cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ཀླུ་མེས་ཤེས་རབ་ཚུལ་ཁྲིམས་
ཀླུ་མེས་ཤེས་རབ་ཚུལ་ཁྲིམས་	ཁོང་ནི་སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་བཅུ་པའི་དུས་སྨད་ཙམ་དུ་དབུས་ཤ་ཚར་དུ་སྐུ་འཁྲུངས། ཁོང་དགུང་ལོ་གཞོན་ནུའི་དུས་སུ་མདོ་སྨད་རྨ་ལུང་རྡོ་རྗེའི་བྲག་དན་ཏིག་ཤེལ་གྱི་ཡང་དགོན་དུ་བྱོན་ནས་བླ་ཆེན་དགོངས་པ་རབ་གསལ (953 -- 1035) ལས་རབ་བྱུང་དང་། དགེ་ཚུལ། དགེ་སློང་གི་སྡོམ་པ་དཀྱུས་གཅིག་ཏུ་བཞེས་ཤིང་གྲུམ་ཡེ་ཤེས་རྒྱལ་མཚན་ལས་འདུལ་བ་གསན། དེ་ནས་དབུས་གཙང་དུ་ལོག་ཕེབས་མཛད་ཅིང་བསམ་ཡས་གཙུག་ལག་ཁང་སོགས་ལ་ཞིག་གསོས་མཛད། དེ་རྗེས་དབུ་རུར་ལ་མོ་ཆག་དེའུ་བཏབ་པ་དང་། མི་ཆོས་ཀྱི་ས་ཁུལ་དུ་བ་ལམ་གནས་བརྩིགས་པ་དང་། མོར་འགྱེལ་བརྩིགས་ཤིང་སློབ་བུ་བསྐྱངས། ཁོང་གི་སློབ་མ་གྲགས་ཆེ་བ་ལ་ཀ་བ་བཞི་ཡོད་དེ། ཞང་སྣ་ནམ་རྡོ་རྗེ་དབང་ཕྱུག་དང་། རྔོག་བྱང་ཆུབ་འབྱུང་གནས། གླན་ཡེ་ཤེས་ཤེས་རབ། གྲུ་མེར་ཚུལ་ཁྲིམས་འབྱུང་གནས་བཅས་ཡིན། ཁོང་ནི་བསྟན་པ་ཕྱི་དར་གྱི་སྐབས་སུ་གྲགས་ཆེ་བའི་དབུས་གཙང་གི་མཁས་པ་མི་བཅུའི་ནང་གི་ཡ་གྱལ་ཞིག་ཡིན་ནོ། །
ཏཱ་ལའི་བླ་མ་
དོན་དུ་རྒྱ་མཚོ་བླ་མ་ཞེས་བྱ་ཞིང༌། ཏཱ་ལའི་ཞེས་པ་ནི་སོག་སྐད་ཡིན་པ་དེ་བོད་སྐད་དུ་རྒྱ་མཚོའི་དོན་དུ་འཇུག སོག་པོ་ཨལ་ཐན་རྒྱལ་པོས་རྒྱལ་དབང་བསོད་ནམས་རྒྱ་མཚོར་ཆེ་བསྟོད་ཀྱི་མཚན་གསོལ་བ་ཞིག་ཡིན་ཞིང༌། རྗེས་སུ་རྒྱལ་བ་དགེ་འདུན་གྲུབ་དང༌། དགེ་འདུན་རྒྱ་མཚོ་སོ་སོར་ཡང་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་སྐུ་ཕྲེང་དང་པོ་དང༌། གཉིས་པའི་མཚན་དེ་གསོལ་ཞིང༌།༸རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པས་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་སྲིད་དབང་བཙུགས་པ་ནས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་ནི་བོད་ཀྱི་ཆོས་སྲིད་གཉིས་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་དུ་གྱུར་ཞིང་། ད་ལྟའི་བར་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་བཞི་བྱོན་ཡོད།
ྋརྒྱལ་དབང་བསྟན་འཛིན་རྒྱ་མཚོ་མཆོག་ནི། ཤིང་ཕག་སྤྱི་ལོ་ ༡༩༣༥ ཟླ་ ༦ ཚེས་ ༧ ཉིན་མདོ་སྨད་སྐུ་འབུམ་ཉེ་འཁོར་སྟག་འཚེར་ཞེས་པའི་ཡུལ་དུ་ཡབ་ཆོས་སྐྱོང་ཚེ་རིང་དང༌། ཡུམ་བསོད་ནམས་མཚོ་མོ་ ༼བདེ་སྐྱིད་ཚེ་རིང༌།༽ གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་སྐུ་འཁྲུངས་ཤིང་ཐོག་མའི་མཚན་ལ་ལྷ་མོ་དོན་གྲུབ་ཅེས་གསོལ། ལྷ་མོའི་བླ་མཚོའི་གཟིགས་སྣང་དང༌། རྒྱལ་ཚབ་རྭ་སྒྲེང་རིན་པོ་ཆེས་གཙོས་པའི་བོད་ལྗོངས་ལྷ་བླར་ལུང་བརྟག་ཞུས་འབྲས་ཁག་དང༌། ྋགོང་ས་མཆོག་གི་མཛད་སྤྱོད་དང༌། སྐུའི་ཉེར་ཆས་དང་སྔོན་གྱི་སྐུ་འཁོར་ངོས་འཛིན་མཛད་པ་སོགས་ྋརྒྱལ་མཆོག་གོང་མའི་ཡང་སྲིད་འཁྲུལ་བྲལ་ངེས་བརྙེད་བྱུང་བ་ལྟར་ངོས་འཛིན་ཞུས་ཏེ་རྒྱལ་ས་ལྷ་སར་གདན་དྲངས།
སྤྱི་ལོ་ ༡༩༣༩ ལོའི་བོད་ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༡༣ ཉིན་ཇོ་བོ་ཤཱཀྱ་མུ་ནེའི་སྐུ་མདུན་དུ་རྒྱལ་ཚབ་རྭ་སྒྲེང་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་གིས་དབུ་སྐྲ་གཙུག་ཕུད་བཞེས་ཏེ། རྗེ་བཙུན་འཇམ་དཔལ་ངག་དབང་བློ་བཟང་ཡེ་ཤེས་བསྟན་འཛིན་རྒྱ་མཚོ་དཔལ་བཟང་པོ་ཞེས་མཚན་གསོལ་ཅིང༌། ལྕགས་འབྲུག་སྤྱི་ལོ་ ༡༩༤༠ བོད་ཟླ་ ༡ ཚེས་༡༤ ཉིན་ཕོ་བྲང་པོ་ཏཱ་ལའི་གསེར་ཁྲིར་མངའ་གསོལ་ཞུས། དགུང་ལོ་དྲུག་ནས་བཅུ་ཕྲག་རིག་གནས་སྤྱི་དང་ལྷག་པར་གཞུང་ཆེན་བཀའ་པོད་ལྔ་ལ་གསན་བསམ་སློབ་གཉེར་གནང་སྟེ་གདན་ས་སེ་འབྲས་དགའ་གསུམ་ལ་གྲྭ་བསྐོར་མཛད་པ་མ་ཟད། དགུང་ལོ་ ༢༥ ཐོག་ལྷ་ལྡན་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོར་མཁས་པ་སྟོང་ཕྲག་འཛོམས་པའི་མདུན་སར་དགེ་བཤེས་ལྷ་རམས་པའི་དམ་བཅའ་འཇོག་གནང་མཛད། དེ་བཞིན་སྐུ་ན་གཞོན་དུས་ནས་འཛམ་གླིང་གི་གནས་ཚུལ་སྤྱི་དང༌། བྱེ་བྲག་ཚན་རིག་སོགས་ལ་ཐུགས་སྣང་ཆེན་པོ་མཛད།
ལྕགས་སྟག་སྤྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ ལོར་རྒྱ་ནག་གི་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཐོག་བོད་རྒྱ་ཁོངས་ཡིན་པའི་གླེང་ཕྱོགས་བཟོ་བ་དང་ཆབས་ཅིག མདོ་ཁམས་ཀྱི་ཡུལ་ཁུལ་ཕལ་ཆེར་བཙན་བཟུང་བྱས་ཏེ། བོད་ལྗོངས་ཡོངས་རྫོགས་རྒྱའི་བཙན་བཟུང་བྱས་ཏེ། བོད་ལྗོངས་ཡོངས་རྫོགས་རྒྱའི་བཙན་དབང་འོག་འཚུད་ལ་ཉེ་བའི་གཉན་འཕྲང་ཅན་གྱི་དུས་སུ་གྱར་སྐབས་བོད་ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༡༧ ཉིན་བོད་ལྗོངས་ལྷ་མི་ཡོངས་ཀྱིས་གསོལ་འདེབས་ནན་ཞུས་ལྟར་དགུང་གྲངས་ ༡༦ ལས་མ་སོན་ཀྱང་ལུགས་གཉིས་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་འགན་དབང་ཆ་ཚང་བཞེས། ས་ཕག་སྤྱི་ལོ་ ༡༩༥༡ ལོའི་ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༢༣ ཉིན་རྒྱ་ནག་གིས་འཇིགས་བསྐུལ་འོག་བཏོན་པའི་གྲོས་མཐུན་དོན་ཚན་བཅུ་བདུན་ཟེར་བར་བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཚོས་མཚན་རྟགས་མི་འགོད་ཐབས་མེད་བྱུང༌། བོད་ཀྱི་གང་ཅིའི་གནས་སྟངས་ཡར་རྒྱས་གཏོང་ཆེད་ལེགས་བཅོས་ལས་ཁུངས་ཆེད་འཛུགས་མཛད་པ་དང་འབྲེལ་རྒྱ་ནག་གཞུང་དང་གནས་ཚུལ་ཞི་འགྲིགས་ཡོང་རེས་སྐབས་བསྟུན་ཐབས་མཁས་ཀྱི་མཛད་པ་མང་དུ་བསྐྱངས། སྤྱི་ལོ་ ༡༩༥༤ ལོར་རྒྱ་ནག་པེ་ཅིང་དུ་ཆིབས་བསྒྱུར་བསྐྱངས་ཏེ་རྒྱ་ནག་དམར་ཕྱོགས་གཞུང་གི་འགོ་འཁྲིད་མའོ་ཙེ་ཏུང་དང༌། ཀྲུའོ་ཨན་ལེ་སོགས་མཇལ་འཕྲད་གནང་ཞིང༌། དེ་ནི་ྋ་གོང་ས་མཆོག་ཕྱི་རྒྱལ་དུ་ཆིབས་བསྒྱུར་བསྐྱངས་པ་ཐོག་མ་དེ་ཡིན། སྤྱི་ལོ་ ༡༩༥༩ ལོར་རྒྱ་གར་བྱང་ཆུབ་ཆེན་པོའི་ཆོས་ཚོགས་ནས་གདན་ཞུ་གནང་བ་ལྟར་སྟོན་པ་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་མྱ་ངན་ལས་འདས་ནས་ལོ་ ༢༥༠༠ འཁོར་བའི་དུས་དྲན་དུ་རྒྱ་གར་ལ་ཆིབས་བསྒྱུར་བསྐྱངས་ཤིང་རྒྱ་ནག་གི་སྲིད་བློན་ཀྲུའོ་ཨན་ལེ་དང༌། རྒྱ་གར་གྱི་སྲིད་བློན་ནེ་རེའུ་ལྷན་དུ་བོད་ནང་རྒྱ་དམར་གྱི་བྱ་སྤྱོད་ངན་པ་རྣམས་མཚམས་འཇོག་ཡོང་བའི་བཀའ་མོལ་གནང༌།
སྤྱི་ལོ་ ༡༩༥༩ ལོར་ཟླ་བ་ ༣ ཚེས་ ༡༠ ཉིན། རྒྱ་དམར་གྱིས་བོད་མིའི་འདོད་བློ་དང་མ་འཚམས་པའི་བཙན་འཛུལ་གྱི་བྱ་ངན་རིམ་པར་བྱས་པ་དང༌། ལྷག་པར་ཕྱི་ཚུལ་དུ་ྋགོང་ས་མཆོག་དམག་ཁུལ་ཁང་དུ་གཟིགས་མོར་གདན་འདྲེན་ཞུ་ཁུལ་བྱས་ཏེ། དོན་དངོས་སུ་སྐུ་ཕྱྭར་གནོད་འཚེ་བརྩམས་འཆར་ཡོད་པའི་གནས་ཚུལ་བོད་འབངས་ཚོས་གསལ་པོར་ཤེས་པས། བོད་རང་དབང་སྒེར་ལངས་ཀྱི་རྔམ་སྟོན་གཞི་རྒྱ་ཆེན་པོ་བྱས་པ་དང་དེར་རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་ཡ་ང་བྲལ་བའི་དྲག་གནོན་མི་ཆོས་ལས་འདས་པ་བྱས་པར་བརྟེན། བོད་ཀྱི་འཕྲལ་ཕུགས་བདེ་དོན་ལ་དགོངས་ནས་ཟླ་བ་ ༣ ཚེས་ ༡༧ དགུང་དྲོ་ལྷ་ས་ནས་རྒྱ་གར་དུ་བོད་གཞུང་དམངས་གང་ཙམ་དང་བཅས་པ་བཙན་བྱོལ་ལ་ཕེབས་ཤིང༌། བཙན་བྱོལ་བོད་གཞུང་གསར་འཛུགས་དང༌། གྲོས་མཐུན་དོན་ཚན་བཅུ་བདུན་ཟེར་བར་ངོས་ལེན་མེད་པའི་གསལ་བསྒྲགས་མཛད་པ་བཅས་སོ།།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
རྫོང་ཁ།
རྫོང་ཁ་ཟེར་སླབ་དགོ་མི་རྒྱུ་མཚན་ནི། ཧེ་མ་དཔོན་གྱི་སྒོ་ཁ་དང་དམག་སྡེའི་དྲག་གྲས། ཤེས་ཡོན་ཅན་གྱི་མི་བརྒྱུད། གཞུང་སྐྱོང་དང་བདག་སྐྱོང་ཚུ་གི་ རྫོང་རེ་རེ་བཞིན་དུ་ནང་ལུ་ ཁ་སྐད་གཙོ་བོ་ཅིག་སྦེ་ ལག་ལེན་འཐབ་པ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ རྫོང་ཁ་ཟེར་བཏགས་གནང་གནངམ་ཨིན་པས་ལགས།
རྫོང་ཁའི་མིང་དོན།
རྫོང་ཁ་ཞེས་པའི་མིང་ཐོགས་ཚུལ་ནི། ཆབ་སྲིད་འཛིན་སྐྱོང་གི་ལྟེ་བར་གྱུར་པའི་ས་གནས་སམ་རྫོང་ཁག་གི་ལས་ཁུངས་རྣམས་སུ་གཞུང་འབྲེལ་སྐད་ཡིག་ཏུ་བཀོལ་སྤྱོད་བྱེད་པའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་སམ། རྫོང་གི་ལས་མི་ཚོས་རྒྱུན་ལྡན་བེད་སྤྱོད་པའི་ཁ་སྐད་ཡིན་པས་རྫོང་ཁ་ཞེས་གྲགས།
བཀོལ་སྤྱོད།
རྫོང་ཁའི་སྐད་ནི་འབྲུག་གི་རྫོང་ཁག་ཉི་ཤུ་ཐམ་པ་ལས། དབང་འདུས་ཕོ་བྲང་དང་། སྤུ་ན་ཁ་དང་། ཐིམ་ཕུ་དང་། མགར་ས་དང་། སྤ་རོ་དང་། ཧཱ་དང་། དར་དཀར་ནང་དང་། ཆུ་ཁ་རྫོང་ཁག་བཅས། ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་རྫོང་ཁག་བརྒྱད་ཀྱི་ཡུལ་སྐད་ཡིན་ལ། གཞན་ཡང་གནའ་བོའི་དུས་འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མངའ་ཁོངས་ཡིན་ཡང་། དེང་སང་རྒྱ་གར་གྱི་བྱང་བངྒཱ་ལའི་ཁོངས་གཏོགས་ཀྱི་ས་གནས་བཀའ་བློན་སྦུག་བཅས་ལའང་རྫོང་ཁའི་སྐད་རྒྱུན་ལྡན་དུ་བེད་སྤྱོད་གཏོང་བའི་མི་སྡེ་ཡོད། རྫོང་ཁ་འདི་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༧༡ ལོར་མི་དབང་འབྲུག་རྒྱལ་གསུམ་པ་༸དཔལ་འཇིགས་མེད་རྡོ་རྗེ་དབང་ཕྱུག་མཆོག་གིས་འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྒྱལ་ཡོངས་སྐད་ཡིག་ཏུ་གཏན་འབེབས་མཛད་པ་ནས་བཟུང་། སློབ་གྲྭ་ཁག་གི་སློབ་ཚན་ནང་ངེས་པར་དུ་སྦྱོང་དགོས། སྐད་འདི་གོང་གསལ་འབྲུག་གི་ནུབ་ཕྱོགས་རྫོང་ཁག་བརྒྱད་པོ་ལས། གཞན་ལྷོ་ཕྱོགས་དང་ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་རྫོང་ཁག་ཚོའི་ཕ་སྐད་མིན། སྤྱིར་བཏང་རྫོང་ཁ་ལབ་མཁན་དྲུག་འབུམ་བཞི་ཁྲི་ལྷག་ཡོད་པ་ལས། ཕ་སྐད་དུ་སྤྱོད་མཁན་ནི་ཆིག་འབུམ་བདུན་ཁྲིག་ལྷག་ཡིན།
