསོད་ནམས་སྟོབས་རྒྱལ། ༡༧༢༨་་༡༧༤༧ ༧ འགྱུར་མེད་རྣམ་རྒྱལ། ༡༧༤༧་་༡༧༥༠ ༨ རྒྱལ་བ་བསྐལ་བཟང་རྒྱ་མཚོ། ༡༧༥༠་་༡༧༥༧ ༩ དེ་མོ་བདེ་ལེགས་རྒྱ་མཚོ། ༡༧༥༧་་༡༧༧༧ ༡༠ ཚེ་སྨོན་གླིང་ངག་དབང་ཚུལ་ཁྲིམས། ༡༧༧༧་་༡༧༨༡ ༡༡ རྒྱལ་བ་འཇམ་དཔལ་རྒྱ་མཚོ། ༡༧༨༡་་༡༨༠༤ ༡༢ རྟ་ཚག་བསྟན་པའི་མགོན་པོ། ༡༨༠༤་་༡༨༡༡ ༡༣ དེ་མོ་ཐུབ་བསྟན་འཇིགས་མེད། ༡༨༡༡་་༡༨༡༩ ༡༤ ཚེ་སྨོན་གླིང་འཇམ་དཔལ་ཚུལ་ཁྲིམས། ༡༨༡༩་་༡༨༤༤ ༡༥ པན་ཆེན་བསྟན་པའི་ཉི་མ། ༡༨༤༤་་་་༡༨༤༥ ༡༦ རྭ་སྒྲེང་ངག་དབང་ཡེ་ཤེས། ༡༨༤༥་་༡༨༥༥ ༡༧ རྒྱལ་བ་མཁས་གྲུབ་རྒྱ་མཚོ། ༡༨༥༥ལོ། ༡༨ རྭ་སྒྲེང་ངག་དབང་ཡེ་ཤེས། ༡༨༥༥་་༡༨༦༢ ༡༩ བཤད་སྒྲ་དབང་ཕྱུག་རྒྱལ་པོ། ༡༨༦༢་་༡༨༦༤ ༢༠ སྡེ་དྲུག་མཁྱེན་རབ་དབང་ཕྱུག ༡༨༦༤་་༡༨༧༢ ༢༡ རྒྱལ་བ་འཕྲིན་ལས་རྒྱ་མཚོ། ༡༨༧༣་་༡༨༧༥ ༢༢ རྟ་ཚག་དཔལ་ལྡན་ཡེ་ཤེས། ༡༨༧༥་་༡༨༨༦ ༢༣ དེ་མོ་འཕྲིན་ལས་རབ་རྒྱས། ༡༨༨༦་་༡༨༩༥ ༢༤ རྒྱལ་བ་ཐུབ་བསྟན་རྒྱ་མཚོ། ༡༨༩༥་་༡༩༠༦ སྤྱི་ལོ་༡༨༩༥་ནས་༡༩༠༦ཞེས་འཁོད་འདུག་པར་སྦྲགས་ཁང་དང་དངུལ་དཔར་ཁང་བཙུགས་འབྲེལ་མེད་ལྟ་བུར་གྱུར་འདུག་པར་བརྟེན་རྒྱལ་བ་ཐུབ་བསྟན་རྒྱ་མཚོ་སྐུ་མ་གཤེགས་བར་སྲིད་བསྐྱངས་པར་སྙམ་པས་སྤྱི་ལོ་༡༨༩༥ནས་༡༩༣༣བར་ཡིན་པར་སེམས། ། དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་ལོ་རྒྱུས་རེའུ་མིག་འདི་ནི་པད་མ་ར་གའི་ལྡེ་མིག་གཞིར་བཞག་པ་ཡིན་ནོ། །
རྗེ་བློན་འཕྲུལ་
རྗེ་བློན་འཕྲུལ།
འཕྲུལ་གྱི་བློན་ཏེ་སྤྲུལ་པའི་རྒྱལ་བློན་ཟེར་བ་དང་དོན་འདྲ།
ཨོ་སི་ལོ།
ཨོ་སི་ལུའུ
ལི་ཐང་མི་ཚན་
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
ལམ་གཉིས་
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
ལི་ཙ་ཝི་ཡི་རིགས་
རྒྱ་གར་ཤྰཀྱའི་རིགས་རྒྱུད་ལ་གསུམ་དུ་ཡོད་པའི་ནང་ཚན་ཞིག་ཡིན།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
ལི་ཡི་ཡུལ།་
གཤམ་གྱི་ལི་ཡུལ་ཞེས་པ་དེར་གཟིགས།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
ལམ་དུ་ལྷོངས་
རེ་འདོད་ལྟར་འགྲུབ་པ།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
ཧོ་ལན།
ཧོ་ལན་ངམ་ནེ་དར་ལེན་ཌི་སི་(Koninkrijk der Nederlanden)ནི་ཡོ་རོབ་གླིང་གི་རྒྱལ་ཁབ་ཞིག་རེད། དེའི་རྒྱལ་ས་ནི་ཨེམ་སི་ཊར་ཌམ་རེད།
ལམ་རྗེས་ཤེས་
ཤེས་བཟོད་སྐད་ཅིག་མ་བཅུ་དྲུག་གི་ཡ་གྱལ་ཞིག ལམ་རྗེས་སུ་རྟོགས་པའི་ཤེས་པ་སྟེ། ལམ་རྗེས་བཟོད་ཀྱི་མཇུག་ཐོག་དེ་མ་ཐག་ཏུ་ཁམས་གོང་མ་གཉིས་ཀྱི་ལམ་བདེན་ལ་དམིགས་པའི་བདག་མེད་རྟོགས་པའི་སྒོམ་ལམ་རྣམ་གྲོལ་ལམ་གྱི་ཡེ་ཤེས་སོ།། ལམ་རྗེས་ཤེས་རང་རྒྱུད་ལ་འཐོབ་ན་ཁམས་གསུམ་གྱི་བདག་འཛིན་ཀུན་བཏགས་ཤེས་བཟོད་སྐད་ཅིག་མ་བཅུ་དྲུག་ལས་དང་སྤངས་ཟིན་པ་ཡིན། ཤེས་བཟོད་སྐད་ཅིག་མ་བཅོ་དྲུག་ལས་དང་པོ་སྡུག་བསྔལ་ཆོས་བཟོད་ནས་བཅོ་ལྔ་པ་ལམ་རྗེས་བཟོད་བར་གྱི་སྐད་ཅིག་མ་བཅོ་ལྔ་ནི་མཐོང་ལམ་ཡིན་ཏེ་བདེན་པ་སྔར་མ་མཐོང་བ་མངོན་སུམ་དུ་མཐོང་བའི་ཕྱིར། བཅུ་དྲུག་པ་ལམ་རྗེས་ཤེས་སྒོམ་ལམ་ཡིན་ཏེ། སྔ་མ་རྣམས་ཀྱིས་མཐོང་ཟིན་པའི་བདེན་པ་ལ་དམིགས་ནས་ལམ་གོམས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་སྐད་དུ་མཛོད་ལས། བཟོད་དང་ཤེས་ལ་གོ་རིམ་བཞིན། །བར་ཆད་མེད་དང་རྣམ་གྲོལ་ལམ། །དེ་ལ་སྐད་ཅིག་བཅོ་ལྔ་ནི། །མ་མཐོང་མཐོང་ཕྱིར་མཐོང་བའི་ལམ། །བཅུ་དྲུག་པ་ལ་དེ་འབྲས་གནས། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་རོ།།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
རྗེ་བོ་
རྗེ་བོ།
བདག་པོ་དང་དབང་ཆ་ཡོད་པའི་དཔོན་པོ་སྟེ། རྗེ་བོ་དང་བྲན་ཞེས་བདག་པོ་དང་འབངས་ཀྱི་དོན་ཡང་ཡོད།
རྗེ་བླས་
རྗེ་བླས།
རྒྱལ་པོའི་ལས་དོན། སྲིད་ཀྱི་ལས་དོན།
རྗེ་བདེན་མཆིག་པ་
རྗེ་བདེན་མཆིག་པ།
རྗེ་གདན་བཞུགས་པ་སྟེ་ཞལ་བཞུགས་པ།
