cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sahara woroduguyanfan Afiriki
Homo ' yecogo
O cogo kelen na, o ye yɔrɔ ye taamasyɛn miirili jiracogo fɔlɔ dɔntaw bɛ sɔrɔ yɔrɔ min na seko ni dɔnko siratigɛ la, a 75000 ans Blombos kuluba la Afiriki tilebinyanfan fɛ, ani, Sahara woroduguyanfan Afiriki kɔkan, a bɛ san 82000 ans ta la Taforalt min bɛ bi Maroc jamana na  ,  ,  ,.
O ye a woloyɔrɔ ye bi cɛ », Homo sapiens, o ye fɛn ye min bɛ wele ko Homo sapiens.
Homo ' yecogo
O yɔrɔ de la i bɛ baarakɛminɛn kɔrɔlenw sɔrɔ yen, minnu dɔw bɛ Bɔ hadamadenw ka kɔrɔ ni lomekwien ye, min y’a tɔgɔ Tà Nachukui jɔli yɔrɔ la Turkana baji tlebin fɛ worodugu fɛ.ka Bɔ Kenya, min Kɛra 3.3 Ma <abbr class="abbr" data-ve-ignore="true" title="million d'années">Ma ka Kɔn bi ɲɛ,  ,  ye. Hadamadenw ka kabakurun baara fɔlɔ, min bɛ fɔ Homo habilis, min jatera kabini tuma jan sani Lomekwi 3 sɔrɔli ka kɛ san 2011-2012, o ye Oldowayen ye, kabakurun baarakɛyɔrɔ min labɛnna dugukolo kan, min y’a tɔgɔ ta Olduvai kɔji la Tanzani ; a bɛ waati min Dabɔ 2.6 Ma <abbr class="abbr" data-ve-ignore="true" title="million d'années">Ma ka Kɔn bi ɲɛ,.
Population et société
Fɛn ɲumanw kama, an bɛ se k’a fɔ ko jamanadenw hakɛ cayalenba dugubaw kɔnɔ, o bɛ furakɛli suguyaw da sigida sɛnɛkɛlaw ye  k’a kɔlɔsi ko jamanadenw hakɛ caya bɛ telefɔni mobili sugu yiriwali lase : jamanaden caya fana ye jamana kɔnɔ fɛnw ta ye ani sɔrɔ yiriwali min bɛ taa n’a ye  kɛrɛnkɛrɛnnenya la k’a sababu kɛ “. cɛmancɛlamɔgɔw » minnu bɛ bonya joona (3.1 %) ka tɛmɛ jamanaden bɛɛ kan (2,6 %)  ye. O hukumu kɔnɔ, farafinna jamanaden hakɛ jiginni, min daminɛna jamana dɔw la (Kenya, Senegali, Botswana ...), n’a sɛgɛsɛgɛra, o ye sababu ye min bɛ se ka kɛ ,  k’a sababu kɛ danfara hakɛ dɔgɔyali ye. ko o bɛna kɛ sababu ye ka jamanaden baarakɛtaw caya ka tɛmɛ walekɛbaliw ta kan. Jamana damadɔ (Ghana, Cote d’Ivoire, Malawi, Mozanbiki ani Namibie) dɔnna kaban k’u bɛ nin sira in kan.
Homo ' yecogo
NE'" anatomie la bi cɛ ”, Homo sapiens, bɔra a bɛ san 300000 ans bɔ ; a fana bɔra farafinna kɔnɔ a siɲɛ fɔlɔ la a bɛ 200000 ans bɔ ,  , , laala " Sahara jiri ye , o kɔfɛ, jikuru damadɔw kɔnɔ o kɔfɛ  ; Homo sapiens bɛna laban ka bila " hadamadenya dɔnniya tɔw bɛɛ  dugukolo sanfɛla kan.
Ebola virisi bana
Ebola ye farigan jugumanba ye min bɛ sɔrɔ banakisɛ fɛ, jolibɔn bɛ a sen kɔrɔ (joli bɛ bɔ banabagatɔ fari la). A bɛ sɔrɔ banabagatɔ joli walima a farilaji fɛ, walima fɛn wɛrɛw fɛ banakisɛ bɛ minnu na. A bɛ se ka denbaya kuturu bɛɛ faga. Tuma dɔw la, a daminɛ na a ni bana wɛrɛw bɔlen don."