ལོ་རྒྱུས།
རྫོང་ཁ་ནི་འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ཁ་སྐད་མི་འདྲ་བ་ཉི་ཤུ་རྩ་གྲངས་ཤིག་ཡོད་པའི་གྲས་ཤིག་ཡིན། རྫོང་ཁ་འདི་དུས་རབས་བཅུ་གཉིས་པ་ཙམ་ནས་དཔོན་པོའི་ལས་ཁང་དང་། དམག་སྡེའི་དམག་དཔོན་དང་། ཤེས་ཡོན་ཅན་གྱི་མི་བརྒྱུད་དང་། གཞུང་སྐྱོང་ལས་མི་ཚོའི་ཁ་སྐད་དུ་བེད་སྤྱོད་ཀྱང་། གཞུང་འབྲེལ་ཡིག་ཆ་དང་། ཁྲིམས་འབྲེལ་གྱི་ཡིག་ཆ་རྣམས་ལ་ནི་ཆོས་སྐད་དམ་བོད་སྐད་ཁམས་གཙང་སྤྱོད་པའི་སྲོལ་མཆིས་མོད། མཐར་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༧༡ ནང་དཔལ་མི་དབང་འབྲུག་རྒྱལ་གསུམ་པ་༸དཔལ་འཇིགས་མེད་རྡོ་རྗེ་དབང་ཕྱུག་མཆོག་གིས་རྫོང་ཁ་འདི་འབྲུག་གི་རྒྱལ་ཡོངས་སྐད་ཡིག་ཏུ་གསལ་བསྒྲགས་མཛད་ཅིང་། རྫོང་ཁ་རྒྱ་སྐྱེད་དང་གོང་འཕེལ་གྱི་ཆེད་དུ་རྫོང་ཁའི་སློབ་སྦྱོང་དང་འབྲེལ་བའི་དཔེ་དེབ་རྣམས་འབྲི་བ་དང་། པར་སྐྲུན་བྱེད་པ་སོགས་ཀྱི་ཆེད་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༨༦ ལོར་མི་དབང་འབྲུག་རྒྱལ་བཞི་པའི་དགོངས་བཞེད་ལྟར་རྫོང་ཁ་གོང་འཕེལ་ལྷན་ཚོགས་ཞེས་པའི་ཚོགས་སྡེ་ཞིག་འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཤེས་རིག་ལྷན་ཁག་གི་ཁོངས་སུ་གསར་འཛུགས་མཛད།
རྫོང་ཁ་གོང་འཕེལ་ལྷན་ཚོགས།
རྫོང་ཁ་གོང་འཕེལ་ལྷན་ཚོགས་ནི། འབྲུག་གི་རྒྱལ་ཁབ་ནང་འབྲུག་གི་རྒྱལ་ཡོངས་སྐད་ཡིག་གམ་རྫོང་ཁའི་རྒྱ་སྐྱེད་ཀྱི་ཆེད་དུ་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༨༦ ལོར་མི་དབང་འབྲུག་རྒྱལ་བཞི་པ་དཔལ་འཇིགས་མེད་སེངྒེ་དབང་ཕྱུག་མཆོག་གི་ཐུགས་དགོངས་ལྟར་གསར་འཛུགས་མཛད་པའི་རང་དབང་ཚོགས་སྡེ་ཞིག་ཡིན། ཚོགས་སྡེ་འདི་ནས་གཙོ་བོ་རྫོང་ཁའི་བཀོལ་སྤྱོད་དར་སྤེལ་གྱི་ཆེད། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཤེས་ཡོན་ལམ་ལུགས་དང་སྤྱི་ཚོགས་ཞབས་ཞུ་ལྷན། སྐད་ཡིག་གི་སྒྲིག་གཏན་འབེབས་དང་རྒྱ་སྐྱེད་ཀྱི་ལས་དོན་སྒྲུབ་ཅིང་། རྩིས་འཕྲུལ་ཐོག་རྫོང་ཁའི་སྐད་ཡིག་བཀོལ་སྤྱོད་ཀྱི་ཆ་རྐྱེན་སྒྲིག་སྦྱོར་དང་མཐུན་རྐྱེན་མཁོ་སྤྲོད་སོགས་ཀྱིས་རྫོང་ཁའི་སྐད་ལག་ལེན་དུ་འདེབས་པའི་ལས་འཆར་སྤེལ།
ལབ་ཙེའི་རིག་གནས་
སྤྱིར་འཛམ་གླིང་གི་མི་རིགས་གང་ལ་མཚོན་ན་སོ་སོར་རང་གི་ཁོར་ཡུག་དང་འཚམ་པའི་ཡུལ་སྲོལ་གོམས་གཤིས་དང་ཆོས་ལུགས་དད་མོས་རེ་ཡོད། བསིལ་ལྡན་ཁ་བའི་ལྗོངས་ཀྱི་སྒང་བ་བོད་པ་ཚང་ལའང་གཞན་དང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་འཚོ་བ་རོལ་སྟངས་དང་ཡུལ་སྲོལ་གོམས་གཤིས། ཆོས་དང་རིག་གཞུང་སོགས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པོ་ཡོད། རི་ལྷར་དད་མོས་བྱེད་པ་ནི་བོད་ཀྱི་གདོད་མའི་དུས་ཀྱི་རང་བྱུང་ཁམས་ལ་དད་མོས་བྱེད་པའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་སྣང་ཚུལ་ཞིག་ཡིན།  བོད་ཀྱི་ཡུལ་ལུང་གང་སའི་རི་བོའི་སྤོ་དང་ཉག་ག་སོགས་ན་རྡོ་སྤུང་ཟླུམ་པོར་བརྩིགས་པའམ་གྲུ་བཞིར་བྱས་པའི་ཁྲོད་ཤིང་ཕྲན་ལ་བལ་སྒྲོག་པ་དང་མདའ་མདུང་མང་བོ་གྱེན་དུ་བཙུགས་ནས་དམུ་ཐག་གིས་ཡོངས་སུ་དཀྲིས་ཡོད་པའི་ཐོ་ཆེན་པོ་དེ་ལ་ལབ་ཙེ་ཞེས་འབོད།  མི་རྣམས་ཀྱིས་ལབ་ཙེ་བརྩིགས་ཡོད་པའི་གནས་དེར་རང་ལ་མགོན་སྐྱབས་བྱེད་པའི་ཡུལ་ལྷ་གཞི་བདག་ཅིག་ཡོད་པར་འདོད་ཅིང་། ཡུལ་དེར་གནས་པའི་ལྷ་ལ་མདའ་མདུང་མཚོན་གྱིས་མཆོད་པ་བྱས་ཏེ་ལབ་ཙེ་བསྟད་ན་རྒན་པ་རྣམས་ཀྱི་ཚེ་ཐག་རིང་ཞིང་། གཞོན་པ་རྣམས་ཀྱི་འདབ་ལག་རྒྱས་པ། མདོར་ན་རྒན་གཞོན་ཕོ་མོ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་བྱ་བཞག་གང་ཞིག་བརྩམས་ཀྱང་བསམ་དོན་ལྷུན་གྱིས་འགྲུབ་པར་འདོད་ཡོད།  ལབ་ཙེའི་བསྟོད་ཚུལ་དང་ཕྱིའི་རྣམ་པའི་ཆ་ནས་སྔོན་གྱི་དུས་ནས་ད་ལྟའི་བར་དུ་འཕོ་འགྱུར་སྣ་ཚོགས་བྱུང་ཡོད་པ་ནི་གོར་མ་ཆག་གོ ། གཤམ་དུ་ང་ཚོས་ལབ་ཙེའི་རིག་གནས་ཀྱི་ཐད་ལ་རྒྱུས་ལོན་རགས་ཙམ་བྱའོ། །
ལབ་ཙེ་ཞེས་པའི་གོ་དོན་
ལབ་ཙེ་ཞེས་པའི་གོ་དོན་ལ་འགྲེལ་ཚུལ་ཅུང་མི་འདྲ་བ་ཡོད་དེ།《བོད་རྒྱ་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ》དང་《དག་ཡིག་གསར་བསྒྲིགས》ལས“རི་རྩེ་དང་ཉག་གར་ཤིང་གི་མདའ་མདུང་སོགས་བསླངས་པའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ལྷ་ཐོ་ཞིག་གི་མིང་།” 《སྨོན་ལམ་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ》ལས“རི་རྩེ་མཐོ་སར་རྡོ་ཡི་རྩིག་པ་བརྩིགས་ཤིང་དེའི་སྟེང་མདའ་བཙུགས་ཏེ་དར་མཚོན་སྣ་ལྔ་དང་བལ་གྱིས་རྨུ་ཐག་དཀྲིས་པའི་ཡུལ་ལྷ་གཞི་བདག་སོགས་མཆོད་ཅིང་བཀུར་བའི་རྟེན་ཞིག་གི་མིང་།” ཡོངས་འཛིན་དྲ་བ་ལས་“བོད་ཀྱི་ས་མཐོ་རི་གཙང་གི་རི་རྩེ་དང་ཉག་གའམ་སྐྱ་ལམ་སྒང་ཁ་རེ་ལ་བསྟད་ཡོད་པའི་མདའ་མདུང་གྲི་གསུམ་དང་སྐྱེར་བ། སྨ་ག་སོགས་ཀྱིས་གྲུབ་པའི་ཕོན་པོར་གནས་པའི་ལྷ་ཐོ་དེ་ལ་ལབ་ཙེ་ཟེར།” 《བོད་མིའི་ཡུལ་སྲོལ་གོམས་གཤིས》ལས་“རི་མཐོ་ས་ལ་ལྷ་གསོལ་བྱེད་དུ་བཞེངས་པའི་རྡོ་སྤུངས་དང་དར་ལྕོག མདའ་ཤིང་སོགས་ལྡན་པ་ཞིག་ལ་ཟེར་བ་དང་། གཞན་ལབ་ཙེའི་མིང་གཞན་ལ་གསས་མཁར་རམ་དཔའ་མཁར་ཞེས་འབོད་པའང་ཡོད། ལབ་ཙེ་ཞེས་པའི་དོན་ནི་གཞི་བདག་གི་ཕོ་བྲང་ངམ་ཡུལ་ལྷའི་ཕོ་བྲང་ཡིན། ཡང་ལབ་ཙེ་ཞེས་པའི་མིང་ལ་འབྲི་ཚུལ་མང་སྟེ། ལབ་ཙེའམ་ལ་བཙས། ལབ་རྩེ། ལ་རྩེ། བླ་ཙེ་སོགས་ཡོད་མོད། སྤྱིར་བཏང་ལབ་ཙེ་དང་ལབ་རྩེ་བཀོལ་བ་མང་།”  ཡང་མཁར་རྨེའུ་བསམ་གཏན་གྱི་《མདའ་དང་འཕང》ལས་གཙང་སྙེ་མོའི་བཟང་རི་གྲོང་ཆོ་ལ་ཁྱོན་བསྡོམས་ལ་བཙས་ལྔ་འདུག་པ་དང་སྙེ་མོ་ཁུལ་དུ་ལ་བཙས་ལ་སྐབས་འགར་ལྷ་ཕེབས་ཞེས་ཀྱང་བརྗོད་ཅེས་དང་།  ཇོ་ནང་ཏཱ་ར་ན་ཐའི་མྱང་ཆོས་འབྱུང་དང་དབལ་མང་པཎྜི་ཏས་ལབ་རྩེ་དང་ལ་བཙས་སོགས་སུ་བྲིས་ཡོད། ། མཁས་དབང་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱིས་ལབ་རྩེ་ནི་ལ་རྩེ་ཡིན་པར་འདོད་པ་དང་། དགེ་བཤེས་ཆོས་གྲགས་ཚིག་མཛོད་དུ་ལའི་རྩེ་ལ་ལབ་རྩེ་ཞེས་སྣང་། ཨ་ལགས་བོན་རྒྱས་གསུངས་པ་ལྟར་ན་ལབ་ཙེ་ནི་ཞང་ཞུང་གི་སྐད་དང་དོན་ནི་ཕོ་བྲང་ངམ་རྟེན་གནས་ཞེས་པ་ཡིན་ཞེས་དང་། ཡང་ལྡེའུ་ཆོས་འབྱུང་དུ། མཐོ་ལ་རྩས་ཀྱི་ལྷ་ཞེས་གླེང་ཡོད། དེ་མིན་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྔ་ཤོས་སུ་འབོད་པའི་རྦ་བཞེད་དུ། རྗེའི་བཀའ་སྩལ་ནི་བདུད་བས་གཉན། ཁྲིམས་ཀྱི་ལ་རྩེ་ནི་དགུང་ལས་མཐོ་ཞེས་བྲིས་ཡོད་པར་གཞིགས་ན་ལབ་ཙེ་དང་ལབ་བཙས།  ལབ་རྩེ། ལ་རྩེ་སོགས་གང་ཡིན་ཡང་སྒྲ་དོན་ལ་ཁྱད་པར་ཆེན་པོ་མེད་པས་དུས་ཕྱིས་ཀྱི་སྐད་ལ་འགྱུར་བ་བྱུང་ཞིག་ཡིན་པར་འདོད།    ལབ་ཙེ་ནི་གཙོ་བོ་མདའ་ཤིང་གིས་གྲུབ་པ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། རྩེ་ན་ཐིག་ལེ་བཀོད་པའི་ཤིང་སྒྲོ་ཡོད་པ་ནི་མདའ་སྒྲོའི་དོད་བྱས་པ་ཡིན་ཞིང་། མདའ་ཁ་ཅིག་ནི་རྩེ་མོ་རལ་གྲི་དང་མདུང་མགོ་བྱས་པ་ལ་སྐེད་དུ་རྒྱལ་མཚན་བཏགས་པ་ནི་དཔུང་གི་རུ་དར་གྱི་དོད་བྱས་པ་ཡིན་པར་སྣང་ངོ་།  སྤྱིར་ལབ་ཙེ་ནི་ཡུལ་ལྷ་གཞི་བདག་ལ་མཚོན་ཆ་མདའ་གྲི་མདུང་གསུམ་སོགས་ཕུལ་བའི་མཆོད་པ་ཞིག་ཡིན།
ལབ་ཙེའི་རིགས་དབྱེ་
སྤྱིར་ལབ་ཙེ་ལ་བསྟོད་ཡུལ་གྱི་སྒོ་ནས་དབྱེ་ན་ཀྱེ་ཏུ་དང་། ལབ་ཙེ། དཔའ་མཁར་བཅས་རིགས་གསུམ་དུ་བཀར་ཡོད་ལ། རི་ཡི་མགོ་ནས་བརྩིགས་ན་ཀྱེ་ཏུ་དང་། རི་ཡི་སྐེད་ནས་བརྩིགས་ན་ལབ་ཙེ།རི་ཡི་འདབས་སུ་བརྩིགས་ན་དཔའ་མཁར་ཟེར་པའི་སྲོལ་བྱུང་བ་རེད། ཞྭ་དམར་དགེ་འདུན་བསྟན་འཛིན་རྒྱ་མཚོའི《ལབ་ཙེ་མཆོད་མཆོག》ཏུའང་“བཙན་པོའི་ལབ་ཙེ་རི་ཡི་རྩེ་མོ་དང་། འཕན་པའི་ལབ་ཙེ་རི་ཡི་ཁལ་ཁ་སྟེ། ཕྱུག་པའི་ལབ་ཙེ་རི་ཤོལ་ཀློང་དུ་བརྩིགས་”ཞེས་དང་། དེ་ལས་གཞན་ལབ་ཙེ་ལ་མི་སྒེར་གྱི་ལབ་ཙེ་དང་ཚོ་བའི་ལབ་ཙེ། བྱིས་པའི་ལབ་ཙེ། སྡེ་བའི་ལབ་ཙེ། ཡུལ་ཕྱོགས་ཀྱི་ལབ་ཙེ། གླིང་རྗེ་གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་མཛད་འཕྲིན་རྗེས་དྲན་གྱི་ཆེད་དུ་གེ་སར་ལབ་ཙེ་དང་སེང་ཆེན་ལབ་ཙེ་སོགས་ཡོད། གནའ་བོའི་ལབ་ཙེ་ལ་དབྱེ་ན་འབྲོང་མགོའི་ལབ་ཙེ་དང་། ཤྭ་རའི་ལབ་ཙེ། སྤེན་མའི་ལབ་ཙེ་སོགས་རིགས་མི་འདྲ་བ་གསུམ་ལྷག་བཤད་ཡོད་ནའང་། ད་ལྟའི་བོད་ས་གནས་སུ་བསྟད་པའི་ལབ་ཙེ་ནི། མདའ་མདུང་གྲི་གསུམ་དང་། ཁ་རྒྱན་དང་རྩེ་རྒྱ། རྨུ་ཐག་སོགས་ཀྱིས་མཉམ་དུ་དཀྲིས་ནས་བསྟོད་པའི་སྲོལ་ཡོད་ལ། འདི་ཡང་གནའ་བོའི་རིག་གནས་ཀྱི་ཤུལ་བཞག་ཅིག་ཡིན་པར་འདོད།    མི་རྣམས་ཀྱིས་བགེགས་གདོན་བར་ཆད་སེལ་བ་དང་། ཚེ་ཐག་རིང་བ། ལོ་ལེགས་འབྱུང་བ། སྦྲུམ་མར་བུ་སྐྱེས་པ། བསམ་དོན་འགྲུབ་པ་སོགས་ཀྱི་དམིགས་ཡུལ་མི་འདྲ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་ལབ་ཙེ་བརྩིགས་ཚུལ་སོགས་ལའང་རིགས་མི་འདྲ་བ་མང་པོ་བྱུང་བ་རེད།
ཟླ་༡༢ཚེས་༡༢ཉིན་
ཟླ་༡༢ཚེས་༡༢ཉིན་ནི་སྤྱི་ལོའི་ལོ་གཅིག་གི་ནང་གི་ཉི་མ་༣༤༦པ་ཡིན། ལོ་མཇུག་ལ་ད་དུང་ཉིན་༡༩ཡོད།
མི་རག་སག་སྟེང་འབྲོག་སྐད།