ཝར་སོ།
ཝར་སོ་(Warszawa)ནི་ཕོ་ལན་ཡི་རྒྱལ་ས་རེད།
རྗེ་དུས་གསུམ་མཁྱེན་པ་
རྗེ་དུས་གསུམ་མཁྱེན་པ།
ཀརྨ་པ་སྐུ་ཕྲེང་དང་པོ་སྟེ་གོང་དུ་ཀ་སྡེའི་ནང་སྐུ་ཕྲེང་རིམ་བྱོན་གྱི་སྐབས་སུ་གསལ།
ཨི་ཏ་ལི།
ཨི་ཏ་ལི་ངམ་ཨི་ཊ་ལི་(ཡི་ཏ་ལིའི་སྐད།: Italia)ནི་ཡོ་རོབ་གླིང་གི་རྒྱལ་ཁབ་ཞིག་རེད། དེའི་རྒྱལ་ས་ནི་རོ་མ་རེད།
དབྱི་ཐ་ལི་ནི་ཡོ་རོབ་གླིང་གི་རྒྱལ་ཁབ་གྲགས་ཅན་ཞིག་ཡིན་པ་དང་མིང་ཆ་ཚང་ལ་དབྱི་ཐ་ལི་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཟེར། རྒྱལ་ཁོངས་ཀྱི་རྒྱ་ཁྱོན་ལ་སྤྱི་ལེ་གྲུ་བཞི་མ་301333དང་མི་འབོར་ཁྲི་6002ཙམ་ཡོད། དེའི་བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་རི་བོ་ཨའར་པེ་སིའི་ས་ཁུལ་ནི་ཧྥ་རན་སི་དང་སི་ཝེས་ཙེར། ཨོ་སི་ཐྲི་ཡ། སི་ལོ་ཝེ་ཉི་ཡ་བཅས་ལ་སྦྲེལ་ཞིང་། དེའི་ས་ཁོངས་ཀྱིས་མངའ་ཁོངས་ཆུང་བའི་རྒྱལ་ཁབ་སྟེ་སན་མ་རི་ནོ་དང་ཝ་ཐི་ཁན་གཉིས་ཀྱི་མཐའ་ནས་བསྐོར་ཏེ་ཡོད། ཤེས་རིག་ལྡན་པའི་གནའ་བོའི་རྒྱལ་ཁབ་སྟེ་དབྱི་ཐ་ལི་མིང་འདི་ཐོས་མ་ཐག ང་ཚོའི་དྲན་པའི་ཡིད་ངོར་ཤར་ཡོང་བ་ནི་དུས་ཡུན་རིང་པོའི་ནང་སྙན་གྲགས་ཀྱི་དུང་སྒྲ་ཆད་མ་མྱོང་བའི་གནའ་བོའི་རོ་མ་གོང་མའི་རྒྱལ་ཁབ་དང་། སྤྱི་ལོ་79ལོར་ཝེ་སོ་ཝུ་མེ་རིའི་འཇིག་པ་ཆེན་པོས་ཐལ་བར་བཏང་བའི་ཕང་པའེ་གནའ་གྲོང་། ད་དུང་འཛམ་གླིང་ཡོངས་ལ་སྐད་གྲགས་ཆོད་པའི་མཆོད་རྟེན་གསེག་པོ་དང་རིག་རྩལ་བསྐྱར་དར་གྱི་འབྱུང་གནས་གཙོ་བོ་ཧྥོ་ལུའོ་ལུན་སྭ། མཛེས་སྡུག་དཔལ་གྱིས་སྒེག་པའི་ཆུའི་གྲོང་ཁྱེར་ཝེ་ཉི་སི། འཛམ་གླིང་གི་ངོ་མཚར་ཆེན་པོ་བརྒྱད་ཀྱི་གྲས་སུ་འཇོག་པའི་གནའ་བོའི་རོ་མའི་རྩལ་འགྲན་ཐང་སོགས་རེད།
དེའི་ཁྲོད་ཀྱི་ཕང་པའེ་གནའ་བོའི་མཁར་ཤུལ་ནི་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སློབ་གསོ་ཚན་རིག་རིག་གནས་རྩ་འཛུགས་ཀྱིས་ཆོག་མཆན་ཐོབ་པའི་འཛམ་གླིང་གི་ཤུལ་བཞག་གཙོ་གྲས་ཤིག་ཡིན་ལ། གྲོང་ཁྱེར་འདི་སྤྱི་ལོ་79ལོར་ཝེ་སོ་ཝུ་མེ་རི་ཆེན་པོས་བསྣུབས་ཤིང་རྗེས་སུ་དབྱི་ཐ་ལིའི་གནའ་རྫས་རྟོག་ཞིབ་མཁན་ཚོས་སྔོག་འདོན་བྱས། མི་རྣམས་ཀྱིས་ཕང་པའེ་གནའ་གྲོང་གི་མཁར་ཤུལ་ལས་གནའ་བོའི་རོ་མའི་དུས་རབས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་འཚོ་བར་རྒྱུས་ལོན་བྱེད་བཞིན་ཡོད། རོ་མ་གོང་མའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དུས་དེར་ཀྲུང་གོ་ནི་ཧན་ཤར་མའི་དུས་ལ་ཁེལ་ཞིང་། སྐབས་དེར་དར་གོས་འགྲུལ་ལམ་གྱིས་ཐེངས་དང་པོར་ཀྲུང་གོ་དང་རོ་མ་གཉིས་སྦྲེལ་མཐུད་བྱས་ཏེ་རོ་མའི་མི་ཀྲུང་གོར་ཡོང་ནས་རིག་གནས་དང་ཚོང་ལས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཆགས། དེ་བས་རྒྱའི་ཡིག་ཚང་ཁག་ཏུ་གནའ་ནས་བཟུང་ཤར་ལ་ལའོ་དབྱང་དང་ནུབ་ལ་རོ་མ་ཞེས་པའི་འབོད་སྲོལ་བྱུང་།
སྒོར་དབྱིབས་རྩལ་འགྲན་ར་བ་ནི་རོ་མའི་དུས་རབས་ཀྱི་ཆེས་རླབས་ཆེ་བའི་བཟོ་སྐྲུན་ཞིག་ཡིན་ལ་ད་ལྟ་ཉར་ཚགས་བྱས་པ་ཆེས་ལེགས་པའི་སྒོར་དབྱིབས་ཀྱི་རྩལ་འགྲན་ར་བའང་ཡིན། དེ་ནི་རོ་མ་གྲོང་ཁྱེར་ཝེ་ནེ་སི་ཐང་ཆེན་གྱི་ཤར་ལྷོའི་མཚམས་སམ་ཨོ་ལེ་ལི་ཨན་ལྕགས་རིའི་ནང་རོལ་དུ་ཡོད་པ་དང་། དེའི་གྲུབ་ཚུལ་སྒྲིག་གཞི་སོགས་ཉར་ཚགས་བྱས་པ་ལེགས་པོ་ཡོད་པས་འཛམ་གླིང་གི་དཔེ་མཚོན་ལྟ་བུར་གྱུར་ཡོད། སྒོར་དབྱིབས་རྩལ་འགྲན་ར་བ་འདིའི་ཕྱི་ཚུལ་བཙན་རྫོང་ཆེན་པོ་ཞིག་དང་འདྲ་ཞིང་། རྒྱ་ཁྱོན་ལ་སྨི་གྲུ་བཞི་མ་20000དང་སྒོར་མཐའི་རིང་ཚད་ལ་སྨི་527 ཚངས་ཐིག་ལ་སྨི་188 མཐོ་ཚད་ལ་སྨི་57 ཡོད་དེ་ད་ལྟའི་རྩེགས་རིམ་19ཅན་གྱི་ཐོག་ཁང་ཞིག་གི་མཐོ་ཚད་དང་མཚུངས་ཤིང་འཁྱམས་རའི་ནང་ལྟད་མོ་བ་ཁྲི་10.7ཙམ་ཤོང་ཐུབ།