Banakisɛ bɛ sɔrɔ ni magali bɛgan ebolatɔ joli walima a farilajiw la. Ɲininiw ma a sabati ko bana bɛ se ka yɛlɛma fiɲɛ fɛ. Sɔmikɛlen don ko banakisɛ bɛ jirila tonsow fɛ, hali n'a y'a sɔrɔ bana in tɛ fɛn tiɲɛ u ye. Ni mɔgɔ kelen ye bana sɔrɔ, o bɛ se k'a yɛlɛma mɔgɔ wɛrɛ fɛ. Ebolatɔ cɛmanw minnu kɛnɛyara bɛ se ka bana yɛlɛma lawaji fɛ fo k ase kalo fila ma. Walasa ka ebola sidɔn, sɛgɛsɛgɛliw bɛkɛ k'a danfara ka bɔ ani banaw la minnu bɛ a la i n'a fɔ sumaya, kunfilanitu, jolibɔnfariganw.
Banakunbɛn bɛ talikɛ bana kana se ka yɛlɛma ka bɔ bɛgan ka se hamadɛn ma, ni bɛganw kɔlɔsili ye ani ka bɛgan ebolatɔ faga ka u suu latunu kɛcɛgo ɲuman na. Ka sogo tobi kosɛbɛ, ka tangalan finiw don sogotigɛ waati ye dɛmɛn walɛ dɔw ye, ani tigɛkoli ni i gɛrɛla ebolatɔ la. Kana maga ebolatɔ farilaji walima a ka finiw la.
Taamasɛnw
A jateminɛra ebolatɔ kaata 40 fo 50 kɛmɛ kɛmɛ sarada joli bɛbɔ u ka jolidaw ani nogosira, nuun, ɲafɛla ani ɲintaran fɛ. Jolibɔn bɛ daminɛ tile 5 kase tile 7 ma bana yelen kɔ, ɲɛbilen ani fɔɔnɔ bɛ sɔrɔ ka na. Ni banabatɔ ma kɛnɛya tile 7 kase 16 kɔnɔ, saya bɛ a sɔrɔ.
Bana sabuw
Banakisɛ naani bɛna ni ebola ye: Bundibugyo banakisɛ (BDBV), Sudan banakisɛ (SUDV), Tayi Tuu banakisɛ (TAFV) ani Ebola banakisɛ (EBOV) min dɔnɛn ko Zayiri Ebola banakisɛ.
Fura jɔnjɔn tɛ ebola la fɔlɔ. Banabatɔw bɛ furakɛ ni farilaji nɔrɔbilali ye da walima jolisira fɛ. Ebola ka mɔgɔ fagata hakɛ ka ca min bɛ se 50 kase 90 ma kɛmɛ kɛmɛ sarada. Ebola banakisɛ yera fɔlɔ Sudan (bi Worodugu Sudan) ani Bɛjɛfanga Kongo Jamana (fɔlɔ Zayiri). Ebola banabɔ jateminɛra Farafina Sahara-duguma tuuma jamanaw la. Kaata san 1976 tuma min bana in yera kabila san 2013 la, Jiɲɛ Kɛnɛya Jɛkulu ye a jira dantigɛsɛbɛn ko ebola ye mɔgɔ 1716 minɔ. A banabɔba kɛra min bɛ sɛnna Farafina Tilebifɛ san 2014 kɔnɔ Gine, Seraliyɔn, Liberiya ani Nijeriya. Kɔsan ina, ebolatɔ fɔlɔ yɛra Mali la min ye san-fila den ni a mɔmuso bɔra Kisidugu Gine kana Mali la wa den yɛrɛ taɲara ka bɛ ni Mali Kɛnɛya Minisiriso ka laseli ye. Laɲiniw bɛ sɛnna jiɲɛ kɔnɔ walasa ka boloci sɔrɔ bana in na.
Taamasɛnw
Ebola bɛ daminɛ inafo mura jate sɛgɛn, farigan, kungolodimi, kolokundimi, faridimi ani kɔnɔdimi bɛ a kɔrɔ. Okɔfɛ fɔɔnɔ, kɔnɔboli, dagoya bɛna. Taamasɛnw minu man ca o ye kandimi, disidimi, ɲegetu, nilakilidegun ani fɛnkununi gɛlɛya.