མི་རག་སག་སྟེང་འབྲོག་སྐད་ནི་འབྲུག་ཡུལ་ས་ཁུལ་དུ་བེད་སྤྱོད་བྱེད།
ད་དུང་གཟིགས།
བོད་ཀྱི་ཡུལ་གྲུ་སོ་སོའི་སྐད།
ཁ་ཆེའི་རྒྱལ་པོ་
ཁ་ཆེའི་རྒྱལ་པོ།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
གློ་སྐད།
ད་དུང་གཟིགས།
བོད་ཀྱི་ཡུལ་གྲུ་སོ་སོའི་སྐད།
ཚོགས་བརྗོད་ཀྱི་སྒྲ་
རང་གི་ཚིག་ཟིན་ལ་རགས་པ་ཞིག་གཙོ་བོར་སྟོན་པའི་སྒྲ་དེའི་མཚན་ཉིད། བུམ་པ་ཞེས་བརྗོད་པའི་སྒྲ་ལྟ་བུ་ནི་མཚན་གཞི།
ཟླ་༡༢ཚེས་༡༣ཉིན་
ཟླ་༡༢ཚེས་༡༣ཉིན་ནི་སྤྱི་ལོའི་ལོ་གཅིག་གི་ནང་གི་ཉི་མ་༣༤༧པ་ཡིན། ལོ་མཇུག་ལ་ད་དུང་ཉིན་༡༨ཡོད།
ཟླ་༡༢ཚེས་༡༤ཉིན་
ཟླ་༡༢ཚེས་༡༤ཉིན་ནི་སྤྱི་ལོའི་ལོ་གཅིག་གི་ནང་གི་ཉི་མ་༣༤༨པ་ཡིན། ལོ་མཇུག་ལ་ད་དུང་ཉིན་༡༧ཡོད།
ཁ་ཆེའི་པཎྚི་ཏ་སུ་མ་ནི་ཤྲཱི་
ཁ་ཆེའི་པཎྚི་ཏ་སུ་མ་ནི་ཤྲཱི།
ཀུན་མཁྱེན་བུ་སྟོན་རིན་པོ་ཆེས་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་པདྨ་དྲ་བའི་ཆོས་སྐོར་གསན་ཡུལ་གྱི་པཎྚི་ཏ་དེ་ཡིན། ལོ་རྒྱུས་ཞིབ་པ་ད་ཕན་མ་མཇལ།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
གདོལ་པོའི་སྐད།
གདོལ་པོའི་སྐད་ནི་བལ་ཡུལ་དུ་སྤྱོད་པའི་བོད་ཀྱི་ཡུལ་སྐད་གཅིག་ཡིན།
ད་དུང་གཟིགས།
བོད་ཀྱི་ཡུལ་གྲུ་སོ་སོའི་སྐད།
ཁྲོག་པའི་སྒོ་ལའི་སྐད།
ད་དུང་གཟིགས།
བོད་ཀྱི་ཡུལ་གྲུ་སོ་སོའི་སྐད།
ཟླ་༡༢ཚེས་༡༥ཉིན་
ཟླ་༡༢ཚེས་༡༥ཉིན་ནི་སྤྱི་ལོའི་ལོ་གཅིག་གི་ནང་གི་ཉི་མ་༣༤༩པ་ཡིན། ལོ་མཇུག་ལ་ད་དུང་ཉིན་༡༦ཡོད།
༡༩༢༧ལོ།
༡༩༢༧ལོ་ནི་ཀེ་ལུའོ་ཀེ་ལི་ཡའི་ལོ་ཐོའི་ནང་བཀོལ་སྤྱོད་བྱས་པའི་ལོ་ཞིག་ཡིན།
ཆོས་ཀྱི་མེ་ལོང་
སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཉན་ཐོས་ཀུན་དགའ་བོས་གཙོས་པའི་འཁོར་སློབ་ཚོགས་དུ་མའི་ཚོགས་ཀྱིས་བསྐོར་ཏེ། རྒྱལ་པོའི་ཁབ་ནས་བྱང་ཕྱོགས་སུ་ཆིབས་བསྒྱུར་བསྐྱངས་ནས་གྲོང་ཁྱེར་དང་གྲོང་གསེབ་གང་ཞིག་ཏུ་སླེབས་ནའང་། ཁོང་གནས་དེ་ནས་ཡུད་ཙམ་བཞུགས་ཏེ་ཡུལ་ལུང་དེའི་མི་མང་རྣམས་ལ་གསུང་ཆོས་ཀྱི་གདམས་པ་ཆད་མེད་དུ་སྩོལ་བཞིན་ཡོད། ཁོང་སྐུ་འཁོར་དང་བཅས་ན་དི་ཀ་(NADIKA)ཞེས་པའི་གྲོང་གསེབ་ཆུང་ངུ་ཞིག་ཏུ་སོ་ཕག་ཁང་ཟེར་བའི་ཚོམས་ཆེན་དེར་བཞུགས་སྐབས། གྲོང་གསེབ་དེ་ཉིད་དུ་དགེ་འདུན་པ་དང་དད་ལྡན་མི་སྐྱ་ཁ་ཤས་འདས་གྲོངས་སུ་གྱུར་པས། ཉན་ཐོས་ཀུན་དགའ་བོས་འདས་གྲོངས་སུ་གྱུར་པའི་སྐྱ་སེར་དེ་དག་གི་མ་འོངས་པའི་གནས་སྟངས་སམ་ཚེ་ཕྱི་མའི་སྐྱེ་གནས་དག་ཤེས་འདོད་བྱུང་སྟེ། སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་དེའི་སྐོར་བཀའ་འདྲི་ཞུས་པར། ཁོང་གིས་སྨྲས་པ། འདས་གྲོངས་སུ་གྱུར་མ་ཐག་པའི་སྐྱེ་བོ་དེ་དག་གིས་ངའི་སར་ནས་ཆོས་ལ་ཉན་བསམ་ཚུལ་བཞིན་བྱས་པས། ཁོང་ཚོས་འབྲས་བུ་བཞི་པོ་གང་ཡང་རུང་བ་རེ་མངོན་དུ་བྱས་འདུག་ཅེས་གསུངས་ཏེ་མི་མཐུད་འདི་ལྟར། ཐེངས་འདིའི་འདས་གྲོངས་སུ་གྱུར་པའི་གནས་ཚུལ་དེ་ནི་རང་བཞིན་གྱི་འཆི་བའི་སྡུག་བསྔལ་ཐོག་ཏུ་བབ་པ་ཡིན་པས། གལ་སྲིད་ཁྱོད་ཀྱིས་མི་རེ་རེ་བཞིན་འཆི་བའི་སྡུག་བསྔལ་ཐོག་ཏུ་བབ་པའི་ཚེ་དེ་འབྲེལ་ང་ལ་དྲི་བ་བཀོད་ན་ང་ཡང་ཐང་ཆད་པར་མི་འགྱུར་རམ། དེས་ན་ངས་ཁྱེད་རྣམས་ལ་ཆོས་ཀྱི་མེ་ལོང་ངམ་ཡང་ན་བདེན་པའི་མེ་ལོང་ཞེས་པའི་གདམས་པ་ཞིག་སྟོན་གྱི་ཡིན། སློབ་མ་བཟང་པོ་སྟེ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་རྣམས་ཀྱིས་གདམས་པ་འདི་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ན། རང་གི་ཉམས་རྟོགས་ཀྱི་གནས་ཚད་གང་དུ་སླེབས་ཡོད་མེད་ཀྱི་ཚོད་ཐིག་པར་འགྱུར་བས། གལ་ཏེ་རང་ཉིད་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པ་ཞིག་ཡིན་ཚེ། ད་ནི་རང་ཉིད་ཀྱིས་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་མངོན་དུ་བྱས་ཟིན་པ་ཡིན་པས། སླར་ཡང་དམྱལ་བ་དང་། ཡི་དྭགས་དང་། དུད་འགྲོ་དང་། ལྷ་མ་ཡིན་སོགས་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རང་བཞིན་ཅན་ཏེ་ངན་སོང་གི་གནས་སུ་མི་སྐྱེ་ཞིང་ཐར་པའི་གོ་འཕང་ངེས་པར་དུ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཚོད་ཐིག་པར་འགྱུར། ཞེས་སོགས་རྒྱ་ཆེར་བཀའ་བསྩལ། སླར་ཡང་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་སྨྲས་པ། ཀུན་དགའ་བོ། ཁྱེད་ཀྱིས་ཆོས་ཀྱི་མེ་ལོང་ཞེས་པའི་གདམས་པ་དེ་ཅི་ཞིག་ཡིན་མིན་ཤེས་ཀྱི་ཡོད་དམ། དེ་ནི་སློབ་མ་བཟང་པོ་སྟེ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་རྣམས་ཀྱིས། སངས་རྒྱས་དང་། ཆོས་དང་། དགེ་འདུན་ལ་མི་ཕྱེད་པའི་དད་པའི་སྒོ་ནས་མཆོག་གསུམ་གྱི་ཆེ་བའི་ཡོན་ཏན་དྲན་པར་བྱས་ཏེ་ཡུན་རིང་སྒོམ་སྒྲུབ་ཀྱི་ཉམས་ལེན་བྱས་ན། ཉམས་ལེན་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་རང་གི་རྟོགས་པའི་ཡོན་ཏན་གོང་མཐོར་འཕེལ་བར་མ་ཟད། སེམས་མི་འཁྲུགས་པར་རྩེ་གཅིག་ཏུ་གནས་པ་ལ་ཡང་ཤིན་ཏུ་ཕན་པར་འགྱུར་ཞིང་། དེའི་གྲུབ་དོན་དུ་རང་གིས་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་སོགས་འཐོབ་པ་ལ་ཡང་ངེས་པར་གྲོགས་བྱེད་པར་འགྱུར་རོ། །དེས་ན་ཆོས་ཀྱི་མེ་ལོང་ཞེས་པའི་གདམས་པ་དེ་སློབ་མ་བཟང་པོ་སུ་ཞིག་ལ་མངའ་ན་དེས་རང་ཉིད། དཔེར་ན་དམྱལ་བ་དང་། ཡི་དྭགས་དང་། དུད་འགྲོ་སོགས་ངན་སོང་གི་གནས་སུ་སླར་ཡང་སྐྱེ་མི་དགོས་པའི་གདེང་ཐོབ་ཅིང་ཚོད་ཐིག་པར་འགྱུར་རོ། །ཞེས་སོགས་གསུངས་ཏེ་ཡུལ་ན་དི་ཀ་ནས་གསུང་ཆོས་ཀྱི་གདམས་པ་གནང་གྲུབ་རྗེས། བཅོམ་ལྡན་འདས་འཁོར་སློབ་ཚོགས་དང་བཅས་པ་མཉན་ཡོད་ཀྱི་ཕྱོགས་སུ་ཕེབས་སོ། །
བསང་མཆོད་རིག་གནས་
ལྷ་བསང་གཏོང་བ་ནི་བོད་ཀྱི་ཡུལ་ལུང་གང་སར་རྒྱ་ཆེར་དར་བའི་ཆོས་ལུགས་རིག་གནས་ཀྱི་ཆོ་ག་ཞིག་ཡིན། དེ་ནི་སྐྱེས་བོ་སུ་ཞིག་གིས་རང་ཉིད་དད་སའི་ཡུལ་ལྷ་གཞི་བདག་དང་ཆོས་སྐྱོང་སྲུང་མ་སོགས་ལྷ་གང་ཞིག་ལ་ཐང་ཤུག་དང་རྩམ་པ། དཀར་གསུམ་མངར་གསུམ་ལ་སོགས་པའི་ཟས་རིགས་སྣ་ཚོགས་བསྲེགས་ནས་མཆོད་སྦྱིན་བྱས་ཏེ་རང་ལ་གྲོགས་དན་བྱེད་པར་སྐྱབས་བཅོལ་བའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་བྱེད་སྒོ་ཞིག་ཡིན།
བསང་གི་གོ་དོན་
《དག་ཡིག་གསར་བསྒྲིགས》ལས། བསང་ཞེས་པར་“ཐང་ཤུག་དང་ཟས་རིགས་བསྲེགས་ནས་ལྷ་དང་གཞི་བདག་ལ་མཆོད་པའི་ཆོ་ག་ཞིག་གི་མིང་” ཞེས་འགྲེལ་བཤད་བྱས་ཡོད། སྤྱིར་བསང་ཞེས་པ་ནི་གཙང་གི་དོན་ཡིན། མཁར་རྨེའུ་བསམ་གཏན་གྱི་《མདའ་དང་འཕང》ལས་“བས་ཝང་མཆོད་ཆོ་གའི་སྙིང་པོ་ནི་རི་རྩེར་དྲི་ཞིམ་བསང་གི་མཆོད་པ་འབུལ་བ་དེ་རེད། བསང་མཆོད་འབུལ་བའི་དུས་ཚོད་དང་དུས་ཡུན་རིང་ཐུང་། དེར་ཞུགས་མཁན་གྱི་མི་སྣ་བཅས་ནི་ཡུལ་སོ་སོར་མི་འདྲ་བ་ཡོད” ཞེས་འཁོད་ཡོད། འཇུ་མི་ཕམ་རྣམ་རྒྱལ་རྒྱ་མཚོས་མཛད་པའི་《མནོལ་བསང་ཉམས་གྲིབ་ཀུན་སེལ》ནང་“རང་བཞིན་དག་པའི་བསང་མཆོད་འདིས། ། མི་བསང་བ་ནི་གང་ཡང་མེད། ། གདུག་པའི་དུག་དང་བཙོག་པའི་གྲིབ། ། ཐམས་ཅད་མ་ལུས་སངས་གྱུར་ཅིག །” ཅེས་པའི་སྐབས་སུ་བསང་ནི་མི་གཙང་པ་ཐམས་ཅད་གཙང་བར་བྱེད་པའི་ནུས་པ་ཅན་ཞིག་ཡིན་པ་ཤེས་ཐུབ། བསང་ཕུད་ཞེས་པ་ནི་གཙང་ཕུལ་བ་སྟེ། རང་ཉིད་དད་འདུན་ཆེ་བའི་ཡུལ་བྱེ་བྲག་པ་ཅིག་ལ་བཟའ་བཏུང་གི་དྭངས་མ་དང་། ཤུག་པ། བ་ལི། ཙན་དན་གྱི་དྲི་བཏང་སྟེ་མི་གཙང་བ་གྲིབ། ནད། གནོད་པ། ལྟས་ངན་པ་སོགས་ཉེས་སྐྱོན་སེལ་ཞིང་། བདེ་དགེ་ལེགས་ཚོགས་སྟེར་བའི་ཆོ་ག་ཞིག་ལ་བསང་ཞེས་གོ་བ་ལེན། མཁར་རྨེའུ་བསམ་གཏན་གྱི་《མདའ་དང་འཕང》ལས། “དེ་ཡང་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་ཞིབ་འཇུག་པ་སེ་བན་ནན་ལྟ་བུས‘བསངས་ལྟ་བུ’ཞེས་པ་ནི་ཟས་རིགས་ལ་གོ་བར་གསུངས་ཤིང་། བོད་ཀྱི་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་མཁས་དབང་རྣམས་ཀྱིས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་དཔེ་ཆའི་ནང་འཁོད་པ་ལྟར་དེ་སྤོས་ཀྱི་མཆོད་པ་ཞིག་ཏུ་ངོས་འཛིན་གནང་ཡོད་ལ། དེ་ནི་རྒྱ་གར་ནས་བོད་དུ་དར་བར་འདོད་ནས་ཆེ་བསྟོད་བྱ་བའི་ཡུལ་དུ་གྱུར་ཡོད། སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཤུགས་རྐྱེན་ལས། བསང་གི་ཆོ་ག་ཞེས་པའི་ས་སྐྱེས་རྡོ་སྐྱེས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་དང་རིག་གནས་བཅས་དང་འབྲེལ་བའི་ཆོ་ག་དེ་ལྷ་ལ་དྲི་ཞིམ་གྱི་མཆོད་པ་འབུལ་བའི་སྲོལ་ཞིག་ཏུ་འཕོ་འགྱུར་བྱུང་བ་དང་། དེ་ལྟའི་འགྲེལ་བཤད་བྱེད་པའི་ཚུལ་དེ་མཐའ་མ་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ནང་དུ་‘བསང་མཆོད’ཅེས་པའི་ཆོས་ལུགས་བྱེད་སྒོ་ཞིག་ཏུ་གཏན་འབེབས་བྱས་ཡོད་པ་རེད་ལ། སྣང་ཚུལ་དེ་ནི་ཕྱིས་སུ་དར་བའི་བོན་གྱི་གྲུབ་མཐའི་ནང་དུའང་ཉར་ཚགས་བྱས་ཡོད་པ་རེད”ཅེས་འཁོད་ཡོད་དོ། གཞན་ཡང་ལྔ་པ་ཆེན་མོས་མཛད་པའི་《བསང་མཆོད་བཀྲ་ཤིས་འཁྱིལ་བ》ཞེས་པའི་དེབ་ནང་“ཕུན་ཚོགས་དྲི་ལྡན་བསང་མཆོད་གང་གཱའི་རྒྱུན། ། མི་གཙང་ཉེས་ཚོགས་འཁྲུད་པའི་ཆོ་ག་མཁན། །” ཞེས་བསང་གི་ཐོག་མའི་གོ་དོན་དང་བྱེད་ལས་ནི་མི་གཙང་བའམ་བཙོག་གྲིབ་སེལ་བར་བྱེད་པ་ཡིན་ཞེས་གསུངས་འདུག གོང་གི་དཔྱད་ཡིག་ལས་ང་ཚོས་ཤེས་ཐུབ་ནི་བསང་གི་གོ་དོན་ནི་གཙང་ཞེས་པ་ཡིན་ལ། བསྩང་ཞེས་པ་སྒྲ་ཟུར་ཆགས་ནས་བྱུང་བར་ཡང་འདོད། དེའི་ཆོ་ག་ནི་ཟས་རིགས་དང་ཐང་ཤུག་སོགས་བསྲེགས་ནས་རང་ཉིད་དད་སའི་ལྷ་དེར་དྲི་ཞིམ་གྱི་མཆོད་པ་ཕུལ་བའི་མུར། མི་གཙང་བའི་གྲིབ་མ་དག་ཅིང་། ནད་གདོན་བར་ཆད་སོགས་སེལ་བ། འདོད་དོན་ཡིད་བཞིན་དུ་འགྲུབ་པར་སྐྱབས་བཅོལ་བ་ཞིག་ཡིན།