ཝེ་ཉི་སི་ནི་དབྱི་ཐ་ལིའི་བྱང་ཤར་རྒྱུད་ཀྱི་ཡུལ་སྐོར་དང་བཟོ་ལས་གྲོང་ཁྱེར་གྲགས་ཅན་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། དུས་རབས་13པ་ནས་དུས་རབས་17པའི་སྨད་ཀྱི་ཚོང་ལས་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་གྲོང་རྡལ་གལ་ཆེན་ཞིག་ཀྱང་ཡིན། དེའི་འཛུགས་སྐྲུན་དང་མཛེས་རྩལ། འཇིམ་བཟོ། གླུ་གར་སོགས་ཀྱིས་འཛམ་གླིང་སྟེང་གོ་གནས་གལ་ཆེན་བཟུང་ཡོད་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཡང་ཆེན་པོ་ཐེབས་ཡོད། ཝེ་ཉི་སིའི་མིང་གཞན་ལ་ཡ་ཏེ་ལི་ཡ་རྒྱ་མཚོའི་རྒྱལ་མོ་དང་ཆུའི་གྲོང་ཁྱེར། གླིང་བརྒྱའི་གྲོང་ཁྱེར། འོད་ཀྱི་གྲོང་ཁྱེར་སོགས་སུ་འབོད་ཅིང་དེ་ནི་འཛམ་གླིང་གོ་ལ་རིལ་མོའི་སྟེང་གི་ཆེས་འཆར་ཡན་ལྡན་པའི་གྲོང་ཁྱེར་ཞིག་ཡིན།
དབྱི་ཐ་ལི་ནི་ལུས་རྩལ་དར་ཁྱབ་ཆེ་བའི་རྒྱལ་ཁབ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་ལུས་རྩལ་སྦྱོང་བརྡར་གྱི་བྱེད་སྒོ་སྤེལ་གྲངས་མང་བའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཀྱང་ཡིན། ད་ལྟའི་བར་དུ་དབྱི་ཐ་ལིར་ཁྱོན་བསྡོམས་ཨོ་རྩལ་འགྲན་ཚོགས་སྐབས་གསུམ་ལ་འཚོགས་ཤིང་། དེ་ལས་སྐབས་གཅིག་ནི་དབྱར་ཁའི་ཨོ་རྩལ་འགྲན་ཚོགས་ཏེ་སྤྱི་ལོ་1960ལོའི་རོ་མའི་ཨོ་རྩལ་འགྲན་ཚོགས་དང་། གཞན་གཉིས་ནི་1956ལོའི་ཁོ་ཏེ་ནཱ་ཏན་ཕེ་ཙོའི་དགུན་ཁའི་ཨོ་རྩལ་འགྲན་ཚོགས་དང་2006ལོའི་ཏུའུ་ལིང་གི་དགུན་ཁའི་ཨོ་རྩལ་འགྲན་ཚོགས་གཉིས་རེད། གཞན་ད་དུང་དབྱི་ཐ་ལིས་འཛམ་གླིང་བུམ་པ་རྟགས་མའི་རྐང་གྲུག་འགྲན་བསྡུར་ཁྲོད་ཨང་དང་པོ་ཐེངས་བཞི་ལ་ལེན་མྱོང་བས་འཛམ་གླིང་རྐང་གྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ཅེས་པའི་མཚན་སྙན་ལྡན་པའི་རྒྱལ་ཁབ་གྲལ་གྱི་གཅིག་ཀྱང་ཡིན།
དབྱི་ཐ་ལི་ནི་ཡོ་རོབ་གླིང་གི་མི་རིགས་དང་རིག་གནས་ཀྱི་འབྱུང་ཡུལ་ཡིན་ལ་དེས་སྔོན་ཆད་རོ་མའི་རིག་གནས་དང་དབྱི་ཐེ་ལ་སི་ཁན་ཤེས་རིག་ལ་གསོན་ཤུགས་སྩོལ་མྱངས། དུས་རབས་བཅུ་གསུམ་པའི་དུས་མཇུག་ནས་དུས་རབས་བཅོ་ལྔ་བའི་བར། དབྱི་ཐ་ལིའི་རིག་རྩལ་ལ་སྔར་བྱུང་མ་མྱོང་བའི་དར་རྒྱས་ཆེན་པོ་བྱུང་ཞིང་ཡོ་རོབ་གླིང་གི་རིག་རྩལ་བསྐྱར་དར་ལས་འགུལ་གྱི་འབྱུང་ཁུངས་གཙོ་བོར་གྱུར། ཏན་ཏིང་དང་ཏ• ཧྥིན་ཆི། སྨི་ཁའེ་ལང་ཅི་ལོ། ལ་ཧྥེར། ཅ་ལི་ལུའེ་སོགས་རིག་གནས་པ་དང་ཚན་རིག་པ་མང་པོ་བྱུང་ཞིང་། ཁོང་ཚོས་མིའི་རིགས་ཀྱི་རིག་གནས་འཕེལ་རྒྱས་ཐད་འགྲན་ཟླ་བྲལ་བའི་བྱས་རྗེས་ཆེན་པོ་བཞག་པ་དུས་ད་ལྟའང་དབྱི་ཐ་ལིའི་ས་ཆ་གང་སར་ད་དུང་མ་ཉམས་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད་པའི་གནའ་བོའི་རོ་མའི་བརྗིད་ཉམས་ལྡན་པའི་བཟོ་བཀོད་དང་། རིག་རྩལ་བསྐྱར་དར་དུས་སྐབས་ཀྱི་རི་མོ་དང་འཇིམ་བརྙན། གནའ་ཤུལ་དང་རིག་དངོས་སོགས་བགྲང་ལས་འདས་པ་ལས་ར་སྤྲོད་བྱེད་ཐུབ། དབྱི་ཐ་ལིར་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སློབ་གསོ་ཚན་རིག་རིག་གནས་རྩ་འཛུགས་ཀྱིས་ཆོག་མཆན་གནང་བའི་འཛམ་གླིང་ཤུལ་བཞག་ཁྱོན་བསྡོམས་48ཡོད་པ་དང་། གོ་ལ་ཧྲིལ་པོའི་སྟེང་གི་འཛམ་གླིང་ཤུལ་བཞག་ཆེས་མང་བའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན་ནོ། །
པོ་ཅུ་གྷལ།
པོ་ཅུ་གྷལ་,ཕུ་ཐོ་ཡ་, ཕུའུ་ཐའོ་ཡ་
དགའ་ལྡན་ཁྲི་ཐོག་བཅུ་གཅིག་པ་འདར་སྟོན་བློ་བཟང་གྲགས་པ
དགའ་ལྡན་ཁྲི་ཐོག་བཅུ་གཅིག་པ་འདར་སྟོན་བློ་བཟང་གྲགས་པ། རབ་བྱུང་བདུན་པའི་ས་བྱ་ ༡༤༢༩ ལོར་གཙང་སྟོད་འདར་དུ་འཁྲུངས། ཆུང་དུས་ནས་གཙང་འདར་ཆོས་སྡེར་རབ་ཏུ་བྱུང༌། ཡི་གེ་ཕྱི་མོ་ནས་གཞུང་ཆེན་ཁག་ལ་བརྩོན་པས་འཛིན་གྲྭའི་བརྒལ་བརྟག་བརྩི་བཞག་སྐྱོར་དཔོན་གནང་སྟེ། གཙང་དུ་མཁས་པའི་མཚན་སྙན་འབར། དབུས་སུ་བྱོན་ནས་གདན་ས་འབྲས་སྤུངས་མཁས་མང་བློ་གསལ་གླིང་གི་མཁན་ཆེན་དཔལ་ལྡན་བློ་གྲོས་དང༌།དགའ་ལྡན་ཁྲི་ཐོག་བརྒྱད་པ་རྗེ་སྨོན་ལམ་དཔལ་བ། མཁས་པ་ཀུན་ལེགས་པ། དགའ་ལྡན་ཁྲི་ཐོག་དྲུག་པ་དབེན་ས་སྙན་རྒྱུད་ཀྱི་བསྟན་པའི་བདག་པོ་བ་སོ་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་མཚན། ཆོས་རྗེ་ཤེར་འབྱུང་བ་སོགས་དགེ་ལྡན་རིང་ལུགས་འཆང་བའི་སྐྱེས་ཆེན་དུ་མའི་ཞལ་ནས། མདོ་སྔགས་ཀྱི་དཀའ་གནད་དང་དབང་ལུང་མན་ངག་རྒྱ་ཆེར་ཞུས་པས་དབུས་སུའང་མཁས་པའི་ཚད་དུ་བགྲངས། ཐང་སྐྱ་དང་གསང་སྔགས་མཁར་དུ་འཆད་མཉན་པ་གདན་དྲངས་པ་ལྟར་ཕེབས་ཏེ་རྣམ་འགྲེལ་གྱི་འཆད་ཉན་རྒྱ་ཆེར་སྤེལ། དེ་ནས་དགའ་ལྡན་ཤར་རྩེ་ཆོས་རྗེའི་ཁྲིར་ཕེབས་ནས་མདོ་སྔགས་ཀྱི་ཆོས་ཚུལ་དུ་མ་གསུང་བཞིན་པའི་མུར། དགུང་ལོ་དོན་གཉིས་པ་རབ་བྱུང་བརྒྱད་པའི་ལྕགས་སྤྲེལ་ ༡༥༠༠ ལོར་དགའ་ལྡན་གསེར་ཁྲིར་ཕེབས་ཏེ། ཡི་དམ་བདེ་གསང་འཇིགས་གསུམ་དང༌། དཔལ་དུས་ཀྱི་འཁོར་ལོ༌། བྱང་ཆུབ་ལམ་རིམ་ཆེན་ཆུང༌། དྲང་ངེས་རྣམ་འབྱེད། རྩ་འཇུག་བཞི་གསུམ་སོགས་ཀྱི་ཁྲིད་ལུང་རྒྱ་ཆེར་སྤེལ། བྱ་བྲལ་ལྷ་དབང་རྣམ་རྒྱལ་གྱིས་མཛད་པའི་པཎ་ཆེན་བསོད་ནམས་གྲགས་པའི་རྣམ་ཐར་ལས། དགའ་ལྡན་དུ་འདར་སྟོན་བློ་བཟང་གྲགས་པ་ལས་འཇམ་དབྱངས་ཆོས་སྐོར་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་གསན་པར་མཛད། ཅེས་ཀྱང་འབྱུང་བས་མཚོན། སྔ་ཕྱིར་མདོ་སྔགས་གཉིས་ཀའི་ཟབ་རྒྱས་ཆོས་ཀྱི་སྒོ་འཕར་ཡངས་པོར་ཕྱེས། ཆུ་ཕག་ ༡༥༠༣ ལོར་རྒྱལ་དབང་ཀརྨ་པ་ཆེན་པོས་སླར་ཡང་བྱམས་པའི་ལུང་བསྟན་གྱི་མཇུག་གནན་ཆེད་ལྷ་སའི་ཤར་དུ་ཀརྨ་ཐུབ་ཆེན་ཆོས་འཁོར་གླིང་གྲྭ་ཚང་གི་རྨངས་གཏིང་པར་སེར་འབྲས་སོགས་དབུས་ཀྱི་དགེ་ལྡན་པ་ཚོ་སེར་དམག་ལངས་ནས་དགོན་པ་གཏོར། དབུས་གཙང་གི་སྡེ་པ་ཚོའི་ཇུས་སྐུལ་འོག་ཞྭ་དམར་སེར་འཁྲུགས་པས་བསྟན་པ་ལ་གད་ཆག་ཅི་ཆེར་བྱུང༌།  རྒྱལ་མཆོག་ཀརྨ་པ་ཆེན་པོ་དང་ཁྲི་ཆེན་འདི་བ་ཕྱོགས་སུ་འཛིན་པའི་རླུང་གིས་མི་གཡོ་བར་གསེར་གྱི་རི་བཞིན་བརྟན་པར་བཞུགས་ཤིང༌། དགའ་ལྡན་རྣམ་པར་རྒྱལ་བའི་གླིང་དུ་རྒྱལ་བ་འོད་དཔག་མེད་ཀྱི་གསེར་སྐུ་ཆེན་མོ་དང༌། བདེ་ཆེན་གསང་སྔགས་མཁར་དུ་དཔལ་དུས་ཀྱི་འཁོར་ལོའི་གསེར་སྐུ་ཆེན་མོ་གསར་བཞེངས་མཛད་པས་མཚོན་བཤད་སྒྲུབ་ལས་གསུམ་གྱི་སྒོ་ནས་འཇམ་མགོན་རྒྱལ་བའི་ལུགས་བཟང་བླ་ན་བཏེགས། དགུང་ལོ་གྱ་གསུམ་པ་རབ་བྱུང་དགུ་པའི་ལྕགས་ལུག་ ༡༥༡༡ ལོར་དགོངས་པ་ཞི་བར་གཤེགས་པའི་སྐུ་གདུང་དངུལ་གྱི་མཆོད་སྡོང་བྱིན་རླབས་ཀྱི་ཚན་ཁ་འབར་བཞིན་གསང་སྔགས་མཁར་དུ་བཞུགས་ཤིང༌། དགའ་ལྡན་དུ་རྗེ་འདི་ཉིད་ཀྱི་དུས་མཆོད་ཀྱང་ཚུགས། །
ལི་སི་བཱོན།
ལི་སི་བཱོན།,ལི་སི་པོང་
རོ་མ་ནི་ཡ།
རོ་མ་ཉི་ཡ , རུ་མེན་ཉི་ཡ, རོ་མན་ནི་ཡ , ལུའོ་མ་ཉི་ཡ , ལོ་མ་ཉི་ཡ
རྗེ་དྲུང་བློ་བཟང་འཕྲིན་ལས་
རྗེ་དྲུང་བློ་བཟང་འཕྲིན་ལས།
འདི་ལ་སླེ་ལུང་རྗེ་་དྲུང་ངམ་གསང་བདག་རྗེ་དྲུང་ཡང་ཞུ་ཞིང་། (འོལ་ཁ་སླེ་ལུང་དགོན་པར་བཞུགས་པས་སླེ་ལུང་དགོན་པར་བཞུགས་པས་སླེ་ལུང་དང་། པཎ་ཆེན་བློ་བཟང་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་ཚན་གྱི་སློབ་མ་རྗེ་དྲུང་དགེ་འདུན་ཆོས་རྒྱལ་དབང་ཕྱུག་གི་སྤྲུལ་སྐུ་ཡིན་པས་རྗེ་དྲུང་། ལྷོ་བྲག་མཁན་ཆེན་ཕྱག་རྡོར་བའི་སྐུ་ཡིན་པས་གསང་བདག་རྗེ་དྲུང་ཞེས་ཟེར) ཁོང་རབ་བྱུང་བཅུ་གཉིས་པའི་མེ་གླང་(༡༦༩༧)ལོར་ཟངས་རིར་འཁྲུངས། ཆུང་དུས་མངའ་རིས་གྲྭ་ཚང་དུ་སློབ་གཉེར་བྱས། དགེ་ཚུལ་དང་དགེ་སློང་བྱས་ཀྱང་རྗེས་སུ་བུད་མེད་མང་པོ་བསྟེན། མངོན་ཤེས་ཐོགས་པ་མེད་པ་ཡོད་པ་དང་གྲུབ་ཐོབ་ཡིན་ཟེར། རྙིང་མ་དང་དགེ་ལུགས་གང་ལ་ཡང་མི་གཏོགས་པའི་ཆོས་ཕར་བསྲི་མང་པོ་ཞིག་དང་བུད་མེད་བསྟེན་སྐབས་ཀྱི་ལག་ལེན་སྨན་བཅོས་་བྲིས་མ་སོགས་ཀྱི་དཔེ་ཆ་བརྩམས་ཆོས་པོད་དྲུག་ཙམ་འོལ་ཁ་སྤེ་ལུང་དགོན་པར་ཡོད།
ར་བོ་