Bana makɛyɔrɔ
A jirala ko ebola bɛ wulu, lɛɛ ani gɔn minɛ.
Banakunbɛn
Walasa ka dansigi bana carini na, Jiɲɛ Kɛnɛya Jɛkulu ye a laɲini ka sigidamɔgɔw kunnafoni bana sɔrɔcogow kan ani ka yɛrɛtagan walew boloda, ni tigɛkoli waati bɛɛ ni ji ni safunɛ ye. Ebolatɔ suukoli ni kasankeli ka dabila walima ka yɛlɛma don la. Kɛnɛyatigilamɔgɔ kɛrɛnkɛrɛnnew de ka kan ka ebolatɔ suu sutara.
Ebola wirisi bana (EVD), Ebola jolibɔn farigan (EHF), walima Ebola kumasurunya la ye bana ye min bɛ hadamaden ni gɔnw minɛ ka sabu kɛ ebolawirisi ye. A taamasɛnw bɛ daminɛ k'a ta tile 2 fo dɔgɔkun 3 i magalɛn kɔ banakisɛ la, ni farigan, kandimi, faridimi ani kungolodimi. O kɔfɛ, a bɛna ni fɔɔnɔ ni fariɲɛɲɛ ye, ani biɲɛ ni kɔmɔkili ka baara dɔgɔyali. O tuma sa, ebolatɔw bɛ jolibɔn farikolo fɛ.
Banakunbɛn
Ebola banakisɛ bɛ silatunu tafunteni na min bɛ se bɛrɛ 60 kɛmɛgaradi sanga 30 kase 60 kɔnɔ walima ka ji wili fayifayi sanga 5. Zaweliji ni yɔrɔsaniya basiw bɛ ebola banakisɛ faga.
Bana sɔrɔ ka teli banabatɔladonna fɛ. Ola a ɲininɛ ka ebolatɔ mabɔ u damana, ka minanw ani dugumala bɛrɛsunuya ani ka tangalan finiw ni nuudatugunw, bolocoronw ni filɛlanw don. Maga kana cogosila ebolatɔ suu la.
Mabɔli
Dan bɛ kari bana la ni banabatɔw bilali yɔrɔ kɛrɛnkɛrɛnnen la u dama. Fanga bɛ yɔrɔ labɛn banabatɔw kama.
Furakɛli
Fura jɔnjɔn tɛ ebola. Furakɛli bɛ kɛ ka banabatɔ dɛmɛn ka farilaji nɔrɔbila. Ameriki Balo ani Fura Cakɛda (FDA) ye fura fila yamaruya (Zmapp ani TKM-Ebola) ka ebolatɔ furakɛ ni san 2014 la. Favipirar fana ye ebola fura ye min yamaruyara Yapaani fɛ.
Boloci
Boloci ma sɔrɔ fɔlɔ hadamadenw kama. Nka dɔ bɛna sɔrɔ waati nataw la.
Banayɛlɛmali
Bana bɛ yɛlɛma ni magali banabatɔ joli, farilajiw la ani ebolatɔ suu ni minanw la banakisɛ sɛra minu ma inafɔ miseli ani sɔgɔlibiɲɛw. Mɔgɔ fanba minu ye ebola sɔrɔ Gine san 2014, kɛra ladala suudon sɛnfɛ.
Bana makɛyɔrɔ
A bisikiyalɛn ko tonsow ye bana jatigi ye ani jiri ni kɔnɔ dɔw. Tonso sugu saba jatelen inafɔ bana jatigiw.
Sahara woroduguyanfan Afiriki
Homo ' yecogo
Homo suguya jirabaga fɔlɔw bɛ bɔ 2.5 millions d'années nin ye, walima hali 2.8 Ma <abbr class="abbr" data-ve-ignore="true" title="million d'années">Ma, Afiriki kɔrɔnyanfan ni saheliyanfan fɛ, ni Homo habilis ani Homo rudolfensis ye. Homo habilis kɔfɛ, Homo erectus, bɔra 2 Ma <abbr class="abbr" data-ve-ignore="true" title="million d'années">Ma, , o ye “ ka bɔ Afiriki kɔnɔ » :  ..