བསང་གི་ཁུངས་
བསང་གི་ཡོང་ཁུངས་ཐད་ལ་བཤད་ཚུལ་མི་འདྲ་བ་གསུམ་ཡོད་པར་འདོད་དེ། གཅིག དེ་ནི་གདོད་མའི་སྤྱི་ཚོགས་སྐབས་སུ་དམར་མཆོད་བྱེད་པའི་ཆོ་ག་དེ་ལས་བྱུང་བར་འདོད་དེ། ཕྱིས་སུ་ལོ་རྒྱུས་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་འགྲོས་དང་བསྟུན་ནས་རིག་གནས་གཞན་གྱི་རྒྱུན་དང་ཉམས་འདྲེས་བྱུང་ཞིང་། སྔོན་གྱི་ས་སྐྱེས་རྡོ་སྐྱེས་ཀྱི་རིག་གནས་ཀྱི་རྣམ་པའམ་བྲོ་བ་ལ་བསྒྱུར་བཅོས་དང་བླང་དོར་སྣ་ཚོགས་བྱས་པས་ད་ལྟའི་བསང་མཆོད་བྱེད་པའི་རྣམ་པ་འདི་དར་བར་འདོད་དོ། །
གཉིས། སྔོན་གྱི་དུས་སུ་མི་རིགས་གང་ཞིག་དང་རྒྱལ་ཁབ་གང་ཞིག་གིས་དམག་འཁྲུག་བྱེད་དུས་རི་འགོ་མཐོན་པོ་དང་ཉག་ག་སོགས་སུ་དུ་བ་བཏང་སྟེ་ཕན་ཚུན་ལ་གསང་བརྡའམ་དམག་བརྡ་གཏོང་བའི་སྲོལ་ཡོད། དེ་ནི་སྔོན་གྱི་དུས་དམག་འཁྲུག་བྱེད་དུས་གསང་བརྡ་སྤྲོད་བྱེད་ཀྱི་བརྡ་ཁྱད་པར་བ་ཞིག་ཡིན་པས། དུ་བ་གཏོང་བ་ནི་ཐོག་མའི་དུས་སུ་དམག་འཁྲུག་ཏུ་སྤྱོད་པ་དང་།  བོད་རང་ལ་མཚོན་ན་དེ་ནི་རིམ་བཞིན་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཆོ་ག་ཞིག་ཏུ་གྱུར་པར་འདོད། གཞན་དེ་ནི་བོད་མིའི་ཁ་དཔེར་ཆུ་མགོ་གངས་ལ་ཐུག ཆོས་མགོ་རྒྱ་གར་ལ་ཐུག་ཞེས་པ་ཇི་བཞིན། བསང་གི་ཁུངས་དེའང་རྒྱ་གར་འཕགས་པའི་ཡུལ་གྱི་སངས་རྒྱས་ཐུགས་རྗེ་ཅན་ལ་ཐུག་ཡོད་པ་རེད་དེ། གསེར་འོད་དམ་པའི་མདོ་ལས། “བཙུན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་གསེར་འོད་དམ་པ་མདོ་སྡེ་དབང་བོའི་རྒྱལ་བོ་དེ་ལ་མཆོད་པའི་སླད་དུ་བདུག་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་འཁྲི་ཤིང་དག་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཏེ། དེ་དག་སྐད་ཅིག་ཐེངས་ཤིག་ཡུད་ཙམ་དེ་ལ་རྒྱལ་པོ་བདག་ཅག་བཞིའི་རང་རང་གི་ཁང་བའི་སྟེང་གི་བར་སྣང་ལ་སྤོས་དང་བདུག་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་འཁྲི་ཤིང་དག་གི་གདུགས་རྣམས་སུ་གནས་པར་འགྱུར”ཞེས་གསུངས། ཐུའུ་བཀྭན་བློ་བཟང་ཆོས་ཀྱི་ཉི་མས་ཀྱང་། “མ་ག་དྷ་བཟང་མོས་མཐའ་འཁོབ་ཀྱི་ཡུལ་བུ་རམ་ཤིང་འཕེལ་དུ་རང་གི་ཁང་ཐོག་ནས་བསང་གི་དུད་སྤྲིན་ཐུལ་བ། སངས་རྒྱས་མཉན་ཡོད་དུ་བཞུགས་པའི་སྤྱན་སྔར་མཆོད་སྤྲིན་གྱི་ཕུང་བོར་འཁྲིགས་པའི་ལོ་རྒྱུས་མདོ་ལས་གསུངས་པ་དེ་ཉིད་བསང་གི་ཁུངས་སུ་འགྲོ་བར་སེམས་མོ། ། ”ཞེས་དང་། “ཁྱད་པར་དུ་དགྲ་བཅོམ་པ་ས་ག་ལྷའི་མེ་ཏོག་ཕྲེང་རྒྱུད་དུ། སངས་རྒྱས་སྐུ་གཟུགས་གྲོང་སོགས་སུ། ། སྤྱན་དྲངས་པར་ནི་གསུངས་པ་ཡིན། ། དེར་ནི་ཆག་ཆག་བྱུགས་པ་དང་། ། སྲང་གི་བཞི་མདོར་ས་གཞི་ལ། ། སྣ་ཚོགས་མེ་ཏོག་བཀོད་པ་ཡིས། ། རབ་ཏུ་མཛེས་པར་བྱས་པ་ཡིན། ། ཙན་དན་ཨ་ཀར་ག་བུར་གྱི། ། བདུག་སྤོས་ཀུན་ནས་འབུལ་བར་བྱ། ། ”ཞེས་གསུངས་པ་འདི་དག་བསང་གི་ཁུངས་དྲག་ཤོས་ཡིན་པར་བསྟན་དར་ལྷ་སའི་བར་སྐོར་དུ་བྱམས་སྐུ་གདན་འདྲེན་སྐབས་ལྟ་བུ་ལ་སྲང་བར་དུ་བསངས་ཤིང་དུ་བ་འཐུལ་བར་བྱས་པའི་སྲོལ་མཆིས་པ་དེ། རྒྱ་གར་པའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་པ་ཡིན་པར་གོར་མ་ཆག་གོ་ཞེས་གསུངས་འདུག་གོ་ཞེས་ཆ་རིས་པས་བཞེད་དོ། ། གོང་གི་ཁུངས་ལུང་འདི་གསུམ་གང་ལ་ལྟས་རུང་བསང་ནི་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་དང་ཁ་འབྲལ་ཐབས་མེད་པ་ཞིག་ཡིན་པ་རྟོགས་ཐུབ་ལ། བསང་ནི་དུས་རྒྱུན་བོད་མིའི་འཚོ་བའི་ཁྲོད་མིག་མཐོང་ལག་ཟིན་དུ་སྣང་བའི་རིག་གནས་ཀྱི་གྲུབ་ཆ་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན་པའང་ངང་གིས་ཚོར་ཐུབ།
བསང་གི་དབྱེ་བ་
བསང་ལ་དབྱེ་ན་རིགས་མང་དུ་ཡོད་དེ། བསང་ཕུད་ཚུལ་གྱི་རྣམ་པའི་ཆ་ནས་དབྱེ་ན་སྒེར་བསང་དང་སྤྱི་བསང་གཉིས་སུ་དབྱེ་ཆོག་སྟེ།  སྒེར་བསང་ནི་ཁྱིམ་ཚང་དང་མི་སྒེར་ངོས་ནས་ཕུད་པའི་བསང་ལ་ཟེར་བ་ཡིན།  སྤྱི་བསང་ནི་སྡེ་བ་ཚོ་བ། ཤོག་ཁ། ཡུལ་ཚོ་སོགས་མི་ཚོགས་ཐུན་མོང་གིས་དུས་གཅིག་ཏུ་ཕུད་པའི་བསང་མཆོད་ལ་ཟེར།  དཔེར་ན་ལོ་སར་སྐབས་ཀྱི་སྡེ་བ་ཚོ་བས་རང་གི་སྐྱེས་ལྷ་གནས་སའི་ལབ་ཙེ་ཁ་སོགས་ནས་གཏོང་བའི་བསང་མཆོད་དང་བླ་མ་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་བསུ་མ་བྱེད་དུས་གཏོང་བའི་ལྷ་བསང་།  དེ་ལས་གཞན་འཛམ་གླིང་སྤྱི་བསང་ལྟ་བུ་སོགས་ཤིན་ཏུ་མང་།  བསང་ལ་བྱེ་བྲག་གི་སྒོ་ནས་དབྱེ་ན། དཀར་བསང་དང་དམར་བསང་། དཀར་བསང་ནི་ཤ་ཁྲག་མ་འདྲེས་པའི་བསང་མཆོད་དང་། དམར་བསང་ནི་ར་ལུག་དང་ཁྱིམ་བྱ་སོགས་གསོན་པོར་སྦྱིན་བསྲེག་བྱེད་པའི་བསང་མཆོད་དམ། ཡང་ན་ཤ་ཁྲག་འདྲེས་པའི་བསང་མཆོད་ལའང་ཟེར།  དེ་ལས་གཞན། ནད་པ་སོགས་དྲག་བྱེད་དུ་ལྷ་ལ་བསང་མཆོད་བྱེད་པའི་ནད་བསང་།   རྫས་བཙོག་པོ་ལུས་ལ་ཕོག་པའམ་འགོས་ནས་ནད་བྱུང་བ་སྟེ། གོས་མི་གཙང་བ་གོན་ནས་བྱིས་པ་མནོལ་ལྟ་བུ་སོགས་ལ་ཕུད་པའི་མནོལ་བསང་།  གྲིབ་བཙོག་སེལ་བྱེད་ཐབས་ལ་ཕུད་པའི་གྲིབ་བསང་།  བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ཁྲོད་ཀླུ་ནི་ཆུ་ལ་གནས་པ་ཡིན་པས་ཆུ་མགོ་དང་ཆུའི་ཁ་སོགས་སུ་མི་གཙང་བའི་རྫས་སོགས་འཕང་ན་ཀླུས་ཕྱིར་མི་དེར་གནོད་པ་བྱས་མཛེ་ནད་དང་གཟའ་ནད། རྐང་ལག་ན་བ་སོགས་བྱེད་པས། ནད་དེ་ལས་ཐར་བར་ཀླུ་བསང་གཏོང་བའི་སྲོལ་ཡོད་པ་ཡིན།   དེ་བས་བསང་གཏོང་བ་དེ་ལའང་དམིགས་པ་སྣ་ཚོགས་ཡིན་པས་དེར་བྱེད་སྒོའང་རིགས་མི་འདྲ་བ་མང་པོ་ཡོད་པ་ཡིན་ནོ། །
བསང་གི་མགྲོན་
བསང་གི་མགྲོན་ནི། བསང་གི་མགྲོན་ལ་རིགས་བཞི་དགར་དགོས་ཏེ། བསང་གི་མགྲོན་དང་བོ། དཀོན་མཆོག་སྲིད་ཞུའི་མགོན་པོ་སྟེ་བླ་མ་ཡི་དམ་སངས་རྒྱས་བྱང་སེམས་ཉན་རང་འཕགས་པ་རྣམས་མགྲོན་ཡུལ་རེད། དེ་དག་ལ་མགྲོན་ན་ཕན་ཡོན་ནི། བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་རྒྱ་ཆེན་གསོག་ཅིང་དེའི་ཐུགས་རྗེས་རང་ཉིད་སྐྱོབ་པ་དེ་བསང་གི་མགྲོན་དང་བོའི་ཕན་ཡོན་རེད། བསང་གི་མགྲོན་གཉིས་པ་ནི། མགོན་པོ་ཡོན་ཏན་གྱི་མགྲོན་པོ་སྟེ་དཔའ་བོ་མཁའ་འགྲོ་ཆོས་སྐྱོང་སྲུང་མ་རྣམས་རེད། མགྲོན་གཉིས་པའི་ཕན་ཡོན་ནི། ཕན་པ་སྒྲུབ་ཅིང་བར་ཆད་སེལ་བ་སོགས་མགྲོན་གཉིས་པའི་ཕན་ཡོན་རེད། བསང་གི་མགྲོན་གསུམ་པ་ནི། རིགས་དྲུག་སྙིང་རྗེའི་མགྲོན་དག་རེད། དེ་དག་ལ་མགྲོན་པའི་ཕན་ཡོན་ནི། གཞན་དོན་འགྲུབ་ཅིང་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་བར་འགྱུར་བ། བསང་གི་མགྲོན་བཞི་བ་ནི། གདོན་བགེགས་ལན་ཆགས་ཀྱི་མགྲོན་རིགས། ཕན་ཡོན་ནི། ཤ་འཁོན་ཞི་ཞིང་ཕྱིན་ཆད་གནོད་པ་མི་བྱེད་པའོ། །
བསང་་མེ་དང་བསང་རྫས་
བསང་གི་མེ་རྫས་ནི། རྡོ་སོལ་སོགས་ཀྱི་མེ་མི་རུང་བར་ཐུའུ་བཀྭན་ཆོས་ཀྱི་ཉི་མས་གསུངས་ཤིང་ལྕི་བ་དང་ཤིང་དང་སོལ་བའི་མེ་གང་རུང་ངོ་། ། བསང་རྫས་ནི། ཡོངས་གྲགས་སུ་རིན་ཆེན་སྣ་ཚོགས་དང་། དར་ཟབ། འབྲུ་སྣ། སྨན་སྣ། ཤིང་སྣ། རི་བཟང་བོའི་རྩི་སྔོན་སྣ་ཚོགས། མར་གྱིས་སྤྲུས་པའི་བསང་རྩམ། དཀར་གསུམ། མངར་གསུམ་བཅས་སོ།། ཐུའུ་བཀྭན་ཆོས་ཀྱི་ཉི་མས་ཤུག་པ་དང་། མཁན་པ། བ་ལུ་གསུམ་བསང་རྫས་མཆོག་ཏུ་གསུངས། བསང་གི་བྱེད་ལས་དང་དགོས་པ་ནི། ཅི་འདོད་པའི་འཕྲིན་ལས་སྒྲུབ་པ་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་སྲུང་བ།  སྒྲུབ་པ་ལ་བར་ཆད་སེལ་པ། ཡུལ་འཁོར་སྲུང་བ། རྐྱེན་ངན་ཟློག་པ། སྙན་གྲགས་སྤེལ་བ། ལྷ་ཁང་དང་མཆོད་རྟེན་བཞེངས་པ། མི་ནད་ཡམས་ནད་གཅོད་པ། མཁར་ལས་བྱེད་པ། བཀྲ་ཤིས་པ། ཐག་རིང་དུ་འགྲོ་བ། ཆུ་ཆེན་དང་ལམ་འཕྲང་བགྲོད་པ། ཚོང་བྱེད་པ། དམག་ལ་འགྲོ་བ། མདོར་ན། དོན་བྱ་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྔོན་དུ་བསང་བཏང་ན་འདོད་པའི་དོན་དེ་དག་འགྲུབ་པར་གསུངས།
བསང་གཏོང་བའི་དུས་དང་གནས་
བསང་གཏོང་བའི་དུས་ནི། རྒྱུན་བསང་ལ་གཟའ་སྐར་བརྩི་ཚུལ་མེད་ཅིང་། དེ་མ་ཡིན་པར་གནས་སྐབས་ཀྱི་དགོས་དོན་ལ་དམིགས་ཏེ་བསང་མཆོད་བྱེད་ན། ཚེས་བརྒྱད་བཅོ་ལྔ་སོགས་དུས་ཆེན་རྣམས་དང་།  ཟླ་རེའི་ཚེས་གཉིས།  བཅུ་གཉིས། ཉེར་གཉིས་སོགས་ལྷ་ཚེས་ཀྱི་སྐབས་སམ། གཟའ་སྐར་འཕྲོད་སྦྱོར་ལེགས་པའི་ཉིན་གྱི་སྔ་དྲོར་བྱའོ། ། བསང་གཏོང་བའི་གནས་ནི། ལྷ་ཀླུ་ཁྱད་པར་ཅན་གནས་པའི་སའམ། ལྷ་རྟེན་ལ་སོགས་པའི་དྲུང་ངམ། རིའི་རྩེ་མོ་འམ། བླ་གབ་མེད་པའི་ས་ཕྱོགས་གཙང་མ་ཡིད་མཐུན་གྱི་གནས་སུ་བྱེད།
བསང་གཏོང་བའི་དགོས་པ་་