ར་བོ་ནི། བོད་མིའི་བསང་མཆོད་ཀྱི་རྣམ་པ་གཞན་ཞིག་སྟེ། སྔོན་བོད་གདོད་མའི་ཆོས་ལུགས་དར་བའི་སྐབས་ར་མ་གསོན་པོ་དངོས་སུ་མེ་ལ་བསྲེག་ནས་དམར་མཆོད་བྱེད་སྲོལ་ཡོད་ཀྱང༌། ཕྱིས་སུ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་རྣམ་པ་འཕེལ་རྒྱས་བཅོས་སྒྱུར་གྱིས་སྲོག་གཅོད་ཀྱི་ལས་ལ་འཛེམས་དོགས་བྱེད་པའི་བསམ་བློའི་རྨང་གཞི་བྱུང་བ་དང༌། ར་མ་སོགས་དངོས་སུ་དམར་མཆོད་མི་བྱེད་པར་ཚབ་མཚོན་དུ་རྩམ་པས་ར་མའི་གཟུགས་དབྱིབས་བཟོས་ཏེ་བསང་དུ་གཏོང་བའི་སྲོལ་དར། དེ་ནས་བཟུང་བོད་མི་རིགས་ཁྲོད་དུས་རྒྱུན་རྩམ་པས་ར་མའི་གཟུགས་དབྱིབས་བཟོས་ཏེ་དམར་མཆོད་ཀྱི་ཚབ་མཚོན་པར་བྱེད་པའི་སྣང་ཚུལ་དེ་བྱུང་མོད། འོན་ཀྱང་སྔོན་གྱི་གོམས་པ་ལ་ཕྱོགས་པའི་བག་ཆགས་ཀྱི་དབང་གིས། དེང་ནའང་ར་མ་དངོས་སུ་དམར་མཆོད་བྱེད་མཁན་བོད་སྤྱི་ཚོགས་ནང་འགའ་རེ་སྣང༌།
པུ་ཁ་རེ་སིད།
པུ་ཁ་རེ་སིད
སུམ་ཅུ་པའི་རྩ་བ་ལེགས་བཤད་ལྗོན་དབང་
སུམ་ཅུ་པའི་རྩ་བ་ལེགས་བཤད་ལྗོན་དབང་ནི་དབྱངས་ཅན་གྲུབ་པའི་རྡོ་རྗེས་སུམ་ཅུ་པའི་དགོངས་འགྲེལ་དུ་མཛད་པའི་སུམ་འགྲེལ་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་ཞིག་ཡིན།
ཞིང་ལས་
ཞིང་གི་ལས་ཏེ། སོ་ནམ་གྱི་བྱ་བ།
དམ་ཚིག
དམ་ཚིག་ཅེས་པ་གསང་སྔགས་ལུགས་ཀྱི་བསྲུང་བྱ་ཁྱད་པར་བ་རྣམས་ཀྱི་མིང་སྟེ། དེ་ནི་རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་ཞིག་ལས་གསང་སྔགས་ཀྱི་དབང་བསྐུར་ནོད་ནས་བཟུང་སྟེ་དབང་ཞུ་བ་པོ་སློབ་མས་བསྲུང་དགོས་པ་ཡིན། དབང་གི་སྐབས་སུ་གང་ཁས་བླངས་པ་རྣམས་བསྲུངས་ན་དངོས་གྲུབ་ཐོབ་ལ་མ་བསྲུངས་ན་རྡོ་རྗེའི་དམྱལ་བར་ལྷུང་བའི་རིགས་སུ་གྱུར་པའི་བསྲུང་བྱ་རེད། དེ་ལ་རྩ་བ་དང་ཡན་ལག་གི་དབྱེ་བ་ཡོད་དོ།།
ཀ་ཀུ་བྷ་ཡ
ལེགསཤིང་དུག་མོ་ཉུང་ངམ་ཨརྫུ་ན།
ཧ་ལས
ཧ་ལས་པ།བསམ་ཡུལ་ལས་འདས་པའི་ངོ་མཚར་རམ་ཡ་མཚན་བྱུང་བའི་བློ་འཆར་ཚུལ་ཞིགརང་དབང་མེད་པར་ཧ་ལས་བྱུང༌།ཧ་ལས་རྒྱུ་ཅི་ཡོད།ཧ་ལས་ཤིང་ངོ་མཚར་བ།ཧ་ལས་ཧོན་འཐོར།མི་རྣམས་ཧ་ལས་ཏེ་ཁ་གདངས་མིག་གདངས་ནས་ལུས་པ།
ཕོ་ལན།
པོ་ལན་ ནམ་ཡང་ན་ཕོ་ལན། (ཕོ་ལན་སྐད་དུ་Polska)དང་གཏན་འབེབས་བྱས་པའི་མིང་ཆ་ཚང་ལ་ཕོ་ལན་སྤྱི་མཐུན།༼ ཕོ་ལན་སྐད་དུ་ Rzeczpospolita Polskaཞེས་བརྗོད། ༽ ཡོ་རོབ་གླིང་དབུས་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན། དེའི་རྒྱལ་ས་་རྒྱུ།
ཀ་ཀ
1སྐྱ་གའི་མིང་དང་དེའི་སྐད།2ལུག་གི་ཨ་ཅུག་གམ་ཐེ་གེ།3ཡུལབྱིས་ཆུང་གི་གྱོན་པ། ཀ་ཀ་ནཱི་ལ།ཨིནྡྲ་ནཱི་ལ་དང་ནི་མ་ལ་གཉིས་ལས་ཅུང་ཟད་ནག་པའི་རྡོ་སྨན་ཞིག་ཡིན་པ་འདིས་ནད་མ་ལུས་སེལ།
བོད་ཀྱི་དྲ་རྒྱའི་རྩོམ་རིག་
རྡོ་རྗེ་ཚེ་རིང་གིས་བརྩམས་པའི་བོད་ཀྱི་དྲ་རྒྱའི་རྩོམ་རིག་ཅེས་པའི་དེབ་ཅིག་ཉེ་ལམ་ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་པར་སྐྲུན་འགྲེམས་སྤེལ་བྱས་ཡོད་པར། བོད་ཀྱི་དྲ་བའི་རིག་གནས་གཙོས་པའི་འཛམ་གླིང་གི་དྲ་བའི་བྱུང་རབས་དང་།  རྒྱ་ནག་གི་དྲ་བའི་དར་ཚུལ།  དེ་བཞིན་གླེང་སྟེགས་དང་པོད་ཁུག   དྲ་བའི་རྩོམ་པ་པོ་སོགས་དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་ལ་གཞི་བཅོལ་ཏེ་བོད་ཀྱི་དྲ་བའི་བྱུང་འཕེལ་དང་རྩོམ་རིག་གི་སྣང་ཚུལ་གསལ་བོར་མཚོན་ནས་ཡོད་དོ།
ཨེ་ཛེའི་ནད་
ནད་ཀྱི་མིང་དངོས་ལ་རྗེས་བྱུང་རིམས་ཁེགས་ཉམས་པའི་ཕྱོགས་འདུས་ནད་ཅེས་བྱ་སྟེ། དབང་པོ་གཉིས་སྦྱོར་དང་མའི་ནུ་ཞོ་དང་ཁྲག་བརྒྱབས་པ་ལ་བརྟེན་པས་ཞུགས་པའི་མིའི་ལུས་ཀྱི་རིམས་ཁེགས་ཉམས་པར་བྱེད་ཅིང་མཆེད་པ་མྱུར་བའི། ཉེན་ཚབས་ཆེ་བའི། ཤི་ཚད་མཐོ་བའི་འགོ་ནད་ཚབས་ཆེན་ཞིག་གོ །
ཀ་སྐྱོར
ཀ་བའི་འགྲམ་ནས་སྐྱོར་བའི་ཤིང༌།ཁང་གོག་ལ་ཀ་སྐྱོར་བརྒྱབ།
ཀ་ཁ
ཀ་ཁ་ནི་བོད་ཡིག་གསལ་བྱེད།
རྗེ་བློ་བཟང་བཤད་སྒྲུབ་རྒྱ་མཚོ་
རྗེ་བློ་བཟང་བཤད་སྒྲུབ་རྒྱ་མཚོ།
རྗེ་འདི་ཉིད་རྐང་ཚའི་ཆུ་ཆ་གྱོ་མོག་ཤིང་ལུང་མཚེར་ན་ཡབ་ནུ་ཞི་མགོན་སྐྱབས་དང་ཡུམ་སྐྱིད་ཀོའི་སྲས་སུ་རབ་བྱུང་བཅོ་ལྔ་པའི་ཤིང་འབྲུག(༡༩༠༤)ལོར་སྐུ་བལྟམས། དགུང་ལོ་བདུན་ལ་ཞྭ་དམར་པཎྜི་ཏའི་དྲུང་ནས་རབ་ཏུ་བྱུང་། དེ་ནས་རང་དགོན་དུ་ཕེབས་ཏེ་ཡི་གི་འབྲི་ཀློག་སོགས་ལ་སྦྱངས་པ་མཛད། བཅུ་གཉིས་པ་ལ་ལྡེ་ཚ་བཀྲ་ཤིས་ཆོས་སྡིངས་སུ་སློབ་གཉེར་ལ་ཕེབས་ནས་བསྡུས་གྲྭ། བློ་རྟགས། ཕར་ཕྱིན། སྒྲ་རིག་སོགས་རིག་གནས་ཀུན་ལ་གསན་སྦྱོང་གནང་། ཉི་ཤུ་པ་ཨ་ལགས་ཁ་རྒྱ་རིན་པོ་ཆེའི་དྲུང་དུ་བསྙེན་པར་རྫོགས། བླ་མ་དེ་ལས་ཐུགས་རྗེ་ཆིན་པོ་རྒྱལ་བ་རྒྱ་མཚོ། བདེ་གསང་འཇིགས་གསུམ་གྱི་དབང་སོགས་ཆོས་བཀའ་མང་དུ་གསན། ཉེར་བཞི་པ་རབ་བྱུང་བཅུ་དྲུག་པའི་མེ་ཡོས(༡༩༢༧)ལོར་འཤད་སྒྲུབ་དར་རྒྱས་གླིང་དགོན་པར་མཚན་ཉིད་གསར་དུ་འཛུགས་གནང་མཛད། དགུང་ལོ་ཉེར་བདུན་པ་ལ་བླ་བྲང་བཀྲ་ཤིས་འཁྱིལ་དུ་བྱོན་ནས་ཨ་ལགས་བླ་ཁོ་རིན་པོ་ཆེའི་དྲུང་དུ་དབང་ལུང་རྗེས་གསུམ་རྒྱ་ཆེར་གསན། དེ་དུས་བཀའ་ཆོས་ཟིན་བྲིས་སུ་བཏབ་པ་ནས་བླ་མ་་དགེ་བཤེས་རྣམས་ཀྱིས་གཟིགས་ཚེ་དབུ་མཇུག་བར་གསུམ་གྱི་ཚིག་དོན་ཡོངས་རྫོགས་ཐོན་པས་ཀུན་གྱིས་ཡ་མཚན་ངོ་མཚར་ཆེ་བའི་རྟགས་སུ་བསྔགས་བརྗོད་མཛད། རང་དགོན་ནས་རྗེ་གསེར་རྐང་བའི་ཕྱག་བཞེས་ལྟར་ཕྱག་དང་བསྐོར་བ་སོགས་འབུམ་བཅུའི་སྔོན་འགྲོ་བཅས་འཇིགས་བྱེད་བསྙེན་ཆེར་མཐར་ཕྱིན་མཛད། ཆེན་ཚང་མ་དང་སྐྱ་ནག་ཚོ་དྲུག་གི་དད་ལྡན་རྣམས་ལ་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་རྒྱལ་བ་རྒྱ་མཚོ། བཀའ་བརྒྱད་ཀྱི་དབང་སོགས་བཀའ་ཆོས་མང་དུ་བསྩལ། རང་དགོན་དུ་གཅོད་དབང་ལྡན་བཞི། འཇིགས་བྱེད་ལྷ་བཅུ་གསུམ་མའི་དབང་། ཚེ་དབང་། འཇམ་དབྱངས་དཀར་ནག་གི་རྗེས་གནང་། འཇིགས་བྱེད་བསྙེན་ཁྲིད་བསྡུས་གྲྭ། བདེ་གསང་འཇིགས་གསུམ་སོགས་ཀྱི་ཐིག་ཁྲིད། རྒྱ་རྩའི་ཁྲིད། ཐེག་ཆིན་གསོ་སྦྱོང་གི་ལུང་སོགས་ཁྲིད་དང་དབང་ལུང་རྗེས་གསུམ་གྱི་བཀའ་དྲིན་མང་དུ་བསྩལ། གསུང་རྩོམ་ཞུ་དག་བྱས་པ་དང་མ་བྱས་པ་བསྡོམས་པོད་བཅུ་གཅིག་ཙམ་བཞུགས། སྐུ་ཚེ་ཧྲིལ་པོར་ཁས་བླངས་པའི་དམ་ཚིག་དང་སྡོམ་པ་མིག་འབྲས་ལྟར་གཅེས་པར་སྲུང་ཞིང་། ཉིན་མཚན་ཀུན་ཏུ་ཐོས་བསམ་སྒོམ་གསུམ་དང་འཆད་རྩོད་རྩོམ་གསུམ་གྱིས་དུས་འདའ་བར་མཛད། དགུང་ལོ་བཞི་བཅུ་ཞེ་གསུམ་དུ་ཕེབས་པ་རབ་བྱུང་བཅུ་དྲུག་པའི་མེ་ཁྱི(༡༩༤༦)ལོར་སྐུ་འབུམ་དུ་ཞི་བར་གཤེགས།
ཀ་མདའི་གནའ་ཤུལ་
ཀ་མདའི་གནའ་ཤུལ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་མདོར་བསྡུས།
དགོན་འདི་ཐོག་མར་ཕྱག་འདེབས་པ་པོ་ནི།  རྗེ་རིན་པོ་ཆེའི་དངོས་སློབ་གཅིག་གི་སློབ་མ་ཞིག་ཡིན་པར་གྲགས་ཤིང་། དུས་སྐབས་དེའི་ནང་ཆེན་རྒྱལ་པོས་  (ནང་ཆེན་རྒྱལ་རྒན་བཀྲ་ཤིས་བཟང་པོ་དང་། སེང་གེ་རྒྱལ་མཚན་གཉིས་གང་རུང་ཡིན་པར་སྣང་། )དང་།  ཆབ་མདོ་འཕགས་པ་ལྷ།  ལྕགས་ར་ཧུ་ཐོག་སོགས་ཀྱི་རྒྱབ་བསྐྱོར་ལ་བརྟེན་ནས།  དུས་རབས་བཅོ་ལྔ་པར་ཕྱག་བཏབ་པར་གྲགས།  ཁོང་གི་ཞིབ་གསལ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་མ་མཐོང་།  དེ་རྗེས་བསམ་གྲུབ་རྒྱ་མཚོ་ཞུས་བ་ཞིག་དང་། ལྕགས་རའི་བླ་ཚབ་སོགས་ཀྱིས་གདན་ས་དེ་ཉིད་བསྐྱངས་ནས།  དར་རྒྱས་བྱུང་བར་བཤད།
དེ་རྗེས་ལོ་གང་མཚམས་ཤིག་ཕྱིན་རྗེས། ནང་ཆེན་རྒྱལ་པོ་ཞིག་དང་། ཨ་དྲག་རྫ་དམར་གཉིས་མཐུན་པར་འཁྲུག་རྩོད་བྱུང་བས། དགོན་འདིས་ནང་ཆེན་རྒྱལ་པོའི་སྐུ་རྐྱེན་ཐབས་དང་ནུས་པས་བསལ་ཞིང་མགོན་སྐྱབས་མཛད་པས།  དེར་ཨ་དྲག་རྫ་དམར་མ་དགའ་བར་དམག་དྲངས་ནས་དགོན་འདི་ཀ་མདའ་སྣ་ནས་ཕུད་པར་གྲགས་ལ།   ངག་རྒྱུན་དུ།  བན་རྒན་དྲུག་བཅུའི་མདོ་རྒན་དྲུག་བཅུ་ཁུར་ཞེས་པ་ལྟར་ད་ལྟའི་རི་རྫོང་མདར་བྲོས་ནས་གནས་དེར།  ནང་ཆེན་ཨ་ཉོག་རྒྱལ་པོའམ་མི་དབང་རིན་ཆེན་རྣམ་རྒྱལ་མཆོག་གི་བརྩེ་གཟིགས་དང་རྒྱབ་སྐྱོར་འོག  སྤྱི་ལོ༡༦༥༦ལོར་རྟེན་ཆགས་པ་ད་ལྟའི་ཀ་མདའ་དགོན་ཐེག་ཆེན་གླིང་འདི་ཡིན།  ད་བར་གནའ་ཤུལ་འདིར་མི་ལོ500ནས600ཡས་མས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡོད་དོ།  །
ཀ་ཁ་ཕྱེ