བོད་མི་རྣམས་ཀྱིས་སྔོན་བྱོན་མེས་པོ་རྣམས་ཀྱི་གོམས་སྲོལ་བཞིན་ལྷ་ཀླུ་གཉན་གསུམ་ལ་མཆོད་པ་རྒྱ་ཆེན་བཤམས་ཏེ་ཆར་ཆུ་སློང་བ་དང་། སེར་བ་འགོག་པ། དགྲར་འཐབ་པ། ཚོང་ལས་བྱེད་པ། ན་ཚ་ཞི་བ། བླ་མ་དང་དགེ་འདུན་པ་སོགས་སྤྱན་འདྲེན་པ། སྟོན་མོ་དང་རྩེད་ར་ཚོགས་པ། མཇལ་སྐོར་དུ་འགྲོ་བ་སོགས་འཕྲལ་ཕུགས་ཀྱི་དོན་བྱ་ཅི་ཞིག་གཉེར་ཀྱང་སྔོན་འགྲོ་ལ་བསང་ཕུད་དེ་ཡུལ་ལྷ་གཞི་བདག་དང་ཆོས་སྐྱོང་སྲུང་མར་གློ་སྙིང་བྲང་གསུམ་གཏོད་བཞིན་རང་གི་བྱ་བ་ཐམས་ཅད་གེགས་རྐྱེན་བར་ཆད་མེད་ཅིང་ཚེགས་མེད་བདེ་བླག་ཏུ་འགྲུབ་པར་གསོལ་མཆོད་བྱེད་པ་དང་། ཐ་ན་སློབ་མས་རྒྱུགས་སྤྲོད་པ་དང་དཔོན་པོས་ཐོབ་གོ་ས་སྙེག་པའི་སྐབས་གང་ལ་ཡང་བསང་མཆོད་བྱེད་པའི་རྣམ་པ་རྒྱུན་དུ་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད། དེར་བརྟེན་བསང་ཕུད་པ་ནི་གཙང་མ་བྱེད་པའམ་ལྷ་མཆོད་ཀླུ་གསོལ་གྱི་ཆོ་ག་རྐྱང་རྐྱང་ཙམ་མ་ཡིན་པར་དུས་རྒྱུན་གྱི་འཚོ་བའི་ནང་དུ་བྱ་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྔོན་དཔག་དང་སྐྱབས་བཅོལ་བྱེད་ས་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད།
བསང་གི་འཕེལ་འགྱུར་
མི་མང་པོ་ཞིག་གི་བསམ་བློར་བསང་མཆོད་བྱེད་པ་ནི་གནའ་བོའི་བོན་པོའི་ཆོས་ལུགས་ལས་དར་བར་འདོད། རྒྱུ་མཚན་སྔོན་གྱི་བོན་པའི་ཆོས་ལུགས་ཁྲོད་རྭ་ལུག་ཁྱིམ་བྱ་སོགས་དམར་མཆོད་དམ་དམར་བསང་ཕུལ་བའི་སྲོལ་ཡོད་པ་དེ་ད་ལྟའི་དཀར་བསང་གི་རྣམ་པར་འགྱུར་བར་བཤད། ཡིན་ཡང་། ཁོ་བོས་བསམ་པར་དམར་མཆོད་བྱེད་པ་དེ་བོད་པ་ཁོ་ན་ཙམ་མིན་པར། འཛམ་གླིང་གི་མི་རིགས་མང་པོའི་ཁྲོད་མི་དང་དུད་འགྲོའི་ཤ་ཁྲག་གིས་ལྷ་ལ་མཆོད་སྦྱིན་བྱེད་པའི་སྲོལ་ཡོད་པ་དེང་གི་གློག་བརྙན་དང་དཔེ་ངོས་སོགས་ཀྱི་རྒྱུ་ཆ་སྣ་མང་ལས་མཐོང་གསལ་རེད། དེ་བས་དམར་བསང་གི་མཆོད་པ་དེའང་བོད་རང་ས་ནས་དར་བར་བཤད་པའི་ལྟ་བ་དེ་ལ་དོགས་སློང་མི་སྐྱེས་ག་མེད་བྱུང་ངོ་། དུས་རབས་དང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འཕེལ་འགྱུར་དང་བསྟུན་མིའི་རིགས་ཀྱི་བསམ་བློའི་གོ་རྟོགས་དེ་ཡང་ཇེ་མཐོར་སོང་སྟེ་སྔོན་གྱི་ཤ་ཁྲག་གི་མཆོད་སྦྱིན་དེ་ཡང་རིམ་བཞིན་འགྱུར་ནས་དེའི་དོད་དུ་མར་རྩམ་ལས་བཟོས་པའི་རྭ་ལུག་སོགས་བྱེད་པའི་དཀར་བསང་གི་རྣམ་པ་ཅན་འགྱུར་བ་རེད། དེ་ལས་གཞན་དེང་གི་ཆར་བསང་ཕུད་པའི་དུས་བསང་ཐོག་ཏུ་དེང་གི་གོས་དང་ཟས་རིགས་སྣ་ཚོགས། བཏུང་བྱའི་སྐོམ་ཆུ་རིགས་སྣ་ཚོགས་འབུལ་བའི་སྲོལ་ཞིག་དར་མུས་སུ་ཡོད། དེའི་ཁྲོད་རྫས་སྦྱོར་རིགས་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་རྒྱུ་ལས་བཟོས་པའི་གོས་དང་བཟའ་བཏུང་རིགས་མང་དུ་སྣང་། དེ་དག་བཟོ་བྱེད་ཀྱི་རྒྱུ་མི་གཙང་ཞིང་བསྲེགས་ན་དྲི་ངན་སྣོམ་དཀའ་བ་དེ་འདྲ་ཡིན་པས།  དེ་དག་གིས་མཁའ་དབུགས་འབག་བཙོག་བྱས་རང་བྱུང་ཁོར་ཡུག་ལ་གནོད་པ་ནི་བཤད་མ་དགོས་ཏེ། དེས་མིའི་ལུས་པོའི་བདེ་ཐང་ལའང་གནོད་པ་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བར་འདོད།  དེའི་རིགས་ཡུལ་ལྷ་གཞི་བདག་དང་ཆོས་སྐྱོང་སྲུང་མ་གང་ལ་མཆོད་ན་ཡིད་མགུ་བ་ལྟ་ཅི།  གནོད་པའི་ལས་ཤིག་གི་རྒྱུ་རུ་འགྲོ་བར་བསམ་པས། རང་ཉིད་དད་སའི་ལྷ་དེས་ཀྱང་ལས་གང་ཞིག་སྒྲུབ་པར་གྲོགས་དན་བྱེད་མི་སྲིད་སྙམ་པའི་སེམས་ཚོར་ཟབ་མོ་ཞིག་ནམ་རྒྱུན་དེ་དག་མཐོང་ཐེངས་རེར་ཀླད་པའི་རྒྱུ་ལ་དབང་མེད་སྐྱེས་འོང་ངོ་། །
ཟླ་༡༢ཚེས་༡༧ཉིན་
ཟླ་༡༢ཚེས་༡༧ཉིན་ནི་སྤྱི་ལོའི་ལོ་གཅིག་གི་ནང་གི་ཉི་མ་༣༥༡པ་ཡིན། ལོ་མཇུག་ལ་ད་དུང་ཉིན་༡༤ཡོད།
ཁ་ཆེའི་ཡི་གེ་
ཁ་ཆེའི་ཡི་གེ།
གོང་དུ་གསལ་བའི་ཀསྨི་རའི་ཡི་གེ་ཞེས་པའི་འགྲེལ་བཤད་དེར་གཟིགས།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
ཟླ་༡༢ཚེས་༡༨ཉིན་
ཟླ་༡༢ཚེས་༡༨ཉིན་ནི་སྤྱི་ལོའི་ལོ་གཅིག་གི་ནང་གི་ཉི་མ་༣༥༢པ་ཡིན། ལོ་མཇུག་ལ་ད་དུང་ཉིན་༡༣ཡོད།
ཤར་པའི་སྐད།
ཤར་པའི་སྐད་ (शेर्पा भाषा, Sherpa Language), [][] ནི་གཙོ་བོ་བལ་ཡུལ་དང་། གཞན་ཡང་། འབྲུག་ཡུལ། རྒྱ་གར། བོད་ཡུལ་བཅས་སུ་སྤྱོད་པའི་སྐད་ཡིག་ཅིག་སྟེ། ཁམས་པའི་མི་རིགས་ལས་གྱེས་པའི་ཤར་པ་རྣམས་ཀྱི་ཕ་སྐད་ཡིན། ཁ་སྐད་ཀྱི་འགྲོས་ལ་མི་འདྲ་བ་མཆིས་ཀྱང་། ཡིག་སྐད་ལ་བརྒྱ་ཆའི་དགུ་བཅུ་ཡོངས་གྲགས་ཀྱི་བོད་སྐད་དང་མཐུན་ཞིང་། བརྒྱ་ཆ་བཅུ་གདོད་མའི་བརྡ་རྙིང་པའི་ཐ་སྙད་སོར་བཞག་གིས་བེད་སྤྱོད་བྱེད། དེ་བཞིན་ཀློག་སྟངས་ཀྱི་འགྲོས་ཀྱང་དེང་སང་ཡོངས་གྲགས་ཀྱི་བོད་སྐད་དང་ཅུང་མི་འདྲ་སྟེ། ཐ་སྙད་མང་པོ་ཞིག་ཀློག་སྐབས་རྒྱ་གར་གྱི་སྐད་བཞིན་དབྱངས་གསལ་མིང་གཞི་དང་བཅས་པའི་སྒྲ་གདངས་ཁམས་གཙང་དུ་ཀློག་པ་ཧ་ཅང་མང་།
འདི་དག་ལའང་གཟིགས།
བོད་ཀྱི་ཡུལ་གྲུ་སོ་སོའི་སྐད།
ཀླུ་ཤོད་ངག་དབང་དར་རྒྱས་
ཀླུ་ཤོད་ངག་དབང་དར་རྒྱས་	ཁོང་ནི་རབ་བྱུང་བཅུ་གསུམ་པའི་ས་མོ་གླང་ལོ་སྟེ་སྤྱི་ལོ1769ལོར་མདོ་སྨད་ཀླུ་ཤོད་ཀྱི་ཨ་འབོའི་བླ་མ་སྐྱབས་ཀྱི་སྲས་སུ་སྐུ་འཁྲུངས། རབ་བྱུང་བཅུ་བཞི་པའི་མེ་ཕོ་རྟ་ལོ་སྟེ་སྤྱི་ལོ 1846 ལོར་སྐུ་གཤེགས། ཁོང་དགུང་ལོ་སུམ་ཅུར་ཉེ་བའི་བར་དུ་ཨ་འབོའི་བན་ཡ་ཞེས་འཁྱམ་པ་གྲགས་ཅན་ཞིག་ཡིན། དེ་ནས་ངེས་འབྱུང་སྐྱེས་ཏེ་ཁྱིམ་ཐབ་སྤངས་ཤིང་བླ་བྲང་བཀྲ་ཤིས་འཁྱིལ་གྱི་ཆོས་སྒོར་ཞུགས། བསྡུས་གཞུང་དང་གཞུང་ཆེན་རྣམས་ལ་ཐོས་བསམ་ནན་ཏན་དུ་མཛད་པས་དགེ་བཤེས་ཀྱི་གོ་སར་ཐོན། རབ་ཏུ་བྱུང་ནས་བཟུང་ཚུལ་ཁྲིམས་མིག་བབྲས་ལྟར་དུ་བསྲུངས། སྐུ་འདའ་ཁའི་བར་དུ་གསང་འདུས་ལ་ཐུགས་དམ་མཛད། དགུང་ལོ་རེ་དགུ་པ་རབ་བྱུང་བཅུ་བཞི་པའི་ས་ཕོ་ཁྱི་ལོ་སྟེ་སྤྱི་ལོ 1838 ལོར་བླ་བྲང་བཀྲ་ཤིས་འཁྱིལ་གྱི་སྨན་པ་གྲྭ་ཚང་གི་ཁྲི་ལ་བཞུགས་ནས་ལོ་དྲུག་གི་རིང་དུ་འཆད་ཉན་དང་གཏོང་སྒོ་གང་གི་ཐད་ནས་ཀྱང་དགེ་འདུན་མང་ཚོགས་ཀྱི་ཐུགས་ཡིད་ཚིམ་པར་བསྐྱངས། ཁྲི་ཟུར་ནས་སྒྲུབ་པ་ཉམས་ལེན་མཛད་མུར་དགུང་ལོ་དོན་བདུན་པར་དགོངས་པ་ཆོས་དབྱིངས་སུ་གཤེགས། ཁོང་ནི་བླ་བྲང་བཀྲ་ཤིས་འཁྱིལ་གྱི་སྨན་པ་གྲྭ་ཚང་གི་ཁྲི་རབས་བཅུ་བཞི་པ་ཡིན་ནོ། །
ཚོགས་གཏམ་བཏང་བ་
དགེ་འདུན་ཚོགས་འཚོགས་པའི་དབུས་སུ་ཆོས་ཁྲིམས་གསལ་བཤད་བྱས་པ།
ཚོགས་པ་སྐྱོང་
དགོན་པའམ་སྒྲུབ་སྡེའི་སློབ་དཔོན་པའི་ཞེ་ས།
ཟླ་༡༢ཚེས་༡༩ཉིན་
ཟླ་༡༢ཚེས་༡༩ཉིན་ནི་སྤྱི་ལོའི་ལོ་གཅིག་གི་ནང་གི་ཉི་མ་༣༥༣པ་ཡིན། ལོ་མཇུག་ལ་ད་དུང་ཉིན་༡༢ཡོད།
ཚོགས་དྲུག་ཕྱིར་མ་སྤྲོ་
རྣམ་ཤེས་ཚོགས་དྲུག་སྟེ། ༡.མིག་གི་རྣ་ཤེས། ༢.རྣ་བའི་རྣམ་ཤེས། ༣.སྣ་ཡི་རྣམ་ཤེས། ༤.ལྕེའི་རྣམ་ཤེས། ༥.ལུས་ཀྱི་རྣམ་ཤེས་བཅས་དབང་པོའི་རྣམ་ཤེས་ལྔ་དང། དེའི་སྟེང་དུ། ༦.ཡིད་ཀྱི་རྣམ་ཤེས་བསྣན་པས་དྲུག་པོ་དེ་ཡིན།
ཚོགས་སྤྱི་
རང་གི་ཆ་ཤས་དུ་མ་འདུས་པའི་གཟུགས་རགས་པ། དེའི་མཚན་ཉིད། བུམ་པ་དེའི་མཚན་གཞི། ཚོགས་སྤྱི་དང་གཟུགས་རགས་པ་གཉིས་དོན་གཅིག
ཟླ་༡༢ཚེས་༢༠ཉིན་
ཟླ་༡༢ཚེས་༢༠ཉིན་ནི་སྤྱི་ལོའི་ལོ་གཅིག་གི་ནང་གི་ཉི་མ་༣༥༤པ་ཡིན། ལོ་མཇུག་ལ་ད་དུང་ཉིན་༡༡ཡོད།
ལྷ་རྗེ་འཚོ་བྱེད་གཞོན་ནུ
སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ལྷ་རྗེའམ་བླ་སྨན། འཚོ་བྱེད་གཞོན་ནུ(JIYAKA)ཞེས་པ་ནི་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཞལ་བཞུགས་སྐབས། རྒྱ་གར་འཕགས་ཡུལ་ན་ཆེས་སྙན་གྲགས་ཆེ་བའི་ལྷ་རྗེ་ཞིག་ཡིན། ཁོང་གི་ཨ་མ་ནི་སྨད་འཚོང་མ་ཞིག་ཡིན་པར་བརྟེན་ཁོང་སྐྱེས་མ་ཐག་ཤིང་གི་སྒམ་ཐིག་ཏུ་བཅུག་སྟེ་ལམ་ཟུར་གྱི་གད་སྙིགས་ཕུང་པོ་ཞིག་ཏུ་གཡུག དེའི་ཞོགས་པ་དེར་རྒྱལ་པོ་གཟུགས་ཅན་སྙིང་པོའི་སྲས་འཇིགས་མེད། (PRINCE-ABHAYA)ཞུ་བ་ཁོང་ལམ་མདོ་དེ་བརྒྱུད་ནས་ཕོ་བྲང་དུ་ཕེབས་སྐབས་མ་ཤི་གསོན་པོར་ཡོད་པའི་ཕྲུ་གུ་དེ་རྙེད་སོན་བྱུང་བས། ཁོང་གིས་སྙིང་རྗེས་ཀུན་ནས་བསླངས་ཏེ་ཕྲུ་གུ་དེ་རང་གི་གསོས་ཕྲུག་ཏུ་གཅེས་ཉར་གྱིས་འཚར་ལོངས་གསོ་སྐྱོང་གནང་། འཚོ་བྱེད་གཞོན་ནུ་ནར་སོན་པ་ན་མཚན་སྙན་རབ་ཏུ་འབར་བའི་སློབ་དཔོན་ཞིག་གི་ཞབས་ལ་གཏུགས་ཏེ་ལོ་ངོ་བདུན་ཙམ་གྱི་རིང་གསོ་རིག་གི་གཞུང་ལུགས་ལ་སྦྱངས་པ་བྱས་པས། རིང་པོར་མ་ཐོགས་པར་ཁོང་གི་གཤག་བཅོས་རྨ་ལས་དང་གསོ་དཔྱད་ཀྱི་ལག་རྩལ་སོགས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བས་སྙན་པ་དཀར་པོ་ཡུལ་གྲུ་ཀུན་ཏུ་ཁྱབ་པར་གྱུར་ཏོ། །དུས་དེ་ནས་བཟུང་རྒྱལ་པོ་གཟུགས་ཅན་སྙིང་པོས་གཙོས་རྒྱལ་པོ་དང་རྒྱལ་སྲས་རྣམས་ཀྱིས། འཚོ་བྱེད་གཞོན་ནུ་ཁོང་ཚོའི་མདུན་དུ་བཀུག་སྟེ་ཁོང་གི་གམ་ནས་གསོ་ཐབས་སྨན་བཅོས་གནང་གི་ཡོད། དེ་བཞིན་ལྷ་རྗེ་ཁོང་གནད་ཡོད་ཀྱི་མི་སྣ་གལ་ཆེན་ཚང་མའི་མདུན་དུ་བཅར་ཏེ་གསོ་ཐབས་སྨན་བཅོས་ཀྱི་སྲི་ཞུ་འབུལ་བཞིན་ཡོད་པ་མ་ཟད། ཁོང་ཉིན་རེར་ཐེངས་གསུམ་གྱི་བར་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྐུ་མདུན་དུ་བཅར་ནས་གསོ་ཐབས་སྨན་བཅོས་ཞུ་རྒྱུའི་གོ་སྐབས་ཀྱང་ཐོབ་ཀྱི་ཡོད་པས། ཁོའི་སེམས་ཀྱི་བདེ་སྐྱིད་ཆེ་ཤོས་སྐབས་དེ་དུས་ཐོབ་ཀྱི་ཡོད། དེ་སྔོན་ལྷས་བྱིན་གྱིས་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་བྲག་རྡོ་འཕང་སྟེ་དེའི་ཆ་ཤས་ཀྱིས་ཁོང་གི་ཞབས་ལ་རྨས་སྐྱོན་ཕོག་སྐབས་ཀྱང་། འཚོ་བྱེད་གཞོན་ནུས་གསོ་ཐབས་སྨན་བཅོས་ཞུས་ཏེ་ཁོང་གི་སྙུང་གཞི་གདངས་སྐྱེད་བྱུང་། འཚོ་བྱེད་གཞོན་ནུས་རང་གི་ཉེ་འཁྲིས་སུ་དགོན་པ་ཞིག་ཡོད་ན་དགེ་མཚན་དང་ཕན་ཐོགས་ཆེན་པོ་འདུག་སྙམ་སྟེ། རང་གི་ཨ་མྲའི་ཚལ་དུ་གཙུག་ལག་ཁང་ཞིག་བཞེངས་སྐྲུན་བྱས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་འཁོར་ཉན་ཐོས་དང་བཅས་པ་དེར་གདན་འདྲེན་ཞུས་ཤིང་། གཙུག་ལག་ཁང་དེ་ཉིད་སངས་རྒྱས་ལ་ཕུལ་ནས་བསོད་སྙོམས་གྱ་ནོམ་པ་སྦྱར། སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གཙུག་ལག་ཁང་གི་དབུ་འབྱེད་མཛད་སྒོའི་བྱིན་རླབས་གནང་སྟེ་གསུང་གི་གདམས་པ་གནང་བས། འཚོ་བྱེད་གཞོན་ནུས་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ། ཕྱིས་སུ་རྒྱལ་པོ་མ་སྐྱེས་དགྲས་འཚོ་བྱེད་གཞོན་ནུ་ལ། ངས་ཆོས་ཀྱི་བགྲོ་གླེང་བྱེད་པར་འདོད་པས་སུ་ཞིག་གི་ཞབས་ལ་གཏུགས་ན་ལེགས། ཞེས་བཀའ་འདྲི་ཞུས་པར། ཁོང་གིས་རྒྱལ་པོ་མ་སྐྱེས་དགྲ་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་མཇལ་དུ་ཁྲིད། སྤྱིར་ན་རྒྱལ་པོ་མ་སྐྱེས་དགྲས་ལྷས་བྱིན་གྱི་མ་རུངས་པའི་སློབ་སྟོན་འོག་རང་གི་ཡབ་ཆེན་ཡང་བཀྲོངས་མྱོང་ནའང་། ཕྱིས་སུ་ཁོང་ཁྱིམ་པའི་གྲས་ནས་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སློབ་མ་ཕུལ་དུ་བྱུང་བ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་པར་མ་ཟད། བཀའ་བསྡུ་དང་པོའི་སྐབས་སུ་བླ་ན་མེད་པའི་བྱས་རྗེས་ཀྱང་བཞག་གོ །