མདོ་ཁམས་ཀྱི་ས་ཆ་ཕལ་མོ་ཆེར་ཀ་དང་ག་གཉིས་ཀྱི་སྒྲ་གདངས་གཅིག་ཏུ་ཀློག་པས་དེ་གཉིས་དབྱེ་བ་འབྱེད་ཆེད་མདོ་སྨད་པས་ཀ་ལ་ཀ་ཁ་ཕྱེ་ཟེར་ལ།ཀ་ཁ་དབྱེའང་ཟེར།ཁ་ཕྱེ་མེད་པའི་ག་ལ་ཁ་ཟུམ་ཟེར་ལ།ག་ཁ་སྡོམ་ཡང་ཟེར
2016 ལོའི་ནོ་པེལ་རྩོམ་རིག་བྱ་དགའ་
2016 ལོའི་ནོ་པེལ་རྩོམ་རིག་བྱ་དགའ་===བྷོབ•ཌེ་ལན་ Bob Dylan=== ལཊ་ལ་ཐོབ།
2016ལོའི་ནོ་པེལ་རྩོམ་རིག་བྱ་དགའ་ཨ་རིའི་གཞས་པ་དང་སྙན་ངག་པ། འཁྲབ་སྟོན་པ་བྷོབ•ཌེ་ལན(Bob Dylan)ལགས་ལ་ཐོབ། བྱ་དགའ་གནང་དོན་གཙོ་བོ་ནི་ཁོས་ཨ་རིའི་སྲོལ་རྒྱུན་གླུ་གཞས་ཀྱིས་སྙན་ངག་གི་ཉམས་དང་ལྡན་པའི་མཚོན་ཐབས་གསར་པ་ཞིག་གསར་གཏོད་བྱས་པས་རེད་ཅེས་བཤད་ཡོད།  བྷོབ•ཌེ་ལན་གྱིས་ཆུང་དུས་ནས་གླུ་གཞས་ལ་སྦྱང་པ་བྱས་མྱོང་བར་མ་ཟད་བརྩམས་ཆོས་མང་པོ་ཡོད་མཁན་ཞིག་རེད། ལོ་བཅུའི་སྟེང་ནས་བཟུང་གྷེས་ཐ་དང་རྣོ་སྦྲེང་སོགས་རོལ་ཆས་ཀྱི་རིགས་ལ་རང་སྦྱོང་བྱས། མཐོ་འབྲིང་སྐབས་སུ་རང་གི་རོལ་ཚོགས་བསྒྲིགས།  1962ལོར་ཁོའི་ཆེད་སྒྲིག་ཐོག་མ《བྷོབ·ཌེ་ལན》སྒོར་ཕུད།
ཁོའི་ཚབ་མཚོན་གླུ་གཞས་ནི《རླུང་ནང་དུ་འཕྱན་པ》(Blowing' in the Wind)དང《དུས་རབས་འགྱུར་བཞིན་འདུག》(The Times They Are a-Changing)ཅེས་པ་གཉིས་རེད། 1971 ལོར་དངོས་བརྒལ་རང་ལུགས་ཀྱི་བརྩམས་སྒྲུང《塔兰图拉》ཞེས་པ་པར་དུ་བསྐྲུན། 1973ལོར་གློག་བརྙན《帕特·加勒特和比利小子》ཡི་འཁྲབ་སྟོན་བྱ་བར་ཞུགས། 1979 ལོར་ཁོས་རང་ཉིད“བསྐྱར་དུ་གསོན་པའི་ཡེ་ཤུའི་དད་ལྡན”ཡིན་པ་ཡོངས་སུ་བསྒྲགས། དེའི་རྗེས་ནས་བཟུང་ཁོའི་གླུ་གཞས《བརྩེ་བ་འབར་བ》དང《མུ་སྟེགས་པའི་དད་ལྡན》སོགས་ལ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་བྲོ་བས་ཕྱུག་པར་བཤད། 2004ལོར་ཁོས་མིང་ལ《Chronicles, Vol. 1》ཞེས་པའི་རང་རྣམ་པར་དུ་བསྐྲུན། དེབ་འདིའི་རྒྱ་འགྱུར་མའི་མིང་ལ《འདྲིལ་རྡོ་ཞིག་དང་འདྲ》ཞེས་བཏགས་འདུག ཌེ་ལན་ལ་ངོ་རྒོལ་གླུ་བ་ཞེས་སྐབས་དེའི་ན་གཞོན་ཚོས་དམངས་དབང་དང་འཁྲུག་རྒོལ་གྱི་མགྲིན་ཚབ་པའི་ཚད་དུ་བཟུང་ཡོད། འོན་ཀྱང་། ཁོང་ལ་བྱ་དགའ་འདི་ཐོབ་རྗེས་མི་མང་པོས་ད་གཟོད་ཁོ་རང་ངོ་ཤེས་པའི་འགོ་རྩོམ་བཞིན་འདུག འདིས་ཁོ་རང་ལྕགས་རའི་ཕྱི་རུ་དེ་འདྲའི་ཤུགས་རྐྱེན་མེད་པ་མཚོན་པ་རེད། Sir Christopher Bruce Ricksཡིས་དཔྱད་འཇོག་འདི་ལྟར་བྱས་འདུག་སྟེ། ངས་བལྟས་ནས་ཌེ་ལན་ནི་རླབས་ཆེན་གྱི་སྒྱུ་རྩལ་པ་ཞིག་རེད། ཁོས་མིང་བརྡ་བཀོལ་སྟངས་ལ་རྟོག་འགོད་ཀྱི་ནུས་པ་བསམ་མི་ཁྱབ་པ་ཡོད། ངས་ཡང་དང་བསྐྱར་དུ་རྟོག་འགོད་ནུས་པ་དང་གསར་གཏོད་ནུས་པས་དབུལ་བའི་རྩོམ་འབྲི་བའི་སྡེ་དག་གིས་ཁོས་ནོར་འཁྲུལ་བཟོས་སོང་ཞེས་བཤད་སྲིད་པར་ཆགས་འཇོག་གིན་ཡོད། ཡིན་ནའང་། ཁོས་དུས་རྒྱུན་ལས་ཡག་པོ་རྐྱང་བསྒྲུབས་སོང་། ཞེས་པའོ།།
ཡང་དྲྭ་གྲོགས་ཤིག་གིས་ནོ་པེལ་བྱ་དགའི་དཔྱད་འདེམས་པས་སྙིང་ཁམས་ཆེན་པོས་གསར་གཏོད་ཅིག་བྱས་ལ་ཉེན་ཁ་ཆེ་བའི་ཐག་གཅོད་ཅིག་ཀྱང་བྱས་སོང་། དར་གླུའི(流行曲)གླུ་ཚིག་གང་དེ་གཟབ་ནན་གྱི་རྩོམ་རིག་བརྩམས་ཆོས་སུ་ལྟ་སྐབས། དུས་དར་དང་གཟབ་ནན་གྱི་འགལ་བ་འགོག་མེད་དུ་འབྱུང་ངེས། འདིས་ཡོ་རོབ་དང་མེ་གླིང་དུ་རྒྱ་ཆེ་ལ་ཡུན་རིང་བའི་བགྲོ་གླེང་ཞིག་བསླང་སྲིད་ཅེས་བཤད་འདུག
ཀ་གྲངས
གསལ་བྱེད་ཀ་མད་སུམ་ཅུ་སོགས་ཀྱིས་མཚོན་པའི་གྲངས་རིམ།
སད་ན་ལེགས་ཀྱི་སྲས་ལྔའི་སྐོར་