ཧང་ངེ་རྫོང་།
ཧང་ངེ་རྫོང་ནི་མཚོ་ལྷོ་ཁུལ་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་ཁོངས་ཀྱི་རྫོང་གཅིག་ཡིན། རྒྱ་སྐད་དུ་ཞིན་ཧེ་རྫོང་འབོད། དེང་སྐབས་བྲག་དཀར་རྫོང་ཞེས་འབོད་མཁན་ཡང་འདུག དེ་ནི་རྫོང་ཁོངས་སུ་མདོ་སྨད་རྫོང་བཞིའི་ཡ་གྱལ་བྲག་དཀར་སྤྲེལ་རྫོང་ཡོད་པས་རེད། རྫོང་ཧྲིལ་བོའི་ས་ཁྱོན་ལ་སྤྱི་ལེ་གྲུ་བཞི་མ ༡༣༡༥༨འདུག ཧང་ངེ་ཞེས་པའི་མིང་འདི༼རྒྱལ་བ་བསོད་ནམས་རྒྱ་མཚོའི་རྣམ་ཐར༽ནང་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད་པས། ཉུང་མཐར་དེང་གི་བར་མིང་འདི་བཀོལ་ནས་ལོ་ངོ་ལྔ་བརྒྱ་ཉེ་བ་ཞིག་འགོར་ཡོད།
ཕྱི་ལོ ༢༠༡༠ལོའི་མི་འབོར་ཞིབ་བཤེར་ལྟར་ན། མི་འབོར ༧༦༠༢༥དང་། བོད་རིགས་ཀྱིས་བརྒྱ་ཆའི་བདུན་ཅུ་དོན་ལྔ་ཙམ་ཟིན་ཡོད།
མཁར་རྫོང་གནས་ཡུལ་རྩྭི་ཀོར་་ཐང་གྲོང་བརྡལ་ཡིན་ཞིང་། རྫོང་ཁོངས་སུ་རྩྭི་ཀོར་ཐང་གྲོང་བརྡལ། ཆུ་སྔོན་གྲོང་བརྡལ། ཧོལ་ཁ་གྲོང་བརྡལ། སེང་ལྡེང་ཡུལ་ཚོ། ཐང་ནག་ཡུལ་ཚོ། ལུང་བཟང་ཡུལ་ཚོ། ཆུ་ཁོལ་ཡུལ་ཚོ། འབྲོང་མཐིལ་ཡུལ་ཚོ། གསེར་ཐང་ཕྱུགས་ར་བཅས་ཡོད།
ཞྭ་ལུ་པ་
ཞྭ་ལུ་པའི་གྲུབ་མཐའ་འམ་བུ་ལུགས་པ་ནི། བསྟན་པ་ཕྱི་དར་སྐབས་དབུས་གཙང་གི་མཁས་པ་བཅུའི་ནང་ནས་ལོ་སྟོན་རྡོ་རྗེ་དབང་ཕྱུག་གི་སློབ་མ་ལྕེ་བཙུན་ཤེས་རབ་འབྱུང་གནས་དང་། རྒྱན་གོང་བཙིགས་པ་གཉིས་མཆོད་ཡོན་ཟུང་གིས་ཞྭ་ལུ་གསེར་ཁང་སྤྱི་ལོ་༡༠༠༣བོད་ཆུ་ཡོས་ལོར་བཏབ། བུ་སྟོན་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་རིན་ཆེན་གྲུབ་ཀྱིས་བཀའ་པོད་བཞིའི་བཤད་གྲྭ་བཙུགས། དེ་ནས་བུ་ལུགས་པ་ཞེས་གྲས། བུ་སྟོན་རིན་ཆེན་གྲུབ(སྤྱི་ལོ་༡༢༩༠— ༡༣༦༣)ནི་གཙང་ཤབ་སྨད་དུ་འཁྲུངས། ཞྭ་ལུ་ཆོས་སྡེར་འཆད་ཉན་ཡུན་རིང་མཛད། རྒྱ་གར་ནས་བོད་དུ་འགྱུར་བའི་གླེགས་བམ་མཐའ་དག་ཞིབ་མོར་དཔྱད་དེ་བསྒྲིགས་རིམ་སྔ་ཕྱི་གཏན་འབེབས་མཛད་དེ་བསྟན་འགྱུར་དེ་རྣམས་གཅིག་ཏུ་བསྟན་པའི་རྩ་ལག་ཏུ་གྱུར། མདོ་སྔགས་གཉིས་དང་རིག་གནས་ཆེ་ཆུང་གི་གཞུང་དང་འགྲེལ་བཤད་བརྒྱ་ཕྲག་དུ་མ་བརྩམས་ཏེ་གསུང་རྩོམ་པོ་ཏི་ཉི་ཤུ་རྩ་དྲུག་ཡོད། ལྷག་པར་དུ་ཁོང་གིས་མཛད་པའི་ཆོས་འབྱུང་ཡོངས་གྲགས་སུ《བུ་སྟོན་ཆོས་འབྱུང》ཞེས་པ་དེར་ཞིབ་འཇུག་གི་རིན་ཐང་ཆེན་པོ་ལྡན་པས་ན་ཤིན་ཏུ་ནས་གྲགས་ཆེ། དགུང་ལོ་སུམ་ཅུ་ཡན་ལ་ཁྲོ་ཕུར་བཞུགས། དེ་ནས་ཞྭ་ལུ་ཀོ་ཤམ་པ་སོགས་ཀྱིས་ཞྭ་ལུར་གདན་དྲངས། རྒྱུད་སྡེ་བཞིའི་སྒྲུབ་མཆོད་སོགས་བཙུགས། ཁོང་ནི་ས་པཎ་གྱི་རྗེས་དང་རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་མ་བྱོན་བར་བོད་ཀྱི་མཁས་པ་ཆེ་ཤོས་ཞིག་ཡིན། ཡོན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་གོང་མས་རྒྱ་ནག་ཏུ་གདན་དྲངས་ནའང་མ་ཕེབས། དེའི་རྒྱུད་འཛིན་རིམ་བྱོན་རྣམས་ལ་ཞྭ་ལུ་པའི་གྲུབ་མཐའ་འམ་བུ་ལུགས་ཞེས་གྲགས།
ཚོགས་གཉིས་
སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་གཞུང་སྤྱིའི་བཤད་སྲོལ། བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་ནི་སྦྱིན་པ་བཏང་བ་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་སྲུང་བ་ལྟ་བུ་དང་། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་སྒོམ་པ་དང་། སྟོང་ཉིད་ཀྱི་ལྟ་བ་རྟོགས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། དེ་ཡང་ཞིབ་ཙམ་ཞུས་ན་ཆོས་གཟུགས་ཀྱི་སྐུ་གཉིས་སྒྲིབ་པའི་ཐབས་སུ་གྱུར་བའི་དགེ་བ་དང་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་ཅི་རིགས་ཀྱིས་བསྡུས་པ་ནི་ཚོགས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་ནོ། དེ་ལ་དབྱེ་ན་བསོད་ནམས་ཀྱི་ ཚོགས་དང། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་གཉིས་སོ། །བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་ནི་མཆོད་སྦྱིན་ལ་སོགས་པ་འབྲས་བུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གཟུགས་སྐུ་སྒྲུབ་བྱེད་ཀྱི་དཀར་པོ་དགེ་བའི་ལས་དེ་ཡིན། དེ་ཡང་རང་རྒྱུད་སྨིན་པར་བྱེད་པའི་ཕར་ཕྱིན་དྲུག་ལས། སྦྱིན་པ། ཚུལ་ཁྲིམས། བཟོད་པ་གསུམ་ནི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་དང། སངས་རྒྱས་ཀྱི་གཟུགས་སྐུ་སྟེ་སྤྲུལ་པའི་སྐུ་དང་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་གཉིས་སྒྲུབ་བྱེད་ཀྱི་རྒྱུའོ། །ཇི་སྐད་དུ། དབུ་མ་འཇུག་པར། སྦྱིན་སོགས་ཆོས་གསུམ་འདི་དག་ཕལ་མོ་ཆེ། །བདེ་བར་གཤེགས་པས་ཁྱིམ་པ་རྣམས་ལ་བསྔགས། །བསོད་ནམས་ཞེས་བྱའི་ཚོགས་ཀྱང་དེ་ཉིད་དེ། །སངས་རྒྱས་གཟུགས་ཀྱི་བདག་ཉིད་སྐུ་ཡི་རྒྱུ། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་རོ། །ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ནི་སྟོང་ཉིད་བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱིས་རྩིས་ཟིན་པའི་འབྲས་བུ་ཡེ་ཤེས་ཆོས་སྐུ་ཐོབ་པར་བྱེད་པའི་ཟག་མེད་དགེ་བའི་ཚོགས་དེ་ཡིན། དེ་ཡང་རང་རྒྱུད་སྨིན་པར་བྱེད་པའི་ཕར་ཕྱིན་དྲུག་ལས། བསམ་གཏན་དང་ཤེས་རབ་གཉིས་ནི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་དང། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་སྐུ་སྟེ། ཡེ་ཤེས་ཆོས་སྐུ་དང་ངོ་བོ་ཉིད་སྐུ་གཉིས་སྒྲུབ་བྱེད་ཀྱི་རྒྱུའོ། །ཇི་སྐད་དུ། 《རིན་ཆེན་ཕྲེང་བ》ལས་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་གཟུགས་ཀྱི་སྐུ། བསོད་ནམས་ཚོགས་ལས་འཁྲུངས་པ་སྟེ། །ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ནི་མདོར་བསྡུས་ན། །རྒྱལ་པོ་ཡེ་ཤེས་ཚོགས་ལས་འཁྲུངས། །དེ་ལྟ་བས་ན་ཚོགས་འདི་གཉིས། །སངས་རྒྱས་ཉིད་ནི་ཐོབ་པའི་རྒྱུ། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་རོ། །ཕར་ཕྱིན་དྲུག་ལས་བརྩོན་འགྲུས་ནི་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་གཉིས་ཀའི་རྒྱུ་ཡིན་ཏེ། 《དབུ་མ་འཇུག་པར》ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་བརྩོན་འགྲུས་རྗེས་འགྲོ་བཞིན། །བསོད་ནམས་བློ་གྲོས་ཚོགས་ནི་གཉིས་ཀྱ་རྒྱུ། ཞེས་གསུངས། །རྒྱུ་ཚོགས་གཉིས་བསགས་པས་འབྲས་བུ་སྐུ་གཉིས་སུ་གྲངས་ངེས་པ་ཡིན། ཚོགས་འདི་གཉིས་མ་རྫོགས་ན། དག་པ་གཉིས་ལྡན་གྱི་སངས་རྒྱས་ཐོབ་པའི་ཐབས་མེད། དེ་བཞིན་དུ་ཚོགས་གཉིས་ཡོངས་སུ་མ་རྫོགས་ན། དག་པ་གཉིས་ལྡན་གྱི་སངས་རྒྱས་ཐོབ་པའི་ཐབས་མེད། དེ་བཞིན་དུ་ཚོགས་གཉིས་ཡོངས་སུ་མ་རྫོགས་པར། སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་དོན་མ་ནོར་བ་དེ་ཡང་རྒྱུད་ལ་སྐྱེ་མི་ནུས་ཏེ། མདོ་ལས། ཇི་སྲིད་ཚོགས་གཉིས་དམ་པ་དེ་ནི་མ་རྫོགས་པར། །དེ་སྲིད་སྟོང་ཉིད་དམ་པ་དེ་ནི་རྟོགས་མི་བྱེད། །ཅེས་གསུངས་སོ། །
མཚོ་ལྷོ་ཁུལ
མཚོ་ལྷོ་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་ནི（Colho Poirig Ranggyong Kü，威利：mtsho-lho bod-rigs rang-skyong-khul）སྤྱི་ལོ ༡༩༥༣ལོར་བཙུགས་ཤིང་། ཐོག་མའི་ཆར་རང་སྐྱོ་ལྗོངས་འབོད། སྤྱི་ལོ ༡༩༥༥ལོར་རང་སྐྱོང་ཁུལ་དུ་མིང་བསྒྱུར་བྱས། རང་སྐྱོང་ཁུལ་གནས་ཡུལ་ལམ། རྒྱལ་ས་ནི་ཆབ་ཆ་གྲོང་བརྡལ་ཡིན།
ས་ཁྱོན ༤༣,༣༧༧.༡༡ཡོད་ཅིང་། སྤྱི་ལོ ༢༠༡༠ལོར་ཁྱོན་བསྡོམས་མི་འབོར ༤༤༡༧༠༠དང་། རྒྱ་རིགས ༡༠༩༢༦༢ གྲངས་ཉུང་མི་རིགས ༣༣༡༩༩༥དང་། དེའི་ཁྲོད་བོད་རིགས ༢༩༢༨༨༨ ཁ་ཆེ ༣༠༢༠༣ ཧོར་རིགས ༣༩༩༡ ཟ་ལར ༡༠༤༠ སོག་རིགས ༣༠༩༦ གཞན་དག ༧༧༧བཅས་འདུག
ཁུལ་ཁོངས་སུ་རྫོང་ལྔ་ཡོད། རེ་རེ་བཞིན་གཤམ་གསལ།
༡ ཆབ་ཆ་རྫོང་། (རྒྱ་སྐད་དུ་གུང་ཧོ་རྫོང་།) ༢ ཁྲི་ཀ་རྫོང་། (རྒྱ་སྐད་དུ་ཀོས་ཏི་རྫོང་།)༣ མང་ར་རྫོང་། (རྒྱ་སྐད་དུ་ཀོས་ནན་རྫོང་།)༤ གད་པ་སུམ་མདོ་རྫོང་།(རྒྱ་སྐད་དུ་ཐུང་ཏེ་རྫོང་།) ༥ ཧང་ངེ་རྫོང(རྒྱ་སྐད་དུ་ཞིན་ཧེ་རྫོང་།)བཅས་ཡིན།
1.      མཚོ་ལྷོ་ཆབ་ཆ་ནི་མཚོ་ཆེན་ཁྲི་ཤོར་རྒྱལ་མོ་སྟེ་མཚོ་སྔོན་པོའི་ལྷོ་ངོས་སུ་གཞིས་ཆགས་ཤིང་། གནའ་བོའི་དུས་སུ་བོད་ཀྱི་ལྡོང་རིགས་འཚོ་སྡོད་བྱེད་ས་དང་སྤྱི་ལོ་དུས་རབས་གསུམ་པ་ཙམ་ནས་བོད་ཀྱི་རུས་ཆེན་སྒ་འ་ཞ་རྒྱལ་ཕྲན་གྱི་རྟེན་གཞི་གཙོ་བོ་ཡིན། ཤར་ཕྱོགས་མཚོ་ཤར་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ས་ཁོངས་དང་རྨ་ལྷོ་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་དང་འབྲེལ་ཞིང་། ལྷོ་ཕྱོགས་མགོ་ལོག་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་གྱི་རྨ་སྟོད་དང་རྨ་ཆེན་ལ་འབྲེལ་ཡོད། ནུབ་ཕྱོགས་མཚོ་ནུབ་བོད་རིགས་སོག་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་གྱི་དུར་ལམ་རྫོང་དང་ས་འདྲེས་ཡིན་ལ་། བྱང་ཕྱོགས་མཚོ་སྔོན་པོ་དང་མཚོ་བྱང་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་དང་ས་འབྲེལ་ཡིན། རྨ་ཆུའི་བཞུར་རྒྱུན་གྱི་དབང་གིས་མཚོ་ལྷོའི་ས་ཁོངས་ཕྱོགས་གཉིས་སུ་བགོས་ཡོད་དེ། རྨ་ཆུའི་བྱང་རྒྱུད་དུ་གསེར་ཆེན་རྫོང་ངམ་ཆབ་ཆ་རྫོང་དང་བྲག་དཀར་རྫོང་ངམ་ཧང་ངེ་རྫོང་གཉིས་ཡོད་ལ། རྨ་ཆུའི་ནང་ལུང་དུ་ཁྲི་ཀ་རྫོང་དང་མང་ར་རྫོང། འབའ་རྫོང་ངམ་གད་པ་སུམ་མདོ་རྫོང་བཅས་ཡོད།
མང་ར་རྫོང་མགོ་མང་གྲོང་རྡལ་འབྲོག་རུ་སྡེ་བ་ནི། ཁྲི་ཀ་སྟོང་ཆེ་དཔོན་པོའི་ཁྱབ་ཁོངས་ནས་འབྲོག་ཕྱོགས་སུ་མཆེད་ཡོང་བའི་འབྲོག་རུ་གོང་ཞོལ་གཉིས་ལ་འབྲོག་རུ་དཔོན་པོས་མགོ་འཛིན་བྱེད་ལ་བན་མཚེར་ཚོ་བ་འབྲོག་རུ་དང་སྐྱིད་སྡུག་གཅིག་ཡིན།  འབྲོག་རུ་གོང་མར་འབྲོག་རུ་ཤ་རྒྱ་ཚོ་བ་གཙོ་བྱས་པའི་ནོག་གེ་དང་འཇའ་མོ་ཚང་། བེ་ཁུ་ཚོ་བ་དང་ཐར་ཤུལ། ཁྱུང་ཚང་བཅས་ལ་དེང་སང་ཧྲེ་བཞི་རུ་བགོས་ཡོད། འབྲོག་རུ་ཞོལ་མ་ན་འབྲོག་རུ་དཔོན་ཚང་དང་སྟོང་སྐོར། མར་ནང་ཚང་། འུ་སུན་ཚོ་བ་སོགས་ཡོད་པའི་འབྲོག་རུ་སྡེ་བ་ཁྲི་ཀ་མེར་གན་དགོན་པ་དང་ཁྱུང་མོ་དགོན་པའི་ལྷ་སྡེ་ཡིན་སྟབས། ཚོ་བ་ཁ་ཤས་བོན་ལུགས་ཡིན་ལ་ཁ་ཤས་བན་ལུགས་ཡིན། ལོ་རེའི་ཧོར་ཟླ་དྲུག་པའི་ཚེས་བཅོ་ལྔ་ནི་འབྲོག་རུ་བན་བོན་གཉིས་ཀྱིས་དུས་གཅིག་ལ་རི་གཅིག་གི་སྟེང་དུ་ལབ་ཙེ་གཅིག་བསྟོད། དེ་ལ་སྟག་གདོང་ལབ་ཙེ་ཟེར། དེ་ཡང་བོད་ཁམས་སུ་བན་བོན་རིས་མེད་ཀྱི་བསྟན་པར་བརྩི་བསྲུང་བྱེད་པའི་ཐུན་མིན་ཁྱད་ཆོས་ལྡན།
ཞེས་འབྲོག་རུ་བློ་བཟང་ཆོས་དར་གྱིས་མདོར་བསྡུས་ཀྱི་ཚུལ་དུ།
གོ་རམས་པའི་ལོ་རྒྱུས།
ལོ་ངོ་ཉི་ཤུའི་སྟོང་བསམས་།
ཤིང་བཟའ་སྐལ་བཟང་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་མཚན་
ཤིང་བཟའ་སྐལ་བཟང་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་མཚན་ནི་ཤིང་བཟའ་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་བ་ཡིན་ལ།ཁོང་ནི་སྤྱི་ལོ༡༩༢༥ལོའི་ཟླ༡༢བའི་ཚེས༡༥ལ་མཛོད་སྒེ་ཨ་སྐྱི་ཞེས་པའི་སྡེ་བར་ཡབ་རྟ་འགྲིན་སྐྱབས་དང་ཡུམ་རིག་འཛིན་འཚོ་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་འཁྲུངས།ཁོང་གིས་གསོ་རིག་ཕྱོགས་ལ་མཁན་པོ་ངག་དབང་དཔལ་བཟང་བོའི་མདུན་ནས་ཁམས་ཕྱོགས་ཀྱི་རྒྱུད་བཞིའི་ཁྲིད་རྒྱུན་ལས་མཚོན་རྨ་མ་གཏོགས་ཆ་ཚང་གསན།གཞན་ཡང་སློབ་དཔོན་གྱི་བདུད་རྩིའི་བུམ་པ།སུམ་སྟོན་གྱི་འབུམ་ནག་གསལ་སྒྲོན།བྱང་བ་རིག་ལྡན་ཆེན་པོའི་རྒྱུད་ཆུང་གསུམ་གྱི་འགྲེལ་བ།སྐྱེམས་པའི་རྒྱུད་བཞིའི་འགྲེལ་བ།བྱང་བ་བཀྲ་ཤིས་དཔལ་བཟང་གི་ཕྱི་རྒྱུད་འགྲེལ་བ།འཕགས་སྟོན་ཤཱཀྱ་མགོན་པོའི་རྒྱུད་འགྲེལ།གླིང་སྟོད་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོའི་རྒྱུད་འགྲེལ།རོ་བཀྲ་གསར་བའི་འབྲི་སྟངས་སོགས་ལ་ལྟ་རྟོགས་དང་དཔྱད་བསྡུར་བྱས།ཁམས་ཕྱོགས་ཀྱི་སྨན་པ་བཀྲ་ཤིས་དཔལ་བ་ལས།སི་ཏུའི་ཀྲུང་དབྱིའི་རྩ་བརྟག་དང་ལྕེ་བརྟག་རྒྱ་ཡིག་ལས་བསྒྱུར་བ་འགའ་བསླབས།
བཤེས་གཉེན་ཆེན་པོ་བློ་བཟང་ཚུལ་ཁྲིམས་རྒྱ་མཚོའི་མདུན་ནས་དཔལ་ལྡན་རྒྱུད་བཞིའི་རྩ་རྒྱུད་དང་བཤད་རྒྱུད།ཕྱི་མ་རྒྱུད་ཀྱི་ལུང་དང་རིག་གནས་ཆུང་བ་ལྔ་ལ་གསན།གཞན་ཡང་།ཁྲོ་ཁོའི་རྟ་དཀར་སྨན་པ།ཆུ་བི་ཤོ་རྒྱ་ལི་སྨན་པ་སོགས་སྨན་པ་གྲགས་ཅན་མང་བོའི་ཉམས་མྱོང་དང་ལག་ལེན་མན་ངག་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་གུས་པས་ཞུ་ལེན་བྱས།ཕྱིས་སུ་སྨན་སྦྱིན་རྒྱ་ཆེར་མཛད་པས་འགྲོ་བ་ཁྲི་ཕྲག་དུ་མ་དུས་མིན་འཆི་བའི་འཇིགས་པ་ལས་བསྐྱབས་ཏེ་ཕན་པ་རྒྱ་ཆེན་པོ་ཐོབ་པ་དང་སྨན་གྱི་སློབ་མའང་མང་དུ་བྱོན། ཁྱད་པར་དུ་རེབ་གོང་སྟོད་སྨད་ཀྱི་ཉམ་ཐག་གི་ནད་པ་རྣམས་ཐུགས་ལ་བཏགས་ནས་མཁན་ཆེན་ཁྲོ་རུ་ཚེ་རྣམ་མཆོག་རེབ་གོང་དུ་གདན་ཞུ་གནང་སྟེ་དངུལ་ཆུ་བཙོ་བཀྲུ་ཆེན་མོ་འདུལ་སྦྱོང་གི་ལག་ལེན་བརྒྱུད་སྤེལ་གནང་བ་དང་།མུ་ཏིག་བདུན་ཅུ་དང་རིན་ཆེན་གྲང་སྦྱོར་སོགས་ཤིན་ཏུ་དཀོན་པའི་རིན་ཆེན་སྐོར་གྱི་སྨན་སྣ་ཁག་ཅིག་གསར་དུ་བཟོས་པས་མཛད་རྗེས་བླ་ན་འཕགས།
གསུང་རྩོམ་སྐོར་ལ།སྐུ་ཚེ་སྟོད་ལ་གསུང་རྩོམ་སྣ་ཚོགས་པོད་བདུན་ཙམ་མཛད་ཡོད་ཀྱང་དུས་འགྱུར་གྱིས་ཚང་མ་བརླགས་ཚར།སྐུ་ཚེ་སྨད་ལ་《སོག་བོད་ཆོས་འབྱུང》པོད་ཆེན་གཅིག《མེས་པོའི་ཞལ་ལུང》རྩོམ་འཕྲོ་ཅན།གྲུབ་མཐའ་སྣ་ཚོགས་དང་དབང་བཤད་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་ཟིན་བྲིས་པོད་ཆུང་གཅིག་ཡོད།གསུང་རྩོམ་ཐོར་བའི་རིགས་བརྒྱ་ལྷག་ཡོད།གསོ་རིག་སྐོར་ལ་མན་ངག་རྒྱུད་ཀྱི་འགྲེལ་བ་རྩོམ་འཕྲོ་ཅན།《ཆུ་མདོའི་ནང་དོན་ཉེར་མཁོའི་སྡོམ་བསྡུས》《སྨན་སྦྱོར་ཐོར་བུའི་སྐོར》《རྩི་ཤིང་འཁྲུངས་དཔེ》《སྨན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་མདོར་བསྡུས》《རྩ་རྒྱུད་དུ་བསྟན་པའི་བཤད་རྒྱུད་བསྡུས་དོན་ནང་གི་གཉིས་པ་ལུས་གནས་ནང་དོན་མདོར་བསྡུས》《བྱིས་ནད་བརྟག་ཐབས》《སྨན་གཏོང་ཐབས་ཀྱི་མན་ངག་ཟབ་མོ》སོགས་གསུང་རྩོམ་མི་འདྲ་བ་བརྒྱ་ཕྲག་ལྷག་གནང་སྟེ་གངས་ཅན་གསོ་བ་རིག་པའི་བསྟན་པ་ཕྱོགས་མཐར་རྒྱས་པར་མཛད།
གཅོད་ལུགས
གཅོད་ལུགས་པ གཅོད་ལུགས་པ་ནི་ཞེ་བྱེད་པའི་ཡ་གྱལ་ཞིག་ཡིན་པས་ཐོག་མར་ཕ་དམ་པ་སངས་རྒྱས་ནས་སྤེལ་བ་ཡིན། གྲུབ་མཐའ་དེ་ཤེར་ཕྱིན་མན་ངག་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེ་བུ་ཆུང་ངུའི་སྐབས་ཚེ་འདིའི་རྣམ་ཤེས་གཅོད་པ། འབྲིང་གི་སྐབས་འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་གཅོད་པ། ཆེན་པོའི་སྐབས་རང་དོན་ཡིད་བྱེད་དང་། བདག་འཛིན་གཉིས་གཅོད་པ་ལ་ཟེར། ཡང་དེར་སྤྱོད་ཅེས་ཀྱང་བྱ་སྟེ། རྒྱལ་བའི་སྲས་ཀྱི་ཉམས་ལེན་ཐབས་ཤེས་ཀྱི་ལམ་ལ་སྤྱོད་པས་ན་དེ་ལྟར་དུ་གྲགས། གཅོད་ཀྱི་གདམས་པ་འདི་ཕ་དམ་པ་སངས་རྒྱས་བོད་དུ་སྔ་ཕྱིར་ལན་ལྔ་བྱོན་པར་གྲགས་པ་ལས་ལན་གསུམ་པ་བྱོན་པའི་དུས་སུ་གཙང་དུ་སྐྱོ་སྟོན་བསོད་ནམས་བླ་མ་དང་། ཡར་རླུང་སེར་པོས་རང་གི་ཉེ་གནས་སྨྱོན་པ་སེ་རོང་དང་དེས་རྩེ་སྟོན་སུམ་སྟོན་གཉིས་ལ་གདམས་ངག་གནང་། རྩེ་སྟོན་གྱིས་གཉན་སྟོན་ལ་གནང་། སུམ་སྟོན་གྱིས་སྐལ་ལྡན་སྲས་མོ་དང་། གཙང་སྟོན་དེས་གཉན་སྟོན་སོགས་ལ་གཅོད་ཀྱི་གདམས་པ་གནང་བ་དེ་དག་ལ་ཕོ་གཅོད་ཅེས་གྲགས། སྐྱོ་སྟོན་བསོད་ནམས་བླ་མས་མ་གཅིག་ལབ་སྒྲོན་ལ་གཅོད་ཀྱི་གདམས་པ་གནང་། དེ་ནས་བརྒྱུད་པ་ལ་མོ་གཅོད་ཅེས་གྲགས། མ་གཅིག་ལབ་སྒྲོན་ནི་ཡབ་ཆོས་བླ་དང་། ཡུམ་ཀླུ་མོ་འབུམ་ལྕོག་གཉིས་ཀྱི་སྲས་མོར་གཡེ་ལབ་གྲོང་ཚོ་མེ་མོར་འཁྲུངས། ཁོང་གི་འཁྲུངས་འདས་ལ་བཤད་སྲོལ་མང་ནའང་། མང་ཆེ་བའི་ངོས་འཛིན་ནི་སྤྱི་ལོ་༡༠༣༡ནས་༡༡༢༩བར་ཡིན་པར་བཞེད། གཏེར་བཏོན་གྲྭ་པ་མངོན་ཤེས་ཅན་ལས་རབ་ཏུ་བྱུང་། ཕ་དམ་པ་སངས་རྒྱས་དང་མཇལ་ནས་གཅོད་ཀྱི་གདམས་པ་ཐོབ། སྐྱོ་སྟོན་བསོད་ནམས་བླ་མ་ལའང་གཅོད་ཞུས། སྐབས་ཤིག་ལ་རྒྱ་གར་པ་ཐོད་པ་འབབ་རེ་བྱ་བ་དང་བཟའ་མི་བྱས་ཏེ་སྲས་གསུམ་དང་སྲས་མོ་གཉིས་བྱུང་། སྐུ་ཚེ་སྨད་ལ་ཟངས་རི་མཁར་མར་ཕུ་སོགས་སུ་སྒྲུབ་པ་མཛད། སློབ་མ་གྲུབ་ཐོབ་ཕོ་མོ་ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག་བྱུང་། གཅོད་ཀྱི་ངོ་བོ་ནི། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་དུ་ཕྱིན་པ་སྔགས་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་སྤྱོད་པ་སྟེ། གདམས་པའི་ཁུངས་ཡུམ་རྒྱས་འབྲིང་བསྡུས་གསུམ་དང་ལྷག་པར་དུ་མདོ་སྡུད་པ་ཡིན་པར་ངེས་ལ་ཁྱད་པར་དུ་གཅོད་ཀྱི་ཉམས་ལེན་གྱི་རྒྱུ་བཞི་དང་ལྡན་ལ། དང་པོ། སྟོང་ཉིད་ཀྱི་ལྟ་བ་སྒོམ་པ་དང་། གཉིས་པ། བྱམས་སྙིང་རྗེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་པ་སྒོམ་པ་སྟེ། དེ་གཉིས་ཞི་གཅོད་ཀྱི་ཉམས་ལེན་དངོས་གཞི་ཡིན། གསུམ་པ། ལམ་གྱི་རྩ་བ་བཤེས་གཉེན་བརྟེན་པ་དང་། བཞི་པ། སྐྱབས་འགྲོ་ཚོགས་ཞིང་ཡན་ལག་བདུན་པ་མཎྜལ་དབུལ་བ(དེ་གཉིས་ནི་ཉམས་ལེན་གྱི་སྔོན་འགྲོ་ཡིན)རྣམས་ཡིན་ལ་དེ་འདྲའི་རྒྱུ་བཞི་དང་ལྡན་པའི་ཆོས་འདི་དག་བདུད་བཞིས་ཐུབ་པར་དཀའ་བ་དང་། གཅོད་ཀྱི་གདམས་པ་འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཐབས་ཀྱི་ཉམས་ལེན་སྲིད་ཞིའི་རྒུད་པ་འཇོམས་པའི་སྟོབས་དང་ལྡན་པར་བསྟན་ནོ། མདོར་ན། བྱམས་སྙིང་རྗེ་དང་། སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ལྟ་བ་བསྒོམས་པ་དེ་དངོས་གཞི་ཡིན། ལུགས་འདི་པ་རྣམས་ནི་དུར་ཁྲོད་དང་། མ་མོའི་ཁྱིམ། དབེན་གནས་སོགས་སུ་མཚན་མོར་ཉམས་སུ་བླངས་ན་བོགས་ཐོན་པ་བཤད་ལ། ཐོག་མར་བློ་སྦྱངས་ཏེ་དུས་སུ་སླེབས་ན་ལུས་དངོས་སུ་བྱིན་པ་ལའང་འཇིག་སྐྲག་མི་སྐྱེ་བ་ཡིན། གཅོད་ལུགས་འདི་གྲུབ་མཐའ་ཀུན་ལ་དར་ཁྱབ་ཆེ་ཞིང་ཕྱིས་སུ་རང་རང་གི་གྲུབ་མཐའ་ལྟ་བ་སྒོམ་ཚུལ་ཅི་རིགས་སུ་བཤད་པའང་ཡོད་དོ།