ཁྲི་ལྡེ་སྲོང་བཙན་ནམ་སད་ན་ལེགས་འཇིང་ཡོན་དང་འབྲོ་བཟའ་ཁྲི་མ་ལོད་གཉིས་ལ་སྲས་ལྔ་བྱུང་ཞིང་། དེ་དག་ནི།  གཙང་མ།  དར་མ།  རལ་བ་ཅན།  ལྷ་རྗེ།  ལྷུན་གྲུབ་རྗེ་སྟེ་ལྔ་ཡིན་ལ།  ཆེ་བ་གཙང་མ་རབ་ཏུ་བྱུང་།  དར་མ་བླུན་ཞིང་སྤྱོད་པ་མི་ལེགས་པས་རྒྱལ་སར་མ་བསྐོས།  ལྷ་རྗེ་དང་ལྷུན་གྲུབ་རྗེ་གཉིས་ཆུང་དུས་ནས་འདས་པར་བཤད།  དེ་བས་སྲས་གསུམ་པ་རལ་བ་ཅན་ཏེ་ཁྲི་གཙུག་ལྡེ་བཙན་རྒྱལ་སར་བསྐོས།  རྒྱལ་བོ་འདིས་བཀས་བཅད་གསུམ་མཛད་པར་གྲགས་ཤིང་།  དེ་དག་ནི་སྐད་གསར་བཅད་ཀྱི་བཀས་བཅད་པ།  འདུལ་བ་གཞི་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བའི་སྡེ་བ་ལས།  སྡེ་བ་གཞན་གྱིས་འདུལ་བ་མི་བསྒྱུར་བར་བཀས་བཅད་པ།  གསང་སྔགས་མ་རྒྱུད་རྣམས་མི་བསྒྱུར་བར་བཀས་བཅད་པ་དང་གསུམ་མོ།།  ཁྲི་གཙུག་ལྡེ་བཙན་གྱིས་སྲིད་དབང་ལོ་ཉེར་བདུན་ལ་བཟུང་ཞིང་།  དུས་སྐབས་དེའི་ནང་ཆོས་སྲིད་གཉིས་ཀའི་ཐོག་ནས་ཡབ་མེས་གོང་མའི་དུས་དང་མི་འདྲ་བའི་མཛད་རྗེས་གསར་བ་ཁག་གསུམ་ཡོད་པར་བརྟེན་བོད་ལ་བཀའ་དྲིན་ཆེ་བས་ཆོས་རྒྱལ་མེས་དབོན་རྣམ་གསུམ་གྱི་ཡ་གྱལ་དུ་གྱུར།  ལྷ་ཐོ་ཐོ་རི་ནས་འདིའི་བར་ལ་སྐྱིད་པའི་གདུང་རབ་ཕྱེད་དང་བཅུ་གསུམ་ཟེར།  མུ་ནེ་བཙན་པོ་ཡུན་ཐུང་བས་ཕྱེད་དུ་རྩིས་པ་ཡིན་འདུག  མང་སྲོང་མ་བགྲངས།  མེས་ཨག་ཚོམ་ནས་འདིའི་བར་ལ་ཤིན་ཏུ་སྐྱིད་པའི་གདུང་རབས་ལྔ་ཞེས་མཁས་པ་སྔ་རབས་པར་གྲགས་སོ།། སྔར་གྱི་འཁོན་འཛིང་ཡོད་པའི་བློན་པོ་དབས་དང་ཅོག་གཉིས་ཀྱིས་སྔར་ནས་བཟུང་བཙན་པོ་བཀྲོངས་པའི་ཐབས་སྣ་ཚོགས་བྱས་མོད་རེ་ཞིག་འདོད་དོན་མ་འགྲུབ།  འོན་ཀྱང་རྗེས་སུ་བཙན་པོར་ཆང་གསོལ་ཏེ་བཟི་བའི་སྐབས་སུ་ཕོ་བྲང་མ་ཞར་ན་ཉི་མར་བཞུགས་སྐབས་ཞལ་ལྟག་པར་གཅུས་ཏེ་བཀྲོངས་སོ།།  བང་སོ་ནི་ཁྲི་སྟེང་རྨང་རི་ཞེས་འབོད་པ་རྒྱལ་ཆེན་འཁྲུལ་བཞེར་དང་འདུས་སྲོང་གི་བང་སོ་གཉིས་ཀྱི་བར་དུ་ཡོད་དོ།།  ཞིབ་ཕྲའི་ལོ་རྒྱུས་ཆོས་འབྱུང་དང་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐར་གཞན་ན་ཧ་ཅང་མང་པས་འདིར་མ་བྲིས་སོ།།
༈ དེ་ནས་སྲས་གཉིས་པ་དར་མ་འུ་དུམ་བཙན་རྒྱལ་སར་བཞག བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་ཆོས་འབྱུང་མང་ཆེ་བར་འདི་ནི་རྒྱུད་གྱོང་བ།  བློ་རྟུལ་བ།  གཟུགས་བ་གླང་གི་ཤ་ཚུགས་སུ་ཡོད་པ། ཆང་ལ་དགའ་བ།  མདོར་ན་བྱ་སྤྱོད་ཐམས་ཅད་ཧ་ཅང་ངན་པ་སོགས་སུ་ངོས་བཟུང་ནས་རྒྱལ་བོ་འདི་ཉིད་ཆོས་ལ་སྡང་བ་ཞིག་ཡིན་པ།  ཆོས་བསྣུབས་པས་བོད་ལ་ཕམ་ཉེས་བྱུང་ཚུལ་སོགས་བརྗོད་ནས་སྨད་པར་བྱས་པ་ནི་དོན་དངོས་དང་མི་མཐུན་པར་སྣང་སྟེ།  དེ་ལ་རྒྱུ་མཚན་འགའ་འགོད་པར་བྱ་སྟེ།  དང་པོ་ཡིན་ན།  བོན་ཆོས་ལ་དད་པའི་བློན་དབས་ཏོ་རས་སོགས་དབང་ཆེ་ཞིང་ནང་བསྟན་ལ་མི་དགའ་བས་འུ་དུམ་བཙན་ལ་དབང་མེད་པ་དང་།  རང་གི་འདོད་པ་བཞིན་མི་འགྲུབ་པས་སེམས་སྐྱོ་ནས་ཆང་དང་མཛེས་མར་རོལ།  དེ་ནས་ཅི་ཡིན་མི་ཤེས་པའི་བྱ་ངན་སྣ་ཚོགས་ཤིག་སྒྲུབ་པ་ཡིན།   གཉིས་པ་ཡིན་ན།  གླང་དར་མས་མཐོང་ཚད་ཀྱི་རབ་བྱུང་གི་སྡེ་དང་མི་སེར་ལ་བཙན་དབང་བྱས་ན་ཆོས་འཇིག་འགྲོ་བར་འདོད་པ་ནི་ཡིད་ལུས་ཐ་དད་པའི་སྐབས་མ་ཕྱེད་པ་ཙམ་རེད་མ་གཏོགས་ཆོས་འདོན་པ་དང་མཆོད་ཚུལ་སོགས་གླེང་རྒྱུ་འདུག་པ་རེད།  གསུམ་པ་ནི།  ཁོས་ཆོས་བསྣུབས་པའི་ཚུལ་བསྟན་པ་ནི།  གསང་སྔགས་སོགས་ཆོས་ལོག་སྦྱོར་ལོག་མང་པོ་དར་ནས་སེར་མོ་བ་དང་སྔགས་རྒན་ཚོས་མི་ཤེས་ཤེས་ཁུལ་གྱིས་ཆོས་རྫུན་མང་པོ་སྤེལ་བས་ཚད་མེད་ཀྱི་ལས་བསགས་ཆེ་བར་གཟིགས་ནས།  སླར་ཆོས་ཡང་དག་པ་དང་གཙང་མ་ཞིག་དར་ཆེད་ཡིན་ནམ་སྙམ་མོ།།  བཞི་བ་ནི།  མཆོད་རྟེན་དང་སྐུ་གསུང་ཐུགས་རྟེན།  ལྷ་ཁང་སོགས་མེར་སྲེག་པ་ནི་བློན་དབང་བཙན་པ་ཚོས་རྒྱལ་བོའི་བཀའ་ཡིན་ཞེས་བཀའ་རྫུན་བསྒྲགས་ནས་བྱས་པ་ཡིན་འདྲ།  མཐར་ལྷ་ལུང་དཔལ་རྡོར་གྱིས་བཀྲོངས་ནས་མདོ་སྨད་དུ་བྲོས།  མདོ་སྨད་ནས་བསྟན་པའི་མེ་རོ་གསོས་ཚུལ་ཧ་ཅང་མང་པས་གཞན་ལ་གཟིགས།  བཙན་པོ་འདིས་རྒྱལ་ས་ལོ་དྲུག་ལ་བཟུང་།  མེ་སྟག་༩༠༦ལོར་བཀྲོངས་སོ།།  བཙན་པོ་འདིའི་ལོ་རྒྱུས་ལ་དབྱེ་ཞིབ་བྱེད་འདོད་ཚེ།  ལྡེའུ་ཆོས་ཆོས་འབྱུང་།  མཁས་པའི་དགའ་སྟོན།  བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རགས་རིམ་གཡུ་ཡི་ཕྲེང་བ་བཅས་ན་གསལ་བས་དེར་གཟིགས།  གླང་དར་གྱི་སྲས་འོད་སྲུང་དང་ཡུམ་བརྟན་གཉིས་ནས་སྨད་སིལ་མའི་འགོ་བརྩམས་པ་ཡིན་ནོ།།      ༢༠༡༠-༡༠-༨