ཟླ་༡༢ཚེས་༢༡ཉིན་
ཟླ་༡༢ཚེས་༢༡ཉིན་ནི་སྤྱི་ལོའི་ལོ་གཅིག་གི་ནང་གི་ཉི་མ་༣༥༥པ་ཡིན། ལོ་མཇུག་ལ་ད་དུང་ཉིན་༡༠ཡོད།
ཀླུ་ཤོད་ཕུན་ཚོགས་སེང་གེ་
ཀླུ་ཤོད་ཕུན་ཚོགས་སེང་གེ་	ཁོང་ནི་རབ་བྱུང་བཅུ་གསུམ་པའི་ཆུ་མོ་སྦྲུལ་ལོ་སྟེ་སྤྱི་ལོ 1773 ལོར་མདོ་སྨད་ཀླུ་ཤོད་སྐྱིད་ཚར་ཡབ་རྡོ་རྗེ་ཚེ་བརྟན་དང་། ཡུམ་སྒྲོལ་མ་འཚོ་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་སྐུ་འཁྲུངས། རབ་བྱུང་བཅུ་བཞི་པའི་ཤིང་ཕོ་འབྲུག་ལོ་སྟེ་སྤྱི་ལོ 1844 ལོར་སྐུ་གཤེགས། ཁོང་དགུང་ལོ་བཅུ་དགུ་པར་ཁྱིམ་ཐབས་སྤངས་ཏེ་བྲོས་སྟབས་ཀྱིས་བླ་བྲང་བཀྲ་ཤིས་འཁྱིལ་དུ་ཕེབས་ཏེ་ཆོས་སྒོར་ཞུགས། ཧོར་ཚང་གསེར་ཁྲི་རིན་པོ་ཆེ་དང་། རྐང་ཚའི་མཁས་མཆོག་སོགས་ལ་བསྟེན་ནས་བསྡུས་གཞུང་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་གཞུང་ལ་ཐོས་བསམ་ནན་ཏན་དུ་མཛད། དགེ་འདུན་ཉི་ཤུ་ཆེན་མོ་དང་། དྲང་ངེས་རྣམ་འབྱེད་ཆེན་མོ། ཕར་ཕྱིན་ཆ་ཚང་། དབུ་མ་ལུང་རིགས་སྒྲོན་མེ། མཛོད་ཊིཀ་ཐར་ལམ་གསལ་བྱེད་བཅས་ཐུགས་ལ་བཟུང་སྟེ་སྐྱོར་སྦྱངས་ཡུན་དུ་གནང་། འཛིན་གྲྭའི་སྐྱོར་དཔོན་ཡུན་རིང་དུ་མཛད། མཁས་དབང་རིགས་གྲྭའི་བློ་བཟང་ལས་སྒྲ་སྡེབ་སྦྱོར་སྙན་ངག་བཅས་དང་། དགེ་བཤེས་ཆོ་ཧོར་སྦྱིན་པ་ལས་ས་རིས་ཡོངས་རྫོགས་བསླབས། གུང་ཐང་འཇམ་པའི་དབྱངས་ལས་འདུལ་བའི་མཐའ་དཔྱོད་དང་འདུལ་བ་མདོ་རྩ་བཅས་ལ་ཐུགས་གཉེར་ལེགས་པར་མཛད་ཅིང་རྡོ་རམས་པའི་མཚན་བཏགས་བཞེས། གྲྭ་ཚང་དགེ་བསྐོས་དང་། དུས་འཁོར་གྱི་ཁྲི། རྒྱུད་པའི་ཁྲི། གདན་སའི་ཁྲི་བཅས་ལ་རིམ་གྱིས་བཞུགས་ནས་སྐབས་སུ་བབས་པའི་མཛད་སྒོ་ཐམས་ཅད་ལེགས་པར་གྲུབ། ཁྲི་ཟུར་ནས་མཛོད་དགེ་དགོན་གསར་དང་བདེ་མོ་ཐང་གཉིས་ཀར་མདོ་སྔགས་ཀྱི་འཆད་ཉན་བསྐྱངས། དེ་ལྟར་བསྟན་འགྲོའི་དོན་ཆེན་ལེགས་པར་གྲུབ་སྟེ་དགུང་ལོ་དོན་གཉིས་པར་དགོངས་པ་ཆོས་དབྱིངས་སུ་གཤེགས། ཁོང་ནི་བླ་བྲང་བཀྲ་ཤིས་འཁྱིལ་གྱི་གདན་རབས་སོ་བདུན་པ་ཡིན་ནོ།།
ཁ་ཆེའི་ཡུལ་
ཁ་ཆེའི་ཡུལ།
གོང་དུ་སོང་ཟིན་པའི་ཀསྨི་ར་ཞེས་པའི་འགྲེལ་བཤད་དེར་གཟིགས།
༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
ཚོགས་ལམ་གྱི་ཡན་ལག་ལྔ་
ཚུལ་ཁྲིམས་སྲུང་བ། དབང་པོའི་སྒོ་སྡོམ་པ། ཟས་ཀྱི་ཚོད་རིག་པ། ནམ་གྱི་ཆ་སྟོད་སྨད་ལ་མི་ཉལ་བར་རྣལ་འབྱོར་ལ་བརྩོན་པ། དྲན་ཤེས་ལྡན་པས་དགེ་བ་ལ་རྩེ་གཅིག་ཏུ་གནས་པར་དགའ་བ།
ཧང་ངེ་ལྷ་སྡེ
ཧང་ངེ་ནི་ཧང་ངེ་རྫ་ལུང་ཐང་གསུམ་གྱི་སྤྱི་མིང་སྟེ། མདོ་སྨད་མཚོ་སྔོན་པོའི་ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་གནས་ཤིང་། ཧང་ཆུ་བསིལ་མ་ཧང་ངེ་རི་རྒན་གྱི་གཡོན་ལུང་བརྒྱུད་ནས་རྨ་ཀློང་ཕྱུག་མོར་དལ་གྱིས་འབབ་བཞིན་ཡོད། ཡུལ་འདིར་འབྲོག་སྡེ་ཆེན་པོ་མང་བོ་གནས་སྡོད་བྱས་ཡོད། དཔེར་ན། ཤ་བྲང་ཚོ་དྲུག་དང་སྒོ་མེ་སྟོད་མ། ད་དུང་ཧང་ངེ་རྫོང་ཁུངས་སུ་བོང་སྟག་གོང་མ། རྒྱ་བཟའ་དང་ལོ་བ། སྔགས་ས་དང་སྟོད་པ། རྟོགས་ལྡན་སོགས་གང་མང་ཡོད།
དེའི་ཁྲོད་དུ་ཧང་ངེ་ལྷ་སྡེའམ། ཨ་ཚོགས་ལྷ་སྡེ་ནི་ཧང་ངེ་ཐང་ངམ། རྩ྄ི་ཀོར་ཐང་རྟེན་གཞིར་གྱུར་བའི་འབྲོག་སྡེ་ཆེན་པོ་གཅིག་ཡིན་ལ། རྒྱའི་ཡིག་ཚང་ཁག་ཏུ་མཚོ་སྔོན་པོའི་ནང་ལུང་ཤོག་བརྒྱད་ཀྱི་གྲས་སུ་འདུག སྐབས་དེར་ལྷ་སྡེའམ། གོང་བ་ལྷ་སྡེ་གང་རུང་དུ་འབོད།
གནས་འདིར་རྒྱལ་བ་བསོད་ནམས་རྒྱ་མཚོ་ཞབས་ཀྱིས་བཅགས་ཤིང་བྱིན་གྱིས་བརླབས་མྱོང་བར་མ་ཟད། རྒྱལ་དབང་ལྔ་བ་ཆེན་མོ་མཆོག་གིས་ཧང་ངེ་སྟོད་ལུང་ཆུ་འགག་ཏུ་བཀའ་ཆོས་ཀྱང་བསྩལ་མྱོང་བས། ཆུ་འགག་བཞུགས་ཁྲི་ནི་གནས་འགངས་ཆེན་ཞིག་དང་། ད་དུང་མདོ་སྨད་རྫོང་བཞིའི་ཡ་གྱལ་བྲག་དཀར་སྤྲེལ་རྫོང་ཡང་གནས་འདིར་ཡོད།
བོ་དོང་བ་
བོ་དོང་བ བོ་དོང་བཤད་གྲྭ་ཆེན་པོ་བྱུང་བས་མཁས་གྲུབ་མང་པོ་ཐོན། ལྷག་པར་དུ་བོ་དོང་ཕྱོགས་ལས་ཕྱོགས་ལས་རྣམ་རྒྱལ(སྤྱི་ལོ་༡༣༧༥— ༡༤༥༡)ཡང་དེའི་མཁས་པ་ཡིན། མཁན་ཆེན་དེའི་མཚན་གྱི་རྣམ་གྲངས་སུ་འཇིགས་མེད་གྲགས་པ་དང་། ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་མཚན་སོགས་ཡོད། མདོ་སྔགས་རིག་གནས་ཐམས་ཅད་ཐུགས་སུ་ཆུད་པས་གྲགས་པ་ཆེ། ཁྱད་པར་དུ་སྙན་ངག་ལ་མཁས་པའི་ཕུལ་དུ་བྱུང་བར་གྱུར། 《དེ་ཉིད་འདུས་པ》སོགས་པོ་ཏི་བརྒྱར་ལོངས་པ་བརྩམས་པས་བོད་དུ་བསྟན་བཅོས་མང་ཤོས་ཡིན། གཡག་སྡེ་པཎ་ཆེན་དང་རོང་ཊཱི་ཀ་པ་གཉིས་ཀ་རྩོད་པས་ཕམ། ངམ་རིང་དུ་ས་པཎ་གྱི《ཚད་མ་རིགས་གཏེར》ལ་དགག་པ་མཛད་པར་མཁས་གྲུབ་རྗེས་སྐུ་ན་ཕྲ་དུས་རྩོད་པས་བཅོམ་པར་བྱས། རྗེ་རིན་པོ་ཆེ་དངོས་སུ་མ་མཇལ་ཡང་མོས་པས་ཞུ་ཡིག་ཕུལ་འདུག དཔལ་མོ་ཆོས་སྡིངས་སོགས་དགོན་སྡེ་ཁ་ཤས་བཏབ་ནས་དེར་འཆད་ཉན་མཛད་པས། བོ་དོང་བའི་གྲུབ་མཐའ་དར། འོན་ཏེ་ཡུན་རིང་གནས་མེད་དོ།
བོད་ལུགས་གསོ་རིག་ལས་ལྕེའི་མདོག་ལ་བརྟག་ཐབས་
གཅིག ལྕེ་མདོག་དམར་པོ།
ལྕེའི་མདོག་དམར་པོ་ཆགས་པ་ནི་ཁྲག་དང་མཁྲིས་པའི་རང་མདོག་དང་། རླུང་འཕེལ་བ་དང་འཁྲུགས་པ་གང་རུང་དུ་གྱུར་ན་ཡང་ལྕེ་མདོག་དམར་པོ་མངོན། གཞན་དོན་སྣོད་དང་ལྡན་འདུས་ཀྱི་ནད་ཁ་ཤས་ཤིག་ལའང་ལྕེ་མདོག་དམར་པོ་འབྱུང་། ལྕེ་མདོག་དམར་དྲག་ན་ཚ་བའི་རྟགས་དང་། ལྕེ་མདོག་དམར་ལ་ངོ་བོ་སྐམ་པ་ཕོ་བར་གནོད་པ་བྱུང་བའི་རྟགས། ལྕེ་མདོག་དམར་ལ་ངོ་བོ་སྐམ་པ་དང་དྲེག་མེད་པ་ནི་ལུས་ཀྱི་ཆུ་ཁམས་ལ་གནོད་པ་བྱུང་བའི་རྟགས། ལྕེ་མདོག་དམར་ལ་དྲོད་ཡོད་ན་ཚ་བའི་རྟགས་དང་ལུས་སྟོབས་ཞན་ནས་སྲིབས་ཉམས་པའི་རྟགས་ཡིན།
སྤྱིར་ལྕེ་མདོག་སེར་པོ་མངོན་པ་ནི་མཁྲིས་པ་དང་ཚད་པའི་ནད་ཀྱི་སྤྱི་རྟགས་ཡིན། ལྕེ་མདོག་སེར་ལ་ནག་པོ་མངོན་པ་ནི་ཚད་པའི་ནད་ཀྱི་རྟགས་ཡིན། རྒྱ་ནག་གི་ལུགས་སུའང་ལྕེ་མདོག་སེར་པོ་མངོན་པ་མང་ཆེ་བ་གློ་ཚད་སོགས་ཚ་བ་ཁོང་དུ་གནས་པའི་རྟགས་དང་། ཡང་ན་ནད་བྱུང་མ་ཐག་པ་གསར་བའི་དུས་དང་ཁོང་ནད་གང་ཡིན་རུང་ཚད་པའི་མངོན་རྟགས་ཤིག་ཡིན་པར་གསུངས་ཡོད། གཞན་འཇུ་བྱེད་མ་ལག་གི་ནུས་པ་སྙོམས་སྒྲིག་ཤོར་བ་དང་། ཡང་ན་ལུས་ཀྱི་རིམས་འགོག་ནུས་པ་ཞན་པའི་རྟགས་སུའང་ལྕེ་མདོག་སེར་པོ་མངོན་པར་གསུངས་ཡོད།
ལྕེ་མདོག་སྨུག་ལ་སེར་ག་ཡོད་ན་ཕོ་མཆིན་དང་བད་ཀན་སྨུག་པོའི་རྟགས་ཡིན། ལྕེ་ཡོངས་སྨུག་པོ་ལྡན་ཚེ་དོན་སྣོད་ལ་ཚ་རྒྱས་པ་དང་ ལྕེ་སྟེང་ཁག་གཅིག་སྨུག་མདོག་ལྡན་ན་གནས་དེར་གཏོགས་པའི་རྩ་རྒྱུད་ལ་ཚ་རྒྱས་པའི་རྟགས་ཡིན། ལྕེ་མདོག་ཅུང་སྨུག་པ་དང་ལྕེའི་ངོ་བོ་རློན་པར་གནས་ན་གྲང་བའི་ནད་རྟགས་དང་། ལྕེ་མདོག་ཧ་ཅང་སྨུག་པ་དང་ལྕེའི་ངོ་བོ་སྐམ་ན་ཚ་བའི་ནད་རྟགས་ཡིན།
བཞི། ལྕེ་མདོག་སྔོན་པོ།
ལྕེ་མདོག་སྔོན་པོ་མངོན་པ་ནི་གདོང་བརྟག་ལས། ལྕེ་མདོག་སྔོན་པོ་ཁྲག་དབུགས་གཉིས་ཀ་ཞན༎ གལ་ཏེ་ལྕེ་ཡོངས་སྔོ་ལ་དྲེག་ཡོད་ན༎ དོན་སྣོད་རྨས་སྐྱོན་ཐེབས་དང་ཚབས་ཆེན་མིན༎ སྔོ་ལ་དྲེག་མེད་ཁྲག་དབུགས་གཉིས་ཞན་དྲག། ཅུང་ཙམ་སྔོ་ལ་ལྕེ་ཡོངས་ཁྱབ་མེད་ཚེ༎ དྲོད་ཚ་འཇམ་ལ་དུག་ཕྱིར་མ་ཕུད་རྟགས༎ ལྕེ་དྲེག་འཇམ་ལ་ལྕེ་དཀྱིལ་སྔོན་པོ་ཞིག། ཡིན་དུས་སྲིབས་དུག་ཕོག་པའི་རྟགས་སུ་བཤད༎ དེང་རབས་གསོ་རིག་གིས་ཀྱང་ཁ་ལྕེ་སྔོན་པོར་གྱུར་པ་ནི་ལུས་ཁམས་སུ་དབྱང་རླུང་གི་མ་འདང་བའི་མངོན་རྟགས་གཙོ་བོ་ཞིག་ཏུ་བཞག་ཡོད།
ལྔ། ལྕེ་མདོག་ནག་པོ།
ལྕེ་མདོག་ནག་པོ་ཆགས་པ་མང་ཆེ་བ་འཆི་ལྟས་སུ་འབྱུང་། གཞན་ད་དུང་དོན་ལྔའི་ནད་དང་དུག་ཕོག་པའི་རྟགས་སུའང་འབྱུང་།   སྙིང་ལ་ཚ་བ་རྒྱས་རྟགས་སུ་ལྕེ་རྩེ་མདོག་ནག་པོ་ཆགས་པ་དང་། སྙིང་ནད་ཀྱི་རྟགས་སུ་ཡང་ལྕེ་གཞུང་ནག་ལ་གས་པ། དུག་སྙིང་ལ་བབས་པའི་རྟགས་སུའང་ལྕེ་དཀྱིལ་ནག་པོར་འགྱུར་བ། མཁལ་ནད་ཀྱི་རྟགས་སུ་ལྕེ་མཐའ་ནག་པོར་འགྱུར་བ། མཆིན་པའི་ནད་ཀྱི་རྟགས་སུ་ལྕེ་སེར་ནག་ཆགས་པ་ཡིན།
སྤྱིར་མདོག་གཅིག་ཁོ་ན་ལྕེ་རྟགས་སུ་ཤར་བ་ཧ་ཅང་ཉུང་ལ་མང་ཤོས་ནི་ཁ་དོག་འགའ་འདྲེས་མར་འབྱུང་བ་ཡིན། མཚམས་རེར་ཁ་དོག་ཟབ་མིན་ལ་ཡང་ཁྱད་པར་ཡོད། མཚམས་རེར་ལྕེ་སྟེང་དུ་མདོག་འགའ་མཚམས་ཕྱེ་ནས་རྐྱང་བར་འབྱུང་བ་སོགས་ལྕེ་མདོག་གི་མངོན་ཚུལ་ལ་རྣམ་པ་མི་འདྲ་བ་མང་བས། ལྕེའི་མདོག་དང་དྲེག་ཡོད་མེད་སོགས་ལས་རྗེས་དཔགས་ནད་ཀྱི་ཚ་གྲང་གི་དབྱེ་བ་དང་། ནད་ཚབས་ཆེ་མིན་སོགས་གསལ་བོར་རྟོགས་ཐུབ་པས་ལག་ལེན་ཁྲོད་ཤིན་ཏུ་དགོས་གལ་ཆེ་ཞིང་ནད་ངོས་འཛིན་པར་དོན་སྙིང་གལ་ཆེན་ལྡན། །
གོ་མེར། (གསུང་རབ།)
གོ་མེར་ནི་ཡ་ཕེད་གྱི་བུ་ཡིན་ཞེས་གསུང་རབ་ནང་འཁོད།
ཟླ་༡༢ཚེས་༢༢ཉིན་
ཟླ་༡༢ཚེས་༢༢ཉིན་ནི་སྤྱི་ལོའི་ལོ་གཅིག་གི་ནང་གི་ཉི་མ་༣༥༦པ་ཡིན། ལོ་མཇུག་ལ་ད་དུང་ཉིན་༩ཡོད།
ཚོགས་གསུམ་
ཡི་གེའི་ཚོགས། མིང་གི་ཚོགས། ཚིག་གི་ཚོགས་ཏེ་གསུམ།
ཚོགས་ལམ་ཆེན་པོ་
ཚོགས་ལམ་གསུམ་གྱི་ནང་གཤེས་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་བཞི་སྒོམ་པ། བྱེད་ལས་འདོད་པའི་རྣམ་རྟོག་སོགས་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་རྣམ་རྟོག་བརྒྱད་སྤོང་ཞིང་སེམས་རྩེ་གཅིག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་དབང་བྱེད་པ། སྦྱོར་ལམ་དྲོད་ཚེ་འདིར་སྐྱེ་བར་ངེས་པར་ཞིག་གོ། །